In Psalmum CXI

John Chrysostom

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (56% of openings; remainder still OCR), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

col. 549–550page 1 of 9

PG 55:549ματος, οὕτω δι' ὕδατος τῶν δακρύων και πυρὸς θερμῆς κατανύξεως ἀναβαπτιζόμενοι καθαιρόμεθα. Οὔτε γὰρ τὸ βάπτισμα, οὔτε ἀληθὴς τῶν δακρύων κατάνυξις ἄνευ του ἁγίου Πνεύματος δίδοται ποτε. Εταράχθη ἀπὸ θυμού ὁ ὀφθαλμός μου· ἐπαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου· τουτέστιν. κατεῤῥυπώθην, συνηύξησα, συνεγήρασα ταῖς ἁμαρτίαις. Τοῦτο γὰρ ἐστιν τὸ εἰπεῖν· Ἐπαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου. Ἀλλ' ὅρα μετὰ τὴν ἐγχρονίαν ἐν ἁμαρτίαις παλαίωσιν, μετὰ τὴν ἐν ἁμαρ τίαις συμβίωσιν, οὐκ ἀπέγνω ἑαυτὸν ὁ προφήτης. οὐκ επήλπισε τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ διὰ κατανύξεως ἐσώθη, διὰ δάκρυα ἐκαθαρίσθη, καὶ τοῖς πολεμοῦσιν αὐτὸν μετὰ ἐξουσίας λέγει· Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, πάντ τες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. Παύσασθε, Αἰσχύνθητε, ἀναχωρήσατε. Ότι εἰσήκουσε Κύριος τῆς ἐν τῷ γήρει δεήσεώς μου Κύριος τὴν προσευχήν μου προς ἐδέξατο. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν πάντες οἱ ἐχθροί μου, ἀποστραφείησαν καὶ καταισχυνθείησαν σφόδρα. Είδες τῶν δακρύων τὴν ἰσχύν; εἶδες τῆς ἐξομολογήσεως τὸν καρπόν; εἶδες τὴν μετὰ τὴν ἐν πά σαις ἁμαρτίαις παλαίωσιν ἀνανέωσίν τε καὶ ἀναγέννησιν; Λοιπόν, μὴ εἴπῃς· Γέρων εἰμὶ, ἀσθενής είμι, ἐπα λειώθην ἐν πάσῃ ἁμαρτία, καὶ οὐκέτι ἰσχύω ποιῆσαι τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ. Μηδὲν τοιοῦτον εἴπῃς, μὴ προφασίζεσαι ο προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις.[] Εἰ δὲ προφα προφασίζῃ, θελήσῃς, ἐν αὐτῷ, ἐρωτῶντι. σίζῃ, εὐθέως σοι δείξω, ὅτι, ἐὰν μόνον θελήσεις, ἐν ἐπι τῷ τῷ γήρει ὑπὲρ τὴν νεότητα δύνασαι φυλάξαι του Χρ. στοῦ τὰ προστάγμα. Αλλ' ἐρωτοῦντι δός μοι ἀψευδή την ἀπόκρισιν. Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ότι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Καὶ πότε ταπεινότερον ἀνθρώπου ἐστὶ τὸ φρόνημα; ἐν νεότητι ἐν γήσει; Πρόδηλον ὅτι ἐν γήρει. Σύμφυτος γὰρ ὁ τυτό; ἐστιν ἐν νεότητι. Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Αρτι σύ μοι εἰπέ· Τίς ἐστι προς πένθος καὶ δάκρυα ευχερής; ή νεότης ἢ τὸ γῆρας; Πάν τως ὅτι τὸ γῆρας. Μακάριοι οι πραεῖς. Οὐ πάντες όμοι λογοῦσιν, ὅτι ἡ νεότης ὀξυτέρα ἐστὶ καὶ θερμοτέρα προς ὀργὰς, τὸ δὲ γῆρας πρὸς πᾶσαν θεραπείαν καὶ θείαν ἐντολὴν ὑπὲρ τὴν νεότητα; Ἐν γὰρ τῇ νεότητι καὶ ὁ τῶν σωμάτων ἔρως ἀνάπτεται, καὶ ἡ τῆς φιλαργυρίας και μινος πολεμεῖ, καὶ τὰ πλεῖστα πάθη, οἷον κενοδοξία, γαστριμαργία, καὶ ἡ μνησικακία· ἐν δὲ γήρει οὐ πάντως, ἀλλὰ δάκρυα καθαρτικά, ἐκ φόβου Θεοῦ καὶ ἐννοίας θα νάτου καὶ κολάσεως ἡμῖν γενόμενα· ἐν οἷς ἐὰν χρον!. σωμεν, καὶ πονέσωμεν, προκόψομεν εἰς δάκρυα πνευ ματικά ν, χάριτι Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Η εἰς δῶρα πνευματικά. τήριῳ χυδαίος 2: οὕτω καὶ πᾶς αἱρετικὸς δεινότατος ἐν καιρῷ διωγμοῦ τῷ ἀρχιερεῖ διαλεγόμενος· οὔτε ἀρχιερέα αὑτὸν καλεῖ, οὔτε ἀρχιεπίσκοπον, οὔτε θεοσεβέστατον, οὔτε ἅγιον· ἀλλὰ τί; Ἡ τιμιότης σου, ή ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΓ΄ ΨΑΛΜΟΝ Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. α'. "Ωσπερ ὑβριζομένου δεσπότου, ὁ καλὸς οἰκέτης ὡς εὐνούστατος ἀγανακτεῖ· οὕτω καὶ ἀθετουμένου Θεοῦ, ὁ προφήτης τοῦ Θεοῦ τὸν ἄθεον παιδαγωγεί λέγων, ὡς ήχουςς· Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ωσπερ γὰρ δοῦλος φιλοδέσποτος μαθών, ὅτι οἱ σύνδουλοι αὐτοῦ ἀθετοῦσιν αὐτῶν τὸν κύριον, εἰς ἀπό δειξιν εὐνοίας πρὸς ἐκδικίαν πτερύσσεται, καὶ ἢ χερσὶν Ιδίαις τὸν ὑβριστὴν ἀμύνεται, ἢ πᾶσιν ἐκπομπεύει μια σητὸν ποιῶν, ἢ εἰς σωφρονισμὸν καὶ φόβον τῶν ἄλλων αναγγέλλει τῷ δεσπότῃ, καὶ βαρυτέραις πληγαῖς ἔκδοτον ἐργάζεται τὸν στασιάσαντα πολεμῶν, ὡς ἀντάρτην δεύ τερον· οὕτως ὁ προφήτης μαθὼν τὸν Κτίστην ὑπὸ τοῦ κτίσματος ἀτιμαζόμενον, καὶ τὸν κεραμέα ὑπὸ τοῦ πηλοῦ ὑβριζόμενον, καὶ τὸν Θεὸν ὑπὸ τοῦ ἀθέου ἀθε τούμενον, ὡς λίθου πληγὴν εἰς τὴν καρδίαν λαβὼν, καὶ τὴν πόνον μὴ φέρων ἀνεβία· Εἶπεν ἄφρων ἐν καρ δίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ιδε γὰρ πῶς ἁρμονία, ἀσπάζεται πρὸς τὸν πρὸ αὐτοῦ ψαλμόν. Ἐπειδὴ ἐν ἐκεί νὰ ἀκηδιῶν ἔλεγεν· "Εως πότε, Κύριε, ἐπιλήσῃ μου εἰς τέλος; καὶ μετ' ὀλίγον, Εως πότε υψωθήσεται ὁ ἐχθρός μου ἐπ' ἐμέ; ὁ ἄφρων λέγων μὴ εἶναι Θεὸν (δ γὰρ κατὰ τοῦ Θεοῦ [] ὑψούμενος, πολλῷ μᾶλλον καὶ κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ προφητῶν ὑψωθήσεται, καὶ ὁ κατά τοῦ Δεσπότου ἐπαιρόμενος, καὶ κατὰ τῶν συνδούλων ἐπαρθήσεται), ὅς & ερωτηθείς, Καὶ διὰ τί ὀδυνᾶσαι τὴν καρδίαν ἡμέρας καὶ νυκτός; τὰ δὲ νῦν ἀποκρίνεται· Διὰ τί ὀδυνῶμαι, ἐπειδὴ Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἔστι Θεός. ᾿Αποστροφὴν Θεοῦ νομίζω τὴν μετὰ τοῦ ἀθέου συναναστροφήν. λήθην αὐτοῦ περὶ ἐμοῦ ὑποπτεύω τὴν μετ᾿ αὐτοῦ ζωήν. Οδύνη γὰρ καὶ παροξυσμός τῷ ἁγίῳ ἡ τῶν ἀθέων ἀσέβεια. Οὕτω καὶ περὶ τοῦ Παύλου είρηται· Ἐν δὲ ταῖς Αθήναις ἐκδεχομένου τοῦ Παύλου τοὺς περὶ τὸν Τιμόθεον, παρωξύνετο το πνεῦμα αὐτοῦ», θεωροῦντι κατείδωλον οὖσαν τὴν πόλιν. Διὰ τί ἀσεβεῖς ζῶσι, Ταῦτα ὁ Δαυίδ καθ' ίσιο ρίαν περὶ τοῦ Σαούλ, διὰ τὴν ἐγγαστρίμυθον εἶπεν, ες καὶ τὸν νβ' διὰ τὸν Δωὴκ, τὰ αὐτὰ περιέχοντα. Εἶπεν ἄφρων Σαούλ - Ιδετέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρίμυθον, καὶ ὡς τάδε. ἐν αὐτῷ.

• 1343 SPURIA. ματος, οὕτω δι' ὕδατος τῶν δακρύων και πυρὸς θερμῆς · κατανύξεως ἀναβαπτιζόμενοι καθαιρόμεθα. Οὔτε γὰρ τὸ βάπτισμα, οὔτε ἀληθὴς τῶν δακρύων κατάνυξις ἄνευ του ἁγίου Πνεύματος δίδοται ποτε. Εταράχθη ἀπὸ θυμού ὁ ὀφθαλμός μου· ἐπαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου· τουτέστιν. κατεῤῥυπώθην, συνηύξησα, συνεγήρασα ταῖς ἁμαρτίαις. Τοῦτο γὰρ ἐστιν τὸ εἰπεῖν· Ἐπαλαιώ θὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου. Ἀλλ' ὅρα μετὰ τὴν ἐγχρονίαν ἐν ἁμαρτίαις παλαίωσιν, μετὰ τὴν ἐν ἁμαρτίαις συμβίωσιν, οὐκ ἀπέγνω ἑαυτὸν ὁ προφήτης. οὐκ επήλπισε τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ διὰ κατανύξεως ἐσώθη, διὰ δάκρυα ἐκαθαρίσθη, καὶ τοῖς πολεμοῦσιν αὐτὸν μετὰ ἐξουσίας λέγει· Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, πάντ τες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. Παύσασθε, αἰσχύν θητε, ἀναχωρήσατε. Ότι εἰσήκουσε Κύριος τῆς ἐν τῷ γήρει δεήσεώς μου Κύριος τὴν προσευχήν μου προς ἐδέξατο. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν πάντες οἱ ἐχθροί μου, ἀποστραφείησαν καὶ καταισχυνθείη σαν σφόδρα. Είδες τῶν δακρύων τὴν ἰσχύν; εἶδες τῆς ἐξομολογήσεως τὸν καρπόν; εἶδες τὴν μετὰ τὴν ἐν πά σαις ἁμαρτίαις παλαίωσιν ἀνανέωσίν τε καὶ ἀναγέννη σιν; Λοιπόν, μὴ εἴπῃς· Γέρων εἰμὶ, ἀσθενής είμι, ἐπαλειώθην ἐν πάσῃ ἁμαρτία, καὶ οὐκέτι ἰσχύω ποιῆσαι τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ. Μηδὲν τοιοῦτον εἴπῃς, μὴ προφασίζεσαι ο προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις.[557] Εἰ δὲ προφα Lege προφασίζῃ, et paulo post θελήσῃς, ἐν αὐτῷ, et postea ἐρωτῶντι. 530 σίζῃ, εὐθέως σοι δείξω, ὅτι, ἐὰν μόνον θελήσεις, ἐν ἐπι τῷ τῷ γήρει ὑπὲρ τὴν νεότητα δύνασαι φυλάξαι του Χρ. στοῦ τὰ προστάγμα. Αλλ' ἐρωτοῦντι δός μοι ἀψευδή την ἀπόκρισιν. Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ότι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Καὶ πότε ταπεινότερον ἀνθρώπου ἐστὶ τὸ φρόνημα; ἐν νεότητι ἐν γήσει; Πρόδηλον ὅτι ἐν γήρει. Σύμφυτος γὰρ ὁ τυτό; ἐστιν ἐν νεότητι. Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Αρτι σύ μοι εἰπέ· Τίς ἐστι προς πένθος καὶ δάκρυα ευχερής; ή νεότης ἢ τὸ γῆρας; Πάν τως ὅτι τὸ γῆρας. Μακάριοι οι πραεῖς. Οὐ πάντες όμοι λογοῦσιν, ὅτι ἡ νεότης ὀξυτέρα ἐστὶ καὶ θερμοτέρα προς ὀργὰς, τὸ δὲ γῆρας πρὸς πᾶσαν θεραπείαν καὶ θείαν ἐντολὴν ὑπὲρ τὴν νεότητα; Ἐν γὰρ τῇ νεότητι καὶ ὁ τῶν σωμάτων ἔρως ἀνάπτεται, καὶ ἡ τῆς φιλαργυρίας και μινος πολεμεῖ, καὶ τὰ πλεῖστα πάθη, οἷον κενοδοξία, γαστριμαργία, καὶ ἡ μνησικακία· ἐν δὲ γήρει οὐ πάντως, ἀλλὰ δάκρυα καθαρτικά, ἐκ φόβου Θεοῦ καὶ ἐννοίας θα νάτου καὶ κολάσεως ἡμῖν γενόμενα· ἐν οἷς ἐὰν χρον!. σωμεν, καὶ πονέσωμεν, προκόψομεν εἰς δάκρυα πνευ ματικά ν, χάριτι Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Η Cotel εἰς δῶρα πνευματικά. ADMONITIO Tanta apud Græcos maxime fuit Joannis Chrysostomi existimatio, ut ejus tum opera tum opuscula summo studio conquirerentur, et quidquid Chrysostomi nomen præ se ferret, ab hominibus nullo xp:- τήριῳ instructis, quales erant posterioribus seculis plerique omnes, pro legitimo haberetur. Erant qui al se conscriptos sermones atque homilias temere Chrysostomi nomine exornarent. Librarii etiam, quæstus causa, ab se vel ab aliis consarcinatas homilias præmisso Joannis nostri nomine venumdabant. Hinc innumera prodiere spuria, quorum alia statim voðɛlaç signa suppeditant; alia majori perquisitione opus habent. Primi generis est haec homilia, cujus stylus omnino remissus et χυδαίος est, qui multa verba præfert Chrysostomo vel nusquam vel parum usitata. Hanc longe posterioris ævi esse omnino suadent hæc · verba num. 2: οὕτω καὶ πᾶς αἱρετικὸς δεινότατος ἐν καιρῷ διωγμοῦ τῷ ἀρχιερεῖ διαλεγόμενος· οὔτε ἀρχιερέα αὑτὸν καλεῖ, οὔτε ἀρχιεπίσκοπον, οὔτε θεοσεβέστατον, οὔτε ἅγιον· ἀλλὰ τί; Ἡ τιμιότης σου, ή ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΓ΄ ΨΑΛΜΟΝ Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. α'. "Ωσπερ ὑβριζομένου δεσπότου, ὁ καλὸς οἰκέτης ὡς εὐνούστατος ἀγανακτεῖ· οὕτω καὶ ἀθετουμένου Θεοῦ, ὁ προφήτης τοῦ Θεοῦ τὸν ἄθεον παιδαγωγεί λέγων, ὡς ήχουςς· Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ωσπερ γὰρ δοῦλος φιλοδέσποτος μαθών, ὅτι οἱ σύνδουλοι αὐτοῦ ἀθετοῦσιν αὐτῶν τὸν κύριον, εἰς ἀπό δειξιν εὐνοίας πρὸς ἐκδικίαν πτερύσσεται, καὶ ἢ χερσὶν Ιδίαις τὸν ὑβριστὴν ἀμύνεται, ἢ πᾶσιν ἐκπομπεύει μια σητὸν ποιῶν, ἢ εἰς σωφρονισμὸν καὶ φόβον τῶν ἄλλων αναγγέλλει τῷ δεσπότῃ, καὶ βαρυτέραις πληγαῖς ἔκδοτον ἐργάζεται τὸν στασιάσαντα πολεμῶν, ὡς ἀντάρτην δεύ τερον· οὕτως ὁ προφήτης μαθὼν τὸν Κτίστην ὑπὸ τοῦ κτίσματος ἀτιμαζόμενον, καὶ τὸν κεραμέα ὑπὸ τοῦ πηλοῦ ὑβριζόμενον, καὶ τὸν Θεὸν ὑπὸ τοῦ ἀθέου ἀθετούμενον, ὡς λίθου πληγὴν εἰς τὴν καρδίαν λαβὼν, καὶ τὴν πόνον μὴ φέρων ἀνεβία· Εἶπεν ἄφρων ἐν καρ δίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ιδε γὰρ πῶς ἁρμονία, ἀσπάζεται πρὸς τὸν πρὸ αὐτοῦ ψαλμόν. Ἐπειδὴ ἐν ἐκείνὰ ἀκηδιῶν ἔλεγεν· "Εως πότε, Κύριε, ἐπιλήσῃ μου εἰς τέλος; καὶ μετ' ὀλίγον, Εως πότε υψωθήσεται ὁ ἐχθρός μου ἐπ' ἐμέ; ὁ ἄφρων λέγων μὴ εἶναι Θεὸν (δ • γὰρ κατὰ τοῦ Θεοῦ [558] ὑψούμενος, πολλῷ μᾶλλον καὶ κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ προφητῶν ὑψωθήσεται, καὶ ὁ κατά τοῦ Δεσπότου ἐπαιρόμενος, καὶ κατὰ τῶν συνδούλων ἐπαρθήσεται), ὅς & ερωτηθείς, Καὶ διὰ τί ὀδυνᾶσαι τὴν καρδίαν ἡμέρας καὶ νυκτός; τὰ δὲ νῦν ἀποκρίνεται· Διὰ τί ὀδυνῶμαι, ἐπειδὴ Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἔστι Θεός. ᾿Αποστροφὴν Θεοῦ νομίζω τὴν μετὰ τοῦ ἀθέου συναναστροφήν. λήθην αὐτοῦ περὶ ἐμοῦ ὑποπτεύω τὴν μετ᾿ αὐτοῦ ζωήν. Οδύνη γὰρ καὶ παροξυσμός τῷ ἁγίῳ ἡ τῶν ἀθέων ἀσέβεια. Οὕτω καὶ περὶ τοῦ Παύλου είρηται· Ἐν δὲ ταῖς Αθήναις ἐκδεχομένου τοῦ Παύλου τοὺς περὶ τὸν Τιμόθεον, παρωξύνετο το πνεῦμα αὐτοῦ», θεωροῦντι κατείδωλον οὖσαν τὴν πόλιν. Διὰ τί ἀσεβεῖς ζῶσι, Ταῦτα ὁ Δαυίδ καθ' ίσιο ρίαν περὶ τοῦ Σαούλ, διὰ τὴν ἐγγαστρίμυθον εἶπεν, ες καὶ τὸν νβ' διὰ τὸν Δωὴκ, τὰ αὐτὰ περιέχοντα. Εἶπεν ἄφρων Σαούλ - Ιδετέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρίμυθον, καὶ a . 4 f.ege ὡς et mox τάδε. » Bibl. adde ἐν αὐτῷ.

col. 551–552page 2 of 9

Athenis autem cum Paulus exspectaret Timotheum, in citabatur spiritus ejus, videns idololatrice deditam civi tatem (Act. 17. 16). Cur vivunt impii (Job 21. 7)! loc David dixit de Saule secundum historiam, pro pter ventriloquam; ut etiam 52 Psalmum propter Doec, qui eadem continet. Dixit insipiens Sail: Vi dete mihi mulierem ventriloquam, et quærite (1. Reg. 28. 7). Alius Adam a muliere deceptus est. Dicit au tem el, Divina mihi in pythone (Ibid. v. 8), et reli cta prophetia deturbatur ad divinationem. Dixit insi piens in corde suo: Non est Deus. Muniamus nos, fra tres, ne in insipientis naufragium incidanius, verbis ipsum fatentes, factis autem negantes: bonum et ini sericordem vocantes, ejus autem qui ægrotat, veļ pauper est, aut affligitur, non miserentes. Et quod non solum verbis, sed etiam factis quis neget Deum, et qui Christianus nominatur, eadem dicat quæ insi piens, Non est Deus: testis est Apostolus, qui dicit Deum fatentur se scire, factis autem negant (Tu. 1. 16). Quanto sunt autem facta potentoria verbis ad persua dendum, tanto factis quam dictis Deum ore vel corde › negare gravius. Dixit insipiens. Qui in ore dicit, Dili gan te, Domine, et in corde fratrem habet odio, quo modo Deum diligit, non obediens ei qui dicit, Diliges *Dominum Deum tuum, et proximum tuum sicut te ipsum (Deut. 6. 5. Lev. 19, 18)? Dominus dicit: Qui diligit me, sermones meos servat (Joan. 14. 23 ). Qui ergo non servat, non diligit. Ore dicit Deum, et corde dicit: Non est Deus. Testis est Dominus, qui dicit Populus hic ore me honorat, cor autem eorum longe est a me (Isai. 29. 13). Dixit insipiens in corde suo: Non cst Deus. Quod autem qui fratrem suum habet odio, is etiam Deum odio habeat, licet ore clamet ac voci feretur se Deum amare, dicit Joannes evangelista in Epistola Qui dicit se Deum amare, et fratrem suum odit, mendax est. Si enim fratrem suum quem videt, non diligit, Deum quem non videt, quomodo diliget (1. Joan. 4. 20)? Cum ergo qui talis est, se Deum scire fate tur, et on aperte negat, is impietatem in corde fa bricatur. Dirit insipiens in corde suo: Non est Deus. Unde hanc sententiam confirmans propheta dicit in ferius: 4. Nonne cognoscent omnes qui operantur ini quitatem, qui Deum confitentur verbis, factis autem negant? Qui devorant plebem meam in cibum panis Dominum non invocaverunt. Deum enim confitentur scire; sed quoniam factis negarunt, invocantes non invocarunt. Ipse Dominus dicit: Cur me vocatis, Do mine, Domine, et non facilis quæ dico (Luc. 6. 46)? Omnis, inquit, qui peccat, non agnovit Deum (1. Joan. 3. 6): dicit Joannes. Cum enim vitium virtutes per sequatur, una cedit et religio, ut quæ ideo adsit, quod id non adsit. 2. Ita etiam filii feli, filii pestilentes, Dominum quoque nesciebant, non eo quod Dominum ore ne garent sed quod turpia facerent in tabernaculo (1. Reg. 2. ). Et qui dant fœnori, Deum non nove runt. Ipse dicit: Usura super usuram, dolus super do lum, noluerunt me nosse, dicit Dominus (Jer. 9. 6) qui dixit, Si fratri tuo pauperi dederis mutuo pecu niam, non eum urgebis, non impones ei usuran (Exod. 22. 25). Non est Deus. Et quomodo illa quæ sunt post Deum? Non est Deus. Et quomodo quæ sunt propter Deum? Non est Deus. Et quomodo omnis lin gua hominis Deum nominat? Falluntur ergo omnes hominum myriades quæ Deum esse dicunt, et solus insipiens se putat verum dicere, qui solus ita menti tur? Et qui quinque vel septem testimonia vult in te stamentis evertere, per consensum rejicitur, quando udicat veritas: publicam autem totius orbis linguam solus vult insipiens evertere? Et quomodo non est vere reprobus insipiens, et seipso insipientior? Insi pens in negando, in se impudenter gerendo insipien ior. Quamvis enim universi homines diversas de Deo gententias germinaverint, nominis tamen fundamen tum nemo labefactavit. Dei exsistentia probatur. Revincit argumento a mi nori. Insipiens quis intelligatur. Dixit insipiens in et corde suo: Non est Deus. Non est fundamentum, et quomodo stat ædificium? Non est carina, et quomodo consistit navigium? Non est fabricator navis, et quo nam modo navis comparata est? Non est ædificator, et quomodo facta est domus? Non est architectus, et quis urbem condidit? Non est agricola, et quomodo agri tulere manipulos? Non est musicus, et quomode in mundi lyra apparet concentus? Non est qui pro videat, et quomodo per omnia pervadit providentia? Non est auriga, et quomodo quatuor elementorum currus agitur? Non est statuarius, et quomodo homi nes veluti statuæ in mundo facti sunt? Non est forni cis constructor, et quis tibi cæli fornicem construxit! Non est aurifex, et quis veluti discum aureum taun quam in mensa solem in calo posuit? Non est qui ferat lampadem, et quis tibi veluti lampadem argen team dedit lunam in nocte? Non est qui illuminet, et quis tibi clara et lucem præbentia dedit luminaria? Non est qui facial solus magna lumina, et quis accen sos astrorum lychnos tibi in celo posuit: quemad modum dicit propheta: Qui facit luminaria magna sulus, solem, ut præsil diei, et lunam, ut præsil nocti (Psal. 135. 7-9)? Non est creator, et quomodo pul chritudo creaturarum testatur creatorem? Ex ma gnitudine enim et pulchritudine creaturarum per pro portionem earum Opifex consideratur (Sap. 43. 15). Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Quæcum que in mundo fiunt, aguntur et exercentur, habent qui eis prasit, eaque perficiat; et solus mundus nou habet qui eum administret? Si non est Deus, quid facis in iis quæ Dei sunt? In domo Dei manes, dominum doinus inficiaris? Vel da mercedem domus, gratiarum actionem, vel domo egredere: cur etiam fumo blasphemiæ domum imples? Insipientem autem nunc dicit, non eum qui est emotæ mentis, vel qui delirat, aut sensu minus valet, sed eum qui male sentit; non eum qui insita et communi hominum prudentia privatus est, sed cum qui a prudentia, que una est ex quatuor virtutibus, se avertit, quæ quidem prudentia est lucerna anime, regina cogitationum, magistra eorum quæ bona sunt et honesta: de qua dixit scriptor Proverbiorum, Et qui possidet pruden tiam, amat seipsum (Prov. 19. 8): et rursus: Posside sapientiam, posside prudentiam, ne obliviscaris (Prov. 4.5). Ei autem cui læsa est principalis animæ facul tas, et ei qui insitam amisit prudentiam, et mente excæcatus est, non dicebat: Posside sapientiam et prudentiam. Nam etsi maxime velit, non potest, ut qui prudente instrumentum perdidit. Et ut intelli gas eum, qui nunc dicitur insipiens, non fuisse alu rali privatum intelligentia, vide quantum valebat prudentia. Neque enim lingua dixit: Non est Deus neque per os loquutus est, sed in corde celavit im probitatem. Sciebat enim se in periculo futurum, si id eructasset. Quod enim qui illis temporibus Deum blasphemabat, vel eum inficiabatur, lapidibus obrue retur, testis est Nabuthæ (3. Reg. 21. 13), qui tam quam blasphemus condemnatus est: ne huic in probe sentienti idipsum usuveniret, in corde ipse impietatem insculpsit, impietatis templum cor suum constituens. Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Si enim fuisset emotæ mentis et naturali ca ruisset prudentia, non in corde solum, sed ore etiam dixisset: Non est Deus: nec apud Deum, nec apud homines venisset in periculum. Si enim imperator, qui est totius orbis auriga, sæpe ab insipiente et stulto contumelia affectus, sustinet, naturæ ductus misericordia, quam abripit animi morbus: multo magis eum qui est natura insipiens, blasphemantein nec Deus, nec homo ultus esset, sed ut hominem stulta loquentem dignum venia judicasset. Et ideo da moniaci, vel furore perciti, non censentur blasphemare. 3. Multitudo deorum atheismus.-Porro quicumque multos deos adorat, dicit: Non est Deus. Ut enim maritorum multitudo efficit, ut nullus censeati maritus (Quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes, non est vir tuus [Joan. 4. 18]), ita etiam mut

col. 553–554page 3 of 9

PG 55:553ἔστι Θεός. Ὡς γὰρ ἡ πολυανδρία (Πέντε γὰρ ἄνδρας ἔσχες, καὶ νῦν δν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνὴρ ), οὕτω καὶ τὸ πολύθεον ἄθεον. Ἡ γὰρ τῶν πολλῶν θεῶν παρείσδυσις τοῦ ἑνὸς ἄρνησίς ἐστι. Καὶ ὅτι οἱ πολύθεο ἄθεοι λέγονται, ἄκουσον τοῦ ᾿Αποστόλου Εφεσίοις γρά φοντος· Ὑμεῖς ποτὲ τὰ ἔθνη, ὅτε ἦτε ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρὶς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμένοι τῆς πολι τείας τοῦ Ἰσραὴλ, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. Καὶ πῶς ἄθεοι Ἐφέσιοι; Ενθεν εἴδωλα, ἐκεῖθεν ἀγάλματα· ἐκεῖ ἡ νεωκόρος "Αρτεμις, ἐκεῖ Δη μήτριος ἀργυροκόπος, ποιῶν ναοὺς ἀργυρούς τῆς ᾿Αρτέ μιδος· τοσαύτη θεῶν ἀγέλη, καὶ πῶς Ἐφέσιοι άθεοι; ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο ἄθεοι, ὅτι πολλοὺς θεοὺς χειροτονήσαντες, τοῦ ἑνὸς ἐξέπεσον. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ Οὐκ ἔστι Θεός. Ἀπὸ τοῦ πρώτου ἄφρονος ἐπὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ διέβη. Πρῶτος ἄφρων ὁ διάβολος, ὁ πρῶτ τις τῆς ἀφροσύνης πορθμεύς, ὁ πρῶτος τῆς πολυθείας κήρυξ· ἔσεσθε ὡς θεοί. Ο δὲ πολλοὺς λέγων, τὸν ἕνα Αρνήσατο. "Αφρων καὶ ὁ τῶν Ἰουδαίων λαός. "Αφρων παρώξυνε τὸ ὄνομα Κυρίου, περὶ Χριστοῦ λέγων, ὅτι οὐκ ἔστι Θεός. Οὗτος εἰ ἦν προφήτης, ἐγίνωσκεν ἂν τις καὶ ποταπή ή γυνή, ἥτις ἅπτεται αὐτοῦ, ὅτι ἁμαρτωλός ἐστιν. Οἱ δὲ μήτε προφήτην αὐτὸν λέγοντες εἶναι, πῶς Θεὸν εἶχον εἰπεῖν; Οὐδεὶς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Ο δὲ Χριστός· Τί διαλογίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Εἶπεν ἄφρων ἐν καρ δίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Πανταχοῦ γάρ ἐστιν· ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ τοῦ ἄφρονος οὐκ ἔστιν. Ἔλεγεν ὁ Θεὸς τῇ συν αγωγῇ· Ανθ' ὧν οὐκ ἔλαβές με ἐν τῇ διανοίᾳ σου, ἀλλ' ἀπέρριψάς με ὀπίσω τοῦ νώτου σου. Πρώτος ἄφρων ἐξ ἑαυτοῦ ὁ τῆς ἀφροσύνης πορθμεὺς ὁ διάβολος, ὅτι φρόνιμος ὤν, ἀφροσύνης πράγμα ἐπετήδευσεν· ὁ δὲ στις ἦν φρονιμώτερος. Καὶ τί ἐπετήδευσεν; Ἰσόθεος τοῦ Θεοῦ γενέσθαι ἠθέλησεν, εἰπών· θήσω τὸν θρόνον μου ἐπάνω τῶν νεφελῶν, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ 'Υψίστῳ. Ηρε τὸ, Θεὸς, καὶ τὸ, Υψιστος, ἔθηκεν, αἰσχυνόμενος ὀνομάσαι, ὃν ἠρνήσατο. Οὕτω καὶ πᾶς αἱρετικός δεινότατος ἐν καιρῷ διωγμοῦ, τῷ ἀρχιερεῖ διαλεγόμενος· οὔτε ἀρχιερέα αὐτὸν καλεῖ, οὔτε ἀρχιεπίσκοπον, οὔτε θεοσεβέστατον, οὔτε ἅγιον· ἀλλὰ τί; Ἡ τιμιότης σου, ἡ σύνο εσίς σου, ἡ φρόνησίς σου, ἡ δικαιοσύνη σου, καὶ τὰ κοινὰ αὐτῷ προσφέρει ὀνόματα, τὰ τῆς ἀξίας αὐτοῦ ἀρνούμενος. Τοῦτο ὁ διάβολος τότε ἐπὶ τοῦ Θεοῦ ἐποίησεν. Εσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ· οὐ τῷ Θεῷ, ἀλλὰ τῷ Υψίστῳ. Καὶ πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλῶ, ὅπως ὁ προφήτης ἀκριβὴς κατήγορος τοῦ διαβόλου γέγονεν. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Οὐκ εἴρηκεν, ὅτι λέγει, ἀλλ' ὅτι Εἶπεν. Απαξ ἐτόλμησε, καὶ εἶπε. Καὶ ἐπειδὴ εἰπὼν ἐπερρίφη ὡς ἀντάρτης ἐκ τῶν οὐρανῶν, οὐκέτι δι' αὐτοῦ εἰπεῖν ἐτόλμησεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπαξ μόνον εἶπε, θήσω τὸν θρόνον μου ἐπάνω τῶν νεφελῶν, καὶ ἔσομαι ἔμοιος τῷ 'Υψίστῳ καὶ Θεὸν ἀρνούμενος πεῖραν ἔλαβε Θεοῦ· ἄνωθεν ριπτούμενος, καὶ κάτω ὑπὸ ἀνθρώπων καταπατούμενος, οὐκέτι λοιπὸν ἐτόλμησεν εἰπεῖν, οὐκ ἐστι Θεὺς, ἀλλ᾽ εἰρωνείᾳ καὶ [] ὑποκρίσει τὸν Θεὸν ὠνόμαζε. Τι ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς, Οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου; Οιδά σε τίς εἶ, ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ. Οὗτοι οἱ ἄνθρωποι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου εἰσίν. Ἐπεὶ οὖν ἅπαξ εἶπεν ἄθεον δόγμα, οὐκέτι τολμᾷ εἰπεῖν. Ο δε γὰρ τί ἔπαθεν. Ού, Λέγει ἄφρων, ἀλλ', Εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ουκέτι γάρ τοῦτο λέγει ἀμέσως, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ· ἀλλ' ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ εἶπεν. Ἐν παντὶ τῷ ὁμόφρονι, καὶ ὁμοτρόπῳ, καὶ ἀσεβεῖ. Εἶπεν ἐν τῷ Φαραώ· Οὐκ οἶδα τὸν Κύριον· καὶ βυθόν αὐτῷ θαλάσσης τάφον προεξένησεν. Εἶπε διὰ τοῦ Σενα χηρείμ του Ασσυρίου, ὅτι τὸν Εζεκίαν ὁ Θεὸς οὐ δύ καται φύσασθαι ἐκ τῶν χειρῶν μου, καὶ ταῖς χερσὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ σφαγῆναι αὐτὸν ἐποίησεν. Εἶπε διὰ τοῦ Ναβουχοδονόσορ, τίς ἐστι Θεὸς, ὃς ἐξελεῖται ὑμᾶς ἐκ χειρός μου; τοῖς παισὶ ὁ ἰσχυροτερες πάντων ἀνθρ των, ὤφθη ἀτιμότερος, χόρτον ὡς βοῦς ψωμιζόμενος, ἵνα μάθῃ, ὅτι ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτόν, αὐτὸς δὲ ἠρνήσατο. Τὸν ἀρνησίθεον Ἰούδαν ἀγχόνῃ ἀπώλεσεν, ὅτι τὸν Θεὸν αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον παραδοῦναι ἐποίησε. Τοῦ διαβόλου, φησίν, ἤδη βεβληκότος εἰς τὴν καρ δίαν Ἰούδα, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Εἰ γὰρ Θεὸν αὐτὸν τότε ἔλεγεν, οὐκ ἂν εἰς θάνατον παρέδωκε, καὶ τοὺς Ἰουδαίους κυριοκτονεῖν ἐδίδαξεν, ἐπειδὴ ἔπεισεν αὐτοὺς ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστι Θεός· Τοῦτον οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. δ'. Ἐπεὶ οὖν ἀδύνατα ἐπετηδεύσαντο, φθορᾷ παρεδόθησαν. Λέγει ὁ προφήτης πενθῶν· Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασι. Τῷ διαβόλῳ γὰρ μαθητεύσαντες, τῷ πτώματι τοῦ διαβόλου ἔπεσον· ὡς ἐκεῖνος ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὕτως οὗτοι ἀπὸ τῶν θρόνων τῶν βασ σιλικῶν. Ο γάρ τις ἀκολουθεῖ, τούτῳ καὶ συμμερίζεται. Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασι. Διεφθάρησαν, ὅτι φθορὰν τῷ ἀφθάρτῳ ἐπεστράτευσαν, Καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου. Ανθρωποι κατεφθαρμένοι τὸν νοῦν, Διεφθάρησαν, ἀλλὰ, Καὶ ἐβδελύχθησαν. Διὰ τί; Ὅτι βδέλυγμα ἐρημώσεως τὴν ἀσέ βειαν ἐν τῷ ναῷ τῆς καρδίας ἔστησαν. Ἐν ἐπιτηδεύμασι. Διὰ τί; "Οτι ἃ ἡ φύσις ηρνήσατο, ταῦτα ἡ κακὴ διάθεσις ἐπενόησε. Διεφθάρησαν, ὡς Φαραώ, καὶ ὁ Να βουχοδονόσορ. Διεφθάρησαν, ὅτι τραυματισθέντες, καὶ σηπόμενοι, καὶ ὄζοντες, καὶ εἰς ἰχώρας ἀναλυόμενοι, τὸν ἰατρὸν οὐκ ἐπεζήτησαν. Ἐβδελύχθησαν, ὅτι ὡς χοῖροι ταῖς ἁμαρτίαις βορβορούμενοι, καὶ ὡς κύνες ἐπὶ τὸν ἑαυτῶν ἔμετον ἀνακάμπτοντες, μισητοί γεγόνασιν. Οὕτω γὰρ γέγραπται· Βδέλυγμα ἁμαρτωλοῖς θεοσέβεια. Ἐπεὶ οὖν τὴν θεογνωσίαν ἐβδελύξαντο, ὑπὸ τῶν θεοφιλῶν ἐβδελύχθησαν. Διεφθάρησαν, ὡς ὑπὸ σητῶν ἱμάτιον, ὡς ὑπὸ τοῦ ἀφανιζόμενος σίδηρος. Είδε λύχθησαν, ὡς οἱ νεκρῶν ὀστέων καὶ ἀποθανόντων ἁψά μενοι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ νόμος τὸν ἁψάμενον νεκροῦ βδε λυκτὸν ἐποίει, ἐπειδὴ Ἰούδας νεκρὸν ἀεὶ τὸν Χριστὸν ψηλαφῶν, καὶ ζῶντα οὐ βλέπων, βδελυκτὸς ἐγένετο. Τη διαφθορά σου, Ἰσραὴλ, τις βοηθήσει; Εἶτα ἵνα δείξῃ τὸν τῆς ἀσεβείας καὶ ἀθεΐας καρπὸν, ἐπάγει Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα. Ο γὰρ τὸν Θεὸν ἀρνη σάμενος, καὶ τὸν προνοητὴν μὴ λογιζόμενος, οὐ θάνατον, οὐ συντέλειαν, οὐκ ἀνάστασιν, οὐ κρίσιν, οὐκ ἀνταπόδοσιν ἐκδέχεται· διὸ οὐδὲ χρηστόν τι ἢ ἀγαθὸν ἐργά ζεται. "Ωσπερ γὰρ ὁ βασιλέα τινὰ ἐπιγραφόμενος, ταῖς νόμοις αὐτοῦ στοιχεῖ καὶ τοῖς διατάγμασιν, ὁ δὲ τυ ράννῳ ἀκολουθῶν, οὐ ποιεῖ τὰ τοῦ βασιλέως διατάγματ τα· οὕτως ὁ Θεὸν ἀρνούμενος, τὰς τοῦ Θεοῦ ἐντολὰς ἀποστρέφεται, καὶ ἄχρηστος καὶ ἐπιβλαβής τῇ πολι τεία γίνεται. Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα· οὐχ Ηρώ δης τὰ ἄκακα νήπια τῆς Βηθλεὲμ ἀναιρῶν· οὐκ του δαῖος τὸν ἐκβάλλοντα τὰ δαιμόνια, Βεελζεβούλ [] ἀποκαλῶν· οὐ νομικής πειράζων· οὐκ ἀρχιερεὺς ὑβρί ζων· οὐ γραμματεὺς ἀθετῶν· οὐ Φαρισαῖος ὑβρίζων, ἢ ἐμπαίζων· οὐ Σαδδουκαίο; ἀντιλέγων· οὐκ Ἰούδας πωλῶν, καὶ ὑπηρέτης ῥαπίζων· οὐ Πιλάτος κατακρίνων· οὐ λαὸς κράζων, 'Αρον, άρον, σταύρωσον αύ τόν οἱ στρατιῶται δεσμοῦντες· οὐχ οἱ ὄχλοι ἐμπτύοντες, κολαφίζοντες, καλάμῳ τύπτοντες, ἀκάνθινον στέ φανον πλέκοντες, σταυροῦντες, όξος καὶ χολὴν ποτίζοντες. Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα. Επιτήρει γὰρ ἀσφαλῶς, ὅτι ἡ λέξις αὕτη ἐπὶ τῆς σταυρώσεως του Χριστοῦ μάλιστα τὸ πέρας ἐδέχετο. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ Δαυΐδ, ὅτι ταῦτα ἐλέγετο, ἦταν οἱ ποιοῦντες χρηστότητα, οἱ μακάριοι προφῆται, οἱ συνόντες τῷ Δαυΐδ. Αλλ' ὅτε ἐτέχθη ὁ Χριστὸς, ἦσαν οἱ περὶ τὸν Ἰωσή τον Ζαχαρίαν, καὶ τὸν Συμεῶνα δίκαιοι, καὶ οἱ ἀπό

SPURIA. ἔστι Θεός. Ὡς γὰρ ἡ πολυανδρία (Πέντε γὰρ ἄνδρας ἔσχες, καὶ νῦν δν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνὴρ ), οὕτω καὶ τὸ πολύθεον ἄθεον. Ἡ γὰρ τῶν πολλῶν θεῶν παρείσδυσις τοῦ ἑνὸς ἄρνησίς ἐστι. Καὶ ὅτι οἱ πολύθεο: ἄθεοι λέγονται, ἄκουσον τοῦ ᾿Αποστόλου Εφεσίοις γρά φοντος· Ὑμεῖς ποτὲ τὰ ἔθνη, ὅτε ἦτε ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρὶς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμένοι τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραὴλ, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. Καὶ πῶς ἄθεοι Ἐφέσιοι; Ενθεν εἴδωλα, ἐκεῖθεν ἀγάλματα· ἐκεῖ ἡ νεωκόρος "Αρτεμις, ἐκεῖ Δημήτριος ἀργυροκόπος, ποιῶν ναοὺς ἀργυρούς τῆς ᾿Αρτέ μιδος· τοσαύτη θεῶν ἀγέλη, καὶ πῶς Ἐφέσιοι άθεοι; ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο ἄθεοι, ὅτι πολλοὺς θεοὺς χειροτονήσαντες, τοῦ ἑνὸς ἐξέπεσον. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ἀπὸ τοῦ πρώτου ἄφρονος ἐπὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ διέβη. Πρῶτος ἄφρων ὁ διάβολος, ὁ πρῶτ τις τῆς ἀφροσύνης πορθμεύς, ὁ πρῶτος τῆς πολυθείας κήρυξ· ἔσεσθε ὡς θεοί. Ο δὲ πολλοὺς λέγων, τὸν ἕνα Αρνήσατο. "Αφρων καὶ ὁ τῶν Ἰουδαίων λαός. "Αφρων παρώξυνε τὸ ὄνομα Κυρίου, περὶ Χριστοῦ λέγων, ὅτι οὐκ ἔστι Θεός. Οὗτος εἰ ἦν προφήτης, ἐγίνωσκεν ἂν τις καὶ ποταπή ή γυνή, ἥτις ἅπτεται αὐτοῦ, ὅτι ἁμαρτωλός ἐστιν. Οἱ δὲ μήτε προφήτην αὐτὸν λέγοντες εἶναι, πῶς Θεὸν εἶχον εἰπεῖν; Οὐδεὶς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Ο δὲ Χριστός· Τί διαλο γίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Εἶπεν ἄφρων ἐν καρ δίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Πανταχοῦ γάρ ἐστιν· ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ τοῦ ἄφρονος οὐκ ἔστιν. Ἔλεγεν ὁ Θεὸς τῇ συν αγωγῇ· Ανθ' ὧν οὐκ ἔλαβές με ἐν τῇ διανοίᾳ σου, ἀλλ' ἀπέρριψάς με ὀπίσω τοῦ νώτου σου. Πρώτος ἄφρων ἐξ ἑαυτοῦ ὁ τῆς ἀφροσύνης πορθμεὺς ὁ διάβολος, ὅτι φρόνιμος ὤν, ἀφροσύνης πράγμα ἐπετήδευσεν· ὁ δὲ στις ἦν φρονιμώτερος. Καὶ τί ἐπετήδευσεν; Ἰσόθεος τοῦ Θεοῦ γενέσθαι ἠθέλησεν, εἰπών· θήσω τὸν θρόνον μου ἐπάνω τῶν νεφελῶν, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ 'Υψίστῳ. Ηρε τὸ, Θεὸς, καὶ τὸ, Υψιστος, ἔθηκεν, αἰσχυνόμενος ὀνομάσαι, ὃν ἠρνήσατο. Οὕτω καὶ πᾶς αἱρετικός δεινό τατος ἐν καιρῷ διωγμοῦ, τῷ ἀρχιερεῖ διαλεγόμενος· οὔτε ἀρχιερέα αὐτὸν καλεῖ, οὔτε ἀρχιεπίσκοπον, οὔτε θεοσε - βέστατον, οὔτε ἅγιον· ἀλλὰ τί; Ἡ τιμιότης σου, ἡ σύνο εσίς σου, ἡ φρόνησίς σου, ἡ δικαιοσύνη σου, καὶ τὰ κοινὰ αὐτῷ προσφέρει ὀνόματα, τὰ τῆς ἀξίας αὐτοῦ ἀρνού μενος. Τοῦτο ὁ διάβολος τότε ἐπὶ τοῦ Θεοῦ ἐποίησεν. Εσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ· οὐ τῷ Θεῷ, ἀλλὰ τῷ Υψίστῳ. Καὶ πρόσεχε ἀκριβῶς, παρακαλῶ, ὅπως ὁ προφήτης ἀκριβὴς κατήγορος τοῦ διαβόλου γέγονεν. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Οὐκ εἴρηκεν, ὅτι λέγει, ἀλλ' ὅτι Εἶπεν. Απαξ ἐτόλμησε, καὶ εἶπε. Καὶ ἐπειδὴ εἰπὼν ἐπερρίφη ὡς ἀντάρτης ἐκ τῶν οὐρανῶν, οὐκέτι δι' αὐτοῦ εἰπεῖν ἐτόλμησεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπαξ μόνον εἶπε, θήσω τὸν θρόνον μου ἐπάνω τῶν νεφελῶν, καὶ ἔσομαι ἔμοιος τῷ 'Υψίστῳ καὶ Θεὸν ἀρνούμενος πεῖραν ἔλαβε Θεοῦ· ἄνωθεν ριπτούμενος, καὶ κάτω ὑπὸ ἀνθρώπων καταπατούμενος, οὐκέτι λοιπὸν ἐτόλμησεν εἰπεῖν, οὐκ ἐστι Θεὺς, ἀλλ᾽ εἰρωνείᾳ καὶ [561] ὑποκρίσει τὸν Θεὸν ὠνόμαζε. Τι ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς, Οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου; Οιδά σε τίς εἶ, ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ. Οὗτοι οἱ ἄνθρωποι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου εἰσίν. Ἐπεὶ οὖν ἅπαξ εἶπεν ἄθεον δόγμα, οὐκέτι τολμᾷ εἰπεῖν. Ο δε γὰρ τί ἔπαθεν. Ού, Λέγει ἄφρων, ἀλλ', Εἶπεν ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Ουκέτι γάρ τοῦτο λέγει ἀμέσως, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ· ἀλλ' ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ εἶπεν. Ἐν παντὶ τῷ ὁμόφρονι, καὶ ὁμοτρόπῳ, καὶ ἀσεβεῖ. Εἶπεν ἐν τῷ Φαραώ· Οὐκ οἶδα τὸν Κύριον· καὶ βυθόν αὐτῷ θαλάσσης τάφον προεξένησεν. Εἶπε διὰ τοῦ Σενα χηρείμ του Ασσυρίου, ὅτι τὸν Εζεκίαν ὁ Θεὸς οὐ δύκαται φύσασθαι ἐκ τῶν χειρῶν μου, καὶ ταῖς χερσὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ σφαγῆναι αὐτὸν ἐποίησεν. Εἶπε διὰ τοῦ Ναβουχοδονόσορ, τίς ἐστι Θεὸς, ὃς ἐξελεῖται ὑμᾶς ἐκ 354 χειρός μου; τοῖς παισὶ ὁ ἰσχυροτερες πάντων ἀνθρ των, ὤφθη ἀτιμότερος, χόρτον ὡς βοῦς ψωμιζόμενος, ἵνα μάθῃ, ὅτι ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτόν, αὐτὸς δὲ ἠρνήσατο. Τὸν ἀρνησίθεον Ἰούδαν ἀγχόνῃ ἀπώλεσεν, ὅτι τὸν Θεὸν αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον παραδοῦναι ἐποίησε. Τοῦ διαβόλου, φησίν, ἤδη βεβληκότος εἰς τὴν καρ δίαν Ἰούδα, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. Εἰ γὰρ Θεὸν αὐτὸν τότε ἔλεγεν, οὐκ ἂν εἰς θάνατον παρέδωκε, καὶ τοὺς Ἰουδαίους κυριοκτονεῖν ἐδίδαξεν, ἐπειδὴ ἔπεισεν αὐτοὺς ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστι Θεός· Τοῦτον οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. δ'. Ἐπεὶ οὖν ἀδύνατα ἐπετηδεύσαντο, φθορᾷ παρεδόθησαν. Λέγει ὁ προφήτης πενθῶν· Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασι. Τῷ διαβόλῳ γὰρ μα θητεύσαντες, τῷ πτώματι τοῦ διαβόλου ἔπεσον· ὡς ἐκεῖνος ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὕτως οὗτοι ἀπὸ τῶν θρόνων τῶν βασ σιλικῶν. Ο γάρ τις ἀκολουθεῖ, τούτῳ καὶ συμμερίζεται. Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασι. Διεφθάρησαν, ὅτι φθορὰν τῷ ἀφθάρτῳ ἐπεστράτευσαν, Καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου. Ανθρωποι κατεφθαρμένοι τὸν νοῦν, Διεφθάρησαν, ἀλλὰ, Καὶ ἐβδε λύχθησαν. Διὰ τί; Ὅτι βδέλυγμα ἐρημώσεως τὴν ἀσέβειαν ἐν τῷ ναῷ τῆς καρδίας ἔστησαν. Ἐν ἐπιτηδεύ μασι. Διὰ τί; "Οτι ἃ ἡ φύσις ηρνήσατο, ταῦτα ἡ κακὴ διάθεσις ἐπενόησε. Διεφθάρησαν, ὡς Φαραώ, καὶ ὁ Να βουχοδονόσορ. Διεφθάρησαν, ὅτι τραυματισθέντες, καὶ σηπόμενοι, καὶ ὄζοντες, καὶ εἰς ἰχώρας ἀναλυό μενοι, τὸν ἰατρὸν οὐκ ἐπεζήτησαν. Ἐβδελύχθησαν, ὅτι ὡς χοῖροι ταῖς ἁμαρτίαις βορβορούμενοι, καὶ ὡς κύνες ἐπὶ τὸν ἑαυτῶν ἔμετον ἀνακάμπτοντες, μισητοί γεγόνασιν. Οὕτω γὰρ γέγραπται· Βδέλυγμα ἁμαρτω λοῖς θεοσέβεια. Ἐπεὶ οὖν τὴν θεογνωσίαν ἐβδελύξαντο, ὑπὸ τῶν θεοφιλῶν ἐβδελύχθησαν. Διεφθάρησαν, ὡς ὑπὸ σητῶν ἱμάτιον, ὡς ὑπὸ τοῦ ἀφανιζόμενος σίδηρος. Είδε λύχθησαν, ὡς οἱ νεκρῶν ὀστέων καὶ ἀποθανόντων ἁψάμενοι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ νόμος τὸν ἁψάμενον νεκροῦ βδε λυκτὸν ἐποίει, ἐπειδὴ Ἰούδας νεκρὸν ἀεὶ τὸν Χριστὸν ψηλαφῶν, καὶ ζῶντα οὐ βλέπων, βδελυκτὸς ἐγένετο. Τη διαφθορά σου, Ἰσραὴλ, τις βοηθήσει; Εἶτα ἵνα δείξῃ τὸν τῆς ἀσεβείας καὶ ἀθεΐας καρπὸν, ἐπάγει· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα. Ο γὰρ τὸν Θεὸν ἀρνησάμενος, καὶ τὸν προνοητὴν μὴ λογιζόμενος, οὐ θάνατον, οὐ συντέλειαν, οὐκ ἀνάστασιν, οὐ κρίσιν, οὐκ ἀνταπό δοσιν ἐκδέχεται· διὸ οὐδὲ χρηστόν τι ἢ ἀγαθὸν ἐργά ζεται. "Ωσπερ γὰρ ὁ βασιλέα τινὰ ἐπιγραφόμενος, ταῖς νόμοις αὐτοῦ στοιχεῖ καὶ τοῖς διατάγμασιν, ὁ δὲ τυ ράννῳ ἀκολουθῶν, οὐ ποιεῖ τὰ τοῦ βασιλέως διατάγματ τα· οὕτως ὁ Θεὸν ἀρνούμενος, τὰς τοῦ Θεοῦ ἐντολὰς ἀποστρέφεται, καὶ ἄχρηστος καὶ ἐπιβλαβής τῇ πολι τεία γίνεται. Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα· οὐχ Ηρώδης τὰ ἄκακα νήπια τῆς Βηθλεὲμ ἀναιρῶν· οὐκ τουδαῖος τὸν ἐκβάλλοντα τὰ δαιμόνια, Βεελζεβούλ [569] ἀποκαλῶν· οὐ νομικής πειράζων· οὐκ ἀρχιερεὺς ὑβρί ζων· οὐ γραμματεὺς ἀθετῶν· οὐ Φαρισαῖος ὑβρίζων, ἢ ἐμπαίζων· οὐ Σαδδουκαίο; ἀντιλέγων· οὐκ Ἰούδας πωλῶν, καὶ ὑπηρέτης ῥαπίζων· οὐ Πιλάτος κατακρί νων· οὐ λαὸς κράζων, 'Αρον, άρον, σταύρωσον αύτόν οἱ στρατιῶται δεσμοῦντες· οὐχ οἱ ὄχλοι ἐμπτύον τες, κολαφίζοντες, καλάμῳ τύπτοντες, ἀκάνθινον στέφανον πλέκοντες, σταυροῦντες, όξος καὶ χολὴν ποτίζον τες. Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα. Επιτήρει γὰρ ἀσφαλῶς, ὅτι ἡ λέξις αὕτη ἐπὶ τῆς σταυρώσεως του Χριστοῦ μάλιστα τὸ πέρας ἐδέχετο. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ Δαυΐδ, ὅτι ταῦτα ἐλέγετο, ἦταν οἱ ποιοῦντες χρηστό τητα, οἱ μακάριοι προφῆται, οἱ συνόντες τῷ Δαυΐδ. Αλλ' ὅτε ἐτέχθη ὁ Χριστὸς, ἦσαν οἱ περὶ τὸν Ἰωσή τον Ζαχαρίαν, καὶ τὸν Συμεῶνα δίκαιοι, καὶ οἱ ἀπό •

col. 555–556page 4 of 9

bonum faciebant, beati prophetæ, qui cum David versabantur. Sed quando natus est Christus, Joseph Zacharias, et Simcon justi, et apostoli bona faciebant hi quidem admirantes, illi vero in ulnis tenentes solummodo quando crucifixus est, non fuit qui face ret bonum. Non dixit autem: Non est qui loquatur bonum: nam et centurio et latro bona do eo dice bant. Memento mei, Domine, quando veneris in regnum tuum. Vere hic homo Filius Dei erat (Luc. 23. 42. et 47). Non est qui faciat bonum, quando et discipuli omnes eo relicto fugerunt. Joaunes nudus recedit Petrus negat, discipuli fugiunt: ipsius Mariæ matris animam gladius dubitationis pertransit. Quoniam ergo in passione nullus fructum caritatis exhibuit, Non est qui facial bonum, non est usque ad unum: ne illum quidem unum militem, qui etiam post morteni lancea latus ejus pupugit. Et cnr, o propheta, ante suum in carne adventum et humanæ naturæ susce ptionem, non visitavit tamquam medicus mundum la borantem? Visitavit certe, et opem ferre, ac servare voluit, sed nullus sibi voluit adhiberi medicinam. 2. Dominus de cælo prospexit, ut videret, si est intelligens, nut requirens Deum. 3. Sed omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt. Et impletum est illud, Justitia de carlo prospexit (Psal. 84. 12 ). Ex Patre Christus, Veritas e terra orta est: Dominus ex virgine. Prospicere Deum de cœlo, quid sit. audis Dominum de cælo prospexisse, ne existimes divinam et incorpoream naturam se flexisse et in curvasse, aut genua inclinasse, ant cervice annuisse, sed ejus demissionem, benignitatem, et visitatio nem intellige. Quemadinodum enim caput, et oculos, et aures, et os, et manus habere dicitur, et sedere, et surgere, nec tamen omnino ex membris, partibus, et figuris constituitur: ita etiam prospicit, non ipse se inflectens, sed suam in nos benignitatem osten. dens. Illud autem, cælo prospexit, non quod in cælo, quod cernitur, fenestras aut portas fecerit, et iis apcrtis respexerit: sed quod e cælestibus ordini bus, intelligentibus, incorporeis, et immortalibus humanitatem visitaverit. Cum autem 5. Quemadmodum enim homines terra dicuntur, Quia terra es, et in terram reverteris (Gen. 3. 19); et Ego sum terra et cinis (Ibid. 18. 27): ita etiam di cuntur cælum cælestes ordines, ex quibus Deus ter ram et humanum genus aspexit. Dominus e cœlo in terram prospexit, ut videret, non ut tunc videret sed ut tunc servaret, non ut tunc disceret, sed ut tunc opem ferret, ut tamquam amieum amplecte retur, et ut justum amaret, ut diceret sicut dixit Noe: Te solum vidi justum in hac generatione (Ibid. 7.1), et ut tamquam justo ei appareret. lis autem apparet, qui in eum fidem habent, ut videat, an sit ægrotus qui-quærat medicum, an sit pauper gen tium populus, qui requirit Christum, Patris thesau rum, Ut videat si est; intelligens, ut enm eo tamquam cum prudente et intelligente disserat: Vel requirens Deum, ut hoc inveniatur. Deinde postquam viderunt prophetæ Dominum e cælo prospexisse ut videret, cum rogant: Non satis est, o Domine, e cælo solum prospexisse, sicut prospexisti: etiam descende. Do mine, inclina cælos, et descende (Psal. 143. 5 ). Veni, Fili Patris quære quod factum est ad tuam imaginem Omnes enim declinaverunt, simal inutiles facti sunt. Universus hominum exercitus deflexit ad tyrannum Incibus, prophetis non amplius adhærent. Veni, Rex, et appare, et verebuntur tuam auctoritatem. Omnes declinaverunt vias prophetarum. Veni, via, et qui aberrarunt revertentur. Homo rectus a Deo creatus est. --Cum autem dixit, Declinaverunt, ostendit eos didicisse a natura recte ingredi, sed ex mala electione in errorem declinasse quemadmodum scriptum est in Ecclesiaste: Deus fe cit hominem rectum, et ipse sibi invenit multas cogita tiones (Eccle. 7. 50 ). Omnes declinaverunt, sicut vi tuli qui feruntur in voragines, et Simul inutiles facti sunt, ut dolia perforata, ist utres perfluentes, et al id, ad quod facti sunt, non amplius utiles. Et non paulatim, sed omnes Simul inutiles facti sunt, uno impietatis reti simul conclusi. Si declinarunt, scilicet erant recti natura. Deus enim cum hominem fecit, eum rectum creavit, et nihil est natura malum. Ei{ alibi Prævaricantes reputavi omnes peccatores terræ (Psal. 118. 119). Et eo quod dixit, Simul inutiles facti sunt, ostendit eos cum natura facti essent utiles, inutiles præter naturam propria animi electione fa clos esse. Prospexit ergo Dominus, ut videret e cœ lo, an pœnitentiam agant qui declinarunt, ut salutem consequantur: an vero ita peccent, ut nulla ducan tur pœnitentia, ut eo ipso condemnentur. Etquod ideo prospicit et descendit et visitat Dominus, ut vel servet, vel condemnet, audi ipsum Dominum dicentem: Cla mor Sodomorum et Gomorrhæorum multiplicatus est apud me, et peccata eorum magna valde. Descendam erge, et videbo an juxta clamorem eorum qui ad me ve nit perficiant: sin minus, ut sciam (Gen. 18. 20. 21 ). Sodomite, quoniam omnes declinaverunt, propterea simul inutiles facti sunt. Ignis enim descendit, et eas tamquam materiam consumpsit. Ninivitæ declinave runt, sed quoniam cito venerunt ad pœnitentiam, pro pterea non facti sunt simul inutiles, sed simul servati sunt. Vidisti quomodo visitat Dominus, vel ut servet, vel ut condemnet? Et ideo dicebat etiam Osee pro pheta: Audite verbum Domini, Filii Israel, quia judi cium Domino cum habitatoribus terræ, propterea quod non est veritas; nec misericordia, nec cognitio Dei in terra. Maledictum, et mendacium, et homicidium, el furtum, et adulterium effusum est super terram, et mi scent sanguines sanguinibus (Osee 4. 1. 2). Omnes de clinaverunt, simul inutiles facti sunt. Et propterea Dominus de cælo in terram prospexit. Quomodo pro spexit? Vel universum quatiens, vel fulmina mittens, vel aliqua quæ terrorem incutiant faciens, et suam indignationem ostendens. Qui respicil terram, et facil eam tremere (Psal. 403. 32). Dominus de cælo in ter ram prospexit, ut videret terra, seu humanum genus, Dominum indignantem, et finem faceret peccandi. Quemadmodum enim servis inferius in atrio aut in platea se petulanter ac insolenter gerentibus, domi nus aut rex ex alto prospicit, ut cum eum servi vide rint, timeant et desistant: ita etiam quoniam universa terra prosiliebat ad impietatem, Dominus de cælo in terram prospexit, ut terrore affecta terra, peccare de sisteret. Hujus testis est propheta, qui dixit, Terra tremuit, et quievit, dum exsurgeret Deus ad judicium (Psal. 75. 9. 10). Et quoniam dixit, Omnes declinave runt [illud auteni, Omnes, sæpe etiam de majori parie accipitur, quemadmodum illud, Omines me derelique runt [. Tim. 4. 46], cum tamen veri et sinceri disci puli Paulum non reliquissent), ut ostenderet univer sum mundi naufragium, subjungit: Non est qui facial bonum, non est usque ad unum. pedibus usque ad caput, ab ultimo paupere usque ad eum qui rerum potitur, universus mundus ægrotat. Unum querit Deus fidelem et justum, ut in Chaldæis Abraham, et Lot in Sodomis. Sed illi quidem nec fidem, nec reclanı habent vitam; isti autem veram quidem habent lidem, sed vitam rectam non habent. Deum confitentur scire, factis autem negant (Fit. 1. 16). De Deo præclare et splendide loquuntur, et veluti tuba canunt: in bene autem faciendo dormitant. Non est qui facial bonum, non est usque ad unum. Deinde quoniam Dominus de celo prospexit, et propter eos qui peccabant, indigna tus est, docet nos propheta eum non solum prospe xisse, sed etiam minantem esse loquutum: 4. Nonne cognoscent omnes qui operantur iniquitatem? 6. Et quid cognoscent? Dominum esse Deum altio nis (Psal. 93. 1). Cognoscent advenisse judicem vivo rum et mortuoruin. Cognoscent redditurum unicuique secundum opera sua. Non cognoverunt, dum mo nerentur, cognoscent dum cruciabuntur. Ita etiam aliquando similia dixit Deus de impus Ægyptiis: El

col. 557–558page 5 of 9

PG 55:557βούλομαι. Ἐν ᾧ γὰρ τὴν ἀνομίαν ἐργάζονται, τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ γνῶναι οὐκ ἀνέξουσι. Καὶ νῦν γίνονται πόλεμοι, καὶ λοιμοί, καὶ σεισμοί, καὶ εἰς συναίσθησιν τῶν ἁμαρτιῶν οἱ πολλοὶ οὐκ ἔρχονται, οὐδὲ τοῖς ἐπικειμένοις κακοῖς οὐ σωφρονίζονται. Τί οὐ γνώσονται; 18 τοῦ Θεοῦ θέλημα, τὰς ἐπαγγελίας, τὰ ἐπουράνια ἀγαθά, τὴν θησαυρὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν παράδεισον τῆς τρυφῆς, τὴν αἰώνιον ζωήν. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ έργα ζόμενοι τὴν ἀνομίαν, οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι ὁ νομοθέτης καὶ Κύριος τῆς δόξης ὑπ' αὐτῶν ἐσταύρωται· Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν. Καὶ τίνες οὗται; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου· οἱ διὰ βασκανίαν πεινῶντες τὸν τῶν πιστῶν θάνατον. Καὶ οὐκ εἶπεν, Οἱ ἐσθίοντες, ἀλλὰ, Κατεσθίοντες, οἱ θηρῶν ἀγρίων χαλεπώτεροι. Τὰ μὲν γὰρ θηρία ἀνθρωπίνης σαρκός γευσάμενα ταχέως παύονται, τὴν ἀηδῆ τροτὴν αἰσχυνόμενα· οἱ δὲ πο νηροὶ καὶ βάσκανοι δι᾿ ὅλου κατεσθίοντες ταῖς λοιδορίαις τῶν πιστῶν οὐ κορέννυνται. Ασφαλισώμεθα, ἀδελφοί, μήπως, τοὺς ὁμοπίστους λοιδορήσαντες καὶ συκοφαντήσαντες, μετὰ τῶν ἀνόμων εὑρεθῶμεν. Οὐχὶ γνώ σονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, καν αί ρετικοί, κἂν ὁμόπιστοι, οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου. Οτι δὲ καὶ ὁμόπιστοι ὁμοπίστους κατεσθίουσι, λέγει ὁ Απόστολος· Εἰ δὲ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέπετε μὴ ὑπ' ἀλλήλων ἀναλωθῆτε. Αλλοφύλοις ἔθνεσι, τοῖς Σύροις, καὶ τοῖς "Ελλησι τοὺς κατεσθίοντας τὸν λαὸν παρεικάζων Ησαΐας, ἔλεγεν Ἄξω Συρίαν ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ ἡλίου δυσμῶν· τοὺς κατεσθίοντας τὸν λαόν μου ὅλῳ τῷ στόματι. ᾿Αλλὰ κἂν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν, ὡς ὑπὸ λεόντων κατεσθιώμεθα, ἀλλὰ διὰ τὴν εἰς Θεὸν ἡμῶν εὐσέβειαν ἐκδικίας τευξόμεθα. "Ακουσον Ἱερεμίου λέγοντος· Ἅγιος Ἰσραὴλ τῷ Κυρίῳ· πάντες οἱ κατεσθίοντες αὐτὸν πλημμελήσουσι, κακὰ ἐπάξω ἐπ' αὐτοὺς, λέγει Κύριος· ὅτι τοὺς ἁμαρτήσαντας κατεσθίοντες, βαρύτερα τῶν κατεσθιομένων ἡμάρτανον, πλείονα τῆς τοῦ Κυρίου γνώμης τὸν λαὸν αὐτοῦ μαστίξαντες, καθὼς εἶπε περὶ αὐτοῦ ὁ Θεός· Ἐγὼ παρέδωκα αὐτὸν εἰς τὰς χεῖράς σου, σὺ δὲ οὐκ ἐποίησας ἔλεος μετ' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν· Ανθ' ὧν μὲν ἐγὼ ὠργίσθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς κακά. Καὶ ὅτι δι' ἁμαρτίας ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Θεοῦ κατεσθίεται, Ἱερεμίας λέγει· Προ βατον πλανώμενον Ἰσραὴλ, λέοντες ἔξωσαν αὐτόν. Ὁ πρῶτος κατέφαγεν αὐτὸν βασιλεὺς [] Ασσυρίας, καὶ δεύτερος βασιλεὺς Βαβυλῶνος τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ συν έτριψεν. Εἰ δὲ μὴ ὡς πρόβατα ἐπλανήθη, οὐκ ἂν ὑπὸ τῶν λεόντων κατεβρώθη. Νόει & λέγω. Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Κύριον οὐκ ἐπεκαλέσαντο, κἂν ἐπικαλεῖσθαι ἐνόμισαν. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἐξ ἁρπαγῆς τῷ Θεῷ τι προσφέρων, οὐ προσφέρει, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς αὐτὰ οὐ προσδέχεται· οὕτως οἱ κατεσθίοντες τὸν ἀδελφὸν, ἐπικαλούμενοι Θεὸν, οὐκ ἐπικαλοῦνται. Η καὶ Τὸν Κύριον οὐκ ἐπεκαλέσαντο, ἀντὶ τοῦ, ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ Χριστιανοὶ οὐκ ἐκλήθησαν· ἐπειδὴ τῷ Χριστῷ ἐπολέμησαν. Οὐδὲ γὰρ ἤκουσαν τοῦ εἰπόντος Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐπικαλεῖσθε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Όμως και ὡς θηρία ὥρμησαν, Ἐκεῖ ἐδειλίασαν φόβῳ, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ὡς λέοντες ἐθρασύνθησαν, καὶ ὡς λαγωοὶ ἐδειλίασαν. Τοῦτο καὶ πρὸς τοὺς δειλοὺς ὁ προφήτης ἐν τοῖς διωγμοῖς λέ γει, ὅτι ἀκούσαντες, Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀπο κτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυνα μένων ἀποκτεῖναι· καὶ, Μὴ φοβεῖσθε ὀνειδισμούς ἀνθρώπων· Ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Τὸν Θεὸν γὰρ μὴ φοβηθέντες. ἀνθρώπους ἐφοβήθησαν. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον ἀσεβεῖς, θεασάμενοι τοὺς εὐν σεβεῖς βοηθηθέντας ὑπὸ Θεοῦ. Ὡς γὰρ ἐρωτηθείς, καὶ διὰ τί ἐφοβήθησαν φόβον οἱ ἀσεβεῖς; ἀποκρίνεται, Ὅτι ὁ θεὸς ἐν γενεᾷ δικαίων. Ὡς ἐν στρατιώταις στρατηγὸς, ὡς ἐν συγκλήτῳ βασιλεύς, Ὁ Θεὸς ἐν γενεᾷ δια καίων· ὁ εἰπὼν, Ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Εἰ δὲ ἐν μέσῳ δύο καὶ τριῶν ἁγίων ἔρχεται, πολλῷ μᾶλλον γενες δικαίων εὑρίσκεται, ὅπου ἡ ἄμαχος ζωή, ὅπου ἡ ἄλυπος διαγωγή, ὅπου ἡ ἀθάνατος ἀνάπαυσις, ἡ ἀμέρι στης κληρονομία, ἀδιάδοχος βασιλεία, ἐφ᾽ ἦν ὁ Χριστὸς καλεῖ λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Οτι Κύριος ἐν γενεᾷ δικαίων, βουλὴν πτωχοῦ κατῃσχύνατε· ὁ Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ. Εἴρηται γάρ πλὴν Θεοῦ μὴ φοβοῦ ἄλλον. Ελέγχει δὲ καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, λέγων· Τίς οὖσα ἐφοβήθης ἀπὸ ἀνθρώπου θνητού; Η καὶ ταῦτα πρὸς Σενναχηρείμ εἴρηται καὶ Ῥαψάκην νομίσαντας εὐάλωτον εἶναι τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ Κυρίου καταφρονήσαντας, ἐν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Διὸ φυγῇ ᾤχοντο μηδενὸς ἐκφοβοῦντος ἀνθρώπου, οὓς πάν τας εὗρεν ἀσεβεῖς, οἱονείπως διακύψας ἐξ οὐρανοῦ. Κατεφρόνησαν γὰρ ὡς εὐτελοῦς ἀνθρώπου τοῦ Εζεκίου, καὶ τῆς ὑπ' αὐτὸν τῶν εὐσεβούντων γενεάς, ἣν δικαίως ἐποίμαινε. Βουλὴν δὲ κέκληκε τὴν εἰς Θεὸν βεβαίαν πεποίθησιν. Καὶ ἄλλως· Καθάπερ δὲ ἐν συναλλάγμασιν οὐκ εἰς πρόσωπα βλεπτέον, οὕτως ἐν τοῖς βουλευομένοις οὐκ εἰς ἀρχὴν, ἢ περιουσίαν, ἀλλ᾽ εἰς νοῦν εὐσυνείδητον. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰουδαῖοι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐσπούδασαν κατα αισχύναι βουλήν, νομίσαντες πτωχὸν εἶναί τινα, καὶ οὐ πλοῦτον θεότητος. Διέβαλλον γὰρ καὶ τὴν διδασκαλίαν, καὶ τὰ σημεῖα ὡς μὴ θεῖα τυγχάνοντα. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτηρίον τοῦ Ἰσραήλ; Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ, ἀγαλλιάσεται Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ἰσραήλ. Πάντων ἐκκλινάντων αὐτοῦ, λοιπὸν χρεία δυναμένου τὰς ἁμαρτίας ἀφεῖναι, καὶ σῶσαι. Ἐκ Σιὼν δὲ λέγεται, διὰ τὸ ἐκ σπέρματος είναι Δαυΐδ· κατὰ τὸν Ἥξει ἐκ Σιὼν ὁ ῥυσ μενος· καὶ πάλιν, Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια αὐτοῦ. Λέ γοις δ᾽ ἂν καὶ τῆς ἄνω Σιών, καὶ ἡ ἐλπὶς δὲ ἡμῶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τῶν δὲ ἐθνῶν σωζομένων, οἱ ἀληθῶς Ἰσραὴλ δίκαιοι καὶ προφῆται ἀγαλλιάσονται συγχαίροντες ἡμῖν, καὶ πληρουμένης αὐτῶν τῆς προ φητείας. Καὶ Συμεὼν γὰρ, Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, τὸν Σωτῆρα φήσας, ἐπάγει. Καὶ δόξα λαοῦ σου Ισραήλ. Αιχμαλωτίζεται δὲ ψυχὴ διὰ ῥαθυμίας ὑφ᾽ ἁμαρτίαν γενομένη καὶ τὸν διάβολον, καὶ ἐκπεσοῦσα τῆς ἀρετῆς ἐπιστρέφει δὲ τυχοῦσα διὰ μετανοίας ἀφέσεως, ἣν διὰ τοῦ σταυροῦ παρέσχεν ὁ Κύριος. Ο αὐτὸς δὲ, καθ' δ ] μέλλει πτερνίζειν τὰ πάθη, λέγεται Ἰακώβ, ἀγαλλιώμενος ἐν τῷ νικῆσαι τὰς ἐνεργούσας ταῦτα δυνάμεις· καθ' δ δὲ καθαρθεὶς ὁρᾷ τὸν Θεὸν. Ἰσραήλ. Νοῦς γάρ ἐστιν ὁρῶν Θεόν. Καὶ ἄλλως δὲ πρὸς τῇ κατά Χριστὸν προφητεία εὔχεται, καὶ τὰς ἁλούσας δέκα φυλὰς ἐλευθερωθῆναι, καθάπερ Ἱερουσαλήμ τῆς πο λιορκίας ἐῤῥύσθη. Οὕτω γὰρ εὐφρανθήσονται καὶ αὐτοὶ Ἰακὼς καὶ Ἰσραὴλ χρηματίζοντες. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς ἀσάλευτον, καὶ ἀνόλισθον, καὶ ἀδιάπτωτον βίον ζῶντας φθάσαι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, χάρι Χριστοῦ, ᾧ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀε:, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

357 SPURIA. βούλομαι. Ἐν ᾧ γὰρ τὴν ἀνομίαν ἐργάζονται, τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ γνῶναι οὐκ ἀνέξουσι. Καὶ νῦν γίνονται πόλεμοι, καὶ λοιμοί, καὶ σεισμοί, καὶ εἰς συναίσθησιν τῶν ἁμαρτιῶν οἱ πολλοὶ οὐκ ἔρχονται, οὐδὲ τοῖς ἐπικειμένοις κακοῖς οὐ σωφρονίζονται. Τί οὐ γνώσονται; 18 τοῦ Θεοῦ θέλημα, τὰς ἐπαγγελίας, τὰ ἐπουράνια ἀγαθά, τὴν θησαυρὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν παράδεισον τῆς τρυφῆς, τὴν αἰώνιον ζωήν. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ έργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι ὁ νομοθέτης καὶ Κύριος τῆς δόξης ὑπ' αὐτῶν ἐσταύρωται· Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν. Καὶ τίνες οὗται; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου· οἱ διὰ βασκανίαν πεινῶντες τὸν τῶν πιστῶν θάνατον. Καὶ οὐκ εἶπεν, Οἱ ἐσθίοντες, ἀλλὰ, Κατεσθίοντες, οἱ θηρῶν ἀγρίων χαλεπώτεροι. Τὰ μὲν γὰρ θηρία ἀνθρωπίνης σαρκός γευσάμενα ταχέως παύονται, τὴν ἀηδῆ τροτὴν αἰσχυνόμενα· οἱ δὲ πονηροὶ καὶ βάσκανοι δι᾿ ὅλου κατεσθίοντες ταῖς λοιδορίαις τῶν πιστῶν οὐ κορέννυνται. Ασφαλισώμεθα, ἀδελφοί, μήπως, τοὺς ὁμοπίστους λοιδορήσαντες καὶ συκοφαν τήσαντες, μετὰ τῶν ἀνόμων εὑρεθῶμεν. Οὐχὶ γνώ σονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, καν αίρετικοί, κἂν ὁμόπιστοι, οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου. Οτι δὲ καὶ ὁμόπιστοι ὁμοπίστους κατεσθίουσι, λέγει ὁ Απόστολος· Εἰ δὲ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέπετε μὴ ὑπ' ἀλλήλων ἀναλωθῆτε. Αλλοφύλοις ἔθνεσι, τοῖς Σύροις, καὶ τοῖς "Ελλησι τοὺς κατεσθίοντας τὸν λαὸν παρεικάζων Ησαΐας, ἔλεγεν Ἄξω Συρίαν ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ ἡλίου δυσμῶν· τοὺς κατεσθίοντας τὸν λαόν μου ὅλῳ τῷ στόματι. ᾿Αλλὰ κἂν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν, ὡς ὑπὸ λεόντων κατεσθιώμεθα, ἀλλὰ διὰ τὴν εἰς Θεὸν ἡμῶν εὐσέβειαν ἐκδικίας τευξόμεθα. "Ακουσον Ἱερεμίου λέγοντος· Ἅγιος Ἰσραὴλ τῷ Κυρίῳ· πάντες οἱ κατεσθίοντες αὐτὸν πλημμελήσουσι, κακὰ ἐπάξω ἐπ' αὐτοὺς, λέγει Κύριος· ὅτι τοὺς ἁμαρτήσαντας κατεσθίοντες, βαρύτερα τῶν κατεσθιομένων ἡμάρτα νον, πλείονα τῆς τοῦ Κυρίου γνώμης τὸν λαὸν αὐτοῦ μαστίξαντες, καθὼς εἶπε περὶ αὐτοῦ ὁ Θεός· Ἐγὼ παρέδωκα αὐτὸν εἰς τὰς χεῖράς σου, σὺ δὲ οὐκ ἐποίησας ἔλεος μετ' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν· Ανθ' ὧν μὲν ἐγὼ ὠργίσθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς κακά. Καὶ ὅτι δι' ἁμαρτίας ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Θεοῦ κατεσθίεται, Ἱερεμίας λέγει· Προβατον πλανώμενον Ἰσραὴλ, λέοντες ἔξωσαν αὐτόν. Ὁ πρῶτος κατέφαγεν αὐτὸν βασιλεὺς [365] Ασσυρίας, καὶ δεύτερος βασιλεὺς Βαβυλῶνος τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ συνέτριψεν. Εἰ δὲ μὴ ὡς πρόβατα ἐπλανήθη, οὐκ ἂν ὑπὸ τῶν λεόντων κατεβρώθη. Νόει & λέγω. Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Κύριον οὐκ ἐπεκαλέσαντο, κἂν ἐπικαλεῖσθαι ἐνόμισαν. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἐξ ἁρπαγῆς τῷ Θεῷ τι προσφέρων, οὐ προσφέρει, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς αὐτὰ οὐ προσδέχεται· οὕτως οἱ κατεσθίοντες τὸν ἀδελφὸν, ἐπικαλούμενοι Θεὸν, οὐκ ἐπικαλοῦνται. Η καὶ Τὸν Κύριον οὐκ ἐπεκαλέσαντο, ἀντὶ τοῦ, ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ Χριστιανοὶ οὐκ ἐκλήθησαν· ἐπειδὴ τῷ Χριστῷ ἐπολέμησαν. Οὐδὲ γὰρ ἤκουσαν τοῦ εἰπόντος· Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐπικαλεῖσθε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Όμως και ὡς θηρία ὥρμησαν, Ἐκεῖ ἐδειλίασαν φόβῳ, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ὡς λέοντες ἐθρασύνθησαν, καὶ ὡς λαγωοὶ ἐδειλίασαν. Τοῦτο καὶ πρὸς τοὺς δειλοὺς ὁ προφήτης ἐν τοῖς διωγμοῖς λέγει, ὅτι ἀκούσαντες, Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυνα558 μένων ἀποκτεῖναι· καὶ, Μὴ φοβεῖσθε ὀνειδισμούς ἀνθρώπων· Ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Τὸν Θεὸν γὰρ μὴ φοβηθέντες. ἀνθρώπους ἐφοβήθησαν. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον ἀσεβεῖς, θεασάμενοι τοὺς εὐν σεβεῖς βοηθηθέντας ὑπὸ Θεοῦ. Ὡς γὰρ ἐρωτηθείς, καὶ διὰ τί ἐφοβήθησαν φόβον οἱ ἀσεβεῖς; ἀποκρίνεται, Ὅτι ὁ θεὸς ἐν γενεᾷ δικαίων. Ὡς ἐν στρατιώταις στρατη γός, ὡς ἐν συγκλήτῳ βασιλεύς, Ὁ Θεὸς ἐν γενεᾷ δια καίων· ὁ εἰπὼν, Ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Εἰ δὲ ἐν μέσῳ δύο καὶ τριῶν ἁγίων ἔρχεται, πολλῷ μᾶλλον γενες δικαίων εὑρίσκεται, ὅπου ἡ ἄμαχος ζωή, ὅπου ἡ ἄλυπος διαγωγή, ὅπου ἡ ἀθάνατος ἀνάπαυσις, ἡ ἀμέρι στης κληρονομία, ἀδιάδοχος βασιλεία, ἐφ᾽ ἦν ὁ Χριστὸς καλεῖ λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Οτι Κύριος ἐν γενεᾷ δικαίων, βουλὴν πτωχοῦ κατ ησχύνατε· ὁ Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ. Εἴρηται γάρ πλὴν Θεοῦ μὴ φοβοῦ ἄλλον. Ελέγχει δὲ καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, λέγων· Τίς οὖσα ἐφοβήθης ἀπὸ ἀνθρώπου θνητού; Η καὶ ταῦτα πρὸς Σενναχηρείμ εἴρηται καὶ Ῥαψάκην νομίσαντας εὐάλωτον εἶναι τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ Κυρίου καταφρονήσαντας, ἐν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Διὸ φυγῇ ᾤχοντο μηδενὸς ἐκφοβοῦντος ἀνθρώπου, οὓς πάν τας εὗρεν ἀσεβεῖς, οἱονείπως διακύψας ἐξ οὐρανοῦ. Κατεφρόνησαν γὰρ ὡς εὐτελοῦς ἀνθρώπου τοῦ Εζεκίου, καὶ τῆς ὑπ' αὐτὸν τῶν εὐσεβούντων γενεάς, ἣν δικαίως ἐποίμαινε. Βουλὴν δὲ κέκληκε τὴν εἰς Θεὸν βεβαίαν πεποίθησιν. Καὶ ἄλλως· Καθάπερ δὲ ἐν συναλλάγμασιν οὐκ εἰς πρόσωπα βλεπτέον, οὕτως ἐν τοῖς βουλευομένοις οὐκ εἰς ἀρχὴν, ἢ περιουσίαν, ἀλλ᾽ εἰς νοῦν εὐσυνείδητον. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰουδαῖοι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐσπούδασαν κατα αισχύναι βουλήν, νομίσαντες πτωχὸν εἶναί τινα, καὶ οὐ πλοῦτον θεότητος. Διέβαλλον γὰρ καὶ τὴν διδασκαλίαν, καὶ τὰ σημεῖα ὡς μὴ θεῖα τυγχάνοντα. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτηρίον τοῦ Ἰσραήλ; Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ, ἀγαλλιάσεται Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ἰσραήλ. Πάντων έκκλινάντων αὐτοῦ, λοιπὸν χρεία δυναμένου τὰς ἁμαρτίας ἀφεῖναι, καὶ σῶσαι. Ἐκ Σιὼν δὲ λέγεται, διὰ τὸ ἐκ σπέρματος είναι Δαυΐδ· κατὰ τὸν Ἥξει ἐκ Σιὼν ὁ ῥυσ μενος· καὶ πάλιν, Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια αὐτοῦ. Λέγοις δ᾽ ἂν καὶ τῆς ἄνω Σιών, καὶ ἡ ἐλπὶς δὲ ἡμῶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τῶν δὲ ἐθνῶν σωζομένων, οἱ ἀληθῶς Ἰσραὴλ δίκαιοι καὶ προφῆται ἀγαλλιάσονται συγχαίροντες ἡμῖν, καὶ πληρουμένης αὐτῶν τῆς προ φητείας. Καὶ Συμεὼν γὰρ, Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, τὸν Σωτῆρα φήσας, ἐπάγει. Καὶ δόξα λαοῦ σου Ισραήλ. Αιχμαλωτίζεται δὲ ψυχὴ διὰ ῥαθυμίας ὑφ᾽ ἁμαρτίαν γενομένη καὶ τὸν διάβολον, καὶ ἐκπεσοῦσα τῆς ἀρετῆς· ἐπιστρέφει δὲ τυχοῦσα διὰ μετανοίας ἀφέσεως, ἣν διὰ τοῦ σταυροῦ παρέσχεν ὁ Κύριος. Ο αὐτὸς δὲ, καθ' δ 1566] μέλλει πτερνίζειν τὰ πάθη, λέγεται Ἰακώβ, ἀγαλλιώμενος ἐν τῷ νικῆσαι τὰς ἐνεργούσας ταῦτα δυνάμεις· καθ' δ δὲ καθαρθεὶς ὁρᾷ τὸν Θεὸν. Ἰσραήλ. Νοῦς γάρ ἐστιν ὁρῶν Θεόν. Καὶ ἄλλως δὲ πρὸς τῇ κατά Χριστὸν προφητεία εὔχεται, καὶ τὰς ἁλούσας δέκα φυλὰς ἐλευθερωθῆναι, καθάπερ Ἱερουσαλήμ τῆς πο λιορκίας ἐῤῥύσθη. Οὕτω γὰρ εὐφρανθήσονται καὶ αὐτοὶ Ἰακὼς καὶ Ἰσραὴλ χρηματίζοντες. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς ἀσάλευτον, καὶ ἀνόλισθον, καὶ ἀδιάπτωτον βίον ζῶντας φθάσαι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, χάρι Χριστοῦ, ᾧ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀε:, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

col. 559–560page 6 of 9

Hæc homilia a Savilio et Frontone Ducæo spuria censetur, et quidem jure ac merito. Stylus enim a Chrysostomi dicendi gencre alienus omnino est: licet nou indigna prorsus sit quæ legatur; nam ad mo VERUMTAMEN FRUSTRA CONTURBATUR OMNIS HOMO VIVENS (Psal. 38. 7): et de ELEEMOSYNA (a). 4. Piscatorem sinus altus excitat, cum jacto reti nagnamque marinorum piscium copiam nactus, la boraute.n onere sagenam trahit: et venatorem sylva ferarum altrix, cum montes scrutatus, densoque vertice aperto, cum præclara et opima præda rever. titur. Quod si iis, qui in quarstu te venatione occupati sunt, voluptatem affert labor is qui bis in rebus sus cipitur: quanto majorem afferre debent pericula ec clesiasticorum sinuum piscatoribus, quibus præmium non diurnum, nec terrenum, sed ipsum cælorum re gnum proponitur? Age ergo, dileete, Davidica lyræ psalmorum cantum pulsemus, et cum Davide generis hominum obscuritatem et abjectionem notemus his verbis Verumtamen frustra conturbatur omnis homo vivens (Psal. 38. 7): perturbatur, et tandem peribit perturbatur, et antequam confirmatus sit, absorbe tur; ut ignis incenditur, et instar stipulæ in cinerem redigitur; ut procella extollitur, et ut pulvis terræ adæquatur; ut flamma excitatur, et instar fumi dissi patur; ut flos forma est præstanti, et ut fœnum exsic catur; ut nubes conglobatur, et tamquam gutta im minuitur; ut denique bulla inflatur, et scintillæ in star exstinguitur; perturbatur, et insatiabili cupiditate tetrum odorem sibi parit; perturbatur,et cum ei pertur batio nulli usui fuit,” exstinguitur. Ejus sunt motus et perturbationes, allorum deliciæ; ejus labores, aliorum thesauri; ejus curæ, aliorum voluptates; ejus adversæ res, aliorum secundæ; ejus exsecrationes, aliorum clientelæ: ejus rapinæ, aliorum voluptates; ejus gemi tus, aliorum rerum omnium abundantia; ejus lacrymæ, apud alios pecuniæ; ipse denique in inferis supplicio af ficitur, alii contra bonis ejus cum cantu perfruuntur. Verumtamen frustra conturbatur omnis homo vivens. Ho mo, vitæ usura quæ ad tempus durat, mortis debitum, quod differri nequit, indomitum ex proposito animal, improbitas qua per se docetur, insidiæ quæ sponte sua docentur, id quod arte instructum est ad malefi cium, quod ad injuriam industria præditum est, ad avaritiam paratum, ad expletionem insatiabile, na tum ad perfidiam, inflatus spiritus, audacia ostenta trix, ferocia quæ facile sedatur, elatio quæ parvo ne gotio deletur, audacia que facile capitur: cœnum arrogantiæ plenum, cinis seditiosus, pulvis elato ani mo, cinis inflatus, scintilla quæ facile exstinguitur fanima que facile marcescit, lucerna instabilis, li gnum cujus interitus proclivis est, fœnum quod exa ruit, herba quæ facile moritur, natura quæ cito con sumitur; qui hodie minatur, et cras excedit e vita; qui hodie divitiis abundat, cras sepulcro tegitur; qui hodie diademate ornatuur, et cras inhumatur; qui hodie purpura fulget, et cras effertur; qui hodie in thesauris versatur, et cras in bustis; qui hodie cum assentatoribus, cras cum vermibus; qui hodie est, et cras nullus est; qui nunc magnifice se effert, et paulo («) Collata cum Cod. Reg. 1955, 1938, 2535, Colb, 970. post lugetur; qui in secundis rebus tolerari non po iest, et in adversis nulla consolatione levari potest; qui se ipse ignorat, et quæ ipsum superant, curiose inquirit; qui id quod adest et praesens est nescit, et de rebus futuris cogitat; qui natura sua mortalis est, et animi elatione, ut sibi videtur, æternus est; om nium morborum proposita accessio, facillimum omnis perturbationis domicilium, quotidianum et commune febrium gymnasium: omnis denique doloris paratum diversorium. Quanta nostræ abjectionis tragœdia! quantus nostræ vilitatis triumphus! quot quantaque protuli, cum interea nihil prophetica hac voce aptius invenerim Verumtamen frustra conturbatur omnis homo vivens. Sed ut finem faciam dicendi, vide, quæso, ut hominum res mare imitantur, ut perturbatione illa vita hæc nostra implicatur, ut sæpius quam aqua in terra tempestate jactamur, at vehementius inter nos quam venú collidimur, ut pecuniæ, quasi pro cellæ, nos inter nos committunt, et quasi in tempe state maris huc atque illuc impellinur. Hic illiús agrum usurpat, alius cujusdam servos abduxit; atque hie de aqua vicinum in judiciun adducit, ille cum cive de aere contendit. Hi propter terræ mensuran concertant, illi inter se de ædificandi ratione digla diantur; hic ea quæ non dedit ut accipiat, impetum facit ille quæ accepit ne reddat, in judicio agit. Hic usuris non satiatur, ille sorte etiam privare conten dit: hic cum est inops, molestia afficitur; ille rerum omnium copia abundans tumultuatur; qui nihil habet, probris aflicitur; qui habet, insidiis appetitur; quima gistratus gerit, in suspicionem venit (a); qui potestate præditus est, odio habetur; qui in imperio est, ar matur. Bella frequentia sunt, invidia alia ex alia in cidit, insatiabilis cupiditas dominatur, avaritia re gnat, mendacium summis laudibus effertur, mulai fides exsulat, veritas terram deseruit, amicitia mensa definitur. Alii vim suam perdiderunt; terra jam mala ferre non potest, aer usque ad ipsum æthera conta minatus est. Propter pecunias vita non est vitali»; pecuniarum cupiditate elementa libera vendidimus; viæ vectigalia pendunt, terra sorte dividitur, aque imperio tenentur, aer venditur; decimarum, tribu torum et vectigalium coactores urbes occupant; divi tes curis conficiuntur, fœneratores sollicitudine tabe scunt direptores vitam perturbationibus implent, cupidi pecuniarum in judicio foroque versantur: mer catores ex calamitatibus et jacturis lucra sectantur; calumniatores mendacium vendunt. Quoniam mentiri inter nos soliti sumus, jurisjurandi religionem sustu limus; ad jurandum tantuin Deum novimus. 2. Cum ita omnes malis sceleribusque deditos pro pheta cerneret, miseramque hanc vitain esse duceret, (11)¸ In Græco, bzoblinera:, quanı vocem mallem interpre tari, invidiam excitau.

col. 561–562page 7 of 9

PG 55:561ράσσεται πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἄνθρωπος μόνον, ὦ προφῆτα, ταράσσεται; ἡ λογικὴ μόνη διάπλασις κατ ηγορείται; Οὐδὲν τῶν ἐν ζώοις ἢ στοιχείοις ταρασσόμενον εὗρον. Ταράσσεται, φησί, τὰ ὕδατα, καὶ πάλιν ἀποκαθίσταται· σαλεύεται ἡ γῆ, καὶ πάλιν ἑδράζεται· κινοῦνται οἱ ἄνεμοι, καὶ πάλιν ἡσυχάζουσι· θορυβεῖται πᾶν θηρίον, καὶ κορεννύμενον παύεται· διεγείρεται φίλη, καὶ ὑποκειμένην ὕλην ἀναλίσκουσα σβέννυται. "ἄνθρωπος δὲ ταρασσόμενος ἐπὶ χρήμασιν οὐδέποτε παύεται ἔλαβε τοῦτο, καὶ πρὸς ἐκεῖνο ἀποβλέπει: εκράτησεν ἐκεῖνο, καὶ πρὸς ἄλλο κέχηνε. Τὰ ἑκατὸν διπλασιάζειν φιλονεικεῖ, ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πάλιν τὰ τοσαῦτα σωρεύειν ἐπείγεται, καὶ οὐδέποτε τοῦ σωρεύειν παύεται, ἕως ἂν τὸ τέλος αὐτοῦ σωρευθῇ· καὶ τῇ δίψῃ τῆς φιλαργυρίας συνεχόμενος, ὠχρότερος χρυσίου περιέρχεται, διὰ τὸν πολυπόθητον πλούτον, τὸν τάχα αβεβαιότερον φίλον, τὸν ἐπίβουλον πόθον, τὸν πολυδέσποτον ἐμπαίκτην, τὸν που λυέρα στον χλευαστήν, τὸν ὑπόπτερον δέσμιον, τὸν πολύ μιον νεκρόν, τὸν ἐν τῷ κόσμῳ ἀφιπτάμενον ἄνεμον πλοῦτον, τὸν πάσης ἀτοπίας γεννήτορα, τὸν πάσης κακίας εὑρετήν, τὸν συνεργὸν τῆς ψυχοφθόρου τροφής, τὸν ἀντίπαλον τῆς ἐγκρατείας, τὸν πολέμιον τῆς σω φροσύνης, καὶ τὸν πάσης ἀρετῆς λανθάνοντα κλέπτην. Αλλά τί διαβάλλω τὸν πλοῦτον, τοὺς κεκτημένους ἀφείς; Αεικεῖται καὶ αὐτὸς δεσμούμενος ὑπ' αὐτῶν, καὶ πέο δαις συνεχόμενος. Εοικε γάρ μοι αὐτὸν πρὸς αὐτοὺς ἀφιέναι φωνήν. Τί με τὸν πλοῦτον, ὦ φιλοχρήμονες, συμποδίζετε; τί με, καθάπερ δραπέτην, μυρίοις δεσμοῖς περισφίγγετε; τί με ὡς φίλον περιπτύσσεσθε, καὶ ὡς κακούργον καταδεσμεῖτε, ἀπὸ μετάλλων εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας παραπέμποντες; Εἰ θέλετε κἂν τῶν ὀνείρων κουφότερον ἀναπαῦσαί με, ἐάσατέ με καὶ εἰς τὰς τῶν πενήτων δεξιὰς μεταπεμφθῆναι. Αλλά φησι· Τέκνοις συνάγω τὸν πλοῦτον, ἵνα μὴ πενίας γένωνται κληρονόμοι. Καλὼς ὁ πολυφάνταστος πλούσιος· τὰ παρόντα οὐκ οἶδε, καὶ περὶ τῶν μελλόντων φροντίζει· τὰ καθ' ἑαυτὸν ἀγνοεῖ, καὶ περὶ τῶν παίδων φροντίζει· εἰ θάπτεται, οὐκ ἐπίσταται, καὶ περὶ τῶν κληρονόμων βουλεύεται. Τὰ ἄφρων, είπέ μοι τὸ σὸν τέλος, καὶ τότε περὶ τῶν τέκνων ἀσφάλισαι· εἰπέ μοι τὰ τῆς σήμερον, καὶ τότε πιστεύω σοι καὶ τὰ τῆς αύριον. Τί σεαυτὸν καὶ μετὰ θάνατον ἀπατᾷς; τί θέλεις εἶναι καὶ νεκρὸς καὶ χλευαζόμενος; τί διορίζῃ τῷ Θεῷ τὸ πρακτέον; τί νομοθετεῖς τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν διοικεῖσθαι τὰ σοὶ δεδομένα; Οὐδὲν πρὸς σὲ περὶ τῶν μετὰ σέ. Οὐ δύνασαι καὶ νεκρός εἶναι, καὶ διοικητὴς ζώντων, καὶ νεκρῶν κριτής ζυγοστατῶν ἑκάστου τὸ δίκαιον. Τί οὖν ματαιοπονεῖς, πλούσιε, τὰ τῶν πενήτων τοῖς σοῖς θησαυρίζων, καὶ οὐκ οἶδας τίνι συνάγεις αὐτά; τί τὰ τῶν ὀρφανῶν κατέχεις, τί αιτούμενος παρ' αὐτῶν ἀγανακτεῖς, ὡς οἶκοθεν ἀνα λίσκων; Τὰ ἴδια ζητοῦσιν, οὗ τὰ σά· τὰ ἐγχειρισθέντα σοι δι' αὐτοὺς, οὐ τὰ μετὰ σοῦ γεννηθέντα. "Α έλαβες δὸς, καὶ τὴν χρῆσιν κέρδανον, ὅτι δοῦναι, οὐ λαβεῖν, προσο ετάχθης. Αρκεί σοι, ὅτι διὰ τοῦ πτωχοῦ ὁ Θεὸς τὴν δεξιάν σοι προτείνει. Ὁ βρέχων ἐξ οὐρανοῦ, τὴν χαλκού ψεκάδα σε προσαιτεῖ· ὁ βροντῶν καὶ ἀστράπτων, Ελέη σον, σοὶ λέγει· ὁ περιβάλλων τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις, βάκιον αἰτεῖ παρὰ σοῦ. Ἀρκεῖ σοι, ὅτι οἱ πένητες ὡς Θεόν σε λιτανεύουσι. Δὸς, οίκτειρον, ἐλέησον, ἵνα ἐλεη θῇς. Σὺ δὲ οὐδὲ τὰς ἀφρύας σου ἀνατεῖναι [] βούλη, καὶ λιτανευόμενος οὐκ ἐπικάμπτη. Δὸς αὐτοῖς τὰ αὐτῶν, πρὶν ἐπιστῇ τὸ λογοθέσιον· δὸς αὐτοῖς τὰ αὐτῶν, ἃ μέλο λεις μετ' οὐ πολὺ ἀπολαμβάνειν. Πατέρα ἔχουσι βασιλέα τὰ αὐτῶν, καὶ λάβε παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτῶν τὴν ἀμεριμνίαν. Ποίαν ταύτην; ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἐνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε·. Ὁ γὰρ συνιὼν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα, οὐ μόνον τὸ χειρόγραφον τῆς ἁμαρτίας ἐξαλείφει, ἀλλὰ Ο καὶ ὁμολογίαν λαμβάνει. τὴν λέγουσαν φωνήν. Ὁ διδοὺς πτωχῷ, Θεῷ δανείζει. Θεῷ δανείσωμεν τὴν ἐλεημοσύνην, ἵνα παρ' αὐτοῦ λάβωμεν φιλανθρωπίας ἀντίδοσιν. Αλλ' ὦ τοῦ σοφωτάτου ῥήματος! Ὁ ἐλεῶν πτωχόν, δανείζει Θεῷ. Διὰ τί οὖν οὐκ εἶπεν, Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν, δίδωσι Θεῷ, ἐμοὶ ἐποιήσατε, εἶπεν ὁ Χριστός· ρ ἡ δό ἀλλά, Δανείζει; Οίδεν ή Γραφὴ τὴν ἡμετέραν πλεονεξίαν προσέσχεν ὅτι ἡ ἀπληστία ἡμῶν πρὸς πλεονεξίαν βλέπουσα τὸν πλεονασμὸν ζητεῖ, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εἶπει ἁπλῶς, ῾Ο ἐλεῶν πτωχὸν, δίδωσι Θεῷ, ἵνα μὴ ἁπλῆν τὴν δόσιν καὶ τὴν ἀντιμισθίαν νομίσης· ἀλλ', Ο ἐλεῶν πτω χόν, δανείζει Θεῷ, ἵνα τὸ ὄνομα τοῦ δανείσματος ὁ τι λοκερδής ἀκούσας, ἑαυτὸν ἐπιδῷ πρὸς ἔλεον. Ὁ ἐλεων πτωχόν, δανείζει Θεῷ. Εἰ δανείζεται Θεὸς παρ' ἡμῶν, ἄρα χρεώστης ἡμῶν ἐστιν. Τί οὖν θέλεις αὐτὸν κριτη ἔχειν, ἢ χρεώστην; Ὁ χρεώστης αἰδεῖται τὸν δανείσαντα ὁ κριτὴς δὲ οὐ δυσωπεῖται τὸν δικαζόμενον. γ'. Αναγκαῖον δὲ, ἀδελφοὶ, καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἰδεῖν, τίνος ἕνεκεν ὁ Θεὸς εἶπεν, ὅτι Ἐμοὶ δανείζει ὁ διδούς πτωχῷ. Ἐπειδὴ εἶδεν ἡμῶν τὴν πλεονεξίαν ῥέπουσαν εἰς τὸν πλεονασμόν, ὡς ἔφθην εἰπων, καὶ μηδαμοῦ τὴν χρήματα ἔχοντα δανείζειν θέλοντα ἄνευ ἀσφαλείας (απαι τεῖ γὰρ ὁ δανείζων ἢ ὑποθήκην, ἢ ἐνέχυρα, ἢ τὸν ἀντι φωνοῦντα, καὶ διὰ τῶν τριῶν τούτων ἀσφαλειῶν ἐμπι στεύει τὰ ἑαυτοῦ χρήματα, ἢ ἐγγύας δεχόμενος, ὡς ἐγ θην εἰπὼν, ἢ ὑποθήκην πραγμάτων)· ἐπεὶ οὖν οἶδεν ὁ Θεός, ὅτι ἐκτὸς τούτων οὐδεὶς δανείζει, οὐδὲ εἰς φιλανθρωπίαν βλέπει, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ κέρδος ὁρᾷ· πάντων δὲ τούτων ἔρημος ὁ πτωχός, οὐχ ὑποθήκην ἔχων (οὐ πέν κτηται γὰρ οὐδὲν), οὐκ ἐνέχυρα φέρων (γεγύμνωται γάρ, οὐ τὸν ἀντιφωνοῦντα παρέχων (ἀπιστεῖται γὰρ διὰ ἀπορίαν), ὡς εἶδεν αὐτὸν διακινδυνεύοντα τῇ ἀπορίᾳ, καὶ τὸν ἔχοντα χρήματα διὰ τὴν ἀπανθρωπίαν, μέσον ἑαυτ παρέθηκεν, ἔγγυον μὲν τῷ πένητι, ἐνέχυρον δὲ τῷ δι νείζοντι. Ἀπιστεῖς τούτῳ, φησί, διὰ τὴν ἀπορίαν; Ἐμε πίστευσον διὰ τὴν ἀφθονίαν. Εἶδε τὸν πτωχὸν, καὶ ἡμεῖ σεν· εἶδε τὸν πτωχὸν, καὶ οὐ παρεῖδεν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἔδω κεν ἐνέχυρον τῷ μηδὲν ἔχοντι, καὶ τῷ ἀπόρῳ προέστη διὰ πολλὴν ἀγαθότητα. Ο ἐλεῶν πτωχές, δανείζει Θεῷ. Θάρσει, φησίν, ἐμοὶ δανείζεις. Καὶ τί τοσούτον κερδαίνω, σου δανείζων; Εκατονταπλασίονά σοι δίδωμι, καὶ ζωὴν αἰώνιον. Ἵνα πότε μοι ταῦτα ἀποδος, ἀπαιτο τὰ σύμφωνα, στηρίξαι βουλόμενος τὸ συνάλλαγμα. Δες μα τῆς ἀνταποδόσεως τὸν καιρὸν, όρισον της απόλ ψεως τὴν προθεσμίαν. "Ακουε συνετῶς, πότε καὶ τοῦ τὰ τὴν ὀφειλὴν ἀποδίδωσιν ὁ διὰ τῶν πτωχῶν δανεισάμενος. Οταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης απ τοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρῶ φια ἐξ ευωνύμων· καὶ ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εἰ λογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε την ήτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής και σμου. Ὑπὲρ τίνων; "Οτι ἐπείνασα, καὶ ἐδώκατέ με φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με γυμνός ἤμη, καὶ ἐνεδύσατε με· ἐν φυλακῇ ἡμην, καὶ ἤλθετε προς με. [] Εἶτα οἱ καλῶς ἐν καιρῷ διακονήσαντες εἰς τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν ἀφορῶντες, καὶ εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ δακί σαμένου, λέγουσι· Κύριε, τότε σε είδομεν πεινώντα, καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα, καὶ ἐπετίσαμεν, εἰς ὃν οἱ ὀφθαλμοὶ πάντων ἐλπίζουσιν; ἢ πότε σε είδομεν ἐν ἐνδεία τοσαύτη, πότε δὲ ταῦτα πεποιήκαμεν, Εφ' όσον φησίν, ἐνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων πεποιήκατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Μὴ οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος, ὅτι Ὁ ἐλεων των χύν, Θεῷ δανείζει; Αλλ' ὥσπερ τοῖς ἐκ δεξιῶν διὰ τὴν φιλανθρωπίαν ἔδειξε δεδωρημένην τὴν βασιλείαν, ούτω καὶ τοῖς ἐξ ἀριστερῶν διὰ τὴν ἀκαρπίαν ἠπείλησε την τιμωρίαν· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὰ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διατέλα καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Διὰ τἶ; ὑπὲρ τίνος; Ὅτι ἐπείνων, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. Οὐκ εἶπεν, εψευδομαρτυρήσατε, ὅτι ἐπιωρκήσατε κἂν μὲν ὁμοῖς Ὅτι ἐπορνεύσατε, ὅτι ἐμοιχεύσατε, ὅτι ἐκλέψατε, γουμένως καὶ ταῦτα», ἀλλὰ τῆς ἀπανθρωπίας κατώτε μα καὶ τῆς ἀνελεημοσύνης. Διὰ τὰ δὲ, ὦ Κύριε, οὐδὲν τῶν ἄλλων φέρεις εἰς μνήμην; Οὐ κρίνω, φησί, την ἁμαρτίαν, ἀλλὰ τὴν ἀπανθρωπίαν· οὐ κρίνω τοὺς ἁμαρ τήσαντας, ἀλλὰ τοὺς μὴ μετανοήσαντας. Υπέρ απ θρωπίας ὑμᾶς καταδικάζω, ὅτι ἔχοντες τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον φάρμακον σωτηρίας, τὴν ἐλεημοσύνην, παρ' ήκατε τοσαύτην εὐεργεσίαν. ονειδίζω τοίνυν τὴν ἀπαν θρωπίαν, ὡς ῥίζαν πάσης κακίας καὶ πάσης ἀσεβείας, π » καὶ ταῦτα πονηρά, μοχθηρά.

SPURIA. ράσσεται πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἄνθρωπος μόνον, ὦ προφῆτα, ταράσσεται; ἡ λογικὴ μόνη διάπλασις κατ ηγορείται; Οὐδὲν τῶν ἐν ζώοις ἢ στοιχείοις ταρασσόμενον εὗρον. Ταράσσεται, φησί, τὰ ὕδατα, καὶ πάλιν ἀποκαθ ίσταται· σαλεύεται ἡ γῆ, καὶ πάλιν ἑδράζεται· κινοῦν ται οἱ ἄνεμοι, καὶ πάλιν ἡσυχάζουσι· θορυβεῖται πᾶν θηρίον, καὶ κορεννύμενον παύεται· διεγείρεται φίλη, καὶ ὑποκειμένην ὕλην ἀναλίσκουσα σβέννυται. "Ανθρωπος δὲ ταρασσόμενος ἐπὶ χρήμασιν οὐδέποτε παύεται· ἔλαβε τοῦτο, καὶ πρὸς ἐκεῖνο ἀποβλέπει: εκράτησεν ἐκεῖνο, καὶ πρὸς ἄλλο κέχηνε. Τὰ ἑκατὸν διπλασιάζειν φιλονεικεῖ, ἐπὶ τοῖς τοσούτοις πάλιν τὰ τοσαῦτα σωρεύειν ἐπείγεται, καὶ οὐδέποτε τοῦ σωρεύειν παύεται, ἕως ἂν τὸ τέλος αὐτοῦ σωρευθῇ· καὶ τῇ δίψῃ τῆς φιλαργυρίας συνεχόμενος, ὠχρότερος χρυσίου περιέρχεται, διὰ τὸν πολυπόθητον πλούτον, τὸν τάχα αβεβαιότερον φίλον, τὸν ἐπίβουλον πόθον, τὸν πολυδέσποτον ἐμπαίκτην, τὸν που λυέρα στον χλευαστήν, τὸν ὑπόπτερον δέσμιον, τὸν πολύμιον νεκρόν, τὸν ἐν τῷ κόσμῳ ἀφιπτάμενον ἄνεμον· πλοῦτον, τὸν πάσης ἀτοπίας γεννήτορα, τὸν πάσης κακίας εὑρετήν, τὸν συνεργὸν τῆς ψυχοφθόρου τροφής, τὸν ἀντίπαλον τῆς ἐγκρατείας, τὸν πολέμιον τῆς σω φροσύνης, καὶ τὸν πάσης ἀρετῆς λανθάνοντα κλέπτην. Αλλά τί διαβάλλω τὸν πλοῦτον, τοὺς κεκτημένους ἀφείς; Αεικεῖται καὶ αὐτὸς δεσμούμενος ὑπ' αὐτῶν, καὶ πέο δαις συνεχόμενος. Εοικε γάρ μοι αὐτὸν πρὸς αὐτοὺς ἀφιέναι φωνήν. Τί με τὸν πλοῦτον, ὦ φιλοχρήμονες, συμποδίζετε; τί με, καθάπερ δραπέτην, μυρίοις δεσμοῖς περισφίγγετε; τί με ὡς φίλον περιπτύσσεσθε, καὶ ὡς κακούργον καταδεσμεῖτε, ἀπὸ μετάλλων εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας παραπέμποντες; Εἰ θέλετε κἂν τῶν ὀνείρων κουφότερον ἀναπαῦσαί με, ἐάσατέ με καὶ εἰς τὰς τῶν πενήτων δεξιὰς μεταπεμφθῆναι. Αλλά φησι· Τέκνοις συνάγω τὸν πλοῦτον, ἵνα μὴ πενίας γένωνται κληρονόμοι. Καλὼς ὁ πολυφάνταστος πλούσιος· τὰ παρόντα οὐκ οἶδε, καὶ περὶ τῶν μελλόντων φροντίζει· τὰ καθ' ἑαυτὸν ἀγνοεῖ, καὶ περὶ τῶν παίδων φροντίζει· εἰ θάπτεται, οὐκ ἐπίσταται, καὶ περὶ τῶν κληρονόμων βουλεύεται. Τὰ ἄφρων, είπέ μοι τὸ σὸν τέλος, καὶ τότε περὶ τῶν τέκνων ἀσφάλισαι· εἰπέ μοι τὰ τῆς σήμερον, καὶ τότε πιστεύω σοι καὶ τὰ τῆς αύριον. Τί σεαυτὸν καὶ μετὰ θάνατον ἀπατᾷς; τί θέλεις εἶναι καὶ νεκρὸς καὶ χλευα ζόμενος; τί διορίζῃ τῷ Θεῷ τὸ πρακτέον; τί νομοθετεῖς τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν διοικεῖσθαι τὰ σοὶ δεδομένα; Οὐδὲν πρὸς σὲ περὶ τῶν μετὰ σέ. Οὐ δύνασαι καὶ νεκρός εἶναι, καὶ διοικητὴς ζώντων, καὶ νεκρῶν κριτής ζυ γοστατῶν ἑκάστου τὸ δίκαιον. Τί οὖν ματαιοπονεῖς, πλούσιε, τὰ τῶν πενήτων τοῖς σοῖς θησαυρίζων, καὶ οὐκ οἶδας τίνι συνάγεις αὐτά; τί τὰ τῶν ὀρφανῶν κατέχεις, τί αιτούμενος παρ' αὐτῶν ἀγανακτεῖς, ὡς οἶκοθεν ἀναλίσκων; Τὰ ἴδια ζητοῦσιν, οὗ τὰ σά· τὰ ἐγχειρισθέντα σοι δι' αὐτοὺς, οὐ τὰ μετὰ σοῦ γεννηθέντα. "Α έλαβες δὸς, καὶ τὴν χρῆσιν κέρδανον, ὅτι δοῦναι, οὐ λαβεῖν, προσο ετάχθης. Αρκεί σοι, ὅτι διὰ τοῦ πτωχοῦ ὁ Θεὸς τὴν δεξιάν σοι προτείνει. Ὁ βρέχων ἐξ οὐρανοῦ, τὴν χαλκού ψεκάδα σε προσαιτεῖ· ὁ βροντῶν καὶ ἀστράπτων, Ελέησον, σοὶ λέγει· ὁ περιβάλλων τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις, βάκιον αἰτεῖ παρὰ σοῦ. Ἀρκεῖ σοι, ὅτι οἱ πένητες ὡς Θεόν σε λιτανεύουσι. Δὸς, οίκτειρον, ἐλέησον, ἵνα ἐλεη θῇς. Σὺ δὲ οὐδὲ τὰς ἀφρύας σου ἀνατεῖναι [569] βούλη, καὶ λιτανευόμενος οὐκ ἐπικάμπτη. Δὸς αὐτοῖς τὰ αὐτῶν, πρὶν ἐπιστῇ τὸ λογοθέσιον· δὸς αὐτοῖς τὰ αὐτῶν, ἃ μέλο λεις μετ' οὐ πολὺ ἀπολαμβάνειν. Πατέρα ἔχουσι βασιλέα· τὰ αὐτῶν, καὶ λάβε παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτῶν τὴν ἀμεριμνίαν. Ποίαν ταύτην; ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἐνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε·. Ὁ γὰρ συνιὼν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα, οὐ μόνον τὸ χειρόγραφον τῆς ἁμαρτίας ἐξαλείφει, ἀλλὰ Ο καὶ ὁμολογίαν λαμβάνει. τὴν λέγουσαν φωνήν. Ὁ διδοὺς πτωχῷ, Θεῷ δανείζει. Θεῷ δανείσωμεν τὴν ἐλεημοσύνην, ἵνα παρ' αὐτοῦ λάβωμεν φιλανθρωπίας ἀντίδοσιν. Αλλ' ὦ τοῦ σοφωτάτου ῥήματος! Ὁ ἐλεῶν πτωχόν, δανείζει Θεῷ. Διὰ τί οὖν οὐκ εἶπεν, Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν, δίδωσι Θεῷ, • Reg. unus ἐμοὶ ἐποιήσατε, εἶπεν ὁ Χριστός· ρ ἡ δό fa, etc., et sic claudit Homiliam. 562 ἀλλά, Δανείζει; Οίδεν ή Γραφὴ τὴν ἡμετέραν πλεον εξίαν προσέσχεν ὅτι ἡ ἀπληστία ἡμῶν πρὸς πλεονεξίαν βλέπουσα τὸν πλεονασμὸν ζητεῖ, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εἶπει ἁπλῶς, ῾Ο ἐλεῶν πτωχὸν, δίδωσι Θεῷ, ἵνα μὴ ἁπλῆν τὴν δόσιν καὶ τὴν ἀντιμισθίαν νομίσης· ἀλλ', Ο ἐλεῶν πτω χόν, δανείζει Θεῷ, ἵνα τὸ ὄνομα τοῦ δανείσματος ὁ τι λοκερδής ἀκούσας, ἑαυτὸν ἐπιδῷ πρὸς ἔλεον. Ὁ ἐλεων πτωχόν, δανείζει Θεῷ. Εἰ δανείζεται Θεὸς παρ' ἡμῶν, ἄρα χρεώστης ἡμῶν ἐστιν. Τί οὖν θέλεις αὐτὸν κριτη ἔχειν, ἢ χρεώστην; Ὁ χρεώστης αἰδεῖται τὸν δανείσαντα ὁ κριτὴς δὲ οὐ δυσωπεῖται τὸν δικαζόμενον. γ'. Αναγκαῖον δὲ, ἀδελφοὶ, καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἰδεῖν, τίνος ἕνεκεν ὁ Θεὸς εἶπεν, ὅτι Ἐμοὶ δανείζει ὁ διδούς πτωχῷ. Ἐπειδὴ εἶδεν ἡμῶν τὴν πλεονεξίαν ῥέπουσαν εἰς τὸν πλεονασμόν, ὡς ἔφθην εἰπων, καὶ μηδαμοῦ τὴν χρήματα ἔχοντα δανείζειν θέλοντα ἄνευ ἀσφαλείας (απαι· τεῖ γὰρ ὁ δανείζων ἢ ὑποθήκην, ἢ ἐνέχυρα, ἢ τὸν ἀντιφωνοῦντα, καὶ διὰ τῶν τριῶν τούτων ἀσφαλειῶν ἐμπι στεύει τὰ ἑαυτοῦ χρήματα, ἢ ἐγγύας δεχόμενος, ὡς ἐγ θην εἰπὼν, ἢ ὑποθήκην πραγμάτων)· ἐπεὶ οὖν οἶδεν ὁ Θεός, ὅτι ἐκτὸς τούτων οὐδεὶς δανείζει, οὐδὲ εἰς φιλαν θρωπίαν βλέπει, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ κέρδος ὁρᾷ· πάντων δὲ τούτων ἔρημος ὁ πτωχός, οὐχ ὑποθήκην ἔχων (οὐ πέν κτηται γὰρ οὐδὲν), οὐκ ἐνέχυρα φέρων (γεγύμνωται γάρ, οὐ τὸν ἀντιφωνοῦντα παρέχων (ἀπιστεῖται γὰρ διὰ ἀπορίαν), ὡς εἶδεν αὐτὸν διακινδυνεύοντα τῇ ἀπορίᾳ, καὶ τὸν ἔχοντα χρήματα διὰ τὴν ἀπανθρωπίαν, μέσον ἑαυτ παρέθηκεν, ἔγγυον μὲν τῷ πένητι, ἐνέχυρον δὲ τῷ δι νείζοντι. Ἀπιστεῖς τούτῳ, φησί, διὰ τὴν ἀπορίαν; Ἐμε πίστευσον διὰ τὴν ἀφθονίαν. Εἶδε τὸν πτωχὸν, καὶ ἡμεῖ σεν· εἶδε τὸν πτωχὸν, καὶ οὐ παρεῖδεν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἔδω κεν ἐνέχυρον τῷ μηδὲν ἔχοντι, καὶ τῷ ἀπόρῳ προέστη διὰ πολλὴν ἀγαθότητα. Ο ἐλεῶν πτωχές, δανείζει Θεῷ. Θάρσει, φησίν, ἐμοὶ δανείζεις. Καὶ τί τοσούτον κερδαίνω, σου δανείζων; Εκατονταπλασίονά σοι δίδωμι, καὶ ζωὴν αἰώνιον. Ἵνα πότε μοι ταῦτα ἀποδος, ἀπαιτο τὰ σύμφωνα, στηρίξαι βουλόμενος τὸ συνάλλαγμα. Δες μα τῆς ἀνταποδόσεως τὸν καιρὸν, όρισον της απόλ ψεως τὴν προθεσμίαν. "Ακουε συνετῶς, πότε καὶ τοῦ τὰ τὴν ὀφειλὴν ἀποδίδωσιν ὁ διὰ τῶν πτωχῶν δανεισάμενος. Οταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης απ τοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρῶ φια ἐξ ευωνύμων· καὶ ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εἰλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε την ήτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής και σμου. Ὑπὲρ τίνων; "Οτι ἐπείνασα, καὶ ἐδώκατέ με φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με γυμνός ἤμη, καὶ ἐνεδύσατε με· ἐν φυλακῇ ἡμην, καὶ ἤλθετε προς με. [570] Εἶτα οἱ καλῶς ἐν καιρῷ διακονήσαντες εἰς τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν ἀφορῶντες, καὶ εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ δακί σαμένου, λέγουσι· Κύριε, τότε σε είδομεν πεινώντα, καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα, καὶ ἐπετίσαμεν, εἰς ὃν οἱ ὀφθαλμοὶ πάντων ἐλπίζουσιν; ἢ πότε σε είδομεν ἐν ἐνδεία τοσαύτη, πότε δὲ ταῦτα πεποιήκαμεν, Εφ' όσον φησίν, ἐνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων πεποιήκατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Μὴ οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος, ὅτι Ὁ ἐλεων των χύν, Θεῷ δανείζει; Αλλ' ὥσπερ τοῖς ἐκ δεξιῶν διὰ τὴν φιλανθρωπίαν ἔδειξε δεδωρημένην τὴν βασιλείαν, ούτω καὶ τοῖς ἐξ ἀριστερῶν διὰ τὴν ἀκαρπίαν ἠπείλησε την τιμωρίαν· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὰ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διατέλα καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Διὰ τἶ; ὑπὲρ τίνος; Ὅτι ἐπείνων, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. Οὐκ εἶπεν, εψευδομαρτυρήσατε, ὅτι ἐπιωρκήσατε κἂν μὲν ὁμοῖς Ὅτι ἐπορνεύσατε, ὅτι ἐμοιχεύσατε, ὅτι ἐκλέψατε, γουμένως καὶ ταῦτα», ἀλλὰ τῆς ἀπανθρωπίας κατώτε μα καὶ τῆς ἀνελεημοσύνης. Διὰ τὰ δὲ, ὦ Κύριε, οὐδὲν τῶν ἄλλων φέρεις εἰς μνήμην; Οὐ κρίνω, φησί, την ἁμαρτίαν, ἀλλὰ τὴν ἀπανθρωπίαν· οὐ κρίνω τοὺς ἁμαρ τήσαντας, ἀλλὰ τοὺς μὴ μετανοήσαντας. Υπέρ απ θρωπίας ὑμᾶς καταδικάζω, ὅτι ἔχοντες τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον φάρμακον σωτηρίας, τὴν ἐλεημοσύνην, παρ' ήκατε τοσαύτην εὐεργεσίαν. ονειδίζω τοίνυν τὴν ἀπαν θρωπίαν, ὡς ῥίζαν πάσης κακίας καὶ πάσης ἀσεβείας, π » Porte καὶ ταῦτα πονηρά, vel μοχθηρά.

col. 563–564page 8 of 9

PG 55:563περί γνησιότητος νοθείας φιλόθεος καὶ φιλόχριστος ἀνὴρ, πολὺ τῆς τῶν ἄλλων τῶν ὁμολογουμένως γνησίων δεινότητος ἀποδεῖν, ἐπέχω, γνησιότητος (α), (α) [] Δαυΐδῃ τῷ Ἑσχελίῳ, σοφωτάτῳ ἀνδρι, Μάξιμος ταπεινός Κυθήρων ἐπίσκοπος εξ πράττειν. Ἐπαινῶ σου τὴν περὶ τὰ κρείττω σπουδήν, σαφώ τατέ μοι Εσχέλια, δι' ήν πανταχόθεν, οξάτινες νοητα περὶ κέντρον γραμμαὶ τὸ τῶν σοφῶν πλῆθος πρὸς σὲ συῤῥέειν ειώθασι. Σημεῖον δὲ καὶ ὁ τοῦ λαμπροτάτου Ερρίκου τοῦ Σαβιλίου τῷ ὄντι πόθος θεάρεστος, ὃν περὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἄριστα τῷ Χρυσορρήμονι πονηθέντων διηνεκῶς τρέφει παρ' ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ ὥσπερ τινὶ τῶν καλῶν συναγωνιστῇ τούτων σοι φροντίδα κατατεθάρρη κεν. Εἴθε δὲ κατὰ γνώμην αὐτῷ χωρήσαι τὰ τῆς σπου δῆς. Καὶ γὰρ αὐτῇ τε τῇ εὐσεβείᾳ ἅμα καὶ τοῖς αὐτῆς σπουδασταῖς οὐ μικρὰν προξενήσει τὴν λυσιτέλειαν, πρὸς τῇ παρὰ Θεοῦ ἀντὶ τούτου πλουσίᾳ οἱ ἀποκεισομένῃ ἀντι μισθίᾳ ἐν τῷ μέλλοντι. Τὴν μὲν οὖν αὐτοῦ πρὸς τὸν βίον ήδη μετηλλακότα ἐκεῖνον ἄνδρα ἀνέγνων ἐπιστολὴν, καὶ ὅ τι ἦν αὐτῷ κατέμαθον τὸ βουλόμενον. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖθεν οὐδεμία ἐλπὶς ὑπολέλειπται, δεύτερος, φασί, πλοῦς, ἡ τῆς παρ' ἄλλων ἐπιχορηγίας ἐπίνοια. Αμέλει τοι τὴν παρ' αὐτοῦ τῶν Χρυσοστομικῶν λόγων πεμφθέντα και τάλογον τῷ παρ᾽ ἐμοὶ συγκρουσάμενος, τοῦτον ἐκείνου τὸν ἀριθμὸν ἐν διακοσίοις καὶ περαιτέρω λόγοις εὗρον ὑπερακοντίζοντα. Οὗτοι δ' ἄρα διαφόρους ειλήφασι τὰς ἐπιγραφὰς, τούς τε εἰς τὸ πάσχα, ήτοι τὰ σαλπίγγια ἑπτὰ καὶ τοὺς κατὰ Ἰουδαίων ἐξ, τοὺς περὶ ἱερωσύνης τοσούτους, τοὺς περὶ ἀκαταλήπτου ὀκτώ, τοὺς τῶν πτερυγίων ἐπιγραφομένους πέντε, τοὺς τῶν ἀνδριάντων, καὶ μαργαριτῶν, καὶ τοὺς οὓς ἤδη & συνελεξάμην συν αποκλείοντες, πανηγυρικούς. Τὰ γὰρ εἰς τὸ κατὰ Ματ θαῖον, καὶ κατὰ Ἰωάννην, καὶ τὰ εἰς τὴν Γένεσιν του

SPURIA. stis: quamquam hre quoque in confesso est mala esse, sed inferiora sunt inhumanitate et defectu misericordia. Sed cur, Domine, nihil aliud tibi in memoria versatur? Non condemno peccatum, sed inhumauitatem: non condemno cos qui peccaverunt, sed eos quos non pœnituit. Propter inhumanitatem vos condemno, quod cum tantum ac tale remedium salutis, eleemosynam, haberetis, tain magnuin bencfi« 561 cium prætermisistis. Objicio ergo vobis inhumanitatem at probrum, ut radicem malorunı omnium totius– que impietatis: laudo porro humanitatem, ut bonorum omnium radicem: et comminor illis quidem ignem æternum, his autem regnum cælorum concedo, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen, IN DUAS SEQUENTES IN PSALMUM QUINQUAGESIMUM HOMILIAS, Jamdiu quæstio fuit inter doctos, an duæ sequentes homiliæ vera germanaque sint Chrysostomi opera, nece. Savilius περί γνησιότητος earum dubitat, ut in catalogo in fronte Tomi primi posito significat. Iu notis vero, Tomo &, p. 115. satis innuit se clarorum hominum auctoritate abductum fuisse ne νοθείας calculum in illas ferret. Fronto autem Ducæus extra numerum genuinarum homiliarum ipsas edidit, nulla allata illas Chrysostomo abjudicandi causa. Sed consulto fecisse Ducæum omuino certum existimo. Nam hasce duas homilias haud dubie spurias esse censeo: idqne, ni fallor, ex argumentis paulo post afferedis constabit. Verum antequam illa expromam, Savilii de illis sententiam in medium adducam, subjuncta Maximi Margunii epistola quam Latine reddidi. • Hasce duas (Savilius loquitur) in Psalmum quinquagesimum orationes sive homilias non agnoscit, aut non vidit ille φιλόθεος καὶ φιλόχριστος ἀνὴρ, qui nobis Oxoniensem illam longe optimam Chrysostomi Commentariorum in Psalmos ouvaywyży reliquit. Et certe dissimiles esse cæterarum, præsertim priorem, hoc est, πολὺ τῆς τῶν ἄλλων τῶν ὁμολογουμένως γνησίων δεινότητος ἀποδεῖν, luce clarius est. Itaque ἐπέχω, non abjudico: cum et magnos habeant patronos, Sixtum Senensem et Jacobum Billium, et passim in bibliothecis habeantur sub Chrysostomi nostri nomine: et quod mihi non leve γνησιότητος argumentum est) vetus jampridem in Ecclesia Latina recepta sit earum versio. Quin et Græcorum neotericorum longe doctissimum Maximum Margunium Cytherorum episcopum earumdem habemus assertorem in epistola ad doctissimum Davidem Hoeschelium missa, quam mihi ab eodem Hæschelio transmissam, quia negotium hoc Chrysostomicum tota fere attingit, visum est hoc loco subjicere. > • Davidi Haschelio, eruditissimo viro, Maximus humilis Cytherorum episcopus, Salutem. ● Lando tuum circa res optimas studium, sapientis, sime mi Hoescheli; cujus causa eruditorum agmen ad te undique, quasi linee ad centrum, concurrere solet. Cujus rei exemplum suppeditat illustrissimi Henrici Savilii pium illud consilium, quo circa editionem aureorum Chrysostomi operum toto animo et assidue incumbit. Etenim ille tibi, ceu cuidam proborum adjutori, harumce rerum sollicitudinem fidenter commisit. Utinam autem illi studium hujusmodi secundum propositum succedat. Illud enim religioni simul et ejus cultoribus non parvam afferet utilitatem: ad htc vero copiosam apud Deum mercedem in futuro Just conciliabit. Εjus itaque epistolam ad virum illum (α), qui jam fato functus est, legi, et quid in optatis haberet edidici. Quia vero nulla inde spes relicta est: secunda, ut dicitur, navigatio ex aliis subministrantibus excogitata fuit. Certe cum catalogum sermonum Chrysostomi (a), quem ipse misit, cum co qui penes no est contulissem, hunc illo plus quam ducentis sermo. nibus ampliorem esse deprehendi. Hi porro sermones diversos prae se ferunt titulos: alios quippe iu Pascha, sent tibicinia habeo numero septem, alios contra Jndeos sex, de Sacerdotio totidem, de Incomprehensibili octo, eos qui de Seraphim inscripti erant, quinque de Statuis, de Margaritis, nec non alios panegyriens quos simul collegi. Commentarii enim illius sancti viri in Matthæum, in Joannem, et in Genesim ante duos annos in montem Adlonem, qui sanctus (α) Clarissimum Georgium patricium Venetum. Ipseque adeo Margunius, incommodissimo meis rebus tempore, paucus post dies obiit. Savilius. (b) Catalogum intelligit operum Chrysostomi in Anglia re- [571] Δαυΐδῃ τῷ Ἑσχελίῳ, σοφωτάτῳ ἀνδρι, Μάξιμος ταπεινός Κυθήρων ἐπίσκοπος εξ πράττειν. Ἐπαινῶ σου τὴν περὶ τὰ κρείττω σπουδήν, σαφώ τατέ μοι Εσχέλια, δι' ήν πανταχόθεν, οξάτινες νοητα περὶ κέντρον γραμμαὶ τὸ τῶν σοφῶν πλῆθος πρὸς σὲ συῤῥέειν ειώθασι. Σημεῖον δὲ καὶ ὁ τοῦ λαμπροτάτου Ερρίκου τοῦ Σαβιλίου τῷ ὄντι πόθος θεάρεστος, ὃν περὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἄριστα τῷ Χρυσορρήμονι πονηθέντων διηνεκῶς τρέφει παρ' ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ ὥσπερ τινὶ τῶν καλῶν συναγωνιστῇ τούτων σοι φροντίδα κατατεθάρρη κεν. Εἴθε δὲ κατὰ γνώμην αὐτῷ χωρήσαι τὰ τῆς σπου δῆς. Καὶ γὰρ αὐτῇ τε τῇ εὐσεβείᾳ ἅμα καὶ τοῖς αὐτῆς σπουδασταῖς οὐ μικρὰν προξενήσει τὴν λυσιτέλειαν, πρὸς τῇ παρὰ Θεοῦ ἀντὶ τούτου πλουσίᾳ οἱ ἀποκεισομένῃ ἀντιμισθίᾳ ἐν τῷ μέλλοντι. Τὴν μὲν οὖν αὐτοῦ πρὸς τὸν βίον ήδη μετηλλακότα ἐκεῖνον ἄνδρα ἀνέγνων ἐπιστολὴν, καὶ ὅ τι ἦν αὐτῷ κατέμαθον τὸ βουλόμενον. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖθεν οὐδεμία ἐλπὶς ὑπολέλειπται, δεύτερος, φασί, πλοῦς, ἡ τῆς παρ' ἄλλων ἐπιχορηγίας ἐπίνοια. Αμέλει τοι τὴν παρ' αὐτοῦ τῶν Χρυσοστομικῶν λόγων πεμφθέντα και τάλογον τῷ παρ᾽ ἐμοὶ συγκρουσάμενος, τοῦτον ἐκείνου τὸν ἀριθμὸν ἐν διακοσίοις καὶ περαιτέρω λόγοις εὗρον ὑπερακοντίζοντα. Οὗτοι δ' ἄρα διαφόρους ειλήφασι τὰς ἐπιγραφὰς, τούς τε εἰς τὸ πάσχα, ήτοι τὰ σαλπίγγια ἑπτὰ καὶ τοὺς κατὰ Ἰουδαίων ἐξ, τοὺς περὶ ἱερωσύνης τοσούτους, τοὺς περὶ ἀκαταλήπτου ὀκτώ, τοὺς τῶν πτε ρυγίων ἐπιγραφομένους πέντε, τοὺς τῶν ἀνδριάντων, καὶ μαργαριτῶν, καὶ τοὺς οὓς ἤδη & συνελεξάμην συναποκλείοντες, πανηγυρικούς. Τὰ γὰρ εἰς τὸ κατὰ Ματ θαῖον, καὶ κατὰ Ἰωάννην, καὶ τὰ εἰς τὴν Γένεσιν του pertorum, hic jussu mes excusum, et ad clariss. Georgium missum: quem catalogum Bibliothecæ sue selectæ internit de Joanne Chrysostomo scribens Antonius Possedinus. Savil, (c) Sic enim scriplus erat in uulographo. Savil.

col. 565–566page 9 of 9

PG 55:565Εἰς ἐπιγραφὴν τοῦ ν' ψαλμοῦ, καὶ περὶ μετανοίας Δαυίδ, καὶ περὶ τῆς τοῦ Οὐρίου. α. Οι ζωγράφοι μιμούνται τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν, καὶ κεραννύντες τα χρώματα, γράφουσι ὁ τὰς εἰκόνας τῶν ερωμένων σωμάτων, καὶ ποιοῦσιν ἀνθρώπους, καὶ ἄλογα, καὶ δένδρα, καὶ πολέμους, καὶ μάχας, καὶ αἱμάτων χει μάρρους, καὶ δόρατα, καὶ θώρακας, καὶ ἀσπίδας, καὶ βασιλεῖς, καὶ ἰδιώτας, καὶ θρόνον βασιλικόν, καὶ βασι νέα καθήμενον, καὶ βάρβαρον ὑποκείμενον, καὶ αἰχμὴν εκονημένην, καὶ ποταμοὺς ῥέοντας, καὶ πεδία ποικίλα, καὶ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ δρώμενα διὰ τῆς τέχνης μιμούμε; ναι, παρέχουσι θεωρίαν τοῖς βλέπουσιν. Οὕτω δὴ καὶ οἱ προφῆται ζωγράφοι τινές εἰσὶν ἀρετῆς καὶ κακίας. Γρά φουσι γὰρ καὶ οὗτοι τῷ λόγῳ τὸν ἁμαρτωλόν, τὸν δί παιον, τὸν μετανοοῦντα, τὸν ἑστῶτα, τὸν πίπτοντα, τὸν ἐγειρόμενον, τὸν σαλευόμενον. Καὶ καθάπερ οἱ ζωγράφοι ποιοῦσι πολέμους καὶ σφαγάς, οὕτω καὶ οὗτοι ποιοῦσιν ἁμαρτίαν ποτὲ μὲν ἐπιοῦσαν, ποτὲ δὲ καταβαλλομένην, καὶ δαίμονας πάλιν, νῦν μὲν πολεμοῦντας, νῦν δὲ που λεμουμένους, καὶ διάβολον ποτὲ μὲν ἐπιβουλεύοντα, ποτὲ δὲ καὶ νικώμενον. Ἐπεὶ οὖν τοιαύτη αὐτῶν ἡ τέχνη, μετὰ ἀκριβείας αὐτὴν καταμάθωμεν. Τοὺς μὲν γὰρ τῶν ζωγράφων πίνακας ὁρῶντες, οὐδὲν κερδαίνοντες ἀπερ χόμεθα. Τί γάρ μοι όφελος βασιλέως καὶ ὑπάτου εἰκόνα ἰδεῖν; Βασιλεὺς γὰρ γενέσθαι οὔτε δύναμαι, ούτε βούλου μαι. Τί μοι οὖν ὄφελος τῆς θεωρίας, ἧς τὴν ἐπιθυμίαν οὐκ ἔχω, ἧς κἂν ἐπιθυμήσω, κολάζομαι; Τί μοι τὸ ὄφει λος ἄνθρωπον ἰδεῖν πλουτοῦντα; Κἂν πένης ὦ, φθονῶ κἂν πλούσιος ὦ, βασκαίνομαι. Πάλιν τὰ αὐτὰ πάσχων, καὶ ὀδύρομαι. Αφες ἐκείνας τὰς εἰκόνας, καὶ βλέπε ταύτην τὴν θεωρίαν. [] Ἐὰν ἴδω ὕπατον, τί πρὸς ἐμέ; Ἐὰν ἴδω ἁμαρτωλὸν καταπεσόντα, καὶ πάλιν ἀνα στάντα, ἡ θεωρία διδασκαλίας υπόθεσίς μοι γίνεται, Ἐὰν ἴδω δίκαιον ἑστῶτα, ἡ θεωρία πρὸς φιλοσοφίαν χειραγωγεί με. ᾿Απὸ τῆς θεωρίας μανθάνω τὴν μά χην, καὶ παιδεύομαι τὴν νίκην. Ἐὰν ἴδω δίκαιον ὑποσκελιζομένων, πάλιν σοφώτερος ὑπὸ τῆς θεωρίας γίνομαι. Ταῦτα δέ μοι πάντα οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ εἰκἢ εἴρηται, ἀλλ' ἐπειδὴ τοῦ ψαλμοῦ τοῦ σήμερον ἀναγνωσθέντος ἡ εἰκὼν εἰς ταύτην ἡμᾶς ἄγει τῆς διδασκαλίας τὴν ὑπόθεσιν. Τί γάρ φησιν ὁ προφήτης; Ελέησόν με, ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου· καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου. Αὕτη ἡ εἰκών. Τόν γὰρ ψαλμὸν εἰκόνα καλώ. Βλέπω γὰρ διάφορα πρόσωπα ἐν τῷ ψαλμών ἁμαρτίαν ἐπιοῦσαν καὶ αφαττομένην, μετ τάνοιαν παρεστώσαν καὶ συμμαχοῦσαν Θεῷ, φιλανθρωπίαν ἄνωθεν λάμπουσαν, φιλοσοφίαν παρέχουσαν, καὶ πολλὰς ἔχουσαν δακρύων πηγὰς ἐξ ὁμολογήσεως. Ταῦτα τὰ πρόσωπα τῆς εἰκόνος. Ἀλλὰ πρὶν τοῦ ψαλμοῦ ἄρξωμαι, ἀναγκαῖον αὐτοῦ τὴν ἐπιγραφὴν ἀκριβέστερον ὑμῖν διηγήσασθαι. Ωσπερ γὰρ αἱ εἰκόνες ἐπιγραφὰς ἔχουσιν, άλλάσσουσι. » ἀπὸ δὲ τῆς. ἀπὸ γὰρ τῆς. οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ψαλμῶν. Καὶ γὰρ αἱ εἰκόνες ἄνω ἑστῶσαι, κάτω ἔχουσι φοινικίδας σανίδας, τίς ὁ βασι λεὺς, καὶ τίνος, καὶ ποῖον πόλεμον κατώρθωσεν· ἐπὶ δὲ τοῦ ψαλμοῦ ἄνωθεν ἡ ἐπιγραφὴ ἔγκειται, τίς ἡ ὑπόθεσις,καὶ τίς ἡ διδασκαλία, καὶ τίς ἡ ῥίζα, καὶ τίνος ἔνεκεν ὁ ψαλμὸς εἴρηται. Παρέχετέ μοι μετὰ ἀκριβείας τὴν ἀκοὴν τῷ λόγῳ. Οὐ γὰρ περὶ τῶν τυχόντων ἡμῖν ἐστιν ἡ διήγησις. Ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ, ἐν τῷ εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν Νάθαν τὴν προφήτην, ὅτε εἰσῆλθε προς Βηρσαβεὲ τὴν γυναῖκα τοῦ Οὐρίου. Αὕτη ἡ ἐπιγραφή. Μάθωμεν τοίνυν τίς ἐστιν ὁ Νάθαν, καὶ τίς ἡ Βηρσαβεέ. Τίς ἄρα ἐστὶν ἡ γυνὴ τοῦ Ουρίου; καὶ πότε εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν ὁ προφήτης; καὶ τίνος ἕνεκεν τὸν ψαλμὸν τοῦτον ἔγραψεν; Οὐ γὰρ ἅπαν τες οἱ ψαλμοὶ εἰς τὸν Δαυΐδ εἰρημένοι εἰσίν. Απαντες μὲν γὰρ παρ' αὐτοῦ, οὐ πάντες δὲ εἰς αὐτὸν εἴρηνται. Οὐ γὰρ τὰ οἰκεῖα πάθη διηγήσατο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀλλοτρίας συμφορὰς ἐτραγώδησεν. Οἷον, Επὶ τῶν πο ταμῶν Βαβυλῶνος, ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσα μεν εὔδηλον ὅτι οὐ περὶ αὐτοῦ ὁ ψαλμὸς εἴρηται· οὔτε γὰρ εἰς Βαβυλῶνα ἀπῆλθεν, οὔτε εἶδε γῆν βαρβάρων, οὔτε ἐκάθισεν εἰς ἀλλοτρίαν γῆν καὶ ἔκλαυσεν· ἀλλὰ τὰ πάθη τῶν Ἰουδαίων διηγεῖται. Πάλιν ὅταν λέγη "Ωρο ξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου· οὐ τὸ ἑαυτοῦ πάθος ἐξηγεῖται *, ἀλλὰ τὸν σταυρὸν, τὴν θυσίαν τῆς οἰκουμένης εκήρυττε, τὴν ἐπὶ σωτηρία του γένους τοῦ ἡμετέρου. Εἰκὼν γάρ ἐστι ποι κίλην έχουσα διδασκαλίαν. Ποτὲ μὲν οὖν τὰ ἑαυτοῦ, ποτὲ δὲ τὰ ἀλλότρια διηγεῖται. Ἐπεὶ οὖν ὁ ψαλμὸς οὗτος καὶ τὰ ἀλλότρια διηγείται, διὰ τοῦτο, "Οτε εἰσῆλθε πρὸς αὐτὸν Νάθαν ὁ προφήτης, ἐπιγέγραπται. Ὥστε ἡ ἐπι γραφὴ οὐ συγχωρεῖ ἡμῖν ληθαργῆσαι, οὐδὲ ἀλλαχοῦ περ ριφέρειν τὴν διάνοιαν· ἀλλ᾽ ἔστηκε τὰ τοιαῦτα προστάτ των καὶ διδάσκων, διδάσκει δὲ καὶ ἕτερα νοήματα, ἅπερ ἡμῖν ἡ ἐπιγραφὴ λέγει. β'. Ἀλλὰ προσέχετε μετὰ ἀκριβείας, οἵ τε δίκαιοι, οἵ τε ἁμαρτωλοί. Εκατέρῳ γὰρ τῷ μέρει χρήσιμος ὁ ψαλμός τῷ μὲν δικαίῳ, ἵνα μὴ ᾖ ράθυμος· τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ, ἵνα μὴ ἀπογινώσκῃ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας. Αμφότερα γάρ δυσεπίληπτα. Ο τε γὰρ δίκαιος ῥαθυμήσας καταβάλλεται, ὅ τε ἁμαρτωλὸς ἀπογνοὺς οὐκ ἀνίσταται. Ἵνα οὖν μήτε οὗτος ἐν πτώματι μείνῃ, μήτε ἐκεῖνος εἰς πτώμα καταπέσῃ, ἑκατέρῳ τῷ μέρει σωτηριώδης αὕτη δίδοται τοῦ μελωδοῦ τούτου η ψαλμωδία. Βάλλω γοῦν λέγετα ἁμάρτημα τοῦ προφήτου μέγα καὶ χαλεπόν. Ἀλλὰ μηδείς ἡμῶν καταγινωσκέτω. [] Ἡ γὰρ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τοῦ κοινοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων πρόνοιαν ποιον μένη, τά τε κατορθώματα τῶν ἁγίων •, καὶ τὰ ἁμαρτής ἐξηρίθμησεν. ἀλλότρια διηγούμενος. ἐποίησε γραφήναι,

516 SPURIA. OMIAIA Εἰς ἐπιγραφὴν τοῦ ν' ψαλμοῦ, καὶ περὶ μετανοίας Δαυίδ, καὶ περὶ τῆς τοῦ Οὐρίου. α. Οι ζωγράφοι μιμούνται τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν, καὶ κεραννύντες τα χρώματα, γράφουσι ὁ τὰς εἰκόνας τῶν ερωμένων σωμάτων, καὶ ποιοῦσιν ἀνθρώπους, καὶ ἄλογα, καὶ δένδρα, καὶ πολέμους, καὶ μάχας, καὶ αἱμάτων χει μάρρους, καὶ δόρατα, καὶ θώρακας, καὶ ἀσπίδας, καὶ βασιλεῖς, καὶ ἰδιώτας, καὶ θρόνον βασιλικόν, καὶ βασι νέα καθήμενον, καὶ βάρβαρον ὑποκείμενον, καὶ αἰχμὴν εκονημένην, καὶ ποταμοὺς ῥέοντας, καὶ πεδία ποικίλα, καὶ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ δρώμενα διὰ τῆς τέχνης μιμούμε; ναι, παρέχουσι θεωρίαν τοῖς βλέπουσιν. Οὕτω δὴ καὶ οἱ προφῆται ζωγράφοι τινές εἰσὶν ἀρετῆς καὶ κακίας. Γρά φουσι γὰρ καὶ οὗτοι τῷ λόγῳ τὸν ἁμαρτωλόν, τὸν δίπαιον, τὸν μετανοοῦντα, τὸν ἑστῶτα, τὸν πίπτοντα, τὸν ἐγειρόμενον, τὸν σαλευόμενον. Καὶ καθάπερ οἱ ζωγράφοι ποιοῦσι πολέμους καὶ σφαγάς, οὕτω καὶ οὗτοι ποιοῦσιν ἁμαρτίαν ποτὲ μὲν ἐπιοῦσαν, ποτὲ δὲ καταβαλλομένην, καὶ δαίμονας πάλιν, νῦν μὲν πολεμοῦντας, νῦν δὲ που λεμουμένους, καὶ διάβολον ποτὲ μὲν ἐπιβουλεύοντα, ποτὲ δὲ καὶ νικώμενον. Ἐπεὶ οὖν τοιαύτη αὐτῶν ἡ τέχνη, μετὰ ἀκριβείας αὐτὴν καταμάθωμεν. Τοὺς μὲν γὰρ τῶν ζωγράφων πίνακας ὁρῶντες, οὐδὲν κερδαίνοντες ἀπερχόμεθα. Τί γάρ μοι όφελος βασιλέως καὶ ὑπάτου εἰκόνα ἰδεῖν; Βασιλεὺς γὰρ γενέσθαι οὔτε δύναμαι, ούτε βούλου μαι. Τί μοι οὖν ὄφελος τῆς θεωρίας, ἧς τὴν ἐπιθυμίαν οὐκ ἔχω, ἧς κἂν ἐπιθυμήσω, κολάζομαι; Τί μοι τὸ ὄφει λος ἄνθρωπον ἰδεῖν πλουτοῦντα; Κἂν πένης ὦ, φθονῶ κἂν πλούσιος ὦ, βασκαίνομαι. Πάλιν τὰ αὐτὰ πάσχων, καὶ ὀδύρομαι. Αφες ἐκείνας τὰς εἰκόνας, καὶ βλέπε ταύτην τὴν θεωρίαν. [573] Ἐὰν ἴδω ὕπατον, τί πρὸς ἐμέ; Ἐὰν ἴδω ἁμαρτωλὸν καταπεσόντα, καὶ πάλιν ἀναστάντα, ἡ θεωρία διδασκαλίας υπόθεσίς μοι γίνεται, Ἐὰν ἴδω δίκαιον ἑστῶτα, ἡ θεωρία πρὸς φιλοσοφίαν χειραγωγεί με. ᾿Απὸ τῆς θεωρίας μανθάνω τὴν μάχην, καὶ παιδεύομαι τὴν νίκην. Ἐὰν ἴδω δίκαιον ὑποσκελιζομένων, πάλιν σοφώτερος ὑπὸ τῆς θεωρίας γίνομαι. Ταῦτα δέ μοι πάντα οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ εἰκἢ εἴρηται, ἀλλ' ἐπειδὴ τοῦ ψαλμοῦ τοῦ σήμερον ἀναγνωσθέντος ἡ εἰκὼν εἰς ταύτην ἡμᾶς ἄγει τῆς διδασκαλίας τὴν ὑπόθεσιν. Τί γάρ φησιν ὁ προφήτης; Ελέησόν με, ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου· καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου. Αὕτη ἡ εἰκών. Τόν γὰρ ψαλμὸν εἰκόνα καλώ. Βλέπω γὰρ διάφορα πρόσωπα ἐν τῷ ψαλμών ἁμαρτίαν ἐπιοῦσαν καὶ αφαττομένην, μετ τάνοιαν παρεστώσαν καὶ συμμαχοῦσαν Θεῷ, φιλανθρω πίαν ἄνωθεν λάμπουσαν, φιλοσοφίαν παρέχουσαν, καὶ πολλὰς ἔχουσαν δακρύων πηγὰς ἐξ ὁμολογήσεως. Ταῦτα τὰ πρόσωπα τῆς εἰκόνος. Ἀλλὰ πρὶν τοῦ ψαλμοῦ ἄρξω μαι, ἀναγκαῖον αὐτοῦ τὴν ἐπιγραφὴν ἀκριβέστερον ὑμῖν διηγήσασθαι. Ωσπερ γὰρ αἱ εἰκόνες ἐπιγραφὰς ἔχουσιν, • Duo mss. άλλάσσουσι. b » Laus ἀπὸ δὲ τῆς. Alius ἀπὸ γὰρ τῆς. οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ψαλμῶν. Καὶ γὰρ αἱ εἰκόνες ἄνω ἑστῶσαι, κάτω ἔχουσι φοινικίδας σανίδας, τίς ὁ βασιλεὺς, καὶ τίνος, καὶ ποῖον πόλεμον κατώρθωσεν· ἐπὶ δὲ τοῦ ψαλμοῦ ἄνωθεν ἡ ἐπιγραφὴ ἔγκειται, τίς ἡ ὑπόθε σις,καὶ τίς ἡ διδασκαλία, καὶ τίς ἡ ῥίζα, καὶ τίνος ἔνεκεν ὁ ψαλμὸς εἴρηται. Παρέχετέ μοι μετὰ ἀκριβείας τὴν ἀκοὴν τῷ λόγῳ. Οὐ γὰρ περὶ τῶν τυχόντων ἡμῖν ἐστιν ἡ διήγησις. Ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ, ἐν τῷ εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν Νάθαν τὴν προφήτην, ὅτε εἰσῆλθε προς Βηρσαβεὲ τὴν γυναῖκα τοῦ Οὐρίου. Αὕτη ἡ ἐπιγραφή. Μάθωμεν τοίνυν τίς ἐστιν ὁ Νάθαν, καὶ τίς ἡ Βηρσαβεέ. Τίς ἄρα ἐστὶν ἡ γυνὴ τοῦ Ουρίου; καὶ πότε εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν ὁ προφήτης; καὶ τίνος ἕνεκεν τὸν ψαλμὸν τοῦτον ἔγραψεν; Οὐ γὰρ ἅπαν τες οἱ ψαλμοὶ εἰς τὸν Δαυΐδ εἰρημένοι εἰσίν. Απαντες μὲν γὰρ παρ' αὐτοῦ, οὐ πάντες δὲ εἰς αὐτὸν εἴρηνται. Οὐ γὰρ τὰ οἰκεῖα πάθη διηγήσατο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀλλοτρίας συμφορὰς ἐτραγώδησεν. Οἷον, Επὶ τῶν πο ταμῶν Βαβυλῶνος, ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσα· μεν εὔδηλον ὅτι οὐ περὶ αὐτοῦ ὁ ψαλμὸς εἴρηται· οὔτε γὰρ εἰς Βαβυλῶνα ἀπῆλθεν, οὔτε εἶδε γῆν βαρβάρων, οὔτε ἐκάθισεν εἰς ἀλλοτρίαν γῆν καὶ ἔκλαυσεν· ἀλλὰ τὰ πάθη τῶν Ἰουδαίων διηγεῖται. Πάλιν ὅταν λέγη "Ωρο ξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου· οὐ τὸ ἑαυτοῦ πάθος ἐξηγεῖται *, ἀλλὰ τὸν σταυρὸν, τὴν θυσίαν τῆς οἰκουμένης εκήρυττε, τὴν ἐπὶ σωτηρία του γένους τοῦ ἡμετέρου. Εἰκὼν γάρ ἐστι ποι κίλην έχουσα διδασκαλίαν. Ποτὲ μὲν οὖν τὰ ἑαυτοῦ, ποτὲ δὲ τὰ ἀλλότρια διηγεῖται. Ἐπεὶ οὖν ὁ ψαλμὸς οὗτος καὶ τὰ ἀλλότρια διηγείται, διὰ τοῦτο, "Οτε εἰσῆλθε πρὸς αὐτὸν Νάθαν ὁ προφήτης, ἐπιγέγραπται. Ὥστε ἡ ἐπιγραφὴ οὐ συγχωρεῖ ἡμῖν ληθαργῆσαι, οὐδὲ ἀλλαχοῦ περ ριφέρειν τὴν διάνοιαν· ἀλλ᾽ ἔστηκε τὰ τοιαῦτα προστάτ των καὶ διδάσκων, διδάσκει δὲ καὶ ἕτερα νοήματα, ἅπερ ἡμῖν ἡ ἐπιγραφὴ λέγει. β'. Ἀλλὰ προσέχετε μετὰ ἀκριβείας, οἵ τε δίκαιοι, οἵ τε ἁμαρτωλοί. Εκατέρῳ γὰρ τῷ μέρει χρήσιμος ὁ ψαλμός τῷ μὲν δικαίῳ, ἵνα μὴ ᾖ ράθυμος· τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ, ἵνα μὴ ἀπογινώσκῃ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας. Αμφότερα γάρ δυσεπίληπτα. Ο τε γὰρ δίκαιος ῥαθυμήσας καταβάλλε ται, ὅ τε ἁμαρτωλὸς ἀπογνοὺς οὐκ ἀνίσταται. Ἵνα οὖν μήτε οὗτος ἐν πτώματι μείνῃ, μήτε ἐκεῖνος εἰς πτώμα καταπέσῃ, ἑκατέρῳ τῷ μέρει σωτηριώδης αὕτη δίδοται τοῦ μελωδοῦ τούτου η ψαλμωδία. Βάλλω γοῦν λέγετα ἁμάρτημα τοῦ προφήτου μέγα καὶ χαλεπόν. Ἀλλὰ μηδείς ἡμῶν καταγινωσκέτω. [574] Ἡ γὰρ τοῦ Θεοῦ φιλανθρω πία τοῦ κοινοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων πρόνοιαν ποιον μένη, τά τε κατορθώματα τῶν ἁγίων •, καὶ τὰ ἁμαρτής • Tres mss. ἐξηρίθμησεν. • Duo mss. ἀλλότρια διηγούμενος. • Morel. add. ἐποίησε γραφήναι,

Continue reading PG 55: In Psalmum CXIII →≣ entire volume

← prev work Index next work →

Notebook