PG 56:587Εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ περὶ σωφροσύνης. Οἱ ἐκ πελάγους μεγάλα σαλεύοντες κυβερνῆται, οἷς οὐκ ἤπειρος, οὐκ ὄρος, οὐ βουνὸς, οὐ σκόπελοί τινες τὴν χέρσον σημαίνουσι, πρός τινας ἀστέρας ἀποβλέπον-τες, καὶ πρὸς ἐκείνους τὸ σκάφος ῥυθμίζοντες ἀναυά-γητοι διαμένουσιν· οἱ δέ γε τῆς Ἐκκλησίας μαθηταὶ οἱ ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου τούτου τυγχάνοντες, οὐ πρὸς ἀστέρας τινὰς ἀποβλέποντες, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πατέρας τὸ ὄνομα τῆς διανοίας τείνοντες, καὶ τοῖς ἐκείνων ἴχνεσι πόθῳ ψυχῆς ἀκολουθοῦντες, εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα τῆς βασιλείας ἐλαύνουσι. Διὰ τοῦτο γάρ τοι καὶ ὁ Κύ-ριος ἡμῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βίβλοις τὸν βίον αὐτῶν ἀνεκή-ρυξεν, ἵνα μὴ μόνον ἀκούοντες ἐπαινῶμεν, ἀλλ’ ἵνα καὶ ποθήσαντες τὴν αὐτῶν πολιτείαν ζηλώσωμεν. Φύσει γὰρ φιλόκαλον οὖσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰδὼς ὁ Κύ-ριος, καὶ ἀεὶ τῶν κρειττόνων διὰ φιλοτιμίαν ἐφιεμένην, ὥσπερ κόσμιά τινα προτέθεικε τοὺς τῶν πατέρων ἄθλους, ἵνα ἕκαστος ἡμῶν πρὸς ἣν ἂν βούληται ἄθλησιν ἑαυτὸν μεταῤῥυθμίζῃ. Ὑπομονῆς οὖν διδάσκαλος ἄρι-στος ὁ τοῦ μακαρίου Ἰὼβ βίος, ἀνεξικακίας ὁ τοῦ Μωϋ-σέως, πραότητος ὁ τοῦ Δαυὶ̈δ, νηστείας καὶ προσευχῆς ὁ τοῦ Δανιὴλ, σωφροσύνης ὁ τοῦ Ἰωσὴφ καὶ τῆς μακα-ρίας Σουσάννης. Πρέπων δὲ καὶ ἐπέραστος τοῖς νέοις ὁ τοῦ Ἰωσὴφ βίος, καὶ ταῖς νέαις, μάλιστα ταῖς ἐν γάμῳ βιούσαις, ἡ τῆς μακαρίας Σουσάννης ἐνάρετος ἄθλησις· ἰσοστάσιος γὰρ ἀμφοτέροις ὁ ἀγών. Ὁ μὲν γὰρ δεσποί-νης φόβον διὰ σωφροσύνην ἐπάτησεν, ἡ δὲ ἀρχόντων ἀπειλὰς θανατηφόρους διὰ σωφροσύνην παρελογίσατο. Ἀλλὰ πρότερον ἡμῖν ὁ τοῦ μακαρίου Ἰωσὴφ βίος δια-γεγράφθω· ἐπειδὴ καὶ ἀρχαιότερος ὁ πατήρ· εἶθ’ οὕτως ὁ τῆς μακαρίας Σουσάννης. Ὁ μακάριος τοίνυν Ἰωσὴφ ἐξ εὐγενῶν γονέων ὁρμώμενος, νέος ἔτι ὑπάρχων, ἄρτι τῶν ἰούλων τῶν τριχῶν ἐν ταῖς παρειαῖς ἀναβαλλόν-των, ῥόδου δίκην ἀνθηροῦ ἀνὰ μέσον τῆς ξανθῆς γε-νειάδος τὸ τῆς μορφῆς ἄνθος πυκάζων, ἴου ἐαρινοῦ πορφυρίζοντος ἐν ταῖς κόραις τῶν ὀφθαλμῶν ἀποσώζων τὴν ὄψιν, λευκοὺς ἔχων ὀδόντας ὡς γάλα, πυρίζων τοῖς χείλεσιν, ὀφρύας ἔχων ἡπλωμένας ὑπὸ κρινοχρόῳ μετ-ώπῳ δασύτητι τῶν τριχῶν ἀλλήλαις συνεζευγμένας. Καὶ τί πειρῶμαι τὸν νέον τῷ κάλλει διαγράφειν, ὃν ἡ Γραφὴ ὑπεράγαν ἐπῄνεσεν εἰρηκυῖα, Καλὸς τῷ εἴδει, καὶ ὡραῖος τῇ ὄψει σφόδρα; Οὗτος πιπράσκεται διὰ βασκανίαν ἀδελφῶν, ὡς μὲν αὐτοῖς ἐδόκει, πρὸς δου-λείαν, ὡς δὲ τῷ Θεῷ προώριστο, πρὸς βασιλείαν· καὶ ἤγετο εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδάριον ὡς μειράκιον εὐτε-λές· οὔπω γὰρ ἑώρων αὐτοῦ οἱ πριάμενοι τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν, καὶ ἠγνόουν αὐτὸν μέλλειν διὰ σωφροσύνης κοσμιότητα ὅλης Αἰγύπτου δεσπόζειν, καὶ ὅλην αὐτὴν ὀλλυμένην λιμῷ διασώζειν. Ἄγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, καὶ πιπράσκεται δεύτερον, καὶ οὐδ’ ἅπαξ δουλοῦται. Ὁ γὰρ τῇ γνώμῃ ἐλεύθερος, κἂν μυριάκις πραθῇ, οὐδ’ ἅπαξ δουλοῦται· ὥσπερ πάλιν δοῦλος τοῖς τρόποις, κἂν μυριάκις ἐλευθερωθῇ, οὐδ’ ἅπαξ ἐλευθεροῦται· ὃν γὰρ ὁ ἴδιος τρόπος οὐκ ἐλευθεροῖ, τοῦτον μυρίοι χάρ-ται καὶ μέλανα γράμματα ἐλευθερῶσαι οὐ δύνανται.587 DE JOSEPH ET DE CASTITATE. 588
[603] Εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ περὶ σωφροσύνης.
οἱ ἐκ πελάγους μεγάλα σαλεύοντες κυβερνῆται, οἷς
οὐκ ἤπειρος, οὐκ ὄρος, οὐ βουνός, οὐ σκόπελοι τινες
τὴν χέρσον σημαίνουσι, πρός τινας ἀστέρας ἀποβλέπον
τες, καὶ πρὸς ἐκείνους τὸ σκάφος ρυθμίζοντες ἀναυά.
γητοι διαμένουσιν· οἱ δέ γε τῆς Ἐκκλησίας μαθηταὶ
οἱ ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου τούτου τυγχάνοντες, οὐ πρὸς
ἀστέρας τινὰς ἀποβλέποντες, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πατέρας
τὸ ὄνομα τῆς διανοίας τείνοντες, καὶ τοῖς ἐκείνων
ἔχνεσι πόθῳ ψυχῆς ἀκολουθοῦντες, εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα
τῆς βασιλείας ἐλαύνουσι. Διὰ τοῦτο γάρ τοι καὶ ὁ Κύ
ριος ἡμῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βίβλοις τὸν βίον αὐτῶν ἀνεκή-
ρυξεν, ἵνα μὴ μόνον ἀκούοντες ἐπαινῶμεν, ἀλλ' ἵνα καὶ
ποθήσαντες τὴν αὐτῶν πολιτείαν ζηλώσω μεν. Φύσει γὰρ
φιλόκαλον οὖσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰδὼς ὁ Κύ
ριος, καὶ ἀεὶ τῶν κρειττόνων διὰ φιλοτιμίαν ἐφιεμένην,
ὥσπερ κόσμια τινα προτέθεικε τοὺς τῶν πατέρων
ἄθλους, ἵνα έκαστος ἡμῶν πρὸς ἣν ἂν βούληται ἄθλησιν
ἑαυτὸν μεταρρυθμίζῃ. Υπομονής οὖν διδάσκαλος ἀρι
στὸς ὁ τοῦ μακαρίου Ἰὼβ βίος, ανεξικακίας ὁ τοῦ Μωϋ
σέως, πραότητος ὁ τοῦ Δαυΐδ, νηστείας καὶ προσευχῆς ὁ
τοῦ Δανιήλ, σωφροσύνης ὁ τοῦ Ἰωσὴφ καὶ τῆς μακα
ρίας Σουσάννης. Πρέπων δὲ καὶ ἐπέραστο; τοῖς νέοις ὁ
τοῦ Ἰωσὴφ βίας, καὶ ταῖς νέαις, μάλιστα ταῖς ἐν γάμῳ
βιούσαις, ἡ τῆς μακαρίας Σουσάννης ἐνάρετος ἄθλησις
ἱσοστάσιος γὰρ ἀμφοτέροις ὁ ἀγών. Ὁ μὲν γαρ δεσποί
νης φόβον διὰ σωφροσύνην ἐπάτησεν, ἡ δὲ ἀρχόντων
ἀπειλὲς θανατηφόρους διὰ σωφροσύνην παρελογίσατο.
᾿Αλλὰ πρότερον ἡμῖν ὁ τοῦ μακαρίου Ιωσή, βίος δια
γεγράφθω· ἐπειδὴ καὶ ἀρχαιότερος ὁ πατήρ· εἶθ' οὕτως
ό της μαχαρίας Σουσάννης. Ο μακάριος τοίνυν Ἰωσὴφ
ἐξ εὐγενων γονέων ορμώμενος, νέος ἔτι ὑπάρχων, ἄρτι
τῶν ούλων τῶν τριχῶν ἐν ταῖς παρειαῖς ἀνα αλλόν
των, ρόδου δίκην ἀνθηροῦ ἀνὰ μέσον τῆς ξανθῆς γε
νειάδος τὸ τῆς μορφῆς ἄνθος πυκάζων, του εαρινού
πορφυρίζοντος ἐν ταῖς κόραις τῶν ὀφθαλμῶν ἀποσώζων
τὴν ὄψιν, λευκοὺς ἔχων οδόντας ὡς γάλα, πυρίζων τοῖς
χείλεσιν, ἀφρύας ἔχων ἠπλωμένας ὑπὸ κρινοχρόῳ μετ
ωπω δασύτητι τῶν τριχῶν ἀλλήλαις συνεζευγμένας.
Καὶ τί πειρῶμαι τὸν νέον τῷ κάλλει διαγράφειν, ἂν ἡ
Γραφὴ ὑπεράγαν ἐπήνεσεν εἰρηκυία, Καλὺς τῷ εἴδει,
καὶ ὡραῖος τῇ δίνει σφόδρα; Οὗτος πιπράσκεται διά
βασκανίαν ἀδελφῶν, ὡς μὲν αὐτοῖς ἐδόκει, πρὸς δου
λείαν, ὡς δὲ τῷ Θεῷ προώριστο, πρὸς βασιλείαν· καὶ
ἤγετο εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδάριον ὡς μειράκιον εύτε
λές· οὔπω γὰρ ἑώρων αὐτοῦ οἱ πριάμενοι τὸν πλοῦτον
τῶν ἀρετῶν, καὶ ἡγνόουν αὐτὴν μέλλειν διὰ σωφροσύνης
κοσμιότητα ὅλης Αἰγύπτου δεσπόζειν, καὶ ὅλην αὐτὴν
ἀλλυμένην λιμῷ διασώζειν. "Αγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον,
καὶ πιπράσκεται δεύτερον, καὶ οὐδ᾽ ἅπαξ δουλοῦται. Ο
γὰρ τῇ γνώμῃ ἐλεύθερος, κἂν μυριάκις πραθῇ, οὐδ᾽
ἅπαξ δουλοῦται· ὥσπερ πάλιν δούλος τοῖς τρόποις, καν
μυριάκις ἐλευθερωθῇ, οὐδ᾽ ἅπαξ ἐλευθεροῦται· ἦν γὰρ
ο ίδιος τρόπος [603] οὐκ ἐλευθεροι, τοῦτον μυρίοι χάρ
ται καὶ μέλανα γράμματα ελευθερώσαι οὐ δύνανται.
Αγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, πιπράσκεται εἰς οἶκον Αί-
γύπτιον, φιλεῖται ὑπὸ δεσπότου, φιλεῖται ὑπὸ δεσποίνης
ἀλλ' ὁ μὲν τοῦ δεσπότου πόθος ἀγαθὸς, ὁ δὲ τῆς δεσποί
νης έρως πονηρός. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐφίλει δι' εὐλά
βειαν, ἡ δὲ δι' οίστρον ἀκολασίας· καὶ ὅσον ἐμηκύνετο ὁ
χρόνος, καὶ τὸ τῆς μορφῆς κάλλος ἐπήνθει, τοσοῦτον
ἐκείνης ὁ περὶ αὐτὸν δεινὸς ἔρως ἐπηύξανε, καὶ ἔμφυτον τὸ
πυρ τοῦ φίλτρου τὴν καρδίαν αὐτῆς διενέμετο. Καὶ δὴ
ἀπατῆσαι τὸν νέον σκεπτομένη διὰ πάντων τῶν ἀπα·
τώντων τὰς ὄψεις των νέων εχώρει, τὴν μὲν ὄψιν τε
περ λειμώνα διανθίζουσα, φύκει τὰς παρειάς ερυθραί-
νούσα, ψιμμυθίῳ δὲ τὸ μέτωπον λευκαίνουσα, καὶ μέσ
λανι τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπογράφουσα, χρυσέοις δὲ κόσμοις
τὸν τράχηλον αὐτῆς καὶ τὰς χεῖρας καλλωπίζουσα, καὶ
τὴν μαλακὴν αὐτῆς ἐσθῆτα μυρίσμασι διαφόροις και
ενίζουσα· καὶ ἦν ἁπλῶς παγὶς θανατηφόρος, διὰ πασῶν
τῶν αἰσθήσεων, ὡς ἐνόμιζεν, ἀπατῆσαι τὴν νέον, τὴν
μὲν ὄψιν ἐκ τοῦ φαινομένου καλλωπισμού, τὴν δὲ ἀκοὴν
ταῖς κολακείαις μαγεύουσα, τὴν δὲ ὄσφρησιν τοῖς μύο
φίσμασι γητεύουσα. Αλλ' ὅρα μοι γενναίου αθλη τοῦ
τὴν ἀνδρείαν· οἶμαι γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς συνεχώρει κατά
τοῦ παιδὸς φέρεσθαι τὸν πειρασμὸν, ἵνα ὁμοῦ τε χρυ-
πτομένην ἀρετὴν ἐν νέῳ φανερώσῃ, καὶ τῇ Ἐκκλησία
παιδευτήριον μέγιστον τὸν ἐκείνου βίον καταλείψῃ. Οὐ
δὲν γὰρ ἐστιν ὑπὸ τῶν πατέρων γεγονὸς ἀγαθὸν, ὁ μὴ
ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὥσπερ στήλην ὑπόμνημα φέρουσαν
τοῦ βίου καθίδρυσεν Θεός. Ὅρα οὖν μοι γενναίου ἀθλη
τοῦ τὴν ἀνδρείαν, ὅσα ἦν αὐτῷ τὰ μαχόμενα. Η ἰδία
νεότης αὐτῷ ἐπολέμει, ἡ ἡδονὴ ἔσωθεν ἐγαργάλιζε, καὶ
ἡ γυνὴ ἔξωθεν προσεπάλαιεν τῇ ἐπαγγελία θωπεύουσα,
καὶ τῇ θωπείᾳ κολακεύουσα· τὰ ἐπιπεμπόμενα γύναια
ἐμόχλευε, καὶ ἡ κολακεία τὴν ἀκοὴν αὐτῷ καὶ τὴν αἴ-
σθησιν ἔκνιζεν· ἀλλ᾽ οὐδὲν τούτων κατισχῦσαι αὐτοῦ
ηδυνήθη. Οὔτε γὰρ ταῖς κολακείαις χαυνούμενος τὰ;
ἡνίας ενεδίδου, οὔτε ταῖς ἐπαγγελίαις φυσώμενος κατ
εφρόνει της σωφροσύνης, οὔτε ταῖς ἀπειλαῖς ταπει-
νούμενος προεδίδου τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν· ἀλλὰ
πάντα τὰ τοῦ σώματος αὐτοῦ μόρια τῷ σώφρονι λο
γισμῷ ἐχαλίνου. Καὶ ἐπεὶ οὐκ ἠδυνήθη τὸν νέο, διὰ
τοσούτων ὀργάνων ἀπατῆσαι τῶν ἐν αὐτῇ, δι' ἑαυτῆς
ἐν οἰκίσκῳ τινὶ λαθραίως καὶ βιαίως κατείχεν αὐτ
τὸν πρὸς ἄτακτον εὐνήν. Ην οὖν ἰδεῖν θέατρον μέσ
γιστον, οὐκ ἐπίγειον, ἀλλ' οὐράνιον. Ην γὰρ ὁ Ἰωσὴφ
ἐν τῷ σκάμματι τοῦ πειρασμοῦ μαχόμενος· τὸ στάδιον
ἤπλωτο, οἱ ἀγῶνες ἐπιτελοῦντο, ἡ σάλπιγξ ἐδία, ὁ
αγωνοθέτης ἄνωθεν ἐπεῖὸς τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· οἱ δαίμονες κάτω
τα βραβεία προετίθουν τῇ Αἰγυπτίᾳ, καὶ οἱ ἄγγελοι
ἄνω ἔπλεκον τῷ Ἰωσὴφ τοὺς στεφάνους· τῇ γὰρ Δια
γυπτία συνέτρεχον δαίμονες, καὶ τῷ Ἰωσήφ συν
έπνεον ἄγγελοι. Πολὺς ἦν ὁ ἀγὼν, τίς τίνα νικήσει·
φροντὶς ἦν τοῖς ἀγγέλοις πολλὴ περὶ τοῦ Ἰωσήφ, μή
ποτε ἄρα τὰ μυρίσματα του γυναίου χαυνώσῃ τὸν
νέον, μὴ τὰ μαλακὰ ἱμάτια, μὴ τὸ βλέμμα, μὴ τὸ
σχῆμα, μὴ τὸ μῆμα, μὴ ἡ ἀκοὴ, μὴ ἡ θωπεία, μὴ ἡ και
λακεία εκνευρώσῃ τὸν νέον πολλὴ ἦν φροντὶς τοῖς ἀγγέ
λοις, πολλὴ ἡ ἐλπὶς τῶν δαιμόνων. Ο Ιωσήφ περί
στεφάνου ηγωνίζετο, ἡ Αἰγυπτία περὶ αἰσχύνης ἐμάχετο·
ὁ μὲν περὶ ζωῆς, ἡ δὲ περὶ θανάτου. Καὶ οἷα ἦν τὰ
ὑπὸ Αἰγυπτίας λεγόμενα; Τὰ μὲν ἐν ἀπειλαίς, τὰ δὲ ἐν
κολακείαις· ταῖς μὲν ἀπειλαῖς πτοοῦσα τὸν νέον, ταῖς δὲ
κολακείαις μαγεύουσα· καὶ ταῖς μὲν ἀπειλαῖς λέγουσα
Δέσποινά σου είμι, ἀργυρώνητός μου γέγονας· ταύτης
ἕνεκα τῆς χρείας μοι πέπρασαι· κἂν ἀντείπης, δεσμά
καὶ φυλακαί σε μενοῦσι, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπαραίτητος
θάνατος· ἐὰν δὲ πεισθῇς, τιμαί, καὶ δορυφορίαι, καὶ
παντὸς τοῦ οἴκου μου ἡ ἐξουσία ἐν τῇ χειρί σου δοθήσ
σεται. ᾿Αλλὰ φοβῇ τὸν ἔλεγχον; Δυνατὸν λαθεῖν τόν τε
ἄνδρα τὸν ἐμὸν καὶ τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ· μόνον πείσθητι,
μόνον σύνθου τῇ πράξει, καὶ πάντων ἔσῃ δεσπότης. Ταῦτα
ἀκούσας ὁ Ἰωσὴφ τῇ Αἰγυπτία εἶπεν· Ω γύναι, δοῦλος
μὲν γέγονα οὐδέποτε· [006] εὐγενῶν γὰρ γονέων εἰμὶ
ἀπόγονος· 'Αβραὰμ γὰρ καὶ Ἰσαὰκ οἱ τῷ Θεῷ ὁμιλήσαν-
τες ἐμοῦ πάπποι γεγόνασιν, Ἰακὼς δὲ ὁ μετ᾿ ἀγγέλου
παλαίσας ἐμὸς πατὴρ · δι' δ καὶ θαῤῥῶν σοι παλαίω·
πέπραμαι δέ σοι δια βασκανίαν ἀδελφῶν· ἀλλ' οὐδὲν
βλάψει τὴν τῆς ψυχῆς μου εὐγένειαν το όνομα της δου-
λείας. Καὶ γὰρ ἀχοὺς πολλάκις βάσκανος ἐπελθοῦσα τὰς
τοῦ ἡλίου φαιδράς ἀκτῖνας πρὸς ὀλίγον ἀμαυροῖ, ἀλλ'
οὐκ εἰς τέλος σκοτίζει· τῇ γὰρ ῥύμῃ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς
εὐθὺς ἐξελαύνεται· ὡσαύτως καὶ τὸ ὄνομα τῆς δουλείας
οὐ σβέσει τὴν τῆς εὐγενείας μου αἴγλην· μετ' οὐ πολὺ
γὰρ ὑπὸ τῆς ἀκτῖνος τῶν τρόπων μου διαχυθήσεται, καὶ
ἀνὰ πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον ἐκλάμψει τὸ τῆς εὐγενείας μου
κάλλος. Πέπραμαί σοι, σύμφημι καγω, οὐκ ἀρνοῦμαι·
δουλείας τὴν πρέπουσάν σοι υπηρεσίαν ἐξεπλήρωσα·
αψευδής σοι γέγονα, ἀβλαβής, ἄμεμπτος, ἄδολος, ἀπρό
σκοπος, ἀκατήγορος· οὐδεμία σοι κατ᾿ ἐμοῦ ἀταξίας κατα
ηγορία γεγένηται· καὶ νῦν συμβουλεύεις μοι ποιῆσαι
πράγμα ἀνόσιον, καὶ λαθραίως μοι, ὡς ὄφις, ὑποψίθυ
ρίζεις, οιομένη με δελεάζειν, καὶ ἀπειλεῖς θανατηφόροις
κατακάμπτειν πρὸς τὸ ποθούμενόν σοι τῆς ἀκολασίας
δράμα; Μὴ ἀπατῶ, γύναι, μὴ πρόσεχε μου τῇ νεότητι·
δύναται καὶ νέος ἀσκος οἶνον φέρειν παλαιὸν, καὶ βαλάνο
Ἄγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, πιπράσκεται εἰς οἶκον Αἰ-γύπτιον, φιλεῖται ὑπὸ δεσπότου, φιλεῖται ὑπὸ δεσποίνης· ἀλλ’ ὁ μὲν τοῦ δεσπότου πόθος ἀγαθὸς, ὁ δὲ τῆς δεσποί-νης ἔρως πονηρός. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐφίλει δι’ εὐλά-βειαν, ἡ δὲ δι’ οἶστρον ἀκολασίας· καὶ ὅσον ἐμηκύνετο ὁ χρόνος, καὶ τὸ τῆς μορφῆς κάλλος ἐπήνθει, τοσοῦτον ἐκείνης ὁ περὶ αὐτὸν δεινὸς ἔρως ἐπηύξανε, καὶ ἔμφυτον τὸ πῦρ τοῦ φίλτρου τὴν καρδίαν αὐτῆς διενέμετο. Καὶ δὴ ἀπατῆσαι τὸν νέον σκεπτομένη διὰ πάντων τῶν ἀπα-τώντων τὰς ὄψεις τῶν νέων ἐχώρει. τὴν μὲν ὄψιν ὥς-περ λειμῶνα διανθίζουσα, φύκει τὰς παρειὰς ἐρυθραί-νουσα, ψιμμυθίῳ δὲ τὸ μέτωπον λευκαίνουσα, καὶ μέ-λανι τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπογράφουσα, χρυσέοις δὲ κόσμοις τὸν τράχηλον αὐτῆς καὶ τὰς χεῖρας καλλωπίζουσα, καὶ τὴν μαλακὴν αὐτῆς ἐσθῆτα μυρίσμασι διαφόροις κα-πνίζουσα· καὶ ἦν ἁπλῶς παγὶς θανατηφόρος, διὰ πασῶν τῶν αἰσθήσεων, ὡς ἐνόμιζεν, ἀπατῆσαι τὸν νέον, τὴν μὲν ὄψιν ἐκ τοῦ φαινομένου καλλωπισμοῦ, τὴν δὲ ἀκοὴν ταῖς κολακείαις μαγεύουσα, τὴν δὲ ὄσφρησιν τοῖς μυ-ρίσμασι γοητεύουσα. Ἀλλ’ ὅρα μοι γενναίου ἀθλητοῦ587 DE JOSEPH ET DE CASTITATE. 588
[603] Εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ περὶ σωφροσύνης.
οἱ ἐκ πελάγους μεγάλα σαλεύοντες κυβερνῆται, οἷς
οὐκ ἤπειρος, οὐκ ὄρος, οὐ βουνός, οὐ σκόπελοι τινες
τὴν χέρσον σημαίνουσι, πρός τινας ἀστέρας ἀποβλέπον
τες, καὶ πρὸς ἐκείνους τὸ σκάφος ρυθμίζοντες ἀναυά.
γητοι διαμένουσιν· οἱ δέ γε τῆς Ἐκκλησίας μαθηταὶ
οἱ ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου τούτου τυγχάνοντες, οὐ πρὸς
ἀστέρας τινὰς ἀποβλέποντες, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πατέρας
τὸ ὄνομα τῆς διανοίας τείνοντες, καὶ τοῖς ἐκείνων
ἔχνεσι πόθῳ ψυχῆς ἀκολουθοῦντες, εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα
τῆς βασιλείας ἐλαύνουσι. Διὰ τοῦτο γάρ τοι καὶ ὁ Κύ
ριος ἡμῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βίβλοις τὸν βίον αὐτῶν ἀνεκή-
ρυξεν, ἵνα μὴ μόνον ἀκούοντες ἐπαινῶμεν, ἀλλ' ἵνα καὶ
ποθήσαντες τὴν αὐτῶν πολιτείαν ζηλώσω μεν. Φύσει γὰρ
φιλόκαλον οὖσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰδὼς ὁ Κύ
ριος, καὶ ἀεὶ τῶν κρειττόνων διὰ φιλοτιμίαν ἐφιεμένην,
ὥσπερ κόσμια τινα προτέθεικε τοὺς τῶν πατέρων
ἄθλους, ἵνα έκαστος ἡμῶν πρὸς ἣν ἂν βούληται ἄθλησιν
ἑαυτὸν μεταρρυθμίζῃ. Υπομονής οὖν διδάσκαλος ἀρι
στὸς ὁ τοῦ μακαρίου Ἰὼβ βίος, ανεξικακίας ὁ τοῦ Μωϋ
σέως, πραότητος ὁ τοῦ Δαυΐδ, νηστείας καὶ προσευχῆς ὁ
τοῦ Δανιήλ, σωφροσύνης ὁ τοῦ Ἰωσὴφ καὶ τῆς μακα
ρίας Σουσάννης. Πρέπων δὲ καὶ ἐπέραστο; τοῖς νέοις ὁ
τοῦ Ἰωσὴφ βίας, καὶ ταῖς νέαις, μάλιστα ταῖς ἐν γάμῳ
βιούσαις, ἡ τῆς μακαρίας Σουσάννης ἐνάρετος ἄθλησις
ἱσοστάσιος γὰρ ἀμφοτέροις ὁ ἀγών. Ὁ μὲν γαρ δεσποί
νης φόβον διὰ σωφροσύνην ἐπάτησεν, ἡ δὲ ἀρχόντων
ἀπειλὲς θανατηφόρους διὰ σωφροσύνην παρελογίσατο.
᾿Αλλὰ πρότερον ἡμῖν ὁ τοῦ μακαρίου Ιωσή, βίος δια
γεγράφθω· ἐπειδὴ καὶ ἀρχαιότερος ὁ πατήρ· εἶθ' οὕτως
ό της μαχαρίας Σουσάννης. Ο μακάριος τοίνυν Ἰωσὴφ
ἐξ εὐγενων γονέων ορμώμενος, νέος ἔτι ὑπάρχων, ἄρτι
τῶν ούλων τῶν τριχῶν ἐν ταῖς παρειαῖς ἀνα αλλόν
των, ρόδου δίκην ἀνθηροῦ ἀνὰ μέσον τῆς ξανθῆς γε
νειάδος τὸ τῆς μορφῆς ἄνθος πυκάζων, του εαρινού
πορφυρίζοντος ἐν ταῖς κόραις τῶν ὀφθαλμῶν ἀποσώζων
τὴν ὄψιν, λευκοὺς ἔχων οδόντας ὡς γάλα, πυρίζων τοῖς
χείλεσιν, ἀφρύας ἔχων ἠπλωμένας ὑπὸ κρινοχρόῳ μετ
ωπω δασύτητι τῶν τριχῶν ἀλλήλαις συνεζευγμένας.
Καὶ τί πειρῶμαι τὸν νέον τῷ κάλλει διαγράφειν, ἂν ἡ
Γραφὴ ὑπεράγαν ἐπήνεσεν εἰρηκυία, Καλὺς τῷ εἴδει,
καὶ ὡραῖος τῇ δίνει σφόδρα; Οὗτος πιπράσκεται διά
βασκανίαν ἀδελφῶν, ὡς μὲν αὐτοῖς ἐδόκει, πρὸς δου
λείαν, ὡς δὲ τῷ Θεῷ προώριστο, πρὸς βασιλείαν· καὶ
ἤγετο εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδάριον ὡς μειράκιον εύτε
λές· οὔπω γὰρ ἑώρων αὐτοῦ οἱ πριάμενοι τὸν πλοῦτον
τῶν ἀρετῶν, καὶ ἡγνόουν αὐτὴν μέλλειν διὰ σωφροσύνης
κοσμιότητα ὅλης Αἰγύπτου δεσπόζειν, καὶ ὅλην αὐτὴν
ἀλλυμένην λιμῷ διασώζειν. "Αγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον,
καὶ πιπράσκεται δεύτερον, καὶ οὐδ᾽ ἅπαξ δουλοῦται. Ο
γὰρ τῇ γνώμῃ ἐλεύθερος, κἂν μυριάκις πραθῇ, οὐδ᾽
ἅπαξ δουλοῦται· ὥσπερ πάλιν δούλος τοῖς τρόποις, καν
μυριάκις ἐλευθερωθῇ, οὐδ᾽ ἅπαξ ἐλευθεροῦται· ἦν γὰρ
ο ίδιος τρόπος [603] οὐκ ἐλευθεροι, τοῦτον μυρίοι χάρ
ται καὶ μέλανα γράμματα ελευθερώσαι οὐ δύνανται.
Αγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, πιπράσκεται εἰς οἶκον Αί-
γύπτιον, φιλεῖται ὑπὸ δεσπότου, φιλεῖται ὑπὸ δεσποίνης
ἀλλ' ὁ μὲν τοῦ δεσπότου πόθος ἀγαθὸς, ὁ δὲ τῆς δεσποί
νης έρως πονηρός. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐφίλει δι' εὐλά
βειαν, ἡ δὲ δι' οίστρον ἀκολασίας· καὶ ὅσον ἐμηκύνετο ὁ
χρόνος, καὶ τὸ τῆς μορφῆς κάλλος ἐπήνθει, τοσοῦτον
ἐκείνης ὁ περὶ αὐτὸν δεινὸς ἔρως ἐπηύξανε, καὶ ἔμφυτον τὸ
πυρ τοῦ φίλτρου τὴν καρδίαν αὐτῆς διενέμετο. Καὶ δὴ
ἀπατῆσαι τὸν νέον σκεπτομένη διὰ πάντων τῶν ἀπα·
τώντων τὰς ὄψεις των νέων εχώρει, τὴν μὲν ὄψιν τε
περ λειμώνα διανθίζουσα, φύκει τὰς παρειάς ερυθραί-
νούσα, ψιμμυθίῳ δὲ τὸ μέτωπον λευκαίνουσα, καὶ μέσ
λανι τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπογράφουσα, χρυσέοις δὲ κόσμοις
τὸν τράχηλον αὐτῆς καὶ τὰς χεῖρας καλλωπίζουσα, καὶ
τὴν μαλακὴν αὐτῆς ἐσθῆτα μυρίσμασι διαφόροις και
ενίζουσα· καὶ ἦν ἁπλῶς παγὶς θανατηφόρος, διὰ πασῶν
τῶν αἰσθήσεων, ὡς ἐνόμιζεν, ἀπατῆσαι τὴν νέον, τὴν
μὲν ὄψιν ἐκ τοῦ φαινομένου καλλωπισμού, τὴν δὲ ἀκοὴν
ταῖς κολακείαις μαγεύουσα, τὴν δὲ ὄσφρησιν τοῖς μύο
φίσμασι γητεύουσα. Αλλ' ὅρα μοι γενναίου αθλη τοῦ
τὴν ἀνδρείαν· οἶμαι γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς συνεχώρει κατά
τοῦ παιδὸς φέρεσθαι τὸν πειρασμὸν, ἵνα ὁμοῦ τε χρυ-
πτομένην ἀρετὴν ἐν νέῳ φανερώσῃ, καὶ τῇ Ἐκκλησία
παιδευτήριον μέγιστον τὸν ἐκείνου βίον καταλείψῃ. Οὐ
δὲν γὰρ ἐστιν ὑπὸ τῶν πατέρων γεγονὸς ἀγαθὸν, ὁ μὴ
ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὥσπερ στήλην ὑπόμνημα φέρουσαν
τοῦ βίου καθίδρυσεν Θεός. Ὅρα οὖν μοι γενναίου ἀθλη
τοῦ τὴν ἀνδρείαν, ὅσα ἦν αὐτῷ τὰ μαχόμενα. Η ἰδία
νεότης αὐτῷ ἐπολέμει, ἡ ἡδονὴ ἔσωθεν ἐγαργάλιζε, καὶ
ἡ γυνὴ ἔξωθεν προσεπάλαιεν τῇ ἐπαγγελία θωπεύουσα,
καὶ τῇ θωπείᾳ κολακεύουσα· τὰ ἐπιπεμπόμενα γύναια
ἐμόχλευε, καὶ ἡ κολακεία τὴν ἀκοὴν αὐτῷ καὶ τὴν αἴ-
σθησιν ἔκνιζεν· ἀλλ᾽ οὐδὲν τούτων κατισχῦσαι αὐτοῦ
ηδυνήθη. Οὔτε γὰρ ταῖς κολακείαις χαυνούμενος τὰ;
ἡνίας ενεδίδου, οὔτε ταῖς ἐπαγγελίαις φυσώμενος κατ
εφρόνει της σωφροσύνης, οὔτε ταῖς ἀπειλαῖς ταπει-
νούμενος προεδίδου τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν· ἀλλὰ
πάντα τὰ τοῦ σώματος αὐτοῦ μόρια τῷ σώφρονι λο
γισμῷ ἐχαλίνου. Καὶ ἐπεὶ οὐκ ἠδυνήθη τὸν νέο, διὰ
τοσούτων ὀργάνων ἀπατῆσαι τῶν ἐν αὐτῇ, δι' ἑαυτῆς
ἐν οἰκίσκῳ τινὶ λαθραίως καὶ βιαίως κατείχεν αὐτ
τὸν πρὸς ἄτακτον εὐνήν. Ην οὖν ἰδεῖν θέατρον μέσ
γιστον, οὐκ ἐπίγειον, ἀλλ' οὐράνιον. Ην γὰρ ὁ Ἰωσὴφ
ἐν τῷ σκάμματι τοῦ πειρασμοῦ μαχόμενος· τὸ στάδιον
ἤπλωτο, οἱ ἀγῶνες ἐπιτελοῦντο, ἡ σάλπιγξ ἐδία, ὁ
αγωνοθέτης ἄνωθεν ἐπεῖὸς τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· οἱ δαίμονες κάτω
τα βραβεία προετίθουν τῇ Αἰγυπτίᾳ, καὶ οἱ ἄγγελοι
ἄνω ἔπλεκον τῷ Ἰωσὴφ τοὺς στεφάνους· τῇ γὰρ Δια
γυπτία συνέτρεχον δαίμονες, καὶ τῷ Ἰωσήφ συν
έπνεον ἄγγελοι. Πολὺς ἦν ὁ ἀγὼν, τίς τίνα νικήσει·
φροντὶς ἦν τοῖς ἀγγέλοις πολλὴ περὶ τοῦ Ἰωσήφ, μή
ποτε ἄρα τὰ μυρίσματα του γυναίου χαυνώσῃ τὸν
νέον, μὴ τὰ μαλακὰ ἱμάτια, μὴ τὸ βλέμμα, μὴ τὸ
σχῆμα, μὴ τὸ μῆμα, μὴ ἡ ἀκοὴ, μὴ ἡ θωπεία, μὴ ἡ και
λακεία εκνευρώσῃ τὸν νέον πολλὴ ἦν φροντὶς τοῖς ἀγγέ
λοις, πολλὴ ἡ ἐλπὶς τῶν δαιμόνων. Ο Ιωσήφ περί
στεφάνου ηγωνίζετο, ἡ Αἰγυπτία περὶ αἰσχύνης ἐμάχετο·
ὁ μὲν περὶ ζωῆς, ἡ δὲ περὶ θανάτου. Καὶ οἷα ἦν τὰ
ὑπὸ Αἰγυπτίας λεγόμενα; Τὰ μὲν ἐν ἀπειλαίς, τὰ δὲ ἐν
κολακείαις· ταῖς μὲν ἀπειλαῖς πτοοῦσα τὸν νέον, ταῖς δὲ
κολακείαις μαγεύουσα· καὶ ταῖς μὲν ἀπειλαῖς λέγουσα
Δέσποινά σου είμι, ἀργυρώνητός μου γέγονας· ταύτης
ἕνεκα τῆς χρείας μοι πέπρασαι· κἂν ἀντείπης, δεσμά
καὶ φυλακαί σε μενοῦσι, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπαραίτητος
θάνατος· ἐὰν δὲ πεισθῇς, τιμαί, καὶ δορυφορίαι, καὶ
παντὸς τοῦ οἴκου μου ἡ ἐξουσία ἐν τῇ χειρί σου δοθήσ
σεται. ᾿Αλλὰ φοβῇ τὸν ἔλεγχον; Δυνατὸν λαθεῖν τόν τε
ἄνδρα τὸν ἐμὸν καὶ τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ· μόνον πείσθητι,
μόνον σύνθου τῇ πράξει, καὶ πάντων ἔσῃ δεσπότης. Ταῦτα
ἀκούσας ὁ Ἰωσὴφ τῇ Αἰγυπτία εἶπεν· Ω γύναι, δοῦλος
μὲν γέγονα οὐδέποτε· [006] εὐγενῶν γὰρ γονέων εἰμὶ
ἀπόγονος· 'Αβραὰμ γὰρ καὶ Ἰσαὰκ οἱ τῷ Θεῷ ὁμιλήσαν-
τες ἐμοῦ πάπποι γεγόνασιν, Ἰακὼς δὲ ὁ μετ᾿ ἀγγέλου
παλαίσας ἐμὸς πατὴρ · δι' δ καὶ θαῤῥῶν σοι παλαίω·
πέπραμαι δέ σοι δια βασκανίαν ἀδελφῶν· ἀλλ' οὐδὲν
βλάψει τὴν τῆς ψυχῆς μου εὐγένειαν το όνομα της δου-
λείας. Καὶ γὰρ ἀχοὺς πολλάκις βάσκανος ἐπελθοῦσα τὰς
τοῦ ἡλίου φαιδράς ἀκτῖνας πρὸς ὀλίγον ἀμαυροῖ, ἀλλ'
οὐκ εἰς τέλος σκοτίζει· τῇ γὰρ ῥύμῃ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς
εὐθὺς ἐξελαύνεται· ὡσαύτως καὶ τὸ ὄνομα τῆς δουλείας
οὐ σβέσει τὴν τῆς εὐγενείας μου αἴγλην· μετ' οὐ πολὺ
γὰρ ὑπὸ τῆς ἀκτῖνος τῶν τρόπων μου διαχυθήσεται, καὶ
ἀνὰ πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον ἐκλάμψει τὸ τῆς εὐγενείας μου
κάλλος. Πέπραμαί σοι, σύμφημι καγω, οὐκ ἀρνοῦμαι·
δουλείας τὴν πρέπουσάν σοι υπηρεσίαν ἐξεπλήρωσα·
αψευδής σοι γέγονα, ἀβλαβής, ἄμεμπτος, ἄδολος, ἀπρό
σκοπος, ἀκατήγορος· οὐδεμία σοι κατ᾿ ἐμοῦ ἀταξίας κατα
ηγορία γεγένηται· καὶ νῦν συμβουλεύεις μοι ποιῆσαι
πράγμα ἀνόσιον, καὶ λαθραίως μοι, ὡς ὄφις, ὑποψίθυ
ρίζεις, οιομένη με δελεάζειν, καὶ ἀπειλεῖς θανατηφόροις
κατακάμπτειν πρὸς τὸ ποθούμενόν σοι τῆς ἀκολασίας
δράμα; Μὴ ἀπατῶ, γύναι, μὴ πρόσεχε μου τῇ νεότητι·
δύναται καὶ νέος ἀσκος οἶνον φέρειν παλαιὸν, καὶ βαλάνο
PG 56:588τὴν ἀνδρείαν· οἶμαι γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς συνεχώρει κατὰ τοῦ παιδὸς φέρεσθαι τὸν πειρασμὸν, ἵνα ὁμοῦ τε κρυ-πτομένην ἀρετὴν ἐν νέῳ φανερώσῃ, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ παιδευτήριον μέγιστον τὸν ἐκείνου βίον καταλείψῃ. Οὐ-δὲν γάρ ἐστιν ὑπὸ τῶν πατέρων γεγονὸς ἀγαθὸν, ὃ μὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὥσπερ στήλην ὑπόμνημα φέρουσαν τοῦ βίου καθίδρυσεν Θεός. Ὅρα οὖν μοι γενναίου ἀθλη-τοῦ τὴν ἀνδρείαν, ὅσα ἦν αὐτῷ τὰ μαχόμενα· Ἡ ἰδία νεότης αὐτῷ ἐπολέμει, ἡ ἡδονὴ ἔσωθεν ἐγαργάλιζε, καὶ ἡ γυνὴ ἔξωθεν προσεπάλαιεν τῇ ἐπαγγελίᾳ θωπεύουσα, καὶ τῇ θωπείᾳ κολακεύουσα· τὰ ἐπιπεμπόμενα γύναια ἐμόχλευε, καὶ ἡ κολακεία τὴν ἀκοὴν αὐτῷ καὶ τὴν αἴ-σθησιν ἔκνιζεν· ἀλλ’ οὐδὲν τούτων κατισχῦσαι αὐτοῦ ἠδυνήθη. Οὔτε γὰρ ταῖς κολακείαις χαυνούμενος τὰς ἡνίας ἐνεδίδου, οὔτε ταῖς ἐπαγγελίαις φυσώμενος κατ-εφρόνει τῆς σωφροσύνης, οὔτε ταῖς ἀπειλαῖς ταπει-νούμενος προεδίδου τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν· ἀλλὰ πάντα τὰ τοῦ σώματος αὐτοῦ μόρια τῷ σώφρονι λο-γισμῷ ἐχαλίνου. Καὶ ἐπεὶ οὐκ ἠδυνήθη τὸν νέον διὰ τοσούτων ὀργάνων ἀπατῆσαι τῶν ἐν αὐτῇ, δι’ ἑαυτῆς ἐν οἰκίσκῳ τινὶ λαθραίως καὶ βιαίως κατεῖχεν αὐ-τὸν πρὸς ἄτακτον εὐνήν. Ἦν οὖν ἰδεῖν θέατρον μέ-γιστον, οὐκ ἐπίγειον, ἀλλ’ οὐράνιον. Ἦν γὰρ ὁ Ἰωσὴφ ἐν τῷ σκάμματι τοῦ πειρασμοῦ μαχόμενος· τὸ στάδιον ἥπλωτο, οἱ ἀγῶνες ἐπετελοῦντο, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγωνοθέτης ἄνωθεν ἐπεῖδε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· οἱ δαίμονες κάτω τὰ βραβεῖα προετίθουν τῇ Αἰγυπτίᾳ, καὶ οἱ ἄγγελοι ἄνω ἔπλεκον τῷ Ἰωσὴφ τοὺς στεφάνους· τῇ γὰρ Αἰ-γυπτίᾳ συνέτρεχον δαίμονες, καὶ τῷ Ἰωσὴφ συν-έπνεον ἄγγελοι. Πολὺς ἦν ὁ ἀγὼν, τίς τίνα νικήσει· φροντὶς ἦν τοῖς ἀγγέλοις πολλὴ περὶ τοῦ Ἰωσὴφ, μή ποτε ἄρα τὰ μυρίσματα τοῦ γυναίου χαυνώσῃ τὸν νέον, μὴ τὰ μαλακὰ ἱμάτια, μὴ τὸ βλέμμα, μὴ τὸ σχῆμα, μὴ τὸ βῆμα, μὴ ἡ ἀκοὴ, μὴ ἡ θωπεία, μὴ ἡ κο-λακεία ἐκνευρώσῃ τὸν νέον· πολλὴ ἦν φροντὶς τοῖς ἀγγέ-λοις, πολλὴ ἡ ἐλπὶς τῶν δαιμόνων. Ὁ Ἰωσὴφ περὶ στεφάνου ἠγωνίζετο, ἡ Αἰγυπτία περὶ αἰσχύνης ἐμάχετο· ὁ μὲν περὶ ζωῆς, ἡ δὲ περὶ θανάτου. Καὶ οἷα ἦν τὰ ὑπὸ Αἰγυπτίας λεγόμενα; Τὰ μὲν ἐν ἀπειλαῖς, τὰ δὲ ἐν κολακείαις· ταῖς μὲν ἀπειλαῖς πτοοῦσα τὸν νέον, ταῖς δὲ κολακείαις μαγεύουσα· καὶ ταῖς μὲν ἀπειλαῖς λέγουσα· Δέσποινά σού εἰμι, ἀργυρώνητός μου γέγονας· ταύτης ἕνεκα τῆς χρείας μοι πέπρασαι· κἂν ἀντείπῃς, δεσμὰ καὶ φυλακαί σε μενοῦσι, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπαραίτητος θάνατος· ἐὰν δὲ πεισθῇς, τιμαὶ, καὶ δορυφορίαι, καὶ παντὸς τοῦ οἴκου μου ἡ ἐξουσία ἐν τῇ χειρί σου δοθή-σεται. Ἀλλὰ φοβῇ τὸν ἔλεγχον; Δυνατὸν λαθεῖν τόν τε ἄνδρα τὸν ἐμὸν καὶ τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ· μόνον πείσθητι, μόνον σύνθου τῇ πράξει, καὶ πάντων ἔσῃ δεσπότης. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Ἰωσὴφ τῇ Αἰγυπτίᾳ εἶπεν· Ὦ γύναι, δοῦλος μὲν γέγονα οὐδέποτε· εὐγενῶν γὰρ γονέων εἰμὶ ἀπόγονος· Ἀβραὰμ γὰρ καὶ Ἰσαὰκ οἱ τῷ Θεῷ ὁμιλήσαν-τες ἐμοῦ πάπποι γεγόνασιν, Ἰακὼβ δὲ ὁ μετ’ ἀγγέλου παλαίσας ἐμὸς πατήρ· δι’ ὃ καὶ θαῤῥῶν σοι παλαίω· πέπραμαι δέ σοι διὰ βασκανίαν ἀδελφῶν· ἀλλ’ οὐδὲν βλάψει τὴν τῆς ψυχῆς μου εὐγένειαν τὸ ὄνομα τῆς δου-λείας. Καὶ γὰρ ἀχλὺς πολλάκις βάσκανος ἐπελθοῦσα τὰς τοῦ ἡλίου φαιδρὰς ἀκτῖνας πρὸς ὀλίγον ἀμαυροῖ, ἀλλ’ οὐκ εἰς τέλος σκοτίζει· τῇ γὰρ ῥύμῃ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς εὐθὺς ἐξελαύνεται· ὡσαύτως καὶ τὸ ὄνομα τῆς δουλείας οὐ σβέσει τὴν τῆς εὐγενείας μου αἴγλην· μετ’ οὐ πολὺ γὰρ ὑπὸ τῆς ἀκτῖνος τῶν τρόπων μου διαχυθήσεται, καὶ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον ἐκλάμψει τὸ τῆς εὐγενείας μου κάλλος. Πέπραμαί σοι, σύμφημι κἀγὼ, οὐκ ἀρνοῦμαι· δουλείας τὴν πρέπουσάν σοι ὑπηρεσίαν ἐξεπλήρωσα· ἀψευδής σοι γέγονα, ἀβλαβὴς, ἄμεμπτος, ἄδολος, ἀπρό-σκοπος, ἀκατήγορος· οὐδεμία σοι κατ’ ἐμοῦ ἀταξίας κατ-ηγορία γεγένηται· καὶ νῦν συμβουλεύεις μοι ποιῆσαι πρᾶγμα ἀνόσιον, καὶ λαθραίως μοι, ὡς ὄφις, ὑποψιθυ-ρίζεις, οἰομένη με δελεάζειν, καὶ ἀπειλαῖς θανατηφόροις κατακάμπτειν πρὸς τὸ ποθούμενόν σοι τῆς ἀκολασίας δρᾶμα; Μὴ ἀπατῶ, γύναι, μὴ πρόσεχέ μου τῇ νεότητι· δύναται καὶ νέος ἀσκὸς οἶνον φέρειν παλαιὸν, καὶ βαλάν-587 DE JOSEPH ET DE CASTITATE. 588
[603] Εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ περὶ σωφροσύνης.
οἱ ἐκ πελάγους μεγάλα σαλεύοντες κυβερνῆται, οἷς
οὐκ ἤπειρος, οὐκ ὄρος, οὐ βουνός, οὐ σκόπελοι τινες
τὴν χέρσον σημαίνουσι, πρός τινας ἀστέρας ἀποβλέπον
τες, καὶ πρὸς ἐκείνους τὸ σκάφος ρυθμίζοντες ἀναυά.
γητοι διαμένουσιν· οἱ δέ γε τῆς Ἐκκλησίας μαθηταὶ
οἱ ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου τούτου τυγχάνοντες, οὐ πρὸς
ἀστέρας τινὰς ἀποβλέποντες, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πατέρας
τὸ ὄνομα τῆς διανοίας τείνοντες, καὶ τοῖς ἐκείνων
ἔχνεσι πόθῳ ψυχῆς ἀκολουθοῦντες, εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα
τῆς βασιλείας ἐλαύνουσι. Διὰ τοῦτο γάρ τοι καὶ ὁ Κύ
ριος ἡμῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βίβλοις τὸν βίον αὐτῶν ἀνεκή-
ρυξεν, ἵνα μὴ μόνον ἀκούοντες ἐπαινῶμεν, ἀλλ' ἵνα καὶ
ποθήσαντες τὴν αὐτῶν πολιτείαν ζηλώσω μεν. Φύσει γὰρ
φιλόκαλον οὖσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰδὼς ὁ Κύ
ριος, καὶ ἀεὶ τῶν κρειττόνων διὰ φιλοτιμίαν ἐφιεμένην,
ὥσπερ κόσμια τινα προτέθεικε τοὺς τῶν πατέρων
ἄθλους, ἵνα έκαστος ἡμῶν πρὸς ἣν ἂν βούληται ἄθλησιν
ἑαυτὸν μεταρρυθμίζῃ. Υπομονής οὖν διδάσκαλος ἀρι
στὸς ὁ τοῦ μακαρίου Ἰὼβ βίος, ανεξικακίας ὁ τοῦ Μωϋ
σέως, πραότητος ὁ τοῦ Δαυΐδ, νηστείας καὶ προσευχῆς ὁ
τοῦ Δανιήλ, σωφροσύνης ὁ τοῦ Ἰωσὴφ καὶ τῆς μακα
ρίας Σουσάννης. Πρέπων δὲ καὶ ἐπέραστο; τοῖς νέοις ὁ
τοῦ Ἰωσὴφ βίας, καὶ ταῖς νέαις, μάλιστα ταῖς ἐν γάμῳ
βιούσαις, ἡ τῆς μακαρίας Σουσάννης ἐνάρετος ἄθλησις
ἱσοστάσιος γὰρ ἀμφοτέροις ὁ ἀγών. Ὁ μὲν γαρ δεσποί
νης φόβον διὰ σωφροσύνην ἐπάτησεν, ἡ δὲ ἀρχόντων
ἀπειλὲς θανατηφόρους διὰ σωφροσύνην παρελογίσατο.
᾿Αλλὰ πρότερον ἡμῖν ὁ τοῦ μακαρίου Ιωσή, βίος δια
γεγράφθω· ἐπειδὴ καὶ ἀρχαιότερος ὁ πατήρ· εἶθ' οὕτως
ό της μαχαρίας Σουσάννης. Ο μακάριος τοίνυν Ἰωσὴφ
ἐξ εὐγενων γονέων ορμώμενος, νέος ἔτι ὑπάρχων, ἄρτι
τῶν ούλων τῶν τριχῶν ἐν ταῖς παρειαῖς ἀνα αλλόν
των, ρόδου δίκην ἀνθηροῦ ἀνὰ μέσον τῆς ξανθῆς γε
νειάδος τὸ τῆς μορφῆς ἄνθος πυκάζων, του εαρινού
πορφυρίζοντος ἐν ταῖς κόραις τῶν ὀφθαλμῶν ἀποσώζων
τὴν ὄψιν, λευκοὺς ἔχων οδόντας ὡς γάλα, πυρίζων τοῖς
χείλεσιν, ἀφρύας ἔχων ἠπλωμένας ὑπὸ κρινοχρόῳ μετ
ωπω δασύτητι τῶν τριχῶν ἀλλήλαις συνεζευγμένας.
Καὶ τί πειρῶμαι τὸν νέον τῷ κάλλει διαγράφειν, ἂν ἡ
Γραφὴ ὑπεράγαν ἐπήνεσεν εἰρηκυία, Καλὺς τῷ εἴδει,
καὶ ὡραῖος τῇ δίνει σφόδρα; Οὗτος πιπράσκεται διά
βασκανίαν ἀδελφῶν, ὡς μὲν αὐτοῖς ἐδόκει, πρὸς δου
λείαν, ὡς δὲ τῷ Θεῷ προώριστο, πρὸς βασιλείαν· καὶ
ἤγετο εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδάριον ὡς μειράκιον εύτε
λές· οὔπω γὰρ ἑώρων αὐτοῦ οἱ πριάμενοι τὸν πλοῦτον
τῶν ἀρετῶν, καὶ ἡγνόουν αὐτὴν μέλλειν διὰ σωφροσύνης
κοσμιότητα ὅλης Αἰγύπτου δεσπόζειν, καὶ ὅλην αὐτὴν
ἀλλυμένην λιμῷ διασώζειν. "Αγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον,
καὶ πιπράσκεται δεύτερον, καὶ οὐδ᾽ ἅπαξ δουλοῦται. Ο
γὰρ τῇ γνώμῃ ἐλεύθερος, κἂν μυριάκις πραθῇ, οὐδ᾽
ἅπαξ δουλοῦται· ὥσπερ πάλιν δούλος τοῖς τρόποις, καν
μυριάκις ἐλευθερωθῇ, οὐδ᾽ ἅπαξ ἐλευθεροῦται· ἦν γὰρ
ο ίδιος τρόπος [603] οὐκ ἐλευθεροι, τοῦτον μυρίοι χάρ
ται καὶ μέλανα γράμματα ελευθερώσαι οὐ δύνανται.
Αγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, πιπράσκεται εἰς οἶκον Αί-
γύπτιον, φιλεῖται ὑπὸ δεσπότου, φιλεῖται ὑπὸ δεσποίνης
ἀλλ' ὁ μὲν τοῦ δεσπότου πόθος ἀγαθὸς, ὁ δὲ τῆς δεσποί
νης έρως πονηρός. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐφίλει δι' εὐλά
βειαν, ἡ δὲ δι' οίστρον ἀκολασίας· καὶ ὅσον ἐμηκύνετο ὁ
χρόνος, καὶ τὸ τῆς μορφῆς κάλλος ἐπήνθει, τοσοῦτον
ἐκείνης ὁ περὶ αὐτὸν δεινὸς ἔρως ἐπηύξανε, καὶ ἔμφυτον τὸ
πυρ τοῦ φίλτρου τὴν καρδίαν αὐτῆς διενέμετο. Καὶ δὴ
ἀπατῆσαι τὸν νέον σκεπτομένη διὰ πάντων τῶν ἀπα·
τώντων τὰς ὄψεις των νέων εχώρει, τὴν μὲν ὄψιν τε
περ λειμώνα διανθίζουσα, φύκει τὰς παρειάς ερυθραί-
νούσα, ψιμμυθίῳ δὲ τὸ μέτωπον λευκαίνουσα, καὶ μέσ
λανι τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπογράφουσα, χρυσέοις δὲ κόσμοις
τὸν τράχηλον αὐτῆς καὶ τὰς χεῖρας καλλωπίζουσα, καὶ
τὴν μαλακὴν αὐτῆς ἐσθῆτα μυρίσμασι διαφόροις και
ενίζουσα· καὶ ἦν ἁπλῶς παγὶς θανατηφόρος, διὰ πασῶν
τῶν αἰσθήσεων, ὡς ἐνόμιζεν, ἀπατῆσαι τὴν νέον, τὴν
μὲν ὄψιν ἐκ τοῦ φαινομένου καλλωπισμού, τὴν δὲ ἀκοὴν
ταῖς κολακείαις μαγεύουσα, τὴν δὲ ὄσφρησιν τοῖς μύο
φίσμασι γητεύουσα. Αλλ' ὅρα μοι γενναίου αθλη τοῦ
τὴν ἀνδρείαν· οἶμαι γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς συνεχώρει κατά
τοῦ παιδὸς φέρεσθαι τὸν πειρασμὸν, ἵνα ὁμοῦ τε χρυ-
πτομένην ἀρετὴν ἐν νέῳ φανερώσῃ, καὶ τῇ Ἐκκλησία
παιδευτήριον μέγιστον τὸν ἐκείνου βίον καταλείψῃ. Οὐ
δὲν γὰρ ἐστιν ὑπὸ τῶν πατέρων γεγονὸς ἀγαθὸν, ὁ μὴ
ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὥσπερ στήλην ὑπόμνημα φέρουσαν
τοῦ βίου καθίδρυσεν Θεός. Ὅρα οὖν μοι γενναίου ἀθλη
τοῦ τὴν ἀνδρείαν, ὅσα ἦν αὐτῷ τὰ μαχόμενα. Η ἰδία
νεότης αὐτῷ ἐπολέμει, ἡ ἡδονὴ ἔσωθεν ἐγαργάλιζε, καὶ
ἡ γυνὴ ἔξωθεν προσεπάλαιεν τῇ ἐπαγγελία θωπεύουσα,
καὶ τῇ θωπείᾳ κολακεύουσα· τὰ ἐπιπεμπόμενα γύναια
ἐμόχλευε, καὶ ἡ κολακεία τὴν ἀκοὴν αὐτῷ καὶ τὴν αἴ-
σθησιν ἔκνιζεν· ἀλλ᾽ οὐδὲν τούτων κατισχῦσαι αὐτοῦ
ηδυνήθη. Οὔτε γὰρ ταῖς κολακείαις χαυνούμενος τὰ;
ἡνίας ενεδίδου, οὔτε ταῖς ἐπαγγελίαις φυσώμενος κατ
εφρόνει της σωφροσύνης, οὔτε ταῖς ἀπειλαῖς ταπει-
νούμενος προεδίδου τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν· ἀλλὰ
πάντα τὰ τοῦ σώματος αὐτοῦ μόρια τῷ σώφρονι λο
γισμῷ ἐχαλίνου. Καὶ ἐπεὶ οὐκ ἠδυνήθη τὸν νέο, διὰ
τοσούτων ὀργάνων ἀπατῆσαι τῶν ἐν αὐτῇ, δι' ἑαυτῆς
ἐν οἰκίσκῳ τινὶ λαθραίως καὶ βιαίως κατείχεν αὐτ
τὸν πρὸς ἄτακτον εὐνήν. Ην οὖν ἰδεῖν θέατρον μέσ
γιστον, οὐκ ἐπίγειον, ἀλλ' οὐράνιον. Ην γὰρ ὁ Ἰωσὴφ
ἐν τῷ σκάμματι τοῦ πειρασμοῦ μαχόμενος· τὸ στάδιον
ἤπλωτο, οἱ ἀγῶνες ἐπιτελοῦντο, ἡ σάλπιγξ ἐδία, ὁ
αγωνοθέτης ἄνωθεν ἐπεῖὸς τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· οἱ δαίμονες κάτω
τα βραβεία προετίθουν τῇ Αἰγυπτίᾳ, καὶ οἱ ἄγγελοι
ἄνω ἔπλεκον τῷ Ἰωσὴφ τοὺς στεφάνους· τῇ γὰρ Δια
γυπτία συνέτρεχον δαίμονες, καὶ τῷ Ἰωσήφ συν
έπνεον ἄγγελοι. Πολὺς ἦν ὁ ἀγὼν, τίς τίνα νικήσει·
φροντὶς ἦν τοῖς ἀγγέλοις πολλὴ περὶ τοῦ Ἰωσήφ, μή
ποτε ἄρα τὰ μυρίσματα του γυναίου χαυνώσῃ τὸν
νέον, μὴ τὰ μαλακὰ ἱμάτια, μὴ τὸ βλέμμα, μὴ τὸ
σχῆμα, μὴ τὸ μῆμα, μὴ ἡ ἀκοὴ, μὴ ἡ θωπεία, μὴ ἡ και
λακεία εκνευρώσῃ τὸν νέον πολλὴ ἦν φροντὶς τοῖς ἀγγέ
λοις, πολλὴ ἡ ἐλπὶς τῶν δαιμόνων. Ο Ιωσήφ περί
στεφάνου ηγωνίζετο, ἡ Αἰγυπτία περὶ αἰσχύνης ἐμάχετο·
ὁ μὲν περὶ ζωῆς, ἡ δὲ περὶ θανάτου. Καὶ οἷα ἦν τὰ
ὑπὸ Αἰγυπτίας λεγόμενα; Τὰ μὲν ἐν ἀπειλαίς, τὰ δὲ ἐν
κολακείαις· ταῖς μὲν ἀπειλαῖς πτοοῦσα τὸν νέον, ταῖς δὲ
κολακείαις μαγεύουσα· καὶ ταῖς μὲν ἀπειλαῖς λέγουσα
Δέσποινά σου είμι, ἀργυρώνητός μου γέγονας· ταύτης
ἕνεκα τῆς χρείας μοι πέπρασαι· κἂν ἀντείπης, δεσμά
καὶ φυλακαί σε μενοῦσι, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπαραίτητος
θάνατος· ἐὰν δὲ πεισθῇς, τιμαί, καὶ δορυφορίαι, καὶ
παντὸς τοῦ οἴκου μου ἡ ἐξουσία ἐν τῇ χειρί σου δοθήσ
σεται. ᾿Αλλὰ φοβῇ τὸν ἔλεγχον; Δυνατὸν λαθεῖν τόν τε
ἄνδρα τὸν ἐμὸν καὶ τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ· μόνον πείσθητι,
μόνον σύνθου τῇ πράξει, καὶ πάντων ἔσῃ δεσπότης. Ταῦτα
ἀκούσας ὁ Ἰωσὴφ τῇ Αἰγυπτία εἶπεν· Ω γύναι, δοῦλος
μὲν γέγονα οὐδέποτε· [006] εὐγενῶν γὰρ γονέων εἰμὶ
ἀπόγονος· 'Αβραὰμ γὰρ καὶ Ἰσαὰκ οἱ τῷ Θεῷ ὁμιλήσαν-
τες ἐμοῦ πάπποι γεγόνασιν, Ἰακὼς δὲ ὁ μετ᾿ ἀγγέλου
παλαίσας ἐμὸς πατὴρ · δι' δ καὶ θαῤῥῶν σοι παλαίω·
πέπραμαι δέ σοι δια βασκανίαν ἀδελφῶν· ἀλλ' οὐδὲν
βλάψει τὴν τῆς ψυχῆς μου εὐγένειαν το όνομα της δου-
λείας. Καὶ γὰρ ἀχοὺς πολλάκις βάσκανος ἐπελθοῦσα τὰς
τοῦ ἡλίου φαιδράς ἀκτῖνας πρὸς ὀλίγον ἀμαυροῖ, ἀλλ'
οὐκ εἰς τέλος σκοτίζει· τῇ γὰρ ῥύμῃ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς
εὐθὺς ἐξελαύνεται· ὡσαύτως καὶ τὸ ὄνομα τῆς δουλείας
οὐ σβέσει τὴν τῆς εὐγενείας μου αἴγλην· μετ' οὐ πολὺ
γὰρ ὑπὸ τῆς ἀκτῖνος τῶν τρόπων μου διαχυθήσεται, καὶ
ἀνὰ πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον ἐκλάμψει τὸ τῆς εὐγενείας μου
κάλλος. Πέπραμαί σοι, σύμφημι καγω, οὐκ ἀρνοῦμαι·
δουλείας τὴν πρέπουσάν σοι υπηρεσίαν ἐξεπλήρωσα·
αψευδής σοι γέγονα, ἀβλαβής, ἄμεμπτος, ἄδολος, ἀπρό
σκοπος, ἀκατήγορος· οὐδεμία σοι κατ᾿ ἐμοῦ ἀταξίας κατα
ηγορία γεγένηται· καὶ νῦν συμβουλεύεις μοι ποιῆσαι
πράγμα ἀνόσιον, καὶ λαθραίως μοι, ὡς ὄφις, ὑποψίθυ
ρίζεις, οιομένη με δελεάζειν, καὶ ἀπειλεῖς θανατηφόροις
κατακάμπτειν πρὸς τὸ ποθούμενόν σοι τῆς ἀκολασίας
δράμα; Μὴ ἀπατῶ, γύναι, μὴ πρόσεχε μου τῇ νεότητι·
δύναται καὶ νέος ἀσκος οἶνον φέρειν παλαιὸν, καὶ βαλάνο
PG 56:589τιον καινὸν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαρὰν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος· νεωτέραν μου τὴν ὄψιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακὼβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύ-σαντος παλαῖσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου πα-λαίω. Ἀλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τί τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ἰσόῤῥοπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἰσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν; ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφρο-σύνη οὐράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικὸν πρᾶγμα, Θεοῦ χάρισμα; Ἔχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτι-μίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαὶ, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύ-νης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσὸς γῆς ἐστι γέννημα, καὶ ἰοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, ἀί̈διον βλάστημα. Ἀλλὰ λανθάνειν οἴει τὸ πρᾶγμα. Ἀγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμὸν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τὰ πραττόμενα; Ἐννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τοὺς φίλους, τοὺς γείτονας, τοὺς συγγενεῖς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους· ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἢ αὐτοὺς αἰσχύν-θητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αἰδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προ-είλω; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ὃν θανατῶσαι ἐθέλησας; ποίοις ῥήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐ-νὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοὶ, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅσα αὐτῷ ὑπ-έσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ’ ὅρκων ἀγαπᾷν διεβε-βαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, τὴν τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἑνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν589 SPURIA. τον καινόν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαράν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος; νεωτέραν μου τὴν ὅτιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακώβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύ σαντος παλαίσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου πα λαίω. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τι τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ισόρροπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἱσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν ἡ ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφρο σύνη ουράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικόν πράγμα, Θεοῦ χάρισμα; Εχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτι- μίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαί, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύ νης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσός γῆς ἐστι γέννημα, καὶ τοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, άΐδιον βλάστημα. ᾿Αλλὰ λανθάνειν οίει τὸ πρᾶγμα. ᾿Αγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τα πραττόμενα; Εννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τους φίλους, τους γείτονας, τοὺς συγγενείς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἡ αὐτοὺς αἰσχύν θητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αιδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προ- εἰλω ; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ἄν θανατώσαι ἐθέλησας ; ποίοις ρήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐ- νὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοί, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅτα αὐτῷ ὑπ ἐσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ' ὅρκων ἀγαπᾷν διεβε βαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, την τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἐνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄρρενα ὑπὸ ἐξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄρρενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φό- βος, ἢ ὁ τῶν Εβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνή πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσήφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον (οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυ νηθῶσιν), ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τα ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαί κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα. 590 το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αι γυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα [607] τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ· ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ιωσήφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αίσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; ᾿Αγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμ βάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Αναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινώντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦν τας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυσ λακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέ ρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Εχε βάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ᾽ ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ορᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραώ ένα ύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἔνω ύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι' ἐνύπνιον ἐπράθη δι' ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραώ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευ θέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσήφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴς αὐτ τοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, δ εἶδεν Ἰωσήφ· Ωμην γάρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σε λήνη, καὶ ἔνδεκα αστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθείς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. ὑρᾶς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Αλλ᾽ ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ματ καρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους - ἀλλ' ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατήρα της μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ηχομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ' ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόν τες. Η μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφει λομένου ἤπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένω- ται· δι' δ᾽ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόα- μεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμία τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων αναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. [608) Απόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχράν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρήζει ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εἰλικρινοῦς καὶ εὐπρο- αιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρά Θεοῦ κεκτή- μεθα λόγον, ὥσπερ ἄν τις γαζοφυλακίοις θεοῦ ἐμψυ χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσω μεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μαχαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἡγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα στ φροσύνης ὑπεδείκνυεν. Αγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τώδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδα- σκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας έως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύ νης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εύκ γενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἀπαλῶν ἐνύχων ἐν οἰκί- σκι θαλαμενομένη, εὐπρεπής τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν τρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον προς νεωτε ρικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν πορνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπ εδέχετο· οὐ τὴν όσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεω τερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ᾽ ἄλλην τινὰ αίσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτή;
ταύτης ἄῤῥενα ὑπὸ ἰξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄῤῥενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φό-βος, ἢ ὁ τῶν Ἑβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνὴ πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσὴφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον (οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυ-νηθῶσιν), ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τὰ ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαὶ κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα-589 SPURIA. τον καινόν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαράν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος; νεωτέραν μου τὴν ὅτιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακώβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύ σαντος παλαίσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου πα λαίω. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τι τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ισόρροπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἱσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν ἡ ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφρο σύνη ουράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικόν πράγμα, Θεοῦ χάρισμα; Εχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτι- μίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαί, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύ νης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσός γῆς ἐστι γέννημα, καὶ τοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, άΐδιον βλάστημα. ᾿Αλλὰ λανθάνειν οίει τὸ πρᾶγμα. ᾿Αγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τα πραττόμενα; Εννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τους φίλους, τους γείτονας, τοὺς συγγενείς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἡ αὐτοὺς αἰσχύν θητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αιδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προ- εἰλω ; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ἄν θανατώσαι ἐθέλησας ; ποίοις ρήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐ- νὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοί, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅτα αὐτῷ ὑπ ἐσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ' ὅρκων ἀγαπᾷν διεβε βαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, την τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἐνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄρρενα ὑπὸ ἐξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄρρενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φό- βος, ἢ ὁ τῶν Εβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνή πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσήφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον (οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυ νηθῶσιν), ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τα ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαί κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα. 590 το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αι γυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα [607] τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ· ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ιωσήφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αίσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; ᾿Αγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμ βάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Αναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινώντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦν τας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυσ λακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέ ρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Εχε βάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ᾽ ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ορᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραώ ένα ύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἔνω ύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι' ἐνύπνιον ἐπράθη δι' ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραώ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευ θέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσήφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴς αὐτ τοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, δ εἶδεν Ἰωσήφ· Ωμην γάρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σε λήνη, καὶ ἔνδεκα αστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθείς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. ὑρᾶς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Αλλ᾽ ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ματ καρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους - ἀλλ' ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατήρα της μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ηχομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ' ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόν τες. Η μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφει λομένου ἤπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένω- ται· δι' δ᾽ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόα- μεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμία τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων αναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. [608) Απόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχράν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρήζει ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εἰλικρινοῦς καὶ εὐπρο- αιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρά Θεοῦ κεκτή- μεθα λόγον, ὥσπερ ἄν τις γαζοφυλακίοις θεοῦ ἐμψυ χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσω μεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μαχαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἡγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα στ φροσύνης ὑπεδείκνυεν. Αγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τώδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδα- σκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας έως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύ νης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εύκ γενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἀπαλῶν ἐνύχων ἐν οἰκί- σκι θαλαμενομένη, εὐπρεπής τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν τρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον προς νεωτε ρικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν πορνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπ εδέχετο· οὐ τὴν όσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεω τερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ᾽ ἄλλην τινὰ αίσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτή;
PG 56:590το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αἰ-γυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ· ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ἰωσὴφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αἶσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; Ἀγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμ-βάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Ἀναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινῶντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦν-τας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυ-λακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέ-ρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Ἐκ-βάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ’ ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ὁρᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραὼ ἐν-ύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἐν-ύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι’ ἐνύπνιον ἐπράθη· δι’ ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραὼ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευ-θέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσὴφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴρ αὐ-τοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ’ οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, ὃ εἶδεν Ἰωσήφ· Ὤμην γὰρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σε-λήνη, καὶ ἕνδεκα ἀστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθεὶς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. Ὁρᾷς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Ἀλλ’ ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς μα-καρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους· ἀλλ’ ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατῆρα τῆς μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.589 SPURIA. τον καινόν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαράν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος; νεωτέραν μου τὴν ὅτιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακώβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύ σαντος παλαίσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου πα λαίω. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τι τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ισόρροπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἱσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν ἡ ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφρο σύνη ουράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικόν πράγμα, Θεοῦ χάρισμα; Εχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτι- μίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαί, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύ νης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσός γῆς ἐστι γέννημα, καὶ τοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, άΐδιον βλάστημα. ᾿Αλλὰ λανθάνειν οίει τὸ πρᾶγμα. ᾿Αγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τα πραττόμενα; Εννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τους φίλους, τους γείτονας, τοὺς συγγενείς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἡ αὐτοὺς αἰσχύν θητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αιδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προ- εἰλω ; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ἄν θανατώσαι ἐθέλησας ; ποίοις ρήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐ- νὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοί, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅτα αὐτῷ ὑπ ἐσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ' ὅρκων ἀγαπᾷν διεβε βαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, την τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἐνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄρρενα ὑπὸ ἐξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄρρενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φό- βος, ἢ ὁ τῶν Εβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνή πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσήφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον (οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυ νηθῶσιν), ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τα ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαί κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα. 590 το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αι γυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα [607] τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ· ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ιωσήφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αίσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; ᾿Αγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμ βάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Αναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινώντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦν τας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυσ λακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέ ρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Εχε βάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ᾽ ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ορᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραώ ένα ύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἔνω ύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι' ἐνύπνιον ἐπράθη δι' ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραώ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευ θέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσήφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴς αὐτ τοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, δ εἶδεν Ἰωσήφ· Ωμην γάρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σε λήνη, καὶ ἔνδεκα αστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθείς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. ὑρᾶς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Αλλ᾽ ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ματ καρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους - ἀλλ' ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατήρα της μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ηχομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ' ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόν τες. Η μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφει λομένου ἤπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένω- ται· δι' δ᾽ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόα- μεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμία τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων αναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. [608) Απόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχράν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρήζει ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εἰλικρινοῦς καὶ εὐπρο- αιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρά Θεοῦ κεκτή- μεθα λόγον, ὥσπερ ἄν τις γαζοφυλακίοις θεοῦ ἐμψυ χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσω μεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μαχαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἡγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα στ φροσύνης ὑπεδείκνυεν. Αγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τώδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδα- σκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας έως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύ νης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εύκ γενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἀπαλῶν ἐνύχων ἐν οἰκί- σκι θαλαμενομένη, εὐπρεπής τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν τρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον προς νεωτε ρικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν πορνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπ εδέχετο· οὐ τὴν όσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεω τερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ᾽ ἄλλην τινὰ αίσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτή;
Second witness · khazarzar edition
De Joseph et de castitate Εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ περὶ σωφροσύνης. Οἱ ἐκ πελάγους μεγάλα σαλεύοντες κυβερνῆται, οἷς οὐκ ἤπειρος, οὐκ ὄρος, οὐ βουνὸς, οὐ σκόπελοί τινες τὴν χέρσον σημαίνουσι, πρός τινας ἀστέρας ἀποβλέποντες, καὶ πρὸς ἐκείνους τὸ σκάφος ῥυθμίζοντες ἀναυάγητοι διαμένουσιν· οἱ δέ γε τῆς Ἐκκλησίας μαθηταὶ οἱ ἐν τῷ πελάγει τοῦ βίου τούτου τυγχάνοντες, οὐ πρὸς ἀστέρας τινὰς ἀποβλέποντες, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πατέρας τὸ ὄνομα τῆς διανοίας τείνοντες, καὶ τοῖς ἐκείνων ἴχνεσι πόθῳ ψυχῆς ἀκολουθοῦντες, εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα τῆς βασιλείας ἐλαύνουσι. Διὰ τοῦτο γάρ τοι καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς Βίβλοις τὸν βίον αὐτῶν ἀνεκήρυξεν, ἵνα μὴ μόνον ἀκούοντες ἐπαινῶμεν, ἀλλ' ἵνα καὶ ποθήσαντες τὴν αὐτῶν πολιτείαν ζηλώσωμεν. Φύσει γὰρ φιλόκαλον οὖσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰδὼς ὁ Κύριος, καὶ ἀεὶ τῶν κρειττόνων διὰ φιλοτιμίαν ἐφιεμένην, ὥσπερ κόσμιά τινα προτέθεικε τοὺς τῶν πατέρων ἄθλους, ἵνα ἕκαστος ἡμῶν πρὸς ἣν ἂν βούληται ἄθλησιν ἑαυτὸν μεταῤῥυθμίζῃ. Ὑπομονῆς οὖν διδάσκαλος ἄριστος ὁ τοῦ μακαρίου Ἰὼβ βίος, ἀνεξικακίας ὁ τοῦ Μωϋσέως, πραότητος ὁ τοῦ Δαυῒδ, νηστείας καὶ προσευχῆς ὁ τοῦ Δανιὴλ, σωφροσύνης ὁ τοῦ Ἰωσὴφ καὶ τῆς μακαρίας Σουσάννης. Πρέπων δὲ καὶ ἐπέραστος τοῖς νέοις ὁ τοῦ Ἰωσὴφ βίος, καὶ ταῖς νέαις, μάλιστα ταῖς ἐν γάμῳ βιούσαις, ἡ τῆς μακαρίας Σουσάννης ἐνάρετος ἄθλησις· ἰσοστάσιος γὰρ ἀμφοτέροις ὁ ἀγών. Ὁ μὲν γὰρ δεσποίνης φόβον διὰ σωφροσύνην ἐπάτησεν, ἡ δὲ ἀρχόντων ἀπειλὰς θανατηφόρους διὰ σωφροσύνην παρελογίσατο. Ἀλλὰ πρότερον ἡμῖν ὁ τοῦ μακαρίου Ἰωσὴφ βίος διαγεγράφθω· ἐπειδὴ καὶ ἀρχαιότερος ὁ πατήρ· εἶθ' οὕτως ὁ τῆς μακαρίας Σουσάννης. Ὁ μακάριος τοίνυν Ἰωσὴφ ἐξ εὐγενῶν γονέων ὁρμώμενος, νέος ἔτι ὑπάρχων, ἄρτι τῶν ἰούλων τῶν τριχῶν ἐν ταῖς παρειαῖς ἀναβαλλόντων, ῥόδου δίκην ἀνθηροῦ ἀνὰ μέσον τῆς ξανθῆς γενειάδος τὸ τῆς μορφῆς ἄνθος πυκάζων, ἴου ἐαρινοῦ πορφυρίζοντος ἐν ταῖς κόραις τῶν ὀφθαλμῶν ἀποσώζων τὴν ὄψιν, λευκοὺς ἔχων ὀδόντας ὡς γάλα, πυρίζων τοῖς χείλεσιν, ὀφρύας ἔχων ἡπλωμένας ὑπὸ κρινοχρόῳ μετώπῳ δασύτητι τῶν τριχῶν ἀλλήλαις συνεζευγμένας. Καὶ τί πειρῶμαι τὸν νέον τῷ κάλλει διαγράφειν, ὃν ἡ Γραφὴ ὑπεράγαν ἐπῄνεσεν εἰρηκυῖα, Καλὸς τῷ εἴδει, καὶ ὡραῖος τῇ ὄψει σφόδρα; Οὗτος πιπράσκεται διὰ βασκανίαν ἀδελφῶν, ὡς μὲν αὐτοῖς ἐδόκει, πρὸς δουλείαν, ὡς δὲ τῷ Θεῷ προώριστο, πρὸς βασιλείαν· καὶ ἤγετο εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδάριον ὡς μειράκιον εὐτελές· οὔπω γὰρ ἑώρων αὐτοῦ οἱ πριάμενοι τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν, καὶ ἠγνόουν αὐτὸν μέλλειν διὰ σωφροσύνης κοσμιότητα ὅλης Αἰγύπτου δεσπόζειν, καὶ ὅλην αὐτὴν ὀλλυμένην λιμῷ διασώζειν. Ἄγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, καὶ πιπράσκεται δεύτερον, καὶ οὐδ' ἅπαξ δουλοῦται. Ὁ γὰρ τῇ γνώμῃ ἐλεύθερος, κἂν μυριάκις πραθῇ, οὐδ' ἅπαξ δουλοῦται· ὥσπερ πάλιν δοῦλος τοῖς τρόποις, κἂν μυριάκις ἐλευθερωθῇ, οὐδ' ἅπαξ ἐλευθεροῦται· ὃν γὰρ ὁ ἴδιος τρόπος οὐκ ἐλευθεροῖ, τοῦτον μυρίοι χάρται καὶ μέλανα γράμματα ἐλευθερῶσαι οὐ δύνανται. Ἄγεται οὖν εἰς Αἴγυπτον, πιπράσκεται εἰς οἶκον Αἰγύπτιον, φιλεῖται ὑπὸ δεσπότου, φιλεῖται ὑπὸ δεσποίνης· ἀλλ' ὁ μὲν τοῦ δεσπότου πόθος ἀγαθὸς, ὁ δὲ τῆς δεσποίνης ἔρως πονηρός. Ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἐφίλει δι' εὐλάβειαν, ἡ δὲ δι' οἶστρον ἀκολασίας· καὶ ὅσον ἐμηκύνετο ὁ χρόνος, καὶ τὸ τῆς μορφῆς κάλλος ἐπήνθει, τοσοῦτον 1
ἐκείνης ὁ περὶ αὐτὸν δεινὸς ἔρως ἐπηύξανε, καὶ ἔμφυτον τὸ πῦρ τοῦ φίλτρου τὴν καρδίαν αὐτῆς διενέμετο. Καὶ δὴ ἀπατῆσαι τὸν νέον σκεπτομένη διὰ πάντων τῶν ἀπατώντων τὰς ὄψεις τῶν νέων ἐχώρει. τὴν μὲν ὄψιν ὥσπερ λειμῶνα διανθίζουσα, φύκει τὰς παρειὰς ἐρυθραίνουσα, ψιμμυθίῳ δὲ τὸ μέτωπον λευκαίνουσα, καὶ μέλανι τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπογράφουσα, χρυσέοις δὲ κόσμοις τὸν τράχηλον αὐτῆς καὶ τὰς χεῖρας καλλωπίζουσα, καὶ τὴν μαλακὴν αὐτῆς ἐσθῆτα μυρίσμασι διαφόροις καπνίζουσα· καὶ ἦν ἁπλῶς παγὶς θανατηφόρος, διὰ πασῶν τῶν αἰσθήσεων, ὡς ἐνόμιζεν, ἀπατῆσαι τὸν νέον, τὴν μὲν ὄψιν ἐκ τοῦ φαινομένου καλλωπισμοῦ, τὴν δὲ ἀκοὴν ταῖς κολακείαις μαγεύουσα, τὴν δὲ ὄσφρησιν τοῖς μυρίσμασι γοητεύουσα. Ἀλλ' ὅρα μοι γενναίου ἀθλητοῦ τὴν ἀνδρείαν· οἶμαι γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς συνεχώρει κατὰ τοῦ παιδὸς φέρεσθαι τὸν πειρασμὸν, ἵνα ὁμοῦ τε κρυπτομένην ἀρετὴν ἐν νέῳ φανερώσῃ, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ παιδευτήριον μέγιστον τὸν ἐκείνου βίον καταλείψῃ. Οὐδὲν γάρ ἐστιν ὑπὸ τῶν πατέρων γεγονὸς ἀγαθὸν, ὃ μὴ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὥσπερ στήλην ὑπόμνημα φέρουσαν τοῦ βίου καθίδρυσεν Θεός. Ὅρα οὖν μοι γενναίου ἀθλητοῦ τὴν ἀνδρείαν, ὅσα ἦν αὐτῷ τὰ μαχόμενα· Ἡ ἰδία νεότης αὐτῷ ἐπολέμει, ἡ ἡδονὴ ἔσωθεν ἐγαργάλιζε, καὶ ἡ γυνὴ ἔξωθεν προσεπάλαιεν τῇ ἐπαγγελίᾳ θωπεύουσα, καὶ τῇ θωπείᾳ κολακεύουσα· τὰ ἐπιπεμπόμενα γύναια ἐμόχλευε, καὶ ἡ κολακεία τὴν ἀκοὴν αὐτῷ καὶ τὴν αἴσθησιν ἔκνιζεν· ἀλλ' οὐδὲν τούτων κατισχῦσαι αὐτοῦ ἠδυνήθη. Οὔτε γὰρ ταῖς κολακείαις χαυνούμενος τὰς ἡνίας ἐνεδίδου, οὔτε ταῖς ἐπαγγελίαις φυσώμενος κατεφρόνει τῆς σωφροσύνης, οὔτε ταῖς ἀπειλαῖς ταπεινούμενος προεδίδου τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν· ἀλλὰ πάντα τὰ τοῦ σώματος αὐτοῦ μόρια τῷ σώφρονι λογισμῷ ἐχαλίνου. Καὶ ἐπεὶ οὐκ ἠδυνήθη τὸν νέον διὰ τοσούτων ὀργάνων ἀπατῆσαι τῶν ἐν αὐτῇ, δι' ἑαυτῆς ἐν οἰκίσκῳ τινὶ λαθραίως καὶ βιαίως κατεῖχεν αὐτὸν πρὸς ἄτακτον εὐνήν. Ἦν οὖν ἰδεῖν θέατρον μέγιστον, οὐκ ἐπίγειον, ἀλλ' οὐράνιον. Ἦν γὰρ ὁ Ἰωσὴφ ἐν τῷ σκάμματι τοῦ πειρασμοῦ μαχόμενος· τὸ στάδιον ἥπλωτο, οἱ ἀγῶνες ἐπετελοῦντο, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγωνοθέτης ἄνωθεν ἐπεῖδε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· οἱ δαίμονες κάτω τὰ βραβεῖα προετίθουν τῇ Αἰγυπτίᾳ, καὶ οἱ ἄγγελοι ἄνω ἔπλεκον τῷ Ἰωσὴφ τοὺς στεφάνους· τῇ γὰρ Αἰγυπτίᾳ συνέτρεχον δαίμονες, καὶ τῷ Ἰωσὴφ συνέπνεον ἄγγελοι. Πολὺς ἦν ὁ ἀγὼν, τίς τίνα νικήσει· φροντὶς ἦν τοῖς ἀγγέλοις πολλὴ περὶ τοῦ Ἰωσὴφ, μή ποτε ἄρα τὰ μυρίσματα τοῦ γυναίου χαυνώσῃ τὸν νέον, μὴ τὰ μαλακὰ ἱμάτια, μὴ τὸ βλέμμα, μὴ τὸ σχῆμα, μὴ τὸ βῆμα, μὴ ἡ ἀκοὴ, μὴ ἡ θωπεία, μὴ ἡ κολακεία ἐκνευρώσῃ τὸν νέον· πολλὴ ἦν φροντὶς τοῖς ἀγγέλοις, πολλὴ ἡ ἐλπὶς τῶν δαιμόνων. Ὁ Ἰωσὴφ περὶ στεφάνου ἠγωνίζετο, ἡ Αἰγυπτία περὶ αἰσχύνης ἐμάχετο· ὁ μὲν περὶ ζωῆς, ἡ δὲ περὶ θανάτου. Καὶ οἷα ἦν τὰ ὑπὸ Αἰγυπτίας λεγόμενα; Τὰ μὲν ἐν ἀπειλαῖς, τὰ δὲ ἐν κολακείαις· ταῖς μὲν ἀπειλαῖς πτοοῦσα τὸν νέον, ταῖς δὲ κολακείαις μαγεύουσα· καὶ ταῖς μὲν ἀπειλαῖς λέγουσα· Δέσποινά σού εἰμι, ἀργυρώνητός μου γέγονας· ταύτης ἕνεκα τῆς χρείας μοι πέπρασαι· κἂν ἀντείπῃς, δεσμὰ καὶ φυλακαί σε μενοῦσι, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπαραίτητος θάνατος· ἐὰν δὲ πεισθῇς, τιμαὶ, καὶ δορυφορίαι, καὶ παντὸς τοῦ οἴκου μου ἡ ἐξουσία ἐν τῇ χειρί σου δοθήσεται. Ἀλλὰ φοβῇ τὸν ἔλεγχον; Δυνατὸν λαθεῖν τόν τε ἄνδρα τὸν ἐμὸν καὶ τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ· μόνον πείσθητι, μόνον σύνθου τῇ πράξει, καὶ πάντων ἔσῃ δεσπότης. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Ἰωσὴφ τῇ Αἰγυπτίᾳ εἶπεν· Ὦ γύναι, δοῦλος μὲν γέγονα οὐδέποτε· εὐγενῶν γὰρ γονέων εἰμὶ ἀπόγονος· Ἀβραὰμ γὰρ καὶ Ἰσαὰκ οἱ τῷ Θεῷ ὁμιλήσαντες ἐμοῦ πάπποι γεγόνασιν, Ἰακὼβ δὲ ὁ μετ' ἀγγέλου παλαίσας ἐμὸς πατήρ· δι' ὃ καὶ θαῤῥῶν σοι παλαίω· πέπραμαι δέ σοι διὰ βασκανίαν ἀδελφῶν· ἀλλ' οὐδὲν βλάψει τὴν τῆς ψυχῆς μου εὐγένειαν τὸ
ὄνομα τῆς δουλείας. Καὶ γὰρ ἀχλὺς πολλάκις βάσκανος ἐπελθοῦσα τὰς τοῦ ἡλίου φαιδρὰς ἀκτῖνας πρὸς ὀλίγον ἀμαυροῖ, ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος σκοτίζει· τῇ γὰρ ῥύμῃ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς εὐθὺς ἐξελαύνεται· ὡσαύτως καὶ τὸ ὄνομα τῆς δουλείας οὐ σβέσει τὴν τῆς εὐγενείας μου αἴγλην· μετ' οὐ πολὺ γὰρ ὑπὸ τῆς ἀκτῖνος τῶν τρόπων μου διαχυθήσεται, καὶ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον ἐκλάμψει τὸ τῆς εὐγενείας μου κάλλος. Πέπραμαί σοι, σύμφημι κἀγὼ, οὐκ ἀρνοῦμαι· δουλείας τὴν πρέπουσάν σοι ὑπηρεσίαν ἐξεπλήρωσα· ἀψευδής σοι γέγονα, ἀβλαβὴς, ἄμεμπτος, ἄδολος, ἀπρόσκοπος, ἀκατήγορος· οὐδεμία σοι κατ' ἐμοῦ ἀταξίας κατηγορία γεγένηται· καὶ νῦν συμβουλεύεις μοι ποιῆσαι πρᾶγμα ἀνόσιον, καὶ λαθραίως μοι, ὡς ὄφις, ὑποψιθυρίζεις, οἰομένη με δελεάζειν, καὶ ἀπειλαῖς θανατηφόροις κατακάμπτειν πρὸς τὸ ποθούμενόν σοι τῆς ἀκολασίας δρᾶμα; Μὴ ἀπατῶ, γύναι, μὴ πρόσεχέ μου τῇ νεότητι· δύναται καὶ νέος ἀσκὸς οἶνον φέρειν παλαιὸν, καὶ βαλάν τιον καινὸν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαρὰν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος· νεωτέραν μου τὴν ὄψιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακὼβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύσαντος παλαῖσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου παλαίω. Ἀλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τί τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ἰσόῤῥοπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἰσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν; ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφροσύνη οὐράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικὸν πρᾶγμα, Θεοῦ χάρισμα; Ἔχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτιμίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαὶ, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύνης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσὸς γῆς ἐστι γέννημα, καὶ ἰοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, ἀΐδιον βλάστημα. Ἀλλὰ λανθάνειν οἴει τὸ πρᾶγμα. Ἀγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμὸν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τὰ πραττόμενα; Ἐννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τοὺς φίλους, τοὺς γείτονας, τοὺς συγγενεῖς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους· ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἢ αὐτοὺς αἰσχύνθητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αἰδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προείλω; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ὃν θανατῶσαι ἐθέλησας; ποίοις ῥήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐνὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοὶ, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅσα αὐτῷ ὑπέσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ' ὅρκων ἀγαπᾷν διεβεβαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, τὴν τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἑνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄῤῥενα ὑπὸ ἰξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄῤῥενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος, ἢ ὁ τῶν Ἑβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνὴ πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσὴφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυνηθῶσιν, ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τὰ ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαὶ κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αἰγυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ·
ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ἰωσὴφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αἶσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; Ἀγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμβάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Ἀναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινῶντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦντας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυλακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Ἐκβάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ' ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ὁρᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραὼ ἐνύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἐνύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι' ἐνύπνιον ἐπράθη· δι' ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραὼ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευθέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσὴφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴρ αὐτοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ' οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, ὃ εἶδεν Ἰωσήφ· Ὤμην γὰρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ἕνδεκα ἀστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθεὶς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. Ὁρᾷς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Ἀλλ' ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς μακαρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους· ἀλλ' ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατῆρα τῆς μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.