Monitum ad Homiliam de Serpente

John Chrysostom

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

col. 499–500page 1 of 9

edit, nos quomodo sine laboribus sudoribusque re gnum cælorum consequamur? Donec, inquit, revertaris in terram, de qua sumplus es. O sententiam! o clemen tiam metu plenam! o sententiam consolatione ple nam! Nondum expulerat, et revocavit! nondum ejecerat, et resumpsit! Donec revertaris in terram, de qua sumptus es. Non dixit, Donec delcaris, donec dissolvaris; sed, Donec revertaris in terram, de qua sumplus es: ut tibi spem resurrectionis substituas. Illo te mitto, unde te accepi; ut te tunc accepi, to rursus possum accipere, Quia terra es, et in terram ibis. Non, Deleberis, sed, Ibis. Illud, Ibis, quidam in terpretati sunt, Reverteris. Quantum igitur per facul tatem licuit, per gratiam sancti Spiritus, vobiscum paradisum percurrimus, regia inonimenta legimus, vidimus reos libertate donatos, Judicis clementiam; qua utinam a Christo salutem consequamur, ut cx lestibus illis et sempiternis fruamur bonis, in Christo Jesu Domino nostro: quoniam ipsi gloria et im perium, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Jacobus Sirmondus ad Ennodium T. 1 postremæ Editionis, p. 1842, de hac homilia sic loquitur Severianus Gabalorum episcopus a serpente illo, quia symbolum erat crucis Christi, salutem, xal ånÒ ToÛ Enixatapátov súλoy!av fluxisse ait in Orat. II e decem quas Chrysostomi nomine in luceın dedit Card. Sirletus. Sed Severiano hanc asserunt, quam dixi, Damascenus et Hadrianus papa, cum Synodo Pari siensi. › Nihil itaque dubii relinquitur hanc homiliam esse Severiani, hominis certe non elinguis, sed ORATIO DE SERPENTE, QUEM MOYSES IN CRUCE SUSPEndit in deseERTO, DFQUE divina trinitate (a). 1. Heri sermonem instituimus contra hæreticos, et pro gloria Unigeniti concertavimus, non ut arcana quædam in lucem proferremus, sed ut gratiam ex animo profiteremur. Non enim ex verbis nostris Chri sti gloria augetur, sed præclaris ab eo ornati mune ribus, grato animo beneficium prædicamus. Absur dissimum enim esset, nos beneficiis ornatos, silentio munerum vicem persolvere: maxime vero cum David, ut modo audistis, ita jubeat: Omnis terra adoret te, et psallat tibi (Psal. 65. 4). Deum laudamus, non quod ipsi honorem afferamus, sed nobis ipsis honorem con ciliemus. Gloriam Deo referimus, non quam ipsi lar glamur, sed quam nobis immortalem conferamus uam Eos, qui me glorificant, glorificabo; et qui conte mnunt me, contemnentur (1. Reg. 2. 50). Pro virili nostra docuimus, non licere terminos gloriæ Dei transilire, non hominibus, qui in terra degunt, non angelis qui in cælis, non archangelis, non principati bus, non Cherubinis, non Seraphinis. At meministis, ut bene novi, quotquot estis discendi cupidi auditores, qua ratione his de rebus instituta oratio ad exitum deducta sit. Sed quia hodie, fratres, ipse Rex gloriæ crucem suam prænuntiavit, et Apostolus, regiam so quens Servatoris vocem, de cruce philosophatus est (nam Dominus discipulis dicebat: Ecce ascendimus Jerosolymam, et Filius hominis tradetur in manus inimi (a) Collata cum Codice Reg. 1658. corum [Matth. 20. 18]; Paulus vero Galatas objurgans scripsit: Quis vos fascinavit, quibus ante oculos Chri slus præscriptus est in vobis crucifixus? [Gal. 3. 1] ), quoniam igitur et regia Domini vox, et fidelis servi doctrina, regiis insistunt vestigiis, operæ pretium existimo, nos etiam pro virili de dominica cruce con sentanea loqui, non ut dignitatem illam attinganıns, sed ut pro virili nostra debitum persolvamus. Quid igitur ait Servator? Ecce ascendimus Jerosolymam, et Filius hominis tradetur. Prædicit passionem victor mortis; crucem prænuntiat, qui cruce mortem dissol vit: certamen prænuntiat, ut victoriam prædicet. Hic rursus ad intelligendam Domini vocem animum con verte. Vide quanta cum auctoritate dicat: Ecce ascen dimus Jerosolymum, et Filius hominis tradetur, ut cru cifigatur. Qui hæc prædicit, in ipso certamine jam constitutus dignitatem auctoritatis mutat, negatque dignitatem divinitatis suæ dicens: Pater, si possibile est, transeat a me calix iste (Matth. 26. 39). Annon repugnantiam animadvertis? Incarnationem cogita. Sed ad propositum redeamus. Discipulis ait: Ecce ascendimus Jerosolymam, et Filius hominis tradetur. Vide quam caute loquatur. Cum passionem prædicat, humanam ostendit naturam, Filius hominis tradetur. Etenim corpus vizibile patitur; divinitatis vero digni tas, quæ intelligendo percipitur, vitam affert. Et figura quidem corporis, fratres, morte solvitur; virtus an tem inhabitantis id quod solutum erat excitat. Ipse

col. 501–502page 2 of 9

Oratio de Serpente

PG 56:501φύσιν. Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται. Πάσχει γὰρ τὸ φαινόμενον σῶμα, ζωοποιεῖ δὲ τὸ νοούμενον τῆς θεότητος ἀξίωμα. Καὶ λύεται μὲν, ἀδελφοί, θα νάτῳ τὸ σχῆμα τοῦ σώματος· ἐγείρει δὲ τὸ λυομενον ἡ τοῦ ἐνοικοῦντος δύναμις. Αὐτὸς ἦν ὁ λυόμενος κατά τὸ σῶμα, αὐτὸς ἐγείρων τὸ λυόμενον κατὰ τὸ Πνεῦμα. Λύσατε γὰρ, φησὶ, τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18 ροσόλυμα. Χριστῷ ἀκολουθοῦντας οὐκ ἔστιν οὐδαμοῦ κατελθεῖν, ἀλλ' ἀνιέναι διὰ παντός. "Αλλως τε καὶ αἰσθητῶς ἡ ὁδὸς ἀπὸ Ἱεριχώ εἰς Ἱεροσόλυμα ἄνοδον εἶχε, καὶ νεητῶς τὸ πάθος ἐπὶ τὴν ἄνοδον τῆς ἀναστάσεως ἔφερεν. Αδάμ γὰρ τὸν εἰς ᾅδου πεσόντα εἰς οὐρανὸν ἀνεκαλεῖτο, καὶ τὴν χαμαὶ κειμένην εἰκόνα εἰς ὕψος ἀνήγαγεν. ᾿Αναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα. Οπου Θεός, ἐκεῖ ἀρετῆς ἀνάβασις· ὅπου κακία, ἐκεῖ παρανομίας κατάβασις. Διὰ τοῦτο περὶ μὲν τῶν κατ' ἀρετὴν πολιτευομένων φησὶν ὁ Δαυΐδ· Μακάριοι πάν τες οἱ κατοικοῦντες ἐν τῷ οἴκῳ σου· εἰς τοὺς αἰῶν νας τῶν αἰώνων αινέσουσί σε. Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστιν ἀντίληψις αὐτῷ παρὰ σοῦ· αἱ ἀναβάσεις σου ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Αἱ ἀναβάσεις σου, τουτο ἐστιν, οἱ εὐσεβεῖς καὶ ἀνηγμένοι λογισμοί, οἱ εἰς ὕψος ἀνάγοντες τοὺς καλῶς περὶ Θεοῦ διανοουμένους. Εστιν οὖν ὁδὸς [] σωφροσύνης εἰς ὕψος ἀνάγουσα, ὁδὸς δικαιοσύνης εἰς ὕψος φέρουσα· καὶ πᾶσα, ὡς εἰπεῖν, ὁδὸς εὐσεβείας εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο χειραγωγεί τὸν φιλόθεον, περὶ οὗ ἔλεγον οἱ ἀπὸ ἐθνῶν· Δεῦτε, πορευθῶμεν εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Οπου μὲν εὐσεβείας λόγος, ἐκεῖ καὶ ἄνοδος ε· ὅπου δὲ κακία, κατάβασις ὁμολογουμένη. Καὶ μαρτυρεῖ Δαυΐδ ὁ προφήτης λέγων 'Ρῦσαί με ἀπὸ τῶν καταβαινόντων εἰς λάκκον καὶ πάλιν. Ὁ ὑψῶν μὲ ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου. Ωστε οὐδὲ τὸ, Αναβαίνομεν, περιττόν. Ἰδοὺ ἀνα βαίνομεν. Καίτοι μόνος αὐτὸς ἐπὶ τὸ πάθος ἔρχεται. Διὰ τί οὖν κοινῶς; Αναβαίνομεν; Ὅτι τὸ μὲν πάθος ἐμὸν, κοινὴ δὲ πάντων ἀνθρώπων ἡ σωτηρία. Διὰ τοῦτο ὁ θεῖος Απόστολος την γενναίαν ἐκείνην καὶ θαύματος μεστὴν ἔῤῥηξε φωνὴν ὡς ἀρτίως ἀκηκόατε Τῷ Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζῶ δὲ, οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. "Αλλως τε, βουληθεὶς ἐνδείξασθαι καὶ τὸν καρπὸν τοῦ σταυροῦ, ἐπήγαγεν εὐθέως διὰ τῶν ἐφεξῆς· Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα γέγραπται γάρ· Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. β. Ενταῦθά μοι πρόσεχε ἀκριβῶς τὸν νοῦν, μή σε διαφύγῃ τῆς ἀληθείας το θήραμα. Αντιλέξουσι γὰρ εὐθέως Ἰουδαῖοι, περὶ ὧν φησιν ὁ Παῦλος, Οἱ ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια, καὶ ἐροῦσιν ἔσθ' ὅτε πρὸς τοὺς ἀκεραίους· Εἰ ἐπικατα άρατος ὁ κρεμάμενος, πῶς ἀπὸ τοῦ ἐπικαταράτου εὐλογίαν σοι δοθήσεσθαι προσδοκᾷς; πῶς δὲ ἀπὸ τοῦ θανάτῳ ὑποπεσόντος ζωὴν ἀναμένεις; Τὸ φαινόμενο», ὡς καὶ αὐτός φησιν ὁ διδάσκαλος ἡμῶν Παῦλος, ὡμο λόγησε, κατάρα ἐστί· Γέγραπται γάρ' Επικατάρατος ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Εἰ τοίνυν γέγραπται καὶ μεμαρτύρηται, πῶς ἀπὸ τοῦ ἐπικαταράτου εὐλογία δίδοται τοῖς τὸν σταυρὸν περιέπουσι; Ταῦτα ἀεὶ καὶ προτείνει καὶ λέγει Ἰουδαῖος, ὁ ἐχθρὸς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ. Οὐκοῦν ἐὰν εἴπῃ πρὸς σὲ, Πῶς ὁ Ἐπικατάρατος εὐλογίαν δίδωσιν; εἰπὲ αὐτῷ, Πῶς ἐν τῇ ἐρήμῳ ὅπου μὲν ἀληθείας λόγος, ἐκεῖ καὶ εὐσεβείας άνοδος. Αυξ φησιν, ὡμολόγησε οἱ ὄφεις Εδακνόν σου τους προγόνους, εἰκόνα όε βρεις χαλκήν ποιήσας Μωϋσῆς ἀνεσταύρωσε, καὶ εἶπε, Πᾶς ὁ δηχθεὶς ὑπὸ τοῦ ὄψεως προσεχέτω τῷ ὄφει, καὶ σωθήσεται; Καὶ τί, φησί, τοῦτο πρὸς τὸ προ κείμενον; ᾿Αλλὰ καὶ σφόδρα οἰκειότατον. "Η οὐκ ἤκουσας τοῦ Θεοῦ λέγοντος, Επικατάρατος σὺ ἀπὸ πάντων τῶν θηρίων τῆς γῆς; Πῶς οὖν ἡ εἰκὼν τοῦ ἐπικαταράτου ζωὴν ἤνεγκε τοῖς ὑμετέροις προγόνοις; ᾿Αναλαμβάνω τὸ ῥῆμα, ἵνα στήσω τὸ νόημα. Εἰ ἄπο ρόν σοι νομίζεται τοῦ ἐπικαταράτου ο εὐλογίαν την γάσαι (Επικατάρατος γὰρ πᾶς ὁ κρεμαμένος ἐπὶ ξύλου), πῶς ἡ εἰκὼν τοῦ ὄφεως τοῦ ἐπικαταράτου, ὃς ἤκουσεν, Επικατάρατος σὺ ἀπὸ πάντων τῶν θη ρίων, ἤνεγκε τῷ λαῷ ἐν συμφορᾷ κειμένῳ τὴν σωτη ρίαν; 'Αρα οὐκ ἦν ἀξιοπιστότερον εἰπεῖν, Εάν τις ὑμῶν δηχθῇ, ἀναβλέψῃ εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ σωθήσεται; ἵνα δὲ καὶ τὸ προσέχειν οὐρανῷ παραλ[ε]ίπῃ, [] οὐκ ἠδύνατο εἰπεῖν, Ἐάν τις δηχθῇ, ἀποβλέψῃ εἰς τὴν λυχνίαν τοῦ φωτὸς, καὶ σωθήσεται; ἡ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν τράπεζαν τῆς προθέσεως τῶν ἁγίων ἄρτων, καὶ σωθήσεται; ἢ εἰς τὸ θυσιαστήριον, ἢ εἰς τὸ καταπέτασμα, ἢ εἰς τὴν κιβωτόν, ἢ εἰς τὴν εἰκόνα τῶν Χερουβίμ, ἢ εἰς τὸ ἱλαστήριον; 'Αλλ' οὐ δὲν τούτων εἰσήγαγεν ο νομοθέτης ὁ μέγας· ἀλλὰ μά την έπηξε τοῦ σταυροῦ τὴν εἰκόνα, καὶ ταύτην διὰ τοῦ ἐπικαταράτου όφεως. Διὰ τί οὖν, ὦ Ἰουδαίε, ταῦ τα ποιεῖ Μωϋσῆς; διὰ τί χωνεύει όφιν ὁ λέγων διὰ τοῦ νόμου, Οὐ ποιήσεις γλυπτόν, οὐδὲ χωνευτών; ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς τὸν ἀγνώμονα φθέγγομαι; Αὐτὸν ἐρωτῶ τὸν νομοθέτην· Εἰπέ μοι, ὦ πιστότατε τοῦ Θεοῦ θεράπων, ὁ ἀπαγορεύεις, ποιεῖς; 8 ἀνατρέπεις, παρασκευάζεις; ὁ λέγων, Οὐ ποιήσεις γλυπτόν, οὐδὲ χωνευτόν, σὺ χωνεύεις καὶ γλύφεις ὄφιν; Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ἐνομοθέτησα, φησὶν, ἵνα τὰς ύλας ἐκκένω τῆς ἀσεβείας, καὶ τὸν λαὸν τοῦτον ἀπαγάγω πάσης εἰδωλολατρείας· νυνὶ δὲ χωνεύω τὸν ἔφιν, ἵνα προτι πώσω τὴν εἰκόνα τῆς τοῦ σταυροῦ οἰκονομίας· προ ομαλίζω τὸν δρόμον τοῖς ἀποστόλοις· προγυμνάζω τὸ μέγα καὶ ξένον ἐκεῖνο τὸ τοῦ σταυροῦ σύμβολον. Ότι δὲ οὐ βεβιασμένος ὁ λόγος, ἄκους τοῦ Κυρίου τὴν εἰ κόνα τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην βεβαιοῦντος, καὶ εἰς ἐπι τὸν ἀναλαμβάνοντος. Νικοδήμῳ γάρ τινι Ἰουδαίων ἄρχοντι διαλεγόμενος, ὡς διδασκάλῳ τοῦ λαοῦ καὶ συνιέναι δυναμένῳ τῆς οἰκονομίας τὴν θεωρίαν, φησί Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄψιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτω δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Εἰπὲ οὖν, ὦ ἀναίσθητε Ἰουδαῖε, οὐ χαλ τὸς ἐκεῖνο ἦν; Νεκρὰ ὕλη νικήσαι θάνατον ισχύουσα 4, τύπον ἔχουσα σταυροῦ· καὶ αὐτὴ ἡ ἀλήθεια τοῦ σταυροῦ οὐ πιστεύεται; καὶ ταῦτα μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τῆς οἰκουμένης, μετὰ τὴν λάμψασαν ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ τῆς εὐσεβείας κατάστασιν, μετὰ τὴν πίστιν τῶν ἐθνῶν, μετὰ τὴν ἔγερσιν τῶν Ἐκκλησιῶν, μετὰ τοσοῦτον ἀγωνισμόν, μετὰ τοσαύτην ἄσκησιν, μετὰ τοσαύτην ἀγγελικῆς που λιτείας ἐπίδοσιν; Ἀλλὰ γὰρ ἀποδέδειχται σαφῶς, ὅπως ἀποκέκλεισται τοῖς ἐχθροῖς τοῦ σταυροῦ τὸ ὀνειδίζειν ἡμῖν τὸ σχῆμα τοῦ ἐπικαταράτου. Καὶ πρὸς μὲν ἐκείν νους ταῦτα· ἡμεῖς δὲ οἱ πιστοὶ παρ' ἑαυτοῖς ἐξετάσωμεν, καὶ βασανίσωμεν τῶν ῥημάτων τὴν ἀκρίβειαν. Τί δήποτε ὁ Κύριος τὴν εἰκόνα τῆς οἰκονομίας ἐκείνης οὐ δι᾿ ἑτέρου τινὸς, ἀλλὰ δι᾿ ὄψεως ἐποίησε; Προς μὲν γὰρ τοὺς ἀγῶνας τῶν ἐναντίων ἱκανὸν τὸ ὑπό ἀπὸ τοῦ ἐπι κατ. ίσχυσε.

col. 503–504page 3 of 9

rit Christi, qui adoratur. Quocirca id nos accurate explicare, et vos studiose audire par est, 3. Figura serpentis, fratres, imago erat œconomia crucis. Quod autem ad modum attinet, sicut illa ser pentis figura imaginem quidem et speciem serpentis præ se ferebat, venenum autem nequitiamque serpen tis non habebat: sic et Servator, secundum divinum apostolum, in similitudine carnis peccati apparens, extra omne peccatum fuit; sicut et beatus Isaias, cum beato Paulo (a) consonans, ait: Qui peccatum non fe ci:; nec inventus est dolus in ore ejus (Isai. 53. 9; 1. Pat. 2. 22). Secundum Isaiam imaginem unam babes ad alteram accede. Contuere veritatem per figuras splendentem. Serpentes mordebant filios israel, quan do populus in perniciem ruit. Petit Moyses a Deo ut inedicinam salutarem præberet. Deus famulo medici nam beneficam commonstrat, et ait: Fac serpentem æneum, illumque erige ante tabernaculum testimonii (Num. 21. 8). Quid sibi vult hoc signum? Alii sunt mordentes serpentes, et alius pro i'lis crucifigitur. Quid significat ænigma? quid præ se fert umbra illa mysterii? Quemadmodum illic in figura aliis morden tibus serpentibus, alius qui non momorderat cruci affixus est: sic aliis peccantibus hominibus pro omui bus passurus est innocens Jesus. Pro serpentibus, qui mordebant, serpens innoxius crucifigitur; pro nobis, qui morti subjicimur, is, qui morti non subjectus fuit, crucifigitur. Quod præclare cum aliis Isaias prædixit in hunc modum: Pro peccatis populi venit in mortem; et, Dominus tradidit seipsum pro peccatis nostris (I sai. 53. 12. 6). Testimonio confirmanda iterum est my sterii ratio. Quemadmodum illic alii serpentes erant, qui mordebant, alius qui suftigebatur: ita et hic omnes peccaverant, et unus pro omnibus crucifigitur. Habes secundam; sed et tertiam imaginem considera. In ore duorum vel trium testium, stabil omne verbum (Deut. 19. 15). Quare crucifigitur serpens æneus? Ut ab oleantur morsus serpentium. Aliud ergo est quod in crucem tollitur, et alia quæ abolentur. Annon signi ficationem veritatis animadvertis? annon quasi sub in volucro Scripturæ vim œconomiæ perspicis? Sublatus in crucem est, inquit, æneus serpens, ut abolerentur ¸ morsus draconum; crucifixus est Christus, ut dæmo num operationes cessarent. Alius est serpens ille qui erigitur, alii qui comprimuntur dracones; alius qui cruci affixus est Christus, et alii qui abolentur dæino nes. Et quemadmodum illic imago serpentis, qui ap parebat, morsus serpentium abolevit, ita et hic mors Christi mortem sustulit, et dæmonas profligavit. Me rito itaque Servator imaginem sibi adaptans dixit: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis, qui credit in ipsum, non pereal, sed habeat vitam æternam (Joan. 3. 14. 15). Habes, mi frater, beatum Moysem alia figura crucem subindicantem; quo autem pacto, audi. Eos enim, qui de cruce loquuntur, multas mysterii contempla tioues in medium afferre oportet. Israelitis in deserto (a) Juxta Savil. legendum est, Petro, et reipsa, apud Petrum verba laudată leguntur. bellum intulere alienigenæ quidam, Amalecita dieti. Moyses autem Jesum Nave, populi ducem, et succes sorem suum, armatum proficisci jubet, ipso interea in monte manibus expansis manente. Nam ait Scri ptura: ‹ Moyses ascendit in montem, et expandit ma nus suas. Et factum est, cum extenderet manus, via cebat Israel; et cum dimitteret a corporea gravitate victus, vincebat Amalec › (Exod. 17. 11). Quid sibi vult hæc figura? Judæus statim metuens, ne per ima ginem gloria crucis Christi effulgeat, ait, Nihil hæc figura pertinet ad ea, quæ tu fabularis. Precationis figura erat illa forma, non imaginis, prout tu opina ris. Quod si ita est, si vere victoria illa fructus pre cationis fuit, cur Scriptura non precationi victoriam adscripsit (non enim ait Scriptura: Cum precaretur Moyses: illud enim vere significat, victoriam non ſuis se precationis fructum), sed adscribit imagini figuræ que manuum? Cum enim manus demitteret Moyses, superabatur Israel; cum expanderet, profligabatur Amalec. Nam si id precationi adscribendum erat, di cere oportuisset: Et cum precabatur Moyses, vince bat. Sed, ut dixi, precatione omissa, non quidein ut inutili, sed ut quæ imagini crucis cedere deberet, fi guræ et signo victoriam adscribit. Quando euim Moy ses expandebat manus, vincehat Israel. Quid sibi vult expansa manus? Depinge tibi manus expansas, ut splendentem adorandæ Crucis imaginem videas. Ve rum defatigatus est, inquit Scriptura, Moyses; neque enim manus corporea gravitate victæ illam imaginem sustinere poterant. Quid ergo? Ne, soluta imagine, victoria quoque amitteretur, sustinent Aaron et Or, allevantque manus ejus, ne, evanescente imagine, vi ctoria quoque elaberetur. Cur omnino Aaron et Or manus suffulciunt? Aaron, fratres, sacerdotali inunere ſungebatur; Or vero regiæ tribus cognationem habe bat. Itaque imaginem crucis sacerdotium et regnuin instar satellitum stipant. Ac quemadmodum cum trans figuraretur Dominus in monte, visi sunt Moyses et Elias a dextris et a sinistris, ut regiam Christi ima ginem quasi satellites stiparent: sic etiam hic Aaron sacerdotil ordinem obtinens cruci adstat, et similiter Or primum regiae dignitatis florem habens crucem stipat. Ilæc a me dicta sunt, ut ostendam, quomodo priscis illis patribus pietatis imago fuerit proposita, necnon quam honorata ab illis fuerit œconomise figu. ra. Si autem illi qui prænuntiabant, tanta cum laude illam prædicarunt, et cum tanto honore præsignifica runt: quo ore nos Domini crucem divinamque illam œconomiain convenit celebrare? Non ignoro vos ma gno desiderio teneri talium orationum, quibus sacræ theologiæ dogmata explicantur: at quæ nunc dicta sunt illis sunt affinia. Ejusdem enim animi est el cru cem prædicare, et unigenitum Deum Verbum laudi bus extollere. Quamobrem sive divinitatem Unigeniu celebres, sive ejus œconomiam honores, una caden que est pietatis demonstratio. 4. Cæterum quando crucem, quando corporis œco nomiam audis, mentem erige ad sublimitatem pole statis Unigeniti. Ne illa figura, quæ hic tui causa fa

col. 505–506page 4 of 9

PG 56:505τος οικονομίαν, ἀναγαγέ σου τὴν διάνοιαν πρὸς τὸ ύψος της του Μονογενοῦς ἐξουσίας. Μὴ τὸ σχῆμα το διὰ σὲ γενόμενον ταπεινούτω σου τὸ φρόνημα, ἀλλ' ἡ φιλανθρωπία τοῦ σώσαντος ἀναγαγέτω σου τὴν διά νοιαν. Σταυρὸς μὲν γὰρ διὰ σὲ, ἀξία δὲ Θεοῦ δι᾿ ἑαυ τόν. Αξία δὲ Θεοῦ οὐχ ὑψοῦται λόγοις, οὐ καθαιρεῖται λόγοις· ἀλλ' οἱ καθαιροῦντες, ἑαυτῶν ἐργάζονται τὴν καθαίρεσιν· οἱ δὲ ὑψοῦντες, ἑαυτῶν τὴν εὐτέλειαν εἰς ὕψος ἀνάγουσιν. Ωσπερ οὖν ἔφθημεν εἰπόντες, ὅτι καὶ ὁ τὴν οἰκονομίαν, καὶ ὁ τὴν θεολογίαν ἀν υμνήσας, τῆς αὐτῆς ἔχεται διανοίας· ἀλλ' ἐπειδὴ τοῖς χθὲς ἡμῖν γεγυμνασμένοις ἔλειπέ τι πρὸς τὸ, Ινα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· καὶ πρὸς μὲν τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν ἀπεδείχθησαν αἱ προφητεῖαι καὶ αἱ μαρτυρίαι τῷ Υἱῷ, ὅτι καὶ μόνος ἀληθινός· ἀναγκαῖον δὲ οἶ μαι κἀκείνην ἐξετάσαι τῆς λέξεως τὴν θεωρίαν. Και τοι φησὶν ὁ αἱρετικός· Τί δή πάλιν ἔχεις καὶ πρὸς τὸ ἀπεσταλμένον εἰπεῖν; 'Ρητῶς γὰρ ἀναγέγραπται· Καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Μὴ ὁ ἀποστείλας τῷ ἀποσταλέντι ὁμότιμον ἔχει τὴν ἀξίαν; Ταῦτα ἐὰν μὲν τῇ λέξει δουλεύων ἀναγινώσκῃς, πολλάκις, ὡς προειρήκαμεν, πολλὴν εὑρήσεις ὡς ἀληθῶς πρὸς ἡμᾶς ἐναντιότητα, καὶ οὐ συμφωνοῦντα τοῖς αὐτοῖς λογι σμοῖς τὰ καλῶς μὲν γεγραμμένα, κακῶς δὲ νενοημένα ἐὰν δὲ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ἀναλάβῃς τὴν ἔν νοιαν, οὐδαμοῦ σοι πρὸς ἐναντιότητα περιτραπήσεται τὸ τῆς διανοίας ὄμμα, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οδηγούμενον πρὸς ἀκριβῆ κατανόησιν. Τὸ γὰρ, Απο εστάλη, καὶ 'Απέστειλεν, ἀνθρώπινα μὲν φέρει ῥή ματα, θεῖα δὲ κηρύττει νοήματα. Οὔτε γὰρ ὁ ἀπο στείλας ἀπὸ τόπων εἰς τόπους ἀπέστειλεν, οὔτε ὁ ἀποσταλεὶς ἀπὸ τόπων εἰς τύπους ἦλθεν. Αλλ' ἀπὸ έστειλε, φησὶν, ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν εἰς τὸν κόσμον, ὡς μὴ παρόντα τῷ κόσμῳ, πρὸς ὅν ἐπέμπετο. Πῶς ἡ Γραφή φησι περὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο; Πῶς οὖν ἦλθεν ὁ παρών, ἐφάνη ὁ λανθάνων; εἰ δὲ ἀληθῶς, ὡς ἀκούεις, κεῖς τὸ, Απέστειλε, πᾶσα ἀνάγκη καὶ τὸν ἀποσταλέντα τούτοις ἐπιστῆναι τοῖς τόποις, οἷς μηδέπω παρῆν, καὶ τὴν ἀποστείλαντα ἐκεῖ πέμπειν, ὅπου με πάρεστι. Πῶς οὖν ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν; Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο; Εἰ τοίνυν ἦν ἐν τῷ κόσμῳ, πῶς ἀποστέλλεται ἐν τῷ κόσμῳ; Οὐκ ἤκουσας αὐτοῦ λέγοντος, Τὸν οὐρα. νὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος; Τί οὖν βούλεται τὸ ἀπεστάλη; Ἀντὶ τοῦ, ἀφθη, ἀντὶ τοῦ, Διὰ σαρκὸς ἔλαμψεν. Ἡ γὰρ ἀποστολὴ οὐ τὴν ἀπὸ τόπων εἰς τόπους μετάβασιν σημαί. νει, ἀλλὰ τὴν ἐκ τῆς ἀοράτου θεότητος εἰς ἐμφανῆ παρουσίαν. Οὔτε γὰρ ἐπιδημήσας τῇ γῇ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην οίκονομίαν, τοὺς οὐρανούς [] έκέ νωσε τῆς ἑαυτοῦ ἀξίας, οὔτε νῦν ἀναληφθεὶς κατά τὴν τῆς σαρκὸς ἀνάληψιν, τὴν γῆν ἔρημον κατέλιπε τῆς ἰδίας ἐπιστασίας. Πάλιν ἑτέρως τὸν λόγον γυμνάσωμεν. Εἰ κατὰ τὴν λέξιν, ἀδελφοί, ὁ Πατὴρ ἀπο ἔστειλε τὸν Υἱὸν εἰς τὸν κόσμον, δῆλον ὅτι ὁ ἀποστείλας τοῦ ἀπεσταλμένου χωρίζεται κατὰ τὴν ἰδίαν στάσιν. Εἰ μὲν γὰρ σὺν αὐτῷ ἐστι, περιττὸν τὸν Ἀπὸ έστειλεν· εἰ δὲ ἀπέστειλεν, ἀνάγκη κεχωρίσθαι, κατὰ τὴν τῆς λέξεως ἔμφασιν. Αλλ' οὐ δεῖ τῇ λέξει δου λεύειν, ἀλλὰ τῇ πίστει στοιχεῖν. Καὶ τίς ἡμῖν μαρ τυρήσει λόγος, ὅτι ἐπὶ γῆς φανεὶς ἐν οὐρανοῖς ἦν; τίς δὲ μαρτυρήσε: λόγος, ὅτι παρὰ Πατρὸς ἀπεσταλμένος οὐκ ἐχωρίσθη τοῦ Πατρός; Εἰ ἀπεστάλη εἰς τὸν κα σμον, κατὰ τὴν λέξιν, εἰ ὁ πέμψας τοῦ ἀπεσταλμένου χωρίζεται, πῶς ἔλεγεν, Ἐγὼ ἐν Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί; πῶς δὲ πάλιν ἔλεγε, Και ὁ πέμψας με Παν τὴρ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν; Ορᾷς ὅτι ἡ φύσις οὐ χωρίζεται ἡ δὲ οἰκονομία τὸ σχῆμα τῆς ἀποστολῆς ἐνδείκνυται. Τί ούν βούλεται τὸ, Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου; Εἰ γὰρ σὺν αὐτῷ ὁ Πατὴρ, διὰ τί ἀναβαίνει; Ἡ ἀνά βασις τὴν οἰκονομίαν ἑρμηνεύει, τοῦ σώματος τὴν ἀνάληψιν, οὐ τῆς θεότητος την διάστασιν. Θέλεις δὲ μαθεῖν, ὅτι ὥσπερ ἐπιδημήσας τῇ γῇ, τοὺς οὐρανοὺς οὐ κατέλιπεν, οὔτε τοῦ Πατρὸς ἐχωρίσθη, οὕτω καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθεὶς, τὴν γῆν οὐ κατέλιπεν ἔρη μον; Ο εἰπὼν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι, ἀλλὰ ἀνέρχομαι, ὅθεν κατῆλθον, πρὸς τὸν Πατέρα μου· ὁ αὐτὸς πάλιν πρὸς ἐκείνους λέγει· Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέ ρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Τὸ οὖν, Ινα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν, διπλὴν ἔννοιαν ἔχει, καὶ μάχαιραν διπλῆν· τὴν μὲν κατὰ τῆς εἰδωλολατρείας ὁπλιζομένην, τὴν δὲ κατὰ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπειθείας παραταττομένην. Μόνον μὲν γὰρ ἀληθινὸν Θεὸν λέγει, ἵνα τὰ νεκρὰ εἴδωλα στηλιτεύσῃ· ἀπεσταλμένον δὲ Ἰησοῦν Χριστὸν, ἵνα τοὺς τὴν οἰκονομίαν ἀρνουμένους επιστομίσῃ· ἐκλάμβανε τοίνυν τὰ ῥή ματα πρὸς τὴν ἔννοιαν, καὶ μὴ ὕβριζε τὴν ἀξίαν διὰ τὴν λέξιν. ε'. Ἵνα δὲ μάθῃς ἀκριβῶς, ὅτι τὸ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ οὐ τὴν ἀπὸ τόπων εἰς τόπους μετάστασιν σημαίνει, ἀλλὰ τῆς οἰκονομίας τὴν φανέρωσιν· περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, τοῦ ἀπὸ γῆς ὄντος, καὶ ἐπὶ γῆς φανερωθέντος· Ἐγένετο ἀν θρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ. 'Αρα ἀπ' οὐρα νῶν ἀπεστάλη Ἰωάννης; ἆρα ἄνωθεν ἐλήλυθε; Πως οὖν ἐλήλυθεν; Εἶτα ἄνθρωπος μὲν ἀποστελλόμενος οὐκ ἀπὸ τόπων εἰς τύπους μετέστη, ἀλλὰ τὴν οἰκονομίαν ἐνεχειρίσθη· ὁ δὲ Θεὸς Λόγος, ὁ πάντα πληρῶν, ἐὰν εἴπῃ ἑαυτὸν ἀπεσταλμένον, τὴν φύσιν ὕβρισε, καὶ οὐ τὴν οἰκονομίαν ἐμήνυσεν; "Ορα αὐτὸν, ἀδελφέ, καὶ πληροῦντα τῆς σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν, καὶ μὴ καθαιροῦντα τῆς θεϊκῆς δυνάμεως τὴν ἀξίαν. Καὶ τὸ ἱερα. τικὴν σχήμα. Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ παρακαλέσω αὐτὸν, καὶ Παράκλητον πέμψει ὑμῖν [] τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας. Εἰ ἀναβαίνεις άνω, καὶ παρακαλεῖς, καὶ παρακαλῶν δυσωπεῖς, καὶ μετὰ τὴν παράκλησιν ἀποστέλλεις τὸ Πνεῦμα (παρακαλῶ γὰρ, ἔφης, καὶ πέμπω), τίνος ἕνεκεν πρὸ τῆς ἀναβάσεως λύεις τὴν τοῦ Πατρὸς αὐθεντίαν; Εἰ μὴ αὐθεντεῖς κατὰ τὴν θείαν ἀξίαν, ἀλλ' ἀναμένεις ἀνελθεῖν πρὸς τὸν Πα τέρα εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ παράκλησιν καὶ ἱκεσίαν προσάγειν, καὶ οὕτω λαβεῖν τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, καὶ εἰς πᾶσαν ἐκπέμψαι τὴν οἰκουμένην, τίνος ένεκεν πρὶν ἀναθῇς, πρὶν παρακαλέσῃς, οἰκείαν ἐνδείκνυσαι τὴν αὐθεντίαν; διὰ τί πρὸ τῆς ἀναλήψεως, ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, ἐνεφύσησας εἰς τὰ πρόσωπα τῶν ἀποστόλων, καὶ λέγεις, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον; Ο αἰτεῖς παρὰ Πατρός, πρὶν ἱκετεύσῃς Πατέρα, δίδως. Οὐκοῦν εἰρωνεύῃ τὴν αἴτησιν; Οὐκ εἰρωνεύομαι, φησίν· οὐκ ἔστι γὰρ εἰρωνεία παρὰ τῇ ἀληθείᾳ· ἀλλὰ τὸ μὲν ήρμοσται τῇ ἀξίᾳ, τὸ δὲ πρέπει τῇ οἰκονομίᾳ. Διὰ τί οὖν ἐνεφύσησας εἰς τὰ πρόσωπα τῶν ἀποστόλων; Εδει με, φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἀναστάντα ἐκ τῶν νεκρῶν, τὴν ἀπαρχὴν τῆς ζωῆς τῷ κόσμῳ χαρίσασθαι. Ἐπειδὴ

col. 507–508page 5 of 9

tias vitæ mundo largiri. Quia enim Adam formatus acceperat spiraculum vitae (Inspiravit enim Deus in faciem Adami, et factus est in animam viventem [Gen. 2. 7]), id quod ille accentum perdidit, hoc ego præ sens revoco. Lapsum erigo, corruptum renovo, mor tuum vivifico. Testis est incarnationis propheta ille qui meam insufflationem prædicavit. Et quis propheta exclamando hanc sanctam insufflationem prænuntiat? Audi, inquit, prophetam ex illis duodecim cui nomen Nahum, dicentem: Celebra, Juda, festa tua, redde Deo vota tua. Non amplius adjicient venire ad vetustatem (Nahum. 1. 15). Prima illa Consummata sunt, inquit; Non amplius adjicient venire ad vetustatem. Novam illo gratiam annuntiat, quia vetera desierunt: nova flo rent. Celebra festa tua. Cur dicit, Celebra? Quia in fe sto Paschiæ resurrcctio futura erat. Celebra, inquit, Juda, festa tua, redde Deo vota tua. Non amplius ad jicient venire ad vetustatem; consummata sunt, sublata sunt, id est, prima finem habent. Cur prima finem habent? Ascendit enim de terra qui insufflavit in faciem tuam, el ex omni afflictione liberavit (Nah. 2. 1 ). Sed ad rem iterum redeamus, Celebra, Juda, festa tua, redde Deo vota tua. Non amplius adjicient venire ad vetustatem. Quænam festa? Illa enim vetera novorum imaginem ferebant. Prima dies Azymorum, quæ accu rate explorantibus imago passionis est. Post hanc dies Pentecostes, quæ imago et ipsa fuit adventus sancti et adorandi Spiritus. Festum Tabernaculorum, quod imago tabernaculorum cælestium erat. Hinc Dominus demonstrare volens, quandoquidem illa tabernacula teinporanea sunt, esse illa figuram futurorum taber anculorum, dicebat divitibus hujus mundi: Facite vo bis amicos ex mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in æterna tabernacula (Luc. 16. 9). Tem poranea igitur tabernacula æternorum figura taber naculorum erant. Quoniam ergo Christi œconomia seu incarnatio veteres figuras implebat, novainque illam gratiam Aørentem reddebat, probe propheta prænuntiat dicens: Celebra, Juda, festa tua, redde Deo vota tua; id significat illud, Non amplius adjicient ut veniant ad vetustatem. Renovata sunt enim vetera per gratiam, Consummala sunt, sublata sunt. Ascendit enim ex terra qui insufflat in faciem tuam, et qui te ex æru mnis eripit. At Nahum propheta Dominum gratiam in spirantem tibi nude exhibuit; Isaias autem alio modo eum qui ex mortuis surrexit et Spiritum sanctum suis elargitur, prænuntiat his verbis: Recordatus est die rum æternorum qui eduxit de terra pastorem ovium. Et loco illius, Insufflavit in faciem eorum, statim sub junxit: Qui posuit in ets Spiritum sanctum (Isai. 63. 41). Divina dignitas, divina nuncupatio, regia maje stas, intemerata gloria, incomprehensibilis virtus, qui cuin Patre conglorificatur, cum Filio regnat, qui operatur omnia, et divina munera singulis dividit, prout vult. Hæc bene novi Ecclesiæ domesticos robo rare, mordereque ac disrumpere inimicos ejus, maxi meque piæ religionis hostes, qui cum Patre et Filio conglorificare Spiritum sanctum recusant. O mise rian! Ne ea quidem quæ sortiti sunt ipsi, volunt tri buere Spiritui sancto. Apostolus autem de se, dequa sui similibus dicebat, Si compatimur, etiam conglorif cabimur (Rom. 8. 17). Paulus conglorificatur cum Deo, et Spiritus non conglorificatur? Mortalis natura in tantam sublimitateın evehitur, ut cum Christo gå rificetur, et adorandus Spiritus, nec iisdem nobiscum muneribus fruetur? De iisdem hominibus ait idem apostolus, Si compatimur, et conregnabimus (2. Tim. 2. 12); et Spiritus sanctus non regnabit cum Christo? O ingratum animum! o insaniam intolerandam! o sen tentiam impian, et ingentem blasphemiam, plagamque incurabilem! Nos exspectamus conregnaturos nos esse; et Spiritum sanctum in servi ordinem redigenius? 6. Hæc porro dicimus, fratres, non quod Spiritus sanctus ita debeat cum Christo conglorificari, ut nos conglorificamur, sed ut impietatem eorum confute mus, qui nec tantum quidem ipsi tribuere dignantur. Propitius sis nobis, Domine, circa ea quæ diximus. Licet enim impiorum dicta simpliciter et verborum tenus tantum repetamus, attainen nemo, fratres, pu tet hinc contumeliam Spiritui sancto inferri, quod eorum contumelia repetantur. Illas enim in medium proferimus, non ut impietati assentiamur, sed ut er rorem traducainus, et pictatis alumnos a prava illa doctrina avertamus. Etenim apostoli, qui Dominum amabant, et ejus majestatem viderant, Judæorum contumelias in sacris Evangeliis referre non dubita runt. Itaque scripta ibi sunt quæcumque ausi sunt illi de Christo dicere, quod peccator esset, quod ex Deo mon esset, quodque coram eo ausi sint dicere, Sama ritanus ea ta, et dæmonium habes (Joan. 8. 48). Verum Scriptura non scriptores accusat, sed blasphemos. Audi Spiritus vim et efficaciam, audi apostolorum laudes, eorum sequere doctrinam, sectare patrum vestigia; ne ex profanorum vestigiis in errorem de ducaris: Trinitatem adora, Trinitatem glorifica, Tri nitatem prædica. Ita sentiunt prophetæ, ita prædicant apostoli, ita credunt martyres. Audi Paulum Trini'a tem prædicantem: Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus; divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus; divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus (1. Cor. 12. 4 6). Cur non incipit a Patre? cur non primo illum prædicat, deinde Filium, demum Spiritum sanctum? Invertisne ordinem, Paule? mutasne serien? Dum Servator ita tradiderit, In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. 28. 19), tune solvis theologiæ legem? Verum absit ne quid tale umquam de Paulo cogitemus. Sanctus enim ille et admirabilis praco, hoc probe noverat, se etiamsi Spiritus primo meni nisset, nihilominus theologiam illææsam servare, ne que inconfusam naturam contumelia afficere neque dividere indivisibilem dignitatem. Spiritum primo memorat, ut ostendat, Spiritum, etsi postremus scribatur, non hinc ultimum et postremum effici. Quia enim illi prave interpretantur non commume rantes, sed posteriori ordine numerantes post Pa trem Filium, post Filium Spiritum sanctum (pri mus enim, aiunt, Pater, secundus Filius, tertius Syl

col. 509–510page 6 of 9

PG 56:509τὸ ἅγιον (Πρῶτος γάρ, φησίν, ὁ Πατήρ, δεύτερος Υἱός, τρίτον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐ τὴν εὔτακτον τῆς γνώσεως ἀκολουθίαν νοοῦντες τῆς προσκυνητῆς Τριάδος, ἀλλὰ ψυχῇ διαστρόφῳ ὑβρίζειν ἐπιχειροῦντες τὴν τῆς θεολογίας καθαρότητα), εἰκότως ὁ Παῦλος ἀντιστρέφει τῶν ὀνομάτων τὴν τάξιν, ἵνα δείξῃ τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν, καὶ λύσῃ τῶν πονηρῶν τὴν ὑπόληψιν. Αλλ' οἶδα, φησὶν, ὅτι τοῦ μὲν Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος ἐπιπολαίως ἐμνημόνευσεν, ἐπὶ δὲ τὸν Πατέρα ἐλθὼν, εἰς ὕψος τὴν θεολογίαν ἤγαγεν. Επί μὲν γὰρ τοῦ Πνεύματος εἶπε, Τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα ἐπὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, Ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος· εἰς δὲ τὸν Πα τέρα ἐλθὼν, εἶπεν· Ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Τί οὖν; αὐτῷ τὸ ῥῆμα, τὸ ἐνεργεῖν τὰ πάντα ἐν πᾶ σιν, αὐθεντίαν μηνύει; Ναί, φησί. Καὶ ὑπεροχήν ὑπερβάλλουσαν κηρύττει; Ναί, φησί. Δέχομαί σου τὰς ὁμολογίας, ἐὰν ἐμμένῃς ταῖς συνθήκαις. Ιδωμεν τοίνυν τί σαφέστερον τὸ σκεύος τῆς ἐκλογῆς, ὁ Πνεύ ματι κυβερνώμενος ἁγίῳ, περὶ αὐτῆς ὑποτίθεται τῆς ζητήσεως. Εκάστῳ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς [] τὸ συμφέρον. Τῷ μὲν γὰρ δίδοται λόγος σοφίας κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ λόγος γνώσεως ἐν αὐτῷ τῷ Πνεύματι· ἑτέρῳ δὲ χαρίσματα καμάτων κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα ἑτέρῳ προφητεία· ἄλλῳ δὲ ἑρμηνεία γλωσσών ἄλλῳ πίστις· ἄλλῳ χαρίσματα. Ταῦτα δὲ πάντα πρόσεχε ἀκριβῶς, βλέπε λέξεως συμφωνίαν καὶ δυ νάμεως. Ο διὰ τῶν πρώτων εἰρηκώς, Ο δὲ αὐτὸς Θεὸς ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν, ἐλθὼν εἰς τὸ Πνεῦμα ταύτην ἐπιμαρτυρεῖ τῷ Πνεύματι τὴν δύο ναμιν· Ταῦτα δὲ πάντα, φησὶν, ἐνεργεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς βούλεται. Οὕτως οὐ λύεται ἡ ἁρμονία τῆς δοξολογίας, ὅταν τι τῶν ὀνομάτων τῆς ἁγίας Τριάδος, ἢ πρώ τον, ἢ δεύτερον, ἢ τρίτον τίθηται. Τὸ γὰρ πρῶτον, καὶ δεύτερον καὶ τρίτον, οὐ φύσεως ἐμφαίνει διαφορὰν, ἀλλὰ θεολογίας ὁδὸν ἀσύγχυτον. Πάλιν ὁ αὐτὸς ἀπόστολος, ἵνα δείξῃ πανταχοῦ ἀδιαφόρως ἑαυτὸν και χρημένον ταῖς τῶν ὀνομάτων τάξεσιν, εὐτάκτως δὲ καὶ ἀσφαλῶς προσιόντα τῷ θείῳ κηρύγματι, λέγει Θεσσαλο ῦσι γράφων· Αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ Θεὸς ὁ Πατὴρ ἡμῶν. Πρῶ τον Παῦλε, τὸν Υἱ, καὶ τότε τὸν Πατέρα κηρύττεις; Τὸ γὰρ πρῶτον, φησὶν, εἰς τάξιν ἐξέβαλες· ἐγὼ πρῶτον καὶ δεύτερον ἐὰν εἴπω, τὴν φύσιν ἀμέριστον ὑπολαμβάνω· μᾶλλον δὲ οὐχ ὑπολαμβάνω, αλλ' ασφα λῶς κηρύττω. Μή τοίνυν ὕβριζε τὰ θεῖα λόγια, μηδὲ συκοφάντει τὰ οὐράνια δόγματα. Ευρίσκεις εἰκόνα τοιαύτην καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ. Ωσπερ γὰρ ἐνταῦθα Παῦλος ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ Πνεύματος, ἦλθεν εἰς τὸν Υἱὸν, καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ πάλιν εἰς τὸν Πατέρα, καὶ τὸ τρίτον τῇ τάξει τῶν ὀνομάτων ἐποίησε πρῶτον, οὐ τὴν τοῦ κηρύγματος τάξιν μεταβαλών, ἀλλὰ τὴν ἀδιά φορον τῆς θεολογίας γνῶσιν ἐμφαίνων· οὕτω καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸν αὐτὸν τύπον εὑρήσεις, ὥσπερ ἐν εἰ κόνι, προλάμποντα. Τίς οὐκ οἶδεν ἡμῶν, ἀδελφοί, ὅτι τὸν ᾿Αβραὰμ πρῶτον ταττει ἡ Γραφή, δεύτερον δὲ τὸν Ἰσαάκ, καὶ τρίτον τὸν Ἰακώβ; Ἐγὼ γὰρ ὁ Θεὸς Αβραάμ, καὶ ὁ Θεός Ισαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ιακώβ. Καὶ εἰκότως ἡ Γραφή κηρύττει πρῶτον τὸν γεννήσαντα, εἶτα τὸν γεννηθέντα, ἔπειτα τὸν ἐξ ἐκείνου. Αλλ' ἐπει· ἡ φύσις ἦν ἀμέριστος, εἰ καὶ τοῖς χρό νας διετέμνετο διὰ τὴν ἀκολουθίαν, οὐκ ἔχνησεν ὁ Θεός μεταβαλεῖν τὴν τάξιν, ἵνα τὴν ὁμολογίαν ἀνα δείξῃ. Λέγει γὰρ ἐν τῷ Λευϊτικῷ (λέγω γὰρ καὶ τὸν τόπον, ἵνα μὴ συκοφαντήσῃς τα λεγόμενα)· Ἐὰν δὲ αμάρτωσιν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, παραδώσω αὐτοὺς εἰς ἔθνος ἀλλότριον, καὶ πορεύσονται ἐκεῖ, καὶ λατρεύσουσι θεοῖς ἑτέροις. Προμηνύων τὴν εἰς Βαβυ λώνα αἰχμαλωσίαν φησί· Καὶ πορεύσονται ἐκεῖ, καὶ λατρεύσουσι θεοῖς ἑτέροις. Τότε αἰσχυνθήσεται ἡ καρδία αὐτῶν ἡ ἀπερίτμητος· καὶ μετὰ βραχέα, Καὶ μνησθήσομαι της διαθήκης Ἰακώβ, καὶ τῆς διαθήκης Ισαάκ, καὶ τῆς διαθήκης 'Αβραάμ. ζ'. Επαναλήψομαι τὸ ῥῆμα· ὁ γὰρ κρότος ἐκάλυψε τὴν ὑπόθεσιν. Ἐκεῖ, φησὶν, αἰσχυνθήσεται ἡ καρ δία αὐτῶν ἡ ἀπερίτμητος, καὶ ἐπιστρέψουσι πρός με, καὶ ιάσομαι αὐτούς. Οὐδέπω ἀπειλὴ, καὶ τὴν καταλλαγὴν ἐπαγγέλλεται· [] Καὶ ἀνάξω αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν τῶν πατέρων αὐτῶν, καὶ μνησθήσομαι τῆς διαθήκης ᾿Ιακώβ, καὶ τῆς διαθήκης Ισαάκ, καὶ τῆς διαθήκης ᾿Αβραάμ. Ορᾶς πῶς μεταβάλλει τὴν τάξιν, ἵνα δείξῃ τὴν ὁμοτιμίαν; Οὐ γὰρ πρῶτον ἐποίησε τὸν Ἰακὼς τοῖς χρόνοις, ἀλλὰ τῇ ἀδιαφορία κατεχρήσατο, ἵνα δείξῃ την ομοτιμίαν. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν πατριαρχῶν χρόνος μερίζει τοὺς καρποὺς ἀπὸ τῆς ῥίζης· θνητὴ γὰρ ἡ φύσις καὶ τῶν φύντων καὶ τῶν γεγεννηκότων· τῆς δὲ ἁγίας καὶ ἀθανάτου προς κυνητῆς Τριάδος τὴν φύσιν οὐ τέμνει λόγος, οὐ μετ μίζει χρόνος, οὐ δειστῶσιν αἰῶνες· οὐδὲν γὰρ μεταξύ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ποιητὴς τῶν αἰώνων ὁ Μονογενής. Ακουε τοῦ θείου καὶ γενναίου κήρυκος ὧδέ τι περὶ τοῦ Πατρὸς εἰρηκότος· Πολυ μερῶς καὶ πολυτρόπως πάλει ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Γιῷ, δι ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν. Οὐδὲν τοίνυν μεταξύ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· οὐδεὶς χρόνος ἢ διάστημα χρόνου. Πρὸ τῶν αἰώνων Πατὴρ, πρὸ τῶν αἰώνων Υἱός· αὐτ τὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· πρὸ τῶν αἰώνων τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐδαμοῦ σχίζεται ἡ φύσις, οὐδαμοῦ μερίζεται ἡ δύναμις. Πρόσεχε ἀκ βῶς· βασιλεύει ὁ Πατήρ, βασιλεύει ὁ Υἱός, βασιλεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οἶδα ταύτῃ χρησάμενος τῇ ἀποδείξει· ἀλλὰ τὰ αὐτὰ λέγειν, Ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφα λές. Βασιλεύει Πατήρ, κατὰ τὸ, Ὁ Θεὸς ἡμῶν βα σιλεὺς εἰς·ὸν αἰῶνα. Βασιλεύει Υιός· Δώσει γὰρ αὐτῷ Κύριος τὸν θρόνον Δαυΐδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας. Βασιλεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁ μὲν γὰρ Ἡσαΐας εἶπε· Καὶ τὴν βασιλέα Κύριον Σαβαώθ εἶδον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου. Καὶ εἶπε πρός με· πορευθεὶς εἰπὸν τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσητε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψητε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε, καὶ τὰ ἑξῆς· ὁ δὲ ᾿Απόστολος εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκλαμβάνει τὴν τοῦ προφήτου θεολογίαν. Ἐκείνου εἰρηκότος, Εἶδον τὸν βασιλέα Κύριον Σα βαώθ, καὶ εἶπέ μοι, Πορεύθητι, καὶ εἰπὲ τῷ λαῷ τούτῳ, ὁ Παῦλος βασιλέα Κύριον Σαβαώθ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκλαμβάνων, ἐν τῇ Ρώμῃ τοῖς τ δαίοις διαλεγόμενός φησι· Καλῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶπε πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν διὰ τοῦ προ φήτου Ησαίου λέγον· Πορευθεὶς, εἰπὸν τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσητε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ τὰ ἐξῆς. Ἡσαΐας ἔλεγε, Τὸν βασιλέα Σαβαώθ εἶδον, καὶ εἶπε πρός με· Εἰπὸν τῷ λαῷ τούτῳ· καὶ ὁ Παῦλος λέγων τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀνέθηκε τὴν αὐθεντίαν. Οὐκοῦν βασιλεὺς καὶ Κύριος Σαβαώθ τὸ Πνεῦμα

col. 511–512page 7 of 9

Audivi vocem Domini dicentis, Vade, dic populo huic; Dominus Pater, Dominus Filius; nam Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis (Psal. 109. 1). Do minus Spiritus sanctus: nam Dominus Spiritus est ubi vero Spiritus Domini, ibi libertas (2. Cor. 3. 17). Ne quis vero putet majus esse primum nomen, Deus, secundum vero, Dominus. Nam in natura immortali et Dominus et Deus, licet dictum illud non eamdem vim habeat, eamdem tamen dignitatem prædicat. Quid enim? Si nomen, Deus, primum esset, si se cundum, Dominus, sane Moyses non secundo ut primo usus esset dicens, Dominus Deus tuus, Dominus unus est (Deut. 6. 4); oportuisset enim, si de primo men tionem facere voluisset, primum dicere sic, Deus tuus Dominus unus est: sed ut ostenderet nominum indifferentiam, Dominus primo dixit, postea Deus. Sed ad propositum redeamus. Dominus autem est Spi ritus. Dominus ergo Pater, Dominus Filius, Dominus Spiritus sanctus. Verum Paulus dicit, Unus Dominus. Si unus Dominus, quomodo Dominus et Dominus? Videlicet una dominatio. Eadem ratione et unus Deus, ait Paulus: Nobis autem unus Deus Pater, ex quo om nia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia (1. Cor. 8. 6). Ergo, ait hæreticus, Patrem Deum dixit, Filium vero Dominum. Videamus ergo, videa mus, fratres, videamus, quæso, num illud, Dominus, secundum sit nomen divinæ dignitatis, et annon vero primum ipsique congruens, atque Scripturæ sacræ testimonio fultum. Necesse enim est ut et nos accu rate loquamur, et vos studiose audiatis, illique ex veritate instituantur. Quis ergo nobis sermo testifica bitur, illud, Dominus, nomen esse primum et magni fcentissimæ gloriæ proprium, Audi prophetam Da videm: Confundantur et conturbentur in sæculum sæculi; et revereantur, et pereant. Et cognoscant, quia no men tibi Dominus (Psal. 82. 18. 19). Solet adversarius dicere de Servatore Verho: Nomen Christi Dominus, nomen Patris Deus. Rursus definitionem eorum, quæ proposita sunt, postulo. Hæreticorum verbis inhæres? permanesne in conditionibus propositis? Inconstan tiam enim tuam metuo. Quando confutatus es ex hac de monstrata veritate, ad aliud commentum confugis, si illic convincaris, declinas ad aliud improbitatis elemen tum, cum oporteret splendentem et illuminantem ve ritatem non effugere: non fugat enim cum illustrat verum, Fugit impius nemine persequente (Prov. 28. 1). 8. Divinitas Christo vindicatur. Pneumatomachi red arguuntur. - Nos autem ad propositum revertamur. Cognoscant, quia nomen tibi Dominus. Si Patrem me moret, disce nomen Patris esse illud, Dominus. Et si Patris nomen est Dominus, ait Paulus, Unus Dominus Jesus Christus. Sed Dominus Pater, Dominus Filius. Ergo ut consors est nominis, consors est et dignitatis. Verum Judæus abnuit confiteri, id de Patre dictum fuisse, ut illud, Dominus, Filio adscribens, illud, Deus, Patri servet: definitionem probo, conditiones accipio. Non distinguo nominum adorandæ Trinitatis dignitatem, ut sæpe dixi, quia Ecclesia indistinctam babet gloriam: sed ad miseriam tuam me demitto, ac dico, Detur hoc, Cognoscant, quia nomen tibi Down= nus; quid igitur flat de illo verbo quod sequitur, Tu solus Altissimus super omnem terram? Ergo secundum impietatem doctrinamque tuam, non amplius Pater erit Altissimus, quia solus Filius est Altissimus. Hie, fratres, non fluctus maris sunt, ut quis præfocetur, sed caritatis fluctus qui sanctificent. Attamen cum Christus loquatur et prædicetur, quietem agat hæe religiosa navicula. Absurdum enim est mare ipsum vestigia Domini conspicatum, bæc audiens, Face, of mutesce (Marc. 4. 39), auctoritatem reveritum esse, Ecclesiam vero non obtemperare Domino verba vitæ loquenti, sc divinam vere gratiam in labiis habenti nam Diffusa est gratia in labiis tuis (Psal. 44. 3). Sed ad propositum redeamus. Cognoscant, quia nomen tibi Dominus. Utrum vis elige, non quasi res in tua pole state sit posita: neque enim cum Jesus Nave ad po pulum diceret: Eligite vobis hodie cui servia:is, an düs, quos coluerunt patres vestri, an Domino Deo nostre (Jos. 24. 15), idco potestatem eligendi hominibus concede bat, sed ut ostenderst, pietatem sequi arbitrium dili gentium Deum. Item alibi: Vos testes estis contre vos, quod vos Dominum elegeritis, ad serviendum illi (Ibid. v. 22). Quemadmodum enim ibi optio Dei diguitatem non contumelia affecit, sed liberum arbitrium piorum ostendit: sic etiam nunc, si libero arbitrio optionem dedero, non dignitatem contumelia afficio, sed arbi trium exploro. Illud, Cognoscant quia nomen tibi Do minus, de Patrene, an de Filio dictum est? Nam si de Patre, et si nomen Patris sit Dominus, nomen quoque Filii Dominus Unus enim Dominus Jesus Christus, per quem omnia (1. Cor. 8. 6); ergo quemadmodum dignitas, ita et nomen commune est. Verum Filii uo men Dominus est: ergo solus Filius est Dominus nam Tu solus Altissimus super omnem terram. Ergo cum unus et solus Dominus sit Filius, Pater aliemus a dominatione est? Absit. Neque enim cum Pater so lus prædicatur Deus, ideo Filius a divinitate priva tur: nam In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. 1. 1). Ergo neque hoc, Deus Pater, Filium excludit a divinitate nam Deus erat. Verbum; neque cum Filius dicitur, Unus Dominus, alienus ostenditur Pater a dominatio ne: nam Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis (Psal. 109. 1). Dominus ergo Pater, Dominus Filius, Dominus Spiritus sanetus: Dominus enim Spi ritus est (2. Cor. 3. 17). Sed rursum hæreticus ex asperatur excitaturque, ac Dominum audiens Spiritum sanctum, disrumpitur. Quomodo, inquit, Spiritus est Dominus, qui per prophetam Davidem loquens, Fi lium celebrat his verbis, Dixit Dominus Domino meo? Viden', inquit, Spiritum sanctum per prophetam lo quentera Dominum confiteri suum et Patrem et Fi lium? Quid igitur, fratres? Ne proposita dictio apud auditores in dubio versetur, in ipsam vocis disqui sitionem veniam, totum vobis dictionis sensum plicabo. 9. Servator aliquando, cum in Judæorum sya agoga disputaret exploraretque quam de se opi

col. 513–514page 8 of 9

PG 56:513καὶ ὑπόληψιν οἱ πολλοὶ, λέγει πρὸς αὐτούς· Τίνα λέ γετε εἶναι τὸν Χριστόν; τίνος ἐστὶν ὁ υἱός; λέγουσιν οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι· Τοῦ Δαυΐδ. Εἶτα Κύριος ἀντιτιθεὶς αὐτῶν τῇ ὑπονοίᾳ, πάλιν ἐπήγαγε Καὶ πῶς Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καλεῖ αὐτὸν Κύριον α; Εἶπε γὰρ ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κά θου ἐκ δεξιῶν μου. Τὸ δὲ, Ἑν Πνεύματι ἁγίῳ, προσέθηκεν, οὐχ ἵνα τὸ Πνεῦμα δοῦλον ἀποδείξῃ τοῦ κηρυττομένου Χριστοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα σαφῶς παραστήσῃ, ὅτι ὁ προφήτης ἐν Πνεύματι ἁγίῳ τὰ μέλλοντα προ ορῶν, δ ήμελλεν, υἱὸν κατὰ σάρκα. Κύριον ὁμολογεῖ κατὰ ἀλήθειαν. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προέκειτο τῷ Κυρίῳ ἐξεταζομένῳ, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ Δαυτό υἱὸν ἔχει τὸν Κύριον, ἢ δεσπότην; Αμέλει γοῦν αὐτὸς ὁ Κύριος προαναιρῶν τὴν τῶν αἱρετικῶν συν κοφαντίαν, καὶ φυλάττων ἀκέραιον τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος τὸ ἀξίωμα, τῇ ἐπαγωγῇ λύει τὴν ἀμφισβήτησιν. Τί οὖν φησιν; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύ ριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστιν; Οὐκ εἶπεν, Εἰ οὖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καλεῖ αὐτὸν Κύριον, ἀλλ', Δαυΐδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον. Διὰ τί οὖν προσέθηκε τὸν Ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καλεῖ αὐτὸν Κύριον; Ἐπειδὴ τὸ εἰπεῖν περὶ Χριστοῦ πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας οὐκ ἦν σώματος βλέποντος, ἀλλὰ Πνεύ ματος ἁγίου προδεικνύοντος. Οὐδὲ γὰρ & ἔβλεπε Δαυΐδ, ἐκήρυττεν· ἀλλ᾽ & τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὑπο έβαλλε, ταῦτα διὰ τῆς πνευματικῆς ἐκρούετο λύρας. Διὰ τοῦτο τὸν Κύριος, προσέθηκε· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καλεῖ αὐτὸν Κύριον; Ινα δὲ μὴ τὴν βλασφημίαν ὁ αἱρετικὸς εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἑλκύσῃ, ἐπήγαγε πάλιν, ὡς ἔφθημεν εἰπόντες· ΕΙ οὖν Δαυΐδ αὐτὸν καλεῖ Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστιν; Οὐκοῦν ὁ Δαυΐδ αὐτὸν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ και λεῖ τὸν Χριστὸν Κύριον. Ἐκεῖνο δὲ προηγουμένως σκοπήσωμεν, ὅτι πᾶς προφήτης ἐκ Πνεύματος ἁγίου λαλεῖ τὰ εἰκότα. Πάντες γὰρ ὁμολογοῦμεν, ὡς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἐλάλησαν οἱ προφῆται, ὡς καὶ ὁ Απόστολος μαρτυρεῖ λέγων· Καλῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησε πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν διὰ τοῦ προφήτου. Καὶ πάλιν καθολικῶς ὁ Θεός· Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου. ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσι. Καὶ Μωϋσῆς· Τις δώσει πάντα τον λαὸν προφήτας εἶναι, ἐν τῷ δοῦναι Κύριον τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ ἐπ' αὐτούς; Ἐνταῦθα προσέχωμεν ἀκριβῶς, πῶς ἡ θεότης δείκνυται τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, οὐχ ὑφ᾽ ἡμῶν ὑψουμένη, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς οἰκείας ἀξίας κηρυττομένη. Καί μοι μικρὸν ἐπιτρέψατε διὰ τεύσεως καὶ ἀποκρίσεως σχηματίσαι τὸ προκείμενον ταῖς γὰρ τοιαύταις ἀντιθέσεσιν εὐαρεστέρα καθ ίσταται τῶν ἀπορουμένων ἡ λύσις. Ερωτήσωμεν τοί νυν· ὁμολογοῦσιν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησε [] διὰ τῶν προφητῶν, ἢ ἀπειθοῦσιν ἔτι καὶ ἀμφι βάλλουσιν; Εἰ μὲν ἀμφιβάλλουσι, τὸ προειρημένον ὑπομνήσωμεν, πῶς αὐτὸς μαρτυρεῖ λέγων ὁ Θεός Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσι. Τὸ Πνεῦμα γάρ ἐστι τὸ ἐνεργοῦν τὴν προφητικὴν δύναμιν. ὡς καὶ ὁ Μωϋ σῆς πάλιν, ὁ θαυμάσιος, βουλόμενος δεῖξαι, ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου προφητεία συνίσταται, την μεγά λην ἐκείνην καὶ θαυμασίαν ἔρρηξε φωνήν· καὶ τίς δώσει πάντα τὸν λαὸν Κυρίου προφήτας εἶναι, ἐν τῷ δοῦναι Κύριον τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτούς; Εἰ δὲ ὁμολογοῦσιν ἀληθῶς, ὥσπερ καὶ λέγων. εξεταζομένω ἐξέτασις. ἔστιν ἀληθῶς, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησεν ἐν τοῖς προφήταις, ἄκουε ὡς ὁ μακάριος καὶ θαυμάσιος Ζαχαρίας, ὁ τοῦ προδρόμου πατὴρ, Θεὸν λέγει το Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ διὰ τῶν προφητῶν λαλήσαν Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ ᾿Ισραήλ, ὅτι ἐπ εσκέψατο, καὶ ἐποίησε λύτρωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ καὶ ἤγειρε κέρας σωτηρίας ἡμῖν ἐν οἴκῳ Δαυΐδ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· καθὼς ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων, τῶν ἀπ' αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ. Εἰ τοίνυν ἡ λαλήσας διὰ στόματος τῶν προφητῶν Θεός, ἐλάλησε δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τοῖς προφήταις. ὥς φησιν ὁ Δαυὶὸ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν· Πνεύμα γὰρ Κυρίου ἐλάλησεν ἐν ἐμοί· Θεὸς ἄρα καὶ Κύ ριος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ διὰ τῶν προφητῶν φθεγ ξάμενον. Λάβε δέ μοι σαφῆ τῶν λεγομένων ἀπόδειξιν. Ο θείος Απόστολος βουλόμενος τῇ προφητικῇ φωνῇ δεῖξαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φησὶν ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους Επιστολῇ· Ἐὰν πάντες προφητεύητε, εἰσ έλθῃ δέ τις ιδιώτης, ἢ ἄπιστος, ελέγχεται ὑπὸ πάντων, ἀνακρίνεται ὑπὸ πάντων, τὰ κρυπτά της καρδίας αὐτοῦ φανερὰ γίνεται· καὶ οὕτω πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ προσκυνήσει, ἀπαγγέλλων, ὅτι ὄντως ὁ Θεὸς ἐν ὑμῖν ἐστιν. Ορᾷς ὅτι τὸ ἐν τοῖς προφητεύουσι Πνεῦμα Θεόν διαρρήδην ἀντι γό ρευσεν ὁ τῆς εὐσεβείας διδάσκαλος ι'. Τί τοίνυν σκανδαλίζῃ περὶ τὴν εὐσέβειαν. αἱρετικὲ; τί συκοφαντεῖς τοῦ Πνεύματος τὴν ἀξίαν; τί παραβαίνεις τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν; Ανάγνωθί σου τὰς συνθήκας ἐπὶ τῶν μυστηρίων, πῶς εἶπας Πιστεύω εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα. “Ο ἐπίστευσας, ἀνεσκεύασας; δ ώμολόγησας, ἀνέτρεψας; δ καθαρῶς διεσάφησας, τούτο πάλιν ἀσεβῶς ἐθόλωτας; πολεμεῖς τῇ εἰρήνῃ; μάχῃ σου ταῖς συν θήκαις; ἀπηρνήσω τὴν πίστιν; καὶ εἰσάγεις ζητή σεις; Πιστεύοντι, ὁμολογοῦντί σοι παρεδόθη τὸ δεῖν ρον, καὶ μετὰ τὸ δῶρον ἐξυρίζεται πίστις, καὶ εἰσ άγεται διάλεξις; Μὴ ὕβριζε τὴν ἀξίαν τῆς χάριτο; μὴ παραχάραττε τὰς συνθήκας τῆς φοβερᾶς ἐκείνης καὶ φρικώδους μυσταγωγίας. Εν ονόματι Πατρός καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ώμολόγησας πιστεύειν, ἐβαπτίσθης ὁμοίως εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· ἡ εὐλογία ὁμοίως ἐν ὀνόματι Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ἡμῖν τὰ δῶρα παρὰ τῆς χάριτος· καὶ παρ' ὑμῶν ἡ βλασφημία τῇ χά ριτε; Παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡμῖν ἐλευθερία καὶ παρ' ὑμῶν δουλεία τῷ Πνεύματι; Ὢ τῆς ἀπο νοίας 1 & τῆς ἀγνωμοσύνης! Η τὴν νέαν ἀπαρνησαι [] χάριν, ἢ τὴν Παλαιὰν αιδέσθητι Διαθήκην, ἢ πανταχοῦ παρίστα τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν ὁμοτιμίαν, ὡς πολλάκις διὰ πολλῶν ὑμῖν ἐγγράφων μαρτυριών ἀπεδείξαμεν· αἷς καὶ ἑτέραν βούλομαι προσθείναι πάλιν ἀπόδειξιν. Προαναπεφώνηται γάρ, ώς πολ λάκις ἔφθην εἰπὼν, ἐν τῇ Παλαιᾷ τὰ νέα. Τί οὖν; Προστάττει ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσεζ, λέγων· Λάλησον τῷ Ααρὼν καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ· Οὕτως εὐλογήσατε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Πρόσεχε ἀκριβῶς. Ινα μή τις ἁπλῶς ὑπολαβὼν νομίζῃ καλῶς ἔχειν, προσέταξε τὸ, Οὕτως, ἵνα μηδεὶς κατὰ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν τὰς ευλογίας φέρῃ, ἀλλὰ κατὰ τὸν κανόνα τῆς Γραφῆς τὰ πάντα ποιῇ Λέγει, Οὕτω, φησίν, εὐλογήσατε. Οὕτω, πῶς; Ευλογήσει σε Κύριος, καὶ φυλάξει σε. Καὶ πρόσεχε, πῶς πανταχοῦ τὴν Τριάδα μυστικῶς εἰσάγει, δι' ἧς καὶ εὐλογίαι τριπλασιάζονται. Εὐλογήσει σε Κύριος, καὶ φυλάξει σε. Επιρα νει Κύριος το πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ σὲ, καὶ εὐλο

col. 515–516page 9 of 9

benedicet te. Attollet Dominus vultum suum super te, et det tibi pacem › (Num. 6. 25. 26). Vide sanctam Trinitatem diserte celebratam. Et quænam gratia a Spiritu sancto non proficiscitur? et quod donum non ab illo datur? quod bonum sine ipso? quod cæleste bonum sine Spiritus sancti opera hominibus contin gere possit? Scrutamini Scripturas, et videte. Itaque Scriptura sacra cum voluerit quidpiam, quod supra naturam factum sit, indicare aut ostendere, Spiritus auctoritati omnia adscribit, Verbi gratia, Samsonem, egreginm illum bellatorem, cum egregia illa ac stu penda fortiter gesta Scriptura describit, Spiritus sancti ducta id fecisse præmittit. Venerunt, inquit, Alienigenæ multi et innumeri in Samsonem; solus que ille erat, neque id tantum, sed etiam ligatus, Quæ igitur spes libertatis vincto? quæ salutis captivo? quomodo unus multis superior erit? Spiritus Domini descendit in Samsonem et irruit in Alienigenas, repertaque asini maxilla, mille viros interfecit. Ac vide divinæ Scripturæ sapientiam, Cum inexpertis in credibile videretur, vinctum solutos vicisse, et solum multos superasse, ideo apposite præmisit: Et Spiri rus Domini advenit in Samsonem et accepta maxilla asini, mille viros occidit (Judic. 13. 14. 15): ut cum secundum humanam naturam id incredibile videretur, per Spiritus potentiam crederetur. Itaque probe Moyses dixit: Quomodo persequetur unus mille, et duo fugabunt decem millia, nisi quia Dominus tradidit eos, et Deus vendidit illos (Deut. 32. 30)? Lege Scripturas et in singulis facinoribus Spiritus sancti virtutem an tepositam animadvertes. Venerunt Alienigenæ, et Spiritus Domini advenit in Samsonem (Judic. 14. 6). Insiliit leo et discerpsit leonem ut hædum. Vinctus est ferreis catenis, et uxor ejus ad eum, Alienigena in Samsonem. Sed iterum Scriptura: Et Spiritus Do mini venit in Samsonem, et soluta sunt vincula, ul si stuppa sential ignem (Jud. 16. 9 ). Nullum ejus præ clarum facinus inducit, non præmissa Spiritus effica cia. Deinde cum omni virtute nudatus esset, attende animo, quid dicat Scriptura, quæ ubique dixerat, cum aliquod facinus aggrederetur, et vinceret, Spiritus sanctus venit in Samsonem. Postquam caput ejus de tonsum est, prodito gratiæ pignore, statim scripsit, Et Dominus discessit a Samsone (Jud. 16. 20). Cum Alienigenæ venerunt, Spiritus Domini descendit in ipsum: cum autem recessit, art, Et Dominus discessis ab illo. Et jure quidem: nam Dominus Spiritus est (2. Cor. 3. 17 ). Nec solum in Veteri Testamento id animadvertes, sed etiam in apostolis. Quando ma gnam quamdam et præcellentem virtutem divinæ Lise ræ prædicant, ubique Spiritus auctoritatem præmittit. Inducit rursus Paulum in Cypro exsecrandum illum Elymam magum verbo punientem, quod contra ve ritatem pugnaret; et quia rem stupendam narraturus erat, oculos nempe verbo exstinctus, ait: Ecce manus Domini in te, et eris cæcus, non videns solem (Act. 15. 41 ). Illud autem et Pauli et omnium mortalium natu ram superabat, nempe oculos hominibus verbo ex stinguere. Verbum enim hominis non mutat naturam, nec oculos excæcat. Ne quis ergo humana verba re spicieus, de re obstupesceret, et commentitium quid dam dici putaret, præmittit iterum Scriptura Spiritas sancti auctoritatem. Tunc, inquit, Paulus Spiritu sancto repletus ait illi (Ibid. v. 9). Habes et aliam cir ca Spiritum sanctum demonstrationem: si quis homo rudis melius, quam facultas ferat, loquatur: verum hanc rursus operationem Scriptura Spiritui adscribit. Exempli gratia, Petrus et Joannes in Judæorum fre quentia concionantur: Et tunc, ait, Petrus plenus Spiritu sancto dixit ad populum: An justum est in con spectu Dei, vos potius audire, quam Deum, vos judicale (Act. 4. 8. et 19). Cur ergo dicitur, Plenus Spiritu sancto? Quia indoctum excedebat hæc loquendi fidu cia, ne quis piscatorem respiciens, orationi illi san ctæ cum libertate habitæ fidem non haberet, præmisit Spiritus sancti sapientiam, ne mireris abundantiam. Quod si videtur, alium consideremus, ut magis ac magis dicta confirmentur. Sanctis cælum aperitur sed sine Spiritu sancto non aperitur; neque enim oculis corporis cælum apertum videtur, sed Spi ritus sancti operatione. Vidit Stephanus cælos aper tos; verum, ut ait Scriptura, cum esset plenus Spi ritu sancto (Act. 6. 5), vidit. Nusquam igitur, fratres, cælum licet apertum videre, sine Spiritu, neque do cendi autoritatem sumere, nec miraculorum virtutem exhibere sine sancto et adorando Spiritu. Omnia enim operatur unus et idem Spiritus, dividens singulis, prous vult (1. Cor. 12. 11): cui gloria in sæcula sæculorum. Amen.

Continue reading PG 56: Monitum in Epistolam sequentem ad Theodorum Mopsuestenum →≣ entire volume

← prev work Index next work →

Notebook