PG 56:583Εἰς τὸν προφήτην Ἠλίαν, Λόγος. α. Πρότερον μὲν τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος τῇ τῶν προφη-τῶν ἐκαλλωπίζετο κτήσει, καὶ προφητικὸν ὑπῆρχε γε-ώργιον· νῦν δὲ καὶ ταύτην αὐτὴν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ἀφῄρηται τὴν καύχησιν. Ἰδοὺ γὰρ τῶν προφητῶν παρ’ ἡμῖν καὶ τὰ σώματα. Οὐ γὰρ ἔπρεπον ἀκάρπῳ λαῷ προ-φητικοὶ γεωργοί· οὐχ ἥρμοσε παρακατέχειν προφήτας τοῖς τὸν δι’ αὐτῶν προφητευθέντα σταυρώσασιν, ἀντὶ νεκρῶν οὓς παρ’ ἐκείνοις ἀνέστησεν, ἀντὶ τυφλῶν οὓς παρ’ αὐτοῖς ὠμμάτωσεν, ἀντὶ πεινώντων οὓς παρ’ ἐκεί-νοις διέθρεψεν, ἀντὶ τῆς βίας, ἣν δι’ αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Θεὸς τῷ μακαρίῳ προσήγαγεν Ἠλίᾳ, λῦσαι τὴν κατ’ αὐτῶν ἀπόφασιν τὸν προφήτην βιαζόμενος. Ἄγει γάρ με πρὸς Ἠλίαν ὁ προλαβὼν παιδευτής. Ὁ μακάριος Ἠλίας ἰδὼν τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καταστρηνιῶντα φιλανθρωπίας, καὶ τὸν μὲν Θεὸν τῆς ἐκείνων θεομαχίας ἀνεχόμενον διηνεκῶς, ἐκείνους δὲ τῇ μακροθυμίᾳ πρὸς ῥᾳθυμίαν παιδοτριβουμένους ἀεὶ, ἐπινοεῖ τι τοιοῦτον κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς ἀγα-θότητος· ἀποφαίνεται κατ’ αὐτῶν. Εἶτα εἰδὼς ὅτι τὸν τῶν δικαίων ζῆλον δυσωπεῖται Θεὸς, βουλόμενος τοὺς Ἰουδαίους κολάσαι, καὶ φοβούμενος τὴν θείαν χρηστότη-τα μικροῖς δάκρυσιν εὐθὺς θεραπευομένην, ἀποφαίνεται κατ’ αὐτῶν τιμωρίαν, καὶ ὅρκῳ τὴν τιμωρίαν δεσμεῖ, ἵνα τὸν ὅρκον Θεὸς δυσωπούμενος, μὴ λύσῃ τὴν κατ’ ἐκείνων ἀπόφασιν. Ἀγαθὸς, φησὶ, περὶ αὐτοὺς ὁ Θεὸς, καὶ μικροῖς παρ’ αὐτῶν θεραπεύεται δάκρυσι, ταῦτα δὲ τούτους εἰς εἰδωλολατρείαν παιδοτριβεῖ. Ζῇ Κύριος, φησὶν, οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετός. Εἶτα, ὡς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ἀντιφθεγγομένου· Τί οὖν, ἂν κολακευθῶ παρ’ ἐκείνων διὰ μετανοίας, Ἠλία, ἂν δά-κρυα προσφέροντας ἐκείνους θεάσωμαι, ἂν ἐπὶ τὰς πλημμελείας μετανοοῦντας, εὐθὺς μὴ δώσω ὑετόν; Οὒ, ζῇ Κύριος, εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Οὒ, ζῇ Κύριος.583 IN ELIAM PROPH. SERMO. 584
[600] Εἰς τὸν προφήτης Ηλίας, Λόγος.
σ. Πρότερον μὲν τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος τῇ τῶν προφη
τῶν ἐκαλλωπίζετο κτήσει, καὶ προφητικὸν ὑπῆρχε για
ώργιον· νῦν δὲ καὶ ταύτην αὐτὴν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας
ἀφῄρηται τὴν καύχησιν. Ἰδοὺ γὰρ τῶν προφητῶν παρ'
ἡμῖν καὶ τὰ σώματα. Οὐ γὰρ ἔπρεπον ἀκάρπῳ λαῷ προ-
φητικοί γεωργοί· οὐχ ήρμοσε παρακατέχειν προφήτας
τοῖς τὸν δι' αὐτῶν προφητευθέντα σταυρώσασιν, ἀντὶ
νεκρῶν οὓς παρ' ἐκείνοις ἀνέστησεν, ἀντὶ τυφλῶν οὓς
παρ' αὐτοῖς ὠμμάτωσεν, ἀντὶ πεινώντων οὓς παρ' ἐκεί
νοις διέθρεψεν, ἀντὶ τῆς βίας, ἣν δι' αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων
Δεσπότης Θεὸς τῷ μακαρών προσήγαγεν Ηλία, λύσαι
τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τὸν προφήτην βιαζόμενος.
Αγει γάρ με πρὸς Ηλίαν ὁ προλαβών παιδευτής. Ο
μακάριος Ηλίας ἰδὼν τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν τῆς τοῦ
Θεοῦ καταστρηνιῶντα φιλανθρωπίας, καὶ τὸν μὲν Θεὸν
τῆς ἐκείνων θεομαχίας ανεχόμενον διηνεκώς, ἐκείνους
τῇ μακροθυμία πρὸς ῥαθυμίαν παιδοτριβουμένους ἀεὶ,
ἐπινοεί τι τοιούτον κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς ἀγα-
θότητος· ἀποφαίνεται κατ' αὐτῶν. Εἶτα εἰδὼς ὅτι τὸν
τῶν δικαίων ζῆλον δυσωπεῖται Θεός, βουλόμενος τοὺς
Ἰουδαίους κολάσαι, καὶ φοβούμενος τὴν θείαν χρηστότης
τα μικροῖς δάκρυσιν εὐθὺς θεραπευομένην, ἀποφαίνεται
κατ' αὐτῶν τιμωρίαν, καὶ ὅρκῳ τὴν τιμωρίαν δεσμεί,
ἵνα τὸν ὄρχον Θεὸς δυσωπούμενος, μὴ λύσῃ τὴν κατ'
ἐκείνων ἀπόφασιν. Αγαθός, φησί, περὶ αὐτοὺς ὁ Θεὸς
καὶ μικροῖς παρ' αὐτῶν θεραπεύεται δάκρυσι, ταῦτα δὲ
τούτους εἰς εἰδωλολατρείαν παιδοτριβεί. Ζῇ Κύριος,
φησίν, οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετός.
Εἶτα, ὡς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ἀνειφθεγγομένου· Τί οὖν,
ἂν κολακευθῶ παρ' ἐκείνων διὰ μετανοίας, Ηλία, ἂν δά-
κρυα προσφέροντας ἐκείνους θεάσωμαι, ἂν ἐπὶ τὰς
πλημμελείας μετανοοῦντας, εὐθὺς μὴ δώσω υετόν; Ου,
τῇ Κύριος, εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Ου, ζῇ Κύριος.
Ἐκεῖνοι, φησίν, εἰδώλοις προσήλωνται, ἐγὼ δὲ κατὰ τῆς
τῆς ὀμνύω θεότητος. Δείξόν μου τὸν ὅρκον τὸν κατὰ σοῦ
δυνατὴν, ἵνα καὶ διὰ τούτου μάθωσι τὴν τῶν εἰδώλων
ἀσθένειαν. Οὔ, ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται, φησί, τὰ ἔτη
ταῦτα δρόσος καὶ νετὸς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματος
μου. Ούχ, όταν, φησί, σοὶ δόξῃ, λύσεις την τιμωρίαν
(σοὶ γὰρ ἀεὶ δοκεῖ τὸ φιλανθρωπεύεσθαι), ἀλλ' ὅταν περὶ
αὐτῶν ἱκετεύσω, ὅταν ἐμοῦ κρίναντος, ὅταν ἀρκοῦσαν
ἐπιδείξωνται τὴν τῆς ψυχῆς μεταμέλειαν. Ἠδέσθη τὴν
προφητικὴν ἀπόφασιν ὁ Θεὸς, ἐτίμησεν ὅρκον τὸν εἰς
αὐτόν. Συνείχετο τοίνυν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ τὸν
προφήτην αιδούμενος, καὶ τὸν λαὸν τῷ λιμῷ κολαζόμενον
ἐλεῶν. Τί οὖν ποιεί; Συγκολάζει τῷ λαῷ τὸν προφήτην,
ἵνα τῇ τοῦ λιμοῦ καὶ αὐτὸς συνεχόμενος τιμωρία βου-
λεύσηταί τι περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐνόρκου φιλάνθρω-
πον· καὶ συγκολάζει μὲν τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἐπικου-
φίζει δὲ τῷ [601] προφήτῃ τὴν τιμωρίαν, οὐδὲ αὐτὴν
τὴν τῆς φιλανθρωπίας ὁδὸν ἄνευ τῆς σοφίας ποιούμενος.
Τρέφει γὰρ τὸν προφήτην διὰ πετεινῶν μισοτέκνων·
μισότεκνος γὰρ ὁ κόραξ γονεύς, καὶ ἃ τίκτει μὴ τρέ
φων. Τοῦτο γοῦν ὁ προφήτης Δαυίδ αινιττόμενος έλεγε·
Καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις
αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, μᾶλλον δὲ
πάντες νεοσσοὶ πρὸς τὴν τῆς τροφῆς τῆς οἰκείας συλλο
τὴν ἀσθενοῦσιν, ἔχουσι δὲ τοὺς γονέας παιδοτροφούντας,
αποστέρηνται δὲ τούτου οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, ὅμως δὲ
διαμένει τῶν κοράκων τὸ γένος παρὰ τῶν γονέων μὴ
διατρεφόμενον, δεικνὺς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν δ
Δαυΐδ, ἀνατίθησι τὴν ἐκείνων διατροφὴν τῷ Θεῷ. Κε-
χηνότες γὰρ εἰς ἀέρα τῶν κοράκων οἱ νεοστοὶ, καὶ παρὰ
των γονέων μὴ τρεφόμενοι, ἔχουσιν αὐτοὶ ζώα μικρά
τινα τὴν θείαν ἐπιπέμπουσαν πρόνοιαν διακονούμενα,
καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἀέρος ἐκεῖνα δεχόμενοι, πρὸς αὔξησιν
τρέφονται. Διὰ τοῦτό φησι· Τοῖς νεοσσοῖς τῶν κορα.
κων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ τοίνυν μισο-
τεκνίαν ὁ Ἠλίας κατὰ Ἰουδαίων ὡς τέκνων ἀχρήστων
ἀνέλαβε, διὰ μισοτέκνων πατέρων πρεσβεύεται πρὸς αὐ
τὸν ὁ Θεὸς, μονονουχί τοῦτο πρὸς τὸν Ηλίαν σεσιγημένως
βοῶν· Μὴ τοσαύτη παρὰ σοὶ κατὰ Ἰουδαίων μισοτεχνία,
ἔση τοῖς κόραξι κατὰ τῶν νεοσσῶν τῶν οἰκείων ; Αλλ'
ὥρα νῦν μεταβεβλημένους τους κόρακας· ἦρα τὴν ἐκεί
νων, ὦ Ηλία, φιλανθρωπίαν· οἱ περὶ τοὺς οἰκείους ἀπο
άνθρωποι νεοσσούς, σου γίνονται ξενοδόχοι φιλότιμοι.
Ατοπόν ἐστιν, ὦ Ηλία, τοὺς μὲν κόρακας μεσίτας για
νεσθαι πρὸς σὲ τῆς παρ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας, σὲ δὲ με
σίτην τοῖς Ἰουδαίοις μὴ γίνεσθαι τῆς παρ' ἐμοῦ κατ'
αὐτῶν τιμωρίας. Διδέσθητι τὴν τῶν κοράκων μεταβολήν,
καὶ γενοῦ περὶ τοὺς Ἰουδαίους χρηστός· ἐγὼ γὰρ τιμώ
σου μὲν τὴν ἀπόφασιν, κἀκείνους δὲ κολαζομένους
οἰκτείρω. ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς τὸν Ἠλίαν οὐκ ἐνδιδόν
τα, συστέλλει πάλιν τὴν διὰ τῶν κοράκων τροφήν, πρὸς
καταλλαγὰς αὐτὸν βιαζόμενος, ἵνα τῷ λιμῷ βιασθεὶς τὴν
ἀπόφασιν κἂν δι᾿ ἑαυτοῦ λύσῃ. Ὁ δὲ καὶ τῶν κοράκων
συσταλέντων ἠνείχετο Λιμώξω, φησί, μόνον τοὺς δυσ
σεβοῦντας ἴδω κολαζομένους· ἀπόλοιτό μου τὸ σῶμα μετὰ
τούτων λιμῷ κολαζόμενον. Εκλειπούσης τοίνυν της δια
τῶν κοράκων τροφῆς, καὶ χρόνου διελθόντος πολλού, πά
δεν συσχεθεὶς ὁ Ἠλίας ἐφ᾽ ἕτερον μεθίσταται τόπον, καὶ
τῷ λιμῷ συνθλιβόμενος ἄπεισι, καὶ γίνεται ικέτης
εθνικῆς, καὶ ταύτης χήρας καὶ πενομένης. Καὶ βουλόμε
νος δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς γενέσθαι φιλανθρωπότερον, ἐπειδὴ
τότε τοῖς Ἰουδαίοις ἀπείρητο ἡ μετὰ ἐθνῶν συνουσία,
προλαμβάνων προκαταγγέλλει τὸ γενησόμενον· Ανα
στηθι, φησὶν, ἐντεῦθεν, καὶ ἄπελθε εἰς Σαρεφθὰ τῆς
Σιδωνίας, καὶ ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα γυναικὶ εθνική
τοῦ διατρέφειν σε· ἵνα ἀκούσας το, Εθνική, μυσάζηται
τὴν τροφὴν, καὶ παρακαλέσῃ τὸν Θεὸν εἰς χορηγίαν τῶν
ὄμβρων. Ὁ δὲ οὐδὲ πρὸς ταύτην τὴν φωνὴν ἐχαυνοῦτο,
ἀλλ' ἔτρεχε πρὸς τὴν τῆς ἐθνικῆς διατροφήν· καὶ τὸ δὴ
μείζον, παρασκευάζει την χήραν ὁ Θεὸς εὐθὺς αὐτῷ
πεινῶντι λαλῆσαι ῥήματα σκληρά, πανταχόθεν αὐτὸν εἰς
χρηστότητα συνελαύνων. Τί οὖν ἡ ἐθνικὴ πρὸς αὐτόν ;
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου. Καὶ πόθεν τῇ ἐθνικῇ τὸ εἰπεῖν,
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου; Προλαβὼν ὁ Θεὸς δείκνυσι τὸν
προφήτην τῇ χήρα κατ' ὀπτασίαν· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ τῷ
προφήτῃ ὁ Θεὸς ἐπεβόα· Ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα του
ναικὶ τοῦ διαθρέψαι σε. Έδειξεν ὁ Θεὸς προλαβὼν τῇ
γυναικὶ τοῦ προφήτου τὸ σχῆμα, την μορφήν, τὴν ήλι
κίαν, την μέλλουσαν αίτησιν. Ὅθεν μετὰ τὸ παραστῆναι
τὸν προφήτην, ὑπεμνήσθη τῆς ὀπτασίας ή χήρα· εἶδεν
αὐτὸν τοιοῦτον, οἷος αὐτῇ κατ' ὀπτασίαν ἐφάνη. Εντεῦθεν
οὖν γνοῦσα θείαν εἶναι τὴν ἀποκάλυψιν, εὐθὺς ἐπιστάντι
τῷ προφήτῃ [ἐβόα] καὶ αἰτήσαντι τροφήν. ἐβόα·
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου· οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ'
ἢ δρὰξ αλεύρου ἐν τῇ ὑδρίᾳ, καὶ ὀλίγον ἔλαιον ἐν
τῷ καμψάκῃ· καὶ εἰσελθοῦσα ποιήσω ταύτην ἐμαυτῇ
καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανού
μεθα. Εὐθὺς ἀπογνώσεως ἢ δόσεως ῥήματα. Οὐκ ἔστι μοι
εγκρυφίας, ἀλλ' ἡ δρὰξ ἀλεύρου [602] ταύτην είσαι
θοῦσα ποιήσω ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ
φαγούμεθα καὶ ἀποθανούμεθα. Οὐδὲν ἡμῖν, φησί, τὸ
περιλειπόμενον ἕτερον, τῆς δρακος δαπανηθείσης, η θά
νατος. "Ηρξατό τι πάσχειν πρὸς τὴν φωνὴν ὁ Ἠλίας.
Ἐμοῦ, φησί, πλείονι αὕτη παγκρατιάζει λιμῷ· ἐγὼ κἂν
μόνος πεινῶ, αὕτη δὲ μετὰ τῶν τέκνων λιμώττει. Μὴ
γένωμαι πρόξενος τῇ ξενοδόχῳ θανάτου. Τί ούν; Ὥσπερ
εἶπον, χαυνοῦται πρὸς τὴν φωνὴν, ἄρχεται λοιπόν φιλ
ανθρωπίας ἐν ἑαυτῷ περιφέρειν μελέτην· Οὐκ ἐκλείψει,
φησὶν, ὁ καμψάκης τοῦ ἐλαίου, οὐδὲ ἡ ὑδρία του
αλεύρου, ἕως τοῦ δοῦται Κύριον ὑπτὸν ἐπὶ τῆς γῆς.
Ηδη μικρὸν τὴν τῶν ὄμβρων ὑποφθέγγεται δόσιν. Πριν
τῷ λιμῷ δαμασθῆναι, οὐκ ἐπέτρεπε Θεῷ τὴν περὶ τοὺς
ὄμβρους φιλανθρωπίαν, ἀλλ' ἔλεγεν· Οὐκ ἔσται τὰ ἔτη
ταῦτα δρόσος ἢ ὑστὸς ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ διὰ λόγου
στόματός μου. Νῦν δὲ ἐπιτρέπει, καὶ ἤδη τὸ τῆς λύσεως
ὑπαγορεύει προοίμιον, ἀλλ' ὑπηγόρευε μὲν οὔπω δὲ
προσῆγε τὴν αἴτησιν. Τί οὖν ἡ τῆς φιλανθρωπίας πηγή ;
Πάλιν αὐτῷ τρίτην μηχανὴν φιλανθρωπίας προσάγει και
λεύει γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ τῆς χήρας παιδίου μεταστῆναι
τοῦ σώματος. Τιμων μὲν γὰρ τὸν προφήτην, τὴν εὐ
λογίαν οὐκ ἔλυεν, οὐδὲ ἐπιλείψαι την καμψάκην ἐποίει,
ὥστε πρὸς ἀνάγκην αὐτὸν συνελαθῆναι φιλανθρωπίας.
*Ην γὰρ ὕβρις τῷ προφήτῃ, εἰ τὰ τῆς εὐλογίας ανετρά
πη τῆς παρ' αὐτοῦ· καὶ τῆς ἐθνικῆς δὲ χήρας τοῦτο τὴν
πίστιν κατέβλαπτεν, ὡς ἀπὸ συντυχίας τῆς εὐλογίας
Ἐκεῖνοι, φησὶν, εἰδώλοις προσήλωνται, ἐγὼ δὲ κατὰ τῆς σῆς ὀμνύω θεότητος. Δεῖξόν μου τὸν ὅρκον τὸν κατὰ σοῦ δυνατὸν, ἵνα καὶ διὰ τούτου μάθωσι τὴν τῶν εἰδώλων ἀσθένειαν. Οὒ, ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται, φησὶ, τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετὸς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματός μου. Οὐχ, ὅταν, φησὶ, σοὶ δόξῃ, λύσεις τὴν τιμωρίαν (σοὶ γὰρ ἀεὶ δοκεῖ τὸ φιλανθρωπεύεσθαι), ἀλλ’ ὅταν περὶ αὐτῶν ἱκετεύσω, ὅταν ἐμοῦ κρίναντος, ὅταν ἀρκοῦσαν ἐπιδείξωνται τὴν τῆς ψυχῆς μεταμέλειαν. Ἠδέσθη τὴν προφητικὴν ἀπόφασιν ὁ Θεὸς, ἐτίμησεν ὅρκον τὸν εἰς αὐτόν. Συνείχετο τοίνυν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ τὸν προφήτην αἰδούμενος, καὶ τὸν λαὸν τῷ λιμῷ κολαζόμενον ἐλεῶν. Τί οὖν ποιεῖ; Συγκολάζει τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἵνα τῇ τοῦ λιμοῦ καὶ αὐτὸς συνεχόμενος τιμωρίᾳ βου-λεύσηταί τι περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐνόρκου φιλάνθρω-πον· καὶ συγκολάζει μὲν τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἐπικου-φίζει δὲ τῷ προφήτῃ τὴν τιμωρίαν, οὐδὲ αὐτὴν τὴν τῆς φιλανθρωπίας ὁδὸν ἄνευ τῆς σοφίας ποιούμενος. Τρέφει γὰρ τὸν προφήτην διὰ πετεινῶν μισοτέκνων· μισότεκνος γὰρ ὁ κόραξ γονεὺς, καὶ ἃ τίκτει μὴ τρέ-φων. Τοῦτο γοῦν ὁ προφήτης Δαυὶ̈δ αἰνιττόμενος ἔλεγε· Καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, μᾶλλον δὲ πάντες νεοσσοὶ πρὸς τὴν τῆς τροφῆς τῆς οἰκείας συλλο-γὴν ἀσθενοῦσιν, ἔχουσι δὲ τοὺς γονέας παιδοτροφοῦντας, ἀπεστέρηνται δὲ τούτου οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, ὅμως δὲ διαμένει τῶν κοράκων τὸ γένος παρὰ τῶν γονέων μὴ διατρεφόμενον, δεικνὺς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ὁ Δαυὶ̈δ, ἀνατίθησι τὴν ἐκείνων διατροφὴν τῷ Θεῷ. Κε-χηνότες γὰρ εἰς ἀέρα τῶν κοράκων οἱ νεοσσοὶ, καὶ παρὰ τῶν γονέων μὴ τρεφόμενοι, ἔχουσιν αὐτοὶ ζῶα μικρά τινα τὴν θείαν ἐπιπέμπουσαν πρόνοιαν διακονούμενα, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἀέρος ἐκεῖνα δεχόμενοι, πρὸς αὔξησιν τρέφονται. Διὰ τοῦτό φησι· Τοῖς νεοσσοῖς τῶν κορά-κων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ τοίνυν μισο-τεκνίαν ὁ Ἠλίας κατὰ Ἰουδαίων ὡς τέκνων ἀχρήστων ἀνέλαβε, διὰ μισοτέκνων πατέρων πρεσβεύεται πρὸς αὐ-τὸν ὁ Θεὸς, μονονουχὶ τοῦτο πρὸς τὸν Ἠλίαν σεσιγημένως βοῶν· Μὴ τοσαύτη παρὰ σοὶ κατὰ Ἰουδαίων μισοτεκνία, ὅση τοῖς κόραξι κατὰ τῶν νεοσσῶν τῶν οἰκείων; Ἀλλ’ ὅρα νῦν μεταβεβλημένους τοὺς κόρακας· ὅρα τὴν ἐκεί-583 IN ELIAM PROPH. SERMO. 584
[600] Εἰς τὸν προφήτης Ηλίας, Λόγος.
σ. Πρότερον μὲν τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος τῇ τῶν προφη
τῶν ἐκαλλωπίζετο κτήσει, καὶ προφητικὸν ὑπῆρχε για
ώργιον· νῦν δὲ καὶ ταύτην αὐτὴν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας
ἀφῄρηται τὴν καύχησιν. Ἰδοὺ γὰρ τῶν προφητῶν παρ'
ἡμῖν καὶ τὰ σώματα. Οὐ γὰρ ἔπρεπον ἀκάρπῳ λαῷ προ-
φητικοί γεωργοί· οὐχ ήρμοσε παρακατέχειν προφήτας
τοῖς τὸν δι' αὐτῶν προφητευθέντα σταυρώσασιν, ἀντὶ
νεκρῶν οὓς παρ' ἐκείνοις ἀνέστησεν, ἀντὶ τυφλῶν οὓς
παρ' αὐτοῖς ὠμμάτωσεν, ἀντὶ πεινώντων οὓς παρ' ἐκεί
νοις διέθρεψεν, ἀντὶ τῆς βίας, ἣν δι' αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων
Δεσπότης Θεὸς τῷ μακαρών προσήγαγεν Ηλία, λύσαι
τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τὸν προφήτην βιαζόμενος.
Αγει γάρ με πρὸς Ηλίαν ὁ προλαβών παιδευτής. Ο
μακάριος Ηλίας ἰδὼν τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν τῆς τοῦ
Θεοῦ καταστρηνιῶντα φιλανθρωπίας, καὶ τὸν μὲν Θεὸν
τῆς ἐκείνων θεομαχίας ανεχόμενον διηνεκώς, ἐκείνους
τῇ μακροθυμία πρὸς ῥαθυμίαν παιδοτριβουμένους ἀεὶ,
ἐπινοεί τι τοιούτον κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς ἀγα-
θότητος· ἀποφαίνεται κατ' αὐτῶν. Εἶτα εἰδὼς ὅτι τὸν
τῶν δικαίων ζῆλον δυσωπεῖται Θεός, βουλόμενος τοὺς
Ἰουδαίους κολάσαι, καὶ φοβούμενος τὴν θείαν χρηστότης
τα μικροῖς δάκρυσιν εὐθὺς θεραπευομένην, ἀποφαίνεται
κατ' αὐτῶν τιμωρίαν, καὶ ὅρκῳ τὴν τιμωρίαν δεσμεί,
ἵνα τὸν ὄρχον Θεὸς δυσωπούμενος, μὴ λύσῃ τὴν κατ'
ἐκείνων ἀπόφασιν. Αγαθός, φησί, περὶ αὐτοὺς ὁ Θεὸς
καὶ μικροῖς παρ' αὐτῶν θεραπεύεται δάκρυσι, ταῦτα δὲ
τούτους εἰς εἰδωλολατρείαν παιδοτριβεί. Ζῇ Κύριος,
φησίν, οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετός.
Εἶτα, ὡς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ἀνειφθεγγομένου· Τί οὖν,
ἂν κολακευθῶ παρ' ἐκείνων διὰ μετανοίας, Ηλία, ἂν δά-
κρυα προσφέροντας ἐκείνους θεάσωμαι, ἂν ἐπὶ τὰς
πλημμελείας μετανοοῦντας, εὐθὺς μὴ δώσω υετόν; Ου,
τῇ Κύριος, εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Ου, ζῇ Κύριος.
Ἐκεῖνοι, φησίν, εἰδώλοις προσήλωνται, ἐγὼ δὲ κατὰ τῆς
τῆς ὀμνύω θεότητος. Δείξόν μου τὸν ὅρκον τὸν κατὰ σοῦ
δυνατὴν, ἵνα καὶ διὰ τούτου μάθωσι τὴν τῶν εἰδώλων
ἀσθένειαν. Οὔ, ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται, φησί, τὰ ἔτη
ταῦτα δρόσος καὶ νετὸς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματος
μου. Ούχ, όταν, φησί, σοὶ δόξῃ, λύσεις την τιμωρίαν
(σοὶ γὰρ ἀεὶ δοκεῖ τὸ φιλανθρωπεύεσθαι), ἀλλ' ὅταν περὶ
αὐτῶν ἱκετεύσω, ὅταν ἐμοῦ κρίναντος, ὅταν ἀρκοῦσαν
ἐπιδείξωνται τὴν τῆς ψυχῆς μεταμέλειαν. Ἠδέσθη τὴν
προφητικὴν ἀπόφασιν ὁ Θεὸς, ἐτίμησεν ὅρκον τὸν εἰς
αὐτόν. Συνείχετο τοίνυν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ τὸν
προφήτην αιδούμενος, καὶ τὸν λαὸν τῷ λιμῷ κολαζόμενον
ἐλεῶν. Τί οὖν ποιεί; Συγκολάζει τῷ λαῷ τὸν προφήτην,
ἵνα τῇ τοῦ λιμοῦ καὶ αὐτὸς συνεχόμενος τιμωρία βου-
λεύσηταί τι περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐνόρκου φιλάνθρω-
πον· καὶ συγκολάζει μὲν τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἐπικου-
φίζει δὲ τῷ [601] προφήτῃ τὴν τιμωρίαν, οὐδὲ αὐτὴν
τὴν τῆς φιλανθρωπίας ὁδὸν ἄνευ τῆς σοφίας ποιούμενος.
Τρέφει γὰρ τὸν προφήτην διὰ πετεινῶν μισοτέκνων·
μισότεκνος γὰρ ὁ κόραξ γονεύς, καὶ ἃ τίκτει μὴ τρέ
φων. Τοῦτο γοῦν ὁ προφήτης Δαυίδ αινιττόμενος έλεγε·
Καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις
αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, μᾶλλον δὲ
πάντες νεοσσοὶ πρὸς τὴν τῆς τροφῆς τῆς οἰκείας συλλο
τὴν ἀσθενοῦσιν, ἔχουσι δὲ τοὺς γονέας παιδοτροφούντας,
αποστέρηνται δὲ τούτου οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, ὅμως δὲ
διαμένει τῶν κοράκων τὸ γένος παρὰ τῶν γονέων μὴ
διατρεφόμενον, δεικνὺς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν δ
Δαυΐδ, ἀνατίθησι τὴν ἐκείνων διατροφὴν τῷ Θεῷ. Κε-
χηνότες γὰρ εἰς ἀέρα τῶν κοράκων οἱ νεοστοὶ, καὶ παρὰ
των γονέων μὴ τρεφόμενοι, ἔχουσιν αὐτοὶ ζώα μικρά
τινα τὴν θείαν ἐπιπέμπουσαν πρόνοιαν διακονούμενα,
καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἀέρος ἐκεῖνα δεχόμενοι, πρὸς αὔξησιν
τρέφονται. Διὰ τοῦτό φησι· Τοῖς νεοσσοῖς τῶν κορα.
κων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ τοίνυν μισο-
τεκνίαν ὁ Ἠλίας κατὰ Ἰουδαίων ὡς τέκνων ἀχρήστων
ἀνέλαβε, διὰ μισοτέκνων πατέρων πρεσβεύεται πρὸς αὐ
τὸν ὁ Θεὸς, μονονουχί τοῦτο πρὸς τὸν Ηλίαν σεσιγημένως
βοῶν· Μὴ τοσαύτη παρὰ σοὶ κατὰ Ἰουδαίων μισοτεχνία,
ἔση τοῖς κόραξι κατὰ τῶν νεοσσῶν τῶν οἰκείων ; Αλλ'
ὥρα νῦν μεταβεβλημένους τους κόρακας· ἦρα τὴν ἐκεί
νων, ὦ Ηλία, φιλανθρωπίαν· οἱ περὶ τοὺς οἰκείους ἀπο
άνθρωποι νεοσσούς, σου γίνονται ξενοδόχοι φιλότιμοι.
Ατοπόν ἐστιν, ὦ Ηλία, τοὺς μὲν κόρακας μεσίτας για
νεσθαι πρὸς σὲ τῆς παρ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας, σὲ δὲ με
σίτην τοῖς Ἰουδαίοις μὴ γίνεσθαι τῆς παρ' ἐμοῦ κατ'
αὐτῶν τιμωρίας. Διδέσθητι τὴν τῶν κοράκων μεταβολήν,
καὶ γενοῦ περὶ τοὺς Ἰουδαίους χρηστός· ἐγὼ γὰρ τιμώ
σου μὲν τὴν ἀπόφασιν, κἀκείνους δὲ κολαζομένους
οἰκτείρω. ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς τὸν Ἠλίαν οὐκ ἐνδιδόν
τα, συστέλλει πάλιν τὴν διὰ τῶν κοράκων τροφήν, πρὸς
καταλλαγὰς αὐτὸν βιαζόμενος, ἵνα τῷ λιμῷ βιασθεὶς τὴν
ἀπόφασιν κἂν δι᾿ ἑαυτοῦ λύσῃ. Ὁ δὲ καὶ τῶν κοράκων
συσταλέντων ἠνείχετο Λιμώξω, φησί, μόνον τοὺς δυσ
σεβοῦντας ἴδω κολαζομένους· ἀπόλοιτό μου τὸ σῶμα μετὰ
τούτων λιμῷ κολαζόμενον. Εκλειπούσης τοίνυν της δια
τῶν κοράκων τροφῆς, καὶ χρόνου διελθόντος πολλού, πά
δεν συσχεθεὶς ὁ Ἠλίας ἐφ᾽ ἕτερον μεθίσταται τόπον, καὶ
τῷ λιμῷ συνθλιβόμενος ἄπεισι, καὶ γίνεται ικέτης
εθνικῆς, καὶ ταύτης χήρας καὶ πενομένης. Καὶ βουλόμε
νος δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς γενέσθαι φιλανθρωπότερον, ἐπειδὴ
τότε τοῖς Ἰουδαίοις ἀπείρητο ἡ μετὰ ἐθνῶν συνουσία,
προλαμβάνων προκαταγγέλλει τὸ γενησόμενον· Ανα
στηθι, φησὶν, ἐντεῦθεν, καὶ ἄπελθε εἰς Σαρεφθὰ τῆς
Σιδωνίας, καὶ ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα γυναικὶ εθνική
τοῦ διατρέφειν σε· ἵνα ἀκούσας το, Εθνική, μυσάζηται
τὴν τροφὴν, καὶ παρακαλέσῃ τὸν Θεὸν εἰς χορηγίαν τῶν
ὄμβρων. Ὁ δὲ οὐδὲ πρὸς ταύτην τὴν φωνὴν ἐχαυνοῦτο,
ἀλλ' ἔτρεχε πρὸς τὴν τῆς ἐθνικῆς διατροφήν· καὶ τὸ δὴ
μείζον, παρασκευάζει την χήραν ὁ Θεὸς εὐθὺς αὐτῷ
πεινῶντι λαλῆσαι ῥήματα σκληρά, πανταχόθεν αὐτὸν εἰς
χρηστότητα συνελαύνων. Τί οὖν ἡ ἐθνικὴ πρὸς αὐτόν ;
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου. Καὶ πόθεν τῇ ἐθνικῇ τὸ εἰπεῖν,
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου; Προλαβὼν ὁ Θεὸς δείκνυσι τὸν
προφήτην τῇ χήρα κατ' ὀπτασίαν· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ τῷ
προφήτῃ ὁ Θεὸς ἐπεβόα· Ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα του
ναικὶ τοῦ διαθρέψαι σε. Έδειξεν ὁ Θεὸς προλαβὼν τῇ
γυναικὶ τοῦ προφήτου τὸ σχῆμα, την μορφήν, τὴν ήλι
κίαν, την μέλλουσαν αίτησιν. Ὅθεν μετὰ τὸ παραστῆναι
τὸν προφήτην, ὑπεμνήσθη τῆς ὀπτασίας ή χήρα· εἶδεν
αὐτὸν τοιοῦτον, οἷος αὐτῇ κατ' ὀπτασίαν ἐφάνη. Εντεῦθεν
οὖν γνοῦσα θείαν εἶναι τὴν ἀποκάλυψιν, εὐθὺς ἐπιστάντι
τῷ προφήτῃ [ἐβόα] καὶ αἰτήσαντι τροφήν. ἐβόα·
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου· οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ'
ἢ δρὰξ αλεύρου ἐν τῇ ὑδρίᾳ, καὶ ὀλίγον ἔλαιον ἐν
τῷ καμψάκῃ· καὶ εἰσελθοῦσα ποιήσω ταύτην ἐμαυτῇ
καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανού
μεθα. Εὐθὺς ἀπογνώσεως ἢ δόσεως ῥήματα. Οὐκ ἔστι μοι
εγκρυφίας, ἀλλ' ἡ δρὰξ ἀλεύρου [602] ταύτην είσαι
θοῦσα ποιήσω ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ
φαγούμεθα καὶ ἀποθανούμεθα. Οὐδὲν ἡμῖν, φησί, τὸ
περιλειπόμενον ἕτερον, τῆς δρακος δαπανηθείσης, η θά
νατος. "Ηρξατό τι πάσχειν πρὸς τὴν φωνὴν ὁ Ἠλίας.
Ἐμοῦ, φησί, πλείονι αὕτη παγκρατιάζει λιμῷ· ἐγὼ κἂν
μόνος πεινῶ, αὕτη δὲ μετὰ τῶν τέκνων λιμώττει. Μὴ
γένωμαι πρόξενος τῇ ξενοδόχῳ θανάτου. Τί ούν; Ὥσπερ
εἶπον, χαυνοῦται πρὸς τὴν φωνὴν, ἄρχεται λοιπόν φιλ
ανθρωπίας ἐν ἑαυτῷ περιφέρειν μελέτην· Οὐκ ἐκλείψει,
φησὶν, ὁ καμψάκης τοῦ ἐλαίου, οὐδὲ ἡ ὑδρία του
αλεύρου, ἕως τοῦ δοῦται Κύριον ὑπτὸν ἐπὶ τῆς γῆς.
Ηδη μικρὸν τὴν τῶν ὄμβρων ὑποφθέγγεται δόσιν. Πριν
τῷ λιμῷ δαμασθῆναι, οὐκ ἐπέτρεπε Θεῷ τὴν περὶ τοὺς
ὄμβρους φιλανθρωπίαν, ἀλλ' ἔλεγεν· Οὐκ ἔσται τὰ ἔτη
ταῦτα δρόσος ἢ ὑστὸς ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ διὰ λόγου
στόματός μου. Νῦν δὲ ἐπιτρέπει, καὶ ἤδη τὸ τῆς λύσεως
ὑπαγορεύει προοίμιον, ἀλλ' ὑπηγόρευε μὲν οὔπω δὲ
προσῆγε τὴν αἴτησιν. Τί οὖν ἡ τῆς φιλανθρωπίας πηγή ;
Πάλιν αὐτῷ τρίτην μηχανὴν φιλανθρωπίας προσάγει και
λεύει γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ τῆς χήρας παιδίου μεταστῆναι
τοῦ σώματος. Τιμων μὲν γὰρ τὸν προφήτην, τὴν εὐ
λογίαν οὐκ ἔλυεν, οὐδὲ ἐπιλείψαι την καμψάκην ἐποίει,
ὥστε πρὸς ἀνάγκην αὐτὸν συνελαθῆναι φιλανθρωπίας.
*Ην γὰρ ὕβρις τῷ προφήτῃ, εἰ τὰ τῆς εὐλογίας ανετρά
πη τῆς παρ' αὐτοῦ· καὶ τῆς ἐθνικῆς δὲ χήρας τοῦτο τὴν
πίστιν κατέβλαπτεν, ὡς ἀπὸ συντυχίας τῆς εὐλογίας
PG 56:584νων, ὦ Ἠλία, φιλανθρωπίαν· οἱ περὶ τοὺς οἰκείους ἀπ-άνθρωποι νεοσσοὺς, σοῦ γίνονται ξενοδόχοι φιλότιμοι. Ἄτοπόν ἐστιν, ὦ Ἠλία, τοὺς μὲν κόρακας μεσίτας γί-νεσθαι πρὸς σὲ τῆς παρ’ ἐμοῦ φιλανθρωπίας, σὲ δὲ με-σίτην τοῖς Ἰουδαίοις μὴ γίνεσθαι τῆς παρ’ ἐμοῦ κατ’ αὐτῶν τιμωρίας. Αἰδέσθητι τὴν τῶν κοράκων μεταβολὴν, καὶ γενοῦ περὶ τοὺς Ἰουδαίους χρηστός· ἐγὼ γὰρ τιμῶ σου μὲν τὴν ἀπόφασιν, κἀκείνους δὲ κολαζομένους οἰκτείρω. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς τὸν Ἠλίαν οὐκ ἐνδιδόν-τα, συστέλλει πάλιν τὴν διὰ τῶν κοράκων τροφὴν, πρὸς καταλλαγὰς αὐτὸν βιαζόμενος, ἵνα τῷ λιμῷ βιασθεὶς τὴν ἀπόφασιν κἂν δι’ ἑαυτοῦ λύσῃ. Ὁ δὲ καὶ τῶν κοράκων συσταλέντων ἠνείχετο· Λιμώξω, φησὶ, μόνον τοὺς δυς-σεβοῦντας ἴδω κολαζομένους· ἀπόλοιτό μου τὸ σῶμα μετὰ τούτων λιμῷ κολαζόμενον. Ἐκλειπούσης τοίνυν τῆς διὰ τῶν κοράκων τροφῆς, καὶ χρόνου διελθόντος πολλοῦ, πά-λιν συσχεθεὶς ὁ Ἠλίας ἐφ’ ἕτερον μεθίσταται τόπον, καὶ τῷ λιμῷ συνθλιβόμενος ἄπεισι, καὶ γίνεται ἱκέτης ἐθνικῆς, καὶ ταύτης χήρας καὶ πενομένης. Καὶ βουλόμε-νος δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς γενέσθαι φιλανθρωπότερον, ἐπειδὴ τότε τοῖς Ἰουδαίοις ἀπείρητο ἡ μετὰ ἐθνῶν συνουσία, προλαμβάνων προκαταγγέλλει τὸ γενησόμενον· Ἀνά-στηθι, φησὶν, ἐντεῦθεν, καὶ ἄπελθε εἰς Σαρεφθὰ τῆς Σιδωνίας, καὶ ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα γυναικὶ ἐθνικῇ τοῦ διατρέφειν σε· ἵνα ἀκούσας τὸ, Ἐθνικῇ, μυσάζηται τὴν τροφὴν, καὶ παρακαλέσῃ τὸν Θεὸν εἰς χορηγίαν τῶν ὄμβρων. Ὁ δὲ οὐδὲ πρὸς ταύτην τὴν φωνὴν ἐχαυνοῦτο, ἀλλ’ ἔτρεχε πρὸς τὴν τῆς ἐθνικῆς διατροφήν· καὶ τὸ δὴ μεῖζον, παρασκευάζει τὴν χήραν ὁ Θεὸς εὐθὺς αὐτῷ πεινῶντι λαλῆσαι ῥήματα σκληρὰ, πανταχόθεν αὐτὸν εἰς χρηστότητα συνελαύνων. Τί οὖν ἡ ἐθνικὴ πρὸς αὐτόν; Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου. Καὶ πόθεν τῇ ἐθνικῇ τὸ εἰπεῖν, Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου; Προλαβὼν ὁ Θεὸς δείκνυσι τὸν προφήτην τῇ χήρᾳ κατ’ ὀπτασίαν· τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ τῷ προφήτῃ ὁ Θεὸς ἐπεβόα· Ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρᾳ γυ-ναικὶ τοῦ διαθρέψαι σε. Ἔδειξεν ὁ Θεὸς προλαβὼν τῇ γυναικὶ τοῦ προφήτου τὸ σχῆμα, τὴν μορφὴν, τὴν ἡλι-κίαν, τὴν μέλλουσαν αἴτησιν. Ὅθεν μετὰ τὸ παραστῆναι τὸν προφήτην, ὑπεμνήσθη τῆς ὀπτασίας ἡ χήρα· εἶδεν αὐτὸν τοιοῦτον, οἷος αὐτῇ κατ’ ὀπτασίαν ἐφάνη. Ἐντεῦθεν οὖν γνοῦσα θείαν εἶναι τὴν ἀποκάλυψιν, εὐθὺς ἐπιστάντι τῷ προφήτῃ [ἐβόα] καὶ αἰτήσαντι τροφὴν, ἐβόα· Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου· οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ’ ἢ δρὰξ ἀλεύρου ἐν τῇ ὑδρίᾳ, καὶ ὀλίγον ἔλαιον ἐν τῷ καμψάκῃ· καὶ εἰσελθοῦσα ποιήσω ταύτην ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανού-μεθα. Εὐθὺς ἀπογνώσεως ἢ δόσεως ῥήματα. Οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ’ ἢ δρὰξ ἀλεύρου· ταύτην εἰσελ-θοῦσα ποιήσω ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανούμεθα. Οὐδὲν ἡμῖν, φησὶ, τὸ περιλειπόμενον ἕτερον, τῆς δρακὸς δαπανηθείσης, ἢ θά-νατος. Ἤρξατό τι πάσχειν πρὸς τὴν φωνὴν ὁ Ἠλίας. Ἐμοῦ, φησὶ, πλείονι αὕτη παγκρατιάζει λιμῷ· ἐγὼ κἂν μόνος πεινῶ, αὕτη δὲ μετὰ τῶν τέκνων λιμώττει. Μὴ γένωμαι πρόξενος τῇ ξενοδόχῳ θανάτου. Τί οὖν; Ὥσπερ εἶπον, χαυνοῦται πρὸς τὴν φωνὴν, ἄρχεται λοιπὸν φιλ-ανθρωπίας ἐν ἑαυτῷ περιφέρειν μελέτην· Οὐκ ἐκλείψει, φησὶν, ὁ καμψάκης τοῦ ἐλαίου, οὐδὲ ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου, ἕως τοῦ δοῦναι Κύριον ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Ἤδη μικρὸν τὴν τῶν ὄμβρων ὑποφθέγγεται δόσιν. Πρὶν τῷ λιμῷ δαμασθῆναι, οὐκ ἐπέτρεπε Θεῷ τὴν περὶ τοὺς ὄμβρους φιλανθρωπίαν, ἀλλ’ ἔλεγεν· Οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος ἢ ὑετὸς ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματός μου. Νῦν δὲ ἐπιτρέπει, καὶ ἤδη τὸ τῆς λύσεως ὑπαγορεύει προοίμιον, ἀλλ’ ὑπηγόρευε μὲν, οὔπω δὲ προσῆγε τὴν αἴτησιν. Τί οὖν ἡ τῆς φιλανθρωπίας πηγή; Πάλιν αὐτῷ τρίτην μηχανὴν φιλανθρωπίας προσάγει· κε-λεύει γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ τῆς χήρας παιδίου μεταστῆναι τοῦ σώματος. Τιμῶν μὲν γὰρ τὸν προφήτην, τὴν εὐ-λογίαν οὐκ ἔλυεν, οὐδὲ ἐπιλεῖψαι τὸν καμψάκην ἐποίει, ὥστε πρὸς ἀνάγκην αὐτὸν συνελαθῆναι φιλανθρωπίας. Ἦν γὰρ ὕβρις τῷ προφήτῃ, εἰ τὰ τῆς εὐλογίας ἀνετρά-πη τῆς παρ’ αὐτοῦ· καὶ τῆς ἐθνικῆς δὲ χήρας τοῦτο τὴν πίστιν κατέβλαπτεν, ὡς ἀπὸ συντυχίας τῆς εὐλογίασ583 IN ELIAM PROPH. SERMO. 584
[600] Εἰς τὸν προφήτης Ηλίας, Λόγος.
σ. Πρότερον μὲν τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος τῇ τῶν προφη
τῶν ἐκαλλωπίζετο κτήσει, καὶ προφητικὸν ὑπῆρχε για
ώργιον· νῦν δὲ καὶ ταύτην αὐτὴν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας
ἀφῄρηται τὴν καύχησιν. Ἰδοὺ γὰρ τῶν προφητῶν παρ'
ἡμῖν καὶ τὰ σώματα. Οὐ γὰρ ἔπρεπον ἀκάρπῳ λαῷ προ-
φητικοί γεωργοί· οὐχ ήρμοσε παρακατέχειν προφήτας
τοῖς τὸν δι' αὐτῶν προφητευθέντα σταυρώσασιν, ἀντὶ
νεκρῶν οὓς παρ' ἐκείνοις ἀνέστησεν, ἀντὶ τυφλῶν οὓς
παρ' αὐτοῖς ὠμμάτωσεν, ἀντὶ πεινώντων οὓς παρ' ἐκεί
νοις διέθρεψεν, ἀντὶ τῆς βίας, ἣν δι' αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων
Δεσπότης Θεὸς τῷ μακαρών προσήγαγεν Ηλία, λύσαι
τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τὸν προφήτην βιαζόμενος.
Αγει γάρ με πρὸς Ηλίαν ὁ προλαβών παιδευτής. Ο
μακάριος Ηλίας ἰδὼν τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν τῆς τοῦ
Θεοῦ καταστρηνιῶντα φιλανθρωπίας, καὶ τὸν μὲν Θεὸν
τῆς ἐκείνων θεομαχίας ανεχόμενον διηνεκώς, ἐκείνους
τῇ μακροθυμία πρὸς ῥαθυμίαν παιδοτριβουμένους ἀεὶ,
ἐπινοεί τι τοιούτον κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς ἀγα-
θότητος· ἀποφαίνεται κατ' αὐτῶν. Εἶτα εἰδὼς ὅτι τὸν
τῶν δικαίων ζῆλον δυσωπεῖται Θεός, βουλόμενος τοὺς
Ἰουδαίους κολάσαι, καὶ φοβούμενος τὴν θείαν χρηστότης
τα μικροῖς δάκρυσιν εὐθὺς θεραπευομένην, ἀποφαίνεται
κατ' αὐτῶν τιμωρίαν, καὶ ὅρκῳ τὴν τιμωρίαν δεσμεί,
ἵνα τὸν ὄρχον Θεὸς δυσωπούμενος, μὴ λύσῃ τὴν κατ'
ἐκείνων ἀπόφασιν. Αγαθός, φησί, περὶ αὐτοὺς ὁ Θεὸς
καὶ μικροῖς παρ' αὐτῶν θεραπεύεται δάκρυσι, ταῦτα δὲ
τούτους εἰς εἰδωλολατρείαν παιδοτριβεί. Ζῇ Κύριος,
φησίν, οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετός.
Εἶτα, ὡς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ἀνειφθεγγομένου· Τί οὖν,
ἂν κολακευθῶ παρ' ἐκείνων διὰ μετανοίας, Ηλία, ἂν δά-
κρυα προσφέροντας ἐκείνους θεάσωμαι, ἂν ἐπὶ τὰς
πλημμελείας μετανοοῦντας, εὐθὺς μὴ δώσω υετόν; Ου,
τῇ Κύριος, εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Ου, ζῇ Κύριος.
Ἐκεῖνοι, φησίν, εἰδώλοις προσήλωνται, ἐγὼ δὲ κατὰ τῆς
τῆς ὀμνύω θεότητος. Δείξόν μου τὸν ὅρκον τὸν κατὰ σοῦ
δυνατὴν, ἵνα καὶ διὰ τούτου μάθωσι τὴν τῶν εἰδώλων
ἀσθένειαν. Οὔ, ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται, φησί, τὰ ἔτη
ταῦτα δρόσος καὶ νετὸς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματος
μου. Ούχ, όταν, φησί, σοὶ δόξῃ, λύσεις την τιμωρίαν
(σοὶ γὰρ ἀεὶ δοκεῖ τὸ φιλανθρωπεύεσθαι), ἀλλ' ὅταν περὶ
αὐτῶν ἱκετεύσω, ὅταν ἐμοῦ κρίναντος, ὅταν ἀρκοῦσαν
ἐπιδείξωνται τὴν τῆς ψυχῆς μεταμέλειαν. Ἠδέσθη τὴν
προφητικὴν ἀπόφασιν ὁ Θεὸς, ἐτίμησεν ὅρκον τὸν εἰς
αὐτόν. Συνείχετο τοίνυν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ τὸν
προφήτην αιδούμενος, καὶ τὸν λαὸν τῷ λιμῷ κολαζόμενον
ἐλεῶν. Τί οὖν ποιεί; Συγκολάζει τῷ λαῷ τὸν προφήτην,
ἵνα τῇ τοῦ λιμοῦ καὶ αὐτὸς συνεχόμενος τιμωρία βου-
λεύσηταί τι περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐνόρκου φιλάνθρω-
πον· καὶ συγκολάζει μὲν τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἐπικου-
φίζει δὲ τῷ [601] προφήτῃ τὴν τιμωρίαν, οὐδὲ αὐτὴν
τὴν τῆς φιλανθρωπίας ὁδὸν ἄνευ τῆς σοφίας ποιούμενος.
Τρέφει γὰρ τὸν προφήτην διὰ πετεινῶν μισοτέκνων·
μισότεκνος γὰρ ὁ κόραξ γονεύς, καὶ ἃ τίκτει μὴ τρέ
φων. Τοῦτο γοῦν ὁ προφήτης Δαυίδ αινιττόμενος έλεγε·
Καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις
αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, μᾶλλον δὲ
πάντες νεοσσοὶ πρὸς τὴν τῆς τροφῆς τῆς οἰκείας συλλο
τὴν ἀσθενοῦσιν, ἔχουσι δὲ τοὺς γονέας παιδοτροφούντας,
αποστέρηνται δὲ τούτου οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, ὅμως δὲ
διαμένει τῶν κοράκων τὸ γένος παρὰ τῶν γονέων μὴ
διατρεφόμενον, δεικνὺς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν δ
Δαυΐδ, ἀνατίθησι τὴν ἐκείνων διατροφὴν τῷ Θεῷ. Κε-
χηνότες γὰρ εἰς ἀέρα τῶν κοράκων οἱ νεοστοὶ, καὶ παρὰ
των γονέων μὴ τρεφόμενοι, ἔχουσιν αὐτοὶ ζώα μικρά
τινα τὴν θείαν ἐπιπέμπουσαν πρόνοιαν διακονούμενα,
καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἀέρος ἐκεῖνα δεχόμενοι, πρὸς αὔξησιν
τρέφονται. Διὰ τοῦτό φησι· Τοῖς νεοσσοῖς τῶν κορα.
κων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ τοίνυν μισο-
τεκνίαν ὁ Ἠλίας κατὰ Ἰουδαίων ὡς τέκνων ἀχρήστων
ἀνέλαβε, διὰ μισοτέκνων πατέρων πρεσβεύεται πρὸς αὐ
τὸν ὁ Θεὸς, μονονουχί τοῦτο πρὸς τὸν Ηλίαν σεσιγημένως
βοῶν· Μὴ τοσαύτη παρὰ σοὶ κατὰ Ἰουδαίων μισοτεχνία,
ἔση τοῖς κόραξι κατὰ τῶν νεοσσῶν τῶν οἰκείων ; Αλλ'
ὥρα νῦν μεταβεβλημένους τους κόρακας· ἦρα τὴν ἐκεί
νων, ὦ Ηλία, φιλανθρωπίαν· οἱ περὶ τοὺς οἰκείους ἀπο
άνθρωποι νεοσσούς, σου γίνονται ξενοδόχοι φιλότιμοι.
Ατοπόν ἐστιν, ὦ Ηλία, τοὺς μὲν κόρακας μεσίτας για
νεσθαι πρὸς σὲ τῆς παρ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας, σὲ δὲ με
σίτην τοῖς Ἰουδαίοις μὴ γίνεσθαι τῆς παρ' ἐμοῦ κατ'
αὐτῶν τιμωρίας. Διδέσθητι τὴν τῶν κοράκων μεταβολήν,
καὶ γενοῦ περὶ τοὺς Ἰουδαίους χρηστός· ἐγὼ γὰρ τιμώ
σου μὲν τὴν ἀπόφασιν, κἀκείνους δὲ κολαζομένους
οἰκτείρω. ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς τὸν Ἠλίαν οὐκ ἐνδιδόν
τα, συστέλλει πάλιν τὴν διὰ τῶν κοράκων τροφήν, πρὸς
καταλλαγὰς αὐτὸν βιαζόμενος, ἵνα τῷ λιμῷ βιασθεὶς τὴν
ἀπόφασιν κἂν δι᾿ ἑαυτοῦ λύσῃ. Ὁ δὲ καὶ τῶν κοράκων
συσταλέντων ἠνείχετο Λιμώξω, φησί, μόνον τοὺς δυσ
σεβοῦντας ἴδω κολαζομένους· ἀπόλοιτό μου τὸ σῶμα μετὰ
τούτων λιμῷ κολαζόμενον. Εκλειπούσης τοίνυν της δια
τῶν κοράκων τροφῆς, καὶ χρόνου διελθόντος πολλού, πά
δεν συσχεθεὶς ὁ Ἠλίας ἐφ᾽ ἕτερον μεθίσταται τόπον, καὶ
τῷ λιμῷ συνθλιβόμενος ἄπεισι, καὶ γίνεται ικέτης
εθνικῆς, καὶ ταύτης χήρας καὶ πενομένης. Καὶ βουλόμε
νος δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς γενέσθαι φιλανθρωπότερον, ἐπειδὴ
τότε τοῖς Ἰουδαίοις ἀπείρητο ἡ μετὰ ἐθνῶν συνουσία,
προλαμβάνων προκαταγγέλλει τὸ γενησόμενον· Ανα
στηθι, φησὶν, ἐντεῦθεν, καὶ ἄπελθε εἰς Σαρεφθὰ τῆς
Σιδωνίας, καὶ ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα γυναικὶ εθνική
τοῦ διατρέφειν σε· ἵνα ἀκούσας το, Εθνική, μυσάζηται
τὴν τροφὴν, καὶ παρακαλέσῃ τὸν Θεὸν εἰς χορηγίαν τῶν
ὄμβρων. Ὁ δὲ οὐδὲ πρὸς ταύτην τὴν φωνὴν ἐχαυνοῦτο,
ἀλλ' ἔτρεχε πρὸς τὴν τῆς ἐθνικῆς διατροφήν· καὶ τὸ δὴ
μείζον, παρασκευάζει την χήραν ὁ Θεὸς εὐθὺς αὐτῷ
πεινῶντι λαλῆσαι ῥήματα σκληρά, πανταχόθεν αὐτὸν εἰς
χρηστότητα συνελαύνων. Τί οὖν ἡ ἐθνικὴ πρὸς αὐτόν ;
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου. Καὶ πόθεν τῇ ἐθνικῇ τὸ εἰπεῖν,
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου; Προλαβὼν ὁ Θεὸς δείκνυσι τὸν
προφήτην τῇ χήρα κατ' ὀπτασίαν· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ τῷ
προφήτῃ ὁ Θεὸς ἐπεβόα· Ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα του
ναικὶ τοῦ διαθρέψαι σε. Έδειξεν ὁ Θεὸς προλαβὼν τῇ
γυναικὶ τοῦ προφήτου τὸ σχῆμα, την μορφήν, τὴν ήλι
κίαν, την μέλλουσαν αίτησιν. Ὅθεν μετὰ τὸ παραστῆναι
τὸν προφήτην, ὑπεμνήσθη τῆς ὀπτασίας ή χήρα· εἶδεν
αὐτὸν τοιοῦτον, οἷος αὐτῇ κατ' ὀπτασίαν ἐφάνη. Εντεῦθεν
οὖν γνοῦσα θείαν εἶναι τὴν ἀποκάλυψιν, εὐθὺς ἐπιστάντι
τῷ προφήτῃ [ἐβόα] καὶ αἰτήσαντι τροφήν. ἐβόα·
Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου· οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ'
ἢ δρὰξ αλεύρου ἐν τῇ ὑδρίᾳ, καὶ ὀλίγον ἔλαιον ἐν
τῷ καμψάκῃ· καὶ εἰσελθοῦσα ποιήσω ταύτην ἐμαυτῇ
καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανού
μεθα. Εὐθὺς ἀπογνώσεως ἢ δόσεως ῥήματα. Οὐκ ἔστι μοι
εγκρυφίας, ἀλλ' ἡ δρὰξ ἀλεύρου [602] ταύτην είσαι
θοῦσα ποιήσω ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ
φαγούμεθα καὶ ἀποθανούμεθα. Οὐδὲν ἡμῖν, φησί, τὸ
περιλειπόμενον ἕτερον, τῆς δρακος δαπανηθείσης, η θά
νατος. "Ηρξατό τι πάσχειν πρὸς τὴν φωνὴν ὁ Ἠλίας.
Ἐμοῦ, φησί, πλείονι αὕτη παγκρατιάζει λιμῷ· ἐγὼ κἂν
μόνος πεινῶ, αὕτη δὲ μετὰ τῶν τέκνων λιμώττει. Μὴ
γένωμαι πρόξενος τῇ ξενοδόχῳ θανάτου. Τί ούν; Ὥσπερ
εἶπον, χαυνοῦται πρὸς τὴν φωνὴν, ἄρχεται λοιπόν φιλ
ανθρωπίας ἐν ἑαυτῷ περιφέρειν μελέτην· Οὐκ ἐκλείψει,
φησὶν, ὁ καμψάκης τοῦ ἐλαίου, οὐδὲ ἡ ὑδρία του
αλεύρου, ἕως τοῦ δοῦται Κύριον ὑπτὸν ἐπὶ τῆς γῆς.
Ηδη μικρὸν τὴν τῶν ὄμβρων ὑποφθέγγεται δόσιν. Πριν
τῷ λιμῷ δαμασθῆναι, οὐκ ἐπέτρεπε Θεῷ τὴν περὶ τοὺς
ὄμβρους φιλανθρωπίαν, ἀλλ' ἔλεγεν· Οὐκ ἔσται τὰ ἔτη
ταῦτα δρόσος ἢ ὑστὸς ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ διὰ λόγου
στόματός μου. Νῦν δὲ ἐπιτρέπει, καὶ ἤδη τὸ τῆς λύσεως
ὑπαγορεύει προοίμιον, ἀλλ' ὑπηγόρευε μὲν οὔπω δὲ
προσῆγε τὴν αἴτησιν. Τί οὖν ἡ τῆς φιλανθρωπίας πηγή ;
Πάλιν αὐτῷ τρίτην μηχανὴν φιλανθρωπίας προσάγει και
λεύει γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ τῆς χήρας παιδίου μεταστῆναι
τοῦ σώματος. Τιμων μὲν γὰρ τὸν προφήτην, τὴν εὐ
λογίαν οὐκ ἔλυεν, οὐδὲ ἐπιλείψαι την καμψάκην ἐποίει,
ὥστε πρὸς ἀνάγκην αὐτὸν συνελαθῆναι φιλανθρωπίας.
*Ην γὰρ ὕβρις τῷ προφήτῃ, εἰ τὰ τῆς εὐλογίας ανετρά
πη τῆς παρ' αὐτοῦ· καὶ τῆς ἐθνικῆς δὲ χήρας τοῦτο τὴν
πίστιν κατέβλαπτεν, ὡς ἀπὸ συντυχίας τῆς εὐλογίας
PG 56:585ἐπιτυχούσης μικρόν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς τὴν μὲν εὐλο-γίαν οὐκ ἀνατρέπει, τρίτην δὲ προσάγει μηχανὴν τῷ προφήτῃ· ποιεῖ γὰρ τὸ τῆς χήρας ἀποθανεῖν παιδίον, τὸν προφήτην εἰς ἀνάγκην ὠθῶν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀξιώ-σεως. Ἡ γὰρ χήρα, τεθνηκότος τοῦ τέκνου, περιέστη τὸν προφήτην σὺν δάκρυσιν. Εἴθε, φησὶ, λιμῷ προ-απολώλειν, καὶ πρὸ τῆς σῆς εὐλογίας ἀποτεθνήκειν, ἢ τοῦ υἱοῦ ἐγεγόνειν θεατὶς τεθνεῶτος. Ἠσχύνετο τὸ συμ-βὰν ὁ προφήτης· Οὗτοι, φησὶ τῇ χήρᾳ, τῆς εἰς ἐμὲ ξενοδοχίας οἱ μισθοί; Πρὸ τῆς ἐμῆς δεξιώσεως, εὔτε-κνος· μετὰ τὴν δεξίωσιν τὴν ἐμὴν περὶ τέκνον τὸ φι-λούμενον παρ’ αὐτῇ θρηνῳδία. Αἰσχυνόμενος τὸ συμβὰν585 586 SPURIA. δέξαι μου καὶ τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους· ἐπειδή με ταῖς τῆς φιλανθρωπίας ὠδῖσι συνεχόμενον ἔγνως, ἄκους μου λοιπόν φανερώτερον. Ωδίνω τῆς τιμωρίας τὴν λύσιν, ἐπείγομαι πρὸς χορηγίαν καταλλαγών, απ σχύνομαι τῶν κολαζομένων τὰ δάκρυα. Πάντες ἁμαρ τωλοί, ὦ προφῆτα, κρατοῦσί μου φιλανθρωπίας χειρό γραφον· μή με ποιήσῃς παρ' αὐτοῖς ψευδολόγον βυζ φανῆναι. Ακουε δὲ καὶ τῶν τοῦ γραμματείου φωνῶν, ἄσπερ οἶδας καὶ αὐτός· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν. Υπέταξεν ὁ Ἠλίας τὰ ὦτα, ὑπέθηκε τὴν ψυχὴν τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ λαλουμένοις. Πορεύθητι, φησί, καὶ ὄρθητι τῷ Αχαάβ. Οὐ καταλλασσόμενος χωρίς σου καταλλάσσομαι· σὺ παράσχου τοῖς κολαζομένας τὴν χάριν. Ἐγὼ λάθρα πρὸς σὲ ὑπὲρ ἐκείνων πρεσβεύομαι· σὺ δὲ γενοῦ τῶν καταλλαγῶν χορηγός φανερός. Πορεύ θητι, καὶ ὄρθητι τῷ Ἀχαάβ, καὶ δώσω ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Σὺ τὰς καταλλαγὰς καταμήνυσον, σὺ τὴν τῶν ὄμβρον χορηγίαν ἀπόφηναι· ἐγὼ δὲ ταῖς σαῖς ἀποφά σεσιν ὑπογράφω. Ετρεχεν οὖν καὶ ἄκων καὶ ἐκὼν ὁ Ηλίας, καὶ τοὺς ὁμέρους εὐηγγελίζετο· ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτῶν ἀσέβειαν θεασάμενος, ἐμελέτα τινὰ τιμω μίας κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν λυπηράν. Τί οὖν ὁ Θεός ; Ορῶν αὐτὸν μὴ χωροῦντα πρὸς φιλανθρωπίαν τὴν τῶν πταιόντων, χωρίζει τον Ηλίαν τῆς μετὰ τῶν ἁμαρτω λῶν κατοικήσεως. Εγώ, φησίν, ὦ Ηλία, οἶδά σου τὸν ζῆλον, δυσωπου μαί σου τὴν πολιτείαν· ἐλεῶ δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἡνίκα ἂν ὑπὲρ τὸ μέτρον κολάζωνται· σὺ δὲ δεινὸς εἶ ἔκδικος τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῶν ἀνθρώπων γένος συνεχώς πλημμελούν. Χωρίζω τοίνυν ὑμᾶς τῆς μετ' αλλήλων κατοικήσεως. Ανάβηθι ὡς εἰς οὐρανὸν, φέρειν ἁμαρτωλοὺς μὴ δυνάμενος· ἐγὼ δὲ ἐπιδημήσω τῇ γῇ. "Αν ἐπὶ πολὺ, φησί, συμμένης ἁμαρτωλοῖς, ἐκε τριβήσεται ἐκεῖνο τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, παρὰ σοῦ συνεχώς κολαζόμενον. Τί οὖν; Μετάστηθι ὡς εἰς οὐ- ρανούς, ὦ Ηλία· οὐ δύναται γὰρ πῦρ συνοικεῖν και λάμῃ. Δίδωμί σοι συνοικούντας αναμαρτήτους· τοῖς τῶν ἀγγέλων σε συγκατοικίζω χοροῖς. Μετάστηθι σὺ πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐγὼ δὲ ἁμαρτωλοῖς ἐνδημήτω, ὁ φέρειν ἐπὶ τῶν ὤμων τὸ πεπλανημένον δυνάμενος πρόβατον, ὁ λέγων πρὸς πάντας τοὺς ἁμαρτωλούς· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιώντες, ἐγὼ οὐ κολάσω ὑμᾶς, ἀλλ' ἀνα παύσω ὑμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἐπιτυχούσης μικρόν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς τὴν μὲν εύλο- γίαν οὐκ ἀνατρέπει, τρίτην δὲ προσάγει μηχανὴν τῷ προφήτῃς ποιεῖ γὰρ τὸ τῆς χήρας ἀποθανεῖν παιδίον, τὸν προφήτην εἰς ἀνάγκην ὠθῶν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀξιώ- σεως. Η γὰρ χήρα, τεθνηκότος του τέκνου, περιέστη τὸν προφήτην σὺν δάκρυσιν. Είθε, φησί, λιμῷ προς απολώλειν, καὶ πρὸ τῆς σῆς εὐλογίας αποτεθνήκειν, ἢ τοῦ υἱοῦ ἐγεγόνειν θεατὶς τεθνεῶτος. Ισχύνετο τὸ συμ- σὰν ὁ προφήτης· Οὗτοι, φησὶ τῇ χήρα, τῆς εἰς ἐμὲ ξενοδοχίας οι μισθοί; Πρὸ τῆς ἐμῆς δεξιώσεως, είτε κνος· μετὰ τὴν δεξίωσιν τὴν ἐμὴν περὶ τέκνον τὸ φι λούμενον παρ' αὐτῇ θρηνωδία. Αἰσχυνόμενος τὸ συμβάν ὁ Ἠλίας, καὶ καθ' ἑαυτὸν περιστρέφων τὸ πρᾶγμα, ᾔσθετο τέχνην οὖσαν τοῦ πάντων Δεσπότου τὸ γεγενη μένον, ᾔσθετο τὴν τέχνην τὴν θείαν. Καὶ τί φησιν; Οι μοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατ οικῶ μετ' αὐτῆς. Τί δέ ἐστιν ὁ βούλεται λέγειν ; Παρά σοῦ, φησίν, ἡ περὶ τῆς γυναικός πρός με μαρτυρία σύ, φησίν, εἶπας· Ἐντελοῦμαι γυναικὶ χήρα του δια θρέψαι σε, πάντως τῇ τῆς γυναικός μαρτυρῶν ὡς εὐσεβεῖ προαιρέσει. Πρὸς ταύτην ἐξ ἐκείνων με τῶν τόπων μετέστησας, καὶ ἦν τετίμηκας τῇ παρὰ σοῦ μαρ- τυρίᾳ, ταύτην νῦν τῷ τοῦ τέκνου τιμωρῇ θανάτῳ; Οι μοι, Κύριε, ο μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατ οικῶ μετ' αὐτῆς, σὺ ἐθανάτωσας τὸν υἱὸν αὐτῆς! Οὐκ ἔστι, φησί, τὸ συμβάν τῆς φύσεως θάνατος τῆς τέχνης τῆς σῆς τὸ γεγενημένον, μηχανᾶσαι κατ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας ἀνάγκην, ἵν᾽ ὅταν εἴπω πρὸς σέ, Κύριε, τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν νενεκρωμένον ἐλέησον, ἀντι- φθέγξῃ καὶ σὺ πρός με· Τὸν υἱόν μου τὸν Ἰσραὴλ ἐλέη- σον. Πρὸς φιλανθρωπίαν ὠθεῖς με· αἰσθάνομαι σου τῶν τεχνασμάτων, ὦ Δέσποτα, ἵνα όταν εἴπω σοι, Τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν τεθνεῶτα διάσωσον, ἀντιφθέγξῃ καὶ αὐ- τὸς πρός με· Τὸν Ἰσραὴλ σὺ τῷ λιμῷ νενεκρωμένον κατοίκτειρον. Αἰτεῖς με χάριν, ἀνταιτήθητι χάριν· λύ- σον τοῦ λιμοῦ τὴν ἀπόφασιν, καὶ λύω του θανάτου τὴν ψῆφον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς Ἠλίαν, πολλοῖς ἐκδαμα- σθέντα, καὶ γεγενημένον φιλανθρωπότερον, τότε λοιπὸν προσάγει φανερώτερον πρὸς αὐτὸν τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους, ὡς οὐκέτι λοιπὸν τὴν τῆς τιμωρίας λύσιν λογιζόμενον ύβριν. Πορεύθητι, φησί. Πρεσβείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν δοῦλον ῥήματα· αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς περὶ φιλανθρωπίας πρὸς τὸν δοῦλον πρεσβεύει. Πορεύ θητι, φησίν. Ἐπειδὴ ἐγένου, φησί, φιλανθρωπότερο;, MONITUM In hunc sermonem hæc loquitur Fronto Ducæus in Notis : ‹ Chrysostomo tribuit hunc sermonem non Codex solum Mediceus, sed et catalogus quidam manuscriptus ejus concionum, Mediolano ad nos missus, et ita inscriptus, πίναξ ὁμιλιῶν τῆς βίβλου των μαργαριτῶν, inter quas quinquagesima titulum addit, εἰς τὸν Ἰωσήφ. Nacti sumus et veterem interpretationem Latinam in membranis collectis ex ruderibus Abba- tiæ cujusdam in Tarbellis dirute. Huc accedit similitudo et quasi germanitas initii, multarumque partium ejus et orationis septimæ Basilii et Seleuciensis nuper edita, Εἰς τὸν Ἰωσήφ, p. 70, τοῖς μὲν τὰ μακρὰ πελάγη διαπερώσιν. Cum merito scripserit Photius in Bibliotheca, idcirco hunc potius Seleuciensem videri Chrysostomi fuisse contubernalem, quam illum Caesariensem cpiscopum : πολλὰ γὰρ ἔχνη τῶν ἐκείνου λόγων καὶ νοημάτων, καὶ μάλιστα τοῦ κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ἐν τοῖς τοῦ Βασιλείου λόγοις ἐπι- φαίνεται : Multa enim in Basilii orationibus vestigia illius orutionum, et sententiarum illius apparebant : eorum præsertim quæ sunt ex sacra Scriptura deprompta. Sed aliter tamen censet de contubernali Chry- sostomi illustrissimus Annalium Ecclesiasticorum auctor, Tom. 4, diversum nimirum a Seleuciensi fuisse.
ὁ Ἠλίας, καὶ καθ’ ἑαυτὸν περιστρέφων τὸ πρᾶγμα, ᾔσθετο τέχνην οὖσαν τοῦ πάντων Δεσπότου τὸ γεγενη-μένον, ᾔσθετο τὴν τέχνην τὴν θείαν. Καὶ τί φησιν; Οἴ-μοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ’ ἧς ἐγὼ κατ-οικῶ μετ’ αὐτῆς Τί δέ ἐστιν ὃ βούλεται λέγειν; Παρὰ σοῦ, φησὶν, ἡ περὶ τῆς γυναικὸς πρός με μαρτυρία· σὺ, φησὶν, εἶπας· Ἐντελοῦμαι γυναικὶ χήρᾳ τοῦ δια-θρέψαι σε, πάντως τῇ τῆς γυναικὸς μαρτυρῶν ὡς εὐσεβεῖ προαιρέσει. Πρὸς ταύτην ἐξ ἐκείνων με τῶν τόπων μετέστησας, καὶ ἣν τετίμηκας τῇ παρὰ σοῦ μαρ-τυρίᾳ, ταύτην νῦν τῷ τοῦ τέκνου τιμωρῇ θανάτῳ; Οἴ-μοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ’ ἧς ἐγὼ κατ-οικῶ μετ’ αὐτῆς, σὺ ἐθανάτωσας τὸν υἱὸν αὐτῆς Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸ συμβὰν τῆς φύσεως θάνατος· τῆς τέχνης τῆς σῆς τὸ γεγενημένον, μηχανᾶσαι κατ’ ἐμοῦ φιλανθρωπίας ἀνάγκην, ἵν’ ὅταν εἴπω πρὸς σὲ, Κύριε, τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν νενεκρωμένον ἐλέησον, ἀντι-φθέγξῃ καὶ σὺ πρός με· Τὸν υἱόν μου τὸν Ἰσραὴλ ἐλέη-σον. Πρὸς φιλανθρωπίαν ὠθεῖς με· αἰσθάνομαί σου τῶν τεχνασμάτων, ὦ Δέσποτα, ἵνα ὅταν εἴπω σοι, Τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν τεθνεῶτα διάσωσον, ἀντιφθέγξῃ καὶ αὐ-τὸς πρός με· Τὸν Ἰσραὴλ σὺ τῷ λιμῷ νενεκρωμένον κατοίκτειρον. Αἰτεῖς με χάριν, ἀνταιτήθητι χάριν· λῦ-σον τοῦ λιμοῦ τὴν ἀπόφασιν, καὶ λύω τοῦ θανάτου τὴν ψῆφον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς Ἠλίαν, πολλοῖς ἐκδαμα-σθέντα, καὶ γεγενημένον φιλανθρωπότερον, τότε λοιπὸν προσάγει φανερώτερον πρὸς αὐτὸν τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους, ὡς οὐκέτι λοιπὸν τὴν τῆς τιμωρίας λύσιν λογιζόμενον ὕβριν. Πορεύθητι, φησί. Πρεσβείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν δοῦλον ῥήματα· αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς περὶ φιλανθρωπίας πρὸς τὸν δοῦλον πρεσβεύει. Πορεύ-θητι, φησίν. Ἐπειδὴ ἐγένου, φησὶ, φιλανθρωπότερος,585 586 SPURIA. δέξαι μου καὶ τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους· ἐπειδή με ταῖς τῆς φιλανθρωπίας ὠδῖσι συνεχόμενον ἔγνως, ἄκους μου λοιπόν φανερώτερον. Ωδίνω τῆς τιμωρίας τὴν λύσιν, ἐπείγομαι πρὸς χορηγίαν καταλλαγών, απ σχύνομαι τῶν κολαζομένων τὰ δάκρυα. Πάντες ἁμαρ τωλοί, ὦ προφῆτα, κρατοῦσί μου φιλανθρωπίας χειρό γραφον· μή με ποιήσῃς παρ' αὐτοῖς ψευδολόγον βυζ φανῆναι. Ακουε δὲ καὶ τῶν τοῦ γραμματείου φωνῶν, ἄσπερ οἶδας καὶ αὐτός· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν. Υπέταξεν ὁ Ἠλίας τὰ ὦτα, ὑπέθηκε τὴν ψυχὴν τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ λαλουμένοις. Πορεύθητι, φησί, καὶ ὄρθητι τῷ Αχαάβ. Οὐ καταλλασσόμενος χωρίς σου καταλλάσσομαι· σὺ παράσχου τοῖς κολαζομένας τὴν χάριν. Ἐγὼ λάθρα πρὸς σὲ ὑπὲρ ἐκείνων πρεσβεύομαι· σὺ δὲ γενοῦ τῶν καταλλαγῶν χορηγός φανερός. Πορεύ θητι, καὶ ὄρθητι τῷ Ἀχαάβ, καὶ δώσω ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Σὺ τὰς καταλλαγὰς καταμήνυσον, σὺ τὴν τῶν ὄμβρον χορηγίαν ἀπόφηναι· ἐγὼ δὲ ταῖς σαῖς ἀποφά σεσιν ὑπογράφω. Ετρεχεν οὖν καὶ ἄκων καὶ ἐκὼν ὁ Ηλίας, καὶ τοὺς ὁμέρους εὐηγγελίζετο· ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτῶν ἀσέβειαν θεασάμενος, ἐμελέτα τινὰ τιμω μίας κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν λυπηράν. Τί οὖν ὁ Θεός ; Ορῶν αὐτὸν μὴ χωροῦντα πρὸς φιλανθρωπίαν τὴν τῶν πταιόντων, χωρίζει τον Ηλίαν τῆς μετὰ τῶν ἁμαρτω λῶν κατοικήσεως. Εγώ, φησίν, ὦ Ηλία, οἶδά σου τὸν ζῆλον, δυσωπου μαί σου τὴν πολιτείαν· ἐλεῶ δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἡνίκα ἂν ὑπὲρ τὸ μέτρον κολάζωνται· σὺ δὲ δεινὸς εἶ ἔκδικος τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῶν ἀνθρώπων γένος συνεχώς πλημμελούν. Χωρίζω τοίνυν ὑμᾶς τῆς μετ' αλλήλων κατοικήσεως. Ανάβηθι ὡς εἰς οὐρανὸν, φέρειν ἁμαρτωλοὺς μὴ δυνάμενος· ἐγὼ δὲ ἐπιδημήσω τῇ γῇ. "Αν ἐπὶ πολὺ, φησί, συμμένης ἁμαρτωλοῖς, ἐκε τριβήσεται ἐκεῖνο τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, παρὰ σοῦ συνεχώς κολαζόμενον. Τί οὖν; Μετάστηθι ὡς εἰς οὐ- ρανούς, ὦ Ηλία· οὐ δύναται γὰρ πῦρ συνοικεῖν και λάμῃ. Δίδωμί σοι συνοικούντας αναμαρτήτους· τοῖς τῶν ἀγγέλων σε συγκατοικίζω χοροῖς. Μετάστηθι σὺ πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐγὼ δὲ ἁμαρτωλοῖς ἐνδημήτω, ὁ φέρειν ἐπὶ τῶν ὤμων τὸ πεπλανημένον δυνάμενος πρόβατον, ὁ λέγων πρὸς πάντας τοὺς ἁμαρτωλούς· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιώντες, ἐγὼ οὐ κολάσω ὑμᾶς, ἀλλ' ἀνα παύσω ὑμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἐπιτυχούσης μικρόν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς τὴν μὲν εύλο- γίαν οὐκ ἀνατρέπει, τρίτην δὲ προσάγει μηχανὴν τῷ προφήτῃς ποιεῖ γὰρ τὸ τῆς χήρας ἀποθανεῖν παιδίον, τὸν προφήτην εἰς ἀνάγκην ὠθῶν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀξιώ- σεως. Η γὰρ χήρα, τεθνηκότος του τέκνου, περιέστη τὸν προφήτην σὺν δάκρυσιν. Είθε, φησί, λιμῷ προς απολώλειν, καὶ πρὸ τῆς σῆς εὐλογίας αποτεθνήκειν, ἢ τοῦ υἱοῦ ἐγεγόνειν θεατὶς τεθνεῶτος. Ισχύνετο τὸ συμ- σὰν ὁ προφήτης· Οὗτοι, φησὶ τῇ χήρα, τῆς εἰς ἐμὲ ξενοδοχίας οι μισθοί; Πρὸ τῆς ἐμῆς δεξιώσεως, είτε κνος· μετὰ τὴν δεξίωσιν τὴν ἐμὴν περὶ τέκνον τὸ φι λούμενον παρ' αὐτῇ θρηνωδία. Αἰσχυνόμενος τὸ συμβάν ὁ Ἠλίας, καὶ καθ' ἑαυτὸν περιστρέφων τὸ πρᾶγμα, ᾔσθετο τέχνην οὖσαν τοῦ πάντων Δεσπότου τὸ γεγενη μένον, ᾔσθετο τὴν τέχνην τὴν θείαν. Καὶ τί φησιν; Οι μοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατ οικῶ μετ' αὐτῆς. Τί δέ ἐστιν ὁ βούλεται λέγειν ; Παρά σοῦ, φησίν, ἡ περὶ τῆς γυναικός πρός με μαρτυρία σύ, φησίν, εἶπας· Ἐντελοῦμαι γυναικὶ χήρα του δια θρέψαι σε, πάντως τῇ τῆς γυναικός μαρτυρῶν ὡς εὐσεβεῖ προαιρέσει. Πρὸς ταύτην ἐξ ἐκείνων με τῶν τόπων μετέστησας, καὶ ἦν τετίμηκας τῇ παρὰ σοῦ μαρ- τυρίᾳ, ταύτην νῦν τῷ τοῦ τέκνου τιμωρῇ θανάτῳ; Οι μοι, Κύριε, ο μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατ οικῶ μετ' αὐτῆς, σὺ ἐθανάτωσας τὸν υἱὸν αὐτῆς! Οὐκ ἔστι, φησί, τὸ συμβάν τῆς φύσεως θάνατος τῆς τέχνης τῆς σῆς τὸ γεγενημένον, μηχανᾶσαι κατ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας ἀνάγκην, ἵν᾽ ὅταν εἴπω πρὸς σέ, Κύριε, τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν νενεκρωμένον ἐλέησον, ἀντι- φθέγξῃ καὶ σὺ πρός με· Τὸν υἱόν μου τὸν Ἰσραὴλ ἐλέη- σον. Πρὸς φιλανθρωπίαν ὠθεῖς με· αἰσθάνομαι σου τῶν τεχνασμάτων, ὦ Δέσποτα, ἵνα όταν εἴπω σοι, Τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν τεθνεῶτα διάσωσον, ἀντιφθέγξῃ καὶ αὐ- τὸς πρός με· Τὸν Ἰσραὴλ σὺ τῷ λιμῷ νενεκρωμένον κατοίκτειρον. Αἰτεῖς με χάριν, ἀνταιτήθητι χάριν· λύ- σον τοῦ λιμοῦ τὴν ἀπόφασιν, καὶ λύω του θανάτου τὴν ψῆφον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς Ἠλίαν, πολλοῖς ἐκδαμα- σθέντα, καὶ γεγενημένον φιλανθρωπότερον, τότε λοιπὸν προσάγει φανερώτερον πρὸς αὐτὸν τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους, ὡς οὐκέτι λοιπὸν τὴν τῆς τιμωρίας λύσιν λογιζόμενον ύβριν. Πορεύθητι, φησί. Πρεσβείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν δοῦλον ῥήματα· αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς περὶ φιλανθρωπίας πρὸς τὸν δοῦλον πρεσβεύει. Πορεύ θητι, φησίν. Ἐπειδὴ ἐγένου, φησί, φιλανθρωπότερο;, MONITUM In hunc sermonem hæc loquitur Fronto Ducæus in Notis : ‹ Chrysostomo tribuit hunc sermonem non Codex solum Mediceus, sed et catalogus quidam manuscriptus ejus concionum, Mediolano ad nos missus, et ita inscriptus, πίναξ ὁμιλιῶν τῆς βίβλου των μαργαριτῶν, inter quas quinquagesima titulum addit, εἰς τὸν Ἰωσήφ. Nacti sumus et veterem interpretationem Latinam in membranis collectis ex ruderibus Abba- tiæ cujusdam in Tarbellis dirute. Huc accedit similitudo et quasi germanitas initii, multarumque partium ejus et orationis septimæ Basilii et Seleuciensis nuper edita, Εἰς τὸν Ἰωσήφ, p. 70, τοῖς μὲν τὰ μακρὰ πελάγη διαπερώσιν. Cum merito scripserit Photius in Bibliotheca, idcirco hunc potius Seleuciensem videri Chrysostomi fuisse contubernalem, quam illum Caesariensem cpiscopum : πολλὰ γὰρ ἔχνη τῶν ἐκείνου λόγων καὶ νοημάτων, καὶ μάλιστα τοῦ κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ἐν τοῖς τοῦ Βασιλείου λόγοις ἐπι- φαίνεται : Multa enim in Basilii orationibus vestigia illius orutionum, et sententiarum illius apparebant : eorum præsertim quæ sunt ex sacra Scriptura deprompta. Sed aliter tamen censet de contubernali Chry- sostomi illustrissimus Annalium Ecclesiasticorum auctor, Tom. 4, diversum nimirum a Seleuciensi fuisse.
PG 56:586δέξαι μου καὶ τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους· ἐπειδή με ταῖς τῆς φιλανθρωπίας ὠδῖσι συνεχόμενον ἔγνως, ἄκουέ μου λοιπὸν φανερώτερον. Ὠδίνω τῆς τιμωρίας τὴν λύσιν, ἐπείγομαι πρὸς χορηγίαν καταλλαγῶν, αἰ-σχύνομαι τῶν κολαζομένων τὰ δάκρυα. Πάντες ἁμαρ-τωλοὶ, ὦ προφῆτα, κρατοῦσί μου φιλανθρωπίας χειρό-γραφον· μή με ποιήσῃς παρ’ αὐτοῖς ψευδολόγον φανῆναι. Ἄκουε δὲ καὶ τῶν τοῦ γραμματείου φωνῶν, ἅσπερ οἶδας καὶ αὐτός· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν. Ὑπέταξεν ὁ Ἠλίας τὰ ὦτα, ὑπέθηκε τὴν ψυχὴν τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ λαλουμένοις. Πορεύθητι, φησὶ, καὶ ὄφθητι τῷ Ἀχαάβ. Οὐ καταλλασσόμενος χωρὶς σοῦ καταλλάσσομαι· σὺ παράσχου τοῖς κολαζομένοις τὴν χάριν. Ἐγὼ λάθρα πρὸς σὲ ὑπὲρ ἐκείνων πρεσβεύομαι σὺ δὲ γενοῦ τῶν καταλλαγῶν χορηγὸς φανερός. Πορεύ-θητι, καὶ ὄφθητι τῷ Ἀχαὰβ, καὶ δώσω ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Σὺ τὰς καταλλαγὰς καταμήνυσον, σὺ τὴν τῶν ὄμβρον χορηγίαν ἀπόφηναι· ἐγὼ δὲ ταῖς σαῖς ἀποφά-σεσιν ὑπογράφω. Ἔτρεχεν οὖν καὶ ἄκων καὶ ἑκὼν ὁ Ἠλίας, καὶ τοὺς ὄμβρους εὐηγγελίζετο· ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτῶν ἀσέβειαν θεασάμενος, ἐμελέτα τινὰ τιμω-ρίας κατ’ αὐτῶν ἀπόφασιν λυπηράν. Τί οὖν ὁ Θεός; Ὁρῶν αὐτὸν μὴ χωροῦντα πρὸς φιλανθρωπίαν τὴν τῶν πταιόντων, χωρίζει τὸν Ἠλίαν τῆς μετὰ τῶν ἁμαρτω-λῶν κατοικήσεως. Ἐγὼ, φησὶν, ὦ Ἠλία, οἶδά σου τὸν ζῆλον, δυσωποῦμαί σου τὴν πολιτείαν· ἐλεῶ δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἡνίκα ἂν ὑπὲρ τὸ μέτρον κολάζωνται· σὺ δὲ δεινὸς εἶ ἔκδικος τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῶν ἀνθρώπων γένος συνεχῶς πλημμελοῦν. Χωρίζω τοίνυν ὑμᾶς τῆς μετ’ ἀλλήλων κατοικήσεως. Ἀνάβηθι ὡς εἰς οὐρανὸν, φέρειν ἁμαρτωλοὺς μὴ δυνάμενος· ἐγὼ δὲ ἐπιδημήσω τῇ γῇ. Ἂν ἐπὶ πολὺ, φησὶ, συμμένῃς ἁμαρτωλοῖς, ἐκ-τριβήσεται ἐκεῖνο τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, παρὰ σοῦ συνεχῶς κολαζόμενον. Τί οὖν; Μετάστηθι ὡς εἰς οὐ-ρανοὺς, ὦ Ἠλία· οὐ δύναται γὰρ πῦρ συνοικεῖν κα-λάμῃ. Δίδωμί σοι συνοικοῦντας ἀναμαρτήτους· τοῖς τῶν ἀγγέλων σε συγκατοικίζω χοροῖς. Μετάστηθι σὺ πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐγὼ δὲ ἁμαρτωλοῖς ἐνδημήσω, ὁ φέρειν ἐπὶ τῶν ὤμων τὸ πεπλανημένον δυνάμενος πρόβατον, ὁ λέγων πρὸς πάντας τοὺς ἁμαρτωλούς· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες, ἐγὼ οὐ κολάσω ὑμᾶς, ἀλλ’ ἀνα-παύσω ὑμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.585 586 SPURIA. δέξαι μου καὶ τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους· ἐπειδή με ταῖς τῆς φιλανθρωπίας ὠδῖσι συνεχόμενον ἔγνως, ἄκους μου λοιπόν φανερώτερον. Ωδίνω τῆς τιμωρίας τὴν λύσιν, ἐπείγομαι πρὸς χορηγίαν καταλλαγών, απ σχύνομαι τῶν κολαζομένων τὰ δάκρυα. Πάντες ἁμαρ τωλοί, ὦ προφῆτα, κρατοῦσί μου φιλανθρωπίας χειρό γραφον· μή με ποιήσῃς παρ' αὐτοῖς ψευδολόγον βυζ φανῆναι. Ακουε δὲ καὶ τῶν τοῦ γραμματείου φωνῶν, ἄσπερ οἶδας καὶ αὐτός· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν. Υπέταξεν ὁ Ἠλίας τὰ ὦτα, ὑπέθηκε τὴν ψυχὴν τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ λαλουμένοις. Πορεύθητι, φησί, καὶ ὄρθητι τῷ Αχαάβ. Οὐ καταλλασσόμενος χωρίς σου καταλλάσσομαι· σὺ παράσχου τοῖς κολαζομένας τὴν χάριν. Ἐγὼ λάθρα πρὸς σὲ ὑπὲρ ἐκείνων πρεσβεύομαι· σὺ δὲ γενοῦ τῶν καταλλαγῶν χορηγός φανερός. Πορεύ θητι, καὶ ὄρθητι τῷ Ἀχαάβ, καὶ δώσω ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Σὺ τὰς καταλλαγὰς καταμήνυσον, σὺ τὴν τῶν ὄμβρον χορηγίαν ἀπόφηναι· ἐγὼ δὲ ταῖς σαῖς ἀποφά σεσιν ὑπογράφω. Ετρεχεν οὖν καὶ ἄκων καὶ ἐκὼν ὁ Ηλίας, καὶ τοὺς ὁμέρους εὐηγγελίζετο· ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτῶν ἀσέβειαν θεασάμενος, ἐμελέτα τινὰ τιμω μίας κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν λυπηράν. Τί οὖν ὁ Θεός ; Ορῶν αὐτὸν μὴ χωροῦντα πρὸς φιλανθρωπίαν τὴν τῶν πταιόντων, χωρίζει τον Ηλίαν τῆς μετὰ τῶν ἁμαρτω λῶν κατοικήσεως. Εγώ, φησίν, ὦ Ηλία, οἶδά σου τὸν ζῆλον, δυσωπου μαί σου τὴν πολιτείαν· ἐλεῶ δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἡνίκα ἂν ὑπὲρ τὸ μέτρον κολάζωνται· σὺ δὲ δεινὸς εἶ ἔκδικος τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῶν ἀνθρώπων γένος συνεχώς πλημμελούν. Χωρίζω τοίνυν ὑμᾶς τῆς μετ' αλλήλων κατοικήσεως. Ανάβηθι ὡς εἰς οὐρανὸν, φέρειν ἁμαρτωλοὺς μὴ δυνάμενος· ἐγὼ δὲ ἐπιδημήσω τῇ γῇ. "Αν ἐπὶ πολὺ, φησί, συμμένης ἁμαρτωλοῖς, ἐκε τριβήσεται ἐκεῖνο τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, παρὰ σοῦ συνεχώς κολαζόμενον. Τί οὖν; Μετάστηθι ὡς εἰς οὐ- ρανούς, ὦ Ηλία· οὐ δύναται γὰρ πῦρ συνοικεῖν και λάμῃ. Δίδωμί σοι συνοικούντας αναμαρτήτους· τοῖς τῶν ἀγγέλων σε συγκατοικίζω χοροῖς. Μετάστηθι σὺ πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐγὼ δὲ ἁμαρτωλοῖς ἐνδημήτω, ὁ φέρειν ἐπὶ τῶν ὤμων τὸ πεπλανημένον δυνάμενος πρόβατον, ὁ λέγων πρὸς πάντας τοὺς ἁμαρτωλούς· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιώντες, ἐγὼ οὐ κολάσω ὑμᾶς, ἀλλ' ἀνα παύσω ὑμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἐπιτυχούσης μικρόν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς τὴν μὲν εύλο- γίαν οὐκ ἀνατρέπει, τρίτην δὲ προσάγει μηχανὴν τῷ προφήτῃς ποιεῖ γὰρ τὸ τῆς χήρας ἀποθανεῖν παιδίον, τὸν προφήτην εἰς ἀνάγκην ὠθῶν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀξιώ- σεως. Η γὰρ χήρα, τεθνηκότος του τέκνου, περιέστη τὸν προφήτην σὺν δάκρυσιν. Είθε, φησί, λιμῷ προς απολώλειν, καὶ πρὸ τῆς σῆς εὐλογίας αποτεθνήκειν, ἢ τοῦ υἱοῦ ἐγεγόνειν θεατὶς τεθνεῶτος. Ισχύνετο τὸ συμ- σὰν ὁ προφήτης· Οὗτοι, φησὶ τῇ χήρα, τῆς εἰς ἐμὲ ξενοδοχίας οι μισθοί; Πρὸ τῆς ἐμῆς δεξιώσεως, είτε κνος· μετὰ τὴν δεξίωσιν τὴν ἐμὴν περὶ τέκνον τὸ φι λούμενον παρ' αὐτῇ θρηνωδία. Αἰσχυνόμενος τὸ συμβάν ὁ Ἠλίας, καὶ καθ' ἑαυτὸν περιστρέφων τὸ πρᾶγμα, ᾔσθετο τέχνην οὖσαν τοῦ πάντων Δεσπότου τὸ γεγενη μένον, ᾔσθετο τὴν τέχνην τὴν θείαν. Καὶ τί φησιν; Οι μοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατ οικῶ μετ' αὐτῆς. Τί δέ ἐστιν ὁ βούλεται λέγειν ; Παρά σοῦ, φησίν, ἡ περὶ τῆς γυναικός πρός με μαρτυρία σύ, φησίν, εἶπας· Ἐντελοῦμαι γυναικὶ χήρα του δια θρέψαι σε, πάντως τῇ τῆς γυναικός μαρτυρῶν ὡς εὐσεβεῖ προαιρέσει. Πρὸς ταύτην ἐξ ἐκείνων με τῶν τόπων μετέστησας, καὶ ἦν τετίμηκας τῇ παρὰ σοῦ μαρ- τυρίᾳ, ταύτην νῦν τῷ τοῦ τέκνου τιμωρῇ θανάτῳ; Οι μοι, Κύριε, ο μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατ οικῶ μετ' αὐτῆς, σὺ ἐθανάτωσας τὸν υἱὸν αὐτῆς! Οὐκ ἔστι, φησί, τὸ συμβάν τῆς φύσεως θάνατος τῆς τέχνης τῆς σῆς τὸ γεγενημένον, μηχανᾶσαι κατ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας ἀνάγκην, ἵν᾽ ὅταν εἴπω πρὸς σέ, Κύριε, τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν νενεκρωμένον ἐλέησον, ἀντι- φθέγξῃ καὶ σὺ πρός με· Τὸν υἱόν μου τὸν Ἰσραὴλ ἐλέη- σον. Πρὸς φιλανθρωπίαν ὠθεῖς με· αἰσθάνομαι σου τῶν τεχνασμάτων, ὦ Δέσποτα, ἵνα όταν εἴπω σοι, Τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν τεθνεῶτα διάσωσον, ἀντιφθέγξῃ καὶ αὐ- τὸς πρός με· Τὸν Ἰσραὴλ σὺ τῷ λιμῷ νενεκρωμένον κατοίκτειρον. Αἰτεῖς με χάριν, ἀνταιτήθητι χάριν· λύ- σον τοῦ λιμοῦ τὴν ἀπόφασιν, καὶ λύω του θανάτου τὴν ψῆφον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς Ἠλίαν, πολλοῖς ἐκδαμα- σθέντα, καὶ γεγενημένον φιλανθρωπότερον, τότε λοιπὸν προσάγει φανερώτερον πρὸς αὐτὸν τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους, ὡς οὐκέτι λοιπὸν τὴν τῆς τιμωρίας λύσιν λογιζόμενον ύβριν. Πορεύθητι, φησί. Πρεσβείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν δοῦλον ῥήματα· αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς περὶ φιλανθρωπίας πρὸς τὸν δοῦλον πρεσβεύει. Πορεύ θητι, φησίν. Ἐπειδὴ ἐγένου, φησί, φιλανθρωπότερο;, MONITUM In hunc sermonem hæc loquitur Fronto Ducæus in Notis : ‹ Chrysostomo tribuit hunc sermonem non Codex solum Mediceus, sed et catalogus quidam manuscriptus ejus concionum, Mediolano ad nos missus, et ita inscriptus, πίναξ ὁμιλιῶν τῆς βίβλου των μαργαριτῶν, inter quas quinquagesima titulum addit, εἰς τὸν Ἰωσήφ. Nacti sumus et veterem interpretationem Latinam in membranis collectis ex ruderibus Abba- tiæ cujusdam in Tarbellis dirute. Huc accedit similitudo et quasi germanitas initii, multarumque partium ejus et orationis septimæ Basilii et Seleuciensis nuper edita, Εἰς τὸν Ἰωσήφ, p. 70, τοῖς μὲν τὰ μακρὰ πελάγη διαπερώσιν. Cum merito scripserit Photius in Bibliotheca, idcirco hunc potius Seleuciensem videri Chrysostomi fuisse contubernalem, quam illum Caesariensem cpiscopum : πολλὰ γὰρ ἔχνη τῶν ἐκείνου λόγων καὶ νοημάτων, καὶ μάλιστα τοῦ κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ἐν τοῖς τοῦ Βασιλείου λόγοις ἐπι- φαίνεται : Multa enim in Basilii orationibus vestigia illius orutionum, et sententiarum illius apparebant : eorum præsertim quæ sunt ex sacra Scriptura deprompta. Sed aliter tamen censet de contubernali Chry- sostomi illustrissimus Annalium Ecclesiasticorum auctor, Tom. 4, diversum nimirum a Seleuciensi fuisse.
Second witness · khazarzar edition
In Eliam prophetam Εἰς τὸν προφήτην Ἠλίαν, Λόγος. αʹ. Πρότερον μὲν τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος τῇ τῶν προφητῶν ἐκαλλωπίζετο κτήσει, καὶ προφητικὸν ὑπῆρχε γεώργιον· νῦν δὲ καὶ ταύτην αὐτὴν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ἀφῄρηται τὴν καύχησιν. Ἰδοὺ γὰρ τῶν προφητῶν παρ' ἡμῖν καὶ τὰ σώματα. Οὐ γὰρ ἔπρεπον ἀκάρπῳ λαῷ προφητικοὶ γεωργοί· οὐχ ἥρμοσε παρακατέχειν προφήτας τοῖς τὸν δι' αὐτῶν προφητευθέντα σταυρώσασιν, ἀντὶ νεκρῶν οὓς παρ' ἐκείνοις ἀνέστησεν, ἀντὶ τυφλῶν οὓς παρ' αὐτοῖς ὠμμάτωσεν, ἀντὶ πεινώντων οὓς παρ' ἐκείνοις διέθρεψεν, ἀντὶ τῆς βίας, ἣν δι' αὐτοὺς ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Θεὸς τῷ μακαρίῳ προσήγαγεν Ἠλίᾳ, λῦσαι τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τὸν προφήτην βιαζόμενος. Ἄγει γάρ με πρὸς Ἠλίαν ὁ προλαβὼν παιδευτής. Ὁμακάριος Ἠλίας ἰδὼν τὸν τῶν Ἰουδαίων λαὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καταστρηνιῶντα φιλανθρωπίας, καὶ τὸν μὲν Θεὸν τῆς ἐκείνων θεομαχίας ἀνεχόμενον διηνεκῶς, ἐκείνους δὲ τῇ μακροθυμίᾳ πρὸς ῥᾳθυμίαν παιδοτριβουμένους ἀεὶ, ἐπινοεῖ τι τοιοῦτον κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς ἀγαθότητος· ἀποφαίνεται κατ' αὐτῶν. Εἶτα εἰδὼς ὅτι τὸν τῶν δικαίων ζῆλον δυσωπεῖται Θεὸς, βουλόμενος τοὺς Ἰουδαίους κολάσαι, καὶ φοβούμενος τὴν θείαν χρηστότητα μικροῖς δάκρυσιν εὐθὺς θεραπευομένην, ἀποφαίνεται κατ' αὐτῶν τιμωρίαν, καὶ ὅρκῳ τὴν τιμωρίαν δεσμεῖ, ἵνα τὸν ὅρκον Θεὸς δυσωπούμενος, μὴ λύσῃ τὴν κατ' ἐκείνων ἀπόφασιν. Ἀγαθὸς, φησὶ, περὶ αὐτοὺς ὁ Θεὸς, καὶ μικροῖς παρ' αὐτῶν θεραπεύεται δάκρυσι, ταῦτα δὲ τούτους εἰς εἰδωλολατρείαν παιδοτριβεῖ. Ζῇ Κύριος, φησὶν, οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετός. Εἶτα, ὡς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ἀντιφθεγγομένου· Τί οὖν, ἂν κολακευθῶ παρ' ἐκείνων διὰ μετανοίας, Ἠλία, ἂν δάκρυα προσφέροντας ἐκείνους θεάσωμαι, ἂν ἐπὶ τὰς πλημμελείας μετανοοῦντας, εὐθὺς μὴ δώσω ὑετόν; Οὒ, ζῇ Κύριος, εἰ μὴ διὰ στόματός μου. Οὒ, ζῇ Κύριος. Ἐκεῖνοι, φησὶν, εἰδώλοις προσήλωνται, ἐγὼ δὲ κατὰ τῆς σῆς ὀμνύω θεότητος. Δεῖξόν μου τὸν ὅρκον τὸν κατὰ σοῦ δυνατὸν, ἵνα καὶ διὰ τούτου μάθωσι τὴν τῶν εἰδώλων ἀσθένειαν. Οὒ, ζῇ Κύριος, οὐκ ἔσται, φησὶ, τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετὸς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματός μου. Οὐχ, ὅταν, φησὶ, σοὶ δόξῃ, λύσεις τὴν τιμωρίαν (σοὶ γὰρ ἀεὶ δοκεῖ τὸ φιλανθρωπεύεσθαι), ἀλλ' ὅταν περὶ αὐτῶν ἱκετεύσω, ὅταν ἐμοῦ κρίναντος, ὅταν ἀρκοῦσαν ἐπιδείξωνται τὴν τῆς ψυχῆς μεταμέλειαν. Ἠδέσθη τὴν προφητικὴν ἀπόφασιν ὁ Θεὸς, ἐτίμησεν ὅρκον τὸν εἰς αὐτόν. Συνείχετο τοίνυν ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ τὸν προφήτην αἰδούμενος, καὶ τὸν λαὸν τῷ λιμῷ κολαζόμενον ἐλεῶν. Τί οὖν ποιεῖ; Συγκολάζει τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἵνα τῇ τοῦ λιμοῦ καὶ αὐτὸς συνεχόμενος τιμωρίᾳ βουλεύσηταί τι περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐνόρκου φιλάνθρωπον· καὶ συγκολάζει μὲν τῷ λαῷ τὸν προφήτην, ἐπικουφίζει δὲ τῷ προφήτῃ τὴν τιμωρίαν, οὐδὲ αὐτὴν τὴν τῆς φιλανθρωπίας ὁδὸν ἄνευ τῆς σοφίας ποιούμενος. Τρέφει γὰρ τὸν προφήτην διὰ πετεινῶν μισοτέκνων· μισότεκνος γὰρ ὁ κόραξ γονεὺς, καὶ ἃ τίκτει μὴ τρέφων. Τοῦτο γοῦν ὁ προφήτης Δαυῒδ αἰνιττόμενος ἔλεγε· Καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, μᾶλλον δὲ πάντες νεοσσοὶ πρὸς τὴν τῆς τροφῆς τῆς οἰκείας συλλογὴν ἀσθενοῦσιν, ἔχουσι δὲ τοὺς γονέας παιδοτροφοῦντας, ἀπεστέρηνται δὲ τούτου οἱ νεοσσοὶ τῶν κοράκων, ὅμως δὲ διαμένει τῶν κοράκων τὸ γένος παρὰ τῶν γονέων μὴ διατρεφόμενον, δεικνὺς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ὁ Δαυῒδ, ἀνατίθησι τὴν ἐκείνων διατροφὴν τῷ Θεῷ. Κεχηνότες γὰρ εἰς ἀέρα τῶν
κοράκων οἱ νεοσσοὶ, καὶ παρὰ τῶν γονέων μὴ τρεφόμενοι, ἔχουσιν αὐτοὶ ζῶα μικρά τινα τὴν θείαν ἐπιπέμπουσαν πρόνοιαν διακονούμενα, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἀέρος ἐκεῖνα δεχόμενοι, πρὸς αὔξησιν τρέφονται. Διὰ τοῦτό φησι· Τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ τοίνυν μισοτεκνίαν ὁ Ἠλίας κατὰ Ἰουδαίων ὡς τέκνων ἀχρήστων ἀνέλαβε, διὰ μισοτέκνων πατέρων πρεσβεύεται πρὸς αὐτὸν ὁ Θεὸς, μονονουχὶ τοῦτο πρὸς τὸν Ἠλίαν σεσιγημένως βοῶν· Μὴ τοσαύτη παρὰ σοὶ κατὰ Ἰουδαίων μισοτεκνία, ὅση τοῖς κόραξι κατὰ τῶν νεοσσῶν τῶν οἰκείων; Ἀλλ' ὅρα νῦν μεταβεβλημένους τοὺς κόρακας· ὅρα τὴν ἐκεί νων, ὦ Ἠλία, φιλανθρωπίαν· οἱ περὶ τοὺς οἰκείους ἀπάνθρωποι νεοσσοὺς, σοῦ γίνονται ξενοδόχοι φιλότιμοι. Ἄτοπόν ἐστιν, ὦ Ἠλία, τοὺς μὲν κόρακας μεσίτας γίνεσθαι πρὸς σὲ τῆς παρ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας, σὲ δὲ μεσίτην τοῖς Ἰουδαίοις μὴ γίνεσθαι τῆς παρ' ἐμοῦ κατ' αὐτῶν τιμωρίας. Αἰδέσθητι τὴν τῶν κοράκων μεταβολὴν, καὶ γενοῦ περὶ τοὺς Ἰουδαίους χρηστός· ἐγὼ γὰρ τιμῶ σου μὲν τὴν ἀπόφασιν, κἀκείνους δὲ κολαζομένους οἰκτείρω. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς τὸν Ἠλίαν οὐκ ἐνδιδόντα, συστέλλει πάλιν τὴν διὰ τῶν κοράκων τροφὴν, πρὸς καταλλαγὰς αὐτὸν βιαζόμενος, ἵνα τῷ λιμῷ βιασθεὶς τὴν ἀπόφασιν κἂν δι' ἑαυτοῦ λύσῃ. Ὁ δὲ καὶ τῶν κοράκων συσταλέντων ἠνείχετο· Λιμώξω, φησὶ, μόνον τοὺς δυσσεβοῦντας ἴδω κολαζομένους· ἀπόλοιτό μου τὸ σῶμα μετὰ τούτων λιμῷ κολαζόμενον. Ἐκλειπούσης τοίνυν τῆς διὰ τῶν κοράκων τροφῆς, καὶ χρόνου διελθόντος πολλοῦ, πάλιν συσχεθεὶς ὁ Ἠλίας ἐφ' ἕτερον μεθίσταται τόπον, καὶ τῷ λιμῷ συνθλιβόμενος ἄπεισι, καὶ γίνεται ἱκέτης ἐθνικῆς, καὶ ταύτης χήρας καὶ πενομένης. Καὶ βουλόμενος δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς γενέσθαι φιλανθρωπότερον, ἐπειδὴ τότε τοῖς Ἰουδαίοις ἀπείρητο ἡ μετὰ ἐθνῶν συνουσία, προλαμβάνων προκαταγγέλλει τὸ γενησόμενον· Ἀνάστηθι, φησὶν, ἐντεῦθεν, καὶ ἄπελθε εἰς Σαρεφθὰ τῆς Σιδωνίας, καὶ ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρα γυναικὶ ἐθνικῇ τοῦ διατρέφειν σε· ἵνα ἀκούσας τὸ, Ἐθνικῇ, μυσάζηται τὴν τροφὴν, καὶ παρακαλέσῃ τὸν Θεὸν εἰς χορηγίαν τῶν ὄμβρων. Ὁ δὲ οὐδὲ πρὸς ταύτην τὴν φωνὴν ἐχαυνοῦτο, ἀλλ' ἔτρεχε πρὸς τὴν τῆς ἐθνικῆς διατροφήν· καὶ τὸ δὴ μεῖζον, παρασκευάζει τὴν χήραν ὁ Θεὸς εὐθὺς αὐτῷ πεινῶντι λαλῆσαι ῥήματα σκληρὰ, πανταχόθεν αὐτὸν εἰς χρηστότητα συνελαύνων. Τί οὖν ἡ ἐθνικὴ πρὸς αὐτόν; Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου. Καὶ πόθεν τῇ ἐθνικῇ τὸ εἰπεῖν, Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου; Προλαβὼν ὁ Θεὸς δείκνυσι τὸν προφήτην τῇ χήρᾳ κατ' ὀπτασίαν· τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ τῷ προφήτῃ ὁ Θεὸς ἐπεβόα· Ἐντελοῦμαι ἐκεῖ χήρᾳ γυναικὶ τοῦ διαθρέψαι σε. Ἔδειξεν ὁ Θεὸς προλαβὼν τῇ γυναικὶ τοῦ προφήτου τὸ σχῆμα, τὴν μορφὴν, τὴν ἡλικίαν, τὴν μέλλουσαν αἴτησιν. Ὅθεν μετὰ τὸ παραστῆναι τὸν προφήτην, ὑπεμνήσθη τῆς ὀπτασίας ἡ χήρα· εἶδεν αὐτὸν τοιοῦτον, οἷος αὐτῇ κατ' ὀπτασίαν ἐφάνη. Ἐντεῦθεν οὖν γνοῦσα θείαν εἶναι τὴν ἀποκάλυψιν, εὐθὺς ἐπιστάντι τῷ προφήτῃ [ἐβόα] καὶ αἰτήσαντι τροφὴν, ἐβόα· Ζῇ Κύριος ὁ Θεός σου· οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ' ἢ δρὰξ ἀλεύρου ἐν τῇ ὑδρίᾳ, καὶ ὀλίγον ἔλαιον ἐν τῷ καμψάκῃ· καὶ εἰσελθοῦσα ποιήσω ταύτην ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανούμεθα. Εὐθὺς ἀπογνώσεως ἢ δόσεως ῥήματα. Οὐκ ἔστι μοι ἐγκρυφίας, ἀλλ' ἢ δρὰξ ἀλεύρου· ταύτην εἰσελθοῦσα ποιήσω ἐμαυτῇ καὶ τοῖς τέκνοις μου, καὶ φαγούμεθα καὶ ἀποθανούμεθα. Οὐδὲν ἡμῖν, φησὶ, τὸ περιλειπόμενον ἕτερον, τῆς δρακὸς δαπανηθείσης, ἢ θάνατος. Ἤρξατό τι πάσχειν πρὸς τὴν φωνὴν ὁ Ἠλίας. Ἐμοῦ, φησὶ, πλείονι αὕτη παγκρατιάζει λιμῷ· ἐγὼ κἂν μόνος πεινῶ, αὕτη δὲ μετὰ τῶν τέκνων λιμώττει. Μὴ γένωμαι πρόξενος τῇ ξενοδόχῳ θανάτου. Τί οὖν; Ὥσπερ εἶπον, χαυνοῦται πρὸς τὴν φωνὴν, ἄρχεται λοιπὸν φιλανθρωπίας ἐν ἑαυτῷ περιφέρειν μελέτην· Οὐκ ἐκλείψει, φησὶν, ὁ καμψάκης τοῦ ἐλαίου, οὐδὲ ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου, ἕως τοῦ δοῦναι Κύριον ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Ἤδη μικρὸν τὴν τῶν ὄμβρων
ὑποφθέγγεται δόσιν. Πρὶν τῷ λιμῷ δαμασθῆναι, οὐκ ἐπέτρεπε Θεῷ τὴν περὶ τοὺς ὄμβρους φιλανθρωπίαν, ἀλλ' ἔλεγεν· Οὐκ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος ἢ ὑετὸς ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ διὰ λόγου στόματός μου. Νῦν δὲ ἐπιτρέπει, καὶ ἤδη τὸ τῆς λύσεως ὑπαγορεύει προοίμιον, ἀλλ' ὑπηγόρευε μὲν, οὔπω δὲ προσῆγε τὴν αἴτησιν. Τί οὖν ἡ τῆς φιλανθρωπίας πηγή; Πάλιν αὐτῷ τρίτην μηχανὴν φιλανθρωπίας προσάγει· κελεύει γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ τῆς χήρας παιδίου μεταστῆναι τοῦ σώματος. Τιμῶν μὲν γὰρ τὸν προφήτην, τὴν εὐλογίαν οὐκ ἔλυεν, οὐδὲ ἐπιλεῖψαι τὸν καμψάκην ἐποίει, ὥστε πρὸς ἀνάγκην αὐτὸν συνελαθῆναι φιλανθρωπίας. Ἦν γὰρ ὕβρις τῷ προφήτῃ, εἰ τὰ τῆς εὐλογίας ἀνετράπη τῆς παρ' αὐτοῦ· καὶ τῆς ἐθνικῆς δὲ χήρας τοῦτο τὴν πίστιν κατέβλαπτεν, ὡς ἀπὸ συντυχίας τῆς εὐλογίας ἐπιτυχούσης μικρόν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς τὴν μὲν εὐλογίαν οὐκ ἀνατρέπει, τρίτην δὲ προσάγει μηχανὴν τῷ προφήτῃ· ποιεῖ γὰρ τὸ τῆς χήρας ἀποθανεῖν παιδίον, τὸν προφήτην εἰς ἀνάγκην ὠθῶν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀξιώσεως. Ἡ γὰρ χήρα, τεθνηκότος τοῦ τέκνου, περιέστη τὸν προφήτην σὺν δάκρυσιν. Εἴθε, φησὶ, λιμῷ προαπολώλειν, καὶ πρὸ τῆς σῆς εὐλογίας ἀποτεθνήκειν, ἢ τοῦ υἱοῦ ἐγεγόνειν θεατὶς τεθνεῶτος. Ἠσχύνετο τὸ συμβὰν ὁ προφήτης· Οὗτοι, φησὶ τῇ χήρᾳ, τῆς εἰς ἐμὲ ξενοδοχίας οἱ μισθοί; Πρὸ τῆς ἐμῆς δεξιώσεως, εὔτεκνος· μετὰ τὴν δεξίωσιν τὴν ἐμὴν περὶ τέκνον τὸ φιλούμενον παρ' αὐτῇ θρηνῳδία. Αἰσχυνόμενος τὸ συμβὰν ὁ Ἠλίας, καὶ καθ' ἑαυτὸν περιστρέφων τὸ πρᾶγμα, ᾔσθετο τέχνην οὖσαν τοῦ πάντων Δεσπότου τὸ γεγενημένον, ᾔσθετο τὴν τέχνην τὴν θείαν. Καὶ τί φησιν; Οἴμοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατοικῶ μετ' αὐτῆς! Τί δέ ἐστιν ὃ βούλεται λέγειν; Παρὰ σοῦ, φησὶν, ἡ περὶ τῆς γυναικὸς πρός με μαρτυρία· σὺ, φησὶν, εἶπας· Ἐντελοῦμαι γυναικὶ χήρᾳ τοῦ διαθρέψαι σε, πάντως τῇ τῆς γυναικὸς μαρτυρῶν ὡς εὐσεβεῖ προαιρέσει. Πρὸς ταύτην ἐξ ἐκείνων με τῶν τόπων μετέστησας, καὶ ἣν τετίμηκας τῇ παρὰ σοῦ μαρτυρίᾳ, ταύτην νῦν τῷ τοῦ τέκνου τιμωρῇ θανάτῳ; Οἴμοι, Κύριε, ὁ μάρτυς τῆς χήρας, μεθ' ἧς ἐγὼ κατοικῶ μετ' αὐτῆς, σὺ ἐθανάτωσας τὸν υἱὸν αὐτῆς! Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸ συμβὰν τῆς φύσεως θάνατος· τῆς τέχνης τῆς σῆς τὸ γεγενημένον, μηχανᾶσαι κατ' ἐμοῦ φιλανθρωπίας ἀνάγκην, ἵν' ὅταν εἴπω πρὸς σὲ, Κύριε, τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν νενεκρωμένον ἐλέησον, ἀντιφθέγξῃ καὶ σὺ πρός με· Τὸν υἱόν μου τὸν Ἰσραὴλ ἐλέησον. Πρὸς φιλανθρωπίαν ὠθεῖς με· αἰσθάνομαί σου τῶν τεχνασμάτων, ὦ Δέσποτα, ἵνα ὅταν εἴπω σοι, Τὸν υἱὸν τῆς χήρας τὸν τεθνεῶτα διάσωσον, ἀντιφθέγξῃ καὶ αὐτὸς πρός με· Τὸν Ἰσραὴλ σὺ τῷ λιμῷ νενεκρωμένον κατοίκτειρον. Αἰτεῖς με χάριν, ἀνταιτήθητι χάριν· λῦσον τοῦ λιμοῦ τὴν ἀπόφασιν, καὶ λύω τοῦ θανάτου τὴν ψῆφον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ Θεὸς Ἠλίαν, πολλοῖς ἐκδαμασθέντα, καὶ γεγενημένον φιλανθρωπότερον, τότε λοιπὸν προσάγει φανερώτερον πρὸς αὐτὸν τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους, ὡς οὐκέτι λοιπὸν τὴν τῆς τιμωρίας λύσιν λογιζόμενον ὕβριν. Πορεύθητι, φησί. Πρεσβείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν δοῦλον ῥήματα· αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς περὶ φιλανθρωπίας πρὸς τὸν δοῦλον πρεσβεύει. Πορεύθητι, φησίν. Ἐπειδὴ ἐγένου, φησὶ, φιλανθρωπότερος, δέξαι μου καὶ τῆς φιλανθρωπίας τοὺς λόγους· ἐπειδή με ταῖς τῆς φιλανθρωπίας ὠδῖσι συνεχόμενον ἔγνως, ἄκουέ μου λοιπὸν φανερώτερον. Ὠδίνω τῆς τιμωρίας τὴν λύσιν, ἐπείγομαι πρὸς χορηγίαν καταλλαγῶν, αἰσχύνομαι τῶν κολαζομένων τὰ δάκρυα. Πάντες ἁμαρτωλοὶ, ὦ προφῆτα, κρατοῦσί μου φιλανθρωπίας χειρόγραφον· μή με ποιήσῃς παρ' αὐτοῖς ψευδολόγον φανῆναι. Ἄκουε δὲ καὶ τῶν τοῦ γραμματείου φωνῶν, ἅσπερ οἶδας καὶ αὐτός· Οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν. Ὑπέταξεν ὁ Ἠλίας τὰ ὦτα, ὑπέθηκε τὴν ψυχὴν τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ λαλουμένοις. Πορεύθητι, φησὶ, καὶ ὄφθητι τῷ Ἀχαάβ. Οὐ καταλλασσόμενος χωρὶς σοῦ καταλλάσσομαι· σὺ παράσχου τοῖς κολαζομένοις τὴν
χάριν. Ἐγὼ λάθρα πρὸς σὲ ὑπὲρ ἐκείνων πρεσβεύομαι σὺ δὲ γενοῦ τῶν καταλλαγῶν χορηγὸς φανερός. Πορεύθητι, καὶ ὄφθητι τῷ Ἀχαὰβ, καὶ δώσω ὑετὸν ἐπὶ τῆς γῆς. Σὺ τὰς καταλλαγὰς καταμήνυσον, σὺ τὴν τῶν ὄμβρον χορηγίαν ἀπόφηναι· ἐγὼ δὲ ταῖς σαῖς ἀποφάσεσιν ὑπογράφω. Ἔτρεχεν οὖν καὶ ἄκων καὶ ἑκὼν ὁ Ἠλίας, καὶ τοὺς ὄμβρους εὐηγγελίζετο· ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτῶν ἀσέβειαν θεασάμενος, ἐμελέτα τινὰ τιμωρίας κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν λυπηράν. Τί οὖν ὁ Θεός; Ὁρῶν αὐτὸν μὴ χωροῦντα πρὸς φιλανθρωπίαν τὴν τῶν πταιόντων, χωρίζει τὸν Ἠλίαν τῆς μετὰ τῶν ἁμαρτωλῶν κατοικήσεως. Ἐγὼ, φησὶν, ὦ Ἠλία, οἶδά σου τὸν ζῆλον, δυσωποῦμαί σου τὴν πολιτείαν· ἐλεῶ δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἡνίκα ἂν ὑπὲρ τὸ μέτρον κολάζωνται· σὺ δὲ δεινὸς εἶ ἔκδικος τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῶν ἀνθρώπων γένος συνεχῶς πλημμελοῦν. Χωρίζω τοίνυν ὑμᾶς τῆς μετ' ἀλλήλων κατοικήσεως. Ἀνάβηθι ὡς εἰς οὐρανὸν, φέρειν ἁμαρτωλοὺς μὴ δυνάμενος· ἐγὼ δὲ ἐπιδημήσω τῇ γῇ. Ἂν ἐπὶ πολὺ, φησὶ, συμμένῃς ἁμαρτωλοῖς, ἐκτριβήσεται ἐκεῖνο τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος, παρὰ σοῦ συνεχῶς κολαζόμενον. Τί οὖν; Μετάστηθι ὡς εἰς οὐρανοὺς, ὦ Ἠλία· οὐ δύναται γὰρ πῦρ συνοικεῖν καλάμῃ. Δίδωμί σοι συνοικοῦντας ἀναμαρτήτους· τοῖς τῶν ἀγγέλων σε συγκατοικίζω χοροῖς. Μετάστηθι σὺ πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐγὼ δὲ ἁμαρτωλοῖς ἐνδημήσω, ὁ φέρειν ἐπὶ τῶν ὤμων τὸ πεπλανημένον δυνάμενος πρόβατον, ὁ λέγων πρὸς πάντας τοὺς ἁμαρτωλούς· Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες, ἐγὼ οὐ κολάσω ὑμᾶς, ἀλλ' ἀναπαύσω ὑμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.