ET MONACHI ORDINIS S. BENEDICTI CONGREGATIONE S. MAURI (Apparatus ad Bibliothecam maximam Patrum, t. 1, lib. 111.) 1. Quamvis inter editas tertio Ecclesiæ sæculo veterum Patrum lucubrationes primus in Bibliotheca Lugdunensi locus omnibus Clementis Alexandrini libris datus fuerit; nos tamen quibusdam non minimi certe ponderis rationibus adducti, de iis post alias eorumdem Patrum commentationes, secundo seculo divulgatas, disputandum esse censuimus. Persuasum siquidem omnino habemus omnia, quæ ad nos pervenerunt, præcipua Clementis opera, Admonitionem ad Græcos, tres Pædagogi, et septem Stromatum libros, ab eo, uti postea demonstrabitur, sub finem hujusce secundi Ecclesiæ sæculi scri pla, el publicam emissa fuisse in lucem. Quapropter cum Lugdunensi Patrum Bibliothecæ præfecti illos loco suo præpe slere moverint, æquum idcirco non duximus eorum vestigiis, quibus aliqui in errorem induci possent, nobis esse insi stendum. Deinde vero nullus est qui nesciat quary varia et multiplici cum sacra tum profana eruditione et doctrina referti sin hi, atque in primis Stromatum libri, quanla in eis ubique occurrant difficultatum repagula, quam frequentes salebræ, quas loca explicatu difficillima, a doctissimis compluribus viris tentata, nulli hactenus pervia, el a nemine complanala, quam sæpe etiam Hervetus, tametsi varia eruditione satis instructus, in longissimis horunce Operum commentariis plura sibi penitus incomperta, atque in iis quantalibet cura et diligentia investigandis oleum et operam prorsus perdidisse fateatur. Ut igitur ea pro virili parte nostra explicare, ut offusam plerumque de industria textui Græco obscuritatem removere, ut reconditos, et quos paganis ipsemet auctor occultare voluit, illius sensus patefacere, ut sacra et profana ejus docu menta clarius exponere, aut aliorum auctoritate et testimoniis confirmare tentaremus, plurimis same verbis opus fuil Nobis itaque etiam invitis et reluctantibus, crevit voluminis hujus, et tertii dissertationum nostrarum libri moles, nec ei amplius alias adjicere potuimus, quas in tertii Ecclesiæ sæculi Patrum scripta publici juris propediem, Deo dante facturi sumus. Necesse porro non est has erudito benignoque lectori excusare, cæteris paulo prolixiores, nostras dissertationes. In iis enimvero ul more solito longiores essemus, duæ potissimum rationes coegerunt. El primo quidem maxima et summe. qua in his Clementis nostri libris passim, uti diximus, occurrunt difficultates a nobis explicandæ. Ad hæc vero iisdem hisce ex libris cum plurima alii postmodum scriptores hauserint, nullus procul dubio negabit harumce difficultation enodatione præviam obscuris ac tenebricosis illorum locis facem preferri. Quamobrem nostra hæc, quæ non omnibus forsitan longior videbitur, oratio nos sicut in dissertationibus istis clariores, ita in subsequentibus breviores efficiel. Nemo tamen eo nos temeritatis devenisse arbitretur, ut salebrosa quæque Clementis nostri loca complanasse, aut ubique et in omnibus scopum revera attigisse credamus. Nostræ siquidem infirmitatis magis conscii sumus, quam ut in mentem nobis unquam venire potuerit nos id fuisse asseculos, quod eruditissimi quidam homines ab ullo, nisi post diuturnum longioris vitæ tempus, in evolvendis veterum quorumlibet scriptorum lucubrationibus diligenter exactum, vix unquam fieri posse confitentur. Non aliud itaque in his dissertationibus scribendis consilium propositumque nobis fuit, quam ut obscura Clementis scripta, ac potissimum Admonitio ad Græcos, et Stromatum libri minori cum tædio, majorique cum fructu legi possim. alque iis viam muniamus, qui vel in perfecta illorum explicatione, vel ab omnibus jam diu desiderata nova eorumdem editione adornanda laborem impendere voluerint.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. DE COHORTATIONE AD GENTES ET DE TRIBUS PÆDAGOGI LIBRIS De Protreptico seu Cohortatione ad gentes. Analysis hujus libri. Pythium, Didymæum et Amphiaraum, atque Am philochum, et cætera divinationum divinantiumque critho genera, augures, aruspices, aleuromantes, mantes, ventriloquos, adyta Ægyptiorum, Etru scorum necromantiam, necnon capras ac cer vos, aliaque insana infidelium hominum porten ta proscribenda, æternaque oblivione delenda esse docet. Librum hunc ab iis Clemens orditur fabulis', qui bus pagani fallacissime prædicabant Amphionem, Arionem et Orpheum suo cantu arbores et saxa loco movisse, feras delinivisse, atque Eunomum citharæ suæ chordam, quæ defecerat, ad cicada vocem miro plane modo perfectissime accommo dasse. Hæc autem delirantium poetarum commenta, quemadmodum absurda Bacchi mysteria, in ipsis Helicone Citheroneque, jamjam obsoletis montibus, ita includenda esse docet, ut divinus cantor, solus Dei Filius, æternum Patris Verbum, ab omnibus deinceps audiatur. Non enim ille, cum homo factus est, Terpandri Capitonisve, aut aliorum, quibus homines primum in idololatriam aliaque crimina traducti sunt, molles effeminatosque musicorum modos cecinit; sed canticum novum, quo ferina saxeaque hominum corda ' cœlesti suo cantu mol lita, a servitute ad libertatem, ab impietate ad pieta tem, a morte reduxit ad vitam. Divinum autem illud idem Verbum, ipso Lucifero antiquius, supremoque suo Patri coæternum, antequam ex Davide, qui spiritalibus canticis ab idolorum cultu avocabat bomines, dæmoresque fugabat, humanam carnem assumpsisset, eadem coelesti harmonia mundum con didit, ipsumque hominem ad Dei imaginem fabri catus est. Quamobrem etiamsi vetus paganorum error, novaque videretur Christianorum veritas, hos tamen, utpote qui in Verbo semper fuerint, illis omnibus, atque iis etiam Phrygibus et Arcadibus, qui falsam antiquitatem suam venditabant, longe vetustiores esse scriptor noster luculentissime de monstrat. At postquam diabolus *, inquit ille, ser pentis astutia Adamum, aliosque deinde homines a summa integritate et sanctimonia in idololatriam sceleraque omnia præcipitasset; idem Filius Dei, eorum semper misertus, illos primum per prophe tas, ac postea ipse homo factus, per semetipsum ad verum Dei cultum, veramque religionem revocare non destitit, docuitque quanam ratione homo effi ciatur Deus. Ex quibus Clemens concludit reji ciendas esse omnes paganorum consuetudines, solum Christum audiendum, ipsique morem, nulla plane interposita mora, ab omnibus gerendum. Quod quidem ut paganis efficacius persuadeat, quam absurdi nefandique sint eorum cultus, de monstrandum aggreditur. Primum autem quæ apud eos majore in pretio erant, vana petit, con cutitque falsorum deorum oracula. Hæc vero quæ præstigiis plena, jam tum pleraque desierant, ni mirum lebetem Thesprotæum, tripodem Cir rhæum, æs Dodoneum, Gerandryon, fontem Casta Jium, et Colophoneum; imo et Apollinem Clarium, pag. 3 et 4. 1 pag. 1 et 2. pag. 16. pag. 17. Deinde ad turpia, obscena, crudeliaque Bacchi et Cereris, aliorumque deorum mysteria et fabulas transit, atque ea sic enarrat ut illorum descriptio ne pagani, si quid sanæ mentis ipsis superesset, salutari pudore suffusi, ad saniora redirent. Hinc 7 certe viro illi, qui civem suum sacra matris deo rum imitantem, ielis confoderat, bene precatur. Addit vero mirum sibi prorsus videri, cur gentiles Evemerum Nicanoreni, Diagoram, Hipponem, Theodorum, aliosque quosdam, ideo tanquam atheos fuerint insectati, quod moderate continen terque 3 viventes, has de diis vanas opiniones su spectas exosasque habuerint. Denique palam ille omnibus facit insitam esse hominibus veri Dei agno scendi facultatem: sed eos perversis opinioni, bus obscuratos, in idololatriæ scelus ruisse præci piles. Septem porro modis illos in idololatriam fuisse adductos ostendit. Quidam enim, motus astrorum admirati, solem, lunam, aliaque astra deos esse frumento censuerunt. Alii fructus terræ metentes *, ac vino Cereris et Bacchi imposuere nomen. Non nulli ad vitii poenas et calamitates animum cum advertissent, eas in deorum numero sic posuere, ut inde furiarum, seu Eumenidum, hinc cacodæmo num malorumque spirituum origo manaverit. Poe tæ autem, ac deinde ex philosophis aliqui humana rum affectionum, metus et amoris, gaudii et spei tanquam deorum figuras et simulacra fingere ausi sunt. Imo vero quidam contumeliæ et impudentiæ erexerunt altaria. Ab aliis autem homines in deo rum ordinem evecti humana posthæc repræsentati sunt figura; atque inde Justitia, Clotho, Lachesis, Atropos, Parcæ, Auxo, Thallo, Atticæ. Duodecim quoque nonnulli introduxere deos, quorum theogo nia ab Hesiodo et Homero decantata est. Alii tandem ex beneficiis divinitus, uti putabant, acceptis quos dam servatores Castorem et Pollucem, Herculem et Esculapium, aliosque ejusmodi deos constitue runt. His itaque absurdis ingenii humani erroribus Clemens plerosque omnes a coclo in baratrum de trusos esse haud dubitanter affirmat '. Paganos igitur ut ab hac impietate qua Christiani amnes soluti erant, facilius deterreat, ad ipsos met deos ad vivum planius exprimendos, postea ae cedit. Quapropter manifestum primo facit varias omnino fuisse eorum de iisdem diis opiniones, pag. 5. pag. 6, 7 et seq. pag. 9. pag. 10 et seqq. 7 pag. 15. (!) Paginæ indicantur editionis Parisiensis quæ hoc signo > textui inserto in nostra editionc notantur. ED. PATR

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. animali postponenda sint; tum etiam quia ex iis plurima vel a quibusdam hominibus spoliata, vel inquinata ab avibus, aut direpta a prædonibus, aut terræ motibus eversa, aut tandem sicut celeberrima quædam, quæ ille ibidem designat 18, deorum tem pla, ignibus et incendio consumpta, penitus excide Tres enimvero finxerunt Joves, quinque Minervas, paganis contumeliose tractata, cuilibet vilissimo sex, imo innumeros Apollines, plures Esculapios, multosque Mercurios et Vulcanos. At hos et alios quoscunque nihil nisi homines fuisse ex eorum origine, patria, arte, vivendi genere, vinculis, ser vitute, vulneribus, morte, sepulcris invictissime demonstrat 10. Quid plura? id certe ex eorumdem deorum ac dearum vitiis ac flagitiis, lascivia, stu pris, adulteriis, et aliis quæ quidem ut majorem eorum omnibus incutiat horrorem, recensere non veretur, infandis sceleribus adhuc luculentius asse rit". Quapropter nefarios illos falsorum scelerato rumque numinum cultores, Ægyptiis, aliisque qui bruta animantia, feras et pisces venerantur, convin cit esse deteriores. Neque vult sibi a paganis responderi non primi quidem, sed secundi ordinis hos esse deos, quibus idcirco solum dederunt dæmonum cognomen. Do cet enim hos", utpote helluones ac scele perditos, sibi minime debitos honores ab hominibus præpo stere prorsus extorsisse. Quocirca Hesiodum, qui de cies ter millia immortalium dæmonum, humanæ cu stodia præposita absurde cecinerat, pulchre irri det 13. Subjungit deinde hos dæmones, seu deos aut semideos, tantæ esse crudelitatis, ut illi, sicut Ju piter, Bacchus, Diana Taurica, et alii sibi homines immolari voluerint. Crudelibus igitur infestisque illis hominum inimicis Cyrum et Solonem longe præstare demonstrat. Hujus enimvero invocatione, et illius imperio, Croesus Apollinis oraculo in ro gum ubi cremaretur deductus, ab igne liberatus est. aque miratur quomodo in hominum mentem ve nerit ut dæmones illos lege lata coli adhuc jube rent. Nec minus mirum ipsi videtur cur templa diis poni, et sacrificia fieri, primum a Phoroneo seu Me rope, aut a quolibet alio præceptum fuisse perperam jactitarent. Tantæ siquidem hæc non esse antiquita tis eo probat, quod amorem seu cupidinem, qui ab illis antiquissimos inter deos collocatur, nemo ante Charmum coluerit. Neque Athenienses quis Pan es set prius noverant, quam id a Philippide didicis sent. Qui quidem mos perversus cum paulatim inva luisset, tunc exstructa sunt templa ac cuncta dein de simulacra. Hæc autem templa nihil aliud quam deorum sepulcra fuisse, postquam brevi certaque inductione ipso sole meridiano clarius patefecit, in de merito gentiles castigat, quod eos tanquam deos adorare non erubescerent, quos mortuos esse cre debant. Postea vero majorem in absurdo simulacrorum cultu fuisse eorumdem paganorum errorem scite ar guit. Plane siquidem et perspicue ostendit illa pri mitus ligna fuisse, saxaque inelaborata, truncos ex cisos, simplicesque columnas, vel tabulas, vel ha stas, gladiosve aut acinaces. At postquam homines in imaginibus et statuis humanam didicissent expri mere effigiem 18, tunc impium eorum cultum, per omnem orbis terræ partes pervagatum longa statua rum Jovis Olympii, Junonis Samiæ et Tirynthiæ, Apollinis, Neptuni, Dionysi, Minerva, aliarumque a peritissimis artificibus effictarum recensione certis sime conficit. Facta autem ibi Serapidis cum simu lacri, tum sepulturæ mentione 16, rursus in deorum templa, ac illius præsertim quod turpi Antinoo im perator posuerat, acrius invehitur; eaque sicut et pyramides, mausolea, et labyrinthos probat esse deoruin sepulcra, ac prænuntiatam a Sibylla fuisse templorum Dianæ Ephesinæ ac Serapidis destru ctionem. Ad simulacra inde reversus 17, quanta sit in iis adorandis impietas, hinc auctor noster liquido con vincit, tum quia illa non solum ab ipsismet sæpe pag. 18 et seqq. pag. 33 et 51. pag. 43. runt. Nec ictu sane leviore hæc eadem simulacra con cutit, cum invictissime ibi probat artifices peritis simos quibusdam statuis earum, quas deperibant, meretricum expressisse imagines. Eadem vero petu lanti et inulta improborum statuariorum audacia factum esse putat, ut quidam non modo reges, sed privati etiam homines, quos omnes nominibus suis singillatim appellat 19, crediderint datam sibi fuisse deos sese renuntiandi potestatem. Ad hæc vero, et hinc quoque factum esse ait, ut et urbes et gentes integræ quosdam, ac eos quandoque ipsos, quos dum essent in vivis plane despexerant, impia adu latione in deorum album extulerint. Horum ergo aliorumve deorum simulacra, cœlo veroque Do derelicto, minime adoranda esse concludit. Nihil enim sunt aliud nisi terra 20, cui artificis ope ligu ra aliqua adjecta est. Illud autem inde confirmat, quod eæ statue tanta arte effictæ, turpes adeo sint 4 et obscene, ut quidam meretricio nefarioque earum amore arserint. Sed majoris, inquit, quam hi arti fices, criminis ii sane rei sunt, qui eas colunt & adorant. Imo vero hos illis bestiis affirmat esse de teriores, quas quidem, si simias tamen exceperis, maxima earumdem statuarum cuin archetypo simi litudo nonnunquam decepit. Non minoren porro asserit esse impietatem il lam, qua tot tamque perniciosi statuarum artifices, atque etiam pictores et poetæ 1 omnino ridiculam inducebant deorum turbain, puta satyros, nymphas, naiades et nereides; qua etiam magi dæmones sibi servos fecisse gloriabantur; qua demum poetæ im pune deorum suorum nuptias, adulteria, puerperia, convivia canebant. At Christianis qui, uti ipse sub jungit", Deo dicati sunt, fas non est ullis plane stupris aut fornicationibus vel ipsas quidem aures suas inquinare. Contra vero pagani obscenissimas, quas ille ibidem acerrime exagitat, deorum imagi nes, et annulos turpissimos domi, omniumque aspe clui nunquam non expositos, servare non vereban tur. Quapropter ea omnia respuenda esse docet, et soli qui cuncta creavit, Deo serviendum. Ad refellendas dehinc philosophorum falsas de Deo opiniones non prorsus inepta transitione Cle mens noster delabitur ". Ac primo quidem hos obi ter perstringit, qui ea quæ in cœlo sunt adoranda censebant. Tum continuo alios redarguit, qui qua tuor elementa, aut unum ex iis, aut præter illa con tentionem et amicitiam prima principia el deos esse opinabantur. Non minus quippe stultos et im pios illos esse probat quam plebeios quosque homi nes, qui ligna, lapides et terram, qui Neptunum es Vulcanum, qui denique simpliciter aquam vel ignem adorarunt. Præterea vero cum Persæ vel Sar mata antequam prima ad hominum instar statua Veneris Tanaidis facta sit, ignem coluerint, inde ille colligit 26 philosophos ex iis suam de primis principiis desumpsisse opinionem. Anaximandri deinde, qui infinitum, atque Anaxagoræ et Archelai, qui cum infinito mentem primum principium esse existimabant, convellit sententias. Neque minori sane evidentia assertum a Leucippo et Metrodoro plenum et inane, atque adjecta utrique a Democrito et He raclide etowa, seu species et imagines ipse penitus repudiat. Eadem facilitate errores evertit, cum Alemæonis, qui astra deos esse garriebat, tum etiam pag. 25. pag. 35. pag. 41. pag. 26. pag. 36 et 37. 27 et 28. pag. pag. 38. pag. 29. pag. 39. pag. 30 ct 51. pag. 40, pag. 13 pag. 42

Xenocratis septem non solum planetas, sed octa vum quemdam, scilicet mundum, cujus tamen no men reticebat, in deorum ordinem referentis. Posthæc vero Stoicos, Deum omnia omnino, etiam vilissima quæque pervadere arbitrantes exsibilat et explodit. Aristotelem porro parum sibi constare probat; quippe qui hujusce mundi animam, Deum ipsum ita esse contenderet, ut intra lunaris orbis terminos providentia illius circumscriberetur. Ne que veriorem Theophrasti, ipsiusmet Aristotelis fa miliaris, Deum alicubi cœlum, alibi vero spiritum asserentis, censet opinionem. Postremo ille irridet et refellit Epicurum, qui Deum res humanas curæ ullo modo habere præfracte inficiabatur. Explosis itaque his omnibus falsis futilibusque philosophorum sententiis, ad alios transit, qui ve riora de Deo senserunt, tradideruntque. Primus autem ex iis Clementi nostro sese obtulit Plato ", a quo quidem quamvis haud obscure dicatur naturam divinam non posse ab hominibus explicari, negat tamen idem Clemens ipsis ab illins inquisitione et Investigatione idcirco esse desistendum. Cunctis enimvero, ac iis potissimum, qui in doctrina et lit teris.versantur, adeo insitum est quoddam Divinita tis effluvium, ut omnes Deum unum esse ingenitum et immortalem, velint nolint, fateantur necesse sit. At illud profecto auctor noster maxime approbat, quod ab eodem Platone traditum legitur, Deum omnium rerum esse regem, causam et mensuram; sed hunc philosophorum facile principem a barba ris scientias humanas quemadmodum veras leges, veramque de Deo cognitionem ab Hebræis accepisse aullum ille putat esse dubitandi locum ". Neque ex alio fonte nisi ex isto, aut ex divino instinctu haustum id censet, quod vel Antisthenes docuit Deum nulli similem ex imagine agnosci non posse; vel quod Xenophon scripsit Deum, a quo omnia nio ventur vel consistunt, magnum et potentem esse, sed qua forma sit, nulli cognitum; vel quod Clean thes Stoicus 28 paucis carminibus veram Dei natu ram luculenter expressit; vel quod Pythagoræ se ctatores palam tradiderunt, Deum ita unum et semper esse, ut totus sit in toto mundo, omnium creator, pater, mens, animatio, et motus. Quid vero quod non modo philosophos, sed ipsos etiam poetas, etsi in fabulis falsisque narrationibus cantandis fere semper occupatos, aliquando tamen vera de Deo cecinisse perspicue demonstrat? Testes etenim Aratum Hesiodumque citat ", qui Deum im perio suo omnia continere affirmant. Deinde vero rur sum Hesjodi atque etiam Sophoclis et Orphei refert carmina, quibus unum duntaxat Deum, solumque immortalem, ac rerum omnium conditorem aperte pronuntiarunt. Huc etiam vocal Menandrum, Euri pidem et Homerum ", qui versibus suis deos irri dere, nec sine probris et maledictis exsibilare et proscribere minime veriti sunt. Posthæc autem contra paganos divina Veteris ac Novi etiam Testamenti auctoritate pugnat, manife stumque facit sacros illius auctores, sancto Spiritu amatos, ullo absque verborum fuco, apparatu et ornamento veræ non modo religionis jecisse funda menta, sed homines etiam a vitiis et idololatria avocasse, eosque sanctis imbuisse vitæ morumque præceptis et institutis. Quod quidem ab eo variis Sibyllæ, Jeremiæ, Isaiæ, Moysis, Ainos, Salomonis, Davidis, atque etiam Apostoli testimoniis mirum in modum probatur ". Addit se adhuc posse alios innumeros conjicere earumdem Scripturarum locos, quibus Deus homines ad impios deorum idolo rumque cultus rejiciendos et vēram religionem am plectendam mirabili benignitate admonet, obsecrat, instat, urget, obtestatur. Tum deinde auctor noster paganos merito arguit, quod amantissimum illum patrem, qui summa prorsus et incredibili bonitate eos æterna felicitate gratis et cito beare volebat, audire detrectantes, sese sponte sua in infernum præcipites dabant. Inorem Vanam subinde " et frivolam eorum evertit re sponsionem, qui traditam a patribus suis consuetu dinem labefactandam esse negabant. Quantæ enim, Deus bone, in diversis, inquit, vitæ humanæ ætati bus fiunt immutationes! Cur ergo, pergit ille, impii homines a vitiis ad pietatem, a nefario idolorum cultu að veram religionem, sine qua nullus æter nam salutem consequi poterit, accedere recusa bunt? Et id quidem ut paganis facilius suadeat, ostendit eorum presbyteros, 5 sordida veste diis sacrificantes, videri deos potius lugere, quam co lere; et illorum sepulcra potius indicare quam tem pla venerari. Quapropter eosdem gentiles ut priora delicta poenitendo corrigant ", et ad Dei confu giant misericordiam, non sine quibusdam eloquen tiæ flosculis iterum provocat, Deumque ipsum eos alloquentem, hortantem, et æternæ felicitatis bona eis pollicentem 15, haud ineleganter inducit. Auctor itaque et suasor eis est, ut nulla interposita incon sideratæ consultationis procrastinatione, illi gerant; nec audiant amplius factores simula crorum, et lapidum adoratores, qui Alexandrum Magnum, aliosque homines in deorum numerum referre ausi sunt. Ilos enim artifices et cultores simulacrorum iniquissimos, et dæmone ipso infeli ciores esse ostendit. Nulla enimvero perversitas potest esse major, quam eorum qui colunt idola, quando quidem nullus artifex 36, neque Phidias, neque Apelles, neque ullus alius spirantei unquam imaginen vel statuam fecerit. Ai cum solum Ver bum divinum, Filius Dei, et vera Dei Patris imago, vivam sui in homine imaginem expresserit, hine arguit eum solum adorandum, pravamque idola co lendi et adorandi consuetudinem sacris baptismi undis esse sepeliendam. Et id quidem pagani nisi cito perficiant ", ac sicut Ninivitæ anteactæ vitæ poeniteant, eo minus venia digni erunt, quo facilius potuerunt et Deum cognoscere, et veram religio nem amplexari. Quocirca eos sedulo monit, ut, ad saniora redeuntes, in idola quæ nihil aliud quam lapides sunt, excolenda et adoranda facultates, vi tamque suam non amplius insumant. Nulla quippe deorum simulacra et effigies, neque etiam area, iris, dies, mensis, annus, et tempus, ac proinde nec ea quibus eorum mensura definitur 38, nimirum sol et luna dii ullo penitus modo dici pos sunt. Ex quibus ille recte colligit longe absurdio rem esse eorum opinionem, qui Pœnam et Suppli cium, Justitiam et Nemesin, Furias, Parcas, Fa tum, Rempublicam, Gloriam, Plutum seu divitias, Verecundiam, Amorem, Venerem, Somnuin, Mor tem, Enyonen seu Bellonam, Martem, Cometas et Fortunam deos esse frustra existimabant. Atqui si nullum ex eis, inquit Clemens, neque ulla imago et statua sit Deus, et quædam tamen in nos divina po... tentia cernatur, quid aliud superest, nisi ut unum verum et solum esse Deum confiteamur? Oral ergo ut pagani, a somno tandem excitati, hunc Deum, idolis aliisque fictis numinibus repudiatis, aliquando cognoscant. Hunc porro Deum, minime autem tot dæmonum in terra habitantium myriades, totius terrarum or bis dominum esse deinonstrat. Homines itaque a Deo creati ", cum terræ fructibus continuo alan tur, tot certe tantisque ejus beneficiis affecti, de bent eorum agnoscere auctorem. Sed pagani, illorum prorsus immemores, et sicut Niobe Lothique uxor, omnis sensus expertes, impio non solum cultu fe pag. 51 et seqq. pag. 65. pag. 45. pag. 57. pag. 46. pag. 58 et seq. pag. pag. 48. pag. 61. pag. 62. pag. 49. pag. 63. pag. 50. pag. 64.

postea Verbum suum, a quo bona ex coelis justitia stianus, ut Clemens perspicue ante singulorum stą primum hominibus annuntiata, hunc misit in mun dum. Quanta autem Pædagogi nostri in suis adhorta tionibus sit lenitas et mansuetudo, inde Clemens colligit, quod ad ea quæ sunt utilia ille homines adhortetur, salutaria det illis consilia, eos certa eternæ salutis spe consoletur, a veritate aberrantes illuminet, et ducat ad pœnitentiam. In hujus porro argumenti confirmationem addit se potuisse quo rundam auctoritatem adducere philosophorum, qui eum solum, qui bonus est, laudabilem, qui vero malus, vituperabilem esse asseverabant. Sed quia fi Dei negabant providentiam, nec id quod bonum est, justum esse falso opinabantur, iis citandis su persedendum arbitratus est. Neque etiam in medium proferenda esse censuit testimonia aliorum, qui so Jum Deum sapientem et laude dignum crediderunt. Proposito quippe suo satis superque esse putavit, si vituperationem et laudes esse maxime necessaria hominibus medicamenta demonstraret. Quod rursus Pythagoræ Samii allato carmine pulchre confirmat. Subdit alia esse innumera ex quibus nonnulla quæ dam refert, Scripturæ sacræ de parandis bonis et malis fugiendis, foca, quibus Christianæ vitæ iusti tutio, et conveniens ad comparanda æternæ vitæ præmia ratio luculenter exhibetur. Denique ea sum cere dixit, quæ de hoc Christianos informandi ge nere bactenus disputaverat. Addit" tamen corre ptiones cun grano sinapis recte a Verbo divino comparari. Et sane divinum illud Verbum per Moy sen aliosque prophetas, sed non sine minarum et terroris adminiculo, quo homines ad fidem nostram disponeret, pædagogi officio fungebatur. Jam vero Christianos divina scientia, ac summa benevolentia, et dicendi libertate præceptis suis imbuit et infor mat. Hec autem ejus præcepta 17 neque admodum difficilia sunt, neque præ benignitate nimium dis soluta, sed singulis sic attemperata ut ab omnibus facile perfici possint. Non aliam quippe ob causam divinus hic Pædagogus terrenum hominem finxit ex pulvere, aqua regeneravit, auxit spiritu, nisi ut suo rum observatione mandatorum illum in supercœle stem hominem transformaret. nobis igitur sic audiendus est, ut Patris volun tatem 13 implentes, ei similes efficiamur. Id porro a nobis vere præstabitur, si facilem victum colen tes, supervacanea respuentes, de crastino nihil sol liciti, el nostra sorte semper contenti, frugalitatem, moderationem, amorem libertatis, benignitatem, honestatis studium, atque assiduam et absque so cordia vel negligentia dandam virtuti operam ab eo discamus. Christianorum siquidem hoc peculiare est vivendi genus, ut in incessu, accubitu, ali mento, somno omnibusque vitæ actionibus justa et æquabili moderatione sit temperatum. Divini enim pædagogi nostri ea fuit doctrina, quæ peccata sine dissimulatione arguit, malas animi affectiones indi. cavit, cupiditatuni excidit radices, omnia abunde suppeditavit vitiorum remedia, ac quæ a nobis agenda sunt, clare demonstravit. Eam ergo ob cau sam auctor noster concludit summas illi agendas esse gratias. Postremo ut id adhuc dilucidius pateat, ibi sin gulas peccati, cupiditatis, metus, voluptatis affert definitiones. Dehinc hominem, inobedientia sua ju mentis fieri similem, et ob peccatum ratione privari ex ipsa virtutis et philosophiæ descriptione colligit. Tum demonstrat quæ et qualis sit Christiani vita, et quæ ejus officia, de quibus singulatim in subse quentibus deinceps libris disputatio ab ipso insti tuenda est. Analysis libri secundi. Qualis omni vitæ suæ tempore debeat esse Chri "cap. 10. сар. 11. cap. 12. cap. 1. tuat oculos, a rebus externis, et a recta corporis sui moderandi et gubernandi ratione sumit dicendi initium 18. Ac primo quidem de alimentis disserit, et iis non propter voluptatem, sed ad nostræ tan tum vitæ conservationem utendum esse docet. Qua propter illud simplex esse debere ostendit, et qui dem non ad delicias, sed ad vires corporis reficien das, tuendamque sanitatem aptum et conveniens. Ab omnibus igitur vult rejici nimiam escarum co piam, varia bellariorum et condimentorum artificia, aliaque gulæ irritamenta, quibus homines in omne morborum et ægritudinum genus semper incidisse certum est. Hinc eos acerrime insectatur, qui cibis exquisitissimis, atque ex qualibet remotissima to tius terræ parte advectis, puta murenis Siculis, Meandri anguillis, Meli hodis, Sciathi mugilibus, aliisque hujuscemodi piscibus, avibus, ostreis ani malibusque perquam rarissimis suas semper men sas non tam instruebant quam onerabant. Neque iis etiam, qui opipara quædam prandiola, seu potius lautas cœenulas, agapas appellare audebant, parcen dum putavit. Nihil enim a charitate, quæ hoc po steriori nomine significatur, et in cujus laudes ibi dem haud ineleganter excurrit, magis quam ejus modi convivia abhorrere demonstrat. Et vero coena Christinianorum, inquit, tenuis omnino esse debet, aptaque ad vigilias, nec illa variorum ciborum et bellariorum condita multitudine, qua non minus segnis et iners anima, quam languidum corpus et morbosum redditur. Ab his præterea, quemadmo dun a cæteris omnibus conviviis, vult triplex ho minum genus, adulatores, parasitas, et gladiatores muscis et mustelis plene similes abigi. Atque ibi obiter probat ab idolothytis semper abstinendum. Ea tanien est ejus in homines adhuc infirmiores indulgentia, ut iis non omnem adimat ferculorum apparatum, sed pravum duntaxat sese ingurgitandi, totque obsonia, condimenta, ac delicatiores magni que pretii cibos adhibendi consuetudinem penitus damnet et proscribat. Manifestum deinde facit quid Christianis, si ab aliis etiam infidelibus ad cœnam invitentur, vel si ipsi quospiam invitent, sit agen dum, quamque modeste cibos sumere et mensis ac cumbere debeant. Ibi autem bonam quidem esse declarat vini carnisque abstinentiam; neque tamen eos peccare, qui illis moderate et temperate ulun tur. At in cœnis omnibus sectandain frugalitatein, quemadmodum omnes prorsus ab illis abigendas delicias et vitandam ingluviem. Quibus autem cibis instruenda sit Christianorum mensa, breviter expo nit, et cibis lautioribus dicit ventri dæmonem præ esse. Tum varia et eximia frugalitatis et abstinen tiæ, quamvis indifferens sit cunctorum ciborum usus, in Matthæo, Joanne Baptista et apostolo Petro exempla proponit. Probat autem hanc frugalitatem non solum Mosaica lege commendari, sed nimiam quoque alimentorum copiam corporibus ita obesse, ut Plato, a Davide edoctus, fugiendos delicatiores cibos censuerit. Denique helluones ei pisci similes esse ait, cui nomen est asello, et qui in ventre suo cor habere perhibetur. De potu autem sie statuit ". Cum Paulus Timo thæo ob languenteni tantummodo et ægrotantem stomachum modico vino uti permiserit, hinc colli git aquam sanis hominibus ad sitim exstinguendam sufficere. Neque enim Deus aliud nisi aquam He bræis in deserto errantibus primum ministravit; neque illis, nisi post exatlantos innumeros labores, eum dedit botruïn, qui et Christianæ fidei ab ethni cæ superstitionis erroribus liberatæ quietem, et vi num sanctissimo Eucharistiæ in sacramento aqua dilutum, ac in Christi sanguinem deinde conversum mystice significabat. Quocirca eos omnes laudat, qui aqua sola contenti, vinum fugiebant; ac pueris. puellisque omni penitus illius interdicit usu. lis. cap. 2.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. breviter edisserit quæ Christiano cantica et harmo nia permissa sint. Negat vero etiam in conviviis Christiano absurde ridendi, vel aliis risum movendi datam esse facu] tatem". Etenim illi urbane tantum ac lepide loqui, ac nunquam nisi convenienti tempore, et modeste, honestaque cum severitate ridere, vel potius subri dere concessum est. Hinc risus immodestos, lasci vos et procaces a Christiana republica procul ar cendos declarat. Neque tamen Christianum idcirco tristem esse vult, sed ea modestia et gravitate præ ditum ut neque in obscenis, vel cuilibet molestis rebus, neque omni tempore, neque apud quoslibet, nisi forte nonnulli seniores aliquid venuste et le stive dixerint, ille subrideat. Facile enim ex immo dico risu manat turpitudo, sicut in vino improbo rum hominum mores agnoscuntur. vero qui in ætatis sunt flore, ad prandium nullo po- grates ei debemus rependere. Demum auctor noster tu, ad cœnam modico vino, senibus paulo uberius, sed nulli unquam sine moderatione uti permittit. Illud enim, sed aqua semper temperatum, sicut sa nitati proficuum est, ita immodice potatum pluri ina, quæ ab eo recensentur, damna atque incom moda affert et importat. Ibi porro ebriosorum et temulentorum hominum gesta paucis ideo descri bit, ut omnes ab ebrietate, quam sacra Scriptura prohiberi ostendit, facilius dehortetur. Quamobrem subnectit a Christo, tametsi aquam, dum nuptiis interesset, mutaverit in vinum, ea tamen immuta tione minime quidem permissam ebrietatem, sed vitam, aqueo veteris legis sensui sanguine illius datam, allegorice declarari. Præscribit deinde quantum vini hieme aut alio tempore bibendum sit, vetatque ne vina ardentia ac fumosa, et ex aliis longe dissitis regionibus advecta, Chium scilicet, Ariusium, Thasium, Lesbium, Creticum, Syracu sium, Mendesium, Naxium, Italicum, ab ullo un- R quam homine requirantur. Omnibus siquidem indi gena vina sufficere definit: nisi forte aliqui, non secus ac stulti Parthorum reges, secum velint aquam quoque asportare. Monet subinde quanta bibendo esse debeat, Minervæ etiam exemplo, honestatis et decentiæ cura. Quædam enimvero gentes bellicosæ ebrietati indulgent quidem, sed pacifici Christiani debent ad Christi instar, qui vinum moderatissime adhibuit, moderationi ac sobrietati studere. Inve hitur deinde in mulieres quæ 14 alabastrinis vasis indecore bibentes, collum nudabant. Postremo hel luones cum acephalo errantem stellam antegre diente, et cum Elpenore comparat, ac Noe exemplo obrietatem fugiendam esse concludit. Palam posthæc facit " quam vanus et inutilis sit vasorum tam argenteorum quam aureorum et gemmeorum usus et calices thericleos, antigo Rides, cantharos, lepistas, psycteres, œnochoas, servatu utpote difficiles, et Christianis vetitos, pro cul jubet amandari. Nec minori severitate argenteas proscribit sellas, pelves, acetabula, scutellas, cati nos et alia aurea argenteaque vasa sive ad consuetos mensæ ac domus, sive ad alios, quos nominare pudet, usus destinata. Omnia quippe hæc, non secus ac superbanı nimis, et sumptuosiorem domo rum supellectilem, lectulosque molliores, cum sacræ Scripturæ et Platonis auctoritate, tum ipso Christi Domini exemplo, plane penitusque damnata esse demonstrat. Ad hæc vero nulla major quam ex mala divitiarum administratione et cæca congerendæ pe cuniæ cupiditate, homini pernicies certiusque exi tium affertur. Christianis autem conviviis vult Clemens noster omnem penitus exsulare comessationem ", lasci viam, inanes ineptasque pernoctationes, temulen tiam, ebrietatem, tibias, psalteria, saltationes, plausus Ægyptiorum, caricam musicam, omnemque prorsus sive oculorum sive aurium intemperiem. Quapropter ubi rex propheta homines ad Deum sono tube, psalterio et cythara, chordis et organo, laudandum invitat, id auctor noster mystice expli candum esse docet. Et quidem si gentes quædam, quas ille nominatim appellat, nonnulla dum bellige rantur, adhibent instrumenta; Christiani sane contrario semper pacifici uno debent uti instru mento, verbo scilicet divino, quo alios ad Deum laudandum, agendas ei gratias, et honestam cum proximo suo consuetudinem pie sancteque excitent. Verumtamen si quis lyram vel cytharam pulsare et psallere sciverit, id non plane respuendum esse nionet, modo ille regem prophetam divinas laudes decantando imitetur. At quemadmodum antequam cibum prægustemus, Deus a nobis laudandus est, ita et in potu, sicut olim Græci ad Hebræorum instar, et ante somnum nostras pro acceptis beneficiis cap. 4. cap. 5. cap. Multo igitur magis eidem Christiano, pergit au ctor noster", vitandi obsceni sermones, turpiaque spectacula aut facta: imo vero stirpitus amputanda ipsa vitiorum radix cupiditas. Neque tamen in ullis humanis corporis membris, etsi pudendis, sed in solo vitio rebusque vitiosis sita est turpitudo. Nemo insuper a nobis, tametsi ab aliquo offensis, in convivio irrideri unquam debet ": et tacere sa tius est quam ulli contradicere. Verum ab omnibus omnino conviviis propter ætatis imbecillitatem pro hihendi sunt adolescentes et adolescentulæ, nec ulli unquam in iis cum aliena uxore accumbendum. Si necessitas tamen id postulet, quomodo id fieri, e præcipue quomodo unusquisque sive vir, sive mu lier, sive senior, aut junior, sese in iisdem convi viis gerere, loqui et vocem componere, ac quæ vi tare debeat, singulatim et accurate Clemens exponit. Nec minus clare de coronarum, florum et un guentorum usu disputat ", ac primo quidem eum minime necessarium esse convincit. Ne quis vero pedes Christi a muliere unctos objiceret, id mystica, quamque ipse excusat, paulo prolixiori explicatione interpretatur. Sed brevius alias diluit objectiones ab antiquorum Hebraici populi regum unctione et Aristippo petitas. Itaque inexplebilem merito ex agitat mulierum libidinem, quæ, etiamsi plurima es ab eo nominibus suis appellata unguenta haberent, alia tamen nova in dies excogitabant. Ex his porro concludit unguentarios, civitatibus bene moralis pulsos, debere a Christiana republica ita extrudi, ut nullus plane sive vir, sive mulier unguentum, sed probitatem vitæ et pudicitiæ unctionem redoleat. Neque idcirco tamen, inquit ille, debent omnes omnia, sicut vultures et scarabei, unguenta rejicere; sed his tantum, quæ aliquid possunt afferre utili tatis, ea semper uli lege, ut nullum unquam neque odoratu, neque visu, neque alio ullo modo volu ptati dent locum. Cæterum ibi ostendit unguentis et oleo morbos quosdam sanari; sed mulieres ar guit, quæ crines tingunt, atque eas quæ ungunt ca pillos, citius canescere demonstrat. Venit deinde ad coronas variis floribus compa ctas, et earum usum apud paganos in conviviis frequentissimum, dicit Christiano illicitum esse, utpote cui nulla florum delectatione vel odore, sed solo aspectu frui liceat. Christianæ enimvero mu lieris corona est vir, et viri matrimonium; matri monii autem flores liberi, ac universæ Ecclesiæ co rona Christus. Monet tamen varias esse florum vir tutes, quarum aliæ utiles, aliæ noxiæ sunt_aut periculosa. Verum ut rem altius et a sua prima origine repetat, ibi primum quomodo, et a quibus coeperit coronarum usus strictim attingit. Quoniam autem falsis diis, qui floribus delectabantur, conse cratæ fuerant coronæ, ac pagani mortuos corona bant, iis omnibus Christiano probat esse abstinen dum. Et certe cum Christus, ut fuse ibidem ille cap. 7. "cap. 8.

explicat, spinis coronatus fuerit, non decet ejus discipulum floribus coronari. Fatetur quidem non nulla, quæ recenset, homini utilia ex floribus un guenta componi; at quia tamen Christiano ad neces sitatem, nunquam vero ad delectationem fas est iis uti, hinc coronarum usum eidem ullo modo licere penitus inficiatur. Posthæc edisserit " quomodo Christianus, cœna peracta, ad somnum prævia oratione se conferre debeat. lectis autem omnem plane luxum, et mollitiem, et superflua omnia ita præcipit removeri, ut sua tantum simplicitate nos ab æstu ac frigore tueantur. In iis autem somno ita indulgendum, ut ab eo facile excitati, et angelis egregoris similes, ad canendas Deo laudes noctu surgamus. Ad has itaque vigilias ut Christiani promptiores sint et pa ratiores, eos, ut somnum immodicum fugiant, ve hementer adhortatur. 15 Illum quippe, qui morti si milis est, et superfluo alimento concitatur, nullius corpori vel animæ esse utilitatis Lot exemplo planum utique facit et perspicuum. Non totam igitur no cten, multo minus interdiu dormiendum. Cum vero dies deficit, tum litteris homines, feminæ la nificio operam dare debent. Denique nos Clemens serio admonet nostrum tantummodo corpus somno indigere, minime vero animam, quippe quæ semper cogitet, ac dum corpus dormit, ita per seipsam operetur, ut vera somnia sint sobriæ animæ cogitationes. Ex eo somni tempore auctor noster data sibi de Christianorum connubio dicendi occasione " ma.. nifeste nobis probat scopum illius esse susceptio nem liberorum, finem vero piam eorumdem institu tionem. Quapropter omnem aliam viri mulierisque conjunctionem illicitam, impiam et nefariam esse concludit. Quod quidem ille ex præcepta a Moyse leporis et bienæ abstinentia, haud inepte confirmat. Plura autem ibi disputat, quæ de utroque illo. ani mali, et aliis quæ vocem mutant et colorem, abc historiæ naturalis scriptoribus referuntur. Subdit omnen plane viri et mulieris, nisi quo post legiti mas nuptias liberi procreari possint, concubitum ipsis expressissimis Moysis verbis, et sumpto de Sodomitis supplicio disertissime inhiberi. Inde porro colligit nefas esse viro, cum uxore sua, aut menstruo profluvio laborante, aut adhuc prægnante, vel unquam solius voluptatis causa rem habere. Pe tulans igitur libido, pluribus, quæ ille refert, vocata nominibus, omnino cohibenda est; quandoquiden ex ea, sicut ex immoderato concubitu multi gra vesque, Scriptura sacra atque etiam philosophis at testantibus, morbi ac plurima nec minima mala generantur. Non ideo tamen nuptias, quæ Deo pro batæ sunt, damnandas, sed legitimum, ac nocte, et certis duntaxat temporibus, ad gignendos filios debere esse earum usuin. Pueris itaque ac senibus, pergit Clemens, uxores ducere fas non est: conju ges vero nihil nisi honestum, castum, et pudicum inter se unquam agere debent. Eos vero scite ca stigat, qui perperam negabant a ratione naturali alienas voluptates esse vel illicitas, vel Deo cogni tas. Monet igitur noctem bonis operibus illustran dam, pudorem cum tunica non exuendum, iniquum rebus Venereis vinci, ac ipsam rectam rationem, moderatumque cibi et vestis usum salubria esse intemperantiæ remedia. Opportuna porro ibi oblata occasione contra sum ptuosas vestes invehitur, easque a Christo prohibi tas esse ostendit. Spartanos itaque eo nomine com mendat, quod solis meretricibus floridas vestes olim concesserint: atque Athenienses, qui secus faciebant, sibi ait non posse approbari. Vestibus enimvero cum non alia de causa indigeat homo, nisi ut corpus suum contegat, illudque ab aeris seu frigidiorís seu calidioris intemperie tueatur, cap. 9. 17 cap. 10. cap. idcirco eas tantum quæ simplices sunt et communes, colligit esse induendas. Feminarum tamen infir mitati ut consulat, concedit eas mollioribus uti. vestibus, dummodo ab illis luxus omnis amoveatur. Asseveranter autem pronuntiat vestes longiores, aureas, sericas, vel nimis artificiose elaboratas, divinis legibus penitus proscribi; atque eodem plane interdicto vetitas esse, quas ille ibidem enumerat, vestium tincturas, et solum nativum et candidum colorem retinendum. Inde igitur ac Cei sophistæ testimonio evincit mulierem, quæ nimio ornatus vestisque studio tenetur, tam a Deo quam a pudico conjugio excidisse. Nec ea vult sibi objici, quæ de regiarum filiarum vestitu David, allegorice intelli genda, in Psalmis cecinit. Nam quamvis in infir inioris sexus gratiam de legum severitate Clemens noster aliquid remiserit, præfracte nihilominus ne gat ulli unquam licitas esse xystides, ephaptides, pepla, pretiosiores lanas, vestesque nimis longas et diffluentes. Aliam vero objectionem, ex talari Christi tunica desumptam, ibidem diluit. Tametsi autem simplex, non tamen sordida debet esse ve stis, omnesque corporis muliebris partes suis vesti bus, sicut et caput, velo sunt ita tegendæ, ut nulla unquam nuda appareat. Vetat nihilominus ne ve lum illud sit purpureum, aut quævis mulier pur purea vel nimis pretiosa veste, qua hominum oculos ad se convertere possit, ullibi aliquando utatur. Dehinc autem ille docet 28 in calceamentis simi liter vitandum esse luxum, mollitiem et superbiam. Jubet igitur rejici vana aureorum gemmeorumque sandaliorum, et crepidarum solearumque artificia. Pulchrum autem censet esse viro, nisi militet, nul los habere calceos, atque ei quemadmodum mulieri illos tantum induendos, quibus omnes pedum, ullo sine fastu contectorum, offensiones propulsari tuto queant. Puerile vero et vanum esse putat 19 gemmas quolibet modo, sive ex maris æstu, sive ex terræ ramentis ortas, vel admirari, vel iis se aut domum suam ornare. Quamobrem summum mulierum ea in re luxum severe castigat. Fatetur quidem super nam Jerusalem pretiosis constructam lapidibus me morari, sed illis floren spiritus, et immortalem creaturam significari contendit. Qui autem gemmas propter hominem, atque a Deo, ut iis fruatur et oblectetur, creatas dixerint, hos renuntiat divinæ voluntatis plane penitusque esse ignaros. Deus enimvero ea omnia quæ hominum usui necessaria sunt, aperte suppeditat; cætera, sicut aurum, quod effodiunt formica, gryphes custodiunt, vel terræ visceribus, vel aquæ profundo abscondit. At homi nes hæc curis supervacuis quærentes, vera et cœ lestia bona negligunt. Præterea Apostolus docet non omnia, etiam nobis concessa, semper esse licita. Deus vero, qui omnia omnibus communia creavit, præcipit primo cœlorum inquiri regnum, et ex bo nis nostris ea, quæ nobis necessaria non sunt, pau peribus erogari. Contra tanien instabant adbuc aliqui et urgebant: Cujus ergo erunt sumptuosa et magni fica quæque, si omnes nibil nisi vile et commune habeant? Sed his Clemens respondet eorum esse debere, qui absque vehementiori animi affectu et discrimine iis uti possunt. Cæterum ea omnia, quæ ornatus satietatem afferunt, ab omnibus esse reji cienda, quandoquidem in sola virtute consistit omne bonum, pulchrum et honestum. Quocirca milites. increpat, qui auro quoque ornabantur. Mulieres. vero acrius corripit, quas cernere erat auro non tam ornari quam onerari, ac sicut apud barbaros. olim sontes et reos, aureis compedibus vinciri et al ligari. Illas porro dicit ab eodem serpente nunc de cipi, qui primitus Evam esca fraudulenter circum venit. Manifestum itaque facit catenas aureas, mo nilia, annulos, et reliquum omnem muliebris luxus

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. ornatum, cum poetarum ac sacræ Scripturæ aucto ritate, tum certis ex recta ratione petitis probatio nibus esse rejiciendum, Denique concludit vera ſe minæ ornamenta hæc esse: manuum quidem, piam suorum bonorum pauperi largitionem, ac rectam familiæ administrationem; pedum 16 vero, ad bene faciendum alacritatem et progressionem ad justi tiam; colli, pudorem et modestiam; aurium, cate chesim et veræ fidei doctrinam; oculorum tandem, sanam rerum divinarum contemplationem. Analysis libri tertii. Superioris libri argumentum prosequitur Cle mens, et ostendit veram hominis pulchritudinem eam esse, qua superior animae illius pars, scilicet ratio, parti inferiori, seu cupiditati, quæ varias sem per, sicut Proteus, in formas se vertit, ita doml natur, ut a Verbo divino, humana carne induto, probe instructa, ipsimet Deo similis fiat. Eamdem & quoque hominis pulchritudinem positam esse docet in charitate, quæ quidquid superfluum, fictum, et a se alienum est, respuit, ac ea sola, quæ recta sunt, amplectitur. Et id quidem Christi probat exemplo, qui nec eximia et pulchra facie, nec corpore formo sus, solum animæ omnibus divinis virtutibus præditæ splendorem habuit et pulchritudinem. Nulla itaque ", inquit ille, corporeæ venustatis eura ulli esse debet, nisi ut corpus suum conti nentiæ virtute decoretur. Hinc ad muliebrem cul tum delapsus, nobis plane et perspicue ostendit fe ninas, quæ crispandis crinibus, genis ungendis, pingendis oculis, aliisque formæ lenociniis conti nuam navant operam, sepulcris Ægyptiorum, exterius magnificentia incredibili, interius horribili belluinaque deformitate omnium oculos perstrin gentibus, esse plane similes. Hæ siquidem, dum re jecta domus et familiæ cura, tam turpibus impensis non modo bona facultatesque virorum dilapidant, sed formam quoque suam fuco, variisque mistio pibus corrumpunt, plures sibi consciscunt morbes, ac Deum contumelia afficiunt. Subinde auctor no sler hanc effrenatam mulierum mollitiem et luxum variis tamı ethnicorum poetarum quam divinæ Scri pturæ testimoniis acerrime exagitat. Nam illæ, quem admodum Plutus, oculis captæ, eo impudentiæ devenerunt, ut belluis ipsis deteriores, has non alio consilio adhibeant peregrini ornatus fallacias, quam ut ab hominibus videri iisque placere pos sint. Tum continuo eas Narcissi exemplo et sa erorum codicum auctoritate coarguit, quæ speculis ad fucatam faciem suam contemplandam utuntur. Neque porro quidquam in earum gratiam fecisse reginam Esther, quæ mystice, regi ut placeret, or nata, pro pulchritudinis pretio populum suum ab boste liberare meruit. Quanta porro ex immodico formæ cultu et ornatu oriantur mala, postquam pa tefecit, angelorum et Sichimitarum exemplo colligit malæ cupiditati morem non esse ab ullo unquam gerendum. Quoniam autem hoc vitium non feminas solum, sed homines etiam invaserat, hinc et in eos insur git, qui meretricio more attonsi, tenuissimis ac perlucidis vestibus induti, comamque sicut femi Hæ nutrientes, eadem etiam atque illæ unguenta olebant. Civitates porro iis dicit fuisse oppletas, qui hos effeminatos homines, a Diogene haud ille pide irrisos, picabant, radebant, vellebant. Nee minori id aliis vitio vertit, quod canos alio colore pingentes, venerabile, ipsique Deo simile senium exuere se posse frustra arbitrabantur. Muliebre igitur esse declarat crines vellere, vel eos componere ad speculum, ac suam auro con texere vel totam vestem, vel ejus fimbriam. Deus enimvero cum feminam glabram lævemque, homi » cap. 1. cap. 2. " cap. 3. nem vero pilosun et barbatum creaverit, eum radi et tonderi, vel aliis vellendum se et picandum præbere contra naturæ leges, ipsiusque Dei volun tatem esse convincit. Ad hæc vero etiamsi pix ali quem juvaret, non ideo tamen ille corpus suum in juria afficere debet, sed potius cupiditatis suæ pilos vellere et radicitus amputare. Ibi autem auctor no ster, oblatam nactus occasionem, in summam in vehitur sui temporis luxuriam, qua pagani suarum permissu legum, in omni. etiam magis projecte et effrenatæ libidinis genere impune volutabantur. Contendit igitur nec pilos tondendos, nec harbam deponendam, et neutrum immodico femineoque cultu nutriendum. Et id quidem probat non colum leonis et apri exemplo, sed etiam Gallorum et Sey tharum, qui luxum omnino fugiunt, et summæ sunt frugalitatis. Monet tamen Christianos, etsi hane barbarorum virtutem imitari debeant, non eis idcirco, sicut et illis, ac nomadibus, fas esse animalium bibere sanguinem. Sed quia ibi Clemens a proposito paululum di gressus fuerat, ad illud statim redit ac inutilem servorum et famularum, ancillarum et pedisequa⚫ rum multitudinem insectatur. Nec ferendas esse dicit mulieres, quæ domui et pudicitiæ exitiali il lorum turba stipatæ, vel Gallorum humeris in lecti ca sublate, per civitatis vicos et plateas, vel ad templa ab hominibus conspiciendæ circumfereban tur. Multo autem minus turpissimum earum mo rem tolerari posse, quæ cum meretriciæ impudici tiæ ministris, et cum cinædis familiaritatem con suetudinemque jungere solebant. Deinde alias, etiainsi meliores, castigat, quæ, cum aves Indicas, pavones Medicos, psittacos, charadrios, et alia etiam monstruosa, sed magni pretii animalia ale rent, filios suos exponebant, atque senes, orpha nos et viduas, omnibus his animalibus longe præ stantiores, summo ducebant despicatui. Cæterum non iis tantum in piis sumptibus, ac futilibus tincturis, et emptitiis mancipiis, sed bal neis quoque, incredibili magnificentia exstruendis, mulieres et viri bona dissipabant sua ". Ibi autem ubi communia erant utrisque lavacra, ac innumera seu ad lavandum, seu ad vescendum aurea argen teaque vasa, major sane mulierum quam athleta rum impudentia, eo usque processerat, ut coram servis nudari non erubescerent. Quamobrem Cle mens eas acriter objurgat, docetque non modo in balneis, sed domi etiam, et omni in loco verecun diam et pudorem ab omnibus semper esse servan dum. Porro autem divitiis, inquit 35, quantum rationi consentaneuin est abundare, et eas non sordide et arroganter, sed benigne et liberaliter aliis communi care debemus. Nam, iis exceptis, nullum plane servum inter et dominum, nisi quod hic imbecillior sit, intercedit discrimen. Quid vero? quod vir justus et bonus, etsi pauper et inglorius, dives et beatus est: vir autem injustus et arrogans, quamvis Mida, Cinyra, et eo qui Lazarum despexit, sit ditior, pauper est et miser. Divitiæ enim nou secus ac serpens, nisi caute apprehendantur, mor dent sane et offendunt. Ex his itaque Clemens con cludit veras divitias in anima tantum esse sitas, nimirum in virtute, justitia et recta ratione. Atqui hæ cum a solo viro bono comparari possint, solus autem Christianus sit bonus, inde infert eas ab illo solo possideri, nec auferri posse, quippe qui cum illis Deum et omnia possideat. Immoderata vero terrenarum opum cupiditas a 17 regno Dei extrudit hominem " et illuin ad illi citas delicias, turpesque et rationali creatura peni tus indignas voluptates, ad luxum et ingluviem, certumque naufragium allicit et impellit. Frugali. tatem igitur, pergit auctor noster, Eliæ instar se cap. cap. 6. * cap. 7.

ctari debemus, neque superba argenteorum aureo rumque vasorum multitudine, vel turba famulo rum gloriari, neque divitiarum nostrarum, si iis af Quamus, nimia teneri cura et sollicitudine. Illis porro, qui inde vel timendam egestatem, vel justo panem aliquando defuisse sibi opponere poterant, luculentissime respondet. Nec minus perspicuum facit "7 quam dives sit frugalitas, qua ad laborem omnem, angores, mole stias et afflictiones patienter tolerandas bene in structi, terrena bona despicimus. Subdit plura jam a se de conjuguin officiis et de Christiana institu tione fuisse disputata. Quamobrem Penelopen, quæ post diuturnam viri absentiam nulli unquam nubere voluit, in fidei conjugalis, et Spartanos qui ut ado lescentes ab ebrietate deterrerent, ilotas, id est servos suos, inebriari cogebant, in frugalitatis pro ponit exemplum. Observat autem triplex esse ho minum genus, ex quibus nonnulli, sicut Abraham, sponte sua; alii vero ab aliis admoniti, quemadmo dum Christi discipuli, virtutem quærunt et am plexantur; alii tandem, velut populus gentilis, nec ultro, nec piis admonitionibus flecti possunt aut erudiri. Quapropter divinus noster pædagogus illos et verbis et exemplis vel a vitiis revocat, vel ad virtutem adhortatur. Ex variis autem ejuscemodi exemplis unum Clemens seligit, nempe Sodomita rum, quorum utique supplicio alii cautiores fieri debent. Ex Judæ siquidem epistola demonstrat eos, qui non in eadem, ac illi, peccata prolapsi sunt, similes poenas non dedisse. Subnectit autem se plura alia intemperantiæ et luxus proferre posse exempla, sed illís, ne prolixior sit, esse superse dendum. Ad balneas autem post longam sane, quamque pse excusat, digressionem revertitur 38. Quatuor vero dicit illarum esse causas, munditiam, calorem, sanitatem, voluptatem. At quemadmodum mulieri bus munditiæ, ac viris sanitatis causa permissæ sunt, ita caloris ergo supervacuæ, ac tandem volu platis gratia omnibus omnino Christianis interdi cuntur. At vero quoniam frequentior earumdem usus corporis vires debilitat et sæpe dissolvit, hinc Clemens arguit non semper lavandum, sed haben dam ætatis, corporis et temporis rationem, nec in balneis aliena unquam ope et ininisterio utendum. Nos autem ibi admonet longe præstantius esse ani mæ quam corporis lavacrum, utpote quo illius sor des et peccata penitus eluuntur. Gymnasium porro seu corporis exercitationem, quæ ad illius sanitatem utilis est, docet Clemens " adolescentibus pro balnco sufficere, atque a viris eidem balneo esse anteponendam. Mulieres quoque tele, et lanæ, aliisque sexui suo congruis operibus exerceri debere ostendit. Nec turpe eis esse putat, si ad pistrinum, ubi Pittacus rex Mitylenorum moluisse fertur, accedant, ac in cibo et potu viris suis conficiendo occupatæ sint. Per eum quoque nonnullis viris quandoque licet aut lucta, aut phe ninda, seu parvo globo, aut agricultura, aut sal tem deambulatione exerceri. Quid vero, quod eos aquam haurire, ligna scindere et voce alta legere pulchrum existimat? At in his exercitationibus, quem admodum omnibus in rebus, modum semper ad hiberi jubet. Censet denique artem piscatoriam, si otium fuerit, laudabilem quidem esse, sed eam longe laudabiliorem, sicuti Christus docuit, qua non pisces, sed homines capiuntur. Posthæc ille quæ in hoc et superiore libro fusius disputata sunt, ea in epitomen et compendium re digit “. veste autem incipit, et quamvis ab illa non omne prorsus aurum aut mollitiem arceat, se dulo tamen prohibet ne quid ei addatur, quod ad mollem luxuriosamque vitam quemlibet unquam possit impellere. Christiana itaque vestis, ut ipse cap. 9. cap. 10. ait, simplex, munda, honesta, frugalis ac unius tantum, albi scilicet coloris et nativi, a fullonum artificio aliena, personæ, ætati, dignitati, sexui apta et conveniens esse debet. Inaures autem Pædagogi legibus vetitas esse ostendit, ac hominem qui auro se ornari credit, seipsum illo probare inferiorem. Aureum tamen annulum mulieri concedit, non ad ornatum quidem, vel ad nobilitatis suæ ostentatio nem, sed quo ea quæ domi servanda sunt, obsi gnentur. Nec in alios usus viro cælibi ac publico munere fungenti eum permittit. Hunc autem parvo vult indui digito, nullosque in eo deorum aut ido lorum, sed columbæ, piscis, maris, anchoræ, vel ejusdem generis effigies et signa insculpi et ex primi. Ibi porro obiter monet Clemens quemdam pulchriorem vestitum et ornatum uxoribus conce dendum, quo solis viris, minime vero aliis, ita placeant, ut illos pedetentim possint ad moderatum temperatumque vivendi genus adducere. At omnem prorsus luxum et fucum, nec satis modesta et pu dica ornamenta proscribit. Porro autem ibidem ille explicat quomodo pili crinesque nutriendi et com ponendi, atque barba a viris alenda; ac quomodo unusquisque in motu, gressu, incessu, gestibus, figuris, voce, aspectu, atque erga ancillas et servos sese gerere debeat. Tum deinde probat prohibitas esse tonstrinas, cauponas, tesserarum et lucri cau sa talorum ludum; fugiendam improborum consue tudinem; et spectacula, quidquid nonnulli recla ment, esse interdicta. Subhæc planum facit quo habitu et modo viris et mulieribus ad ecclesiam ve niendum, atque ab ea recedendum, quid in osculis et salutationibus vitandum, ac vitam Christiani de bere ab omni penitus cujuscunque mali suspicione esse liberam et solutam. Viris porro suasor et auctor est ", ne uxores co ram famulis osculentur, nec ullus bona et justa ethnicorum præcepta respuat, sed eorum vitia de clinet, et sanctum se omnibus et incorruptum ex hibeat. Verum cum mala tantum et peccata fugere et emendare non sufficiat, nisi et omnia Dei præ cepta impleantur, hinc Clemens quæ ea sint ante omnium ponit oculos. Et primo quidem ostendit illa hoc communi effato: «Quod tibi nou vis fieri, alteri non feceris, ac duobus etiam charitatis præ ceptis generatim contineri. Altamen, ut hæc enoda tius et distinctius explicentur, omnia sigillatim ex ponit divini nostri Pædagogi præcepta, atque pri mum quædam refert in Decalogo constituta, ac deinde ea quæ ab eodem Pædagogo sancita sunt de orationis modo, de jejunio, sacrificiis, patientia, militibus, judicibus et divitibus; de reipublicæ ad ministratione, de jurejurando, de acceptæ injuriæ oblivione, mendacio, superbia, misericordia, ira; de diligendis inimicis, de famulorum usu, de fratri bus arguendis, de agenda poenitentia, ac de elee mosyna hominibus indigentibus impertienda. Hic etiam varia de Christianæ vitæ institutione ex Pauli Epistolis præcepta congerit. Posthæc vero subnectit se potuisse plura alia quæ ad episcopos, diaconos, viduas aliosque spectant, ex sacris Scripturis 18 pro ferre, sed de iis aliud fore dicendi tempus. Multa quoque in eisdem Scripturis per ænigniata et pa rabolas scripta esse profitetur, sed ea non a Pæda gogo, cujus instituta jam satis exposuerat, esse enucleanda, sed a solo magistro. Christo, scilicet Domino, qui boni Patris bona voluntas et sapientia germana, nos sancta cognitione imbuit; et in quo, si mandatis ejus fecerimus satis, ac eum fuerimus imitati, semper manebimus. Tum deinde Clemens Christianos alloquendo, plurimum eos adhortatur ut Ecclesiæ personam impleant, ad eam accurrant, et Christum, quem variis divinæ naturæ titulis ibi exornat, dignis semper laudibus prosequantur. Po stremo ipsummet divinum Verbum, Pædagogum

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. nostrum, orat et obsecrat ut Christiani suprema il- nire velis utrum hujusce operis in capita divisio, tius ope fulti, ita ejus exprimant similitudinem atque imaginem, ut coelesti in civitate laudes illius in æternum concinant. Sed quia idem Pædagogus sos interea duxerat in Ecclesiam, idcirco auctor no ster hymno, qui in gratiarum actionem ibidem ab omnibus decantandus erat, librum suum absol vit. De horum librorum auctore, argumento, titulo, di visione, eorumque in capita distributione, et eorum dem capitum summariis, ac quo tempore, et ulrum ex concionibus publice habitis, aut quo stylo sint compositi. Constat sane, nec ullum profecto ulli dubium esse potest Clementem Alexandrinum hujusce ope ris verum et genuinum esse auctorem. Etenim præ terquam quod illud communi cunctorum Græcorum codicum testimonio, certa Eusebii ", Hieronymi", Photii aliorumque scriptorum auctoritate, ac una nimi omnium consensu illi adjudicatur; certe Cle mens suis ipsemet verbis se illius parentem esse apertissime prodit et declarat. In sexto siquidem Stromatum libro hæc scriptis tradidit: Prius au tem Pædagogus, qui a nobis dividitur in tribus li bris, ostendit educationem, et institutionem, quæ datur a pueritia, hoc est, quæ a catechesi, seu ex eruditione tradita doctrina, fide simul augetur, vite informationem, et iis qui in numerum virorum ascribuntur, præparat animam virtute præditam, ad scientiam, quæ cognitionem præbet accipien dam. Ex his autem Clementis nostri verbis discimus non modo hanc lucubrationem ab eo esse revera profectam, verum etiam quod illius sit ar gumentum et scopus, quis titulus, et quot in libros fuerit divisa. In hisce enim libris de ea Christiana institutione se disputasse dicit, qua ab ipsa reli gionis nostræ infantia, seu catechesi, vel tradita in catechesibus doctrina, ita quisque sanctis morum vitæque præceptis informatur, ut ad perfectam cognitionem et scientiam comparandam possit præparari. Ei hoc sane totius operis sui esse argumentum et finem ab illius exordio luculenter Clemens aperit et explicat. Ait enim Pædagogum in eo totum versari, ut recta omnium humanorum actuum compositione animam Christiani reddat meliorem. Quocirca omnem ille his in libris, uti satis ex co rum analysi liquido intelligitur, ponit operam, ut Christiano patefaciat quæ vitia fugienda, quæ vir tutes consectandæ, ac quæ bona agenda sint, vel, ut brevius cum eo loquamur", qualis in toto vitæ suæ decursu debeat esse Christianus. Nulli itaque, si ad hæc animum advertat, obscu ruin esse potest, non alium plane, nisi eum quem præfert, Pædagogi titulum huic eidem operi a Cle mente nostro fuisse inscriptum. Et vero non in hac tantum commentatione id ipse passim asserit, sed alibi etiam illud idem suis, quæ paulo ante retuli mus, verbis disertissime pronuntiat. Huc accedit, quod eadem horum librorum inscriptio haud plane incerto omnium manuscriptorum codicum testimo nio, atque Eusebii, Hieronymi, Photii * aliorum que cum veterum tum recentiorum conspiratione invictissime comprobatur. lisdem prorsus argumentis tam aperte convinci tur hoc opus in tres libros ab ipsomet pariter do ctissimo illius auctore fuisse distributum, ut iis fusius explicandis immorari superfluum penitus sit et inutile. Majorem itaque in difficultatem incides, si defi cap. 13. eorumdemque capitum argumenta seu summaria ab eodem auctore nostro revera prodierint. In omnibus quandoquidem Græca manu exaratis codicibus, eodem plane modo ac in editis exhibentur, non alium profecto, quam ipsum Clementem nostrum videntur habuisse auctorem. Contra vero, si ea paulo accuratius expendas, haud difficiliter agno sces hanc in capita distributionem adeo ineptam esse et præposteram, ac capitum summariis ea quæ in illis disputantur, ita parum apte repræsentari, ut ista imperiti cujusdam librarii, vel scriptoris factum et opus esse tuum continuo in animum fa cile inducas. Nam ut plura omnibus passim obvia missa faciamus, quid, amabo te, a recta capitum partitione magis abhorret, quam excusatam in in stituta de balneis disputatione digressionem, varia in capita sic confuse distribui", ut lectoris animus ab auctoris proposito diu avocatus, vix ac ne vix quidem illud nisi ad ea, quæ prius legerat, sæpe re flectatur, possit percipi? Quid vero, quod e con trario plura a se plane diversa de legitimo videlicet matrimonii usu, et de vestibus, a quolibet seu viro seu muliere induendis, uno eodemque capite con tinentur 50? Quid denique, quod quædam capitum initia, inepto prorsus loco posita, orationis filum intersecant, ac penitus interrumpunt *¹? Plurima porro capitum argumenta, quam parum accurate elucubrata sint, cuivis ea leviter et car sim legenti clarum adeo fit et perspicuum, ut id nulla sane probatione indigeat. In iis enimvero vel illa tantum quæ initio tractantur repræsentata, vel plura præterinissa, vel alia tandem male indicata, sæpe sæpius occurrunt. Tam certum itaque et fixum manere debet hæc, sicut et cætera omnia capitum summaria, Clementi nostro non esse ascri benda, quam omnibus hoc opus, et illius in tres li bros divisionem, ab ipso revera manasse planum est et manifes:um. nobis porro si quis sciscitetur, quo tempore quove modo, ab eodem Clemente in lucem emissum fuerit, observabimus illud prius fuisse compositum, quam libris Stromatum, ubi, sicuti vidimus, cita tur, ipse manum admoveret ". Neque magis obscu rum est non longo temporis intervallo, antequam hos Pædagogi libros divulgaret, præmissam ab eo fuisse suam ad Græcos Cohortationem. Ab ipso quippe eorumdem librorum exordio aperte decla rat, postea quam homines, pristinis erroribus ac falsis ethnicæ religionis opinionibus ejuratis ac de positis, Christianæ fidei veritatem 19 amplecti et profiteri edocti sunt, tunc a Pædagogo traditis a Christo vitæ morumque sanctioribus præceptis esse continuo imbuendos. Quis autem Clementem huic ordini a se tam accurate præscripto revera inhæ sisse in dubium merito revocaverit? Atqui non mi nima, quemadmodum ex supra citatis ejus verbis intelligitur, intercedit hos inter ac Stromatum li bros allinitas et connexio. Quid igitur superest, nisi ut inde Pædagogum paulo ante eosdem Stromatum libros, qui circa annum 294 ab eo editi perhiben tur, sed post illius ad Græcos Cohortationem, scri plum et publici juris factum esse concludamus? Et hæc quidem opinio pulchre iis argumentis firmari potest, quibus ejusden Cohortationis tempus a nobis supra demonstratum est". Cum Clemens itaque hos libros per ea tempora confecerit, quibus adhuc, sicut antea diximus, catechista ollicio Alexandriæ defungeretur, hinc profecto non absurde quis colligat, eos esse bis ser monibus compactos, quos ille apud Christianum populum in eadem urbe habuerat. Nulli etenim du cap. 48. loc. cit. Hieron. De script. eccles., lib. 1, cap. 2. 7 lib. 11, cap. 2. 31 lib. III, cap. 12. lib. vi Strom., pag. 616. “Euseb. lib. vi Histor., lib. vi Strom., pag. 616, 3 lib. 11, cap. 9. cap. 1, art. 2. 8 ibid. Phot. Biblioth., cod. 110. "lib. 1, cap. 5, 6, 7, 8, 9. * lib. 1 Pædag., cap. 1. sub

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. De libris Novi Testamenti in Pædagogo laudatis, ac præcipue de prima cum Petri tum Joannis Epi stola; et Judæ quoque Epistola, et quomodo testi monia inde desumpta a Clemente citata fuerint. De libris Novi Testamenti illud primum obser vatu haud plane indignum est, sacras quatuor Evan gelistarum historias solo Evangelii, to Ebayye Atov, nomine ita a Clemente citari, ac si longo jam usu hic eas citandi modus apud Christianos obti nuisset. Idem quoque de Panli Epistolis dicendum, quas ille non alio quam simplici nomine Apostoli sæpe sæpius laudavit. Utrumque igitur morein longe ante tertii sæculi primordia, quo scilicet tempore Clemens florebat, invaluisse nullus sane merito in ficias iverit. Eusebius ", olim visa, vel etiam a plerisque, ut Hie ronymus ait ", rejecta fuerit, Clemens tamen nec minus prolixum quam superioris fragmentum ex ea excerpsit, nec minus asseveranter illam Judæ, tan quam vero el genuino suo auctori adjudicat ". In libros quippe suos hæc ex illa verbo ad verbum, si paucissima quædam excipias, sic transtulit: < Volo enim vos scire, inquit Judas, çrālv 'loúĉa;, quod Deus, qui semel servavit populum ex Ægypto, se cundo perdidit eos, qui non crediderunt, et angelos qui non custodierunt suum imperium, sed relique runt proprium habitaculum ", etc. Eo porro majo ris momenti est illud Clementis nostri de hac Jude Epistola testimonium, quod Eusebio a nobis jam ci tato teste: Sane pauci admodum ex vetustiori bus tum hujus Jacobi, tum illius Judæ, quæ et ipsæ in septem catbolicorum numero recensentur, men tionem fecere. > Nec minoris profecto perspicuitatis atque eviden tiæ est, pro certo eum habuisse has Apostoli Epi-. stolas et sacros Evangeliorum libros ab iis revera esse compositos, quorum nomine circumferuntur. Quemadmodum enim illas Paulo, quem per anto nomasiam Apostolum sæpius appellat, ita istos suis quatuor auctoribus haud dubitanter ascribit. Quæ vero in sacris Bibliis prior Epistola nomen Petri apostoli præfixum habet, hanc ei aliquando expresse fadjudicat ". Illius enimvero auctoritate hunc in modum alicubi utitur: «Servis præcipitur ut cum omni metu dominis non solum bonis et cle mentibus, sed morosis etiam et pravis, ait Petrus,ç ,n aly ó Hétpos, subjiciantur". Nullus autem nescit ista ex ejusdem primæ Epistolæ capite secundo esse delibata. Neque porro id ab eo temere dictum putaveris; quandoquidem eam rursus alibi " eodem modo ab illo citatam invenies: Et ideo Petrus quoque dixit Deposito omni vitio, et omni dolo, et simulatione, et invidia, et detractione, tanquam nuper nati in fantes, rationale lac concupiistis; ut in ipso cresca tis in salutem, si gustastis quod Christus Domi nus ". Et iterum **; Scientes ergo, inquit, suum cujusque officium, conversamini tempore vestri in colatus, scientes quod non corruptibilibus argento et auro redempti sumus..... satis ergo fiat præter itum tempus, ait Petrus, & Ilétpos yŋol. › Plura vero ex illa nonnunquam, tacito quidem Petri nomine depromit: sed observes, velim, ea sic ab ipso citari, tanquam a Pædagogo nostro, id est Christo Domino dictata ": Jubet autem Pædago gus... Cum viderint, inquit, prsty, castam vestram quæ est in verbo conversationem, quarum sit, non qui est extrinsecus plicaturæ, vel auri appo sitionis, vel vestium induinenti ornatus, sed occul tus cordis homo 18, etc. Quæ quidem ex tertio ejus dem Epistolæ capite totidem plane verbis transcri pla sunt. Ubi etiam aliquod ex prima Joannis Epistola su mit testimonium, hanc illi constanter attribuit. Ita enim ille Hæc est autem dilectio Dei, inquit Joannes, not 'Iwaving, ut mandata servemus, et mandata ejus gravia non sunt 20. Et infra aliud inulto prolixius ejusdem Epistolæ segmentum citato eodem nomine exhibet 11: Et ipse est pro pitiatio pro peccatis nostris, ut dicit Joannes", etc. Quamvis autem Epistola Judæ longe minoris, imo et dubiæ prorsus auctoritatis pluribus, ut testatur pag. 257. cap. 25. seb. lib. At licet pauci ante Clementem scriptores hujns 29 Epistolæ meminerint; alii tamen post ipsua magno plane consensu ad illius de ejusdem Epistola et auctore et divina canonicaque auctoritate senten tiam accesserunt. Tertullianus siquidem de illa sic palam aperteque pronuntiat: Eo accedit quoi Enoch apud Judam apostolum testimonium possi det 8. Origenes vero: Quomodo etiam quod Ja das apostolus in Epistola catholica dicit, poterit ex plicari "?, Neque aliam ab illo quam illam de qua agimus, Judæ Epistolam indicari dixeris. Nam ibi ex ea illud accepit testimonium, sicuti et in alio libro prima ejus hunc in modum verba refert*:‹Et Judas scripsit Epistolam paucorum quidem versuum, sed plenam efficacibus verbis gratiæ cœlestis. Qui in principio dixit: Judas Jesu Christi servus, frater Jacobi. Quid vero quod ille", quemadmodum Athanasius", Innocentius primus summus porti fex", Augustinus ", Cassiodorus et alii eandem Epistolam in aliarum canonicarum Epistolarum nu mero reponunt? Quamobrem Hieronymus a nobs jam laudatus: «Auctoritatem, inquit, vetustate jam et usu meruit, et inter sanctas Scripturas compa tatur. › Si quid vero magis clarum et expressum quis de sideret,audiat Epiphanium adversus Gnosticos dispu tantem De quibus adeo mihi commotus vide tur in apostolo Juda Spiritus sanctus, hoc est iu catholica illius Epistola (Judas ille porro est qui Jacobi atque etiam Domini frater appellatus est), in qua per apostoli vocem Spiritus, inquam, sanctus corruptos illos et corruptores esse de monstrat, ut ibidem ibi loquitur: Quæ enim ne sciunt, etc. Neque porro his tantum, aliisque scriptoribns, sed variis etiam conciliis, nimirum Laodiceno, Carthaginensi tertio et quarto, et aliis deinceps hujusce Epistolæ auctoritas comprobatur ". Sed agedum, et quidquid contra hanc tot tanto Drumque virorum opinionem objiciatur quam infe mum sit et imbecillum palam omnibus faciamus. Hieronymus illam non ideo, uti nonnulli autumânt, a pluribus rejectam fuisse dixit, quia nec genuina erat, nec canonica. Verum quia, ut loquitur ipsenet Hieronymus ", de libro Enoch qui apo cryphus est, in ea assumit testimonium. Nullius autem ponderis est hæc ad cam rejiciendam illo rum ratio. Nam ab eodem Hieronymo de Apostolo alibi scriptum legimus: Paulus multa alia de re "lib. 11 Pædag., pag. 253. 19 Petr. 11, 8. " Pædag. 1. 1, pag. 103. 14] Petr. 11, 1, 2, 3. "Pre dag. lib. 1, pag. 258. 101 Petr. 1, 17, 18. " Pædag. pag. 250. 18 Petr. 111, 2, 3. " Pædag. lib. 11, 301 Joan. v, 3. "Pædag. pag. 264. 31 Joan. 11, 2, 3, 4, 5, 6. Euseb. lib. i Hist., Hieron. De script. eccles., cap. 14. 25 Pædag. lib. 1, pag. 239. 2 Jud. 5, 6, seqq. Hist., cap. 25. 38 fertul. De hab. niul., cap. 3. "Orig. lib. v Comment. in Epist. ad Rom. 30 idem Comment. in Matth. cap. xiii. 31 idem hon. 43 in Gen., et hom. 7 in Josue. 31 Atban. epist. 39 festali. "Innoc. epist. 1 ad Exup. August. lib. 11 De doct. Christ., § 13. "Epiph. hæres. 26, § 11. conc. Laod., can. 50; Carth. ii, can. 44, et in codice can. Eccl. Afric.; Carthag. IV, can. 47. "Hie ron., De Script. eccles. cap. 14.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. eam omisit Abstinere vos ab idololatricis, et sanguinis effusione, et fornicatione ".> At plures tamen cum Augustino, Cyrillo, aliisque inferius citandis, hanc vocem ab apostolis revera prodiisse agnoscunt. Quamobrem variis Ecclesiæ conciliis nominatim cautum legimus, ne quis suffo cato vescatur. Unde autem nata sit hæc veterum Patrum dis sensio, si quæras, Hieronymi verbis tibi responde bimus In Actibus apostolorum narrat historia... seniores qui Jerosolymis erant, et apostolos pariter congregatos statuisse per litteras, ne superimpone retur eis jugum legis, nec amplius observarent; nisi ut custodirent se tantum ab idolotbytis, et san guine, et fornicatione, sive, ut in nonnullis exem plaribus scriptum est, et a suffocato ". Vides itaque hanc ultimam vocem, attestante Hieronymo, in paucioribus, vel ut ipse ait, in nonnullis › tantum sacræ Scripturæ codicibus repræsentatam. Quid mirum igitur, si a Patribus jam laudatis omissa, ab aliis, prout quique eorum ferebant Scripturæ codices, citata fuerit? Præterea ex hoc eodem Hieronymi testimonio liquet vero parum similem videri debere pseudo-Ambrosii opinionem, qui hanc particulam a sophistis Græcorum sacro textui addi tam esse contendit. Porro autem, si Augustino credimus, lex sanguinis potum prohibens, suffoca tum etiam complectitur. Præceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes..... a sanguine, id est ne quidquam ederent carnis, cujus sanguis non esset effusus ".> Quando vero ea lex abrogari, vel de illa aliquid derogari cœperit, non una est eruditorum homi num opinio eademque sententia. At sane constat Christianos diu post Clementis tempora hanc se culos esse apostolorum normam et institutionem. Testes hujusce rei si tibi citari velis, audi, quæso, Tertullianum: Ne animalium quidem sanguinem in epulis esculentis habemus, qui propterea quoque suffocatis et morticinis abstinemus: ne quoquomodo sanguine contaminemur, vel intra viscera sepulto. Denique inter tentamenta Christianorum botulos etiam cruore distentos admovetis, certissimi scili cet illicitum esse penes illos, per quod exorbitare illos vultis 85., Nec minus aperte Minutius Fe lix: Nobis, inquit, homicidium nec videre fas, nec audire; tantumque ab humano sanguine cave mus, ut nec edulium pecorum in cibis sanguinem noverimus. Bibliadis vero, martyrium agens et tormentis vexata, apud Eusebium sic respondisse perhibetur Qui fieri posset, ut infantes comede rent (Christiani), quibus ne sanguinem quidem ani mantium degustare licet "7?, Origenes quoque Vides, ait, hanc de observatione sanguinis legem, quæ communiter et filiis Israel et advenis data est, observari etiam a nobis qui ex gentibus per Jesum Christum credimus Deo. His accedit Hieronymus, qui in suis ad Ezechielis prophetiam commentariis sic loquitur: Omni generi electo, regali et sacer dotali (quod proprie ad Christianos refertur), hæc præcepta conveniunt, ut morticinum non come dat, tam de avibus quam de pecoribus, cujus ne quaquam sanguis effusus est, quod in Actibus apo stolorum dicitur suffocatum, et quæ necessario observanda, apostolorum de Jerusalem epistola monet, et captum a bestia, qui et ipsum similiter suffocatum est, et condemnat sacerdotes, qui in turdis, ficedulis, gliribus et cæteris hujusmodi hæc aviditate gulæ non custodiunt ". Quam stricte autem Christianos hac lege teneri antiquis olim patribus nostris persuasum fuerit, inde colligas, quod antiqui Ecclesiæ Patres, pluri bus etiam in synodis olim congregati, variis iisque nonnunquam gravissimis poenis prævaricatores ejus censuerint esse multandos. Nam ut pseudepigra phum canonem apostolorum, qui sacerdotes depo sitionts, laicos segregationis poena afficit 60, missum faciamus, certe concilio Gangrensi, omnes hujusce prævaricationis rei anathematis gladio feriuntur". Trullana autem synodus eamdem in eos, atque apostolicus canon pœnam decernit "; secunda vero Aurelianensis illos ab Ecclesiæ arcet cœti bus 3. Mitius agit summus pontifex Gregorius ter tius, qui illos per quadraginta tantum dies pœni tentiæ, haud dubie publicæ, jubet addici". Denique ex ipso quoque Beda discimus ab Ecclesia idem fuisse constitutum 68. Ex his autem et aliis, quæ huc congerere nihil necesse est, similibus Ecclesiarum decretis, quidam hujusce 31 ætatis scriptores concludunt hanc legen non ante quadringentos abhinc annos fuisse anti quatam. Verum eam longe pluribus ante id tempus sæculis abrogari cœpisse nullus plane dubitandi locus est. Nec obscure quidem id probari potest his Cyrilli Jerosolymitani verbis: Seribunt apostoli et seniores... ut in primis idolothytis abstineant, deinde ut sanguine et suffocato. Nam hominum multi feri et immanes, moreque canino viventes, sanguinem lambunt, agrestium et ferocium bellun rum instar, suffocata devorant abunde. Tu autem, Christi servus, comedens, reverentia modestiaque adhibita comede 6., Quid enim aliud ibi innuit eruditissimus ille vir, nisi damnandam esse feri nam duntaxat et immanem sanguinis suffocatique comedendi consuetudinein; ac Christiano, si mo destia et reverentia adhibeatur, iis uti licere? Augustinus vero id clarius enodatiusque explicat In Actibus, inquit 67, apostolorum, hoc lege præ ceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione, et ab immolatis, et a sanguine, id est, ne quidquam ederent carnis, cujus sanguis non esset effusus. Quod alii non sic intelligunt: sed a sanguine præceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. Hoc discutere longum est, et non necessarium: quia et si hoc tunc apostoli præceperunt, ut ab animalium sanguine abstine rent Christiani, ne præfocatis carnibus vesceren tur, elegisse mihi videntur pro tempore rem faci lem, et nequaquam observantibus onerosam, in qua cum Israelitis gentes propter angularem ilium lapidem, duos in se condentem, aliquid communi ter observarent: simul et admonerentur ex ipsa arca Noe, quando Deus hoc jussit, Ecclesiam om nium gentium figuratam, cujus facti prophetia jam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. Transacto vero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex præputio venientes, quamvis in angulari lapide concordarent; tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius emine bant ac ubi Ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israelita carnalis appareat; quis jam hoc Christianus observat, ut turdos, vel minutiores aviculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a cervice per cussus, nullo cruento vulnere occisus est? Et qui pauci adhuc tangere ista formidant, a cæteris irri dentur; ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia Veritatis: Non quod intrat in os vestrum Cyp. lib. Testimon. Hieron. lib. 11 in Epist. ad Gal., cap. 3. 8 Aug. lib. xxxn contra Faust., Tertul. Apol,, cap. 9. 86 Minut. in Octavio, pag. 34. 37 Euseb. lib. Histor., cap. 1. Orig. lib. 11 Comment. in Epist. ad Rom., cap. 2, pag. 313. 39 llieron. lib. XIII Comment. in Ezech., cap. 45. 60 Can. apost. 69. 1 concil. Gangr. circa an. 324, can. 2. 68 conc. Trul. an. 692, can. 67. conc. Aurel. an. 533, can. 20. "Gregor. III, an. 740, t. VI Conc. Labb., peccat., cap. 4. Cyril. Jerus., catech. 4, pag. 34. " Aug. lib. 111 cont. Faust., cap. 13, pag. p. 1482. Bed. De remed.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. vis autem hæc ad id, quod probandum aggredieba- bam de fructu vitis hujus, non obscure innuit tur, omnino sufficerent, data tamen occasione, ut Encratitas vinum ex se malum esse garrientes effi cacius refelleret, duo alia adversus hunc errorem demonstranda suscipit. Secunda igitur ejus propositio est, Christum sæ pius, dum viveret, vinum bibisse; tertia vero, vi num ab eo in ultima cœna benedictum. Sed hanc posteriorem prinium his probat Christi verbis Nou bibam ex fructu vitis hujus, donec bibero ipsum in regno Patris mei. Deinde ordine pa rumper immutato, secundam propositionem hinc ipse probat, quod Christus homo vorax et potator vini apud Judæos audierit. Hæc autem si recte distinxeris, facillime intelli ges Clementem de eucharistia nihil aliud ibi tra dere, quam ea quæ tertia propositione complexus, orthodoxo Ecclesiæ dogmati plane convenientia pe nitusque consentanea sunt. Nihil ergo quod ad errores suos vel minimum conducat, inde possunt expiscari Calvinianæ sectæ addicti homines; nisi illa omnia, quæ satis aperte Clemens distinxit, mira ac omnino præpostera con fusione perturbent. Egregium enimvero ac multi plex in rein suain argumentuni ex his Clementis nostri verbis se habere putat Albertinus. Sed aper tam doctissimi auctoris nostri mentem quantum pervertat, si tantisper animadvertas, vanas ejus ca villationes illico dissolves ac dissipabis. Nobis et enim ille objicit Clementem ibi non solum docere Christum in eucharistia vinum et benedixisse et bibisse; sed hæc ipsamet etiam Christi verba Hic est sanguis meus, allegorico sensu inter pretari. At si ab illo scisciteris unde id probare possit, nullum aliud tibi proferet opinionis suæ ar gumentum; nisi Cleinenten, ubi alia hæc citavit Christi verba: Non bibam ex fructu vitis hujus, › nihil per fructum vitis intellexisse aliud quam vi num a Christo in eucharistia potatum. Verum ex superius allatis et in suum locum restitutis Clemen tis cum propositionibus tum probationibus, nulli, uti putamus, obscurum amplius esse potest hæc Christi verba a Clemente non ideo citari, ut proba ret Christum in eucharistia vinum bibisse, sed ut illud contra Encratitas ab eo benedictum atque id circo natura sua bouum esse convinceret. Instat tamen Albertinus ibi Clementis scopum non esse, ut data opera Encratitas refellat, quan doquidem nihil plane adversus eos protulit, quam id quod ab illo obiter et corollarii instar ad hujus loci finem adjectum est. Esto; quid inde? Nonne satis est ut Clemens, orta, uti diximus, occasione, Encratitas confutando, contra eorum hæresim vi num in eucharistia a Christo benedictum demon stret; que inde nihil prorsus contra nostram de eucharistiæ sacramento sententiam ab illo asser tum invictissime concludamus? Frustra vero et perperam instat Albertinus Cle menten 43 non aliunde quam ex eucharistia pro bare vinum a Christo potatum. Ex his enimvero, quæ jam retulimus, cuilibet sincero et cordato homini perspicuum esse debet, illud a Clemente, non ex allatis ab eodem Albertino verbis colligi, sed quia Judæi Christo vini exprobrabant potatio nem. Verumtamen insurgit adhuc Albertinus et clamat Christum in eucharistia vinum bibisse hoc Clemen tis confici argumento: Certo scitote, ipse quo que vine usus est. At nihil profecto a veritate magis alienum fingi unquam poterat. Clemens si quiden nihil plane bis verbis probandum aggredi tur, sed generalem tantummodo proponit thesim, quam postea peculiari, uti observatum est, ratione comprobavit. His, tametsi validissimis, rationum momentis nondum plane victus Albertinus urget et ait: Cle mens, cum illud Christi effatum refert: «Non bi Christum idem benedixisse vinum, quod post be. nedictionem biberat. Nonne enim, arguit ille, ca verba Christum in ultima cœna, ac proinde in eu charistia vinum bibisse significant? Sed leve illud et iners Albertini telum jam retudimus. Nihil quippe Clemens his verbis amplius probare voluit, quam factam a Christo vini benedictionem. Fas autem nulli unquam fuit ex claris et perspicuis cujuslibet scriptoris verbis inferre eum plura pro basse quam probare voluerit. Secus enim ex aucto rum sermonibus et argumentis infinitæ et sæpe sæpius absurdissimæ elici possent conclusiones, quas in mentem ipsis nunquam venisse certissi mum est. Age vero; quid prohibet quominus citatis Chri sti verbis Cleinens probaverit vinum ab ipso fuisse benedictum, quod ipsemet Christus in suum san guinem post consecrationem, ut theologi loquun tur, mutatum, et adhuc vini formam et speciem conservans biberit? At porro ultra adhuc progrediamur, et cum Al bertino liberalius agentes, ipsi demus, quod tanto pere cupit, Clementem dixisse Christum in eucha ristia bibisse vinum. Quid, quæso, inde proficiet! Nihil sane. Tametsi enim id concedatur, adhuc ui hilominus postea inquirendum erit, quid Clemens ‹ vini nomine, an ejus substantiam, vel rema nentes apparentias intellexerit. Cum vero aliunde nobis constet Clementi fuisse omnino persuasum in eucharistiæ sacramento panem et vinum in Chri sti corpus et sanguinem mutari, nihilque eum huic sententiæ quidquam contrarium, vel repugnans scriptis tradidisse; quid aliud restat, nisi ut eum dem Clementem illo vini nomine solam vini spe ciem et apparentiam intellexisse constanter dica mus? Non amplius itaque audiendus est Albertinus, qui eamdem cantilenam sæpius nobis insusurraus, ait Clement sanguinem vitis illum esse, de quo Christus dixit: Hic est sanguis meus. ▸ Alqui sanguis vitis est vinum. Ergo, concludit Alberti nus, vinum juxta Clementis opinionem est sanguis Christi, non quidem verus ac per venas in omne corpus reipsa diflusus, sed typicus et imagine to nus ac figura. Verum quam frivola et nugatoria sit hæc argu mentatio, jam a nobis demonstratum est. Ut inde enim aliquid conficiatur, prius Albertino, sicuti diximus, probandum erat illa Christi verba: < Hic est sanguis meus, fructus vitis, a Clemente nun guam alio quam allegorico sensu accipi. At ille nec id probat, nec probare unquam potuit. Quinimo ea vero et litterali sensu ab illo fuisse explicata plane convicimus. Postremo nobis adhuc regerit Albertinus a Cle mente nostro ibidem aperte prædicari fructum vi tis in eo Christi pronuntiato allegorice significare Verbuni pro multis effusum, id est, ut ait Alberti nus, mysticum Verbi sanguinem pro multis in re missionem peccatorum effusum fuisse. Sed ibi Al bertinus solito et ad nauseam repetito sophismate perperam abutitur. Nunquid enim allegorica quo rumdam Scripturæ verborum interpretatio litters lem illorum sensum excludit? Quis nescit multipli cem esse Scripturæ sensum, nec unum, uti jam a nobis observatum est, unquam ab alio extrudi? Cle mens igitur, tametsi Christi effatum allegorice in terpretaretur, non negat tamen illud et litterali et nativo sensu posse ac debere intelligi. Nibil ergo egit Albertinus, nihil etiam aget quilibet Calvinista, nisi clare nobis ostendat Clementem eo mystico et allegorico sensu ita semper explicuisse Christi verba, ut illa nunquam litterali significatione ex plicari posse vel semel alicubi tradiderit. Sed id nullus, uti jam sæpius dictum est, probavit un quam, aut deinceps probaturus est. Denique nemini

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. autem nec quis esset quidem Pan noverant, prius quam eis diceret Philippides. Merito ergo dæmo num cultus cum aliunde cepisset principium, fons fuit stolidi vitii. Deinde cum non fuisset rescissus, sed accepisset augmentum et magno fluxisset al veo, multos dæmones constituit sacrificans beca tombas, et conventus celebrans, et simulacra eri gens, et templa ædificans 33. Tria ibi Clemens noster edisserit: primo initia impii dæmonuni seu falsorum deorum cultus, secundo templorum eis dicatorum, tertio denique simulacrorum et statua rum originem. Ac primo quidem, unde et a quo dæmonum seu deorum cultus ortum duxerit, non audet certo de finire, nec id quidem ulli mirum videri debet. Nam septem, ut paulo ante diximus, ille modos refert, quibus hæc insana errantium hominum, falsos deos colentium, impietas in diversas mundi partes variis procul dubio temporibus irrupisse perhibetur. quo autem et quando, vel ubi prior ex illis intro ductus sit, nec ille quidem ibi, nec quisquam aliuş nobis certo et perspicue patefecit demonstravit Scimus quidem opinionem de pluribus diis a Justino martyre et aliis quibusdam, ut alibi obser vatum est, in hæc Geneseos verba: Et eritis sicut dii”, › omnino refundi. Sed quando et ubi bic error disseminatus primum fuerit, nec ab illo, nec ab ullo alio definitum aut indicatum le gimus. Et vero Eusebius, primam deorum originem ex paganis scriptoribus diligentissime perscrutatus, Barrat quidem Phoenices, ac paulo post Ægyptios, omnium primos fuisse qui divinitatem soli, lunæ et stellis adjudicavere, ac cæteris hominibus fue runt hujusce impietatis et sceleris, ipso, ut ait ille, atheismo gravioris auctores 16. Sed quo tempore Phoenices illi atque Ægyptii coeperint illam astris divinitatem ascribere, nullibi ipse nobis aperuit ⚫ Phoenices, verba sunt Eusebii, et Ægyptios c opnium principes soli, et lunæ, ac stellis divini tatem tribuisse vulgatum est, iisque solis rerum ortus interitusque causam assignasse. Deinde vero quæ passim et ubique jactantur deorum tam moli tiones quam procreationes in hominum genus inve xisse..... Nequaquam hic stetit eorum, qui postea secuti sunt, hominum de multitudine deorum er ror sed in altam improbitatis voraginem actus, impietatem peperit, ipso quoque negatæ divini tatis scelere graviorem. Atque hujus erroris Phoenices, ac paulo post Ægyptii auctores fue re 7.) Rursus autem ille, sed brevius: Maneat igitur hunc omnium gentium de multitudine deorum er rorem non nisi post longam ætatum seriem exsti tisse, qui cum a Phoenicibus et Ægyptiis initium habuisset, ab iis in reliquas postmodum nationes ad ipsos usque Græcos sese propagavit 38.» Quod quidem ille paulo post descriptis ex Philone Sanchoniathonis verbis rursum astruit et con firmat. At quamvis Eusebius, inquies, nihil ibi de prima deorum origine dixerit, nonne in secundi Chroni corum libri procemio hæc scripsisse legitur? ‹ Ita que sine ulla ambiguitate Moyses et Cecrops, qui primus Atheniensium rex fuit, iisdem fuere tem poribus... Ilic primus omnium Jovem appel javit, simulacra reperit, aram statuit, victimas immolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Græ cia unquam visis. Addamus, si lubet, eadem quoque a Cyrillo Alexandrino 39 et aliis postea referri. 33 Admon. ad. Græc., pag. 28. * lib. 1 Appar., 1 Præpar, evang., cap. 6 et seq. *7 ibid. cap. 6, Julian., pag. 10. lib. 1 Præp. evang., c. 10. 50 Sed antequam Cecrops Jovi nomen dedisset, certe apud Ægyptios et Phoenices jam a longo tem pore impius de multitudine deorum error invalue rat. Neque id ex primo duntaxat Eusebii testimo, nio colligimus, sed ex ultimis etiam, quæ citamus, ejus verbis. Quid enim, amabo te, aliud iis sibi vo luit, nisi hæc a Cecrope in Græciam fuisse primum introducta? Atqui Græci et alii falsa deorum nomina, ut idem Eusebius auctor est *º, Phoenicibus et Ægyptiis accepta referebant. Et vero ubi ille clarius et enodatius ex Sanchoniathone iniua theo logiæ Phœnicum explicat, planum utique facit diu ante Græcorum tempora hane falsam deorum mul titudinem a Phænicibus fuisse introductam. Eodem plane sensu Herodotus scribit se nuper atque heri didicisse an dii semper, vel unde, aut qua olim specie apud Græcos fuerint *. Prius vero dixerat Ægyptios venditasse se primos duodecim deorum cognomina in usu babuisse, et ab illis Græ cos fuisse mutuatos "., Sed quandonam id accide rit, ipse quoque penitus tacet. Lactantius vero perhibet seu a Melisseo Creten sium rege, ut Didymus memoriæ prodidit *³, sell ab ipso Jove, ut tradidit Evehemerus, manasse deorum colendorum superstitionem. At ille paulo supra eumdem idcirco damnat Melisseum, quod ri tus novos sacrorumque pompas excogitaverit. Ante illa igitur tempora alii deorum colendorum ritus, eodem Lactantio teste, jam alibi obtinuerant. Nul lus itaque ex his, neque forsitan ex aliis scriptori bus nobis definite edisserit, qui aut quo tempore homines, a veri Dei cultu desciscentes, ipsis crea turis nomen Dei, ejusque naturam et honores ascri benda censuerunt. Ejusdem tamen Lactantii aliorumque plurimo-. rum cum antiquorum tum recentiorum scriptorum, atque in primis Cyrilli Alexandrini ", atque etiam postea sancti Thomæ ejusque sectatoruin ea ſuit opinio, nullam prima mundi ætate, hoc est, ante diluvii tempora, fuisse idololatriam. Quid enim ex pressius et clarius his Lactantii verbis, quibus Cham, a Noe patre suo reprobatum, filiis suis primum ignorantiam reliquisse Dei sic narrat: ‹llæc fuit prima gens, quæ Deum ignoravit; quoniam princeps ejus et conditor cultum Dei a patre non accepit, maledictus ab eo. Itaque ignorantiam divi nitatis minoribus suis reliquit..... Errant igitur qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt, et priorem esse gentilitatem quam Dei religio nem Lactantius ergo aliique auctores a nobis citati putant veram unius Dei cognitionem, propter recentem creationis mundi memoriam, animis bb minum ita fuisse infixam; ut tum nullus mortalium a sincero Dei cultu et veneratione defecerit. Verum huic sententiæ alii magno quidem nume ro, sed non iisdem omnes rationum momentis omni no refragantur. Nonnulli siquidem falsorum deo rum cultum tempore Enosi, qui Sethi filius fuit, primas radices egisse autumant. Illud autem inde probare nituntur, quia quod in vulgata Geneseos versione de eodem Enoso legitur: ‹ Iste cœpit invo care nomen Domini ",, illud paraphrasi Chaldaica non male redditum arbitrantur: Tunc in diebus ejus supersederunt filii hominum ab invocando no men Domini. Quod quidem putant stabiliri ex ipso etiam Hebraico textu, quem sic aiunt esse verten dum Tunc profanatum est in invocando nomen Jehova. > Sed his alii aperte et palam reclamant, conten duntque alium omnino esse Hebraici textus sensum, quem profecto unusquisque ex variis hujusce loci dissert. 2. cap. 6, § 27. pag. 17. 38 ibid. cap. 9, Herodot. lib. 11, §53. sa relig., pag. 130 et 131. Cyril.Cont. Julian., p. 16, et lib. 1, p. 110. 2. Lactant. lib. 11 De falsa relig., p. 214. *7 Gen. iv, 26. "Gen. 111, 5. "Euseb. lib. pag. 30. "Cyril, lib. 1 Cont. * ibid. §4. Lib. De fal **D. Thom. 2-2, q. 94, art. l

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. quenti dissertatione aliquid adhuc animadverte- corripuisset ac filia, ubinam fulminator tempore mus. Ad Cinyram quod spectat, is filius erat Thyantis Capri regis, qui post patrem suum tertius eadem in Cypri insula regnasse narratur. Clemens autem tra dit illum in Papho, quod scilicet Cypri oppidum erat, in Veneris templo fuisse sepultum. Ai idem ipse Clemens alibi scribit hunc Cinyram, Veneris amasium, et eam in deorum extulisse album, et obscenissima illius mysteria in lucent protulisse *. Quis ergo negabit aliquam inde haud prorsus im probabilem conjecturam capi posse illud Veneris templum, ubi Cinyras sepulturæ mandatus dicitur, illius revera delubrum fuisse Veneris, cujus ille nefario amore flagraverat? De aliis denique quo rumdam deorum sepulcris infra, cum se dederit oc casio, adhuc disputabitur. De templis deorum, ac præsertim Bacchi et Serapi dis igne combustis el eversis; num inde Clemens contra paganos recte argumentetur, atque aliqua initio Ecclesiæ templa Christianis fuerint? Paganos a superstitioso templorum suorum cultu ut efficacius Clemens deterreat, argumentum ex funesto illorum incendio petitum adhibet: «Scio ego, inquit, ignem posse convincere et mederi su perstitioni. Si cessare ab amentia velis, ignis ad te deducet. Pulchre quidem, nec sane in eleganter. Quantum autem hac in argumentatione sit virium et roboris, mox videbimus. Templa porro, quæ igne ultore et vindice eversa sunt, sic ille ibidem enumerat: ‹ Hic ignis et tem plum, quod erat Argis, combussit una cum sacer dote Chryside, et id quod erat Ephesi, Dianæ se cundum post Amazones, et Romæ sæpe depopula tus est Capitolium. Sed nec abstinuit a templo Se rapidis Alexandriæ; Liberalis autem Dionysii Athe mis templum diruit. Sed et Delphici Apollinis prius rapuit procella, deinde ignis sapiens temperansque delevit³. > Plura sane in hunc locum præsertim ex Pausania adnotat Hervetus. At de templis Dionysii, seu Bac chi Eleutherensis, atque etiam Serapidis, ante Cle mentis 55 tempora, igne combustis, nihil unquam se legisse ingenue confitetur. Monet tamen eccle siasticos scriptores, puta Rufinum, Socratem et Sozomenum, aliud templi Serapidis notasse incen dium, quod scilicet, Theodosio Magno imperante, diu post Clementis ætatem contigisse memorant *. Eusebii itaque libros non satis attente legerat Hervetus, aut certe oblitus fuerat se quædam apud eum vidisse, quæ huic Clementis nostri loco lučen possunt afferre. Nam ante Theodosii imperium ita ille scribebat Ubi Delphicum illud templum est, apud Græcos omnes omnique memoria celebratum? Ubi Pythius? Ubi Clarius? Ubi Dodoneus? Nam Delphicum sane oraculum jam tertium a Thracibus incensum fuisse constans fama est... Idipsum Ro mano item Capitolio circa Ptolemæorum tempora contigisse prodit historia; quibus etiam temporibus Vestæ delubrum ibidem conflagrasse ferunt. Præ terea Julii Cæsaris ætate grande illud et Olympia cum Græciæ simulacrum, quod Olympiæ videbatur, fulmine divinitus ictum esse, aliudque simul Jovis Capitolini templum incendio, Pantheum igne ful minis, Serapium Alexandriæ non absimili confla gratione haustum periisse tradunt 7. › Neque etiam sextum Arnobii librum Hervetus legerat, ubi plura et ad Clementis mentem propiora tradita sunt. Cum Capitolium toties edax ignis assumeret, Jovemque ipsum Capitolinum cum uxore illo fuit?... Ubi Juno regina, cum inclytum ejus fa num, sacerdotemque Chrysidem eadem vis flamma Argiva in civitate deleret? Ubi Serapis Ægyptius, cum consimili gradu jacuit solutus in cinerem cus mysteriis omnibus atque Iside? Ubi liber Eles therius cum Athenis? Ubi Diana cum Ephesi Ubi Dodoneus Jupiter cum Dodone? Ubi denique Apollo divinus cum a piratis maritinisque prækv nibus et spoliatus ita est, et incensus, ut ex ut auri ponderibus, quæ infinita congesserunt sæcub, ne unum quidem habuerit scripulum, quod hina dinibus hospitis, Varro ut dicit Menippeis, ostende ret Hæc Arnobius non tantum de Serapidis tes plo, ante Theodosii regnum exusto, verum etiam de Liberii seu Dionysii Eleutherensis fano litteris man davit. Ad hæc vero, ex eodem Arnobio discimus tem plum illud, quod Clemens Argis una cum sacer dote Chryside combustum memorat, fuisse Juno. nis Argive. Verumtamen uterque de cremata Chry side ab aliis plane dissentiunt. Thucydides siqui dem illam ab hoc incendio evasisse testatur templum Junonis, inquit, eadem æstate in Argə combustum, cum Chrysis sacerdos lychnum quen dam posuisset ardentem prope infulas, et mox som no correpta esset; ita ut ignara ipsa omnia conce perint flammam et conflagraverint. Et Chrysis qu dem statim noctu, metuens Argivos, Phliuntem fs git. Pausanias vero eam non Phliunta, sed Te geam aufugisse tradit: Et Chrysis quidem, al ille, digressa Tegeam, Minervæ supplex confugit "., Quod quidem et alibi repetit, ubi hanc Minerva ædem sacrum illuc confugientibus asylum fuisse perhibet. Videsis præterea Meursium libro mi de archont. Athen., cap. 6. Diligentiam itaque Herveti, quomodo hæc fugere potuerint, alii videant. Verum, inquies, quid Clemens ex horum templo rum eversione et ruina contra paganos conficere potuit? Nunquid Christianorum templa et ecclesiz his casibus obnoxia non fuere? Nonne aliqua, igne, flammis, incendio vastata, penitus corruerunt? non Clemens solus, sed alii non pauci Christianæ religionis defensores eodem usi sunt argumento. Maxima autem illius vis ac pondus in eo sita erant, quod pagani crederent deos suos in templis, eorum nomini dicatis, tanquam in ædibus sibi propriis ita habitare, iisque circumscribi, ut in aliis aliorum deorum delubris aliisque in locis minime præsen tes adessent aut commorarentur. Quamobrem Cle mens et alii nostræ religionis apologistæ ex falsa illa paganorum opinione recte arguebant hæc tem pla frustra ab iis coli et honorari, quandoquidem dii illorum et non aliorum domini atque habitatores non potuerunt ea ab igne et incendio defendere ac tutari. Validum itaque illud contra ethnicos telum in Christianos, qui Deum templis minime circumscri ptum esse prædicabant, retorqueri non poterat. Cle mens autem id alibi apertissime docet: < Annon enim recte et vere nullo loco circumscribemus eum, qui non potest circumscribi? Neque in templis ma nufactis concludimus eum, qui omnia continet". Quid vero, quod alio in libros ubi scite observat Moysen permisisse unum tantummodo templum Deo ad illius mundique unitatem significandan ex strui, ibidem quoque addidit ab ipsomet Deo ne templa ædificarentur, fuisse penitus vetitum? Hanc autem doctrinam ille hauserat ex Apostolo, qui iu sua apud Athenienses oratione hæc habuit verba Deus qui fecit mundum et omnia, non in manu factis templis nabitat"., Stephanus vero apud 8 ibid. Socrat. Ruffin. lib. 1 Histor., c. 22; Euseb. lib. iv Præparat. evang., p. 134. Arnob. lib. vI 10 Pausan. lib. 1, p. 59. 1 lib. VII ** Act. xvII, 24. Admon. ad Græc., p. 10. Admon. ad Græc., p. 35. lib. v, c. 17; Sozom. lib. VII, c. 45. Adv. gent. ante fin. Thucyd. lib. vii. Stron., p. 7+1. lib. v Strom., p. 595. idem lib. 11, p. 85.

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. Judæos Salomon ædificavit illi domum, sed non dent in ecclesiis ". › Tertulliano alii antiquissimi Excelsus in manufactis hubitat.» Novum autem buic Clementis argumento robur inde accedebat, quod pagani Christianis nulla esse templa objicerent exprobrarentque. Ipsorum enim, teste Minutio Felice, hæc erat objectio et querela < Cur nullas aras habent, templa nulla, nulla nota simulacra, nunquam palam loqui, nunquam libere congregari “? › Arnobius vero: ‹ In hac consuestis parte crimen nobis maximum impietatis affigere, quod neque ædes sacras venerationis ad officia construamus, non deorum alicujus simulacrum constituamus aut formam, non altaria fabricemus, nun aras ". Denique ut Lactantium, aliosque prætermittamus, nonne Celsus Christianos hujus criminis reos egit? Audi, quæso, Origenem: Post hæc Celsus ait nos ararum, statuarum, templorum que dedicationes fugere; ut occulti fœderis fidem sanciamus hac seu tessera 18» Neque id Origenes in sua etiamsi haud parum prolixa responsione ne gasse, sed potius concedere omnino videtur. Ex hac igitur paganorum persuasione liquet, quam validum sit telum a Clemente adversus eorum templa vibra tum, et ex eorumdem templorum destructione ab eo deducta argumentatio. Quid ergo? argues, nunquid Christiani primis Ecclesiæ sæculis nulla, quo congregarentur divinis que vacarent officiis, templa habebant? Nonne illis ab ipso Ecclesiæ nascentis initio quædam erant lo ca, domus et ædes, atque, ut loquitur Paulus, ec clesiæ in quas ad sacra mysteria peragenda omnes cogebantur, suosque, ut alibi diximus", agebant conventus et synaxes? • Convenientibus, inquit Paulus, vobis in ecclesiam, audio scissuras... aut Ecclesiam Dei contemnitis 20?, Ita etiam Tertullia nus suas primis Christianis fuisse ecclesias nomi natim docet, asserit, et prædicat: Tota die, ait ille, ad hanc partem zelus fidei perorabit, ingemens Christianum ab idolis, in 56 ecclesiam venire, de adversarii officina in domum Dei ". Et libro De virginibus velandis: «Certe in ecclesia virginitatem suam abscondant, quam extra ecclesiani celant. Timent extraneos, revereantur et fratres, aut con stanter audeant et in vicis virgines videri, sicut au Ecclesiæ Patres magno numero consensuque una nimi concinunt et suffragantur. Atqui hæ, inquies, ecclesiæ, nonne vera Christianorum templa dici debuerunt? Ad hæc vero, ex ipsomet Clemente no stro supra vidimus suas Christianis ipsius tempore fuisse ecclesias, ad quas summa cum modestia non solum accedere, sed illis adesse, ab iis recedere, et ad sua redire debebant. Qua ergo ratione negari potuit sua primis Christianæ fidei sectatoribus fuisse templa? Duplici responsione haud multum difficilis hu jusce argumentationis nodus solvitur. Primum enim etsi Christiani ecclesias haberent, eo tamen sensu illas templa esse inficiabantur, quo ab ethnicis pro sumptuosis et magnificentissimis, quibus deos suos, ut supra observatum est, plane conclusos et circum scriptos putabant, ædibus usurpari solebat. Deinde vero iidem Christiani acerbissimis sævientium im peratorum temporibus nulla certa et stata, ad suas synaxes peragendas, habebant loca; sed quovis in loco, in agris, in solitudinibus, in stabulis, navi bus, carceribus, et quo poterant tempore cogeban tur. Locupletissimus enimvero et omni exceptione major hujusce rei testis est Dionysius, qui in sua paschali epistola hunc scripsit in modum: Multa quidem acerba, et ante hanc calamitatem nobis contigerunt. Primum enim nos urbe expulerunt. Cumque soli ab omnibus fugaremur atque opprimere mur, nihilominus tunc quoque festos egimus dies. Quivis denique locus, in quo varias ærumnas per tulimus, ager, inquam, solitudo, navis, stabulum, carcer, instar templi ad sacros conventus peragen dos fuit 13 > At certe si Christiani his locis ecclesiæ nomen indidere, ea certe jure merito noluerunt, nec ea qua diximus significatione, nec ullo plane modo templa appellari, imo vero nec pagani templa esse existimabant. Neminem porro illud movere debet, quod quidam ex citatis auctoribus non solum templa, sed nec aras, nec altaria primos apud Christianos fuisse in ficientur. Quo enim sensu eorum verba intelligenda sint, a nobis alibi explicatum est”. De paganorum simulacris, statuis et imaginibus. De simulacrorum, statuarum et imaginum apud pa ganos origine, et quod initio Scythæ acinacem Arabes lapidem, Persæ fluvium, alii lignum, Ro mani hastam adorarent, ac de ligneo Junonis Cy thæroniæ et Samia simulacro. Clitarchus apud Laertium " testificatur magos, tametsi deorum cultui sacrificiisque ac precibus vacarent, signa tamen statuasque repudiasse. Apud Theodoretum 26 vero illa Xenophanes arguit, Zeno prohibet, et Plato obscurius, nec sine timiditate condemnat. Sed his nequidquam obstantibus, ubi que fabricata sunt falsorum deorum simulacra, sta tuæ et imagines. Utrum autem illa paganorum tein plis sint priora aut posteriora, in quæstionem potest quis jure haud plane immerito vocare. Ea enimvero, quæ de templorum primordiis supra re 35 Act. vII, 47, 48. tulimus, antiquorum scriptorum testimonia, sic cum templis simulacra permiscent et conjungunt, ut utraque eorumdem auctorum judicio, in mun dum eodem pene modo et tempore introducţa vi Clemens noster non longe forsitan abfuisse credi deantur. Ab illorum autem opinione ipse etiam tur, ubi hæc scriptis tradidit: Merito ergo da monum cultus, cum aliunde cepisset principium, fons fuit stolidi vitii..... simulacra erigens, et tem pla ædificans ". › Postquam igitur impius dæmonum cultus adolevisset, tunc homines iisdem diis et dæmonibus, non solum ædificare templa, sed simu lacra etiam erigere cœperunt. Celeberrimi tamen scriptores magno sane nu mero et consensu docent templa in deorum hono rem longe prius fuisse constructa, quam ullæ eo rum statuæ, ullave simulacra facta unquam fuissent. Testatur siquidem Lucianus nulia primitus in tem Minut. in Octavio, p. 10, in 4. 17 lib. vi Adv. gent. init., p. 189 in 4. "Origen. b. vil Contr. Celsum, p. 521. lib. 11 Apparat., dissert. 2, c. 7, § 15. 20 I Cor. XI, 18 et 4.2. De idol.. c. 7. " De virgin. vel., c. 13. 93 Euseb. lib. VII Histor., c. 22. ** Jib. 1 Apparat., dissert. 7, c. 8, § 1. Laert. in prooem., § 6. " Theodor. tom. IV, serm. 4, p. 519. Grzc., p. 28. 17 Admon. ad

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. se plis Ægypuorum, quos mortalium omnium primos loqui. Prius enim quam illorum sic humana effigie falsorum deorum cultum induxisse perhibet, fuisse simulacra Et ab Ægyptiis, inquit, Assyrii do ctrinam de diis acceperunt, et sacra templaque erexerunt, in quibus simulacra posuerunt et sta tuas dedicarunt. Antiquitus autem etiam apud Ægyptios absque simulacris et statuis templa erant 28 › In templis autem Romanorum per 170 annos nulla penitus posita fuisse deorum simula cra, his Plutarchus verbis memoriæ prodidit «Numa vetuit Romanis hominis vel bestiæ formam tribuere Deo. Neque fuit ulla apud eos ante vel picta, vel ficta imago Dei; sed primos centum ptuaginta annos templa exstruxerunt et cellas diis, simulacrum per id temporis nullum habuerunt, nefas putantes augustiora exprimere humilioribus, neque aspirari ad Deum aliter quam mente pos se 29. Quod quidem non solum a Zonara suis in Annalibus confirmatum legimus 30, sed a nostro etiam Clemente ", et posthæc ab Eusebio: Numa autem rex Romanorum erat quidem Pythagoreus; ex his autem quæ a Moyse tradita sunt adjutus, probibuit Romanis ne homini et animali similem Dei facerent imaginem. Cum itaque centum et se ptuaginta primis annis templa ædificarent, nullam imaginem, nec effictam, nec depictam fecere. Oc culte enim eis indicar at Numa quod id, quod est optimum, non alia ratione quam sola mente ulli licet attingere. Quamobrein Varro apud Augu stinum dicit antiquos Romanos plus annos centum el septuaginta deos sine simulacro coluisse **. › Tertullianus tamen his temporibus nulla quoque Romanis quemadmodum simulacra, ita nec templa fuisse hunc videtur significare in modum: Et si a Numa concepta est curiositas superstitiosa, non dum tamen aut simulacris, aut templis res divina apud Romanos constabat, frugi religio, et paupe res ritus, et nulla Capitolia certantia coelo, sed te meraria de cespite altaria, et vasa adhuc Samia, et nidor exilis, Deus ipse nusquam. Nondum enim tune ingenia Græcorum et Tuscorum fingendis si mulacris Urbem inundaverant "., At ibi vir ille doctissimus templorum nomine nihil aliud haud du bie intellexit, nisi magnificentissima illa ædificia, infinitis sumptibus et impensis constructa, quibus, ut supra diximus, pagani et deos suos circumscribi, et Christianos penitus carere opinabantur. Hanc autem esse Tertulliani mentem et sensum, inde colligi potest quod ille de omnibus generatim na tionibus ea alibi scripserit, 57 quæ de Egyptiis tantum et Romanis alii scriptores a nobis citati tradiderunt: Idolum, inquit ille, aliquandiu retro non erat, priusquam hujus monstri artifices ebul lissent, sola templa et vacuæ ædes erant, sicut in hodiernum diem quibusdam in locis vetustatis ve stigia permanent 38. Ad singula, quæso, eruditi auctoris verba paulisper attende. Primo dicit ‹ Priusquam artifices ebullissent; › ut se de statuis, seu idolis, humana aut alia forma effictis, sermonem facere significaret. Secundo addidit: (Sola tem pla, et vacuæ ædes erant, › et hoc loquendi modo templa omnia cum simulacris illis, tum aliis qui buslibet vacua fuisse baud obscure indicavit. Nec alia sane videtur fuisse Clementis nostri mens et sententia. Etenim ubi de primis deorum templis disputat, hæc continuo subjungit: «Poste rioribus quidem certe temporibus finxerunt deos, quos adorarent 36. Neque dixeris illuc, uti ex subjecto Cupidinis exemplo colligitur, de priori simulacrorum genere 28 Lucian. De dea Syria init., p. 1057. p. 304. § 5, p. 322. 31 Clem. lib. 1 Strom., formandorum ac pingendarum etiam imaginum ais fuisset inventa, non pauci homines, teste ipson et Clemente nostro, symbolis quibusdam, quæ in nulla templo collocata erant, deos suos adorabant et ve merabantur Ac Scythæ quidem, ait ille, antiqui tus adorabant acinacem, Arabes autem lapidem, Persæ vero fluvium; et ex aliis hominibus qui eran. adhuc antiquiores, lignea erigebant insignia, et co lumnas ponebant ex lapidibus; quæ etiam appell bantur góavo, eo quod eraderentur et expolirentur ex materia. In Icaro certe imago Dianæ liguua erat non elaboratum, et Citharoniæ Junonis Ti spiæ truncus excisus, et Samiæ Junonis, ut ait £ts lius, prius quidem erat tabula..... Romæ autem antiquitus statuam Martis fuisse hastam, ait Varro; cum nondum pervenissent artifices ad hoc specio sum quidem, sed improbum artificium "7. Rursum autem postea Solo ense apposito tanquam Marti sacrificare, est autem hoc Scytharum, sicut dict Eudoxus in secundo De ambitu. Ex Scythis autem Sauromatæ, ut Icesius ait in opere De mysteriis, adorant acinacem 38. › Clementi non solum subsen bit Arnobius, sed illius etiam sensum, ac prope verba sic reddidit: Ridetis temporibus priscis Persas fluvium coluisse, memorialia ut indicat scripta, informem Arabes lapidem, acinacem So thiæ nationes, ramum pro Cinxia Thespios, lignom Icarios pro Diana indolatum, Pessimuntios silice pro deum matre, pro Marte Romanos hastam, ut Varronis indicant Musæ; atque ut Æthlius memo rat, ante usum disciplinamque fictorum pluteum Samios pro Junone ". Si quis autem ista singulatim expendere volue rit, is primo Ammianum Marcellinum de gladio Martis disserentem audiat: Alani pene omnes sunt pulchri... nec templum apud eos visitur, aut delubrum, nec tugurium quidem culmo tectum cerni potest, sed gladius barbarico ritu bumi fig tur nudus, eumque et Martem regionum, quas cir cumcursant, præsulem verecundins colunt ".) Alanos vero Scythiæ solitudines incoluisse pauko superius dixerat. Vides itaque quomodo hæ nativ nes, antequam ullum apud eas templum ædificare tur, Martem sub ensis et gladii symbolo colae rint. Nec minus clare Jornandes eumdem gladium Scy tharum regibus sacrum semper fuisse asseveral. Ubi enim qua ratione gladius ille a pastore quodam inventus, et ad Attilam delatus fuerit, ex Prisco sophista, Theodosii junioris æquali et historiæ By zantinæ scriptore explicat, hæc totidem verbis scripto tradidit: Addebat ei tamen confidentiam gladius Martis inventus, sacer apud Scytharum re ges semper habitus, quem Priscus historicus tal refert occasione detectum *,, etc. Postquam autem delubra a Scythis constructa sunt, ii majora et solemniora acinaci, quam cæteris diis, teste Herodoto, sacrificia faciebant: Sub sarmentorum congerie ferreus acinacis, qui singu lis vetustus est, statuitur; idque est Martis simula crum, cui annuas hostias offerunt cum aliorum pecorum, tum equorum, et plus huic acinaci, quam cæteris diis. Plura si velis, adi, si vacal, Pomponium Melam libro secundo, capite prime, Solinum capite vicesimo et alios. De lapide, quem Clemens deinde Arabas adorasse memorat, hæc Suidas paulo explicatiu, prodidit Deus Mars apud ipsos (Arabas) colitur. Simula crum autem cius lapis niger quadratus, nullam fi 34 Admon. Plutarch. in Vita Numæ, p. 65. 30 Zonar. lib. vIi Annal., Euseb. lib. vi Præpar, eyang., c. 6, p. 410. "S. Au gust. lib. v De civit., c. 31, p. 111.» Tertul. Apolog., c. 25. 35 Tertul. De idololat., c. 3. " Arnob. lib. vi Adv. gent. post init. n. 196. "Amml. Herodot. lib. 1v Melpom., c. 62, p. 241. ad Græc., p. 28. 7 ibid. p. 29. 28 ibid. p. Marcell, i, p. 620. in Hist. Goth.

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONE 5. Firmicum, qui de eodem Palladio hæc memoriæ suæ defensores et patronos. Legesis Meursium prodidit: Palladii etiam quid sit nomen audite. Simulacrum est ex Pelopis ossibus factum; hoc avarus Scytha fecisse perhibetur. Jam quale sit, considerate; quod Scytha barbarus consecravit. Estne aliquid apud Scythas humana ratione com positum, et illa effera gens hominum, et crudeli atque inhumana semper atrocitate grassata, in con stituendis religionibus rectum aliquid potuit inve nire? Simulacrum hoc Trojanis avarus vendidit, stultis hominibus vana promittens. Vendebatur Deus, ut prodesset emptori; et emptor simpliciter adorabat quidquid paulo ante viderat subhastatum. Substantia autem simulacri ipsius ex ossibus Pelo pis est? Si humana vis miseros homines ossa ve nerari, purioris saltem et castioris hominis reli quias collige. Accedat idolo quod facis, ex hominis virtutibus meritum. Pelops in deliciis amatoris fuit, et diu prostituti pudoris damna sustinuit. Sed nec adulto ei scelus defuit. Is enim, cujus familiam petebat, cum fraude proditoris occidit. Proditorem etiani ipsum perjuriis aggressus est, et ne promissa redderet præinia, hunc eumdem per abrupta præ cipitia jactavit. En cujus electa sunt ossa, ut deus fieret, qui urbes et regna servaret "., Totum hunc, etsi paulo longiorem, Firmici locum exscri psimus, ut liquido intelligas ea ex Clemente no stro non fuisse desumpta, atque Hervetum po. tuisse alibi quam in ejusdem Clementis operibus legere constructum ex Pelopis ossibus Palladium. Cum Pausania autem id Hervetus pugnare putat, quod Diomedes et Ulysses a Clemente Palladium apud Demophoontem deposuisse dicuntur. Sed Pausaniæ verba, ad quæ Hervetus non mittit, prius audienda sunt; ut in quo hæc dissensio, quæ ab illo minime explicatur, sita sit, omnes intelligant. Sic autem ille 8: In eo foro, quod Palladium ap pellant, cædis causæ agitantur; atque in eo quidein primum Demophoontem causain dixisse nemo am bigit. Cujus vero is criminis reus fuerit, non satis inter omnes convenit. Diomeden quidem tradunt, Ilio capto, cum in patriam reveheretur, per noctem, viæ errore ad Phalerum appulisse. Ubi cum Argivi, qui cum eo erant, in agrum tanquam hostilem po pulabundi excurrerent, ut qui aliam, quam Atticam terram inter tenebras crederent, Demophoontem aiunt, et ipsum nescientem Argivorum eam classem esse, ad propulsandas populationes accurrisse. Cumque aliquot interfectis, Palladio erepto, do mum abiret, ab ejus equo Atheniensem hominem, 60 cum parum is prospiceret subversum, elisum que interiisse. Demophoontem itaque alii ab ejus, qui interfectus fuerat, propinquis, alii vero ab Ar givorum republica reum factum memorant. › In hoc itaque Clemens a Pausania dissentit, quod hic Palladium a Demophoonte vi ereptum, Clemens vero apud Demophoontem fuisse depositum dixerit. At quod deponitur, non vi eripitur. Sed quid inde? Nunquid falsi idcirco arguendus est Clemens? Mi nime quidem. Testis enimvero ab illo citatur Dio nysius, quen alibi patria Argivum, atque hanc Palladii a Troja sublati historiam, seu potius fabulam ex professo narrasse perhibet ". Quis autem negaverit non minorem huic fidem haben dam esse, quam Pausaniæ, qui illud obiter tantum attigit? c lib. De regib. Athen., cap. 6. Effigiem vero Herculis, quæ est Tirynthe, et Diana Munichiæ in Sicyone a duobus statua riis Scylle et Dipœno factam Clemens testificatur. Verum Hervetus id nusquam alibi occurrere non hæsitanter significat. Mirum sane quomodo Plinii libros non pervolutarit, aut in niemoriam illius non redierint hæc doctissimi scriptoris verba Marmore sculpendo primi omniuni inclaruerunt Dipenus et Scyllis, geniti in Creta insula, etiam num Medis imperantibus, priusquam Cyrus in Persis regnare inciperet, hoc est Olympiade cir citer L. li Sicyonem se contulere... Protinus Si cyonem fames invasit ac sterilitas, moerorque di rus. Remedium petentibus Apollo Pythius affutu rum respondit, si Dipœnus et Scyllis deorum simu lacra perfecissent, quod magnis mercedibus obse quiisque impetratum est. Fuere autem simulacra ea Apollinis, Diane, Herculis, Minervæ, quod e coelo postea tactum est 86. Quid ad Clenientini textus explicationem confirmationemque liquidius et enucleatius? Quapropter in nostris codicibus, Græca manu exaratis, corrigenda vox Exúlns, ac non solum cum Plinio, sed etiam Pausania Exúλns, Scyles, legendum. De Dianæ porro Munichia festo die et templo videsis Fasoldum De festis Græc., decad. 2, fest. 3; Meursium lib. v Græciæ feriatæ, atque Piræi 1, c. 7 et 9. In ultima vero Clementinorum librorum editione paulo ante legitur statuam Dionysi Morychi 87 esse opus Simonis, Eluwvos, cognomine Eupalami. Sed in manuscriptis nostris constanter scriptum est Elxwvos. Quæ autem vera sit et genuina Cle mens lectio, dictu non ita facile. Qui enim prio rem lectionem textui inseruere, bi eam inde pro bare conantur, quod Pausanias litteris consigna verit Olympica Phormis dona sunt equi duo, au rigæ totidem..... Alterum fecit Dionysius Argivus, Ægineta Simon alterum 88. Quid tamen prohibet quominus præter hunc Simonem alius fuerit Sicon statuarius cognomine Eupalamus, cujus, ut ait. Cle mens, mentionem fecerit Polemon? Præter Pausaniam Plinius Simonis statuarii, quem et ab Xenophonte inemoratum Harduinus observat, non semel meminit 8. At cum Simonem simpliciter eum appellet, utrum is Ægineta vel Eupalamus fuerit, quis certo definire audeat? Minorem profecto difficultatem ea habent, quæ Clemens de Serapidis seu, ut alii scribunt, Sara pidis effigie fusius disputat ". De illa quippe fre quentissima varios apud scriptores mentio facta est. Sine animadversione tamen ratio prætermitti non debet, ob quain Clemens ibidem dixerit Ægy ptium Serapim., Magna enim inter duos bujusce ætatis celeberrimos scriptores, Scaligerum et Vos sium, contentione disceptatur, utrum eo nomine Serapis dicatur patrius vel inquilinus Ægyptiorum deus. Taciti siquidem auctoritate fultus Scali ger, hoc nomen origine sua, non Ægyptium sed Sinopense fuisse contendit. Contra vero Vossius, qui sententiam suam his Clementis nostri subse quentibus verbis confirmare nititur: «Alii enim scribunt eum fuisse munus missum a Sinopensibus ad Ptolemæum Philadephum, qui eos fame labo rantes, misso ex Ægypto frumento, obligavit; esse autem effigiem Plutonis, qui acceptam statuam po suit in promontorio, quod nunc appellant Racotim. ubi et Serapidis coli solet templum”.» Atqui si Serapidi, inquit Vossius, prius esset dicatuni Ale xandriæ sacellum, quam ejus effigies Sinope Ale xandriam asportaretur, Alexandrini utique suum Jul. Firm. De errore prof. relig., p. 19, in-4. Pausan. lib. 1 Attic., p. 27. 8 lib. 1 Strom., p. 321. 86 Plin. lib. xxXXVI, C. 4, pag. 31. p. 270. 58 lib. 1 Eliac., p. 176. 8 Plin. lib. xxxiv Hist. natur., c. 8, p. 123 et 150. p. 51. "Scalig. Anim. in Euseb., ad. an. 1730; Voss. lib. De orig. et progr. idololat., c. 29. **Tacit. lib. iv Hist. 98 pag. 31. Quid vero, quod Polycenus Dionysio Clementi que nostro bis verbis patrocinatus est: < Demo phoon cum Palladium accepisset, depositum a Dio mede custodiebat. > Scimus quidem quosdam alios in Pausaniæ opinionem abivisse. Sed Clemens sane plures quoque habuit astipulatores, sententiæque pag. 31.

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. sidippuni testem citaverit. lis Clemens exemplis manifestum deinde facit. Ac liere loqui inde patet, quod uterque eumdem Po primo quidem ‹ Dionysius, inquit, tyrannus ju nior, VETεpos, cum auream vestein Jovi abstulis set in Sicilia, jussit eum indui lana. > Nulli qui dem incognitum est illud Dionysii factum. Sed Hervetus vocem vεwrepos mendosam esse suspi catur quandoquidem alii scriptores id Dionysio patri attribuunt. Verumtamen Clementi nostro subscripsit Arnobius, apud quem pariter legimus Dionysius ille, sed junior, cum velamine aureo spoliaret Jovem 10, › etc. In utriusque autem textum male ab imperitis librariis intrusam fuisse hanc vocem vix credibile est. An autem hæc statua in Sicilia, ut ait Clemens, vel in Peloponneso, quem admodum Cicero tradidit, posita fuerit, et quid de ea quidam recentiores dixerint, jam a nobis supra observatum est ". Subjunxit ibidem Clemens noster: Antiochus Cyzicenus cum egeret pecuniis, Jovis auream sta tuam, quæ erat magnitudinis quindecim cubito rum, fundi jussit, et ex alia viliori materia statuam illi similem laminis inauratam rursus reponi "At Hervetus palam profitetur sibi plane incompertum esse hunc Antiochum Cyzicenum, et qui illius mentionem fecerit invenisse ne minem. Te quidem miramur, Hervete, qui obvia omnibus non legeris, aut legisse non memineris hæc Arnobii verba: Antiochum Cyzicenum ferunt quindecim cubitorum Jovem ex delubro aureum sustulisse, et ex ære bratteolis substituisse fucatum "., Admi rationem vero nostram id maxime auget, quod hu jus Antiochi sermonem qui habuerint neminem di cas a te hactenus repertuin. Nunquid ergo Jystinum historicum nunquam legisti? Ex eo sane discere poteras quis ille fuerit, et quomodo a Grypho supe ratus. Sed quia ille Cyricenus a Justino cogno minatur, hunc fortasse non putasti esse Antiochum Cyzicenum. Sed falsam suspicionem levare et a te removere poterat Eusebii Chronicon, ubi de eodem viro scribitur: Antiochus Cyzicenus, Grypho eje cto, Syriam obtinuit; ac rursus Gryphus, superato Cyziceno, eamdem recepit. Ita ex successione re gnabant, adversum se invicem dimicantes 1. › Et rursum paulo post: «Syriæ et Asiæ Antiochus Cy zicenus. Si ista tibi adhuc non sufficiant, adi Josephi libros Antiquitatum 62 Judaicarum, ubi totam hanc Antiochi Cyziceni historiam inve nies 17 Ex Veneris Cnidiæ exemplo demonstrat postea Clemens nihil sane illis deorum simulacris esse contemptius, summaque omnium despectione di gnius: Praxiteles, inquit, ut declarat Posidippus in libro de Cnido, Cnidiæ Veneris effingens simu lacrum, Cratinæ quam aniabat formam in ea ex pressit; ut haberent miseri unde amicam Praxite lis adorarent 18. Recte quidem hunc in locum ob servat Hervetus eadem ab Athenæo et Plinio, atque a Clemente nostro referri, sed utrumque cum ilo pugnare, quippe qui non Cratinæ, sed Phrynes expressam in hac statua imaginem testificentur ". Verum satis Herveto esse nou debebat nodum os tendere dificultatis, nisi illius quæreret solutionem. Ex ipso autem Athenæo, qui ibidem plura probat fuisse Phrynes nomina, poterat fortassis illam ac cipere. Hinc enim haud absurde quis colliget, ei quoque Cratinæ fuisse aliquando nomen. Et vero Athenæum et Clementem nostrum de eadem mu pag. 34. 205, in-4. 10 lib. vi Adv. gent., p. 205, in-4. Neque dicas buic solutioni ea adversari, quæ de ipsamet Phryne Clemens continenter adjecit: Cum floreret autem Phryne meretrix Thespiaca, pictores omnes Veneris imagines ad Phrynes pulchritudinem imitatione referebant, sicut lapicidæ apud Athe nienses Mercurios Alcibiadis instar repræsenta bant 20. Athenæus siquidem docet duas fuisse Phrynes, quarum prior ex Apollodoro Saperdion, posterior Clausigelota nuncupabatur; ex Herodico autem alteram onorov, alteram Thespicam, OɛOTI xv vocari, et usque adeo divitem, inquit, ut The barum moenia exstructuram se esse polliceretur, si ascriberetur Alexandrum Magnum diruisse, Phry nem vero scortum refecisse ". > Quid ergo vetat quominus utriusque Phrynes meminerit Clemens, prioremque Cratinam appellaverit? Alcibiades porro, quem Clemens cum Phryne conjungit, Atheniensium fuit imperator. Frequens autem illius apud varios scriptores memoria, sed præcipue apud Justinum historicum, Cornelium Nepotem et Plutarchum, qui integram ejus histo riam litteris consignavit ". statuam De quibusdam obscenis simulacris et gestibus Phi lenidis, de impotenti Pygmalionis in amore, de cujusdam equa simulacro, et Dædali vacca, ac simiis nec cerea nec lutea similitudine deceptis. Simulacra statuæque deorum quanto omnibus horrori esse debeant, ex obscenis turpissimisque illorum figuris Clemens noster prorsus convincit. Planum etenim facit quanta illi impudentia cubilia thalamosque pictis exornarent tabulis, quibus nuda Venus, aliorumque deorum stupra, adulteria, ac Panici, hoc est dii silvestres, sett parvi minutique quidam Panes repræsentabantur 23. Quid vero, quod stupendæ prorsus obscenitatis phallos, alque alia insanissimæ turpitudinis et petulantiæ simula cra tam ille quam alii plurimi ejusdem ætatis scri ptores paganis objicere et exprobrare non dubita verunt Sed hæc, quorum commemoratio ad eorumdem paganorum animos ab impiis supersti tionibus suis efficacius deterrendos tunc necessaria erat, nunc perpetuo danınanda sunt silentio, nec memoria illorum, quæ nimis forsitan quibuslibet Christianis nota sunt, scriptis nostris refricanda est. Quamobrem obiter tantum monebimus buic Clementis nostri loco lucem aliquam a Suetonio ejusque scholiaste Casaubono posse afferri, quemad modum ex Athenæo et Martiale quivis cognoscere potest, quid sibi Clemens voluerit, cum ait ‹ figu ras gestusque Philenidis, æque ac certamina Her culis a paganis depingi ". Præterea vero neque idem Clemens noster, ne que Arnobius veriti sunt omnium ante oculos po nere quam nefario et impotenti amore quidam in credibilem in his statuis libidinem explere tentave rint 7. Sceleratum autem et amentem Pygmalionem Cypri regem Clemens aliique quidam memorant, cujus cæcum et indomitum luxuriæ ardorem fusius Naso cecinit ". Plinius vero et Maximus de illo juvene, cujus nomen Clemens et alii omnibus esse ignotum fatentur, verba fecerunt 30. Locum hunc Valerii Maximi Hervetus haud dubie non legerat. Ex subsequentibus enimvero illius sup. art. 2. pag. 34. 13 Arnob. lib. vi Adv. gent., Justin. Hist., lib. xxxix. 1 Euseb. in Chron. ad. an. 1904. 16 ad an. 1906. 17 Antiq. Jud., c. 17 et 18. pag. 35. "Athen. lib. x Deipnos., pag. 501; Plin. lib. xxxiv Hist. nat.. c. 8, pag. 121, et lib. xxxvi, c. 5, p. 274. pag. 35. 1 Athen. loc. cit. p. 591. * Justin. Hist. init. lib. v; Corn. Nep.; Plutarch. tom. III, in Vita Alcibiadis, p. 191. Sue pag. 40. pag. 22. pag. 40. ton. et Casaub. in Tiber., pag. 78 et 218; Athen. lib. VIII, Deipnos. pag. 335; Mart. lib. vii epigram. 63. pag. pag. 38. Ovid. Metam., lib. x, fab. 8. 30 Plin. lib. xxxvi Hist. nat, c. 4, § 5; Valer. Maxim. lib. vii, c. 11; Admon. ad Græc., p. 38.

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. propter in Ecclesiæ potestate situm est, ut earum gypso, an coloribus, an lapide, an ære, an argento, ■sum, prout æquius judicaverit, aut recipiat et ad mittat, aut removeat et amandet. Sed jam aliquem audire nobis videmur, qui ob jiciet Clementen nostrum apertissime declarare imaginum statuarumve usum non solum primis Ec clesiæ temporibus intermissum fuisse, sed divima etiam lege omnino prohiberi, ne quod unquam a Christianis fieret simulacrum, ullave similitudo, aut imago. Nobis enim, inquit ille, est aperte vetitum artem fallacem exercere. Non facies enim, inquit propheta, cujusvis rei similitudinem, eorum quæ sunt in cœlo, et quæcunque sunt in terra in fra ".Quamobrem ille alibi Pythagoræ de nulla in annulis insculpenda deorum imagine præceptum eadem Moysis lege confirmat: Rursus autem non esse gestandos annulos, neque deorum imagines esse in eis insculpendas, præcipit Pythagoras; sicut Moyses multis ante sæculis aperte legem sanxit, ullam oportere sculptilem, vel fusilem, vel fictam, vel pictam imaginem, simulacrumve facere; ut sensilia minime attenderemus, sed ad ea transire Înus, quæ percipiuntur intelligentia ", › etc. Quid ergo, arguet ille, hæc Clementis verba aliud sonant, Bisi Moysis lege vetitum omnino fuisse, ne qua unquam fieret sive ipsius Dei, sive alius cujuslibet rei imago et simulacrum? Novum autem huic objectioni inde robur acce dit, quod Clemens ibidem significat, Hebræos huic ◄livinæ legi ita fuisse obsecutos, ut nullum in tem plo suo simulacrum posuerint *7. Quoeirca Ægy pliorum quoque sacerdotum, inquit, sapientissimi Minervæ ædem sub dio constituerunt, ut Hebræi qui templum posuerunt absque simulacro. Sunt autem qui Deum colentes facta coli, oùpavou, effigie quæ astra continet, eum adorant; cum nostra qui dem certe dicat Scriptura: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostrain ". lbi lervetus pro ou pavou legendum putat av pórov. Verum quid vetat, quominus oupavou nomine de signetur Uranus, sive, ut Latini loquebantur, Caelum, quod humana. effigie astra continente pingi solebat. Sed nibil inde contra imaginum ad versarium, qui contendet Clementem nostrum non solum ibi, sed aliis adhuc pluribus in locis aper t:ssime declarare omnes omnino imagines divina lege proscriptas fuisse et prohibitas *. 64 Neque sibi ille opponi patietur pesitas fuisse in Jerosolymitano templo cherubinorum figuras, alis suis arcam veteris testamenti velantes 50. Contendet enim Clementem non credidisse illas fuisse imagines, sed quædam duntaxat symbola, quibus spirituum glorificantium quies, quemad modum eorum alis, de quibus legendus est Kirche rus, ministeria et sublimes dexterarum simul et si nistrarum potestatum operationes significaban Lur L Eamdem quoque de interdictis quibuslibet imagi nibus fuisse Tertulliani mentem et sententiam his ille adhuc probare conabitur ipsius verbis: Idolum tain fieri quam coli Deus prohibet. Quanto præce dit, ut fiat, quod coli possit; tanto prius est, ne fiat, si coli non licet. Propter hanc causam ad era dicandam scilicet materiam idololatriæ, lex divina proclamat Ne feceris idolum. Et conjungens: Ne que similitudinem eorum, quæ in cœlo sunt, et quæ in terra, et quæ in mari. Toto mundo ejusmodi ar tibus interdixit servis Dei 2 > Quid sit autem illud, de quo disputat, idolum, sic ille definit: Neque interest an plastes effingat, an cælator exsculpat, an phrygio detexat; quia nec de materia refert an Pi an filo formetur idolum. › Verum tota Clementis et Tertulliani disputatio, hoc solo innititur Decalogi præcepto: Non habebis deos alienos coram me. Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, quæ in cœlo est desu per, et quæ in terra deorsum, nec eorum quæ sunt in aquis sub terra "., Omnis itaque difficultas in hujusce mandati explicatione versatur. At quamvis Philo Judæus, Josephus", aliique antiquiores Ju dæi doceant hac lege omnes prorsus imagines et similitudines, omnesque penitus statuas et quælibet manufacta simulacra interdici, recen tiores tamen Judæi, nostrique doctiores theologi censent non omnem prorsus, ut de Justino martyre alibi diximus, imaginum usum hac eadem lege prohiberi, sed earum tantummodo quibus numen aliquod aut quædam divinitas repræsentatur. Quam quidem sententiam nec infirmis nec levibus probant rationum momentis. Primum enim cum hoc Decalogi præcepto ea tan tum quæ ad Dei cultum spectant comprehendan tur, nibil aliud illo vetitum est, nisi ut nulla rei creatæ imago, nullum simulacrum, aut ido Jum pro vero Deo, et adversus eum, ac quasi per illum divinitas sit expressa, ab ullo habeatur, colatur et adoretur. Deinde vero quandoquidem Deus ipse et ænei ser pentis figuram exhiberi et cherubim sculpi præce perit, inde profecto colligitur non omnibus omnino rerum creatarum imaginibus et simulacris, sive etiam symbolis, vel symbolicis similitudinibus ex primendis hac lege interdici. Atque hanc sane fuisse Clementis Tertullianique opinionem eo facile probatur, quod Clemens, ubi Christianis fallacem simulacrorum exprimendo rum artem exercere prohibitum scribit; ibi pa ganos refellat, qui statuas et figuras pro veris diis habebant et colebant, aut saltem iis veros deos re præsentari arbitrabantur. Quemadmodum ergo illud jure quidem meritissimo proscriptum, ita nibil aliud Christianis omnibus ibi asserit esse inter dictum. Quamobrem continuo subjungit, id nisi esset vetitum: Revera Cererem Praxitelis, et Proserpinam, et lacchum mysticuni deos existima remus, vel Lysippi artes, vel manus Apellis, quæ divinæ existimationis figuram præbuere materiæ 87. Neque alio plane sensu, uti a nobis observatum est, ille alibi dixit Pythagoram a Moyse didicisse nullam in annulis insculpendam deorum imagi nem. Ibi enimvero cum de solis deorum imagi nibus a Pythagora commemoratis disputet, eas recte arguit Moysis lege prohibitas. Quid vero de aliis imaginibus esset statuendum, quandoquidem id ad rem suam non faciebat, nihil ille nisi de veri sunmique Dei effigie pronuntiat. Nullanı etenim illius, ne divina majestas contemptui haberetur eflingendam esse corpoream imaginem his, quæ ibidem subnectit, verbis definivit: «Ut Dei enim majestas, inquit, vilis et contempta reddatur, efficit quæ est in promptu videndi consuetudo; et quæ intelligentia percipitur essentiam colere per mate rian, est eain per sensum vilipendere. Quocirca Ægyptiorum quoque sacerdotum sapientissimi Mi nervæ æden sub dio esse constituerunt, ut He bræi qui templum posuerunt absque simulacro "*º. At Clemens ibi, ut vides, et in aliis plerisque om nibus si attente expendantur, supra citatis illius Jocis de summæ et spiritualis Dei naturæ, minime autem de rerum corporearum, puta Christi, et aliorum imaginibus disserit. "Orig. lib. VII cont. Cels. p. 41. * lib. v Strom., p. 559. 584. 50 lib. vi, p. 687; lib. II, p. 714; lib. v, p. 564. Tertul. lib. De idololat., c. 3, 4. Exod. xx, 4. De Decal. Joseph. lib. vil Antiq., et lib. xviu et lib. De pag. 41. ** lib v Strom., p. 509.”ibid. 47 ibid. 48 Gen. 1, 26. lib. v Strom., Kircher. lib. v Obel. Pamph., c. 3, p. 402. Philo lib. Quis divin. hæres., p. 504, et lib. bello Jud. * lib. 11 Appar., dissert. 2, c. 7,

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO J. Eadem facilitate illud diluitur, quod tibi rursus quis objiciet Carpocratianos, quippe qui Christi imagines servarent, erroris et hæresis ab krenxo aliisque Ecclesiæ Patribus insimulatos. Non enim ideo præcise, ut alibi ostendimus ", vapulant, quod has babuerint apud se imagines; sed quia illas occulte cum aliis philosophorum imaginibus asservatas gentilium more colerent et adorarent. Orthodoxi vero homines Christi martyrumque ima gines eo duntaxat more et modo conservabant ac venerabantur, quo illum ab apostolis, ut scribit Basilius, traditum et nulla lege vetitum noverant Unde, › inquit Basilius, et characteres imagi. num eorum, scilicet apostolorum et martyrum, honoro et adoro; præcipue cum hoc traditum a sanctis apostolis, et non prohibitum sit; quin et in omnibus ecclesiis nostris ostendatur depi Ad Tertullianum quod spectat, non alia procul sane consilio et alio prorsus more et ritu has reti dubio, si tamen eum sibi semper constitisse dixe- nuisse et servasse Christi mulierisque statuas el ris, fuit illius opinio. Contra Marcionem enim imagines? ostendit serpentis ænei et cherubinorum effigie nihil de Mosaica lege derogatum:. Similitudi nem, ait, vetans fieri omnium, quæ in cœlo, et in terra, et in aquis, ostendit et causas ido lolatriae scilicet substantiam cohibentes. Subjicit enim Non adorabitis ea, neque servietis illis. Serpentis autem ænei effigies postea præcepia Moysi a Domino, non ad idololatriæ titulum per tinebat, sed ad remediandos eos qui a serpentibus infestabantur. Et taceo de figura remedii. Sic et cherubim et seraphim aurea in arcæ figura. tum exemplum, certe simplex ornamentum, accom modata suggestui, longe diversas habendo causas ab idololatriæ conditione, ob quam similitudo prohibetur, non videntur similitudinum probibita rum legi refragari, non in eo similitudinis statu deprehensa, ob quem similitudo prohibetur. His ille verbis aperte docet non omnes prorsus imagines ipso legis Mosaicæ edicto prohiberi, sed eas duntaxat, quibus falsi cujusdami numinis, aut Dei exhibebatur figura vel hominibus adoranda proponebatur. Quid vero, quod ille ipsemet Tertullianus ubi post suam ad Montani partes defectionem in catholicos acrius invehitur, pervagatum apud eos imaginum usum agnoscit, nec eum tamen dam nare ausus est? Cui ille, si forte, inquit, pa trocinabitur pastor, quem in calice depingis Quantas, Deus bone, adversus catholicos ille tragoedias excitasset, quantis eos vexasset ver borum contumelis et conviciis, si divinam legem hisce imaginibus credidisset infringi et perrumpi! Neque etiam illas eadem lege damnari ii cre diderunt, qui, teste Eusebio, tandiu ante ipsius tempora apud Cæsaream Philippi, quam Paneada vocant, æneam mulieris, sanguinis profluvio ægro tantis, et Christi Domini, a quo illa sanata est, effigiem servaverunt. Quæ autem et qualis ea effigies fuerit, si scire velis, ex Eusebio ipso accipe: Juxta domum illius æneæ mulieris effi gies stare dicitur, columnæ lapideæ imposita, genibus flexis, protensisque inanibus, instar sup plicantis. Ex adverso autem effigies viri ex eodem metallo conflata, stantis ac diploide 65 decenter induti, manumque mulieri porrigentis. Ad cujus pedes in ipsa basi ignota quædam nasci dicitur planta, quæ ad fimbriam usque æneæ diploidis as surgens, depellendis omnis generis morbis præsen tissimum remedium est. Hanc statuam Jesu Christi speciem referre aiebant. Mansit porro ad nostra usque tempora, nosque adeo urbem illam ingressi, ipsain conspeximus ". At quid, amabo te, insigne illud miraculum aliud clamat, nisi utramque illam effigiem et statuam ipsimet Deo fuisse plane peni. tusque probatam? Quod autem Deo probatur, id certe dici non potest legi ejus adversari. Non enim I bujuscemodi approbationibus et miraculis ille res illicitas et a se prohibitas unquam comprobavisse legitur. Insurget tamen nescio quis fortasse iconomachus, et objiciet Eusebium adjecisse imagines Petri et Pauli, atque etiam Christi Domini a paganis, ¿OVɩ x au bela, gentili consuetudine asservatas 6ª. Sed quid hæc ad Christianos? Nunquid quia paga ni cum aliis deorum suorum imaginibus has im pio sane abusu posuisse dicuntur, idcirco Chri stiani, qui statuam mulieris illius et Christi Do mini apud se retinuere, ejusdem impietatis con demnandi sunt? Nemo, opinor, sanæ inentis homo id dixerit. Quis enimvero non videt Christianos alio clum 63, Plura alia illius usus, quo imagines ab antiquis Christianis pie, nec contra divinam legem serra bantur, exempla huc congerere nostri non est insti tuti. His etenim, quæ hactenus retulimus, plexis sime ostenditur nunquam Clementi nostro in men tem venisse, ut Christi et aliorum imagines, statuas et simulacra lege divina omnino prohibita et inter dicta asseveraret. Cæterum cur, quave ratione Chri stiani primis aliisque Ecclesiæ temporibus imagines retinuerint, et quem eis cultum detulerint, alias postmodum nobis dabitur opportunior disputandi locus. Interea vero consule, si lubet et vacal, Estium in librum 1 Sent., dist. 9, § 4, et dist. 36, § 10 et 11; Petav. tom. IV, part. 11 Theolog. dogm., lib. xv, cap. 6, 13, 14 et seq.; Thomass. Theolog. dogm., de incarnat. Verbi, lib. x11, cap. 9 et seq.; Bellarmin, et alios. Unum porro, priusquam ad alia gradum facia mus, hic observare juvat, Clementem cum paganis serio et sæpius expostulare quod ii simulacra ipsa, in quibus falsam quamdam divinitatem inesse po tabant, non magna sine impietate adorarent: ‹ Ado rant, ait ille, ii qui deos faciunt, non deos et dæ mones, mea quidem sententia, sed terram et artem, quod quidem est simulacra..... superstitiosi adora tores lapidum ". Neque id porro ex nefario tan tum eorum usu demonstrat, sed ipsamet quorumdam gentilium auctoritate philosophorum, quibus hæ insana illorum consuetudo incognita esse non pole rat Tuum audi philosophum Heraclitum Ephe sium, ita Clemens loquitur, ‹ insensibilem simu lacrorum truncum exprobrantem. Et his vola fa ciunt idolis perinde ac si quis loquatur cum ædibus. Annon enim prodigiosi sunt, qui lapides adorant? Deinde vero cum et præ foribus eos statuunt, per inde ac vivos et efficaces? Mercurium tanquam Deum adorant, sed ȧyutéz, hoc est vise viciniæque præfectum, janitorem statuunt. Si enim tanquam insensibiles injuria afficiunt, cur adorant ut deos? Si vero existimant eos esse sensus participes, cur eos janitores constituunt "?, Aliis autem pluribus locis, quibus eadem Cle mens repetit et inculcat 68, huc proferendis super sedendum esse duximus. Quæ etenim hucusque dis putavimus, ea, uti putamus, abunde sufficiunt; alia vero facilia sunt, et omnibus obvia. Si quis tandem probaverit Clementem alicubi do cuisse statuas et imagines a paganis, non ut deos et divinitatem continentes, sed tanquam deorum si militudinem exprimentes adorari, is profecto nibil inde promovebit. Qui enim simulacra hunc in modum adorant, ii, ut alibi demonstravimus ", Tertul. lib. 11 Adv. Marcion., c. 22. lib. De pudic., c. 10. " Euseb. lib. vi Hist., c. 18. "Euseb. Appar. lib. 11, dissert. 1, c. 3, art. 3, § 2. "Basil. epist. 205, ad Julianum Apost. pag. 61. 69 lib. 11 Appar., dissert. 3, c. 5, § 6. Ibid. pag. 33. pag. 34.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. cus. Adi si velis ipsum Junium, sed illius aut ty pographi corrige errorem, quo Clementem nostrum citat de Apolline disserentem, cum tamen de Jove ipso, deorum atque hominum patre, loqua tur 83 Apollinem Sminthium post hæc sic exagital et de ridei Clemens: Polemo refert eos, qui habitant circa Troadem, colere mures qui sunt in his re gionibus, quos ipsi appellant ouvôous, quoniam corrodebant chordas arcuum suorum hostium, et Sminthium Apollinen ab illis muribus appella runt 87. › Nonnulla de hoc Apolline ex Eustathio es Cælio Rhodigino notat quidam Hervetus: sed non ne Aristoteles ex Polycrate eodem ac ClemenS noster his collineat verbis: Dicit Polycrates in mures, quia opem tulissent corrodentes nervos". Videsis Vossium, lib. De orig. et progr. idolul., cap. 75, pag. 567. Apollinis autem Sminthii memi nere non solum Pausanias et Strabo, sed Homerus Iliad. 1; Macrobius lib. 1 Saturnal., cap. 17; Ælianus lib. vm Histor. animal., cap 10; Arnob. lib. 11 Adv. gent., pag. 119; Lactant. lib. 1 De vers religione, cap. 7; Ammian. Marcell. lib. cap. 8. Denique Ovidius illum his versibus cele Varias de Martis patria opiniones Clemens hæc protulit in verba: Ille, ut dicit quidem Epichar mus, erat Spartanus. Sophocles autem eum Thra cem facit; alii autem Arcadem, 'Apxáda. Hunc, TOUTov, autem Homerus dicit vinctum fuisse trede cim mensibus 84. Ad hunc Clementis locum Ar nobius respexisse fertur, ubi scripsit: • Quis Spartanum fuisse Marten? Non Epicharmus au ctor vester? Quis in Thraciæ finibus procreatum? Non Sophocles Atticus, cunctis consentientibus theatris? Quis mensibus in Arcadia tribus et de cem vinctum? Non Melæ fluminis filius 88?, Tria autem potissimum ab Herveto hic observantur. Et primo quidem, nullum neque ab Arnobio, neque a Clemente indicari, qui Martem ex Arcadia oriun- brat dum dixerit. Deinde vero in dubium omnino revo cat, utrum Arnobius Homeri sensum assecutus sit. Hoineruur denique Melæ fluvii fuisse filium ullibi se unquam legisse plane negat. Sed ut ab ultimo incipiamus, quamvis non mi nima fuerit veterum scriptorum de Homeri patria et parentibus dissensio, vulgaris tamen opinio est eum juxta fluvium Meletem a matre edituin, atque idcirco ipsi primitus Melesigenis, ac posteaquam oculis captus est, Homeri impositum nomen. Ad hanc autem narrationem Arnobius ut alluderet, eo lubentius illum Melæ seu Meletis fluvii filium appel favit, quod furtivo matris concubitu et incerto patre progenitus diceretur. Neque te terreat fluvii no men. Nam antiqui fluvios non modo animatos et mortali etiam corpore compositos, sed multa de corum amoribus credulæ posteritati tradiderunt. Si plura scire velis, adi Suidam et eos qui Homeri historiam editis illius operibus præmisere, in pri nis vero Leonem Allatium, qui peculiarem confe cit de ejusdem Homeri vita librum. Quod autem secundo observat Hervetus, certe ibi Arnobium non plane immerito arguit erroris, quod ex Homero Martem tribus et decem mensibus in Arcadia vinctum dixerit. Ubi quippe poeta de Martis vinculis disputat, nullam ibi Arcadiæ facit inentionem. Quapropter hæc Arnobius non ex Ho inero sed ex depravato quodam Clementis mostri codice, ubi vox 'Apxáda a subsequenti toutov non satis distincta erat, delibasse videtur. Et re quidem ipsa in regiæ Bibliothecæ manu scripto codice post vocem 'Apxáda 67 non pun ctum, sed virgula tantummodo subscribitur. Sed hic errorex ipso Homeri apographo, unde id a Clemente desumptum est, debet emendari. Contra vero, inquiet aliquis, cum Homerus lo cum ubi Mars in vincula conjectus est, tacuerit, roc Arnobius in Arcadia contigisse aliquo for tassis ex auctore didicerat. Recte quidem, si id haud incertis rationum momentis aliquando pro betur. Ad Martis denique patriam quod spectat, plures sane nationes eum sibi vindicare voluerunt. Quid ergo mirum si Arcades de hac, uti putabant, gentis suæ gloria ausi fuerint cum aliis nationibus et po pulis contendere ac decertare? Omnibus autemi id ita notum esse Clemens existimabat, ut testibus ci tandis sui aliquid consumere temporis inutile et su perfluum duxerit. v. 425. Consulitar Smintheus, lucoque obscurus opaco, Hos non immerito reddidit ore sonos 80 Nodum in scirpo quæsivisse videtur Hervetus, ubi de Esculapio, quem Clemens fulmine ictum in finibus Cynosuridis jacere testatur, hæc animad vertit Cynosuridis meminit quidem Strabo, et Pausanias; sed quod in ejus finibus sepultus sit Esculapius, ne verbum quiden ". Quid enim, amabo ie, ad Clementini illius loci explicationem his Ciceronis verbis luculentius? • Esculapioram primus Apollinis, quem Arcades colunt, qui spe cillum invenisse primusque vulnus obligavisse di citur; secundus secundi Mercurii frater. Is fulmine percussus dicitur humatus esse Cynosuris. Tertius Arsippi et Arsinoe, etc. Quæ quidem Oratoris " verba si legisset Hervetus, vel ex ejus memoria si non excidissent, ab hac certe se abstinuisset animadversione. Videsis, si lubeat, Lescalopierii in hunc Ciceronis locum illustrationes.. Minus certe id notum est quod de Neptuno me dico atque etiam de Saturno ibidem Clemens sub junxit: • Philochorus autem dicit medicum in Teno coli Neptunum, Saturnum autem situm esse in Sicilia, et eum illic fuisse sepultum.» Qui præter Philochorum mentionem illorum fecerit, Hervetus nullum fuisse putat. Sed nihil inde de Philochoro ejusque auctoritate minuitur. Nam præter celeberrimum Neptunum, Jovis fratrem Sa turnique filium, tot prope alii, ut rite docet Vos sius, fuerunt Neptuni, quot principes insulares. Nullus itaque dubitandi locus est quin in Teno, quæ ex Cycladibus insulis una fuit, Neptunus qui dam medicus olim coleretur. Trita vero et communis est memorati a Clemente fabula Saturni, qui regno a Jove filio suo pulsus, ‹ cum jactatus esset per omnes terras, › ut loqui tur Lactantius, persequentibus armatis, quos ad eum comprehendendum vel necandum Jupiter mi serat, vix in Italia locum in quo lateret invenit. Quod quidem ab innumeris propemodum non so lum ethnicis et Christianis scriptoribus Minutio Felice, Arnobio, Tertulliano, Cypriano refertur, sed ab Ovidio etiam ", atque bis a Virgilio canitur versibus Primus ab ætherio venit Saturnus Olympo, Arma Jovis fugiens, et regnis exsul ademptis, Is genus indocile, ac dispersum montibus altis Composuit, legesque dedit, Latiumque vocari Maluit; his quoniam latuisset tutus in oris”. * Jun. Adag. cent. 3; adag. 99. p. 1074. p. 18. **Arnob. lib. 1v Adv. gent., p. 143, in-4. "Ho mer. Iliad. v, p. 87. 87 pag. 25. 88 Aristot. tom. 11, lib. u Rhetor., c. 24. 89 Ovid. lib. vi Fastor., pag. 18. "Cicer. lib. 11 De nat. deor., p. 248. pag. 642. p. 48. Voss. lib. 1 De orig. et progr. idololat., c. 15. ** Lactant. lib. 1 De falsa relig., c. 14 et 15. Minut. Fel. in Octav., 24; Arnob. lib. iv Adv. gent., p. 143, in-4; Tertul. Apol., c. 10, lib. 11 Ad nation., c. 12; Cyp. lib. idol. van. init.; Ovid. lib. i Fastor., carm. 133 et seqq. 7 Virgil. Æneid. lib. vi, vers. 319 es seqq.

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. textu lectionem, depravatumque ab librariis fuisse hunc ipsiusunet Arnobii versum Quas cava succutiens Baubo manu, nam puerilis Olli vullus erat. Pro Baubo etenim reponi volunt Bacchus. › Nullum enimvero dubitandi locum esse credunt, quin Bacchus in turpissimo illo, quem portæ im pudici finxerant, affuerit Cereris Baubonisque co mitatu. Sed de Arnobio alibi dicendum erit. paulo post Clemens retulit: Melampodem autem alii genuinam veramque esse in Clementis nostri Blium Amynthaonis alii dicunt ex Ægypto in Græ ciam transtulisse festum Cereris, luctum qui lau dibus celebratur". › Negat tamen adhuc Hervetus id, etiamsi diligenter investigavisset, se invenire unquam potuisse. Ubi illud quæsierit plane nesci mus. Nulli autem dubitamus eum nihil ea de re quæsivisse apud Eusebium, a quo, ut diximus, totus ille Clementis nostri locus describitur ". Neque etiam illud in Tertulliani Apologetico quæsivit; aut certe non tanta atque Pamelius diligentia, hæc, quæ ibi leguntur, verba perpendit: Orpheus Pie ria, Museus Athenis, Melampus Argis, Trophonius Beoticæ, initiationibus homines obligaverunt. ▸ Recte enim observat Pamelius ibi Tertullianum de eodem disputare Cereris festo, cujus ab Eusebio, addere debebat, et a nostro Clemente mentio facta est. Ferunt autem hunc Melampum, seu Melampo dem, Amynthaonis et Doryppes filium, fuisse augu rem et medicum. Illius porro Pausaniam, Home rum, Virgilium, aliosque non infrequenter memi nisse nemo nescit. Quod porro Clemens de his impiorum mysterio rum auctoribus nihil certo definiat, id nemini mi rum esse debet. Lucianus siquidem Phrygas et Sa mothraces illa ab Atte Lydio, primo eorum invento re et quasi architecto, accepisse haud dubitanter asseverat. Alii vero eorum institutionem Erectheo, alii Musæo, alii denique ipsimet Cereri acceptam re ferebant, de quibus legendus est Meursius lib. De Cerere Eleus., cap. 2. Nemini tandem incognita sunt infanda illa Cere ris orgia et mysteria, quæ ad sempiternam ethnicæ turpitudinis memoriam Clemens ac, post eum, Arno bius fuse recenset ". Nam ea ab innumeris prope modum scriptoribus ethnicis et Christianis, anti quis et recentioribus divulgata sunt "7. Si quis ta men ea sigillatim explanata legere velit, is adeat Natalem Comitem lib. ix Mythol., cap. 5; Vossium lib. 1 De orig. et progr. idolol., cap. 20, et lib. 11, cap. 52, 53 et 54; et Meursium toto pene libro De Cerere Eleusina; Fasoldum De festis Græc., decade 2; Petrum Castellaneum De festis Græc. Ex his autem discet adhuc per potum bilis, лópa Xoans, quem Hervetus se non satis intelligere dicit, nihil aliud a Clemente nisi Cereris iram et furorem significari 8. Paucis præterea monitum te esse volumus hoc carmen Taurus pater draconis, et pater tauri draco”, 70 quod Clemens tacito auctoris nomine_citavit, Tarentino cuidam ab Arnobio attribui *. Hoc au tem de Tarentino Suidas et Vossius disputave runt". Orphei quoque de Cerere, raptam Proserpinam inquirente, hæc Clemens ait se transcripsisse car mina Sic dixit, vestes tollens, omnemque figuram Corporis ostendit turpem, spectabat lacchus, etc. Nonnulli autem putant foede corruptum esse hunc Clementis nostri locum, ac medicam ei manum ət ferre conantur. At eos in primis torquet nomen Jacchi, quod in alienam prorsus historiam perpe ram intrusum esse existimant. Quod quidem haud incerta probari posse putant auctoritate Arnobii, qui nomen illud omnino prætermisit. Sed huic do ctorum hominum conjecturæ plane adversantur et manuscripti nostri codices, et Eusebius, qui eosdem Græcos versus ex Clemente nostro retulit, idem que nomen "laxxos exhibet. Et verò contendunt v, Ad eadem porro Cereris sacra, quæ Eleusinia vo cabantur, Clemens referre videtur Thesmophoria, perinde ac si unus idemque festus dies, idemque inysterium et sacrum fuissent. Ubi enim de Eleu siniis disserit, hæc ille totidem verbis disputat Vis etiam tibi narrem quomodo flores collegerit Proserpina, ejusque calathum, et raptum a Plutone, et hiatum terræ, et sues Eubulei, quæ devoratæ fuerunt a deabus; propter quam causam in Thes mophoriis Megarensium more porcos expellunt. Hujus fabulæ diem festum mulieres varie concele brant, Thesmophoria, Scirophoria, multis modis raptum Proserpinæ tragice decantantes "., Ve rum Meursius ibi Clementem nostrum: erroris ac cusat, quippe qui Thesmophoria cum Eleusiniis, quæ plane diversa erant, præpostere omnino con fuderit "Nam Eleusinia, inquit ille, instituta fue rant in Cereris raptan Proserpinam quærentis, et tunc acceptarum frugum memoriam; Thesmo phoria vero ob leges ab ca acceptas. Arnobium quoque et Theodoretum, quibus et longe plures alios adjungere potuisset, similis errati insimulat. Sed non omnibus fortasse rationes ejus tanti vide buntur ponderis, ut contra tot tantorumque virorum auctoritatem, communi fere omnium consensu re ceptam, singulos quosque in suam adducat opinio nem. Si qui tamen illius argumentis vincantur, ipsi subscribant, per nos licet. Omnes porro una mente consentiunt matronis aliquot dies, antequam Thesmophoria agerent, ser vandam fuisse castitatem. Quod quidem confirmari potest quadam Theanus Pythagoricæ responsione, quam ipsemet Clemens noster protulit, ita tamen ut plurimis morem hunc nescientibus obscura vi deri posset Rogata, inquit, Theano quoto die mulier post congressum cum viro ad Thesmopho rium venire possit: proprio quidem, statim sub junxit, nunquam ab alieno ". Nulla enim penitus fuisset istud ab hac muliere philosopha quærendi causa, nisi mulieres ante illum diem festum caste et integre vivere debuissent. De hac autem Theane in sequenti dissertatione cap. 18, art. 4. Miratur porro Hervetus qua tandem ratione Cle mens de Eleusiniis, seu Cereris festo die disputans, in Themidis delapsus fuerit sermonem: (Quin etiam Themidis arcana symbola, origanum, lucer na, ensis, pecten muliebris ", > etc. Summum Denimvero de his Themidos arcanis symbolis ait esse apud omnes silentium. Sed nesciebat vir doctus hoc Themidis cognomen cum aliis pluribus eidem Ce reri a Porphyrio ascribi: Ei quoniam, inquit, vis preterea divinandi quædam inerat, Themin ip sam nominarunt, quasi singulis tà teĝɛiµéva, học est, res fato constitutas eventurasque prænuntiet. Atque hunc in modum vim illam terræ tot symbo lorum varietate explicatam venerantur, ac virginis quidem, Vestæque nomine, quatenus ea centrum universi complectitur; Parentis, quatenus animan tibus alimenta suppeditat; Opis, quatenus lapides generat, montibusque proeminet; Cereris, qua Ibid. Arnob. lib. 111 pag. 13. p. 11. "Herodot. lib. v. p. 40. lib. 11 Præpar. evang., c. 3, p. 63. "Tertul. Apolog., c. 21. "Lucian. De dea Syria, p. 1061. 10, 11, 14. Arnob. lib. v A.tv. gent. p. Adv. gent. Suidas ad verbum pivowy; Voss. De poet. Græc., c. 8, p. 61. Meurs. lib. v Attic. lect., c. 21. ** lib. 1♥ Strom., p. 522. " pag. 14.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. De regibus et privatis hominibus, deorum numero ascriplis, de Ceyce et uxore ejus Alcyone, de Pto lemao quarto et Mithridate, de Menecrate medico, de Alexarcho et Nicagora, de Philippo rege et De metrio. Ex his, quæ hactenus retulimus, impiis hominum erroribus, fabulis, delirationibus factum esse putat Clemens, ut reges ac privati etiam homines per suasum habuerint deorum ordini se impune ascri bendi factam sibi fuisse potestatem. Et vero ut de Alexandro Magno, quod nullus nescit, taceamus, Ceyx Trachiniorum rex, ut scribit Clemens noster suam propter nobilitatem, opes, et corporis formam, diis se æquiparare ausus, seipsum Jovem, et Alcyo nem, uxorem suam, Junonem appellari voluit. De eo post Polycetum disputat Natalis Comes 18, et su spicatur inde ortam Ceycis et Alcyonis in aves con versorum fabulam, quam fuse Ovidius prosequitur". Nec id te moveat, quod hic Ceycem Luciferi, Cle mens autem Æoli filium dixerit. Non una enim fuit scriptorum de Ceycis parente opinio, nec ea dem omnes de eo tradiderunt. Narrat deinde Clemens 30 Ptolemæum quartum ac Mithridatem Dionysi dei nomine appellatos. Prioris autem meminit Eusebius" et alii, posterioris au tem Cicero hæc in verba: Mithridatem deum il lum patrem, illum conservatorem Asiæ, illum Dio nysum, Bacchum, Liberum nominabant ". Privatos inter homines, qui divinitatem usurpa verant, primum Clemens ponit Menecratem medi cum, qui Jupiter cognominatus est ¹ª. Is patria Sy racusanus, et medicus professione, propterea quod homines sacro morbo laborantes sanaret, Jovem se esse jactitabat. Testes tantæ dementiæ si quosdam tibi dari velis, Athenæum illico, Ælianum, Suidam, et si necesse habeas, Casaubonum, ac plures alios citabimus. Nec minus arrogans et insanum fuit Alexarchi grammatici facinus, qui seipsum in Solis similitu dinem eflingere non dubitavit. Testatum autem Athenæus fecit Alexarchum, Cassandri Macedonia regis fratrem, ad ejusdem fratris sui duces hæc scripsisse in verba: Alexarchus bellator primipi los Solis filios salvere jubet 26. > An autem idem cum ejusdem nominis grammatico fuerit, aliorum esto judicium. Interea vero ex eodem Athenæo pla nius disces, quis sit ille Nicagoras, quem Clemens nomen Mercurii sibi arrogasse ibidem testatur”. Quæ quidem quomodo Hervetum fugerint, non im merito forsitan miraberis. Apud Diodorum Siculum 18 legimus Philippum, re gem Macedoniæ et Alexandri Magni patrem, se ob magnitudinem imperii, in duodecim deorum, tan quam 75 ejusdem divinitatis participem, numerum aggregari voluisse. Nihil itaque mirum est, si Athe nienses nefaria, ut ait Clemens ", adulatione illum in Cynosarge, quod Herculis gymnasium erat, præ ceperint adorari. Pausanias vero memoriæ prodidit Athenis fuisse delubrum Herculis, baud dubie in memorato a nobis ex Plutarchi auctoritate gymna sio, ab alba cane Cynosarges appellatum. In hoc igitur templo Athenienses Philippum, ibi procul du bio posita ejus statua, adorari decreverunt. De Cr nosarge porro videsis Suidam atque Erasmum Adagior. chil. 111, cent. 1, adag. 70, p. 605. Testis adhuc nobis est Clemens non minores De metrio, quam Philippo, honores ab Atheniensibus delatos fuisse: Demetrium quoque ipsum, inquit, deum vocantes et ubi ex equo descendit, Athenas ingrediens, est templum Deinetrii Kataбátov, hoc est descensoris ". Eodem pene modo Plutarchus scribit Locum etiam, ubi primum descenderat de curru, consecraverunt, posueruntque ibi aram, quam Demetrii Catabatæ, id est desultoris nomi navere ". Lamie vero meretricis, quam Clemens ab eodem Demetrio perdite amatam ait ", mentionem Athe næus ac Diogenes Laertius fecerunt. At isti, sicuti Plinius, addunt ab Atheniensibus positas huic De metrio trecentas sexaginta statuas, ab iis tamen paulo post dejectas, venditas, submersas, concul catas, in frusta concisas, ac penitus obtritas". De paganorum oraculis, ludis et certaminibus. De oraculorum apud paganos defectu, de lebete Thes proteo, de Gerandryo, et Jovis Ammonis oraculo, de Castalio, et Colophonis, Clarii, Didymai el Amphiarai fonte, de capris et corvis ad divinan dum exercitatis. Falsitatem ethnica religionis non ex illis tantum modo insulsis, planeque absurdis paganorum erro ribus et insanis obcæcatarum mentium opinionibus demonstrat Clemens, verum etiam ex eorum, quæ cæteris omnibus pluris faciebant, oraculorum defe etu. Quapropter ad omnes eorum impietates varias que superstitiones, suo adversus gentes in libro ra dicitus exstirpandas, ab hoc veluti illorum capite, aggreditur; ut, co amputato, monstrosa omnia portentosi corporis membra facilius corruant es destruantur. Quidquid porro adversus bæc pagano rum oracula brevi inductione disputat, illud totum totidemque verbis ab Eusebio descriptum, atque a Gregorio Nazianzeno Theodoretoque confirmatum et illustratum quilibet invenire poterit ". Nec mi nimam quidem lucem eidem loco afferunt Plutar chus De oraculorum defectu, et De Pythiæ oraculis, rursum vero Eusebius lib. iv Prapar. erang., c. 2 et seq. Item Leo Allatius De engastrimytho, Serva tius Galleus De Sibyllis et earum oraculis, denique alii seu veteres seu recentiores, nostræque ætatis scriptores. Quapropter Hervetus quosdam ex illis, non qui dem ætate sua posteriores, sed longe superiores, et sibi facile obvios, si vel unquam semel, vel sal p. 35. 17 ibid. 18 Natal. Comes, lib. vi Mythol., c. 16. 19 Ovid. lib. x1 Metam., fab. 10. " ibid. 21 Euseb. in Chron. ad art. 1936. * Cicer. orat. 24. pro Flacco. in vita Themist., init. p. 36. Athen. lib. vu Deipnos., ibid. Plutarch. p. 389; Ælian. lib. xu Var. hist., c. 51; Casaub. lib. vi Animadv. in Athen., c. 10, p. Athen. lib. 111 Deipnos., p. 98. 17 ibid. lib. vi, p. 289. 28 Diodor. Sic. lib. xvnt in fin.; Plutarch. 80 Pausan. lib. 1 Attic., 29 Clem. ibid. p. 36. p. pag. 36. Athen. lib. x Deipnos.; Plin. lib. xxxiv Hist. nat., c. 6, p. 99. Admon. ad gent., p. 2. 26 Euseb. lib. 11 Præpar. evang., c. 3; Greg. Naz. orat. 3 et 4 in Julian.; Theodoret. tom. IV Græc. affect., serm. 10, de orac., p. 623 et 632. in vita Demetr., p. 893. 33 ibid.

ALLE IN COIIORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. prodiit. Tŵr al Earpa. Quod quidem adagium a Cicerone cui Sagra magis quam Agra nota erat, fortasse confirmatur, explicaturque: «Nam de Sagra Græ corum, ait, etiam est vulgare proverbium: qui quæ aflirmant, certiora esse dicunt, quam illa quæ apud Sagram › Strabo autem nobis insuper unde or tum sit illud proverbium, sic evolvit: Post Lo cros sequitur Sagra fluvius, quem feminino ge nere efferunt ad eum est templum Castorum. 200,000 Locrenses cum Rheginis de 103,000 Cro toniatarum pugna commissa victorian reporta runt. Atque hinc aiunt tractum contra fidem rei derogantes: Veriora sunt hæc rebus apud Sagra gestis". Sed ibi, uti certe vides, non de urbe sed de flu vio loquitur. Atque ut Plinium taccamus", 68 Cicero quoque idem prius dixerat: Cum ad fluvium Sa gram Crotoniatas Locri maximo prælio devicis sent, eo ipso die auditam esse cam pugnam ludis Olympiæ memorie proditum est. Atqui hæc mysteria, de quibus Clemens noster disputat, in urbe potius quam ad fluvii ripas peracta fuisse quis negaverit? Vero igitur similior videtur Meursii correctio quam manuscriptorum quantumvis vete rum lectio, quæ ex amanuensi quodam librario, De aliis autem mysteriis, quæ Alimunte fieri so lebant, isthæc Herveto incognita Arnobius litteris consignavit Pudor me habet Alimontia illa pro ferre mysteria, quibus in Liberi honorem patris, phallos subrigit Græcia "., Verum multi haud dubie suspicabuntur hæc non aliunde quam ex Clemente nostro fuisse delibata. Si res autem ita se habeat, quæret sane aliquis utrum Arnobius verum auctoris nostri perceperit sensum, et vera dixerit. Ab illo siquidem Alimuntia et Bacchi my steria confunduntur, quæ videntur a Clemente no stro non obscure distingui. Sed illa si a se invi cem Clemens secernat, Alimuntia certe a pr oribus Agræ fieri solitis minime distinxisse plurimis pro cul dubio videbitur. Quapropter haud ægre nobis persuadebit aliquis Clementent de iisdem, quæ tam Alimunte quam Agræ celebrari consueverant, loqui Cereris Eleusinæ mysteriis, nisi alius quispiam ipsum toto illo in loco non de aliis quam obsce nissimis Bacchi phallis serinonem fecisse de monstret. Philosophorum et poetarum ethnicorum de diis primisque rerum principiis opiniones, et de iis quos atheos nuncupaverunt. De prima philosophorum classe, qui unum aut plura elementa dixerunt prima esse principia rerum; de opinione Thaletis, Anaximenis, Diogenis Apol loniatis, Parmenidis, Hyspasi Metapontini, He racliti, et Empedoclis; ubi et de Macedonibus ac Surmalis. Ne quis absurdissimas, de quibus hucusque dis putavimus, desipientis humani ingenii opiniones, vel potius immania ac fœdissima humanarum opi nionum monstra, ab infimæ tantum plebis aut in periti vulgi hominibus asserta et propugnata fuisse causaretur; idcirco Clemens ad omnia philoso phorum, de primis rerum principiis, seu de Deo 78 ipso, documenta invicte refellenda aggreditur, caque a veritate et recta ratione penitus abhor ruisse demonstrat. Manifestum itaque facit phi losophos, qui ignem vel aquam primum princi pium constituerant, illud a Persis, aut Sarmatis, aut magis accepisse, quemadmodum ex eadem philosophorum opinione indoctum vulgus Vulcano ac Neptuno divinitatem attribuere postea edo ctum est. Quid enim, ait Clemens, Vulcanus, nisi ignea; quid Neptunus, nisi humida quædam sub stantia? Sed agesis, et attento nobiscum perpende animo quanta sinceritate et diligentia ille varias eorumdem philosophorum opiniones recenseat, easque impu gnet, refellat, et funditus evertat. Tres autem po tissimum eas distinguit in classes, quarum prior illorum est, qui prima rerum principia vel in uno vel in pluribus elementis statuenda esse falso cre diderunt. Thalete autem Milesio, qui aquam, et ab Anaximene pariter Milesio, qui aerem primum principium esse arbitrabantur, exordium duxit “. At de utroque illo philosopho nos alibi disputavi mus 70. c. 10. Diogenem vero Apolloniatem Anaximenis opinioni subscripsisse non dubitanter asseverat. Et recte qui dem. Nam de hoc eodem Diogene pulchre Cicero ‹ Quid aer, inquit, quo Diogenes Apolloniates uti tur Deo, quem sensum babere potest, aut quam for iam Dei? Attamen Diogenes Laertius hunc eidem aeri mundos infinitos et infinitum inane ad didisse testatur: Diogenes Apollothenidis filius, Apolloniates fuit, vir physicus et eloquentia in pri mis clarus..... Quæ autem opinatus est, sunt ista Elementum esse aerem, mundos infinitos, et inane infinitum, densumque aerem ac rarescentem mun dos gignere. Nihil ex eo quod non sit, fieri; neque in id quod non sit, corrumpi › Verum si ex aere mundi gignantur, solus ex ejus opinione aer, mi nime vero mundi etiam infiniti elementum primum que principium dici debent. Quod quideni ex iis liquidius perspici potest, quæ Plutarchus apud Eu sebium de eadem Diogenis sententia memoriæ pro didit: ‹ Diogenes Apolloniata aerem elementum po nit, moveri autem universa, et infinitos esse mun dos affirmat. Cæterum ejusmodi somniat eorum nio litionem; scilicet cum universum ita moveretur, ut rarius hic, alibi densius fieret, ubicunque major densitas contingeret, ibi convolutionem quamdam effecisse, tum similem in modum cætera; quæ au tem omnium levissimæ partes essent, eas regione superiori occupata, solem produxisse ". > Porro autem Augustinus addit eum docuisse sine divina ratione, cujus aer compos est, ex eo nihil posse fieri Aerem quidem dixit, Augustini verba sunt, rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed cum esse compotem divinæ rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset 7. › Pergit Clemens, et deos a Parmenide ignem et terram introductos perhibet. Idem a Laertio antea traditum legitur: Parmenides, inquit, Pyretis fi lius, Eleates, Xenophontis auditor fuit; tametsi 65 Plin. lib. 11 Nat. hist., pag. 42 et 43. pag. 71 Cicer. lib. 1 De natur. deorum, p. 200. Laert. Euseb. lib. 1 Præpar, evang., c. 8, p. 25. 7 Aug. lib. Strab. lib. vı Geogr., p. 261. 67 Arnob. lib. v Adv. gent. 63 Cicer. lib. 11 De nat. deor., p. 241. 66 Cicer. lib. 11 De nat. deor., p. 214. 70 lib. n Appar., dissert. 2, c. 7, § 29. lib. x De vitis et dogm. philosoph., § 57. vi De civit., c. 2.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. eum Theophrastus in epitome Anaximandrum au- collocat, qui aliquid sublimius præstantiusque ele divisse tradat..... Primus hic terram globosam dixit, et in medio sitam, duoque esse elementa, ignem et terram; illum opificis, hunc materiæ te nere ordinem. Floruit Olympiade sexagesima. nona Nobis tamen aliquis forsitan objiciet unum tan tum principium, scilicet ignem ab eodem Parme nide constitui. Nonne enim, inquiet ille, id Cicero his memorat verbis? Parmenides ignem, qui mo veat terram, quæ ab eo firmatur 7. Respondet Aldobrandinus Parmenidem de principio efficiente duntaxat loqui, et quia terram ab igne formari ad jecit, aliud ab ipso indicari principium 7. Sed hac responsione nodus difficultatis potius secari vide tur, quam solvi; nisi dixeris terram ab igne, sicut materiam, ut aiunt, a forma sic eflingi, ut ab eo suam speciem et figuram accipiat. Hac quippe ex plicatione facilius intelliges, ignem, sicuti dixit Laertius, opificis et terram materiei tenere ordinem. Sed nostrum forsitan in hocce parum sibi constan tis hominis errore enucleando frustra teritur tem pus. Plures siquidem alios deos, vel deorum potius monstra, ab illo ipso Parmenide invecta sic alibi docet Cicero: ‹ Parmenides commentltium quiddam coronæ similitudine efficit, Stephanem appellat, continentem ardore lucis orbem, qui cingit coelum, quem appellat Deum. In quo neque figuram divinam, neque sensum quisquam suspicari potest. Multa ejusdem monstra, quippe qui bellum, qui discor diam, qui cupiditatem, cæteraque generis ejusdem ad Deum revocat, quæ vel morbo, vel somno, vel oblivione, vel vetustate delentur. Eademque de si deribus, quæ reprehensa jam in alio, in hoc omit tantur 78. Denique præter Aldobrandinum alios que Laertii scholiastas, poteris Vossium consu Tere", atque etiam Lescalopierium, qui hanc Par menidis coronam in bonam partem explicare co natur. Non alium Hippaso Metapontino et Heraclito Ephesio præter ignem Deum fuisse nobis Clemens postmodum auctor est. Simili quoque modo hanc utriusque philosophi opinionem exponit Plutar chus 80 et ex Plutarcho Eusebius: Heraclitus et Hippasus Metapontinus (verba sunt Plutarchi) ignem omnium esse rerum principium perhibuerunt. Omnia enim dicunt ex igne nasci "., At in Diogenem Laertium, qui de utroque separatim disputat”, le gesis Menagii aliorumque observationes. Nos vero de Heraclito et Empedocle, quem huic Clemens subjunxit, ac de illorum sententiis sermonem alibi fecimus. Quapropter obiter hic monebimus quod Clemens adjunxit, et Hervetus sibi incompertum esse declarat, Macedones et Sanromatas ignem co luisse; illud a Vossio tam diserte explanari, ut inde huic Clementis nostri loco non minima lux afferatur & 8$. De secunda classe philosophorum, qui aliquid elemen tis sublimius dixerunt esse primum rerum princi pium, de opinione Anaximandri, Anaxagoræ, Ar che!ai, Leucippi, Metrodori, Democriti, Heraclidis, el de utriusque idolis, seu imaginibus; utrum Me trodorus fuerit Heracliti discipulus; de opinione Alcmeonis, Xenocratis, Chalcedonii, Stoicorum, Aristotelis, Theophrasti, et Epicuri. Secunda philosophorum in classe Clemens eos mentis primum statuerunt esse rerum omnium principium. Tres autem eis duces præficit, Anaxi mandrum, Anaxagoram et Archelaum, qui primo pro principio infinitaten habuerunt, ita tamen, ut duo posteriores mentem illi præesse voluerint ". Quamobrem ille alibi de Anaxagora: Primus, ait, Anaxagoras mentem rebus adhibuit *.» Enodatius vero hanc illius opinionem narrat Cicero lib. 1 De natur. 79 deor., pag. 199, et lib. v Academic. quæst., pag. 33; Diogenes Laertius lib. u De rilis el dogm. philosophorum, in quem videsis Menagi aliorumque varias animadversiones; Plutarch. lib. 1 De placit. philosoph.; Tertull. lib. De anima, cɔp. 12; Eusebius lib. x Præparat. evangel., pag. 504. De illis tandem tribus philosophis nos quoque alio in libro quædam perstrinximus 87, llos autem apud Clementem nostrum excipiunt Leucippus et Metrodorus Chius, qui duplex esse principium, scilicet plenum et inane, opinabantur “. Clemens tamen id tanquam omnino certum et ex ploratum asserere non audet. Ibidem enim addidit w; Eo!xev, ut videtur.» Tullius vero ulla absque hæsitatione hanc fuisse Leucippi opinionem, seu potius errorem affirmat "; quamvis illa paulo aliter a Diogene Laertio hunc exponatur in modum ⚫ Universum infinitum ait: hujus partem plenam esse, partem inanem; et elementa ait, mundosque ex iis infinitos esse, et in illa dissolvi "., Plutar chus quoque Metrodorum huic omnino suffragari apud Eusebium aperte significat ". Utrum autem idem ille Metrodorus in hac sen tentia diu perseveraverit, in dubium haud immerito ' vocari potest. Quædam etenim illius verba a Cice rone citantur, quibus nos scire aliquid præfracte negabat: Metrodorus Chius, ita loquitur Ci cero, initio libri, qui est de natura: Nego, inquit, scire nos, sciamusné aliquid, an nihil sciamus, ne idipsum quidem nescire, aut scire, scire nos, nec omnino, sitne aliquid, an nihil sit "., Unde Laer tius de eodem Metrodoro: Hie se ne id quidem scire dicebat, quod nihil sciret "., Menagius ta men hæc in Laertii textum a male feriato quodam scriptore intrusa idcirco suspicatur, quod ibi de Metrodori dogmatibus sermo non esset. At cum ex Cicerone constet hunc fuisse Metrodori errorem, nullius certe momenti est hæc Menagii ratio. Quid enim prohibet, quin Laertius, ubi in philosophi illius mentionem incidit, hanc absurdam ejus opi nionem obiter crediderit esse notandam? Ut ut sit, Aristocles apud Eusebium refert eumdem Metrodo rum iis adhuc subscripsisse, qui soniniaverant, ‹ cujusmodi quidlibet appareat, ejusmodi etiam illud esse. De cæteris affirmari a nobis certo nihil posse "Nec morari quemquam debet tanta tanique stupenda hocce in philosopho inconstantis animi levitas. Quid enim mirum si hic aliique philosophi, a veritate toto cœlo aberrantes, in tam varias sibi que adeo repugnantes sententias abierint? Majorem diflicultatem Herveto ea sane habere videntur, quæ Clemens de Democrito continenter subnectit Ab his autem duobus,» Leucippo el Metrodoro, ‹ mutuata adjecit simulacra, seu rerum species, à Eloua, Democritus Abderitanus "., Fa tetur siquidem Hervetus bunc, ut Aristoteles perbi bet, pleno et inani corpora insectabilia, quæ aloni dicuntur, adjunxisse. An autem Democritus ea ita " Laert. lib. 1x De vitis et dogm. philosoph., § 21. 76 Cicer. lib. 1v Academ. quæst., p. 47, init. "Aldebr. in civit. Laert. locum. 78 Cicer. lib. i De natur. deorum, p. 199. 19 Voss. lib. De philos. lect., c. 7. 80 Plutarch. lib. 1 De plac. philos., p. 877. 81 Euseb. 1. xiv Præpar. evang., c. 14, p. 748. 83 Appar. lib. 11, dissert. 2. c. * Laert. lib. v De vitis et dogm. philos., § 84, et lib. x, § 1 et seq. 88 ibid. 7. § 23. Voss. lib. 11 De orig. et progr. idolol., c. 64 ct seq. pag. 43. * Hib. 11 Strom., p. 364. 87 lib. 11 Apparat., loc. cit. 89 Cicer. lib. IV Academ. quæst., p. 33. 90 Laert. lib. 1x De vitis et dogm. philos., § 30 ct 31. Euseb. lib. 1 Præpar. evang., c. 8, p. 24. 92 Cicer. lib. v Acad. quæst., p. 24. 93 Laert. lib. x De vitis et dogm, philos. in Vita Anaximandri, § 28. Præpar. evang., c. 20, p. 766. pag. 43. "Euseb. 1. V

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. mum autein omnium accersit Platonem, qui ait Deum inventu omnino esse difficilem, aut si ab aliquo inveniatur, ab eo non posse explicari. Uli autem hæc Plato dixerit, ex Cicerone accipies: ‹ In Timao patrem hujus mundi nominari negat posse, in Legum autem libris quid sit omnino Deus, inquiri oportere non censet ".", Neque tamen una erat Stoicorum hæc de æthere unum tantummodo Deum esse docuerunt “. Pri sententia. Nam celeberrimus inter illos Cleanthes, quod alii ætheri, id, ut testis est Cicero, soli tri buebat Zenoni et reliquis fere Stoicis æther vi detur summus Deus, mente præditus, qua omnia regantur. Cleanthes, qui quasi majorum est gentium Stoicus, Zenonis auditor, solem dominari et rerum potiri putat ". At porro ii, qui supremum Deum et spiritum et mentein sive in æthere, sive in sole esse arbitrabantur, hunc tamen igneam atque adeo corpoream substantiam dicebant. Et certe quamvis ex iis acutiores aliqui supremum Deum nihil nisi incorporeum spiritum existimassent, non idcirco tamen erroris arguendus erat Clemens noster, qui Stoicis eam ascripsit opinionem, qua fere omnes revera ducebantur. Videsis Justum Lipsium et Les calopierium, qui Stoicos hoc errore, quem plerique omnes illis attribuunt, aliquantulum liberare co natur 20 Tum deinde Clemens variam fluxamque, ac plane inconstantem Aristotelis de Deo sententiam merito explodit. Quæ quidem a Cicerone paulo liquidius explicatur Aristoteles, inquit, in tertio de phi losophia libro, multa turbat, a magistro Platone uno dissentiens; modo euim menti tribuit omnem divinitatem; modo mundum ipsum Deum dicit esse, modo quemdam alium præficit mundo, eique eas partes tribuit, ut replicatione mundi quadam mo tum regat, atque tueatur; tum cœli ardoreni Deum dicit esse, non intelligens cœlum mundi esse par tem, qua alio loco ipse designavit Deum "; Quod autem Clemens adjecit. Qui usque ad lunam ejus definit providentiam; illud sane bis confirmatur Ambrosii verbis: Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam ", Quæ quidem sententia ipsi adhuc, ut in nostris in illum Ambrosii locum observationibus demonstratum est, a Laertio vindicatur ". Scimus quidem plures hujusce principis philosophorum discipulos multa in illius scripsisse defensionem. An vero eum sibi semper constitisse, et recte de Deo sensisse pro baverint, aliorum sit judicium. Nec Neque majorem Theophrasti, quam familiaris ejus Aristotelis, in sua sententia constantiam fuisse hune Clemens scribit in modum: «Eresius autem ille Theophrastus, familiaris Aristotelis, alicubi quidem cœlum, alicubi vero spiritum, Deum esse existimat ". In eamdem Theophrasti levitatem et mobilitatem haud segnius Cicero invehitur vero, ait ille, Theophrasti inconstantia ferenda est; modo enim menti divinum tribuit principatum, modo cœlo, tum autem signis sideribusque cole stibus 26 > Quis porro fuerit ille Theophrastus, si scire velis, Laertium consule, Vossium, et alios ". Epicuro nullam plane fuisse Dei providentiam recte quidem postea Clemens asserit 18, idque as sensu suo comprobat Ambrosius: «Nihil, inquit, Deum curare de nobis Epicurei dicunt ". De hoc autem Epicuri impio errore vide, si lubet, nostras in hunc Ambrosii locum observationes. De tertia classe philosophorum, qui de Deo veriora docuerunt; de Platone, Antisthene, Xenophonte, Cleanthe, et Pythagora, ejusque sectatoribus. Ad eos deinceps Clemens venit philosophos, qui a nullo homine Deum vel cognosci, vel divinam ejus naturam explicari posse, vel qui tandem Quamvis autem id verum sit, ostendit tamen Cle mens non idcirco a veri desistendum investigatione Dei, quem omnes, ac ii in primis qui doctrinæ et litteris operam navant, unum esse vel etiam invi.j fateantur necesse est. Etenim ipsemet Plato recte in Timeo docuit cum esse non modo omnium re gem et causam, sed veritatis quoque mensuram. Addit autein 81 Clemens ab Hebræis Platonem hausisse non solum hoc veræ religionis documentum, sed alias quoque divinas leges; de quibus jam in superiori libro aliquid perstrinximus", el adhuc infra dicendum erit. Secundus post Platonem verus divinæ naturæ assertor a Clemente nostro advocatur Antisthenes, de quo ita ille Antisthenes non hoc quidem cy. nicum cogitavit, sed ut qui esset Socratis familiaris, dicit Deum nulli esse simile:; quare nemo eum po test discere ex imagine ".» Quod quidem Ciceronis auctoritate stabiliri potest et corroborari: «Anti sthenes in eo, inquit, libro qui Physicus inscribi tur, populares deos multos, naturalem unum esse dicit Eadem fere apud Minutium Felicem legi mus Cur autem Clemens ibi adjecerit: «Non hoc cynicum cogitavit, sed ut qui esset Socrati fa miliaris, › si quis a nobis sciscitetur, buic re spondebimus illud ab eodem Clemente alibi perspicue his enucleatum esse verbis: Socratem cum audi visset Antisthenes, sectam introduxit Cynicam “. › Et id sane ex Laertio disertissime astruitur " quanıvis nonnulli in dubium vocaverint num ille revera sectæ Cynicæ princeps fuerit et auctor. Sed de hac philosophorum secta ejusque parente dice tur in sequenti dissertatione, cap. 17, § 1. Xenophon autem, pergit Clemens, tametsi So cratis cicutain timeret, Antistheni nihilominus revera patrocinatus est 18. De Deo enim hæc palam et aperte scriptis tradidit: Qui omnia movet, et quieta efficit, magnus quidem est, et aperte potens, sed cujusinodinam sit forma, non apparet ". › Ci cero tamen hæc non illius, sed Socratis nomine dicta memorat: • Xenophon facit in iis, quæ a Socrate dicta retulit, Socratem disputanten for mam Dei quæri non oportere, eumdemque et solem, et animum deum dicere; et modo unum, tum au tem plures deos". Sed sub his, atque ob veneni timorem obscuris, loquendi modis vera illius et ex Sibyllæ carminibus, sicuti ait Clemens ", deducta de Deo sententia, non ita latitabat, ut ab aliis sal tem peritioribus facile agnosci non posset. Adi Les calopierii in citatum Ciceronis locum notas et ani madversiones. Audacior Xenophonte fuit Cleanthes, Pisadæos, vel potius, ut ex Laertio et Plutarcho discimus " Assius, "Acotos, nimirum Assu, Troadis, ut ait Strabo, urbe oriundus. Testatum quippe facit Cle mens illum quid de Deo sentiret non celasse, et ver sibus, a se ibidem transcriptis, suam de illo divi nisque ejus perfectionibus et attributis publice ape ruisse sententiam ". At ne quid tamen dissimule Cicer. lib. IV Academ. quæst., p. 34. 20 Lips. lib. 1 Physiol. Stoic., c. 8; Lescalop. in § 58, lib. 11 Cicer. De nat. deor. 21 pag. 44. Cicer. lib. 1 De nat. deor., p. 200. 23 Ambros. lib. 1 De offic., c. 13.» Laert. lib. v De vitis et dogm. philos., § 32. 28 pag. 44. 26 Cicer. lib. 1 De nat. deor., p. 200. 37 Laert. lib. VIII De vitis et dogm. philos. in ejus vita; Voss. De philos. sect., c. 17. pag. 44. 29 Ambros. lib. 1 De offic. min., c. 13. 30 pag. 45. 31 Cicer. lib. De nat. deor., p. 200. as lib. II Appar., dissert. 2, c. 7, § 3. pag. 46. * Cicer. lib. 1 De nat. deor., p. 200. 35 Minut. Felix in Octav. 36 Clem. lib. Strom., p. 301. 37 Laert. lib. v1 De vitis et dogm. philos., § 2. ** Laert. lib. II De vitis et dogm. philos., c. 5. 39 p. 46. 40 Cicer. lib. 1 De nat. deor., p. 200. ibid. "Laert. lib. VII De vitis et dogm. philos.; Plutarch. lib. De exsilio, p. 605. pag. 47.

ALIÆ IN COHORTATIONEM ET PÆDAGOGUM OBSERVATIONES. Inus, contra Cicero non minoris hunc Cleanthem tiæ studiosos et veritatis indagatores esse jactita ipsum, quam Xenophontem arguit levitatis et in Constantiæ: Cleanthes qui Zenonem audivit, tum i psum mundum Deum dicit esse, tum totius naturæ Eenti atque animo hoc nomen tribuit; tum ultimum et altissimum, atque undique circumfusum, et ex tremum omnia cingentem, atque complexum ardo rem, qui æther nominetur, certissimum Deum ju dicat. Idem quasi delirans in iis libris, quos scripsit Contra voluptatem, tum fingit formam quamdam et speciem deorum, tum divinitatem omnem tri buit astris, tum nihil ratione censet esse divinius Sed quamvis Cleanthes hac verborum potius quam animi volubilitate censuerit cæcæ et pertinaci vulgi imperitiæ esse cedendum, id tamen non pro hibet, quominus ille de Deo ea dilucide planeque scriptis aliquando tradiderit, quæ vera esse sentie bat. Et vero ipse saltem Clemens noster hoc ita persuasum habuit utilio in libro * eadem Cleanthis carmina, ex quodam illius de Deo poemate, tan quam certa et ab eo vere profecta rursus citaverit. Denique quid a Pythagora ejusque sectatoribus recte de Deo decretum definitumque fuerit, sic a Clemente nostro exponitur: Pythagoræ secta tores dicunt Deum quidem unum esse, non ita ta anen, ut quidam opinantur, quasi sit extra mundi administrationem, sed totus in ipsa, in toto cir culo, speculator totius generationis, universorum contemperatio, qui semper est, et suas facultates deducit ad opus, omnium operum in cœlo illustra tor, pater omnium, mens, et animatio totius circuli, omnium motus. > Brevius Cicero illud Pythagoræ dogma de Deo sic enarrat: Pythagoras qui cen suit Deum animum esse, per naturam rerum om nem intentum, et commeantem, ex quo nostri animi carperentur; non vidit distractione humanorum animorum discerpi et dilacerari Deum; et cum mi seri animi essent, quod plerisque contingeret, tum Dei partem esse miseram: quod fieri non potest *7. > Duas in hac Pythagoræ sententia partes distinguit Cicero. Prima est Deum esse animam, qui toti mundo rebusque omnibus insistus sit, et infusus; altera vero, animum hominis esse divinum, et ali quam ipsiusmet Dei portionem. At Cicero poste riorem illam Pythagoræ assertionem sic refellit, ut priorem tacito suo assensu confirmare videatur. Ex quibus haud difficiliter intelligas, id veritati pror sus esse consentaneum, quod de Pythagoreis, qui omnibus magistri sui documentis mira plane animni demissione acquiescebant, Clemens prodidit. De nique Pythagorae sententia pulchre explicatur a Mi nutio Felice in Octav., pag. 20, in 4; Lactant. lib. 1 De falsa religione, cap. 5; Salvian. lib. De gubern. Dei, etc. Cæterum hæc Clemens philosophorum testimonia a se selecta dicit: quæ quidem etiam morosioribus cum sufficere debeant, credidit ab aliis pluribus in medium deinceps proferendis esse abstinendum. De poetis qui veriora de Deo cecinerunt, aut paga norum deos irriserunt, de Arato, Hesiodo, Euri pide, Sophocle, Orpheo, Menandro, et Metragyrtis, de Homero, rursumque de Euripide, qui Herculem virides ficus cum carnibus comedisse tradit. Post hæc Clemens a philosophis, qui se sapien bant, stylum ad poetas convertit; eosque quamvis fabulis falsisque narrationibus decantandis vix un quam non occupatos, vera tamen de Deo aliquando cecinisse ostendit 8. Orditur autem ab Arato, queni Eusebins olympiade cxxvii, anno 1745, floruisse testatur. Citata porro a Clemente ejus carmina initio poematis, Palvóueva inscripti, reperies ". Ex hoc autem eodem illius poemate, ut alibi idem au ctor noster testatur ", illud ab Apostolo decerptum est Ipsius et genus sumus. Celeberrimi vero bujus effati non infrequens apud antiquos recentio resque scriptores memoria. De eo illiusque auctore legesis Hieronymum, Ciceronem, et Lescalopierii in eumdem Ciceronem observationes, Vossiuin, et alios "*. 82 Nec infrequentior Hesiodi, a Clemente ibidem laudati, mentio. Is teste Eusebio olympiade iv,an no 1125 secundum quosdam clarus habetur 54, Quem in locum videsis Scaligeri notas. Adi etiam Vossium libro De poetis Græcis, ubi de ejus ætate disputat. Ad hæc vero mentionem illius, uti nos alibi observavimus 86, fecerunt Justinus Martyr, Theophilus Antiochenus, Irenæus, allique quam plures, quos inter Lactantius libr. 1 De vera reli gione, capite 5, quid in illius de Deo opinione ve rum sit ostendere nititur. Denique ejus coyovía et 'Aprovaútixa cum aliis Græcorum poetarum operibus typis excusæ sunt. De Euripide autem, Sophocle et Orpheo, quos deinde Clemens laudavit, alibi satis disputavimus 57. Obiter tamen animadvertendum relata ab eodem Clemente nostro Sophoclis et Orphei carmina apud Justinum Martyrem citata reperiri 58. Aliud quoque Clemens narrat fuisse poetarum ge nus, qui divinæ veritatis virtute fracti penitus et superati, deos suos non sine irrisione quandoque insectati sunt. Talem ille ait fuisse Menandrum, qui Metragyrtas, id est ridiculos Cybeles, seu ina tris deorum sacerdotes, ejus nomine stipem ostia tim cogentes irridet et exsibilat *. De hoc Menandro, cujus posteriores versus in li bro De monarchia Dei, paulo ante laudato, transcri pta sunt, nos alibi disseruimus". Ridiculum vero Metragyrtarum morem sic Tertullianus facete pro scribit: Et majestas quæstuaria efficitur; circuit cauponas religio mendicans; exigitis mercedem pro solo templi, pro aditu sacri; non licet deos nosse gratis, venales sunt ". At Cicero refert hos sa cerdotes suo tempore ad paucos tantum dies, ne animos superstitione implerent, hanc collegisse stipem ". Augustinus vero, etiamsi hujusce con suetudinis incognitam sibi esse originem fateatur, illam tamen paulo antequam libros De civitate Dei scriberet, apud Carthaginenses adhuc viguisse te statur: Jamque de mollibus eidem Matri magnæ contra omnem virorum mulierumque verecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis, facie dealbata, fluentibus membris, incessu femineo, per plateas vicosque Carthaginis etiam a populis unde turpiter viverent, exigebant, nibil Varro dicere voluit, nec uspiam me legisse con memini 3. Sed de hoc turpi sacerdotum Cybeles quæstu ejusque origine fusius disputat Vossius lib. 1v Institut. orator., cap. 6, § 4, et 1. 1 De orig. et progr. idol., c. 53, pag. 303.' Neque porro sola Menandri auctoritate, verum 1 lib. 1 v Aca * Cicer. lib. 1 De nat. deor., Clem. lib. v Strom., p. 602. p. 201. 66 pag. 47. 7 Cicer. lib. 1 e nat. deor., p. 199. 48 pag. 47. 9Euseb. in Chron. 50 Arat. tom. I poet. Græc., p. 619. Strom., p. 315. Act. xv, 28. 53 Hieron. lib. 1 Comm. in cap. 1 Epist. ad Tit.; Cicer. lib. dem. quæst.; lib. 11 De nat. deor., p. 229; Voss., De poet. Græc. c. 8, p. 63. Voss., De poet. Græc. c. 2. lib. Appar., dissert. 4, c. 1, § 2; dissert. 6, c. 4, Appar., p. 233 et seq., 571. 8 Justin. Mart. Cohort. ad gent., p. 15 et De monarch. Dei, p. 204. pag. 49. dissert. 2, c. 5, § 3. Tertul. Apolog., c. 13. Cicer. lib. 1 De De civit., c. 26. By ** lib. 1 Appar., leg., p. 338. 6 Aug. lib. v Euseb. in Chron. 87 lib. 11

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. Attamen de priori gladiatorum genere explicandam ad verbum Пeplayεpóμevo, Isidorum lib. xix esse Clementis mentem nobis videtur verosimilius. Neque porro abs re nostra penitus alienum esse duximus huc referre quæ a Laertio de athletis me.. moriæ prodita sunt. Ex iis etenim, et quæ prior eorum vivendi ratio, et a quo. immutata fuerit, pla num omnibus fiet et perspicuum: Fertur, inquit, Pythagoras primus athletas aluisse carnibus, antea, ut in tertio commentario ait Favorinus, caricis sic cis et mollibus, et tritico solitos corpora nutrire, ut ait idem Favorinus in octavo Omnimoda historiæ. Alii vero Pythagoram, alium quemdam Aliptem, athletas ita solitum nutrire, dicunt, non hunc 10. Denique Clemens omnibus his ganeonibus et hel luonibus dicit præesse ventridæmonem, xoidiodal pova. His autem, inquit, qui ad luxum mensarum propensi sunt, et suos sibi morbos enutriunt, præest dæmon helluo maximus, quein ego non ve rebor appellare ventridæmonem, dæmonum omnium pessimum et perniciosissimum. Is autem est revera similis ei, qui dicitur ventriloquus". Casaubono animadversum est parasitas in Eupolidis dramate xoidiosalpovaç appellatos, sed hoc verbum a Clemente nostro pro dæmone ganeonum præside nove▸ usurpari". De ventriloquo autem legesis Leonis Allatii de engastrimytho syntagma. Denique bis quæ Clemens de helluonibus et gulæ ventrisque vitio deditis_ho minibus scripsit, lucem aliquam non solum Sto bæus, sed et Basilius atque Ambrosius afferent ". De coronarum origine, earumque in conviviis usu, de mortuos coronandi more, et hanc in rem Sophoclis et Sapphus testimoniis; cur coronæ Christianis pro hibitæ, et de floribus. Origin. cap. 50; Polydorum Vergilium lib. 11 De inventor. rer., cap. 17; Stukium lib. Antiquit. conviv. cap. 16, et Plinium lib. xv Hist. nat., c. 1, p. 225. De convivarum autem coronis audi, si lubet, Va lerium Maximum de civitate Spartana sic loquen tem: ‹ Audierunt inde lautitiam et immodicos sump. tus et omnia non necessariæ voluptatis genera fluxisse, primosque lonas unguenti coronarumque in convivio dandarum, et secundæ mensæ ponenda consuetudinem haud parva luxuriæ irritamenta re perisse Frequens porro apud antiquissimos scriptores de illo coronarum usu sermo. Nam pra ter citatos ab Athenæo Phylenidem, Apollodorum, Ælium, Asclepiadem 1º, et a Plinio Menesitheum, Callimachum 91 et Theophrastem 20, quorum aliqui libros de coronis ediderant, hæc de illis habet Tertullianus Plura quærentibus omnia exhi bebit Claudius Saturninus. Nam est illius de coro nis liber, et origines, et causas, et species, et solemnitates earum ita edisserens, ut nullam gra tiam floris, nullam lætitiam frondis, nullum cespitem aut palmitem non alicujus capiti invenies conse cratum". Quia tamen horum antiquissimorum auctorum scripta jam a longo tempore perierunt, si ex iis, quæ etiamnum exstant, aliqua velis con sulere, præter jam a nobis paulo ante laudatos scri ptores adi Athenæum l. xv, c. 5 et seqq., Deipnosoph., p. 673 et seqq., et in eum Casauboni animadversio nes lib. xv, c. 5 et seqq.; Jacobum Philippum Tho massinum, lib. De tesseris hospitalitatis, cap. 18, atque Stanislaum Cobierzyckium, qui plura non solum de iis, sed de summo etiam conviviorum luxu disputat lib. 11 De luxu Roman., cap. 10 et seq. Nec vivos tantum, sed etiam déos seu homines mortuos pagani coronabant: Mortuos quoque, inquit Clemens, coronant, quo nomine reipsa suo testimonio idola mortua esse asserunt. Qui enim bacchantur, nec absque coronis orgia sua celebrant; postquam autem flores circumposuerint, postremo mirandum in modum incenduntur". Ethnicos itaque arguit Clemens, quod impia vanaque super stitione ipsi mortua deorum suorum simulacra atque exsecranda idola coronarent. Quam vera autem esset hæc Clementis accusatio, disces ex his Plinii verbis Et jam tunc coronæ deorum honos erant, et larium publicorum privatorumque, ac sepulcrorum et manium 3. Quem in locum vi dendæ Harduini observationes. Quo circa Tertul lianus non minori severitate, quam Clemens noster, hune pravum morem respuit et exagitat: «Quid tam indignum Deo, quam quod idolo? Quid tam dignum idelo, quam quod et mortuo? Nam et mortuorum est ita coronari". Minutius quoque Felix: New mortuos, ait, coronamus. Ego vos in hoc magis miror quemadmodum tribuatis aut sentienti facem, et non sentienti coronam, cum et beatus non egeat, Det miser non gaudeat floribus". Invaluerat in paganorum conviviis aliud vitium, vel potius, ut Clementis nostri verbis loquamur, Usus coronarum ad comessationem, et in vino proterviam comparatus effluxit ". Coronas autem illas, ex floribus contextas, priscis hominibus inco gnitas fuisse ibidem Clemens docet, et primam co ronarum omnium originem sic explicat: Cæterum nec apud antiquos quidem Græcos fuit ullus adhuc coronarum usus. Neque enim proci, nec qui luxu riosam vitam agebant Phæaces, eis usi sunt. In certaminibus autem primo fuit donum athletarum, secundo autem plausus et excitatio, tertio foliorum conjectio, ultimo autem fuit corona, cum Græciæ post tempora Medica magna ad delicias facta esset accessio. Plinius paulo enodatius coronarum edisserit primordia et inventionem: Antiquitus nulla, inquit, nisi Deo dabatur corona. Ob id Ho merus coelo tantum eas et prælio universo tribuit; viritim vero ne in certamine quidem ulli. Ferunt que primum omnium Liberum patrem imposuisse capiti suo ex hedera. Postea deorum honori sacri ficantes sumpsere, victimis simul coronatis. Novis sime et in sacris certaminibus usurpatæ, in quibus hodieque non victori datur, sed patriam ab eo co ronari pronuntiatur. Inde natum est, ut etiam triumphaturis conferrentur, in templis dicandæ; mox ut et ludis darentur. Longum est nec instituti operis disserere quisnam Romanorum primus acce perit, neque enim alias noverant quam bellicas 16. Draco tamen Corcyræus apud Athenæum testatur Janum, ut fama erat, fuisse coronarum reperto rem 17. Sed de his plura legi poterunt apud Suidam Omnem igitur coronarum usum ea de causa Cle mens vetitum esse ostendit, quod, ut ipse loqui tur, corona sit dedicata simulacris "., Illud an tem cum Sophoclis tum Sapphus auctoritate probat ⚫ Sophocles certe narcissum antiquam magnorum deorum coronam appellavit, id dicens de terrestri bus Sappho autem coronat musas rosa Non es rosarum Pieriarum particeps ": › 30 Laert. 1. v De vitis et dogm. philos. c. 1, in vita Pythag. "Pæd. 1. 1, c. 4, p. 148. " Casaub., I. 111 Animad. in Athen., c. 20, p. 197. 13 Stobæ., serin. 17 De incontin.; Basil., homil., et Ambr. 1. De Elia et jejun., c. 10 et seq. Pæd. lib. 11, c. 8, p. 479. 18 ibid. p. 181. 16 Plin., lib. xvi Hist. nat., c. 4, p. 227. 17 Athen., lib. xv Deipnos., p. 692. 18 Valer. Max., lib. 11, c. 6, § 1. 19 Athen., lib. xv, Deipnos., p. 675 et 676. 20 Plin., lib. xxi Hist. nat., c. 50. Tertul. lib. De coron. mil. c. 7. ** Pæd., lib. II, C. 8. p. 181. Plin., lib. xx1, Hist nat., cap. 5, p. 108. "Tertul., lib. De coron. milit.,c. 10. 25 Minut. in Octav., p. 43. 26 ibid. p. 181. 37 ibid.

IN CLEMENTEM ALEX. D. LE NOURRY DISSERTATIO I. et nominantes "3. His porro, si lubet, adjiciamus ad Dionys. Usserium, et Godefridi observationes Lysia oratoris verba, quibus Æschinem Socrati- in cod. Theodos., tom. I, lege 1 et 2, De expositis, cum, arti unguentariæ sese tradere volentem, sic pag. 445 et seq. insectatur Pulchrum scilicet beatæ vitæ finem, et philosopho dignum is constituit artem unguen tariam, Socratis philosophiæ convenientem, qui usum unguentorum vituperavit, cum et legislator Solon artem illam exercere viros omnes velue rit".> Cæterum non omnibus omnino unguentis Cle mens vult Christianis esse interdictum: ‹ Sed un guento, inquit, tanquam medicamento et auxilio ulendum est, ad vires languentes excitandas, et ad catarrhos, et ad refrigerationes, et ad fastidium*. Eamdem plane ob causam de allio alicubi dixit Ambrosius Allium sumatur pro medicamento, nen pro cibo; sumatur ab ægrotantibus, non ab epulantibus. Scilicet hæc prima generalisque Clementis aliorumque sanctorum Patrum lex fuit, ut legitimo rerum tantummodo necessariarum usu Christianis concesso, eos ab omni prorsus volupta tis sensu et illecebra arcerent. Quantum vero ab hac veræ religionis norma ab essent pagani, perspicue Clemens ostendit, ubi data occasione, in summam sui temporis luxu riam, qua illi in omne etiam effrenatissimæ libidi nis genus legum suarum permissu in pune sese vo lutabant, acerrime invehitur. Ibi autem, atque ite rum alio in loco crudelissimum illorum morem exagitat, quo pueros suos domi natos expone bant, cum vilia mancipia, et thersitas, id est, sum mæ deformitatis homines, atque psittacos, simias, aliaque non sine magno sumpiu alerent animalia". Tam horrenda penitusque inhumanæ crudelitatis facinus iisdem paganis alii quoque Patres sæpius exprobrarunt. Justinus quippe martyr sanctissi mus Nos, inquit, pueros etiam recens natos ex ponere improborum dicimus esse hominum "0. Tertullianus vero: In primis filios exponitis, suscipiendos ab aliqua prætereunte misericor dia Minutius quoque Felix: Merito igitur incestum penes vos sæpe deprehenditur..... dum etiam domi natos alienæ misericordiæ frequenter exponitis". Lactantius similiter • Qui natos ex se pueros aut strangulant, aut si nimium pii fue rint, exponunt *.» Et alio in libro: «Quid illi, quos falsa pietas cogit exponere? Non possunt in nocentes existimari, qui viscera sua in prædam canibus objiciunt, et quantum in ipsis est, crude lius necant quam si strangulassent..... Tam igitur nefarium est exponere quam necare.» Adi præ terea Justum Lipsium t. II, centur. 1, epist. 85, Quo autem modo, et quibus notis pueri expone rentur, manifestum faciunt variorum animadver siones in illud Terentii carmen Abi tu, cistellam Pythias domo effer cum moru [mentis". Longe his æquiores erant antiqui legislatores Ro mani, de quibus Clemens noster: Admiror vete res Romanorum legislatores;.ii muliebre et effemi natum vitæ studium odio habuerunt, et corporis cum femina consuetudinem præter naturæ legem terræ inſodi ex lege justitiæ æquum existima runt *. › Lex autem illa, quain Hervetus nullibi se legisse declarat, a quibusdam Scantinia esse pa. tatur. Qua quidem de lege disputat Antonius Au gustinus ab uno aliquo Clementis nostri scholiaste laudatus, et præterea Prudentius, qui de illa quo que sic cecinit Sed credo magni limen amplector Jovis. Qui si citetur legibus vestris reas, Luqueis minacis implicatus Juliæ, Luet severam victus et Scantiniam, Te cognitore, dignus ire in carcerem Prius vero Juvenalis Quod si vexentur leges ac jura, citari Ante omnes debet Scantinia *7. Eo autem nomine nonnulli legem a Scantinio ejas auctore appellatam volunt; alii a C. Scantinio Ča pitolino, qui cum stuprum tilio Marcelli inferre tentasset, 93 ea damnatus est. Narrant autem Plutarchus et Valerius Maximus quomodo Scanti nius ille, etsi tribunus plebis, uno tantum illo ju vene teste ac solo verecundo ipsius silentio scelus prodente accusatus, ab omnibus merito condemna tus fuerit Contra vero, inquiet aliquis, quomodo hæc a Clemente nostro lex citari potuit, quæ nullam peni tus capitis, a lege Julia in adulteros postmodum decretam, sed modicæ tantummodo pecuniæ, ul quidam aiunt, poenam indixerat? At huic respon deri potest hanc legem in illud crimen revera la tam fuisse, quod a Clemente notari videtur. Deinde vero Juvenalis et Prudentius, a nobis jam citati, non obscure innuunt hac Scantinia lege multo gra viorem quam paucæ cujusdam tenuisque pecuniæ multam irrogari. Videsis præter jani laudatum Ant. Augustinum lib. De legibus, Paulum Manu tium De legibus Rom., cap. 29. De rebus physicis et naturalibus. Quomodo lac fiat, et in mammis formetur, de lactis adipe, scilicet butyro, in lucernæ usum. Etsi Clemens libros Pædagogi ad informandos Christianorum mores et tradenda vitæ Christianæ præcepta ediderit, plura tamen intermiscet ad res physicas et naturales spectantia, quæ cum expli catione aliqua aut confirmatione multis indigere Athen. lib. x videantur, a nobis omitti non debent. Primo ita que lac juxta illius sententiam est ipsemet sanguis, ex rubro colore in album conversus. Quomodo au tem fiat hæc immutatio, sic ille exponit": Sanguis, inquit, matre prægnante, ad nutriendum ejus fetum per umbilicum transmittitur. Sed post partum con tinuo ejusdem sanguinis obstruitur meatus; quo fit ut sanguis, clauso aditu, refluat, et in mamilla rum cavernis transfusus, ac undæ instar a spiritu p. * lib. 1 Strøm., p. 594. Deipnos., p. 611 et seq. ** Pædag. lib. 11, c. 8, p. 179. * Ambros. Hexaem., lib. vi, c. 4, § 28. Pædag. lib. 11, c. 3, p. 226. * ibid. c. 4, 231. Videsis Casaub. in Suet., p. 166. Justin. Apolog. 1, c. 9. 51 Tertul. Apolog., c. 9. Minul. in Octav. Lactant. lib. v De instit., c. 8, p. 484. Terent. Eunuch., act. IV, scen. vi. * Pædag lib. 111, c. 3, p. 227. "Prudent. Hep! oregávwv, carm. de Rom. suppl. 37 Juven. satyr. 11, v. 43. Plutarch. in vita Marcelli, p. 29; Valer. Maxim. lib. vi De pudicitia, c. 1, p. 6. "Pædag. lib. 1, C. p. 100 et 101.