ibidem Clemens statuam Junonis Tirynthiæ a quo dam Argo esse fabricatam. De hoc tamen statuario non plura fortasse, quam de superiori, litteris con signata occurrunt; nisi is ipse sit quém Plinius Ar givum et Polycleti discipulum appellat ". Hujus au tem Polycleti, quem Clemens alibi compellat, sæ pius meminit Plinius, quem adire quivis facile po terit 11 Recte quidem a Clemente animadversum legi mus, non minoris pretii æstimata fuisse Lysippi statuarii quam pictoris Apellis opera 13. Eam quippe ob causam Alexander Magnus, ut Plinius ", cero aliique 104 perhibent, non ab alio, quam ab Apelle pingi, et a Lysippo fingi voluit. Unde illud Horatii carmen Edicto retuit, ne quis se præter Apellem Pingeret, aut alius Lysippo duceret æra, Fortis Alexandri vultum simulantia ". Porro autem quamvis tanti pretii essent Lysippi opera, non minorem tamen in iis fabricandis fuisse illius facilitatem, quam artem et industriam ex e rum, quæ Plinius narrat, numero facile colligitur. Etenim Lysippus, ait ille, 1500 opera fecisse di citur, tantæ omnia artis, ut claritateın possent sir gula dare 17. Denique alios adhuc plures a Clemente nosin laudatos reperire est. At de illis superius et præce denti in libro disseruimus. Analysis libri primi. Quamvis hujusce operis, seu potius illius fationis initium jamdudum nobis temporum inju ria penitus exciderit, ex iis tamen, quæ supersunt, facile intelligimus in eo, quod tantopere desidera tur, prologi exordio hoc idem opus a doctissimo auctore suo cuidam haud dubie ipsius amico id circo directum is, ut ad illud aut pervolutandum, aut cum aliis communicandum ei semper ad manum esse posset. Ad argumentum vero suum priusquam Clemens aggrediatur, manifestum plane facit viro probo, seu Christiano, veritatem prædicanti, libros utiles conscribendi negari non posse facultatem, Theopompo et Timæo maledicta, fabulasque decantantibus, Epicuro impietatis auctori ac princi pi, atque Hipponacti et Archilocho turpia narranti bus concessa olim fuerat. Deinde vero cum libri et scripta filii sint animæ nostræ, catechistæ autem eorum, quos erudiunt, revera spirituales sint pa tres; cum ipsamet etiam philosophia sese cum aliis libenter communicet "; nemo sane homo jure me rito dixerit fas non esse, quasdam in aliorum bo num posteritati relinquere cominentationes. om Neque sibi contra Clemens vult objici non nium esse cognitionem, Christumque in parabolis, ut audientes non intelligerent, sæpius locutum fuisse. Ex hominibus enimvero longe plures sunt, qui traditam sibi doctrinam possunt percipere. Chri stus vero aliquando in parabolis re quidem vera lo cutus est, sed ut futuram argueret hominum igno rationem. Et hæc quidem ejusdem Christi Domini confirmat parabola, qua docet eos qui divino verbo imbuti sunt, debere illud, quemadmodum Aposto lus, non aliis tantum impertire, verum etiam fene rari. Si qui porro hujusmodi doctrinam non susce perint, id ipsis solis vitio est vertendum; quando quidem sive scripto, sive voce tradatur, eam Cle mens plane angelicam, mirabilesque illius effectus esse demonstrat "*. Verum ille nos sedulo monet eam, sicuti cucha "Plin. lib. xxxiv Hist. nat., p. 109. s Plin. lib.vii p. 59. 15 Cicer. lib. v, epist. 12. pag. 289. 'p. 270. p. 103. ristiam, non temere et indiscriminatim ab omnibus, sed ab iis tantum, qui ipsa dignos se præbuerul, vel suscipiendam vel impertiendam. Quapropier lu culenter aperit quis esse debeat impertientis vā suscipientis status, et quæ in utroque desiderentur conditiones", nimirum in docente et scribente, nulla inercedis, turpis lucri, aut vanæ gloriæ spes et cupiditas, sed animus a corruptela, sordibus es adulatione semper alienus, atque ad proximi dun taxat salutem gratis procurandam intentus; in au ditore autem et lectore nullum animi nimis curiosi vitium, nulla unquam hypocrisis, sed optima sen per conscientia. Quod si horum copiosior sit mes sis, hoc est, major numerus, tum illi qui scribunt aut docent, ut magna quoque sit et crescat socio rum suorum copia, ab ipsoinet Deo exorare debent. Et ipsi quidem quemadinodum boni agricolæ, bone frumento in aliorum animis disseminato, si quos dam ab errore revocatos spirituali cibo, hoc est, vera doctrina pasti fuerint, tunc vere Dei erunt ministri, atque ab illo dignam laborum mercedem accipient. Quia vero spiritualis ille cibus duplici modo au geri potest, cognitione videlicet ac Græca philoso phia, quæ sicut nuces, aliud bonum et esculentum, aliud inutile et rejiciendum complectitur: hinc do cet " illum non iis, quorum animus humana do ctrina adhuc præoccupatus ac variis subtilium argu mentorum cavillationibus nondum vacuus est; sed aliis, qui cum fide, quam persuasio sequitur, orur tum habuerint, esse distribuendum. Magnum porro concionantem inter et scriben tem discrimen intercedere demonstrat. Ille enimve ro quis qualisque sit auditor, quidve ab eo que præsentem videt, exspectare debeat, probe intelli githic autem nihil in absente lectore cernit, sed sperat tantum fore, ut ille aliquando fiat divine gratiæ particeps. Porro autem si hujusce lectoris falsis prava: doctrinæ præjudiciis obtusa, obcaca taque mens fuerit, hunc Clemens sacrorum scriplo rum, atque etiam Platonis auctoritate ad verum di vinæ Scripturæ lumen probat esse mittendum. idem eod. lib., c. 1 et 6; Clem. p. 61. 1 Clem. p. 41. 16 Horat. lib. 11, epist. 2. ** Plin. lib. ut Hist. wal. ** p. 273. p. 272.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. recte capienda humanis, sed bonis utique artibus apud philosophos dispersas, ex ipsomet divino et disciplinis indigent. Sancita siquidem divinis scriptis præcepta, tametsi ut credantur, sola fides necessaria sit; attamen ut recte cognoscantur, ut de iis interrogati respondeant, ut tandem implean tur, et dialectica et arte humana opus est". Ad hæc vero ille demonstrat in Christiano homine non minus cognitionem, dictionem et orationem, huma nis utique disciplinis acquirendas, quam bonos actus virtutumque opera desiderari. Ad sophisti cam porro artein inde reversus, rursum et ra tione et sacre Scripturæ auctoritate probat eam a republica Christiana planc esse reji. ciendam. Posthæc ille docet Christianæ dictionis et scri ptionis genus, cui ipsemet in his commentariis inbæsurus sit, planum et simplex, clarum tamen et perspicuum, atque ab omni vano et supervacaneo cultu et ornatu alienum ita esse debere, ut alios plus juvare possit quam delectare. Et illud sane planius ut stabiliat, non Platonis modo et Scri pturæ sacræ profert auctoritates, verum etiam vestitus et cibí, necnon Musarum atque Sirenum cum oratione comparationem instituit ". Porro autem sicut oratio simplex, ita oratoris aniınus ab humana gloria aucupanda debet esse omnino re motus, ita ut unus ipsi auditor sufficere de beat. Nos autem scite monet vitandas esse verborum contentiones profanasque novitates, nec in illis unquam gloriandum 40. Nec minus clare exponit quæ sit 107 illa philosophia et humana traditio, a cujus fraudulenta seductione semper cavere de bemus. Declarat itaque illam primum quidem esse Epicureorum, quæ Dei tollit providentiam, et volu platem deorum numero ascribit; deinde placita Stoicorum, qui Deum esse corpus et vilissimam quamque materiam pervadere garriebant; denique humanarum traditionum seu juvenilium quæstio num canoras nugas, seu ineptos verborum lepo res, quibus nemo unquam consequetur veritatem et virtutem, quæ sola sagacitate multoque labore comparari potest Perspicuum igitur planumque Clemens omnibus facit eam esse veram et secundum divinas tradi tiones philosophiam, quæ Dei providentiam, ad omnia et singula sese extendentem, constanter asserit. Ea quippe sublata, omnis Dominicæ Incar nationis œconomia tollitur. Quocirca Diogenem, Thaletem, Hippasum, aliosque philosophos, qui mundi elementa colunt, tanquam impios homun culos et voluptati deditos plane abigendos esse contendit; additque illos infantes et parvulos esse, nisi Christianæ religionis professione viri fiant, et verum a falso discernere noverint ". Opinio enim non est ipsa veritas, in qua ædificans, charitas versatur. Quoniam vero sapientia, a Dei Filio nobis tra dita in mysterio, occultanda est, hinc Clemens ingenue fatetur id, ne bos libros conscriberet, sibi fuisse impedimento, et se etiamnum vereri ne illam indignis hominibus manifestam paulo audacius faciat. Verum quia Christus arcañas veræ cogni tionis traditiones jussit non quidem omnibus, sed iis quibus oportet, explicari; idcirco Clemens si gnificat se hisce suis in commentariis ea scriptu rum, quæ veritatem hic et illic, ut indignis laleat, disseminatam contineant ". Hæc autem veritas quamvis una sit, varias tamen, inquit ille, multi plicesque habet particulas, in variis philosopho rum sectis dispersas, quæ omnes a Christiano homine ullum citra periculum possunt in unum colligi et referri. Singulas quippe illas veritatis partes, tam vage p. 293. 3u1. p. 294. Verbo decerptas esse haud dubitanter auctor no ster affirmat. Quod quidem ut clarius pateat, pro bandum suscipit sacris scriptoribus nostris quosli bet alios esse recentiores; et hos, si quæ vera tra diderunt, ab illis fuisse mutuatos *. Quamobrem primum observat omnium Græcorum scriptorum antiquissimos ceaseri Orpheum, Linum et poetas, quos quidem exceperunt septem Græciæ sapientes, de quorum ultimo quam diversæ fuerint opiniones, paucis ibidem animadvertit. Variis porro corum effatis et adagiis in medium adductis, probat illo rum philosophandi methodum plane Hebraicam fuisse et æniginaticam “. His autem successerunt philosophi, quorum pri mitus triplex secta fuit, Italica cujus parens Pytha goras primus voluit se philosophum nuncupari; lonica, quæ a Thalete; Eleatica, quæ a Xenophane suain traxit originem. Ibi autem observat Clemens tam de Pythagoræ quam Thaletis patria olim disce platum, huncque solum videri cu:n Ægyptiorum prophetis congressum, ac nullum illius, sicuti nec Pherecydis fuisse præceptorem. Tum ille continuo narrat quæ ex ea triplici secta manaverit successio, schola videlicet Cynica, Academica, Peripatetica, Stoica; ac quinam fuerint earum auctores, quive horum successores commemorentur **. Ut autem Hebræorum philosophiam hos omnes longo temporum ætatumque intervallo antecessisse ostendat, qua philosophorum ethnicorum principes et antesignani, puta Xenophanes, Thales, Pytha goras, Polycrates, et Solon, ætate vixerint, band plane indiligenter_inquirit ". Dehinc eosdem, et alios, nimirum Pythagoram, Antisthenem, Or pheum, Homerum, Thaletem, Platonem, Demo critum, aut a barbaris, Babyloniis et Ægyptiis or tos, vel ab iis educatos, plura sua dogmata inde hausisse fuse demonstrat. Quinimo a nonnullis memoriæ proditum esse scribit Pythagoram vel Nazarati Assyrii, vel Ezechielis, vel Gallorum, atque Brachmanarum; Aristotelem vero cujusdam Judæi fuisse auditores. Quid vero, pergit Clemens, quod Sibylla, si Heraclito fidem habere velis, Del phis divinitus apparuit, ibique a Musis fuit eru dita, vel ut Serapion cecinit, nondum mortua ad huc vaticinatur, suaque etiamnum fundit ora cula? Denique Numa Romanorum rex legem, qua Dei imaginem unquam fieri prohibuit, a Moyse mutuatus est. Ex iis porro auctor noster concludit philosophiam hominibus valde utilem, a barbaris ad Græcos, quorum pluribus Anacharsis Scytha antecelluit, fuisse transmissam ". Barbarorum autem philoso phorum, quorum principes et præfectos nomini bus suis appellat, duplex dicit esse genus. Alii enim Sarmatæ, alii vero Brachmanes nuncupati sunt. Ex Sarmatis porro Allobii, non secus ac Hyperborei rusticam omnino et agrestem, quemad modum apud Christianos Encratite, vivendi ratio nem consectabantur. Denique apud Germanos qua dam mulieres, quibus sacræ, ispai, nomen erat, ex fluviorum vorticibus fluentorumque sonitu, variaque eorum circuitione et anfractu futura præ nuntiabant. Tuin prolata deinde Philonis, Pythagoræ el Ne gasthenis auctoritate, palam utique facit bis omui bus longe antiquius esse Judæorum genus, pri mamque originem omnium Græcarum artium, disciplinarum, litterarum et scientiarum, quas ac curate singillatimque recenset, in barbaros esse refundendam. Neque patitur sibi objici vocum iis usitatarum barbariem. Illos quippe de factis, quam de verbis magis sollicitos fuisse continuo respondet. Debinc suum prosequitur argumentum, p. 295. p. 296, p. 345. JCor. VIII, 1. p 306, 307. p. 302, 303 ei 301. p. 298. p. 308, 309. p. 299. p. 300.

estenditque aliarum artium, disciplinarum, legum- cavillationes muniri atque defendi. Quapropter verǝ que lationis inventionem eisdem barbaris acce plam referri. Sed illos Moyse recentiores esse ibi dem scite animadvertit. Contra tamen alii magnis animis insurgentes, clamabant: Si res ita se habeat, philosophia furto sublata est. Ergo, inquiebant, illa nec bona, nec utilis esse potest, utpote quæ a furibus, non a Deo, nobis tradita fuerit. Quibus respondet Clemens, etiamsi Deus hoc furtum non prohibuerit, illud tamen in hominum convertisse bonum et utilita tem ". Nec sinit eos amplius urgere eumdem ipsummet Deum, qui malum non prohibet, ipsius revera esse auctorem. Variis siquidem exemplis plane convincit, non in eum quidem qui libere agentem non prohibet, sed in illum potius qui prohibet, tanquam in causam posse malum refundi. Et vero diabolus, et uti Hermas in Pastore scri psit, pseudoprophetæ quantumvis fures et menda ces, falsis nihilominus dictis et mendaciis vera aliquando, et aliis baud inutilia, etiam nolentes periniscuerunt. Denique ea est Dei optimi provi dentia, ut malis bene ipse utatur. Apud Græcos itaque philosophos, qui plura ex Hebræis prophetis dogmata furati sunt, eaque post modum 108 vel mutaverunt, vel interpolarunt, adulteraruntque, manet etiam nunc aliquod divinæ sapientiæ et veritatis vestigium *. Veri autem pro phetæ fures non possunt dici; sed gentiles tantum ili philosophi, qui arrogantia et superbia obcæcati verum Deum ejusque Filium non agnoverunt. Quod quidem nulli plane, nisi eorum vitio vertendum esse pulchre Clemens ostendit. Cum enim Deus omnes ad Christi fidem et cognitionem vocaverit, et ad eam profitendam sæpe sæpius adhortetur, potue runt utique illam eligere, et amplecti, ac sacris ba ptismi undis regenerari *³. Et vero in paganorum libris vera quædem dog mata reperiri rursum Clemens noster probat,atque id ex citatis ab Apostolo eorum scriptoribus planis sime convincit 55. Nos tamen serio admonet non ominem prorsus philosophiam indiscriminatim ad mittendam, sed ea tantum, quæ, sicuti Plato scite advertit, propter hominis bonum, ad spiritua lia animum excitans atque exercens, recte argu mentatur. Quamobrem išla sive casu, sive arte et industria, aut quocunque alio modo veritatem as secuta esse dicatur, illud divinæ providentia et œconomiæ ascribendum est. Nec est utique, quod quis objiciat a philosophis nibil, nisi per appa reutem veritatis speciem traditum. Quandiu enim vero in hac degimus vita, Deum, uti ait Apostolus, per speculum cernimus, illum post mortem tantum facie ad faciem visuri. Denique Glemens haud in scite ibidem animadvertit errantes philosophos recte ab eodem Apostolo cum nostris comparari hæreti cis, qui Deo derelicto, el ab eo derelicti, pascunt ventos, variiзque erroribus irretiti, aquain sine aqua, in eucharistiæ et baptismi sacramento quæ runt s Cæterum tametsi in Græca philosophia quædam veritati omnino consona occurrant, non ideo tamen ipsa sola sufficit "7. Nam unius ejusdemque effectus cum plures sæpe sint causæ, ipsa philosophia veri tatis, quæ aliquando sine illa per fidem solumque Dei Filium invenitur, ab hominibus comparanda causa tantum adjutrix et imperfecta dici potest. Ne que enim alio illa modo quam incipiens et inchoans justitie causa fuit *. Si qui porro objiciant doctri nam Christi esse perfectissimam nulliusque indi gere ope vel auxilio, responsum a Clemente illico accipient illam a Græca philosophia non fieri qui dem perfectiorem; sed contra dolosas sophistarum "p. 310, 311. 'p. 320 et seq. p. 312, 313. p. 323 et sey. fidei doctrina tanquam panis ea, quæ ad vivendum necessaria sunt, suppeditat; veritas autem philoso phica, bellariis et opsoniis haud absimilis, eam an. tecedit et suavitate sua animum demulcet. Hanc autem sua ab llebræis dogmata subripuisse se demonstraturum Clemens pollicetur, postquain ex Moysis ætate ostenderit eorumdem Hebræorum philosophiam quavis alia esse vetustiorem ". Pri. inum itaque observat de hac Moysis antiquitate ab Tatiano et Cassiano accurate disputatum. Sed id pro officio suo ut clarius patefaciat, eumdem Moy sem ethnicis scriptoribus vetustiorem esse probat ex aliis auctoribus, qui quo magis Hebræorum genti infensi et inimici fuerunt, eo miinus fides illis dero gari poterat. Ex iis igitur planum facit quot ab Ina cho Argivorum primo rege, et a primo regni Assy riorum exordio ad Trojanum usque excidium generationes numerentur, quid de primis aliarum gentium regibus, de paganorum diis, clarisque apud eos per ea tempora viris, scriptoribus atque etiam mulieribus traditum sit. Moysem itaque, utpote qui Inacho, omnium antiquiori, fuerit coævus, cæteris omnibus scriptoribus ætate superiorem esse colligit. 63 Ex Data autem de primo illo Hebraici populi duce et legislatore dicendi occasione, brevem successo rum ejus, atque ejusdem gentis cum judicum, tum regum chronologiam omnium subjicit oculis, et sacrorum, qui per ea tempora floruerunt, prophe tarum ætatem consignat 6º. Ibi autem observat lium, regnante Salomone, excisum fuisse et dirutum, ac varias de Honeri ætate antiquiorum scriptorum profert opiniones et sententias. Denique Christum Dominum post prænuntiatas a Daniele LXXII heb domades hominem factum esse ostendit ". Dehinc vero postea quam Babylonicam captivitatem ab xi Joachim regis Juda, ad secundum Darii Persarum, Assyriorum et Ægyptiorum regis annum durasse animadvertit, tum continuo chronologicam regum Persarum et Macedonum seriem nobis exhibet 6. quibus ille concludit Aggæum et Zachariam, ulti nos Judæorum prophetas, qui Olympiade XLVIII va ticinabantur, ante Pythagoræ, qui Olympiade LXII, et Thaletis Græcorum sapientuin antiquissimi, qui circa Olympiadem L floruit, exstitisse tempora. Hi itaque philosophi et sapientes, uti Clemens con cludit, longe recentiores sunt non solum Moyse, sed etiam Salomone, qui Menelai, hoc est Trojanis temporibus, Judæis imperabat, et cujus ad Vafrein regem Ægypti, et ad Phoenicia Tyriorum regem epistolas, horumque ad illum responsa Alexander Polyhistor retulit. Circa eamdem quoque L Olym piaden vixit Onomacritus Atheniensis, cujus sane, vel aliorum quorumdam creduntur esse poemata, quæ Orphæo et Museo ascripta sunt. Amphion au tem vixit duabus ante Iliaca tempora generationi bus, et longe postea floruerunt Demodocus et Phemius. vel Postea Clemens ea proponit, quæ de aliorum cum poetarum tum vatuni fatidicorumque temporibus memoriæ prodita occurrunt ". At hos omnes a Stri ptura latrones appellari, aliosque vel rerum natura lium observatione, vel a dæmonibus incitatos, aqua, sufitu, aerisve quadam qualitate perturbatos futura prædixisse asseverat "3. Apud Hebræos au tem fuerunt veri divinoque spiritu aflati prophetæ; et primo quidem ante legem Adam, Noe, Abraham, Isaac et Jacob; deinde vero, lata lege, Moyses et alii, qui ab auctore nostro nomiuibus suis singula tim appellantur; nec non et mulieres Sara, Rebec ca, Maria, Debora et Olda. Denique Joannes Ba p. 315. p. 314. p. 330. p. 316. p. 317. p. 331. p. p. 333, 334. p. 318. p.

dem tam in bello quam in pace, atque etiam rebus in omnibus esse plane necessariam. Et hæc qui dem virtutum maxima a Salomone sapientia, et a Xenocrate primarum causarum scientia dicitur. Quamvis autem illa, quæ fide habetur scientia, non sit proprie dicta demonstratio, nihilo tamen mi mus assensus ei præberi debet. Nam si Pythagoræi magistro dicenti credendum esse contendunt, nun quid æquum est fidem, quæ ex auditu tantum ori tur, servatori Deo non habere, et ab eo dictorum suorum exigere probationes **? Et vero ubi praedi cantes apostolos audimus, tunc fides ad Dei Ver bum et Filium nos quidem attollit, sed nondum in telligimus hoc Verbum esse demonstrationem. Ne guis porro fidem in potestate sua esse negando ignorantiæ excusationem afferret, planum Clemens facit omnes a Deo esse vocatos, atque ideo posse fidem assequi. Qui itaque Deo vocanti credunt moremque gerunt, hi peccatorum suorum ea du cuntur poenitentia, que elipsa fidei officium est ". La stylo plane simplici, nullisque, quibus nunquam reversus ", ejusdem Platonis testimonio probat fi studuit, eloquentiae floribus et lenociniis a se per tractanda esse ingenue profitetur. Qui enim dictio num inhærent ornatui, hoc res ipsas effugere cum 110 triplici comparatione, tum Hermæ et Salo monis testimonio aperte planeque comprobat *. Quibus ita præfatis, Clemens argunientuin suum aggressus, ex pluribus sapientiæ viis, duas esse as serit, fidem scilicet, qua divinæ Providentiæ non reluctəri, et Dei timorem, quo peccatum declinare edocemur. Et hæc quidem cum a barbara, quam sequimur, philosophia discamus, hinc illam Cle mens veram et perfectam esse ostendit. Postquam enimvero recta institutione fuerit exercitata, nos a rerum corporearum cognitione ad ipsiusmet Dei evehit scientiam. Verum quia infinita est inter Deum ingenitum et genitum hominem distantia, ipse Deus ad hominein accedit, ita tamen ut talis ab illo, qualis est, cognosci nequeat *. Quamobrem veri tas in Scripturæ sacræ latebris adhuc delitescens, nondum nobis plane comperta est. Jure igitur ne rito ii laudandi sunt, qui in ea invenienda operam suam collocant. Sed nulli sane infideli arcana reli gionis nostræ mysteria sunt patefacienda, quæ sine ide percipere nemo unquam poterit 88, Ad inchoatum itaque de fide sermonem inde de lapsus, refert quasdam illius ex Apostolo atque etiam ex aliis definitiones. Fides autem, inquit ille, quæ principium actionis et prudentis electionis fun damentum est, meditatione fit scientia, ac certissi mas ex Scripturis sacris de Deo, earumdem Scri pturarum auctore, demonstrationes colligit. Contra Basilidianos vero, qui fidem nobis a natura, et se cundum naturales uniuscujusque dispositiones in sitam garriebant; ac contra Valentinianos, qui simplicium, hoc est orthodoxorum, non vero perfe clorum suorum sectatorum fidem esse jactitabant, Clemens variis probat argumentis eam in libera no stra electione ita esse positanı, ut Dei tamen sit donum. Dehinc ille explicat quomodo per eam ex iis, quæ demonstrari nequeant, ad id quod plane simplex et omni prorsus materiæ est expers, hoc est, ad divinæ naturæ cognitionem perduca mur. Atque ibi incredulos seu ethnicos philosophos obiter castigat, qui nihil omnino, nisi materia compositum, exstare perperam existimabant "7. Porro autem quidquid spirituale est, hoc Clemens docet sola fide et intelligentia comprehendi. Fidem itaque, quam conjectură nequidquam imitari cona tur, scientiæ præstare et illius esse judicem, ipso met etiam Aristotelis testimonio concludit. Subinde vero luculenter ipse exponit quæ fuerit Epicuri et Heracliti de fide sententia, ac virum ca præditum, quippe qui sit veritatis particeps, a Platone atque eliam a Speusippo et Stoicis, beatum, regalem, le gemque animatam recte appellari At, pergit auctor noster, qui legem implet, is ipse, quemadmodum olim Lacedæmoniorum scyta læ, in excelso ligno inscriptus, divinæ virtutis est exemplar, et ipse, utpote qui solus sapiens sit, cuncta possidet. Hæc autem omnia Græci illi ho mines hauserunt ex Moyse, qui non sicut Minos cum Jove, sed cum ipsomet Deo, non secus atque amicus cum amico loquebatur. Is autem sapiens quidem, rex et legislator fuit; sed illo præstabilior crat Servator noster, qui supra omnes pulcher et dives, ipse rex a pueris et Judæis renuntiatus, prædictusque a prophetis, solus pontifex, rex maxi mus et legislator, cujus pater solus Deus est "0. Platonem porro hisce dogmatibus subscripsisse ipsiusmet evincit verbis, quibus ille sapientem so lum esse divitem, liberum, pulchrum, et regem constanter asseverat. Ad interruptam de fide orationem inde Clemens p. Perspicuum quoque Clemens noster facit ex ea dem fide consistere spem, quæ est boni acquiren di exspectatio. Quia autem hæc exspectatio fidelis esse debet, ipse enucleatius edisserit quid sit fide lis et infidelitas, quid lides ab opinione plane dis crepans, quid exspectatio et fiducia. Ex quibus postea colligit nos fiduciam in solo habere Deo Quem scimus non transgressurum ea, quæ sunt nobis pulchre promissa, et ideo creata, et ab ipso benevole nobis data. Quid sit autem benevolen tia, ibidem ille exponit, docetque si credenti Abra hæ reputatum est ad justitiam, nobis qui Israelite et Abrahæ semen sumus, esse creden dum. Etenim Vetus Novumque Testamentum ab uno eodemque Deo per Filiumi ejus traditum est. Quapropter justitia Dei, ut ait Apostolus, ex tide in fidem patefacta, ex prophetia manavit, et in Evangelio perficitur. Fides itaque non est humanum, inquit Clemens, sed divinum aliquid, quod nec mundana amicitia divellitur, nec præsente timore dissolvitur. Ea enim charitatis cum fide est connexio, ut illa fide les faciat, hæc vero illius sit basis et fundamen tum. Quod quidem his gradibus fieri sic ille de monstrat. Prima, inquit, ad salutem inclinatio fi des apparet. Deinde timor, spes et poenitentia cum continentia et tolerantia proficientes, nos ad chari tatem cognitionemque, yvwɔiv, perducunt”. Bar nabæ porro auctoritate isthæc stabilit, sciteque comprobat, atque inde fidem veritatis basim esse concludit. Posthæc vero contra illos qui timorem respue bant legemque omnino asperabantur, sic dispu tat. Qui legem rejicit, is Deum illius auctorem pla ne despiciens, sine timore impius et iniquus, ab ipsa veritate penitus abhorret. Verum timor, in quiebant, est declinatio a ratione et animi pertur batio. Sed hanc falsam esse timoris definitionem inde probat Clemens, quod præceptum prævarican ti timorem incutiens, rationi consentaneum sit. Quod si iustent hunc timorem a philosophis cau tionem láбstav appellari, ex Critolao ille respon det bonam esse illam cautionem 97. Quid vero, quod Salomone attestante 97*, timor Domini est sa pientiæ initium? Lex itaque si timorem afferat, ipsius cognitio est quoque initium sapientiæ, atque idcirco illi prorsus 111 insipientes et impii sunt qui legem recusant. Quibus ita stabilitis et assertis, docet Clemens ti menda esse vitia omnia, quia jure merito lege pro hibentur. Quamobrem hæreticos corripit, qui ex his Apostoli verbis: Per legen cognitio pecca ti", illam malam esse inferebant. Nam ibi Apo 18 p. 360. p. 370. p. 561. 65 p. 371. Rom. iv, 9. p. p. 363. p. 367. p. 97 Eccli. 1, 16. 368. " p. 369. p. 366. 89 p. 371. 99 Rom. 1,

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. re, cui remissa sunt peccata ". Nam iis qui post fi dem et gratiam baptismatis susceptam peccant, una tantum poenitentia conceditur. ¡Apparet» enim, inquit, sed non est pœnitentia, sæpe petere ve niam de iis quæ sæpe peccamus ".) stolus nihil sibi vult aliud, nisi per legem nobis ster recte infert non oportere eum amphus pecca. peccati cognitionem manifestam fieri. Ex quo ve ro genuinoque apostolicorum verborum sensu, haud plane incerta Ezechielis Barnabæque auctoritate Brmato, colligit bonam esse legem, utpote quæ nos erudiat, castiget, ac per timorem nos ad Christum dirigat adducatque ". Deinde vero varias absurdas que aberrantium Basilidis et Valentini sectatorum delirationes quatuor potissimum argumentis exsi bilat et explodit. Marcionitas quoque refellit, qui rejecto etiam Dei metu, legem neque bonam, neque malam, sed justam duntaxat esse somniaverant ³. Metum etenim, non secus ac legem bonum revera esse probat, ostenditque nos Dei timore non modo ad spem, sed etiam ad Dei ipsius, atque etiam pro ximi charitatem perduci. Ibi porro Clemens de hospitalitate et humanitate, illius sociis et comiti bus, pauca quædam perstringit, additque Judæos, utpote fide et charitate orbatos, atque idcirco a Deo rejectos, gentium vocationi dedisse locum *. Nos tamen Herinæ testimonio commonefacit non omnes quidem Judæos et gentiles reprobatos, sed eos tan ¡um qui peccatorum non agunt pœnitentiam. Postre mo auctor noster ex dictis concludit fidem, pieta tem, charitatemque sibi invicem esse connexas. Verus itaque philosophus, pergit ille, ac veritatis amator, charitate amicus Dei fit, et perfectam cog nitionem assequitur 5. Triplici autem auctoritate Platonis, Matthiæ et Evangelii secundum Hebræos, docet ejusdem cognitionis principium esse admi rationem. Sed ut quis perfectus evadat gnosti cus, › tria, inquit, requiruntur: contemplatio, exse cutio præceptorum, et bonorum virorum constitu tio; ita ut si illarum una defecerit, cognitio clau dicet. Palam vero ex Scriptura sacra facit quæ sint illa divina præcepta ab omnibus implenda, et in quibus tam Hebræorum quam Christianorum profectus et vita posita sunt. Quoniam autemi eadem Scriptura nos quoque ad monet ut Deum sequamur, conemurque illius, quan tum fieri potest, attingere cognitionen; hinc Cle mens docet duplicem esse quemadmodum fidem, ita et cognitionem ac scientiam *. Et prior qui dem scientia, sicuti fides, humana est, infirma et imbecilla, semperque vacillans et instabilis; altera vero scientia, et ex ea manans fides, ex sacris lit teris ortum ducit; et ipsa certissima et immutabi lis a justa operatione nunquam separatur. Hanc autem Clemens cum gomor, quæ erat decima trium mensura componit, atque inde colligit fide consistere gnosticum 7., Fide enimvero veluti clim Abraham et Moyses coram Domino, sic stat ille nec unquam mutatur. Contra vero alii philo sophi, qui divina nolunt audire præcepta, circa ca duca et mortalia occupati, semper fluctuantes buc et illuc feruntur. Quapropter quia Apostolus Ti motheum, ut profanas devitet illorum novitates, vehementer adhortatur, ideo hæretici eo solo no mine easdem Apostoli Epistolas repudiarunt. Ve rus itaque gnosticus, is est. qui Dominum ac per eum Patrem ejus cognovit. Fide ergo cum præ ierita credamus, ac spe exspectemus futura, gno stico, qui Deum cognoscit, omnia persuadet di lectio. Hujus autem principium est timor, qui per incrementum fides ac tanden dilectio evadit. Duplex porro Clemens peccatum distinguit: alied quidem voluntarium, quod merito damnatur; aliud autem involuntarium, quod rursum duplicis gene ris est". Unum quidem ignoratione, aliud vero necessitate committitur. Prioris autem sex notal species, additque quemadmodum lege Mosaica in quædam peccata involuntaria animadvertebatur, ita Christiana lege illi poenis mulctantur, qui aliqua animi perturbatione paganis sacra nostra mysteria patefecerint. Exemplo deinde uxoris Lot planum ille facit peccatum voluntarium poenis merito a ci, et quid illud sit perspicue definit. Nec minus clare demonstrat quomodo peccatum et infortu nium, scelus et injustitia inter se differant ". At porro quia in nostra potestate situm est et man datis obtemperare, et ad disciplinam adduci, his ille concludit eos revera peccare, qui se voler tes animæ perturbationibus, iræ et cupiditati per mittunt. Debine allata supradictorum peccatorum defin tione, ex sacris Veteris Novique Testamenti seri ptoribus, atque ex Barnabæ epistola varias illorum differentias fusius explicat". Ad hæc porro pk ribus ex Scriptura pelitis rationibus convincit nos non necessitate in peccata prolabi, sed peccare et non peccare nobis integrum esse ac liberum. autem arrepta occasione, ille probat hæc antiquo rum adagia: • Deum sequere; Venia est melior supplicio; Sponde, noxa præsto est; Nosce le ipsum, et attende tibi; › ex sacris delibata fuisse Scripturis Postquam autem inde collegit elee mosynis et fide purgari peccata, atque illa Dei t more declinari, illos confestim corripit, qui ga dium et tristitiam, aliasque animi perturbationes Deo in Scripturis reapse attribui garriebant. Mones tamen misericordiam Deo proprie convenire, non autem homini, cujus ea tantum summa perfectio est veræ doctrinæ cognitione fieri filium ejus adopu vum 16. Verum ut id facilius percipiatur, ille con tinenter definit quid sint scientia et ignorantia, a quæ ipsimet scientiæ adjunguntur experientia, in telligentia, cognitio et veritas ". Quandoquidem vero rationales facultates sunt voluntatis ministre, inde ille conficit in gnostico, voluntatem, jadi cium et exercitationem esse plane eadem, non se cus ac verba, dogmata, vitain et mores, ‹ instituto obsequentes. ▸ Ad morales autem virtutes hinc delapsus, haud dubitanter affirmat eas lege Mosaica, ex qua Grea totius scientiæ moralis principia hauserunt, aperte doceri. Et id quidem probat tam de pietate quan de prudentia et justitia, atque obiter ibidem osten dit ex iisdem sacris nostris scriptoribus delibatum esse illud Pythagoræ adagium: ⚫ Staterami be transilias. > De omnibus autem illis virtutibus, di vina Scriptura celebratis, singillatim disputare quia longius esset, 112 idcirco auctor posita ob omnium oculos earum definitione, manifeste demonstral easdem adeo sibi invicem esse connexas et conjun ctas, ut nec una sine alia haberi, nec de aliqua, nisi etiam de aliis omnibus tractari possit ". Nor nullas tamen speciatim attingit, atque in primis docet continentiam, qua: Deo non convenit, nobis esse plane necessariam, ut paucis contenti, ad di vinam naturam accedere admitamur. In eadem quo que Scriptura præcipi et commendari fortitudinem, qua nullis cupiditatibus fracti aut effeminati, non * p. 379. p. 388. p. 389, 39v. Fidem porro istam, quæ ad salutem est vir tus, ostendit Clemens esse iis, quæ in sacris prophetarum oraculis traduntur, liberam assensio nem. Quod quidem ille astruit et confirmat au ctoritate Pastoris seu Hermæ, qui insuper asserit Deum ad ædificationem, minime vero diabo lum, ‹ ad aversionem» timendum, ac pœnitentiam esse mɔgnam intelligentiam. Ex quibus auctor no p. 376. p. 386. " p. 375. p. 384. p. 385. p. 391. iP p. 595. * p. 377. ³ p. 378. p. 387. 18 p. 380, p. 381. p. 382. p. 392

Job et Jonas, possidebit 18. solum quoslibet labores doloresque magno ac virili quemadmodum Ananias, Daniel, Lot, Abraham, animo perpetiamur, sed martyrium etiam sangui nis nostri effusione, si necesse sit, subcamus. Atque illud quidem vult ea significari humana lege, qua is qui sibi desponsam virginem nondum duxit, militia interdicitur 20. Madianitarum autem id Cle mens noster corroborat exemplo, ex quo sicuti et Barnabæ auctoritate infert pietatem et religionem esse principium sapientiæ, bonumque esse Dei ti morem. De liberalitate et beneficentia dehinc disserit, os tenditque illam variis Moysis legibus sacrorumque Proverbiorum verbis præcipi, atque inde bonam esse legen concludit". Quoniam autem beneficen tia sive liberalitas ad dilectionem seu charitatem pertinet, perspicuum nobis ille facit quomodo hæc virtus aliis ejusdem Moysis legibus constituatur". Ex quibus demum evincit veterem legem plenam esse humanitatis et benignitatis, nosque ad Chri stum, qui has virtutes non minori studio et cura commendavit, ab illa tanquam pædagogo perduci. Tum continuo ex his, et aliis quæ profert, ejus dem veteris legis præceptis probat sumptum fuisse a Pythagora suum de mansuetudine in animantes decretum. Perperam ergo, inquit Clemens ", Græci, qui filios recens natos crudelissime exponebant, ob hanc mansuetudinem Moysis legem insectabantur. Horum vera inhumanitas non eadem tantum Mo saica lege condemnatur, sed etiam Romana, quæ vetat prægnantein mulierem, capitis damnatam, priusquam pepererit, affici supplicio. Pergit Cle mens, et Moysis lege de agno, in lacte gravidæ ma tris non coquendo, citata, eos cædit, qui ut carne lacte contemperata delicatius vescerentur, in quo rumdam animalium ventrem ante partum calces impingebant. Quibus subjungit alia ejusdem Moysis de mansuetudine præcepta, atque ultimo, quod de arboribus nuper plantatis magna cura fovendis datum est, ante oculos posito, explicat qua methodo ii qui Christianæ religioni nomen de derunt, sint fidei nostræ dogmatibus imbuendi; ut summam gnostici perfectionem possint adi pisci. Quis autem sit perfectus gnosticus, a clare describit, dicitque alios, ut boni honestique fiant, ab eo esse docendos. Sed continuo illum serio mo net, ut superbiam, cujus, sicuti aliorum peccato rum, pœnitentia agenda est, studiose caveat et declinet. Subinde vero quomodo agi debeat, et quæ sit illius utilitas, breviter aperit. Cum illius autem fructus sit, ut poenitens Deum eligat et ab eo vicissim eligatur, in hoc Clemens ait sitam esse ho minis nobilitatem, ut pulcherrima et honestissima quæque eligat *. Quod quidem Adami, Noemi, Abrahæ et Isaaci illustrat exemplis. Abrahæ porro polygamiam ille ibidem excusat, et unicum ait fuisse illius hæredem, cui frater suus major natu ideo servivit; quia malo homini bonum maximum est sui non esse juris. Tum postea Scripturæ sacræ testimonio ostendit sapientis esse omnia, eumque non modo regem; sed, ut testis est Plato, esse etiam beatum ea scilicet maxima, quoad tieri potest, Dei similitudine, quam Philo tradit perfecta man datorum ejus observatione obtineri 1. Quapropter Stoici statuerunt finem hominis esse naturæ conve nienter vivere, ita tamen ut naturæ nomine Deum intelligerent. Cum triplex porro sit, uti ex Hippo damo Clemens confirmat, ainicitiæ genus, binc ille colligit in hominis, non solum amico et inimico benefacientis, sed etiam fortis et adversa constan ter patientis mente esse hanc eandem Dei imagi nein. Gnosticus autem, Deo familiariter utens et mundo crucifixus, illam fortitudinem et tolerantiam, p. 396. p. 405. Divina itaque lex homines ad omnem erudit vir tutem, sed in primis ad continentiam, ubi pin guium animalium ac præcipue porcorum carne, et quibusdam piscibus ad voluptatem allicientibus, in terdicit ". Fomes quippe cupiditatis voluptas, quæ homines, sicut ipsimet etiam scriptores ab auctorc nostro citati testificantur, molles eleminatosque reddit, radicitus evellenda est. Eam sane ob cau sam anima debet ab omnibus perturbationibus se gregari, easque cruci alfigere, ac seipsam, ut ait Christus, perdere mortemque meditari ". Ad id autem agendum opus est, ut unusquisque adversus diaboti insidias armaturam Dei, quomodo Apostolus loquitur, induat, ac bene rebus utatur indifferenti bus; ex his enim et ex voluptate omnes animi per turbationes ac tentationes dæmonis oriri haud in scite Clemens demonstrat ". Debine porro bæreti cam Basilidis de illis animi perturbationibus opi nionem, ab aliis duobus hæresiarchis Isidoro et Valentino, tametsi in alios errores impingentibus, proscriptum cum Christi Domini, tuin Barnabæ au ctoritate refellit ". Sub hæc autem ille declarat se in quemdam in cidisse Gnosticorum hæreseos sectatorem, qui vo luptati se ideo addictum esse dicebat, quia magm non est hominis, nisi experti, eam superare ". Sed asseverat hunc, non secus atque Aristippum, peni tus decipi. Tales quoque eos esse asserit, qui falsa quorumdam Nicolai, viri apostolici, verborum inter pretatione abutentes, in effrenate obscenæque vo luptatis luto, ad hircorum et Sardanapali instar, volutabantur. At quia nullus alius voluptatis usus esse videtur, nisi ut illa rebus ad vitam necessariis vicaria quædam sit accessio ac veluti condimen tum, idcirco Clemens contra Epicurum concludit turpes et indomitas voluptates, Diogene poeta teste, esse damnandas; atque ad eas, tanquam præcipunm nostrum hostem, debellandas timorem, sicuti lex præcipit, et cautionem esse necessaria ". Et hæc quidein Clemens variis ethnicorum scriptorum, ac in primis poetarum testimoniis illustrare conten dit, docetque nihil honestate et gravitate legis, ejusque filia cautione et religione esse amabilius. Illa enimvero divina lex sicut nihil nimis durum et asperum, ita nihil quoque nimis molle et remisзum præcipit. Ne quis vero ad legem implendam se infirmiorem esse causaretur, in medium Clemens profert exem pla veterum, qui cum eadem, qua et nos, essent natura, sese totos Deo obtulerunt ac dicarunt. Quid, quod Zeno Indum igne tortum cæteris ante ponebat? Denique martyres exquisitissimis suppli ciis 113 quotidie affectos metus legis ad Chri stum ducebat. Atque hi voluptate profecto superio res, et gnostici majores mundo, non carne am plius, sed spiritu viventes, dii recte appellantur. Ex his itaque infert Clemens noster voluptatem et alia omnia, quæ ad libidinem excitant, a vero et Christiano philosopho esse fugienda; sectandam que temperantiam, qua suave Christi juguin inte graque fit animæ et corporis sanitas, atque ad ui timum finem, æternam videlicet beatitudinemn, per venimus Ea autem data occasione, Clemens fuse exponit in quo veteres philosophi ultimum illum finem, sanimumque bonum positum esse censuerint. Ab illo itaque singillatim appellantur Epicurus et Cy renaici, Dinomachus et Caliphon, Hieronymus, Dio dorus, Aristotelici, Zeno Stoicus, Cleanibes, Anti pater, Archidemus, Panatius, Possidonius, qui dam ex recentioribus Stoicis, Aristo, Herillus, Ly p. 397. p. 398, 599. p. 407. p. p. 400. p. 401. ³¹ p. 409, 410. p. 406. p. 416. ** p. 402. p. 411. p. 403. p. 412, 413. p. 404.. p. 4

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. cus, Leucimus, Critolaus, Anaxagoras, Heraclitus, recedens persuasum ait se habere Pythagoreos ab Democritus, Abderites, Hecatæus, Apollodorus, Nausiphanes, Diotimus, Antisthenes, Annicerii, Me Brodorus 38, Plato, Speusippus, Xenocrates et Po lemo". Singulas porro illorum opiniones exponit *, sed diutius in explicanda Platonis sententia immoratur ". Quibus tandem explicatis, planum ille facit, quis sit minime finiendus Christiani finis. Quoniam autem voluptas, de qua disseruit, et cupiditas in matrimonium videtur cadere, quid con jugium sit, primo quidem auctor noster definit **. Deinde vero investigat utrum, et quae uxor a viro ducenda, quæve fuerint de conjugio opiniones phi losophorum, Platonis, Democriti, Stoicorum et Pe ripateticorum, qui non secus ac Pythagoras volu ptati servierunt. Post hæc plurima ille affert ratio num momenta, quibus matrimonii approbatores illius necessitatem utilitatemque demonstrabant *. Leges quoque in cælibes sancitas subjicit, ostendit que quale, quam sanctum, honestum atque alienum ab omni turpitudine conjugium esse debeat ". De nique sedulo animadvertit sacram Scripturam, quæ de ducenda uxore consilium, non autem præce ptum dedit, plane penitusque inhibere, ne ducta unquam dimittatur. Atque ibi Clemens propter ni miam capitum multitudinem et longitudinem hunc librum absolvit. Analysis libri tertii. Suum de nuptiis argumentum tertio in libro Cle mens contra hæreticos prosequitur *. Narrat au tem Valentinianis, sed impia tantum opinione du etis, matrimonium probari. At sectatorum Basilidis ejusque filii Isidori absurdos de iisdem nuptiis et conjugio errores recta continentiæ definitione con vellit. Dehinc explicat quid de primis secundisque c nuptiis orthodoxi sentiant; ac nefandas Carpocra tis et Epiphanis ejus filii de uxorum communitate opiniones, promiscuosque hujusce hæreseos secta torum in exsecrandis synaxibus concubitus profli gt et funditus evertit ". Ibi autem perspicue ostendit illos non modo veteris legis, quam frustra Deo, qui illam sicut et novam revera condidit, con trariam esse garriebant, auctoritate condemnari, sed Platonis quoque abuti testimonio. Porro autem illos omnes hæreticos, quemadmodum magos simi libus plane, imo vero majoribus erroribus implica tos, epistola Judæ notatos et profligatos esse asse rit 7 Gradum inde facit ad Marcionistas, qui materiam et creaturam malam esse falso existimantes $8 nu ptias immerito respuebant. Hac autem hæresi ibi destructa, promittit fore ut ipse alibi falsum illius de mala rerum creatarum natura principium ac vanam de metempsychosi opinionem radicitus evel lat. Tum vero nominibus suis ethnicos illos scri plores appellat, qui generationem maledictis inse ctati sunt, scilicet Heraclitum, Empedoclem, Sibyl lam, Poetam, id est, Homerum, Theognidem, Euri pidem, Solonem apud Herodotum, rursusque Ho merum, Orpheum, Philolaum, Pindarum, Plato nem, quem tamen negat Marcioni malam dicendi materiain occasionem dedisse ". Nos porro Cle mens admonet in his ethnicorum hominum senten tiis occurrere repugnantiam, de qua ipse alibi se disputaturum pollicetur. Pergit ille, narratque id quod de misera hominis conditione cecinit tragoedia. Eam vero, inquit *¹, ob causam quidam arbitrati sunt Pythagoreos a rebus abstinuisse venereis; sed ab eorum opinione 8 p. 4i7. p. 428 et seq. * p. 420. iis non se continuisse, nisi post susceptos ab uxoribus liberos. Quamobrem hi fabarum usu id circo tantum probibebantur, quia inde, Theophra sto teste, feminæ steriles fiebant. Cæterum quia superius memorati Marcionistæ non in continentiæ gratiam, sed in Creatoris odium usum creaturarum recusantes, quædam ad tuendum hunc errorem suum verba Christi perverse interpretabantur, binc Clemens aperit quis verus eorumdem verborum sit sensus". Carpocratis deinde facta rursus mentione, quæ dam ille refert a se de Nicolao prætermissa, quibus et illum ab impacti criminis suspicione liberat, et os tendit bæreticos, ipsi cognomines, ejus abusos esse auctoritate et verbis, quibus Matthias similia dixisse ferebatur. Subinde vero eos acerrime exagitat, esse. communionem qui propatulam venerem mysticam impudenter prædicabant *. Ex his autem Bunum in primis, qui quamdam virginem ad infame illud stuprum alliciendam aliquem Scripturæ locum præpostere citabat, postquam severe ac pro merito castigavit, hunc nefarium errorem auctoritate Apostoli radicitus amputat. Quibus ille alterius ex eadem secta et hæresi hominis verba subnectit fa teturque illius asseclarum opinioni aliquem forsi tan accessurum, si de spirituali tantum commu nione, quemadmodum Valentiniani loquerentur “. Quia vero illi, sicut et Prodici sectatores, qui falsum gnosticorum nomen assumebant, omnia etiam obscenissima sibi licere incredibili plane audacia dicebant, hos variis argumentis a recta ra tione, Scripturaque sacra atque humana lege petitis invictissime refellit. Alios similiter coarguit in eo dem errore versantes hæreticos, ac primo quidem illos, qui inferiores hominis partes ab alia quam divina potestate factas esse somniaverunt"; se cundo Antitactas, qui garriebant malum non a Deo quidem, sed ab aliqua ortum esse illius creatura, cui idcirco semper resistere et repugnare debemus. Contra hos autem fusius auctor noster disputat, illorumque errores pluribus, iisque validissimis expugnat rationum momentis, atque eorumdem ob jectiones, ex sacri textus corruptione desumptas, plane diluit *. Denique ne singulas hæreses nominatim perse quendo longior esset, illas omnes ad duo præcipua 114 redigit capita. Vel enim docent adtapópus Cry, indifferenter vivere; vel impie continentiam profitentur. At contra primos quidem Clemens probat magis esse tutum, licitum, decorum et honestum con tinenter vivere, quam incontinenter 57; negari præ terea non posse quasdam esse turpissimas, atque idcirco fugiendas cupiditates, ac proinde non in differenter vivendum 8. Huc accedit, quod is qui voluptati vitiisque servit, molestia ignominiaque afficitur; nec nisi perfecta divinorum præceptorum observatione, vera Dei cognitio et similitudo, vita que æterna comparari potest. Postremo veram Christiani libertatem non in voluptate, sicut illi la trabant, sed in perfecta cupiditatum, voluptatum, animique perturbationum liberatione sitam esse contendit. Dehinc "contra secundi generis hæreticos, falso continentiæ prætextu, tam Dei quam nuptiarum fi liorumque procreationis osores et impugnatores,ille pugnat Joannis auctoritate, ac solvit eorum obje ctiones, decerptas primo quidem et aperte ex quibus dam, uti putabant, Christi ad Salomen verbis; se cundo et obscurius, ex lege de conjugris in Veteri Testamento lata, et in Novo, uti aiebant, abrogata; tertio ex eo quod omnem viri mulierisque conjun ctionem impuram sceleratamque esse garrirent; p. 421. p. 422. 'p. 418. p. 431. p. 419. p. 459. p. 452. p. 440, 441. 'p. 453. p. 442 p. 434. p. 413, 444. p. p. 436. p. 423, 424. p. 415. p. 426, 497, * p. 437

quarto denique quia in resurrectione nullum erit nis est, sed spiritus, uti ex Apostolo haud obscure amplius conjugium. colligitur. Ad alios inde transit hæreticos qui Christum cæ libem se imitari jactitantes, diabolum nuptiarum au ctorem dicere non verebantur ". Horuni autem qui se melius quam alii Evangelium intelligere gloria bantur, inde superbiam retundit; quia Christus Dei Filius, etsi in hoc mundo nec adjutore, nec filiis opus haberet, sponsam tamen habuit Ecclesiam, nu pliasque comprobavit. Quamobrem ibi Clemens edisserit quo sensu ab eodem Christo Domino dictum sit quosdam esse eunuchos qui propter re gnum Dei se castrarunt, ac plurium athletarum, præ sertimque Astili et Crisonis, necnon Amoebei citha roadi, atque Aristotelis Cyrenæi exemplo ostendit bonam esse castitatem, nisi ob ipsam in Deum cha ritatem servetur. Quid vero quod ille perspicue pro bat hæreticos, conjugii ciborumque usum impro bantes, ab Apostolo, Elia, Samuele et Christi ver bis, atque etiain Petri et Philippi, qui filios ex uxo ribus suis susceperunt, exemplo, ac Pauli denique scriptis expresse notari et condemnari "? Carpo cratis porro solvit objectionem ", ex his verbis, superius citatis: te petenti des 6 › delibatam el de ea stipe pauperibus eroganda, et thesauris incassum non congregandis intelligenda esse de monstrat. Christianam autem continentiam, quam quidem sine Dei gratia assequi nemo potest, philosophica docet esse præstantiorem. Jubet enim rerum qua rumlibet illicitarum concupiscentiam tolli omnino et removeri, nosque iis tantum, quæ necessaria sunt, esse contentos 6. Et vero angeli, cupidita tibus victi, huc e cœlo dejecti fuere. Addit autein Valentinianos palam tradidisse Christum ita cibis usum esse, ut illos non egereret ". Quemadmodum ergo orthodoxi propter honestatem Deique amorem, ita hæretici in Creatoris odium continentiam profi tebantur. Sed hi eam sane ob causam, sicut et plu rimæ gentes, indocti sunt et impii. Tales utique esse ait brachmanes, qui semper ab animatis, vino omnique cibo tribus nonnunquam diebus abstinen tes, vitamque non secus ac mortem, quam regene ratio subsequitur, pro nihilo ducentes, Herculem et Panem venerantur. Apud Indos vero caμvot to tum vitæ suæ curriculum nudi transigunt, futura prænuntiant, et quamdam colunt pyramidem. Gy munosophiste tandem, sicut et suvot, mulieri bus, quæ in virginitate permanent, nunquam ‹ utuntur, › ac cœlestium observatione res prædi cunt futuras. Verum quoniam ii qui omnia indifferentia atque adeo nulla illicita et peccata esse somniaverant, quosdam Scripturæ locos, ac præsertim hæc Apo stoli ad Romanos verba: Peccatum vobis non dominabitur 67. • etc., in pravos suos sensus de torquebant, hinc Clemens breviter ostendit quæ vera sit illorum el Apostoli mens atque sensus Ad illos autem, qui falsam continentiam in Crea toris odium prætexebant, inde reversus, palam om nibus facit ab istis hæc Christi in Evangelio secun dum Hebræos ad Salome verba: Veni ad solven dum opera feminæ, › perperam objici; quandoqui dem ea nihil aliud significant, nisi a Christo so!ula esse cupiditatis opera, avaritiam, contentionen), in sanum mulieris amorem et alia hujuscemodi pec cala. Instabant tamen iidem hærctici ibidem Christum eidem Salome dixisse: Eousque homines morien tur, quandiu feminæ pepererint. Sed respondet Clemens id de animæ morte, videlicet peccato, esse intelligendum ". Et vero mulier vitæ quemadmo dum mortis causa exstitit. Hæc porro vita non car p. 446. p. 452. p. 402. p. p. 448. 69 p. 453. 77 Matth. Nec minus contra Christi mentem urgebant si milia illius verba: «Bene feci, quæ non peperi. ▸ Nam quæ continuo subjunguntur: «Omni herba vesceris, etc., aperte significant in nostra esse potestate vel cælibem vitam ducere, vel conjugio jungi; quod quidem, sicut legitima filiorum pro creatio, bonum est et licitum 70. Neque enim mundi Creator, uti falso hæretici opinabantur, vir electus, et Servator alterius Dei filius; sed vir et mulier legitimo connubio copulati, ac filius ex eis susce plus, sunt illi duo vel tres, in quorum medio Deus esse apud Matthæum dicitur. His porro Clemens. alias subnectit eorumdem Matthæi verborum ortho doxas explanationes”. Deinde vero ille horum hæreticorum errores ip siusmet Scripturæ verbis et testimoniis convellit et destruit. Catholicis autem exponit quis legitinius et licitus sit conjugii usus; atque illos ibi monitos esse vult his Moysis verbis: Egredimini de medio ipsorum, etc., non uxoris a viro, juxta falsam hæreticorum interpretationem, sed ipsam Judæo rum a gentibus, et futuram Christianorum ab hæ reticis separationem significari". Tum rursus Pauli auctoritate probat nuptias, præsertim primas, esse legitimas; atque illius sicut et Petri testimonio non solum damnanda carnis desideria, et inquina menta, sed nobis etiam non secundum carnem, sed secundum spiritum vitam esse instituendam". Obiter autem observat ab Apostolo eumdem prædi cari veteris novique foederis Deum, atque ipsius verba contra Creatorem ab hæreticis præpostere usurpari. Tam strictum porro, prosequitur Cle mens, idem Apostolus asseverat esse conjugii vin culum, ut conjuges nisi ad tempus, et ex mutuo ad orationi vacandum consensu, a se invicem se parari nolit. Decernit itaque bonum esse et conju giun et cælibatum, vultque ut omnes in eo, ad quem vocati sunt, statu perseverent". Qua quidem Pauli auctoritate auctor noster eos 115 redarguit qui, sicuti Tatianus, nuptias et filiorum generationem diabolo ascribebant. Ine plas vero ejusdem Tatiani cavillationes explodit, et ostendit legitimum conjugium, et ex eo susce ptos liberos, Deo probari, qui polygamiam in ve ieri testamento a se concessam, præscriptamque conjuges ex conjugali lecto surgentes abluendi le gem abrogando, monogamiam ita novi introduxit foederis tempore; ut secundas tamen nuptias pro pter hominis, ut ait Apostolus, intemperantiam et gerendam domus curam permiserit. In utroque igi tur testamento, cujus unus idemque, quidquid Ta tianus garriat, Deus auctor esse asseritur, tam sanctum et probatum semper fuit conjugium, quam sancta ipsa Mosaica lex et Deo probata 78. Cui sane veritati Apostolus, qui futuros nuptiarum impios osores prænuntiaverat, apertissime patrocinatur. Ex quibus Clemens colligit neque nuptias, neque carnis aut vini usum prohiberi; modo tamen et cum gratiarum actione, et juxta stabilitas in om nibus Apostoli epistolis temperantiæ ac continen tiæ leges adhibeantur. Urgebant hæretici conjugium in Evangelio re probari, in quo non solum legitur thesauros in terra, ubi omnia absumentur, non esse abscon dendos; sed insuper scriptum est: Filii illius sæ culi nec nubunt, nec nubentur ".At respondet Clemens prius testimonium ad opem egentibus fe rendam, posterius vero ad futurain spectare resur rectionem 78. Nec majoris momenti argumentum ab hæreticis inde ducebatur, quod Apostolus cælibem honrinem 6 Luc. VI, 30. p. 449. p. 455. p. 456. Marc. x, 25, p. 463. p. 450. 'p. 457, 87 Rom. p. 451. p. 4595. 'p. 4C0,

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. ea, quæ Domini sunt, curare dixerit. Nam conju- similatur, Cassianus phantasticum, Marcion vero e ges etiam de rebus divinis solliciti esse et Deo pla cere possunt. At ibi observat Clemens quam severe idem Apostolus eos corripiat, qui ad secundas nu ptias sunt proclives Ultimæ tandem eorumdem hæreticorum obje ctiones inde petitæ erant, et quia Judæi a Christo Domino prava et adultera generatio appellantur, et quia is qui uxorem duxerat ad divinam cœnam venire recusaverit. Utrumque autem auctor noster facile diluit. Christus enim Judæos his verbis ideo tam dure objurgat, quia ii seniorum traditionem, præceptaque hominum sequentes, divinam legeni virginitatis ducem adulterabant. Ad nuptias porro hominis invitati nomine et parabola hos Christus increpat, qui propter voluptates renuebant Dei ob. temperare mandatis, quibus conjuges haud difłici liter satisfacere possunt 80. Quod denique Psalmista cecinit Inveteravi inter omnes inimicos meos 81; Clemens ait non ad generationem, uti falso hære tici putabant, sed ad peccatum, puta fornicatio nem, minime vero legitimas nuptias esse referen dum. Quoniam autem Cassiani, Docetarum hæretico rum princip:s, idem ac Tatiani de mala hominis generatione error erat, eademque ut plurimum im piæ opinionis fundamenta, hæc Clemens jam a se funditus eversa esse asserit. Quamobrem ad alia non minus caduca ejusdem Cassiani firmamenta similiter diruenda propius accedit. Quid enim ad falsam illius opinionem stabiliendam magis futile, quam hæc objecta ab eo, uti jactabat, Christi verba Quando pudoris indumentum conciliave ritis, et duo facta fuerint unum, masculus et fe mina? Etenim Clemens continuo respondet hæc neque in quatuor nostris Evangeliis, sed in eo, quod secundum Ægyptios inscriptum erat, occur rere; atque masculi vocabulo iram, feminæ vero cupiditatem designari. Quod autem addebat Cassianus animam ab initio divinam, huc effeminatam ad generationein et in teritum venire, id Clemens nimis Platonicum ac plane erroneum esse demonstrat ". Quodnam quippe fuerit primum, cujus delendi gratia Christus homo factus est, Adæ peccatum, et quid apud Paulum vetus homo significet, ac cur tandem ille nostram in cœlis habitationem esse dicat, breviter exponit. Pollicetur denique se alibi contra falsam ejusdem Cassiani interpretationem expositurum quæ sit vera pellicearum Adæ et Evæ tunicarum significatio. In lerea vero ille quod Paulus propter fornicationem jubet uxorem duci, quod Christus eum, qui uxo rem et filios non oderit, discipulum suum esse negat, quod Isaias eunuchis a Domino dictum esse refert, quod Jeremias atque Esdras diei nativitatis suæ male precantur, horum, inquam, omnium con tra bæreticas cavillationes verum genuinumque sensum enucleat 83. Pergit Clemens alia diluere Cassiani argumen ta, ab eo perperam deducta ex Jobi verbis: Nul lus a sorde mundus, nec si sit quidem una dies vita ejus; et Psalmiste: In peccatis conceptus sum, et in iniquitatibus concepit me mater mea"; actan dem Malachia: Videam primogenita pro impieta te, fructum ventris mei pro peccatis animæ meæ.» Docet enim ipsemet Clemens hæc omnia pro hære tica impietate nihil prorsus facere, ac catholicos habere explicatus. Ad hæc vero addit Apostolun scribenteni Qui certat, ab omnibus abstinet his verbis non dixisse abstinendum esse ab omni bus, sed in omnibus continenter vivendum. Porro autem malam non esse generationem inde Clemens evincit, quod Christus ex virgine genitus sit. Frustra ergo quia homo generatione jumentis as p. 464.80 465. 81 Psal. vi, 8. "p. 466. p. 470. p. 472, 473. p. 471. p. Valentinus animale corpus ab eodem Christo acce plum esse inferebant. Frustra etiam garriebant Adamum, nisi diabolico persuasu, cum uxore sua nunquam commiscendum, ac juvenili ardore ante vertisse stata sui cum illa concubitus tempora ". Enimvero hæc male ficta ac perperam excogitata errantium hominum commenta non impediebant, quominus bona sit generatio, per quam non solum mundana omnia consistunt, sed ipsemet etiam Christus humanum, non tamen pulchrum corpus assumpsit. Non amplius itaque eos Clemens censet esse au diendos qui objiciunt hunc concubitum in Scriptur sacra appellari cognitionem, id est mandati transgressionem; ac proinde esse peccatum. Nam hoc vocabulum notitiam quoque veritatis, nec in fringendas esse conjugii leges significat. Cæterum etiamsi Apostolus carnem, animæ inimicam, re gnum Dei possidere non posse dixerit, certum ts inen est sanatas fuisse a Christo carnis nostræ is firmitates, atque hominem idcirco, si tamen now peccaverit, posse regnum Dei adipisci ". Ex quibus Clemens concludit omnes illos bæreti cos toto cœlo ab catholicæ veritatis regula aberra re, tam eos qui falsæ continentiæ prætextu nuptias creaturasque condemnabant, quam alios qui sese in omni effrenatissimæ libidinis et voluptatis genere volutantes, id cæteris omnibus licitum esse persua dere conabantur. Quamobrem, ut illos fugiamus, nec cum eis unquam conversemur, jubet non solum Propheta, sed etiam Apostolus, qui fornicationem, neutiquam 116 vero nuptias proscribit Quapro pier rursus Clemens alios corripit, qui veterem legem, quasi easdem nuptias, in nova rejectas, ap probaret, perperam repudiabant. Denique bune absolvendo librum, nos sedulo monet Gnosticorum nomen ab his hæreticis plane immerito usurpari. Analysis libri quarti. De martyrio et de perfecto homine sibi nunc disputandum esse Clemens declarat”. In hoc au tem tractatu ait se de iis dicturum, quæ orationis sermonisque ordo et connexio postulabit. Qua propter monitum quemlibet facit se, postquam servo et libero, viro æque ac mulieri philosophan dum esse docuerit, tunc disputaturum de fide, de inquisitione, de symbolico loquendi genere, ac de iis quæ ad mores pertinent; deinde vero de bar baræ philosophiæ a Græcis delibata utilitate, de sacræ Scripturæ adversus Græcos et Judæos es positione, et de his quæ in superioribus libris, ne prolixiores essent, prætermissa sunt; postea vero de naturalibus juxta Græcorum barbarorumque opiniones principiis, ac præcipuis philosophorum dogmatibus, de Scripturæ, qua adversus hæreses unum duntaxat omnipotentein esse Deum demon stratur, summa auctoritate, ac tandem de gno stica contemplatione". Quæ quidem ut clarius explicentur, dicit Clemens sibi a parvis esse inci piendum rebus, et ab iis quæ de mundi creatione scripta sunt, atque inde lectorum animos ad su blimiora sic gradatim conducturum; ut postquam iis, quæ ad mores spectant, finem imposuerit, illos ad ipsiusmet Divinitatis contemplationem per ducat. Hæc porro argumenta omnia non separatim et accurata methodo, sed permiste et confuse, ab un ad aliud sæpe transeundo, propter imperitos ac male affectos lectores, a se tractanda esse denun tiat.". Quam sane ob causam bosce commentarios, quos cum agro omnibus herbis pleno et cum ve 467, 468. 84 p. 469. ** Psal. L. 7. *I Cor. 1x, 25. p. 475. p. 476.

teri Dorida oblatione comparat, Stromata a se in- tiæ, et quid sit animam suam perdere aut inve nire '. scriptos fuisse testatur, aperitque quomodo et quæ utilitas ex eis possit comparari. Ad suum dehinc argumentum aggressus, docet fidem aliam bonam esse, aliam vero malam; bo nam quoque esse continentiam, atque abstinere ab injustitia esse salutis principium". Deinde vero quamvis sapientia, inquit ille, in homine gno stico, et perfecto, qui angelis tempore et indu mento minor est, a scientia non differat; solus tamen Deus est proprie sapiens, a quo veritas, quam gnosticus, amat, ad hominem derivatur. Is enim non solum corpore, quo ad terram tendit, quemadmodum bellua constat, sed etiam anima, qua a corporeis cupiditatibus, atque a metu et la bore aversus, ac vera philosophia eruditus, ad Deum attollitur ". Neque tamen idcirco timor, ne que lex de eo sancita malum quid dici possunt. Hunc enimvero errorem, jam a se confutatum, Cle mens noster rursus refellit, et explicat quomodo lex justo bonoque viro non sit posita. Corporis itaque, uti ille pergit, et animæ, quibus homo compositus est, separatio est illius mors na turalis, spiritualis vero peccatum, a quo etiam quando separatur, spiritualis ejus vita est. At Christianus philosophus toto vitæ suæ tempore illam animæ corporisque sui ita ineditatur separa tionem, ut in carne vitam agens, mundo sit mor tuus et in cœlo versetur ". Quapropter nullo un quam mortis metu veram fidei nostræ doctrinam aut Christum negabit; sed propter summum Dei amorem et charitatem martyrium mortisque sup plicium constantissime perferet. Et id quidem per fectum charitatis opus, et consummationem, Thelwoiv, vocamus. Nec mirum sane, quandoqui dem veteres Græci in bello mortuos laudibus pro sequebantur. Porro autem ii etiam Christiani sunt martyres, qui qualibet morte defuncti, mandatis Christi semper paruerunt, terrena omnia despi catui habentes, ac fidem, tanquam sanguinem per totam vitam, et etiam in exitu › prøfunden les " Verum huic orthodoxæ de martyrio doctrinæ erant duo e diametro sibi invicem oppositi hæreti corum errores. Quidam enim dictitabant idem esse Christum morte confiteri, ac violentas sibi afferre manus. Alii vero in Creatoris odium morti sese ultro et sponte sua offerebant. Probat autem Clemens hos nomine tenus Christianos esse, nec magis dici posse martyres, quam Indorum gymnosophistas, qui se temere in ignem dabant præcipites. In cor pus itaque, cujus recta compositio ad ingenii so lertiam confert, hi præpostere omnino inveheban tur. Neque enim huic errori, uti falso opinabantur, suffragatus est Plato, qui expresse docuit corporis, per quod recte vivere licet, gerendam esse curam. Errorem quoque Stoicorum, qui animam ullo modo a corpore allici negantes, omnia actάyopa, indifle rentia esse volebant, Clemens retundit cum exem plo Jobi, tum Apostoli verbis, quibus martyrium docuit esse conversionis gloriosæ sanctificatum exemplar 8. Et vero, quoniam dolor et paupertas imperfectos homines a virtutis exercitatione avocat, ad quam eos sanitas et rerum abundantia allicit, binc Clemens infert corpus propter animam esse curæ habendum. Deinde vero, quia voluptas et do lor ex natura sua neque bona sunt, neque mala, idcirco martyr præsentem dolorem spe voluptatis futuræ levat ac removet ". Quod quidem auctor noster ut planius faciat, quid de sanitate, pauper tate et divitiis a quibusdam paganis scriptoribus traditum sit, paucis repræsentat. Longe autem fusius ille enucleat in quo secundum Christum posita sit vera beataque paupertas_ veræque divi * p. 477. * Matth. xix, 21. Stoici porro, prosequitur Clemens, dicunt ani mam in sapientiam mutari; Plato autem conversio nem ejus fieri ex nocturno die, sive tenebricosa luce ad perfectum Dei lumen et cognitionem *. Alii denique philosophi homini permittunt animam a corpore ita abducere, ut nulla amplius reliqua sit spes actionis. At Christianus martyr ad supplicium propter Christi confessionem petítus, nullus un quam dubitat ab omni malo actu cessare, ac ho minum minis Dei præferre dilectionem. Tunc an tem ille Dominicum istud implet præceptum Vade, vende omnia, quæ habes, únȧp Xovta. Atque id quidem Clemens breviter edisse rit, ostenditque illud sine charitate non posse ob servari. Qui ergo neque propter metum supplicii, neque verbum accedunt, hi a dextris sanctuarii stant; qui propter doni alicujus promissionem ad salutare autem donis ducuntur, mercenarii sunt, stantque a sinistris; et hi quidem ad imaginem, illi vero ad Christi similitudinem. Utrique porro Lazari ex di vitis parabola designantur, dicunturque servire vel Domino 117 vel mammona. At secundi quidem ad cœnam vocati non veniunt, et vulpes, quemad modum primi volucres, appellantur. Paupertatis. tamen, si æquo animo non feratur, innumeræ sunt, sicuti divitiarum, gloriæ et conjugii sollicitudines, quadripartiti seminis parabola denotatæ. Omnibus itaque, quæ accidunt, ita utendum est, ut toto corde credentes, totoque animo tranquilli, per bo nami vitam ‹gnosticam ad æternæ vitæ habitum exerceamur. Et hoc sane ut omnibus persuadeat, paucis Clemens noster edisserit qui sint thesauri in terra, sicuti Christus docet, non congregandi, et quis thesaurus in cœlo non deficiens. Quamobrem qui propter justitiam pauperes esse volunt, illi utique audierunt quid contra nimiam divitiarum sollicitudinem et avaritiam, quid de Zaccheo, vel ut quidam opinabantur, Matthia pu blicanorum principe, quid de vidua duos nummos in gazophylacium projiciente, idem Christus Domi nus pronuntiaverit. Hæc porro Clemens ad primæ beatitudinis evan gelicæ explicationem se scripsisse palam signifi cat. Inde ad secundam venit, docetque qui sint illi ‹ mites, › quos Christus beatos terramque pos sessuros esse asserit. Ibi autem varias patefacit mercedis mansionumque cœlestium pro diversis hominum meritis differentias 7. Tertia vero beati tudo, prosequitur Clemens, est lugentium, › vi delicet eorum qui vitæ malæ actæ pœnitentia, quam ille exponit, sincere ducuntur. Quarta ‹ misericor des, hoc est illos, qui quantum in se est aliis opem ferunt, beatos prædicat. Quinta ‹ mundos corde, qui rejectis cupiditatibus et cogitationi bus mundi, ad Dei veniunt cognitionem et contem plationem. Sexta pacificos, qui cupiditatem, iram, aliasque animi affectiones ita mansuefecerunt, ut piam sanctamque vitam semper agant 8. In ultima tandem beatitudine eorum, qui pro pler justitiam persecutionem patiuntur, expo nenda diutius Clemens immoratur, probatque illos esse qui inflictos propter Christianam professionem cruciatus constanti patientia et inagna animi ala critate sustinent. Quælibet autem tentatio, inquit, est occasio martyrii, et qui Dei mandatis morem non gerit, hic Deum negando seipsum abnegat, estque infidelis et hypocrita 9. At qui Deum diligit, seipsum diligit, et qui pro Christo Servatore mori tur, propter suam moritur salutem et frater ap pellatur. Quicunque porro mandata Dei exsequi p. 478. p. 486. p. 487. p. 480. p. p. p. 488. p. 489. p. p. 483. p. 484. ' p. 485. p 491.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. tur, is ipsiusmet Dei, cui credit, martyr et te- nia charitas et pax Christi in omnium gratis erga stis est. In eos itaque qui martyrium condemnabant Cle mens insurgit, aitque illos nescire et illud esse ve ræ vitæ principium, et pie viventibus honores post mortem, sicut et impiis supplicia, decerni 10. Et hoc quidem ab illo non solum ex sacris nostris auctoribus, sed etiam paganis, videlicet Theano Pythagorica et Platone, probatur. Hinc postquam castigavit Telephum, qui unicam esse ad inferos viam dixerat, planum omnibus ex Aristophane, Epicharmo, atque ex Matthæo et Paulo facit, quam infelix, misera et brevis sit infidelium hominum vita. Verum recte nos admonet inde cum Marcione nullum inferre malam esse creaturam, sed eos revera esse beatos et felices, qui martyrio vi tam posuerint 11 Non audiendi itaque ii sunt, qui fieri non posse existimant ut imbecilla caro potestatibus et domi nationum spiritibus resistat. Nam id Dei ope et au xilio omnibus facile est, modo tamen in eo fiduciam habeant. Quid vero, quod et hoc ipsum non ita difficiliter posse fieri auctor noster paganorum poe tarum et aliorum testimonio, atque ipso etiam In dorum philosophorum exemplo confirmat "? Cum autem, teste Heraclito poeta, servorum sit mortem timere, Clemens ex Apostolo docet Christianum nec habere amplius servitutis spiritum in timo rem, nec servire peccato; sed illum virtutis, di lectionis et sobrietatis donatum esse spiritu, quo omnia etiam durissima patienter ferendo, beatus, uti de justo homine scribit Plato, futurus est. Gnosticus igitur etiamsi afficiatur contumeliis, spoliatione bonorum, exsilio et morte; nihilominus a libertate et a summa in Deum charitate, quæ ter tius perfectionis illius gradus est, nunquam divel letur. Gentilium autem, qui omnia fatali neces sitate obvenire somniaverant, pervicaciam Clemens obiter increpat. Subinde vero his, inquit, qui ad perfectionem contendunt, proponitur yvwals f Soyxh, cognitio rationalis, cujus fundamentum est sancta Trinitas, fides, spes, et utraque major cha ritas. Qui porro hac præditus est, omnia quidem ei licent, sed propter infirmam aliorum conscientiam a quibusdam abstinet, omnia ad Dei facit gloriam, pugnat armis spiritualibus contra altitudinem quamlibet, adversus cognitionem Dei sese extol lentem, nullamque afflictionein, nullum periculum, nullumque casum formidat ". Neque id ulli mirum plane esse debet. Plurimi siquidem pagani homines, nimirum Æsopii, Macedones, Lacones, Zeno Elea tes, Theodotus Pythagoreus, Paulus Lacydis fami liaris, Posthumus Romanus, Anaxarchus, et legatus ad Zamolxim mittendus, acerbissima tormenta con stantissime pertulerunt 15. Porro autem plena est Ecclesia Christianis philo sophis tum viris tum mulieribus, qui totam vitam in mortis meditatione ad Christuni excitante con sumunt. Quæ quidem philosophia ab omnibus utrius que sexus, sive barbaris, sive Græcis, comparari potest. Non minus etenim feminis quam viris tem perantia aliæque omnes virtutes, secundum tamen sexus differentiam, communes esse debent; et his æque ac illis adversus vitia et carnis illecebras pu gnandum est 16. feminis itaque fortitudo et magni animi virtus desideratur quidem, sed non ea quæ in Amazonis Sauromatidis, Sacidibus et Iberiis ce lebratur. Omnibus igitur et singulis, ad felicitatem contendentibus, Christiane philosophandum est 17 Temere ergo Euripides, atque etiam Homerus modo bene, modo male, canunt de mulieribus. Harum au tem et virorum, parentum et filiorum, servorum et dominorum, ac tandem mutua singulorum in se invicem Clemens enucleat officia, quibus super om p. p. 501. 'p. 493. p. 502, 505. p. p. 501. p. 495. p. 505. Deum cordibus regnet 18. Atque ibi obiter ingrati in Opificem Marcionis errorem refellit. Ex his itaque, inquit ille, liquido intelligitur que sil fidei unitas et Christiana perfectio. Quocirca qui libet Christianus, sive vir, sive mulier, tametsi bo norum ac facultatum omnium jactura extremaque supplicia immineant, nunquam a religione, pieta te et vero Dei cultu deterrebitur, atque in iis usqus ad mortem eo constantius perseverabit, quo magis illum aliqui ab iis arcere conati fuerint ". Neque enim ad aliud ille unquam collineabit, quam ad il quod recte honesteque, quidquid aliis secus videa tur, fieri 118 potest. Quod quidem Clemens firmat auctoritate Epicuri, qui docuit ab omnibus et omni tempore philosophandum. Tum continuo ille nobis exhibet Christi Domini de martyrio publicaque nostræ fidei confessione verba, quæ ab Heracleone partim bene, partim male explicari demonstrat, ac tandem martyrium sibi peccatorum cum gloria expurgationem videri con cludit. Eam sane ob causam apostoli Christum, qui pro infidelibus mortis calicem bibit, imitar tes, pro iis quas fundaverunt ecelesiis passi sunt. Illorum autem vestigiis insistentes gnostici,» vitam agunt adeo sanctam et a peccato sic alienam ut si casus aliquis pro Ecclesia patiendi sese offerat, tunc pro Dei amore tormenta mortemque obeant". Christus itaque ubi eos dicit esse fugiendos qui nos persecuti fuerint, his quidem verbis non significat malum esse aliquod persecutionem ac mortem pro ipso pati; sed nobis cavendum ne temere et inconsulto certæ morti ultro nos offeren tes, tyrannis peccandi atque injuste nos interſ ciendi occasionem præbeamus. Atque ad id effica cius stabiliendum Christi utitur auctoritate, qua ille auferenti pallium præcipit dari et tunicam. At, inquiebant, cur Christiani torti sunt et neca ti, si Deus curam eorum gerebat? Respondet Cle mens nos neutiquam existimare Deum velle, ut Christiani hos inciderent in casus; sed ipsorum fu turos illis prænuntiasse cruciatus et tormenta, qui bus ad æternam, quam eis promittebat, pervenirent hæreditatem. Quid vero, quod et ipsimet pagani suppliciis aliquando afficiebantur? Quid tum aiebant pagani? Nam hi malefici erant. Optime quidem, pergit Clemens. Christiani igi tur si propter justitiam pœnas iniquis judicibus dederunt, quid inde contra æquissimi Dei provi dentiam? Nonne tyrannis fas erat causam exami nare Christianorum, nec in eos ob solam Christia næ religionis professionem iniquissimum ferre ju dicium? Cur ergo, instabant pagani, tunc Christianis ni hil ferebatur auxilii? Quia nulla, inquit Clemens, injuria affecti, gratias tyrannis idcirco babere de bebant, quod sibi ad Deum æternamque vitam cele rius commigrandi darent occasionem. Et vero illos nullis, etiam exquisitissimis, suppliciis lædi Anyti Melitique exemplis, et Scripturæ auctoritate invicte asserit. Tum deinde ille falsam et hæreticam Basilidis de martyrio opinionem fusius exagitat et funditus evertit Monet tamen se de ea alibi rursus dispu taturum. Nec leviori sane ictu concutit errorem Valentini, qui martyrium ideo aspernabatur, quia sectatores suos, ab initio immortales, genus esse ele ctum; catholicos autem tam ille, quam ipsi Phry ges, de quibus in tractatu de prophetia sermonem Clemens habiturum se ease spondet 23, animales esse garriebat; atque inde discipulos suos ut mor tem a Creatore, de quo alibi dicendum, profectam dissolverent, venisse perperam colligebat. p. 496. p. 497. p. 506 et seq. p. 498. p. 509, 510. p. 499. p. 500. p. 511.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO H. circo unicus, et quoad fieri potest, Deo similis ac Deus efficitur. Is vero gnostica natura sua Deum ad se attrahit, eum colit, et sincera sua purgatione ipsum sancte contemplatur. mysteria, quandoquidem tum anima, a sensibus si hæc virtute domuerit, fit immutabilis; atque id prorsus abstracta et ad seipsam conversa, pruden tiæ magis est particeps. De morte autem idem ac de somno dicendum. Mors quippe, teste Heraclito, animæ abscessum magis, somnus vero minus si gnificat. Quapropter Apostolus Filium Dei alle gorice diem et lucem, et præcepta arma lucis ap pellavit. Simili quoque metaphora homines olim jubebantur ad sacrificia et preces splendidi ac mundi accedere, mosque Judæorum erat ut in lecto sæpe abluerentur. Verum perfecta mundities non corporis est, sed mentis, videlicet operum, cogita tionum et sermonum; ita ut etiam in somnis sit a peccato vacuitas. Sufficiens vero purgatio et peccati admissi poenitentia ea est, qua mentem a priori bus delictis et ab iis quæ sensus delectant penitus avertimus. Quod quidem ipsa confirmat nothins et ristews etymologia, quæ ex statione et quiete dicitur. Verumenimvero illa hominis mentem ita sistit, ut omni prorsus seu suppliciorum seu pra-B vorum hominum timore deposito, justus semper maneat. Quamobrem Clemens absurdum penitus proscribit errorem Epicuri, qui putabat hominem sapientem posse aliis, modo id penitus latere sci verit, facere injuriam. Quinimo ipsemet Clemens præterea contendit eum, qui spe mercedis sicut et metu ab injustitia abstinet, sua sponte non esse bonum. Bonorum autem, inquit ille, seu malorum post mortem futurorum spes ab ethnicis philosophis, non solum Pythagoræ sectatoribus, verum etiam Heraclito et Platone agnita est. Hæc autem, ut te statur Apostolus, non confundit. Qui autem voca tioni suæ morem simpliciter sincereque gerit, is neque propter metum, neque propter lucrum aut de lectationein, sed dilectione tractus Dei, eum pie co lit ac veneratur. Quapropter etiamsi vetita impune agendi potestatem a Deo acceperit, ille tamen, ul pote qui honestum ex seipso amandum esse nove rit, in suum nunquam animum inducet ut aliquid præter rationem agat. Et vero persuasum omnino habet res creatas, sicut et legitimum conjugium ac liberorum procreationem, quidquid hæretici contra garriant, esse quidem bona, sed præstantius esse divina assimilatione, ¿ñaðñ, nullis perturbationi bus obnoxium, xal váperov, ‹ et virtute præditum fieri.Manifestum deinde Clemens facit, quid hac lege Non concupisces, significetur, et qua sit gnostici ad Deum precatio, qua et a cupi ditate liberari, et ipsimet Deo conjungi, ac paucis, tametsi creata omnia bona sint, contentum esse postulat. Tum auctor, rursus Apostoli auctoritate fultus, asserit res creatas esse quidem bonas, tametsi aliæ aliis sint revera meliores ". Subdit autem ea, quæ necessaria nobis sunt, Dei benignitate esse paratu facilia. Democrito itaque illud, cujus ipse ratio nem jam reddiderat, observat pulchre omnino di ctum, naturam et doctrinam rem esse persimi lem. Utriusque autem Deus prima et secunda creatione auctor est. Porro autem cum ea quæ mentis sunt a nobis eligi debeant, inde Clemens colligit quæque honesta videri jucundissima, et illa hanc præbere animi tranquillitatem, qua homo, uti Psalmista 120 et Empedocles testificantur, in Deum credit. Duplex autem homo distinguendus est: primus a Deo ex congeniti spiritus idea naturaliter perfectus qui, sicuti Adam creatus, omnibus est utique com munis; alter vero homo singularis est, qui ex forma eorum, quæ elegerit, proprium accipit characterem**. Hic autem ex natura sua variis animi perturbatio nibus et motibus, quæ in Deum cadere non pos sunt, plane obnoxius, dici potest multiplex. Verum Cæterum, quia in cujuslibet hominis libera po testate situm est Deo credere vel non credere, ac præcepta illius observare aut transgredi, ille id circo propter recte vel male facta aut laudem me retur aut vituperationem; ac propter peccata, quz tamen omnia, quidquid Basilides secus somniave rit, baptismate dimitti certum est, merito pœnis afficitur. Triplicem autem ob rationem, quemad modum duplici modo, peccata post baptismum ad missa castigantur; quæ vero ante illum perpetrata sunt, dicuntur expurgari. At qui peccato minime inquinatus immortalem Dei naturam contemplatur, ille beatus est, et, ut ait Plato, inter homines Deus erit; vel cum Christo angelus, et solus prudens, Dei voluntatem indefessa contemplatione semper considerat". pe Nec est sane quod quis objiciat nos non posse ad Dei, qui demonstrari nequit, pervenire cognitio nem. Nam per Filium ejus ac infinitas ejusdem Fili perfectiones, illum agnoscere, ei credere, atque ita ipsi conjungi possumus. Verum si de illo dubite mus aut ei non credamus, ab ipso disjungimur, nec sumus Levitæ, seu alienigenæ, qui in sancla Dom ingrediuntur. Etenim qui crediderint et vitam ram duxerint, ii veri sunt Dei sacerdotes et le vitæ, quibus mortuos tangere vetitum est; aut si tetigerint, jubentur die septimo purgari, et octaw offerre propitiationem. Qua quidem lege si gnificatur agnostico nuntium peccatis et man danis rebus esse mittendum, atque in ea, quæ in baptismo accepta fuit, perfecta corporis et anime sanctitate ac justitia, que idem est ac pax el tran quillitas, ad mortem usque perseverandum. In hujusce vero assertionis confirmationem Cle mens profert hæc Jobi verba: «Nudus egressus er utero, etc., ac nominis Rebecca et Melchisede cis etymologiam, ipsiusquemet Basilidis testimo nium. Denique postquam mysteria nostra paga nis, qui et sua etiam alios celabant, occultanda esse nos admonuit, ipse ad moralia transit præcepta. Docet itaque Servatorem nostrum, qui mysteriis nos initial, solum esse præceptorem nostrum, quemadmodum Deus, principii expers, universorum est principium. Hæreticos igitur qui corpus vitupe rabant hinc arguit, quia non solum recta est illius constitutio et compositio, sed animam quoque su scipit, Deo pretiosissimam, virtutumque, quibus circa Deum versetur, revera capacem. Quapropter si Isaias carnem vocat fenum et feni florem, bis ille verbis eos notat qui secundum carnem, ut ait Apostolus, in peccatis ambulant. Fatetur tamea animam esse potiorem hominis partem, cui proinde bonæ actiones ascribuntur. At quoniam illa, quam quidem Basilides natura sua semper mundam esse perperam asseruit, in corpore peregrinatur, id circo sapiens homo, et gnosticus, illud ne ni niia indulgentia corrumpatur, severe castigat; ac in mundo tanquam hospes in diversorio, quod cito re licturus est, commorans, nunquam retro conver sus longiorisque mora impatiens, et cum Apostolo ingemiscens, ad cœlestem mansionem et felicitatem semper aspirat. De hac autem felicitate quid Epi charmus et Pindarus cecinerunt, obiter Clemens animadvertit; et eos redarguit, qui stulte animas e cœlo in terram, ut ibi puniantur, delapsas esse. contendebant. Debinc perspicuum ille facit", ‹ gnosticum) pie, uti dictum est, viventem Deo assimilari, esse que electum et spiritualem, contra vero peccato p. 532. p. 542. p. 333. p. 534. "p. 535. p. 537. p. p. 539; Job 1, 21, p. p. 540 et 341.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. sanctificata spectatissimos, ad Dei electos esse ima ginem, quemadmodum ii ungebantur, qui ad re gnum et prophetiain assumpt: fuerant. Quamobrem Egyptii non omnibus, sed iis solis mysteria sua divinarumque rerum cognitionem credebant, qui vel futuri reges, vel ex sacerdotibus erant proba tissimi. Tam vero breviter Clemens enodat quid eorumdem Ægyptiorum signarent ænigmata et symbola, videlicet navigium, crocodilus, puellus, senex, accipiter, piscis, et diis consecrati oculi at que etiam aures, leo, bos, equus, sphinx, homo, item quatuor animalia, duo scilicet canes, et ibis, atque accipiter 68. Alii quoque, pergit auctor noster, philosophiæ dediti, similibus symbolis usi sunt. Idanthuras et enim, Scytharum rex, bellum minitans, murem, ranam, avem, jaculum et aratrum pro litteris mi sit. Symbolice etiam Anacharsis significavit volu ptatem, et adhuc magis linguam cohibendam 69. Apud Græcos autem Androcydes litteras Ephesias, atque adeo symbolicas invenit. At Dionysius gram maticus scribit duplicis generis esse symbolum aliud quod verbis, ut Delphica præcepta; aliud quod rebus ipsis, ut rota et ramus aliquid mystice significant. Symbolica itaque illa interpretatio ad rectam theologiam et pietatem, ad animi solertiam, exercitationis brevitatem, atque ad sapientiam ostendendam utilissima est ™º. Age vero, ipsa quoque puerorum doctrina, in elementis adhuc posita, nimirum bedy, zaps, chton et plectron quatuor elementorum, uti Clemens pro bat, interpretationem complectitur. Alia quoque secundæ et tertiæ puerilis institutionis verba post quam ille retulit et enucleavit ", tum continuo probat Epigenem plures interpretari symbolicos Or phei loquendi modos ". Subjungit alios his similes won solum a Pythagoreis usurpari, sed apud philo sophos etiam, atque apud poetas passim ac pene innumerabiles occurrere. Ad hæc vero toti eorum libri aliæque lucubrationes, puta Heracliti, Eupho rionis, Callimachi et Lycophronis, abditam scri ptoris voluntatem indicant. › Ex Barnabæ porro epistola Clemens ostendit 78 illud præceptum, quo Moyses porco, aquila, acci pitre 122 et corvo vesci prohibuit, et hæc ipsius in Exodi libro verba: Equum et ascensorem pro jecit in mare *, suam habere mysticam significatio nem et explicationem. Simili quoque modo possunt, teste eodem nostro Clemente, ea explicari, quæ in Genesis libro de patriarcha Joseph, sua tunica exuto, in lacum misso, ac postea vendito leguntur. Quinetiam Joannes Baptista, etiamsi aliis prophetis apertius locutus, tamen ænigmatice dixit se, qui calcei Christi corrigiam solveret, non esse dignum 78. Neque porro Romanorum testamenta ab hoc scri bendi modo penitus vacasse auctor noster osten dit. Sed vita, inquit, me deficiet, si omnia, quæ infinita sunt, symbolicæ locutionis exempla pro ferre voluero. Quamobrem hæc quamvis longiora, nihilominus memoriæ brevitatisque sese adduxisse profitetur. Paganos itaque, qui Christianis non symbolice et ænigmatice, sed clare et dilucide loquenduin esse contendebant, acriter variisque rationibus refellit, ac ideo maxime quod illi sua mysteria aliis penitus occultari severissime præciperent. Hipparchus si quidem Pythagoreus, eo quod aperte magistri sui decreta scriptis tradidisset, ex schola pulsus est, et columna ipsi tanquam mortuo imposita. Nec solos tantum apud Pythagoræ aut Platonis sectatores, sed apud Epicureos etiam, Stoicos et Peripateticos quæ dam erant arcana, quæ omnibus non permittebant. 'p. 567. p. 574. p. 568. p. 569 p. p. 576. Eamdem sane ob rationem nonnulli philosophi, ut Plato, doginata sua quibusdam fabulis obscure in voluta occultarunt 77. Duplicis quoque generis erant Pythagoræ discipuli, alii audientes, alii mathema tici, quibus solis ad germanam ejus philosophiam aditus patebat. Peripatetici etiam duplex distingue bant orationis genus, unum opinabile, aliud demon strativum, ita ut opinionem et famam a vera gio ria et veritate prope discreverint. Et id quidem Parmenides duplicem doctrinæ viam appellat. Ma sæ tandem lonicæ dicebant vulgus hominum se qui poetas et uti legibus, optimos vero immortalem gloriam persequi 78. Quamobrem Paulus, ac postea Barnabas, docuerunt duplicem esse doctrinam, al teram incipientium, perfectorum alteram, quæ my sterium erat aliis absconditum 7. Ibi autem Ck. mens scite et obiter animadvertit fuisse jam ab Apostoli tempore non scriptas traditiones. Pergit autem ille, et aliis Scripturæ sacræ verbis idem absconditum et mysticuin dicendi genus, huic plane quod de Jove fingitur oppositum, ad bonorum hominum perfectionem conducere ostendit. Illud porro, ut ex Platone et Apostolo lique, ideo necessarium erat, quia Deus omnem buma nam cognitionem superans nullis verbis exprimi potest. Hinc Plato, priusquam de Deo quæratur, jubet magnum fieri sacrificium, quod certe aliod non est quam corporis vitiorum affectionumque ejus secretio el amputatio 81. Hinc Socrates philo sophiam, utpote quæ a sensibus nos avocet, medi tationem mortis nuncupat: Hinc denique quinquen nii silentium a Pythagora constitutum est. Et her quidem ex Moyse ab his philosophis accepta fuisse auctor noster advertit. Plurimi igitur et merito quidem jure vapulant, qui eadem de Deo ac de se ipsis opinari non vere bantur. Quæ enim de Dei oculis, manibus, pedibus, aliisque membris et affectionibus in Scriptura oc turum promittit, sunt explicanda. Ad sanandos ila currunt, hæc allegorice, uti Clemens alibi se proba que illorum errores sapientia quidem, sed aliorum ope et ministerio invenienda, summæ utilitatis est. Quinam vero illi sint sapientia, cognitione et per fectione ornati, ex Isocrate Clemens pulchre ex plicat; atque inde concludit yvwotixòv Biov. * gnosticam vitam, a Græcis, etsi eam qualis est non noverint, divinis extolli laudibus. At cum no bis constet yvwoty rationalem esse cibum, inde ille colligit eos revera esse beatos qui esuriunt si tiuntque justitiam, quia æterno illo cibo satura buntur. Tum Clemens aperit quomodo his, quæ de per fectis et imperfectis a se disputata sunt, Euripides mirum in modum assentiatur. Quod ut magis ma gisque eluceat, palam ille facit varios fuisse gradus, quibus pagani mysteriorum suorum participes be bant 8. Primum siquidem apud illos focum obtine bant expiationes et lustrationes, sicut apud barba ros seu Christianos lavacrum; deinde parva myste ria, quæ erant et doctrinæ fundamentuin, et ad alia præparatio. Post hæc in sacris mysteriis nihil am plius discere erat, sed res ipsas comp. chendere ac contemplari. Ita etiam Christiani anima expiatione et confessione ad primam procedens intelligentiam, ac deinde res corporeas prætergressa, ad immensi et omnipotentis Dei notitiam et contemplationem utcunque pervenit; ita tamen ut non id, quod ipse est, sed quod non est, cognoscat, nihilque corporei de illo cogitet. Deus quippe nec verbis exprimi, imo vero nec nisi ipso per Filium opitulante cognosci potest. Triplex porro ille ad divinam contemplationem gradus allegorice significaturtribus illis diebus, qui 7 p. 571. p. 579. 81 p. 580. ” Exod. xv, 1. " p. 57 p. 581. *³ p. 582.

cundum naturam vivere, Plato autem et Zeno Des assimilari, et rursus Plato inter solos bonos esse amicitiam et similitudinem, ac tandem ab intelli gente homine hunc optimæ vitæ finem computari, quando ei, quem intelligit, assimilatur. bus Abraham ad Isaac filium sunm immolandum dito, hinc collegerunt Stoici finem hominis esse so perrexit". In hac tamen vita Deus cernitur per speculum tantummodo et in ænigmate, in altera au tem facie ad faciem videbitur *. Quamobrem Moyses voluit unum duntaxat Dei templum ædificari, nul lumque in illo poni simulacrum **; ac Verbum sacrificia fieri prohibuit, ut unum tantum, contra Basilidis opinionem, mundum a Deo, qui unus est, et sub aspectum non cadit, nulloque loco circum scribitur, conditum fuisse significaret. Huic autem Moysis sententia, prosequitur Clemens, subscripsere non solumn Paulus, sed etiam Euripides et Plato, qui Deum inventu et cognitu difficilem, nec ullis verbis explicari posse asseruit. Et id quidem ille, quemadmodum Orpheus, ex eodem Moyse hause rat. Tum vero Clemens hanc imperviam et oc cultandam esse Dei cognitionem probat non tantum ex ipsomet Apostolo, ubi nonnulla de tertio, ad quod raptus est, coelo perstringit; verum etiam ex Romanorum ad Corinthios Epistola 87 ac subcine riciis prophetæ panibus, nec non et aliis cum Apo stol tum Evangelii verbis, atque etiam parabola de fermento in tribus farinæ mensuris abscondito, ac profanis demum scriptoribus Solone et Empedo cle. Quæ quidem auctor noster tribus adhuc con firmat rationum momentis. Non diffitetur tamen plura circumferri Dei nomina, sed iis omnibus ni bil aliud quam illius omnipotentiam significari con tendit. Et certe quomodo ille proprio nomine posset appellari ab homine, qui perfectam de illo scientiam habere non potest *? Restat igitur ut, teste etiam ipsomet Platone, Deum, quem Paulus ignotum esse pronuntiat, di vina Verbi illius opitulante gratia cognoscamus. Quamobrem ipsi de Deo Patreque suo et per pro phetas et per seipsum loquenti, omnino credendum est. Qui autem ei firmiter credunt, non soluın fidem, bonorum operatricem et justæ actionis fun damentum, 123 sed fiduciam quoque consequuntur. Neque porro his ullo plane modo obstant ea quæ con tra Aristoteles disputasse nonnullis videtur. Opor tet itaque eos, ac quoslibet etiam paganos philoso phos, qui veritatem didicerunt, per Christum salvos utique fieri. Ex ipsis autem ethnicis scriptoribus Clemens ostendit omnes aliqua, quæ postea aper tissime patefacta est, unius omnipotentis Dei cogni tione fuisse imbutos ". Cæterum Christiano ho mini credenti quomodo Spiritus sanctus infundatur, et quidnam sit ille Spiritus sanctus, se alibi expli caturum pollicetur. Inde vero ad retegenda Græcorum ex sacris no stris Scripturis furta ille transit. Primum itaque, ut ille narrat", Stoici ex illis iisdem Scripturis, sed non bene intellectis, Deum, quemadmodum animam, esse corpus et spiritum, ac omnia perva dere acceperunt. Ex iisdem fontibus suum Pythago ras, Aristoteles et Plato de materia, Epicurus de fortuito rerum omnium eventu, Aristoteles de su prema nihil amplius extra lunæ terminos agente Dei providentia 3, atii vero philosophi et poetæ de sup pliciis post mortem igne luendis, ac proinde de animæ immortalitate, ac de angelis hominum custo dibus et præsidibus dogmata sunt mutuati. Rursus vero ex iisdem sacris libris decerpta sunt alia phi losophorum decreta, videlicet mundum esse crea tum, diabolum dæmonum principem esse maleli cum", duos esse inundos, unum intelligentem et archetypum, alterum qui sub sensus cadit, ad prioris imaginem et exemplar effectum, corpus ter renum esse habitaculum, et animam coolitus inspi ratam, atque hominem ad Dei factum fuisse inia ginem. Cum autem Moyses aliam dixerit esse Dei imaginem in homine virtutibus ornato et præ p. 583. p. 585. p. 590. p. 599. 88 I Cor. XIII, 12. 85*, p. p. 592. p. p. 600. p. 601, 602. Quid vero, quod ex Moysis scriptis didicerunt solum id esse bonum quod honestum est, et virtu tem ad felicitatem sufficere 96? Jbi porro Clemens observat ab Aristobulo multos conscriptos fuisse li bros, ubi philosophiam Peripateticam ex Moysis prophetarumque scriptis delibatam demonstrat. Pergit deinde, et ex illis quoque defloratum ait quod Plato de triplici hominum genere tradidit, unde aliqui triplicem reipublicæ Judæorum, Græco rum et Christianorum formam descriptam esse au tumant; quod etiam hic philosophorum omnium fa cile princeps docet omnes in civitate esse fratres, et vetitum esse jusjurandum; quod ipse, et Py thagoras atque Socrates statuerunt non modo mun dum a Deo conditum, et ab eo conservari, sed quod illi quoque ipsi, atque Homerus, Callimachus et Hesiodus corpus terrenum asseruerunt 98; quod Stoici definiunt ignem esse naturam; quod Home rus de aquæ et terræ separatione cecinit; quod a poetis Epicharmio, vate lyrico, et Arato de Dei om nipotentia, necnon et Homero de mundi'creatione, et ab aliis de Jove ipso traditum legitur ". Præterea vero Plato ex Scripturis nostris Patrem, et Filium, ac sanctissimam Trinitatem suis in scri ptis modo nescio quo agnovisse videtur. Ipse etiam inde futuram mortuoruin resurrectionem, vel ani mæ per duodecim signa ascensum et descensum prædicavit. Empedocles autem, Heraclitus et Stoici mundum creatum igne consumendum et divina providentia administratum memorant ³. Quid, quod et idem Plato cum hujus vitæ diem nocturnum, et somnum, ac mortem descensum animæ in corpus vocat, cum diei Dominicæ tanquam quietis et æternæ felicitatis meminit, hæc non solum ex Ve teri Testamento decerpsit, sed et nonnulla in Novo postmodum stabilita divinavit? Septimum porro diem sacrum noverunt non solum Hebræi, sed etiam Græci Hesiodus, Homerus, Callimachus et Solon. Ex sacra adhuc Scriptura delibavit Plato justum hominem in hac scilicet vita pœnis et afflictionibur cruciandum; Antisthenes quoque Deum nemini esse similem; Xenophon vero et Sibylla ipsum a nullo homine videndum, atque Xenophanes illum esse unum et incorporeum. Huc accedit, quod Bacchy lides, Cleantbes et Amphion de divina natura et contra idololatriam, Sophocles de Jovis incontinen tia, et Heraclitus de hominum ignorantia posteri tati mandarunt. Quid plura? Ex iisdem divinis libris Melanippi des didicit Patrem, nempe Deum, esse mortalium miraculum, et animas semper viventes regentem; Plato illum esse ingenitum, unigenam, semperque eumdem *; Hesiodus cunctorum dominum; Sopho cles omnium creatorem; tragœdiæ auctor, eum in cœlo duntaxat suspiciendum; Euripides immen sum, ex seipso ortum, mentemque opificem; Eu phorion omnia et supra omnia esse Jovem; Plato et Heraclitus ipsum solum sapientem, et ei soli ob temperandum; ac tandem Timæus et Sibylla unum esse omnium principium ingenituni *. Deinde vero Patrem et Filium indicasse videntur Homerus, Orpheus et Xenocrates. Propterea enim Homerus et Epicurus negant Deum aut comprehen di posse, aut humanis membris esse compositum. De divino autem Verbo Epicharmus aperte loqui tur. Ex sacris prophetis Menander accepit Deuin nec sacrificia nec victimas, sed puram a peccatis 7p. 586. p. p. 593. p. 594. p. 603. p. 604. p. 587. p. 596. p. 588. p. 597. p. 589. p. 598. i

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. desiderare conscientiam; illum omnibus adesse, et oxɛlaç Toū yvwoTizoū, ‹ religionis viri gnostici i videre omnia. Ex iisdem Diphilus cecinit futurum universale judicium, ac post illud impiorum suppli cia; tragœdus vero Sophocles et Orpheus cuncta igne consumenda, et post hæc instauranda; Empe docles futuram justorum æternam beatitudinem'; Orpheus nullum Dei fugere justitiam, aut illi latere, ipsum sub nullius aspectum cadere, solis Chaldæis cognitum, cujus sedes est cœlum, et terra pedum ejus scabellum, qui solus est omnipotens, iminorta lis, immensus, omnia imperio regens et gubernans. Porro autem quia ille Deum matripatrein dixit, hinc aliqui finxerunt Dei conjugem ³. Phocylides insuper ex sacris nostris auctoribus collegit angelos bonos esse et malos; Philemo autein proscribendum simulacrorum cultum; Sophocles soli Jovi omnia sponte advenire, utpote qui omnium sit principium et finis; Orpheus unum esse Deum, a quo omnia moventur. Pindarus vero, ubi sacro furore correptus, Deum vocat to rav, hoc ille ex Isaia defloravit, sicut et Hesiodus difficile et arduum homini esse suprema illius consilia scrutari º. Ex Moyse etiam alius non ignobilis poeta sumpsit mu lierem in labore et dolore parituram. Denique ex iisdem rivis profluxit, quod Homerus Deum justum, Menander bonum, Eschylus altissimum appellat. Apollo autem gloriæ Dei suo de Minerva oraculo 124 fert testimonium. Denique Thearides et Orpheus docuerunt unum esse principium, atque Diphilus solum patrem omnium perpetuo honorandnin de finit 10 Ex quibus ita disputatis concludit Clemens opti ma ingenia a Platone ad disciplinam merito as suefieri. Vult enim hominem ex nocturno die ad lu cem converti, ac paulatim ad illius, qui vere est, pervenire contemplationem, in quo posita est vera philosophia. Tametsi vero Deus Pater et universo rum effector ab omnibus creaturis pró cujusque modo et viribus cognoscatur, non omnes tamen ne que id quod est, neque quomodo Dominus, Pater et Creator sit, neque aliam veritatis dispensationem norunt, nisi prius ab illo edocti fuerint ". Quamob rem hi qui ei crediderint, Patrem et Filium; Græci autem ipsi non credentes, solum Creatorem agno scunt. Quod porro illi non credant, id in eos ipsos qui libertate pollent, non in Deum, qui mali causa non est, refundi debet ". Miser igitur et infelix ille est, qui veritati non credit ". At is qui ad veram accedit disciplinam, huic, ut Parmenides et Me trodorus aiunt, in Dei rerumque divinarum contem platione versandum est. Ad eum autem semper ascendere debemus, donec perveniamus ad cœle stem felicitatem, quam Pythagoras avelyova, et Jeremias electam hæreditatem appellavit. modum; ita tamen ut præcipuus sibi scopus sit ea omnia citra periculum chartis inscribere, quæ me moriæ causa litteris tradenda sunt. In tribus au tem Pædagogi libris illam vitæ institutionem a se prius explanatam esse declarat, quæ a Christiana pueritia, seu catechesi, est ineunda, quæque ɓide augetur, et animam ad gnosticam › scientiam præ parat et disponit. Quamobrem cum Græci ex his, quæ disputabuntur, didicerint quam impie ve rum cultorem vexent et insectentur, tunc ipse eorum de Christi adventu dubitationes tollet el dis sipabit 13. Qualis porro, inquit, in superioribus libris, t lis in his posterioribus componendis erit scribendi modus; quo omnia mistim et confuse, sine arte et ordine, prout menti sese obtulerint, ubique di spergentur. Et hæc quidem argumentorum varie tas et seipsum, et alios qui ad cognitionem, Boty, apti sunt, ad ea quæ sibi utilia sunt, laboriose inquirenda excitabit. Neque enim sine labore il a cognitio comparari potest. Duplex autem ea est. Prior enim habetur set suum ministerio, estque cum brutis, tum hominibus communis, sed quam, inquit Clemens, nunquam cognitionem appellaverim. Posterior mera est r tionalis anima operatio, qua aliquid intelligenta apprehendimus. Priusquam vero ad argumentum suum tractar dum Clemens aggrediatur, ea dicit esse absolvenda, de quibus ad calcem libri quinti, seu de symbolico dicendi genere, tam a Græcis quam ab Hebræis usurpato, disseruerat 17. Verum hoc in aliud tempas adhuc dilato, jam probandum in se suscipit Gras qui plurima, uti demonstratum est, ex nostris suf furati sunt, furti quoque in se invicem admissi esse reos. Primum itaque missum illud facit, quod apuð illos in confesso erat, variarum sectarum philo sophos ex Socrate præcipua delibavisse sua placita et decreta. Deinde celeberrimorum apud Græcos auctorum ex suis itidem Græcis furta et latrocinia aperit; Homeri ex Orpheo et Musæo; Archilochi. Cratini, Euripidis ex Homero; Euripidis ess chylo, Theognide, Epicharmo; Sophoclis ex Eari pide; Theognidis, Thucydidis, Philisti ex Solose; Critiæ ex Euripide, Pherecydis ex Homero, Eur pidisque ex eodem Homero. Postea vero ‹ furtiva › eorum, qui simul floruerunt, aut secum concer tarunt, loca inter se comparat et componit: So phoclis cum Euripide, Eumoli cum Solune, Eur pidis cum Homero. Theognidis cum Panyasi, He siodi cum Euripide, ejusdemque Euripidis can Homero, Calliæ cum Menandro, Antimachi com Augia, Hesiodi cum Simonide, Epicharmi cum Di philo et Platone, Euripidis cum Diphilo ac Theo decte, Bacchylidis cum Moschione, Theognidis cum Aristophane, ac tande:n Anacreontis cum Euripide. Ne autem longius sua protrahatur oratio, testem Clemens citat Hippiam, qui de Græcorum furts abunde disputavit 18. Hactenus Clemens se satis superque demonstras se dicit cur Græci a Domino fures dicuntur, nec se velle in hoc argumentum quod infinitum plane foret, plura congerere. Attamen sibi adhuc de co aliquid necessario perstringendum, ubi in medium proferendæ erunt eorumdem Græcorum de princi piis opiniones". Addit denique ex jam dictis col ligi, el quomodo eorum libri legendi sint, et quantum aterna Dei beneficentia et justitia omnibus perspi cua et manifesta fuerit. Analysis libri sexti. Hujus e sequentis libri argumentum Clemens pri mum quidem proponit ac declarat fore ut, postquam moralem disciplinam et vitæ ‹gnosticæ rationem atque institutum descripserit, tunc ipse contra fal sam philosophorum opinionem plane demonstret non modo non impium, sed vere pium esse Opg p. 607. Verum ut similia philosophorum et historicorum furta paresque compilationes patefaceret, rursus ille componit Alcmæonem cum Sophocle et Xe nophone, Euripidem cum Archelao, Orpheum cum Heraclito, Athamam cum Empedocle, Platonem cum Menandro, Euripidem cuni Hyperide. Isocra tem cum Andocide, Theognidem cum Hyperide el Euripide, Stasinum cum Xenophonte, Sophoclem cum Herodoto, Theopompum cum Sophocle, Anti phanem cum Platone, Thucydidem sthene, Cratinum cum Andocide, Lysia et Eschine. Quid plura? Cum Philino contendit Demosthenem, Isocratem cum Lycia, cum Theopompo Homerum, Chilonem cum Epicharmo, Hippocratem p. 605, 606. p. 608, 609. p. 611. "p. 617. p. 618. 16 p. 618. 17 W p. 619 et seq. 18 p. 621 et seq. p. 610. p. 612. cum Demo cum Eu. p. 613. p. 614 p. 624 ct seq.

distinctus sonitus; in tertio voces hominum, per inde ac si vicissent, pæana canentium. At in monte Sinai voces, tonitrua aliaque omnia, ut infidelium mentes ad rectain fidem adducerentur, ab omni potenti Deo edita fuerunt. ripide, Homerum cum Archino et Demosthene, He- gnantium clamor; in secundo magis veliemens et ro·lotum cum Aristophane et Parmenide, Platonem cum Philemone, Demosthenem cum Phanocle, Platonem cum Historico, Empedoclem cum Euri pide, cum Euripide Platonem, et Euripidem cum Epicuro, ac cum eodem Epicuro Aristophanem. Aique hæc quidem Clemens ad sententiarum furta plane demonstranda sufficere concludit *. Jain itaque ostendit ab illis non integros dun taxat aliorum libros, sed propria etiam ac præcipua eorum dogmata fuisse subrepta, ac falso nomine sibi ipsis impudenter ascripta. Namn Eugamon li brun Musei de Thisprotis, Pisander Pisini Hera cleam, et Panyasis compositam a Cleophilo Echa liæ captivitatem sibi fallaciter vindicaverunt. Ho merus vero plura ex Orpheo, Hesiodus ex Musæo, Aristophanes ex Cratino, totidem verbis sunt fu rati. Mutua autem et reciproca sunt Platonis comici 125 et Aristophanis in Dædalo furta. Philemon editum ab Aristophane Cocalum sibi, paucis qui busdam immutatis, totum attribuit. Hesiodi vero carmina ab Eumelo et Acusilao historiographis in solutam orationem translata sunt. Ex Melesagora plura delibarunt Gorgias, Eudemus, Bion, Amphi lochus, Aristocles, Leandrius, Anaximenes, Hella nicus, Hecatæus, Androtion et Philochorus". Delinc Clemens Heraclito, qui plura ex Orpheo decerpsit, prætermisso, dicit Platonem a Pytha gora, et utrumque ab Ægyptiis accepisse immorta Tein esse animam; a Platone autem Stoicos et Ari stotelem, atque a Democrito Epicurum plurima et præcipua sua dogmata hausisse. Denique si quis cætera, ut ille ait, quæ Græci vel a suis vel a no stris scriptoribus compilarunt, persequi voluerit, vita eum deficiet. At i non tantum fures fuerunt et plagiarii, vc rum etiam quæ apud nos divina virtute a viris sanctitate conspicuis, mirabiliter patrata fuerant, ea imitati sunt, et tanquam Græcas fabulas pro digiose venditarunt. Sed si hæc, urget Clemens " vera esse crediderunt, cur Moysis aliorumque pro phetarum miracula ipsis incredibilia videntur? Narrant enim Æaci precibus depulsam terræ steri litatem, quam Scriptura sacra precibus Samuelis impetratam fuisse testatur. Græci memoriæ adhuc prodiderunt ventos deficientes Aristai sacrificio re Vocalos, vel facto ipsis sacrificio Græcis faventes aspirasse, vel ab Empedocle cohibitos, ac quibus dam infirmis sanitatem mirabiliter redditam. Ve rum et eadem a nostris facta fuisse, et a Deo omnia fieri Scriptura sacra testatum non semel facit. Rursus vero aiebant Græci dæmonum malorumque angelorum ira grandines procellasque excitatas, vel sedalas magorum sacrificiis, aut pestilentiam et bellum post decem annos dilata; atque angelos, quorum ope hæc facta esse putabant, sanctas mor tuorum hominum animas esse opinabantur ". Sed de his in aliud tempus rejecto sermone. Græcos adhuc Clemens objurgat, quod Damaso postea quam facta ex stellis conjectura, pluviam prædixisset, plures fidem habuerint, iis tanien cre dere nolint quæ a sacris scriptoribus nostris tradita sunt, Deum scilicet in monte Sinai, ubi ignis nihil consumens ardebat, et ubi tubæ, nemine eas in Dante, personabant, Moysi apparuisse. Nam id non solo Aristobuli testimonio stabilitur", sed aliis etiam, quæ ab iisdem Græcis narrantur, exemplis confirmari potest. Quædam enim spelunca in Bri tanniæ insula esse perhibetur, ubi auditur cymba lorum numerose canentium sonitus. In silvis quo que folia, repentino quandoque et denso flatu agitata, Sonum reddunt cantui avium persimilem. In tribus Persia montibus triplex editur sonus, et in primo quidem confusus hominum tanquam in acie pu * p. 628. Tum denuo Clemens probat Græcos a nostris et ab Ægyptiis pulcherrima, quæ sibi perperam arro gant, sumpsisse documenta, ac suum in primis de animæ in corpora migratione placitum». Dehinc ille veriora Ægyptiaca philosophiæ et religionis mysteria, ritus, diversosque corum gradus pandit **, ac quæstiones ab Alexandro decem Indorum gym nosophistis propositas, et ab illis extemplo et bre vissime solutas et enodatas repræsentat. Postremo colligit a se satis superque demonstratum Græcos omnis scriptorum generis fuisse fures et compilato res, ac penitus plagiarios. Ex Petri posthæc Prædicatione perspicuum ipse facit longe esse imperfectiorem paganorum quam Christianorum de Deo cognitionent, nec eumdem ab iisdem paganis atque a Christianis verum ipsi cultum exhiberi ". Ligna etenim, ut ibidem Petrus ait, lapides, aurum, argentum, volucres, feras ser pentesque pagani colunt, et mortuis hominibus sa crificant. Judæi vero, etsi verum Deum noverint, ne sciunt tamen se angelos, archangelos et lunam adora re. At Christiani novo et spirituali modo per Chri stum colunt Deum, utriusque veteris et novi testa. menti auctorem, qui et ipsos, et Græcos, atque Ju dæos in unum eumdemque populum per fidem con gregat; ac suos, qui Christum annuntiarent, i.lis omnibus, teste Paulo, misit prophetas. Quamobrem Petrus in eadem Prædicatione, et prius Isaias, Israelitas et Græcos ad agendam peccatorum pœni tentiam et suscipiendam Christi fidem adhortan tur ". Eamdem plane ob causam variis Clemens cum rationum momentis, tum Hermæ sacræque Scripturæ testimoniis, probare nititur Evangelium a Christo Domino, ac deinde ab apostolis apud in feros his prædicatum infidelibus, qui ante Christi adventum pie sancteque, etiamsi non omnino per fecte vixerant, ut suscepta fide actaque peccato rum pœnitentia æternam illi felicitatem adipisce rentur. Redit posthæc Clemens ad philosophos", et eos ipsis quoque hæreticis Valentino, et Isidoro Basili dis filio fatentibus, plura ex nostris auctoribus decerpsisse demonstrat. Quinimo quæ Pherecydes in theologia allegorice dixit, hæc idem Isidorus ex Chami prophetia desumpta fuisse testificatur ". At Clemens ibidem docet fundamentum veræ phi losophiæ non esse, uti supra dixerat, traditam ab hæreticis vitæ institutionem; sed eam firmara sem perque stabilem sapientiam, seu rerum divinarum cognitionem, quæ, cum a Verbo derivata sit, præ sentia, præterita et futura sic complectitur, ut nun quam possit excidere. Quapropter partim æterna est et perfecta, partim vero imperfecta et tempora lis. Hujus autem sapientiæ sunimo desiderio tene tur philosophia, cujus is scopus est, ut aninia bona et vera semper cogitet, atque de iisdem lingua recte pronuntiet. Christiani itaque philosophi hanc amant sapien tiam, quæ Filii Dei cognitio est. Apud paganos au tem philosophi, qui de virtute disputant, tunc ar gui certe non possunt, cum eorum decreta rectæ vivendi rationi omnino respondent. Verum ea de creta, ex nostris doctoribus deflorata, adulterinis Græcæ eloquentiæ floribus perperam exornantes, atque alia male audientes, alia vero falsis suis con jecturis ac pilavria depravantes, in varios errores inciderunt. Inde quippe accidit ut ii generalia pro singularibus, et creaturam pro Creatore acce "¹ p. 629. p. 630. p. 631. " p. 632. p. 637 et seq. 'p. 641. " p. 642. *. p. 643′ " p. 633. "p. 634. p. p.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. fuisse contendit; et quales illæ atque animæ cupi ditates in apostolis post Christi resurrectionen fuerint, aut etiamnum in perfecto gnostico» oc currant, clare breviterque edisserit 8. lbi porro Clemens graphice describit in quo sita sit summa illius perfectio, seu perfectionis status, quo nulli voluptatibus, aut cupiditatibus, aut animi perturba tionibus commotus et agitatus, sed rebus spiritua libus et divinis semper inhærens, Deo, quantum humanæ naturæ fas est, ita intime conjungatur et assimiletur, ut bonis operibus semper intentus, el ad ea nunquam non paratus, suam aliorumque sa lutem semper cupiat et desideret. Quamvis itaque nullis ille voluptatibus, neque diu neque noctu fra clus, et temperantiæ, moderationi, honestati assue factus, solis tantum rebus ad vitam sustentandam omnino necessariis contentus sit "; hæ tamen vir tutes ipsi secundariæ sunt, primaria vero et on ↑ perint, nec unquam verum invenerint magistrum ipse Christum Dominum earum expertem prorsu et doctorem. Nam Cleantes Zenonem, Theophra stus Aristotelem, Metrodorus Epicurum, et Plato Socraten sibi magistros asciscunt. At si gradatim ascendas et sollicite inquiras qui fuerint Pythago ræ, Pherecydis, Thatetis et aliorum primorum sa pientium magistri, respondebunt hos fuisse Ægy p:ios, Indos, Babylonios aut magos. Quod si instes, et rursum quæras 126 quos isti quoque habue rint præceptores, ad primum certe hominem re curras oportet. Quis porro hujus fuerit magister, si adhuc rogaveris, is certe neque homo esse po tuit, neque etiam angeli, utpote qui membrorum omnisque corporei organi sint expertes. Sed esto, bi primi hominis magistri dicantur, restat adhuc inquirendum quis illorum fuerit magister. At ille sane alius esse non potest nisi Dei Filius et sa pientia, per quem omnia facta sunt. Omnis igitur sana rectaque doctrina in illum unicum magistrum et doctorem refundenda est 33. Quamobrem si quinium præcipua est cognitio. Quamobrem aliis quo illius doctrinam humanis traditionibus adulterant, horum profecto magister non est. Si qui vero illius adventui sacrisque ejus scriptis crediderint, ii pla né omnes, sicut philosophi Dominica doctrina non solum ad veræ philosophiæ veræque legis cognitio nem adducuntur, sed divinis illius eloquiis, tan quam argentum ignitum et expurgatum, corpore et anima puri sanctique redduntur. Duplex autem, inquit Clemens, est purgatio ". Prior enim est a malis abstinentia, Judæo, fideli ac Græco communis, quam quidam summam perfe ctionem esse frustra existimant. Posterior vero ea est, qua gnosticus justitiæ et beneficentiæ incre mento augetur, donec fiat perfectus et ad Dei simi litudinem in incommutabili bene agendi habitu perseveret. Ex his porro, quæ ibi auctor noster de sapientia disputat, duplicem colligit esse contempla tionem, unam philosophorum, qua divinam appe tunt quidem sapientiani, sed eam nisi prophetarum c voce aut scriptis declaratam non assequuntur. Al teram vero dicit esse Christianorum, quæ ipsis etiam sine scripto ab apostolis tradita, æterno nullique mutationi obnoxio habitu semper exer cenda est. Quocirca nunquam Christiano, uti ait Apostolus, ad paganorum licet redire philoso phiam. Nemo tamen opponat hanc ab eodem Apostolo plane penitusque proscribi 3. Variis enimvero sa cre Scripturæ testimoniis, atque ipsa Barnabæ [le gendum est Clementis Romani] auctoritate Clemens oster probat omnem scientiam et intelligentiam cum singulis hominibus, diverse tamen ac variis modis, plus aut minus fuisse communicatam. Huc accedit, quod philosophia sapienti ideo sit utilis, quia illius ope objectiones aliorum, modo ipse fide lis et humilis fuerit, variaque sophismata diluit et evertit. Deinde Clemens aliis adhuc respondet, qui philosophiam a diabolo profectam, vel zizaniis et erroribus conspersam esse prædicabant. Falsa siquidem, sicut Epicuri de voluptate, documenta in Græca philosophia, et hæreses in Christiana cum Lono veritatis tritico orta quidem esse constat; sed id non impedit quominus Græca de singularibus philosophia veræ perfectæque nostræ philosophiæ fundamenta quodammodo jecerit. Ilæc porro ver satur circa res spirituales, quæ procul dubio prius quam eas Christus patefecisset, nullus noverat. Jam vero asserere audemus illas agnosticis,› quales apostoli fuerunt, cognosci. Tum vero explicat Clemens " quæ sit, et quam longe pateat illa cognitiò, qua homo ad eum per fectionis gradum pervenit, ut nullæ amplius in il lum cadant affectiones, nisi quæ ad conservandum reficiendumque corpus necessarite sunt. Sed ille que disciplinis, quibus ad cognitionem exercemur, non indiligenter attendit, atque ex unaquaque, puta, musica, arithmetica, geometria, dialectica, ea decerpit quæ ad veritatem conducunt. Illos itaque idem auctor noster corripit", qui Græcam philosophiam, quemadmodum pueri lar vas, timebant. Nam si eorum fides aliqua probabili oratione concutiatur, hi fateantur necesse est se veritatem, quæ nullo unquam modo vinci potest, non consecuturos. Ad hæc vero dialectica est val lus quidam nullis sophistarum cavillationibus un quam expugnabilis. Quapropter gnosticus› di sciplinis tanquam adjutricibus utitur, ut verom a falso secernat et in errores nunquam prolabatur. Et quid mirum, cum nominum rerumque in sacris Scripturis distinctio animum magna luce perfundat! Vitandus tamen multus et inutilis disciplinarum abusus, et iis non male, uti hæretici, sed semper bene, secundario tamen utendum. Eumdem sane in modum Abraham astronomia et arithmetica usum esse Clemens docet ", atque ibi plura de nu meris, ac præsertim de trecentesimo decimo octavo disputat. Geometriæ vero in tabernaculi et arcæ fœderis constitutione, necnon musicæ in Das vidicis Psalmis usum ostendit, pluraque narrat de variis musicæ et harmoniæ generibus; ac que modo, et quos ad usus illam, non secus atque astro nomiam Christiani adhibere debeant, clare expo nit Disciplinæ ergo, uti ex dictis Clemens con cludit, opem philosophiæ ferunt, et hæc ad tractan dum de veritate adjuvat. Quam quidem illarum utilitatem postquam ratione comprobavit, atque eo potissimum quod ad sequendani cognitionem na gna exercitatione et experientia opus est, tunc illud Scripturæ sacræ auctoritate rursus confirmat el as serit. Ad eorum post hæc solvendam objectionem trans it, qui arguebant Christiano homini penitus esse inutilem, solis astrorumque motus, atque etiam geometriæ, dialecticæ cæterarumque disciplinarum cognitionem et scientiam 46, ac tandem Græcan omnem philosophiam esse humani ingenii inventio nem, quæ a veritate non edocetur. Ut hæc itaque adversariorum suorum argumenta Clemens diluat, primum ostendit illos in rebus maximis plane de cipi; utpote qui non noverint «gnosticuni,» libero voluntatis præditum arbitrio, posse humanam do ctrinam, tametsi ab hominibus accipiatur, omnino sanctam reddere. Absurdum præterea dictu est philosophiam esse fabrili et ædificandarum navium arte deteriorem. Atque in assertionis snæ firma mentum affert quinque 127 hordeaceorum panum et duorum piscium, quibus Christus quinque mil lia hominum paverat, mystieam explicationem ". p. 644. p. 656. p. 645. p. 657. 43 p. 658. p. p. 648. p. 659. p. 649. p. 660. p. p. 650 seq. p. 662. p. 654. p.

Pergit Clemens, docetque quatuor cardinales, uti mansiones; illorum vero est maxima, qui instar aiunt, virtutes, quas Græci Hebræis acceptas refe runt, non sine labore comparari. Nam homo aptus natus est ad acquirendam virtutem, vel in ea profi ciendum; atque idcirco disciplina et exercitatione opus habet. At omnibus disciplinis cum præstet co gnitio, hine sane illa acquisitu perquam difficillima est, nec multo sine labore difficultas illa supe ratur 48 ‹ Gnostici › porro, justi et sancti hominis, qui ad summam perfectionem contendit, non solum opera et cogitationes, sed verba etiam munda sunt. Quid etiam peccatum, et quid faciendum non est, op time cognoscit. Quamobrem, si peccet, id non da moni vitio vertendum, sed ipsi qui malitia sua et electione fit improbus, et homo Satpovixos. Virtutes autem et honestas actiones vocamus bona, ex qui bus quædam propter aliud eligendæ, ut fides; aliæ vero propter se, uti cognitio, quæ proinde perfe ctissimum est bonum. Hujus vero utilitas et officium est cupiditates in gnostico cum in possessione, tum in usu ita rescindere, ut solis rebus necessariis con tentus, pie semper vivat; filios, parentes, uxorem divinæ charitati nunquam anteponat; post susceptos 1.beros uxor sit ei tanquam soror, qualis reapse post resurrectionem futura est ". Animæ enimvero sexum non habent, et mulier sicut Sara, quam Abraham sororem proprie appellavit, fit virilis 50. Quemadmodum autem Deus precibus illorum, quos peccatorum quidem suorum pœnitet, nondum tamen omnia stɛpaws, firmiter, crediderunt, ea quæ petunt, annuit: ita his qui sine peccato et gnostice ▸ vivunt, Deus, antequam rogent, ea omnia concedit quæ ipsi petere cogitant. Cæterum, etiamsi ‹ gno sticus, charitate Deo conjunctus, cogitatione sua oret omni tempore, quatuor nihilominus ab illo postulat, peccatorum scilicet remissionem, deinde non peccare amplius, tertio posse benefacere, deni que mundo corde Deum facie ad faciem contemplari. Quapropter quadripartita quoque est illius justitia. Is porro sicut Abraham ac Moyses, et fidelis et justus est, atque perfectissima vitæ suæ institutione fit, quantum humanæ naturæ licet, Deo servatori similis, el ánaðslą angelis æqualis, ac constanti divinorum mandatorum observatione in apostolorum numerum ascribitur. Quid plura? Ille est non manuum qui dem impositione, sed spiritu presbyter Ecclesiæ, et divinæ voluntatis ôtáxovos atque in viginti quatuor tronis populum judicaturus sedebit". Porro amen ille tam ex Græcis quam ex Judæis assumetur; sed ejuscemodi electorum perfectorumque hominum in cœlesti gloria varii erunt, quemadmodum sacro rum Ecclesiæ ministrorum, gradus et ordines. At vero, ut quis hanc consequatur cœlestem gloriam, sive æternam felicitatem, non sola fides, sed bona etiam opera desiderantur *. Necesse est igitur ut fidelis et vitia deponat, et peccata post baptismum admissa gravissimis deleat sinceræ pœnitentiæ pœnis et suppliciis, ac perpetuo eorum dolore dignus fiat illis annumerari, quos propter justitiam sempiterna manet gloria. Deline Clemens planum facit non modo fidelem virum, qui male agit, sed etiam ethnicum, qui fidem non habet, justissime a Deo condemnari 3*. Hic enimvero, præterquam quod et Deum agnoscere et in eum credere potuit, in eo peccat quod actionis illius bonus non sit finis. Qui autem bene sibi con sius est, ille erga Deum sanctus, erga homines justus, animam bonis cogitationibus, verbis et operibus intentam semper conservat, nullumque præter peccatum et ignorantiam malum esse ceuset. In dilectione ergo gnosticus ille constanter per severans, æternam promeritis in futura beatitudine mansionem consequetur. Variæ siquidem sunt illæ p. 663. p. 664. p. 665. p. 672. p. 671. Domini in virum perfectum evadunt. In quo autem posita sit hæc Dei in gnostico homine simili tudo et imago, Clemens contra falsam quorumdam opinionem scite enucleat **. Divinam autem hanc similitudinem, uti ille docet, prins agendo, ac deinde docendo • gnosticus exprimit. Indignis tamen sacra nostra dogmata abscondit, et ea pandit atque explicat, quando, quomodo, et apud quos oportet, Jam vero ejusdem gnostici > doctrina et philo sophia perfecta est, sicut et Græcorum imperfecta; sed hæc veluti oleaster, illi tanquam bonæ olivæ si inseratur, plurimos sane feret fructus. At certe qua druplex sicut arborum, ita et doctrinæ Christiana insitio distinguitur. Prima fit in ethnicis, secunda in philosophis et Judæis, tertia in hæreticis, quarta eaque utilissima doctrinæ est gnosticæ, quæ res ipsas perspicere potest "7. Ex his autem Apostoli et Salomonis auctoritate corroboratis, Clemens colligit tandiu quærendam esse cognitionem, quandiu in veniatur. Illius autem inventio est perceptio doctrine, nobis traditæ a Servatore nostro, quem Filium Dei esse probant sacra prophetarum de illo oracula, et de illius humanæ carnis assumptione testimonia, ac post suum in cœlos ascensum præcepta illius et mi racula 58. Tum enim certum est nos hac doctrinæ Christi perceptione invenisse veritatem, utpote`quæ sit ipsa fidei virtus, ab ipsomet Filio Dei annuntiata. quæ omnia sibi adversantia invictissime evertit et superat. Quemadmodum ergo impius ille est, et pœnis potius quam verbis convincendus, qui Dei provideniam negat; ita non a sophistis, sed a Deo edocti, discimus quomodo ad ipsius cognitionem et ad æternam salutem, ipsum honorando et bonis ac tionibus insistendo, pervenire possimus 89 Non ideo tamen Græca philosophia omnino repn dianda est. Nam in aliquibus saltem suis docu mentis, nimirum de divina providentia, de futuris impiorum suppliciis ac bonorum mercede ipsam docet veritatem, quam nihilominus in aliis, verbi gratia de Dei Filio, non attigit. Quamobrem men daces sunt apud nos hæretici; quippe qui etiamsi in minus præcipuis nostræ religionis dogmatibus, de quibus nonnihil propter infirmos aliquorum ani mos, ad Pauli instar, remitti potest, non errave rint, principalia tamen illius decreta ac fundamenta funditus destruant. Sacras enim Scripturas De pro Domini dignitate, sed contra piam apostolorum traditionem et ecclesiasticam regulam interpre tantur 60. Porro autem ut verus earum sensus intel ligatur, necesse est eas perscrutari magna diligentia et labore improbo. Nam parabolicum plane est illarum loquendi genus. Quid autem sit parabola, Clemens accurate definit", et contendit ad eam prepostere et absurde omnino ab aliquibus illud referri, quod de Christi incarnatione atque œcono mia scriptum habemus. Manifestum tamen ille facit hac loquendi ratio ne, 128 quam antiquissimam esse demonstravit, usos esse prophetas, qui, cum futurum Christi ad ventum prænuntiavissent, variis, sicut ipsemet Christus, tormentis cruciati, ac morte etiam affecti sunt. Atque hæc Petri Prædicatione ab illo contir mantur. Subnectit peculiarem esse Hebraice linguse, Græca longe antiquioris, dialectum variosque ulius tropos, quibus veritas, solis initiatis patefacienda, involvitur ". Tum duplicem rursus ostendit esse Scripturæ sensum, et primum quidem litteralem, sive secundum litteram omnibus, si nuda lectione accipiatur, clarum et perspicuum; allegoricum vero alterum, quem inventu esse difficilem demonstrat cum Herniæ et Isaiæ testimonio, tum ex eo quod. Josue et Caleb Moysen cum assumeretur» duplicem ³¹ p. 666, 667. 82 Apoc. v, 4. v. 676. 61 p. 677. ³ p. 668. ' p. 669, p. 671.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. viderunt; postremo quia ex iis qui Christum invo- dem philosophia ope et ministerio assequimur. cavere, multi filium David, pauci autem, sicut Pe trus, Filium Dei cognoscebant. Ex quibus Clemens colligit non vulgi, sed paucorum esse veri Seri pturæ sacræ sensus cognitionem. Quæ quidem ut planiora omnibus fiant, brevem Decalogi explanationem nobis exhibet. Ac primo quidem denarium illius præceptorum numerum esse sacrum, dictu supervacaneum arbitratur. Dehinc continuo explicat quid allegorice significent Decalogi tabulæ, digito Dei exaratæ, quid Dei digitus, quid illius scriptio, quid duæ tantum tabuke, quid eas continens arca, quid eædem tabulae renovate et du pliciter script. Ibi autem plura de duplici hominis spiritu, ac duplici animæ illius, non ex traduce, sicut corpus, genitæ parte, ac de illius cupiditatibus et divina imagine disputat ". Ad singula deinde præcepta exponenda propius accedens, primum, secundum et tertium separatim edisserit ". At in hujus tertii, quo septimæ diei et Sabbati obser vatio præcipitur expositione, a proposito suo digres sus, longam de septenario numero, ipsique conjun etis senario et octonario disputationem instituit". thi porro quædam inserit de Dei quiete et actione, docetque utrum mundus ab ipso in tempore, vel simul, eodemque momento et die creatus fuerit, ac quis dies ille dicendus. Ad alia vero Decalogi man data inde reversus, illa simili plane modo, at nono tamen prætermisso, interpretatur 67. Quomodo autem plerisque illis præceptis idolola tria falsique numinis cultus prohibeatur, manifestum Clemens facit. Postea vero ille docet Græcos philo sophos idcirco Deum, quem nominant, ut Deum non colere, quoniam illum ex parte tantum cogno scunt. Ex hac autem imperfecta cognitione factum est ut humanas affectiones ei tribuere non dubita verint. Nec mirum sane, quandoquidem sic vitam agunt, ut id tantum quod probabile est, non autem verum inquirant 68. At Christiani, accepta veritatis scintilla, nulli parcunt labori, studio, curæ et dili gentiæ, ut, depositis falsis opinionibus, eam plane agnoscant, fiantque viri boni, pii et honesti, ac ip simet eidem, quantum fieri potest, Deo similes. Veritatis porro, uti pergit Clemens, duæ sunt species et ideæ, videlicet res et nomina. Sed Græci philosophi verbis, Christiani autem rebus inhærent. lis porro sistendum esse ille duplici probat exem pla: uno quidem Christi Domini, qui humili fuit corporis forina; altero autem corvorum, qui humanas voces imitantur ". Cæterum qui fidem acceperit, bujus proprium est fieri cognitionis participem, ac super hoc fundamentum si aurum, argentum, lapi des pretiosos posuerit, in virum regalem et gno sticum evadit. Dictu tamen absurdum non est Græcam philo sophiam, quæ, sicut pili et vestis, alicujus est uti litatis, a Deo esse datam. Hominem quippe ad Christianam perfectionein deducit, modo tamen a barbara non erubescat philosophia doceri. Qui enim curiose ac sine arrogantia, sed sincero veritatis amore perfectam philosophiam perscrutatus 70, in Christianorum consuetudinem se dederit, is sane ad fidem primum, ac deinde ad majorem profectum ducitur, ac demum ad salutem contendit. Tunc porro ille vera ornatur prudentia, cujus definitio variaque nomina ab auctore nostro explicantur Quapropter eos rursus castigat et refellit, qui philosophiam non a Deo, sed a diabolo ortam esse perperam contendebant. Inde autem concludit Ju dæis legem, philosophiam vero Græcis datam fuisse, douec Christus hunc in mundum homo factus veni ret”. Nos tamen ille commonefacit se philosophiæ Homine omnem intelligere veritatem, quam ejus p. 681. p. 682. .p. 695. Deo igitur illa, sicut et cætera omnia quæ in arti bus bona sunt, profluxit. Subinde vero postquam Clemens palam omnibus fecit triplicem esse tam gnostici, quam Dei homines docendi et infor mandi modum, tum continuo declarat, gnosticum › in his quæ præcipua sunt semper ita versari, ut, si quando per otium licuerit, Græcam philosophiam animi relaxandi causa attingat ". Verumtamen qui inania et superflua in illa sectantur, contentiosisque vacant sophismatibus, hos ille umbras persequi haud dubitanter asserit. Quamvis autem bonum sit scire omnia, is tamen cujus animus omnibus disciplinis imbui non potest, meliora et præstantiora debet se Ligere. At gnostici scientia semper firma el con stans est, atque ea illud saltem quod falsum est deprehendit. Quamobrem inde et ex superius dictis Clemens infert esse philosophandum. Et hæc quidem cum ita se habeant, Græci ex lege et prophetis debent discere unum esse omui potentem Deum, nullam posse esse illius imaginem, nec simulacra esse imagines corporis, multo minus animæ eorum, quos pagani colunt et venerantur. His itaque relictis ac repudiatis, homo fit justus, abstinendo a malis et proximos diligendo. At in cremento justitiæ agnoscitur ‹gnosticus,» qui, cum ad summam, quam Apostolus principatum obtinere dixit, fidei yvwaty pervenerit, æternam felicitatem consequetur ". Ad alium posthæc Græcorum, qui veritatem sese comprehendisse jactitabant, errorem confutandum, aperte Clemens ostendit infirmiorem esse hominis rationem quam ut illam possit sine ipsiusmet Dei ope atque auxilio comparare ". Ab ipso enim omnes sapientiæ et veritatis fontes ad nos primo per legem et prophetas, deinde per Christi præcursorem, tandem per illius apostolos et prædicatores mana verunt. Contra vero philosophis non quilibet ma gistri, sed quidam tantum placuere, Platoni scilicet Socrates, Xenocrati Plato, Aristoteles Theophrasto et Cleanthi Zeno. Quid vero, quod philosophia in Græcia tantum vigebat? Nostra vero doctrina non in sola Judæa, sed per totum terrarum orbem apud omnes gentes et populos disseminata est. Ad hæc vero illa Græca philosophia, quoties a magistratibus prohibita est, toties statim periit: nostra autem quo durius et crudelius a principibus et 129 regibus, atque universis corum satellitibus vetita et divexata, eo magis semper Dornit 76. Denique illud tam fal sum esse convincit, quod Græci venditabant su05 poetas, quantumvis leves, divino spiritu fuisse affla tos, quam certum est sacros nostros prophetas esse divinæ vocis instrumenta. Atque ibi Clemens huic tandem libro finem imponit, aitque se quænam sint gnostici > mores, piumque vitæ illius institutum veluti in tabella pinxisse, ac postquam de ortu mundi tractare coeperit, se tune qualis idem ille gnosticus in rerum naturalium contemplatione sit demonstraturum pollicetur. Analysis libri septimi. Ab ipso hujusce libri initio Clemens Græcis de monstrandum suscipit solum gnosticum, seu vere Christianum hominem esse pium et religiosum, ac proinde ab illis eo nomine plane immerito vexari et exagitari ". Al primo quidem declarat se eviden tibus rationum momentis, non autem divinis, qui bus postea quando Græci crediderint utetur, sacra Scripturæ verbis id probaturum; ne Christiani smum describens, iis orationis filum interrumpat, quæ Græcis nondum aperta satis erant. Monet ta p. 683 et seq. 7 p. 687, 688. p. 696. p. 697. ** p. 698. " p. 689. p. 699. p. 690.” p. 691.

De horum librorum auctore, et ætate, quasque ob causas conscripti; de illorum argu mento, et singulari, qua compositi sunt, methodo, de eorum titulo, manuscriptis codi cibus, locis corruptis, Latina interpretatione, commentariis, observationibus, variisque editionibus. Clementem Alexandrinum verum esse horum libro rum auctorem, et quo tempore illos scripserit. Certum plane est, atque inter omnes prorsus constat Clementem Alexandrinum horumce septem Stromatum librorum verum) parentem esse et au ctorem. Nam præterquam quod bi libri ab anti quissimis et recentioribus scriptoribus Eusebio”, Hieronymo Epiphanio, Cyrillo Alexandrino " Photio, aliisque quamplurimis eidem Clementi constantissime ascribuntur; ex iis quidam, ac præsertim Eusebius "Epiphaniusque "varia ex jisdem libris fragmenta, quæ in illis etiamnum re perire est, totidem sæpe verbis transcripserunt. Quid vero, quod ipsemet Clemens noster cum ibi dem suam ad Græcos Admonitionem et scriptos a se Pædagogi libros laudavit *3, illorum se paren tem esse aperte prodidit, palamque testificatus est? ferti sunt, perficiendus, otio sane et tempore opus illi fuit. In iis siquidem spuria quædam scriptorum opera secernuntur a veris, ac bene innumera omnis generis auctorum testimonia, imo et poetarum car mina, totidem verbis describuntur. Verum ea om nia Clementem memoria tennisse, nec relectis au clorum operibus, illa ex tempore tam fideliter transcripsisse quis facile sibi persuadebit? Ex hoc autem eodem Clementis nostri testimo nio insuper colligimus eum huic operi manum non adinovisse, nisi post editas a se cum Admonitionis, tum Pædagogi commentationes. Has autem illis Stromatum libris non longo admodum temporis in tervallo anteivisse haud plane infirmo, uti nobis videtur, argumento ex mutua illorum inter se con nexione deducto confici posse persuasum omnino babemus. Verum quo reipsa tempore Stromatum libri in lucem prodierint, si quæras, id ex Euse bio discere poteris. De bis quippe sic ille pronun tiat: Hinc porro Clemens in primo Erowμatεwr libro ordinem temporum describens, obitu impe ratoris Commodi computationem suam circumscri bit. Ex quo apparet Severi Augusti, cujus nunc tempora exponimus, principatu bæc volumina ab eo fuisse elaborata ". Et re quidem vera in pri mo Stromatum libro illam Romanorum imperato rum chronographiam, ab auctore nostro editam, Commodi morte concludi nunc etiam legimus ". Atqui anno Christi 192 desinente occisus est Com-C modus, et in illius locum suffectus Pertinax tres tantum menses imperasse perhibetur. Huic autem Severus successit: quo quidem imperante, Clemen tem his conscribendis Stromatum libris operam de disse haud immerito Eusebius asseverat. Et vero ille ipse alibi eumdem Clementem nostrum his, uti diximus *7 aunumerat scriptoribus, qui ante Victoris summi pontificis tempus divinitatem Christi Domini contra hæreticos strenue propugnarunt. At Victor eodem quo Commodus interfectus est anno 192 summo pontificatu inauguratus, eum cum vita anno 201 deposuisse perhibetur. De aliis autem, quam de Protreptico, vel Pædagogi, vel Stromatum sive singulis, sive omnibus simul libris Eusebius intelligi non potest. Denique certum est primum Stromatum librum a Clemente nostro post Commodi imperatoris mortem 134 compositum fuisse. Ad alios autem, qui tanta tamque varia eruditione re Quid vero, quod ipsemet Clemens cum hos libros conficeret, se nondum quidem ætate provectum, sed memoriæ non adeo tenacis fuisse profitetur ut tot scriptorum loca totidem ipsorum verbis ad libitum reddere potuerit? Audi, quæso, illius verba Mihi, inquit, ad senectutem reconduntur monu meuta, oblivionis medicamentum *.» Et rursus postea Multa autem recte scio effluxisse propter longitudinem temporis, ut quæ absque scriptis effugerint. Unde memoriæ meæ imbecillitatem sub levans, expositionem certis capitibus constantem, salutare memoriæ monimentun mihi comparans, hac necessario usus sum descriptione. Sunt ergo quædam quorum ne recordati quidem sumus; erat enim apud viros beatos magna quædam vis. Sunt etiam quæ non adnotata, quæ, cum tempore man sissent, nunc effugerunt; aliqua autem, quæ ex stinguebantur, ut quæ flaccerent in ipsa cogita tione". Verum hæc summe et singulari Clementis, ingenii sui viribus, ac multo magis senectutis suæ infirmitati diffidentis, modestiæ si tribuenda cen seas, non refragabimur. Porro autem quia Severus, imperii sui initio nec Christianis infensus, nec eos palain insectatus esse memoratur, per illa certe ecclesiasticæ pacis tein pora videtur Clemens potuisse, buic tametsi prope modum immenso operi supremam manum impo nere. Tunc enimvero et libros, quibus indigebat, penes se habere, et illos in iis, quæ memoria ipsi non suggereret, haud difficiliter adire poterat. Deinde vero plurima, quæ ex doctissimis suis præceptoribus, iisque summæ eruditionis viris au dierat, hosce in commentarios se congessisse lesta tur, ac proinde paucioribus procul dubio libris, nec inventu plane difficilibus, eguisse credendus est. Denique eosdem præceptores suos, et in vivis adhuc esse, et gratas eis fore lucubrationes suas, haud obscure significat: «Recte autem scio, inquie bat ille, fore ut exsultent, non hac dico lætari expo sitione, sed sola ea observatione, quæ est in adno tatione. Vero itaque simillimum est hæc Stromala circa annum 194 a Clemente edita, et publici facta fuisse juris. Et certe Eusebius in Chronico ad quin tum Severiani imperii, hoc est Christi 198 annum, hæc habet Clemens multa et varia conscri psit. Quo quidem loquendi modo hos Stromatum libros, qui præcipuum opus illius erant, potissimum designari, atque eos pro solito Eusebii more, 11011 eo reapse anno, sed illud circiter tempus scriptos fuisse adnotari mullus jure merito inficiabitur. 36 lib. v Hist., c. 11, et lib. vi, c. 13. 37 lib. De script. eccles., § 10, et epist. 24, ad Mag. * Ad hæres. 32, § 6.» lib. vt, p. 205; lib. vit Cont. Jul., p. 230. 40 Biblioth. cod. 3. lib. Hist., c. 29 et 30, et lib. v, c. 11, et sæpius lib. De præpar. evang. hæres. 32, § 4. 711; lib. vi, p. 616. Euseb., lib. vt Hist., c. 6. * Strom. lib. 1, p. 139. c. 28, p. 196. supr. dissert. 3, c. 1, art. 2. ** 1. 1, p. 274. p. 276. in Chron. ad ann. 2220. lib. Strom., lib. vi, p. Euseb. lib. v Hist.. Strom., p. 22

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. cardinales virtutes a Clemente quaternionem appel lari virtutum "; quandoquidem tres virtutes theo logica fides, spes, charitas, ab ipso ȧyla spiás, < sancta trinitas vocantur. Alios adhuc adulteratos, atque ob Græci textus depravationem obscurissimos. summaque caligine, ac tenebris plusquam Cimmeriis obductos plures lo cos invenies: sed de iis opportunior disputandi occasio in posterum dabitur. De Latina horum et aliorum Clementis librorum in terpretatione, de Herveti commentariis, variisque aliorum in illos notis et observationibus, ac diversis ¸ eorumdem atque aliorum Clementis operum edi tionibus. Latina horum Stromatum, sicut aliorum Cle mentis nostri librorum interpretatio a Gentiano Merveto, Aureliano, et Ecclesiæ Remensis canonico, adornata publicique facta fuit juris. Verum illa ab iis qui his auctoris nostri operibus iterum excu dendis ac publicandis operam impenderunt, non obscura solum et impolita, sed plerisque locis pa rum fidelis esse non jure prorsus immerito visa est. Nullus enimvero eam cum Græco textu, quantum libet cursim, componet, qui continuo non animad vertat nec sensum mentemque Clementis ab illius interprete sæpe sæpius exprimi, nec minorem in hu jus interpretatione, imo etiam aliquando majorem, quam in ipso auctoris textu caliginem obscuritatem que perfundi. An autem id aliis, quibus llervetus detinebatur, studiis, vel ipsi perquam difficilliniæ Clementis elocutioni ascribi debeat, aliorum esto judicium. At porro de hoc primo operum Clementis Latino interprete si dici plane non possit illud Te rentii effatum: De Græcis bonis Latina fecit mon bona; certe de illo dicere possumus: de Græcis difficilibus et obscuris Latina fecit difficilia et ob scura. Nihil tamen de docti viri, pro variis in rei publicæ litterariæ bonum impensis laboribus, debito honore inde detractuin quidquam volumus. Hanc itaque Herveti interpretationem aliqui post ea emendare tentaverunt. Verum ii non solum menda errataque præcipua, ac prope oninia, penitus intacta reliquere, sed eorum quoque correctiones, ipsismet quos corrigere volebant erroribus pejores aliquando et deteriores sunt. Plura sane hujusce non rectæ interpretationis nobis suppetunt, et legentibus sæpius obviam ve niunt exempla, quæ quidem omnia singillatim nunc persequenda esse non putamus. De his enim alius magis aptus et conveniens disserendi locus nobis erit. Deinde vero id adeo certum clarumque est, ut liervetianæ versionis einendatores ultro palam que confessi fuerint sibi per otium non licuisse omnes cum ejusdem Herveti, tum typographorum, nimia festinatione properantium, castigare errores et lapsus. Utilissimam igitur ac plane necessariam littera riæ reipublicæ is profecto operam navabit, qui no vam horum Stromatum, aliorumque Clementis nostri operum et commentationum Latinam versioneni, qua Græcus illius textus clare et accurate reddatur, publicam in lucem proferet. Nos quidem non fugit, atque a nobis etiam jam observatum est, illud esse perquam difficillimum, vixque ullum Græci scri ptoris exstare opus, in quo Latine reddendo majores ubique difficultates occurrant. At improbo eruditi alicujus viri labore quia possunt tandem superari, ad hanc interpretationem perficiendam eo certe magis is accendi debet, quo illa bono publico, tum propter auctoris antiquitatem et eruditionem, tum etiam maxime propter susceptam a Clemente nostro contra paganos et hæreticos sacrorum nostrorum loginatum defensionem, magis utilis et necessaria videtur. ¤² l. tv, p. 495. Ad eam autem facilius conficiendam aliquid for sitan conferre poterunt diversæ lectiones, a nobis e Claromontano codice collectæ. Nec mediocri etiam subsidio erunt varia longaque horum Clementis operum fragmenta, quæ ab Epiphanio, ac præsertim Eusebio in suis De præparatione evangelica libris descripta sunt. Ex iis enim Clementis nostri textus pluribus in locis poterit emendari. Longissimos porro Hervetus in hæc omnia au ctoris nostri opera edidit commentarios, ex quibos etiamsi quædam ad novam illorum illustrandam editionem desumi et seligi possint, ab ea tamen hi penitus rejiciendi sunt. Nam ii non solum prolixio res sunt, atque Clementis textum omnino præpo. stere intersecant, sed huic etiam eidem textui, quem patefacere, illustrare, clarioremque reddere debe bant, majorem sæpe sæpius obscuritatem afferunt. Deinde vero in eis non ostenditur quomodo auctoris sermo et oratio sibi cohæreat et connectatur. At is tamen procul dubio esse debebat in horumce libro rum, ob argumentoruin inter se permistoran varietatem, obscurissimorum explanatione præci puus commentatoris scopus, principaleque munus et officium. Huc accedit, quod in his tam prolixis commentariis Ilervetus, in rebus cuilibet obviis et facilibus, ubique passim inhæret, et difficilia pene omnia dissimulat, tacitusque prætermittit. Plurima quoque idem Hervetos se ignorasse, quæ sane eximia et omnibus probanda docti viri modestia est, nec alibi unquam se legisse ingenue fatetur. Ex iis tamen non pauca inventu non adeo difficilia fuisse, a nobis, Deo dante, in hac, sicuti in superiori dis sertatione factum est, demonstrabitur. Postremo a pluribus jam observatum est eundem Hervetom multis in locis hallucinatum fuisse, et Clementis nostri mentem et sensum, neque in his commentariis, neque in sua Latina versione, ab illo sæpe sæpius redditum et expressum. Eam sane ob causam posterioribus Clementino rum operum editionibus præfecti, omissis penitas his Herveti commentariis, novas variasque plurium eruditorum hominum notas et observationes ad illorum calcem subjecerunt. Triplex autem est earum classis, quarum prima variis Arceri, Canteri, Commelini, Remi, Victorii, Xilandri, aliorumque animadversionibus a Friderico Sylburgio compacta compositaque est. In iis autem potissimum Clemen tis textus non quidem ex manuscriptis codicibus, sed ex citatis, et ab Eusebio, uti a nobis dictum est, descriptis quibusdam illius fragmentis, atque ex meris proindeque dubiis fere semper, et incertis eorumdem scriptorum conjecturis corrigitur. Quæ ptorum citata a Clemente loca iisdem scholiis dam etiam cum sacræ Scripturæ, tum aliorum seri indicantur; sed plurima minus obvia, et difficil lima penitus prætermissa sunt. Secunda classis emendationes Danielis Heinsii complectitur; in iis autem doctus ille vir quædam corrupta Clementis loca suis itidem conjecturis sa nare, et alia obscura explicare conatus est. Al quæ ille enucleare nititur, hæc certe nec multa sunt, nec aliis pluribus difficiliores habent explicatus. Quamobrem in tertia adnotationum classe aliz emendationes ex variis doctorum virorum lectioni bus, commentariis et adversariis decerpte exhi bentur. Verum illarum auctores eo potissimum col lineant, ut nonnulla sacræ Scripturæ loca indicent, aut depravata restituant, ac laudata a Clemente vele rum 142 quoruindani scriptorum testimonia aliorum confirment auctoritate. Quandoque etiam corrupto Clementis textui mederi, obscuroque lucem on nunquam afferre, et de nonnullis hæreticis, ab eo dem Clemente exagitatis, enucleatius aliquid pro ferre adnituntur. At dolendum sane est longe plura, quæ cæteris omnibus explicatu diffaciliora sunt, in illis desiderari.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. fuisse perfectam. Sed illius opinionem pauci qui dam, ut Anatolius et Theodoretus, secuti sunt. Alios autein longe plurimos Aristeanorum sententiæ suf fragium tulisse alio in loco adnotavimus”. propheticorumque librorum interpretatio concin- servatum est 28, Ptolemæo Lagi Alio imperante, ata fuerit, sic ille ibidem explicat. Septuaginta duo, ait, Seniores, viri utique doctissimi, et Græce peritissimi a Judæis, sub Macedonum ditionem redac tis, ad Philadelphum missi sunt. Qui cum ad eum ac cessissent, et eorum unusquisque singillatim ex sua propria interpretatus esset prophetia, conspirarunt omnes simul collate interpretationes et sententiis et dictionibus. Dei enini erat voluntas, quæ id ad Græcorum aures consulto comparaverat". Atqui id hunc in modum fieri non potuit, nisi Septuaginta Seniores diversis separatisque in locis oinnes illos Scripturæ sacræ libros Græce reddiderint. Hi autem divisi a se invicem loci non alii esse videntur, quam illæ cellulæ, quarum Justinus martyr, uti alibi vi dimus, mentionem fecit. Quarto denique, Cleinens hanc versionem ab iisdem senioribus non sine divini numinis afflatu perfectam esse declarat: Neque vero, pergit ille, ab inspiratione Dei erat alienum, qui prophetiam dederat, ut interpretationem quoque tanquam Græ cam efficeret prophetiam ". Utrum autem ipse Clemens hanc opinionem ve ram crediderit, eique reapse subscripserit, in con troversiam haud immerito adduxeris. De ea enim vero nihil plane certi videtur statuere, sed aliorum potius referre sententias. Et vero utrum hæc versio Ptolemæo Lagi, vel Philadelpho regnante, edita sit, non leve inter scriptores dissidium fuisse testa tur. Non satis autem aperte declarat in quam ipse opinionem inclinet. At quamvis Clemens hæc historice narraverit, illud taimen non prohibet quominus haud ita obscure significet persuasum se habuisse illam Veteris Te stamenti interpretationem a Septuaginta duobus Senioribus vere esse profectam. Et certe cum non aliunde, quam ex illa in suis libris testimonia Scri pturæ et citaverit, et totidem fere semper verbis re tulerit, nonne hoc nec obscure, nec incerto nobis argumento est illam versionem ipsi probatam maxi me et acceptam fuisse, quantumvis nonnulli de illius disputaverint ætate? Quinam autem isti fuerint, tacitus ille, sed non imprudens prætermisisse videtur. Quamobrem de iis scire aliquid cupienti ut faciamus satis, bre viter dicemus *Irenæum, cujus verba ab Eusebio Græce exhibita sunt ", existimasse hane interpre tationem a Septuaginta Senioribus, uti a nobis ob De alia porro Græca Veteris Testamenti inter pretatione, quam bac, de qua agimus, antiquiorem quidam prædicabant, sic loquentem Aristobulum Cle mens inducit: Aristobulus in primo libro ad Phi lomatrem scribit his verbis: Secutus est autem nostras quoque leges Plato, et satis aperte osten dit se eorum, quæ in eis dicuntur, fuisse admodum studiosum. Ante Demetrium autem priusquam re rum potirentur Alexander et Persæ, versa fuerant, et quæ ab Hebræis nostris gesta fuerant in exitu ex Ægypto, et quæcunque eis insignia et facta erant, et apparuerant, et regionis per vim quæsita pos. sessio, et omnium, quæ latæ sunt, legum descri plio; adeo ut clarum sit antedictum philosophum inulta ex eis sumpsisse 30.» Utrum autem Clemens pedibus in banc sententiam iverit, merito dubita. veris. Eusebius enim non solum hæc retulit Cle mentis nostri verba, sed totum etiam Aristobuli fragmentum longe fusius quam Clemens transcri psit ³¹. Idem itaque de Clemente esse debet judicium ac de Eusebio, quem nullus jure merito dixerit in Cle mentis nostri et Aristobuli ideo concessisse opinionem, quia utriusque ad ea quæ probanda susceperat, pro tulit testimonium. Id quippe si verum loret, quot, Deus bone, in varias secumque pugnantes sententias ivisse dicendus esset Eusebius, qui libros suos iu numeris auctorum, cum Christianorum, tum Judæo rum et ethnicorum testimoniis et fragmentis cou cinnavit! Clemens porro Aristobuli hominis, teste Eusebio, Hebræi, eruditique scriptoris, ac Peri pateticae philosophiæ sectatoris verba auctoritatem que idcirco adhibuit, ut ea efficacius probare: Pla tonem, aliosque antiquissimos philosopbos ex Moysis et prophetarum libris veriora dogmata etiam prius hausisse quam Septuaginta duo Seues Græco sermone illos fuissent interpretati. At si quis per tinacius contendat, nobisque validis rationum mo mentis demonstret ab ipso admissam fuisse anti quiorem illam Veteris Testamenti interpretationem, huic dicemus eumdem Clementem nostrum plures, ut alibi vidimus 33, habuisse hujusce opinionis et patronos et adversarios, De Novi Testamenti scriptis. geliis prius scripta esse illa, quæ seriem generis Dominici continent. Marci autem Evangelium ex hujusmodi occasione scriptum fuisse: cum Petrus in urbe Roma verbum Dei publice prædicasset, multi qui aderant Marcum cohortati sunt, utpote qui Petrum jamdudum sectatus fuisset et dicta ejus memoria teneret, ut quæ ab apostolo prædicata erant conscriberet. Marcus igitur Evangelium com posuit, iisque, qui illud ab ipso rogabant, impertiit. Quod cum Petrus comperisset, nec prohibuit om nino rem fieri, nec ut fieret incitavit. At Joannes, omnium postremus, cum videret in aliorum Evan geliis ea, quæ ad corpus Christi pertinent, ita esse, ** ibid. 25 Euseb., 1 v Hist. c. 8. Appar. I. ii, Appar. sup. 1. dissert. 12, c. 1, § 2 et seq. Strom. 1. 1, p. 342. * Euseb., 1. vm Præpar. ev., c. 6, p. 410, et l. x, c. 15, p. 664. "Præpar. 33 sup. I. 11, dissert. 2, c. 8, art. 4. De sacris quatuor Evangeliis, ac de Evangelio secun dum Hebræos et secundum Ægyptios. Ad Novi Testamenti libros et scripta ut jam acce damus, Clemens noster vulgata et ab omnibus re cepta quatuor tantum Evangelia canonicis, ut aiunt, et divinæ auctoritatis libris annumeranda esse cre didit. De jis autem quid in suis de Hypolyposibus commentariis tradiderit, ita narrat Eusebius: Iu his libris Clemens traditionem quandam de ordine Evangeliorum, quam a vetustioribus presbyteris acceperat, refert in hunc modum. Dicebat ex Evan " p. 342. 93 sup. 1. 11, dissert. 2, c. 6, art. 5. dissert. 6, c. 4, § 2. 37 Vales. in cit. Euseb. loc. ev., 1. v, c. 13, p. 323; l. vii, c. 9, p. 375. so ibid.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. quod Olympiade ducentesima duodecima contigit, Olympiades centum quinquaginta octo, atque adeo anni sexcenti viginti octo numerentur. Sic enim ostendit dictum, quod subjicitur: Quous- quintæ fuit usque ad Jerosolymitanum excidium que stabil visio, sacrificium sublatum, peccatum de sola'ionis, quod datum est; el potestas el sanctum conculcabitur. Et dixit ei: Usque ad vesperam dies bis mille trecenti, et tolletur sanctum *. Hi ergo bis mille trecenti dies flunt anni sex, menses quatuor, quorum dimidium tenuit Nero, imperium obtinens, et fuit dimidium hebdomadis; dimidium autem Vespasianus cum Othone, Galba et Vitellio. Et ideo dicit Daniel Beatus qui pervenerit ad dies mille trecentos triginta quinque. Ad eos enim usque dies fuit bellum, post hæc autem cessavit. Ostenditur autem hic quoque numerus ex subjecto capite, quod sic habet: Et a tempore immutationis peren nitatis, et quo data fuerit 10 abominatio desolationis dies mille ducenti nonaginta. Beatus qui susti nuerit et pervenerit ad dies mille trecentos triginta quinque. Hæc est Clementis nostri de Danielis oraculo, et assignatis ab eo hebdomadibus sententia. Quæ qui dem ut facilius intelligatur, animadvertendum primo est bas Danielis hebdomadas juxta Clementis men tem neque dierum esse, neque decenniorum, 170 neque jubilæorum, seu quinquaginta annorum, neque sæculorum, sive annorum centum, uti non nullis perperam visum est; sed ut ipse aperte de clarat, annorum; ita ut unaquæque hebdomas se plem constet annis. Enimvero ille, uti vidimus, ex pressis dixit verbis annos tres et menses sex esse hebdomadis dimidium. De annis porro solaribus eum loqui eo facile colligitur, quod ad Romanorum im peratorum annos, qui solares procul dubio erant, illos accommodet. Ex ipsius itaque et aliorum certio re opinione septuaginta hebdomades annos quadrin gentos nonaginta conficiunt. Quibus profecto cum duas alias dimidias hebdomades, sicut et Tertullia nus, sed paulo aliter, uti dictum est, a Daniele ad jectas esse putaverit; inde liquido patet persuasum ipsi fuisse his Danielis hebdomadibus annorum qua dringentorum nonaginta septem summam constitui. Hucusque autem Clementis de his hebdomadibus sententia et explicatio vera doctioribus videtur, et opinioni anteponenda aliorum, qui usque ad præ nuntiatam a Daniele cabominationem desolationis, › et Christi ortuin, aut brevius, aut longius, quam par est, temporis spatium assignant. Secundo igitur notandum est præcipuam ac pene totam in explicandis Danielis hebdomadibus dif ficultatem in earum initio et fine statuendo esse positam. Utrum autem hæc a Clemente nostro recte circumscribantur, aut quid in eis circumscribendis peccasse et a vero aberrasse dicatur, jam inve stigandum est. Primus ergo in medium prodeat Hieronymus " et quid in ea Clementis sententia falsi arguat, al tendamus: ‹ Clemens, inquit, vir eruditissimus presbyter Alexandrinæ Ecclesiæ, parvipendens an norum numerum, a Cyro rege Persarum usque ad Vespasianum et Titum imperatores Romanos, se ptuaginta annorum hebdomadas dicit esse completas, id est annos quadringentos nonaginta, additis in ipso numero duobus millibus trecentis diebus, de quibus supra diximus: Persarumque et Macedo num, et Cæsarum tempora in his hebdomadibus enumerare conatur; cum juxta diligentissimam supputationem a primo anno Cyri, regis Persarum atque Medorum, in quo imperavit et Darius, usque ad Vespasianum et eversionem templi, supputen tur anni sexcenti triginta.» Clementem igitur ma gui erroris, nimirum ducentorum quadraginta an norum anachronismi Hieronymus accusat, reumque agit. Alii quoque ejusdem fere aberrationis Cle mentem arguunt, eo ducti argumento, quia a primo Cyri anno, qui primus Olympiadis quinquagesimæ * Dan. vi, 13, 14. • Dan. xii, 12. ** ibid. 10, 12. De doctr. temp. c. 30. Verum Petavius "putat veram Clementis mentem et opinionem neque his satis fuisse perspectam, ne que ipsimet Ilieronymo, qui non animadvertit se ptuagesimam hebdomadem solitariam, et ab aliis sejunctam a Clemente distrahi. Fatetur quidem Cle mentem perobscure loqui, hunc tamen genuinum verumque arbitratur esse illius sensum. Hebdoma darum, inquit Petavius, initium ille a primo Per sici imperii anno, Cyri autem secando, sumpsit, pu atque septein primas hebdomades secundo absolvi Darii anno. Neque porro censuit septuaginta be bdomadas sibi conjunctas esse el continuatas, sed earum tres partes a se invicem temporibus disjunxit. Primum siquidem intervallum annorum quadra ginta novem a primordiis Cyri perducit usque ad Darii secundum. Dehine vero duas supra sexaginų hebdomadas, id est annos quadringentos triginta quatuor subjunxit. Opinatus est autem ad aliquem Christum desinere, et utramque ilian hebdomadum partem, et hoc temporis intervallum; ita ut primo quidem intervallo, seu elapsis septem bebdomadi bus, Jerosolymæ exstiterit youμevos Christus. Quo quidem nomine Petavius existinat Judaici populi, postquam sua illi libertas restituta est, principem ac ducem esse intelligendum. Deinde vero aliud hebdomadaram sexaginta duarum intervallum a Clemente clauditur vel Christi ortu, vel ejus bapti smo; neutrum enim ille satis aperte designavil. De nique ultimæ seu septuagesimæ hebdomadis, ab aliis sejunctæ, dimidiam partem imperio consignat Ne ronis, quo regnante abominatio desolationis › in templo posita est. Alteram vero dimidiam partem occupavere Otho, Galba, Vitellius, ac Vespasiani primordia ad ultimam usque Jerosolymoruin tam civitatis quam templi vastationem. Addit adbuc Petavius septuaginta Jeremiæ annos juxta Clementis nostri nientem et sententiam a primo inchoari Olympiadis quadragesimæ octava anno, qui undecimus Joachimi et Nabuchodonoso ris septimus est, et ad Darii secundum perduci. Atque hanc doctissimus Petavius arbitratur esse veram Clementis opinionem. Nam alioqui, inquit, sibi ipsi mimis aperte Clemens contradiceret, utpo te qui persuasum habeat, Persis imperantibus, as nos ducentos triginta quinque, et inde ad Cleopatra mortem annos trecentos quatuor, atque ita a Cyro ad Actiacam victoriam quingentos triginta novel annos fluxisse. Verumtamen in Clementis opinione plura falsa et absurda esse hand dubitanter Petavius asseveral. Au autem ille auctoris nostri mentem melius quam alii exploratam habuerit, in dubium haud im merito vocari potest. Primum enim de interjecto a Clemente intra septuaginta hebdomadas aliquo tem poris intervallo nullum quidem in hoc libro vesti gium apparet. At, inquit Petavius, nisi illud inter ponatur, Clemens immanis anachronismi condem nandus est. Sed ad scriptorem errore liberandum fas non est ea illi ascribere, de quibus et nullam habet verbum, et ne cogitasse quidem videtur. Alia porro illius excusandi ei percipiendæ illias mentis ratio iniri forsitan potest. Non enim ita cla rum et apertum est, quidquid dicat Petavius, unde Clemens septuaginta hebdomadarum initium ceperil Et certe quamvis ille chronologiam regum Persa rum exhibeat, eamque a Cyro ordiatur, et Zoroba belem ut templum Jerosolymitanum instauraret, au Do secundo Darit Hystaspis fikti missum dixerit; non inde tamen sequitur Clementem asseverasse septuaginta hebdomadas a primo Cyri anno suuID " Comment. in c. 1x Dan., p. 1451." 1. XH

accepisse principium. At, inquit Petavins, ab eo lum, certum vel incertum, disces ex Hieronymo, Cyri anno usque ad Darium Clemens quadraginta novem annos computat. En igitur numero sepiem, uti ille ait, ab Esdra computate hebdomades com prehenduntur. Verum hæc conclusio Petavii est, non vero Clementis, qui nullibi dixit has hebdoma des his Cyri, ejusque successoris Cambysis annis contineri. Quid autem, quod Clemens illam regum Persarum chronologiam non ideo retulit, ut cum ea septem 171 primas componeret Danielis hebdo mades, sed ut Hebræos sacrosque scriptores cæteris antiquiores esse demonstraret? Fatemur quidem finem harum hebdomadarum cum Romanorum imperatorum annis ab illo haud indiligenter comparatarum, ad Vespasiani usque tempora, ac Jerosolymorum cum urbis, tum templi excidium produci. At quo diligentius hanc instituit comparationem, eo clarius patet ipsi in mentem non venisse, ut illarum exordium cum Persici regni pri mordiis contenderet. Ad hæc vero, legis ad restau randum Jerosolymorum templum a Cyro datæ qua quidem ii, qui inde Danielis hebdomades in choari censent, unico opinionis suæ fundamento in nituntur, nullam plane Clemens mentionem fecit. Verum econtrario ille diserte narrat quomodo Zo robabel, templi Jerosolymitani restituendi causa secundo Darii anno missus fuerit. Incertum igitur est utrum ille ab hoc tantum temporis puncto Da nielis hebdomadas initium sumpsisse putaverit. Quidquid vero de hac tam obscura, ut ait Peta vius, Clementis opinione dicatur, negari sane non potest eam eo majoribus implicari difficultatibus, quo ille longius quam par est earum, ut diximus, hebdomadarum tempus protraxisse haud immerito arguatur. Quamobrem si quis in ejus opinione, quam tamen nonnulli postea propugnarunt, sit er For, is sane in allatum ab ipso ex quodam apocry pho Esdræ libro testimonium refundendus est. Cæterum is lapsus Clementi nostro ideo facilius condonabitur, quia plures sunt et veterum et re centiorum de his Danielis septuaginta hebdomadibus, ac præsertim de illarum exordio et fine opiniones. Tam varias quippe et diversas in sententias illi abie runt, ut tot eorum sensus, quot capita esse videan tur. Has porro singulatim recensere a nostro insti into tam alienum est, quam id operosius a Petavio, Baillio, aliisque, sed in primis a synopsis critico rum auctore factitatum 13. Quænam autem ex iis sententiis, quæ a soluta captivitate Babylonica initium harumce hebdoma darum ducunt, celebriores fuerunt, si scire aveas, tres aut quatuor præcipuas tibi repræsentabimus. Itaque prima, de qua hactenus disputavimus, et quæ Cleinenti nostro non uno eodemque sensu ascribitur, illorum est, qui Danielis hebdomades primo aut se cundo Cyri anno primordium habuisse, et Jeroso lymorum urbis et templi ruina terminari autumant. Altera hebdomadarum initium statuit Artaxerxis Longimani anno septimo, et earum in Christi morte Jinem. Tertia eas asserit anno secundo Darii aut Hystaspis, aut Nothi incoepisse, ac Neronis desiisse anno duodecimo, quo bellum Romanos inter et Ju dæos ita gerebatur, ut tribus postea annis, sexque elapsis mensibus Jerusalem diruta soloque æquata fuerit. Quarta illarum consignat principium anno vigesimo Artaxerxis Longimani, et finem anno post Christi mortem quadragesimo, vel, ut aliis placet, intra ultimæ hebdomadis spatium, quo Chri stus crucis supplicio vitam finivit. Quæ autem sint harum aliarumque opinionum firmamenta, et quid in illis sit validum aut imbecil qui Africani, Eusebii, Hippolyti, Apollinaris, Cle mentis nostri et Tertulliani sententias retulit, atque ex recentioribus, Scaligero, Petavio, Huetio, Bail lio, et aliis cum theologis, tum sacra Scripturæ in terpretibus, atque etiam bistoricis et chronologis ". De Christi Domini ortus et baptismi anno et die. De anno et die quo Christus, juxta illam Danielis prædictionem aliorumque prophetarum oracula, natus et mortuus est, quæ Clemens noster statuerit eo accuratius examinanda sunt, quo ea ab Her veto minus intellecta, aliis forsitan difficiliora videri possunt. At de natali Christi anno hæc ille scribit". Natus est Dominus noster vigesimo octavo anno, cum primum jusserunt censum descriptionemve fie ri tempore Augusti. Quod autem hoc verum sit sic scriptum est in Evangelio secundum Lucam Anuo autem quinto decimo Tiberii Cæsaris, factam est verbum Domini super Joannem Zachariæ fi lium. Et rursus in eodem: Erat Jesus veniens ad baptisma quasi triginta annorum. Anno igitur vigesimo octavo imperii Augusti Cesaris Christum Dominum natum esse Clemens noster diserte pro nuntiat. Quapropter ipse paulo post: «Quem dicunt, inquit, vigesimum octavum annum Augusti.» Verum celeberrimi et antiquissimi scriptores Christum anno ejusdem imperatoris vel quadragesimo primo, vel quadragesimo secundo ortum fuisse valde asseveranter affirmant. Irenæus siquidem hæc de eo totidem verbis tradidit 17: Natus est Dominus noster circa primum et quadragesimum annum Au gusti imperii. Tertullianus vero magis expresse et enucleate illum anno quadragesimo primo Augusti natum esse asseverat: Videmus autem, ait ille ", quoniam quadragesimo et primo anno imperii Au gusti, quo post mortem Cleopatræ imperavit, rasci tur Christus. Et supervixit idem Augustus, ex quo nascitur Christus, annis quindecim. Eusebius ta men eumdem natalein Christi diem in annum subse quentem rejicit: Annus, inquit ", jam agebatur secundus et quadragesimus imperii Augusti. sub acta autem Egypto, et ab interitu Antonii et Cleo patræ, in qua Ptolemæorum in Ægypto dominatio desiit, octavus ac vigesimus; cum Servator noster Jesus Christus prima illa descriptione census, quæ facta est Quirinio Syriæ præsidente, secundum pro phetarum de illo vaticinia, in Bethlehem Judææ na tus est. Quamobrem in ejus Chronico hic Christi natalis annus ipso quadragesimo secundo imperantis Augusti anno consignatur. Eusebio non semel Epi phanius aliique subscripserunt. Quamobrem Hervetus, Eusebii, uti ipsi videbatur, anctoritate fretus, ratusque corruptum esse Græcuni Clementis textum, pro è vigesimo octavo anno Au gusti, legendum quadragesimo primo anno Au gusti, persuasum ita habuit, ut eumdem Clemen is textum ausus fuerit in sua interpretatione Lati na immutare. Sed perperam. Nesciebat enim ille aut certe animum non adverterat, quod tamen apud chronologos vulgare et tritum est, duo in primis esse Octaviani imperii initia, unum quidem ipso vel sequenti anno, quo Julius Cæsar occisus fuit; alterum vero ab Actiaca victoria, seu post Antonii et Cleopatræ mortem, quando Augustus rerum po titus est. Ab hoc autemi tantum secundo temporis puncto, Clemens et populares ejus Ægyptii, qui tunc, teste Eusebio, relicta Ptolemæorum domina tione, in Augusti potestatem erant redacti, solebant illius 172 imperii primordia computare. Et hæc 18 in Dan. c. IX. 1 Hier. in c. 1x Daniel. Euseb. 1. vi De demonstr. evang., c. 2. Scal. 1. vi, De emend. tem. p. 526 et seq. Petay. 1. xii, De doctr. temp. c. 30 et seq. Huet. Demonst. ev. p. 435 et seq. Baillius 1. Operis bistor., quæst. 18 et seq. p. 62 et seq. 15 Strom. 1. 1, p. 339. 16 Ibid. p. 340. $7 Iren. 1. m, adv. hæres. c. 25. 18 Tertul. 1. adv. Jud., c. 8. 19 Euseb. 1. 1 Hist., c. 5. " Epiph., Heres. p. 48 et 51; Alog. § 22 p. 444, et 1. De ponder. et mens. § 11, p. 169.

IN CEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. quidem, si quid opus esset, invictissime probat appellaretur, quam utrum illæ eodem ac Romani jam citata a nobis Eusebii auctoritas et historia, ubi juxta illam posteriorem Ægyptiorum, ac pro inde Clementis nostri sententiam, Christum vigesi mo octavo Octaviani imperii anno natur esse non minus perspicue quam Clemens noster significat. Hervetus itaque non hunc Eusebii locum, tametsi omnibus satis obvium, sed quod solum laudavit, Chronicon ejus legisse multis sane videbitur. In suis ergo scribendis in hos Stromatum libros commentariis quantam ille diligentiam adhibuerit, non ex hoc solum, sed aliis quampluribus locis quilibet poterit haud difficiliter animadvertere. Sed harc obiter. Auctor porro noster non solum natalem Christi aunum, sed illius quoque ortus, non secus ac ba ptismatis et mensein et diem ex aliorum tamen potius, quam ex sua sententia sic enarrat: «Sunt autem qui curiosius natalis Domini non solum an num, sed etiam diem addunt, quem dicunt vigesimum octavum Augusti in vigesimum quintum Пáɣwv. Ba silidis autem sectatores ejus quoque baptismi diem celebrant, totam præcedentein noctem in lectioni hus transigentes. Dicunt autem eum esse quintum decimum annum Tiberii, quintum decimum mensis Tubi aliqui autem eum esse undecimum ejusdem mensis. Quinetiam dicunt ex iis aliqui eum natum esse vigesimo quarto aut vigesimo quinto Pharmu thi. At Hervetus hunc in locum observavit Ægy ptiorum dies et menses, quos Clemens ibi tam ac curate notat, nec sibi esse cognitos, nec intelligere quinam dicatur dies vigesimus octavus Augusti in vigesimum quintum Pachon. Fatetur quidem ab Epiphanio horum mensium nomina recenseri, sed aliam a nostra esse Ægyptiorum eos computandi rationem; quippe qui, teste Cel., lib. xv, cap. 19, annum a Cancro incipiant. Quapropter hæc iis, qui bus magis perspecta fuerint, examinanda relinquit. Verum de Ægyptiacis illis mensibus disputant non modo Beda lib. De temp. rat., cap. 9, et in hunc li brum Noviomagus, sed recentiores quoque chrono graphi Calvisius, Isagog. chronol., cap. 9; Scaliger De emendat. temp., p. 188; Petavius, Rationar. tempor., part. 1, cap. 12. et lib. vII De doctr. temp., cap. 13, pag. 650, et Kirker, tom. II OEdip. Egypt. part. 1, cap. 1 et seq., et præcipue pag. 275 et seq. Ex his autem scriptoribus omnes facile discent, quod Hervetus ignoravit, Ægyptiacum mensem Pa chon incipere die vigesima sexta Romani Aprilis; Tubi die vigesima septima Decembris, et Pharmuti die vigesima septima Martii. Narrat itaque Clemens triplicem suo tempore fuisse, haud dubie Ægyptio rum, de Christi natali die opinionem, ac visum qui busdam fuisse eum in lucem editum die vigesima quinta Pachon, hoc est Maii nona, aliis vero die vi gesima quarta, aut vigesima quinta Pharmuti, id est decima nona aut vigesima Aprilis, aliis denique de cima quinta aut undecima Tubi, hoc est duodeci ma aut octava ineuntis nostri Januarii. Ab hac autem ultima sententia quidam putant non longe recedere Epiphanium, qui natalem Christi diem, uti ait Petavius, hunc in modum accuratis sime describit 2: Cum enim Januario mense na tus esset octavo Idus Januarii, qui est apud Ro manos Januarii dies sextus, Egyptiis porro Tubi, Syris sive Græcis Audinæi sextus; Cypriis sive Sa laminis quinti mensis dies quintus, Paphiis Julii decimus quartus, apud Arabes vero Aleom vigesi mus primus, Cappadocibus Atartæ decimus tertius, Hebræis Tebeth decimus tertius, Atheniensibus Mæmacterionis sextus.» Et hæc quidem sunt Epi phanii verba, quibus significare potius videtur, quo mensis Januarius nomine apud illas nationes die mensis Januarii natalem Christi diem celebrarent. Quod autem idem Epiphanius Christum octavo Idus, sive sexto Januarii die natum esse addidit, in hoc certe ab Hieronymo ita vapulat: Apud orientales populos, Hieronymi verba sunt post collectionem frugum et torcularia, quando decima deferebantur in templum, October erat primus mensis, et Januarius quartus. Quintam autem diem mensis adjungit, ut significet baptisma, in quo aperti sunt Christo cœli, et Epiphaniorum dies buc usque venerabilis est; non ut quidam putant na talis in carne; tunc euim absconditus est, et non apparuit. › Cæterum Clemens noster de Christi natali die non suam, sed aliorum opiniones protulit. Hos au tem quidam hæreticos fuisse opinantur. Sed quia Clemens nullum ibi nominat, imo vero quia Basil dianos ibidem, aliis omissis, nominatim appellat, id non videtur certum omnino et indubitatum. Cum autein ipse Clemens aperte dixerit hanc non omnium, sed aliquorum tantum fuisse sententiam, inde haud incerto colligere possumus plures alios ab ea discessisse. Quo autem die Ægyptii hunc diem Christi natalem contigisse crediderint, illiusque celebraverint solemnitatem, ita refert Cassianus" ● Mos iste in regione Ægypti servatur ex institu tione antiqua, ut peracto Epiphaniorum die, quem sacerdotes illius provinciae dicunt esse diem bapti smi Christi, vel nativitatis ejus secundum carnen. Unde et de utraque illa unam tantum faciunt solemnitatem, non duas, sicut fit in Occidentis partibus. › Variæ igitur, uti ex dictis liquet, in una eadem que regione, sive in iisdem provinciis et regais olim fuerunt, atque etiain nunc sunt de illo ipso die opiniones. Recentiorum etenim quatuor poús simum sententiæ numerari possunt, quarum prima quorumdam est, qui hunc diem assignari el definin posse inficiantur. Secunda Calvisii et Scaligeri, qui illum sub Septembris finem contigisse contendunt. Tertia Nisbeli Christum initio Aprilis ipsa mortis ipsius die et hora natum esse aflirmat. Quarta de nique est Baronii, Petavii, aliorumque quampluri morum, qui hunc diem ex veteri Ecclesiæ traditione in vicesimum quintum Decembris incidisse existi mant. Quibus autem harumce opinionum assertores nitantur rationum firmamentis, si scire aveas, TI desis Baronium in Notis ad Martyrolog. 25 De cembris, et in Apparat, ad annal. § 120 et seqq.; Calvisium cap. 465 et 47 Isagog. chronol.; Scalige rum lib. vi De emendat. temp., pag. 506 et seqq., et lib. 1 Can. isayog., pag 305 et seq.; Pelavium in citatum Epiphani locum, et lib. 11 De doctr. temp., cap. 1 et seq., et cap. 7; Baillium lib. Operis bist, quæst. 1, 2 et 3; Pagi iu Apparat. chron. § 138 es seq., atque alios. Quot annos Christus publice concionatus sit, ac de ipsius mortis anno, mense el hora, alque de numero Graco zin, 318, crucis et nominis illius typo ac figura. Clementem nostrum varias de natali Christi Do mini die opiniones referentem, et audivimus, el quid contra doctiores viri dixerint, palam ac more nostro sincere et ingenue ante omnium posuimus oculos. Quid autem ipse de unico Christi post ba ptismum suum prædicationum ac proinde ulumo illius vitæ anno scripserit, eodem animi candore jam exponamus. Certum quidem illud videtur, quod ab ipso ali cubi scriptum legimus 13: Tricesimo quidem anno prædicavit Dominus. Sed alibi postquain hæc "CullaL * Strom. 1. 1, p. 340.. "bær. 51, § 24, p. 446. 10, c 1. 23 Strom. 1. vi, p. 638. 33 Jer. in cap. Ezechiel., 728. p.

Car Christus cælibem vitam duxerit? Ipsum esse inexplicabile sacrificium et vitæ æternæ ostium, atque solum omnium hominum magistrum; et quid de illius apud inferos prædicatione Clemens senserit. primo quidem Isaiæ, qui bovis et ursæ figura Ju dæos ac gentiles simul futuros, et Deum ab agri be stiis benedicendum prædixit ". Postremo suffragium adhibet Psalmistæ, qui futuram gentilium salutem in duobus psalmis haud obscurius designasse ipsi videtur 68. Cur Christus cælibem in hoc mundo vitam duxe rit, tres plane, quae observatione dignæ sunt, rationes Clemens reddit: Primum quidem, ita ille loquitur, propriam sponsam habuit Ecclesiam; deinde vero nec homo erat communis, ut opus ha beret etiam adjutore aliquo secundum carnem; ne que erat ei necesse procreare filios, qui manet in æternum et natus est solus Dei Filius. › Quibus sane verbis non modo supreina Christi divinitas, de qua superius disputaturn est, disertissime asseri tur; sed tria etiam non minimi sane ponderis au ctor noster profert argumenta, quibus pulchre osten dit cur ipsemet Christus per totum mortalis vitæ suæ tempus cælebs permanere voluerit. Docet præterea Clemens illum esse non tantum inexplicabile, ut ipse loquitur **, sacrificium, quod pro nobis sanctificatur, et ostium per quod solum omnes homines, etiam philosophi, si salvi esse velint, in cœlestem patriam ingredi possunt; sed eum quo que solum esse omnium hominum magistrum et præceptorem: Solus, inquit ", est magister, qui est solus altissimi casti Patris, qui erudit hominem., Quinimo alibi addidit: «Is est magister omnium quæ orta sunt, Dei consiliarius, qui præscivit om nia. Is autem ab alto, a prima mundi constitutione multifariam multisque modis et docuit et perficit. › Sed in hoc Clemens erroris condemnatur, quod tradiderit Christum, divinum præceptorem nostrum, his qui in inferno detinebantur, sive Judæis, sive gentilibus, annuntiasse Evangelium, ita ut ii´‹ qui prae cæteris egregie vixerant, et eorum quæ pecca Aliorum porro, qua ipse ex ratione desumit, ar gumentorum hoc in primis fundamentum est. Cum de solis qui pie et juste, etiamsi non perfecte, vi tam egerunt, paganis loquatur, neque æquum, ne que credibile censet eodem atque impios et injustos supplicio affici. Nam quis, inquit ", sauze mentis et justorum et peccatorum animas esse existimave rit in una condemnatione, injustitiæ maculam in urens Providentiæ?, Dei itaque, pergit ille, qui per sonarum non est acceptor, consilium, providentiam, bonitatem, omnipotentiam decebat ut gentiles, sicuti diximus, justi, non secus ac Judæi, quocunque tandem in loco essent, a Christo vel apostolis edo cti et vera cognitione informati, post actam eorum quæ admiserant peccatorum poenitentiam, æterna salute donarentur. Hæc sane fuit Clementis opinio ex Hermæ potis simum delibata Pastore, cujus non solum hoc in loco, sed alio etiam in libro ipsissima verba tran scripsit An autem illius mentem et sensum sit as secutus, haud exgiua sane dubitandi ratio est. Quæ enim Hermas de illa apostolorum apud inferos præ dicatione scripsit, ea allegorico sensu intelligi posse alibi ostendinius 88. Contra vero Clemens non solum illa litterali sensu accepit, verum etiam nulli par cit operæ et labori, omnique argumentorum genere probare nititur Christi apostolorumque prædicatio ne paganos, non secus atque Judæos, qui pie in hac vita, etsi non perfecte, vixerant, adductos fuisse ad 176 poenitentiam, qua deinde æternam salutem adepti sunt. Eidem opinioni subscripsit Jobius, cujus apud Pho tium hæc sunt verba: Princeps apostolorum cur runt ducti sunt pœnitentia..... salvi fierent pe iis qui in carcere erant spiritibus veniens prædi propriam uniuscujusque cognitionem.", Dixit auten Hebræis aut gentilibus; dubius enim hæsit, an solis Hebræis Evangelium a Christo fuerit annuntiatum. Quamobrem cuin paganos homines, qui pie vitam egerant, ejusdem gratiæ et misericordiæ participes factos putaret, hæc idcirco adjecit: «Sin autem Ju dæis solum annuntiavit Evangelium, quibus defuit ea quæ est per Christum agnitio et fides, clarum est utique quod cum apud Deum nullus sit perso narum respectus, apostoli quoque, sicut hic, ita et illic annuntiarunt Evangelium iis qui ex gentibus erant apti ad conversionem. › Neque porro hanc sententiam obiter strictimque, ut sæpius alibi, proponit et perstringit; sed omnes contendit animi nervos ut eam probet, omnibusque, si fieri possit, plane persuadeat. Varia siquidem ar gumenta tum ex sacræ Scripturæ et Herinæ Pasto ris auctoritate, tum ex ipsamet ratione petita con gerit, quibus eam, quantuin in se est, demonstrare conatur. Primum autem Scripturæ testimonium, paulo aliter quam ex Septuaginta interpretatione, ex Jobi libro desumptum est, quo infernus, hoc est, ut putat Clemens, non locus, sed ii qui in inferno erant, vocem virtutemque Christi audivisse perbi bentur. Alia vero testimonia ille depromit præser tim ex Evangelio, ubi post Christi morteni multa mortuorum hominum corpora, ut ad meliorem, inquit, locuiu» transferrentur, resurrexisse legi mus. Tum deinde hanc opinionem suam alio duplici testimonio connititur stabilire et corroborare; ac 7 Stroin. l. III, 631 et seq. p. 658. cavit. … … … …. hoc est infideles, qui propter infideli tatem suam peccatores remanserunt, damnantur, quasi plane caro facti et divulsi a spiritu; quol quot autem etiam apud inferos, Christo, qui erat ipsa justitia, crediderunt, spirituali lætitia perfruuntur.» Alii adhuc longius progressi sunt, quales fuera auctores libelli sive sermonis De Paschate, et com mentariorum in Pauli Epistolas apud Ambrosium *º, nec non apud Gregorium papam Georgius pre sbyter, et Theodorus Ecclesiæ Constantinopolitane diaconus, contra quos ille sic disputat: Sed ne dilectionem vestrain in mea disputatione immorer, quid de hac hæresi Philaster in libro quem De ha resibus scripsit, dixerit, cognoscat, cujus hæc sunt verba Sunt hæretici, qui dicuit Dominum in in fernum descendisse, et omnibus post mortem etiam ibidem se nuutiasse, ut confitentes salvarentur. › Inter hæreses quoque eamdem opinionem ita re censet Augustinus Alia, inquit, descendente ad inferos Christo, credidisse incredulos, et omnes exinde existimat liberatos. Quapropter posiquam ille hanc, sicut et superiorem Clementis, aliorum que sententiain in sua ad Evodium «ª epistola egre gie confutavit, erroneamque esse convicit quid catholica fides præscripserit, his explicat ver bis Quamobrem tencamus firmissime quod fides habet fundatissima auctoritate firmata.... In qui bus etiam hoc est, quod apud inferos fuit (Christus) solutisque eorum doloribus, quibus eum erat im 446. lib. v Strom. pag. 580 et 590. 4º 1. iv, p. 539. 5 Job XXVIII, 22. Isai. xɩ, 7; XLIII, 20. * psal. ix, ibid., p. 637.·×7 Strom, 1. 11, p: 379. sup. f. Appar, dissert. 4, art. 18. CCXXII, pag. 628. 1. vi, epist. 15. Ambr., appen., serm. 35, Aug., 1. De hæres., § 79. ibid. vi, p. 644. 12, 16; et xv, 11. Phot., Bibl., coil. "Gregor. Magn., 437, in c. v Epist. ad Rom., v. 15. epist. 164, ad Frod.

est philosophi, td atd flohy spentov xal pera- nec stationum, quæ et ipsæ quidem dies habent Santov, id quod ex voluptate verti aut mutari potest. Quid autem de triplioi illa amicitia sentiendum, sic ille concludit: Est ergo una quidem philoso phi amicitia, altera vero hominis, tertia autem animalis. Revera enim Dei est imago homo benefa ciens, qua in re ipse etiam beneficio afficitur, sicut gubernator simul servat et servatur. Quibus certe verbis ille significat tertium amicitiæ genus mere esse animale, ac proinde homine rationis compote haud prorsus dignum; secundum vero esse bonum; sed primum esse optimum. Secundo etenim amici tiæ genere homo in alios heneficus quidem est, sed tantum xarà apolohy, ex remuneratione, qua quis collati beneficii vices sibi rependi exspecial. At primum amicitiæ genus ex virtute et ratione oritur, atque eo homo de quibuslibet aliis homim bus sine ulla vicissitudinis spe bene meretur, illos que beneficiis afficit. 209 Hunc autem Clemens dicit esse Dei imaginem, qui eo ipso quo alios be neficiis ornat, iisdem ipse suis beneficiis ornatur. Quid porro, quod alibi docet tam eos esse miseri cordes, qui quatenus possunt, aliorum miserentur opemque eis ferunt, quam illos qui, cum non vɔ leant, id quantum in ipsis est et cupiunt, et sincero ad illud faciendum animo sunt parati? Utrosque autem pro voluntatis modo bonorem mercedemque accepturos certo pollicetur. De quibusdam Christianorum moribus et institutis. Huic de Christianorum virtutibus disputationi ea subnectamus, quæ de ipsorum moribus Clemens suis Stromatum libris identidem inseruit ". De gno stico › autem ubi illè disserit, ibi scribit ab ipso intelligi quartæ et sexta feriæ, sive dierum Mer curii et Veneris ænigmata; haud dubie quia Chri stiani oinnes his diebus jejunabant. Et vero Epi phanius illud utriusque diei jejunium ab apostolica sanctione, ut saltem traditione sic repetivit ‹ Quis est, uspiam terrarum, qui non in eo con sential, quartam sextanive feriam solemni in Ec clesia jejunio consecratam? Quod si ex apostolo rum constitutione repetenda nobis auctoritas est, cur illis quartæ sextæve feriæ jejunium perpetua lege sancitur, excepta Pentecoste....... Quod si de quarta sextave ſeria nullam omnino in constitutione sua mentionem apostoli fecissent, aliis tamen ar gumentis licebat úti. Quanquam ea de re est ab llis accuratissime scriptum, idque ipsum ab Ec clesia susceptum, communi est consensione firma tum, antequam Aerius ullus cum Aerianis ex sisteret. > Itaque hoc jejunium quadam lege ab apostolis, in eorum forsitan Constitutionibus lata ", indictum fuisse Epiphanius perhibet. Verum quia non o nino certa erat harum apostolicarum Constitutio num auctoritas, ne quid contra Aeriani mussitarent, eam Epiphanius plus quam par erat urgendam esse procul dubio non censuit. Quamobrem Aeria norum de jejuniis errorem invicto refellit argu mento, ex eorumdem apostolorum tam constanti traditione desumpto, ut nullus, ne quidem hære ticus homo, eam respuere merito unquam potuerit. Tertullianus autem testatum quidem similiter facit 60 hoc idem jejunium ab apostolis profluxisse; sed baud obscure insinuat catholicos hommes exi sumasse se nulla præcepti legead illud servan dum teneri: «Sic et apostolos, inquit, observasse, mallum aliud imponentes jugum certorum, et in commune omnibus obeundorum jejuniorum, proinde 87 Strom. 1. vii, p. 744. 38 contr. Aerian., et 20, ac l. vII, c. 23. lib. De jejunio, c. 2. 10 in Levit. Expos. fid., § 22, p.1104. “epist. 2 ad De cent., c. 4. b. De divin. quartæ feriæ et sex'æ, passive tamen currant, ne que sub ulla lege præcepti, neque ultra supremam diei, quando et orationes fere hora nona concludat de Petri exemplo, quod Actis refertur. Ita ille, post suam ad Montanistas defectionem, orthodoxos loquentes inducit. At eos ab hoc homine, hæreti corum partibus jam pertinacius addicto, male et perperam redargui testis sane locupletissimus ci tari potest Augustinus, qui ad Casulanum hæc in verba scripsit: «Si autem quoniam buic quan tuin potui, sufficienter me respondisse puto, de hac.re sententiam meam quæris; ego in evangelicis et apostolicis litteris, totoque instrumento, quod appellatur Testamentum Novum, animo id revol vens, video præceptum esse jejunium. Quibus au tem diebus non oporteat jejunare, et quibus opor teat præcepto Domini vel apostolorum, non invenio definitum. Sed responderi forte posset ibi Augu stinum alicujus tantummodo decreti, in sacris Novi Testamenti Scripturis præscripti, fecisse mentio nem, minime vero de alio quopiam ab apostolis post Christi in cœlos ascensionem deinceps stabi Kito. At urgeri quoque potest, si quoddam ab iis Augustinus verbo et sermone datuin cognovisset, illud ab ipso debuisse, uti res postulabat, in me dium proferri. Utcunque porro rem se habuisse dixeris, nullus plane dubitandi locus est prædictos jejuniorum dies ab omnibus Christianis, si hæreticos quosdam ex cipias, fuisse religiosissime observatos. Nam præter laudatos a nobis auctores, id certe ab Origene lu culentissime traditum legimus: Habemus, inquie bat ille, quadragesimæ dies jejuniis consecratos. Habemus quartam et sextain hebdomadæ, quibus solemniter jejunamus. › Cur autem duobus illis diebus Christiani jejuna rent, hane Epiphanius affert rationem **: Quarta sextave feria jejunium ad horain usque nonam in dictum, propterea quod quarta feria comprehensus est Dominus, et sexta in crucem sublatus. Ideo per illos dies jejunandum esse decreverunt apostoli, ût impleatur quod scriptum est: Cum sublatus ab eis fuerit sponsus, tunc jejunabunt ***.» Ad idipstan redit, quod paulo aliter enarrat Augustinus"; Cur quarta et sexta maxime jejunet Ecclesia, illa ratio reddi videtur, quod considerato Evangelio, ipsa quarta sabbati, quam vulgo quartam feriam vocant, consilium reperiuntur ad occidendum Do minum fecisse Judæi. Intermisso autem die....... deinde traditus est ea nocte, quæ jam ad sextam sabbati, qui dies passionis ejus manifestus est, pertinebat...... Hoc ergo die intermisso, passus est Dominus, quod nullus ambigit sexta Sabbati: qua propter et ipsa sexta recte jejunio deputatur.» Addit porro Augustinus Romanam et quasdam Occidentis, minime vero Orientis, Ecclesias idem sabbati servasse jejunium. At summus pontifex In nocentius primus 6, non secus ac Isidorus Hispa lensis "jejunii feria sexta et sabbato observandi mentione facta, nullum quartæ feriæ, ne minimum quidem, verbum faciunt. Denique Nicolaus primus 67 ad consulta Bulgarorum respondet sexta qualibet per annum feria, exceptis tamen quibusdani festis, jejunandum; quarta autem feria cujusque arbitrio id permittit. Ex quibus haud absurde colligi forsi tan potest, nullani ab apostolis de his jejuniis, uti paulo ante dicebamus, scriptam fuisse legem. De iisdem porro jejuniorum diebus, si vacat et lubet, adisis Petavium in citatum a nobis ultimum Epi phanii locum, necnon et Cotelerium in Constitutio hæres. 75, § 6, p. 910. * lib. ▼ Constit. apostol., c. 15 69 hom. epist. 36 ad Casul,, § 25, p. 78, et § 32, p. 81. 3. Luc. v, 35. epist. 36 ad Casulan., § 30, p. 80. officiis, c. 42. 7ad Consult. Bulgar., c. 4.

Isidori libro, qui Expositionum prophetæ Barchor Non inde tamen ullus inferat Valentinianorum er titulum præferebat, ostendit Clemens philosophos gentiles ex sacris nostris scriptoribus plura fuisse mulualos 28. Carpocratis porro, ejusque filii Epiphanis, com memoratos ab eodem Clemente nostro errores, seu potius errorum portenta, in superiori libro a nobis indicata quoque fuerunt". Atque inde hand ab surde colligi potest eos Carpocratis discipulos esse, quos Clemens tacito nomine exagitat, pro pterea quod omnia indifferentia, id est nihil bonum aut malum esse ridicule prædicarent. Major autem in eo videbitur obscuritas, quod idem auctor noster ubi exsecrandas Carpocratiano rum synaxes et nefariam de uxorum communitate opinionem impugnat, ibidem de ipsomet Carpo crate adjecit: ‹ Mihi videtur Platonem male in tellexisse, in Republica dicentem oportere esse com munes omnium uxores; ut qui diceret eas quidem, qua nondum nupserant, esse communes eorum qui essent petituri, quemadmodum theatrum quo que est commune spectatorum: esse autem unam quamque uniuscujusque qui præoccupasset, et non amplius communem esse eam quæ nupsissel. › Constat enim lege a Platone in suis De republica libris constituta sancitum, ut uxores atque etiam, si fieri posset, liberi omnibus communes essent. Sed ubi Plato ab illa uxorum post nuptias commu nione aliquem prohibuerit, vel ubi saltem ille si gnificaverit statam suam legem ad cælibes tantum pertinere haud ita facile dixeris. Nam citato a nobis Joco, atque etiam in Timæo, plura de nuptiis et uxorum communitate disserit 27; at nullum ibi de illa post nuptias exceptione verbum. Itaque Clemens ea, quæ de uxoribus ibi a Platone scripta legimus, ex aliis forsitan explicanda esse putavit, quæ in sexto De legibus libro 18 de nuptiis et conjugiis ab illo disputata sunt. Denique Epiphanius hanc seu veram, seu falsam Platonis interpretationem non Carpocrati, sed Epi phani ejus filio ascribit". Quid autem vetat, quin ab utroque impio cum patre tum filio profecta fuerit? Cæterum describit Clemens " quis Epi phanes, uti alibi adnotavimus *1 ille fuerit, et longum fragmentum ex illius De justitia libro ex bibel mus Ex hujus autem Carpocratis schola, sicuti dixi prodiit Prodicus, qui tanquam novæ hære seos conditor a Clemente nostro notatur 34 perbi beturque arcanos habuisse Zoroastris libros. Secta tores autem Prodici se Gnosticos falso nomine vocabant, quorum errores, sicuti et memorata a nobis alibi crimina, auctor noster recenset et confutat. Testatur vero hos a Cyrenaicis philoso phis absurdam illam hausisse opinionem, qua impii homines docebant ‹ non esse orandum *6. › Cum his porro quemadmodum et cum Marcionistis et aliis ejusdem farinæ hæreticis, Bene, inquit Cle mens actum esset, si scire potuissent ea quæ sunt prius tradita. › Præterea ille ibi citat 38' ex cujusdam, tacito nomine, hæretici libro fragmen tum. At illud aut ipsiusmet Prodici, aut ex ejus asseclis alicujus esse haud plane immerito videri potest. De his adhuc id a Clemente nostro scriptum alic ubi nobis occurrit ": «Si hi quoque, sicut Valen tiniani, spirituales posuissent communiones, sus cepisset ſorte, lowç, aliquis eorum opinioncm. › rores aut probatos Clementi fuisse, aut saltem ipsi non omnino improbatos. Eo enim impudentiæ cùm devenissent Prodici sectatores, ut públicain Vene rem et meretriciam conjunctionem mysticam sa ciamque communionem appellare non erubescerent; hine Clemens ut eorum impudentiam validius re tunderet, non affirmate, sed dubitanter dixit quem dam fortasse in eorum opinionem pedibus iturum, si spiritales tantum communiones, sicut Valenti niani, admisissent. Valentinus autem a Clemente nostro idcirco va pulat 4, quod falso et impie asseverare auderet suos sectatores ab initio esse immortales, vitæ æter næ filios, et genus electum atque orthodoxos di ceret esse animales. Hanc sane ob causam; ‹ Va lentiniani, ait auctor noster ", cum nobis quidem simplicibus fidem tribuerint, sibi qui natura salvi fiunt, volunt esse cognitionem ab excellentis abun dantia seminis, dicentes eam esse magis a fide se paratam quam spirituale ab animali. Verum hæc eorum impietas, cujus etiam Theodoretus me minit, a Clemente alibi exploditur. De his porro et aliis Valentini, ejusque discipulorum erroribus fuse alibi disseruimus**; atque inde colligitur Acha moth seu Enthymesin eam esse, quam Člemens ab iis perhibet matrem nuncupari *. Cæterum ille ejusdem Valentini ad confutandos Basilidianorum errores citat epistolam *. Quod quidem Hervetus, qui de illius obscuritate expostulat, non satis ad vertisse videtur. Alias quoque ejusdem Valentini citat epistolas 7, quarum una ad Agathopodem data fuerat, ubi tantam docebat fuisse Christi continen tiam, ut cibos non egereret. In eum autem, uti di ximus, errorem impegerat*, quia Christi corpus tam stupenda arte compositum opinabatur, ut nec videri, nec contrectari, nec quidpiam pati unquam posset. Ex hac tamen Valentini epistola atque er rore quantumvis absurdo auctor noster falsas alio rum hæreticorum captiones diruit et evertit. Magni porro inter Valenuni discipulos nominis fuit Heracleon, cujus falsam de martyrio opinio nem Clemens refutat. Sed de illo, et eo, qui ab eo dem Clemente nostro ibidem citatur, commentario alibi fecimus sermonem 49. De Marcione ejusque sectatoribus, de Cassiano el Taliano, de Antitactis, de aliis quorum nomen re ticetur, de quibusdam Gnosticis, et de Encratitis, Hydroparastis, Phrygibus, Docelis, Ophianis Cainistis, Peralicis, Hæmatitis et Eutychitis. Errores Marcionis, quem Ponticum Clemens vocat 50, cæteris fere omnibus frequentius acrius que impugnavit. Cujus nulla videtur verisimilior esse ratio quam quia falsa hujus hæresiarchæ et absurda documenta ab illo, vel ab aliis propugnata, 233 in Ecclesiam magis grassabantur. Eo auteni nomine Clemens illum castigat, quod perversas opiniones suas a Platone se hausisse falso jactita ret Cæterum, ait Clemens ", satis dilucide osten sas esse existimo externorum alienorumque dogma tum occasiones, Marcionem ingrate et indocte accepisse a Platone. Neque id generatim tantum de nefariis illius documentis asserit, sed nominatim de materia, quam malam esse somniaverat: ‹ Et ut paucis, inquit ", dicam, non dedit Marcioni oc casionem, ut malam existimaret materiam. › Quod ** Strom. 1. vi, p. 641. 34 Appar. loco cit., art. 3.» Strom. I. 111, pag. 451 et seq. 26 Stroin. 1. 1, p. 430, 436 et seq., p. 448. 17 Plato, tom. I. lib. v De rep., p. 457 et seq.; Timæ., tom. III, p. 772 et seq. 89 Hæres. xxx11, § 4. 90 Strom. 1. 1, p. 428 et sey. Appar. 1. n, loco cil., 3. Strom. 1. 1, pag. 304. Appar, 1. u, loc. cit. § 3. * Strom. 1. m, p. 438 et seq. Ap paral. 1. 1, loc. cit. Strom. 1. Vit, p. 722. *7 ibid., p. 762. 38 l. 11, p. 438. * ibid. l. iv, p. 509 et seq. *¹ f. 11, p. 363. 1. Hæret. fab., c. 7, p. 200. 48 Strom. 1. v, p. 546. 11, c. 4, § 2. 1. iv, p. 510.1. 11, p. 409. 592. " Appar, 1. 11, dissert. 1, c. 4, art. 3, § 3. * ibid., p. 375 ** 1. m, p. 436. et 1. in, p. 450. * 1. m, p. 434. * Appar. 1. Strom.l. IV, p. ibid.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. lib. 1, ubi de litterarum et obeliscorum inventione, ac tandem tom. III OEdip. Ægypt. diatr. 2, pag. 42 et seqq. Lege etiam Pierium De hieroglyph. lib. XLVII, pag. 351, etc. protulit prætermittere non possumus. Primum cap. 5, pag. 124, et lib. 1v, pag. 372, prius vero autem ab illo his narratur verbis: Aiunt quidem certe Idanthuram Scytharum regem, ut refert Phe recydes Syrius, Dario, qui Istrum trajecerat, bellum minantem, symbolum misisse pro litteris murem, ranam, avem, jaculum, aratrum.» Quæ quidem Orentopagas et Xiphodres interpretati sunt. Ab Herodoto autem eadem historia sic describitur 95 Ad ultimum Darius inopia rerum laboravit. Id reges Scytharum intelligentes, mittunt ad eum cum muneribus caduceatorem, ave, mure, rana et quin que sagittis. Atque ibidem continenter addidit hæc symbola a Dario ipso et Gobrya eodem modo atque Clemens dixit ab Orontopaga et Xiphodre explicata, Persarum vero regem non Idanthuram, sed Idathyr sum nuncupatum fuisse. Verumtamen Clemens an ctorem citat Pherecydem Syrium, Herodoto anti quiorem, atque idcirco fide procul dubio non minus dignum. Illius porro, de quo nos alibi uberius, Cle mens noster non semel meminit, Aliud quoque symbolicum exemplum ex Ana charsi Scytha ab eodem Clemente nostro desumi tur.Nobis vero nihil plane necesse est illud fusius prosequi, quippe quod a Laertio 97 et Plutarcho 98 probatum invenies. Cæterum de aliis septem Græciæ sapientum symbolicis ænigmaticisque proverbiis atque sententiis nonnulla a nobis infra perstringen tur. Præ cæteris porro omnibus Ægyptii in occultan dis mysteriis suis majus studium ac plane singula rem operam adhibebant. Quamobrem illi ‹ non quibuslibet, inquit Clemens ⁹, cea quæ erant apud ipsos, committebant mysteria; neque rerum divi narum cognitionem deferebant ad profanos, sed ad eos solos, qui erant ad regnum perventuri, et ex sacerdotibus iis, qui judicati fuerant probatissimi et educatione, et doctrina, et genere. His satis congruunt ea quæ Plutarchus de iisdem scripto hune in modum consignavit 1: Reges aut ex sacerdoti bus, aut de bellicosis legebantur; cum hæc gens ob virtutem, illa ob sapientiam in honore et auctori tate esset. Qui autem e bellicosis creabatur rex, statim se sacerdotibus dabat, ac philosophiæ fiebat parti ceps, pleraque fabulis occultantis ac sermonibus obscura veritatis indicia et argumenta habentibus; quod sane ipsi declarant, ante templa sphinges plerumque collocantes. Quam in rem vide adhuc, si lubeat, Kircher. Obel. Pamph. lib. 11, cap. 1 et 2. Quomodo autem Ægypti mysteria sua absconde rent, Clemens sic explicat: Jam vero, inquit *, qui docentur ab Ægyptiis, primum quidem docent Egyptiarum litterarum methodum, quæ vocatur otokoуpaçixý, hoc est ad scribendas epistolas; se cundo autem sacerdotalem, qua utuntur iɛpoypau patɛiç, id est qui de rebus sacris scribunt; ulti mam autem poyduqixty, id est sacram quæ in sculpitur scripturam; cujus una quidem est per prima elementa xupoloyixn, id est proprie loquens; altera vero symbolica, id est, per signa signifi cans. Itaque Clemens triplicem docet fuisse apud Ægyptios litterarum characterumque rationem et formam, epistolicam seu vulgarem, sacerdotalem et hieroglyphicam: hujus autem duas esse species, nimirum primam proprie, seu per elementa, per signa autem loquentem alteram. Ilerodotus vero illam quoque duplicem esse testatur: «Litteris, in quit³, bilariis utuntur, quarum unas sacras vocant, populares alteras. Kircherus tamen putat qua druplex fuisse earumdem Ægyptiacarum litterarum genus. Videsis, si lubet, illius Obelisci Pumph. lib. 11, quo autem hieroglyphicæ litteræ in columais seu stelis, supra commemoratis, primum scriptæ, vel potius incisa fuerint, Syncellus sic enarral' Ex stelis positis, & tỷ Euptaxi Y, el exaralis sacræ dialecto, et hierographicis litteris a Thoth, qui est Mercurius primus; secundus Mercurias, Agathodæmonis filius, Tati pater, libros traduxit, quos in templorum adytis reposuit. Hunc porre post diluvii tempora, illum antea isthæc fecisse fe runt. Legesis Eusebium lib. 1 De præparatione evang., cap. 9. Quales autem fuerint hieroglyphicæ illæ littera, his stelis exaratæ, ex Ammiano Marcellino disces. Etenim excisis,» inquit ³, ‹ parietibus volucrum fe rarumque genera multa sculpserunt, et animalium species innumeras, quas hierographicas litteras appellarunt. Eam profecto ob causam Cyrillus Alexandrinus symbolicas figuras simplici litterarum nomine nuncupat 6: «Hi in templis et obeliscis litteras incidentes, nostris non utebantur, sed aliis figuris rerum naturas efformantes, obstrusam quam dam scientiam sapientioribus ingerebant. Lucanus etiam his carminibus cecinit' Nondum flumineas Memphis contexere biblos Noverat, et saxis tantum volucresque, feræque, Sculptaque servabant magicas unimalia lingues, Videsis in citata paulo ante Ammiani verba Valesii observationes. Quod Atque hoc ipsum est secundum symbolicum ge nus, quod Clemens, uti dictum est, in rebus cousti tutum esse tradit, ac plura illius nobis propouš exempla. Enimvero ‹ ex Ægyptiis, inquit ille ³,ali quidem in navigio, alii vero in crocodilo, solem ostendunt. Non longe aliter Eusebius, cujus libri ab llerveto procul dubio, ut ipse satis aperte de clarat, lecti non fuerant, hæc memoriæ prodiisse legitur Ægyptii aliquando solem hominis 240 cujusdam navigium crocodilo impositum conscet dentis symbolo repræsentant.» Ubi quid navigiem crocodilusque significent, haud plane absimili modo atque Clemens noster edisserit. At de iis Kir cher. tom. Il dip. Ægypt., syntagm. 1, cap. 5, pag. 159. Deinde vero Clemens addidit 10: • Diospoli quo que, que est urbs Ægypti, in æde sacra, quæ ro catur Pylon, expressus est puellus, signum genera tionis, senex vero interitus, et rursus Dei symbo lum accipiter, ut piscis symbolum odii, et alio rui sus significato crocodilus est signum impudentiæ. › Plutarchus autem ss ‹ Sai in vestibulo templi Mi nervæ erat insculptus infans, senex, demde acci piter, post piscis, ultimo loco equus fluvialis, llæc symbola notabant, infans et senex ortum atque in teritum, accipiter Deum, piscis odium, ut diximus, propter mare, equus fluvialis impudentiam. › Lege adhuc que ille paulo superius dixerat 13, nec non et Pierium Hierogl., pag. 218, atque Kircher., OEdip. Egypt., syntag. 12, cap. 2, pag. 581. De his porro et cæteris, ibidem a Clemente nostro commemoratis, Ægyptiorum symbolis, auribus, oculis, bove, equo, sphinge, homine, et alis, que Herveto incomperta fuere, vide citatos a obs proxime laudatorum auctorum libros, ubi ea enu cleare atque interpretari conati sunt. Sed in pri mis legendus Vossius lib. v De physiol. Christ, et Strom. lib. v, p. 567. 98 lib. 1, § 131 et seq., pag. 266. • Strom. lib. v, pag. 568. 97 lib. 1, in vita Pherecyd., § 104. 98 lib. De garrul. 99 Strom. 1. v, p. 566. lib. De Iside et Osiride, p. 354. Strom. lib. v, pag. 555. 11. 11, § 306, p. 103. P. 40. 1. xxi, cap. 15, pag. 539. lib. 1x contr. Juhau., pag. 229. ' Phars. lib. i111, v. 223 seqq. * Strom. lib. v, pag. 566. • lib. in Præp. evang., c. 11, p. 115. 1º Strom. 1. v, p. 566. "lib. De Isid. et Osirid., p. 363. * ibid., pag. 35$ et 355.

omnibus philosophis ætate esse provectiores". Ne que enim id certissimo tantum ipsorummet pagano rum, quorum pene infinitus erat numerus, scripto rum testimonio astruit et confirmat sed etiam ex assignata ab ipsis eorumdem auctorum suorum, seu philosophorum, seu sapientum, atque aliorum, nection et deorum ætate, ac variis illorum, atque etiam Hebræorum et Christianorum chronologiis uti infra a nobis fusius liquidiusque declarabitur. prehensionem, quæ comprehendit ea, quæ sunt, mentis manifestum cuilibet facit Hebræos paganis et præterita, et futura, quam nos docuit per suam præsentiam et per prophetas Dominus, estque hu jusmodi, ut non possit excidere, ut quæ à Verbo sit tradita..... Est autem philosophia", quæ in unaquaque hæresi (de iis loquor quæ sunt in phi losophia) reprehendi non possunt decreta cum vita congruente, in unam coacta electionem, quæ ipsa quoque a barbara divinitus data subrepta gra tia, Græca ornata sunt eloquentia.» Denique ut plura missa faciamus; Philosophiam, ait Clemens " sæpe diximus, id quod per philosophiam assequi tur veritatem, etiamsi sit singulare. › Duplex itaque auctor noster in humana gentili que philosophia distinguit documentorum genus. Ex iis siquidem unum recte dicta, et æquitatis, ju stitiæ, pietatis ac veritatis decreta complecteba tur. Alteruni autem a paganis philosophis excogita tum, falsa et erronea, ac sæpe sæpius impia conti nebat dogmata, quibus gentiles illi philosophi veram divinamque Hebræorum doctrinam vel labefactave rant, vel interpolaverant, vel penitus corruperant. Nam alia quidem, ut ipse loquitur *, 31, sulfurati alia vero male audierunt. In aliis autem aliqua qui dem dixerunt commoti, sed ea non reddidere per fecta; aliqua autem humana conjectura et ratione, in quibus labuntur. › In primo autem libro, hæc paulo enucleatins edisserit ": Est etiam in phi Ìosophia, quæ furto subrepta, veluti a Prometheo, tanquam aliquantulum ignis, aptum ad lumen, utiliter excitetur, et vestigium aliquod sapientiæ, et motus a Deo. In his autem latrones et fures fue rint, qui sunt apud Græcos philosophi, qui ante Domini adventum a prophetis Hebræis partes veri tatis, id minime agnoscentes sumpserunt, sed sibi tanquam propria dogniata adhibuerunt; et alia quidem adulterarunt, alia autem supervacanea quadam diligentia sophistice interpolarunt, alia au tem etiam invenerunt. Forte enim sensus quoque spiritum habuerunt.» Et paulo post ": Ex parte ea quæ suffurati sunt, vera quidem sunt; sciunt antem per conjecturam, et rationum moti necessi tatibus. Quod quidem præ cæteris omnibus a Py thagora et Platone factitatuin affirmat ". Censet igitür Clemens hoc posterius gentilis philosophiæ genus Christianis omnibus plane penitusque re jiciendam et explodendum; sed prius ab iis foven dum et amplexandum, atque ut illud assequantur, totis adnitendum ingenii animique viribus. Denique non minori ille evidentia Græcos phi losophos eo fures plagiariosque esse convincit, quod ex sacris Hebræorum libris omnia subripuerint ve ra sua decreta ac documenta. Quod quidem ille in de probat, quia eorum coryphæi et antesignani cuncta hæc placita ex Hebræis atque Ægyptiis, apud quos illi diu remanserant, aut viva voce, aut ex illorum scriptis, in linguam suam tunc redditis, delibaverant, Deinde vero varia multiplicique in Bductione singulatim recenset quænam sint do gmata, quæ ethnici philosophi divinis illis ex ſon libus hauserunt, 243 alque eos furti et plagii manifestissime coarguit ſuresque esse demonstrat. Præterea observat auctor noster ante Græcan Scripturæ interpretationem ipsas etiam mulie, es ab angelis quædam de divina providentia rebusque coelestibus documenta accepisse. Addit denique philosophos ex sacris prophetis varia excerpsisse dogmata, quæ aliquando bene et sæpius male in tellexerunt. Hæc est vera germanaque auctoris nostri de stu dio in gentili philosophia a Christianis hominibus collocando mens et sententia. Ad eam autem pro bandam tria ipsi demonstranda erant. Et primo quidem in illa philosophia gentili variisque ejus se ctis vera quædam placita et documenta inveniri. Secundo Hebræorum doctrinam, Moysisque libros cæteris omnibus Græcis cum philosophis, tum aliis scriptoribus esse antiquiores. Tertio tandem ex iis. dem Hebræis et Moyse decerpta fuisse illa veritati et æquitati consentanea doginata, quæ Græci phi losophi suis in scholis atque scriptis docuerunt. At tria hæc ille in suis Stromatum libris invictissime demonstrat. Primum siquidem palam ostendit in qualibet phi losophorum secta quædam decreta, vel plura vel pauciora veritati consona revera reperiri. Quamvis autem illa in eorum libris et scriptis longe a se in vicem dispersa disjunctaque lateant, quisquis ta men ea simul collegerit secumque composuerit, veritatem citra periculum contemplabitur 85. Secundo variis Clemens validisque rationum mo » Strom. 1. vi, p. 642. lib. 1 Strom., p. 298 et 88 jbid., p. 502 et seq. 1. vi, Hist., c. 19, p. lis igitur firmissimis rationibus et argumentis evidentissime Clemens colligit vera quædam a pa ganis philosophis asserta et, tradita fuisse docu menta, atque in hanc ethnicæ philosophiæ partem Christianis omnibus hand indiligenter incumben dum. Porro autem sicuti certum est plures ab eo in suam postmodum adductos fuisse seutentiam, ita sane ille neque primus hujusce opinionis auctor et assertor, neque ante omnes alios philosophicum studium cum sacris Christianorum litteris conjun xisse nobis videtur. Testatum siquidem Eusebius nobis facit Origenem ut nonnullis, qui nimium ejus in gentili philosophia studium reprehendebant, se ipsum purgaret, hæc quadam in epistola scripsisse" Cum totum me addixissem verbo Dei, ac de no stra eruditione fama jam crebrior spargeretur, con fluentibus ad me nunc hæreticis, nunc Græcarum disciplinarum studiosis, et maxime philosophis, scrutari hæreticorum dogmata, et quæcunque a philosoplris de veritate jactantur, excutere consti tui. Atque hoc fecimus Pantæni illius, qui ante nos multis profuit, exemplum secuti, qui quidem hujus modi̟ cognitione non mediocriter instructus fuit; tum iteractæ, qui nunc inter presbyteros Alexan drinæ sedet Ecclesiæ, quem ego apud magistrum philosophiæ reperi, quintum jai aunum ei operami danteur, priusquam ego ejusmodi doctrinaṁ au scultare,cœpissen.» Tuin continuo addit Eusebius Atque idcirco cum vulgari veste antea usus fuis set, ea deposita, philosophicum induit habitum, que etiamnum retinens, Græcorum libros stu diose evolvere non desistit.» Origenis autem verba aperte indicant datam a Pantano philosophiæ ope ram, Atqui Clemens noster, ut superius adnotavi mus, fatetur eumdem Pantænum fuisse suum præ ceptorem. Nullus igitur dubitandi locus esse vide tur, quin prius Pantænus quam noster Clemens sacræ Scripturæ veræque philosophiæ studium con junxerit. Utrum autem ab aliquo alio ante Pantæ num id factum sit, cum ab Origene, tametsi ad rem suam id plurimum conduceret, silentio præter mittatur, nec nos quidem certo definire audemus. * ibid. p. 694. ibid. p. 642. ** l. 1, p. 312. “ibid., p. 320. *l. v, p. 560. * ibid., p. 305 el seq. 37 ibid. p. 320 el seg seq., p. 314 et 315; 1. vi, p. 675. ibid., p. 312, 318, 512.60 1. v, p. 560, 591, etc. 11. v, p. 550. 1 Euseb.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. Contraria huic opinioni argumenta solvuntur et re felluntur. Quamvis Clementis sententia, a nobis sincere exposita, hisque, quos notavimus, circumscripta finibus et terminis, nihil plane nisi verissimum et omnibus facile probandum complectatur, plures tamen illius tempore non infimi apud Christianos nominis adversarios habuit “. Quocirca varia eorum argumenta Clemens tanto integrius candidiusque proponit, iisque tanto accuratius respondere et sa tisfacere conatur, quanto gravior et illustrior vide batur esse illorum in Ecclesia auctoritas **. ▲ diabolus, sive falsi prophetæ furto aliquid Hebræis eripuerint, constat sane illos nobis vera quædam reliquisse documenta, quæ a Christianis aliquo non sine fructu excipi possunt Ex his autem aliqui objiciebant philosophiam in hominum perniciem atque exitium non a Deo, sed a malo auctore et ipsomet diabolo profectam. At quonam modo, respondet Clemens philosophiæ et dialecticæ inventor dici potest diabolus, quem Christus, cum ab eo tentaretur, sapienter clusit? Quid autem, quod diabolus aliquando in lucis com mutatur angelum, qui vera quædam et hominibus utilia annuntiat? Tunc autem tantummodo decipit homines, cum per vera, quæ dicit, illos traducit in errorem et mendacium. De ea autem duntaxat phi losophia quæstionem esse diximus, que sincera el certa, nallaque erroris et false opinionis fuli gine corrupta, sempiternæ veritatis documenta nobis tradidit. Ad hæc vero, etiamsi nonnulla ab aliquo impe rite dicantur, ea tamen idcirco non damnari, sed an veritati consentanea sint, attente examinari debent. Postremo cum Græci philosophi ea, uti vidimus, quæ vera docuerunt, ex febræis delibaverint, si ea vel sponte sua, vel metu aliquo contemnant aut respuant, nobis certe non minus utilia atque etiam necessaria ac divinitus transmissa sunt. llæc autem, sicut jam diximus, illa est Græca philosophia, at Christianis amplectenda, ac nostræ etiam religionis fundamentum *. non a Rursus itaque Clemens postea ostendit diabolo, sed à Deo ipso revera ortam esse philoso phiam, utpote quæ homines reddat virtute prædi tos, et cujus usus Græcorum omnium optimis et præstantissimis datus fuerit. Quinetiam gradatione facta, ille demonstrat omnipotentem Deum, divi numque illius Verbum, esse primum veritatis veræ que doơtrinæ magistrum et præceptorem. Contra vero 69 arguebant aliqui Græcam philoso phiam casu utcunque et exiliter veritatem › con sequi; vel si quæ vera doceat, hæc fuisse furto sub lata. At omne furtum cum malum sit, illud nou Deo aut ejus prophetis, sed diabolo aut inferioribus potestatibus utique ascribendum est. At sane utrum que a Clemente nostro facile solvitur. Ad primum quippe respondet 7: Si non comprehendit Græca philosophia veritatis magnitudinem, et est adhuc imbecilla ad mandata Domini exsequenda, at regali quidem maxime doctrinæ viam præparat, utcunque castigans et mores prius informans, et ad susci piendam veritatem confirmans eum, qui opinatur (seu existimat) esse providentiam. › Ad secundum vero: Aliquam, inquit utilitatem habuit fur tum, quod redibat ad homines, non quod is qui sub ripuit utile sibi proponeret, sed providentia ad utile dirigeret audacis cœpti eventum. Quoscunque enim veræ philosophiæ dogmata furatos esse dixe ris certe ex eorum furto, quod Deo non quidein auctore, sed non prohibente, admissum est, possunt homines aliquani capere utilitatem. Et vero sive Strom. lib. 1, p. 278. ibid., P: 292. 83 1. vi 61. vi, p. 644. 642, 643, 695 et 1. vii, p. 70. 1ª ibid. p. 511, 312. 73 ibid., p. 648. 11 1. 11, p. 295 et seq. 78 1. vi, p. 615. Verum contra adhuc urgebant, etsi Deus alicujus philosophiæ sator seminatorque fuisset, divinam ni hilominus super illius segetem pestiferum crroris atque impietatis lolium et zizania, quibus illa per empta est, impius agricola diabolus sparsit et dis seminavit. At, inquit Clemens ", idem erroris et impictatis folium super verissima Christianæ reli gionis decreta ab hæreticis sparsum est. Nunquid ergo eam ob causam proscribenda est eadem Chri stiana religio? Quis nisi male sani capitis homo id unquam somniavit? Quamobrem quemadmodum falsa et absurda philosophorum, 244 uti Epicu reorum, de voluptate, et alia contra rectam ratio nem documenta, quas ab Apostolo e sapientia hujus sæculi › vocantur ་་ ab omnibus proscribi et repu diari debent 78; ita singulari quoque illi philosophiæ insistendum, quæ vera tradit perfectæ scientia ele menta et in iis, quæ spiritualia et æterna sunt, semper versatur. Non sinit ergo Clemeus sibi amplius objici phi losophiam ab ipsismet paganis philosophis fuisse inventam 7. Quantumvis enim illam ab hominibus accepissemus, ab ea nihilominus et Domini imbui mur doctrina, et quæ facienda a nobis sunt edoce mur. Præterea variis sacrorum scriptorum testi moniis Clemens probat omnis humanæ sapientiæ et intelligentiæ originem in Deum ipsum esse refua dendam. Quid ergo, instabant alii, nonne ab Apostolo in suis Epistolis philosophia Christianis omnibus plane penitusque interdicta prohibitaque fuit? Minime gentium, respondet Clemens 77. Falsa siquidem, erronea et inipia tantum philosophiæ dogmała Pau lus rejicit et repudiat. Quinetiam idem Apostolus, ut alibi " Clemens. Joquitur, non videtur reprehen dere philosophiam; sed eum, qui est particeps al titudinis cognitionis, non vult amplius recurrere ad Græcam philosophiam, eam allegorice vocans mundi elementa; ut quæ elementa quodammodo doceat, et sit veluti disciplina præcedens verita tem. Vetat itaque Clemens, ne gnostici et per fecti Christiani ad Græcæ philosophiæ elementa red eant, quibus ii tantum studere debent, qui non dum cognitam veritatem inquirentes contendunt ad Christiane perfectionis pervenire fastigium. Ve rumtamen gnostico alicubi Clemens indulget", ei per otium et tempus liceat, relaxandi amimni gra tia, Græcam philosophiam tanquam bellarium post cœnam degustare et attingere. At omnibus palam edicit 80 eos rationum persequi umbras, qui philo sophiæ studentes, rebus supervacaneis dolosisque sophismatibus occupantur. si Neque tamen hi 81¹, qui ‹ Græcam philosophiam, non secus ac pueri larvas verebantur, his rationi bus plane adhuc victi, Clementi nostro adbuc exempla objectabant prophetarum atque apostol lorum, qui nullas philosophiæ artes nec didicerant nec noverant. Sed levissimum illud telum ab eo facile retunditur ". His quippe artibus et studiis illi idcirco non indiguere, quia divino amante Spl ritu, cognitione doctrinaque plane cœlesti imbuti fuerunt. Cæteros ergo eodem divino munere non donatos, ad intelligenda et assequenda vera philo sophiæ documenta, labore et industria opus habere nullus merito inficiabitur. "I Cor. 11, 6. * ibid., p. 695. $ ibid., p. 647 et seq. ibid., p. 648. et 671. 1. 1, p. 309 et seq. 71 1bid., p. 510. 7 ibid. 78 Strom. 1. vi, 675. 76 jbid., 646, et p. 661 etsy. 81 ¡bid., p. 655 et sey. *• ibid.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. tebit. Ubi autem Cleone oppidum situm fuerit, et Laertius Democritum a Damasto, Aaµdorov, lege cur sic appelletur, ab eodem Pausania, Strabone * et aliis accipies. Quod Clemens adhuc memorat Diotimæ mini sterio pestem post decem annos, ac totidem post annorum spatium Persicum bellum Epimenidis sa crificio dilatum, hoc ille a Platone procul dubio accepisse vero plane simillimum est. Testatum denique Clemens facit' Democritum, cum apud fratrem suumi Damasum diversaretur, siderum observatione pluviam prædixisse. Verum observat Hervetus Laertium in Democriti Vita me minisse quidem fratris ejus Damasi, neutiquam vero prænuntiatæ ab eo pluviæ. Narrat tamen ibi Aapásov, fratre propter summam inopiam nutri tum. Tum continuo subnectit: «Ubi vero futura quædam prædixerat, sequensque rerum eventus fidem fecerat, divinis jam honoribus dignus a ple risque judicatus est. Nonne hæc ad confirmandam Clementis narrationem Herveto sufficere debebant! Si quis tamen plura desideret, isthæc legat Plinii verba: ‹ Tradunt eumdem Democritum, metente fratre ejus Damaso, ardentissimo æstu orasse ut reliquæ segeti parceret, raperetque desecta sub tectum, paucis mox horis sævo imbre vaticinations approbata. De diversis philosophorum sectis. De Ionica secta et Thalete ejus auctore, ac de illius successoribus; de aliis sectis inde ortis, de Cynica ejusque parente Antisthene, de Stoica, ejusque auctore Zenone. quæ primo. Sunt autem ea tempora circa quinquagesi mam Olympiadem.» Et re quidem vera citatus Be rodoti locus in primo ejus libro occurrit ". At me moratum a Clemente solis defectum Eusebius" ad secundum quadragesimæ octavæ Olympiadis annum consignat. Quamobrem ipsemet Clemens postea apertissime adhuc declarat " Thaletem floruisse circa quinquagesiman Olympiadem. Tatianus autem illi plane suffragatur ". Verum cum hic, quemad moduni Clemens noster, dixerit, ‹ circa et circiter,) ab iis haud multum videtur discrepare Eusebius, qui Thaletem ab Olympiade tricesima quinta ad quinquagesimam sextain vixisse ex communi seri ptorum opinione perhibet. Ad hæc vero Augusti nus: ‹ Romulo, inquit, regnante, Thales Milesius fuisse perhibetur, unus e septeni sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus est Orpheus, maxime omnium nobilitatus est, copoi appellati sunt, quod est Latine sapientes. Videsis Laer tium "et Scaligeri in citatum Eusebii Chronicon notas; item Cyrillum Alexandrinum 1, 1 Contr. Ju lian., pag. 12; Petavium lib. x De doctrina lemp., cap. 1, pag. 154, et in Chronologia; Meursium lib. 1 De archont. Athenien., cap. 11, et alios. De variis philosophorum sectis plura quidem Clemens noster, sed nulla pro more suo neque tem poris neque orationis habita ratione litteris consi gnavit. Opera: itaque pretium esse duximus ea, quæ de iis ab ipso seripta sunt, pro virili parte nostra enucleando, ad suum, quatenus a nobis fieri pote rit, redigere temporis ordinem. Clemens autem suam de illis disputationem sic aggreditur ¹º: ‹Phi losophiæ tres fuere successiones, nomina sumpserunt a locis in quibus versatæ sunt. Italica quidem, quæ derivata est a Pythagora; lonica vero, quæ a Thalete; Eleatica autem, quæ a Xeno phane. Eadem plane eodem fere modo tradidit Eusebius: Pythagora priimum, inquit, philo sophiæ genus propagatum est, quod ab Italia, ubi plurimum viguerat, Italicum appellarunt. Tum al terum illud secutum est, quod Thales e septem sa pientibus unus instituit, quodque dixerunt lonicum. Huic successit Eleaticum, quod Xenophanem Colo phonium parentem sibi vindicat. Certum autem est ab utroque cum Clemente tum Eusebio tempo ris ordinem omnino perturbari. Inter omnes enim constat, atque ex Thaletis ætate, ab utroque et a cæteris omnibus assignata, extra controversiam esse debet Thaletem aliis non column fuisse antiquiorem, sed primum etiam de natura rerum, sive philosophica tractavisse argu inenta. At fortasse illi Pythagoram primum appel lavere, quia ille primus, uti omnibus notum est, nomen philosophi assumpsit, atque etiam, ut ait Cicero, amplificavit cognitionem: Nec vero Py thagoras, verba 250 illius sunt ", nominis solum inventor, sed rerum ipsarum amplificator.D fuit. > Utut sit, qua Thales ætate vixerit, sic postea a Clemente nostro ostenditur 13:

IN CLEMENTEM Alex. D. Le nouRRY DISSERTATIO II. Clemente nostro 15 quidam nobis adhuc pro ponitur Hippodamus Pythagoreus, In 6 Hubayopatos, hoc est, procul dubio Pythagora discipulus, cujus ille sententiam de triplici amicitia genere explicat. Nonne autem is ipse est, cujus etiam opinio de optima reipublicæ administranda forma ab Aristotele exagitatur et exploditur "? Mentionein rursus Clemens facit ‹ Eurysi Py. thagorei, Eúpúcou tou Пubayopɛiou, seu Pytha goræ discipuli, narratque quomodo ille dixerit ho minem summo rerum omnium opifice, qui se ipso exemplari utebatur, fuisse creatum. Quil multa? Numenius ab eodem Clemente nostro " quemadmodum ab Eusebio " et Theodoreto, yopεlos pilosopos, Pythagoreus 254 philose phus, vocatur. Quædam autem illius verba Gle mens noster, varia autem et longa librorum ejus fragmenta Eusebius 20, ac pauciora Theodoretus" nobis reliquerunt. Præterea vero Dionysius Halicarnassæus • Cle- mus dissert. super., cap. 7, art. 1 et sequentibus, mentis nostri sententiam variis, iisque haud plane infirmis rationibus sic refellit: Multi fuisse Nu mam Pythagoræ discipulum scribunt, ac quo tem pore creatus est rex a Romanis, philosophantem eum Crotone mansionem habuisse. Tempus autem Pythagoræ huic sermoni repugnat. Non enim pau cis annis, sed quatuor ætatibus integris Pythago ras Numa posterior fuit, ut ex publicis accepimus historiis. Nam hic quidem sexta decima Olympia de media Romanorum suscepit imperium, Pytha goras autem post quinquagesimam Olympiadem in Italia mansionem habuit. Deinde vero Myscelus anno tantum tertio decimæ septima Olympiadis, hoc est, quatuor post initum a Numa imperium annis, Crotonem condidit. Quocirca idem Diony sius Halicarnassæus existimat illos commoratio nem Pythagoræ in Italia et Numa Pompilii sa pientiam, etsi longo dissitas temporis intervallo, sic sibi invicem conjunxisse, ut inde sibi postea persuaserint Numam fuisse Pythagoræ discipulum. Dionysio Halicarnassæo pulchre concinit Cicero, qui cum alicubi dixisset 10: Quidam illum re gem nostrum fuisse Pythagoreum ferunt, qui an nis permultis ante fuit, quam ipse Pythagoras; > alio in libro hæc scripto prodidit ": Arbitror propter Pythagoreorum admirationem Numam quoque regem Pythagoreum a posterioribus æsti matum. Nam cum Pythagoræ disciplinam et insti tuta cognoscerent, regisque hujus æquitatem et sapientiam a majoribus suis accepissent, ætates autem et tempora ignorarent propter vetustatein, eum qui sapientia excelleret, Pythagoræ audito rein fuisse crediderunt. Quinetiam Plinius " et Livius perhibent in ea, qua Numa Pompilius sepultus est, arca inventos fuisse libros, in quibus scripta erant Pythagoræ decreta: Vulgate opi nioni, ait Livius ", qua creditur Pythagoræ audi torem fuisse Numam, mendacio probabili accom modat lidem. > Quid ergo mirum, si Clemens alios quamplures prævios auctores secutus, Numai Pythagoreum dixerit? Nam ut cæteros a Dionysio lalicarnasso et Cicerone haud indiligenter citatos prætermitta mus, ille procul dubio habeat minime spernendum opinionis suæ vadem Plutarchum, cujus hæc ip sissima sunt verba ": «Unde percrebuit præcipue sapientiam hanc et eruditionem ex Pythagora hau sisse Numain..... Hic vetuit Romanis hominis vel bestiæ formam tribuere Deo: neque ulla fuit apud eos ante picta vel ficta imago Dei, sed primos cen tum sexaginta annos templa exstruxerunt, el cel las diis, simulacrum per id temporis nullum ha buerunt, nefas putantes augustiora exprimere hu milioribus, neque aspirari aliter ad Deum quam mente posse. Ex his porro Plutarchi verbis sua Clementem nostrum desumpsisse facile intelligi tur, non solum quia plane similia sunt, verum etiam quia nonnulla sunt penitus eadem. Si quis igitur in his subsit error, ille totus in Plutar chum, non in Clementem refundendus est. Nihil autem Clementi aliud vitio verti potest, nisi quod Plutarchum testem suum non citaverit. Nam ex toto ipsius orationis contextu facile cautus le clor perspiciet illum ibi ex iis disputare, quæ ab ipsismet paganis tradita fuerant. Et certe non aliud ibi Clemens de suo' addidit, nisi Numam a Moyse adjutum has contra Dei simulacra condidisse leges. De simulacris porro et de templis disputavi 1 lib. x, c. 13, p. 84. Athamantis quoque Пubayopsiou, • Pythagorei, de primis rerum principiis opinionem proponit au ctor noster", et a quo desunipta sit aperte indica. Sed illius memoriam haud secus atque ejus libros vix ullus præter Clementem ab oblivione vindı. cavit. Philolai itidem Pythagorei verba quædam ille et infr. cap. 19, art. 1, dicemus, exhibet ". Ex hujus autem vitæ historia a Laertio ** divulgata facile per suasum tibi facies illum revera fuisse Pythagora discipulum. De aliis quibusdam ejus discipulis a Clemente nostro memoratis, infra prout occasio or portunior sese dederit, quæ notatu digna erunt more nostro observabimus. De secta Eleatica, ejusque parente Xenophane, varüs que illius successoribus. Tertia philosophorum secta, quam Clemens Eles ticam cognominal ", suam quidem a Xenophane originem, ab ipsius vero discipulis Carmenide et Zenone Eleatis nomen accepit. De hujus autem Xenophanis ætate hæc ille ex antiquis scriptoribes colligit: Eleaticæ disciplinæ princeps fuit Xe noplanes Colophonius, quem dicit Timæus fuisse tempore Hieronis, qui in Sicilia obtinuit domin Lum, et Epicharmi poetæ; Apollodorus autem eun, cum natus esset quadragesima Olympiade, perve nisse usque ad tempora Darii et Cyri. At Laer tins testatur illum circa Olympiadem sexagesimam floruisse. Laertio " subscripsit Petavins quamvis Eusebius " eum, imperante Cyro, Olympiade sex.a supra quinquagesimam claruisse adnotaverit. Utr que opinio facile conciliari eo posset quod Xeno phanes, teste Laertio, ad summam vixit senectulens. Attamen Casaubono si credas ", Xenophanis æta tem in posteriora tempora rejicies. Quae vero Eleatica sectæ philosophorum succes sio fuerit, paucis Clemens noster sic ibidem enar rat Xenophanis fuit auditor Parmenides, ejus Zeno, deinde Leucippus, deinde Democritus, Demo criti autem auditores Protagoras Abderitanus, Me trodorus Chius, cujus Diogenes Smyrnæus, cujas Anaxarchus, ejus autem Pyrrhon, cujus Nausiphs nes; ejus dicunt nonnulli discipulum fuisse Epicu rum. Verum Laertius ", prætermissa Eleatica schola, illam ad Italicam sic refert: Porro Italicæ series hæc fuit: Pherecydi Pythagoras, Pythagora Telauges filius successit, ei Xenophanes, cui Pal * l. 11 Antiq. Rom., p. 90. 10 lib. 11 De orat., pag. 159. 11 lib. v Tuscul. quæst., init. pag. 165. 13 Decad. v, lib. x. in Numa, p. 65. 15 Strom. 1. st. p. 404. 1. vi Polit., c. 8. 17 Strom. 1. v, p. 599. 11. 1, p. 342. 19. xi, et XIV. Præparat. eraug. 21 tom. IV, serm. 1, 2 et 5. ª³ Strom. lib. v1, p. 624. 23 Strom. 1. 1, p. 433. 2 lib. viu De Vila el dogin. philos. "Strom. I. 1, p. 300. 26 ibid. p. 501. 271. 1x in Vita Xenoph., § 20. 281. It Doctr. in Chron. 30 in Athenæi 1. 1, c. 14, p. 110. "Strom. 1, p. temp., part. 1, et part. 11, c. 3. in proem. $15.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. Eudoxum quidem Conuphidis auditorem fuisse; sed Sonchites, 26yxitos, ab illo Solonis magister ibidem dicitur: Testimonium, inquit ", perhibent etiam Græcorum sapientissimi Solon, Thales, Plato, Eu doxus, Pythagoras, et quorumdam opinione etiam Lycurgus; qui in Ægyptum venerunt, et cum sa cerdotibus versati sunt, et ab Eudoxo quidem Cho nuphin Memphitam fuisse auditum aiunt, a Solone Sonchiten Saitam, a Pythagora Onuphin Heliopo litam. In hoc igitur Clemens a Plutarcho dissen tit, quod Sonchiten Pythagoræ, et Platonis Sechnu phidem; Plutarchus vero Sonchiten Solonis et Py thagoræ Enuphim præceptorem fuisse perhibeat. OEnuphim autem illum ipsum esse, qui in Clemen tis texta Sechnuphis appellatur, haud ægre ii fate buntur, qui noverint quam frequentes sint in pro priis nominibus describendis oscitantiæ librariorum, vel auctorum ipsorum memoriæ lapsus. Et vero uterque patria Heliopolitanus fuisse traditur. Pergit adhuc auctor noster 61: In dialogo de anima (qui videlicet Phædon inscribitur), rursus videtur Plato cognoscere prophetiam, introducens prophetam Lachesis orationem enuntiantem, et apud eas quæ sortiuntur animas prædicentem; et in Timao sapientissimum Solonem introducit di scentem a barbaro. Ita autem se habet dictio: 0 So lon, Solon, vos Græci semper estis pueri, etc. De Lachesi hæc in ejusdem Platonis decimo De legibus libro, pag. 617, legimus: Ergo aiebat animas, ubi primum illo venissent, continuo oportere ad La chesin accedere, tum prophetam quemdam eas ani mas suo quamque ordine collocare; postea cum ex Lachesis genibus sortes et vitarum exempla susce pisset, et in sublime quoddam tribunal conscen disset, ita fari: Puella Lachesis, necessitatis filia, hæc ait: Animæ diurnæ, adest primordium alterius circuitus, mortali et vere letifero hominum generi destinatum, non vos dæmon excipiet, sed vos dæ monem eligetis, qui primus sortitus fuerit, etc. Barbari autem, vel, ut Clemens postea scripsit ", sacerdotis Ægyptii ad Solonem de Græcis semper pueris dicterium ex eodem Platonis Timæo retule Funt Eusebius lib. x Præpar. evang., capite 4, pa gin. 471; Cyrillus Alexandrinus tom. VI, libro pri mo Contra Julianum, pag. 15, et Theodoretus De Græcarum affectionum curatione, sermone primo, de lide, pag. 473. Plura denique Clemens citat Platonis loca ", a nemine hactenus indicata, quæ libros illius legen tibus, ubi ea invenire possint, patefacere non prorsus inutile aut supervacaneum esse putavimus. Primus est de cavenda verborum nimia curiositate, qui in ejusdem Platonis Politico, t. II, p. 261, totidem verbis habetur. Quod autem Clemens 64, nullo auctore citato, ait philosophum mortem toto vitæ suæ tempore me ditari, hoc delibatum est ex Platonis Phadone, ut re fert Theodoretus De Græc. affect. curat., serm. 8, pag. 601. Et rursus ille p. seq. nobis illud idem exhi bet, quod Clemens noster ex Platonis libro n De republic., p. 361, tom. II, de justi hominis in maximis etiam cruciatibus constantia et fortitudine memo rat 3. Postea vero scribit juxta Platonis sententiam veritatem aut a Deo disci, 256 aut ab iis qui ori ginem a diis duxerunt. Quod quidem ex ejusdem Platonis Phædro, tom. III pag. 262, sumptum vide tur. Denique librum, cui Demodocus nomen præti xum erat, et Platoui ascriptum, Clemens ut dubium laudat; sed a Laertio T adulterinis Platonis ope ribus baud incerto annumeratur. p. De Socrate Platonis magistro, el de ejusdem Socra tis præceptoribus, de introducta ab illo ethica, de illius dæmone, atque de quibusdum ejus verbis; de Platonis discipulis, ac de vetere, media et nora Academia, de secta Peripatetica, illiusque parente Aristotele, variisque ipsius discipulis et sectatori bus. Socrates recte a Clemente nostro " dicitur Pla. tonis magister. Enimvero id a Laertio, Suida, aliisque quamplurimis expresse assertum est. Bue accedit, quod Laertius ", Pausanias”, atque etiam Apuleius * narrant Socratis sommium, quo cyeni pullum, in sinum suum convolantem, sibi noctu vi dere visus est, pridie quam Plato ipsi in discipli nam a patre suo traditus fuisset. Archelaum vero, ut Clemens testatur", audivit So crates, de quo ita Laertius in ejusdem Socratis Vita" Cum igitur Anaxagoræ secundum quosdam audi tor fuisset, et Damonis, ut Alexander in Successio nibus ait, post ejus damnationem ad Archelaum se physicum contulit, cui in deliciis fuisse scribit Ari stoxenus. Tum citatum a Clemente Timonis car men”, et duo adhuc subsequentia ab eodem au ctore nostro prætermissa, Laertius nobis exhibet. Unde illud confirmatur, quod ex his carminibus a Clemente colligitur, pro physica ethicen ab eodemi Socrate introductam. Quod quidem ab operis sui initio ipsemet Laertius hisce expressissimis verbis tradiderat: Sola usque ad Archelaum physica viguit; a Socrate vero ethica initium sumpsit.) At Cicero id paulo fusius et luculentius explicat"; Ab antiqua philosophia usque ad Socratem, qui Archelaumi, Anaxagoræ discipulum, audierat, mu meri motusque tractabantur, et unde omnia orirentur, quove recederent, studiose ab his siderum magni tudines, intervalla, cursus inquirebantur, et canela cœlestia. Socrates autem primus philosophiam de vocavit e cœlo, et in urbibus collocavit, et in domos etiam introduxit, et coegit de vita et moribus, re busque bonis et malis quærere. ▸ Platonis autem verbis et auctoritate manifestum Clemens facit" Socrati ab ineunte ætate fuisse dæ monium, cujus voce, ne ea quæ facturus erat ageret, retinebatur. Et re quidem vera Platonis verba occurrunt in eo quem Clemens citat libro, quique Theages inscriptus est 78. Multi autem plura de boc Socratis dæmonio litteris mandaverunt. Laertius enim in illius Vita: Asserebat, inquit ", et dæmo nium sibi futura prædicere. Cicero autem"; Illud est quod de Socrate accepimus, quodque ab ipso in libris Socraticorum sæpe dicitur, esse divi num quiddam, quod dæmonium appellat, cui sem per paruerit, nunquam impellenti, sæpe revocantina Inde autem illud ab eo probatur, quod cum apud Delium male pugnatum fuisset, Socrates, Deo reve cante, saluti suæ fuga consuluit. Exstat etiamnum in teger Plutarchi et Apulei liber De Socratis genio, cujus prætera mentionem fecerunt Xenophon in Apologia Socratis, Tertullianus libro De anima, cap. 1 et 40, Cyprianus De idolol, vanit. pag. 13, et alii com plures, ex quibus nonnulli existimant illud Socratis dæmonium non aliud fuisse quam sagax et eximia ingenii ratio, qua onmia facile perspicicus futura prævidebat. Quædam porro contra voluptatem ab eodem So crate dicta refert Clemens noster 81, , quæ apud Je nophontem reperies, quemadmodum et alia que ex ipsomet Xenophonte paulo superius ille protulera". 6 ibid., p. 355. 63 Strom. I. 1, p. 294. 801. De Isid. et Osir., p. 354. 61 1. 1, p. 303. 479. 65 ibid., p. 495. 66 Strom. 1. 1. p. 315. 671. in Plat. vita, § 62. 68 Stroin. lib. v1, p. * Laert. 1. m in Vita Platonis, § 5. 7º I. 1, p. 30. 71 lib. de dogm. Platon. 73 1. 11 in Socrat. vita, § 19. 7 Strom. 1. 1, p. 301. " in proœm. § 18. 7 Strom. lib. 1, p. 501. 76 1. v Tuscul., p. tíð. 77 Strom. I. 1, p. 311 et 534; 1. v, p. 592 et 1. vi, p. 641. 78 in Theage, t. 1, p. 128, et in Apolog. No crat., etc. 71. 11, § 32. 01. De divin., p. 275 *1 Strom. 1. 11, p. 412. 1. De memorabil., p. 725 et seq., et 739. 88 ibid., p. 406 Xenophon.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. qui docebat sapientem hominem, si omnibus latere eo contra Veneream voluptatem Sophoclis poetæ valeat, posse aliis facere injuriam. Qui quidem ulti mus error cum a Platone et Cicerone", tum ab Ambrosio funditus evertitur. De prioribus porro aliisque ejuscemodi philosophorum opinionibus jam supra disseruimus, aut deinceps agetur. Testatum præterea Clemens facit eumdem Pla tonem a Pythagora, et hunc ab Ægyptiis accepisse immortalem esse hominum animam: Pythago ra, inquit º, ¡mmortalem esse animam traxit Plato, ille vero ab Ægyptiis.» At hanc revera fuisse Pla tonis opinionem nemo certe, qui scripta ejus levi ter attigerit, diffiteri potest. Verum " a Pythagoreis et eodem Platone " assertum Clemens quoque tra didit hominum animas ante suum corpus exsti tisse, atque ut peccatorum prius admissorum pœ nas luant, in illud tanquam in carcerem detrudi. Simili plane modo Theodoretus: Pythagoras, in quit, et Plato populum quemdam animarum cor pore carentium introducunt, easque postquam in peccatum aliquod inciderint, supplicii causa dicunt in corpora destinari. Itaque Plato in Cratylo corpus sepulcrum vocavit, quasi anima in corpore sepulta sit. Concordia vero his et Philolaus Pythagoreus dixit his verbis: Testantur autem veteres theologi ac vates ob quædamn supplicia corpori animam con jugatam, et in học tanquam in tumulo consepultam esse. Eadem Philolai verba prius Clemens nobis exhibuerat, atque idcirco Theodoretus vel ex illo, vel uterque ex eodem fonte ea hausisse vero plane simillimum est. Perspicue præterea Clemens ostendit 1 ex hac Pythagora et Platonis de animarum transmigratione seu peеxwet opinione, ab Egyptiis primuin derivata, perperam a Marcionistis inferri illos exi stimasse hunanam procreationem ex natura sua esse malam. Contra Platonis enimvero mentem ab his hæreticis id concludi inde probat 18, quod ille uxores communes esse debere, ut alibi dictum est, decreverit. Verum Clemens noster 16, qui hosce hæreticos ideo castigat quod Platonem in partes suas trahere perperam conati fuerint, ille ipse a quibusdam ætatis nostræ nec infimæ notæ scriptoribus erroneæ, ac falsæ ejusdem Platonis, atque etiam Origenis de humanæ, uti aiunt, animæ præexsistentia, sive de hominis anima, quam ante corpus suum exstitisse finxerunt, opinioni favisse accusatur. Sed quo jure quave ratione hanc ei dicam scripserint, nobis in compertum prorsus esse fatemur. Nescii tamen non sumus ab illis librum 1 et 111 Stromatum citari. Sed cum neque allum horum librorum locum, neque ulla Clementis verba indicaverint, nos certe illa eo minus divinare possumus, quo magis certum et exploratum nobis est nihil in his, aliisque genui nis, nec interpolatis auctoris nostri libris occurrere, quod huicce accusationi vel minimam occasionem dare unquam potuerit. Si quid porro de hac opi nione ab eo alicubi dictum revera fuerit, ibi pro fecto ille non suam, sed aliorum potius, quibus non suffragatur, more solito refert sententiam. Denique bune ipsum errorem ab illo confutatum et funditus eversuim fuisse superius vidimus 17. Plura porro ex Platonis Phædone 18 tanquam li brum præ manibus habuisset profert describitque verba, quibus summus ille philosophus hominis pro creationem 258 maximorum inalorum causam esse significasse videri potest. Imo vero citatum ab effatum exhibet ": ‹ Bona verba quæso: Ego vero isthinc tanquam ab insano et agresti domino effugi. Verum negat Clemens Marcionistis jus fasque fuisse inde concludendi Platonem " cum iis credidisse pravam esse hominis procreationem, vel eam, uti garriebant, a mala materia, atque a Deo non qui. dem bono, sed tantum justo emanavisse. Nam ille contra Marcionis errores ostendit Platonem docuisse mundum, a bono Deo conditum, quæcunque habet, bona ab eo accepisse; si quæ autem in eo atque in homine sint mala, hæc oriri ex corporea tempera tione, vel ex illa perturbatione, qua priusquam in mundum veniret homo peccato affectus et coinqui natus fuit. Fatetur adhuc Clemens miseram hominis ad la borem nati, conditionem ab eodem Platone ", Em pedocle et aliis deplorari. Hujus autem Empedoclis, de quo Laertius "et Vossius ¹³, carmina ab Henrico Stephano" repræsentantur, quemadmodum et alia alterius poetæ nimirum Homeri, ab eodem Clemente prolata, non secus ac Theophilo Antiocheno lib. u Ad Autolycum citata; Theognidis a Stobaro sermo ne 110, pag. 602, et Theodoret. De Græcar. affect. cural. serm. 5, pag. 544; Euripidis ab iisdem Sto bæo et Theodoreto loc. citat.; Cicerone lib. 1 Tr sculan., pag. 134; Laertio lib. 1x in vita Pyrrhonis, 873, et Platone in Gorgia, tom. II, pag. 492; So Jonis quoque verba ab Herodoto lib. 1, § 32, pag. 13, et a Theodoreto loc. cit., pag. 544; Cleobidis deni que et Bitonis fabula ab ipso, quem Clemens citat, Herodoto narratur loc citat., 31, pag. 12. Tullius autem ex eodem Herodoto et aliis hanc fabulam eum in modum breviter describit: «Deorum in mortalium judicia solent in scholis proferre de morte, nec vero ea fingere ipsi, sed Herodoto au clore aliisque pluribus. Primum Argiæ sacerdous Cleobis et Biton filii prædicantur: nota fabula est. Cum enim illam ad solemne et statum sacrificium curru vehi jus esset, satis longe ab oppido ad fa num, morarenturque jumenta, tunc juvenes ii, quos modo nominavi, veste posita, corpora oleo perunse runt, ad jugum accesserunt. Ita sacerdos advecta, cum currus esset ductus a filiis, precata a dea dici tur, ut illis præmium daret pro pietate, quod maxi mum dari posset a Deo: post epulatos cum matre adolescentes somno se dedisse, mane inventos esse mortuos. Quæ quidem Ciceronis verba ideo relu limus, quia de hac fabula nihil aliud a Clemente nostro profertur *, nisi illa vituperari generatio nem et mortem laudari. Addit porro Clemens ab Heraclito quoque in probatam fuisse procreationem. Sed hæc omnia ethnicorum auctorum testimonia a Marcionitis in errorum suorum defensionem præpostere usurpari in suo de principiis tractatu se demonstraturum esse pollicetur. Interim vero id confirmat aliis Euripidis haud dubie versibus, quos solo tragœdiæ nomine citavit. Posteriores siquidem ex ejusdem Euripidis Antiope a Stobaco serm. 96, pag. 531, laudatos legimus. Postremo Clemens subnectit " male adhuc ab hæreticis citari Pythagoreos, qui a Venereis rebus suos asseclas abstinere jubebant. Contendit siqui dem post susceptos tantum liberos hoc eis fuisse interdictum, quemadmodum et fabaru:n usum, non propter allatas a quibusdam scriptoribus cause$, sed quod steriles mulieres efficerent. Quod qui lib. De offic., p. 392. t. II, 1 11 De republ., p. 360 et seq. 81. 11 De offic., c. 5. • Strom. lib. vi, pag. 629. 10 Strom. lib. 1, p. 303, et l. 1, p. 433. "in Cratylo t. 1, p. 400. "De Græcar. affect. turat., serm. 5, p. 544. 18 ibid., p. 453. 14 Strom. 1. 1, p. 451, in Phædone, p. 81 et 82. 18 Strom. L p. 633. 16 Strom. 1. 1. p. 431. 17 supr. c. 13, art. 3. p. 62, 64, 65, 66, 69 et 114. Ibid., p. 455. 20 t. I, 1. De repub., p. 329. 1. II, De legib., p. 653, et in Epinom., p. 973. "Poes. philosoph. 1.1 Tuscul. circa fu 3 lib. vii, in vita Emped. De Græc. poet., p. 6 et 53. *1. 1, p. 432 et 431. 7 ibid., p. 435.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. discimus citatum a Clemente Philonem fuisse Car neadis magistrum. Diodori porro, cujus apud Stra bonem mentio, vitam brevissime descripsit Laer tius“, quemadmodum et Hipparchiæ, de qua Cle mens postea sermonem habet. Videsis variorum in haec Laertii loca observationes ", atque etiam Suidam, Vossium, Menagium in Hist, mulier. phi losoph., pag. 497, et alios. bus responsis, ab ea datis, in superiori dissertatione gister plenissimam scribit historiam. › Hinc itaque ostendimus. Ibi autem diximus primam hujus philosophæ mulieris responsionem a Plutarcho de libatam nobis videri. Secundam vero Laertius paulo aliter describit libro vu de Vita Pythagoræ, § 43. Utraque tandem sententia rursus transcripta est a Theodoreto De Græc. affect. curat., serm. 12, pag. 675, et Stobao serm. 72, pag. 442. Quid igitur mirum si Ilieronymus nuplas mulieres ad Theanus imitationem excitet et adhortetur *? Videsis Menagium in appendice ad Laertium in Historia mulierum philosopharum, pag. 500 et seq. Ñon solam autem Theano in philosophia studium posuisse Clemens opinatus est *. Alias enim labo ris quoque plurimum in ea consumpsisse testatur, quarum in numero ponit Myiam et Arignotem Py thagoræ et ejusdem Theano filias. De iis vero, quarum Suidas meminit, adeundus est præter alios Menagius loc. cit. pag. 501 et seq. Quinetiam Themisto (Clementis nostri verba sunt), Zoili filia Lampsacena, uxor Leontei Lam psaceni, dabat operam philosophiæ Epicure.» Et recte quidem; Laertius etenim³, Cicero et Gas sendus 7 id plane asserunt ac confirmant. Quod au tem scribit Lactantius 8; ‹ Nullas unquam mulie res philosophari docuerunt, præter unam ex omni memoria Themisten, verum omnino esse non potest, uti ex jam dictis et mox dicendis quilibet facile intelligat. Lege Menag. loc. cit., pag. 498. Quinque adhuc Diodori, cognomento Croni, Glias Menexenen, Argiam, Theognen, Artemisiam et Pantacleam in dialectica exercitas fuisse Cle mens Philonis dialectici haud plane incerta probat auctoritate. Nam similiter quoque ab Hieronymo litteris mandatum legimus ": Diodorus Socrati cus quinque filias dialecticas insignis pudicitiæ Leabuisse narratur, de quibus et Philo Carneadis ma Hipparchiam apud auctorem nostrum “excipit Arete Cyrenaica, cujus opera Aristippus Mrspo Saxtos eruditus est. Nec plane immerito. Etenim Laertius hoc in Aristippi Vita totidem pene verbis edixit quod Eliani etiam testimonio firmatur ". Tum deinde Clemens: Apud Platonem, ir quit, philosophantur Lasthenia Arcadia, et Axiothea 268 Phliasia. De Platonis quoque discipulis ubi Laertius verba facit, utramque in co rum numerum sic aggrevavit 17. Cum his et mulieres duæ, Lasthenia Mantinea et Axiothes Phliasia quæ, ut Dicæarchus auctor est, virili ute batur veste. Videsis Themistium orat. 4 el it. Athenæus autem libro v Deipnosoph., pag. 279, et libro xu, pag. 546, Lastheniæ meminit; sed priori loco pro Σapdixñs quidam non immerito pa tant 'Apxadixñs scribendum. Ultima a Clemente memoratur, et nominis cele britate et diguitate aliis non inferior, ‹ Aspasia Milesia, de qua, uti ille loquitur 18,multa conscri bunt comici, et qua usus quidem est Socrates ad philosophiam, Pericles autem ad rhetoricam. › El id quidem si opus esset testibus et bene maltis, et omni exceptione majoribus, Platone ", 19 Plutar cho, Athenayo ", Suida et aliis posset facile comprobari. Cæterum de his aliisque philosophis mulieribus adisis Menagium in sua ad Laertiam appendice. De barbaris qui ante Græcos philosophati sunt, et de septem Græciæ sapientibus. De antiquis apud barbaros philosophis, ac specia. tim de Egyptiis, Thebais, Chaldæis, Gallorum Druidis, Bactrianis et Zoroastre; de Persarum Magis, et iis qui Christum in cunabulis venerati sunt; de mulieribus apud Germanos vaticinanti bus, de Indorum Gymnosophist s, Brachmanibus, Allobiis et Semnis, de Bulla et Anacharsi, de Hyperboreis, et Idæis Dactylis, ferri, æris, lit terarum Ephesiarum, et numerorum musicorum inventoribus, eorumque numero el nomine, de Chirone centauro, et Hyppa seu Hippone ejus filia. Ante Græcos philosopho barbari aliarumque nationum bomines etiamsi illud philosophorum no men non usurpaverint, re tamen vera philosopha bantur. Clemente etenim nostro id haud dubi tanter his aſſirmatur verbis 23: Philosophia ergo, res quidem valde utilis, olim quidem floruit apud barbaros, per gentes resplendens; postea autem venit etiam ad Græcos. Ei autem præfuerunt et Eyptiorum prophetæ, et Assyrioruin Chaldæi, et Epicuri, c. 25. Gallorum Druidæ, et Samanæi Bactrorum, et Cel tarum ii qui philosophati sunt, et Persarum Magi, qui quidem Servatoris quoque nostri ortum signi ficaverunt, stella eos præcedente venientes in Ju deam, et Indorum Gymnosophistæ, et alii philoso phi barbari. › Ex iis autem plures a Laertio sic memorantur ": Philosophiam a barbaris initium sumpsisse plerique autumant. Nam Persis Magos, Babyloniis et Assyriis Chaldæos, Indis Gymnoso phistas, Celtis, seu Gallis (Menag.) et Galatis Drui das, et qui Semnothei appellantur, ejus rei fuisse auctores ait Aristocles in Magico, et Sotion in de cimo tertio Successionis libro; Phonicem præterea Ochum, et Zamolxim Thracem, et Atlantem Liby cum, ad hæc Nili Ægypti filium fuisse Vulcanum, qui philosophiæ aperuit principia; porro ipsius rei antistites, sacerdotes, et prophetas appellari soli tos. Verumtamen ipse ibidem contendit el pro bare nititur falsam esse hanc opinionem, ac philo sophiam, cujus nomen ab appellatione barbara omnino abhorret, suum a Græcis duxisse princi pium. At de philosophiae nomine, quod primum a Strom. l. iv, * ibid. *1. x in Vita ¹ dissert. super., c. 12, art. 2. 1. 1 adv. Jovinian. 5. orat. 37 in Pison., p. 539. 1. Vi de Vita Epicuri, c. 5. * 1. 111 De vera sapient, Strom. I. iv, p. 522. ** 1. 1 adv. Jovin., longe ante fin. 11. 11 De vitis et dogm. philos., $111 idem ibid., 1. vi, § 96. * Strom. 1. v, p. 523. ** 1. 11 in Vita Aristipp. c. 40. 18 Strom. 1. v, P. 523. 171. in Vita Platonis, § 46. 18 ibid., pag. 523. et seq. 18 Lin De anim., 1 t. II in Menes., p. 235, 236, 249. "in Vita Periclis, p. 165, 169. 1. Deipnos., p. 229 et seq., p. 569. ³? Strom. I. vi, p. 633. 2ª Stroin. l. 1, p. 305. "init. proœm. de dogi. philos.

manis distincti non erant, exstitisse adhuc feminas futura prænuntiantes. 1 les apud Græcos in magna fuerunt æstimatione, ris tempora apud Gallos, qui tum fortasse a Ger quod gentilitiam quamdam facilitatis, perfectionis, ac justitiæ notam præ se ferrent. Rursus vero paulo post ": ‹ Ephorus porro Anacharsidem, cui sapientis nomen tribuit', ea de gente fuisse scribit, ac propter perfectionem, temperantiam ac sapien tiam unum de septem sapientibus habitum; et esse ejus inventa fomites, Corupa, ancipitem anchoram, et rotam figuli. Sed hæc omnia vera non esse eo geographus ille probat, quod rota prius Homero quam Anacharsi nota fuerit. Quapropter Laertius” nos commonefacit ab aliquibus, non autem ab omni bus asseri inventam fuisse ab ipso anchoram et ro tam figuli. Videsis in hunc locum Menagii et aliorum animadversiones. De eodem porro Anacharsi rursus paulo infra, ubi de septem Græciæ sapientibus dis putabimus. Nostrum interim sequamur Clementem, qui Hel lanici auctoritate ostendit 71 Hyperboreos habitas se ultra Riphæos montes; doceri autem ipsos justi tiam, non vescentes carnibus, sed arborum fructibus. li sexagenarios extra portas ducentes tollunt de me dio. Castigatur a Strabone" Herodotus qui nul los Hyperboreos esse opinatus est. Nec inimerito quidem, uti ex citatis a Pausania” testibus manife stum est. Quapropter Plinius post Pomponium Me lam haud hæsitanter tradidit: «Nec libet dubitare de gente ea, cum tot auctores prodant frugum pri mitias solitos Delon mittere Apollini, quem præcipue colunt. Plinio more suo subscripsit Solinus, qui præterea ad Clementis nostri propositum addidit 77 In diem victum arbores subministrant. › Non minus perspicue Cyrillus Alexandrinus scripsit: ‹ Non nullos etiam ex Hyperboreis gentibus, quæ ultra Ri phæos montes habitant, justitiam colere, ingluviem et edacitatem aversari, ac Sybariticum victum non pati, solo fructuum usu contentos. › Dubitat porro Hervetus an Clemens cum de illis dixit, sexagenarios apavičovat, hoc Græco verbo significet sexagenarios ab Hyperboreis interimi, aut tantum de medio tolli et removeri, ita ut amplius non compareant. Utroque enim significatu verbum illud accipi potest. Verum in eum procul dubio scrupulum, hancque dubitationem lervetus non in cidisset, si ab illo lecta fuissent hæc Plinii verba” ⚫ Mors nonnisi satietate vitæ epulatis, delibutoque senio luxu, ex quadam rupe in mare salientibus. loc genus sepulturæ beatissimum. › Plinii vero in terpres et sequester Solinus idem aliis verbis enun tiat Mortem accersunt, et voluntario interitu castigant obeundi tarditatem; quos satietas tenet vitæ, epulati, delibutique, de rupe nota præcipitem casum in maria destinant. Hoc sepulturæ genus optimum arbitrantur.» Ante utrumque porro ea dem Pomponius Mela memoriæ (nandaverat. Hunc si lubet, consule, atque hoc exemplo aliisque plu ribus disce quam merito jure, uti jam notavimus, major Herveti in conscribendis tam longis ac pro lixis in Clementis opera commentariis cura et di ligentia sæpius desideretur. Ne debito tamen illum fraudemus honore, ultro fatebimur ab ipso longe accuratius ohservari” in Cæsaris Commentariis, atque in edita a Plutarcho ejusdem Cæsaris Vita 8³, omnino eadem narrari, ac ea quæ Clemens noster loco ante eitato de mulierum apud 271 Germanos vaticinationibus subjunxit. Nobis autem liceat ad ejus observationes adjicere Druidem mulierem in Gallia, teste Vopisco", futu rum Diocletiano prædixisse Romanæ gentis totius que orbis imperium. Unde liquet longe post Cæsa Post haec vero Clemens: «Quidam autem, in quit, fabulosius, µubixwepov, ex iis, qui Idai appellantur Dactyli, sapientes quosdam primum ex ortos esse dicunt, ad quos et Ephesiarum quæ dicun tur litterarum, et eorum, qui sunt in musica, nume rorum refertur inventio. Propter quam causam sunt appellati, qui sunt apud musicos, Dactyli. I'hryges au temerant et barbari Idæi Dactyli.» Ad Strabonem “ Cælium Rhodiginum 87 et Polydorum Vergilium Hervetus nos mittit, quorum primus Idæos Dacty los putat Curetas Corybantesque cognominari. Alii vero iisdem Dactylis ferri tribuunt inventionem. Quod autem ii, ut Clemens, Ephesias litteras, musicos numeros et pedes in musica dactylos invenerint, se alibi unquain legisse omnino inficiatur. Ad Era smum 8 denique nos mittit, ut ab eo quænam essent Ephesiæ litteræ discamus. Quæ autem Herveti diligentiam fugerunt, ea pro bari stabilirique possunt hac Diodori Siculi delibata ex Cretensibus historicis de Idæis Dactylis narra tione Primi, quorum sane memoria ad nos propagata est, Cretæ incolæ ad Idam montem, Idæi Dactyli fuerunt. Quos alii centum numerant, alii tantum quinque, pari scilicet digitorum_numero sic appellatos. Nonnulli, inter quos et Ephorus, Idæos Dactylos circa Idam Phrygiæ montem habi tasse, et cum Minoe in Europain transiisse memo rant. Et cum præstigiatores essent, incantamentis et sacris ritibus mysteriisque operam dedisse, et in Samothracia versantes, non mediocrem insuta nis stuporem incussisse. Quo tempore Orpheus, quem excellenti ingenio ad poesim et melodiam na tura instruxerat, discipulus horum fuisse, primusque initiorum cæremonias et mysteria in Græciam tra duxisse dicitur. Cæterum Idæi Dactyli in Creta, ut tradunt, ignis usum invenerunt, ærisque ac ferri naturam in Berecyntho Antisapteræorum regionis monte indagarunt, ejusque conflandi rationem do cuere. > Quam sane ob causam ipsis, ut ille ait, delati sunt divini honores. Addit vero ludos Olympicos fuisse institutos ab uno ex illis, qui tametsi alius ab Alcmenes filio fuerit, cognominabatur tamen Hercules. Hujus porro rei, ait, documenta adhuc esse, quod mulieres etiamnum incantationes ab hoc deo mutuantur, et amuleta quædam circumligant, ut qui magus fuerit, et sacras cærimonias tracta rit. Denique Idæos Dactylos distinguit a Cureti bus, quos alii terrigenas, alii, quemadmodum etiam Strabo testificatur ab Idæis Dactylis oriundos esse existimarunt. Hæc autein quamvis paulo pro lixiora ideo retulimus, quia quæcunque de Iuæis Dactylis scripsit Clemens, ea fere omnia ex illa Diodori narratione mirum in modum illustran tur”. "1. vn Geogr., p. 303. 70 l. 1 in Anach. Vita, § 105. 7 l. v, p. 154. 75 1. III, c. 5. 76 1. iv, c. 13, p. 473. cit.. Vita Numeriani. Primum enim inde liquet illos, sicut idem Diodo rus et Clemens noster alibi repetit, non soluın fuisse Phryges atque idcirco barbaros; sed ab ipsis quoque inventum esse ignis et ferri, atque, ut do cet Plutarchus, æris usum; quamvis ipse alio in libro scripserit eorum omnium, quæ ignis opera tionem recipiunt, inventionem a nonnullis Vul cano attribui. Præterea cum Idæi Dactyli præstigiis et incan tamentis, ut Plutarchus ait, operam darent, nonne vero videtur simillimum eos litteris quoque usos esse, quas Clemens et alii Ephesias appellant, et 80 loc. cit. 81. De situ orb., c. 5. 86 1. x, C. 38 Strom. I. 1, p. 306. adag. 48. * I. v Ilist., p. 230. 91 1. xx Geogr., p. 473. cit., et p. 335. 98 in Vita. Num., p. 70. tom. ¡l. ibid., p. 305. 17 C. 16. 78 I. iv Contr. Strom. l. 1, p. 305. 7ª l. 1, p. 61 et 62. 7 1. iv. §3. Julian., p. 134. 83 tom. 1, p. 717. "Adag., chil. 1, cen. 8, ubi sup., p. 240. 1. c. 19. ** 1. xvii, p. 565. » loc.

longiora, idcirco describenda sunt, quia Cle- rillum Alexandrinum ita exhibentur 17: ‹ Scytha menti nostro lucis aliquid possunt afferre. In suo itaque proemio postquam dixisset 13: < Sapien tes habiti Thales, Solon, Periander, Cleobulus, Chilon, Bias, Pittacus, addidit: «His annume rant Anacharsim Scytham, Mysonem Cheneum, Pherecydem Syrum, Epimenidemque Cretensem. Addunt nonnulli Pisistratum tyrannum; illud idem libro primo hunc in modum fusius prosequitur “ Magna de illorum numero discordia est; Lean drius enim pro Cleobulo et Mysone Leophantum Gorsiada, Lebedium seu Ephesium inserit Epi menidemque Cretensem. Plato_antem in Prota gora Mysonem pro Periandro; Euphorus pro My sone ponit Anacharsim; alii Pythagoram adji ciunt. Porro Dicæarchus quatuor nobis consensu omnium sapientes tradit, Thalem, Biantem, Pittacum, atque Solonem; tum sex alios nomi nat, quorum ex numero tres elegerit, Aristo demuni scilicet, Pamphilum, Chilonem Lacedæ monium, Cleobulum, Anacharsim et Periandrum. Addunt quidam Acusilaum, Cabam, sive Sca bram Argivum. Hermippus autem in libro De sapientibus decem et septem fuisse tradit, quo rum ex numero septein illos alii aliter eligunt. Primo loco ponit Solonem, tum Thalem, Pitta cum, Biantem, Chilonem, Cleobulum, Perian drum, Anacharsim, Acusilaum, Epimenidem Leophantum, Pherecydem, Aristodemum, Py thagoram, Lasum Charmantida seu Sisymbrini. sicut Aristoxenus tradit, Chabrini filium, Her mioneum, Anaxagoram. Enimvero Hypobotus in Descriptione philosophorum hanc illorum seriem exponit, primo Orpheum, deinde Linun, tum Soloneni, Periandrum. Anacharsim, Cleobulum, Mysonem, Thalem, Biantem, Pittacum, Epi charmum, et extremo loco Pythagoram. › Vides sane de his Græciæ sapientibus eorumque nu mero tot olim pene fuisse sensus quot capita. Plura autem alia de illis veterum testimonia buc congerere possumus: sed unum duntaxat, ex Pausania desuniptum, subjunxisse sufficiat ": Præ Delphici, inquit, templi foribus leguntur peru tilia vitæ hominum documenta, ab iis homini bus conscripta, quos Græci sapientes appella runt. Fuerunt illi ex lonia Thales Milesius, et Prienensis Bias; ex Æolica vero natione, e Lesbo insula Pittacus Mitylenæus; ex iis, qui in Asia sunt, Doriensibus Cleobulus Lindius, Atheniensis præterea Solon, et Spartanus Chi lon; septimum Plato Aristonis filius pro Peri andro Cypsesi filio enumerat Chenensem Myso nem. Citatus autem a Pausania et a Clemente nostro Platonis locus in illius Protagora, ut re cte Laertius animadvertit, his verbis legitur Ex illorum hominum genere erat Thales Mile sius, et Pittacus Mitylenæus, et Bias Prienen sis, et noster Solon, et Cleobulus Lindius, et Myso Chenensis; inter illos autem septimus Chilo Lacedæmonius annumeratur. In sua tainen ad Dionysium epistola scripsit Periandrum solitum esse huic sapientum numero ascribi; 273 sed ejus procul dubio nomen, propter ipsius, ut ait Clemens, tyrannidem ex hoc illustrium virorum catalogo postea expunxit delevitque. Anacharsis autem in eorum numero repositus legitur a Nicolao, cujus hæc sunt apud Sto bæum verba: Ex horum (apud Scythas) Galactophagorum numero etiam Anacharsis fuit, existimatus unus e septem sapientibus, qui in Græciam profectus est, ut aliarum gentium le ges exploraret. His plane consentanea apud Cy genere ipse quoque Anacharsis erat. Tanta au tem apud Græcos in admiratione sapientiæ fuit, ut nonnulli septem sapientum numero ascriben dum illum putaverint. Porro autem hæc Anacharsidis sententia a Cle mente memoratur ": «Mihi onines Græci Scy thæ sunt. Is autem erat, qui apud Græcos in admiratione est habitus, qui dixit: Mibi indu mentum est Xhaiva, læna, cœna lac et ca seus. Plures Anacharsidis, sed non omnes sen tentias collegit Laertius in illius Vita "; quippe qui non solum hanc prætermiserit, sed illam quoque, qua cuidam per convicium Scytham eum appellanti respondit: Genere, non inge nio et moribus, aliter ipse huncque in modum retulerit: Exprobranti sibi Attico, quod Scytha esset at mihi, ait, dedecori est patria, sed patriæ tu. Nec mirum ulli esse debet quod ille dixerit lac et caseum, ut ex Clemente nostro audivimus, sibi esse cœnam; quandoquidemn jam ex Nicolao observatum est eum fuisse ex gente Scytharuin, qui Galactophagi nuncupabantur, cel alimentum solum sibi lac equinum, ut ille ait ", habent, quod et potant, et confectos inde ca seos edunt. Porro autem ✗halva eral vestis, seu penula villosa, de qua Pollucem consule ". Testatum præterea Clemens facit "Heracliti OXOTELVO, obscuri et tenebricosi, libro similem fuisse Pherecydis Syri theologiam, atque ex pro phetia Chami desumpta esse quæcunque ab illo allegorice dicta sunt. Theologiæ etenim suæ ob. scuritatem ipse Pherecydes Thaleti declarat in ea, quæ ad ipsum ejus nomine fertur, epistola, cujus Græca verba Latine sic reddenda esse Ca saubonus putavit: «Quæcunque leges ad deos pertinentia, allegorice sunt intelligenda, omnia enim scripta sunt ænigmatice. Alii vero ea sic Latina fecerant: «Forte quædam de theologia reservavi, cætera intelligere oportet; omnia quippe indico potius, quam aperio. › Nos quidem non fugit hane epistolam plutibus spuriam et adul terinam videri. Sed ex ea tamen probatur Phe recydis obscurum dicendi genus, de quo plura Salmasius in suis ad Solinum pag. 842 et 843 exercitationibus, et a nobis nonnihil alibi per strictum est”. De illis porro Græciæ sapientibus videsis Laertium qui eorum vitas conscripsit, Porphy rium a Cyrillo Alexandrino citatum lib. 1 Con. Ira Julian., pag. 28; Valerium Maxim. lib. IV, cap. 1, § antepenult.; Augustinam lib. xvm De civitat. cap. 35, et varias eruditorum virorum in Laertium et Augustinum animadversiones. Lege præterea Plutarchi librum De septem sa pientum convivio, tom. II, pag. 146 et seqq., et tom. I in Vita Solonis, pag. 84; Ausonii ludum septem sapientum; Tatianum Orat. ad Græcos, Theophilum lib. in; Joach. Stephan. lib. De Ju risdict. veler. Græc., cap. 1 et seqq., atque Meursium lib. De vita, legibus, etc., Solonis, cap. 5. Quomodo septem Græciæ sapientes dici possint re centiores Moyse et tribus primis philosophorum Græcorum sectis antiquiores. Septem illos Græciæ sapientes Moysis ætate posteriores, sed tribus illis celeberrimis et an Liquissimis, de quibus a nobis superius dictum est, philosophorum sectis et successionibus fuisse vetustiores, affirmate Clemens pronuntiat”. 17 lib. " in proœm. § 15. ** lib. 1 in Vita Thalet., § 41 et 42. ♥ contr. Julian., pag. 133. 18 J. 1, p. 308. 1 lib. 1, § 103 et seqq. ** Strom. I. v, p. 571, et lib. vI, 1. 1, p. 299, 300. Patrol. Gr. IX. p. 11. in Vita Pherec., թ. 340. 16 serm. 5, p. 69. serm). 5, pag. 69. 11. VII, c. 13. ** l. ii, p. 574. 28 Strow.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO IT. Moyse autem illos esse recentiores nemo est qui postea ille nobis Darii ad Heraelitum, ac vicissimi dubitet, et id quidem de illis disertissime a Tatiano" non secus atque de Lycurgo, aliis que legumlatoribus, a Theophilo Antiocheno 27 liisque chronologiæ scriptoribus probatur. Et boc quidem ex infra dicendis adhuc patebit. Longe ergo explicat difficilius est, quomodo sentem illi sapientes dici possint trium philoso phicarum sectarum, Ionica, Italicæ et Eleatica ætate superiores; quandoquidem Thales Milesius, cæteris antiquior, Ionica scholæ et familiæ au ctor fuit et princeps. Quamobrem quid de eo rum tempore auctor noster statuerit, examinan dum est. At ille Thaletis ætatem atque ex ea aliorum tempus sic consignat 18: Thales ex Græ corum sapientibus antiquissimus, fuit circa quin quagesiniam Olympiadem. Qui autem cum Tha lete connumerali sunt sapientes, fuerunt eodem tempore ut ait Andron in Tripode.» Alque inde eruditissimus auctor noster illos prima Olym piade, ac Salomonis, et a fortiori Moysis, ævo longe posteriores esse colligit. Nos autem de hac Thaletis ætate jam disseruimus. Quocirca Clemens postea adhuc scribit: Post Orpheum, Musæum et Homerum, longe fuerunt recentiores Lycurgus, et Solon, et septem sapientes, et Syrius Pherecydes, et magnus Pythagoras, qui longe fuerunt inferius circa Olympiades. Hæc autem et superiora Gle mentis nostri, atque etiam Tatiani a nobis superius laudati, verba Eusebius non solum exhibet ", sed illius quoque sententiam Græcorum ipsorum testi monio, quo-certe nullum aliud firmius luculentius que desiderari potest, invictissime asserit et confir mat 30. De Solonis autem tempore ita Clemens nominatim decernit: Solonis æmulator fuisse scribitur Mnesiphilus, cum quo versatus est Themistocles. Floruit Solon quadragesima sexta Olympiade. Ile raclitus enim Bausonis filius persuasit Melancomæ tyranno ut deponeret tyrannidem. Hic despexit regen Darium adhortantem ut veniret ad Persas. › Post hæc vero observat Heraclitum esse recentiorein Pythagora, utpote cujus in scriptis suis meminit ª¹. Non ita tamen asseveranter de Solonis ætate Laer tius his verbis statuisse legitur: «Floruit maxime, inquit, circa quadragesiunam sextam Olympiadem, cujus tertio anno princeps Atheniensium fuit Sosi crates; quo etiam tempore leges eis dedit; obiit autem in Cypro ætatis suæ anno octogesimo.» Ve rum Eusebius ad secundum ejusdem Olympiadis annum scribit “: < Solon Draconis legibus antiqua tis, extra eas, quæ ad sanguinem pertinebant, sua jura constituit. Suidas autem subsequentem Olyan 36 solam quadra piadem ei assignat; Tatianus vero gesimam; sed ab ejus textu numerum senarium ex cidisse quidam suspicantur. At Cyrillus Alexandri nus Eusebio palain suffragatus est 38. Denique ut alios veteres recentioresque 274 chronographos prætereainus, Aulus Gellius narrat "7 latas a Solone leges trigesimo tertio Tarquinii Prisci, Romæ re guantis, anno. Sed ibi Meursius legendum putat anno regni ejus 22 ". Quod tamen aliis probatum non fuit. Videsis eumden Meursium, lib. De vila, legibus, etc., Solonis, cap. 73. Ileracliti autem Blysonis, sive, ut aliis placet, Blo sonis, vel Blautonis, seu potius Blysonis filii, qui a Clemente nostro citatur, ætatem his Laertius verbis designal: ‹ Heraclitus Blysonis, sive, ut quidam volunt, lleraciontis filius, Ephesius circa noñam et sexagesimam Olympiadem clarus est habitus.» Tum * in fin. Orat. cont. Græc., p. 174. Præp. evang., c. 11 et 12. in Vita Solon., § 62. İleracliti ad Darium epistolam exhibet. Quod qui dem Clementis nostri dictis consentaneum esse nemo est qui non videat. Unde Suidas de eodem Heracli to: Vixit sexagesima nona Olympiade, sub Dario Hystaspis filio, annis scilicet triginta sex post Pythagoram, qui Olympiade sexagesima florere in ceperat. Eusebius autein " Heracliti tempus ad septuagesimæ Olympiadis initium rejecit. Deinde vero quatuor post annis: ‹ Pythagoras, inquit, phi losophus moritur. › Sed de hac Pythagoræ ætate nos supra. Nihil prorsus de Mnesiphilo et Melancoma, a Clemente memoratis, sibi occurrisse Hervetus de clarat. Quid igitur? Nunquid ille non legerat hæc Plutarchi in vita Themistoclis de priore verba " Credendum illis potius, qui Themistoclem scribant Mnesephili Phrearii fuisse asseelaın. Fuit hic neque orator, neque ex secta philosophorum, quos Physi cos nominant; verum eam, quam sapientiam voca bant, quæ scientia erat reipublicæ gerendæ, et pru dentia negotiosa amplexus est, et tenuit velut se clam ex successione Solonis; quam sequentes cum artibus confuderunt forensibus, et ab actu rerum trajecerunt meditationem ad verba, unde sophiste sunt appellati. › Miraberis procul dubio hæc exci disse Herveto, nihilque de iis in Clementis nostri scholiis adnotatumn. De Melancoma autem tyranno nihil nobis sicut et aliis hactenus succurrit. Jam porro a nobis petet aliquis cur Clemens pri mum inter sapientes locum Thaleti, revera phite sepho, et lonicæ, ut diximus, sectæ parenti locum dederit; septem tamen Græciæ sapientes tribus præ dictis philosophorum sectis antiquiores fuisse asse veret. Rationem nobis ipsemet suggerere videtur, ubi post absolutum de illis sapientibus sermonem confestim addidit “": ‹ Tandem autem Pythagoras, Pherecydis familiaris, se ipsum primus appellavit philosophum. Ante Pythagoram igitur, quem Græcis sapientibus recentiorem esse constat, cum nemo philosophi nomen assumpserit, haud plane iminerito Cleinens eosdem Græciæ sapientes ante philosophos floruisse affirmat. Nobis tamen si fidem habere renuas, velisque testem non omnino incer tum tibi proferri, en præsto est Eusebius“, a quo et illud, et ea quæ de iisdem sapientibus Clemeus noster disputat, mirum plane in modum confirman tur. Audi, quæso, illius verba: ‹ Et vero Græc fatentur ipsi post Orpheum, Linum, ac Musæum... viros illos omnino septem philosophiæ in Græcia laude claruerunt, quos ipsi quoque sapientes nomi marint. Atqui Cyro Persis imperante, floruerant omnes, quo tempore prophetarum apud Hebræos omnium novissimi exstitere, annis post Trojana qui dem tempora amplius sexcentis, post Moysem vero non paucioribus mille ac quingentis, ut facile tibi paulo post ex temporum ratione serieque constabit. Cæterum eo circiter ævo, cum recentiores isti septem sapientes emersissent, humanioris quidem el casti gatioris disciplinæ magistri fuisse perhibentur; sed tamen præter celebres quasdam eruditasque sen tentias nihil admodum reliquerunt. At longe serius philosophorum in Græcia vigere nomen ac prædi cari coepit. Horum princeps ille Pythagoras, Phe recydis ante discipulus, a quo philosophiæ inventum est. › Que fuerit Græciæ sapientum philosophandi ratio, et de quibusdam eorum effatis et sententiis. Qualis fuerit horum Græciæ sapientum philoso * lib. I 17 1. m ad Autolyc., p. 133. 18 Strom. lib. 1, p. 332. 33 lib. 1 39 ibid., p. 332. 30 eod. I. c. 4, p. 470. 31 Strom. lib. 1, p. 502. lib. I contra Julian., pag. 12 in Chron. 35 in fine Orat, ad Græc., pag. 174. 38 1.1 De archont. Athen. c. 12. * 1. 1x, § 1. * in Chron. 37 lib. xv Noct. Attic., c. 20. pag. 15. _* l. 1, p. 300. * 1. x Præpar. evang., c. 4, p. 470.

id duntaxat quod deterius est, accipit, sibique vin dicat. emolumento esse posse palam ille asseverat 15. Al- cat, hæc ex rhetorica et dialectica nihil boni, sed que geometriam quidem, et architecturam illis fru eluosas esse inde ostendit 16, quod ejus opere veri tatem perspiciant, et inventis proportionibus ad ducantur ad longitudinem absque latitudine, et superficiem, quæ caret altitudine, et signum quod nullas habet partes, et a sensibilibus nos traducit ad ea, quæ percipiuntur intelligentia, › hoc est, ad Denm, qui nec corporeus est, nec finitus. Quomodo autem hæc scientia ad Christiani ho minis virtutem proficere possit, Clemens pulchre docet ", ubi proportiones in tabernaculi, arcæ et mensæ, quæ in Hierosolymitano templo erant, con structione observatas, mystico allegoricoque sensu interpretatur. Neque porro minus eidem Christiano utilem esse astronomiam hand plane incerto Abrahæ exemplo manifestum omnibus facit ". Quinetiam quomodo illa ab ipsomet gnostico, sive perfectissimo, ut sæ pius diximus, Christiano utiliter adhibeatur, hunc ille exponit in modum “? ‹ Ab astronomia a terra elevatus una cum cœlo mente in altum extolletur, et simul cum astrorum conversione circumagetur, semper considerans divina, et eam quæ est inter se invicem consensionem et convenientiam, a qui bus adductus Abraham, ascendit ad cognitionem ejus, qui creaverat. › Sophisticam arlem, sicut et alias, quæ vocibus et verbis tantum constant, esse penitus ejiciendas et exterminandas; quæ a Christianis movendæ quæ stiones, aut non morenda, ac a quibus et quomo do legendi paganorum libri. Non eadem profecto, sed longe alia Clementis de artibus, quæ in verbis tantum versantur, ac potis simum de sophistica arte fuit mens et sententia. Quid autem sit hæc ars quam Græci, inquit, magni æstimabant, sic ille explicat et definit": Ars sophistica est, Suvaric paytastixh, potestas phan tastica (seu imaginationis), quæ falsas opiniones, tanquam veras, verbis ingenerat. › Cur autem eam sic definierit, hane continuo reddit rationem Præbet enim ad persuadendum quidem, thy pn Topix, dicendi artem, ad 'contendendum autem, Thy Epiotixhy, artem litigandi̟. › Quod quidem ille adhuc plius facit " non mo do auctoritate Platonis, a quoars mala, et Ari stotelis, a quo cars quædam decipiendi, vocatur; sed etiam ab ipsius principio, officio et fine, quæ idem Clemens noster his ibidem edisserit verbis Sophistica artis principium quidem est, vò yai vóµevov, id quod apparet, › sive rerum tantum ap parentia, non autem res ipsæ, et veritas. Officiuin vero duplex: unum quidem ex rhetorica, quod per petua oratione rem persequitur,» die₹odixòv paivó vov, seu longa rei apparentis, non autem veræ prosecutio: Alterum vero ex dialectica, &prixó, interrogans. Ejus vero finis est, & Exmančić, stupor et admiratio,» non autem veritas. Itaque cum ars sophistica sit ars litigandi, quæ tota circa ea tantum quæ apparent versatur, nec alium habeat finem quam ut homines ad stuporem et admirationem, non autem ad veritatem addu Inde igitur Clemens recte colligit eam, sicut et alias supervacancas artes, quæ vocibus et verbis tantuminodo consistunt, ab Apostolo jure prorsus merito proscribi et condemnari. Cui ille paulo post adhuc subscribit, atque hanc ibi suæ subscriptionis ac suffragii reddit rationem ": Ars autem con tentiosa et sophistica est penitus repudianda; quandoquidem ipsæ sophistarum dictiones non so lum multorum oculos perstringunt, et eos seducunt, sed nonnunquam etiam vim afférentes, Cadmeam referunt victoriam., Non alio igitur hæc ars sophi stica collineat, quam ut hominum oculos perstrin gat, eosque fallat et seducat, ac Cadmea victoria, id est, infausta, infelici, ac ipsis perniciosa et funesta decipiat. Quamobrem Christiani vera philosophia et dialectica, uti supra ex Clemente nostro dictum est, accurate imbui et informari debent; ne fallaci illa arte decipiantur, atque dolosas illius fraudes ac fallacias, captiosaque sophismata dignoscant, pro pulsent, ac funditus evertant. Neque a proposito nostro alienum esse videtur hic paulisper expendere quas a Christiano movendas quæstiones, aut non movendas esse Clemens cen suerit. Docet itaque 15 eam quæstionem esse opti mam, quæ fidei nostræ omnino conveniens et con sentanea est: stultas vero, inutiles et ineruditas hæreticorum, atque a fortiori paganorum quæstio nes, teste Apostolo, esse vitandas et rejiciendas, nec de iis temere laborandum, juxta illud Æschyli carmen Ne in iis labores temere, quæ nihil juvant. Quod quidem carmen, ut id obiter adnotemus, n venies apud Theodoretum tom. IV, serm. 4, De Græc. affect. curat., pag. 531. Quadruplex autem aliarum inutilium et vitanıla rum quæstionum dicit esse genus”. Ac primo qui dem ea, quæ omnibus omnino perspicua et mani festæ sunt, verbi gratia, utrum dies sit. Secundo quæ a nemine unquam certo definiri possunt, ex empli causa, utrum stellæ numero pares sint, an impares. Tertio, quæ in utramque partem æqua parique ratione possunt stabiliri et propugnari, quemadmodum utrum fetus in matris utero sit, aut non sit animal. Postremo ubi argumentum, quod ex utraque parte profertur, a nullo unquam solvi poterit. Vult ergo Clemens has omnes quæ stiones ab omnibus Christianis vitari, ac proisus rejici. Atque utinam tam prudentes, cerļæ ac firmæ de movendis proponendisque quæstionibus reguiæ in Christianorum scholis nunc accurate et diligen ter ab earum præfectis servarentur. Tum enim illi maximo sane et durissimo, ac penitus ingrato adole scentium aliorumque non abuterentur labore, et eus scientia inelius informarent. Denique simili quoque prudentiæ lege Clemens præcipit ut Græcorum seu paganorum libri ab his, qui sparsa in eis impietatis errorumque venena cavere noverint, ea cautione legantur, ut falsa et noxia respuentes, vera tantum, salutaria et divina seligant. De variis paganorum moribus, ac singularibus et præclaris quorumdam facinoribus. De purpura, dolosisque vestibus, et unctionibus, de zerorum expositione, de quorumdam gula, et li p. 657 et seqq.. guritione, de cultu angelis et dæmonibus a magis tributo, atque de illorum a vino, animatis, el re bus Venereis abstinentia, quamvis cum matribus et st ibid p. 660. p. 656. p. 654. ** ibid 1, p. 2§Y. vid. Erasm.. Adag. chiliad. 11 centur. 8, adag. 34, p. 534. *” Strom. lib. V, 7 1. 1, p. 613. ת lib. v1, p. 659. ibid. ibid., p. 293. * ibid., p. 617. pag. 646.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO II. sororibus coirent, communesque eis essent uxores; de athletarum, atque in primis Astyli Crotoniatis, Crissonis Himeræi, atque etiam Amæbei citharædi a rebus Venereis abstinentia, de legibus contra adulteros latis, de alia lege in gratiam mulierum prægnantium capite damnatarum, de Romanorum testamentis per libras et asses, ac de Lacedæmo niorum seytalis. Postquam ea, quæ Clemens noster de Græcorum et paganorum artibus, disciplinis et scientiis tradi dit a nobis pro more nostro examinata sunt, nunc ad alia accedendum est, quæ ille de ipsorum moribus et præclaris quorumdam facinoribus no tatu digna cum judicaverit, et ab omnibus facile intelligi non possint, a nobis adhuc debent enu cleari et explicari. Verumtamen ea omittemus quæ jam explanare tentavimus, quale istud est, quod Clemens narrat purpureas ac dolosas vestes, et unctiones a veteribus Lacedæmoniis proscriptas ac rejectas, atque recens natos infantes, crudelissima prorsus inhumanitate a paganis suis parentibus fuisse expositos. Plura quoque de paganorum cupedia, gula et li guritione in superiori dissertatione adnotavimus ", quibus ea addenda sunt, a Clemente nostro in his 309 Stromatum libris de quibusdam memorata hominibus gulosis: c'Qui, inquit *, in aliquorum avi mantium ventres ante partum calces impingunt, ut contemperata lacte carne vescantur. › Quam autem hæc vera sint, disces ex Plutarcho, qui de corruptis ac depravatis quorumdam suæ ætatis hominum ino ribus scriptum nobis hoc reliquit: ‹ Alii veru bus ignitis porcos jugulant, ut ferri tinctura sanguis exstinctus atque diffusus carnem molliat, delicatam que reddat. Alii uberibus suum fetarum, instante jam partu, insiliunt, eaque calcant; ut sanguinem, et lac, et tabum ſetus simul interfecti inter matris dolores eximentes (proh piacularis Jupiter) maxim.e inflammatam animalis partem vorent. › Ab istorum moribus quam alieni essent magi, inde colliges, quod de illis Clemens memoriæ pro didit 38: Certe magis curæ est, qui angelos colunt et dæmones, simul a vino, et animatis, et rebus Venereis abstinere.» Antea vero de iisdem in sua ´ad gentes Admonitione dixerat **: Magi se jam suæ impietatis gloriantur ministros habere dæmo nes; ut qui eos in snorum famulorum numeruni ascripserint, et necessitate adactos servos fecerint suis carminibus; quia scilicet suis incantationi bus eos sibi adesse ct servire compellebant. De his autem impiis carminibus et incantationibus plura apud Eusebium "narrat Porphyrius. At de illa Chaldæorum sive magorum cum impia superstitione, tum etiam abstinentia, multa ex variis auctoribus decerpta Laertius ", ac primum ex So tione narrat, illos divinationem prædictionemque exercere, sibi deos apparere asserentes...... İhs autem vestis candida, lectus humus, esca olus, ca seus panisque cibarius est. Deinde vero ex Ari stotele, Hermippo, Eudoxo et Theopompo adno tat *, ‹ duo juxta illos esse principia, bonum dæ inonem et malum; alterum ex his Jovem, et Oro smadem, alterum Plutonem, et Arimanium dici. › Videsis variorum in hunc Laertii locum observatio nes. Præterea Eubulus, uti Hieronymus testaturª Qui historiam Mitræ multis voluminibus explicuit, narrat apud Persas tria genera magorum, quo rum primos, qui sint doctissimi et eloquentissimi, excepta farina et olere, nihil amplius in cibo su mere. ▸ Quæ vero ibidem Hieronymus fusius disserit, in eorum confirmationem adduci possunt, quæ noster Clemens adhuc generatim tantum dixerat”: ‹ Quin etiam ii, qui colunt idola, a cibis et Venere absti nent. Vide etiam Porphyrium lib. De non necand. animal., pag. 599. Quamvis autein tanta esset magorum abstinen tia, ac nonnulli eos a rebus Venereis se abstinuisse tam asseveranter tradiderint: «Xanthus tamen (ipsinsmet Clementis nostri verba sunt "), in iis quæ inscribuntur Magica: Coeunt autem, inquit, magi cum matribus, et fas esse aiunt coire cum sorore, el communes esse uxores, non vi, et clam, sed utrisque consentientibus, cum velit alter ducere uxorem alterius. › Brevius jam citatus a Laertio Sotion ait Magos æquum duxisse matri ac filie misceri. Sed id apud Eusebium fusius a Barde sane exponitur: Apud Persas (inter quos magi degebant) lex, inquit, erat, qua non Slias tantum, aut sorores, sed ipsas quoque matres secum matri monio jungere licebat. Nec in ea regione tantum, eove duntaxat in climate incestas illas Perse USLİN contrahebant; sed etiam quotquot eorum e Perside alio commigrarunt, quos Magusæos vocant, iisdem flagitiis obstricti manent, posterisque suis bæredi tario quasi jure leges et consuetudines easdem re finquunt.» Hujus flagitiosissima ac plane detesta bilis consuetudinis mentionem Sextus Empiricus, Quintus Curtius, Ovidius, aliique complures fece runt, quorum verba ad id, de quo nemo dubitare potest, fusius probandum, hic integra transcribere, inutilis prorsus esset operæ et lavoris. Lege, si ve lis, in laudatum a nobis Laertii locum Menagii ani madversiones. Verum, inquiet aliquis, nobis edissere quomodo sibi ipsi stet Clemens, qui magos et a rebus Vene reis abstinuisse, et turpissimo matrum et sororum coitu contaminatos prædicat? Nunquid ille de di versis magis, tam loco quam moribus longissime dissitis, locutus est? At animum, quæso, adverts præterquam quod a Clementis nostri more non est alienum, ut aliquando, non quod ipse sentit, sed aliorum eadem de re varias referat opiniones, ab ipso haud dubitanter ibi affirmari magosa rebus Venereis, quæ nimirum illis prohibitæ et illicite erant, se continuisse; cum matribus vero el sore ribus matrimonio fuisse copalatos quidcin, sed quod lege apud eos lata permissum fuerat, atque idcira minime flagitium et incestum esse credebant. Ubi vero post susceptam Christi fidem iHud malum esse cognovissent, tunc, teste Eusebio, nuntium ei con tinuo remiserant: Itaque nec Persæ, ait Eas bius, qui semel Christi disciplinæ nomen dede runt, nuptias amplius cum matribus ineunt..... nec alia barbarorum genera incesto Gliarum ac sororum concubitu polluuntur. magis autem si transeamus ad athletas, de er rum quoque abstinentia bæc Clemeus noster littens consignavit: «Aiunt athletas non paucos absu nere a Venere, propter exercitationem corponi continentes, quemadmodum Crotoniatem Asty et Crisonem Himeræum.» Quæ quidem luculenter & egregie his confirmantur Platonis verbis “: «igno ramusne ea, quæ de lcco Tarentino perhibentar, qui ut in ludis Olympicis caterisque idoneume redderet, eam animi contentionem artemque adh buit, et in tantam temperantiam se conformarit, ut neque mulierem, neque puerum attigerit unquam, quandiu quidem in hujusmodi exercitationibus cal versatus. Idem quoque de Crissone, et Asıylo, e 30 Strom 38 Dissert. super., cap. 12, art. 2. Strom. lib. 11, pag. 400. super. dissert., cap. 12, art. 7. 1. 11, pag. 401. 11. De esu carnium, pag. 996. Stroin. I. in, p.446. Admonit. ad gentes, þ. 39. *1. v Præp. evang., c. 8, 9 et 10. in procem. in Vitas et dogin. philosopu., § 7. 36 ibid, § & 37 1. 11 adversus Jovinian., p. 62. 38 p. 446. **º lib. 10, p. 431. loc. c.l. lib. vi Præp. evang cap. 10, pag. 275 et 279. “¸I, 1 Præp, evang., c. 4, p. 11. ** Strom. 1. utt, p. 447. ** toni. II, L. VEI De legib., p. 839 et seq.

trandi licentiam se habere dementissima temeritate prædicabant, ubi Clemens variis rationum mo mentis refellit, ibi contra eos hoc pugnat argu mento: «Quinetiam quæ faciunt, non faciunt ut reges, sed ut mastigiæ; clanculum enim commit tunt adulteria, timentes ne deprehendantur, et vi tantes ne condemnentur, et metuentes ne supplicio afficiantur. Quibus sane verbis ille apertissime significat decreta fuisse contra adulteros humanis legibus supplicia, quæ hi hæretici, adulteria clan culum committentes, declinare conabantur. Diopompo, et cæteris compluribus memoratur.... dentiam, qua obscœnissima quæque flagitia perpe Vera hæc dicis, quæ his athletis accidisse prisci memoriæ prodiderunt. Quid igitur? Illi nt luctando, et currendo, cæterisque hujusmodi corporeis facul tatibus vincerent alios, ab ea re, quæ a vulgo beata prædicatur, ultro abstinere voluerunt.» Alibi vero scribit Crissonem Ilimeræum florentis et ro bustæ ætatis cursorem fuisse.» Mentionem quoque illius fecerunt Diodorus Siculus *. Pausanias *7 Eusebius, et alii ita omnibus obvii, ut Hervetom mirari subeat, qui de illo apud alios, præter Cle mentem nostrum, se alicujus verbi quod legerit, meminisse palam negavit. De Astylo autem idem Pausanias hæc memorat "; Astylus Crotoniata Olympiacas deinceps tres de cursu repetito palmas tulit. Et hujus quidem, quod Hieronis Dinonienis studio ductus, Syracusanum se renuntiandum curasset, in posterioribus duabus victoriis infamiæ causa domum Crotoniate ad publici carceris usum destinarunt, et statuam in Lacedæmoniæ Junonis templo dedicatam everte runt, › Pergit Clemens ³°: Quinetiam Ambeus citha roedus 310 cum recenter uxorem duxisset, a sponsa abstinuit et Cyrenæus Aristoteles amantem Lai dem solus despexit. Cum meretrici itaque jurasset se eam esse in patriam bducturum, si ei adversus decertantes adversarios in aliquibus opem tulisset, postquam id perfecit, lepide a se scriptum jusjuran dum exsequens, ejus quam simillimam Cyrenæ sta tuit imaginem. › Eadem de illo narrat Ælianus *¹ Amabæus, inquit, citharœdus, maxima continentia præditus fuisse dicitur, cumque venustissimam uxorem haberet, non cui ea coivisse.» Quod qui dem adeo singulare et memoria existimavit esse dignum, ut illud suæ De animalibus historiæ inse rendum adhuc putaverit 5. Ibi vero addidit hune Amabæum omni tempore, quo in certaminibus ver saretur, ab ea formosissima uxore se abstinnisse. Itaque major est de Aristotele Cyrenæo diflicul tas. Nos etenim Hervetus admonet eumdem Ælia num in laudata Varia historia meminisse quidem illius Aristotelis Cyrenæi ", sed de amata ab illo Laide nihil in ea reperiri. Verum si ad ea, quæ paulo ante in illa scripta sunt, oculos Hervetus convertisset, ibi certe vidisset, quæ Aristoteli Cy renæo Clemens tribuit, his prope cadem Enbate itidem Cyrenæo ita ascribi: Lais cum Eubatam Cyrenensem aspexisset, ardentissimo in eum amore cœpit fagrare, et de contrahendis inter se mutuo nuptiis sermonem ei detulit..... Sponsio vero his conditionibus facta est, ut post ludos certamenque rata deberet esse. Cum igitur abiret e certamine, ne conventis non stetisse videretur erga feminam, pictam Laidis imaginem deportavit secum Cyre nem, etc. Verum alterutrum, aut ex eorum amanuensibus librariis aliquem, nomen hujusce Laidis amasi, describendo, errasse haud omnino dubium videtur. Quis autem revera erraverit, non facile dixeris. Alianus tamen cum nullum testem, Clemens vero sententiæ suæ auctorem Istrum producat, is certe magis, quam ille vera scripsisse non immerito prorsus dici potest. At quia quidam a Laertio " Aristoteles Cyrenaicus, qui Poetica scripsit, alius autem a Stobæo 8 ejusdem nominis ejusdemque patriæ memoratur; utrum ex his duobus, vel ex aliis pluribus, quos lonsius recenset, unus ille athleta fuerit, aut reipsa Eubata cognominatus sit, a perițioribus criticis lubenter audiemus. Intolerabilem plane sectatorum Prodici impu Quæret itaque aliquis quænam sint illæ leges. contra adulteros latæ, quodve pœnæ suppliciique genus ab eis constitutum, ac de qua tandem lege Clemens noster sit intelligendus. Ut his quæstio nibus fiat satis, observandum est multas ea de re leges a variis scriptoribus memorari, nimirum Romiliam a Romulo, uti aiunt, et Juliam a Cæsare Augusto, et alias a Diocletiano, ac post Clementis nostri ætatem a Constantino et Maximino latas. At eumidem Clementem nostrum de lege Julia fuisse locutum, inde hand prorsus inepte colligitur, quod ea lex cæteris omnibus magis illustris et cele brata, magisque in usu, atque ab aliis deinceps sæpius confirmata, aut moderatius temperata, et explicata, aut supplicii etiam atrocitate gravior facta fuerit. Verum enimvero quod ad pœnam ab illis irro gatam spectat, fertur adulteros lege Romilia et Julia capite fuisse damnatos. Postea vero Constans imperator, Constantini Magni filius, lege ad Ca tullinum anno 339 data, longe gravius in eos sup plicium his verbis indixit: Sacrilegos nuptia rum tanquam parricidas insuere culleo vivos, vel exurere judicantem oportet. Sed cum hæc ipsa lex Clemente nostro recentior sit, ille de lege Julia, uti diximus, et supplicio ab ea sancito procul dubio intelligi debet. Quid ergo, arguet aliquis, nonne Augustinus di sertissime negat ullam capitis pœnam antiquis Romanorum legibus, ac proinde Romilia et Julia contra adulteros statutam fuisse, ubi totidem ille verbis scripsit: Romani antiqui in stupro de tectas Vesiæ sacerdotes vivas defodiebant; adul teras autem feminas, quamvis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant. Sed ille de lege Romilia, cujus edictum non omnino certum est, vel de quibusdam aliis antiquorum, ut ipse ait, Romanorum ante Augusti ætatem, ac proinde ante Juliam constitutis legibus verba fecisse vero pror sus simile est. Ab Arnobio siquidem ante ejusdem Augustini tempora illud litteris mandatum legi mus 59 Ad libidinem homines proni, atque ad voluptatum blanditias naturæ infirmitate proclives; adulteria tamen legibus viudicant, et capitalibus afficiunt eos pœnis, quos in aliena comprehende rint fœdera genialis se fectuli expugnatione je cisse.» Videsis Ulpianum lib. 11 ad legem Jul. et lib. v De adulter.; Papianum lib. 1 De adulter.; Paulum Manutium lib. De regib. Rom., cap. 19, et Godefridum in citatam a nobis Constantis legem tom. IV Cod. Theodos., pag. 296. Aliam Romanorum legem in prægnantium mu lierum gratiam his Cleinens verbis alibi memo rat 6 Romani, si qua mulier prægnans fuerit damnata capitis, non prius permittunt ut suppli cium subeat, quam pepererit. Plutarcho autem si credimus, hæc lex ab Ægyptiis primum lata eit, quam ab illis quidam Græci postea acceperunt Legem, inquit", Ægypuam nonne videntur recte * tom. I, in Protagor., pag. 355. * 1. xπ Bibl.,p. 85. 47 l. v, p. 172. 48 in Chron. " 1. VI, pag. 190. 80 ibid., p. 447. 1. Variar. hist., § 24. 1. vi De animal.,c. 1. "lib. x Var. hist., § 8. ** 1. v in Vita Arist., § 35. * Strom. 1. 1, p. 438. 87 titul. Quorum appellat., leg. 4. 81. 11 De civit., cap. 5, pag. 62.» 1. 1 advers. gent., post medium. Strom. 1. 11, P. 400. «tom. II. De his qui sero a num. puniuntur, pag. 55%. 38 serm. 62, P. 393.