De aliis Clementis Alexandrini operibus, sive veris, sive falsis, editis et ineditis, ac de iis quæ ille scripturum se esse promiserat, et de variis chronologiis ab illo repræsentatis. De libro qui octavus Stromatum inscribitur. 333 ARTICULus 1. Analysis hujus libri. Auctor hujus libri manifestum omníbus fácit ** antiquissimos philosophos, quemadmodum Christia. nos, veram philosophiam profitentes, ab omni con tentione et dubitatione, sive a litigiosi ac dubii semperque ancipitis`animi vitio fuisse prorsus alie nos. Contra vero juniores, uti ille ait ", philosophi vana laudis cupiditate inducti, ad inutiles nugas tam alios fallendo quam digladiando feruntur. At Christiani, rejecta omni contentione, veritatem ex sacris Scripturis, interrogando et respondendo, propter honestum finem quærentes, non eam tan tummodo, sed et scientiam consequuntur. Tum deinde auctor noster paucis explicat, qua ratione et methodo ad veram ejus, quod quæritur, demonstrationem pervenire possimus. Primo ita que scire, inquit ille, debemus quid nomen et ora tio, seu de re quærenda propositio significent. Se cundo quærendum an illud revera exsistat, quod sermone seu propositione enuntiatur. Tertio * in vestigandum qualis sit ejus natura, et utrum da tum superet ordinem. Si autem nulla sit de his controversia, sed unanimis omnium consensus illud constitui debet doctrinæ principium. Quod quidem ille proposito solis exemplo planius de monstrare conatur. Duplicem vero dicit esse sicut fidem, cognitio nem, ac præscientiam, ita et demonstrationem. Una siquidem tantum est ex spe et opinione; al tera vero ex scientia profluit, atque idcirco stabi lis est, firma ac proprie dicta demonstratio. Cuin autem indicatio et syllogismus hoc inter se diffe rant, quod indicatio unum tantummodo denotet, syllogismus vero ex duabus præmissis propositioni bus tertiam inferat, hinc same fit, ut si hæ certæ et Væ fuerint, tunc sit deinonstratio: secus vero ratiocinatio duntaxat erit. Quia tamen philosophi profitentur esse quædam principia, quæ non possunt demonstrari, inde au ctor noster concludit omnem demonstrationem ad fidem, quæ demonstrari nequit, reapse reduci. Sed post hæc alia sunt, ait ille, principia de monstrationum, quæ ex sensu et intelligentia evidenter apparent. Quocirca si quæ oratio ex iis, quae sunt credibilia, possit ea, quæ nondum sunt probabilia, recte probare, hanc obstay ano delĘews, essentiam demonstrationis dicimus. Quando vero ex iis ", quæ demonstrata sunt, ad ea quæ per se sunt credibilia atque intelligentia et sensu plane evidentia recurrimus, tunc id resolutio vocatur. Ex quibus auctor rursus colligit ei, qui aliquid demonstrare vult, maximam de propositionum ve * Strom. 1. viii, p. 768. "p. 769. at seg. p. 778. p. 779. p. 770. ▲ ritate esse debere curam, minime vero de no minibus. Veras autem debet semper assumere propositiones, et consequentein ex iis conclusio nem elicere. Cæterum ante id, quod quæritur, est aliquid prius, quod sine ulla creditur demon stratione, et inde ad aliorum inquisitionem proce dendum est. Atque ut ab omnibus clarius intelligatur quo modo observandæ sint hæ omnes demonstrationum regulæ, eas auctor noster ad hanc propositio nem Utrum fetus, qui in utero gestatur, sit animal, demonstrandam singulatim adhibet ". Et id quidem ille postquam fuse prosecutus est", inde concludit demonstrationem esse orationem que unum probat ex aliis, quorum principium il lud ponitur, quod sensu et intelligentia evidens est. Ex his quoque prima demonstratio fit, atque aliæ deinceps, quæ prima demonstratio amplius dici non possunt. Postquam autem "ille dixit non plura unius generis, sed diversorum tantummodo generum esse principia, tune Pyrrhoniorum refellit opinionem, qua ab eis statuta erattmoxh, id est assensionis re tentio, seu ille error, quo nihil prorsus certuin, sed omnia esse dubia et incerta somniaverant, Fatetur nihilominus nonnunquam assensionem merito re tineri, aut propter mentis imbecillitatem, aut ob scuritatem ipsiusmet rei, aut paris æqualisque roboris argumenta. Atque ibi in Græco-Latinis Cle mentinoruin Operum editionibus prima hujus libri pars desinit. In parte 11 auctor exponit " quid ante definitio nes, divisiones, demonstrationes fieri debeat, quid ad illas conferat inductio, quomodo ex divisione fiat definitio, ac per inductionem ex singularibus universale colligatur. Dehinc ille patefacit quid inductio, divisio, demonstratio et definitio elli ciant. Quoniam autem scientia est, cum rei causa cognoscitur, idcirco quadruplicem ostendit esse causain, nimirum materiam, efficientem, formam, et finem. Assumpto subinde "hominis exemplo, planum ille facit definitionem ex rei ipsius genere, et ul tima illius differentia constitui. Divisionem vero esse triplicem, generis in species, totius in par tes, ac tandem rei ipsiusmet in sua accidentia; sed primam tantum esse proprie dictam divisio. nein. Quamvis autem variæ sint species, aut plu ribus communes, aut 334 quibusdam magis pro priæ; unaquæque tamen rei constituit characterem et naturam, aut, ut aiunt, essentiam. Quamobrem qui alicujus rei habet scientiam, illius dabit et definitionem vice vero versa, qui definitionem rei cujusdam ignorat, nunquam illius scientiamn habebit. At in definitionibus singularis cujuslibet p. 771. " p. 772. p. 773 et seq. p. 775.”p. 776

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO III. rei proprietas, quemadmodum in homine ridendi sit octavus Stromatum liber, nobis more nostro potestas, locum signi potius obtinet, quam illius examinandum est. naturam demonstral. Perspicue vero auctor noster ostendit varias esse definitiones, alias quidem generales, ex decem prædicamentis desumptas, alias vero minores, alias denique minimas. Ibi autem iterum monet præcipuas, cur assensio retineatur, causas esse mentis humanæ inconstan tiam et mutabilitatem, ac rerum diversitatem et discrepantiam; atque inde in rebus humanis judi cia, et curas, ac varias etiam philosophorum opinio nes oriri. Rursus etiam in voce tria esse ait, nomina, co gitata, ac res nominibus significatas. Cum autem infinita sint nomina, atque idcirco scientia dari nulla posset, grammatici illa prorsus omnia ad vi ginti quatuor elementa reduxerunt 17. Ex iis autem, quæ nominibus et verbis expri muntur, aliqua cum connexione dicuntur, et per fectar efficiunt orationem. Alia vero sine con nexione proferuntur, quemadmodum decem prædi camienta, quæ sub materiam cadunt, et ex quibus unum tantummodo ad aliud dicitur ac refertur. Ea porro quæ materia carent, mente tantummodo, et per primam illius applicationem comprehendi pos sunt. Quæcunque vero sub prædicamentis collocan tur, ea sunt vel synonyma, vel heteronyma, vel po lyonyma, vel denominativa, vel homonyma: quæ quidein auctor noster sigillatim definit et explicat Inde ad explanationem venit causarum, quarum,' uti ille loquitur, aliæ dicta sunt procataracticæ, aliæ vero synecticæ, adjuvantes, et sine quibus non. Singulis antem ex ordine explicatis, solas sy necticas, seu efficientes, proprie dictas causas esse concludit. sunt cause, Tum vero ipse expendit " utrum causæ sint cor poreæ, ut quidam voluut, vel, ut aliis placet, incor pore. Postea probat ejusdem effectus esse aliquan do plures causas, aut remotas, aut proximas, et has esse vere et proprie causas, quemadmodum id quod aliquid prohibet, illius dicitur causa, minime vero id quod non prohibet. Quatuor autem, ut ille repetit efficiens, materia, forma et finis, Illud etiam, pergit ipse, sine quo reɛ non fit, est illius quidem causa, non tamen proprie dicta, sed adjuvans. Causa vero synectica, eu efficiens, ad operandum tunc tempore non in diget, quando illud in quod agit, et aptum inve nerit, 'et dispositum. Ita etiam causæ quædam procataractice egent tempore, quo aliæ opus non habent. Planum subinde auctor noster facit " idem non posse sui ipsius esse causam, nec causas sui ipsius esse causas, sed plures, imo et contrarios esse posse unius ejusdenique causæ effectus. Interea ille' aperil quam variæ et multiplices sint causæ ob scuræ, ac rursus de procataracticis, synecticis, concaosis, adjuvantibus, secundum naturam, et, ut aiunt, accidentalibus et occasionalibus disputat. Denique discrimine, quod inter concausam et cau sam_adjuvanteṁ intercedit, patefacto, finem libro suo imponit. Hunc tractatum non esse octavum Clementis Alexan drim Stromatum librum, nec eum esse inleyrum, ac plane incorruptum. Observatum a nobis fuit Clementem in fine se ptitni Stromatum libri spopondisse, fore ut alium Scriberet, qui octavus procul dubio Stromatum liber dici debuit. Utrum vero ille fidem suam libe raverit, et hunc revera composuerit librum, ac tan dem utrum hic, cujus analysim exhibuimus, vel alius Ac primo quidem Clementem promissis satisfe cisse, octavamque Stromatum librum edidisse, hand plane incerto tam Eusebii, quam Hieronymi, Pbo tij et aliorum testimonio probari posse multis pro cnl dubio videbitur. Nam hæc sunt de illo ipsissima Eusebii verba *3: ‹ Quod ad Clementem attinet, exstant ejus octo Expwμatéwr libri. At doctus ille vir tanta confidentia hos octo libros suo tempore exstare non asseveraret, nisi octavum, queinadmo dum septem alios priores Stromatum libros suisme ocalis vidisset pervolutasselque. Eusebio hunc in modum subscripsit Hieronymus *; ‹ Feruntur ejus (Clementis) insignia volumina.". e quibus illa sunt, Erpwuateīs libri octo. Denique, ut aliok omittamus, Photius apertissime tradidit se in per veteri exemplari» reperisse totidem Stromatum Cle mentinorum libros. Quod autem octavus horumce Stromatum liber is sit, de quo disputamus, inde profecto probari posse quidam existimabant, quia ille, teste eodem Photio *, in quibusdam, ut ait, codicibus: ‹ Stro mateus octavus, ut et reliqui septem libri, inscri bitur, et incipit: Sed neque philosophi antiquissimi, quæque sequuntur.» Atqui în Clementinorum Ope Fum editionibus idem plane est bujusce libri tita lus, idemque initium. Ex quibus haud absurde col ligi posse videtur jam a longo tempore, el ante Photii ætatem persuasum ptures habuisse hunc revera fuisse octavum eorumdem Clementis Stro matum librum, ac pro genuino illius ſetu revera habendum. Verum quamvis idem, atque in editis, bujns li bri et titulus et initium a Photio repræsentetur; pon ideo tamen certuin esse debet ea, quæ Photius post prima ipsius verba in codice suo legerat, ea dem omnino fuisse, atque illa, quæ in vulgatis Cle mentis nostri Operibus nunc leguntur. Etenim ip semet Photius iis, quæ a uobis citata sunt, verbis hæc continuo subjunxit: ‹ Stromatum autem liber hic alicubi non sana tradit, non tamen ut Hypoly poses. Nam multa etiam, quæ ibi dicta fuerunt, op pugnat. Quibus ille verbis significat quædam in eo libro, sicut in Clementis Hypotyposibas occur risse, quæ sanæ orthodoxæque lidei nostræ dogma tibus repugnabant: alia vero, quibus nonnulli er rores, in Hypolyposibus dispersi impugnabantur. A4 in eo, de quo agitur, libro nihil quod ad Chri stianam religionem, aut pro illius doctrina, eut contra eam facial, plane penitusque legimus. vero ex sola, quam dedimus, illius analysi mani festum omnibus fiet, nihil prorsus, nisi quod ad logicam et dialecticam spectat, in illo tractari. Nihil itaque liber a Photio pervolutatus, cum eo, qui Græcis Latinisque typis editus est, aliud sibi commune habuisse videtur, 335 nisi proœmium, tur, quibus auctor de demonstrationis ratione ac seu præfationem, quæ ea tantummodo complect methodo disputare incipit. Quoquo autem modo res se habuerit, nobis sane certum omnino perspicuumque esse apparet hanc, de qua agimus, commentationem nec esse, nec dici unquam posse octavum Clementis nostri Stromatum librum. Neque enim ab hac solum Stromatum ju scriptione et titulo, sed ab ipso etiam, quo Cle mens noster Stromata sua scripsit, modo, atque ab illius scopo et fine penitus abhorret. Constal siquie dem, ut a nobis supra demonstratum est ", nomen Stromatum aliis septem libris ideo ab illo fuisse præfixum, ut eos variis dogmatibus hic et illic in spersis, nulloque certo ordine digestis, compositos esse significaret, Deinde vero ille, uti etiam disi p. 787, etc. I. vı Hist., dissert, super., c. 2, art. 2. » Strom. I. viu, p. 781. 37 p. 782. 38 p. 783. **p. 784. ** p. p. 786. p. 13, p. 21a. »De script. eccles., § 48. ** Bibl.cod. 140, pag. 287.

mus ne in lisdem libris sacra nostræ religionis ▲ tamen aliqua ex eo fuisse excisa, quæ ab auctore mysteria Christianis exponendo, paganis patefa ceret, eorum explanationem cum ethnicorum do gmatum explicatione permiscuit, sermonesque suos intersecavit, ac data opera, a proposito sæpe sæpius digressus est. Denique non alius Clementis, sicuti adhuc vidimus, in scribendis Stromatum libris Anis et scopus fuit, quam ut Christianis veram et orthodoxam demonstraret religionis nostræ doctri nam, ac mummam, ad quam contendere semper de bent, illius perfectionem: Atqui nihil plane ex iis omnibus in hoc pseudo-octavo Stromatum libro re peritur: sed logicæ tantum, seu dialecticæ, diximus, est tractatus, qui non magis ad Christianos quam paganos et alios quoslibet homines spectat et pertinet. ut Visne et ex iis, quæ in hoc libro tractantur, il Hus falsitatem tibi adhuc evidentissime probari? Nobis sane id promptum et facile est. Hujus quippe libri anctor hanc quæstionem ": ‹ Annon sit ani mal fetus, qui gestatur in utero; › omnes versal in partes 80; ut manifestum inde lectori faciat quo modo propositæ a se demonstrationum regulæ ab omnibus observari debeant. At certe Clemens Ale xandrinus non eo cæcitatis, aut inconstantiæ pro cessisse credendus est, ut tanta arte el studio eam quæstionem, præ aliis innumeris, in octavo Stromatum suorum libro pro exemplo afferret, quam in quinto eorundem Stromatum libro in que stionum, de quibus; sicuti nos alibi diximus ³¹; a Christiano bomiue non movendarum exemplum pro ponit. Tractatus porro iste integer non videtur. Quam vis enim in Photi codicibus idem fuerit illius, atque in jam editis Clementis Operibus, initium, censent prætermitti non debuerant. Et certe in Græco-La tinis ejus editionibus duas hic liber dividitur in partes, ac secundæ parti hic titulus præfixus est c.Quæstionum principia et fines circa hæc, et in his sunt. Cur autem similis titulus priori parti nop fuerit inscriptus, nulla sane vera certaque ratio proferri potest. Quod si respondeas et demonstres hanc epigraphen ex alicujus manu Græca exarati codicis margine in textum fuisse intrusam, non re pugnabimus quidem: sed non inde hojusce com mentationis integritas ulli unquam probabitur. In Claromontano siquidem codice lota hæc secunda pars, uti supra adnotavimus, omnino deest, nullum que illius in ea exstat vestigium. Nobis itaque facile persuadebitur hunc tractatum, in veteribus nano scriptis codicibus ab amanuensibus·librariis, uti fieri solet, post septemi Stromatum Clementis nostri libros fuisse ullo plane absque titulo transcriptum, ac postea illi ab aliis indoctis hominibus adjectam octavi Stromatum libri inscriptionem. Fatendum tamen est valde antiquum esse hunc errorem, et Photii forsitan tempore, id est, decimo Ecclesiæ sæculo vetustiorem. At illud profecto.non inde mi nus, jo vero eo majus, quo antiquius, erratum et mendum dici debet. Quamobrem Photius asseverare non ausus est hanc scriptionem esse reipsa octavum Stromatum librum. Nos enim ille tantummodo admonuit hunc librum in quibusdam manuscriptis sic inscriptum inveniri in aliis vero ejusdem libri titulum esse Quis dives salvetur, ejusque initium ab iis duci verbis: ‹ Qui laudatorias, › etc. An autem potiori jure hic liber octavus Stromatum dicatur, jam in vestigandum est. De libro, Quis dives salutem consequi possit. Analysis hujus libri Ab ipso hnjus libri exordio " eos auctor pravos non solum adulatores, sed impios etiam, et insi diosos esse convincit, qui cuni pestifero avaritiæ ac superbiæ divitum morbo mederi deberent, illum blandis fallacibusque obsequiis ac laudibus forent, alunt, nutriunt et exasperant. Ad procurandam vero divitum salutem, doctrina, inquit, opus est quæ fortem, optimum, justique tenacem animum postulat. sermonem, quo illud fratribus suis possit penitus persuadere. Difficilior porro, uti ille pergit*, divitum, quam egenorum salus ideo videbatur quia nonnulli auditis Christi verbis: ‹ Facilius est cainelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cœ lorum, de futura locupletum salute plane despe rabant. Alii vero hæc Christi verba recte intelli gentes, ea omnia negligebant, quæ ad illam.com parandam 'necessaria sunt. Quæ quidem auctor iis a se dicta esse declarat, quibus virtus Christi et veritatis radius illuxit. Quapropter" qui sincero fratrum amorè tenetur, is Christi verba divitibus, neque petulantius insurgendo, neque blandius adu lando, sic debet explicare; ut eos a cœlestis regui bæreditate repulsos non fuisse demonstret. Deinde vero probandum ipsi incumbit nullum iis, si Christi mandatis morem gesserint, ease timendi locuin, ac bonis operibus promissam vitæ æternæ coronam ab illis, sicut ab athletis labore et exercitatione pal mam certaminis esse reportandam. Post hæc Christum orat, ut euid sibi suggerat inspiretque 67 D.ssert. super. c. 2, art. 2. ibid. § 1. His ita præfatis, ille ex Marci Evangelio omnia Christi ad divitem suosque apostolos, quæ quosdam conturbaverant, verba notis exhibet, observatque in aliis evangelistarum libris eadem, paucis lan tum, qnoruur idem sensus est, immutatis, repræ sentari 8. Tum deinde ad ea explicanda aggressus, primo animadvertit Christi sermones non carnaliter, cap xixws, accipiendos esse, sed spiritum, in eis latentem, solerter sagaciterque investigandum atque ad ipsam Salvatoris mentem, atque ad id, quod in sententia arcanum occultumque est, atten dendum. Secundo 7 ille animadvertit propositam a divite quæstionem fuisse Christo dignam, et maxime con venientem. 336 Quoniam vero dives Christum vo caverat bonum, inde ipsemet Christus, ut ait auctor noster, sumpta occasione, animum hujus divitis ad Deum bonum, primumque, ac solum vitæ æternæ præbitorem prudentissinie convertit. Nam hæc co gnitio documentorum omnium, ad vitam spectan tium, est principium. Et vero Deus primo agnosci debet 88 deinde magnitudo Salvatoris, per quem facta gratia et veritas, quemadmodum per Moysem lex quidem data est, sed quæ sola ad salutem non sufficiebat. Quamobrem dives, qui hanc a prima ætate impleverat, illam tamen a Christo jure merito poscit et flagitat. Christus vero 48 ibid. * Strom. 1. illum quod legi semper ſuerit VIII, p. 776. super. dissert., c. 23, art.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO III. eis, quæ saluti officiunt, obtemperat, centuplam re cepturum. Quod certe eodem plane modo de matre, fratre, sorore, et aliis parentibus, atque etiam de di vitiis intelligendum est ". obsecutus, non redarguit, sed colit ac diligit. Ve- trem magis quam Christum non timet, nec illi in rumtamen eum adhuc imperfectum esse pronun tiat; utpote qui æternæ vitæ curis fuisset otiosus, atque ad legis Mosaic plenitudinem et perfectio nein, nimirum Christi fidem, nondum pervenisset. Quapropter Christus ei respondit: «Si vis perfe clus esse, id est, si tu qui, sicut auctor noster loquitur voluntatis arbitrio præditus es sincero, totoque corde velis esse perfectus, hanc asseque ris perfectionem. Sed quia id toto animo non vo lebat, auditis sequentibus Christi verbis: Vade, vende quæ habes, › tristis abiit. At ibi auctor noster ostendit ea non litterali sensu et obvio intelligi debere, ita ut his significe-. tur divites teneri omnibus bonis suis, opibus, ac pa trimonio, quemadmodum Anaxagoras, Democritus et Crates, vel se abdicare, vel ea aut suis, aut primo occupanti relinquere; sed tantum præcipi, ut ef frenis divitiarum cupiditas et avaritiæ labes radi citus avellatur; atque egenis, pauperibus et indigentibus opem ferendo, bene opibus, divi tiis cæterisque bonis suis locupletes homines utantur. Palam etenim ille facit “divitias non ex seipsis, sed ex earum usu aut malas esse, aut bonas. Atque inde colligit id quod Christus dixit illas esse vendendas, de affectibus perturbationibus que animi esse intelligendum. Nam relictis, aut projectis opibus, potest quis, etsi egenus, vitiis et affectibus esse dives. Non utiles itaque ", sed noxias divitias, non secus atque animi vitia, ægri tudines et affectus, quibus male copiis et opibus utimur, plane penitusque tollenda et rejiciènda esse rursus ille contendit. His porro anima omnino vacua et nuda Chris tum, qui cor purum habenti via est, sequi debet. Impura autem est illius anima, qui pravis desi deriis est dives. Veris siquidem bonisque divitiis is tantum abundat, qui eas esse Dei dona, nec tam sui, quam fratrum egentium causas se possi dere agnoscit. Quamobrem vir iis minime manci patus, jacturam illarum æquo fert animo, atque idcirco spiritu vere est pauper. Contra vero qui easdem opes fert animo, et quotidie augere cogi tat, ille mundi irretitus est laqueis. Ex quibus du plicem auctor noster conclusionein elicit: ac primo quidem divitias ex earum usu aut bonas esse, aut malas. Deinde vero 66 hæc Christi verba: ‹ Divi tes in regnum Dei difficile introibunt,» nou litterali sed subtiliori sensu esse accipienda. Non enim in earum possessione, uti corporis exemplo palam ille facit, salus nostra posita est. Qui virtutibus igitur fretus, uti ille pergit", fortuna sua non absque fide et sanctitate utitur, is mundo corde est, et in regnum Dei ingredietur. Quando vero diviti Christus dixit: Vende quæ habes, non eo sensu id ei præcepit, ut vendi torum prædiorum pretium recipiat; sed ut bonos sanctosque animi affectus, qui spirituales divitiæ sunt, acquirat et consequatur. Verum dives iste qui Christum interrogave rat, hujusce responsionis sensum non percipiens, tristis abiit, atque ille, non secus ac ejusdem Cbristi discipuli, in ejus familiam nuper asciti, futuram divitum salutem desperavere. Christus autem “iis respondit hominem non sua, sed di vina virtute, cum vitiorum affectuumque vacuita tem sincere desiderabit, posse reipsa æternam hanc salutem obtinere. Quo quidem Petrus audito 7, dixit se omnia, id est animi vitia et ægritudines, ut Christum sequeretur, penitus reliquisse. Christo autem responsum ac cepit eum, qui patrem reliquerit, hoc est, qui pa Quia vero Christus addidit, cum persecutioni bus, duplicem auctor noster distinguit persecu tionem; et unam quidem extrinsecus, nimirum es hominibus, aut diabolica suggestione advenientem. Altera autem, eaque gravissima, interior est, et ex impiis depravatæ animæ desideriis, pravisque affectibus oritur. Cum hac itaque secunda pefse cutione qui fratres, deliciasque carnales, carna liaque aliqua pignora habuerit, ea omnia debet relinquere, atque animæ suæ consolatorem ac pa tronum, qui æternam vitam illi daturus est, eligere Salvatorem. In ultimis tandem Christi verbis: ‹ Erunt no vissimi primi, › etc. ", quamvis baud parum re conditi sensus subsit; quia tamen ad suum de divitibus argumentum ea nihil faciebant, illorum explicatione auctor noster sibi supersedendam esse duxit. Suo etenim officio satis se fecisse de clarat, cum probaverit divitibus nullo plane mode ad regnum cœleste a Christo aditum intercludi, modo illius mandatis morem gerendo, divitiis suis bene utantur. Secus vero, facilius erit camelan, de quo ille alio in libro disputaverat, per foramen acus, quam illos in regnum intrare cœlorum. Omnibus Christi verbis ita singulatim explicatis, ostendit auctor noster " divitias a Christo non improbari, aut ut projiciantur juberi: sed nos ab eo informari quomodo iis utendum, et vita æterna comparanda sit. Quod quidem ut firmius asseral, ac quænain adipiscendæ salutis spes divitibus ab eodem Christo data, aut ablata fuerit, demonstrel, ibi continenter ille probat hoc ipsiusmet Christi mandato Diliges Dominum Deum tuum ex tota anima et virtute, › nullum plane esse inajus, Nam cum secundo mandato jubet proximum sicut seipsum diligi, inde auctor noster colligit” eum velle, ut Deus ab homine supra seipsum ame tur. Proximi autem nomine quemlibet hominem proposita a Christo Samaritani parabola ostendit esse intelligendum, ac eumdem Christum qui peccatorum nostrorum sanavit vulnera, pium dici illum Samaritanum. Christus itaque, pergit ille", qui tantam ad nos sanandos operam impendit, de bet æque ac Deus diligi. Ab eo autem diligitur, qui ejus voluntatį et præceptis paret atque obtem perat. Tum deinde "honorandi colendique sunt Edeles ejusdem Christi discipuli, in quos quidquid fit, boe ille sibi ipsi factum ascribit. Eos quippe appellat 337 tilios, pueros, infantes, amicos et parvulos, quorum minor in regno coelorum Joanne est mia jor ". Ex mammona igitur iniquitatis si aliquid eis erogatur, merces dantis nunquam peribit. At id non modo exigentibus et importune postulanti bus, vult Christus tribui, sed eos in primis quæri, apud quos beneficium sine murmure, tristitia el personarum distinctione non semel et iterum, sed perseveranter collocetur”. Neque enim repellendus, aut inique ferendus de formis, pannosus et debilis; quandoquidem inte rior opulentia et pulchritudo in testaceo vase inclu ditur. Quapropter auctor noster divitem hortatur ", ut facultatibus et opibus suis exercitum instruat, cogatque satellites, nimirum senes, pupillos, vi duas et pauperes, qui precibus, gemitibus ac la crymis imperatorem Deum flectant, atque adine nitionibus, correptionibus et consiliis ipsum adje § 12 et 13. 63 § 14. § 15 et 16. 22 et 23. § 34 el 35. et 33. jid

vent, ac cum Christo, qui jam in illo ipso habitat, postea Iconensis archiepiscopus, inter Græcos Va colloquantur. Ex iis siquidem *º aliqui eo magis sunt illustres, quo magis ex mundi procellis sese subduxere, ac pietatem suam et sanctitatem abs condere conantur. Hi porro Dei hæredes, illiusque vera proles et imago in hunc mundum, alios exer cendi ergo, atque excolendæ virtutis aut doctrinæ gratia missi sunt. Post hæc auctor noster " hanc ut egenis opem ferant opulenti, reddit adhuc rationem: quia Deus charitas est, et Christus non solum infirmitates hominum suscepit, sed pro nobis mortuus est, quo animam a nobis quoque pro aliis ponendam esse doceret. Atqui si pro aliis mortem obire de bemus, quanto magis divites omnia bona sua, co pias et divitias ad sublevandam pauperum ino piam impendere tenentur. Quod quidem ille ipsis met Joannis et Pauli de charitate verbis luculenter confirmat 8. Ex quibus, inquit, intelligitur quis dives lo cum in cœlis habeat, aut non habeat. Quemadmo dum enim in peccatis mortuus, inde excluditur ita Deus Pater ibi illum lubentissime suscipit, qui ad eum toto corde convertitur. Hinc manifestum auctor farit 84 quæ vera sit pœnitentia, et quale sit in cœlis de peccatore, pœnitentiam agente, gaudium angelis ac Deo, qui solus potest peccata dimittere. Ad eam porro agendani pœnitentiam maxima ille probat opus esse diligentia. Nam quamvis inoliti pravi affectus confestim, simulque præcidi forsitan non possint, Dei tamen virtute fratrumque precibus et auxilio, ac vera poenitentia, assiduaque meditatione expugnari poterunt. Sed ad id consequendum necesse est ut pius sanctus que rector ac gubernator audiatur qui salutari cum severitate tum lenitate peccatorein aut excitet et exacual, aut deliniat et alliciat; qui cum eo fundat lacrymas, ac pro eo Deum precando no ctes ducat insomnes; quem denique peccator timeat, quocum doleat, atque pœnas deprecante.n ante vertal. Ut autem id facilius auctor noster persuadere queat ", integram describit historiam, qua Joan nes evangelista cujusdam urbis, haud procul Epheso dissit æ, episcopo juvenem eleganti corporis forma bonaque indole præditum commendasse narratur. Hunc episcopus in tectis et ædibus suis receptum educatumque, sacro paulo post abluit baptismatis fonte. Sed remissa paulation illius cura, juvenis immatura libertate potitus, flagitiosis et sceleratis hominibus se adjunxit, ac latronum dux factus, cæteros flagitiis superabat. Aliquanto vero postea Joannes redux, depositum juvenem ab episcopo repoposcit. Sed ab eo omnium, quæ contigerant, certior factus, protinus, nullaque interposita mora perrexit ad juvenem, quem salutarem adduxit ad pœnitentiam, ac posted Ecclesia, restituit. Ex hac porro narratione idem auctor poster concludit ab eo, qui peccatorum pœnitentiam non agit, nec Deum idcirco, nec divítias, sed seipsum esse incusandum. Contra vero, qui sinceram pec catorum egerit pœnitentiam, ac salutis suæ cu rain vere habet, huic Pater coelestis perfectam absolutionem æternamque vitam tribuet ac do nabit. Quomodo hic liber et quorum opera ad nos pervene rit, ac de variis illius editionibus, variorumque in eum observationibus et notis. Tractatus iste diu sane in bibliothecarum rude ribus et obscuritatis latebris delituit. Non octo ginta etenim ante annos Matthæus Cariophylus, ticana bibliothecæ codices illum ad variarum Ori genis homiliarum calcem repertum, Latine reddi dit. Ex hoc autem codice, hacque interpretatione, ac prælixo ultimæ Origenis homiliæ titulo Michael Ghislerius eumdem hunc librum post suos in Jes remiam commentarios typis Græcis et Latinis anno 1623 Lugduni imprimi divulgarique curavit. Sed quia textus Græcus valde imperfectus, ac pluribus in locis mancus et mutilus erat, nec alius codex, quo ille emendaretur, inveniri potuit, idcirco in hac quoque editione variæ sunt lacunæ et hiatus. Post hæc vero cum Ghislerius comperisset hoc opusculum non ab Origene, sed a Clemente nostro Alexandrino fuisse revera profectum, in sua ad eosdem Jeremiæ commentarios præfatione correxit errorem, palamque professus est illud eidem Cle menti Alexandrino recte ab Eusebio, Hieronymo et Photio adjudicari. In hujusce porro libri editione pluris idem Ghi slerius, sed breves, et ad marginem tantum adjecit notationes, quibus vel ea quæ in auctoris textu animadversione digna judicabat, paucis edisserit, vel quosdam, uti illi videbatur, arguit illius erro res, vel tandem alia quædam indicat, quæ voluit ca te ab omnibus legi. Longo dehinc elapso temporis intervallo Com befisius celebris ex Sancti Dominici ordine scriptor, in suo Græcorum Patrum Auctario Parisiis anno 1672 aliam hujus libri, cui Clementis nostri Alexan drini inscripsit nomen, Græco Latinoque charactere editionem publicavit. In ea autem Græcuni aucto ris textum nova donavit Latinitate, ac conjecturis suis quosdam ejus hiatus explere conatus est. Mul tos tamen, qui sine manuscriptorum codicum auxi lio vix ab ullo unquam poterunt restitui, penitus intactos reliquit. se editi, fine adjecit notas et observationes, quibus “Plurimas autem et prolixas in hujusce libri, a multa emendare connititur Græci textus verba, quæ male Græco in codice scripta erant, vel quæ Cariophylus adverso contrarioque sensu accepisse ipsi videbatur. Aggreditur insuper suis adnotationi bus obscuriorem auctoris dictionem aliquando ex plicare et enucleare. Pluribus demum in locis pro bare conatur immerito prorsus hujus libri parenti ¡nustam 338 a Cariophylo vel Ghislerio quorum dam pravorum, ac præsertim Origenis errorum la bein et maculam. Verum si doctis quibusdam viris credas, illum uno præsertim in loco ab ejusdem Origenis de animarum, ut aiunt, præexsistentia errore non prorsus vindicavit et liberavit. Sed do his postea. Præterea vero hic liber Clementis Alexandrini nomine Oxonii, e theatro Sheldoniano typis Græcis et Latinis anno 1683 excusus est. Sed totus ille li ber talis inde prodiit, qualis a Combelisio editus antea fuerat. Huic autem editioni præfectus omnes ab iliis in huncce tractatuin prius divulgatas ob servationes penitus ejecit, nec aliud quidquam ad didit quam breve procemium, quo hunc librum Cle menti Alexandrino tam Eusebii Cæsariensis, quam Hieronymi Photiique testimonio et auctoritate as serere nititur. Ad hæc vero ille observat ultimam periodum: * dɩà toū maidós, etc., a librario, qui eumdem tractatum pro homilia Origeniana vendi tare volebat, fuisse omnino præpostere adjectam. Quid vero, si in hoc libro, ex quadam aut pluribus homiliis, seu concionibus composito eam auctor retinendam censuerit? At de his infra. Nos denique ille monitos fecit se quam paucissi mis vocibus interpositis, quaedam explevisse lacu nas, quibus, uti jam diximus, vetus exemplar aliæ

ægrotosque curavit 36: nunc vero per apostolos et doctores id præstat. Homo etenim factus est, ut pa ternæ voluntati obsequeretur, hominumque saluti consuleret. Et vero ille peccata nostra abolendo, terreni veterisque delevit hominis imaginein, ac cœlestis et novi impressit. Palam subinde 7 auctor noster facit quomodo in telligenda sint hæc Joannis Baptistæ verba 38 Post me venit, qui vos baptizet in spiritu et igni. Cujus ventilabrum... paleas autem comburet igni; › ac quo etiam sensu Deus a Moyse ignis consumens dictus sit. Atque ibi ille observat ab Heracleone et aliis quibusdam baptismate ablutorum aures fuisse igne obsignatas. Aliorum vero refellit opinionem, qui his Christi verbis ": «Ignem veni mittere in terram, putabant significari virtutem, quæ sanctos quidem expurget, terrenos vero mergat atque ex terminet. Rationes porro ille profert *** car seniores sa cram, quam prædicabant, doctrinam scriptis non tradiderint, nec de ea libros composuerint. Gno sticos vero qui domesticis magis, quam extraneis invidebant, ille corripit ", ostenditque scientiam, et sacrorum doginatum cognitionem omnibus utilem esse, simulque necessariam. At præterea præfectis, inquit, et præpositis longa opus est experientia, eruditione, qua omnia habeant explorata, ac disci pulos ab hæreticorum erroribus avertant, doceant que quomodo illos impugnare et debellare possint. Vitæ porro integritas, sicuti ille ait", et morum in nocentia extra invidiæ, odii et calumniæ aleam po sila est. Beata vero illius est senectus, qui vivendo æterna vita dignus efficitur, nullique nisi pravo ho mini molestus, cum eo, quod est præstantissimum, deinceps versatur. Post hæc ille narrat " Pythagoram existimasse eum, qui rebus nomina imponeret, sapientum esse antiquissimum. Quapropter qui sacram Scripturam scrutatur, ex illius verbis et nominibus debet la tentem sensum elicere; agnita autem veritate, ad Dei nititur pervenire similitudinem. At quisquis mundus et purus est, doctrinam diviuamque virtu tem assequetur. Scientiæ mysteria, prosequitur auctor noster 63, vulgo deridentur; paucos vero primum quidem agent in stuporem, sed postea assuefacti, depulsis ignorantiæ tenebris, lumen veritatis læti aspicient. Ibi autem ille explicat " quonam modo investiganda sit veritas. At gnostica, inquit 6, virtus, † ¿peth † yvwotion, hominem contemplatione simul ei actione reddit excultum, qui temperantia et justitia exercitatus, et in carne angelici muneris functionein meditatus, i❤corpore animum sacrificat. Tum continuo ille docet " quid Tatiano, qui hæc Geneseos verba: ‹ Fiat lux, optantis esse som niaverat, 346 sit respondendum. Addit vero 67 hunc hæresiarcham dixisse mulieres, propter crines et mundum, a virtute his rebus præfecta puniri. Varia porro ibi ostendit 68 esse Dei judicia. Monitos subinde nos facit in quadam scriptura, haud dubie apocrypha, asseri projectos et abortivos infantes angelo præsidi ac tutori educandos erudiendosque tradi; atque illic verba quædam, ex Apocalypsi Pe tri desumpta, in mediuni adducit. Quosdam postea psalmi decimi septimi versus, ni mirum 26, 45 et 51, breviter interpretatur ". Con tinenter vero ait malorum tolerantiam propter ipsius fructum esse bonam. Porro autem qui continens est, tum illico his affectibus non est immunis. Ubi vero accesserit habitus, non jam est continens; 87 § 25 et 26. 88 Matth. 111, 11, 28 et 29. § 40. 68 $41. "§42, etc. § 54. § 55 el 56. quippe qui ut in uno habitu et Spiritu sancto esset, nactus sit. Cæterum " affectus suggestione et nutu spiritus vocantur. At ratio non præcipit quidem ut a creatura abscedamus ", sed ut ea bene et sine affectuum pravitate utamur. Dehinc ille refert” quid Petrus in Apocalypsi de abortivis, quorum melior sors est, infantibus, at que de futura eorum salute constituerit. Nobis quo que explicat quid sibi ille velit, cum in eodem libro scripsit ex lacte, a mulierum uberibus de fluente, ac concreto, minusculas, sed carnivoras bestias procreari. Planum denique facit 75 quid se nex quidam docuerit de modo, quo anima hominis ab angelo, humanæ generationi præfecto, infundi tur, ac quo fit, ut fetus in matris suæ utero sit ani mal. Tum confestim auctor expositionem psalmi de cimi octavi aggreditur 76, ostenditque 77.78, qui sint coeli, qui enarrant gloriam Dei, quid sit fir mamentum quo manuum ejus opus annuntiatur, qui dies diei eructet verbum, ac quæ nox nocti scien tiam indicet. At ibi duo adjicit 79. Et primo quidem diabolum, qui Dominum venturum esse noverat, ac dæmones, qui Salomonem, antequam peccaret, Dominum esse arbitrabantur, non prius agnovisse Christi divinitatem, quam a mortuis resurrexisset. Deinde ille nos admonet ab Enocho litteris manda tum fuisse homines ab angelis transgressoribus nou solum astronomiam et divinationem, sed alias etiam artes didicisse. Pergit ipse 80, et quartum ejusdem psalmi ver sum explanando, observat stellas esse corpora spi ritualia, quibus ita cum perfectis angelis commu nis est rerum administratio, ut tamen non causa earum, sed sint tantum signa. In hoc autein 81.82 subsequenti versu: «In sole posuit tabernaculum suum,vult esse hyperbaton, ita ut post sequentes versus debeant trañsponi. Ibi vero ait Hermogenem opinatum esse Salvatorem in sole suum posuisse corpus. Subinde autem inter posito Panteni testimonio, aliam sed obscuram, nec omnino sanam affert eorumdem verborum inter pretationem. Ei vero tertiam ipse, sed secunda non magis veram el catholicam subjungit 83. Post hæc alios ejusdem psalmi versus, scilicet octavum, decimum, duodecimum et decimum quar tum, prætermissis tribus intermediis, breviter edis serit. Cætera vero, qua ille prosecutus fuerat, in editis omnino desunt, nec aliunde potuerunt resti tui et resarciri. De hujus epitomes horumque excerptorum auctore. Ex hujusce operis analysi, et utriusque illius partis titulo constat, et extra controversiam posi ium esse debet illud variis sententiis, nullo prorsus ordine digestis, nec sibi invicem connexis et co hærentibus, fuisse compactum. Unde autem, et ex cujus auctoris lucubrationibus ea omnia hujusce epitomes scriptor decerpserit, inter eruditos nostræ ætatis homines disceptatur. Quidam enim putant Theodotum, cujus nomen primæ hujus scriptionis parti prælixum legitur, fuisse ex Clementis nostri Alexandrini præceptoribus unum, quem ille Stro matum initio ex Palæstina oriundum fuisse testa tur, ac ipsummet Clementem ex illius doctrina boc composuisse opus, quod idcirco ‘Avatodexhu Sidaoxallay vocavit. Sed levissima sane est, ac mi nimi momenti horum auctorum conjectura. Nullo siquidem argumento, nullaque ratione eam hactenus probavere, neque probare unquam poterunt. Nos quidem non fugit Theodotum non semel in 59 Luc. XI, 49. Luc. § 47 et 48. § 49. § 50. § 57. 58. "Strom. 1. 1, p. 274. § 36. § 37. § 38 et 39.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO III. dubitaverunt. Nobis itaque persuasum facilius quilibet faciet hujus opusculi utramque, quam unius ejusdemque scriptoris esse concedunt, partem neque ex Cle mentis Alexandrini Hypotyposibus, neque ex aliıs illius libris fuisse compilatam. Nulla enim ratione vel ex hujus operis inscriptione, vel ex illius texto desumpta id confici potest. Quinimo ibi “absurda prorsus et ridicula cujusdam senis proponuntur ar gumenta, quibus probare volebat animal esse, quod in matris utero gestatur. At supra a nobis observatum hanc quæstionem in earum a Cle mente nostro exemplum proponi, quæ a Christianis nunquam movendæ sunt." illa prima hujus operis parte citari, sed inde baud simi scriptoris nomen illorum fronti præfigere non plane incerto conficitur eum non fuisse Clementis Alexandrini præceptorem. Nam ibi primo argui tur in illorum errorem impegisse hæreticorum, qui Deum Patrem passum garriebant. Deinde ille ad hue ab auctore nostro fautor patronusque dicitur fictitii ac ridiculi Eonum Pleromatis, quod supra libro secundo, dissertat. 2, cap. 4, § 1, a Valentino ejusque asseclis perperam excogitatum, ac præpo stere venditatum vidimus. Atqui Clemens Alexan drinus eo ipso, qui laudatur Stromatum libro as severanter, uti ostendimus 88, aflirmat sacra et orthodoxa religionis nostræ documenta ab omnibus, quorum ille mentionem facit, præceptoribus suis asseri ac propugnari. Non potuit igitur is Theodo tus tot errorum fautor et assertor, unus ex eis esse quos Clemens magistros suos appellavit. Aliis itaque hæc epitome vel ex editis a Cle mente nostro Hypotyposcon libris excerpta videtur, vel plura exhibere complecti Eorum itaque opinioni haud ægre subscribemus qui hanc commentationem a scriptore aliquo, ha reticorum, atque quoruindanı inprimis Valentinia norum potius, quam Catholicoruin partibus mau profectam esse probaverint. Et certe brorum fragmenta. Ne et comp auctor, uti inquit præfixus huic opusculo titulus verus, uti fante si bolius 8 Et si recte in quibusdam sentire vi sus est, in aliis rursus impie omnino fabuloseque disserit. › Et ne id a se gratis dictuin quis causa retur, plures in iisdem libris disseminatos errores postquam retulit, alios longe plurimos ac pene in finitos se prætermisisse significat. Ex his igitur libris eos omnes, qui in hac epitome occurrunt, decer ptos fuisse existimant. Huc accedit quod hujus epitomes auctor, ubi in secunda illius parte traditam a Pantano quorum dam psalmi decimi octavi versuum expositionem exhibet, ibi ab eo his compellatur verbis: ¿ Ilav Taivos huŵy, Pantænns noster. At Clemens, teste Eusebio", in suis Hypotyposeon libris: «Pan Fænum magistrum suum (Græce didzoxálou toū Havtalvou) nominatim appellat, quæcunque ille a majoribus accepisset, et traditiones, quas posteris reliquisset, exponens.» Quis ergo sibi facile per suaderi non patiatur, illam Pantani allatam in hac epitome, quam notamus interpretationem, ex iisdem Hypotyposeon libris fuisse delibatam? Denique Joannes Damascenus quoddam Clementis Alexan drini nomine testimonium retulit, qucd hisce in electis revera invenitur”. Verum alii, his argumentis minime victi, suum huic opinioni ideo negabunt suffragium, quia ex variis 347 erroribus, quos ex Hypotyposeon libris idem Photius repræsentat, nullus fere in hac epi tome reperitur. Contra vero plures, uti diximus, in ea hæreticorum ac præsertim Valentinianorum er rores, delirationes, atque commenta occurrunt quæ Photius in Hypotyposeon libris a se reperta esse non dicit, sed quæ in genuinis Clementis nostri operibus, ut in superiori dissertatione a nobis ob servatum est, confutantur, ac funditus destruun tur. Deinde ab horum excerptorum auctore Pantæ Dus non suus magister vocatur, sed lavtaivos wy, Pantænus noster, id est vel ejusdem cuin eo doctrinæ defensor, vel ex eodem populo, eadem que gente prognatus. Postremo locus a Joanne Damasceno citatus, ni hil aliud probat, nisi in eo, quo usus est, horum electorum manuscripto codice nomen Clementis inscribi: sed veram esse hanc inscriptionem nulla unquam ratione ¡is demonstrari poterit, qui inli nitis propemodum exemplis didicerunt eam libra riorum amanuensium sæpius fuisse pravam cou suetudinem, ac prorsus intolerabilem impudentiam, qua ut descriptis a se operibus majorem concilia rent auctoritatem, falsum antiquissimi vel doctis detur, sincerusque sit, in illius auctore quærendo tanta contentione non erat laborandum. Ex eo si quidem jure haud immerito colligi potest totum il lud idem opusculum ex Theodoti et Orientalium haud dubie hæreticorum doctrina fuisse delibatum. Quis autem ille Theodotus fuerit, dictu profecto difficile est. Quidam tamen opinantur eum fuisse Byzantinum origine, et arte coriarium, qui Chri stum, ut alibi dicemus, quem coram tyrannis ne gaverat, Deum esse postea inficiatus est. Aliis vero is Theodotus videtur, quem Eusebius" primum pseudoprophetarum Montani et Priscillæ quasi pro curatorem, et eodem vesano spiritu aflatum per hibet. Verum si Theodotus in hujus epitomes titulo idem atque in illius textu appellatus est, ille certe alius ab illis, et Valentinianæ hæreseos sectator non minori forsitan jure dici potest. Ut ut sit, bæc sane scripta tanti non sunt momenti, nec eorum auctor tante est auctoritatis, ut in illius inquirendo uo mine majorem operam consumamus. Nova in secundam hujus opusculi partem adnotationes. Quandoquidem secunda hujus opusculi pars di gna Combelisio, aliisque visa est, quæ Latina fieret, idcirco quid in ea præcipue adnotari debeat, paucis demonstrandum est. Primum itaque observabimus præfixum ei titulum: ‹ Ex Scripturis prophetarum electa, non ab ejus auctore, sed ab aliquo pouus male feriato exscriptore profectum videri. Ex ipsa siquidem vel sola illius a nobis exhibita analysi nemini obscurum esse poterit, alia longe pluriwa, quam prophetarum ex Scripturis electa in eo per tractari. Multa siquidem iɓi notavimus ex apocry phis quibusdam libris delibata; pluraque ab ejus auctore prolata, quæ vel sacris prophetarum ora culis adversantur, vel ex eoruni libris desumpta non fuerunt. Quod quidem ex mox dicendis claria adhuc patebit. Deinde vero animadvertendum est "bis in bac scriptione citari Enochi librum, et secundo loco bæc ex illo proferri: ‹ Jam vero etiam Enoch ait trans gressores angelos docuisse homines astronomiam, et divinationem, ac reliquas artes. › Vidimus au tema Clemente nostro genuinis suis in operibus, nimirum in quinto Stromatum libro expresse tradi tum prævaricatores angelos non quidem hominibus, sed nominatim mulieribus, plura annuntiasse ar cana, et quæcunque in eorum cognitionem vene raut. Solerter igitur expendas velim utrum id Cle p. 794, col. 1. 86 ibid., co.. 2. 87 Strom. J. sup. dissert. 2, c. 4, art. 9, 1. pag. 274. Bibl., cod. cix. 90 § 57. "1. vi Hist. c. 13, p. 211. 9$ sup., p. 1306. § 51. sup. cap. 1, art. p. 1591. 1. v Hist., c. 16, p. 181. § 2 et 51.97 Dissert. sup. 2, c. 8, art. 2, p. 992 et 993.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO III. transit ad quintum, ac deinde nonum, decimum, duodecimum, decimum nomum, vicesimum tertium, et vicesimum quintum, omnibus aliis prætermissis, edisserit. Ex capite autem secundo non alios ver sus ille explicat, quam nonum, et vicesimum ter tium; quemadmodum ex capite tertio quasdam tan tum versus decimi quinti, decimi octavi, vicesimi, vicesimi primi et secundi partes interpretatur. Si militer in subsequentis capitis quarti versum de cimum, decimum tertium, decimum quartum et decimum septimum quædam animadvertit. Sed ex capite quinto nihil aliud, præter aliquam versus de cimi et decimi quarti partem attigit. Date vero a Juda Epistolæ expositionem inde ille inchoat, quod Judas ipsius initio se non fra trem Domini, sed servum appellaverit. Quo enar rato, confestim venit ad versum quintum, et alios subsequentes, usque ad versum decimum quartum, in quos breves tantum, ac quandoque in minimas eorum partes observationes exhibet. Hine transilit ad versum decimum nonum, ac postea versum vj cesimum, vicesimum primum, vicesimum secun dum, et vicesimum tertium, omissis quibusdam verbis, transcripsit, nihilque in eos, nisi in nonnulla vicesimi tertii verba adnotat. Deinde vero paulo fusius vicesimum quartum explanat: ac manifestum tandem facit cur Christus, morti proximus, prin cipi sacerdotum interroganti, se revera Filium Dei esse responderit. Simili plane modo prima Joannis Epistola ab auctore Lostro exponitur. Primum etenim ille pa tefacit quam pulchre hujus Epistolæ exordium cum Evangelii secundum Joannem principio congruat et conveniat. Tum vero ille enarrat ejusdem capitis versum secundum, quintum, secundam septimi par tem, ac tandein decimum. Ex capite autem secundo secundam primi versus partem, et post hæc ver sum tertium, quintum, septimum, octavum, nonum, decimum, ac hoc duodecimi verbum, filioli, edis serit, Postea vero decimum tertium explicat, sicut decimum sextum, decimum septimum, decimum nonum, vicesimum secundum, vicesimum tertium, ac secundam vicesimi moni partem. Capitis vero tertii 349 alteram versus primi partem, ac sub inde versum secundum, octavum, nonum, deci mum, decimum quintum, decimum sextum, ac po stremo vicesimum interpretatur. Nam: sequentis quidem versus verba refert, sed nihil in ea obser val. Duos porro nec plures capitis quarti versus, nempe secundum et decimum octavum exponit. Gradum inde facit ad quorumdam capitis quinti versuum explanationem, nimirum secundæ sexti septimique versus partis; ac post bæc ad versus decimi quarti, atque alterius quoque tantum ver sus decimi noni et vicesimi partis expositionem. Postremo auctor noster secundæ ejusdem Joannis Epistolæ, quam ad virgines, non secus, atque ad Babyloniam, cui nomen Electæ erat, scriptam opi natur, argumentum nobis breviter proponit. Ex tota autem illa Epistola solus, cæteris omnibus penitus omissis, decimus versus ab eo explicatur. De harum adumbrationum editionibus, auctore, ac titulo. Adumbrationes illæ, sive potius brevissimæ notæ et animadversiones typis editæ fuerunt non solum in Parisiensi, et nostra Lugdunensi Patrum Biblio. theca, sed Oxonii etiam anno 1683, ac Lipsiæ anno 4700, post tractatum, Quis dives salutem consequi possit, de quo superius diximus, publici factæ sunt juris. Qui autem editionibus illis præfecti fuere, ii Cle mentis Alexandrini nomen huic opusculo inscri ¹³ lib. De institut. divin. litter., c. 8, p. 543. p. 286. pserunt. Veram porro esse eam inscriptionem, alque a Clemente Alexandrino scriptas esse has adumbra tiones probare conantur Cassiodori auctoritate, hisque illius verbis ": ‹ In Epistolis canonicis Cle mens, Alexandrinus presbyter, qui et Stromateus vocatur, id est, in Epistola sancti Petri prima, sancti Joannis prima et secunda, et Jacobi quædam Autico sermone declaravit. Ubi multa quidem subtiliter, sed aliqua incaute locutus est: quæ nos ita trans ferri fecimus in Latinum, at exclusis quibusdam offendiculis, purificata doctrina ejus securior po tuisset hauriri. › Adumbrationes enimvero, de qui bus disputamus, has ipsasmel esse, quas Cassio dorus commemorat, inde colligunt; quia ille aperte testificatur in illis, quæ a Clemente Alexandrino profectæ sunt, non integras horumce apostolorum Epistolas fuisse expositas, sed ex iis quædam lap tuin Attico sermone explicata, ex quibus nonnulla incaute dicta ipse consulto resecavit. At ex ista rum, de quibus agimus, adumbrationum exhibita a nobis analysi patet quamplurima quatuor apostoli carum harumce Epistolarum loca sine ulla aut nota aut explicatione in iisdem penitus omissa fuisse adumbrationibus. Oxoniensis vero episcopus existimat eas esse 'Yxo tvawσɛwr Clementinarum partem, ac Cassiodorum, qui Clementen Stromateum vocal, verbum Græ cuin, UTOTUTWOɛts, Latine adumbrationes reddi disse. In hujus autem conjecturæ confirmationem proferri forsitan possunt hæc Eusebii de eodem Clemente verba: «In libris 'Yzorvawrewr, our nium ut uno verbo dicam, utriusque Testamenti Scripturarum compendiosam instituit enarratio nem, ne illis quidem prætermissis scripturis, de quibus inter multos ambigitur: Judæ Epistolanı, et Barnabæ, ac reliquas catholicas Epistolas intelligo. Quid enim, inquies, istæ adumbrationes aliud com timent, nisi compendiosam, uti diximus, enarratio nem illarum Petri, Joannis et Judæ Epistolarum, quas Eusebius a Clemente sic expositas esse testi ficatur? Quid_vero, quod id auctoritate stabiliri adhuc potest Phoui, qui, etsi paulo obscurius, in eumdem tamen sensum scripsit 15: «Hypotyposes quidem disceptationem continent locorum aliquol Veteris Novique Testamenti, quæ etiam summatim explicat et interpretatur? › Sed hæ conjecturæ multis parum verosimiles, ac levissimæ procul dubio videbuntur. Plurima enim ante sæcula cum libri Hypotyposeon deperditi fue rint, quonam, quæso, modo probare ullus unquam poterit illas, de quibus disputamus, adumbrationes ex istis Hypotyposeon libris fuisse colectas? Deinde vero Cassiodorus, qui has adumbratio nes Græce scriptas viderat, jusseratque Latmam verti in linguam, de iis tanquam singulari quodam Clementis opere, ab Hypotyposeon libris distincto loquitur. Non minus præterea incertum est utrum Cassio dorus loco a nobis citato, de hisce Epistolarum Pe tri, Judæ et Joannis adumbrationibus sermonem fecerit. Primo siquidem ille Epistolæ a Jacobo, non autem a Juda datæ meminit. Neque dixeris solita librariorum amanuensium incuria in Cassiodon textu pro Judæ, nomen Jacobi fuisse substitutum. Nulla etenim codicum seu editorum seu manuscri ptorum auctoritate, nullaque alia ratione id pro bari potest. Secundo Cassiodorus nos admonet se ex iis, quos præ manibus habuit, Clementis Alexandrini in il ¡as trium apostolorum Epistolas commentarüs que dam sustulisse, haud dubie errorum offendicula, ul sana rectaque ejus doctrina posset securius bau riri. Atqui in his, de quibus quæstio est, adumbra tionibus, nonnulli adhuc supersunt errores, quos lib. v Hist. eccles., c. 14, p. 215. ** Bibl. cod. cx,

Cassiodorus non minus inde quam alios amputare aut transpositione dicatur, eadem in eo, atque ab debuit. Quod quidem ex iis, quæ in sequenti arti culo dicenda sunt, manifestum omnibus fiet. Cum nulla igitur satis valida ratione probatum hactenus fuerit eas adumbrationes aut ex Clemen tis Alexandrini operibus fuisse decerptas, aut ab illo seorsim compositas, iis facilius assentiemur, qui illas a scriptore non plane orthodoxo, sed hæ reticorum partibus potius addicto, profectas esse ostenderit. Paulo itaque majoris momenti argumentis pro bari potest præfixam fuisse huic operi Adumbra tionum inscriptionem. Testatum siquidem Labbeus facit 16 hæc se vidisse commentariola ‹ calamo ex arata in membranis codicis antiqui, qui fuit olim coenobii S. Mariæ Montis Dei, ubi Adumbrationes inscribuntur. › Neque etiam ullus dubitandi locus est eas in manuscripto codice, ex quo typis Latinis excusæ, in vulgus prodierunt, eodem hoc titulo, quo a Fabro quoque Stapulensi laudantur, fuisse prænotatas. Cur porro eo nomine illud opusculum nuncupa tum fuerit, si a nobis quis rogaverit, respondebimus illud idcirco ita esse inscriptum, quia non perfecta et omnibus numeris absoluta in Petri, Judæ et Joan nis Epistolas commentaria, sed leves tantum, uti ex dictis liquet, earum imagines et species exhi bent ac repræsentant. Atque illud certe nomine udumbratio non male significatur. Novæ in has adumbrationes, sive commentariola, notæ et animadversiones. Quamvis brevissimum sit hoc opusculum, ad nos tamen illud plane integrum et incorruptum perve misse non putamus. In hunc siquidem primæ Joan nis Epistolæ primum capitis secundi versum: Et si quis peccaverit, cousolatorem habemus apud Patrem, Jesum Christum, › hæc scripta sunt: ‹ Sic ut enim apud Patrem consolator est pro nobis Do minus; sic etiam consolator est, quem post assum ptionem suam dignatus est mittere. [Hæ namque pri initivæ virtutes, ac primocreatæ, immobiles exsi stentes secundum substantiam, et cum subjectis angelis et archangelis, cum quibus vocantur æqui voce, diversas operationes efficiunt. Sic etiani et Moyses Michael angeli virtutem per vicinum sibi et infimum angelum vocat. Similiter quoque in pro phetis sanctis invenimus, sed Moysi quidem pro pinquus ac vicinus angelus apparuit. Exaudivit eum, et locutus ei Moyses manifeste facie ad faciem. Aliis autem prophetis secundum operationem an geloruin motus quidam fiebat, veluti audientium aç videntium. Idcirco et soli audiebant, solique cer nebant, sicut et in Samuele manifestatur. Eliseus etiam solus audiebat vocem, qua vocatus est. Si autem esset manifesta et communis vox, ab omnibus præsentibus audiretur: nunc autem a solo, in quo operabatur motus, qui ab angelo fiebat, audita est.], Totum autem haud exiguum hoc fragmentum, nacis inclusum, nullam penitus cum præcedentibus ac subsequentibus, neque cum ipsiusmet Joannis apo stoli, quæ explicantur, verbis nec connexionem na bet, nec affinitatem. Itaque a male feriato aliquo scriptore illud adjectum, aut amanuensium libra riorum negligentia et oscitantia loco suo forsitan motum est. Magis siquidem illud spectare videtur ad ea, quæ prius auctor noster in caput tertium, vers. 22, primæ Petri Epistolæ hunc in modum di xerat: Subjectis sibi angelis, qui sunt primus ordo: et subditis potestatibus, quæ sunt secundi ordinis: subditis quoque virtutibus,quæ ad tertium ordinein pertinere declarantur. › Quidquid autem de hujus fragmenti additione, auetore nostro opinio asseritur, superiores angelos per alios inferiores in res humanas agere, et cum hominibus loqui. Etenim in Epist. Judæ vers. 9 hæc ille observavit: «Michael autem hic dicitur, qui per propinquum angelum altercabatur cum dia bulo. bonis autem angelis ad malos et prævaricato res si transeamus, ille paulo superius in sextum ejusdem Epistolæ versumi haud hæsitanter affirmavit hos apostatas angelos ‹ in vicinum terræ locum, hoc est, caliginosum aerem, fuisse detrusos. Pelavius vero tom. II Theol. dogm., lib. m, cap. 4, ostendit eam fuisse veterum Ecclesia Patrum opinionem. Sed his scriptoribus auctorem nostrum annumerare potuisset. Animadvertere præterea debemus auctorem no strum vulgatæ catholicarum Epistolarum versioni non penitus inhærere. Verumtamen eam sæpe sæ pius ita sequitur, ut ab ipso, vel si Græcus homo fuerit, ab ejus interprete lectitatam, huicque usui fuisse vix a quoquam in dubium merito vocari queat. Aliquando vero, sed rarius tam ab illa quain a Græco earum textu parumper discedit. Utrum autem inde colligi possit ab ipso ea verba, a vulgata versione et Græco textu discrepantia, memoriter tantum reddita fuisse, ab aliis audire, quam aliquid statuere malumus. Notandum insuper a nobis est cur et quomodo auctor noster Evangelium a Marco scriptum esse censuerit. De hoc etenim ita ille pronuntiat 17 Marcus Petri sectator, palam prædicante Petro Evangelium Romæ coram quibusdam Cæsareanis equitibus, et multa Christi testimonia proferente, petitus ab eis, ut possent quæ dicebantur memoria commendare, scripsit ex his, quæ a Petro dicta sunt, Evangelium, quod secundum Marcum vocita tur. Quis enim, quæso, præter istum auctorem dixit Marcum ideo Evangelium suum scripsisse, quia a quibusdam, qui Petrum prædicantem au dierant Cæsareanis equitibus petitus» fuerat? Et certe Clemens Alexandrinus, ut cæteros præterinit tamus, longe aliter sentiebat. In illius siquidem Hypotypeseon libris, sicut ex Eusebio alibi vidi mus 15, Marcus Evangelium tunc composuisse per hibetur, postquam multi, qui Petrum concionantem audierant, eum ad illud scribendum fuissent cohor tati. Ibi autem nihil de Cæsareanis equitibus, ac multo minus de quibusdam occurrit; sed indefinite multos, Grace rollos, legimus. Utrum vero inde inferri possit has adumbrationes nostro Cle menti Alexandrino perperam ascribi, non audemus omnino asseveranter affirmare. Fieri enim potest ut ille in deperditis suis libris, varias aliquando, atque etiam contrarias eadem de re opiniones re tulerit. Ad ejusdem vero Clementis sententiain his pro pius auctor noster accessit verbis, quæ ab eo continenter subjunguntur: Sicut Lucas quoque et Actus apostolorum stylo exsecutus agnosceret, et Pauli ad llebræos interpretatus Epistolam. Prius vero ille eamdem ad Hæbræos Epistolam, cujus pri ma verba citavit, Paulo adhuc adjudicaverat. Al Eusebii, jam a nobis citati, auctoritate sup. dissert. 2, cap. 4, art. 2, ostendimus eamdem omnino Cle mentis et de Actibus apostolorum, et de hac ad Hebræos Epistola fuisse opinionem. Ab aliis autem dissentit idem auctor noster, ubi de iis, ad quos secunda Joannis Epistola data est, sic disputat: Secunda Joannis Epistola, quæ ad virgines scripta, simplicissima est. Scripta vero est ad quamdam Babyloniam, Electam no mine. ▸ Et vero hæc Epistola directa est Electæ, xat tois "De script. eccles. tom. I p. 23). " in Petr. I Epist., c. v, v. 14. 1ª dissert. sup. 2, c. 4, art. 2, p. 924.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO!II. TEXVOLS autñs, et natis, seu filiis ejus. Atqui illa Epistola ad virgines dari non potuit, nisi Electæ filii virgines revera fuerint. Cuinam autem, obse ero, illud hactenus probatum est? Eorum porro qui hujus opusculi scriptorem, vel Clementem Alexandrinum, vel alium quempiam Ni cæna synodo antiquiorem esse arbitrati sunt, magna attentione dignum in primis illud fuit, quod ab eo haud semel de summa Filii Dei, Christi Domini di vinitate asseritur et prædicatur. Tanta etenim evi dentia et perspicuitate illam tuetur et vindicat, ut nihil clarius a quoquam desiderari posse videatur. Suain enimvero Epistolæ a Juda data enarrationem sic ille absolvit: lu Evangelio secundum Marcum interrogatus Dominus a principe sacerdotum, si ipse esset Christus Filius Dei benedicti, respondens dixit Ego sum; et videbitis 351 Filium Hominis..... In aliis autem Evangeliis dicitur principi sacerdotum interroganti, si ipse esset Filius Dei, non econtra respondisse. Sed quid dixit? Vos dicitis; satis bene respondens. Si enim diceret: Sicut vos intelligitis, mentiretur utique, non se confitens Filium Dei; illi non ita de illo intelligebant. Dicens autem: Vos dicitis, vere locutus est. Quod enim non sapiebant, verbis dicebant, hoc ille verum esse confessus est.› lec itaque est auctoris nostri ratiocinatio. Mentitus fuisset Christus, si a principe sacerdotum interro gatus, utrum Dei esset Filius, id respondisset, quod ille sacerdotum princeps hac interrogatione intel ligebat. Non credebat enim eum esse Deum, sed tantummodo hominem. Quapropter Christus respon dit Vos dicitis; atque ita vere locutus est. Etenim his verbis confessus est se non esse dun taxat hominem, sicut illi arbitrabantur, sed esse verum Dei Filium, quemadmodum ipsi dicebant. Cur autem, amabo te, ita auctor noster argumen tatus est, nisi quia persuasum omnino habuit Chri stum verum, sicut et Patrem, esse Deum? Observa, quæso, utrum auctor noster menoriter tantum dixerit in aliis Evangeliis scriptum fuisse 1 ‹ Vos dicitis. › Nam id in solo Lucæ Evangelio oc currit, ubi Christus non soli sacerdotum principi, uti ait auctor noster, sed senioribus plebis, prin cipibus sacerdotum et scribis ita respondisse narra tur. At hæc per transennam. genitus est, atque idcirco principium habuit? Sed huic respondebimus Filium Dei idcirco dici esse sine principio, sen initio, quia, cum ab omui æter nitate genitus a Patre fuerit, nullum habuit tempo ris initium; quandoquidem nullum assignari potest temporis punctum, quo ille, cum prius non fuisset, esse et exsistere incoeperit. Eodem plane sensu pou Nicænam synodum loquuntur doctissimi et anti quissimi Ecclesiæ Patres, qui Filium Dei sine prin cipio, el ǎvapxov esse haud dubitanter dixerant. Ne autem omnes nominibus suis, quod inutile forel, singillatim appellemus, sufficiat id unius ex iis, atque alterius scriptoris, omni exceptione majoris, probare auctoritate ac testimonio. Primus itaque prodeat Cyrillus Alexandrinus, cujus hæc sunt ver ba: ‹ Ut Pater, inquit ", ipse principio caret, mi nimeque factus est; sic et Verbum, quod ex ipsius substantia processit, initio careus, ăvapyos, expers erit temporis, nec factum, uti nec ille qui ipsum genuit. In eumdem quoque modum contra Eume mianos disputat Gregorius Nazianzenus orat. 35, paulo post initium, pag. 765: «Quid ergo, inquies, si Filius et Spiritus sanctus Patri coæterni sent, quid afferri potest, quin principii quoque, quemad modum et ille, sint expertes? Quia ab ipso suel, licet non post ipsum. Quod enim principio caret, æternum quoque est: quod autem æternum est, non protinus quoque principio vacat, quandiu ad Patrem, velut ad principium et originem refertur. Ergo illi quantum ad causam principio minime careat (perspicuum est autem causam non omnino anti quiorem esse iis, quorum causa est; neque enim sol lucem tempore antecedit), quantum autem ad tempus, principii expertes sunt, quamlibet tu ver borum larvis simpliciores animos territes. Auctor igitur noster recte, sicut eruditissimi illi scripto res, dicere potuit Filium Dei, quamvis æternus, sicut Pater fuerit, esse tamen avapyov, ac sine temporis initio. Eterna siquidem illius generatio omne antecessit tempus, nec ullum designari potes temporis momentum, ante quod ille nou east teril. Christi porro divinitatem longe adhuc clarius et luculentius auctor noster astruit, ubi exordium primæ Joannis Epistolæ sic interpretatur: Quod dicit Ab initio, hoc modo presbyter exponebat, quod principium generationis separatum ab opificis principio non est. Cuin enim dicit: Quod erat ab initio, generationem tangit sine principio Filii cum Patre exstantis. Erat, ergo verbum æternitatis ignificativum, non habentis initium, sicut etiam Verbum ipsum, hoc est Filius Dei secundum æqua litatem substantiæ unum cum Patre subsistit, sem piternum est, et infectum. Quod semper erat Ver bum significatur dicendo 10: In principio erat Ver bum. Ibi ille apertissime docet æternam et sine initio esse Filii Dei generationem, huncque esse Verbum sempiternum, atque ejusdem cum Patre suo æterno substantiæ et naturæ. Et id quidem non suis solum verbis luculentissime declaravit, sed ex ipsis quoque cum hujusce canonica Epistolæ, tum etiam Joannis Evangelii plane similibus ac consen tientibus exordiis. Neque satis ei fuit illud tam diserte affirmasse, sed rursus paulo post: Patris, inquit, appellatione significat, quoniam et Filius semper erat sine ini tio. › At hæc in tam parvo opere repetitio nonne manifestissime ostendit nihil auctori nostro magis cordi fuisse, quam ut omnibus hanc doctrinam tra deret et inculcaret? Verum quomodo, arguet aliquis, Filius dici po test semper fuisse sine principio, qui a Patre æterno at Thes., p. 35. » Luc. xxii, 70. 2º Joan. 1, 1. Neque audiendus est, qui nobis objiciet, hæt quæ retulimus, auctoris notri, Nicæna synodo ar tiquioris, verba ab ipso profecta non fuisse, sed a Cassiodoro, vel ab eo qui ejus jussu has adumbrī tiones Latine reddidit. Nam Cassiodorus aperte qu dem declarat se ex iis quædam offendicula suste lisse, sed nullibi dixit aliquid eis a se, aut ab alio ſuisse unquam additum. Deinde vero incertum esi utrum hoc adumbrationum opusculum illud ipsum sit de quo sermonem Cassiodorus fecit. At illud profecto minus sanum et orthodoxum vi detur, quod auctor noster de humana anima ad pri mæ Petri Epistolæ caput primum, vers. 5, hunc scri psit in modum: Apparet quoniam non est nala raliter anima incorruptibilis, sed gratia Dei, per fidem, et justitiam, et per intellectum perficitur in corruptibilis. Quomodo autem hominis anima‹ non est naturaliter incorruptibilis, quæ cum substar tiæ omnino spiritualis sit, atque idcirco nec cor pore, nec ullis constet partibus, mori nunquam potest, neque corrumpi? Ad hæc vero, istud a tholicae Ecclesiæ de humanæ animæ immortalitate dogma tam diserte ab ejusdem Ecclesiæ Patribus, atque in divinis sacræ Scripturæ libris definitum statutumque est, ut qui id negavit, hæreticus jøre merito habeatur. Scimus quidem ad Lugdunensis Patram biblio thecæ marginem adnotari hæc auctoris nostri verba posse forsitan explicari, «vel de perfecta incorrupu bilitate, ac supernaturali gloria, vel quod anima non per suam naturam, ut Deus, sed a causa efliciente dependet, menpe à Deo. Sed recte quidem bajus animadversionis auctor verbum forsitan, quod dubi

tantis animi est, ibi adjecit. Satis enim 352 aperte tionibus quoniam Joannes ipsum corpus, quod erat anima ab auctore nostro dicitur non naturaliter im mortalis, sed immortalitem gratia tantuin Dei, fide et justitia, sive bonis suis operibus consequi. At id falsum omnino esse nemo certe catholicus homo inficiabitur. Quid vero, quod ille paulo post in hæc Petri verba: Regenerati non ex semine corruptibili, › id tantummodo expositionis gratia dixit: ‹ Corrn ptibilis igitur est anima, quæ cum corpore simul profunditur, ut quidam putant. › Verum, ibi, inquies, non suam sed aliorum ipse refert opinionem. Esto. Sed cur, quæso, hæc nec plura protulit? Cur hunc errorem non explodit, aut impugnat? Cur eum aliqua saltem nota non inurit, aut veram sententiam illi non opponit? Porro autem nonne ex his colligi haud absurde potest has Adumbrationes, ab iis esse penitus di versas, quas a Clemente Stromatão editas, Cassio dorus ab alio Græce docto curavit in Latinum verti serinonem? Etenim cum transcripta a nobis verba vix ac ne vix quidem recto sensu explicari, atque incautis pluribus offendiculo esse queant, non mi nori sane diligentia pius vir en excidisset, quam alia, quæ a se ex hoc opusculo amputata fuisse testificatur. Quæ quidem iis adhuc confirmari possunt, quæ idem auctor noster in undecimum subsequentis Judæ Epistolæ versum: Væ illis, quia in via Cain abierunt, his nec pluribus verbis edixit Sic etiam peccato Adæ subjacemus, secundum peccati similitudinem. › Nonne enim hic putus pu rusque Pelagianorum, peccatum originale negan tium, error est, proscriptaque ab omnibus ortho doxis Patribus et conciliis opinio? Scimus quidem ibi ab auctore nostro aperte non definiri hunc so lum esse, quo Adæ peccato subjacemus, modum unicamque rationem. Sed ille procul dubio ob tai brevem tamque durum de peccato originali sermo meni, quibusdam non immerito forsitan pravi Pela gianorum erroris si non conscius, saltem suspe clus videbitur. Quid enim eum prohibuit, quominus aliquid ad suam de peccato originali mentein clarius explicandam ibi adjiceret?. In primum vero primæ Joannis Epistolæ versum hæc auctor noster de attrectata Joannis manibus carne Christi scriptis prodidit: ‹ Fertur in Tradi extrinsecus, tangens, manum snam in profunda misisse, et ei duritiam carnis nullo modo relucta tam esse, sed locum manui præbuisse discipuli. › Quænam antem fuerint hæ Traditiones, nemo facile divinabit. nobis siquidem jam observatum est *, a Clemente Alexandrino citari Matthiæ Traditiones sed forsitan Traditionum nomine, auctor noster designavit laudata ab Ephremio "pseudepigrapha Joannis aut apostolorum Acta, quæ Augustinus 18 et Epiphanius” inter apocryphas scripturas aman dant, et solis hæreticis usui fuisse testificantur. Ut ut sit, constat sane, et certum est laudatas ab auctore nostro Traditiones falsas omnino fuisse et apocryphas. Nihil enim de carne Christi, quæ Joanni eam contrectanti non reluctata est, in sa cris Evangeliis legimus. Neque dixeris in auctoris nostri textu esse libra riorum errorem, ac pro Joannes, scribendum Tho mas, cui Christus, ut in ejusdem Joannis Evange lio narratur 17, corpus suum tangendum obtulit. Nam ibi de Christi carne, quæ illi tangenti cesse rit, nihil prorsus ac ne minimum quidem verbum. Porro autem cum auctor noster verbo ‹ fertur ɔ usus fuerit, eo certe haud obscure significat non gravis sane momenti, nec magnæ auctoritatis fuisse has Traditiones, nec a se unquam pervolu lalas. Denique hæc ejusdem Joannis Epistolæ cap. 11, vers. 13, verba: Juvenes….... vicistis malignum, sic ab auctore nostro exponuntur: «Malignum dia boli extollentiam significat. Filii autem cognoscunt patrem; utpote qui ab idolis confugerunt, et ad unum Deum vocati sunt. › Utrum autem idco hæc ab illo animadversa fuerint, quia, cum hæc scriptis mandabat, tunc adhuc quidam erant pagani et ido lorum cultores, nullus forsitan satis consideratus rerum æstimator ex his tam paucis, tanique parum claris illius verbis certo definire audebit. Deinde vero etiamsi plures tum adhuc exstiterint idolorum cultores, non inde tamen concludi posset eum pri mis floruisse Ecclesiæ teniporibus; nisi qua in re gione hæ Adumbrationes ab illo editæ sint, nobis foret compertum. Constat enim idolorum cultum in quibusdam regionibus longe diutius, quam in aliis perseverasse. De deperditis Clementis Alexandrini operibus, et de iis quæ ille scripturum se esse promiserat. De deperditis Clementis Alexandrini Hypotyposeon libris, ac de quibusdam eorum, aliarumque ejus scriptionum fragmentis. Præter omnia illa, de quibns disseruimus, Cle mentis Alexandrini opera, certum est plura adhuc ab eo fuisse edita, quorum jactura eo magis deplo randa est, quo asserta in illis sacra religionis nostræ documenta, et tradita morum præcepta no bis facilius comperta esse potuerunt. 1) Pantænum magistrum suum nominatim appellat, quæcunque ille a majoribus accepisset, et traditio nes, quas posteris_reliquerat, exponens., Hiero nymus vero: ‹ Feruntur, inquit, ejus insignia volumina, plenaque eruditionis et eloquentiæ, tam de Scripturis divinis, quam de sæcularis litteratu ræ instrumento, e quibus illa sunt Σrowuarɛiç li bri octo, Yãoтvzwσewr libri octo. › Hæc ille, nec plura. Quia vero hi libri jamdudum perierunt, dictu Præcipuum autem inter tot opera, jam a longo quibusdam difficile videtur, quinam illorum scopus, tempore amissa, locum haud dubie tenebant octo quodve argumentum fuerit. At utrumque tamen Hypotyposeon libri, de quibus hæc narrat Euse- non ita obscure his indicatur Eusebii verbis 30 bius Sunt et alii totidem (nimirum octo) In libris 'TлоTVлwσεwr, omnium, ut uno verbo ejus libri Yñorvzwoewr titulo inscripti, in quibus dicam, utriusque Testamenti Scripturarum compen * [ Petr. 1, 23. 23 dissert. sup. 2, cap. 4, art. 3, թ. 932. apud Phot., Bibl. cod. CCXXIX, p. 799. 28 Aug. t. VI, De lid. 26 hæres. XLVII, Encraţ. § 1, et hæres. xxx, Ebion. § 23, p. 147. xx, 27. 28 lib. 1x list. eccles. c. 13, p. 214. "De script. eccles., § 48. so ior. Các C. 14, P. 245 27 Juan. et seq.