col. 577–578page 1 of 11
PG 55:577κεις; "Ω φιλανθρωπίας τοῦ Δεσπότου, που κατέβη; Θεὸς ἀνθρώπῳ λέγει, Τί με διώκεις; Τὸν Πατέρα τὸν ἑαυτοῦ μιμεῖται. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος τῷ δήμῳ τῷ Εβραϊκῷ λέγει Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, ἢ τὶ ἠδίκησά σε, ἢ τί παρηνώχλησά σοι; ἀποκρίθητί μοι. Καὶ ὁ Υἱὸς αὐτοῦ τῷ Σαύλῳ λέγει· Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις; Τί οὖν ἐκεῖνος; Τίς εἶ, Κύριε; Εὐθέως τὴν δεσποτείαν ὡμολόγησεν. Είδες ψυχὴν εὐγνώμονα; Τίς εἶ, Κύριε; Εγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος, ὃν σὺ διώκεις. Ο σοφίας Δεσπότου! Διὰ τί μὴ εἶπεν, Εγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐγώ εἰμι ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος, ἐγώ εἰμι ὁ ἐν δεξιᾷ καθήμενος τοῦ Πατρὸς, ἐγώ εἰμι ὁ [] ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ἐγώ εἰμι ὁ τὸν οὐρανὸν τείνας, ἐγώ εἰμι ὁ τὴν γῆν ἐδράσας, ἐγώ εἰμι ὁ τὴν θάλασσαν ἁπλώσας, ἐγώ εἰμι ὁ τοὺς ἀγγέλους ποιήσας, ἐγώ εἰμι ὁ πανταχοῦ παρών καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ἐγώ εἰμι ὁ πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς γεννηθείς; Διὰ τί μὴ εἶπε τὰ σεμνὰ ἐκεῖνα καὶ ὑψηλὰ καὶ μεγάλα, ἀλλ᾽, Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος, ὁ ἀπὸ τῆς κάτω πόλεω;; Διότι ήγνόει αὐτὸν ὁ διώκων. Εἰ γὰρ ᾔδει αὐτὸν, οὐκ ἂν ἐδίωκεν. Ηγνόει ὅτι ἐκ τοῦ Πατρὸς ἦν γεννηθείς· ὅτι δὲ ἀπὸ Ναζαρέτ ἦν, ᾔδει. Εἰ οὖν εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Υἱὸς τοῦ Θεοῦ εἰμι, ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος, 5 τὸν οὐρανὸν ποιήσας, εἶχεν εἰπεῖν, ὅτι Αλλος ἐστὶν ἐκεῖνος, καὶ ἄλλος ἐν ἐγὼ διώκω. Συνήκατε τί εἶπον; Εἰ εἶπεν αὐτῷ ἐκεῖνα τὰ μεγάλα καὶ ὑψηλὰ, εἶχεν εἰπεῖν Αλλος ἐστὶν, οὐκ ἔστιν οὗτος ὁ σταυρωθείς. Ἀλλ᾿ ἵνα μάθῃ, ὅτι ἐκεῖνον διώκει τὸν σαρκωθέντα, τὸν μορφήν δούλου ἀναλαβόντα, τὸν μεθ᾿ ἡμῶν ἀναστραφέντα, τὸν σταυρωθέντα, τὸν ἀποθανόντα, τὸν ταφέντα, τὸν ἀνα στάντα, τὸν ἀπὸ τοῦ κάτω χωρίου, λέγει· Εγώ είμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος, ὃν σὺ διώκεις, ἂν εἶδες καὶ γνω ρίζεις, τὸν μετὰ σοῦ ἀναστραφέντα. Διὰ τοῦτο εὐθέως τὴν δεσποτείαν ώμολόγησε. Κατέβη τοσοῦτον ὁ Δεσπότης, ὅσον ὁ δοῦλος ἀναβῆναι ἡδύνατο· καὶ διὰ τοῦτο ἡλεήθη. Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Καὶ ἡ Χαναναία ἐπὶ τὸν λιμένα τοῦτον καταφεύγει· Ελέη σόν με· ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται. Οπου γὰρ ἔλεος, ἐξέτασις οὐκ ἔστιν· ὅπου ἔλεος, δικαστήριον οὐ κάθηται· ὅπου ἔλεος, εὐθῦναι οὐκ ἀπαιτοῦνται· ὅπου ἔλεος, ἀνεξέταστος ἡ σωτηρία· ὅπου ἔλεος, συγχωρεῖται ἡ ἀπολογία. Ἐλεηθῆναι ζητῶ μόνον. Τίνος ένεκεν ἀπαι τεῖς με εὐθύνας; "Απαξ ἔλεον ζητῶ, ἀπερίεργον σωτη ρίαν. 'Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος. Εἶπες μέγα, εἰπὲ πόσον; Οὐκ οἶδα· ὅτι μέγα, οἶδα καταμετρῆσαι οὐ δύναμαι, καταλαβεῖν οὐκ ἰσχύω. Οὐκ οἶδα την ποσότητα του μεγέθους, οὐ καταλαμβάνει ἡ διάνοια, οὐχ ἑρμηνεύει γλῶσσα. Βλέπω τοῦ ἐλέους τὸν καρπὸν μέγαν. Εἰ μὴ γὰρ πολὺ ἦν μέγας, ὀλίγο: ἂν ἐσώθησαν. Τοῦτον τὸν ἔλεον καὶ ὁ Υἱὸς αὐτοῦ ἐπιδείκνυται. Ἐλθὼν γὰρ ἐλέῳ πάντας ἔσωσεν. Ελέησόν με, ὁ Θεός, ὁ λιμὴν ὁ ἀκύμαντος, ὁ γαλήνης γέμων. Μέγας ο θόρυβος τῶν ἁμαρτημάτων μου, ἀλλὰ πολλὴ ἡ ἀσφάλεια τῆς τοῦ Δεσπότου μου φιλανθρωπίας. Εγένετο ἄνθρωπος· τοῦτο ἐλέους. Εἰς μήτραν ἦλθε παρθενικήν· τοῦτο φιλανθρωπίας. Εγένετο ὅπερ ἧς σύ, ἵνα γίνῃ σύ, ὅπερ οὐκ ἦς· τοῦτο ἐλέους. Καὶ ἐλθὼν εὐθέως τίνας ἐκάλεσε; Μάγους. Μετ' ἐκείνους τίνα; Τελώνην. Μετ' ἐκεῖνον; Πόρνην. Μετ' ἐκείνην; Λῃστήν. Μετ' ἐκεῖνον τίνα; Βλάσφημον. ἐκ προοιμίων τὰ ἀκροθίνια τῶν προημαρτηκότων εκά λεσεν, ἵνα μηδεὶς μετὰ ταῦτα ἀπογινώσκῃ τῆς ἑαυτῶ σωτηρίας. Ασεβής εἴ; Εννόησον τους μάγους. "Αρτα εἶ; Εννόησον τὸν τελώνην. Ακάθαρτος εἶ; Ενός του τὴν πόρνην. Ανδροφόνος εἶ; Ἐννόησον τὸν ληστήν Παράνομος εἶ; Εννόησον τὸν βλάσφημον Παῦλον, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπόστολον· πρότερον διώκτην, καὶ μετέ ταῦτα εὐαγγελιστήν πρότερον μοιχὸν, καὶ μετὰ ταῦτα νυμφαγωγόν - πρότερον ζιζάνιον, καὶ μετὰ ταῦτα στον πρότερον λύκον, καὶ μετὰ ταῦτα ποιμένα· πρότερη μόλυβδον, καὶ μετὰ ταῦτα χρυσόν πρότερον πειρατής καὶ καταποντιστὴν, καὶ μετὰ ταῦτα κυβερνήτην πρ τερον πορθοῦντα τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ μετὰ ταῦτα πιο στευόμενον τὴν Ἐκκλησίαν· πρότερον ἐκκόπτοντα τίς ἀμπέλους, καὶ μετὰ ταῦτα φυτουργὸν γινόμενον πρότ τερον καθαιροῦντα τὸν ναὸν, [] καὶ μετὰ ταῦτα είχε δόμον γινόμενον. Εἶδες ὑπερβάλλουσαν κακίαν, είδες; ἀκμάζουσαν ἀρετήν; εἶδες απόνοιαν δούλου; εἶδες φιλ ανθρωπίαν Δεσπότου; Μή μοι λέγε, Βλάσφημος εία μή μοι λέγε, Διώκτης εἰμὶ, ἀκάθαρτός εἰμι. Ἔχεις πάντων τὰ ὑποδείγματα. Εἰς οἷον θέλεις λιμένα κατά φυγε. θέλεις ἐν τῇ Καινῇ; θέλεις ἐν τῇ Παλαιᾷ; Ἐν τῇ Καινῇ ὁ Παῦλος, ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ Δαυίδ. Μή μας λέγε προφάσεις, μή μοι όκνον. "Ημαρτες: Μετανόησον. Με ριάκις ήμαρτες; Μυριάκις μετανόησον. Ταῦτα συνεχώς ἐπαλείφω τὰ φάρμακα, καὶ τὴν φλεγμονὴν καταστέλια. Οἶδα γὰρ ὅση τοῦ συνειδότος ἡ ἀτιμία τῶν ἡμαρτηκότων οἶδα ὅση ἡ ἀπόγνωσις. Ἐφέστηκεν ὁ διάβολος ξίφος ἀκονῶν, καὶ λέγων ταῦτα τὰ ῥήματα Πλην τὴν νεότητά σου κατήσχυνας, τὸν βίον σου ὅλον ἀπώλεσας. Πρότερο ἧς πόρνος, μετὰ ταῦτα ήρπασας, ἐπλεονέκτησας, ἐπαύρ κησας, ἐβλασφήμησας. Ποια τοι ἐλπὶς σωτηρίας: Απ ώλου. Λοιπὸν ἀπόλαυε κἂν τοῦ παρόντος βίου. Ταῦτα το διαβόλου τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τὰ ἐμὰ ἐναντία. Ἀπώλου; ᾿Αλλὰ δύνασαι σωθῆναι. Ἐπόρνευσας; ᾿Αλλὰ δύνατα σωφρονήσαι. Ἐμοίχευσας; ᾿Αλλὰ δύναται σωτηρίας του χεῖν. Επεσες; ᾿Αλλὰ δύνασαι ἀναστῆναι. Μικρὰ ἡ με τάνοιά σου; Ἀλλὰ μεγάλη ἡ τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπία. Εφόνευσα;; ᾿Αλλὰ μετανόησον. Ἐπλεονέκτησες; αλλά μετάγνωθι. Εμοίχευσας; ᾿Αλλὰ ἀπόστηθι. ἐτραυματίσθης; ᾿Αλλὰ θεραπεύθητι. Ἕως ὅτε ἐμπνέεις, ἐν ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ἐπ' αὐτῆς τῆς κλίνης, ἐὰν ἧς κείμενο; ψυχορραγών, μέλλων ἐξιέναι τοῦ θεάτρου τούτου καὶ τοῦ βίου, τότε μετανόησον. Τοῦ καιροῦ ἡ στενοχωρία οὐ κωλύει τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ". Μή μοι λέγε, Πῶς, καὶ ποίῳ τρόπῳ; Ἑλκῶν γέμω, καὶ τραυμάτων ἐμπέπλησμαι· ἐν ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ δύναμαι ἐξομολογήσεσθαι; Δύναται, καὶ σφόδρα δύνασαι. Εύξαι, ἐλεημοσύνην ἔργασαι, ἐν διαθήκη κατάλιπε πτωχοῖς. Σὺ ἐκεῖ ἀπέργει καὶ τὸ ἔργον σου μένει. Καὶ μή μοι τῶν αἱρετικῶν τὴν γνώμην εἴσαγε· μή μοι λέγε· Πῶς σώζομαι; Όταν ἐργάζηται Θεὸς, εὐθύνας μὴ ἀπαίτει· ἐπειδὰν ἐκεῖνος θεραπεύῃ, μὴ ἀπογίνωσκε. Έστηκεν ἰατρὸς τέμνων, καὶ μυρία επάγων φάρμακα, καὶ οὐ λέγεις, Πῶς θεραπείες ἀλλὰ παραχωρείς τῇ τέχνῃ. Τοῦ συνδούλου τῇ τέχνη τ ραχωρεῖς, καὶ οὐ περιεργάζῃ· καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλαν πιο οὗ παραχωρεῖς· Μὴ λέγε, Πῶς, ἀλλὰ θαύμαζε, μ πίᾳ; ἐκπλήττου, ἀλλὰ δόξαζε. Ἐπεὶ ἐρωτῶ σε κἀγὼ, πῶς δ στὴς ἐσώθη; Πάντα τὸν βίον αὐτοῦ ἐν φόνοις, ἐν σφαγεί ἐν αίμασιν ἐτέλεσε, τοίχους διώρυξεν, οὐσίας διήρπισ οὐ μετέγνω, οὐ μετενόησεν ἐν τῇ γῇ ὤν. Παρὰ ἀνθρώπ ποις κατεδικάσθη, καὶ παρὰ Θεοῦ ἐστεφανώθη. Ζωή οὐκ ἦν κύριος, καὶ βασιλείας ἐγένετο κύριος. Τὰ ἐν ταῦθα ἀπώλεσε, καὶ τὰ ἐκεῖ ἔλαβε. Πῶς ἔλαβεν; εἰπε μοι. Ενὶ ῥήματι. Τί γὰρ εἶπε; Μνήσθητί μου, γ'. Ο καινῶν καὶ παραδόξων πραγμάτων! Τὰ ἀκροθί να τῆς κλήσεως, ἡ τυραννὶς τῆς ἁμαρτίας. Διότι κακῶς διέκειτο τὰ τῆς οἰκουμένης πράγματα· οἱ μὲν γὰρ ὑπὸ ἀσεβείας ἑτυραννοῦντο, οἱ δὲ ἐν Ἰουδαϊσμῷ καὶ ἀπογνώσει ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κατείχοντο· διὰ τοῦτο τοίνυν ἐλθὼν τοῦ καιροῦ ἡ στενοχωρία· ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡ φιλανθρωπία πολλή.Alii
377
SPURIA.
κεις; "Ω φιλανθρωπίας τοῦ Δεσπότου, που κατέβη; Θεὸς
ἀνθρώπῳ λέγει, Τί με διώκεις; Τὸν Πατέρα τὸν ἑαυτοῦ
μιμεῖται. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος τῷ δήμῳ τῷ Εβραϊκῷ λέγει·
Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, ἢ τὶ ἠδίκησά σε, ἢ τί
παρηνώχλησά σοι; ἀποκρίθητί μοι. Καὶ ὁ Υἱὸς αὐτοῦ
τῷ Σαύλῳ λέγει· Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις; Τί οὖν
ἐκεῖνος; Τίς εἶ, Κύριε; Εὐθέως τὴν δεσποτείαν ὡμολογησεν. Είδες ψυχὴν εὐγνώμονα; Τίς εἶ, Κύριε; Εγώ
εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος, ὃν σὺ διώκεις. Ο σοφίας
Δεσπότου! Διὰ τί μὴ εἶπεν, Εγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ,
ἐγώ εἰμι ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος, ἐγώ εἰμι ὁ ἐν δεξιᾷ καθήμενος
τοῦ Πατρὸς, ἐγώ εἰμι ὁ [585] ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων,
ἐγώ εἰμι ὁ τὸν οὐρανὸν τείνας, ἐγώ εἰμι ὁ τὴν γῆν
ἐδράσας, ἐγώ εἰμι ὁ τὴν θάλασσαν ἁπλώσας, ἐγώ εἰμι ὁ
τοὺς ἀγγέλους ποιήσας, ἐγώ εἰμι ὁ πανταχοῦ παρών
καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ἐγώ εἰμι ὁ πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς
γεννηθείς; Διὰ τί μὴ εἶπε τὰ σεμνὰ ἐκεῖνα καὶ ὑψηλὰ
καὶ μεγάλα, ἀλλ᾽, Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος, ὁ
ἀπὸ τῆς κάτω πόλεω;; Διότι ήγνόει αὐτὸν ὁ διώκων. Εἰ
γὰρ ᾔδει αὐτὸν, οὐκ ἂν ἐδίωκεν. Ηγνόει ὅτι ἐκ τοῦ
Πατρὸς ἦν γεννηθείς· ὅτι δὲ ἀπὸ Ναζαρέτ ἦν, ᾔδει. Εἰ
οὖν εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Υἱὸς τοῦ Θεοῦ εἰμι, ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος,
5 τὸν οὐρανὸν ποιήσας, εἶχεν εἰπεῖν, ὅτι Αλλος ἐστὶν
ἐκεῖνος, καὶ ἄλλος ἐν ἐγὼ διώκω. Συνήκατε τί εἶπον; Εἰ
εἶπεν αὐτῷ ἐκεῖνα τὰ μεγάλα καὶ ὑψηλὰ, εἶχεν εἰπεῖν·
Αλλος ἐστὶν, οὐκ ἔστιν οὗτος ὁ σταυρωθείς. Ἀλλ᾿ ἵνα
μάθῃ, ὅτι ἐκεῖνον διώκει τὸν σαρκωθέντα, τὸν μορφήν
δούλου ἀναλαβόντα, τὸν μεθ᾿ ἡμῶν ἀναστραφέντα, τὸν
σταυρωθέντα, τὸν ἀποθανόντα, τὸν ταφέντα, τὸν ἀναστάντα, τὸν ἀπὸ τοῦ κάτω χωρίου, λέγει· Εγώ είμι
Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος, ὃν σὺ διώκεις, ἂν εἶδες καὶ γνωρίζεις, τὸν μετὰ σοῦ ἀναστραφέντα. Διὰ τοῦτο εὐθέως
τὴν δεσποτείαν ώμολόγησε. Κατέβη τοσοῦτον ὁ Δεσπότης,
ὅσον ὁ δοῦλος ἀναβῆναι ἡδύνατο· καὶ διὰ τοῦτο ἡλεήθη.
Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Καὶ
ἡ Χαναναία ἐπὶ τὸν λιμένα τοῦτον καταφεύγει· Ελέη
σόν με· ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται. Οπου
γὰρ ἔλεος, ἐξέτασις οὐκ ἔστιν· ὅπου ἔλεος, δικαστήριον
οὐ κάθηται· ὅπου ἔλεος, εὐθῦναι οὐκ ἀπαιτοῦνται· ὅπου
ἔλεος, ἀνεξέταστος ἡ σωτηρία· ὅπου ἔλεος, συγχωρεῖται
ἡ ἀπολογία. Ἐλεηθῆναι ζητῶ μόνον. Τίνος ένεκεν ἀπαι·
τεῖς με εὐθύνας; "Απαξ ἔλεον ζητῶ, ἀπερίεργον σωτηρίαν. 'Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος.
Εἶπες μέγα, εἰπὲ πόσον; Οὐκ οἶδα· ὅτι μέγα, οἶδα·
καταμετρῆσαι οὐ δύναμαι, καταλαβεῖν οὐκ ἰσχύω. Οὐκ
οἶδα την ποσότητα του μεγέθους, οὐ καταλαμβάνει ἡ
διάνοια, οὐχ ἑρμηνεύει γλῶσσα. Βλέπω τοῦ ἐλέους τὸν
καρπὸν μέγαν. Εἰ μὴ γὰρ πολὺ ἦν μέγας, ὀλίγο: ἂν
ἐσώθησαν. Τοῦτον τὸν ἔλεον καὶ ὁ Υἱὸς αὐτοῦ ἐπιδείκνυται. Ἐλθὼν γὰρ ἐλέῳ πάντας ἔσωσεν. Ελέησόν με, ὁ
Θεός, ὁ λιμὴν ὁ ἀκύμαντος, ὁ γαλήνης γέμων. Μέγας ο
θόρυβος τῶν ἁμαρτημάτων μου, ἀλλὰ πολλὴ ἡ ἀσφάλεια
τῆς τοῦ Δεσπότου μου φιλανθρωπίας. Εγένετο ἄνθρωπος· τοῦτο ἐλέους. Εἰς μήτραν ἦλθε παρθενικήν· τοῦτο
φιλανθρωπίας. Εγένετο ὅπερ ἧς σύ, ἵνα γίνῃ σύ, ὅπερ
οὐκ ἦς· τοῦτο ἐλέους. Καὶ ἐλθὼν εὐθέως τίνας ἐκάλεσε;
Μάγους. Μετ' ἐκείνους τίνα; Τελώνην. Μετ' ἐκεῖνον;
Πόρνην. Μετ' ἐκείνην; Λῃστήν. Μετ' ἐκεῖνον τίνα;
Βλάσφημον.
578
ἐκ προοιμίων τὰ ἀκροθίνια τῶν προημαρτηκότων εκάλεσεν, ἵνα μηδεὶς μετὰ ταῦτα ἀπογινώσκῃ τῆς ἑαυτῶ
σωτηρίας. Ασεβής εἴ; Εννόησον τους μάγους. "Αρτα
εἶ; Εννόησον τὸν τελώνην. Ακάθαρτος εἶ; Ενός του
τὴν πόρνην. Ανδροφόνος εἶ; Ἐννόησον τὸν ληστήν
Παράνομος εἶ; Εννόησον τὸν βλάσφημον Παῦλον, καὶ
μετὰ ταῦτα ἀπόστολον· πρότερον διώκτην, καὶ μετέ
ταῦτα εὐαγγελιστήν πρότερον μοιχὸν, καὶ μετὰ ταῦτα
νυμφαγωγόν - πρότερον ζιζάνιον, καὶ μετὰ ταῦτα στον
πρότερον λύκον, καὶ μετὰ ταῦτα ποιμένα· πρότερη
μόλυβδον, καὶ μετὰ ταῦτα χρυσόν πρότερον πειρατής
καὶ καταποντιστὴν, καὶ μετὰ ταῦτα κυβερνήτην πρ
τερον πορθοῦντα τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ μετὰ ταῦτα πιο
στευόμενον τὴν Ἐκκλησίαν· πρότερον ἐκκόπτοντα τίς
ἀμπέλους, καὶ μετὰ ταῦτα φυτουργὸν γινόμενον πρότ
τερον καθαιροῦντα τὸν ναὸν, [586] καὶ μετὰ ταῦτα είχε
δόμον γινόμενον. Εἶδες ὑπερβάλλουσαν κακίαν, είδες;
ἀκμάζουσαν ἀρετήν; εἶδες απόνοιαν δούλου; εἶδες φιλ
ανθρωπίαν Δεσπότου; Μή μοι λέγε, Βλάσφημος εία:·
μή μοι λέγε, Διώκτης εἰμὶ, ἀκάθαρτός εἰμι. Ἔχεις
πάντων τὰ ὑποδείγματα. Εἰς οἷον θέλεις λιμένα κατά
φυγε. θέλεις ἐν τῇ Καινῇ; θέλεις ἐν τῇ Παλαιᾷ; Ἐν τῇ
Καινῇ ὁ Παῦλος, ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ Δαυίδ. Μή μας λέγε
προφάσεις, μή μοι όκνον. "Ημαρτες: Μετανόησον. Με
ριάκις ήμαρτες; Μυριάκις μετανόησον. Ταῦτα συνεχώς
ἐπαλείφω τὰ φάρμακα, καὶ τὴν φλεγμονὴν καταστέλια.
Οἶδα γὰρ ὅση τοῦ συνειδότος ἡ ἀτιμία τῶν ἡμαρτηκότων
οἶδα ὅση ἡ ἀπόγνωσις. Ἐφέστηκεν ὁ διάβολος ξίφος
ἀκονῶν, καὶ λέγων ταῦτα τὰ ῥήματα Πλην τὴν νεότητά
σου κατήσχυνας, τὸν βίον σου ὅλον ἀπώλεσας. Πρότερο
ἧς πόρνος, μετὰ ταῦτα ήρπασας, ἐπλεονέκτησας, ἐπαύρ
κησας, ἐβλασφήμησας. Ποια τοι ἐλπὶς σωτηρίας: Απ
ώλου. Λοιπὸν ἀπόλαυε κἂν τοῦ παρόντος βίου. Ταῦτα το
διαβόλου τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τὰ ἐμὰ ἐναντία. Ἀπώλου;
᾿Αλλὰ δύνασαι σωθῆναι. Ἐπόρνευσας; ᾿Αλλὰ δύνατα
σωφρονήσαι. Ἐμοίχευσας; ᾿Αλλὰ δύναται σωτηρίας του
χεῖν. Επεσες; ᾿Αλλὰ δύνασαι ἀναστῆναι. Μικρὰ ἡ με
τάνοιά σου; Ἀλλὰ μεγάλη ἡ τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπία.
Εφόνευσα;; ᾿Αλλὰ μετανόησον. Ἐπλεονέκτησες; αλλά
μετάγνωθι. Εμοίχευσας; ᾿Αλλὰ ἀπόστηθι. ἐτραυματίσθης; ᾿Αλλὰ θεραπεύθητι. Ἕως ὅτε ἐμπνέεις, ἐν
ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ἐπ' αὐτῆς τῆς κλίνης, ἐὰν ἧς κείμενο;
ψυχορραγών, μέλλων ἐξιέναι τοῦ θεάτρου τούτου καὶ
τοῦ βίου, τότε μετανόησον. Τοῦ καιροῦ ἡ στενοχωρία
οὐ κωλύει τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ". Μή μοι λέγε,
Πῶς, καὶ ποίῳ τρόπῳ; Ἑλκῶν γέμω, καὶ τραυμάτων
ἐμπέπλησμαι· ἐν ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ δύναμαι ἐξομολογήσε
σθαι; Δύναται, καὶ σφόδρα δύνασαι. Εύξαι, ἐλεημοσύνην
ἔργασαι, ἐν διαθήκη κατάλιπε πτωχοῖς. Σὺ ἐκεῖ ἀπέργει
καὶ τὸ ἔργον σου μένει. Καὶ μή μοι τῶν αἱρετικῶν τὴν
γνώμην εἴσαγε· μή μοι λέγε· Πῶς σώζομαι; Όταν
ἐργάζηται Θεὸς, εὐθύνας μὴ ἀπαίτει· ἐπειδὰν ἐκεῖνος
θεραπεύῃ, μὴ ἀπογίνωσκε. Έστηκεν ἰατρὸς τέμνων, καὶ
μυρία επάγων φάρμακα, καὶ οὐ λέγεις, Πῶς θεραπείες
ἀλλὰ παραχωρείς τῇ τέχνῃ. Τοῦ συνδούλου τῇ τέχνη τ
ραχωρεῖς, καὶ οὐ περιεργάζῃ· καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλαν
πιο οὗ παραχωρεῖς· Μὴ λέγε, Πῶς, ἀλλὰ θαύμαζε, μ
πίᾳ;
ἐκπλήττου, ἀλλὰ δόξαζε. Ἐπεὶ ἐρωτῶ σε κἀγὼ, πῶς δ
στὴς ἐσώθη; Πάντα τὸν βίον αὐτοῦ ἐν φόνοις, ἐν σφαγεί
ἐν αίμασιν ἐτέλεσε, τοίχους διώρυξεν, οὐσίας διήρπισ
οὐ μετέγνω, οὐ μετενόησεν ἐν τῇ γῇ ὤν. Παρὰ ἀνθρώπ
ποις κατεδικάσθη, καὶ παρὰ Θεοῦ ἐστεφανώθη. Ζωή
οὐκ ἦν κύριος, καὶ βασιλείας ἐγένετο κύριος. Τὰ ἐν
ταῦθα ἀπώλεσε, καὶ τὰ ἐκεῖ ἔλαβε. Πῶς ἔλαβεν; εἰπε
μοι. Ενὶ ῥήματι. Τί γὰρ εἶπε; Μνήσθητί μου,
γ'. Ο καινῶν καὶ παραδόξων πραγμάτων! Τὰ ἀκροθί
να τῆς κλήσεως, ἡ τυραννὶς τῆς ἁμαρτίας. Διότι κακῶς
διέκειτο τὰ τῆς οἰκουμένης πράγματα· οἱ μὲν γὰρ ὑπὸ
ἀσεβείας ἑτυραννοῦντο, οἱ δὲ ἐν Ἰουδαϊσμῷ καὶ ἀπογνώσει
ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κατείχοντο· διὰ τοῦτο τοίνυν ἐλθὼν
• Alii τοῦ καιροῦ ἡ στενοχωρία· ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἡ φιλανθρωπία
πολλή.
|
col. 579–580page 2 of 11
salutem adipiscar? Gum Deus operatur, rationes ne
exposcas: cum ille curat, ne spem abjicias. Stat me
dicus secans, ac sexcenta pharmaca adhibens; nec
ais Quo pacto me curas? verum arti te submittis.
Conservi tui arti te submittis, nec curiosum te præ
bes et Dei benignitati minime te submittis? Ne di
cas: Quomodo? sed admirare atque obstupesce,
ipsiusque gloriam celebra. Alioqui enim ex te quæro,
quonam modo latro ille salutem consequutus sit, qui
omnem vitæ carsum in cædibus ac cruoris effusione
confecerat, parietes effoderat, bona diripuerat: non
poenitentia ductus est, non se ad meliorem mentem
revocavit, cum in terra versaretur. Apud homines
condemnatus est: et a Deo corona redimitus. Vitæ
suæ arbitrium non habebat, et regni compos factus
est. Res hujus vitæ perdiderat, et res illius vitæ ac
cepit. Quonam modo, quæso? Unico verbo. Quid eniin
dixit? Memento mei, Domine, in regno tuo (Luc. 23.
42). Et hoc verbum valuit? lino verbum non valuit
solum, sed Dci misericordia cum pœnitentia conjuncta
latronem paradisi civem effecit. Quonain modo? Ne
scio quonam modo. Ne modum a me exquiras: salu
tem tantum quæro; sanitatis autem modum curiosius
non exquiro. Medicum oras, Infirmitate me libera,
nec audes dicere, Quomodo? Deus est, qui te salvum
facit, et audes dicere, Quomodo? Quot adulteri, quot
molles, quot pædicones, quot affectate tyrannidis
convicti in vinculis tenentur? Innumeræ accusationes,
acerbi hostes, ingens potentia, et tamen solo impe
ratoris nutu liberaniur. Imperator est conservus meus
quamvis enim purpuram gerat, nihil tamen, quantum
ad substantiam attinet, meliore, quam ego, conditione
est. Annuit: liberantur: breve diploma conscriptum
cst, et reus liberatur. Non præfectus repugnai, non
carceris custos obsistit, non legumi auctoritas adver
satur: verum imperatoris dignitas eum, qui vinctus
tenetur, in libertatem asserit. Et Deus qui angelorum
et archangelorum Dominus est, solo nutu salutem
afferre non poterit? Imperator, cum eum missum fa
cit, supplicio eum solvit, non autem peccato: at Do
minus meus peccata remittit. Dicit, Nolo adulterum
esse adulterum: et ipsius sermo in opus prodit. Di….
cit, Fornicator non jam sit fornicator: et ipsius sermo
mores ejus immutat, ac peccatum retundit.
4. Potentia Dei cum tanta sit, in rebus physicis, re
mittendo peccato non potest esse impar. Atque ut hoc
ita esse intelligas, audi. Dixit: Cælum fieri volo: et
cælum factum est (Gen. 1. 6); Terram fieri volo: et
substantia illa ex nihilo producta est; Angelos fieri
volo: et angelorum agmen confestim exstitit. Substan
tias intelligentia præditas, et corpora quæ prius non
erant, ipsius serino efficit: et peccata solvere non po
test? Quid enim est peccatum, si cum Domini beni
gnitate conferatur? Araneae tela. Ventus flat, et ara
neæ tela disrumpitur: Deus vuit, et peccatum non
dissolvetur? lac dico, non ut segniores vos reddam,
verum ut ad spei ineliorem fiduciam adducam. Num
quam desperes, o homo: de eo desperes, qui de se
ipso desperat. Hunc Davidem magnuni prophetam
cogita, post Spiritus gratiam, post fiduciam in Deum,
post tot præclara gesia, post tot palmas et triumphos
prædicantein ac dicentem: Miserere mei, Deus, secun
dum magnam misericordiam tuam. In benignitatis Do
mini mei pelagus me conjeci. Et quid vis? Audisti
prophetam dicentem: Etiam Dominus abstulit pec
catum tuum (2. Reg. 12. 13). Quid amplius quæris?
Non hoc tantum quæro, inquit: pulchritudinem meam
posco, fiduciam meam requiro. Et secundum multitu
dinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam.
Videsne quid quærat? Quid ergo? annon deleta est?
quid aliud vis? 4. Amplius lava me ab iniquitate men,
el a peccuto meo munda me. Quid enim? Plura quæro
majorem splendoris claritatem. Amplius lava me ab
iniquitate meu. Quid enim fecisti, et cur id contin
gat? Animum, quæso, diligenter ad ea, quæ dicam
adverte, atqui animi nervos contende. Dei quidem
misericordia tanta est, ut nulla oratione explicari,
nulla cogitatione comprehendi possit, mentemque ex
cedat, ac rationem superet: rerum etiamsi ea talıs
sit, partes tamen etiam nostras desiderat, ne liomines
misericordiam consequuti, fiant inutiles. Auende
quid dicam. Deus misericordiam impertit: at non id
simpliciter, verum ait: Da tu quoque aliquid. Quid
mam? Verbi gratia: infinitis peccatorum sarcinis pre
meris, delicta multa habes; ea lavare volo. Manoin
tu quoque porrige: non quod ego te opus habeam,
sed te etiam ad tuam salutem aliquid erogare volo
el quonam pacto, dicam. Latro ille salutem est con
sequutus, ac tot peccata dissolvit: at non per mise
ricordiam solam, sed etiam per suam fidem. Quid
enim ait? Memento mei, Domine, in regno two (Luc.
23. 42). Quidnam Deus ad ipsius salutem contulit?
Peccatorum solutionem. Quid latro? Fidem. Qualem?
Magnam, sublimem, ac cælum ipsum attingentem.
Quonam modo, ego exponam. Judæi mortuos ad vi
tam revocari, leprosos purgari, dæmones pelli, ma
ris furorem reprimi, terrain scaturire, piscem state
rem afferre, stellam magos ducere, cœlestes et terre
nas creaturas velut satellitum officio fungi viderunt,
et tamen eum, suum ac omnium Dominum, in cru
cem sustulerunt. Latro vihil horum vidit, quin potius
cum conspui, contumeliis affici, maledictis inpeti
nec tamen ei offendiculo fuit, verum cælorum Regem
confessus fuit. Viden' quomod» misericordiam non
simpliciter sit consequutus, vorum ipse etiam aliquid
erogarit? Opus enim est ut is, qui misericordiam con
sequitur, ad salutemi suam ipse quoque aliquid mo
menti adferat. Rursum publicanus ille, qui raptor el
avarus erat, quonam modo salutem accepit? Transibal
Christus, aitque ad ipsum: Veni, sequere me: et sur
gens sequutus est eum (Malth. 9. 9). Ut igitur latro
verbum contulit, sic etiam publicanus hoc ipsi præ
buit, ut eum sequeretur. Quemadmodu:n enim agro
tis et incurabili morbo correptis, ingentisque pretii
pharmacis opus habentibus, si ingrediatur medicus
atque ægrum admoneat, permultis ipsi medicamen
torum generibus ad conficiendum pharmacum opus
esse, isque præbere se posse negei, quod inopla la
boret, dicatque medicus, Hoc et illud mihi da, et ego
reliqua omnia de meo subministrabo: eodem modo
Deus, Confessionem, inquit, et lacrymas, et pa niten
tiam mihi præbe: et ego alia pro mea beag itate
tibi largiar.
5. Hoc ergo etiam David rogat, ut Deus peccata Sua
abluat? Quid igitur fecit David? quid præstitit David?Mi
serere mei: el, Amplius lava me ab iniquitate mea, el a
peccato meo munda me. Quasi diceret: Jam quidem per
Nathan prophetam remissionem mihi dedisti, atque om
nis generis calamitates, tamquam ustiones et sectiones
quasdam, mihi adhibuisti: verum ablutionibus adhire
opus habeo, ut qui ingentem fætorem ex peccato
contraxerim. Rursum me, Domine, ablue, ut omnes
peccati sordes abstergas. Quid igitur fecit Davil!
quid vicissim præbuit? Homicidium quidem fecit, el
adulterium, lacrymas autem præbuit et confessionem,
et ait 5. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco.
Contractus quidam est. Dat quidem Deus: dat iten
ille cui salus affertur. Deus misericordiam dedit;
confessionem vicissim is dedit, qui salutem accepit.
Quid tribuis, David, ut salutem accipias, ut pharma
cum misceam? Quoniam iniquitatem meam ego cogno
aco. Hoccine tribuis? Estne quisquam qui peccatum
suum non cognoscat? Est sane. Quot enim sunt, qui
peccant, et fidentem animum gerunt? quot sunt, qui
rapiunt, et se rapere ignorant? quot sunt, qui avaritia
tenentur, nec id sentiunt? quot sunt, qui viduas spo
liant, atque alias curiosius intuentur? quot sunt, qui
pupillos opprimunt, nec propterea plomant lacrymas
que emittunt, nec peccata confitentur? Quonam igitur
pacto salutem assequi possunt, cum nesciant se
peccare?
Peccatum etiam deletum, non oblivioni mandandum.
Lacrymæ quasi spongiæ delent peccata. Examinanda
conscientia. Gehennæ motus quam utilis. — Vidisti ņ
col. 581–582page 3 of 11
PG 55:581στις κακόν; Μνήσθητι, ἵνα ὁ Δεσπότης σου αὐτὸ ἐπιλάθηται. Παραχώρησαν τῷ Δεσπότῃ σου. Μὴ γὰρ οὕτω λέγεις σὺ τὰ κατορθώματα, ὡς λέγει αὐτὰ ὁ Δεσπότης σου; Σὺ ἐὰν εἴπῃς, ελαττοῖς αὐτά· [] ὁ Δεσπότης σου ἐὰν εἴπῃ, αὔξει αὐτά. Πῶς, ἐγὼ λέγω· Δίδως πτωχῷ καὶ ἐὰν εἴπῃς, ἐκεῖ ἐρωτώμενος, πῶς λέγεις; Εἶδον πτωχὸν πεινῶντα, καὶ ἔθρεψα αὐτόν. Αὐτὸς πῶς λέγει; Οὐ λέγει αὐτὰ οὕτως· ἀλλὰ πῶς; Πεινώντά με εἴδετε καὶ ἐπρέψατε. Αφες ἐκείνῳ τῷ δυναμένῳ εἰπεῖν μετ γάλως· ἄφες εἰπεῖν αὐτὰ τῷ λέγοντι καὶ ἐξογκοῦντι τὰ δὲ ἁμαρτήματά σου σὺ λέγε, ἵνα ἐξαλείψῃς αὐτά. Αλλ' αἰσχύνῃ εἰπεῖν, διότι ἥμαρτες; Λέγε αὐτὰ καθ' ἡμέραν ἐν τῇ εὐχῇ σου. Καὶ τί; μὴ γὰρ λέγω; Εἰπὲ τῷ συνδούλῳ τῷ ὀνειδιζοντί σε, εἰπὲ τῷ Θεῷ τῷ θεραπεύον τι αὐτά. Οὐ γὰρ, ἐὰν μὴ εἴπῃς, ἀγνοεῖ αὐτὰ ὁ Θεός. Μὴ γὰρ παρὰ σοῦ βούλεται αὐτὰ μαθεῖν; "Οτε ἔπραττες. αὐτὰ, παρῆν· ὅτε εἰργάζου αὐτὰ, παρίστατο, ἠπίστατο. Εἰργάζου, καὶ οὐκ ᾔσχύνου. Τὰ πράγματα τὰ καταισχύνοντα σε οὐκ ᾔσχύνθης, καὶ τὰ ῥήματα τὰ δικαιοῦντά σε αἰσχύνῃ; Εἰπὲ ὧδε, ἵνα μὴ ἐκεῖ εἴπῃς. Εἰπὲ, καὶ δάκρυσον. Ἐν βιβλίῳ γέγραπται τὰ ἁμαρτήματά σου σπόγγος ἐστὶ τὰ δάκρυά σου. Δάκρυσον, καὶ ἐξαλείφονται· δάκρυσον, καὶ εὑρίσκεται καθαρὸν ἐκεῖ τὸ βιβλίον. Μέγας σπόγγος τὰ δάκρυα τῶν ἁμαρτιῶν· μεγάλη ἡ δύναμις τῶν δακρύων. Εἴπω σοι, πόσον ἰσχύει τὰ δά κρυα; Τί δοκεί σοι εἶναι μέγα κατόρθωμα; Αλλὰ πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας, δ λέγω. Τί δοκεί σοι μέγα είναι τὸ κατόρθωμα; Τὸ μαρτύριον ἐρεῖς· Μείζονα γὰρ ταύ της ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἢ ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. Μέγιστον κατόρθωμα τοῦ μαρτυρίου, ὅτι αἷμα ἐκχέουσιν οἱ μάρτυρες. Φανερὰ γὰρ τὰ πράγματα τῶν μαρτύρων. Οἱ μάρτυρες ἐκχέουσιν αἷμα, οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκχέουσι δάκρυα. Καὶ ἵνα μάθης ἴσην δύναμιν ἔχει τὰ δάκρυα, ἡ πόρνη μὴ αἷμα ἐξέχεεν; οὐ πηγὴν δακρύων ἐξέχεε, καὶ ἐξήλειψε τὰ ἁμαρτήματα; Καὶ τί λέγω πόρνην, ἀκάθαρτον γυναῖκα; Ο στῦλος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ κρηπίς τῆς πίστεως, ἡ κεφαλὴ τοῦ χορού τῶν ἀποστόλων, ὁ Πέτρος, οὐκ ἠρνήσατο τὸν Χριστὸν καὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρίς; μὴ αἷμα ἐξέχεεν; οὐ πηγὰς δακρύων ἐξέχεε, καὶ ἔκλαυσε, καὶ ἀπεσμήξατο αὐτοῦ τὸ ἁμάρτημα; Καὶ τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω. Οὐκ Έχεις βιβλίον ἐν τῇ οἰκίᾳ, καὶ γράφεις τὸν λόγον τὸν καθημερινόν; Ἔχε βιβλίον ἐν τῷ συνειδότι, καὶ γράφε τὰ ἁμαρτήματα τὰ καθημερινά. Οἷόν τι λέγων "Οταν ἀναπέσῃς εἰς τὴν κλίνην σου, καὶ μηδείς σου διενοχλῇ, πρὸ τοῦ ἐπελθεῖν τὸν ὕπνον, ἄγαγε τὸ βιβλίον ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ἀναλόγισαί σου τὰ ἁμαρτήματα, λέγων ἐν ἑαυτῷ· 'Αρα μὴ ἤμαρτον σήμερον; μὴ ἐν λόγῳ, ἢ ἐν ἔργῳ; ς'. Τοῦτο παραινεῖ καὶ ὁ προφήτης· Οργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε· ὁ λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε. Ἐν ἡμέρᾳ οὐκ ἄγεις σχολήν· ἀλλὰ καὶ ἀρχόντων φόβος, καὶ ἑταίρων ὁμιλία, καὶ πραγμάτων φροντίς, καὶ παιδοτροφίας πρόνοια, καὶ γυναικὸς ἐπιμέλεια, καὶ φροντὶς τραπέζης, καὶ μυρία σε περιέλκει πράγματα. Ὅταν δὲ ἐπὶ τὴν εὐνὴν ἔλθῃς, ἐπὶ τὸν λιμένα τὸν ἀκύμαντον, καὶ μηδείς σοι διενοχλῇ, εἰπὲ τῇ καρδίᾳ τῇ σῇ καὶ τῇ ψυχῇ· ᾿Ανηλώσαμεν τὴν ἡμέραν σήμερον, ὦ ψυχή· τί ἀγαθὸν εἰργασάμεθα, ἢ τί πονηρὸν ἐπράξαμεν; καὶ μνήσθητι τῆς γεέννης, ἵνα τῷ φόβῳ προσθῇς τῷ ἀγαθῷ, καὶ τὸ πονηρὸν ἀνέλης. Ἐὰν ἧς ἐν τῇ κλίνῃ, καὶ ἀναμνησθῇς σου τὰ ἁμαρτήματα, δάκρυσον, καὶ δύνασαι ἐν τῇ κλίνῃ ἐξαλείψαι αὐτά. Παρακάλεσον τὸν Θεόν σου, καὶ οὕτω παράπεμψον τὴν ψυχήν σου τῷ ὕπνῳ, μαρτυράμενος τὰ ἁμαρτήματα. Ποίησον αὐτῷ λόγον, καὶ ὁ Θεός σου ποιήσει σο λόγον. Τί βαρὺ, τί ἐπαχθὲς, ἐπικείμενον ἐν τῇ κλίνη τὰ καθημερινὰ ἁμαρτήματα αναλογίζεσθαι; Καὶ ὅταν ἀναλογίσῃ, κρέμασόν σου τὸν λογισμόν, ξέσον αὐτὸν, ἄνοιγε αὐτὸν τῷ φόβῳ τῆς γεέννης, ἐπάγαγε αὐτῷ τομὴν οὐκ ἔχουσαν οδύνην, δικαστήριον ποίησον σεαυτῷ φοβε ρόν, κουφότερον ποίησον τὸν λογισμόν, ἵνα καὶ τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ ὀκνηρότερος γένῃ περὶ τὸ πράττειν τὰ ἁμαρτήματα. Ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω· καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστὶ διὰ παντός. Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Τι ἐστιν [] 8 λέγεις; Βασιλεὺς ἤμην, σὲ ἐφοβούμην μό νον. Βασιλεὺς ήμην, οὐκ ἐφοβούμην τὸν ἠδικημένον. Στρατιώτης μου ἦν, κολάσαι με οὐκ ἐδύνατο· ἀλλὰ φροντίζω διὰ σὲ, μὴ σύ με ἀπαιτήσῃς εὐθύνας. Σε μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. [Πολλῶν, φησὶ, καὶ μεγάλων παρὰ σοῦ δωρεῶν ἀπολαύσας, τοῖς ἐναντίοις ἡμειψάμην τὰ δῶρα, τὰ ἀπειρημένα τῷ νόμῳ δρᾶσαι τολμήσας. Οὐ γὰρ τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸν οὐρίαν οὐκ ἠδίκησα· ἠδίκησε μὲν γὰρ κἀκεῖνον καὶ τὴν ἐκείνου γυναῖκα· ἡ δὲ μεγίστη παρανομία εἰς αὐτ τὸν τετόλμηται τὸν Θεὸν, τὸν ἐκλεξάμενον καὶ βασιλέα πεποιηκότα. Καλῶς δὲ προστέθεικε το, Πονηρόν έν ώπιόν σου ἐποίησα. Τουτου γαρ καὶ ἡ ἱστορία μέμνη και· άφθη γάρ, φησί, τὸ γεγονὸς πονηρὸν ἐνώπιον τοῦ Κυρίου. Εκ μέντοι τοῦ δορυαλώτου λαοῦ τοῦτο γε νόμενον οὕτω νοητέον, Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον Περὶ τὰς σὰς, φησί, δωρεὰς ἐγενόμην ἀχάριστος, καὶ τοὺς τεθέντας σοι παραβέβηκα νόμους, καὶ πολλῶν ἀγαθῶν ἀπο λαύσας, ἀγνώμων περὶ ταῦτα γεγένημαι· τοὺς δὲ Βα βυλωνίους οὐδὲν ἀδικήσας, μεγάλα παρ' ἐκείνων ἡδίκημαι. Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσης ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Εαυτῷ, φησί, πρόξενος εγενόμην κακῶν· τὸ δὲ σὸν δίκαιον διαλάμπει καὶ οὕτω. Κρίσεως γὰρ γενομένης, καὶ τῶν εἰς ἐμὲ παρὰ σοῦ γενομένων φερομένων εἰς μέσον, καὶ τῶν παρ' ἐμοῦ τετολμημένων παρεξεταζομένων ἐκείνοις, σὺ μὲν ἀποφανθήσῃ δίκαιος καὶ φιλάνθρωπος· ἐγὼ δὲ παράνομος ἐφθήσομαι καὶ ἀχάριστος. Τὸ τοίνυν, Ὅπως, οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα αἰτίας δηλωτικόν. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμαρτεν ἢ αὐτὸς ὁ Δαυΐδ, ἢ ὁ λαὸς, ἵνα ὁ Θεὸς δικαιωθῇ· ἀλλὰ τοὐναντίον, καὶ τῆς ἁμαρτίας ὑπὸ τούτων γενομένης, τοῦ Θεοῦ τὸ δίκαιον ἀναδείκνυται. Πᾶσαν γὰρ καὶ τούτου κἀκείνων πεποίηται πρόνοιαν. ] Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Τί ἐστιν, ὁ λέ γει; "Ημαρτόν σοι· ἐὰν γένηται δικαστήριον, νικής ἐὰν δέ τις δικάζῃ, νικᾷς. Πῶς; Ἐπειδὴ ἑώρα τὸν Θεὸν ἀεὶ βουλόμενον κρίνεσθαι μετὰ ἀνθρώπων… Ακούσατε, φάραγγες, θεμέλια τῆς γῆς· ὅτι κρίσις τῷ θεῷ πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Λαός μου, τί ἐποίησά σοι; ἢ τί παρηνώχλησά σοι; ἢ τί ἐλύπησά σε; ἀπο κρίθητί μοι· καὶ ἀλλαχοῦ· Ακουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν Υιούς εγέννησα καὶ ὕψωσα· αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν· καὶ πανταχοῦ ἑώρα τὸν Θεὸν δικαζόμενον μετὰ ἀνθρώπων· λέγει αὐτῷ, Παρὰ σοὶ τὰ νικητήρια· Όπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. "ἄνθρωπον με ὄντα γεωργόν, βασιλέα ἐποίησας· βασιλέα γενό μενον, προφήτην κατέστησας. Τον Γολιάθ κατέβαλον οὐ691
SPURIA.
στις κακόν; Μνήσθητι, ἵνα ὁ Δεσπότης σου αὐτὸ ἐπιλάθηται. Παραχώρησαν τῷ Δεσπότῃ σου. Μὴ γὰρ οὕτω
λέγεις σὺ τὰ κατορθώματα, ὡς λέγει αὐτὰ ὁ Δεσπότης
σου; Σὺ ἐὰν εἴπῃς, ελαττοῖς αὐτά· [389] ὁ Δεσπότης
σου ἐὰν εἴπῃ, αὔξει αὐτά. Πῶς, ἐγὼ λέγω· Δίδως πτωχῷ·
καὶ ἐὰν εἴπῃς, ἐκεῖ ἐρωτώμενος, πῶς λέγεις; Εἶδον
πτωχὸν πεινῶντα, καὶ ἔθρεψα αὐτόν. Αὐτὸς πῶς λέγει;
Οὐ λέγει αὐτὰ οὕτως· ἀλλὰ πῶς; Πεινώντά με εἴδετε
καὶ ἐπρέψατε. Αφες ἐκείνῳ τῷ δυναμένῳ εἰπεῖν μετ
γάλως· ἄφες εἰπεῖν αὐτὰ τῷ λέγοντι καὶ ἐξογκοῦντι·
τὰ δὲ ἁμαρτήματά σου σὺ λέγε, ἵνα ἐξαλείψῃς αὐτά.
Αλλ' αἰσχύνῃ εἰπεῖν, διότι ἥμαρτες; Λέγε αὐτὰ καθ'
ἡμέραν ἐν τῇ εὐχῇ σου. Καὶ τί; μὴ γὰρ λέγω; Εἰπὲ τῷ
συνδούλῳ τῷ ὀνειδιζοντί σε, εἰπὲ τῷ Θεῷ τῷ θεραπεύον
τι αὐτά. Οὐ γὰρ, ἐὰν μὴ εἴπῃς, ἀγνοεῖ αὐτὰ ὁ Θεός.
Μὴ γὰρ παρὰ σοῦ βούλεται αὐτὰ μαθεῖν; "Οτε ἔπραττες.
αὐτὰ, παρῆν· ὅτε εἰργάζου αὐτὰ, παρίστατο, ἠπίστατο.
Εἰργάζου, καὶ οὐκ ᾔσχύνου. Τὰ πράγματα τὰ καταισχύνοντά σε οὐκ ᾔσχύνθης, καὶ τὰ ῥήματα τὰ δικαιοῦντά
σε αἰσχύνῃ; Εἰπὲ ὧδε, ἵνα μὴ ἐκεῖ εἴπῃς. Εἰπὲ, καὶ
δάκρυσον. Ἐν βιβλίῳ γέγραπται τὰ ἁμαρτήματά σου·
σπόγγος ἐστὶ τὰ δάκρυά σου. Δάκρυσον, καὶ ἐξαλείφον -
ται· δάκρυσον, καὶ εὑρίσκεται καθαρὸν ἐκεῖ τὸ βιβλίον.
Μέγας σπόγγος τὰ δάκρυα τῶν ἁμαρτιῶν· μεγάλη ἡ
δύναμις τῶν δακρύων. Εἴπω σοι, πόσον ἰσχύει τὰ δάκρυα; Τί δοκεί σοι εἶναι μέγα κατόρθωμα; Αλλὰ
πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας, δ λέγω. Τί δοκεί σοι μέγα είναι
τὸ κατόρθωμα; Τὸ μαρτύριον ἐρεῖς· Μείζονα γὰρ ταύ
της ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἢ ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ
θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. Μέγιστον κατόρθωμα τοῦ
μαρτυρίου, ὅτι αἷμα ἐκχέουσιν οἱ μάρτυρες. Φανερὰ γὰρ
τὰ πράγματα τῶν μαρτύρων. Οἱ μάρτυρες ἐκχέουσιν
αἷμα, οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐκχέουσι δάκρυα. Καὶ ἵνα μάθης
ἴσην δύναμιν ἔχει τὰ δάκρυα, ἡ πόρνη μὴ αἷμα ἐξέχεεν;
οὐ πηγὴν δακρύων ἐξέχεε, καὶ ἐξήλειψε τὰ ἁμαρτήματα;
Καὶ τί λέγω πόρνην, ἀκάθαρτον γυναῖκα; Ο στῦλος τῆς
Ἐκκλησίας, ἡ κρηπίς τῆς πίστεως, ἡ κεφαλὴ τοῦ χορού
τῶν ἀποστόλων, ὁ Πέτρος, οὐκ ἠρνήσατο τὸν Χριστὸν
καὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρίς; μὴ αἷμα ἐξέχεεν; οὐ πηγὰς
δακρύων ἐξέχεε, καὶ ἔκλαυσε, καὶ ἀπεσμήξατο αὐτοῦ τὸ
ἁμάρτημα; Καὶ τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω. Οὐκ
Έχεις βιβλίον ἐν τῇ οἰκίᾳ, καὶ γράφεις τὸν λόγον τὸν
καθημερινόν; Ἔχε βιβλίον ἐν τῷ συνειδότι, καὶ γράφε
τὰ ἁμαρτήματα τὰ καθημερινά. Οἷόν τι λέγων "Οταν
ἀναπέσῃς εἰς τὴν κλίνην σου, καὶ μηδείς σου διενοχλῇ,
πρὸ τοῦ ἐπελθεῖν τὸν ὕπνον, ἄγαγε τὸ βιβλίον ἐν τῷ
μέσῳ, καὶ ἀναλόγισαί σου τὰ ἁμαρτήματα, λέγων ἐν
ἑαυτῷ· 'Αρα μὴ ἤμαρτον σήμερον; μὴ ἐν λόγῳ, ἢ ἐν
ἔργῳ;
ς'. Τοῦτο παραινεῖ καὶ ὁ προφήτης· Οργίζεσθε, καὶ
μὴ ἁμαρτάνετε· ὁ λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ
ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε. Ἐν ἡμέρᾳ οὐκ ἄγεις
σχολήν· ἀλλὰ καὶ ἀρχόντων φόβος, καὶ ἑταίρων ὁμιλία,
καὶ πραγμάτων φροντίς, καὶ παιδοτροφίας πρόνοια, καὶ
γυναικὸς ἐπιμέλεια, καὶ φροντὶς τραπέζης, καὶ μυρία
σε περιέλκει πράγματα. Ὅταν δὲ ἐπὶ τὴν εὐνὴν ἔλθῃς,
ἐπὶ τὸν λιμένα τὸν ἀκύμαντον, καὶ μηδείς σοι διενοχλῇ,
εἰπὲ τῇ καρδίᾳ τῇ σῇ καὶ τῇ ψυχῇ· ᾿Ανηλώσαμεν τὴν
ἡμέραν σήμερον, ὦ ψυχή· τί ἀγαθὸν εἰργασάμεθα, ἢ
τί πονηρὸν ἐπράξαμεν; καὶ μνήσθητι τῆς γεέννης, ἵνα
τῷ φόβῳ προσθῇς τῷ ἀγαθῷ, καὶ τὸ πονηρὸν ἀνέλης.
Ἐὰν ἧς ἐν τῇ κλίνῃ, καὶ ἀναμνησθῇς σου τὰ ἁμαρτή
582
ματα, δάκρυσον, καὶ δύνασαι ἐν τῇ κλίνῃ ἐξαλείψαι
αὐτά. Παρακάλεσον τὸν Θεόν σου, καὶ οὕτω παράπεμψον
τὴν ψυχήν σου τῷ ὕπνῳ, μαρτυράμενος τὰ ἁμαρτήματα. Ποίησον αὐτῷ λόγον, καὶ ὁ Θεός σου ποιήσει σο:
λόγον. Τί βαρὺ, τί ἐπαχθὲς, ἐπικείμενον ἐν τῇ κλίνη
τὰ καθημερινὰ ἁμαρτήματα αναλογίζεσθαι; Καὶ ὅταν
ἀναλογίσῃ, κρέμασόν σου τὸν λογισμόν, ξέσον αὐτὸν,
ἄνοιγε αὐτὸν τῷ φόβῳ τῆς γεέννης, ἐπάγαγε αὐτῷ τομὴν
οὐκ ἔχουσαν οδύνην, δικαστήριον ποίησον σεαυτῷ φοβερόν, κουφότερον ποίησον τὸν λογισμόν, ἵνα καὶ τῇ ἑξῆς
ἡμέρᾳ ὀκνηρότερος γένῃ περὶ τὸ πράττειν τὰ ἁμαρτή
ματα. Ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω· καὶ ἡ
ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστὶ διὰ παντός. Σοὶ μόνῳ
ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Τι
ἐστιν [590] 8 λέγεις; Βασιλεὺς ἤμην, σὲ ἐφοβούμην μόνον. Βασιλεὺς ήμην, οὐκ ἐφοβούμην τὸν ἠδικημένον.
Στρατιώτης μου ἦν, κολάσαι με οὐκ ἐδύνατο· ἀλλὰ
φροντίζω διὰ σὲ, μὴ σύ με ἀπαιτήσῃς εὐθύνας. Σε
μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα.
[Πολλῶν, φησὶ, καὶ μεγάλων παρὰ σοῦ δωρεῶν ἀπολαύσας, τοῖς ἐναντίοις ἡμειψάμην τὰ δῶρα, τὰ ἀπειρημένα
τῷ νόμῳ δρᾶσαι τολμήσας. Οὐ γὰρ τοῦτό φησιν, ὅτι
Τὸν οὐρίαν οὐκ ἠδίκησα· ἠδίκησε μὲν γὰρ κἀκεῖνον καὶ
τὴν ἐκείνου γυναῖκα· ἡ δὲ μεγίστη παρανομία εἰς αὐτ
τὸν τετόλμηται τὸν Θεὸν, τὸν ἐκλεξάμενον καὶ βασιλέα
πεποιηκότα. Καλῶς δὲ προστέθεικε το, Πονηρόν έν
ώπιόν σου ἐποίησα. Τουτου γαρ καὶ ἡ ἱστορία μέμνηκαι· άφθη γάρ, φησί, τὸ γεγονὸς πονηρὸν ἐνώπιον
τοῦ Κυρίου. Εκ μέντοι τοῦ δορυαλώτου λαοῦ τοῦτο γενόμενον οὕτω νοητέον, Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον Περὶ τὰς
σὰς, φησί, δωρεὰς ἐγενόμην ἀχάριστος, καὶ τοὺς τεθέν
τας σοι παραβέβηκα νόμους, καὶ πολλῶν ἀγαθῶν ἀπολαύσας, ἀγνώμων περὶ ταῦτα γεγένημαι· τοὺς δὲ Βαβυλωνίους οὐδὲν ἀδικήσας, μεγάλα παρ' ἐκείνων ἡδίκημαι.
Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσης
ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Εαυτῷ, φησί, πρόξενος εγενόμην
κακῶν· τὸ δὲ σὸν δίκαιον διαλάμπει καὶ οὕτω. Κρίσεως
γὰρ γενομένης, καὶ τῶν εἰς ἐμὲ παρὰ σοῦ γενομένων
φερομένων εἰς μέσον, καὶ τῶν παρ' ἐμοῦ τετολμημένων
παρεξεταζομένων ἐκείνοις, σὺ μὲν ἀποφανθήσῃ δίκαιος
καὶ φιλάνθρωπος· ἐγὼ δὲ παράνομος ἐφθήσομαι καὶ
ἀχάριστος. Τὸ τοίνυν, Ὅπως, οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα αἰτίας
δηλωτικόν. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμαρτεν ἢ αὐτὸς ὁ Δαυΐδ,
ἢ ὁ λαὸς, ἵνα ὁ Θεὸς δικαιωθῇ· ἀλλὰ τοὐναντίον, καὶ τῆς
ἁμαρτίας ὑπὸ τούτων γενομένης, τοῦ Θεοῦ τὸ δίκαιον
ἀναδείκνυται. Πᾶσαν γὰρ καὶ τούτου κἀκείνων πεποίηται πρόνοιαν. ] Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις
σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Τί ἐστιν, ὁ λέγει; "Ημαρτόν σοι· ἐὰν γένηται δικαστήριον, νικής
ἐὰν δέ τις δικάζῃ, νικᾷς. Πῶς; Ἐπειδὴ ἑώρα τὸν Θεὸν
ἀεὶ βουλόμενον κρίνεσθαι μετὰ ἀνθρώπων… Ακούσατε,
φάραγγες, θεμέλια τῆς γῆς· ὅτι κρίσις τῷ θεῷ πρὸς
τὸν λαὸν αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Λαός μου, τί ἐποίησά
σοι; ἢ τί παρηνώχλησά σοι; ἢ τί ἐλύπησά σε; ἀπο·
κρίθητί μοι· καὶ ἀλλαχοῦ· Ακουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτί
ζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν Υιούς εγέννησα καὶ
ὕψωσα· αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν· καὶ πανταχοῦ ἑώρα
τὸν Θεὸν δικαζόμενον μετὰ ἀνθρώπων· λέγει αὐτῷ,
Παρὰ σοὶ τὰ νικητήρια· Όπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς
λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. "Ανθρω
πόν με ὄντα γεωργόν, βασιλέα ἐποίησας· βασιλέα γενόμενον, προφήτην κατέστησας. Τον Γολιάθ κατέβαλον οὐ
col. 583–584page 4 of 11
terra, Dominus loquutus est: Filios genui et exaltavi
ipsi autem spreverunt me (Isai. 1. 2); ac denique
Deum passim cum hominibus disceptantem videbat
ait illi, Victoria penes te est: Ut justificeris in sermo
nibus tuis, et vincas cum judicaris. Nam me, cum agri
cola essem, regem fecisti: regem autem effectu
prophetam constituisti: Goliath illum non corporis
robore, sed vi fidei prostravi. Purpuram gessi. Alte
rum ejecisti, ac me introduxisti: amplissimas mihi
divitias dedisti.
7. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum ju
dicaris. Ši tu, inquit, peccata mea exponas, non autem
ego, condemnor. Propterea misericordia opus ha
beo, Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in
peccatis concepit me mater mea. Antiquitus, inquit,
atque ab initio naturam peccatum vicit: siquidem
divini mandati transgressio Evæ conceptionem ante
cessit. Nam Adamus postquam transgressus, et ex pa
radiso pulsus fuerat, cognovit uxorem suam Evam
el concepit et peperit Cain.
Peccati operatio non est naturalis.-Hoc igitur dicere
vult: Peccatum, quod generis nostri auctores supera
vit, viam quamdam ac semitam per generis succes
sionem sibi fecit. Per hæc autem omnia docemur,
peccati operationem naturalem non esse: nam alio
qui a pœna immunes essemus: verum naturamı ab
animi affectibus concussam ad lapsum pronam esse;
mentem tamen laborum ope atque auxilio victoriam
obtinere. Quamobrem non hoc loco conjugium accu
cat, ut quidam stulte existimarunt, sic videlicet hæc
verba intelligentes, In iniquitatibus conceptus sum;
verum flagitium illud a primis parentibus perpetra
tum in medium profert, illudque harum fluxionum
fontem exstitisse ait. Nam nisi illi peccassent, inquit,
mortis pœnam minime subiissent: nisi autem morta
les fuissent, a corruptione alieni fuissent; incorru
ptioni porro animi perturbationum immunitas con
juncta fuisset; qua quidem vigente, peccato locus
nullus exstitisset. Posteaquam autem illi peccarunt,
corruptioni mancipati sunt: corruptibiles autem ef
fecti, tales quoque filios progenuerunt; tales autem
progenitos, et cupiditates et metus et voluptates
comitantur. Adversus quæ ratio depugnat: si vincat,
velut præconis voce celebratur: sin autem succum
bat, ignominia perfunditur. Symmachus autem pro
iconey, túne posuit (a). 8. Ecce enim veritatem
dilexisti. Ad hunc modum judicas, atque alios quidem
plectis, alios autem corona donas, quia veritatem
amas. Veritatem autem amans, ac naturæ nostræ
imbecillitatem perspectam habens, iis qui remedia
petunt, veniam tribue. Incerta et occulta sapientiæ
ture manifestasti mihi. Omissa regni commemoratione,
prophetiæ mentionem fecit. Ita me honore auxisti, ut
Filium tuum mihi detexerts, ac noscendum præbue
ris. Didici te Filium habere solii consortem: didici
quod homo futurus sit. Evangelia universo terrarum
orbi annuntiavi, crucem, sepulturam, resurrectionem,
ascensionem: ipsius descensum dixi, ipsiusque ascen
sum, ejus a dextris sedem. Ecclesiæ vocationem,
gentium salutem, Judæorum dejectionem, apostolo
rum electionem dixi. Ecce enim Incerta el occulta
sapientiæ tuæ manifestasti mihi. Tantum me honorasti,
inquit, tantum ine_amasti, ut etiam maximum my
sterium, hoc est, Filium tuum mihi patefeceris. Et
ubiuam hæc ipsi indicavit? Audi ex ipso propheta,
quomodo illius e cælo descensum narret
Adventus Christi qualis.-Descendet sicut pluvia in vel
lus (Psal.71.6).Quid hoc est? Quoniam cum Dei Filius
venit, non ita venit, ut orbem terrarum concuteret,
nec fulgura et tonitrua emitteret, nec denique cum
nuda divinitate accessit: omnia enim periissent, si
nuda. divinitate venisset. Ac ne montes quidem ipsi
ejus adventum ferre potuissent; nam Respicit terram,
et facit eum tremere, tangit montes, et fumigant (Psal.
(a) Utrumque verbiun idem valet, quod concepit, vel,
utero gestavit.
105. 32). Si nndam essentiam snam ostendisset, sol
exstinctus, luna obscurata, mare exsiccatum fuisset,
terra periisset, natura nostra de medio sublata fuisset.
Ideo carnein induit, ac leniter, et sine strepitu, ne
mine, ne diabolo quidem ipso, nedum alio quoquam,
sciente, venit, atque in virgineo utero habitavit. O res
novas et inusitatas! Lapis colliquescit, et vulva non
colliquescit! Montes tabescunt, et uterus Deum ge
stat! Quonani pacto id explicem? quonam pacto de
clarem? O hæreticorum amentiam! Quomodo ancilla
Dominum gestabat? Tu qui superna inquiris, dic que
inferiora sunt: quonam pacto is, qui ubique præsens
est, in vulva erat, nec concludebatur? Nam et in
vulva erat, et in solio sedebat. Quonami autem modo
istud, haud novi: fide accipio, animo non curiose
exquiro. Verum quod sine strepitu venturus sit, nul
lam perturbationem ac tumultum afferens. Descendet
sicut pluvia in vellus. Non dixit, In terram, sed, In
vellus. Etenim pluvia, cum in terram delabitur, 80
nitum edit: in lanam autem et vellus delabens
strepitum nullum emittit: quippe lanæ mollities la
bentis aquæ impetum frangit.
8. Atque ut intelligas quod citra strepitum venturus
sit, non turbans, non tumultum afferens, non perdens,
non labefactans, Descendet sicut pluvia in vellus. Dixisti
descensum ipsius, qui omni strepitu caruit: dic etiam
ipsius proditionem: Qui manducabat panes meos, ma
gnificavit super me supplantationem (Psal. 40. 10).
Dic Judæorum invidiam: Odio habuerunt me gratis
(Psal. 34. 9). Dic ipsius judicium: Quare fremuerunt
gentes, el populi meditati sunt inania? Adstiterunt reges
terræ, et principes convenerunt in unum adversus Do
minum et adversus Christum ejus (Psal. 2. 1. 2). Dic
etiam ipsius crucem: Foderunt manus meas et pedes
meos: dinumeraverunt omnia ossa mea (Psal. 21. 17.
18). Dic ipsius cibum ac potionem: Dederunt in
escam meam fel, et in sili meu polaverunt me aceto
(Psal. 68. 22). Dic Judæorum ejectionem: Non acci
piam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos
(Psal. 49.9). Dic gentium vocationen: Omnes gentes,
plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis
quoniam Dominus excelsus, terribilis, Rex magnus super
omnem terram (Psal. 46. 2. 3). Dic maledicta in ipsum
a Judæis conjecta: Speravit in Domino, eripiul cum,
salvum faciat eum, quoniam vult eum (Psal. 21. 8). Dic
ipsius sepulturam: Posuerunt me in lucu inferiori
(Psal. 87. 7). Dic ipsius resurrectionem: Quonium
non derelinques animam meam in inferno, nec dabis
sanctum tuum videre corruptionem (Psal. 15. 10). Dic
item ipsius ascensum: Ascendit Deus in jubilo: Domi
nus in voce tuba (Psal. 46. 6). Dic ipsius sessioneni
Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, do
nec ponam inimicos tuos scabeilum pedum tuorum(Psal.
109. 1). Dic etiam Ecclesiæ ipsius gloriam: Adstitit
regina a dextris tuis in vestitu deauruto, circumdata
varietate (Psal. 44. 40). Die virginum chorum: Affe
rentur virgines post eam (Ibid. v. 15). Die apostolorum
electionem: Pro patribus tuis nati sunt filii tui (Ibid.
v. 17). Dic baptismum: Super aquam refectionis edu
cavit me (Psal. 22. 2). Dic etiam mysteria: Parasti
in conspectu meo mensam adversus eos, qui tribulant me
(Ibid. v. 5). Dic etiam unctionem: Impinguasti in
oleo capul meum, et calix tuus inebrians me quam præ.
clarus est (Ibid. v. 6)! Dic etiam gentium petitionew
Postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam,
possessionem tuam terminos terræ (Psal. 2. 8). Ecce
enim, Incerta et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi.
Ego quidem, inquit, qui post tot beneficia ingrati
animi vitio laboravi, nulla venia dignum me esse
censeo. Neque enim ne dumtaxat in regio solio col
locasti, verum etiam ea, quæ diuturno post tempore
futura erant, mili prius indicasti: et quæ aliis ob
scura erant, mihi conspicua fecisti; ita ut aliis etiam
unigeniti Filii tui incarnationem ac salutiferam pas
sionem et resurrectionem tradiderim. Hæc omnia
a sancto tuo Spiritu prius edoctus, supplex a te pelo,
ut illius gratiæ, quam aliis vaticinor, particeps effi
col. 585–586page 5 of 11
PG 55:585Ταῦτα πάντα παρὰ τοῦ ἁγίου σου προδιδαχθεὶς Πνεύματος, ἱκετεύω μεταλαγεῖν ἐκείνης τῆς χάριτος, ἣν προθεσπίζω τοῖς ἄλλοις. Διὸ βο· Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευ κανθήσομαι. Μόνη γὰρ ἡ τοῦ βαπτίσματος δωρεὰ ταύ την εργάσασθαι τὴν καθαρσιν δύναται.] Διό φησιν, ὅτι τῆς δοθησομένης ἅπασιν ἀνθρώποις προσδέομαι χάριτος. Ἐκείνη γὰρ ἀκριβῶς ἀποῤῥύψαι με δύναται μόνη, καὶ τῆς χιόνος μου τὴν λευκότητα δοῦναι. Ὅτι δὴ τὸ ὕστω πον οὐδεμίαν ἄφεσιν ἁμαρτημάτων εἰργάζετο, βάδιον ἐκ τῶν Μωσαϊκῶν συγγραμμάτων καταμαθεῖν. Ἑτέρων τοίνυν ἐστὶ πραγμάτων τὸ ὕσσωπον αίνιγμα. Υσσώπῳ γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ τῷ αἵματι τοῦ προβάτου ταῖς φλιαῖς ἐπιβαίνοντες, τοῦ ἀλλοθρεύοντος τὰς χεῖρας διέφυγον. Τύπος δὲ ἐκεῖνα τῶν σωτηρίων παθημάτων. Αἷμα γὰρ κανταῦθα, καὶ ξύλον σωτήριον, καὶ σωτηρία τοῖς μετὰ πίστεως προσιοῦσι χορηγουμένη. Ακουτιεῖς μοι ἀγαλ λίασιν καὶ εὐφροσύνην· ἀγαλλιάσονται ὀστέα τετα πεινωμένα. Ταύτης, φησί, τῆς εὐφροσύνης τὰ ὦτα ἔμ πλησον, τὴν τελείαν κάθαρσιν ὑπισχνούμενος, ἵνα εἰς ἅπαντα ἡ θυμηδία διαδράμῃ τὰ τοῦ σώματος μόρια, καὶ τὰ νῦν τεταπεινωμένα ὀστὰ τῇ κακουχίᾳ ἀνθήσῃ πάλιν, καὶ ἀπολάξῃ τὴν οἰκείαν ἰσχύν. Μηδὲ ἴδῃς, φησι, τὰς ὑπ' ἐμοῦ τετολμημένας ἀνομίας, ἀλλ' ἐμὲ τὸν ταύτας ολοφυρόμενον, καὶ τὴν ἀνομίαν μου ἐξάλειψον. Τί θέλεις, ὦ προφῆτα; Ελύθη σου τὸ ἁμάρτημα, ηφανίσθη σου ή τιμωρία. Οὐκ ἀρκοῦμαι τούτοις· φιλάνθρωπον ἔχω Δεν σπότην, πλείονα διδόντα ὧν αἰτῶ. Καὶ τί θέλεις; Προφή της ήμην θέλω προφήτης είναι πάλιν. Τὴν παῤῥησίαν ἐκείνην ζητῶ, τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος, τὴν χάριν τὴν μεγάλην. Απέστη ἀπ' ἐμοῦ ἡ χάρις, καθάπερ περιστερά βόρβορον βλέπουσα· καθάπερ μέλιτταν βούλομαι αὐτὴν ἐπανελθεῖν. ᾿Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν αμαρτιών μου καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Εἰπὲ τί θέλεις φανερώς. Καρδίαν καθαράν κτίσ τον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός. ['Επειδὴ γὰρ τὸ γῆρας ἐδεξάμην τῆς ἁμαρτίας, τῇ σῇ με φιλανθρωπία καινούργησαν, Ταῦτα καὶ δι᾽ Ἰεζεκιήλ τοῦ προφήτου τοῖς ἐν Βαβυλώνι δορυαλώτοις [] ὑπέσχετο. Δώσω γὰρ αὐτοῖς, φησί, καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν. Πνεῦμα δὲ οὐ τὸ πανάγιον λέγει, ἀλλὰ τοῦ λογικοῦ τὴν ὁρμήν· τουτέστι, τῇ μακρά ταύτη παιδεύσας παιδεία, καὶ διδάξας ὑμᾶς τους ἡ ἁμαρτία φύει καρπούς, τὴν ἀρετὴν αἱρεῖσθαι παρασκευάσω. Τοῦτο κανταῦθα ὁ μακάριος ᾔτησε Δαυΐδ, τήν τε βλαβεῖσαν αὐτοῦ νεουργηθῆναι καρδίαν, καὶ τὸ λο γικὸν ῥωσθῆναι, ὥστε τὴν εὐθεῖαν τρέχειν ὁδόν. Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.] 4. Η εὐγένεια ψυχῆς! ὦ ἔρως περὶ Θεόν!᾿ ἵνα λαλῆς μοι πάλιν, καὶ ἐγώ σοι λαλώ, τὴν φιλίαν ἐκείνην ζητώ, τὴν συνουσίαν. Τί γάρ, ὅτι ἀπηλλάγην κολάσεως; Εμοι κόλασις τὸ μὴ διαλέγεσθαί σοι. Φιλῶ σε, καὶ μαίνομαι. Οὐ δύναμαί σου τὴν οὐσίαν ἰδεῖν· ἀόρατος γάρ ἐστιν ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ ἔρωτος τὰ ἔργα σου βλέπω, καὶ σκιρτῶ. Οὐκ εἶδόν σε, ἀλλ᾽ εἶδον τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐσκίρτησα, καὶ εἶ που· Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ. Εἶδον τὴν γῆν, καὶ εἶπον· Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Εἶδον τὴν θάλασσαν, καὶ ἐχάρην, καὶ εἶπον Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐρύχωρος. Εἶδον τὴν ἡμέραν καὶ τὴν νύκτα, καὶ ἐκέκραξα σοι· Σὴ ἐστιν ἡ ἡμέρα καὶ σὺ ἐστιν ἡ νύξ· σὺ κατηρτίσω φαύσιν καὶ ἥλιον. Εἶδον τὰ ὄρη, καὶ θαυμάσας εἶπον· Ορη τὰ ὑψηλὰ ταῖς ἐλάφοις. Καὶ καθάπερ ὁ φιλῶν, κἂν μὴ ἴδῃ τὸν φιλούμενον, ἱμάτιον δὲ αὐτοῦ ἴδῃ ἢ ὑποδήματα, ἀγάλλεται καὶ σκιρτᾷ, καὶ ὥσπερ τινὰ λαμβάνει παρα μυθίαν τοῦ ἔρωτος· οὕτω δὴ καὶ ἐγὼ περιέρχομαι ἐπὶ τὸ σῶμα τῆς κτίσεως, ἁλύων καὶ ἐκμαινόμενος, ἀεί σοι λέ των Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζῶντα· πότε ἥξω καὶ ὀφθή σομαι τῷ Θεῷ. Βασιλεὺς εἶ, διάδημα ἔχεις· τί θέλεις; Οἰχέσθω ταῦτα· τὸ κάλλος ἐκεῖνο ζητῶ, την προφητείαν θέλω. Καταφρονῶ τῆς ἐξουσίας ταύτης, ὑπερορῷ τοῦ βορβόρου φύλλα ταῦτα, καὶ νύξ, καὶ ὄναρ, καὶ χόρτος. Το κάλλος μου ζητῶ. Πότε ἥξει; Οὐ δύναμαι ἐνεγκεῖν τὴν 4 τί θέλεις καθαρῶς. αναβολὴν, ἐπειδὴ τὴν παρρησίαν ταύτην ἀπώλεσα, ἣν ἡ ἁμαρτία διετείχισεν ἐπελθοῦσα. Καρδίαν καθαράν κτι σον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός. Καὶ οὐ ζητῶ καρδίαν καθαρὰν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἔνοικον αὐτῆς. Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Καλῶς εἶπεν, Εγ καίνισον· ἄνωθεν γὰρ κατεσκευάσθη ἡ οἰκία. ἐπαλαίωσεν ἡ ἁμαρτία, ἐγκαινίσει ἡ χάρις σου. Μὴ ἀπορρίψης με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου· καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ. [Σαφώς τοίνυν διὰ τού. των μεμαθήκαμεν τῶν λόγων, ὡς οὐκ ἐγυμνώθη τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος τοῦ ἁγίου. Οὐ γὰρ, ὡς γυμνωθείς, ἀπολαβεῖν ἱκετεύει, ἀλλὰ μὴ στερηθῆναι ταύτης ἀντι βολεῖ, μηδὲ πόρων γενέσθαι τῆς θείας κηδεμονίας. Πρόσο ωπον γὰρ ἐνταῦθα τὴν κηδεμονίαν εκάλεσεν. ᾿Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου· καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Ο μὴ ἀπώλεσεν, ἔχειν ἠντιβόλησε, τουτέστι, τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος· ὃ δὲ ἀπο βέβληκεν, ἀπολαβεῖν ἱκετεύει· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐν Θεῷ εὐ φροσύνη. Πάσης, φησί, θυμηδίας ἀπήλαυον, ἡνίκα πολ τὴν εἶχον πρὸς σὲ, Δέσποτα, παρρησίαν· νῦν δὲ ταύτης γεγυμνωμένος, καὶ τῆς εὐθυμίας ἐστέρημαι. Εγύμνωσε δέ με τῆς παρρησίας ή δουλεία τῆς ἡδονῆς. Διὸ ἱκετεύω τὴν προτέραν ἡγεμονίαν ἀπολαβεῖν μου τὸν νοῦν, καὶ τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἀπολαβεῖν ἐξουσίαν. Πάλιν γὰρ ἐνα ταῦθα πνεῦμα ἡγεμονικὸν ἐκάλεσε τὸν αὐτοκράτορα λο γισμόν.] Καὶ τί μοι δίδως, ὦ Δαυΐδ, ἐὰν λάβῃς τὸ Πνεῦ μα; Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, διαλέγομαι τῇ οι κουμένη Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας, ἀλαλάξατε τῷ Θεῷ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως· ὅτι Κύριος ύψο στος, φοβερός, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, λέγω· Κατακυρίευε ἐν μέσῳ των ἐχθρῶν σου. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, λέγω· Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ, καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· καὶ πάλιν λέγω· [] Μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παρατι κρασμῷ· καὶ πάλιν· Πᾶσα ἀνομία ἐμφράξει τὸ στό μα αὐτῆς. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, λέγω· Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν ζήτησον εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν. Διηγήσομαι τὰς εὐεργεσίας σου τὰς εἰς ἐμὲ,καὶ ἐρῶ· Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ ποῦ εἰσιν; Οὐ θύεις μοι πρόβατα οὐδὲ μόσχους; Οὐ ζητεῖς ταῦτα, θε σίαν γὰρ καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. Σὺ εἶπας· Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους. θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἱ νέσεως. Οὐ θέλεις ταῦτα, ἀλλὰ ζητεῖς τὰ τοῦ Υἱοῦ σου θέλεις τὴν ἐπιστροφὴν τῆς πλάνης, καὶ τὴν αἵρεσιν τῆς ἀληθείας· ἐκείνην θέλεις τὴν θυσίαν. Ρῦσαί με ἐξ αἱ μάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. [Συνεχώς ἐπὶ τῇ μνήμῃ περιστρέφει τοῦ Οὐρίου τὸν φόνον. Τούτο γὰρ κὰν τῷ προοιμίῳ δεδήλωκεν, ὅτι ῾Η ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστὶ διὰ παντός. Αγαλλιάσεται ἡ γλωσσά μου τὴν δικαιοσύνην σου. Τοῦτο ὁ Σύμμαχος οὕτως ἡρμήνευσε· Διαλαλήσει ἡ γλῶσσα μου την ἐλεημοσύνην σου. Οὐ γὰρ σιγήσω τῆς ἀφέσεως ἀπο λαύσας, ἀλλ' ὑμνῶν σε διατελέσω, καὶ τὰς σας διηγούμενος χάριτας. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Η γὰρ ἁμαρ τία πέφυκε τὴν γλώτταν δεσμεῖν, ἐμφράττειν τὸ στόμα. Αντιβολεῖ τοίνυν ὁ προφήτης, διὰ τῆς ἀφέσεως τῆς προ τέρας παρρησίας μεταλαχεῖν, καὶ τὴν γλώτταν εἰς ύμν ῳδίαν κινήσαι. "Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἄν ολοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Συνάδει καὶ ταῦτα τοῖς εἰρημένοις ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῳ. Ακηκόαμεν γὰρ ἐκεῖ τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οίκου σου μίσχους. Τοιγάρτοι παρὰ τῆς θείας ἀκούσας φωνής εἰκότως ἔφη, ὅτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν καὶ τὰ ἑξῆς. Σὺ γὰρ, φησίν, εἴρηκας μὴ θυμήρεις εἶναι τοῦ τὰς τῶν ἀλόγων θυσίας, οὗ δὴ χάριν καὶ τὴν ἀρέσκουσαν στη θυσίαν προσοίσω.] Ἐπεὶ οὖν οὐ θέλω ταῦτα, τί μοι δίδως; Εχω καὶ ἄλλην θυσίαν, ἣν ηὐδόκησας τ· θεεία ἣν θελειςridam b Qidam
S
SPURIA.
Ταῦτα πάντα παρὰ τοῦ ἁγίου σου προδιδαχθεὶς Πνεύμα
τος, ἱκετεύω μεταλαγεῖν ἐκείνης τῆς χάριτος, ἣν προθε
σπίζω τοῖς ἄλλοις. Διὸ βο· Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ
καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Μόνη γὰρ ἡ τοῦ βαπτίσματος δωρεὰ ταύτην εργάσασθαι τὴν καθαρσιν δύναται.] Διό φησιν, ὅτι
τῆς δοθησομένης ἅπασιν ἀνθρώποις προσδέομαι χάριτος.
Ἐκείνη γὰρ ἀκριβῶς ἀποῤῥύψαι με δύναται μόνη, καὶ
τῆς χιόνος μου τὴν λευκότητα δοῦναι. Ὅτι δὴ τὸ ὕστωπον οὐδεμίαν ἄφεσιν ἁμαρτημάτων εἰργάζετο, βάδιον ἐκ
τῶν Μωσαϊκῶν συγγραμμάτων καταμαθεῖν. Ἑτέρων
τοίνυν ἐστὶ πραγμάτων τὸ ὕσσωπον αίνιγμα. Υσσώπῳ
γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ τῷ αἵματι τοῦ προβάτου ταῖς φλιαῖς
ἐπιβαίνοντες, τοῦ ἀλλοθρεύοντος τὰς χεῖρας διέφυγον.
Τύπος δὲ ἐκεῖνα τῶν σωτηρίων παθημάτων. Αἷμα γὰρ
κανταῦθα, καὶ ξύλον σωτήριον, καὶ σωτηρία τοῖς μετὰ
πίστεως προσιοῦσι χορηγουμένη. Ακουτιεῖς μοι ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην· ἀγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Ταύτης, φησί, τῆς εὐφροσύνης τὰ ὦτα ἔμπλησον, τὴν τελείαν κάθαρσιν ὑπισχνούμενος, ἵνα εἰς
ἅπαντα ἡ θυμηδία διαδράμῃ τὰ τοῦ σώματος μόρια, καὶ
τὰ νῦν τεταπεινωμένα ὀστὰ τῇ κακουχίᾳ ἀνθήσῃ πάλιν,
καὶ ἀπολάξῃ τὴν οἰκείαν ἰσχύν. Μηδὲ ἴδῃς, φησι, τὰς
ὑπ' ἐμοῦ τετολμημένας ἀνομίας, ἀλλ' ἐμὲ τὸν ταύτας
ολοφυρόμενον, καὶ τὴν ἀνομίαν μου ἐξάλειψον. Τί θέλεις,
ὦ προφῆτα; Ελύθη σου τὸ ἁμάρτημα, ηφανίσθη σου ή
τιμωρία. Οὐκ ἀρκοῦμαι τούτοις· φιλάνθρωπον ἔχω Δεν
σπότην, πλείονα διδόντα ὧν αἰτῶ. Καὶ τί θέλεις; Προφή
της ήμην θέλω προφήτης είναι πάλιν. Τὴν παῤῥησίαν
ἐκείνην ζητῶ, τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος, τὴν χάριν τὴν
μεγάλην. Απέστη ἀπ' ἐμοῦ ἡ χάρις, καθάπερ περιστερά
βόρβορον βλέπουσα· καθάπερ μέλιτταν βούλομαι αὐτὴν
ἐπανελθεῖν. ᾿Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν
αμαρτιών μου καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλει
ψον. Εἰπὲ τί θέλεις φανερώς. Καρδίαν καθαράν κτίσ
τον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός. ['Επειδὴ γὰρ τὸ γῆρας ἐδεξάμην
τῆς ἁμαρτίας, τῇ σῇ με φιλανθρωπία καινούργησαν,
Ταῦτα καὶ δι᾽ Ἰεζεκιήλ τοῦ προφήτου τοῖς ἐν Βαβυλώνι
δορυαλώτοις [595] ὑπέσχετο. Δώσω γὰρ αὐτοῖς, φησί,
καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν. Πνεῦμα δὲ οὐ τὸ
πανάγιον λέγει, ἀλλὰ τοῦ λογικοῦ τὴν ὁρμήν· τουτέστι,
τῇ μακρά ταύτη παιδεύσας παιδεία, καὶ διδάξας ὑμᾶς
τους ἡ ἁμαρτία φύει καρπούς, τὴν ἀρετὴν αἱρεῖσθαι
παρασκευάσω. Τοῦτο κανταῦθα ὁ μακάριος ᾔτησε Δαυΐδ,
τήν τε βλαβεῖσαν αὐτοῦ νεουργηθῆναι καρδίαν, καὶ τὸ λογικὸν ῥωσθῆναι, ὥστε τὴν εὐθεῖαν τρέχειν ὁδόν. Καὶ
πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.]
4. Η εὐγένεια ψυχῆς! ὦ ἔρως περὶ Θεόν!᾿ ἵνα λαλῆς
μοι πάλιν, καὶ ἐγώ σοι λαλώ, τὴν φιλίαν ἐκείνην ζητώ,
τὴν συνουσίαν. Τί γάρ, ὅτι ἀπηλλάγην κολάσεως; Εμοι
κόλασις τὸ μὴ διαλέγεσθαί σοι. Φιλῶ σε, καὶ μαίνομαι.
Οὐ δύναμαί σου τὴν οὐσίαν ἰδεῖν· ἀόρατος γάρ ἐστιν·
ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ ἔρωτος τὰ ἔργα σου βλέπω, καὶ σκιρτῶ. Οὐκ
εἶδόν σε, ἀλλ᾽ εἶδον τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐσκίρτησα, καὶ εἶπου· Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ. Εἶδον τὴν
γῆν, καὶ εἶπον· Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα
αὐτῆς. Εἶδον τὴν θάλασσαν, καὶ ἐχάρην, καὶ εἶπον·
Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐρύχωρος. Εἶδον τὴν
ἡμέραν καὶ τὴν νύκτα, καὶ ἐκέκραξα σοι· Σὴ ἐστιν ἡ
ἡμέρα καὶ σὺ ἐστιν ἡ νύξ· σὺ κατηρτίσω φαύσιν
καὶ ἥλιον. Εἶδον τὰ ὄρη, καὶ θαυμάσας εἶπον· Ορη τὰ
ὑψηλὰ ταῖς ἐλάφοις. Καὶ καθάπερ ὁ φιλῶν, κἂν μὴ ἴδῃ
τὸν φιλούμενον, ἱμάτιον δὲ αὐτοῦ ἴδῃ ἢ ὑποδήματα,
ἀγάλλεται καὶ σκιρτᾷ, καὶ ὥσπερ τινὰ λαμβάνει παρα
μυθίαν τοῦ ἔρωτος· οὕτω δὴ καὶ ἐγὼ περιέρχομαι ἐπὶ τὸ
σῶμα τῆς κτίσεως, ἁλύων καὶ ἐκμαινόμενος, ἀεί σοι λέτων Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς
τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν
Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζῶντα· πότε ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ Θεῷ. Βασιλεὺς εἶ, διάδημα ἔχεις· τί θέλεις;
Οἰχέσθω ταῦτα· τὸ κάλλος ἐκεῖνο ζητῶ, την προφητείαν
θέλω. Καταφρονῶ τῆς ἐξουσίας ταύτης, ὑπερορῷ τοῦ
βορβόρου φύλλα ταῦτα, καὶ νύξ, καὶ ὄναρ, καὶ χόρτος.
Το κάλλος μου ζητῶ. Πότε ἥξει; Οὐ δύναμαι ἐνεγκεῖν τὴν
• 4 ridam τί θέλεις καθαρῶς.
-
586
αναβολὴν, ἐπειδὴ τὴν παρρησίαν ταύτην ἀπώλεσα, ἣν ἡ
ἁμαρτία διετείχισεν ἐπελθοῦσα. Καρδίαν καθαράν κτι
σον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός. Καὶ οὐ ζητῶ καρδίαν καθαρὰν
μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἔνοικον αὐτῆς. Καὶ πνεῦμα εὐθὲς
ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Καλῶς εἶπεν, Εγ
καίνισον· ἄνωθεν γὰρ κατεσκευάσθη ἡ οἰκία. Ἐπαλαίω
σεν ἡ ἁμαρτία, ἐγκαινίσει ἡ χάρις σου. Μὴ ἀπορρίψης
με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου· καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ
ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ. [Σαφώς τοίνυν διὰ τού.
των μεμαθήκαμεν τῶν λόγων, ὡς οὐκ ἐγυμνώθη τῆς τοῦ
Πνεύματος χάριτος τοῦ ἁγίου. Οὐ γὰρ, ὡς γυμνωθείς,
ἀπολαβεῖν ἱκετεύει, ἀλλὰ μὴ στερηθῆναι ταύτης ἀντιβολεῖ, μηδὲ πόρων γενέσθαι τῆς θείας κηδεμονίας. Πρόσο
ωπον γὰρ ἐνταῦθα τὴν κηδεμονίαν εκάλεσεν. ᾿Απόδος
μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου· καὶ πνεύματι
ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Ο μὴ ἀπώλεσεν, ἔχειν ήντιβόλησε, τουτέστι, τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος· ὃ δὲ ἀπο
βέβληκεν, ἀπολαβεῖν ἱκετεύει· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐν Θεῷ εὐ
φροσύνη. Πάσης, φησί, θυμηδίας ἀπήλαυον, ἡνίκα πολτὴν εἶχον πρὸς σὲ, Δέσποτα, παρρησίαν· νῦν δὲ ταύτης
γεγυμνωμένος, καὶ τῆς εὐθυμίας ἐστέρημαι. Εγύμνωσε
δέ με τῆς παρρησίας ή δουλεία τῆς ἡδονῆς. Διὸ ἱκετεύω
τὴν προτέραν ἡγεμονίαν ἀπολαβεῖν μου τὸν νοῦν, καὶ
τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἀπολαβεῖν ἐξουσίαν. Πάλιν γὰρ ἐνα
ταῦθα πνεῦμα ἡγεμονικὸν ἐκάλεσε τὸν αὐτοκράτορα λο
γισμόν.] Καὶ τί μοι δίδως, ὦ Δαυΐδ, ἐὰν λάβῃς τὸ Πνεῦ
μα; Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ
ἐπιστρέψουσιν. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, διαλέγομαι τῇ οι
κουμένη Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας, ἀλαλάξατε τῷ Θεῷ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως· ὅτι Κύριος ύψο
στος, φοβερός, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν.
Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, λέγω· Κατακυρίευε ἐν μέσῳ των
ἐχθρῶν σου. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, λέγω· Οὐ δώσει
τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ, καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώ
σεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· καὶ πάλιν λέγω· [594] Μὴ
σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παρατι
κρασμῷ· καὶ πάλιν· Πᾶσα ἀνομία ἐμφράξει τὸ στό
μα αὐτῆς. Ἐὰν λάβω τὸ Πνεῦμα, λέγω· Εκκλινον ἀπὸ
κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν ζήτησον εἰρήνην, καὶ
δίωξον αὐτήν. Διηγήσομαι τὰς εὐεργεσίας σου τὰς εἰς
ἐμὲ,καὶ ἐρῶ· Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν,
πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ
μου. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς
ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ ποῦ εἰσιν; Οὐ
θύεις μοι πρόβατα οὐδὲ μόσχους; Οὐ ζητεῖς ταῦτα, θε
σίαν γὰρ καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· ὁλοκαυτώ
ματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. Σὺ εἶπας· Οὐ
δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν
ποιμνίων σου χιμάρους. θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἱ
νέσεως. Οὐ θέλεις ταῦτα, ἀλλὰ ζητεῖς τὰ τοῦ Υἱοῦ σου
θέλεις τὴν ἐπιστροφὴν τῆς πλάνης, καὶ τὴν αἵρεσιν τῆς
ἀληθείας· ἐκείνην θέλεις τὴν θυσίαν. Ρῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. [Συνεχώς
ἐπὶ τῇ μνήμῃ περιστρέφει τοῦ Οὐρίου τὸν φόνον. Τούτο
γὰρ κὰν τῷ προοιμίῳ δεδήλωκεν, ὅτι ῾Η ἁμαρτία μου
ἐνώπιόν μου ἐστὶ διὰ παντός. Αγαλλιάσεται ἡ
γλωσσά μου τὴν δικαιοσύνην σου. Τοῦτο ὁ Σύμμαχος
οὕτως ἡρμήνευσε· Διαλαλήσει ἡ γλῶσσα μου την
ἐλεημοσύνην σου. Οὐ γὰρ σιγήσω τῆς ἀφέσεως ἀπο
λαύσας, ἀλλ' ὑμνῶν σε διατελέσω, καὶ τὰς σας διηγούμε
νος χάριτας. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ
στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Η γὰρ ἁμαρ
τία πέφυκε τὴν γλώτταν δεσμεῖν, ἐμφράττειν τὸ στόμα.
Αντιβολεῖ τοίνυν ὁ προφήτης, διὰ τῆς ἀφέσεως τῆς προ
τέρας παρρησίας μεταλαχεῖν, καὶ τὴν γλώτταν εἰς ύμν
ῳδίαν κινήσαι. "Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἄν
ολοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Συνάδει καὶ ταῦτα τοῖς
εἰρημένοις ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῳ. Ακηκόαμεν γὰρ
ἐκεῖ τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οίκου σου
μίσχους. Τοιγάρτοι παρὰ τῆς θείας ἀκούσας φωνής
εἰκότως ἔφη, ὅτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν καὶ
τὰ ἑξῆς. Σὺ γὰρ, φησίν, εἴρηκας μὴ θυμήρεις εἶναι τοῦ
τὰς τῶν ἀλόγων θυσίας, οὗ δὴ χάριν καὶ τὴν ἀρέσκουσαν
στη θυσίαν προσοίσω.] Ἐπεὶ οὖν οὐ θέλω ταῦτα, τί μοι
δίδως; Εχω καὶ ἄλλην θυσίαν, ἣν ηὐδόκησας τ· θεεία
b Qidam ἣν θελεις
col. 587–588page 6 of 11
negasti, caque de causa gratum tibi sacrificium offe
ram. Quoniam igitur hæc nolo, quid mihi dabis? Ha
beo, inquit, alind sacrificium, quod tibi cordi est.
49. Sacrificium Deo, spiritus contribulatus: cor con
tritum et humiliatum Deus non despiciet. Victima, in
quit, tibi Deo nostro grata et jucunda est humilitas.
Quocirca corde meo apprime humiliato, ac velut ex
fenuato, gratum tibi sacrificium offeram. Sacrificii
loco animi submissionem tibi immolabo: tantum
modo peccatum meum solve, ac mihi Spiritum san
ctum largire.
10. Nam quod hoc sacrificium, hoc est humilitas,
Judaico longe præstantius sit, non dubium est: id
que non nunc dumtaxat, sed etiam tum temporis
etenim tres illi pueri, qui in Babylonica fornace erant,
ac flammam in lutum commutarunt, juvenes, inquani,
illi et senes, pauci illi et multis potentiores, captivi
illi et rege fortiores: illi, inquam, qui patriam aniise
rant, et fidei jacturam non fecerant, nudi illi et vesti
i, pauperes et locupletes, servi et liberis meliores,
qui fornacem in rorem converterunt, et elementa
iinmutarunt, qui ignis vim et facultatem exstinxe
runt, qui a tyranno constricti ab igne soluti sunt,
supplicibus verbis ad bunc modum utebantur? Pec
cavimus, injuste egimus, iniquitatem fecimus, recedentes
a te. Non est dux, nec propheta, nec princeps, nec ho
locaustum, nec locus offerendi primitias coram te, ut
possimus invenire misericordiam: sed in animo contrito
et spiritu humilitatis suscipiamur (Dan. 5. 29. 38. 39).
Sacrificium Deo, spiritus contribulatus: cor contritum
et humiliatum Deus non despiciet.
De Judæis in Bubylone_captivis Psalmus intelligen
dus. 20. Benigne fac, Domine, in bona voluntate tra
Sion, ut ædificentur muri Jerusalem. 21. Tunc accepta
bis sacrificium justitiæ, oblationem et holocausta: lunc
imponent super alture tuum vitulos. Apertius his verbis
didicimus hunc Psalmum prophetia plenum esse. Nam
iis, qui in Babylone habitare cogebantur, et servitute
liberari cupiebant, hæc verba conveniunt. Supplices
enim illi rogant, ut civitas misericordiam aliquam
consequatur, hoc est, ut muri instaurentur, ac legalis
cultus celebretur. Nunc enim, inquit, nobis alienam
regionem incolentibus, ea, que lege sancita sunt, sa
crificia offerre minime licet: cum lege tua cautum
sit, ne quis alibi usquam, quam in illa urbe sacra fa
ciat. Quod si reditum obtinuerimus, ac templum in
stauraverimus, tum denique legalia sacrificia tibi of
feremus. Alteram quoque prophetiam extrema hujusce
Psalmi pars habet. Posteaquam enim Spiritus sancti
munera superius posuit, ac postea Deum legalibus sa
crificiis minime delectari ostendit, rogat jam, ut nova
Sinu exsistɔt, ac cælestis Jerusalem in terra condatur,
novaque vitæ ratio quamprimum præbeatur, quæ non
rationis expertes victimas, sed justitiæ sacrificium
offerat. Hic igitur, quæso, animum attendite: quippe
vos omnes doctores, omnes monachos efficere cupio
non in eo, ut uxoribus careatis, sed ut pietatis speci
men exhibeatis, ac veluti igneum quemdam vultum
præferatis. Quidnam est igitur quod quæritur? Hoc
nimirum, confessus est, rogavit, obsecravit, suppli
cavit, lacrymas profudit, cor mundum postulavit, fì
dem dedit. Quæstio in hoc sita est, an optaliin con
sequutus sit. Magna ex hac jactatione voluptate afficior.
Non ita nauclerus deleciatur, cum a tergo fluctus
excitari videt ac navin ulterius propellere, dum ven‐
tus surgit a puppi: ut ego, cum istud mare cerno, læ
tor et exsulto. Non enim solum fluctus agitatos video,
sed multitudinem redundantem alque commotam.
Video, inquam, vos jactari ac suffocari, nec tamen
resilire; video vos vim perpeti, nec tamen resilire;
vos opprimi, et tamen animum suffulcire. Siqui
tem vestra audiendi cupiditas alacritatem mihi ex
citat. Quæstio igitur in hoc sita est: Oravit, rogavit,
absecravit, supplicavit, poenam deposuit, a supplicio
erectus est: quæritur jam, an ad pristinam fiduciam
redierit, an Spiritus sancti gratiam acceperit, an quo f
postularit, hoc est, cor mundum ac spiritum rectum,
consequutus sit an denique tantam pœnitentia vim
habuerit, ut eum ad pristinam nobilitatem reduxe
rit. Attendite diligenter. Hic Psalmus quinquagesimus
est. Qualis? Psalmus, inquam, de peccato, de con
fessione, de postulatione. Post hunc scripsit sexagesi
mum, septuagesimum, octogesimum, nonagesinjum,
centesimum. Itaque ne quis dicat: Quid tum, si psal
mos scripsit? non enim Spiritus sancti instinctu hos
scripsit; neque enim Spiritum sanctum accepit; vẹ.
rum sequentes psalinos humano dumtaxat ingenio at
que prudentia conscripsit: nam Spiritu sancto vaculis
erat. Etenim peccatum quidem ipsi remissum est: at
Spiritus sanctus non item ei datus est. Quamvis enim
ein postularit, nusquam tamen responsum ullum in
venimus, quo eum ipsi datum esse constet. Attende
queso. Scripsit quinquagesimum, sexagesimum, se
ptuagesimum, octogesimum, centesimum. Scripsit
etiam alium Psalmum post centesimum, ac post multos
alios Psalmos ait: Dixit Dominus Domino neo: Sede a
dextris meis, donec ponam inimicos tuos scubellum pe
dum tuorum (Psal. 109. 1. 2). Hunc igitur Psalmum,
qui post admissum scelus dictus est, in Spiritu san
clo dictum esse comperimus. Unde id liquet? Chri
stus indicavit. Postquam enini omnia operatus fueral,
mari frenum injecerat, leprosos mundaverat, dæmo
nes in fugam verterat, vitium depoterat, paralytici
artus constrinxerat vox e cælo descendit: Hic est
Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum
andite (Matth. 17. 5); Dominus ipsi testimonium
dixit, res ipse clamarunt, Spiritus in columbæ specie
ad eum venit, Joannes ipsi testificatus est: Ecce
agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi (Joan. 1. 29)
tum denique cum ad crucem ascensurus esset, omni
bus ipsis accitis, ad cos inquit: Quid vobis videtur de
Christo (Matth. 22. 42)? Non initio vos interrogasi,
non vos initio testes vocavi, quoniam divinitatis mee
argimentum nondum vobis præbuerani. Postquain
autein elementa omnia divinitatem meam demonstra
runt, postquam Pater, postquam mea cum ipso cou
cordia, postquam doctrina mea omnes vos velut manu
duxit, postquam jam ne umbram quidem ullam con
tradictionis habetis, Quid vobis videtur de Christo!
Cujus filius est (Ibid.)? Respondent improbi illi et
impudentes, Davidis, divinitatem videlicet negantes,
nec, quod Dei filius esset, profiteri volentes. Quid
igitur ipse? Quomodo igitur Duvid in Spiritu sancio
Dominum me vocat, dicens (Ibid. v. 43. 44): Dixit Do
minus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam
inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Quod si David
Spiritum habebat, solutum utique peccatum erat; si
autem peccatum solutum erat, postulatum quoque
suum acceperat. Ait enim David: Cor mundum crea
in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus
meis. Viden' ut ad pristinam dignitatem suam rur
sum rediit? Rursum propheta factus est, rursum de
Christo sermonem habet, rursum fiduciam suam re
cepit, nec peccatum labem ullam ipsi attulit. Vidi
stin' quanta pœnitemiæ vis sit? Quid dico? Et vivus
et mortuus viribus valuit. Venerunt enim aliquando
barbari, ac civitatem obsidione cinxerunt. Ezechias
vir justus Deum rogabat, atque obsecrabat, dicens
Miserere mei, Domine, ac parce huic civitati (Isai. 37.
20). Venit ad eum propheta Isaias: ne ille justitiam
suam exauditam fuisse arbitraretur, quamquam alio
qui mille jam anni a Davidis morte Nuxissent, quid
ait? Protegam te et urbem hanc propter me, el propier
David servum meum (Ibid. v. 35). Mortuus erat David,
et fiducia ipsius vivit, et qui e vivis excesserat viventi
opem ferebat. O virum justum, qui etiam post mor
tem pro murorum defensione dimicabat! Hic salis,
ut opinor, explicata quæstione, finem dicendi faciamı,
in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et impe
rium, in sæcula sæculorum. Amen.
col. 589–590page 7 of 11
PG 55:589[] ΕΙΣ ΤΟΝ ΝΑ ΨΑΛΜΟΝ 4. Εἰς τὸ τέλος συνέσεως τῷ Δαυΐδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωήκ τὸν Ἰδουμαῖον, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ, καὶ εἰπεῖν αὐτῷ· Ἦλθε Δαυΐδ εἰς τὸν οἶκον 'Αβιμέλεχ. Τι ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ὁ δυνατός; Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσα σου· ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον, ἐποίησας δόλον· ἠγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τὸ λαλῆ σαι δικαιοσύνην. Ηγάπησας πάντα ῥήματα καταποντισμοῦ, γλώσσαν δολίαν. α'. Ο μὲν λγ' ψαλμὸς εἴρηται τῷ Δαυΐδ. Οπότε ἠλλοίωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐναντίον Αβιμέλεχ, καὶ ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ ἀπῆλθεν. Οὑτοσὶ δὲ ἐκείνῳ ἀκόλουθος ἂν εἴη κατὰ τὴν ἱστορίαν. Λέγει γὰρ ἡ Γραφὴ τῶν Βα σιλειῶν· Καὶ ἐκεῖ ἦν ἐν τῶν παιδαρίων του Σαούλ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Επισημαίνεται δὲ τὸν καιρὸν, ἐν ᾧ ἦλθε Δαυΐδ εἰς τὸν οἶκον Αβιμέλεχ, καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγε, λαβὼν παρὰ τοῦ ἀρχιερέως, ὅτε καὶ Αλλοίωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐνώπιον Αβιμέλεχ, καὶ ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ ἀπῆλθε. Κατ' αὐτὸν γὰρ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἐκεῖ ἦν, φησὶν, ἐν τῶν παιδαρίων τοῦ Σαούλ Δωήκ ο Σύρος, νέμων τὰς ἡμιόνους Σαούλ, ὃς μετὰ ταῦτα ἐλθὼν πρὸς Σαούλ εἶπεν· Εώρακα τὸν υἱὸν Ἰεσσαὶ παραγενόμενον εἰς Νομβᾶ πρὸς Ἀβιμέλεχ υἱὸν ᾿Αχιτώβ τὸν ἱερέα. Καὶ ἠρώτα αὐτὸν διὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπισιτισμὸν ἔδωκεν αὐτῷ· καὶ τὴν ῥομ φαίαν Γολιάθ τοῦ ἀλλοφύλου ἔδωκεν αὐτῷ. Καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς καλέσαι τὸν Ἀβιμέλεχ τὸν ἱερέα, καὶ πάντας τοὺς υἱοὺς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, τοὺς ἱερεῖς τοῦ Κυρίου τοὺς ἐν Νομβᾷ, καὶ παρεγένοντο πάντες πρὸς τὸν βασιλέα· ὅτε καὶ κελεύσαντος τοῦ Σαούλ, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Δωὴκ Ἐθανάτωσε τοὺς ἱερεῖς τοῦ Κυρίου τριακοσίους καὶ πέντε ἄνδρας φέροντας Ἐφούδ, καὶ τὴν Νομβᾶ τὴν πόλιν των ἱερέων επάταξεν ἐν στόματι ρομφαίας, ἀπὸ ἀνδρὸς ἕως γυναικὸς, ἀπὸ νηπίου ἕως θηλάζοντος, καὶ μό σχου, καὶ ὄνου, καὶ προβάτου ἐν στόματι ρομφαίας. Ταῦτ᾽ οὖν μαθὼν ὁ Δαυΐδ τοῦτον πεπραγμένα τον τρό πον, τοὺς προκειμένους προφέρεται λόγους, οὔτε ᾠδὴν περιέχοντας, οὔτε ὕμνον, οὔτε ψαλμὸν, οὔτε τι τοιοῦτο. Πως γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν ἐπὶ συμφορᾷ τοιούτων ἱερέων ᾠδὰς αὐτὸν καὶ ψαλμοὺς ἄδειν; Διὸ οὐδὲν τοιοῦτον ἐπι γέγραπται· μόνον δὲ Εἰς τὸ τέλος, εἴρηται, καὶ, Συν ἔσεως, ἐπειδὴ τὰ τελευταῖα τῶν λόγων ἀγαθῶν ἐστιν ἀπαγγελτικά, ἐν οἷς φησιν· Ἐγὼ δὲ, ὡσεὶ ἐλαία κατά καρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἤλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶν νος. Καὶ συνέσεως δὲ τῆς ἐκ Θεοῦ δεῖται ἡ τῶν ἐμφε ρημένων λόγων διάνοια. "Οτε μὲν οὖν παρὰ τῷ ᾿Αβιμέλεχ γενόμενος τῆς ἱερατικῆς ἀπελεύσατο τροφῆς, ἀλλοιώσας τὴν γεῦσιν αὐτοῦ, ἢ, Τὸν τρόπον αὐτοῦ, κατὰ τὴν τῶν λοιπῶν ἑρμηνείαν, εὐλογίας καὶ εὐχαριστίας ἀνέπεμπε τῷ Θεῷ, λέγων· Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ, διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Νυνὶ δὲ ὅτε τοῦ διαβόλου Δωὴν τὴν πρᾶξιν ἔγνω, καὶ ὡς τοσούτους ἀνεῖλεν ἱερεῖς ἔργῳ δια βολικῷ χρησάμενος, πρὸς αὐτὸν συντάττει τοὺς προκειμένους λόγους, φάσκων· Τί ἐγκαυχᾷ ἐν κακίᾳ ὁ δυνα τός; 'Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατα ἡ γλῶσσά σου. Καλοῦνται [] μὲν τὰ μετὰ χεῖρας πολύ πρότερον τοῖς χρόνοις τῆς ἱστορίας τοῦ πεντηκοστοῦ ψαλμοῦ. Ἔτι γὰρ ζῶντος Σαούλ, καὶ πρὸ τοῦ βασι λεῦσαι τὸν Δαυΐδ, ταῦτα καὶ πέπρακτο καὶ εἴρητο μακροῖς δὲ ὕστερον χρόνοις μετὰ τὸν θάνατον Σαούλ, καὶ πρὸς τοῖς τελευταίοις τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας ὁ Δαυτό τὴν ἐν τῷ πεντηκοστῷ ποιεῖται ἐξομολόγησιν· ἣν προ ταξε διὰ τὴν πρὸς τὸν μθ' ψαλμὸν ἀκολουθίαν, ὥσπερ οὖν ἀποδέδεικται. Οἱ δ᾽ ἀπὸ τοῦ πρώτου καὶ πεντηκοστοῦ τὸν ἀριθμὸν εἴκοσι τοῦ Δαυΐδ ἐπιγεγραμμένοι μέχρι τοῦ ἑβδομηκοστοῦ, ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς τὴν ὑπόθεσιν εἰλής φασιν. Ἐοίκασιν οὖν ἔτι ζῶντος Σαούλ εἰρῆσθαι, πρὶν ἢ βασιλεῦσαι τὸν Δαυΐδ. "Ο τε γὰρ μετὰ χεῖρας ἔτι ζώντος Σαούλ ἐλέχθη, Ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωήκ τὸν Ἰδουμαίος, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ. ὅτι ἦλθε Δαυίδ εἰς τὸν οἶκον 'Αβιμέλεχ. Ἀλλὰ καὶ ὁ πεντηκοστός τρίτος, Εν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιψαίους, καὶ εἰπεῖν τῷ Σαούλ. Ούκ ἰδοὺ Δαυΐδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν, εἴρηται. Καὶ ὁ πέμπτος δὲ καὶ πεντηκοστός, ὅτε ἐκράτησαν αὐτὸν οἱ ἀλλόφυλοι ἐν Γεθ, ἐπιγέγραπται. Ην δὲ καὶ αὐτὸς ὁ χρόνος ὁ πρὸ τῆς βασιλείας Δαυΐδ ἔτι τοῦ Σαούλ περ ριόντος τῷ βίῳ. Καὶ ὁ πεντηκοστὸς ἔκτος ἐπιγράφει Τῷ Δαυΐδ, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. Ὡσαύτως καὶ ὁ πεντηκοστός όγδοος. Οπότε, φησὶν, ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξα τὸν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατώσαι αυτόν. "Ο γε μήν πεντηκοστὸς ἔννατος, εἰ καὶ μετὰ τὸν θάνατον Σαούλ είρητο, ήδη βασιλεύσαντος τοῦ Δαυΐδ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς πρὸ τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν πράξεως· δ δὴ σημαίνεται ἀπὸ τῆς ἀπογραφῆς, ἥτις δηλοῖ τὸν χρόνον φάσκουσα Οπότε ενεπύρισε την Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σώβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπα ταξε τὴν φάραγγα τῶν ἀλῶν, δώδεκα χιλιάδας. Ταύτα δὲ τοῖς χρόνοις προάγει τὴν ἐν τῷ πεντηκοστῷ ψαλμό ἐξομολόγησιν. Ἔτι μὴν καὶ ὁ ἐξηκοστός δεύτερος ψαλ μᾶς ἐλέχθη τῷ Δαυΐδ, Ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, ζῶντος ἔτι τοῦ Σαούλ. Καὶ θέα όπως σχεδὸν οἱ πλεῖστοι τοῦ δευτέρου μέρους τῆς βίβλου των Ψαλμῶν τοῦ Δαυΐδ, παρεκτὸς τοῦ πεντηκοστοῦ, τοὺς πρόπαλα: εἰρημένους αὐτῷ πρὸ τῶν χρόνων τῆς κατά τὸν Ουρίαν πράξεως περιειλήφασι. Τὸ μὲν οὖν πρώτον μέρος [ἀπὸ] τῆς αὐτῆς βίβλου τὸ ἀπὸ πρώτου καὶ μέχρι τεσσαρακοστοῦ τὴν ἐναντίαν εἶχε τάξιν. Τὰ γὰρ μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν τοῦ πεντηκοστοῦ ἐκεῖνο περιείχε τὸ μέρος. Ο οὖν τρίτος ψαλμὸς λέλεκτο τῷ Δαυίδ, Οπότε επ εδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Αβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐ τοῦ ἔφευγε δὲ τὸν υἱὸν μετὰ τὴν ἱστορία» του Ουμίου. β'. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἔκτῳ τῆς αὐτῆς ἕνεκεν πράξεων, λαλούνται.Jure Savilius et Fronto Ducæus homiliam sequentem pro spuria habuerunt. Nihil in ea Chrysostomum sapit. Stylus omnino alienus ab ejus dicendi genere. Repetita vero frequenter ejus lectione, Eusebium Cæsariensein me legere videbar, quamobrem ad ejus Commentarium in Psalmos adii, comperique nihil aliud hanc homiliam esse, si tamen vere homilia dici possit, quam Commentarium Eusebii in bunc Psal mum, et quidem fere semper de verbo ad verbum, paucis tantum hinc et inde adjectis. Tanta quippe * Collata cum cod. Reg. 2329, qui paucissima habet lectio num discrimiua. b b Savil. conj.
589
SPURIA.
590
MONITUM
Jure Savilius et Fronto Ducæus homiliam sequentem pro spuria habuerunt. Nihil in ea Chrysostomum
sapit. Stylus omnino alienus ab ejus dicendi genere. Repetita vero frequenter ejus lectione, Eusebium
Cæsariensein me legere videbar, quamobrem ad ejus Commentarium in Psalmos adii, comperique nihil
aliud hanc homiliam esse, si tamen vere homilia dici possit, quam Commentarium Eusebii in bunc Psalmum, et quidem fere semper de verbo ad verbum, paucis tantum hinc et inde adjectis. Tanta quippe
[597] ΕΙΣ ΤΟΝ ΝΑ ΨΑΛΜΟΝ 4.
Εἰς τὸ τέλος συνέσεως τῷ Δαυΐδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωήκ
τὸν Ἰδουμαῖον, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ, καὶ
εἰπεῖν αὐτῷ· Ἦλθε Δαυΐδ εἰς τὸν οἶκον 'Αβιμέλεχ.
Τι ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ὁ δυνατός; Ανομίαν ὅλην τὴν
ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσα σου· ὡσεὶ
ξυρὸν ἠκονημένον, ἐποίησας δόλον· ἠγάπησας
κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τὸ λαλῆ
σαι δικαιοσύνην. Ηγάπησας πάντα ῥήματα καταποντισμοῦ, γλώσσαν δολίαν.
α'. Ο μὲν λγ' ψαλμὸς εἴρηται τῷ Δαυΐδ. Οπότε ήλλοίω
σε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐναντίον Αβιμέλεχ, καὶ ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ ἀπῆλθεν. Οὑτοσὶ δὲ ἐκείνῳ ἀκόλουθος
ἂν εἴη κατὰ τὴν ἱστορίαν. Λέγει γὰρ ἡ Γραφὴ τῶν Βα
σιλειῶν· Καὶ ἐκεῖ ἦν ἐν τῶν παιδαρίων του Σαούλ ἐν
τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Επισημαίνεται δὲ τὸν καιρὸν, ἐν ᾧ
ἦλθε Δαυΐδ εἰς τὸν οἶκον Αβιμέλεχ, καὶ τοὺς ἄρτους τῆς
προθέσεως ἔφαγε, λαβὼν παρὰ τοῦ ἀρχιερέως, ὅτε καὶ
Αλλοίωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐνώπιον Αβιμέλεχ, καὶ
ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ ἀπῆλθε. Κατ' αὐτὸν γὰρ ἐκεῖνον
τὸν καιρὸν ἐκεῖ ἦν, φησὶν, ἐν τῶν παιδαρίων τοῦ Σαούλ
Δωήκ ο Σύρος, νέμων τὰς ἡμιόνους Σαούλ, ὃς μετὰ
ταῦτα ἐλθὼν πρὸς Σαούλ εἶπεν· Εώρακα τὸν υἱὸν
Ἰεσσαὶ παραγενόμενον εἰς Νομβᾶ πρὸς Ἀβιμέλεχ
υἱὸν ᾿Αχιτώβ τὸν ἱερέα. Καὶ ἠρώτα αὐτὸν διὰ τοῦ
Θεοῦ, καὶ ἐπισιτισμὸν ἔδωκεν αὐτῷ· καὶ τὴν ῥομ
φαίαν Γολιάθ τοῦ ἀλλοφύλου ἔδωκεν αὐτῷ. Καὶ
ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς καλέσαι τὸν Ἀβιμέλεχ τὸν
ἱερέα, καὶ πάντας τοὺς υἱοὺς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ,
τοὺς ἱερεῖς τοῦ Κυρίου τοὺς ἐν Νομβᾷ, καὶ παρεγένοντο πάντες πρὸς τὸν βασιλέα· ὅτε καὶ κελεύσαν
τος τοῦ Σαούλ, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Δωὴκ Ἐθανάτωσε τοὺς
ἱερεῖς τοῦ Κυρίου τριακοσίους καὶ πέντε ἄνδρας
φέροντας Ἐφούδ, καὶ τὴν Νομβᾶ τὴν πόλιν των
ἱερέων επάταξεν ἐν στόματι ρομφαίας, ἀπὸ ἀνδρὸς
ἕως γυναικὸς, ἀπὸ νηπίου ἕως θηλάζοντος, καὶ μό
σχου, καὶ ὄνου, καὶ προβάτου ἐν στόματι ρομφαίας.
Ταῦτ᾽ οὖν μαθὼν ὁ Δαυΐδ τοῦτον πεπραγμένα τον τρόπον, τοὺς προκειμένους προφέρεται λόγους, οὔτε ᾠδὴν
περιέχοντας, οὔτε ὕμνον, οὔτε ψαλμὸν, οὔτε τι τοιοῦτο.
Πως γὰρ καὶ οἷόν τε ἦν ἐπὶ συμφορᾷ τοιούτων ἱερέων
ᾠδὰς αὐτὸν καὶ ψαλμοὺς ἄδειν; Διὸ οὐδὲν τοιοῦτον ἐπιγέγραπται· μόνον δὲ Εἰς τὸ τέλος, εἴρηται, καὶ, Συνἔσεως, ἐπειδὴ τὰ τελευταῖα τῶν λόγων ἀγαθῶν ἐστιν
ἀπαγγελτικά, ἐν οἷς φησιν· Ἐγὼ δὲ, ὡσεὶ ἐλαία κατά
καρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἤλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος
τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶν
νος. Καὶ συνέσεως δὲ τῆς ἐκ Θεοῦ δεῖται ἡ τῶν ἐμφερημένων λόγων διάνοια. "Οτε μὲν οὖν παρὰ τῷ ᾿Αβιμέλεχ
γενόμενος τῆς ἱερατικῆς ἀπελεύσατο τροφῆς, ἀλλοιώσας
τὴν γεῦσιν αὐτοῦ, ἢ, Τὸν τρόπον αὐτοῦ, κατὰ τὴν τῶν
λοιπῶν ἑρμηνείαν, εὐλογίας καὶ εὐχαριστίας ἀνέπεμπε
* Collata cum cod. Reg. 2329, qui paucissima habet lectionum discrimiua.
τῷ Θεῷ, λέγων· Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ
καιρῷ, διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί
μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Νυνὶ δὲ ὅτε τοῦ διαβόλου Δωὴν τὴν
πρᾶξιν ἔγνω, καὶ ὡς τοσούτους ἀνεῖλεν ἱερεῖς ἔργῳ διαβολικῷ χρησάμενος, πρὸς αὐτὸν συντάττει τοὺς προκει
μένους λόγους, φάσκων· Τί ἐγκαυχᾷ ἐν κακίᾳ ὁ δυνα
τός; 'Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατα
ἡ γλῶσσά σου. Καλοῦνται b [598] μὲν τὰ μετὰ χεῖρας
πολύ πρότερον τοῖς χρόνοις τῆς ἱστορίας τοῦ πεντηκο
στοῦ ψαλμοῦ. Ἔτι γὰρ ζῶντος Σαούλ, καὶ πρὸ τοῦ βασι
λεῦσαι τὸν Δαυΐδ, ταῦτα καὶ πέπρακτο καὶ εἴρητο
μακροῖς δὲ ὕστερον χρόνοις μετὰ τὸν θάνατον Σαούλ,
καὶ πρὸς τοῖς τελευταίοις τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας ὁ Δαυτό
τὴν ἐν τῷ πεντηκοστῷ ποιεῖται ἐξομολόγησιν· ἣν προ
ταξε διὰ τὴν πρὸς τὸν μθ' ψαλμὸν ἀκολουθίαν, ὥσπερ
οὖν ἀποδέδεικται. Οἱ δ᾽ ἀπὸ τοῦ πρώτου καὶ πεντηκο
στοῦ τὸν ἀριθμὸν εἴκοσι τοῦ Δαυΐδ ἐπιγεγραμμένοι μέχρι
τοῦ ἑβδομηκοστοῦ, ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς τὴν ὑπόθεσιν εἰλής
φασιν. Ἐοίκασιν οὖν ἔτι ζῶντος Σαούλ εἰρῆσθαι, πρὶν ἢ
βασιλεῦσαι τὸν Δαυΐδ. "Ο τε γὰρ μετὰ χεῖρας ἔτι ζώντος
Σαούλ ἐλέχθη, Ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωήκ τὸν Ἰδουμαίος,
καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ. ὅτι ἦλθε Δαυίδ εἰς τὸν
οἶκον 'Αβιμέλεχ. Ἀλλὰ καὶ ὁ πεντηκοστός τρίτος, Εν
τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιψαίους, καὶ εἰπεῖν τῷ Σαούλ. Ούκ
ἰδοὺ Δαυΐδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν, εἴρηται. Καὶ ὁ
πέμπτος δὲ καὶ πεντηκοστός, ὅτε ἐκράτησαν αὐτὸν
οἱ ἀλλόφυλοι ἐν Γεθ, ἐπιγέγραπται. Ην δὲ καὶ αὐτὸς
ὁ χρόνος ὁ πρὸ τῆς βασιλείας Δαυΐδ ἔτι τοῦ Σαούλ περ
ριόντος τῷ βίῳ. Καὶ ὁ πεντηκοστὸς ἔκτος ἐπιγράφει
Τῷ Δαυΐδ, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου
Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. Ὡσαύτως καὶ ὁ πεντηκοστός
όγδοος. Οπότε, φησὶν, ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξα
τὸν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατώσαι αυτόν. "Ο γε μήν
πεντηκοστὸς ἔννατος, εἰ καὶ μετὰ τὸν θάνατον Σαούλ
είρητο, ήδη βασιλεύσαντος τοῦ Δαυΐδ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς
πρὸ τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν πράξεως· δ δὴ σημαίνεται
ἀπὸ τῆς ἀπογραφῆς, ἥτις δηλοῖ τὸν χρόνον φάσκουσα:
Οπότε ενεπύρισε την Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ
τὴν Συρίαν Σώβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπα·
ταξε τὴν φάραγγα τῶν ἀλῶν, δώδεκα χιλιάδας. Ταύτα
δὲ τοῖς χρόνοις προάγει τὴν ἐν τῷ πεντηκοστῷ ψαλμό
ἐξομολόγησιν. Ἔτι μὴν καὶ ὁ ἐξηκοστός δεύτερος ψαλ
μᾶς ἐλέχθη τῷ Δαυΐδ, Ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ
τῆς Ἰουδαίας, ζῶντος ἔτι τοῦ Σαούλ. Καὶ θέα όπως
σχεδὸν οἱ πλεῖστοι τοῦ δευτέρου μέρους τῆς βίβλου των
Ψαλμῶν τοῦ Δαυΐδ, παρεκτὸς τοῦ πεντηκοστοῦ, τοὺς
πρόπαλα: εἰρημένους αὐτῷ πρὸ τῶν χρόνων τῆς κατά
τὸν Ουρίαν πράξεως περιειλήφασι. Τὸ μὲν οὖν πρώτον
μέρος [ἀπὸ] τῆς αὐτῆς βίβλου τὸ ἀπὸ πρώτου καὶ μέχρι
τεσσαρακοστοῦ τὴν ἐναντίαν εἶχε τάξιν. Τὰ γὰρ μετὰ τὴν
ἐξομολόγησιν τοῦ πεντηκοστοῦ ἐκεῖνο περιείχε τὸ μέρος.
Ο οὖν τρίτος ψαλμὸς λέλεκτο τῷ Δαυίδ, Οπότε επ
εδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Αβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἔφευγε δὲ τὸν υἱὸν μετὰ τὴν ἱστορία» του Ουμίου.
β'. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἔκτῳ τῆς αὐτῆς ἕνεκεν πράξεων,
b Savil. conj. λαλούνται.
'
col. 591–592page 8 of 11
lacrymis meis stratum meum rigabo (v. 7). Septimus
etiam, cum pro sermonibus Chusi filii Jemini dice
retur, ad eadem profecto tempora spectabat. Chosi
etenim, qui Davidís princeps amicus erat, cum Absa
lone fuit (2. Reg. 15. 32). Insuper demonstratum est,
decimum septimum Psalmum extremo vitæ. Davidis
tempore dictum esse. Sed et tricesimus septimus, qui
inscriptus est, In reminiscentiam, eamdem cum sexto
sententiam habens, ab iisdem verbis auspicatur, di
cens: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in
ira tua corripius me; ac progrediens eamdem cum ea,
que in quinquagesimo habetur, confessionem emittit,
tum in aliis verbis, tum præsertim cum ait, Quoniam
iniquitates meæ supergressæ sunt caput meum. Putrue
runt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ
meæ (v. 5. 6). Ac tu quoque per teipsum colligens,
illud reperies, quamplurima eorum, quæ in prima
Psalmorum parte continentur, post Uria historiam
dicta esse: contraque ea, quæ quinquagesimum Psal
mum sequuntur, facinus illud adversus Uriam tem
pore anteire.
Cur David temporum ordinem sequutus non sit.
Cur ergo non, ut temporum series postulabat, qui
tempore primi sunt, primi collocati sunt, atque item
posteriores posteriori loco, verum primi, qui vivente
adhuc Saule dicti sunt in secunda Psalmorum parte,
contra autem, qui tempore posteriores sunt, in prima?
Mea quidem sententia idcirco hoc ordine collocati
sunt, ut ne a melioribus ad deteriora ferrentur: per
pauci enim. In finem ne perdas (Psal. 56. 1. et 71. 1).
Quocirca tristiora prius collocata sunt, ut lætiora in
secundum locum reservarentur, coopertis nimirum et
exstinctis deterioribus, ob latiora quæ deinceps se
quuntur. Verisimile autem est Davidem, id quod post
ea ab ipso peccatum est, per ea, quæ prius ab ipso
Frete gesta sunt, obtegere velle. Atque etiam illud
dici queat, eum ob singularem pietatem confessiones
prius collocasse, quoniain Justus in principio sermonis
nccusator est sui (Prov. 18. 17). Verum his de Psal
morum ordine, ejusque ratione a nobis allatis, tem
pus jam est ut ad explanandas quinquagesimi primi
Psalini voces accedamus. Hæc igitur verba literis
maudavit, posteaquam rescivit quænam Doec Syrus
per eas calumnias, quas adversus se conflaverat,
designasset. Ideo quasi ad eum orationem dirigit,
dicens: Quid gloriaris in malitia, qui potens es? Qui
in vitio impotens est, et imbecillis ac parvus, exube
rantibus in eo probis moribus, is tamquam in vitio
infirmior, pudore afficitur, cum peccat, atque con
scientia stimulis exagitatus, resipiscere fortasse que
at, ac per confessionem et sinceram pœnitentiam,
vitio suo remedia comminisci: qui autem in impro
bitate potens est, in ea superbit, ac se jactat, velut
ob insigne quoddamn ac præclarum facinus gloriaus.
Ac mihi videtur præsens oratio contrarios mores de
scribere iis, qui in quinquagesimo Psalmo commemo
rati sunt. Etenim in illo is, qui in peccatum semel
lapsus erat, pœnitentia ducebatur, seseque macerabat,
scelus suam confitens, ac mala sua luctu prosequens
hic autem utpote in improbitate potens, ne externas
quidem reprehensiones moratur, verum in vitio, per
inde atque in virtute faceret, sibi placet, et gloriatur
sic affectus, ut ad ea, quæ ipsi conscientia objicit,
pudorem omnem absterserit. Deinde etiam iniquita
iem tota die cogitat: vel, ut Symmachus vertit, Sin
gulis diebus sed et cogitationes sceleris in lingua
gestat, non eas in intimis animæ promptuariis occul
tans verum and entibus cunctis exponens. Unde
etiam dictum est, Injustitiam cogitavit lingua tua. Quo
in genere sunt, qui sine ullo metu ac verborum inte
gumento turpia loquuntur, aut temere impia verba
proferunt, aut variis mendaciis et perjuriis utuntur,
aut denique aperte calumnias adversus alios promunt.
Qualis etiam Doec erat, ut qui tot adversus Davidem
et Abimelech calumnias struxisset. Atque is quidem,
qui in improbitate potens est, impias cogitationes in
lingua sua gestat, qui autem in vitio inferior est,
quamvis cogitationes minime puras habeat, at eas
tamen occultat, atque, quantum potest, in se ipso
exstinguere ac delere conatur. Ac præterea, qui in
improbitate potens est, tamquam novacula acuta,
dolum facit, ut qui mollibus quidem verbis cum, cuk
insidiæ parantur, in, fraudem indueat, clam autem in
ipsius perniciem incumbat. Quod etiam Syrus Doec
faciebat, ut qui præsens quidem tum esset in sacer
dotum urbe, cum David ad Abimelech sese contulerat,
versute autem ea, quæ gerebantur, observaret: ae
nihil quidem tum aperte loqueretur, imo etiam for
tasse amicitiam erga Davidem et sacerdotes simularet,
post autem quis esset ostenderit, fraudemque, quam
in se occultabat, tamquam virus evomuerit. İdem
autem, duabus rebus propositis, nempe iniquitate ae
probitate, cum præstantiorem eligere deberet, ini
quitatem pluris fecit: cumque in probitate esse pos
set, injustitiam potius amplexus est. Injuste enim
agebat, eum sacerdotem calumniaretur, eaque qua
minime gesta fuerant commemoraret. Nam quod Da
vidis causa Deum consuluisset, falsum erat. Nihil
enim ejusmodi testata est Scriptura. Licebat autem
ei justitiam quoque loqui, Saûlém nimirum illud do
cendo, sacerdotem causam eam, cur David secederet,
minime cognitam habere; verum ipsum tamquam
regis amicum, atque pro negotio aliquo regio mis
sum, illius, qui miserat, honoris causa benigne ex
cipicbat. Nee vero cibaria illi dabat: neque enim
panes ipsi præsto erant, quibus tamquam viatico quo
dam David instrui posset. Nam hoc quoque ipsum
sacerdos respondit Davidi, his verbis: Non sunt hic
panes profani, sed dumtaxat panes propositionis (1. Reg.
21. 6). Quocirca cibaria minime dabat, verum impel
lente necessitate, ultra id, quod legibus sancitum
erat, progreditur, propositionis panes ipsi, tamquam
probo ac sancto viro, impertiens.
3. Hæc igitur, aliaque id generis, si Doec docuisset,
justitiam sane, si voluisset, loquutus esset: at ille
falsis calumniis usus, dilexit injustitiam magis quam
loqui æquitatem. Ac præterea dilexit omnia verba
præcipitationis, linguam dolosam. Cuncta etenim, que
ad insidias et ad cædem, tam sacerdotis quam reli
quorum omnium, qui cum ipso morte affecti sunt,
spectabant, perpetravit. Quare verba demersionis (alsi
sermones Doec appellati sunt. Quippe universam sa
cerdotum urbem per verba sua, tamquam in profun
dum, demersit. Verum hæc quidem non Doec solum,
verum etiam quisquis in iniquitate potens est, perpe
trarit, vitii potentia libere abutens. Quænam autem a
divino judicio ipsum pœna persequatur, deinceps his
verbis ostenditur: 7. Propterea Deus destruet te in fi
nem, evellet te, et emigrabit te de tabernaculo Ino, ct
radicem tuam de terra viventium. Diapsalma. 8. Vide
bunt justi et timebunt, et super eum ridebunt et dicent
9. Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum
sed speravit in multitudine divitiarum suarumn, et præði
luit in vanitate sua.
Calumniator non solum corpora, sed et animas inter
imit. Quemadmodum veritatis præco sermone suo
innumeris hominibus salutis causam præbet, eodem
modo is quoque, qui in iniquitate potens est, eadem
sermonis vi mortem plerisque ac perniciem accersit,
demersionis verba proferens, ac sermonis gladio ad
hominum exitium abutens: ac præsertim, cum per
calumnias suas, non tantum corpora, sed etiam ipsas
animas interimit, nimirum per fraudulentam linguam
suam ad falsas et impias opiniones eas dejiciens.
Unde etiam quodam loco dictum est: Fili hominum,
dentes eorum arma et sagittæ, et lingua eorum gladius
aculus (Psal. 56. 5). Qui quidem najore studio ae
diligentia cavendi sunt, quam qui in calamitatibus
inferendis scelerate se gerunt. Ex quorum scilicet
numero erat Doec, cum falso sermone atque calum
nia usus, Dei sacerdotes obtruncavit. Veruiù quænam
divinitus eum pœna consequutura sit, præsens sermo
docet, velut ad eum, qui in iniquitate potens sit, lo.
quens: Propterca Deus destruct te in finem. Quoniam
col. 593–594page 9 of 11
PG 55:593Καθελεῖ σε, φησὶν, καὶ ἀποξύεται σε ἀπὸ τῆς σκη τῆς σου, καὶ ἐκριζώσει σε ἐκ γῆς ζώντων εἰς ἀεὶ ἵνα βλέποντες δίκαιοι φοβωνται καὶ καταγελώσιν αὐτοῦ λέγοντες· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐ προέταξε τὸν Θεὸν ἰσχὺν αὐτοῦ, ἀλλ' ἐπεποίθησε τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυρίσατο • τῇ συμ φορᾷ αὐτοῦ. Λέλεκται δὲ ταῦτα ὡς πρὸς τὸν Δωήκ, ὄντα μὲν Σύρον τὸ γένος, ἀναστραφέντα δὲ ἐν μέσῳ τοῦ Ἰσραὴλ, και που τάχα καὶ παραβάλλοντα μετὰ τοῦ πλή θους εἰς τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, θεοσεβεῖν τε προσποιούμενον. Εἴρηται δὲ καὶ [] πρὸς πάντα τὸν ἐν κακίᾳ δυνατόν, τη γλώττη χρώμενον ἀντὶ ξίφους ἐπὶ ψυχῶν δυνατεία την ἀπωλείᾳ· ὅν ὥσπερ τινὰ πικρὰν καὶ λυμαντικὴν ρίζαν ὁ τῶν ψυχῶν γεωργὸς ἐκτίλαι, κἂν δόξῃ πρὸς βραχύν τινα χρόνον ἐν τῷ σκηνώματι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τῇ Ἐκ κλησίᾳ αὐτοῦ πεφυτεῦσθαι. Εκτιμηθεὶς δὲ ὁ τοιοῦτος καὶ μακρὰν ἀποῤῥιφεὶς τοῦ τῶν ἁγίων σκηνώματος, θέαμα κείσεται οἰκτρὸν ἐπ᾽ ὠφελείᾳ καὶ σωφρονισμῷ τῶν ὁρώντων, οἱ τὴν ἀπότομον τοῦ Θεοῦ κατὰ τοῦ τοιού του κρίσιν ὀφθαλμοῖς παραβαλόντες, ἀγωνιάσουσι καὶ φυλάξονται μὴ τοῖς ὁμοίοις περιπεσεῖν. Εἶτα ἀναφέροντες τῇ μνήμῃ τὴν προτέραν τοῦ δυνατοῦ ἐν κακία μεγαλο αυχίαν, τό τε ύψος, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ, ὁρῶν τες δὲ καὶ τὴν μετὰ ταῦτα μετελθοῦσαν αὐτὸν ταπείνωσιν τε καὶ ἀπώλειαν, καταγέλαστον αὐτὸν ἡγήσονται, ἐξ οἴων εἰς οἷα κακὰ ἐμπέπτωκε θεώμενοι· ἀποδέξονται τοῦ Θεοῦ τὴν κρίσιν, δικαίαν αὐτὴν εἶναι ὁμολογοῦντες. δ. Εἶτα καὶ τὰς αἰτίας διελεύσονται δι᾽ ἂς ταῦτα πέπονθεν ὁ ἀσεβὴς, δικαιοῦντες τὴν τοῦ Θεοῦ κρίσιν. Δέον γὰρ μὴ ἐπὶ πλούτῳ μέγα φρονεῖν, μηδὲ ἐπὶ τῇ ματαιότητι τοῦ παρόντος βίου επαίρεσθαι, μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐλπίδα καὶ βοηθὸν αὐτοῦ τίθεσθαι, καὶ ἐπὶ ταύτῃ σαλεύειν τῇ ἐλπίδι, ὁ δὲ τὴν μὲν ἀγαθὴν ἐλπίδα τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας καταλέλοιπεν, ἐπὶ δὲ ματαίῳ πλούτῳ τὰς ἐλπίδας ἀναρ τήσας, πλέον οὐδὲν ἡ γέλωτα ὀφλήσας ἐπὶ τῇ αὐτοῦ ματαίᾳ καὶ ἄφρονι μεγαλαυχία. Ἐγὼ δὲ, ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἤλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίησας, καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου, ὅτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. Ὁ μὲν ἐν κακία δυνατὸς ὁποίου Ο τέλους τεύξεται, διὰ τῶν εἰρημένων μεμαθήκαμεν. Εγώ δὲ, φησὶν ὁ Δαυΐδ, ταῦτα παιδευθείς πρὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὔτε ἐπὶ πλήθει πλούτου προσκαίρου ἐπαρ θῆναί ποτε, οὔτε ἐπὶ ματαιότητι τοῦ θνητοῦ βίου (Μα ταιότης γὰρ ματαιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης), ἀλλὰ καὶ φεύγων τὴν ὁδὸν τοῦ δυνατοῦ ἐν κακίᾳ, τὴν ἐμαυτοῦ γλῶτταν καὶ τὰ ῥήματα οὐκ εἰς ἀπώλειαν ἑτέ ρων ἀκονήσω, ἀλλ' ἐπ' ὠφελείᾳ ψυχῶν· ἔσομαι, ὡσεὶ Ελαία κατάκαρπος, εἰς σωτηρίαν τῶν τοιούτων. Καὶ ταῖς λοιπαῖς δὲ πράξεσιν οὕτως ἂν γενοίμην εὐθαλὴς καὶ ἐνισχυρεύσατο. γὰρ εύκαρπος, ὡς παραβάλλεσθαί μου τὴν ψυχὴν ἀειθαλεί καὶ πολυκάρπῳ φυτῷ, ἐν οἴκῳ Θεοῦ πεφυτευμένῳ. Δι φημι, Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. "Η, κατὰ τὸν Σύμμαχον, Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία εὐθαλὴς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ ἀπένευαν τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἔνδον ἐν αὐτῷ, ὥσπερ ἐν γεωργίῳ Θεοῦ, πεφευτευμένος, καὶ τῶν ναμάτων τῆς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ πηγῆς ἀπολαύων, πολύκαρπος ἐγενόμην και εὐθαλής, κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ τῆς ἐλαίας φυτού, ὅπερ ἐν τοῖς ἀειθαλέσι παρείληπται. Τήρει δὲ, ὅτι ταύτι λέγων ὁ Δαυΐδ οὔτ᾽ ἐπὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐτύγχανεν, τ ἐνόμιζον εἶναι Ἰουδαίων παῖδες οἶκον τοῦ Θεοῦ οὐ γὰρ ᾠκοδόμητο αὕτη, ἀλλ' οὐδὲ ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ὑπὸ Μωϋσέως κατεσκευασμένῃ, τῇ ἔτι τότε παρὰ Ιουδαίος οὔσῃ· φεύγων γὰρ τὸν Σαούλ παρ' ἑτέροις τὰς διατριβές ἐποιεῖτο. Όμως δ' οὖν οὐκ ἠγνόει ἑαυτὴν ἐν τῷ οἴκῳ τῷ Θεοῦ πεφυτεῦσθαι, οἶκον Θεοῦ νοῶν τὸ θεοσεβές πολίτευμα. Καὶ ἐπειδήπερ κατάκαρπος ἦν, ἀλλ᾽ οὐκ ἄκαρπος, οὐδὲ πικροὺς φέρων καρπούς, γλυκεῖς δὲ καὶ πολλέ γέμοντας φιλανθρωπίας, εἰκότως ἐλαίας φυτῷ κατακάρτα παρεβάλλετο, τὸν εἰς τοὺς πέλας σημαίνοντος καὶ τὴν εἰς ἅπαντας φιλανθρωπίαν τοῦ παραδείγματος. Ὡς εν τοσούτοις βρίθων ἀγαθοῖς, ἀκολούθως ἐπιλέγει· Ἤλπισε ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Τοῦ μὲν γὰρ ἐν κακία δυνατοῦ τὸ τέλος, ἐκρίζωσιν αὐτῷ, καὶ ἀφανισμὸν ἐδήλου εὑρεῖν· ἡ για τὴν τῶν πικρῶν ποιητικὴν ῥίζαν καρπῶν, πρὸς τοῦ τῶν ὅλων σοφοῦ Γεωργοῦ ἐκτιλῆναι. Ὁ δὲ, ὡς ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἤλπισεν ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ἀθανασίαν καὶ ζωὴν αἰώνιον ποριζόμενος ἀπὸ τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδας, ἧς οὔποτε [] ἐκπεσεῖται. Ἡ γὰρ ἐλπὶς, κατὰ τὴν Απόστολον, οὐ καταισχύνει. Εἰθ᾽, ὡς ἐπ᾽ ἀγαθοῖς, ἀγαθες; ἐλπίδας ἑαυτοῦ ὑποτυπωσάμενος, τὴν αἰτίαν ἐξάπτει τῷ πάντων ἀγαθῶν χορηγῷ· Ἐξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίησας. Οὐ γὰρ ἐγώ, φησίν, ἐποίησε ἐμαυτὸν ὡς ἐλαίαν κατάκαρπον, ἀλλὰ σὺ ἐποίησας. Παρά σοῦ γὰρ ἡ χάρις. Διὸ οὔποτε παύσομαί σοι τὴν χάρι εἰδὼς καί σοι ἐξομολογούμενος· ἅπαξ δὲ ἐλπίσας ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ὑπομενῶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Τῆς γὰ ἀγαθῆς ἐλπίδος ὑποκειμένης, ὑπομονῆς ἡμῖν χρεία. Δι Υπομενῶ τὸ ὄνομά σου, φησίν, ὅτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου ή, κατὰ τὸν Σύμμαχον, "Οτι ἀγαθὰς τὸ ὄνομά σου ἀντικρὺ τῶν ὁσίων σου. Εἰδὼς οὖν, ότι ἀγαθόν ἐστι, καὶ ἀγαθῶν ποιητικὸν, οὐ τοῖς δυνατοῖς ἐν κακίᾳ, οὐδὲ τοῖς ἀποβλήτοις τῶν ζώντων, ἀλλὰ τοῖς τοῖς ὁσίοις, εἰκότως ὑπομενω τὸ ὄνομά σου, εὔελπις ὧν με ποτε ἐκπεσεῖν τοῦ ἐλέους. Οὕτως οὖν ἤλπισα ἐπ' αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ πάντα πρὸς τὸ συμφέρον οικονομούντας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τὴν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟ Εὔξασθε, καὶ ἀποδῶτε • Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Οἱ μὲν τοῦ κόσμου τούτου διδάσκαλοι πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων κ γνῶσιν τοὺς παῖδας ἀνάγουσιν· οἱ δὲ τῆς Εκκλησίας διδάσκαλοι πρὸς τὴν τῶν κατορθωμάτων τελείωσιν τοὺς μαθητὰς ἐκδιδάσκουσι. Καὶ ἔστιν, ἀγα ἀπόδοτε. πητοί, καταμαθεῖν ἀκριβῶς ἐκ τῶν ἀρτίως ἡμῖν ἔκανε γνωσθέντων ἐν τῷ ψαλμῷ τὴν τῶν εἰρημένων κοιν δεστάτην ἀλήθειαν. Τί γὰρ νῦν ἔλεγεν ὁ τοῦ Πνεύματος προφήτης, ὁ μεγαλογράφος Δαυΐδ; Εὔξασθε, καὶ ἀξη γρ. πραγμάτων, οἱ πιοι ἐνάγουσιReg. Bibl. b Savil. legendum pilist.
893
SPURIA.
Καθελεῖ σε, φησὶν, καὶ ἀποξύεται σε ἀπὸ τῆς σκητῆς σου, καὶ ἐκριζώσει σε ἐκ γῆς ζώντων εἰς ἀεὶ·
ἵνα βλέποντες δίκαιοι φοβωνται καὶ καταγελώσιν
αὐτοῦ λέγοντες· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐ προέταξε
τὸν Θεὸν ἰσχὺν αὐτοῦ, ἀλλ' ἐπεποίθησε τῷ πλήθει
τοῦ πλούτου αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυρίσατο • τῇ συμ
φορᾷ αὐτοῦ. Λέλεκται δὲ ταῦτα ὡς πρὸς τὸν Δωήκ,
ὄντα μὲν Σύρον τὸ γένος, ἀναστραφέντα δὲ ἐν μέσῳ τοῦ
Ἰσραὴλ, και που τάχα καὶ παραβάλλοντα μετὰ τοῦ πλήθους εἰς τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, θεοσεβεῖν τε προσποιού
μενον. Εἴρηται δὲ καὶ [601] πρὸς πάντα τὸν ἐν κακίᾳ
δυνατόν, τη γλώττη χρώμενον ἀντὶ ξίφους ἐπὶ ψυχῶν
δυνατεία την
ἀπωλείᾳ· ὅν ὥσπερ τινὰ πικρὰν καὶ λυμαντικὴν ρίζαν
ὁ τῶν ψυχῶν γεωργὸς ἐκτίλαι, κἂν δόξῃ πρὸς βραχύν
τινα χρόνον ἐν τῷ σκηνώματι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ αὐτοῦ πεφυτεῦσθαι. Εκτιμηθεὶς δὲ ὁ τοιοῦτος
καὶ μακρὰν ἀποῤῥιφεὶς τοῦ τῶν ἁγίων σκηνώματος,
θέαμα κείσεται οἰκτρὸν ἐπ᾽ ὠφελείᾳ καὶ σωφρονισμῷ
τῶν ὁρώντων, οἱ τὴν ἀπότομον τοῦ Θεοῦ κατὰ τοῦ τοιού
του κρίσιν ὀφθαλμοῖς παραβαλόντες, ἀγωνιάσουσι καὶ
φυλάξονται μὴ τοῖς ὁμοίοις περιπεσεῖν. Εἶτα ἀναφέρον
τες τῇ μνήμῃ τὴν προτέραν τοῦ δυνατοῦ ἐν κακία μεγαλο
αυχίαν, τό τε ύψος, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ, ὁρῶν·
τες δὲ καὶ τὴν μετὰ ταῦτα μετελθοῦσαν αὐτὸν ταπείνωσίν τε καὶ ἀπώλειαν, καταγέλαστον αὐτὸν ἡγήσονται, ἐξ
οἴων εἰς οἷα κακὰ ἐμπέπτωκε θεώμενοι· ἀποδέξονται
τοῦ Θεοῦ τὴν κρίσιν, δικαίαν αὐτὴν εἶναι ὁμολογοῦντες.
δ. Εἶτα καὶ τὰς αἰτίας διελεύσονται δι᾽ ἂς ταῦτα πέπονθεν ὁ ἀσεβὴς, δικαιοῦντες τὴν τοῦ Θεοῦ κρίσιν. Δέον γὰρ
μὴ ἐπὶ πλούτῳ μέγα φρονεῖν, μηδὲ ἐπὶ τῇ ματαιότητι
τοῦ παρόντος βίου επαίρεσθαι, μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐλπίδα
καὶ βοηθὸν αὐτοῦ τίθεσθαι, καὶ ἐπὶ ταύτῃ σαλεύειν τῇ
ἐλπίδι, ὁ δὲ τὴν μὲν ἀγαθὴν ἐλπίδα τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας
καταλέλοιπεν, ἐπὶ δὲ ματαίῳ πλούτῳ τὰς ἐλπίδας ἀναρ
τήσας, πλέον οὐδὲν ἡ γέλωτα ὀφλήσας ἐπὶ τῇ αὐτοῦ
ματαίᾳ καὶ ἄφρονι μεγαλαυχία. Ἐγὼ δὲ, ὡσεὶ ἐλαία
κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἤλπισα ἐπὶ τὸ
ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ
αἰῶνος. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι
ἐποίησας, καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου, ὅτι χρηστὸν
ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. Ὁ μὲν ἐν κακία δυνατὸς ὁποίου
Ο
τέλους τεύξεται, διὰ τῶν εἰρημένων μεμαθήκαμεν. Εγώ
δὲ, φησὶν ὁ Δαυΐδ, ταῦτα παιδευθείς πρὸς τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, οὔτε ἐπὶ πλήθει πλούτου προσκαίρου ἐπαρ
θῆναί ποτε, οὔτε ἐπὶ ματαιότητι τοῦ θνητοῦ βίου (Μα
ταιότης γὰρ ματαιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης),
ἀλλὰ καὶ φεύγων τὴν ὁδὸν τοῦ δυνατοῦ ἐν κακίᾳ, τὴν
ἐμαυτοῦ γλῶτταν καὶ τὰ ῥήματα οὐκ εἰς ἀπώλειαν ἑτέ
ρων ἀκονήσω, ἀλλ' ἐπ' ὠφελείᾳ ψυχῶν· ἔσομαι, ὡσεὶ
Ελαία κατάκαρπος, εἰς σωτηρίαν τῶν τοιούτων. Καὶ ταῖς
λοιπαῖς δὲ πράξεσιν οὕτως ἂν γενοίμην εὐθαλὴς καὶ
• Reg. ἐνισχυρεύσατο.
γὰρ
εύκαρπος, ὡς παραβάλλεσθαί μου τὴν ψυχὴν ἀειθαλεί
καὶ πολυκάρπῳ φυτῷ, ἐν οἴκῳ Θεοῦ πεφυτευμένῳ. Δι
φημι, Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ
Θεοῦ. "Η, κατὰ τὸν Σύμμαχον, Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία
εὐθαλὴς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ ἀπένευαν τοῦ
οἴκου τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἔνδον ἐν αὐτῷ, ὥσπερ ἐν γεωργίῳ
Θεοῦ, πεφευτευμένος, καὶ τῶν ναμάτων τῆς ἐν τῷ οἴκῳ
τοῦ Θεοῦ πηγῆς ἀπολαύων, πολύκαρπος ἐγενόμην και
εὐθαλής, κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ τῆς ἐλαίας φυτού,
ὅπερ ἐν τοῖς ἀειθαλέσι παρείληπται. Τήρει δὲ, ὅτι ταύτι
λέγων ὁ Δαυΐδ οὔτ᾽ ἐπὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐτύγχανεν, τ
ἐνόμιζον εἶναι Ἰουδαίων παῖδες οἶκον τοῦ Θεοῦ οὐ
γὰρ ᾠκοδόμητο αὕτη, ἀλλ' οὐδὲ ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ὑπὸ
Μωϋσέως κατεσκευασμένῃ, τῇ ἔτι τότε παρὰ Ιουδαίος
οὔσῃ· φεύγων γὰρ τὸν Σαούλ παρ' ἑτέροις τὰς διατριβές
ἐποιεῖτο. Όμως δ' οὖν οὐκ ἠγνόει ἑαυτὴν ἐν τῷ οἴκῳ τῷ
Θεοῦ πεφυτεῦσθαι, οἶκον Θεοῦ νοῶν τὸ θεοσεβές πολίτευ
μα. Καὶ ἐπειδήπερ κατάκαρπος ἦν, ἀλλ᾽ οὐκ ἄκαρπος,
οὐδὲ πικροὺς φέρων καρπούς, γλυκεῖς δὲ καὶ πολλέ
γέμοντας φιλανθρωπίας, εἰκότως ἐλαίας φυτῷ κατακάρτα
παρεβάλλετο, τὸν εἰς τοὺς πέλας σημαίνοντος καὶ τὴν
εἰς ἅπαντας φιλανθρωπίαν τοῦ παραδείγματος. Ὡς εν
τοσούτοις βρίθων ἀγαθοῖς, ἀκολούθως ἐπιλέγει· Ἤλπισε
ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα
τοῦ αἰῶνος. Τοῦ μὲν γὰρ ἐν κακία δυνατοῦ τὸ τέλος,
ἐκρίζωσιν αὐτῷ, καὶ ἀφανισμὸν ἐδήλου εὑρεῖν· ἡ για
τὴν τῶν πικρῶν ποιητικὴν ῥίζαν καρπῶν, πρὸς τοῦ τῶν
ὅλων σοφοῦ Γεωργοῦ ἐκτιλῆναι. Ὁ δὲ, ὡς ἐλαία κατάκαρ
πος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ, ἤλπισεν ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ
εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ἀθανασίαν
καὶ ζωὴν αἰώνιον ποριζόμενος ἀπὸ τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδας,
ἧς οὔποτε [602] ἐκπεσεῖται. Ἡ γὰρ ἐλπὶς, κατὰ τὴν
Απόστολον, οὐ καταισχύνει. Εἰθ᾽, ὡς ἐπ᾽ ἀγαθοῖς, ἀγαθες;
ἐλπίδας ἑαυτοῦ ὑποτυπωσάμενος, τὴν αἰτίαν ἐξάπτει τῷ
πάντων ἀγαθῶν χορηγῷ· Ἐξομολογήσομαί σοι εἰς
τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίησας. Οὐ γὰρ ἐγώ, φησίν, ἐποίησε
ἐμαυτὸν ὡς ἐλαίαν κατάκαρπον, ἀλλὰ σὺ ἐποίησας. Παρά
σοῦ γὰρ ἡ χάρις. Διὸ οὔποτε παύσομαί σοι τὴν χάρι
εἰδὼς καί σοι ἐξομολογούμενος· ἅπαξ δὲ ἐλπίσας ἐπὶ τὸ
ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ὑπομενῶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Τῆς γὰ
ἀγαθῆς ἐλπίδος ὑποκειμένης, ὑπομονῆς ἡμῖν χρεία. Δι
Υπομενῶ τὸ ὄνομά σου, φησίν, ὅτι χρηστὸν ἐναντίον
τῶν ὁσίων σου ή, κατὰ τὸν Σύμμαχον, "Οτι ἀγαθὰς
τὸ ὄνομά σου ἀντικρὺ τῶν ὁσίων σου. Εἰδὼς οὖν, ότι
ἀγαθόν ἐστι, καὶ ἀγαθῶν ποιητικὸν, οὐ τοῖς δυνατοῖς ἐν
κακίᾳ, οὐδὲ τοῖς ἀποβλήτοις τῶν ζώντων, ἀλλὰ τοῖς τοῖς
ὁσίοις, εἰκότως ὑπομενω τὸ ὄνομά σου, εὔελπις ὧν με
ποτε ἐκπεσεῖν τοῦ ἐλέους. Οὕτως οὖν ἤλπισα ἐπ' αὐτὸν
εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, χάριτι και
φιλανθρωπία τοῦ πάντα πρὸς τὸ συμφέρον οικονομούντας
Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τὴν
ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟ
Εὔξασθε, καὶ ἀποδῶτε • Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν.
Οἱ μὲν τοῦ κόσμου τούτου διδάσκαλοι πρὸς τὴν τῶν
γραμμάτων κ γνῶσιν τοὺς παῖδας ἀνάγουσιν· οἱ δὲ τῆς
Εκκλησίας διδάσκαλοι πρὸς τὴν τῶν κατορθωμάτων
τελείωσιν τοὺς μαθητὰς ἐκδιδάσκουσι. Καὶ ἔστιν, ἀγα
• Bibl. ἀπόδοτε.
πητοί, καταμαθεῖν ἀκριβῶς ἐκ τῶν ἀρτίως ἡμῖν ἔκανε
γνωσθέντων ἐν τῷ ψαλμῷ τὴν τῶν εἰρημένων κοιν
δεστάτην ἀλήθειαν. Τί γὰρ νῦν ἔλεγεν ὁ τοῦ Πνεύματος
προφήτης, ὁ μεγαλογράφος Δαυΐδ; Εὔξασθε, καὶ ἀξηb Savil. γρ. πραγμάτων, οἱ πιοι ἐνάγουσι legendum pilist.
col. 595–596page 10 of 11
PG 55:595Yéμε),in accuratissimam dictorum veritatem ediscere. Quid enim nunc dicebat Spiritus propheta, magnus scriptor David? Precamini, et reddite Domino Deo vestro. Quemadmodum beata Judith, Babylonio Holopherne cum exercitu suo Jerosolymanı obsidente, qui omnes urbis aquæductus averteral, cum Hebræi siti enecti jam parati essent ad se dedendos cum urbe sua ei, qui talem illis necessitatem imposuerat; egressa, quam, illa beata, virili sensu et fideli voluntate præ dita, urbis deditionen impediebat: seseque com parans ad pugnandum cum tanto exercitu, et ad ul ciscendum genus suum, et ad urbem servandam, Deo fidem habens, corporis robore se ad bellum contra hostes suscipiendum accingens, sacerdotibus omni busque fidelibus hominibus dixit: Precamini, et red dite Domino Deo nostro. Ex urbe autem egressa, appetente jam vespera, cum ancilla una, alimentis secum assumptis ad quamdam mensuram, fide fulta (non enim volebat gentilium cibis uti, Judæa cum esset, et lege prohibente), Holopherneni vero adiens, quasi transfuga, mundo vestitu, ornatuque muliebri decenti, cum alienigenam concupiscentia sui captivum effecisset, se tamen intactam servavit; ob continen tiam enim non contaminabatur. Noctu enim exercitu dormiente, et Holopherne vini copia sopito et obruto, accepto fidenter gladio ejus ancipiti, ipsum capite truncavit Deo videlicet juvenculæ dexteram ro borante. In ipsa porro nocté quæ strenuum hoc opus edidit, victrix in urbem reversa, capiteque ejus per murum demisso triumphatum ipsum omnibus alien genis exhibuit, ita ut insequente die videntes illi suum exercitus ducem ab una muliere occisum, magno ti more tremoreque perculsi fugerent a facie Hebræco rum, et impleretur id quod scriptum est: Quomodo persequetur unus mille, et duo fugabunt decem millia (Deut. 32. 30)? Deprehenditur quippe fortissimus Samson solus mille homines fugasse; strenuissima vero Judith cum ancilla sua myriadas alienigenarum profligavit. Viden' quantum bonum sit precari, et red dere Domino Deo nostro? Ezechias vero rex, fidelis vir cum esset, et fide magis quam armis et exerci tibus nixus, præter spem inimicos superabat. Certe Sennacheribo cum ingenti barbarorum numero ir rumpente, Jerusalem obsidente, ac Deo credenti busque in eum contumelias inferente; cum ipse Sennacheribus Ezechia misisset contumelias scripto exaratas contra Deum et contra ipsum; acceptum Ezechias libellum cum legisset in conspectu Dei, pre catus est et reddidit Domino Deo nostro: unde sta tim ab ingruente periculo liberatus est; ita repente et mirabiliter Dei opem consequutus est. Unus enin angelus de culo in nocte cum gladio decurrens, cen tum octoginta quinque millia alienigenarum occidit, nemine ipsorum dexteræ ejus impetui obsistere valente, ut ediscerent alienigenarum nationes, lin guam_blasphemam adversus Deum non acuendami esse. Tantum bonum est, dilecti, precari et reddere Domino Deo nostro. David vero sapientissimus, cum sub Saule rege Israel alienigena contra Israeliticum genus exercitum movissent: unumque virum ad sin gulare certamen provocantem præmisissent, corporis robore gigantem animi sententia supra gigantem, magna loquentem, magua promittentem: hic erat Goliath nomine, cujus staturam Hebræi videntes, metu et formidine multa detinebantur, belli con flictum declinantes: cum nosset autem sagax ille David, molem corporis armorumque et equorum aciem ed victoriam nihil valere (nam Non salvatur rex per multam virtutem, et gigas non salvabitur in multitudine fortitudinis suæ: fallax equus ad salutem; in abun dantia autem virtutis suæ non salvabitur [Psal.32.16]), acceptis quinque lapidibus, symbolum Pentateuchi ipsis a Deo date, parvus ille, junior, qui suis pariter et alienigenis despectui erat, uno jactu lapidis in fronte percutiens, pronum dejecit superbum gigan tem. Estque, dilecti, quæstione dignum, cur in fronte percussus Goliath non supinus ceciderit, sed in vul tum prornerit. Certe manifestum est ita rem nobis intelligendam esse, angelum nempe stetisse a tergo hostis Dei, illumque pronum in vultum dejecisse. Ita bonum est precari, et reddere Deo nostro. 2. Beatus autem Moyses, qui Hebræorum populum ex Ægypto reduxit, venitque ad fluenta maris Rubri, Ægyptiis magno numero fortiter irruentibus, lle bræisque nec valentibus bello obsistere, nec fuga salutem sibi parare: nam ante illos latissimum erat mare, quod fugam impediret, a tergo autem eorum erat Ægyptiorum tenebrosus populus gladiis terrorem incutiens et quantum læti fuerant Hebræi res ante gestas cogitantes, tantum terrore correpti sunt vi dentes Pharaonem et Ægyptios, ac perinde sollicitu dinibus exagitabantur atque mare agitatur, ingruen tibus ventis validis, ita ut et metus magnitudine Moysi dicere aussi fuerint: Vides in quem exitum res ad ductæ sint, et quomodo metus animos nostros occu paverit? Jam quippe minantur nos escas volatilibus futuros esse, gnari nos in extrema redactos, resque nostras omnino desperatas esse. Quid cunctaris, Moyses? Melius fuisset nos in Ægypto mori, quam buc egressos videre infantes nostros, uxores, nosque ipsos avibus et bestiis terræ in pabulum et discer ptionem dari. His enim maxime credens Pharao do lore plenus est (a), et quasi præ manibus auctoritatem haberet potestatemque, gloriatur et contra ipsum Deum audacter loquitur. Tune Moyses quid ait illis? Ne timeatis, ne formidetis: Precumini, et reddite Domino Deo vestro (Exod. 14. 13), et videbitis Dei opem vobis allatam. Dominus pugnabit pro nobis, Vos autem tacebitis. Tali vero oratione ad Deum emis sa, statim humidum mare in aridam versum est, li berumque ipsis transitum parat, Videreque erat, di lecti, mirabile spectaculum, illud olim mare spumans stridensque, jam discissum: eratque murus humidus, cyaneus, nigricans, firmus, Israelem utrinque mu niens. Et tamdiu aqua intumuit suspensa, quamdiu Israel, quasi quispiain homo tranquille lentoque gradų incedens, in latitudine maris fuit. Et illi quidem quasi per herbosum_campum lati incedebant; hostes au tem eorum Ægyptii quasi plumbum demersi sunt in mari. Sic bonum est precari, et reddere Domino Deo nostro. Atenim nonne in deserto aque et pauis penuriam experti sunt? Quomodo enim panis el aquæ penuria non laboraturi erant in deserto, ubi non arva, non vinea, non arbor, non herba, non semen, non mes sis? Sed sancta precatio ipsis cælum aperuit ut mama daret, et aerem ut carnes præberet, et petram ut ex prærupto aquæ alveos subministraret, Horum enim trium elementorum ministerium habebant, cæli, aeris, et petræ. Cælum enim illis colore niveam. aquam demisit, et aer pinguem ipsis coturnicem sine labore protulit. Dies me deficeret si narrare vellem vi ctorias a patribus, prophetis, regibus reportatas, bo mosque exitus in morbis, periculis, aliisque gravissi mis negotiis per orationem præter spem obtentos. Tanta nempe res est precari et reddere Domino Deo nostro. Si quis vestrum in negotio quopiam ab homi nibus desperato versetur, aut necessitate periculove prematur, hujus Scripture recordetur: precetur et reddat Domino Deo nostro, bonaque doctrinæ vivi ficum beatumque finem reperiet. Si quis autem vult, dilecti, hunc Scripturae versum ali modo accipere ac dicere ‹¤sbæ‹ idem esse quod promittere, ita quo que sermo utilis erit. Sæpe enim in Scriptura re perimus sat usurpatum pro polliceri; ut ait Sapientia Melius est non vovere te, quam post volum promissa non reddere (Eccle. 5. 4); id est, non pro mittere Deo, quam promissis non stare. Ideo præc cipit: Et non mentieris verbum in tempore orationis tuæ. Vovisti, quod si filiam aut filium.” tuum a gravi morbo ereptum sanumve recipias, Deo consecrabis? (a) Hæc vitiosa videntur esse, nisi forte dicatur illud, dolore plenus est (öðúvys accipi de dolore quem inferre aliis meditabatur Pharao.
595 IN PSALMUM LXXV.
δῶις Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Οἷον ὡς ἡ μακαρία Ιουδίθ,
τοῦ Βαβυλωνίου ποτὲ Ολοφέρνου μετὰ τοῦ ἰδίου στρα
τοπέδου τὴν Ἱερουσαλήμ περικυκλώσαντος, καὶ πάσας
τὰς ἐν τῇ πόλει εισαγούσας ὑδροτόκους πηγὰς διατεμόν
τος, λιμῷ δὲ ὕδατος ὀλλυμένους τους Εβραίους [γ. ὥστε]
ἑτοίμους εἶναι ἑαυτούς τε καὶ τὴν πόλιν παραδιδόναι τῷ
τὴν ἀνάγκην αὐτοῖς ἐπιτιθέντι· παρελθοῦσα δὲ ἡ μακα-
ρία ἐκείνη ἀνδρείῳ φρονήματι καὶ πιστῷ βουλήματι,
διεκώλυε τῆς πόλεως τὴν παράδοσιν γίνεσθαι· ἑαυτὴν
δὲ διαναστήσασα πρὸς τὸ τηλικοῦτον στρατόπεδον μά-
χεσθαι καὶ πολεμήσαι, καὶ ἐκδικῆσαι τὸ ἴδιον γένος,
καὶ τὴν πόλιν περισώσασθαι βουλομένη, Θεῷ πιστεύο
σασα, τῇ τοῦ σώματος ῥώμῃ ἑαυτὴν πρὸς τὸν τῶν ὑπεν-
αντίων πόλεμον ἐπιδοῦσα, ἔλεγε τοῖς ἱερεῦσι καὶ πᾶσι
τοῖς πιστοῖς ἀνθρώποις· Εὔξασθε, καὶ ἀποδῶτε Κυρίῳ
τῷ Θεῷ ἡμῶν. Η καὶ ἐξελθοῦσα τῆς πόλεως, ἑσπέρας
ήδη καταλαβούσης, μετὰ μιᾶς θεραπαινίδος, ἐπισίτιά τε
λαβοῦσα με μετρημένα τῇ πίστει (οὐ γὰρ ἐβούλετο τοῖς
Ελληνικοῖς ἀποχρᾶσθαι βρώμασιν Ἰουδαία τυγχάνουσα,
καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου κωλυομένη), γενομένη δὲ παρὰ τῷ
Ολοφέρνῃ, ὡς πρόσφυξ, ἐν στολῇ καθαρᾷ καὶ κόσμο,
γυναικείῳ εὐπρεπεῖ, ἐξανδραποδίσασα τὸν ἀλλόφυλον τῇ
ἐπιθυμίᾳ τῇ πρὸς γυναῖκα, ἑαυτὴν μὲν διεφύλαττεν
ἄχραντον · τῇ γὰρ σωφροσύνῃ οὐκ ἐμιαίνετο. Νυκτός
γὰρ τοῦ [603] στρατοπέδου καθεύδοντος, καὶ τοῦ Ὀλο-
φέρνου οίνῳ πολλῷ κεκαρωμένου, λαβοῦσα εὐθαρτῶς
τὴν δίστομον αὐτοῦ μάχαιραν, ἀπεκεφάλισεν αὐτόν
δῆλον « Θεοῦ ἐνδυναμούντος τὴν δεξιὰν τῆς νεανίδας. Ἐν
αὐτῇ δὲ τῇ νυκτὶ, ἐν ᾗ ἡνδραγάθησε, νικηφόρος ἐπὶ τὴν
πόλιν ἀναδραμοῦσα, καὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ διὰ τοῦ
τείχους χαλάσασα, θρίαμβον αὐτὸν πᾶσι τοῖς ἀλλοφύλοις
ἐδείκνυεν, ὡς τῇ ἐπαύριον θεωρήσαντας τοὺς ἀλλοφύλους
τὸν ἑαυτῶν στρατοπεδάρχην ὑπὸ μιᾶς γυναικὸς ἀναι
ρεθέντα, δειλία πολλῇ καὶ φόβῳ πολλῷ πιεσθέντας φεύ-
γειν ἀπὸ προσώπου των Εβραίων, καὶ πληροῦσθαι τὸ
γεγραμμένον· Πῶς διώξεται εἰς χιλίους, καὶ δύο
μετακινήσουσι μυριάδας; Ευρίσκεται γὰρ ὁ μὲν ἀν
δρειότατος Σαμψών μόνος χιλίους διώξας, ἡ δὲ ἀνδρειο-
τάτη Ιουδίθ μετὰ τῆς ἰδίας θεραπαινίδος τὰς μυριάδας
τῶν ἀλλοφύλων μετακινήσασα. Θρᾷς πόσον ἐστὶν ἀγαθὸν
τὸ εὔξασθαι, καὶ ἀποδοῦναι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν;
Εζεκίας δὲ ὁ βασιλεὺς πιστὸς ἀνὴρ ὑπάρχων, καὶ πίστει
μᾶλλον καὶ εὐχῇ, ἢ ὅπλοις [35] καὶ στρατιωτικῇ δυνάμει
ὑπερειδόμενος, παρ' ἐλπίδα ἐποίει τὰ τῶν πολεμίων
νικήματα. Αμέλει γοῦν τοῦ Σενα χειρὶμ μετά πολλού
όγκου βαρβάρων ἐπελθόντος, καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ πε
ριδονήσαντος, καὶ ὀνειδίζοντος Θεὸν καὶ τοὺς πιστεύοντας
εἰς αὐτὸν ἀνθρώπους, ὕβρεις δὲ ἐγγράφους πέμψαντος
τῷ Εζεκίᾳ κατὰ Θεοῦ, καὶ αὐτοῦ δεξάμενος τὸ βιβλίον
ὁ Εζεκίας, καὶ ἀναγνοὺς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ηύξατο καὶ
ἀπέδωκε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν· ὅθεν παραχρῆμα τοῦ
περιέχοντος αὐτὸν κινδύνου ἠλευθεροῦτο· οὕτως ἀθρόως
καὶ θαυμαστῶς τὴν παρὰ Θεοῦ βοήθειαν ἐλάμβανεν. Εἶ;
γὰρ ἄγγελος ἀπ᾽ οὐρανῶν ἐν τῇ νυκτὶ ξιφήρης καταδρα
μών, ἑκατὸν ὀγδοηκονταπέντε χιλιάδας των αλλοφύλων
ανήσει, μηδενὸς αὐτῶν ἰσχύοντος πρὸς τὴν τῆς δεξιᾶς
αὐτοῦ ὁρμὴν ἀντισχεῖν, ἵνα παιδευθώσι τὰ τῶν ἀλλοφύ
λων γένη κατὰ Θεοῦ γλῶσσαν βλάσφημον μὴ ὀξύνειν
Τοσοῦτον ἀγαθόν ἐστιν, ἀγαπητοί, τὸ εὔξασθαι, καὶ
ἀποδοῦναι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Δαυΐδ δὲ ὁ σοφώτατος,
ἐπὶ Σαούλ τοῦ βασιλέως Ισραήλ, τῶν ἀλλοφύλων ἐπι·
στρατοπεδευσάντων κατὰ τοῦ Ἰσραηλιτῶν γένους, καὶ
Ένα προβεβλημένων πρὸς μονομαχίαν ἄνδρα τῇ τοῦ
σώματος ρώμη γίγαντα, τῇ τῆς φρονήσεως γνώμῃ ὑπὲρ
γίγαντα, μεγάλα λαλοῦντα, καὶ μεγάλα ἐπαγγελλόμενον·
οὗτος δὲ ἦν ὀνόματι Γολιάθ, οὗ τὸ μέγεθος Εβραίων
παῖδες θεωρήσαντες, δειλίᾳ καὶ φόβῳ πιεσθέντες πολλῷ
συνείχοντο, τὴν τοῦ πολέμου συμβολὴν ἀποφεύγοντες·
γνοὺς δὲ ὁ ἀγχίνους Δαυτό, ὅτι οὐδὲν ἰσχύει προς νίκην
ὁλκὴ σώματος, οὔτε ὅπλων καὶ ἵππων παράταξις οὐ
σώζεται γὰρ βασιλεὺς διὰ πολλὴν δύναμιν, καὶ γίγας
οὐ σωθήσεται ἐν πλήθει Ισχύος αὐτοῦ· ψευδῆς
ἵππος εἰς σωτηρίαν· ἐν δὲ πλήθει δυνάμεως αὐτοῦ
οὐ σωθήσεται), λαβὼν πέντε λίθους, σύμβολον τῆς παρὰ
Θεοῦ δεδομένης αὐτοῖς Πεντατεύχου, ο μικρός, ὁ νεώτε
ρος, ὁ παρὰ τοῖς ἰδίοις καὶ τοῖς ἀλλοφύλοις ἐξουδενωμέ
νος, μια λίθου βολῇ κατὰ τοῦ μετώπου τύψας, ἐπὶ
στόματος ἔφερε τὸν ὑπερήφανον γίγαντα. Καὶ ἔστιν,
ἀγαπητοί, ζητήσεως ἄξιον, πῶς κατὰ τοῦ μετώπου λαβὼν
• Savil. conj. δηλονότι.
PATROL. GR. LV.
596
ὁ Γολιάθ, οὐκ εἰς τὰ ὀπίσω ἐτρέπετον, ἀλλὰ ἐπὶ πρότ
ωπον ἐῤῥήγνυτο. 11 δήλον, ὅτι δεῖ νοεῖν ἡμᾶς, ὅτι ἄγγελος
ἦν ἑστὼς ἔπισθεν τοῦ θεομάχου, ἐπὶ πρόσωπον αὐτὸν
ακοντίζων. Οὕτως ἀγαθόν ἐστι τὸ εὔξασθαι, καὶ ἀπο-
δοῦναι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν.
β΄. Μωϋσῆς δὲ ὁ μακάριος τὸν τῶν Ἑβραίων λαὸν ἐκ τῆς
Αἰγύπτου μεταναστήσας, καὶ ἐλθὼν παρὰ τὰ ῥεῖθρα τῆς
ἐρυθρᾶς θαλάσσης, καὶ τῶν Αἰγυπτίων μετὰ ὄχλου
ἰσχυροῦ καὶ πολυαρίθμου ἐπιδραμόντων, τῶν δὲ Εβραίων
μη δυναμένων μηδὲ τῷ πολέμῳ ἀντιστῆναι, μηδὲ διὰ
τῆς φυγῆς τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν περιποιήσασθαι· ἔμ-
προσθεν γὰρ αὐτοῖς θάλασσα ἤπλωτο ψυγεῖν κωλύουσα,
καὶ ὄπισθεν ὁ τῶν Αἰγυπτίων σκοτεινός λαός ξιφήρης
αὐτοῖς ἐπεσείετο· καὶ ὅσον περιχαρεῖς ἦσαν οἱ Εβραίοι
ἐπὶ τῇ τῶν πεπραγμένων ἐννοίᾳ, τοσοῦτον ἀθρόως
θεωρήσαντες τὸν Φαραὼ καὶ τοὺς Αἰγυπτίους, τῷ φόβῳ,
συνείχοντο, καὶ ἐλαύνοντο χύδην ταῖς φροντίσιν, ὅπερ ο
ἐλαύνεται θάλασσα σφοδρῶν πνευσάντων ἀνέμων εἰς
αὐτὴν, ὡς καὶ[604] ἀποτολμήσαντας διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ
φόβον λέγειν πρὸς τὸν Μωϋσέα· Ορᾷς ὅσον καὶ ἐπ' αὐτὴν
ἥκει τὰ πράγματα τὴν τελευτήν, καὶ ὥσπερ εἰς τὰς ψυ
χὰς ἡμῶν ἱλυσπᾶται ὁ φόβος; Ηδη γὰρ ἡμᾶς ἀπειλοῦσι
ὀρνέων θοίνην γενέσθαι, συνιέντες ὡς εἰς ἐσχάτην
Γκαμεν, καὶ ὅτι παντάπασιν ἀπορά ἐστι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς.
Τι μέλλεις, Μωϋσῆ; Βέλτιον ἦν ἐν Αἰγύπτῳ τεθνάναι
ἡμᾶς, ἢ ἐνταῦθα ἐξελθόντας ἰδεῖν τὰ νήπια ἡμῶν καὶ
τὰς γυναῖκας καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ὀρνέων καὶ χερσαίων
θοίνην καὶ σπαράγματα γιγνομένους. Τούτοις γὰρ μά
λιστα πιστεύσας ο Φαραὼ οδύνης γέμει, καὶ ὡς ἐν χερσὶν
ἔχων τὸ κύρος, αὐθαδιάζεται, καὶ πρὸς αὐτὸν Θεὸν θρα
συστομεῖ. Τότε Μωϋσῆς πρὸς αὐτοὺς τί φησι; Μὴ
φοβεῖσθε, μηδὲ δειλιᾶτε· Εὔξασθε καὶ ἀποδῶτε Κυρίῳ
τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ ὄψεσθε τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ βοήθειαν
ὑμῖν διδομένην. Κύριος πολεμήσει ὑπὲρ ἡμῶν, ὑμεῖς δὲ
σιωπήσεσθε. Τῆς δὲ τοιαύτης εὐχῆς πρὸς Θεὸν ἀναδο-
θείσης, εὐθὺς ἡ ὑγρὰ θάλασσα εἰς ξηρὰν μετεστρέφετο,
καὶ ἀνεμποδίστως αὐτοῖς καθυπουργει. Καὶ ἦν ἰδεῖν,
ἀγαπητοί, θαυμαστὸν θέαμα, τήν ποτε αφρομόρφωμα
ροῦσαν ὰ θάλασσαν τότε σχιζομένην, καὶ τεῖχος δίυγρον,
κυανόχρουν, μελανόχροον, ἀῤῥαγὲς ἑκατέρωθεν τῷ
Ἰσραὴλ περιφρασσόμενον. Καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἀπῃωρεῖτο
κρεμαμένη τὸ ὕδωρ, ἕως τοῦ Ἰσραήλ, ὡς ὅτε ἄνθρωπος
ηρέμα καὶ βάδην πορευόμενος, τὸ τῆς θάλασσης υπήρ
χετο πλάτος. Καὶ αὐτοὶ μὲν ὥσπερ διὰ χλοη φόρου πεδίου
έδραμον χαίροντες, οἱ δὲ ἐχθροὶ αὐτῶν Αἰγύπτιοι ὡσε
μόλυβδος ὑποβρύχιοι ἐποντίζοντο. Οὕτως ἐστὶν ἀγαθὸν
τὸ εὔξασθαι καὶ ἀποδοῦναι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Η
γὰρ οὐχὶ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδατος καὶ ἄρτον ἐνδεεῖ;
γενόμενοι ; Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑστε
ρεῖσθαι ἄρτου καὶ ὕδατος, ὅπου γε οὐκ ἄρουσα, οὐκ
ἄμπελος, οὐ δένδρον, οὐ βοτάνη, οὐ σπόρος, οὐ θέρος;
Αλλ' εὐχὴ ἁγία καὶ οὐρανὸν αὐτοῖς μαννοδοτεῖν ἤνοιγε
καὶ ἀέρα κρεοδοτεῖν, καὶ πέτραν ἀκροτοπηγόβρυτα ! να
ματα βλαστάνειν ἡτοίμαζεν. Ὑπὸ γὰρ τῶν τριῶν τούτων
στοιχείων ὑπηρετοῦντο, οὐρανοῦ, ἀέρος καὶ πέτρας.
Οὐρανὸς μὲν γὰρ αὐτοῖς χιονόχροον τὸ ὕδωρ ἐκόχλαξε,
καὶ ἀὴρ σεσιτευμένην αὐτοῖς τὴν ὀρτυγομήτραν ἀκαμα·
τως προσέφερε. Καὶ ἐπιλείψει μοι διηγουμένῳ καὶ ὁ τῆς
ἡμέρας χρόνος τὰ τῶν πατέρων, προφητῶν τε καὶ βα
σιλέων δι' εὐχῆς παρ' ἐλπίδα γεγενημένα νικήματα, τὰς
ἐν νόσοις καὶ κινδύνοις καὶ τοῖς ἄλλοις χαλεπωτέροις
πράγμασι δι' εὐχῆς γεγενημένας ἀγαθὰς καὶ ζωοφόρους
ἐκβάσεις. Τοσούτον γάρ ἐστι τὸ εὔξασθαι καὶ ἀποδοῦναι
Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Εἴ τις ὑμῶν ἔν τινι πράγματι
παρὰ ἀνθρώποις ἀπελπισμένων ενέχεται, ἢ ὑπὸ ἀνάγκη;
τινὸς ἢ κινδύνου πεπίεσται, μνημονευσάτω ταύτης τῆς
γραφῆς· εὐξάσθω καὶ ἀποδότου Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ
εὑρήσει τῆς ἀγαθῆς διδασκαλίας τὸ ζωοφόρον καὶ μα
κάριον τέλος. Εἰ δέ τις βούλεται, ἀγαπητοί, καὶ ἄλλως
ἐκλαβεῖν τὸν στίχον τῆς Γραφῆς, καὶ λέγειν, ὅτι τὸ εὖ
ξασθαί ἐστι τὸ ἐπαγγείλασθαι, καὶ οὕτως ἔσται ὁ λόγος
ὠφέλιμος. Πολλαχῶς γὰρ παρὰ τῇ Γραφῇ ηὕραμεν τὸ
εὔξασθαι ἀντὶ τοῦ ἐπαγγείλασθαι· ὥς φησιν ἡ Σοφία
• ΑΙ. ἐῤῥίπτετο.
• Legendum omnino videlur ὥσπερ. Infra conj. Savil. ἀπο-
τιλμῆσαι.
« ΑΙ. ἀφρομορμύρουσαν. Alius stupendas elingit voces ui
Græculus.
• Savil. conj. ἐγένοντο.
f Savil. in marg. e var. lect. ἀκρότομον, πηγόβρυτον.
37
col. 597–598page 11 of 11
PG 55:597Καλόν ἐστι τὸ μὴ εὔξασθαί σε, ἢ εὐξάμενον μὴ αποδοῦναι· τουτέστι, τὸ μὴ ἐπαγγείλασθαι Θεῷ μᾶλλον, ἢ ἐπαγγειλάμενον ψεύσασθαι. Διὸ παραγγέλλει, καὶ μὴ ψεύσῃ λόγον ἐν καιρῷ προσευχῆς σου. Ηύξω την θυγα τέρα σου ἢ τὸν υἱόν σου ἀπὸ νόσου βαρείας υγιαίνοντα ἀπολαμβάνοντα, Θεῷ ἀφιεροῦν; Μὴ ψεύσῃ λόγον ἐν καιρῷ προσευχῆς σου. Αλλ' ὡς ἡ μακαρία Αννα στεῖρα οὖσα τὸ πρὶν, εὐξαμένη, ὦ ἂν γεννήσει, Θεῷ ἀφιερώσαι, καὶ τοῦτο ποιήσασα, αὕτη μὲν γέγονεν εὐ λογίας αἰωνίου κληρονόμος· ὁ δὲ αὐτῆς υἱὸς Σαμουήλ, πρῶτες καὶ ἐκλελεγμένος ἐν προφήταις λελόγισται, καὶ τοσοῦτον παρὰ Θεῷ ἐτετίμητο, ὡς μετὰ Μωϋσῆν αὐτὸν καὶ Ααρών συγκαταριθμηθῆναι· Μωϋσῆς γὰρ καὶ Ααρὼν ἐν τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ, καὶ Σαμουὴλ ἐν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Πρῶτον ἀγαθόν ἐστι τὸ εὔξασθαι, τουτέστι, τὸ ἐπαγγείλασθαι· ταχέως ἀπο δοῦναι μετὰ ἱλαρᾶς καὶ ἀγαθῆς προαιρέσεως. ᾿Αγαθὸν γὰρ καὶ ἱλαρὸν δότην [] ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Οὕτως "Αβελ Θεῷ εὐηρέστησεν, ἐπειδὴ ἐξ ἱλαρᾶς καὶ ἀγαθᾶς προαιρέσεως τὰ δῶρα τῷ Θεῷ προσεκόμισε· Κάῖν δὲ ἀπήρεσε Θεῷ, ἐπειδὴ οὐκ ἐξ ἱλαρᾶς καρδίας, ἀλλ' ὡς ἐκ λύπης καὶ ἀνάγκης τὰ δῶρα τῷ Θεῷ προσέφερεν, ἐπὶ τῇ τοῦ ἀδελφοῦ εὐδοξία λυπηθείς. Δεινὸν δὲ τὸν σπινθῆρα του φθόνου ἐν τῇ καρδίᾳ ἀνακινήσας, πρὸς δολοφονίαν ἐξεκαίετο, ἀνθ' ὧν ἔδει μιμησάμενον αὐτὸν τὴν τοῦ ἀδελφοῦ φιλόθεον γνώμην, ισόρροπον τῷ ἀδελφῷ τὴν τιμὴν παρὰ τῷ Κυρίῳ κομίσασθαι. Νῦν δὲ μήτε πρὸς τὸ ὁμόφυλον καὶ συγγενές ἀπιδών, μήτε τὸν Θεὸν ἐφορῶντα τῆς ἑαυτοῦ ἀθεμίτου πράξεως ψηφισάμενος, λόγοις ἀπατηλοῖς τὸν νεανίαν ἐπὶ τὸ πεδίον ἑλκύσας, τὸ φαιδρὸν ποίημα Θεοῦ τῷ φόνῳ διέλυσεν. Οὗτος πρῶτος ἀδελφοκτονίαν εἰργάσατο, πρῶτος τὴν γῆν αἵματι ἐμίανε, πρῶτος πύλας θανάτου Ανέωξεν. Ούπω γὰρ ἦν θάνατος γευσάμενος ἄνθρωπον, εἰ μὴ Κάϊν διὰ του φθόνου τὸν φόνον εκύησε. Τί γάρ σε ἔβλαπτε, Κάϊν, ἡ τοῦ ᾿Αβελ ζωή; ἢ τί σε ὠφέλησεν εκεί νου ὁ θάνατος; ἢ γὰρ οὐχὶ μᾶλλον καὶ ἔβλαψεν; Ἰδοὺ γὰρ ἀστάτω; τῷ νῷ καὶ τρόμῳ τὸ ζῆν ἐξετέλεσας. γ'. Ω φθόνε, ὑποκρίσεως ἀδελφὲ, δόλου δημιουργέ, φόνου σπορεῦ, δρακόντιον σπέρμα, θανατόπνοον ἄνθος. Τί μιαρώτερον φθόνου; Αλλ' οὐδέν. Τί δὲ καὶ ἐκύησε θάνα τον; Αλλ' οὐδὲν ἔτερον, εἰ μὴ φθόνος, καθώς μαρτυρεί μοι ή Γραφή λέγουσα, ὅτι ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ τέρπεται ἐπ' ἀπωλείᾳ ζώντων φθόνῳ δὲ τοῦ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον. Ἐμοὶ δοκεῖ, ἀγαπητοί, τὸν φθόνον ἐξεύρεμα εἶναι τοῦ δράκοντος καὶ ἀμήχανόν ἐστιν ἔχειν τινὰ φθόνον, ἐὰν μὴ ὁ ὄφις προσερπύσας τινὶ λαθραίως, καὶ ἐκ τῆς αὐτοῦ καρδίας ἐμέσας τὴν ἰὸν εἰς τὴν τοῦ δεχομένου καρδίαν ἐμβάλλῃ τὸν φθόνον. Οὕτω γὰρ εἰς τὴν αὐτὴν τοῦ ὄφεως τάξιν καὶ δύναμιν ὁ φθονερὸς ἀπολήγει. Εἶδες τὸν φθο νερόν; εἶδος τὸν ὄφιν; Λαλεῖ σοι ὡς φίλος τὰ ἴδια, καὶ μανθάνει παρὰ σοῦ τὰ σὰ ὡς ἐχθρός σου. Προσέρχεται ὁ ὄφις τῇ Εὐᾳ ὡς φίλος, γλυκέσι ρήμασιν αὐτὴν μαγεύων, πικροῖς δὲ νοήμασιν αὐτὴν παγιδεύων· ἐπὶ στόματος φέρ ρων τὸ μέλι, ἐν τῇ καρδίᾳ κρύπτων τὸ ξίφος· τὴν κεφαλὴν ἀλλαχοῦ ἀποκλίνων, καὶ τὴν κέρκον ἀλλαχοῦ σο: λοξεύων. Προσέρχεται τῷ ᾿Αβελ ὁ Κάϊν ὡς φίλος· λαλεῖ εἰρηνικά, καὶ νοεῖ πολεμικά· ὁ δόλος ἐπὶ στόματος αὐτοῦ ἐφέρετο, καὶ ὁ φθόνος ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ἐσκιάζετο. Προσέρχεται σοι ὁ φθονερός· λαλεῖ σοι τὰ ἴδια ", λόγοις ἀπατηλοῖς καὶ γέλωτι χλιαρῷ προσδιαλεγόμενός σοι τὸ πρόσωπόν σου φαιδρύνει, τὴν διάνοιάν σου ἀνοίγει, ἵνα την έγχε κρυμμένην ἐνθήκην τῆς διανοίας σου ἐκκενώσῃ. μανθάνει τα μυστήρια σου λέγων, καὶ προσφέρει τὰ κρυπτά σου ἐπὶ πάντων. Κἂν κολακεύῃς αὐτὸν, οὐκ ἔτι ἀνέχεται, οὐκ ἔτι γελᾷ, οὐκ ἔτι μειδιάσματι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἡδέα. Ο ὑποχαλᾷ, ἀλλ' ἔστηκεν αὐστηρώς κατηγορῶν, καὶ μὴ κινούμενος, ἕως οὗ ἐπίδῃ τὴν ἀσχημοσύνην σου. καὶ τότε γελάσει. Ἐὰν ἐν συμποσίῳ τι κατὰ σοῦ λαλῆται, ἐκεῖνος τὰ ὦτα ἀνοίγει. Εύγε. Εάν τι λαλῆται ὑπὲρ σοῦ, ἐκεῖνος ἄλλους λόγους ἐμβαλών φαίνει τὴν διάνοιαν τῶν ἀκουόντων, ἵνα μὴ τὰ σὰ λαλούμενα καὶ ἀπόντι σοι δόξαν προσφέρωσι. Τί πονηρότερον φθονεροῦ; Αλλ' οὐδέν. Έν ποίοις θηρίοις συναριθμηθήσεται ὁ τοιοῦτος; Ἐὰν λέοντι ἢ παρδάλει αὐτὸν συνεικάσης, εὑρήσεις ἐν τῷ φθονερ τὸ πονηρόν. Πᾶν γὰρ ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον ἑαυτοῦ ὁ δὲ φθονερὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μισεῖ, καὶ τοῦτον φι νεύει. Οἱ κόρακες τὸν Ηλίαν ἐν τῷ ὄρει διέτρεφον, καὶ οἱ ἀδελφοὶ τὸν Ἰωσὴφ διὰ φθόνον πιπράσκοντες έτρα γον. Ὁ ὄφις διὰ φθόνον τὴν Εὔαν ἠπάτησε, καὶ Καιν τὸν ᾿Αβελ διὰ φθόνον ἐφόνευσε. Τὸ κῆτος τὸν Ἰωνᾶν ἐν τῇ θαλάσσῃ ἐξένισε, Σαούλ δὲ διὰ φθόνον ἐδίωκε τὴν Δαυΐδ. Οἱ λέοντες τὸν Δανιὴλ ἐνετράπησαν, οἱ δὲ Ἰν δαῖοι τὸν Χριστὸν διὰ φθόνον ἐσταύρωσαν. Αἱ ἀσπίδες κολακευόμεναι ἡμεροῦνται, οἱ δὲ φθονεροὶ εὐεργετούμενοι πλέον ἐξάπτονται. Αλλ' ἵνα μὴ δόξωμεν, ἀγαπητοὶ, ἐπιπολὺ ἐρεσχελεῖν καὶ ἔξω βαίνειν τῶν ἀρτίως ἀνα γνωσθέντων, ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον. Εὔξασθε καὶ ὑμεῖς οἱ φθονούμενοι, ἵνα μὴ ὑπὸ τῶν φθονούντων πάθητέ τι τῶν ἀνηκέστων, μήτε τῷ αὐτῷ νοσήματι περι πέσητε. Ο γὰρ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέση. Εὔξασθε καὶ ὑμεῖς οἱ φθονοῦντες, ἵνα τὸν μὲν τοῦ δρά κοντος ἐξε μέσαντες, ἐν καθαρῷ τῷ μαρτυρίῳ τῆς [] συνειδήσεως τὸν οὐράνιον ἄρτον ὑποδέξησθε. Εὔξασθε καὶ ἀποδῶτε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Πολλὰ ἰσχύει, αγα πητοί, εὐχὴ, τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα δυνατά καθι στώσα. Ηὔξατο Μωϋσῆς, καὶ τὴν θάλασσαν ἐξήρανε, καὶ τοὺς Εβραίους ὡς διὰ χλοη φόρου πεδίου διήγαγεν. 115 ξατο Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ τὰ Ἰορδάνια ρεύματα ἐνεπόδισε, καὶ ἐπληρώθη τὸ γεγραμμένον· οἱ σοὶ ἐστι, θάλασσα, ὅτι ἔφυγες, καὶ σὺ, Ιορδάνη, ὅτι ἐστράφης εἰς τὰ ὀπίσω; Ηὔξατο Ἠλίας ὁ ἁρματηλάτης, καὶ ἀμ βροτόκους νεφέλας ἐχαλίνωσε, καὶ ταύτας πάλιν δι' εν χῆς ἀνέωξεν. Ηὔξατο ὁ αὐτὸς Ηλίας, καὶ τῇ πενιχρά χώρα τὸ ἄλευρον καὶ τὸ ἔλαιον καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν πιο στει με μετρημένον ἐδίδω. Ηὔξατο ὁ τούτου μαθητής Ελισσαίος, καὶ ἡ Σωμανίτις στείρα οὖσα τὸ πρὶν, παρ' ἐλπίδας ἐγέννα. Ηύξατο Δανιήλ, καὶ τὸν βὴλ κατέστρεψε, καὶ τὸν δράκοντα ἀπέκτεινε, καὶ τοὺς λέοντας ἀναδιέ πειν εἰς οὐρανὸν ἐπαιδαγώγησεν. Ηὔξαντο οἱ τρεῖς παί δες ἐν τῇ καμίνῳ, καὶ ἡ παφλάζουσα φλοξ τῆς καμίνου ἐσβέννυτο. Ηὔξατο Εζεκίας, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ἀῤῥωστίαν Ιασάμενος θάνατον ἔλυσε, καὶ πεντεκαιδεκαετή χρόνον ζωῆς ἀπελάμβανεν. Ηὔξατο Ἰωνᾶς, καὶ τὸ κῆτος ἡμέ ρωσε, καὶ ἐν τριημέρων φιλοξενεῖν αὐτὸν ἐδίδαξεν, ἵνα δειχθῇ ὅτι τοῖς ἁγίοις καὶ ἐν βυθοῖς θαλάσσης ξενία εύ ρίσκεται. Ηὔξατο ὁ εὐσεβέστατος Τωβίας τυφλὸς ὑπάρο χων, καὶ ἐκ χειρὸς ἀγγέλου τὸ φέγγος ἐλάμβανεν. Η α ξατο Σάρρα ἡ τοῦ Ῥαγουὴλ ἐν Ἐκβατάνοις, καὶ τὸν ἀν δροκτόνον δαίμονα ἐφυγάδευσεν. Αύξαντο Σίλας καὶ Παῦλος ἐν τῇ φυλακῇ ὑπάρχοντες, καὶ ἡ γῆ ἐτρόμαξεν, αἱ θύραι τῆς φυλακῆς ἠνεώχθησαν, αἱ σιδηραὶ ἀλύσει; τῶν δεσμῶν ἀπέπεσαν, καὶ πάντες οἱ δεσμῶν ἔνοχο ἐλεύθεροι ἀνεδείκνυντο. Ηὔξατο Πέτρος, καὶ τὴν Ταύι θὰν ἐκ νεκρῶν ἐξανέστησεν. Ηὔξατο ὁ αὐτὸς Πέτρο, ἐν Ρώμῃ, καὶ πετόμενον Σίμωνα ἐξ ἀέρος κατήνεγκε, καὶ ἐμπαίζειν αὐτὸν τοῖς Ῥωμαίοις οὐ συνεχώρησεν οὐκέτι. Εὐχὴ νεκροὺς ἀνεγείρει, δαίμονας φυγαδεύει, νόσου; ἱᾶται, θανάτους ἐκλύει. Ὦ εὐχὴ, ζωῆς χορηγή, υγιεία; ἐνθήκη, ἐλπιδοφόρον ἄνθος. Εὔξασθε οὖν καὶ ὑμεῖς, ἀγα πητοὶ, καὶ ἀποδῶτε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν· ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.4 Legendum Savil.
597
SPURIA.
Καλόν ἐστι τὸ μὴ εὔξασθαί σε, ἢ εὐξάμενον μὴ
αποδοῦναι· τουτέστι, τὸ μὴ ἐπαγγείλασθαι Θεῷ μᾶλλον,
ἢ ἐπαγγειλάμενον ψεύσασθαι. Διὸ παραγγέλλει, καὶ μὴ
ψεύσῃ λόγον ἐν καιρῷ προσευχῆς σου. Ηύξω την θυγα
τέρα σου ἢ τὸν υἱόν σου ἀπὸ νόσου βαρείας υγιαίνοντα
ἀπολαμβάνοντα, Θεῷ ἀφιεροῦν; Μὴ ψεύσῃ λόγον ἐν
καιρῷ προσευχῆς σου. Αλλ' ὡς ἡ μακαρία Αννα
στεῖρα οὖσα τὸ πρὶν, εὐξαμένη, ὦ ἂν γεννήσει, Θεῷ
ἀφιερώσαι, καὶ τοῦτο ποιήσασα, αὕτη μὲν γέγονεν εὐλογίας αἰωνίου κληρονόμος· ὁ δὲ αὐτῆς υἱὸς Σαμουήλ,
πρῶτες καὶ ἐκλελεγμένος ἐν προφήταις λελόγισται, καὶ
τοσοῦτον παρὰ Θεῷ ἐτετίμητο, ὡς μετὰ Μωϋσῆν αὐτὸν
καὶ Ααρών συγκαταριθμηθῆναι· Μωϋσῆς γὰρ καὶ
Ααρὼν ἐν τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ, καὶ Σαμουὴλ ἐν τοῖς
ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Πρῶτον ἀγαθόν ἐστι
τὸ εὔξασθαι, τουτέστι, τὸ ἐπαγγείλασθαι· ταχέως ἀποδοῦναι μετὰ ἱλαρᾶς καὶ ἀγαθῆς προαιρέσεως. ᾿Αγαθὸν
γὰρ καὶ ἱλαρὸν δότην [105] ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Οὕτως "Αβελ
Θεῷ εὐηρέστησεν, ἐπειδὴ ἐξ ἱλαρᾶς καὶ ἀγαθᾶς προαιρέσεως τὰ δῶρα τῷ Θεῷ προσεκόμισε· Κάῖν δὲ ἀπήρεσε
Θεῷ, ἐπειδὴ οὐκ ἐξ ἱλαρᾶς καρδίας, ἀλλ' ὡς ἐκ λύπης καὶ
ἀνάγκης τὰ δῶρα τῷ Θεῷ προσέφερεν, ἐπὶ τῇ τοῦ ἀδελφοῦ
εὐδοξία λυπηθείς. Δεινὸν δὲ τὸν σπινθῆρα του φθόνου ἐν
τῇ καρδίᾳ ἀνακινήσας, πρὸς δολοφονίαν ἐξεκαίετο, ἀνθ'
ὧν ἔδει μιμησάμενον αὐτὸν τὴν τοῦ ἀδελφοῦ φιλόθεον
γνώμην, ισόρροπον τῷ ἀδελφῷ τὴν τιμὴν παρὰ τῷ Κυρίῳ
κομίσασθαι. Νῦν δὲ μήτε πρὸς τὸ ὁμόφυλον καὶ συγγενές
ἀπιδών, μήτε τὸν Θεὸν ἐφορῶντα τῆς ἑαυτοῦ ἀθεμίτου
πράξεως ψηφισάμενος, λόγοις ἀπατηλοῖς τὸν νεανίαν
ἐπὶ τὸ πεδίον ἑλκύσας, τὸ φαιδρὸν ποίημα Θεοῦ τῷ φόνῳ
διέλυσεν. Οὗτος πρῶτος ἀδελφοκτονίαν εἰργάσατο, πρῶτος
τὴν γῆν αἵματι ἐμίανε, πρῶτος πύλας θανάτου Ανέωξεν.
Ούπω γὰρ ἦν θάνατος γευσάμενος ἄνθρωπον, εἰ μὴ
Κάϊν διὰ του φθόνου τὸν φόνον εκύησε. Τί γάρ σε
ἔβλαπτε, Κάϊν, ἡ τοῦ ᾿Αβελ ζωή; ἢ τί σε ὠφέλησεν εκείνου ὁ θάνατος; ἢ γὰρ οὐχὶ μᾶλλον καὶ ἔβλαψεν; Ἰδοὺ
γὰρ ἀστάτω; τῷ νῷ καὶ τρόμῳ τὸ ζῆν ἐξετέλεσας.
γ'. Ω φθόνε, ὑποκρίσεως ἀδελφὲ, δόλου δημιουργέ, φόνου
σπορεῦ, δρακόντιον σπέρμα, θανατόπνοον ἄνθος. Τί
μιαρώτερον φθόνου; Αλλ' οὐδέν. Τί δὲ καὶ ἐκύησε θάνατον; Αλλ' οὐδὲν ἔτερον, εἰ μὴ φθόνος, καθώς μαρτυρεί
μοι ή Γραφή λέγουσα, ὅτι ὁ Θεὸς θάνατον οὐκ ἐποίη
σεν, οὐδὲ τέρπεται ἐπ' ἀπωλείᾳ ζώντων φθόνῳ δὲ
τοῦ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον. Ἐμοὶ
δοκεῖ, ἀγαπητοί, τὸν φθόνον ἐξεύρεμα εἶναι τοῦ δράκον
τος
· καὶ ἀμήχανόν ἐστιν ἔχειν τινὰ φθόνον, ἐὰν μὴ ὁ
ὄφις προσερπύσας τινὶ λαθραίως, καὶ ἐκ τῆς αὐτοῦ
καρδίας ἐμέσας τὴν ἰὸν εἰς τὴν τοῦ δεχομένου καρδίαν
ἐμβάλλῃ τὸν φθόνον. Οὕτω γὰρ εἰς τὴν αὐτὴν τοῦ ὄφεως
τάξιν καὶ δύναμιν ὁ φθονερὸς ἀπολήγει. Εἶδες τὸν φθονερόν; εἶδος τὸν ὄφιν; Λαλεῖ σοι ὡς φίλος τὰ ἴδια, καὶ
μανθάνει παρὰ σοῦ τὰ σὰ ὡς ἐχθρός σου. Προσέρχεται ὁ
ὄφις τῇ Εὐᾳ ὡς φίλος, γλυκέσι ρήμασιν αὐτὴν μαγεύων,
πικροῖς δὲ νοήμασιν αὐτὴν παγιδεύων· ἐπὶ στόματος φέρ
ρων τὸ μέλι, ἐν τῇ καρδίᾳ κρύπτων τὸ ξίφος· τὴν κεφαλὴν
ἀλλαχοῦ ἀποκλίνων, καὶ τὴν κέρκον ἀλλαχοῦ σο: λοξεύων.
Προσέρχεται τῷ ᾿Αβελ ὁ Κάϊν ὡς φίλος· λαλεῖ εἰρηνικά,
καὶ νοεῖ πολεμικά· ὁ δόλος ἐπὶ στόματος αὐτοῦ ἐφέρετο,
καὶ ὁ φθόνος ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ἐσκιάζετο. Προσέρχεται
σοι ὁ φθονερός· λαλεῖ σοι τὰ ἴδια ", λόγοις ἀπατηλοῖς
καὶ γέλωτι χλιαρῷ προσδιαλεγόμενός σοι τὸ πρόσωπόν
σου φαιδρύνει, τὴν διάνοιάν σου ἀνοίγει, ἵνα την έγχεκρυμμένην ἐνθήκην τῆς διανοίας σου ἐκκενώσῃ. Μανθά
νει τα μυστήρια σου λέγων, καὶ προσφέρει τὰ κρυπτά
σου ἐπὶ πάντων. Κἂν κολακεύῃς αὐτὸν, οὐκ ἔτι ἀνέχεται,
οὐκ ἔτι γελᾷ, οὐκ ἔτι μειδιάσματι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ
4 Legendum ἡδέα. Ο Savil.
.
ὑποχαλᾷ, ἀλλ' ἔστηκεν αὐστηρώς κατηγορῶν, καὶ μὴ
κινούμενος, ἕως οὗ ἐπίδῃ τὴν ἀσχημοσύνην σου. καὶ
τότε γελάσει. Ἐὰν ἐν συμποσίῳ τι κατὰ σοῦ λαλῆται,
ἐκεῖνος τὰ ὦτα ἀνοίγει. Εύγε. Εάν τι λαλῆται ὑπὲρ σοῦ,
ἐκεῖνος ἄλλους λόγους ἐμβαλών φαίνει τὴν διάνοιαν τῶν
ἀκουόντων, ἵνα μὴ τὰ σὰ λαλούμενα καὶ ἀπόντι σοι δόξαν
προσφέρωσι. Τί πονηρότερον φθονεροῦ; Αλλ' οὐδέν. Έν
ποίοις θηρίοις συναριθμηθήσεται ὁ τοιοῦτος; Ἐὰν λέοντι
ἢ παρδάλει αὐτὸν συνεικάσης, εὑρήσεις ἐν τῷ φθονερ
τὸ πονηρόν. Πᾶν γὰρ ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον ἑαυτοῦ ὁ
δὲ φθονερὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μισεῖ, καὶ τοῦτον φι
νεύει. Οἱ κόρακες τὸν Ηλίαν ἐν τῷ ὄρει διέτρεφον, καὶ
οἱ ἀδελφοὶ τὸν Ἰωσὴφ διὰ φθόνον πιπράσκοντες έτρα
γον. Ὁ ὄφις διὰ φθόνον τὴν Εὔαν ἠπάτησε, καὶ Καιν
τὸν ᾿Αβελ διὰ φθόνον ἐφόνευσε. Τὸ κῆτος τὸν Ἰωνᾶν ἐν
τῇ θαλάσσῃ ἐξένισε, Σαούλ δὲ διὰ φθόνον ἐδίωκε τὴν
Δαυΐδ. Οἱ λέοντες τὸν Δανιὴλ ἐνετράπησαν, οἱ δὲ Ἰν
δαῖοι τὸν Χριστὸν διὰ φθόνον ἐσταύρωσαν. Αἱ ἀσπίδες
κολακευόμεναι ἡμεροῦνται, οἱ δὲ φθονεροὶ εὐεργετού
μενοι πλέον ἐξάπτονται. Αλλ' ἵνα μὴ δόξωμεν, ἀγαπη
τοὶ, ἐπιπολὺ ἐρεσχελεῖν καὶ ἔξω βαίνειν τῶν ἀρτίως ἀνα
γνωσθέντων, ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον. Εὔξασθε
καὶ ὑμεῖς οἱ φθονούμενοι, ἵνα μὴ ὑπὸ τῶν φθονούντων
πάθητέ τι τῶν ἀνηκέστων, μήτε τῷ αὐτῷ νοσήματι περιπέσητε. Ο γὰρ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέση.
Εὔξασθε καὶ ὑμεῖς οἱ φθονοῦντες, ἵνα τὸν μὲν τοῦ δρά
κοντος ἐξε μέσαντες, ἐν καθαρῷ τῷ μαρτυρίῳ τῆς [60]
συνειδήσεως τὸν οὐράνιον ἄρτον ὑποδέξησθε. Εὔξασθε
καὶ ἀποδῶτε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Πολλὰ ἰσχύει, αγαπητοί, εὐχὴ, τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα δυνατά καθι
στώσα. Ηὔξατο Μωϋσῆς, καὶ τὴν θάλασσαν ἐξήρανε, καὶ
τοὺς Εβραίους ὡς διὰ χλοη φόρου πεδίου διήγαγεν. 115ξατο Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ τὰ Ἰορδάνια ρεύματα
ἐνεπόδισε, καὶ ἐπληρώθη τὸ γεγραμμένον· οἱ σοὶ ἐστι,
θάλασσα, ὅτι ἔφυγες, καὶ σὺ, Ιορδάνη, ὅτι ἐστράφης
εἰς τὰ ὀπίσω; Ηὔξατο Ἠλίας ὁ ἁρματηλάτης, καὶ ἀμ·
βροτόκους νεφέλας ἐχαλίνωσε, καὶ ταύτας πάλιν δι' εν
χῆς ἀνέωξεν. Ηὔξατο ὁ αὐτὸς Ηλίας, καὶ τῇ πενιχρά
χώρα τὸ ἄλευρον καὶ τὸ ἔλαιον καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν πιο
στει με μετρημένον ἐδίδω. Ηὔξατο ὁ τούτου μαθητής
Ελισσαίος, καὶ ἡ Σωμανίτις στείρα οὖσα τὸ πρὶν, παρ'
ἐλπίδας ἐγέννα. Ηύξατο Δανιήλ, καὶ τὸν βὴλ κατέστρεψε,
καὶ τὸν δράκοντα ἀπέκτεινε, καὶ τοὺς λέοντας ἀναδιέ·
πειν εἰς οὐρανὸν ἐπαιδαγώγησεν. Ηὔξαντο οἱ τρεῖς παί
δες ἐν τῇ καμίνῳ, καὶ ἡ παφλάζουσα φλοξ τῆς καμίνου
ἐσβέννυτο. Ηὔξατο Εζεκίας, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ἀῤῥωστίαν
Ιασάμενος θάνατον ἔλυσε, καὶ πεντεκαιδεκαετή χρόνον
ζωῆς ἀπελάμβανεν. Ηὔξατο Ἰωνᾶς, καὶ τὸ κῆτος ἡμέ
ρωσε, καὶ ἐν τριημέρων φιλοξενεῖν αὐτὸν ἐδίδαξεν, ἵνα
δειχθῇ ὅτι τοῖς ἁγίοις καὶ ἐν βυθοῖς θαλάσσης ξενία εύρίσκεται. Ηὔξατο ὁ εὐσεβέστατος Τωβίας τυφλὸς ὑπάρο
χων, καὶ ἐκ χειρὸς ἀγγέλου τὸ φέγγος ἐλάμβανεν. Η α
ξατο Σάρρα ἡ τοῦ Ῥαγουὴλ ἐν Ἐκβατάνοις, καὶ τὸν ἀν
δροκτόνον δαίμονα ἐφυγάδευσεν. Αύξαντο Σίλας καὶ
Παῦλος ἐν τῇ φυλακῇ ὑπάρχοντες, καὶ ἡ γῆ ἐτρόμαξεν,
αἱ θύραι τῆς φυλακῆς ἠνεώχθησαν, αἱ σιδηραὶ ἀλύσει;
τῶν δεσμῶν ἀπέπεσαν, καὶ πάντες οἱ δεσμῶν ἔνοχο:
ἐλεύθεροι ἀνεδείκνυντο. Ηὔξατο Πέτρος, καὶ τὴν Ταύι
θὰν ἐκ νεκρῶν ἐξανέστησεν. Ηὔξατο ὁ αὐτὸς Πέτρο, ἐν
Ρώμῃ, καὶ πετόμενον Σίμωνα ἐξ ἀέρος κατήνεγκε, καὶ
ἐμπαίζειν αὐτὸν τοῖς Ῥωμαίοις οὐ συνεχώρησεν οὐκέτι.
Εὐχὴ νεκροὺς ἀνεγείρει, δαίμονας φυγαδεύει, νόσου;
ἱᾶται, θανάτους ἐκλύει. Ὦ εὐχὴ, ζωῆς χορηγή, υγιεία;
ἐνθήκη, ἐλπιδοφόρον ἄνθος. Εὔξασθε οὖν καὶ ὑμεῖς, ἀγαπητοὶ, καὶ ἀποδῶτε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν· ὅτι αὐτῷ
πρέπει πᾶσα δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.