PG 55John Chrysostom
Homily on Psalm 109
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — vision transcription pending — PG column chips mark the printed columns.
col. 497–498page 1 of 15
PG 55:497νεσάτω τὸν Κύριον. "Αλλος, Αναπνοή. Πάντα ανα κινεῖ τὰ ὄργανα, καὶ διὰ πάντων τὴν μελωδίαν ἀνα φέρεσθαι παρακελεύεται, διαθερμαίνων τὴν διάνοιαν αὐτῶν καὶ ἀνεγείρων. Ωσπερ οὖν Ἰουδαίοις διὰ πάντων τῶν ὀργάνων, οὔ τως ἡμῖν παρακελεύεται διὰ πάντων τῶν μελῶν ἀν υμνεῖν τὸν Θεὸν, δι' ὀφθαλμοῦ, διὰ γλώττης, δι᾿ ἀκοῆς, καὶ διὰ χειρός. Οπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλοί λέγων Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν. Αἰνεῖ γὰρ καὶ ὀφθαλμός, ὅταν μὴ ἀκόλαστα βλέπῃ· καὶ γλῶττα, ὅταν ψάλλῃ· καὶ ἀκοὴ, ὅταν μὴ δέχηται πονηρὰ ᾄσματα, μηδὲ κατηγορίας τοῦ πλησίον καὶ διάνοια, ὅταν μὴ δόλους ῥάπτῃ, ἀλλὰ ἀγάπην βρύη· καὶ πόδες, ὅταν μὴ ἐπὶ πονηρίαν τρέχωσιν, ἀλλ' ἐπὶ ἀγαθῶν ἔργων οἰκονομίαν· καὶ χεῖρες, ὅταν μὴ ἐπὶ ἁρπαγὴν καὶ πλεονεξίαν· καὶ πληγὰς, ἀλλ' ἐπὶ ἐλεημοσύνην καὶ τὴν τῶν ἀδικουμένων προστασίαν ἐκτείνωνται. Τότε γίνεται κιθάρα ἐμμελής δ ἄνθρωπος, παναρμόνιόν τινα μελωδίαν καὶ πνευματικὴν ἀναφέρων τῷ Θεῷ. Καὶ τὰ ὄργανα δὲ ἐκεῖνα διὰ τοῦτο ἐπετέτραπτο τότε, διά τε τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν, καὶ διὰ τὸ κιρνᾷν αὐτοὺς εἰς ἀγάπην καὶ συμφωνίαν, καὶ ἐγείρειν αὐτῶν τὴν διάνοιαν μεθ' ἡδονῆς ποιεῖν τὰ τὴν ὠφέλειαν παρεχόμενα, καὶ εἰς πολλὴν βούλεσθαι αὐτοὺς ἄγειν σπουδὴν διὰ τῆς τοιαύτης ψυχαγωγίας. Τὸ γὰρ βάναυσον αὐτῶν καὶ βᾴθυμον καὶ ἀναπεπτωκὸς σοφιζόμενος ὁ Θεὸς, ἀφ Καὶ πλεονεξίαν υπνίζειν αὐτοὺς ταύτῃ μεθώδευσε τῇ σοφίᾳ, ἀνακες ράσας τῷ πόνῳ τῆς προσεδρίας τὸ ἡδὺ τῆς μελωδίας. Τί δέ ἐστιν, Ἐν κυμβάλῳ σημασίας; Τους ψαλμούς οὕτω φησίν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐκυμβάλιζον, οὐδὲ ἁπλῶς ἐκιθάριζον, ἀλλ' ὡς οἷόν τε ἦν, καὶ διὰ τῶν κυμβάλων, καὶ διὰ τῶν σαλπίγγων, καὶ διὰ τῶν τῆς κιθάρας [] ψαλμῶν τὰς σημασίας ἐνδεικνύμενοι· καὶ ἦν αὐτοῖς εἰς ταῦτα σπουδὴ καὶ πόνος πολὺ τὸ κέρδος φέρων. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Επειδή γὰρ δ ἐκάλεσε τοὺς ἐξ οὐρανοῦ, ἐπειδὴ διήγειρε τὸν δῆμον, ἐπειδὴ τὰ ὄργανα ἅπαντα ἐκίνησεν, εἰς τὴν φύσιν πᾶσαν ἐκβαίνει λοιπὸν, πᾶσαν ἡλικίαν εἰς τὴν μελωδίαν καλῶν, πρεσβύτας, ἄνδρας, νέους, ἐφήβους, γυναῖκας, ἅπαντας τοὺς τὴν οἰκουμένην οἰκοῦντας, καὶ ἐντεῦθεν ἤδη προκαταβαλλόμενος τῆς Καινῆς Διαθήκης τὰ σπέρματα τοῖς πανταχοῦ γῆς ἐκτεταμένοις. Αἰνῶμεν τοίνυν τὸν Θεὸν διηνεκώς, μὴ διαλείπωμεν ὑπὲρ ἁπάντων εὐχαριστοῦντες, καὶ διὰ ῥημάτων, καὶ διὰ τῶν πραγμάτων. Αὕτη γὰρ ἡμῶν θυσία καὶ προσφορά, αὕτη λειτουργία ἀρίστη καὶ ταῖς ἀγγελικαῖς πολιτείαις ἐοικυῖα. Κἂν διαμείνωμεν οὕτως αὐτὸν ἀνυμνοῦντες, καὶ τὸν παρόντα βίον ἀπροσκόπως ἀνύσομεν, καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαυσόμεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. Γάρ γνησία,
iu Morel. deerat: in aliis habetur. » deest in Sartl. AD DUAS HOMILIAS IN ILLUD, NE TIMUERIS CUM DIVES FACTUS FUERIT HOMO, De bisce duabus homiliis hæc habet Savilius in Notis Tom. 8, col. 721: ‹ Hujus orationis et proxime sequentis apographa ex Bibliotheca Novi Collegii Oxoniensis descripta. Priorem emendavimus ex duobus Manuscriptis in Bibliotheca Regia Lutetiæ, uno Cæsareo Viennæ; et codice excuso Lutetiæ 1554. Namı ne nescias, Lector, eadem est hæc nostra cum illa excusa (quamvis initia sint diversa), pauculis dun taxat exceptis. In posteriore oratione plana sunt omnia: in priore non pauca hiulca et aspera. Præstiti mus quod potuimus, ut loca quæ minus placerent notǝremus, ingeniosis et industriis lectoribus vel inter pretanda, vel emendanda. Utraque et habita, ut opinor, Constantinopoli, et quidem posterior vi detur a Joanne nostro habita post aliam ab aliquo presbytero, fortasse suo, dictam. › Quanta sit exemplariorum varietas in prima homilia, mox videbis in nota ad imam paginam posita; quæ varietas, etsi non ubique tanta, observatur fere per totam hanc homiliam. Cogitabam initio num hæc homilia ex earum numero esset, quas abs se retractatas, mutatas, auctas, aliaque principia præferen tes, bis aut pluries ad populum habuisset Chrysostomus, quales vidimus Tomo secundo duas, alteram de Juda proditore, p. 586, alteram de Cruce et Latrone, p. 414: verum re accuratius perpensa, deprehendi tantam exemplariorum varietatem ex temerariis ausibus nugacissimorum Græculorum prodiisse. Quod videas maxime in postrema nota, ubi ex uno Regio Codice nænias protulimus solœcismis plenas, ac quo vis sagaci homine, ne dicam Chrysostomo, indignas. Constantinopoli autem habitam fuisse suadent hæc verba num. 2: Nostis vos innumera exempla in hac urbe circa intempestivam hujusmodi divitiarum jacturam: et didicistis, vivente possessore [504] possessionem. periisse: divitiarum enim finis est mutatio in paupertatem. Perpende igitur quam.brevis temporis sit posses sio. Nam possessor vivit post jacturam possessionis. Atque utinam periisset possessio, neque in perniciem traxisset ipsum possessorem. Non erraveris igitur si dixeris divitias esse domesticum ingratum, sanguina
col. 499–500page 2 of 15

NE TIMUERIS CUM DIVES FACTUS FUERIT HOMO, ET CUM MULTIPLICATA FUERIT GLORIA DOMES EJUS (Psal. 48. 17) (a); ET DE hospitalitate. 1. Jucundum agricolæ aratrum trabere ad expur gandum arvum, sulcos findere, spinasque convellere, atque-ita semina jacere, nulla superstite spina quæ sementi officiat: multo jucundius dicenti, cum in au rem tumulta vacuam divina sensa jacit (b). Ideoque cum voluptate sermonem ordimur, quia hoc arvum expurgatum conspicimus. Licet enim mentem vestram non videamus, at aperti oculi e arrectæ aures vestræ internæ tranquillitatis mihi præbent indicium. In ve siram quippe conscientiam ingredi nequeo: verum oculi vestri intenti atque in sublime erecti testifican tur nullam intus esse perturbationem; imo potius cum alacritate clamatis: Sparge semina; quidquid jeceris, spe fructus decerpendi excipimus: sæcularem enim omnem curam ex animo ejecimus. Proinde al tiorem ego semper sententiam attingo, agri nobilitati confisus. Neque enim Scriptura sapientem tantum doctorem quærit, sed etiam intelligentem auditorem. Idcirco beatos vos prædico, beatmın nie dico. Beatus enim, inquit, qui loquitur in aures audientium (Eccli. 25. 12); et, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam (Math. 5. 6). In vos igitur, qui cum studio adestis, sensa ja cinius. Alii quippe omnes nunc in foro sunt, et sæ cularibus curis labefactantur, vos autem superiores terra facti, spiritualia sensa excipitis; illi ancille serviunt, dum carnem curant, vos nobilem, liberam que animam exornantes, ipsam servatis. Divitiarum vanitas. Ubinam nunc versaris, o homo? In foro. Quid collecturus? Cœnum et lutum. Veni, a me unguentum accipe. Cur colligis pecunias (u) Homilia in illud, Ne timueris cum dives, etc., collata est cum Codicibus Regiis 1963, 1963 et 2343. (b) Satts dissimili verborum serie, sed vix diverso sensu bomiliam ordiuntur Codd. Regg. 1963 et 1965. Non autem operæ pretium est illorum Codicum textum afferre, utpote in quibusdam vitiatum. Cæterum oratio tota plena salebris esse videtur; quod inde sane profectum putatur, quod multa apographa ejus edita fuerint, et ab amanuensibus multis vel deinpta, vel addita, vel niutata non pauca fue Till. de fluxas, avaritiam vere tyrannum, magistratus qui pereunt, sæcularium curarum copiam, quæ nunc adest, et cras non erit? quid decerpis flores relicto fructu? cur post umbram curris, et veritatem non comprehendis? cur persequeris quæ pereunt, et quæ permanent non quæris? Omnis caro fænum, el omnis gloria hominis quasi flos fœni. Exsiccatum est fœnum, el flos cecidit: verbum autem Domini manet in æternum (Isai. 40. 6). Divitiis abundas? Et quid hoc ad ani mam? Pecuniis locupletior, anima pauperior, foliis ornaris, et fructu eges. Quid, quæso, hinc utilitatis? Nactus es pecunias, quas bic relicturus es; nactus es magistratum, unde insidiæ oriuntur. Veni, fruere ser monibus philosophiæ plenis: expia peccata tua, pone iniquitates tuas, expurga conscientiam³, erige cogitationem esto angelus et homo. Relinque car nis naturam, et levem vitæ pennam sume: te segrega a visibilibus, ut hæreas iis quæ sub sensum non ca. dunt. Ascende in cælos, choreas age cum angelis, siste te ante tribunal supernum et excelsum: relinque famum et umbram, fœnum, aranearumque telam noque enim possum tantæ vilitati aptum nomen im ponere. Hæc porro dico, nec finem dicendi faciam. Veni, et te hominem præsta, ne naturalis appellatio tihi falso adscripta sit. Num intelligitis id quod vobis dictum est? Homo est, ait aliquis, sed homo sæpe nomine tenus, non item sensu. Cum enim te video præter rationem viventem, quomodo te hominem vo cabo, non bovem? Cum te rapientem conspicio, quomodo te hominem appellabo, non lupum? Cum te fornicantem video, quomodo te hominem vocabo, non suem? Cum te dolis utentem video, quoniodo te hominem nominabo, non serpentem? Cum te veneno infectum video, quomodo te hominem vocabo, won aspidem? Cum te insensatum animadverto, quomodo 1 Alius, exhilara conscientiam. Mox unus, angelus ex ho mine fias. Iufra duo, seipsum invisibilibus appende.

col. 501–502page 3 of 15
PG 55:501Εδω σε δολερόν, πῶς σε καλέσω ἄνθρωπον, ἀλλ' οὐχὶ ἔφιν; Οταν ἴδω σε ίδν ἔχοντα, πῶς σε καλέσω ἄν θρωπον, ἀλλ' οὐχὶ ἀσπίδα; "Οταν ἴδω σε ἀνόητον, πῶς σε καλέσω ἄνθρωπον, ἀλλ' οὐχὶ ὄνον; "Οταν [] ἴδω σε μοιχεύοντα, πως σε καλέσω ἄνθρωπον, ἀλλ' οὐχὶ ἵππον θηλυμανῆ; "Οταν ίδω σε ἀπειθῆ καὶ ἀσύνετον, πῶς σε καλέσω ἄνθρωπον, ἀλλ' οὐχὶ λίθον; Ελαβες εὐγένειαν παρὰ τοῦ Θεοῦ, τί προδίδως τὴν ἀρετὴν τῆς φύσεως; Τί ποιεῖς; εἰπέ μοι. Ετεροι τέχνην ἔχουσιν ἄνθρωποι, τὰ ἄλογα, κατὰ τὸ ἔγχω ροῦν, εἰς ἀνθρώπων εὐγένειαν μετατιθέναι· ψιττακοὺς παιδεύουσι φωνῇ ἀνθρωπίνῃ ο φθέγγεσθαι, καὶ τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν βιάζονται· λέοντας ἡμέρους έρ γάζονται, διὰ τῆς ἀγορᾶς ἕλκοντες. Τὸν λέοντα ἤμε ρον ποιεῖς ζῶον ἀτιθάσσευτον, καὶ σαυτὸν λύκου ἀγριώτερον καθιστᾷς; Καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι τῶν μὲν ἀλόγων ἕκαστον ἓν ἐλάττωμα ἔχει, ὁ λύκος εἰς τὸ ἁρπακτικόν, ὁ ὄφις εἰς τὸ δολερόν, ἡ ἀσπὶς εἰς τὸ ἰῶδες· ἐπὶ δὲ ἀνθρώπου πονηροῦ οὐκ ἔνι τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ ἐν ἐλάττωμα πολλάκις κέκτηται ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ ἁρπακτικὸς γίνεται, καὶ δολερός, καὶ ἰώδης, καὶ τὰς τῶν ἀλόγων κακίας εἰς τὴν ἑαυτοῦ συνάγει ψυχήν. Πῶς οὖν σε καλέσω ἄνθρωπον, ὃς οὐκ ἔχεις τῆς βασιλείας τὸ σύνθημα, οὐκ ἔχεις τὸ διάδημα, οὐκ ἔχεις τὴν πορφύραν; Ποιήσωμεν, φη σὶν, ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἡμετέραν. Εννόησον κατὰ τίνος εἰκόνα ἐγένου, ἄνθρωπε, καὶ μὴ κατενεχθῇς εἰς τὴν τῶν ἀλόγων εὐτέλειαν. Ἐὰν ίδης βασιλέα πορφύραν ρίψαντα καὶ διάδημα καὶ μετὰ τῶν στρατιωτῶν ὁ συναγελαζόμενον, καὶ προδιδόντα τὴν ἀρχὴν τὴν ἑαυτοῦ, πῶς καλέσεις τὸν τοιοῦ τον βασιλέα; Καὶ σὺ ἄνθρωπος εἶ. Μή μοι οὖν δεί ξης, ὅτι ψυχὴν ἀνθρώπου ἔχεις, ἀλλ᾽ εἰ τὸ φρόνημα ἄνθρωπος εξ. "Αρχων εἶ τῶν ἀλόγων, καὶ τῶν ἐν σοὶ ἀλόγων παθῶν δοῦλος ἐγένου; β'. Καὶ πῶς γένωμα: ἄνθρωπος; φησίν. Εἰ κρατεῖς τῶν λογισμῶν τῆς σαρκὸς, ἐκείνων τῶν ἀλόγων, εἰ ἐξέβαλες πορνείαν, εἰ ἐξέβαλες ἐπιθυμίαν χρημάτων ἄκαιρον, εἰ ἐξέβαλες τὴν πονηρὰν ἐκείνην τύραννον, εἰ καθαρὸν σαυτοῦ τὸ χωρίον εἰργάσω. ᾿Αλλὰ πῶς γίνῃ ἄνθρωπος; Ἐὰν ἔλθῃς ὧδε, ὅπου δημιουργοῦνται ἄνθρωποι. Ἐὰν λάβω σε ἵππον, ποιῶ σε ἄνθρωπον· ἐὰν λάβω σε λύκον, ποιῶ σε ἄνθρωπον· ἐὰν λάβω σε ὄφιν, ποιῶ σε ἄνθρωπον, οὐ μεταβάλλων τὴν φύσιν, ἀλλὰ μετατιθεὶς τὴν προαίρεσιν. ᾿Αλλὰ τί φησι; Τέκνα ἔχω, οἰκίας προΐσταμαι, γυναικὸς ἐπιμελοῦμαι, πενία κατέχομαι, ἐπὶ τὴν ἀναγκαίαν σπεύδω τροφήν. Σκήψεις ταῦτα καὶ προφάσεις. Εἰ μὲν γὰρ δι᾿ ὅλου σε κατεῖχον ἐνταῦθα, καὶ οὐδὲ με κρὰν καιροῦ ῥοπὴν τοῖς ἔξω σε συνεχώρουν ἐκδιδόναι πράγμασιν, εἶχες ἂν ἀπολογήσασθαί μοι καὶ εἰπεῖν, ὅτι Τέκνα ἔχω, καὶ οἰκίας προΐσταμαι· καὶ καλῶς ἂν ταῦτα ἔλεγες· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τότε ταῦτα λέγειν ἐχρῆν. ἱκανὸς ὁ γάρ σοι ὁ Θεὸς ἐνταῦθα ἀσχολουμένῳ πλείονος εὐπορίας τὰ σὰ πάντα διατυπῶσαι. Νῦν δὲ οὐδὲν τούτων σε αναγκάζω, οὐδὲ λέγω, Καθ' ἑκάστην ἡμέραν σχόλαζε, ἀλλὰ δεύτερον τῆς ἑβδομάδος. Τί βαρύ, τί φορτικόν; Οὐδὲ ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀλλὰ μι κράν καιροῦ ῥοπὴν ἐλθὲ εἰς τὴν ἐκκλησίαν· δέξαι 4 1)υο φωνὴν ἀνθρωπίνην. θηρίον ἀτιθάσσευτόν. μετὰ τῶν στρατηλατών. ἐκείνην τυραννίδα, πράγμασι, καλῶς ἂν ταῦτα ἔλεγες, μᾶλλον δὲ ταῦ τα ουδέποτε λέγειν ἐχρῆν. Ικανός. [] νοερά νοήματα, ἵνα μὴ δέξῃ τραύματα· οὐχ ἵνα ἄλλους καταβάλλῃς, ἀλλ᾽ ἵνα ποιήσης τὴν ἀγορὰν ἐκκλησίαν. Ἐλθὲ, λάβε ὅπλον, ἵνα ἐν τῷ ὅπλῳ μὴ δέξῃ τὴν πληγὴν βλαβεράν. Στῆθι ἐπὶ τῆς παρατάξεως, μόνον ὡπλισμένος· στῆθι ἐν τόπῳ ἁγίῳ, μέ νον καθαρὰ ἔχων τὰ ὄμματα· ἔμβηθι εἰς τὸν λιμένα, μόνον μετ᾿ ἀκριβείας • σαλεύων τὸ πλοῖον. Ταῦτα ἐνταῦθα δύνασαι μαθεῖν· καὶ οὐ θέλεις, ἀλλ' ἐξέρχῃ ἐν παρατάξει κοσμικῇ γυμνὸς τῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν. Ἐννόησον ἡλίκον ἐστὶν ἐξιέναι ἀπὸ ἐκκλησίας πάν των τῶν ἀνθρωπίνων ὑπερορῶντα, καὶ τὰ λυπηρὰ πατοῦντα, καὶ χρηστῶν ὑψηλότερον γινόμενον, οὔτε ἐν ἐκείνοις ἐπαιρόμενον, οὔτε ἐν τούτοις πιεζόμενον οἷος ἦν ὁ Ἰώβ, οὔτε ὑπὸ τῆς πενίας βαπτιζόμενος, οὔτε ὑπὸ τοῦ πλούτου ἐπαιρόμενος, ἀλλ' ἐν τῇ ἀνω μαλίᾳ τῶν πραγμάτων ἴσην τὴν ἑαυτοῦ γνώμην δια τηρῶν. Ἐλθε, λάβε ὅπλον παρ' ἐμοῦ. Ποῖον δὲ ὅπλον; Ο πολλάκις σοι ἐγγυᾶται την σωτηρίαν. Ἐξέρχῃ, καὶ βλέπεις ἄνθρωπον ἐφ᾽ ἵππου ἐπαιρόμενον χρυσοχαλινώτου, καὶ πολλοὺς περὶ αὐτὸν τοὺς δορυφόρους πάλιν εὐτελῆ τινα καὶ ἀπεῤῥιμμένον. Εἶτα εἰσέρχεται σοι φθόνος διὰ τὸν πλούσιον· κατέχει σε βασκανία τοῦ πένητος. Προσέρχεται σοι ὁ Δαυΐδ, παρίσταται σοι καὶ λέγει· Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Εξελθε μετὰ τοῦ προφήτου, καὶ μὴ φου βοῦ. ῎Απελθε ὅπου λέγω σοι μετὰ τοῦ προφήτου, μετὰ τοῦ διδασκάλου, μετὰ τῆς βακτηρίας, μετὰ τοῦ κήρυκος. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Αλλ' ἐρεῖς· Τοῦτο παραινοῦντός ἐστι καὶ συμβουλεύοντος, καὶ τὰ δέοντα ἀποφαινομένου· εἰπέ μοι καὶ τὸν τρόπον, δι᾿ ὃν οὐκ ὀφείλω φοβηθῆναι τὸν ἄνθρωπον. "Οτι μιμεῖται τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου ἡ φύσις τοῦ πλούτου. Καὶ πῶς, ἐγὼ λέγω. Τί ἄνθρωπος; Ζῶον εὐτελὲς, ἐπίκηρον, ὀλιγοχρόνιον. Τοιοῦτεν καὶ ὁ πλοῦτος· μᾶλλον δὲ οὐ τοιοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἀσθενέστερον. Οὐ γὰρ μετὰ τοῦ ἀνθρώπου τελευτα πολλάκις, ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ ἀνθρώπου τελευτα. Καὶ ἴστε ὑμεῖς μυρία ἐπὶ τῇ πόλει ταύτῃ ὑποδείγματα τῆς τελευτῆς τοῦ ἀώρου πλούτου καὶ μεμαθήκατε, ὅτι ὁ μὲν κεκτημένος ζῇ, τὸ δὲ κτῆμα ἀπώλετο· τε λευτὴ γὰρ πλούτου μεταβολὴ πενίας. Εννόησον οὖν πῶς ὀλιγοχρόνιον τὸ κτῆμα. Ὁ μὲν γὰρ κεκτημένος ζῇ, τὸ δὲ κτῆμα ἀπώλετο, καὶ εἴθε ἀπώλετο μόνον, καὶ μὴ συναπώλεσε τὸν κεκτημένον. Οὐκοῦν οὐκ ἂν ἁμάρτοις τὸν πλοῦτον ἀγνώμονα οἰκέτην καλέσας, οἰκέτην αἱμοβόρον καὶ ἀνδροφόνον, οἰκέτην ἀμοιβὰς ἀποδιδόντα τῷ δεσπότῃ τὴν σφαγήν. Καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, οὐχ ὅταν αὐτὸν καταλίπῃ, περιβάλλει κινδύνοις, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ καταλίπῃ αὐτὸν, θορυβεί αὐτὸν καὶ ταράττει. Μὴ γάρ μοι ἴῃς τὸν τὰ σηρικά περιβεβλημένον ἱμάτια, καὶ μύρον πνέοντα, καὶ θεραπευόμενον ἔξωθεν· ἀλλ᾽ ἀνάπτυξον αὐτοῦ τὸ συνειδός, γύμνωσον αὐτοῦ τὴν διάνοιαν ἔτι πλουτοῦντος, καὶ ὄψει ἔνδοθεν θορύβους καὶ ταραχάς. "Οταν δὲ ἴδῃς ἕτερον πίπτοντα ἐν τῷ ἐκείνου πτώματι, τὴν οἰκείαν συμφορὰν καταμάνθανε. γ'. Τί γὰρ σφαλερώτερον τῶν ἀνθρωπίνων [] πραγμάτων; “Ο πολλάκις εἶπον, ὅτι ποταμίων ῥευ μάτων μιμεῖται φύσιν, ὁμοῦ τε φαίνεται καὶ πα τρέχει, ὁμοῦ κατέχεται καὶ ἀποπηδᾷ. Μὴ φοβεΐ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Τοῦτον λάβε τὸν λόγον, ἐν τόπῳ καθαρῷ, ἔχων ὄμματα νοερά· ἔμβηθι εἰς τὸν κλύδωνα, μόνον μετὰ ἀκριβείας.
Infra alii b Unus Unus non male. d Savil. f, Idem Hæc omnino dicta videntur post Eutropil calamitatem.
col. 503–504page 4 of 15

homo etiam sum, communi subjectus naturæ, commu nemque doctrinam præbens, Divitiæ veræ quæ. Adulatorum indoles. Eleemosynæ laudes. — Ne timueris, cum dives factus fuerit homo. Hunc accipe versum in thesaurum et argumentum hunc accipe versum radicem divitiarum et opulentiæ. Non enim divitem esse, sed divitias nolle, hæ sunt veræ divitiæ. Num intellexistis illud quod vobis di ctum est? Qui vult esse dives, possessionibus eget ac pecuniis qui autem non vult esse dives, est semper in opulentia. Ne timueris, cum dives factus fuerit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus. Ne timue ris, dic mihi, propter quid? Quoniam metuendi sunt divites, vitam propheta explicat. Quid metuis homi nem foliis ornatum, fructus expertem? cur tinies ho minem qui in amaritudine ambulat? cur times hominem semper trementem? quid times hominem in perpetuo metu viventem? Servus enim tuus non timet te ab sentem ille vero dominum suum intus circumfert. Quocumque ierit, amor pecuniae ipsum sequitur. Is propinquos, domesticos, amicos, invidos, beneficos, omnes simul babet inimicos. Invidiam quippe magnam coneitat. Pauper certe neminem timet, quoniam phi losophia et patientia tantum dives est: dives autem,quia in habendi cupiditate vivit, omnibus perosus est, et in publicis cœtibus hostis circumit, vultu assentantibus, animoque odientibus omnibus. Quod autem hæc illo modo se habeant, ingruente vento, cadentibusque foliis, cum scilicet mutatio rerum advenit, tunc emen titi amici comperiuntur, tunc assentantium larvæ no SCIнtur, tunc manifestus evadit simulantium chorus, tunc scena aperitur, Aperiuntur ora omnium dicen tium: Scelestus ille, improbus, perditissimus. Quid ais? annon heri ipsi adulabaris? annon manus ejus osculabaris? Hæc larva erant. Venit tempus, et larvam posui, mentemque aperui. Quid ergo times, quæso, eum qui a tot hominibus accusatur? Et quid hoc? Utinam ne se ipse accuset. Hæc dico non quod divi tias, ut millies dixi, criminari velim, sed eos qui bona re male utuntur. Pecuniæ enim cum operibus hone stæ sunt. Quomodo honestä? Si paupertatem suble vent, si inopiam sustentent. Audi Job dicentem: Ego eram oculus cæcorum, pes claudorum, ego eram pater egenorum (Job. 29. 15. 16). Ecce divitiæ sine pec cato, sed cum amore pauperum. Domus mea omni venienti aperta ſuit (Job. 31. 32). Hoc divitiarum mi nisterium est, earum nempe quæ non nomine, sed re sunt divitiæ. Illæ divitiæ servæ sunt harum; illæ quippe nomen sunt re vacuum, bæ vero et nominis et rei veritatem habent. Quænam? Eæ quæ ad virtutes et ad eleemosynam exercendam impenduntur. Quo modo? Ego dicam. Est dives qui omnium bona rapit, et est dives qui sua pauperibus erogat: hic in colli gendo, ille in spargendo dives est: ille seminat terram, hic cælum exeolit. Quantum præstat terræ cælum, tantum illius opulentia, hujus divitiis infirmior est. Ilic innumeros habet amatores: ille omnes accusatores. Et quod est mirabile, raptorem et avarum non illi modo qui kesi sunt, sed etiam ii qui nihil mali sunt passi oderunt, vicem illorum dolentes, qui mala sunt per pessi misericordem vero non modo ii qui misericor diam sunt consequuti, sed etiam ii qui non sunt ex perti, diligunt. Virtus enim est vitio præstantior, fratres. Vitium illos etiam qui læsi non sunt inimicos habet; eleemosyna autem illos quoque qui beneficio non sunt affecti habet amicos. Omnes enim dicunt Deus illi benefaciat. Quo tandem bono affectus es? Nullo; sed frater meus: non ego, sed membrum meum beneficium quippe illi præstitum, meum reputo. Vi disti quantum bonum sit virtus, quam desiderabile, quam amabile, quam pulchrum? Misericors est com munis portus, pater omnium, baculus senum. Mise ricors si quid insuave patiatur, precantur omnes Deus ipsius misereatur, ipsi bene faciat, bona apud illum maneant: si autem ad raptorem veneris, audies qui dicant Exsecrandus ille, improbus, scelestus. Quid passus est? Ego nihil, sed frater nicus. Adsunt quotidie clamores innumeri. Si ceciderit, omnes in illum irruunt. Hoccine vita? hoc divitiæ? annon hae conditio deterior quam reorum damnatorum? Qui da mnâtus est, corpore ligatus est; hic anima. Vides eurn vinctum, et non miseraris ipsum? Illum odi, quia vinctus est, non vi, sed præposito: quia catenam at traxit. 4. Chrysostomus pastor. Rursus tu contra divi tes? dicent mihi. Rursus vos contra pauperes. Rursus tu contṛa raptores? Rursus vos contra cos quorum bona rapiuntur. Vos non satiamini, dum pauperes devoratis et mordetis; ego non satior vos corripiens et emendans. Semper tu his hæres? Semper tu pan peri adhæres? Abscede tu ab ove mea, abi a grege; ne ipsum labefactes. Si vero labefactas gregem meum, an crimini vertes, si te persequar? Si pastor essem ovium, annon me incusares, si lupum in gregem in gruentem non persequerer? Pastor sum rationabilium ovium (a) non lapide persequor, sed verbo: ino potius non persequor te, sed voco. Esto ovis, accede, esto e numero gregis mei. Cur gregem corrumpis, qui augere deberes? Non persequor te, sed lupum persequor. Si lupus non es, non te persequor. Si lu pus factus es, teipsum accusa. Non contra divites, sed pro divitibus sum. Hæc quippe dicens, pro te dico, etsi non sentias. Quomodo pro me loqueris? Quia te a peccato libero, et a rapina, omnibusque te amicum constituo, omnibus desiderabilem. Semper dico tibi Rapuistine? pecunias auxisti? veni, te mulabo: ini micitiam in amicitiam convertam, periculum in secu⚫ ritatem. Hæc in hoc sæculo, illic vero rursum dabo tibi regnuÎn cælorum, ne in supplicia æterna abeas; ut accipias bona, Quæ oculus non vidit, nec auris audi vit, nec in cor hominis ascenderunt (1. Cor. 2. 9). Hæc. cine persequentis sunt, an consulentis? amantis an odientis? Verum tu me oderis. Imo vero te amo. Præceptum Domini mei habeo: Diligite inimicos ve 1 Duo Mss., in quo male tibi fecit? Non mihi, sed fratri meo, etc. (a) Dicit se pastorem esse, quia tunc erat archiepiscopus Constantinopolitanus.

col. 505–506page 5 of 15
PG 55:505οντος; φιλοῦντός ἐστιν, ἢ μισοῦντός σε; ᾿Αλλὰ σὲ μισεῖς με. 'Αλλ' ἐγὼ φιλῶ σε. Ἐπίταγμα ἔχω τοῦ Δεσπότου μου· Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν. Οὐκ ἀφίσταμαι σου λατρεύων σε. Ο Δεσπότης ἡμῶν ἐσταυροῦτο, καὶ ἔλεγεν· "Αφες αὐτοῖς, Πάτερ· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσι. Μὴ γὰρ σὲ διώκω; Τὸ πά θος σου ἐλαύνω. Μὴ γὰρ σοὶ πολεμῷ; Τῇ κακίᾳ σου. Καὶ οὐχ ἡγῇ με εὐεργέτην; οὐχ ἡγῇ με κηδεμόνα; οὐχ ἡγῇ με προστάτην πάντων μᾶλλον; Τίς σοι περὶ τούτων ἄλλος ἐρεῖ; ῾Ο ἄρχων; Οὐδὲν τοιοῦτον ἀλλὰ περὶ ἐγκλημάτων, περὶ κατηγορίας. Αλλ' ἡ γυνή; Περὶ κοσμίων, περὶ χρυσοῦ. Ἀλλ᾿ ὁ παῖς; Περὶ κληρονομίας, περὶ διαθήκης, περὶ κλήρου. Αλλ' ὁ οἰκέτης; Περὶ ὑπηρεσίας, περὶ δουλείας, περὶ ἐλευθερίας. ᾿Αλλὰ παράσιτοι; Περὶ συμποσίων, περὶ δείπνων, περὶ ἀρίστων. Αλλ' οἱ ἐν τῷ θεάτρῳ; Περὶ γέλωτος αἰσχροῦ, περὶ ἐπιθυμίας ἀκολάστου. Αλλ' ὁ ἐν τοῖς δικαστηρίοις; Περὶ διαθηκών, περὶ κληρονομίας, περὶ ἐλευθερίας, ἃ πράσσει. Ποῦ ἔχεις ἀκοῦσαι ταῦτα, εἰ μὴ παρ' ἐμοῦ; Πάντες σε φο βοῦνται, ἐγὼ δέ σου καταφρονῶ· ἕως ἂν ᾖς τοιοῦ της, καταφρονῶ σου, ὑπερορῶ σε, καταφρονῶ σου τοῦ πάθους. Ἐγὼ τέμνω, σὺ κράζεις· ἀλλ' οὐ φου βοῦμαί σου τὴν φωνὴν, ποθῶ δέ σου τὴν σωτηρίαν ἰατρὸς γάρ εἰμι. "Αρα εἰ ἔλκος ἔχων ἰατρὸν μετεκάλεις, καὶ εἶδες ὅτι ἠκόνησε τὸ σιδήριον, οὐκ ἔλεγες, Τέμε, εἰ καὶ ὀδυνῶμαι, τὴν ἀπὸ τῆς τομῆς σωτηρίαν ἐκδεχόμενος; ἐμὲ δὲ φεύγεις μὴ τέμνοντα, ἀλλὰ λόγῳ τὴν διάνοιάν σου καθαίροντα. Καίτοι ὁ ἰατρὸς τί ποιεῖ; Τέμνει πολλάκις, καὶ χεῖρον ποιεῖ τὸ ἕλκος ἐγὼ δὲ οὐ ποιῶ χεῖρον, ἀλλὰ βέλτιον. Ἐκεῖ μὲν γὰρ φύσις ἐστὶν ἡ ἀπορουμένη, καὶ φαρμάκων ἀδυναμία ἐνταῦθα δὲ λόγων δύναμις. Ιατρὸς οὐκ ἐγγυᾶταί σου τὴν σωτηρίαν, ἐγὼ δὲ ἐγγυῶμαί σου τὴν σωτηρίαν ἄκουέ μου. Διὰ τοῦτο ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατῆλθεν, ἵνα ἡμᾶς ἀναγάγῃ, καὶ τῶν οὐρανῶν & [] ὑψηλοτέρους ἐργάσηται. Εν φοβοῦμαι μόνον, ἁμαρτίαν· τὰ δὲ ἄλλα ἅπαντα οἰχέσθω, κἂν πλοῦτος, κἂν πενία, κἂν δυναστεία, κἂν ὁτιοῦν. Ταῦτα λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι· οὐδένα γὰρ βούλομαι ἀπολέσθαι τῆς ἀγέλης τῆς ἐμῆς. Τί οὖν; δυνατόν ἐστι πλούσιον σωθῆναι; Καὶ πάνυ. Ὁ Ἰὼβ πλούσιος ἦν, δ᾽Αβραὰμ πλούσιος ἦν. Εἶδες αὐτοῦ τὸν πλοῦτον; Βλέπε αὐτοῦ καὶ τὴν φιλοξενίαν. Εἶδες αὐτοῦ τὴν τράπεζαν; Βλέπε αὐτοῦ καὶ τὴν φιλοφροσύνην. Τί οὖν ὁ ᾿Αβραάμ; Πλούσιος ἦν. Μὴ ἐφιλονείκησά σοι; Πλούσιος ἦν ὁ ᾿Αβραάμ; Ναί, πλούσιος ἦν. Εἶδες αὐτοῦ τὸν πλοῦτον; Βλέπε αὐτοῦ καὶ τὴν διαγωγήν. Κατὰ δὲ τὸ μεσημε βρινὸν ὤφθη αὐτῷ ὁ Κύριος πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρή καθημένῳ· καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες. Καὶ ἀναστὰς (οὐ γὰρ ἐνόμιζεν, ὅτι Θεὸς ἦν ὁ παρών· πῶς γάρ;) προσεκύνησε, καὶ λέγει· Εἰ κεκρίκατέ με ἄξιον, ἵνα εἰσέλθητε εἰς τὴν σκηνὴν τῶν δοκῶν μου. Εἶδες τί ἐποίει ἐν μεσημβρίᾳ ὁ γέρων; Οὐχ ὑπὸ στέγην καθ ἡμενος, ἀλλὰ ξένους καὶ ὁδοιπόρους οὐδαμόθεν γνω ρίμους ἐπισπώμενος, καὶ ἀναστὰς προσεκύνησεν ὁ πλούσιος καὶ εὐγενής. Ο χρήματα περιελόμενος και ταλιπών οἰκίαν, γυναῖκα, παῖδας, οἰκέτας, καίτοι τριακοσίους δέκα καὶ ὀκτὼ ἔχων, καταλιπών ἅπαντας, ἐξῆλθεν ἁλιεῦσαι, σαγήνην ἔπλωσε φιλοξενίας, μήπου ὁδοιπόρος, μήπου ξένος, καὶ παραδράμῃ τὴν οἰκίαν. Βλέπε τί ποιεῖ ὁ γέρων. Οὐκ ἐπιτρέπει οἰκέτῃ, καίτοι καὶ τῶν ἀνθρωπίνων. τριακοσίους δέκα καὶ ὀκτὼ ἔχων· ᾔδει γὰρ ὅτι βάθυ μόν ἐστι τὸ γένος τῶν οἰκετῶν· μήπου ἀπονυστάξῃ ὁ οἰκέτης, καὶ παραδράμῃ ὁ ξένος 5, καὶ ἀπολέσῃ τὴν ἄγραν. Ἴδε ὁ ᾿Αβραὰμ, ἴδε ὁ πλούσιος. Καταξιοῖς σὺ κἂν ἰδεῖν πένητα; κἂν ἀποκριθῆναι; καν διαλεχθῆναι; ᾿Αλλὰ κάν ποτε δῷς, διὰ δούλου. Ἀλλ᾿ οὐκ ἦν ὁ δί καιος οὕτως· ἀλλὰ ἐκάθητο θερμὴν τὴν ἀκτῖνα δεχό μενος, δρόσον ἐν καύματι σταζόμενος· σκιὰ ἦν αὐτῷ ἡ ἐπιθυμία τῆς φιλοξενίας· ἐκάθητο τρυγῶν τὸν καρ πὸν τῆς φιλοξενίας, καὶ τοῦτο πλούσιος. Παράβαλλέ μοι τοὺς πλουσίους τοὺς νῦν. Ἐν μεσημβρία που κάθηνται; Ἐν τῷ ᾅδῃ. Ποῦ κάθηνται; Ἐν τῷ θανάτῳ τῆς μέθης. Ποῦ κάθηνται; Ἐπὶ τῆς δημοσίας, ἐῤῥιμμένοι, μεθύοντες. πεπωρωμένοι τὴν καρδίαν, ἀλόγων ἀλογώτεροι. Ἀλλ᾽ οὐχ ὁ δίκαιος οὕτω. ὡς ε'. Θέλεις μιμήσασθαι τὸν ᾿Αβραάμ; Μίμησαι οὕτως, οὐ κωλύω, ἀλλὰ καὶ συμβουλεύω καίτοι μείζονα τοῦ Ἀβραὰμ ἀπαιτούμεθα. Ἐὰν γὰρ, φησί, μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐκ εἰσελεύσεσθε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τέως δὲ σὺ κἂν τὸν ᾿Αβραὰμ φθάσον. Καὶ τί εἶχεν ὁ ᾿Αβραάμ; Φιλόξενος ἦν, καὶ ἀνέστη, καὶ προσεκύνησεν, οὐδὲ εἰδὼς τίνες ἦσαν οἱ παριόντες 4. Εἰ γὰρ ᾔδει, οὐδὲν θαυμαστὸν ἐποίει, ὅτι Θεὸν ἐθεράπευσεν· ἀλλ' ἡ ἄγνοια τῶν παραγενομένων μείζονα αὐτοῦ δείκνυσι τῆς φιλοξενίας τὴν προθυμίαν. Καὶ ἐκάθητο καὶ ὑπεδέχετο. Καὶ πῶς; Δαψιλῶς· μόσχον ἔθυσε, καὶ καλεῖ καὶ τὴν Σάρραν, καὶ κοινωνὸν ποιεῖ τῆς φιλοξενίας τὴν γυναῖκα, καὶ οὐκ ἐν θαλάμῳ κρυπτομένην, ἀλλ' ὑπὸ τὴν ὁρᾶν ἐστη κυῖαν. [] Η γὰρ τράπεζα ἐκείνη λοιπὸν διήνοιξεν αὐτῆς τὴν μήτραν, καὶ τὴν πήρωσιν τῆς φύσεως διώρθωσεν. Εθυσε μόσχον, καὶ ἔλαβε τὸν Ἰσαάκ ἐφύρασεν ἄλευρα, καὶ ἔλαβε τὸ σπέρμα αὐτῆς *, τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ὡς τὴν ψάμμον τῆς θα λάσσης. ᾿Αλλὰ πάντως ἐρεῖς· Δὸς καὶ ἐμοὶ τὸν καρπὸν τοσούτων γνησίων υἱῶν. "Αθλιε, καὶ ταλαίπωρε, καὶ εὐτελέστατε, τὰ ἐν τῇ γῇ ζητεῖς; Τὸν οὐρανόν σοι δίδωμι, τὴν μετ' ἀγγέλων χορείαν, τὴν δι' αἰῶνος δίδωμι τέλος οὐκ ἔχουσαν. Μείζων ἡ ἀμοιβή, πλείων ἀπόλαυσιν, καὶ θάνατον φθαρτὸν ζητεῖς; Ζωήν σοι ἡ ἀντίδοσις. Πρόσεχε μετ' ἀκριβείας δ λέγω, ἵνα ίδης ἀντιστροφὴν πραγμάτων. Οτε γὰρ ἔδει φιλοξενίαν ἐπιδείξασθαι, ὁ ᾿Αβραὰμ τί λέγει τῇ γυναικὶ αὐτοῦ Σάββα; Σπεῦσον, καὶ φύρασον τρία μέτρα σεμιδάλεως. Ακουέτωσαν γυναῖκες τῶν λεγομένων. Σπεύ σον, καὶ φύρασον τρία μέτρα σεμιδάλεως. Κοινόν γὰρ ἡμῖν τὸ θέατρον, καὶ ἑκατέρᾳ τῇ φύσει τὸ διδα σκαλεῖον 6 πρόκειται. Ακουέτωσαν γυναῖκες τῶν λε γομένων· ἀκουέτωσαν καὶ ἄνδρες, καὶ μιμείσθωσαν. Σπεῦσον, φησὶ, καὶ φύρασον τρία μέτρα σεμιδάλεως· καὶ αὐτὸς ἔδραμεν ἐπὶ τὴν ἀγέλην τῶν βοῶν. Μερίζονται τὸν πόνον, ἵνα μερίσωνται καὶ τὸν στέφανον. Κοινὰ τὰ τοῦ γάμου· ἔστω κοινὰ καὶ τὰ τῆς ἀρε τῆς. Βοηθόν σε ἔλαβον· γενοῦ μοι βοηθὸς καὶ ἐν τοῖς ὑψηλοτέροις πράγμασι· σπεῦσον, σπεῦσον. Ἐπείγει τὴν γυναῖκα, καὶ ἵνα μὴ ἡ μέλλησις εἰς ἀθυμίαν ἐμ βάλλῃ τοὺς κ ξένους· Σπεῦσον, καὶ φύρασαν τρία ὁ έμπορος. μήπως ἀπονυστάζῃ ὁ οἰκέτης, καὶ παραδράμη, ἀλλὰ καὶ βούλομαι. οἱ παρόντες. αὐτοῦ. τὸν καρπὸν τοιοῦτον γνήσιον. 6 τὸ δικαστήριον. Γυναίκα, ἵνα μὴ ἀμελήσῃ, καὶ εἰς ῥᾳθυμίαν ἐμβάλη τούς.
Duo mss. c f b Duo mss. Ibidem unus h Savil. d Alius Alii f Savil. Alii Sic unus, qui tariat infra in constructione verborum, non in re.
col. 507–508page 6 of 15

mulierem tot divitiis instructam? Trecentos octode cim servos habes, et illis imperare non curas, sed me ad hoc ministerium urges? Nihil simile dixit, neque cogitavit sed quia uxor erat Abrahami, non corpo ris solum, sed etiam virtutis consortio, ideo dixit illi, Festina illaque alacriter mandatum arripuit: sciebat enim uberem hospitalitatis fructum. Festina, commi sce. Sciebat mulieris diligentiam. Ubinam sunt ho diernæ mulieres? Comparemus illas cum Sara. Num talia mandata excipiunt? talia opera? Profer mihi or natus cupidæ mulieris manum, eamque extrinsecus inauratam vides, intus autem quasi obsessam. Quot, quæso, pauperum prædam manus tua gestat? Profer manum tuam, ostende illam. Quo induitur? Rapina. Profer manum Saræ. Quo induitur? Hospitalitate, eleemosyna, caritate, pauperum amore. O præclaram dexteram! Vide dexteram et dexteram '. Verum una quidem forma est dexteræ, multum vero discrimen. Illic fontes lacrymarum, hic coronæ et præmia. Hæc dico, ut neque uxores talia quærant a viris, neque viri axores hæc petentes ferant. En Saram, en divitem illam commiscuit tres mensuras similæ. Quantus labor? Verum non sensit laborem, ob spem fructus et lucri. Festina, commisce tria metra similæ. Quid facis? te comis et ornas, mulier? Cui vis placere? Virone tuo? Malum studium, si viro sic placitura es, si sic studes ipsi placere. Quomodo igitur placebo? Conti nentia. Sed qua ratione placebo? Modestia, philoso phia, mansuetudine, caritate, concordia, consensu. Hæc ornamenta tua, mulier. Hæ virtutes tuæ concor diam pariunt illi vero ornatus ut placeas non effi ciunt, verum id præstant ut viro oneri sis. Cum enim illi dixeris, Rape et affer mihi, exiguo tempore pla ces, sed postea inimicum illum babes. Ut autem discas te viro non placere: domi illa deponis, et in ecclesia illis circumornaris: si viro placeres, domi illa gestares. Verum, ut dixi, in ecclesiam ingrederis auratis manibus et collo. Si venerit Paulus, terribilis simul ille et amabilis terribilis peccatoribus, amabi lis pie viventibus, clamabit et sic dicet: Mulieres oportet ornarc se, non auro et margaritis, el veste pre tiosa (1. Tim. 2. 9). Deinde si ingrediatur gentilis, videatque in superiore parte illas ista ferentes, in in feriore vero Paulum hæc loquentem, annon dicet llæc sunt scena et fabula? Certe non sunt scena res nostræ³, etiamsi hæc ita fiant. Verum gentilis ille editur et dicit: Ingressus sum in ecclesiam Chri stianorum, et audivi Paulum dicentem, Non in auro et margaritis, illam vero mulierem opere contraria exhibentem. enim vir tuus te amat, etiamsi deformis sis, tamen amabilis ipsi videris: si autem te oderit, etiamsi spe ciosa sis, ne quidem videre te volet. Odium quippe animi, formam vultus apparere non sinit. Cum enim ab eo ornatus et aurum petitura es tum ipse te aver saturus est, perinde atque eum qui in foro aliquid ab eo exigat. Verum ab illo fugere potest, a te minime, quæ intus es semper, et petis officia rationi contraria. Hæc ne solum auribus excipias, o mulier, sed etiam anião commuteris. Verba mea remedia sunt, quæ ad tempus mordent, sed perpetuo juvant et voluptatem afferunt. Medicus sum, vulneraque fodico, ne præ vetustate deterius ulcus efficiant. Ego medicinam exerceo, sanitatem verbo tribuens: alii vero præ semis vitæ fluxam, fallacem, et vilem conditionem ostendunt. Sed quod dicebam de Abrahamo (neque enim promissionis obliviscar), Festina, permisce, hæc unaquæque mulier in mente describat, hæc unusquis que vir in conscientia habeat. 6. Quid tibi utilitatis affert aurum, o mulier? Ut pulchra et speciosa appareas? Verum illud nihil tibi confert ad pulchritudinem animæ. Sis animo speciosa, et eris corpore amabilis. Sapientia hominis vultum ejv's illuminabit (Eccle. 8. 1). Atqui sapientia est animæ ejus. Nihil ita amorem parit ut caritas. Si In Savil. hæ voces, vide dexteram et dexteram, desunt. Duo Mss., Hæc sunt scena et fubula? Quomodo hæc sunt simulatio? Certe non sunt simulatio res nostræ. Pauperes sunt Christus.- Cur gestas sericas vestes, et equos habes aureis frenis, mulasque ornatu deco ratas? Mula infra ornatur, aurum in tegumento tene tur pecunias mulæ rationis expertes circumferunt, quæ aurea frena habent; mulæ rationis expertes ornantur, et pauper fame confectus pro foribus tuis sedet, Christusque fame necatur. O summani amen tiam! Quæ defensio? quæ venia, quando Christus stat pro foribus tuis habitu pauperis, tu ver‹ nullo modo flecteris? Quis te ex suppliciis illic inferendis eripiet! Dedi, inquies, eleemosynam. Verum ne dederis solum quantum ille vult, sed quantum potes. Quid tum dices, quæso, cum supplicia intolerabilia, cum cruciatus illi aderunt, cum minæ, et terribiles potestates, cum fluvius ignis cum strepitu ſervebit, cum tribunal illud terribile, cum judicium incorruptum, cum natura illa quæ principio caret, cum humanarum rerum cessa tio, cum neque pater, neque mater, neque vicinus, neque rex, neque viator, neque hospes te juvare poterunt, sed stabit solus homo cum operibus suis, quorum causa vel damnabitur, vel coronabitur? Quid tum dices? Tum sermonis mei recordaberis. Sed quæ tibi hinc utilitas? Nulla: quandoquidem dives ille recordatus est, ac tempus pœnitentiæ quærebat; sed nihil hinc lucri retulit. Verum dicebat: Mitte Laza rum, ut intingat summum digitum suum in aqua, el refrigeret linguam meam, quia vehementer crucior (Luc. 16. 24). Verum non misit Lazarum, non quod stilla aquæ magno paradisi fonti jacturam aſ ferret sed quod eleemosynæ stilla nullo modo possit sum inhumanitate misceri. Quoniam enim tempore stadii contemptus fuerat, tempore coronæ nulla eum consolatione dignatus est. 7. Abrahami studium hospitalitatis magnum. — H.rc dico, ut neque pauper ob paupertatem lacrymetur, ne que dives gaudeat ob divitias. Opulentus es? Perean! divitiæ, nisi congruentes divitias in medium afferas. Festina, et commisce tres mensuras similæ. Deinde cucurrit ipse ad boves, et mactavit vitulum. Cursor fuit senex; neque euim ipsi carnis vigor solutus erat, sed

col. 509–510page 7 of 15
PG 55:509νίαν, μήτε ὁ πλούσιος χαίρῃ διὰ τὸν πλοῦτον. Εὔπο ρος εἶ; Απώλετο ὁ πλοῦτος, ἐὰν μὴ εἰς μέσον φέρῃς τὸν προσήκοντα πλοῦτον. Σπεῦσον, καὶ φύρασον τρία μέτρα σεμιδάλεως. Εἶτα έδραμεν αὐτὸς εἰς τὰς βόας, καὶ ἔθυσε μόσχον. Δρομεὺς ἐγένετο ὁ γέρων οὐ γὰρ ἐχαυνοῦτο αὐτῷ τῆς σαρκὸς ὁ τόνος, ἀλλ' ἐπενεύρωτο & τῆς φιλοσοφίας ἡ διάνοια· ἐνίκησε τὴν φύσιν ἡ προθυμία. Ο δεσπότης τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ οἰκετῶν, μόσχον βαστάζων, οὐ κατεβαρύνετο τῷ ἄχθει, ἀλλ᾽ ἐκουφίζετο τὴν διάνοιαν τῇ προθυμίᾳ. Ο δρόμος τῷ γέροντι προκείμενος, καὶ ὑπηρεσία πολλή, καὶ τῇ γυκαικὶ πόνος καὶ κάματος. Οὐ γὰρ μόνον φιλοτιμία χρημάτων, καὶ δαψιλείᾳ τραπέζης, [] ἀλλὰ καὶ διακονίᾳ καὶ ὑπηρεσία πολλῇ τοὺς ξένους ἐδεξιώσαντο, οὐ δι' οἰκετῶν, ἀλλὰ διὰ τῶν χει ρῶν καὶ τῶν μελῶν τῶν ἑαυτῶν ὑπηρετοῦντες. Εἶτα παρειστήκει ἡ γυνή θεραπαίνης λαβοῦσα σχῆμα, καὶ οἱ ξένοι ἀνέκειντο, οἱ ἁγνῶτες· οὐ γὰρ παύσομαί τοῦτο λέγων. Ἐνόμιζον γὰρ αὐτοὺς πένητας εἶναι τινας· ἀλλ᾽ οὐ προσεῖχον τούτῳ, ἀλλ' ὅτι ξένους ὑπεδέχοντο. Καὶ παρειστήκεισαν ἀμφότεροι ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, τὸν βότρυν τῆς φιλοξενίας τρυγῶντες τῇ γνώμῃ, τῇ φιλοσοφίᾳ, τῇ διακονία, τῇ ὑποδοχῇ, τῷ πόνῳ, τῇ ὑπηρεσίᾳ, τῇ ἀγάπῃ, τῇ οἰκονομία, τη ἀκριβείᾳ, τῷ μηδὲν παραλιπεῖν. Καὶ εἱστήκει παρὰ τὸ δένδρον ἡ γυνὴ, ἀντὶ θαλάμου τῷ δένδρῳ χρησαμένη, καὶ τὴν σκιάν τῶν φύλλων ἔχουσα στέγην, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο δημοσιεύεσθαι. Εἱστήκει γὰρ τὴν οἰ κείαν κοσμιότητα ἐπιδεικνυμένη, καὶ τῆς διακονίας τὸν καρπὸν τρυγῶτα. Τί οὖν ὁ παραγενόμενος; Κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐλεύσομαι, καὶ ἔσται τῇ Σάῤῥᾳ υἱός. Οἷον καρπὸν ἐβλάστησεν ἡ τράπεζα! πῶς και λόν! πῶς ταχύν! πῶς ὥριμον! πῶς ὁ βότρυς περκάζων καὶ ἀπηρτισμένος! Καὶ γὰρ τὸ ῥῆμα ἐκεῖνο είτε ἦλθεν εἰς τὴν μήτραν, καὶ ἐδημιούργησε τὸ παιδίον. Τοιοῦτοι τῆς φιλοξενίας οι καρποί. Πρόσεχε 8 μέλλω λέγειν. Μετὰ ταῦτα δὲ, τὸ παιδίον ἐπειδὴ ηὐξήθη, τὸ ἀπὸ τῆς τραπέζης τεχθέν, ἐπειδὴ ἀνὴρ ἐγένετο ὁ τῆς φιλοξενίας καρπὸς (οὐ γὰρ οὕτως αὐτὸν ἡ μήτρα ἐγέννησεν ἐκείνη, ὡς ἐγέννησεν ἡ τράπεζα, πρὸ δὲ πάντων τὸ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ), ἐπειδὴ ηύξήθη καὶ ἀνὴρ ἐγένετο, καὶ ὥρα γάμου λοιπὸν ἦν (πρόσεχε μετ' ἀκριβείας δ λέγω), ἔμελλε λοιπὸν τελευτῶν ὁ γέρων ὁ μακάριος ᾿Αβραὰμ ἐκεῖνος, ὁ πατριάρχης· παρῴκει δὲ γυναιξὶ διεφθαρμέναις καὶ ἔθνει πονηροτάτῳ, και λέσας τὸν οἰκέτην τὸν ἑαυτοῦ, φησίν· δε πονηραί εἰσιν αἱ γυναῖκες τῶν Χαναναίων. Τί οὖν θέλεις; Απελθε εἰς τὴν γῆν, ὅθεν ἐτέχθην ἐγώ, καὶ ἄγαγε γυναῖκα ἐκεῖθεν τῷ υἱῷ μου. Καινὰ καὶ παράδοξα πράγματα. Ἴστε ὑμεῖς, καὶ σφόδρα ἐπίστασθε· ὅταν μὲν γὰρ γυναῖκα βούληταί τις ἀγαγεῖν τῷ υἱῷ, καὶ ὁ πατὴρ διαλέγεται καὶ ἡ μήτηρ, καὶ εἰς ἀλλοτρίας οἰκίας παραγίνονται, καὶ τοῦτον κολακεύουσι, καὶ ἐκεῖνον θεραπεύουσι, καὶ προμνήστριαι πολλαί, καὶ νυμφαγωγοί γίνονται πολλοί, καὶ χρημάτων ὑποσχέσεις, καὶ πᾶσα σπουδὴ τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ δι' ἑαυτῶν διαλεχθῆναι, καὶ οὐκ αἰσχύνονται, οὐδὲ ἐρυθριῶσιν, οὐδὲ ἐπιτάττουσιν οἰκέταις· ὅταν δὲ ἔλθῃ ξένος, Απελθε σύ, κατένεγκε αὐτὸν κάτω, δέξαι αὐτόν. ῾Ο ᾿Αβραὰμ δὲ ἀντιστρόφως· ὅτε μὲν ἔδει ποιῆσαι 4 ἐπενευροῦτο, ἐπενενεύρωτο, ἐπενεύρωτο. καὶ παράδοξα υποφαίνεται. οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὸν μὲν ξένον αὐτὸν, τὸν διὰ γάμον τῷ οἰκέτη. Τί. πρᾶγμα ὑψηλὸν καὶ φιλόσοφον, δι' ἑαυτοῦ ποιεῖ· τὴν φιλοξενίαν οὐκ ἐπέτρεψεν οἰκέτῃ, ἀλλὰ τῇ γυναικὶ καὶ ἑαυτῷ· ὅτε δὲ γυνὴ καὶ γάμος ὑφαίνετο, "Απελθε λέγει τῷ οἰκέτῃ. Ωδε τὸ ἐναντίον ποιοῦσιν αἱ γυναῖκες. Ἐὰν μὲν θέλωσι χρυσοχόῳ διαλεχθῆναι, οὐκ αἱ σχύνονται, ἀλλ' ἐξέρχονται αὐταὶ δι᾿ ἑαυτῶν, καὶ παρακαθέζονται, ἵνα μὴ ὁ χρυσὸς κλαπῇ, καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν χρημάτων [] ἀφίησιν αὐτὰς καταφρονῆσαι τῆς εὐσχημοσύνης καὶ τῆς σεμνότητος. Αλλ' δ Αβραὰμ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ὅτε ξένους ἤθελεν ὑποδέχεσθαι, δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ· ὅτε δὲ τὸν γάμον, διὰ τοῦ οἰκέτου. Τί α οὖν μέμνησαι τοῦ Αβραάμ; "Οτι πλούσιος ἦν. Ταῦτα καὶ σὺ ἐννόει τοῦ ᾿Αβραὰμ, καὶ οὐδέποτε καταφρονήσεις τινός. ᾿Αλλὰ πόθεν ἐξέβην ταῦτα εἰπεῖν; Τὸν προφήτην λαβὼν καὶ τὴν βακτηρίαν ἐκείνην, Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήση ἄνθρωπος. Ἐκεῖνος γὰρ ὁ στίχος ἅπαντα ταῦτα ἔτεκε. Καὶ ἰδοὺ θησαυρὸν εὑρήκαμεν χρυσοῦ γέμοντα. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Λάβε την βακτηρίαν ταύτην, τὴν δυναμένην ὑποτρομήσαντα τὰ σώματα ἀνορθῶσαι Οὐδὲ γὰρ οὕτω βακτηρία ὑπότρομα ὄντα τὰ σώματα τῶν παλαιῶν καὶ γεγηρακό των ἀνορθοῦν πέφυκεν, ὡς ὁ στίχος οὗτος τῶν νέων καὶ γεγηρακότων ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ καὶ ὑπὸ τῆς ἁμαρ τίας πολιορκουμένων ὑπότρομον οὖσαν τὴν διάνοιαν ἐγείρει. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Τί δέδοικας ἄνθρωπον, οὐκ ὄντα ἄνθρωπον, ἀλλὰ λύκον; Τί δέδοικας ἄνθρωπον ἀσεβημάτων γέμοντα, και χρυσῷ πολιορκούμενον; Τί δέδοικας ἄνθρωπον ἀπὸ τῆς ἀδικίας τὰ ἑαυτοῦ προδεδωκότα, καὶ τὸν πολέμιον ἔνδοθεν πολλάκις ἔχοντα; Αλλ' ἀπεφήνατο προφήτης λέγων· Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄν θρωπος. Εἰπέ μοι λοιπὸν καὶ τὸν τρόπον, δι᾿ ὃν οὐκ ὀφείλω φοβεῖσθαι τὸν πλούσιον. "Η ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ. μοι δ η'. Ω εὐγένεια λέξεως! πῶς ἐν διηγήσει καὶ διδασκαλία φιλοσοφίαν εἰσήγαγε· Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ! Οὐκ εἶπε, Καὶ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα αὐτοῦ, ἀλλ', Ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ. "Οταν γὰρ εἰσέλθης εἰς οἰκίαν τινὸς πλουσίου, καὶ ἴδῃς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ κίονας ὑπεραίροντας τῷ μεγέθει, καὶ χρυσᾶς κεφαλίδας, καὶ μάρμαρα τῷ τοίχῳ προσπεπηγότα, καὶ κρή νας ῥεούσας, καὶ πηγὰς καὶ περιπάτους, καὶ δένδρα τῷ ἀνέμῳ καμπτόμενα, καὶ πάντα 6 ψηφίδων γέμοντα, καὶ εὐνούχων χρυσοφορούντων ἀγέλην, καὶ οἰκετῶν πλῆθος, καὶ τάπητας ἐπὶ τοῦ ἐδάφους κειμένους, καὶ τράπεζαν ἐκλάμπουσαν τῷ χρυσῷ, καὶ κοιτῶνας κεκοσμημένους· ταῦτα πάντα δόξα οἴκου ἐστὶν, οὐ δόξα ἀνθρώπου. Δόξα γὰρ ἀνθρώπου εὐλάβεια, ἐπιείκεια, ἐλεημοσύνη, πραότης, ταπεινοφροσύνη, εἰρήνη, δι καιοσύνη, ἀγάπη ἀνυπόκριτος πρὸς πάντας. Ταῦτα πάντα δόξα ἀνθρώπου. Τί φοβῇ τὸν πλούσιον. Οὐκοῦν τὴν οἰκίαν αὐτοῦ μᾶλλον φοβοῦ. Ἐκείνη γάρ ἐστιν ἡ πλουτοῦσα, οὐχ ὁ οἰκῶν. ᾿Αλλ' οὐ φοβοῦμαι ταύτην, φησί. Διὰ τί; Ὅτι ὁ χρυσὸς ἄψυχός ἐστιν ὕλη. Αλλά τὸν ἄνθρωπον φοβῇ; Ναί. Διὰ τί; μὴ γὰρ αὐτοῦ ἐστιν ὁ πλοῦτος; Τῆς οἰκίας ή περιφάνεια. Μάρμαρα έχει ὁ τοῖχος. Τί οὖν πρὸς τὸν οἰκοῦντα; Χρυσοῦς ὁ ὄροφος. Τί οὖν πρὸς τὸν κεκτημένον; Αἱ κεφαλίδες τῶν Τὰ σώματα ἀναστῆσαι, ἀπὸ ἀδικίας τὸν ἑαυτοῦ ἔχοντα πλού τον, καὶ τὸν πόλεμον ἔνδοθεν φέροντα· ἀλλ' ἀπεφήνα το. β καὶ πασῶν. Η ἡ περιφάνεια. Λέγεις, μάρμαρα ἔχει.
Savil. conjicit vel sed omnes habent b Sic duo mss. In Morel. deest. Morel. Alii e. sic quidam. f Quidan mss. Sequentia iidem brevius efferunt. Unus Unus
col. 511–512page 8 of 15

stræ. Num dicis, Mirabilis est herus? Multum auri est in laquearibus. Num dicis, Eleemosyna magna est? multi fontes, magnificentia ingens. Num dicis Ingens magnificentia est possessoris? Ubique de muris, ubique de marmoribus, ubique de fontibus, de aquis loqueris. Vides rursus equum freno aureo fulgentem, et dicis, Pulchrum est frenum. Ergo aurificis ista laus est. Egregium vestimentum. Ergo textoris est laus ¹. Speciosi servi. Ergo vendentis ista laus est. Manet que ille incoronatus, res autem ejus laudibus ornan tur. At cum vides hominem probum, dicis: Probus homo, pulcher, modestus, mirabilis, misericors, be nevolus, compunctus, semper precibus vacans, sem per jejuniis insistens, semper in ecclesia versans, numquam a divina doctrina se removet. Ilæ laudes ejus, hæ coronæ. Disce igitur quid sint divitiæ bomi nis, et quid divitiæ domus: Ne timueris. Si enim di diceris divitias probe distinguere, non ultra timebis. Vides eum, quem divitem putabas, pauperem et ege num esse? Ne timueris, cum dives factus fuerit homo. Et ut discas hæc ita se habere, et si hic te decipiat, mortis tempore ipsum respice. Num aliquid ex his omnibus sumit, et sic abit? Utique mortuus est, et nudus jacet, qui sericis vestibus induebatur. Jacel nudus in tumulo, servique abeunt et discedunt, ne moque illum curat: neque enim illius servi erant. Abiit, et nihil suorum deinceps jacet. Uxor ejus luget et se excruciat, crines solvit: omnes consolantur, nec audit: liberi orphani sunt, uxor vidua: omnes abjecti sunt, pincernæ, crateres, parasiti, assentatores, eu nuchi. Ex vasis illis aliquod accipere, et abire non potest; sed quid? Solus effertur. Laudibus extollunt. Ecquid ad illum? At inanis gloria ipsum celebrem reddit? Quare? An potest aliquid ex illa sumere? Ni hil ex illis potest ipsi adesse in die illo. In sepulcrum 1 Duo Mss., pulchra cubilia, ergo est laus ejus qui illa elaboravil. abit qui omnia rapuerat, intra tres cubitos sepeli tur, nec quid amplius, terra operit vultum ejus et una operculum loculi. Abscedit uxor. Ubinam divitiæ! ubi servi? ubi pompa? ubi ædes magnæ ac splendidæ. Ipsum relinquunt: uxor etiam deserit, velit nolit ſœtor enim ipsaı abigit, fontes vermium ipsam expel lunt'. Hoccine totum? Etiam: nihil enim suorum habens discessit. Ut vero discas eum nihil suorum habentem abscessisse, beati martyres quia sua secum auferunt, id consequuntur, ut a sepulcro ipsorum nou recedamus. At hic ne uxor quidem manere potest illic Imperator diadenia abjicit, et in sepulcro mar tyris manet, rogans obsecransque, ut liberetur a malis et hostes vincat. Ne ergo timueris, cum dives factus fuerit homo. Hoc sumpto versu canere incipiamus Domino, et pro his omnibus gratias agamus ipsi, Patri et Filio et Spiritui sancto, quia ipsi gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. In Cod. Reg. 1963 nonnulla textui Græco interserit nugax Græculus, quæ tot solecismis scatent ut satis superque fuerit ea Latine exprimere. Horum igitur hic sensus est: Nihil enim ex suis habens abscessit. Deinde redit uxor ejus ex sepulcro cum filiis suis orphanis, et abil ad splendidissimas ædes suas, gemens, acerbeque lugens, et lacrymans, miserabilesque hujusmodi clamores emillens Quid agam erga liberos orphanos? quid erga famulos domus mea? abhinc erimus omnes abjecti, contemptuique obnoxii. Apud quem ergo confugiam? a quo misericordiam conse quar? Attamen monasterium pesam, ero monacha. Non possum enim videre conjugis mei reditus et expensas, el in meliorem formam concinnatas ab eo ædes. Exinde vicini amici consolationis gratia ipsam adeuntes dicunt: Ne, do mina, ne id agas: ne liberos deseras, ne sinus ædes pes sumdari. Alii rursus dicunt: Ille talis magistratus obül, et puellos teneros uxori reliquit, ac domesticos magnusque divitias: sed uxor ejus et pupillos educavit, et domum suam recte administravit. Postquam hæc a vicinis audivit, tristi tiam in hilaritatem paululum commutavit. Elapsoque tem pore conjugis memoriam prorsus deposuit, et ad alium virum respexit. Ille porro miser, dives, gloria fulgens, qui domun suam recte administrabat, non autem animam, abul nudus, miserabilis. Corpusque ejus a vermibus roditur, animaque in gehenna æternum cruciatur. Beati porro mar tyres, quia debilu sibi præmia accipiunt, id etiam sortino tur, ut ab ejus sepulcris non recedamus. CUM ALIUS ANTE PERORASSET, SERMO CONSTANTINOPOLI HABITUS, IN MAGNA ECCLESIA (a) cum PAUCI CONVENissent, in illud, ne timuERIS, CUM DIVES FACTUS FUERIT HOMO, ET DE 1. Parvus est fructus ejus, qui præclare dixit, sed maturus: tenuis est chorda, sed ingens sonus: pauca verba, sed magni pretii sunt sententiæ. Nam et uni versum populum laudibus excitavit, eosque præconiis diligentiores effecit, et auctorem agricultura indicavit, atque compositis in ejus laudem hymnis, postquam ex Apostoli præcepto gratias egit, orationem glorifica tione conclusit. Quod si mensam cito removit, non (a) Hæc, quam magnam vocat ecclesiam, quænam fuerit pluribus disquisitum est in Vita Chrysostomi. Antequam porro episcopus concionaretur, in more erat, tum Antio chiæ, tum Constantinopoli, ut sacerdos alius vel euam epi Scopus, si adesset, populum alloqueretur: id quod non se mel vidimus supra. ob egestatem, sed ob humilitatem id egit. Non enim, quod dicere plura non posset, orationi finem tacendo imposuit, sed ut docendi munere nobis cederet. Age ergo nos quoque tumultuum, qui jam contigerunt, procella liberati, tamquam fluvialibus quibusdam aquis aures nostras lectione Scripturarum abluamus. Ita fa ciunt et nautæ: postquam tempestatem evaserunt, et multum pelagus einensi ad tranquillum portum per venerunt, demissis velis, deposito remo, et exscensu e navi facto, balneis, cibo, potu, somno ac deliciis corpus refocillant, ut vegetius illud et aptius ad reli quam navigationem reddant. Lectio Scripturæ sacræ quam utilis. Comparatio

col. 513–514page 9 of 15
PG 55:513γενομένης ταραχῆς ἀπαλλαγέντες, καὶ τοῦ θορύβου, καὶ τῶν κυμάτων, ὥσπερ εἰς τινα λιμένα εὔδιον, τῶν Γραφῶν τὴν ἀνάγνωσιν τὴν ψυχὴν τὴν ἡμετέραν όρ μίσωμεν. Καὶ γὰρ λιμήν ἐστιν ἀκύμαντος, καὶ τεῖχος ἀῤῥαγές, καὶ πύργος ἄσειστος, καὶ δόξα ἀναφαίρετος, καὶ ὅπλον ἄτρωτον, καὶ εὐθυμία ἀμάραντος, καὶ ἡδονὴ διηνεκής, καὶ πάντα ὅσα ἂν εἴποι τις καλὰ, τῶν θείων Γραφῶν ἡ συνουσία. Αὕτη καὶ ἀθυμίαν ἀπο κρούεται, καὶ εὐθυμίαν διατηρεῖ, καὶ τὸν πένητα τῶν εὐπόρων πλουσιώτερον κατασκευάζει, καὶ τοῖς πλουτοῦσιν ἀσφάλειαν περιτίθησι, καὶ τὸν ἁμαρτωλὸν δίκαιον ποιεῖ, καὶ τὸν δίκαιον ἐν ἀσφαλεῖ καθίστησι φυλακῇ, καὶ τὰ ὄντα κακὰ ἀνασπᾷ, καὶ τὰ οὐκ ὄντα ἀγαθὰ καταφυτεύει, ἀπελαύνει πονηρίαν, πρὸς ἀρετὴν ἐπανάγει, οὐκ ἐπανάγει δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ῥιζοῖ, καὶ διηνεκή μένειν ποιεῖ, φάρμακον οὖσα πνευματικόν, ἐπῳδή τις θεία καὶ ἀπόῤῥητος, παθῶν ἀναιρετική. Καὶ γὰρ τὰς ἀκάνθας ἀνασπᾷ τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ καθαρὰν τὴν ἄρουραν ἐργάζεται, καὶ τὰ σπέρματα καταβάλλει τῆς εὐσεβείας, καὶ πρὸς ἀκμὴν τὸν καρ πὸν ἄγει. Μὴ δὴ τοσούτων παραμελῶμεν ἀγαθῶν, μη δὲ ἀπολιμπανώμεθα συνάξεων, ἀλλὰ συνεχῶς ἐνταῦθα τρέχωμεν, ἵνα διηνεκώς θεραπευώμεθα, καὶ μηδεὶς μήτε φθόνῳ βάλληται πλουτοῦντα ὁρῶν, μήτε πενία πιέζηται· ἀλλὰ καταμαθὼν τὴν ἀληθῆ τῶν πραγμά των φύσιν, παρατρεχέτω μὲν τὰς σκιὰς 4, ἀντεχέσθω δὲ τῆς ἀληθείας. Καὶ γὰρ σκιὰ, εἰ καὶ μείζων τοῦ σώματος εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ὅμως σκιὰ τυγχάνει· ἄλλως δὲ οὐδέ ἐστι μείζων, ἀλλὰ δοκεῖ, καὶ τότε δοκεῖ ὅταν μακροτέρω τῆς ἀκτῖνος γενώμεθα· οὕτω γοῦν ἡνίκα περὶ σταθεραν μεσημβρίαν τῆς ἀκτῖνος ὑπὲρ κεφαλὴν ἱσταμένης συνελαύνεται πάντοθεν, καὶ συν στέλλεται, καὶ βραχυτέρα γίνεται· 8 δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἔστιν ἰδεῖν. Ἕως μὲν γάρ τις μακροτέρω τῆς ἀρετῆς καθίστησιν ἑαυτὸν, μεγάλα φαίνεται τὰ τοῦ παρόντος βίου πράγματα· ὅταν δὲ ἐν αὐτῷ τῷ φανοτάτῳ φωτὶ τῶν θείων ἑαυτὸν καταστήσῃ Γρα φῶν, τότε καὶ τὸ εὐτελὲς καὶ τὸ βραχὺ καὶ τὸ οὐδα μινὸν τῶν ἐπικήρων τούτων ὁρᾷ πραγμάτων, καὶ μανθάνει σαφῶς, ὅτι ποταμίων υδάτων οὐδὲν ἄμεινον ταῦτα διάκειται ὁμοῦ τε φαινόμενα καὶ παρατρέχοντα. Διά τοι τοῦτο ὁ προφήτης φιλοσοφών, τοὺς μια κροψύχους, καὶ ταλαιπώρους, καὶ χαμαὶ συρομένους, καὶ κεχηνότας πρὸς τὴν τοῦ πλούτου φαντασίαν, καὶ δεδοικότας, καὶ τρέμοντας τοὺς ἐν τούτοις κομῶντας διορθούμενος, καὶ τῆς τοιαύτης ἀπάγων ἀγωνίας ἡμᾶς, καὶ πείθων ὡς οὐδὲν ὄντων καταφρονεῖν, ἔλεγε· Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πλη θυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ. "Οτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα. Εἶδες ἀκρί βειαν λέξεως 4 καὶ διαίρεσιν σαφεστάτην; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οταν πληθυνθῇ [] ἡ δόξα αὐτοῦ, ἀλλ', Ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, δεικνὺς ὅτι ἕτερον δόξα ἀν θρώπου, καὶ ἕτερον δόξα οἴκου. Τί τοίνυν δόξα ἀνθρώπου, καὶ τί δόξα οἴκου; Δεῖ γὰρ ταῦτα εἰδέναι σαφῶς, ὥστε μὴ τὰ ὀνείρατα πρὸ τῆς ἀληθείας ἀσπάσασθαι. Οίκου μὲν οὖν δόξα στοαὶ, περίπατοι, χρυσούς όροφος, Έδαφος ψηφίσι καλλωπισθὲν, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, τὰ ἔπιπλα τὰ πολυτελή, ὧν οὐ δὲν πρὸς τὸν ἄνθρωπον. Ανθρώπου δόξα, πίστις ὀρθὴ, ζῆλος ὁ κατὰ Θεὸν, ἀγάπη, πραότης, ἐπιείκεια, ἡ ἐν τῆς σκιᾶς. μείζων, ἀλλὰ τότε δοκεῖ. διάκεινται. λέξεων. εὐχαῖς ἐκτένεια, ἡ τῆς ἐλεημοσύνης φιλοσοφία, σω φροσύνη, κοσμιότης, τὰ λοιπὰ ἅπαντα τῆς ἀρετῆς μέλη. Καὶ ἵνα μάθης ὅτι ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρό πον, ὁ μὲν ἐκεῖνα κεκτημένος οὐ καρποῦται τὴν ἐξ αὐτῶν δόξαν, οὐδ' ἂν κληθείη τις καλὸς, ἐπειδὴ οἰκίαν ἔχει καλὴν, ἢ παράδεισον, ἢ λειμῶνα, ἢ πλῆθος ἀνδραπόδων, ἢ ἱματίων πολυτέλειαν. Τὸ γὰρ θαυμαστὸν ἅπαν περὶ τὸ κτῆμα ἵσταται, οὐ διαβαῖνον πρὸς τὸν ἔχοντα. Τὴν γὰρ οἰκίαν θαυμάζομεν, καὶ τὸν παρά δεισον, καὶ τὸν λειμῶνα, καὶ τῶν ἱματίων τὸ κάλλος, ἃ τῶν ἐργασαμένων τῆς τέχνης ἐστὶν ἐγκώμιον, οὐ τῆς τῶν κεκτημένων ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἅπαν τῆς κακίας ἀπόδειξις. β'. Τοσοῦτον γοῦν ἀπέχει τούτων ἡ φύσις τῶν κτημάτ των τοὺς ἔχοντας δόξῃ περιβαλεῖν, ὅτι καὶ λυμαίνεται αὐτὴν μεθ' ὑπερβολῆς. Καὶ γὰρ ὡς ὠμοὺς καὶ ἀπαν θρώπους καὶ βαναύσους καὶ φιλοσοφίας ἀλλοτρίους, οὕτως ἅπαντες κωμῳδοῦσι τοὺς ἐν τούτοις τὴν περι ουσίαν ἐπιδεικνυμένους· οὐ γάρ ἐστιν ἀνθρώπου δόξα ταῦτα, καθὼς εἶπον, ἀλλὰ τοῦ οἴκου· τοὺς μέντοι ἐν σωφροσύνῃ ζῶντας, κοσμιότητι, πραότητι, ἐπιεικείς, τῷ Θεῷ μετ᾿ ἀκριβείας ἀνακειμένους, αὐτοὺς θαυμάζομεν, ἐπαινοῦμεν, ἀνακηρύττομεν, ἐπειδήπερ αὕτη ἀνθρώπου μάλιστά ἐστιν ἡ δόξα. Ταῦτα γοῦν εἰδότες, μηδένα ζηλωτὸν εἶναι νομίζετε τῶν ἐκεῖνα περιβεβλημένων, ἃ μηδὲν πρὸς αὐτὸν ἔχει κοινόν. Κἂν ἴδῃς ἐπὶ ὀχήματός τινα καθήμενον, τὰς ἀφοῦς ἀνασπῶντα, ἀνα τεινόμενον, αὐτῶν ἀπτόμενον τῶν νεφελῶν, οὐ τῇ φύσει τοῦ πράγματος (οὐ γὰρ δυνατόν), ἀλλὰ τῇ ἀπονοίᾳ τῆς ψυχῆς, μᾶλλον δὲ τῇ ἀνοίᾳ, μὴ νόμιζε τοῦτον ἔνδοξον, μηδὲ ὑψηλὸν καὶ μέγαν. Υψηλὸν γὰρ οὐχ ἡμίονοι ποιοῦσιν ἕλκουσαι, ἀλλ᾽ ἀρετῆς κορυφή πρὸς τὰς ἁψίδας ἀνάγουσα τῶν οὐρανῶν. Κἂν ἄλλον θεάσῃ ἐφ᾽ ἵππου καθήμενον, πολλοὺς ἔχοντα τοὺς ῥαβδούχους, καὶ σοβοῦντας ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, μηδὲ τοῦτον μακαρίζῃς διὰ ταῦτα, ἀλλ' ἀνάπτυξον αὐτοῦ τὴν ψυχὴν, καὶ τότε περὶ αὐτοῦ ψηφίζου ταῦτα, ἅπερ ἡ ἐκείνης ὄψις ὑποβάλλει. Ως τά γε νῦν δρώμενα και ταγέλαστα. [] Τί γὰρ σοβεῖς ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς; εἰπέ μοι· τί δὲ ἐλαύνεις τοὺς ἀπαντῶντας, καὶ φυγαδεύεις, ἄνθρωπος ὤν, ἄνθρωπον; Τίς ὁ τύφος; τίς ἡ ἀπόνοια; Μὴ γὰρ λύκος γέγονας, ἢ λέων, ὡς εἰσιὼν εἰς πόλιν ἅπαντας εἰς φυγὴν τρέπειν; Μᾶλλον δὲ λύκος μὲν λύκον οὐκ ἄν ποτε ἐλάσῃ, οὐδὲ λέων λέοντα, ἀλλά συναγελάζονται, τὴν κοινωνίαν τῆς φύσεως αἰδούμενοι· σὺ δὲ, ὁ μετὰ τῆς φύσεως καὶ ἕτερα πολλὰ δι καιώματα ἔχων ἡμερότητος, ταπεινοφροσύνης, ἰσονομίας, τί γίνῃ τῶν θηρίων θηριωδέστερος, καὶ διὰ τὸ ἄλογον τῶν λογικῶν καταφρονεῖς; Καὶ ὁ μὲν Δεσπότης σου εἰς οὐρανὸν ἀνήγαγε τὸν ἄνθρωπον, σὺ δὲ οὐδὲ ἀγορᾶς αὐτῷ μεταδίδως; Τί δὲ λέγω εἰς οὐρανόν; Εἰς θρόνον ἐκάθισε βασιλικόν, σὺ δὲ καὶ τῆς πόλεως ἐξ ελαύνεις; Τί δέ σοι καὶ ὁ χαλινὸς εἶναι βούλεται ὁ χρυ σοῦς, ὁ τὸν ἵππον κατακοσμῶν; ποίας δὲ ἀπολογίας τεύξῃ, ἢ τίνος συγγνώμης, τὸ μὲν ἄλογον καὶ οὐδὲ τῆς φιλοτιμίας αἰσθανόμενον ὑπὲρ τὴν χρείαν καλλωπίζων (ταὐτὸν γὰρ ἐκείνῳ καὶ χρυσὸς, καὶ μόλυβδος 1), τὸν δὲ Χριστὸν λιμῷ τηκόμενον ὁρῶν, καὶ οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας ποιῶν ἀπολαύειν τροφῆς; Τί δὲ οὐκ ἀντ ἔχῃ 5, ἄνθρωπος ὢν, ἀνθρώποις ἀναμίγνυσθαι, ἐρημίαν ἐπιζητεῖς ἐν μέσαις ταῖς πόλεσι, καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι καὶ ὁ Δεσπότης σου μετὰ τελωνῶν ἤσθιε, καὶ σοβοῦντα. 1 χρυσὸς ἐπὶ τὴν χρείαν καλλωπίζων, καὶ μόλιβδος. 8 τί δὲ οὐκ ἀγαπᾷς. ἀλλ'
b, c, d Savil. h Savil. Savil. d Savil. e Sic Reg. unus et Savil., Morel. Mss. Savil. in marg.
col. 515–516page 10 of 15

rium illi suppeditas alimentum? Cur item, homo cum sis, cum hominibus misceri dedignaris, sed in mediis urbibus solitudinem quæris, nec tibi in mentem venit Dominum tuum cum publicanis cibuni sumpsisse, cum meretrice colloquutum, cum latronibus crucifixum, et cum hominibus fuisse commixtum, sed fastu ac superbia efferatus, humanam ipsam naturam amittis? Hinc magnus in nobis oritur misericordiæ contem plus, hinc avaritiæ studium, binc crudelitas et inhu manitas. Cum enim aureum frenum equo adhibes, cum auream famulo armillam, et aureas lapidi bra cteas, cum pelles apud te sunt aureæ, vestes aureæ, cingulus aureus, itemque calcei, tantamque tibi hujus nequitiæ necessitatem imponis, ut insatiabilem cupi ditatem explere contendas, et omnium sævissimam belluam pascere, avaritiam dico: tum et orphanos spolias, et viduas nudas, et communis omnium hostis incedis, vanoque labore suscepto cursum inis, qui nullo bono fine claudetur. Quid enim hoc sibi vult, quod barbarum servum tuum auro exornas (a)? quod lucrum, quæ utilitas animæ oritur, quod commodum corpori, quis domui reditus? Imo vero plane contra rium, sumptus intempestivus alienæ a ratione im pensæ, materia luxuriæ, malitiæ documenta, prodigæ ac dissolutæ vitæ occasio, animæ corruptela, via quæ ad innumera mala deducit. Lecti vero argento nexi, auroque fulgentes, scabella et lebetes inde conflati, multusque risus, quid ad emendationem vitæ conferre possunt? aut quid te juverunt ut melior fieres, vel conjugem tuam, vel alium quempiam domesticorum? Nonne hinc potius fures, ac multi parietum perfos sores? nonne inde fugitivi famuli fiunt? Cum enim, quocumque oculos suos convertant, argentum fulgere conspexerint, furacitatis in eis morbus alitur. Nam si te liberum hominem, et qui propter nobilitatem magnifice de te sentis, quod in foro refulget argentum ad cupiditatem allicit: multo magis famulum. Atque bæc a me non ideo dicuntur, ut fugitivos servos cri mine liberem, eosque qui talia scelera perpetrent sed ut vos cohorter ne talium illis morborum alimenta subministretis. At enim, eas opes ubi deponemus? inquiunt: num in terram deſodiemus? Absit, sed meis consiliis acquiescere si volueris, modum te docebo, quo fugitivum hunc servum probum ac fidelem effi cere poteris. 3. Divitiæ fugitiva. — Sunt enim plane fugitivæ di vitiæ (b), hodierno die transeuntes ad hunc, cras ad illum neque fugitivæ sunt tantum, sed alios reddunt etiam fugitivos, dum efficiunt ut ii quibus custodiendæ commissæ sunt, sæpe fugam arripiant.Quo tandem igitur pacto fieri potest, ut fugitivus iste teneatur? Contrario penitus modo cæteris fugitivis. Nam alii quidem dum retinentur, manent, hic si detineatur, aufugiet: si dispergatur, manebit. Quod si forte novum tibi, quod dico, videatur, hoc ex agricolis disce. Siquidem illi cum inclusum triticum domi defoderint, tineis ac ver Servi barbari adhibebantur. His similia vide Homilia secunda in Eutropium, Tom. 11, paulo post initium, mibus rodendum illud exponunt ac perdunt; sin autem in arva dispergant, non illud modo conservant, sed etiam multiplicant: ita quoque divitiæ dum in arculis manent, et sub januis vectibusque vel in terram de Sossæ, confestim aufugiunt; sin autem, ut agricolæ triticum in agros, sic in pauperum ventres illas di sperseris, non modo non aufugiunt, sed copiosiores inde redduntur. Hæc ergo cum scias, ne famulis eas trade, sed innumeris manibus tenendas committe, viduarum scilicet, pupillorum, corpore mutilatorum, eorumque qui carcere sunt conclusi. Non enim pote runt tot manibus detentæ diffugere, sed firmiter te nebuntur, et auctiores fient. Sed quid liberis meis derelinquam? inquit. Enimvero non omnia te cogn profundere quamquam si omnia profundas, hac ra tione liberos amplius ditabis, dum pro pecunia Deum illis propitium et opes eleemosyna partas, et inter homines adjutores innumeros ac benefactores dere linques. Ut enim raptores, tametsi nulla læsi simus injuria, odio prosequimur: sic eos qui misereri, et egenis succurrere noverunt, tametsi nihil ad nos ex illorum liberalitate dimanavit, reveremur et amainus nec illos tantum, sed illorum etiam liberos. Cogita ergo quantum sit illud ornamentum, ut ab innumeris hominibus filii tui videantur adamari, cum oranes ista verba pronuntient, si in sustentationem egenorum opes impendantur: Ille benigni hominis, ille miseri cordis est filius. At tu rem quidem sensu carentem exornas; quippe cum sensus expers sit lapis, quan tumvis innumeris eum talentis auri contegas; ei vero, qui sensu præditus est, et enecatur fame, ne necessarium quidem alimentum impertis. Quando igitur tremendum illud tribunal apparuerit, et ignei fluvii, quando a nobis rerum gestarum rationes exigentur, qua defensione tantam ignaviam tantamque vecordiam et immanita tem tueberis? quam legitimam excusationem afferes? Ut enim aliorum quisque propositum scopum habet, atque rationem, qua suas dirigat actiones: et agricola, si rationem ab illo exigas, dicet, quam ob causami boves junxerit, sulcum duxerit, aratrum traxerit, et mercator quare navem in mare deduxerit, et opera rios conduxerit, ac pecunias deposuerit, et architectus et calceorum sutor, faber ærarius, pistor et singuli quarumvis artium opifices rationem reddunt et causam ita tu quoque, dum lectum argento sic operis, duni equum et lapidem deauras, ac pelles ejusmodi apparas, si a te ratio exigatur, quam causam dices? quem mo dum? An vero ex ejusmodi lecto dulcior tibi somnus obrepit? At hoc dicere minime potes: quin potius si quid præter opinionem dicendum est, etiam injucun dior: major enim est sollicitudo, et anxietas major. An vero firmior est propter aurum structura? Ne hoc quidem verum est. An melior equus ob tale frenuni? an vero servus? plane contrarium hic quo que cernitur. Cur igitur tam ineptos in his omnibus vos ostenditis? Omnino dicetis, inde vos gloriam vo bis illustriorem comparare. Quid? nonne jam inde ab exordio sermonis audivisti, hæc hominis non esse gloriam, sed plane contrarium, ignominiam et dedecus

col. 517–518page 11 of 15
PG 55:517τίον ἐρεῖ· Ἐκ πόσων δακρύων αὕτη ᾠκοδομήθη ἡ οἰκία! πόσων ὀρφανῶν γυμνωθέντων! πόσων χηρῶν ἀδικηθεισῶν! πόσων τὸν μισθὸν στερηθέντων! "Ωστε τοὐναντίον σοι συμβαίνει· βουλόμενος δόξης ἀπολαῦσαι ἐν τῷ ζῇν, οὐδὲ μετὰ τὸ καταλῦσαι τὸ ζῆν ἀπαλ λάττῃ τῶν κατηγόρων· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐν στήλῃ χαλκῇ τὸ ὄνομά σου περιφέρουσα ἡ οἰκία, καὶ τοὺς οὐδὲ [] ζῶντά σε έωρακότας παρασκευάζει μυρίοις βάλλειν ἀνείδε τιν. δ. Ἐπεὶ οὖν οὐδὲ τοῦτο ἔχει τὸ κέρδος ή περιττή αὕτη φιλοτιμία, φεύγωμεν, ἀγαπητοί, φεύγωμεν τὸ νόσημα, καὶ μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι. Εκεί νοις πάντα κοινά, καὶ γῆ, καὶ πηγαὶ, καὶ νομαὶ, καὶ ὄρη, καὶ νάπαι, καὶ οὐδὲν θάτερον θατέρου πλέον ἔχει σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, τὸ ἡμερώτατον ζῶον, θηρίου γίνη χαλεπώτερος, μυρίων πενήτων τροφὰς, καὶ πολλάκις μυρίων μια κατακλείων οἰκίᾳ. Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις ἡμῖν μόνη κοινή, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολλῷ τῆς φύσεως πλείονα· οὐρανὸς κοινὸς, καὶ ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ὁ τῶν ἀστέρων χορὸς, καὶ ἀὴρ, καὶ θάλασσα, και πῦρ, καὶ ὕδωρ, καὶ γῆ, καὶ ζωή, καὶ τελευτή, και αὔξησις, καὶ γῆρας, καὶ νόσος, καὶ ὑγεία, καὶ χρεία τροφῆς καὶ ἐνδυμάτων· καὶ τὰ πνευματικὰ πάλιν κοινὰ, καὶ ἡ τράπεζα αὕτη ἡ ἱερά, τὸ σῶμα τὸ Δὲ σποτικὸν, τὸ αἷμα τὸ τίμιον, τῆς βασιλείας ἡ ἐπαγ γελία, τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγενεσίας, ο καθαρμός τῶν ἁμαρτημάτων, ή δικαιοσύνη, ὁ ἁγιασμός, ή ἀπολύτρωσις, τὰ ἀποῤῥητα ἀγαθὰ, "Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Πῶς οὐκ ἄτοπον τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις, καὶ φύσει, καὶ χάριτι, καὶ ἐπαγγελίαις,καὶ νομοθεσίαις, τούτους ἐν τοῖς χρήμασιν οὕτως εἶναι πλεονέκτας, καὶ τὴν αὐτὴν μὴ διατηρεῖν ἰσονομίαν, ἀλλὰ τῶν ἀλόγων παρέρχεσθαι τὴν θηριωδίαν, καὶ ταῦτα μέλλοντας αὐτῶν μικρὸν ὕστερον ἀφίστασθαι, καὶ οὐκ ἀφίστασθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐσχάτων, τούτων ἔνεκεν, κινδυνεύειν; Ο γὰρ θάνατος τῆς μὲν ἀπολαύσεως ἀπάγει, πρὸς δὲ τὰς εὐθύνας ἄγει λοιπὸν, καὶ τὰς ἀθανάτους κολάσεις. Ιν οὖν μὴ τοῦτο γένηται, πολλῇ χρησώμεθα τῇ ἐλεημοσύνη. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν, ἡ καὶ παραστήσεται μετὰ παῤῥησίας ἐκεῖσε, καὶ ἐξαι ρήσεται τῆς κολάσεως καὶ τῆς τιμωρίας, καὶ οὐδεὶς ἀντιστήσεται τῷ μετὰ ταύτης εἰς τὸν οὐρανὸν εἰσιόντι. Καὶ γὰρ κοῦφον αὐτῆς τὸ πτερὸν, καὶ πολλὴ τῆς παρρησίας αὐτῆς ἡ ὑπερβολὴ, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀνα βαίνει τὸν βασιλικόν θρόνον, τοὺς αὐτῆς τροφίμους μετ᾿ ἀδείας εἰσάγουσα. Αἱ εὐχαὶ γάρ σου, φησί, καὶ αἱ ἐλεημοσύναι ἀνέβησαν εἰς μνημόσυνον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τί οὖν μὴ καὶ ἡμεῖς πρὸς τὸ ὕψος ἀναβώ μεν ἐκεῖνο, ἀπαλλαγέντες τῆς ἀκαίρου ταύτης πλεον– εξίας καὶ ἀχρήστου τρυφῆς καὶ φιλοτιμίας; Τὰ πε ριττὰ ποιήσωμεν χρήσιμα, τὸν πολὺν ἐκεῖνον προέμενοι πλοῦτον, καὶ τῇ δεξιᾷ τοῦ δικαστοῦ τοῦτον ἐγχειρίσαντες, ὃς καὶ φυλάξαι δυνήσεται μετ' ἀκριβείας, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως ἐντεῦθεν ήμερος γενή σεται καὶ ἵλεως· καν μυρία ὦμεν πεπλημμεληκότες, μεταδώσει συγγνώμης ἡμῖν καὶ ἀπολογίας· ἧς γέ νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. διηνύσαμεν τῆς νηστείας τὸν πλοῦν,
Ilæc homilia, Chrysostomo verè digna,' în magna hebdomada habita fuit, quam hodie hebdomadam sanctàṁ vocamus; et quidem, ut videtur, in ejusdem hebdomadæ Sabbato, non modo quia sic orditur Chrysostomus: confecimus jejuni navigationem; id quod in Sab bato tantum illius hebdomadæ dici posse videtur; sed etiam quia inferius dicit: Ideo magna hebdo mada vocatur; ac quemadmodum illa caput est cæterarum hebdomadarum, ita hujus caput est Sabbatum nuignam: 26 quoà in corpore caput, hoc in hebdomada Sabbatum. Ubi Sabbatumi commendare videtur,
col. 519–520page 12 of 15

HABITA IN MAGNAM HEBDOMADAM, IN QUA DOCETUR cur TUR: ET IN ILLUD, LAUDA, ANIMA MEA, DOMINUM (a) (Psal. 145. 2); ac de custode car 4. Confecimus jejunii navigationem, et per Dei gratiam ad portum jam pervenimus: sed ne ideo ne gligenter agamus, quod ad portum appulerimus: imo idco majorem curam adhibeamus, quia finem attigi mus. Sic enim et gubernatores faciunt: quando na vem onerariam frumento atque immani mercium mole onustam ad portus ostium inducturi sunt, anxie et sollicite curant, ne post tanta transmissa maria, in scopulum impingens oneraria, cum totis mercibus de mergatur. Ita et nos metuere et sollicitos esse par est, ne sub finem mercede laborum excidamus. Idco que major adhibenda diligentia est. Ita quoque se ge runt cursores: cum enim vident se prope bravia ac cessisse, tunc magis cursum accelerant; sic et athlete, post mille certamina et mille victorias, quando coro narum tempus instat, tunc acrius insurgunt, ac ner vos intendunt '. Eodem modo et nos jam faciamus. Quod enim gubernatoribus est portus, quod cursori bus bravia, quod athletis coronæ, idipsum nobis est præsens hebdomada, caput bonorum, et jam de coronis certatur. Ideoque magnam illam vocamus non quod illius dies majores sint aliis omnibus; sunt enim alii longiores; neque quod sint numero plures, pares quippe sunt: sed quod in ea a Domino res præ clare gestæ sint. In hac quippe bebdomada quæ ma gna dicitur, diuturna diaboli tyrannis soluta est, mors exstincta est, fortis ille vinctus est, ejusque vasa direpta sunt, peccatum sublatum, maledictum so lutum, paradisus apertus est, cælum pervium factum, homines angelis commixti sunt, medius paries mace riæ sublatus est, velum subductum, Deus pacis in cœ lum et in terram pacem attulit. Ideo magna hebdo mada vocatur: ac quemadmodum illa caput est cæterarum hebdomadarum, ita hujus caput est sab batum magnum: ac quod in corpore caput, hoc in hebdomada sabbatuın. Quamobrem in illa multi stu dia intendunt; alii jejunium augent, alii vigilias sa eras, alii largiorem eleemosynam erogant, bonorum operum studio, et pie vivendi accuratione, beneficii in nos a Deo collati magnitudinem testificantes. Quemadmodum enim quando Lazarum suscitavit Do minus, occurrebant illi omnes Jerosolymitani, ac 1 Unus, cum de corona luctantur, tunc maxime animum summ excitant. * Savil.: Sicut enim gubernatoribus portum, cursoribus bravia, athletis coronas, ita nobis hanc hebdonudam Deus largitus est.. (a) Homilia in magnam hebdomadam, et in Psalmum 145 collata est cum quatuor Regiis 1835, 2027, 2033, 2124. Savil. duplici modo titulum effert; priori modo sic habet Homilia habita (cætera ut in titulo a nobis allato, usque ad vocem, appelletur). Altero autem modo sic habet: De jeju Rio, et in illud, «Lauda, anima mea, Dominum,» et in custo dem carceris in Actis; habita autem hæc homilia est in nuyna sanclaque hebdomada, multitudine sua testificabantur, quod ille mortuum suscitavisset (nam adventantium sollicitudo ind.cium erat miraculi): ita et nunc studium circa illam ma gnam hebdomadam, magnitudinis præclare in illa gestorum est indicium et argumentum. Neque enim ex una civitate egredimur, qui Christo hodie occur rimus, neque ex Jerosolymis solum, sed ex toto orbe populosissimæ Ecclesiæ undique egrediuntur Jesu occurrentes, non ramos palmarum tenentes et qua tientes, sed eleemosynanı, humanitatem, virtutem, jejunium, lacrymas, preces, vigilias, totumque pieta tis genus Domino Christo offerentes. Justitium tempore hebdomadæ sanctæ. - Non nos solum hanc hebdomadam veneramur, sed Imperato res orbis nostri, nec perfunctorie ipsam honorant, justitium indicentes omnibus publica urbium negotia tractantibus, ut curis vacui, hos omnes dies spirituali cultu prosequantur. Ideoque fori jauuas clauserunt. Cessent, inquiunt, lites, jurgia, omnisque concertatio nis ac supplicii genus; quiescant'tantisper carnificum manus. Communia sunt Domini præclara gesta: fiat etiam a nobis servis aliquid boni. Neque illo solo stu dio et honore ipsam venerantur, sed et alio non mi nore. Imperatoriæ enim literæ mittuntur, quibus edi citur ut in carcere detentorum vincula solvantur. Quemi admodum enim Dominus noster cum in inferis es 'set, eos qui a morte detinebantur omnes solvit: ita et servi, quæ in sua potestate sunt afferentes, ac Domini benignitatem imitantes, a sensilibus vinculis solvunt, cum non possint a spiritualibus. 2. Hanc et nos hebdomadam veneramur: et egres sus ego vobiscum vice palmarum doctrinæ verbum proferens, duo minuta deposui instar illius viduæ (Luc. 21. 2). Egressi sunt tunc illi ramos palmarum gestan tes, et clamabant his verbis: Hosanna in excelsis benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. 21. 9). Egrediamur et nos, ac pro ramis paimaram proposi. tum florentis animi exhibentes clamemus, quemad modum hodie succinuimus: Lauda, anima mea, Do minum: laudabo Dominum in vita (Psal. 113. 2). Et illud verbum et hoc pariter Davidicum est; imo ne que hoc neque illud est Dávidicum; sed utrumque divinæ gratiæ. Loquutus quippe est propheta; sed prophetæ linguam excitavit Paracletus. Ideo inquit Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis (Psal. 44. 2). Quemadmodum calamus non a seipso scribit, sed virtute manus ipsum moventis: sic et lingua pro phetarum non a seipsa loquebatur, sed ex Dei gratía '. At cur non dixit, Lingua mea calamus scribæ, tantum, sed, Calamus scribæ velociter scribentis? Ut discas spi Unus, sed ex virtute gratiæ Spiritus.

col. 521–522page 13 of 15
PG 55:521ματέως ἐξυγράφου; Ἵνα μάθης, ὅτι πνευματικὴ ἡ σοφία· διὸ καὶ πολλὴ ἡ εὐκολία, καὶ πολὺς ὁ δρόμος. *Ανθρωποι μὲν γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν φθεγγόμενοι συντιθέασι, βουλεύονται, βραδύνουσι, πολὺν παρέλκουσι χρόνον· ἐκεῖ δὲ, ἐπειδὴ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς ἀνα έβλυζε τὰ βήματα, καὶ οὐδὲν ἐμπόδιον ἦν, ἀλλὰ τὸν δρόμον τῆς γλώττης ἐνίκα τῶν & νοημάτων ἡ ἐπιβοὴ, διὰ τοῦτο ἔλεγεν· Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως οξυγράφου. Αναβλύζει κάτω τα νάματα μετά πολλῆς ταψιλείας, φησί. Διὸ πολλὴ ἡ ὀξύτης. Οὐ δεῖ σκέψεως ἡμῖν, οὐδὲ μελέτης καὶ πόνου. Αλλ' ίδωμεν τί φησιν. Αίνει, ή ψυχή μου, τὸν Κύριον. Ταῦτα καὶ ἡμεῖς μετὰ τοῦ Δαυΐδ ψάλλωμεν τα σήμερον. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τῷ σώματι ο πάρεστιν, ἀλλὰ τῷ πνεύματι πάρεστι. Καὶ ὅτι πάρεισιν ἡμῖν οἱ δίκαιοι, καὶ μεθ' ἡμῶν ψάλ λουσιν, ἄκουσον τί φησιν ὁ ᾿Αβραὰμ πρὸς τὸν πλού στον. Λέγοντος γὰρ ἐκείνου, Πέμψον Λάζαρον, ίνα οἱ ἀδελφοί ο μου, μαθόντες τὰ ἐν ᾅδου, διορ θώσωνται τὰ καθ' ἑαυτούς· λέγει πρὸς αὐτόν *Εχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας. Καὶ μὴν Μωϋ σῆς καὶ οἱ προφῆται πάντες πάλαι τεθνήκεσαν τῷ σώματι, διὰ τῶν γραμμάτων δὲ εἶχον αὐτούς. Ει γὰρ εἰκόνα τις άψυχον ἀναθεὶς παιδός ή φίλου, νο μίζει παρεῖναι ἐκεῖνον τὸν ἀπελθόντα, καὶ διὰ τῆς εἰκόνος αὐτὸν φαντάζεται τῆς ἀψύχου· πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς διὰ τῶν θείων Γραφῶν τῆς τῶν ἁγίων ἀπο λαύομεν συνουσία;, οὐχὶ τῶν σωμάτων αὐτῶν, ἀλλὰ τῶν ψυχῶν τὰς εἰκόνας ἔχοντες. Τὰ γὰρ παρ' αὐτῶν εἰρημένα τῶν ψυχῶν αὐτῶν εἰκόνες εἰσ!. Βούλει μα θεῖν, ὅτι ζῶσιν οἱ δίκαιοι καὶ πάρεισιν; Οὐδεὶς τοὺς τεθνεώτας μάρτυρας καλεῖ· ὁ δὲ Χριστὸς μάρτυρας αὐτοὺς ἐκάλεσε τῆς οἰκείας θεότητος, καὶ πρὸ τού των ὁ αὐτὸν τὸν Δαυΐδ, ἵνα σε διδάξῃ ὅτι ζῇ. Τῶν γὰρ Ἰουδαίων ἀμφισβητούντων περὶ αὐτοῦ, λέγει πρὸς αὐτούς· Τί ὑμῖν δοκεῖ περὶ τοῦ Χριστοῦ; τίνος ἐστὶν υἱός; Λέγουσιν αὐτῷ, Τοῦ Δαυΐδ. Λέγει αυτ τοῖς· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Εἶδες πως ζῇ ὁ Δαυΐδ; ΕΙ γὰρ μὴ ἔξη, οὐκ ἂν ἐκάλεσεν αὐτὸν μάρτυρα τῆς θεότητας αὐτοῦ. Καὶ οὐκ εἶπε, Πῶς οὖν ὁ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν ἐκάλεσεν; ἀλλὰ, Κύριον αὐτ τὸν καλεῖ; ἵνα δείξῃ ὅτι πάρεστιν ἔτι, καὶ διὰ τῶν γραμμάτων φθέγγεται. "Εψαλλέ ποτε ὁ Δαυΐδ ἐν ψαλμοῖς, καὶ ἡμεῖς μετὰ τοῦ Δαυΐδ σήμερον. Ἐκεῖ νος κιθάραν εἶχεν ἀπὸ νευρῶν ἀψύχων· ἡ Ἐκκλησία κιθάραν ἔχει ἀπὸ νευρῶν ἐμψύχων ἐντεταμένην. Αι γλῶτται ἡμῶν νευραὶ τῆς κιθάρας • εἰσὶ, διάφορον μὲν ἀφιεῖσαι τὸν φθόγγον, σύμφωνον δὲ τὴν εὐσέ βειαν. Καὶ γὰρ καὶ γυναῖκες καὶ ἄνδρες, καὶ πρεσ σῦνται καὶ νέοι διῄρηνται μὲν κατὰ τὴν ἡλικίαν, αὐ διήρηνται δὲ κατὰ τὸν τῆς ὑμνῳδίας λόγον· τὴν γὰρ ἑκάστου φωνὴν ' τὸ Πνεῦμα κεράσαν, μίαν ἐν ἅπασιν ἐργάζεται τὴν μελωδίαν· καθὼς καὶ αὐτὸς ἐδήλωσεν ὁ Δαυΐδ, πᾶσαν μὲν ἡλικίαν, ἑκατέραν [] δὲ φύσιν πρὸς τὴν συμφωνίαν ταύτην καλῶν καὶ λέγων· Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Αἴνει, ἡ ψυχή μου, ἔβλυζε τὰ ῥήματα, ἐνίκα τῶν, Ρ ὑποψάλλωμεν. συγγενείς. θεότητος· τὸν Μωϋσῆν καὶ τὸν Ἰλίαν, καὶ πρὸ τούτων, νευραί λογικής κιθάρας, 1 ψυχήν. τὸν Κύριον, Τίνος ἔνεκεν τὴν σάρκα κατέλιπε; τίνος ἕνεκεν πρὸς τὸ σῶμα οὐδὲν διαλέγεται; ἆρα ἔσχισεν εἰς δύο τὸ ζῶον; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ τὸν τεχνίτην πρώ τον διεγείρει 5. Ὅτι δὲ οὐκ ἀπέσχισε την σάρκα ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ἄκουσον ἀλλαχοῦ πῶς φησιν· Ὁ Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω· Ἐδίψησε σε ἡ ψυχή μου, ποσαπλῶς σοι ἡ σάρξ μου, ἐν γῇ. 'Αλλ' ἐν ή ὕμνοις δεῖξόν μοι καὶ τὴν σάρκα καλουμένην, φησίν. Ευλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ. Εἶδες καὶ τὴν σάρκα κοινωνοῦσαν τῆς συμφωνίας; Τί ποτέ ἐστι, Καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ; Τὰ νεῦρα, φησί, τὰ ὀστᾶ, τὰς φλέβας, τὰς ἀρτηρίας, καὶ πάντα τὰ ἔνδον μόρια. γ'. Καὶ πῶς δύναται τὰ ἐντὸς ἡμῶν τὸν Θεὸν εὐλο γεῖν; Φωνὴν οὐκ ἔχει, στόμα οὐκ ἔχει, γλῶτταν οὐκ ἔχει. Η μὲν γὰρ ψυχὴ δύναται· τὰ δὲ ἐντὸς τῶς δύναται, μήτε φωνήν, μήτε γλώτταν, μήτε στόμα ἔχοντα, εὐλογεῖν τὸν Θεόν; Ωσπερ οἱ οὐρανοὶ δια ηγοῦνται δόξαν Θεοῦ. Καθάπερ γὰρ οἱ οὐρανοὶ οὐ γλῶτταν, οὐ στόμα, οὐ χείλη ἔχουσιν, ἀλλὰ τῷ κάλ λει τῆς ὄψεως ἐκπλήττοντες τοὺς θεατὰς παραπέμπουσι τῷ θαύματι πρὸς τὴν εὐφημίαν τοῦ πεποιηκότος αὐτούς· οὕτω δὴ καὶ τὰ ἐντὸς ἡμῶν ἐὰν ἐπελ θῃς ἅπαντα τῷ λογισμῷ, ἐὰν ἴδῃς τὴν διαφορὰν τῆς ποιότητος, τῆς ἐνεργείας, τῆς δυνάμεως, τῆς συμ φωνίας, τῆς διαπλάσεως, τῆς θέσεως, τοῦ ἀριθμοῦ 1, τῆς ἁρμονίας, ἐκεῖνο τὸ προφητικὸν ἀναφθέγξῃ ῥῆμα Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Εἶδες πῶς εὐλογεῖ τὰ ἔγκατα τὸν Θεόν χωρὶς φωνῆς καὶ στόματος καὶ γλώττης; Τίνος οὖν ἔνεκεν πρὸς τὴν ψυχὴν διαλέγεται; Ἵνα μὴ τῆς γλώσσης φθεγγομένης ἐκείνη έμβηται, δ πολλάκις καὶ ἐν ταῖς εὐχαῖς πάσχομεν καὶ ἐν ταῖς ὑμνῳδίαις ἵν᾿ ἑκατέρωθεν ἡ συμφωνία ᾖ. Οταν γὰρ εὐχόμενος μὴ ἀκούσῃς τῶν ῥημάτων τοῦ Θεοῦ, πῶς ὁ Θεό; ἀκούσεταί σου τῆς ἐντεύξεως; Ὅταν οὖν λέγῃ, Αἴ νει, ή ψυχή μου, τὸν Κύριον, τοῦτο λέγει, ἔνδον ἐκ βάθους τῆς καρδίας αναφερέσθωσαν αἱ ικετηρίαι. Καὶ γὰρ ὁ Παῦλός φησι· Ψαλῶ τῷ πνεύματι, ψαλώ δὲ καὶ τῷ νοῦ μου, Μουσικός τις ἄριστός ἐστιν ἡ ψυχή, τεχνίτης ἐστίν· ἔργανόν ἐστι τὸ σῶμα, κι θάρας καὶ αὐλοῦ, καὶ λύρας χώραν ἐπέχαν. Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι μουσικοὶ οὐ διὰ παντὸς μετὰ πάντων τῶν ὀρ γάνων εἰσὶν, ἀλλὰ ποτὲ μὲν ἀναλαμβάνουσιν αὐτά, ποτὲ δὲ ἀποτίθενται· οὐ γὰρ διηνεκής ὁ καιρὸς αὐτ τοῖς τῆς μελωδίας ἐστί· διόπερ οὐδὲ διηνεκῶς τὰ όργανα μεταχειρίζουσι· σὲ δὲ βουλόμενος ὁ Θεὸς δια δάξαι, ὅτι διὰ παντὸς ὀφείλεις αὐτὸν ὑμνεῖν τε καὶ εὐλογεῖν, ἤνωσε τῷ τεχνίτῃ τὸ ὄργανον διηνεκώς. Ὅτι γὰρ διαπαντὸς αἰνεῖν δεῖ, ἄκουσαν τί φησιν ὁ ᾿Από στολος· Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ εὐ χαριστεῖτε. [] Ἐπεὶ οὖν ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι δεῖ, ἀδιαλείπτως ἐστὶ τὸ ὄργανον μετὰ τοῦ τεχνίτου. Αίνει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον. Τὸ πρό τερον μια γλώττῃ ἔλεγε ταῦτα ὁ Δαυΐδ· νυνὶ δὲ, ἐπειδὴ ἐτελεύτησε, μυρίαις γλώσσαις ταῦτα φθέγγεται, οὗ ταῖς παρ' ἡμῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ ταῖς πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης. Εἶδες ὅτι οὐ τέθνηκεν, ἀλλὰ τ Πῶς γὰρ τέθνηκεν ὁ τοσαύτας ἔχων γλώττας, καὶ διὰ τοσούτων στομάτων φθεγγόμενος; Μέγα ἀληθώς αἶνος· ἐκκαθαίρει γὰρ τὴν ἡμετέραν ψυχὴν, καὶ πολύ τὴν ἡμῖν ἐντίθησι τὴν εὐλάβειαν. Βούλει μαθεῖν, τάση τῶν εἰς Θεὸν ὕμνων ἡ δύ 8 τους πρῶτον διεγείρει τοῦ ὀρφάνου. του ρυθμού,
Tres miss. omissis inter sitis Unus Unus d Duo mss. atque ita legit Wangius. Duo mss. atque ita legit inter pros. Linus Duo mss. concinnitatis.
col. 523–524page 14 of 15

potius non exstinxerunt, sed quod longe mirabilius erat, flammaṁ ardentem quasi luțum pedibus con culcabant. Hymnus iste in carcerem ingressus, vin cula Pauli solvit, januas carceris aperuit, fundamenta concussit, terrore multo custodem carceris implevit. Nam media nocte, inquit, hymnos canebant Paulus et Silas (Act. 16. 25). Deinde vero quid factum est? Quid? Novum plane quidpiam et inopinatum: vincula soluta sunt, vincti solutos alligarunt. Atqui vinculo rum natura est, ligatum firmiter stringere, et subdi tum tenere: nunc vero custos carceris solutus ad pe des Pauli ligati venit, Vinculorum quidem sensilium natura est, vinctum detinere: vinculorum autem ob Christum tanta vis est ³, ut solutos vinctis subditos fa ciant. In custodiam interiorem ipsos conjecerat; et cum intus essent, exteriores portas aperuerunt. Pe des eorum ligno compediverat, et pedes eorum com pediti aliorum manus solverunt. Deinde procubuit ante cum, inquit, custos carceris, metuens, tremens, gemens, anxius, lacrymans (Act. 16. 29). Quid actum est? annon tu alligasti? annon tu in custodia tenuiști? Ecquid miraris, homo, si carcerem aperuit, quando quidem potestatem accepit aperiendi cælos? Quæ cumque figaveritis, inquit, super terram, erunt ligata el in cælis: et quæcumque solveritis super terram, erunt sotuta et in cœlis (Matth. 18. 18). Peccatorum vincula solvit; quid miraris si ferri vincula solvat? Dæmo num vincula solvit, animas ab illis vinctas liberavit; quid miraṛis si vinctorum catenas solvit? At vide du plex miraculum: solvit iterum et ligavit. Solvit enim vincula, ligavit autem cor illorum. Quod enim soluti essent ignorabant. Aperuit et clausit: aperuit quidem carceris fores, clausit vero oculos cordis vinctorum, adeo ut non senserint januas esse apertas, ne liber tate usi in fugam se darent. Vidisţi ligantem et sol ventem, aperientem et claudentem? 4. Apostoli nihil ad ostentationem faciebant. - Ideo hæc noctu facta sunt, ut sine tumultu et sine perturba tione res ageretur. Nihil enim per ostentationem vel per ambitionem faciebant apostoli. Procubuit ante pe des ejus carceris custos. Quid igitur Paulus? Vidisti cjus miraculum? vidisti ejas stupenda opera? Vide ejus sollicitudinem, vide humanitatem. Exclamavil el dixit: Nihil tibi facias mati: omnes enim hic sumus (Act. 16. 28). Eum qui se acerbe ligaverat, non sivit açerbe mori, immemor scilicet injuriæ. Omnes enim hic sumus, inquit. Vide quam esset a fastu alienus. Non dixit: Hæc stupenda ego feci, sed quid? Omnes enim hic sumus. Cum vinctis se connumeravit Paulus. Ille vero cum videret, quod gestum erat, miratus est, de miraculo obstupuit, gratias egit Deo. Dignus vere erat multa sollicitudine et humanitate carceris custos; non existimavit ea quæ acta fuerant esse præstigias. Cur non existimavit esse præstigias? Andierat eos hymnos canentes Deo: præstigiator autem numquam celebrat Deum. Multos prææstigiatores exceperat, quandoquidem custos carceris erat: sed eorum nullus 4 Duo Mss. sic habent, tinctum detinere. Equidem vin çlar um ob Christum illa est virtus. umquam talem rem perpetraverat, non solverat vin cula, non ostenderat tantam sollicitudinem. Paulus enim vinciri optabat, nec fugit, ut eum a morte libe raret. Insiliit cum gładio præ manibus et face: vole batque diabolus eum nece a pœnitentia avertere, sed sonora voce salutem ejus animæ prompte fucratus est Paulus. Non enim simpliciter clamavit, sed magna voce, dicens: Omnes hiç sumus. Admiratus est illius sollicitudinem carceris custos, procubuit ante vinctum solutus, et quid dicit? Domini, quid me oportet facere, ut salvus fiam (Act. 16. 30)? Tu vinxisti, et tu in con silii inopia versaris? tu lignum firmavi ti, et tu quæ ris pœnitentiæ et salutis modum? Vidisti fervorem? vidisti sollicitudinem? Non distulit, sed quia metu so‐ lutus erat, non idco solutus est circa beneficium, sed st tim ad salutem accurrit animæ suæ. Nox erat, et media nox. Non dixit, Deliberemus, dies adveniat, sed statim ad salutem cucurrit. Magnus est hic vir, inquit, humanam transcendit naturam. Vidi illius miram potentiam, miratus sum humanitatem. Innu mera a me passus mala, cum in extremis esset, me qui ligaveram in manus accipiens, cum necare posset, non modo nihil facit, sed cum me interficere, et gla dium in jugulum adigere destinassem, me cohibuit. Jure dicit: Domini, quid me oportet facere, ut salvus fiam? Non enim miracula modo credentes ad aposto los attrahebant, sed ante miracula vita. Ideo ait: Lu ceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera ve stra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in cælis est (Matth. 5. 16). Vidisti fervorem custodis carceris? Vide Pauli fervorem: non distulit, non neglexit; sed in vinculis cum esset, et in ligneis compedibus, in plagis, statim eum mysteriis imbuit, et cum illo totam domum, ac post lavacrum spirituale, postque spiri tualem mensain, carnalem etiam ipsi apposuit (a). Verum qua de causa concussit carcerem? Ut excita ret custodem carceris ad contemplationem actarum rerum. Solvit sensilia vincula vinctorum, ut solveret spiritualia vincula custodis carceris. Contrarium Chri ștus fecit. Accessit ad eum homo paralyticus, duplici quadam paralysi affectus; aliam a peccatis, alteram a corpore. Primo paralysin peccatorum solvit, sic di cens: Fili, remittuntur tibi peccata (Marc. 2. 5). Deinde quia illi dubitabant, blasphemabant, dice bantque, Nemo potest dimittere peccata, nisi solus Deus (Ibid. v. 7), volens ipsis ostendere se vere Deum esse, volens ipsos ex ore ipsorum judicare, ut dicere posset, Ex ore tuo te judico (Luc. 19. 22) tu dixisti neminem posse dimittere peccata nisi so lum Deum: ecce dimitto, inquit, peccata, et confitere divinitatem meam: ex tuo judicio calculum fero. Sed illic prior spiritualis, posterior sensilis; hic contra, primo sensilia vincula, deinde spiritualia sublata sul. Orationis vis magna semper, sed cum jejunio major.Ora tio quomodo grata efficiatur.· Vidistin' quanta sit vis bymnorum? quantum laus valeat? quantum precatio? * Duo Mss., ad initiationem cucurri. (ụ) Non Paulus custodi carceris, sed custos carceris Paulo mensam apposuit.

col. 525–526page 15 of 15
PG 55:525εὐχῆς ἡ δύναμις· τὸ δὲ μετὰ νηστείας εἶναι εὐχὴν, δυνατωτέραν ποιεῖ τὴν ψυχήν. Νῦν σωφροσύνη λου γισμῶν παρ' ἡμῶν πολλή, νῦν διεγείρεται διάνοια, καὶ τὰ ἄνω περιβλέπει πάντα ἡ ψυχή. Διὰ τοῦτο ἀεὶ τῇ νηστεία τὴν προσευχὴν συνέζευξεν ἡ Γραφή. Πῶς καὶ τότε; Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, φησίν, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου, ἵνα σχολάζητε τῇ νη στείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ. Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ, τὸ γένος τοῦτο οὐκ ἐξέρχεται, εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστεία, Πάλιν δὲ ἀλλαχοῦ, Προσευξάμενοι, φησί, καὶ νηστεύσαντες, ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας. ε'. Ορᾶς πανταχοῦ μετὰ τῆς νηστείας τὴν προσευχὴν; Τότε γὰρ καὶ τερπνοτέρα καὶ δοκιμωτέρα ἀπὸ τῆς λύρας ἀναπέμπεται μελωδία. Οὐκ εἰσὶ διάβροχο αἱ νευραί, τῇ πλεονεξίᾳ τῆς μέθης διαλυθεῖσαι, ἀλλ᾽ εὔτονος ὁ λογισμός, διεγηγερμένος ὁ νοῦς, νήφουσα ἡ ψυχή. Οὕτω προσιέναι τῷ Θεῷ καὶ διαλέγεσθαι χρὴ μόνον πρὸς μόνον. Εἰ γὰρ πρὸς φίλους ἔχοντές τι τῶν ἀναγκαίων εἰπεῖν, καταμόνας αὐτοὺς λαμβά γοντες, οὕτω διαλεγόμεθα ο· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τοῦτο ποιεῖν χρὴ, εἰσελθόντας εἰς τὸ ταμιεῖον μεθ᾿ ἡσυχίας πολλῆς· καὶ πάντως ἐπιτευξόμεθα πάντων, ἂν συμφερόντως τὴν αἴτησιν ποιησώμεθα. Καὶ γὰρ μέγα ἀγαθὸν εὐχὴ, ὅταν μετὰ διανοίας εύ χαρίστου γίνηται καὶ νηφούσης· πῶς δὲ καὶ εὐχάριστος ἔσται; Αν παιδεύσωμεν ἑαυτοὺς, μὴ μόνον λαμβάνοντας, ἀλλὰ καὶ ἀποτυγχάνοντας εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ. Καὶ γάρ ποτε μὲν δίδωσιν ὁ Θεὸς, ποτὲ δὲ οὐ δίδωσιν· ἀμφότερα δὲ χρησίμως ποιεῖ· ὥστε, καν λάβῃς, κἂν μὴ λάβῃς, ἔλαβες τῷ μὴ λαβεῖν· κἂν ἐπιτύχῃς, κἂν μὴ ἐπιτύχῃς, ἐπέτυχες ἐν τῷ μὴ ἐπι τυχεῖν. Εστι γὰρ ὅτε τὸ μὴ λαβεῖν ὅπερ αἰτοῦμεν, τοῦ λαβεῖν λυσιτελέστερον γίνεται. Εἰ γὰρ μὴ [] συμφέρων ἡμῖν πολλάκις ἦν τὸ μὴ λαβεῖν, πάντως ἂν ἔδωκεν ἀεί· τὸ δὲ συμφερόντως ἀποτυχεῖν, ἐπι τυχεῖν ἐστι. Διὰ τοῦτο καὶ ἀναβάλλεται τὴν αἴτησιν ἡμῶν πολλάκις, οὐ βουλόμενος ἡμᾶς παρελκύσαι, ἀλλὰ τῇ μελλήσει τῆς δόσεως τὴν διηνεκή προσ εδρείαν 5 σοφιζόμενος. Ἐπειδὴ γὰρ λαβόντες πολύ λάκις ὅπερ αὐτοῦμεν, μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν περὶ τὰς εὐχὰς καταλύομεν σπουδήν, βουλόμενος ἐπιτεῖναι τὴν ἐν ταῖς ἱκετηρίαις ἡμῶν ἀγρυπνίαν, παρέλκει τὴν δόσιν. Οὕτω καὶ φιλόστοργοι πατέρες· ποιοῦσι· τὰ ῥᾴθυμα τῶν παίδων, καὶ πρὸς τὰ παιδικά παίγνια κατατρέχοντα, πολλάκις υποσχέσει δώρου μεγίστου κατέχουσι παρ' ἑαυτοῖς·· διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν ἀνα βάλλονται, ποτὲ δὲ οὐ διδόασιν. Ἔστι γὰρ ὅτε βλα βερὰν αὐτοῦμεν αἴτησιν· ὁ δὲ τὰ συμφέροντα ἡμῖν μᾶλλον εἰδὼς, ὁ Θεὸς οὐκ ἐπινεύει ταῖς ἡμετέραις εὐχαῖς 4, τὸ λυσιτελὲς ἡμῖν καὶ ἀγνοούντων ἡμῶν οἰκονομῶν. Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ ἡμεῖς οὐκ ἀκουά μεθα, ὅπου γε καὶ ἐπὶ Παύλου τοῦτο γέγονε; Καὶ γὰρ ἐκεῖνος πολλάκις αἰτήσας ἀπέτυχε· καὶ οὐ μονονοὺκ ἤλγησεν, ἀλλὰ καὶ ηὐχαρίστησε τῷ Θεῷ· Υπέρ τούτου γάρ, φησί, τον Κύριον τρὶς παρεκάλεσα τὸ δὲ, Τρὶς, τὸ πολλάκις σημαίνει. Εἰ δὲ Παῦλος πολλάκις αἰτήσας οὐκ ἐπέτυχε, πολλῷ οὖν μᾶλλον ἡμᾶς ἐπιμένειν χρή. 'Αλλ' ίδωμεν πῶς, ἐπειδὴ πολ λάκις αιτήσας οὐκ ἔλαβε, διετέθη πρὸς τὸ μὴ λαβεῖν. Οὐ γὰρ μόνον οὐκ ἤλγησεν, ἀλλὰ καὶ καυχάται, οὕτω παρακαλοῦμεν. » προσεδρείαν ἡμῶν. πρὸς αὐτούς. Lμας αινέσεσι. ἐπειδὴ μὴ ἔλαβεν. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι Ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα· καὶ εἶπε μοι· Αρκεί σοι ή χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμις μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται· ἐπήγαγεν, ὅτι Ηδιστα οὖν καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου. ς'. Εἶδες εὐγνωμοσύνην οἰκέτου; Ητησε τῆς ἀσθε νείας ἀπαλλαγῆναι, καὶ οὐκ ἐπένευσεν ὁ Θεός· καὶ οὐ μόνον οὐκ ἤλγησεν ὁ Παῦλος, ἀλλὰ καὶ καυχᾶται ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ. Οὕτω καὶ ἡμεῖς παρασκευάσωμεν τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, κἂν δῷ ὁ Θεὸς, κἂν μὴ δὲ ταῦτα ἀπερ αἰτοῦμεν, ἡμεῖς ὑπὲρ ἀμφοτέρων εὐχαριστήσωμεν τῷ Θεῷ. Αμφότερα γὰρ ἡμῖν συμφερόντως ποιεῖ. Εἰ τοῦ δοῦναι κύριός ἐστι, οὐκοῦν καὶ τοῦ πότε δού ναι, καὶ τοῦ τί δοῦναι, καὶ τοῦ μὴ δοῦναι. Οὐκ οἶδας σὺ τὰ συμφέροντα, ὡς αὐτὸς οἶδε σαφῶς. Πολλάκις αἰτεῖς ἐπιβλαβὴ καὶ σφαλερά· ὁ δὲ μᾶλλον κηδόμενός σου τῆς σωτηρίας, οὐ τῇ αἰτήσει προσέχει, ἀλλὰ πρὸ ταύτης τὸ συμφέρον σο: πανταχοῦ σκοπεῖ. Εἰ γὰρ οἱ κατὰ σάρκα πατέρες οὐ πάντα αἰτοῦσι τοῖς παιδίοις παρέχουσιν, οὐκ ἐπειδὴ καταφρονοῦσιν αὐτῶν, ἀλλ' ἐπειδὴ μάλιστα κήδονται αὐτῶν· πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεός, καὶ μᾶλλον φιλῶν, καὶ πλέον ἁπάντων καὶ τὸ συμφέρον εἰδὼς, τοῦτο ποιεῖ. Σχολάσωμεν οὖν ταῖς εὐχαῖς διηνεκώς, μὴ μόνον δι' ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ διὰ νυκτός. Ακουσον γὰρ τί φησιν αὐτὸς ὁ προφήτης Μεσονύκτιον εξηγειρόμην τοῦ ἐξομολογεῖσθαι [] σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου. Άνθρωπος βασιλεὺς ἐν φροντίσι τοσαύταις ὤν, δήμων καὶ πόλεων καὶ ἐθνῶν ἀρχὴν «ἐγκεχειρισμένος, ειρή νης φροντίζων, πολέμους καταλύων, πραγμάτων ἄφα τον όχλον ὁρῶν περὶ αὐτὸν ἀεὶ περιεστῶτα, οὐδὲ μι χρὸν ἀναπνεῦσαι ἔχων, οὐ μόνον τὰς ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ τὰς νύκτας προσετίθει ταῖς εὐχαῖς. Εἰ δὲ ὁ βασι λεὺς ὁ ἐν τοσαύτῃ τρυφῇ ζῶν, ὁ τοσαύτας ἔχων φρον τίδας, ὁ τοσούτοις πράγμασι περικυκλούμενος, οὐδὲ τὴν νύκτα ἠρέμει, ἀλλὰ τῶν ἐν ὄρεσι καθημένων μου ναχῶν ἀκριβέστερον τὰς εὐχὰς ποιούμενος διετέλει, ποίας, είπέ μοι, τευξόμεθα συγγνώμης ἡμεῖς, ἐν ἀδείς μὲν ζῶντες πολλῇ, καὶ τὸν ἰδιωτικὸν καὶ ἀπράγμονα ἐπανῃρημένοι βίον, οὐ μόνον δὲ τὰς νύκτας καθεύδοντες ἁπάσας, ἀλλ' οὐδὲ ἐν τῇ ἡμέρᾳ μετὰ τῆς προσ ηκούσης ἀγρυπνίας τὰς νενομισμένας ἐπιτελοῦντες εὐχάς; Μέγα ὅπλον προσευχή, μέγας κόσμος εὐχή, καὶ ἀσφάλεια καὶ λιμὴν, καὶ θησαυρὸς ἀγαθῶν, καὶ άσυλος πλοῦτος. Ανθρώπων μὲν οὖν δεόμενοι, καὶ δαπάνης χρημάτων δεόμεθα, καὶ κολακείας δουλοπρεποῦς, καὶ πολλῆς περιόδου καὶ πραγματείας. Οὐ γὰρ ἐξ εὐθείας αὐτοῖς τοῖς κυρίοις δοῦναι τὴν χάριν ἔνι διαλεχθῆναι πολλάκις, ἀλλ' ἀνάγκη πρότερον δια κόνους καὶ οἰκονόμους αὐτῶν, καὶ ἐπιτρόπους, καὶ χρήμασι, καὶ ῥήμασι, καὶ παντὶ θεραπεῦσαι τρόπῳ, καὶ τότε δι' ἐκείνων δυνηθῆναι τὴν αἴτησιν λαβεῖν ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστιν οὕτως· οὐδὲ οὕτω Ι δι' ἑτέ των παρακαλούμενος, ὡς δι' ἡμῶν αὐτῶν δεομένων, επινεύει τῇ χάριτι. Καὶ ἐνταῦθα μὲν καὶ λαμβάνοντα, καὶ μὴ λαμβάνοντα ἔστι κερδαίνειν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀν θρώπων ἐν ἑκατέρῳ πολλάκις ἐβλάβημεν. Ἐπεὶ οὖν μείζον τὸ κέρδος καὶ μείζων ἡ εὐκολία τοῖς τῷ Θεῷ προσιοῦσι, μὴ καταφρονῶμεν εὐχῆς. Τότε γάρ σου μάλλον καταλλαγήσεται β, τότε σοι μᾶλλον δίδωσιν ὅπερ αἰτεῖς, ὅταν σὺ διὰ σεαυτοῦ παρακαλῇς, ὅταν ἡγεμονίαν; 1 Οὐκ ἔστιν οὕτως. Οὐ γὰρ δεῖξαι μεσιτῶν ἐπὶ τῶν ἀξιούν των, οὐδὲ οὕτω. β καὶ πλείων ἡ εὐκολία. τότε γάρ σο μέλλει καταλλάττεσθαι, εἰ μυχ όταν σὺ διὰ σεαυτοῦ αίτη
S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. Unus Duo mss. Linus d e Duo mss. Sic quidam et Savil. Savil. Infra alius
Continue reading PG 55: In Psalmum CXI →≣ entire volume
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View