PG 56:589Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ἥκομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ’ ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόν-τες. Ἡ μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφει-λομένου ἥπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένω-ται· δι’ ὃ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόα-μεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων ἀναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. Ἀπόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχρὰν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν· ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρῄζει ὁ Θεὸς, ἀλλ’ εἰλικρινοῦς καὶ εὐπρο-αιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρὰ Θεοῦ κεκτή-μεθα λόγον, ὥσπερ ἔν τισι γαζοφυλακίοις Θεοῦ ἐμψύ-589 SPURIA. τον καινόν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαράν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος; νεωτέραν μου τὴν ὅτιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακώβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύ σαντος παλαίσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου πα λαίω. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τι τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ισόρροπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἱσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν ἡ ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφρο σύνη ουράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικόν πράγμα, Θεοῦ χάρισμα; Εχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτι- μίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαί, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύ νης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσός γῆς ἐστι γέννημα, καὶ τοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, άΐδιον βλάστημα. ᾿Αλλὰ λανθάνειν οίει τὸ πρᾶγμα. ᾿Αγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τα πραττόμενα; Εννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τους φίλους, τους γείτονας, τοὺς συγγενείς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἡ αὐτοὺς αἰσχύν θητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αιδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προ- εἰλω ; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ἄν θανατώσαι ἐθέλησας ; ποίοις ρήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐ- νὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοί, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅτα αὐτῷ ὑπ ἐσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ' ὅρκων ἀγαπᾷν διεβε βαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, την τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἐνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄρρενα ὑπὸ ἐξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄρρενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φό- βος, ἢ ὁ τῶν Εβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνή πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσήφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον (οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυ νηθῶσιν), ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τα ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαί κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα. 590 το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αι γυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα [607] τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ· ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ιωσήφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αίσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; ᾿Αγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμ βάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Αναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινώντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦν τας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυσ λακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέ ρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Εχε βάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ᾽ ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ορᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραώ ένα ύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἔνω ύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι' ἐνύπνιον ἐπράθη δι' ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραώ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευ θέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσήφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴς αὐτ τοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, δ εἶδεν Ἰωσήφ· Ωμην γάρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σε λήνη, καὶ ἔνδεκα αστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθείς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. ὑρᾶς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Αλλ᾽ ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ματ καρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους - ἀλλ' ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατήρα της μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ηχομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ' ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόν τες. Η μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφει λομένου ἤπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένω- ται· δι' δ᾽ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόα- μεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμία τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων αναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. [608) Απόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχράν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρήζει ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εἰλικρινοῦς καὶ εὐπρο- αιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρά Θεοῦ κεκτή- μεθα λόγον, ὥσπερ ἄν τις γαζοφυλακίοις θεοῦ ἐμψυ χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσω μεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μαχαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἡγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα στ φροσύνης ὑπεδείκνυεν. Αγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τώδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδα- σκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας έως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύ νης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εύκ γενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἀπαλῶν ἐνύχων ἐν οἰκί- σκι θαλαμενομένη, εὐπρεπής τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν τρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον προς νεωτε ρικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν πορνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπ εδέχετο· οὐ τὴν όσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεω τερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ᾽ ἄλλην τινὰ αίσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτή;
PG 56:590χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσω-μεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μακαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἠγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα σω-φροσύνης ὑπεδείκνυεν. Ἀγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τῷδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδα-σκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας ἕως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύ-νης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εὐ-γενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἐν οἰκί-σκῳ θαλαμευομένη, εὐπρεπὴς τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν ἡρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον πρὸς νεωτε-ρικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν προνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπ-εδέχετο· οὐ τὴν ὄσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεω-τερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ’ ἄλλην τινὰ αἴσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆσ589 SPURIA. τον καινόν μαργαρίτας ἀρχαίους βαστάζειν. Νεαράν ὁρᾷς μου τὴν χλόην, ἀλλὰ πολιὸν περιβλέπου τὸ ἦθος; νεωτέραν μου τὴν ὅτιν ἡ φύσις παρέσχετο· πολιὰν δέ μου τὴν καρδίαν ὁ νόμος εἰργάσατο. Μὴ ἀπατῶ, γύναι, οὐ νικήσεις μου τὴν ἀρετήν· οὐ νικήσεις Ἰωσὴφ τὸν τοῦ Ἰακώβ υἱὸν, Ἰακὼβ ἐκείνου τοῦ ἔτι ἐν κοιλίᾳ ὄντος καὶ πτερνίσαντος, καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ ἀγγέλου ἰσχύ σαντος παλαίσαι· μὴ ἀπατῶ, τὰ αὐτὰ τῷ πατρί μου πα λαίω. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπαγγελίαις θωπεύειν με νομίζεις. Τι τοιοῦτον, εἰπέ μοι, δύνασαί μοι ἐπαγγείλασθαι, οἷόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη; Ποία βασιλεία ισόρροπος αὐτῇ ἐστι, ποῖος θησαυρὸς ἱσοστάσιος αὐτῇ ἐστιν ἡ ἀγνοεῖς, ὅτι ἡ σωφρο σύνη ουράνιόν ἐστι κτῆμα, ἀγγελικόν πράγμα, Θεοῦ χάρισμα; Εχε σου τὰς ἐπαγγελίας· αἱ σαὶ τιμαὶ ἀτι- μίας εἰσὶ πρόξενοι· αἱ σαὶ τιμαί, ἃς ἐπαγγέλλῃ, αἰσχύ νης εἰσὶν ἀπαρχαί· ὁ σὸς χρυσός γῆς ἐστι γέννημα, καὶ τοῦ δαπάνη· ὁ ἐμὸς δὲ χρυσὸς Θεοῦ ἐστι γέννημα, άΐδιον βλάστημα. ᾿Αλλὰ λανθάνειν οίει τὸ πρᾶγμα. ᾿Αγνοεῖς τὸν τοῦ Θεοῦ ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, τὸν πάντα τὰ ἐν τῷ σκότει γινόμενα ἐφορῶντα πράγματα; πόσους δὲ οἴει νῦν ἐνθάδε ἑστάναι ἀγγέλους; ὑπὸ πόσοις δὲ μάρτυσι γίνεσθαι τα πραττόμενα; Εννόησον, γύναι, τὸν ἄνδρα σου, τοὺς ἀδελφούς σου, τους φίλους, τους γείτονας, τοὺς συγγενείς, τοὺς ἐπὶ τῇ σεμνότητί σου καυχωμένους ἐννόησον τοὺς παρόντας ἀγγέλους, καὶ ἡ αὐτοὺς αἰσχύν θητι, ἢ τοὺς ἀπόντας ἀνθρώπους αιδέσθητι. Ποίοις δὲ ὄμμασιν ἐπὶ τὸν ἄνδρα σου ὄψει, ᾧ ἐπιβουλεῦσαι προ- εἰλω ; ποίας δὲ ἀγκάλας ἁπλώσεις αὐτῷ, ἄν θανατώσαι ἐθέλησας ; ποίοις ρήμασιν αὐτὸν κολακεύσεις, οὗ τὴν εὐ- νὴν, τὸ ὅσον ἐπὶ σοί, ἐμίανας; Μνήσθητι, ὅτα αὐτῷ ὑπ ἐσχου· πῶς τῆς σωφροσύνης τὴν πίστιν φυλάττειν αὐτῷ, πῶς πλεῖον ἑαυτῆς ἐκεῖνον μεθ' ὅρκων ἀγαπᾷν διεβε βαιοῦ. Μίμησαι, γύναι, την τρυγόνα· ἐκείνη γὰρ ἐνὶ ἀνδρὶ μιγεῖσα, ἑτέρῳ οὐκ ἔτι μίγνυται· κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄρρενα ὑπὸ ἐξευτοῦ θηραθῆναι, ἢ ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἑτέρῳ ἄρρενι οὐκ ἐπιμίγνυται, ἀλλὰ μένει ἐκδεχομένη ἀεὶ τὸν ποθούμενον, καὶ τῇ ἐκείνου μνήμῃ ἐναποθνήσκει. Παιδευσάτω σε, γύναι, ἢ ὁ τοῦ Θεοῦ φό- βος, ἢ ὁ τῶν Εβραίων νόμος, ἢ ἡ τῶν ἀρχαίων σεμνή πολιτεία. Ταῦτα εἰρηκὼς ὁ Ἰωσήφ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν ἔτι ἀναιδῶς κατέχουσαν αὐτοῦ τῶν ἱματίων, καὶ καιομένην πλεῖον πρὸς τὸν οἶστρον (οἱ γὰρ ἔρωτες τότε πλεῖον πρὸς τὸ ποθούμενον ἐξάπτονται, ὅταν αὐτοῦ ἐφικέσθαι μὴ δυ νηθῶσιν), ὥσπερ γενναῖος ἀθλητὴς, ἀποδυσάμενος τα ἱμάτια, καὶ ὅλην αὐτὴν σὺν τοῖς ἱματίοις εἰς τὸ χαμαί κενώσας, γυμνὸς τοῦ μύσους ἐκ τοῦ σκάμματος ἐξήλα. 590 το, τῆς σωφροσύνης τὴν νίκην βαστάζων. Καὶ ἡ μὲν Αι γυπτία κατεῖχε τὰ φύλλα [607] τῆς ἀταξίας, ὁ δὲ Ἰωσὴφ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐβάσταζε. Χαρὰ ἦν ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ Ἰωσήφ· ἔχαιρον ἄγγελοι, ἔκλαιον δαίμονες, ἐστεφανοῦτο Ιωσήφ, ᾐσχύνετο ἡ Αἰγυπτία· ἥψατο αὐτῆς ἡ νίκη· τρέπεται πρὸς συκοφαντίαν, καὶ διαβάλλει τὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν ἴδιον, αίσχος αὐτῷ ἐπιφημίσασα, Τί, λέγουσα, εἰσήγαγες ὧδε παῖδα Ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν; ᾿Αγανακτεῖ ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐμ βάλλει αὐτὸν εἰς φυλακήν. Αναγκαῖος γὰρ ἦν ὁ λύχνος τοῖς ἐν σκότει, ὁ σιτοδότης πρὸς τοὺς πεινώντας, ὁ λιμὴν πρὸς τοὺς χειμαζομένους, ὁ ἰατρὸς πρὸς τοὺς ἀσθενοῦν τας. Ἐμβάλλονται καὶ δύο εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ εἰς φυσ λακήν· ὁρῶσιν ἐνύπνια· οὐδεὶς ἦν ὁ συγκρίνων· ἀναφέ ρουσι τῷ Ἰωσήφ· σαφηνίζει τὸ ἐγκεκαλυμμένον. Εχε βάλλονται οἱ εὐνοῦχοι τῆς φυλακῆς· ἀποβαίνει αὐτοῖς καθ᾽ ἃ συνέκρινεν ὁ Ἰωσήφ. Ορᾷ ὁ βασιλεὺς Φαραώ ένα ύπνιον· οὐδεὶς ἦν ὁ σαφηνίζων· ἀναγγέλλει ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ Ἰωσήφ· ἐκβάλλεται ἐκ τῆς φυλακῆς διὰ τὸ ἔνω ύπνιον. Καὶ ὅρα μοι μυστήριον· Δι' ἐνύπνιον ἐπράθη δι' ἐνύπνιον ἠλευθερώθη. Τί γάρ; Συγκρίνει τοῦ Φαραώ τὸ ἐνύπνιον, ὁρᾷ αὐτοῦ ἀγχίνοιαν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐλευ θέρωσεν αὐτὸν βασιλεύειν, πᾶσαν ἐξουσίαν αὐτῷ τῆς Αἰγύπτου ἐμπιστεύσας. Λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἰωσήφ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ λιμοῦ πάντας εὐεργέτει, ἀποδήμους, ἐνδήμους, φίλους, ἐχθροὺς, ξένους· ἔρχεται ὁ πατὴς αὐτ τοῦ εἰς Αἴγυπτον· προσκυνεῖ αὐτῷ καὶ ἡ μήτηρ σὺν τῷ πατρί. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν ἐρχομένη, ἀλλ᾽ οὖν γε ἐν τῷ ἀνδρὶ προσεκύνησεν· ἀνὴρ γὰρ καὶ γυνὴ σὰρξ μία εἰσίν. Ἔρχονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ οἱ ἕνδεκα, προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ ἐπληρώθη τὸ ὅραμα, δ εἶδεν Ἰωσήφ· Ωμην γάρ, φησὶν, ὅτι ὁ ἥλιος, καὶ σε λήνη, καὶ ἔνδεκα αστέρες προσεκύνουν μοι. Διὰ τί ἕνδεκα; Ἐπεὶ ὁ Ἰούδας ἀπήγξατο· σύμβολον γὰρ ἦν ὁ πραθείς Ἰωσὴφ τοῦ πραθέντος ὑπὸ Ἰούδα Χριστοῦ. ὑρᾶς πῶς διὰ σωφροσύνην ἐδικαιώθη, διὰ σωφροσύνην ἐν οὐρανοῖς βασιλεύει; Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, τὴν αὐτὴν δόξαν παρὰ Θεοῦ κομίσησθε. Αλλ᾽ ἔδει ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ματ καρίας Σουσάννης εἰπεῖν, μάλιστα ἐπαγγειλαμένους - ἀλλ' ἐπειδὴ βέλτιόν ἐστι μᾶλλον διψῶντας ἀναχωρῆσαι, καὶ μὴ τοὺς κορεσθέντας καὶ ἃ ἐδέξαντο ἐκπτύσαι, ἐν ἄλλῃ τηρήσαντες ἡμέρᾳ τὴν διήγησιν, Θεοῦ βουλήσει, νῦν ἐπὶ τὸν κρατήρα της μυσταγωγίας ἐκδράμωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ηχομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ' ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόν τες. Η μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφει λομένου ἤπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένω- ται· δι' δ᾽ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόα- μεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμία τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων αναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. [608) Απόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχράν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρήζει ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εἰλικρινοῦς καὶ εὐπρο- αιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρά Θεοῦ κεκτή- μεθα λόγον, ὥσπερ ἄν τις γαζοφυλακίοις θεοῦ ἐμψυ χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσω μεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μαχαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἡγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα στ φροσύνης ὑπεδείκνυεν. Αγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τώδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδα- σκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας έως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύ νης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εύκ γενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἀπαλῶν ἐνύχων ἐν οἰκί- σκι θαλαμενομένη, εὐπρεπής τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν τρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον προς νεωτε ρικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν πορνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπ εδέχετο· οὐ τὴν όσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεω τερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ᾽ ἄλλην τινὰ αίσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτή;
PG 56:591φυλαττομένη σωφροσύνη ὑποφθαρεῖσα τοῖς ἁπαλοῖς δε-λεάσμασι πρὸς ἡδονὰς σκελισθείη. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν ἁμαρτημάτων ἐκ τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς ἡμῶν περι-γίνεται. Ἔστι γὰρ ἡ ψυχὴ, καθάπερ παρθένος ἐν θαλάμῳ τινὶ, ἐν μέσῃ τῇ καρδίᾳ ἡσυχάζουσα, καὶ ὑπὸ τῶν πέντε αἰσθήσεων, ὥσπερ ὑπό τινων θεραπαινίδων, δορυφορου-μένη. Ποίων αἰσθήσεων; Ὁράσεως, γεύσεως, ὀσφρή-σεως, ἀκοῆς, καὶ ἁφῆς. Ἐὰν οὖν μηδεμία αἴσθησις ὑπο-φθαρεῖσα πλανηθείη, φυλάττεται ἀκεραία καὶ ἀβλαβὴς ἡ ψυχή· ἐὰν δὲ συμβῇ τὴν ὅρασιν ἀκυβέρνητον μείνασαν πρὸς νεωτερικοῦ κάλλους θέαν ῥεμφθῆναι, καὶ λάβρον τὸ κῦμα τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας εἰσδέξασθαι, εὐθὺς, λαίλαπι ἡδονῶν ῥιπισθεῖσα, πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὑποβρύχιος φέρεται περὶ τὴν σω-φροσύνην ναυαγήσασα· καὶ πάσχει λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ ὁ Δαυὶ̈δ παθὼν ἔλεγεν· Ἦλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ ἐὰν ἀναπετασθεῖσα δέξηται τὰ τῆς καλλιφω-νίας θέλγητρα, πρὸς ἐκεῖνα τὴν διάνοιαν τείνασα, ὅλην ἑαυτὴν τοῖς πορνικοῖς ᾄσμασι συνελκύσασα καταστρέφει. Ἡ δὲ γεῦσις ἀδηφαγίᾳ καὶ οἴνῳ πολλῷ ἐμφορηθεῖσα πρὸς μέθην καὶ κοίτας τὴν ψυχὴν καταφθείρει. Ἡ δὲ ὄσφρησις τοῖς περιέργοις μυρίσμασι τῶν νέων ἀποδεθεῖσα, καὶ τὴν ψυχὴν μεθ’ ἑαυτῆς συναπέδησεν. Οὕτως οὖν ὡς παρθένος τις ἡ ψυχὴ ὑπὸ ἀφρόνων θεραπαινίδων, τῶν αἰσθήσεων, ἁλίσκεται πρὸς τὴν τῆς ἀκολασίας ἁμαρτίαν προδιδο-591 DE SUSANNA SERMO.
φυλαττομένη σωφροσύνη υποφθαρείσα τοῖς ἀπαλοῖς δεο
λεάσμασι πρὸς ἡδονὰς σκελισθείη. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν
ἁμαρτημάτων ἐκ τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς ἡμῶν περι-
γίνεται. Εστι γὰρ ἡ ψυχή, καθάπερ παρθένος ἐν θαλάμῳ
τινί, ἐν μέσῃ τῇ καρδίᾳ ἡσυχάζουσα, καὶ ὑπὸ τῶν πέντε
αἰσθήσεων, ώσπερ υπό τινων θεραπαινίδων, δορυφορου-
μένη. Ποίων αἰσθήσεων; Οράσεως, γεύσεως, οσφρή-
σεως, ἀκοῆς, καὶ ἀφῆς. Ἐὰν οὖν μηδεμία αίσθησις υπο
φθαρείσα πλανηθείη, φυλάττεται ακεραία καὶ ἀβλαβὴς ἡ
ψυχή· ἐὰν δὲ συμβῇ τὴν ὅρασιν ἀκυβέρνη, τον μείνασαν
πρὸς νεωτερικού κάλλους θέαν ῥεμφθῆναι, καὶ λάβρον τὸ
κύμα τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὸ βάθος τῆς
καρδίας εἰσδέξασθαι, εὐθὺς, λαίλαπι ἡδονῶν ῥιπισθεῖσα,
πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὑποβρύχιος φέρεται περὶ τὴν σω
φροσύνην ναυαγήσασα· καὶ πάσχει λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ
καὶ ὁ Δαυΐδ παθὼν ἔλεγεν· "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς
θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Ομοίως δὲ
καὶ ἡ ἀκοὴ ἐὰν ἀναπετασθεῖσα δέξηται τὰ τῆς καλλιφω
νίας θέλγητρα, πρὸς ἐκεῖνα τὴν διάνοιαν τείνασα, ὅλην
ἑαυτὴν τοῖς πορνικοῖς ᾄσμασι συνελκύσασα καταστρέφει.
Ἡ δὲ γεῦσις ἀδηφαγίᾳ καὶ οἴνῳ πολλῷ ἐμφορηθεῖσα πρὸς
μέθην καὶ κοίτας τὴν ψυχὴν καταφθείρει. Η δὲ όσφρησις
τοῖς περιέργοις μυρίσμασι τῶν νέων ἀποδεθεῖσα, καὶ τὴν
ψυχὴν μεθ' ἑαυτῆς συναπέδησεν. Οὕτως οὖν ώς παρθένος
τις ἡ ψυχὴ ὑπὸ ἀφρόνων θεραπαινίδων, τῶν αἰσθήσεων,
ἁλίσκεται πρὸς τὴν τῆς ἀκολασίας ἁμαρτίαν προδιδο-
μένη. Ἡ γὰρ ἁμαρτία πάσας τὰς αἰσθήσεις καρώσασα,
δίκην κλέπτου λαθραίως εἰς τὸ ταμεῖον τῆς καρδίας
ἐπεισέρχεται· εἶτα εἰσελθοῦσα ὅλην αὐτὴν γυμνοί τὴν
ἐνθήκην τῆς σωφροσύνης ἀποσυλήσασα. Ἠσφαλίζετο
γοῦν ἡ μακαρία ἐκείνη τὸ βλέμμα, τὸ σχῆμα, τὸ βῆς
μα, τὴν ἀκοὴν, τὴν ὅρασιν, τὴν ἔσφρησιν, τὴν γεύ
σιν, τὴν ἀφήν· καὶ ἦν ἀληθῶς, κατὰ τὴν σοφίαν τὴν
λέγουσαν, Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμέ-
τη. Ωσπερ γάρ κῆπος, μηδενὸς αὐτὸν συλαγωγῆσαι
δυναμένου, ἐτύγχανεν ἡ μακαρία, πηγάζουσα τὰ τῆς
σωφροσύνης ἀρώματα, καὶ ὥσπερ πηγὴ ἦν τῇ πίστει
ἐσφραγισμένη, ἐξ ἧς οὐδεὶς τῶν ἀτάκτων τὸ τῆς σω
φροσύνης κάλλος ἀντλῆσαι ἡδύνατο. Ταύτης ἐν ἐπιθυμίᾳ
γεγόνασι δύο πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, οἱ δοκοῦντες κυ
βερνᾶν τὸ ποίμνιον, καὶ ἕκαστος αὐτῶν φλογὶ τῆς ἐπι-
θυμίας καιόμενος, θάτερος θατέρῳ τὸ ἔγκρυφον τῆς
καρδίας πῦρ φανερῶσαι ησχύνετο. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμε-
ρῶν ἑκάτερος αὐτῶν λάθρα τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ ἀπῄει
κατασκοπεύσαι τὴν Σουσάνναν· καὶ εὑρηκότες ἀλλήλους,
καὶ ἀνετάσαντες ώμολόγησαν ἀλλήλοις [603] δι' ην παρ
ἦσαν αἰτίαν· τότε κοινωνίαν θέμενοι ἐν τῇ τῆς ἁμαρτίας
πράξει, τῆς κακίας ἐποιοῦντο ἔρευναν ἐκμελή, καὶ
παρετήρουν καιρὸν, ὅπως αὐτῆς κατατύχωσι μόνης.
Συνέβη οὖν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὸ εἰωθὸς τὴν Σου-
σάνιαν εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ ἀνδρὸς, λού
σασθαι κατὰ τὸ καῦμα· καὶ ἐξαποστειλάσης αὐτῆς τὰς
παιδίσκας ἐπὶ τὸ κομίσαι σμήγμα, ἐπιδραμόντες αὐτῇ
ἄφνω οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ λύκοι ἀμνάδα κατεῖχον, τῷ
αστρῳ τῆς ἀκολασίας σπαράξαι βουλόμενοι· καὶ ἦν
μόνη Σουσάννα ἀνὰ μέσον τῶν δύο λεόντων, καὶ οὐδεὶς ὁ
βοηθῶν, οὐ παιδίσκη, οὐ δοῦλος, οὐ συγγενής, οὐ φίλος,
οὐ γείτων, εἰ μὴ μόνος οὐρανόθεν προσεῖχε Θεὸς ὁ κω
λύειν μὲν δυνάμενος, συγχωρῶν δὲ γίνεσθαι τὴν πάλην
ένα κρυπτομένας γνώμας ἐλέγξῃ, καὶ τῆς μὲν Σουσάννης
τὴν σωφροσύνην, τῶν δὲ πρεσβυτέρων τὴν ἀκολασίαν
δημοσιεύσῃ, ὁμοῦ δὲ ταῖς γυναιξὶ παιδευτήριον μέγιστον
την Σουσάννης ἐνάρετον ἄθλησιν ἐπιδείξῃ. Μεγάλη ἦν
μάχη, σφοδρὸς ἀγὼν τῇ Σουσάννῃ ἀπέκειτο, μείζων τοῦ
Ἰωσήφ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἀνὴρ ὧν μετὰ μιᾶς ἐμάχετο
γυναικός· αὕτη δὲ γυνὴ οὖσα μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπάλαιεν.
θέατρον ἦν μέγιστον καὶ τερπνόν, γυνὴ μετὰ δύο ἀνε
δρῶν ἐπύκτευεν· καὶ τὸ θαυμαστὸν, ἐὰν ἀκούσητε ποῦ
το σκάμμα ἠνέφκτο· ἐν παραδείσῳ, ὅπου ὁ ὄφις τὴν
Εναν ἠπάτησεν. Ὡς οὖν ἔτοιμος γέγονεν ἡ πάλη, ήνοί
χθησαν οἱ οὐρανοί, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγὼν ἔτοιμος, ὁ
ἀγωνοθέτης οὐρανόθεν προσείχε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· ὁ ὄφις ἐν τοῖς παρα-
νόμοις, ἡ δὲ πίστις ἐν τῇ σώφρονι. Πολλὴ ἦν φροντὶς
ἀμφοτέροις περὶ τῆς νίκης· τοῖς μὲν πρεσβυτέροις τὸ
μὴ ὑπὸ γυναικὸς ἡττηθῆναι, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὸ μὴ ἀπε
σχέσει τὴν σωφροσύνην· ἐκείνοις τὰ ὀψώνια της νίκης οι
δαίμονες ητοίμαζον, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὰ ἔπαθλα τῆς
σωφροσύνης ετοίμαζον ἄγγελοι. Κατέχουσι την Σουσάν-
592
ναν οι παράνομοι· καὶ πρῶτον μὲν διὰ λόγων ἐπάλαιον
αὐτῇ· τί λέγοντες; Πρεσβύτεροι ἐσμεν τοῦ λαοῦ, ἡμῖν
νόμος πεπίστευται, του λύειν καὶ δεσμεῖν ἐξουσίαν ειλή.
φαμεν. Οὐδεὶς ἐστιν ἐνθάδε κατάσκοπος· Γενοῦ μεγ
ἡμῶν· ἐν ἐπιθυμίᾳ σου γάρ ἐσμεν. Ἐὰν δὲ μὴ βου-
ληθῇς, καταμαρτυρήσομέν σου, ὅτι ἦν μετὰ σοῦ νεα-
νίσκος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέστειλας τὰ κοράσια ἀπὸ
σοῦ. Καὶ ὅρα πόσα ἦν τὰ συνέχοντα την Σουσάνναν·
συκοφαντία ἀκολασίας, φόβος θανάτου, κατάγνωσις ἐπὶ
τοσούτου λαοῦ, μῖσος ἀνδρὸς, μίσος συγγενῶν, πένθος
οἰκετῶν, καὶ ἀπαξαπλῶς παντὸς τοῦ οἴκου κατάκλυσις.
Αλλ᾽ οὐδὲν τούτων τὸν λογισμὸν νικῆσαι ἴσχυσε τῆς σώ
φρονος· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς καρδίας αὐτῆς ἦν εἰς Θεόν.
Στενάζουσα γοῦν ἔλεγε· Στενά μοι πάντοθεν· ἐάν τε
γὰρ πράξω, θάνατός μοι ἐστιν· ἐάν τε μὴ πράξω, οὐκ
ἐκφεύξομαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Αἱρετόν μοι ἐστι μὴ
πράξασαν έμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἡ ἁμαρ
τεῖν ἐνώπιον Κυρίου. Οίμοι, οὓς ἐδόκουν εἶναι ποιμέν
νας, λύκους ὁρῶ· οὓς ἐδόκουν εἶναι τῶν χειμαζομένων
λιμένας, οὗτοι ναυάγιον γεγόνασιν. Οὐ μιανεῖτέ μου τὴν
σωφροσύνην· οὐ καταισχύνω μου τοὺς γονεῖς· οὐκ ἀτι
μάζω μου τὴν συγγένειαν· οὐ λυπῶ μου τὸν ἄνδρα· οὐ
λύω μου τὴν πρὸς αὐτὸν συζυγίαν ἐκ τῆς πρὸς ὑμᾶς
ἀτάκτου ὁμιλίας· αἱροῦμαι θάνατον ἄνομον ἤπερ θάλαμον
ἄτακτον. Ἐμοὶ δὲ καὶ πάρεστιν ὁ ἀνὴρ, οὐ τῇ τοῦ σώ
ματος παρουσίᾳ, ἀλλὰ τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, καὶ τοὺς
τῶν γονέων μου χαρακτήρας μεθ' ἑαυτῆς περιφέρω.
Φοβήθητε τὸν ὁρῶντα Θεόν· αἰσχύνθητε τους παρόντας
ἀγγέλους· νοήσατε ὅ ἐστε· γνώτε ὃν ἀναγινώσκετε να
μον τὸν λέγοντα· Οὐκ ἐπιθυμήσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ
πλησίον σου. Ταῦτα εἰρηκυῖα ἀνεβόησε, μάρτυρας τῆς
ἀταξίας αὐτῶν συγκαλοῦσα· ἀνεβόησαν δὲ καὶ οἱ δύο
πρεσβύτεροι· εἰσέδραμον οἱ τῆς Σουσάννης δοῦλοι, καὶ
παιδίσκαι· ὁρῶσι μετ' αὐτῆς τοὺς δύο πρεσβυτέρους.
Ηνίκα δὲ εἶπον οἱ πρεσβύτεροι τοὺς λόγους κατὰ
Σουσάννης, κατησχύνθησαν οἱ δοῦλοι σφόδρα, ὅτι
οὐκ ἐῤῥήθη λόγος τοιοῦτος [610] περὶ Σουσάννης
ποτέ. Εγένετο δὲ τῇ ἐπαύριον συνέδριον μέγιστον· ἔτι
γὰρ ἡ κρίσιμος πάλη, ἡ περὶ στεφάνου νίκη. Συνήχθη
πᾶς ὁ λαὸς ἀνδρῶν, γυναικῶν, νηπίων· πάλιν συνε
ηθροίσθη τὸ θέατρον· οἱ κάτω ἄνθρωποι οὐκ ᾔδεισαν τί
ἐθεώρουν· οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι ἐπεγίνωσκον τὸ
πράγμα. "Ηλθεν οἱ πρεσβύτεροι γέμοντες τῆς ἀνομίας·
καλοῦσι τὴν Σουσάνναν, ὡς μὲν ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, πρὸς
αἰσχύνην καὶ θάνατον· ὡς δὲ τῷ δικαίῳ κριτῇ προώρι
στο πρὸς ζωὴν καὶ δόξαν αιώνιον. Καί φασι πρὸς τὸν
λαόν· Αποστείλατε πρὸς Σουσάναν θυγατέρα Χελ
κίου· οἱ δὲ ἀπέστειλαν. Ηλθεν αὐτὴ, καὶ οἱ γονεῖς
αὐτῆς, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Καὶ
ἦλθεν ἡ Σουσάννα ὡς θανεῖν ὀφείλουσα διὰ σωφροσύνην,
μετὰ πολλῆς εὐλαβείας στενάζουσα, θλιβομένη, οὐχ ότι
ἤμελλεν ἀποθνήσκειν, ἀλλ' ὅτι ὄνομα κακὸν κατελίμπανε
τοῖς γονεῦσιν, ὅτι ἔμελλεν ὀνειδισμὸν τῷ γένει κατα-
λιπεῖν· οὐδένα γὰρ εἶχε μάρτυρα του γεγονότος πράγμα.
τὸς ἐν τῷ παραδείσῳ. Πολλοὶ ἦσαν οἱ δακρύοντες ὑπὲρ
αὐτῆς, οἱ φίλοι, οι συγγενεῖς, οἱ γονεῖς, οἱ γείτονες· ὁ
ἀνὴρ ἐπένθει, ὁ οἶκος αὐτῆς ἐθρήνει· κἀκείνη αὐτὴ κατ-
ώδυνος, σκυθρωπή, δακρύουσα, θλιβομένη, ἐν πολλῇ
ταπεινότητι καρδίας ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Πάνδημος ἦν
ἡ θέα, Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Ανίστανται οι δύο
πρεσβύτεροι, οἱ ἐν σχήματι ποιμένων λύκοι· ἐπιτιθέα-
σιν αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ συκοφάντης ὄφις
ἐλάλει. Τί ἐλάλει; Περιπατούντων ἡμῶν χθὲς ἐν τῷ
παραδείσω μόνων, εἰσῆλθεν αὕτη, καὶ ἀπέλυσε τὰς
παιδίσκας αὐτῆς, καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὴν ὁ νεανίσκος,
ὃς ἦν κεκρυμμένος, καὶ ἀνέπεσε μετ' αὐτῆς. Ἡμεῖς
δὲ ὄντες ἐν τῇ γωνία του παραδείσου, καὶ ἰδόντες
τὴν ἀνομίαν γινομένην, ἐδράμομεν ἐπ' αὐτούς
κακείνου μὲν ἐγκρατεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν γενέσθαι,
διὰ τὸ ἰσχύειν αὐτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξαντα τὰς
Ούρας ἐκπεπηδηκέναι· ταύτης δὲ ἐπιλαβόμενοι
ἠρωτῶμεν, τίς ἦν ὁ νεανίσκος, καὶ οὐκ ἠθέλησεν
ἀπαγγεῖλαι ἡμῖν. Ταῦτα μαρτυροῦμεν. Καὶ ἐπίστευ
σεν αὐτοῖς ἡ συναγωγή, ὡς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ
καὶ κριταῖς· καὶ κατέκριναν αὐτὴν ἀποθανειν.
Καὶ ἀπήγετο ἡ Σουσάννα πρὸς θάνατον, καὶ οὐδεὶς ἦν
ὁ ἐκδικητὴς τῆς ἀληθείας, καὶ μάρτυς, εἰ μὴ μόνος ὁ
Θεός· καὶ συνεχώρει γενέσθαι τὸ γινόμενον, ἵν᾿ ἀμφο
τέρων τελεία δειχθῇ ἡ πράξις, τῶν μὲν παρανόμων ἡ
•
μένη. Ἡ γὰρ ἁμαρτία πάσας τὰς αἰσθήσεις καρώσασα, δίκην κλέπτου λαθραίως εἰς τὸ ταμιεῖον τῆς καρδίας ἐπεισέρχεται· εἶτα εἰσελθοῦσα ὅλην αὐτὴν γυμνοῖ τὴν ἐνθήκην τῆς σωφροσύνης ἀποσυλήσασα. Ἠσφαλίζετο γοῦν ἡ μακαρία ἐκείνη τὸ βλέμμα, τὸ σχῆμα, τὸ βῆ-μα, τὴν ἀκοὴν, τὴν ὅρασιν, τὴν ὄσφρησιν, τὴν γεῦ-σιν, τὴν ἁφήν· καὶ ἦν ἀληθῶς, κατὰ τὴν σοφίαν τὴν λέγουσαν, Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμέ-νη. Ὥσπερ γὰρ κῆπος, μηδενὸς αὐτὸν συλαγωγῆσαι δυναμένου, ἐτύγχανεν ἡ μακαρία, πηγάζουσα τὰ τῆς σωφροσύνης ἀρώματα, καὶ ὥσπερ πηγὴ ἦν τῇ πίστει ἐσφραγισμένη, ἐξ ἧς οὐδεὶς τῶν ἀτάκτων τὸ τῆς σω-φροσύνης κάλλος ἀντλῆσαι ἠδύνατο. Ταύτης ἐν ἐπιθυμίᾳ γεγόνασι δύο πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, οἱ δοκοῦντες κυ-βερνᾷν τὸ ποίμνιον, καὶ ἕκαστος αὐτῶν φλογὶ τῆς ἐπι-θυμίας καιόμενος, θάτερος θατέρῳ τὸ ἔγκρυφον τῆς καρδίας πῦρ φανερῶσαι ᾐσχύνετο. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμε-ρῶν ἑκάτερος αὐτῶν λάθρα τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ ἀπῄει κατασκοπεῦσαι τὴν Σουσάνναν· καὶ εὑρηκότες ἀλλήλους, καὶ ἀνετάσαντες ὡμολόγησαν ἀλλήλοις δι’ ἣν παρ-ῆσαν αἰτίαν· τότε κοινωνίαν θέμενοι ἐν τῇ τῆς ἁμαρτίας πράξει, τῆς κακίας ἐποιοῦντο ἔρευναν ἐκμελῆ, καὶ παρετήρουν καιρὸν, ὅπως αὐτῆς κατατύχωσι μόνης. Συνέβη οὖν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὸ εἰωθὸς τὴν Σου-σάνναν εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ ἀνδρὸς, λού-σασθαι κατὰ τὸ καῦμα· καὶ ἐξαποστειλάσης αὐτῆς τὰς παιδίσκας ἐπὶ τὸ κομίσαι σμῆγμα, ἐπιδραμόντες αὐτῇ ἄφνω οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ λύκοι ἀμνάδα κατεῖχον, τῷ οἴστρῳ τῆς ἀκολασίας σπαράξαι βουλόμενοι· καὶ ἦν μόνη Σουσάννα ἀνὰ μέσον τῶν δύο λεόντων, καὶ οὐδεὶς ὁ βοηθῶν, οὐ παιδίσκη, οὐ δοῦλος, οὐ συγγενὴς, οὐ φίλος, οὐ γείτων, εἰ μὴ μόνος οὐρανόθεν προσεῖχε Θεὸς ὁ κω-λύειν μὲν δυνάμενος, συγχωρῶν δὲ γίνεσθαι τὴν πάλην ἵνα κρυπτομένας γνώμας ἐλέγξῃ, καὶ τῆς μὲν Σουσάννης τὴν σωφροσύνην, τῶν δὲ πρεσβυτέρων τὴν ἀκολασίαν δημοσιεύσῃ, ὁμοῦ δὲ ταῖς γυναιξὶ παιδευτήριον μέγιστον τὴν Σουσάννης ἐνάρετον ἄθλησιν ἐπιδείξῃ. Μεγάλη ἦν μάχη, σφοδρὸς ἀγὼν τῇ Σουσάννῃ ἀπέκειτο, μείζων τοῦ Ἰωσήφ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἀνὴρ ὢν μετὰ μιᾶς ἐμάχετο γυναικός· αὕτη δὲ γυνὴ οὖσα μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπάλαιεν. Θέατρον ἦν μέγιστον καὶ τερπνὸν, γυνὴ μετὰ δύο ἀν-δρῶν ἐπύκτευεν· καὶ τὸ θαυμαστὸν, ἐὰν ἀκούσητε ποῦ τὸ σκάμμα ἠνέῳκτο· ἐν παραδείσῳ, ὅπου ὁ ὄφις τὴν Εὔαν ἠπάτησεν. Ὡς οὖν ἕτοιμος γέγονεν ἡ πάλη, ἠνοί-χθησαν οἱ οὐρανοὶ, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγὼν ἕτοιμος, ὁ ἀγωνοθέτης οὐρανόθεν προσεῖχε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· ὁ ὄφις ἐν τοῖς παρα-νόμοις, ἡ δὲ πίστις ἐν τῇ σώφρονι. Πολλὴ ἦν φροντὶς ἀμφοτέροις περὶ τῆς νίκης· τοῖς μὲν πρεσβυτέροις τὸ μὴ ὑπὸ γυναικὸς ἡττηθῆναι, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὸ μὴ ἀπ-ολέσαι τὴν σωφροσύνην· ἐκείνοις τὰ ὀψώνια τῆς νίκης οἱ δαίμονες ἡτοίμαζον, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὰ ἔπαθλα τῆς σωφροσύνης ἡτοίμαζον ἄγγελοι. Κατέχουσι τὴν Σουσάν-591 DE SUSANNA SERMO.
φυλαττομένη σωφροσύνη υποφθαρείσα τοῖς ἀπαλοῖς δεο
λεάσμασι πρὸς ἡδονὰς σκελισθείη. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν
ἁμαρτημάτων ἐκ τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς ἡμῶν περι-
γίνεται. Εστι γὰρ ἡ ψυχή, καθάπερ παρθένος ἐν θαλάμῳ
τινί, ἐν μέσῃ τῇ καρδίᾳ ἡσυχάζουσα, καὶ ὑπὸ τῶν πέντε
αἰσθήσεων, ώσπερ υπό τινων θεραπαινίδων, δορυφορου-
μένη. Ποίων αἰσθήσεων; Οράσεως, γεύσεως, οσφρή-
σεως, ἀκοῆς, καὶ ἀφῆς. Ἐὰν οὖν μηδεμία αίσθησις υπο
φθαρείσα πλανηθείη, φυλάττεται ακεραία καὶ ἀβλαβὴς ἡ
ψυχή· ἐὰν δὲ συμβῇ τὴν ὅρασιν ἀκυβέρνη, τον μείνασαν
πρὸς νεωτερικού κάλλους θέαν ῥεμφθῆναι, καὶ λάβρον τὸ
κύμα τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὸ βάθος τῆς
καρδίας εἰσδέξασθαι, εὐθὺς, λαίλαπι ἡδονῶν ῥιπισθεῖσα,
πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὑποβρύχιος φέρεται περὶ τὴν σω
φροσύνην ναυαγήσασα· καὶ πάσχει λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ
καὶ ὁ Δαυΐδ παθὼν ἔλεγεν· "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς
θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Ομοίως δὲ
καὶ ἡ ἀκοὴ ἐὰν ἀναπετασθεῖσα δέξηται τὰ τῆς καλλιφω
νίας θέλγητρα, πρὸς ἐκεῖνα τὴν διάνοιαν τείνασα, ὅλην
ἑαυτὴν τοῖς πορνικοῖς ᾄσμασι συνελκύσασα καταστρέφει.
Ἡ δὲ γεῦσις ἀδηφαγίᾳ καὶ οἴνῳ πολλῷ ἐμφορηθεῖσα πρὸς
μέθην καὶ κοίτας τὴν ψυχὴν καταφθείρει. Η δὲ όσφρησις
τοῖς περιέργοις μυρίσμασι τῶν νέων ἀποδεθεῖσα, καὶ τὴν
ψυχὴν μεθ' ἑαυτῆς συναπέδησεν. Οὕτως οὖν ώς παρθένος
τις ἡ ψυχὴ ὑπὸ ἀφρόνων θεραπαινίδων, τῶν αἰσθήσεων,
ἁλίσκεται πρὸς τὴν τῆς ἀκολασίας ἁμαρτίαν προδιδο-
μένη. Ἡ γὰρ ἁμαρτία πάσας τὰς αἰσθήσεις καρώσασα,
δίκην κλέπτου λαθραίως εἰς τὸ ταμεῖον τῆς καρδίας
ἐπεισέρχεται· εἶτα εἰσελθοῦσα ὅλην αὐτὴν γυμνοί τὴν
ἐνθήκην τῆς σωφροσύνης ἀποσυλήσασα. Ἠσφαλίζετο
γοῦν ἡ μακαρία ἐκείνη τὸ βλέμμα, τὸ σχῆμα, τὸ βῆς
μα, τὴν ἀκοὴν, τὴν ὅρασιν, τὴν ἔσφρησιν, τὴν γεύ
σιν, τὴν ἀφήν· καὶ ἦν ἀληθῶς, κατὰ τὴν σοφίαν τὴν
λέγουσαν, Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμέ-
τη. Ωσπερ γάρ κῆπος, μηδενὸς αὐτὸν συλαγωγῆσαι
δυναμένου, ἐτύγχανεν ἡ μακαρία, πηγάζουσα τὰ τῆς
σωφροσύνης ἀρώματα, καὶ ὥσπερ πηγὴ ἦν τῇ πίστει
ἐσφραγισμένη, ἐξ ἧς οὐδεὶς τῶν ἀτάκτων τὸ τῆς σω
φροσύνης κάλλος ἀντλῆσαι ἡδύνατο. Ταύτης ἐν ἐπιθυμίᾳ
γεγόνασι δύο πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, οἱ δοκοῦντες κυ
βερνᾶν τὸ ποίμνιον, καὶ ἕκαστος αὐτῶν φλογὶ τῆς ἐπι-
θυμίας καιόμενος, θάτερος θατέρῳ τὸ ἔγκρυφον τῆς
καρδίας πῦρ φανερῶσαι ησχύνετο. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμε-
ρῶν ἑκάτερος αὐτῶν λάθρα τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ ἀπῄει
κατασκοπεύσαι τὴν Σουσάνναν· καὶ εὑρηκότες ἀλλήλους,
καὶ ἀνετάσαντες ώμολόγησαν ἀλλήλοις [603] δι' ην παρ
ἦσαν αἰτίαν· τότε κοινωνίαν θέμενοι ἐν τῇ τῆς ἁμαρτίας
πράξει, τῆς κακίας ἐποιοῦντο ἔρευναν ἐκμελή, καὶ
παρετήρουν καιρὸν, ὅπως αὐτῆς κατατύχωσι μόνης.
Συνέβη οὖν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὸ εἰωθὸς τὴν Σου-
σάνιαν εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ ἀνδρὸς, λού
σασθαι κατὰ τὸ καῦμα· καὶ ἐξαποστειλάσης αὐτῆς τὰς
παιδίσκας ἐπὶ τὸ κομίσαι σμήγμα, ἐπιδραμόντες αὐτῇ
ἄφνω οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ λύκοι ἀμνάδα κατεῖχον, τῷ
αστρῳ τῆς ἀκολασίας σπαράξαι βουλόμενοι· καὶ ἦν
μόνη Σουσάννα ἀνὰ μέσον τῶν δύο λεόντων, καὶ οὐδεὶς ὁ
βοηθῶν, οὐ παιδίσκη, οὐ δοῦλος, οὐ συγγενής, οὐ φίλος,
οὐ γείτων, εἰ μὴ μόνος οὐρανόθεν προσεῖχε Θεὸς ὁ κω
λύειν μὲν δυνάμενος, συγχωρῶν δὲ γίνεσθαι τὴν πάλην
ένα κρυπτομένας γνώμας ἐλέγξῃ, καὶ τῆς μὲν Σουσάννης
τὴν σωφροσύνην, τῶν δὲ πρεσβυτέρων τὴν ἀκολασίαν
δημοσιεύσῃ, ὁμοῦ δὲ ταῖς γυναιξὶ παιδευτήριον μέγιστον
την Σουσάννης ἐνάρετον ἄθλησιν ἐπιδείξῃ. Μεγάλη ἦν
μάχη, σφοδρὸς ἀγὼν τῇ Σουσάννῃ ἀπέκειτο, μείζων τοῦ
Ἰωσήφ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἀνὴρ ὧν μετὰ μιᾶς ἐμάχετο
γυναικός· αὕτη δὲ γυνὴ οὖσα μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπάλαιεν.
θέατρον ἦν μέγιστον καὶ τερπνόν, γυνὴ μετὰ δύο ἀνε
δρῶν ἐπύκτευεν· καὶ τὸ θαυμαστὸν, ἐὰν ἀκούσητε ποῦ
το σκάμμα ἠνέφκτο· ἐν παραδείσῳ, ὅπου ὁ ὄφις τὴν
Εναν ἠπάτησεν. Ὡς οὖν ἔτοιμος γέγονεν ἡ πάλη, ήνοί
χθησαν οἱ οὐρανοί, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγὼν ἔτοιμος, ὁ
ἀγωνοθέτης οὐρανόθεν προσείχε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· ὁ ὄφις ἐν τοῖς παρα-
νόμοις, ἡ δὲ πίστις ἐν τῇ σώφρονι. Πολλὴ ἦν φροντὶς
ἀμφοτέροις περὶ τῆς νίκης· τοῖς μὲν πρεσβυτέροις τὸ
μὴ ὑπὸ γυναικὸς ἡττηθῆναι, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὸ μὴ ἀπε
σχέσει τὴν σωφροσύνην· ἐκείνοις τὰ ὀψώνια της νίκης οι
δαίμονες ητοίμαζον, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὰ ἔπαθλα τῆς
σωφροσύνης ετοίμαζον ἄγγελοι. Κατέχουσι την Σουσάν-
592
ναν οι παράνομοι· καὶ πρῶτον μὲν διὰ λόγων ἐπάλαιον
αὐτῇ· τί λέγοντες; Πρεσβύτεροι ἐσμεν τοῦ λαοῦ, ἡμῖν
νόμος πεπίστευται, του λύειν καὶ δεσμεῖν ἐξουσίαν ειλή.
φαμεν. Οὐδεὶς ἐστιν ἐνθάδε κατάσκοπος· Γενοῦ μεγ
ἡμῶν· ἐν ἐπιθυμίᾳ σου γάρ ἐσμεν. Ἐὰν δὲ μὴ βου-
ληθῇς, καταμαρτυρήσομέν σου, ὅτι ἦν μετὰ σοῦ νεα-
νίσκος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέστειλας τὰ κοράσια ἀπὸ
σοῦ. Καὶ ὅρα πόσα ἦν τὰ συνέχοντα την Σουσάνναν·
συκοφαντία ἀκολασίας, φόβος θανάτου, κατάγνωσις ἐπὶ
τοσούτου λαοῦ, μῖσος ἀνδρὸς, μίσος συγγενῶν, πένθος
οἰκετῶν, καὶ ἀπαξαπλῶς παντὸς τοῦ οἴκου κατάκλυσις.
Αλλ᾽ οὐδὲν τούτων τὸν λογισμὸν νικῆσαι ἴσχυσε τῆς σώ
φρονος· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς καρδίας αὐτῆς ἦν εἰς Θεόν.
Στενάζουσα γοῦν ἔλεγε· Στενά μοι πάντοθεν· ἐάν τε
γὰρ πράξω, θάνατός μοι ἐστιν· ἐάν τε μὴ πράξω, οὐκ
ἐκφεύξομαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Αἱρετόν μοι ἐστι μὴ
πράξασαν έμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἡ ἁμαρ
τεῖν ἐνώπιον Κυρίου. Οίμοι, οὓς ἐδόκουν εἶναι ποιμέν
νας, λύκους ὁρῶ· οὓς ἐδόκουν εἶναι τῶν χειμαζομένων
λιμένας, οὗτοι ναυάγιον γεγόνασιν. Οὐ μιανεῖτέ μου τὴν
σωφροσύνην· οὐ καταισχύνω μου τοὺς γονεῖς· οὐκ ἀτι
μάζω μου τὴν συγγένειαν· οὐ λυπῶ μου τὸν ἄνδρα· οὐ
λύω μου τὴν πρὸς αὐτὸν συζυγίαν ἐκ τῆς πρὸς ὑμᾶς
ἀτάκτου ὁμιλίας· αἱροῦμαι θάνατον ἄνομον ἤπερ θάλαμον
ἄτακτον. Ἐμοὶ δὲ καὶ πάρεστιν ὁ ἀνὴρ, οὐ τῇ τοῦ σώ
ματος παρουσίᾳ, ἀλλὰ τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, καὶ τοὺς
τῶν γονέων μου χαρακτήρας μεθ' ἑαυτῆς περιφέρω.
Φοβήθητε τὸν ὁρῶντα Θεόν· αἰσχύνθητε τους παρόντας
ἀγγέλους· νοήσατε ὅ ἐστε· γνώτε ὃν ἀναγινώσκετε να
μον τὸν λέγοντα· Οὐκ ἐπιθυμήσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ
πλησίον σου. Ταῦτα εἰρηκυῖα ἀνεβόησε, μάρτυρας τῆς
ἀταξίας αὐτῶν συγκαλοῦσα· ἀνεβόησαν δὲ καὶ οἱ δύο
πρεσβύτεροι· εἰσέδραμον οἱ τῆς Σουσάννης δοῦλοι, καὶ
παιδίσκαι· ὁρῶσι μετ' αὐτῆς τοὺς δύο πρεσβυτέρους.
Ηνίκα δὲ εἶπον οἱ πρεσβύτεροι τοὺς λόγους κατὰ
Σουσάννης, κατησχύνθησαν οἱ δοῦλοι σφόδρα, ὅτι
οὐκ ἐῤῥήθη λόγος τοιοῦτος [610] περὶ Σουσάννης
ποτέ. Εγένετο δὲ τῇ ἐπαύριον συνέδριον μέγιστον· ἔτι
γὰρ ἡ κρίσιμος πάλη, ἡ περὶ στεφάνου νίκη. Συνήχθη
πᾶς ὁ λαὸς ἀνδρῶν, γυναικῶν, νηπίων· πάλιν συνε
ηθροίσθη τὸ θέατρον· οἱ κάτω ἄνθρωποι οὐκ ᾔδεισαν τί
ἐθεώρουν· οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι ἐπεγίνωσκον τὸ
πράγμα. "Ηλθεν οἱ πρεσβύτεροι γέμοντες τῆς ἀνομίας·
καλοῦσι τὴν Σουσάνναν, ὡς μὲν ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, πρὸς
αἰσχύνην καὶ θάνατον· ὡς δὲ τῷ δικαίῳ κριτῇ προώρι
στο πρὸς ζωὴν καὶ δόξαν αιώνιον. Καί φασι πρὸς τὸν
λαόν· Αποστείλατε πρὸς Σουσάναν θυγατέρα Χελ
κίου· οἱ δὲ ἀπέστειλαν. Ηλθεν αὐτὴ, καὶ οἱ γονεῖς
αὐτῆς, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Καὶ
ἦλθεν ἡ Σουσάννα ὡς θανεῖν ὀφείλουσα διὰ σωφροσύνην,
μετὰ πολλῆς εὐλαβείας στενάζουσα, θλιβομένη, οὐχ ότι
ἤμελλεν ἀποθνήσκειν, ἀλλ' ὅτι ὄνομα κακὸν κατελίμπανε
τοῖς γονεῦσιν, ὅτι ἔμελλεν ὀνειδισμὸν τῷ γένει κατα-
λιπεῖν· οὐδένα γὰρ εἶχε μάρτυρα του γεγονότος πράγμα.
τὸς ἐν τῷ παραδείσῳ. Πολλοὶ ἦσαν οἱ δακρύοντες ὑπὲρ
αὐτῆς, οἱ φίλοι, οι συγγενεῖς, οἱ γονεῖς, οἱ γείτονες· ὁ
ἀνὴρ ἐπένθει, ὁ οἶκος αὐτῆς ἐθρήνει· κἀκείνη αὐτὴ κατ-
ώδυνος, σκυθρωπή, δακρύουσα, θλιβομένη, ἐν πολλῇ
ταπεινότητι καρδίας ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Πάνδημος ἦν
ἡ θέα, Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Ανίστανται οι δύο
πρεσβύτεροι, οἱ ἐν σχήματι ποιμένων λύκοι· ἐπιτιθέα-
σιν αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ συκοφάντης ὄφις
ἐλάλει. Τί ἐλάλει; Περιπατούντων ἡμῶν χθὲς ἐν τῷ
παραδείσω μόνων, εἰσῆλθεν αὕτη, καὶ ἀπέλυσε τὰς
παιδίσκας αὐτῆς, καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὴν ὁ νεανίσκος,
ὃς ἦν κεκρυμμένος, καὶ ἀνέπεσε μετ' αὐτῆς. Ἡμεῖς
δὲ ὄντες ἐν τῇ γωνία του παραδείσου, καὶ ἰδόντες
τὴν ἀνομίαν γινομένην, ἐδράμομεν ἐπ' αὐτούς
κακείνου μὲν ἐγκρατεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν γενέσθαι,
διὰ τὸ ἰσχύειν αὐτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξαντα τὰς
Ούρας ἐκπεπηδηκέναι· ταύτης δὲ ἐπιλαβόμενοι
ἠρωτῶμεν, τίς ἦν ὁ νεανίσκος, καὶ οὐκ ἠθέλησεν
ἀπαγγεῖλαι ἡμῖν. Ταῦτα μαρτυροῦμεν. Καὶ ἐπίστευ
σεν αὐτοῖς ἡ συναγωγή, ὡς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ
καὶ κριταῖς· καὶ κατέκριναν αὐτὴν ἀποθανειν.
Καὶ ἀπήγετο ἡ Σουσάννα πρὸς θάνατον, καὶ οὐδεὶς ἦν
ὁ ἐκδικητὴς τῆς ἀληθείας, καὶ μάρτυς, εἰ μὴ μόνος ὁ
Θεός· καὶ συνεχώρει γενέσθαι τὸ γινόμενον, ἵν᾿ ἀμφο
τέρων τελεία δειχθῇ ἡ πράξις, τῶν μὲν παρανόμων ἡ
•
PG 56:592ναν οἱ παράνομοι· καὶ πρῶτον μὲν διὰ λόγων ἐπάλαιον αὐτῇ· τί λέγοντες; Πρεσβύτεροί ἐσμεν τοῦ λαοῦ, ἡμῖν νόμος πεπίστευται, τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν ἐξουσίαν εἰλή-φαμεν. Οὐδείς ἐστιν ἐνθάδε κατάσκοπος· Γενοῦ μεθ’ ἡμῶν· ἐν ἐπιθυμίᾳ σου γάρ ἐσμεν. Ἐὰν δὲ μὴ βου-ληθῇς, καταμαρτυρήσομέν σου, ὅτι ἦν μετὰ σοῦ νεα-νίσκος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέστειλας τὰ κοράσια ἀπὸ σοῦ. Καὶ ὅρα πόσα ἦν τὰ συνέχοντα τὴν Σουσάνναν· συκοφαντία ἀκολασίας, φόβος θανάτου, κατάγνωσις ἐπὶ τοσούτου λαοῦ, μῖσος ἀνδρὸς, μῖσος συγγενῶν, πένθος οἰκετῶν, καὶ ἁπαξαπλῶς παντὸς τοῦ οἴκου κατάκλυσις. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων τὸν λογισμὸν νικῆσαι ἴσχυσε τῆς σώ-φρονος· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς καρδίας αὐτῆς ἦν εἰς Θεόν. Στενάζουσα γοῦν ἔλεγε· Στενά μοι πάντοθεν· ἐάν τε γὰρ πράξω, θάνατός μοί ἐστιν· ἐάν τε μὴ πράξω, οὐκ ἐκφεύξομαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Αἱρετόν μοί ἐστι μὴ πράξασαν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἢ ἁμαρ-τεῖν ἐνώπιον Κυρίου. Οἴμοι, οὓς ἐδόκουν εἶναι ποιμέ-νας, λύκους ὁρῶ· οὓς ἐδόκουν εἶναι τῶν χειμαζομένων λιμένας, οὗτοι ναυάγιον γεγόνασιν. Οὐ μιανεῖτέ μου τὴν σωφροσύνην· οὐ καταισχύνω μου τοὺς γονεῖς· οὐκ ἀτι-μάζω μου τὴν συγγένειαν· οὐ λυπῶ μου τὸν ἄνδρα· οὐ λύω μου τὴν πρὸς αὐτὸν συζυγίαν ἐκ τῆς πρὸς ὑμᾶς ἀτάκτου ὁμιλίας· αἱροῦμαι θάνατον ἄνομον ἤπερ θάλαμον ἄτακτον. Ἐμοὶ δὲ καὶ πάρεστιν ὁ ἀνὴρ, οὐ τῇ τοῦ σώ-ματος παρουσίᾳ, ἀλλὰ τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, καὶ τοὺς τῶν γονέων μου χαρακτῆρας μεθ’ ἑαυτῆς περιφέρω. Φοβήθητε τὸν ὁρῶντα Θεόν· αἰσχύνθητε τοὺς παρόντας ἀγγέλους· νοήσατε ὅ ἐστε· γνῶτε ὃν ἀναγινώσκετε νό-μον τὸν λέγοντα· Οὐκ ἐπιθυμήσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου. Ταῦτα εἰρηκυῖα ἀνεβόησε, μάρτυρας τῆς ἀταξίας αὐτῶν συγκαλοῦσα· ἀνεβόησαν δὲ καὶ οἱ δύο πρεσβύτεροι· εἰσέδραμον οἱ τῆς Σουσάννης δοῦλοι, καὶ παιδίσκαι· ὁρῶσι μετ’ αὐτῆς τοὺς δύο πρεσβυτέρους. Ἡνίκα δὲ εἶπον οἱ πρεσβύτεροι τοὺς λόγους κατὰ Σουσάννης, κατῃσχύνθησαν οἱ δοῦλοι σφόδρα, ὅτι οὐκ ἐῤῥήθη λόγος τοιοῦτος περὶ Σουσάννης ποτέ. Ἐγένετο δὲ τῇ ἐπαύριον συνέδριον μέγιστον· ἔτι γὰρ ἡ κρίσιμος πάλη, ἡ περὶ στεφάνου νίκη. Συνήχθη πᾶς ὁ λαὸς ἀνδρῶν, γυναικῶν, νηπίων· πάλιν συν-ηθροίσθη τὸ θέατρον· οἱ κάτω ἄνθρωποι οὐκ ᾔδεισαν τί ἐθεώρουν· οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι ἐπεγίνωσκον τὸ πρᾶγμα. Ἦλθον οἱ πρεσβύτεροι γέμοντες τῆς ἀνομίας· καλοῦσι τὴν Σουσάνναν, ὡς μὲν ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, πρὸς αἰσχύνην καὶ θάνατον· ὡς δὲ τῷ δικαίῳ κριτῇ προώρι-στο, πρὸς ζωὴν καὶ δόξαν αἰώνιον. Καί φασι πρὸς τὸν λαόν· Ἀποστείλατε πρὸς Σουσάνναν θυγατέρα Χελ-κίου· οἱ δὲ ἀπέστειλαν. Ἦλθεν αὐτὴ, καὶ οἱ γονεῖς αὐτῆς, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Καὶ ἦλθεν ἡ Σουσάννα ὡς θανεῖν ὀφείλουσα διὰ σωφροσύνην, μετὰ πολλῆς εὐλαβείας στενάζουσα, θλιβομένη, οὐχ ὅτι ἤμελλεν ἀποθνήσκειν, ἀλλ’ ὅτι ὄνομα κακὸν κατελίμπανε τοῖς γονεῦσιν, ὅτι ἤμελλεν ὀνειδισμὸν τῷ γένει κατα-λιπεῖν· οὐδένα γὰρ εἶχε μάρτυρα τοῦ γεγονότος πράγμα-τος ἐν τῷ παραδείσῳ. Πολλοὶ ἦσαν οἱ δακρύοντες ὑπὲρ αὐτῆς, οἱ φίλοι, οἱ συγγενεῖς, οἱ γονεῖς, οἱ γείτονες· ὁ ἀνὴρ ἐπένθει, ὁ οἶκος αὐτῆς ἐθρήνει· κἀκείνη αὐτὴ κατ-ώδυνος, σκυθρωπὴ, δακρύουσα, θλιβομένη, ἐν πολλῇ ταπεινότητι καρδίας ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Πάνδημος ἦν ἡ θέα, Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Ἀνίστανται οἱ δύο πρεσβύτεροι, οἱ ἐν σχήματι ποιμένων λύκοι· ἐπιτιθέα-σιν αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ συκοφάντης ὄφις ἐλάλει. Τί ἐλάλει; Περιπατούντων ἡμῶν χθὲς ἐν τῷ παραδείσω μόνων, εἰσῆλθεν αὕτη, καὶ ἀπέλυσε τὰς παιδίσκας αὐτῆς, καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὴν ὁ νεανίσκος, ὃς ἦν κεκρυμμένος, καὶ ἀνέπεσε μετ’ αὐτῆς. Ἡμεῖς δὲ ὄντες ἐν τῇ γωνίᾳ τοῦ παραδείσου, καὶ ἰδόντες τὴν ἀνομίαν γινομένην, ἐδράμομεν ἐπ’ αὐτούς· κἀκείνου μὲν ἐγκρατεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν γενέσθαι, διὰ τὸ ἰσχύειν αὐτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξαντα τὰς θύρας ἐκπεπηδηκέναι· ταύτης δὲ ἐπιλαβόμενοι ἠρωτῶμεν, τίς ἦν ὁ νεανίσκος, καὶ οὐκ ἠθέλησεν ἀπαγγεῖλαι ἡμῖν. Ταῦτα μαρτυροῦμεν. Καὶ ἐπίστευ-σεν αὐτοῖς ἡ συναγωγὴ, ὡς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ καὶ κριταῖς· καὶ κατέκριναν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Καὶ ἀπήγετο ἡ Σουσάννα πρὸς θάνατον, καὶ οὐδεὶς ἦν ὁ ἐκδικητὴς τῆς ἀληθείας, καὶ μάρτυς, εἰ μὴ μόνος ὁ591 DE SUSANNA SERMO.
φυλαττομένη σωφροσύνη υποφθαρείσα τοῖς ἀπαλοῖς δεο
λεάσμασι πρὸς ἡδονὰς σκελισθείη. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν
ἁμαρτημάτων ἐκ τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς ἡμῶν περι-
γίνεται. Εστι γὰρ ἡ ψυχή, καθάπερ παρθένος ἐν θαλάμῳ
τινί, ἐν μέσῃ τῇ καρδίᾳ ἡσυχάζουσα, καὶ ὑπὸ τῶν πέντε
αἰσθήσεων, ώσπερ υπό τινων θεραπαινίδων, δορυφορου-
μένη. Ποίων αἰσθήσεων; Οράσεως, γεύσεως, οσφρή-
σεως, ἀκοῆς, καὶ ἀφῆς. Ἐὰν οὖν μηδεμία αίσθησις υπο
φθαρείσα πλανηθείη, φυλάττεται ακεραία καὶ ἀβλαβὴς ἡ
ψυχή· ἐὰν δὲ συμβῇ τὴν ὅρασιν ἀκυβέρνη, τον μείνασαν
πρὸς νεωτερικού κάλλους θέαν ῥεμφθῆναι, καὶ λάβρον τὸ
κύμα τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὸ βάθος τῆς
καρδίας εἰσδέξασθαι, εὐθὺς, λαίλαπι ἡδονῶν ῥιπισθεῖσα,
πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὑποβρύχιος φέρεται περὶ τὴν σω
φροσύνην ναυαγήσασα· καὶ πάσχει λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ
καὶ ὁ Δαυΐδ παθὼν ἔλεγεν· "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς
θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Ομοίως δὲ
καὶ ἡ ἀκοὴ ἐὰν ἀναπετασθεῖσα δέξηται τὰ τῆς καλλιφω
νίας θέλγητρα, πρὸς ἐκεῖνα τὴν διάνοιαν τείνασα, ὅλην
ἑαυτὴν τοῖς πορνικοῖς ᾄσμασι συνελκύσασα καταστρέφει.
Ἡ δὲ γεῦσις ἀδηφαγίᾳ καὶ οἴνῳ πολλῷ ἐμφορηθεῖσα πρὸς
μέθην καὶ κοίτας τὴν ψυχὴν καταφθείρει. Η δὲ όσφρησις
τοῖς περιέργοις μυρίσμασι τῶν νέων ἀποδεθεῖσα, καὶ τὴν
ψυχὴν μεθ' ἑαυτῆς συναπέδησεν. Οὕτως οὖν ώς παρθένος
τις ἡ ψυχὴ ὑπὸ ἀφρόνων θεραπαινίδων, τῶν αἰσθήσεων,
ἁλίσκεται πρὸς τὴν τῆς ἀκολασίας ἁμαρτίαν προδιδο-
μένη. Ἡ γὰρ ἁμαρτία πάσας τὰς αἰσθήσεις καρώσασα,
δίκην κλέπτου λαθραίως εἰς τὸ ταμεῖον τῆς καρδίας
ἐπεισέρχεται· εἶτα εἰσελθοῦσα ὅλην αὐτὴν γυμνοί τὴν
ἐνθήκην τῆς σωφροσύνης ἀποσυλήσασα. Ἠσφαλίζετο
γοῦν ἡ μακαρία ἐκείνη τὸ βλέμμα, τὸ σχῆμα, τὸ βῆς
μα, τὴν ἀκοὴν, τὴν ὅρασιν, τὴν ἔσφρησιν, τὴν γεύ
σιν, τὴν ἀφήν· καὶ ἦν ἀληθῶς, κατὰ τὴν σοφίαν τὴν
λέγουσαν, Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμέ-
τη. Ωσπερ γάρ κῆπος, μηδενὸς αὐτὸν συλαγωγῆσαι
δυναμένου, ἐτύγχανεν ἡ μακαρία, πηγάζουσα τὰ τῆς
σωφροσύνης ἀρώματα, καὶ ὥσπερ πηγὴ ἦν τῇ πίστει
ἐσφραγισμένη, ἐξ ἧς οὐδεὶς τῶν ἀτάκτων τὸ τῆς σω
φροσύνης κάλλος ἀντλῆσαι ἡδύνατο. Ταύτης ἐν ἐπιθυμίᾳ
γεγόνασι δύο πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, οἱ δοκοῦντες κυ
βερνᾶν τὸ ποίμνιον, καὶ ἕκαστος αὐτῶν φλογὶ τῆς ἐπι-
θυμίας καιόμενος, θάτερος θατέρῳ τὸ ἔγκρυφον τῆς
καρδίας πῦρ φανερῶσαι ησχύνετο. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμε-
ρῶν ἑκάτερος αὐτῶν λάθρα τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ ἀπῄει
κατασκοπεύσαι τὴν Σουσάνναν· καὶ εὑρηκότες ἀλλήλους,
καὶ ἀνετάσαντες ώμολόγησαν ἀλλήλοις [603] δι' ην παρ
ἦσαν αἰτίαν· τότε κοινωνίαν θέμενοι ἐν τῇ τῆς ἁμαρτίας
πράξει, τῆς κακίας ἐποιοῦντο ἔρευναν ἐκμελή, καὶ
παρετήρουν καιρὸν, ὅπως αὐτῆς κατατύχωσι μόνης.
Συνέβη οὖν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὸ εἰωθὸς τὴν Σου-
σάνιαν εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ ἀνδρὸς, λού
σασθαι κατὰ τὸ καῦμα· καὶ ἐξαποστειλάσης αὐτῆς τὰς
παιδίσκας ἐπὶ τὸ κομίσαι σμήγμα, ἐπιδραμόντες αὐτῇ
ἄφνω οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ λύκοι ἀμνάδα κατεῖχον, τῷ
αστρῳ τῆς ἀκολασίας σπαράξαι βουλόμενοι· καὶ ἦν
μόνη Σουσάννα ἀνὰ μέσον τῶν δύο λεόντων, καὶ οὐδεὶς ὁ
βοηθῶν, οὐ παιδίσκη, οὐ δοῦλος, οὐ συγγενής, οὐ φίλος,
οὐ γείτων, εἰ μὴ μόνος οὐρανόθεν προσεῖχε Θεὸς ὁ κω
λύειν μὲν δυνάμενος, συγχωρῶν δὲ γίνεσθαι τὴν πάλην
ένα κρυπτομένας γνώμας ἐλέγξῃ, καὶ τῆς μὲν Σουσάννης
τὴν σωφροσύνην, τῶν δὲ πρεσβυτέρων τὴν ἀκολασίαν
δημοσιεύσῃ, ὁμοῦ δὲ ταῖς γυναιξὶ παιδευτήριον μέγιστον
την Σουσάννης ἐνάρετον ἄθλησιν ἐπιδείξῃ. Μεγάλη ἦν
μάχη, σφοδρὸς ἀγὼν τῇ Σουσάννῃ ἀπέκειτο, μείζων τοῦ
Ἰωσήφ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἀνὴρ ὧν μετὰ μιᾶς ἐμάχετο
γυναικός· αὕτη δὲ γυνὴ οὖσα μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπάλαιεν.
θέατρον ἦν μέγιστον καὶ τερπνόν, γυνὴ μετὰ δύο ἀνε
δρῶν ἐπύκτευεν· καὶ τὸ θαυμαστὸν, ἐὰν ἀκούσητε ποῦ
το σκάμμα ἠνέφκτο· ἐν παραδείσῳ, ὅπου ὁ ὄφις τὴν
Εναν ἠπάτησεν. Ὡς οὖν ἔτοιμος γέγονεν ἡ πάλη, ήνοί
χθησαν οἱ οὐρανοί, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγὼν ἔτοιμος, ὁ
ἀγωνοθέτης οὐρανόθεν προσείχε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· ὁ ὄφις ἐν τοῖς παρα-
νόμοις, ἡ δὲ πίστις ἐν τῇ σώφρονι. Πολλὴ ἦν φροντὶς
ἀμφοτέροις περὶ τῆς νίκης· τοῖς μὲν πρεσβυτέροις τὸ
μὴ ὑπὸ γυναικὸς ἡττηθῆναι, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὸ μὴ ἀπε
σχέσει τὴν σωφροσύνην· ἐκείνοις τὰ ὀψώνια της νίκης οι
δαίμονες ητοίμαζον, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὰ ἔπαθλα τῆς
σωφροσύνης ετοίμαζον ἄγγελοι. Κατέχουσι την Σουσάν-
592
ναν οι παράνομοι· καὶ πρῶτον μὲν διὰ λόγων ἐπάλαιον
αὐτῇ· τί λέγοντες; Πρεσβύτεροι ἐσμεν τοῦ λαοῦ, ἡμῖν
νόμος πεπίστευται, του λύειν καὶ δεσμεῖν ἐξουσίαν ειλή.
φαμεν. Οὐδεὶς ἐστιν ἐνθάδε κατάσκοπος· Γενοῦ μεγ
ἡμῶν· ἐν ἐπιθυμίᾳ σου γάρ ἐσμεν. Ἐὰν δὲ μὴ βου-
ληθῇς, καταμαρτυρήσομέν σου, ὅτι ἦν μετὰ σοῦ νεα-
νίσκος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέστειλας τὰ κοράσια ἀπὸ
σοῦ. Καὶ ὅρα πόσα ἦν τὰ συνέχοντα την Σουσάνναν·
συκοφαντία ἀκολασίας, φόβος θανάτου, κατάγνωσις ἐπὶ
τοσούτου λαοῦ, μῖσος ἀνδρὸς, μίσος συγγενῶν, πένθος
οἰκετῶν, καὶ ἀπαξαπλῶς παντὸς τοῦ οἴκου κατάκλυσις.
Αλλ᾽ οὐδὲν τούτων τὸν λογισμὸν νικῆσαι ἴσχυσε τῆς σώ
φρονος· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς καρδίας αὐτῆς ἦν εἰς Θεόν.
Στενάζουσα γοῦν ἔλεγε· Στενά μοι πάντοθεν· ἐάν τε
γὰρ πράξω, θάνατός μοι ἐστιν· ἐάν τε μὴ πράξω, οὐκ
ἐκφεύξομαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Αἱρετόν μοι ἐστι μὴ
πράξασαν έμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἡ ἁμαρ
τεῖν ἐνώπιον Κυρίου. Οίμοι, οὓς ἐδόκουν εἶναι ποιμέν
νας, λύκους ὁρῶ· οὓς ἐδόκουν εἶναι τῶν χειμαζομένων
λιμένας, οὗτοι ναυάγιον γεγόνασιν. Οὐ μιανεῖτέ μου τὴν
σωφροσύνην· οὐ καταισχύνω μου τοὺς γονεῖς· οὐκ ἀτι
μάζω μου τὴν συγγένειαν· οὐ λυπῶ μου τὸν ἄνδρα· οὐ
λύω μου τὴν πρὸς αὐτὸν συζυγίαν ἐκ τῆς πρὸς ὑμᾶς
ἀτάκτου ὁμιλίας· αἱροῦμαι θάνατον ἄνομον ἤπερ θάλαμον
ἄτακτον. Ἐμοὶ δὲ καὶ πάρεστιν ὁ ἀνὴρ, οὐ τῇ τοῦ σώ
ματος παρουσίᾳ, ἀλλὰ τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, καὶ τοὺς
τῶν γονέων μου χαρακτήρας μεθ' ἑαυτῆς περιφέρω.
Φοβήθητε τὸν ὁρῶντα Θεόν· αἰσχύνθητε τους παρόντας
ἀγγέλους· νοήσατε ὅ ἐστε· γνώτε ὃν ἀναγινώσκετε να
μον τὸν λέγοντα· Οὐκ ἐπιθυμήσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ
πλησίον σου. Ταῦτα εἰρηκυῖα ἀνεβόησε, μάρτυρας τῆς
ἀταξίας αὐτῶν συγκαλοῦσα· ἀνεβόησαν δὲ καὶ οἱ δύο
πρεσβύτεροι· εἰσέδραμον οἱ τῆς Σουσάννης δοῦλοι, καὶ
παιδίσκαι· ὁρῶσι μετ' αὐτῆς τοὺς δύο πρεσβυτέρους.
Ηνίκα δὲ εἶπον οἱ πρεσβύτεροι τοὺς λόγους κατὰ
Σουσάννης, κατησχύνθησαν οἱ δοῦλοι σφόδρα, ὅτι
οὐκ ἐῤῥήθη λόγος τοιοῦτος [610] περὶ Σουσάννης
ποτέ. Εγένετο δὲ τῇ ἐπαύριον συνέδριον μέγιστον· ἔτι
γὰρ ἡ κρίσιμος πάλη, ἡ περὶ στεφάνου νίκη. Συνήχθη
πᾶς ὁ λαὸς ἀνδρῶν, γυναικῶν, νηπίων· πάλιν συνε
ηθροίσθη τὸ θέατρον· οἱ κάτω ἄνθρωποι οὐκ ᾔδεισαν τί
ἐθεώρουν· οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι ἐπεγίνωσκον τὸ
πράγμα. "Ηλθεν οἱ πρεσβύτεροι γέμοντες τῆς ἀνομίας·
καλοῦσι τὴν Σουσάνναν, ὡς μὲν ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, πρὸς
αἰσχύνην καὶ θάνατον· ὡς δὲ τῷ δικαίῳ κριτῇ προώρι
στο πρὸς ζωὴν καὶ δόξαν αιώνιον. Καί φασι πρὸς τὸν
λαόν· Αποστείλατε πρὸς Σουσάναν θυγατέρα Χελ
κίου· οἱ δὲ ἀπέστειλαν. Ηλθεν αὐτὴ, καὶ οἱ γονεῖς
αὐτῆς, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Καὶ
ἦλθεν ἡ Σουσάννα ὡς θανεῖν ὀφείλουσα διὰ σωφροσύνην,
μετὰ πολλῆς εὐλαβείας στενάζουσα, θλιβομένη, οὐχ ότι
ἤμελλεν ἀποθνήσκειν, ἀλλ' ὅτι ὄνομα κακὸν κατελίμπανε
τοῖς γονεῦσιν, ὅτι ἔμελλεν ὀνειδισμὸν τῷ γένει κατα-
λιπεῖν· οὐδένα γὰρ εἶχε μάρτυρα του γεγονότος πράγμα.
τὸς ἐν τῷ παραδείσῳ. Πολλοὶ ἦσαν οἱ δακρύοντες ὑπὲρ
αὐτῆς, οἱ φίλοι, οι συγγενεῖς, οἱ γονεῖς, οἱ γείτονες· ὁ
ἀνὴρ ἐπένθει, ὁ οἶκος αὐτῆς ἐθρήνει· κἀκείνη αὐτὴ κατ-
ώδυνος, σκυθρωπή, δακρύουσα, θλιβομένη, ἐν πολλῇ
ταπεινότητι καρδίας ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Πάνδημος ἦν
ἡ θέα, Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Ανίστανται οι δύο
πρεσβύτεροι, οἱ ἐν σχήματι ποιμένων λύκοι· ἐπιτιθέα-
σιν αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ συκοφάντης ὄφις
ἐλάλει. Τί ἐλάλει; Περιπατούντων ἡμῶν χθὲς ἐν τῷ
παραδείσω μόνων, εἰσῆλθεν αὕτη, καὶ ἀπέλυσε τὰς
παιδίσκας αὐτῆς, καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὴν ὁ νεανίσκος,
ὃς ἦν κεκρυμμένος, καὶ ἀνέπεσε μετ' αὐτῆς. Ἡμεῖς
δὲ ὄντες ἐν τῇ γωνία του παραδείσου, καὶ ἰδόντες
τὴν ἀνομίαν γινομένην, ἐδράμομεν ἐπ' αὐτούς
κακείνου μὲν ἐγκρατεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν γενέσθαι,
διὰ τὸ ἰσχύειν αὐτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξαντα τὰς
Ούρας ἐκπεπηδηκέναι· ταύτης δὲ ἐπιλαβόμενοι
ἠρωτῶμεν, τίς ἦν ὁ νεανίσκος, καὶ οὐκ ἠθέλησεν
ἀπαγγεῖλαι ἡμῖν. Ταῦτα μαρτυροῦμεν. Καὶ ἐπίστευ
σεν αὐτοῖς ἡ συναγωγή, ὡς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ
καὶ κριταῖς· καὶ κατέκριναν αὐτὴν ἀποθανειν.
Καὶ ἀπήγετο ἡ Σουσάννα πρὸς θάνατον, καὶ οὐδεὶς ἦν
ὁ ἐκδικητὴς τῆς ἀληθείας, καὶ μάρτυς, εἰ μὴ μόνος ὁ
Θεός· καὶ συνεχώρει γενέσθαι τὸ γινόμενον, ἵν᾿ ἀμφο
τέρων τελεία δειχθῇ ἡ πράξις, τῶν μὲν παρανόμων ἡ
•
Θεός· καὶ συνεχώρει γενέσθαι τὸ γινόμενον, ἵν’ ἀμφο-τέρων τελεία δειχθῇ ἡ πρᾶξις, τῶν μὲν παρανόμων ἡ591 DE SUSANNA SERMO.
φυλαττομένη σωφροσύνη υποφθαρείσα τοῖς ἀπαλοῖς δεο
λεάσμασι πρὸς ἡδονὰς σκελισθείη. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν
ἁμαρτημάτων ἐκ τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς ἡμῶν περι-
γίνεται. Εστι γὰρ ἡ ψυχή, καθάπερ παρθένος ἐν θαλάμῳ
τινί, ἐν μέσῃ τῇ καρδίᾳ ἡσυχάζουσα, καὶ ὑπὸ τῶν πέντε
αἰσθήσεων, ώσπερ υπό τινων θεραπαινίδων, δορυφορου-
μένη. Ποίων αἰσθήσεων; Οράσεως, γεύσεως, οσφρή-
σεως, ἀκοῆς, καὶ ἀφῆς. Ἐὰν οὖν μηδεμία αίσθησις υπο
φθαρείσα πλανηθείη, φυλάττεται ακεραία καὶ ἀβλαβὴς ἡ
ψυχή· ἐὰν δὲ συμβῇ τὴν ὅρασιν ἀκυβέρνη, τον μείνασαν
πρὸς νεωτερικού κάλλους θέαν ῥεμφθῆναι, καὶ λάβρον τὸ
κύμα τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὸ βάθος τῆς
καρδίας εἰσδέξασθαι, εὐθὺς, λαίλαπι ἡδονῶν ῥιπισθεῖσα,
πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὑποβρύχιος φέρεται περὶ τὴν σω
φροσύνην ναυαγήσασα· καὶ πάσχει λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ
καὶ ὁ Δαυΐδ παθὼν ἔλεγεν· "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς
θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Ομοίως δὲ
καὶ ἡ ἀκοὴ ἐὰν ἀναπετασθεῖσα δέξηται τὰ τῆς καλλιφω
νίας θέλγητρα, πρὸς ἐκεῖνα τὴν διάνοιαν τείνασα, ὅλην
ἑαυτὴν τοῖς πορνικοῖς ᾄσμασι συνελκύσασα καταστρέφει.
Ἡ δὲ γεῦσις ἀδηφαγίᾳ καὶ οἴνῳ πολλῷ ἐμφορηθεῖσα πρὸς
μέθην καὶ κοίτας τὴν ψυχὴν καταφθείρει. Η δὲ όσφρησις
τοῖς περιέργοις μυρίσμασι τῶν νέων ἀποδεθεῖσα, καὶ τὴν
ψυχὴν μεθ' ἑαυτῆς συναπέδησεν. Οὕτως οὖν ώς παρθένος
τις ἡ ψυχὴ ὑπὸ ἀφρόνων θεραπαινίδων, τῶν αἰσθήσεων,
ἁλίσκεται πρὸς τὴν τῆς ἀκολασίας ἁμαρτίαν προδιδο-
μένη. Ἡ γὰρ ἁμαρτία πάσας τὰς αἰσθήσεις καρώσασα,
δίκην κλέπτου λαθραίως εἰς τὸ ταμεῖον τῆς καρδίας
ἐπεισέρχεται· εἶτα εἰσελθοῦσα ὅλην αὐτὴν γυμνοί τὴν
ἐνθήκην τῆς σωφροσύνης ἀποσυλήσασα. Ἠσφαλίζετο
γοῦν ἡ μακαρία ἐκείνη τὸ βλέμμα, τὸ σχῆμα, τὸ βῆς
μα, τὴν ἀκοὴν, τὴν ὅρασιν, τὴν ἔσφρησιν, τὴν γεύ
σιν, τὴν ἀφήν· καὶ ἦν ἀληθῶς, κατὰ τὴν σοφίαν τὴν
λέγουσαν, Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμέ-
τη. Ωσπερ γάρ κῆπος, μηδενὸς αὐτὸν συλαγωγῆσαι
δυναμένου, ἐτύγχανεν ἡ μακαρία, πηγάζουσα τὰ τῆς
σωφροσύνης ἀρώματα, καὶ ὥσπερ πηγὴ ἦν τῇ πίστει
ἐσφραγισμένη, ἐξ ἧς οὐδεὶς τῶν ἀτάκτων τὸ τῆς σω
φροσύνης κάλλος ἀντλῆσαι ἡδύνατο. Ταύτης ἐν ἐπιθυμίᾳ
γεγόνασι δύο πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, οἱ δοκοῦντες κυ
βερνᾶν τὸ ποίμνιον, καὶ ἕκαστος αὐτῶν φλογὶ τῆς ἐπι-
θυμίας καιόμενος, θάτερος θατέρῳ τὸ ἔγκρυφον τῆς
καρδίας πῦρ φανερῶσαι ησχύνετο. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμε-
ρῶν ἑκάτερος αὐτῶν λάθρα τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ ἀπῄει
κατασκοπεύσαι τὴν Σουσάνναν· καὶ εὑρηκότες ἀλλήλους,
καὶ ἀνετάσαντες ώμολόγησαν ἀλλήλοις [603] δι' ην παρ
ἦσαν αἰτίαν· τότε κοινωνίαν θέμενοι ἐν τῇ τῆς ἁμαρτίας
πράξει, τῆς κακίας ἐποιοῦντο ἔρευναν ἐκμελή, καὶ
παρετήρουν καιρὸν, ὅπως αὐτῆς κατατύχωσι μόνης.
Συνέβη οὖν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὸ εἰωθὸς τὴν Σου-
σάνιαν εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ ἀνδρὸς, λού
σασθαι κατὰ τὸ καῦμα· καὶ ἐξαποστειλάσης αὐτῆς τὰς
παιδίσκας ἐπὶ τὸ κομίσαι σμήγμα, ἐπιδραμόντες αὐτῇ
ἄφνω οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ λύκοι ἀμνάδα κατεῖχον, τῷ
αστρῳ τῆς ἀκολασίας σπαράξαι βουλόμενοι· καὶ ἦν
μόνη Σουσάννα ἀνὰ μέσον τῶν δύο λεόντων, καὶ οὐδεὶς ὁ
βοηθῶν, οὐ παιδίσκη, οὐ δοῦλος, οὐ συγγενής, οὐ φίλος,
οὐ γείτων, εἰ μὴ μόνος οὐρανόθεν προσεῖχε Θεὸς ὁ κω
λύειν μὲν δυνάμενος, συγχωρῶν δὲ γίνεσθαι τὴν πάλην
ένα κρυπτομένας γνώμας ἐλέγξῃ, καὶ τῆς μὲν Σουσάννης
τὴν σωφροσύνην, τῶν δὲ πρεσβυτέρων τὴν ἀκολασίαν
δημοσιεύσῃ, ὁμοῦ δὲ ταῖς γυναιξὶ παιδευτήριον μέγιστον
την Σουσάννης ἐνάρετον ἄθλησιν ἐπιδείξῃ. Μεγάλη ἦν
μάχη, σφοδρὸς ἀγὼν τῇ Σουσάννῃ ἀπέκειτο, μείζων τοῦ
Ἰωσήφ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἀνὴρ ὧν μετὰ μιᾶς ἐμάχετο
γυναικός· αὕτη δὲ γυνὴ οὖσα μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπάλαιεν.
θέατρον ἦν μέγιστον καὶ τερπνόν, γυνὴ μετὰ δύο ἀνε
δρῶν ἐπύκτευεν· καὶ τὸ θαυμαστὸν, ἐὰν ἀκούσητε ποῦ
το σκάμμα ἠνέφκτο· ἐν παραδείσῳ, ὅπου ὁ ὄφις τὴν
Εναν ἠπάτησεν. Ὡς οὖν ἔτοιμος γέγονεν ἡ πάλη, ήνοί
χθησαν οἱ οὐρανοί, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγὼν ἔτοιμος, ὁ
ἀγωνοθέτης οὐρανόθεν προσείχε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος
τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· ὁ ὄφις ἐν τοῖς παρα-
νόμοις, ἡ δὲ πίστις ἐν τῇ σώφρονι. Πολλὴ ἦν φροντὶς
ἀμφοτέροις περὶ τῆς νίκης· τοῖς μὲν πρεσβυτέροις τὸ
μὴ ὑπὸ γυναικὸς ἡττηθῆναι, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὸ μὴ ἀπε
σχέσει τὴν σωφροσύνην· ἐκείνοις τὰ ὀψώνια της νίκης οι
δαίμονες ητοίμαζον, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὰ ἔπαθλα τῆς
σωφροσύνης ετοίμαζον ἄγγελοι. Κατέχουσι την Σουσάν-
592
ναν οι παράνομοι· καὶ πρῶτον μὲν διὰ λόγων ἐπάλαιον
αὐτῇ· τί λέγοντες; Πρεσβύτεροι ἐσμεν τοῦ λαοῦ, ἡμῖν
νόμος πεπίστευται, του λύειν καὶ δεσμεῖν ἐξουσίαν ειλή.
φαμεν. Οὐδεὶς ἐστιν ἐνθάδε κατάσκοπος· Γενοῦ μεγ
ἡμῶν· ἐν ἐπιθυμίᾳ σου γάρ ἐσμεν. Ἐὰν δὲ μὴ βου-
ληθῇς, καταμαρτυρήσομέν σου, ὅτι ἦν μετὰ σοῦ νεα-
νίσκος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέστειλας τὰ κοράσια ἀπὸ
σοῦ. Καὶ ὅρα πόσα ἦν τὰ συνέχοντα την Σουσάνναν·
συκοφαντία ἀκολασίας, φόβος θανάτου, κατάγνωσις ἐπὶ
τοσούτου λαοῦ, μῖσος ἀνδρὸς, μίσος συγγενῶν, πένθος
οἰκετῶν, καὶ ἀπαξαπλῶς παντὸς τοῦ οἴκου κατάκλυσις.
Αλλ᾽ οὐδὲν τούτων τὸν λογισμὸν νικῆσαι ἴσχυσε τῆς σώ
φρονος· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς καρδίας αὐτῆς ἦν εἰς Θεόν.
Στενάζουσα γοῦν ἔλεγε· Στενά μοι πάντοθεν· ἐάν τε
γὰρ πράξω, θάνατός μοι ἐστιν· ἐάν τε μὴ πράξω, οὐκ
ἐκφεύξομαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Αἱρετόν μοι ἐστι μὴ
πράξασαν έμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἡ ἁμαρ
τεῖν ἐνώπιον Κυρίου. Οίμοι, οὓς ἐδόκουν εἶναι ποιμέν
νας, λύκους ὁρῶ· οὓς ἐδόκουν εἶναι τῶν χειμαζομένων
λιμένας, οὗτοι ναυάγιον γεγόνασιν. Οὐ μιανεῖτέ μου τὴν
σωφροσύνην· οὐ καταισχύνω μου τοὺς γονεῖς· οὐκ ἀτι
μάζω μου τὴν συγγένειαν· οὐ λυπῶ μου τὸν ἄνδρα· οὐ
λύω μου τὴν πρὸς αὐτὸν συζυγίαν ἐκ τῆς πρὸς ὑμᾶς
ἀτάκτου ὁμιλίας· αἱροῦμαι θάνατον ἄνομον ἤπερ θάλαμον
ἄτακτον. Ἐμοὶ δὲ καὶ πάρεστιν ὁ ἀνὴρ, οὐ τῇ τοῦ σώ
ματος παρουσίᾳ, ἀλλὰ τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, καὶ τοὺς
τῶν γονέων μου χαρακτήρας μεθ' ἑαυτῆς περιφέρω.
Φοβήθητε τὸν ὁρῶντα Θεόν· αἰσχύνθητε τους παρόντας
ἀγγέλους· νοήσατε ὅ ἐστε· γνώτε ὃν ἀναγινώσκετε να
μον τὸν λέγοντα· Οὐκ ἐπιθυμήσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ
πλησίον σου. Ταῦτα εἰρηκυῖα ἀνεβόησε, μάρτυρας τῆς
ἀταξίας αὐτῶν συγκαλοῦσα· ἀνεβόησαν δὲ καὶ οἱ δύο
πρεσβύτεροι· εἰσέδραμον οἱ τῆς Σουσάννης δοῦλοι, καὶ
παιδίσκαι· ὁρῶσι μετ' αὐτῆς τοὺς δύο πρεσβυτέρους.
Ηνίκα δὲ εἶπον οἱ πρεσβύτεροι τοὺς λόγους κατὰ
Σουσάννης, κατησχύνθησαν οἱ δοῦλοι σφόδρα, ὅτι
οὐκ ἐῤῥήθη λόγος τοιοῦτος [610] περὶ Σουσάννης
ποτέ. Εγένετο δὲ τῇ ἐπαύριον συνέδριον μέγιστον· ἔτι
γὰρ ἡ κρίσιμος πάλη, ἡ περὶ στεφάνου νίκη. Συνήχθη
πᾶς ὁ λαὸς ἀνδρῶν, γυναικῶν, νηπίων· πάλιν συνε
ηθροίσθη τὸ θέατρον· οἱ κάτω ἄνθρωποι οὐκ ᾔδεισαν τί
ἐθεώρουν· οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι ἐπεγίνωσκον τὸ
πράγμα. "Ηλθεν οἱ πρεσβύτεροι γέμοντες τῆς ἀνομίας·
καλοῦσι τὴν Σουσάνναν, ὡς μὲν ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, πρὸς
αἰσχύνην καὶ θάνατον· ὡς δὲ τῷ δικαίῳ κριτῇ προώρι
στο πρὸς ζωὴν καὶ δόξαν αιώνιον. Καί φασι πρὸς τὸν
λαόν· Αποστείλατε πρὸς Σουσάναν θυγατέρα Χελ
κίου· οἱ δὲ ἀπέστειλαν. Ηλθεν αὐτὴ, καὶ οἱ γονεῖς
αὐτῆς, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Καὶ
ἦλθεν ἡ Σουσάννα ὡς θανεῖν ὀφείλουσα διὰ σωφροσύνην,
μετὰ πολλῆς εὐλαβείας στενάζουσα, θλιβομένη, οὐχ ότι
ἤμελλεν ἀποθνήσκειν, ἀλλ' ὅτι ὄνομα κακὸν κατελίμπανε
τοῖς γονεῦσιν, ὅτι ἔμελλεν ὀνειδισμὸν τῷ γένει κατα-
λιπεῖν· οὐδένα γὰρ εἶχε μάρτυρα του γεγονότος πράγμα.
τὸς ἐν τῷ παραδείσῳ. Πολλοὶ ἦσαν οἱ δακρύοντες ὑπὲρ
αὐτῆς, οἱ φίλοι, οι συγγενεῖς, οἱ γονεῖς, οἱ γείτονες· ὁ
ἀνὴρ ἐπένθει, ὁ οἶκος αὐτῆς ἐθρήνει· κἀκείνη αὐτὴ κατ-
ώδυνος, σκυθρωπή, δακρύουσα, θλιβομένη, ἐν πολλῇ
ταπεινότητι καρδίας ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Πάνδημος ἦν
ἡ θέα, Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Ανίστανται οι δύο
πρεσβύτεροι, οἱ ἐν σχήματι ποιμένων λύκοι· ἐπιτιθέα-
σιν αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ συκοφάντης ὄφις
ἐλάλει. Τί ἐλάλει; Περιπατούντων ἡμῶν χθὲς ἐν τῷ
παραδείσω μόνων, εἰσῆλθεν αὕτη, καὶ ἀπέλυσε τὰς
παιδίσκας αὐτῆς, καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὴν ὁ νεανίσκος,
ὃς ἦν κεκρυμμένος, καὶ ἀνέπεσε μετ' αὐτῆς. Ἡμεῖς
δὲ ὄντες ἐν τῇ γωνία του παραδείσου, καὶ ἰδόντες
τὴν ἀνομίαν γινομένην, ἐδράμομεν ἐπ' αὐτούς
κακείνου μὲν ἐγκρατεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν γενέσθαι,
διὰ τὸ ἰσχύειν αὐτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξαντα τὰς
Ούρας ἐκπεπηδηκέναι· ταύτης δὲ ἐπιλαβόμενοι
ἠρωτῶμεν, τίς ἦν ὁ νεανίσκος, καὶ οὐκ ἠθέλησεν
ἀπαγγεῖλαι ἡμῖν. Ταῦτα μαρτυροῦμεν. Καὶ ἐπίστευ
σεν αὐτοῖς ἡ συναγωγή, ὡς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ
καὶ κριταῖς· καὶ κατέκριναν αὐτὴν ἀποθανειν.
Καὶ ἀπήγετο ἡ Σουσάννα πρὸς θάνατον, καὶ οὐδεὶς ἦν
ὁ ἐκδικητὴς τῆς ἀληθείας, καὶ μάρτυς, εἰ μὴ μόνος ὁ
Θεός· καὶ συνεχώρει γενέσθαι τὸ γινόμενον, ἵν᾿ ἀμφο
τέρων τελεία δειχθῇ ἡ πράξις, τῶν μὲν παρανόμων ἡ
•
PG 56:593τῆς ἀκολασίας κακία καὶ συκοφαντία, τῆς δὲ μακαρίας Σουσάννης ἡ ἕως θανάτου ἔνστασις τῆς σωφροσύνης. Ὁρᾷς ἕως πότε ὁ Θεὸς ἐγκαταλιμπάνει; Ἐγκατα-λιμπάνει δὲ ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίῳ δοκιμάζων ἐν τοῖς πειρασμοῖς τοὺς δικαίους· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ πεποίηκεν. Ἀπήγετο ὁ Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπω-σιν, τὸ θυσιαστήριον ᾠκοδόμητο, τὰ ξύλα ἐπετέθη, καὶ οὐδαμοῦ τὸ πρόβατον. Λαμβάνει τὴν μάχαιραν πατὴρ, καὶ οὐδαμοῦ πρόβατον· ὥρμησε τοῦ σφάξαι, καὶ τότε ὁ Θεὸς τῇ φωνῇ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐχαλίνωσε. Ταῦτα δὲ εἶ-πον, ἵνα ἕκαστος ὑμῶν ὅταν πειράζηται, κἂν ἐγγὺς τοῦ θανάτου γένηται, μὴ ἀπελπίσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀντίληψιν, ἀλλ’ ἕως τέλους ἀπεκδέξηται. Ἀπήγετο γοῦν ἡ Σουσάννα θανεῖν· οὐδεὶς ἦν ὁ βοηθῶν. Ὅτε λοιπὸν εἶδε τὴν ἀνθρώπων ἀντίληψιν μὴ ὑπάρχουσαν, ἀνατρέχει τῇ διανοίᾳ πρὸς τὸν ἐν οὐρανῷ πιστὸν μάρτυρα, πρὸς τὸν ἀκοίμητον ὀφθαλμὸν, καὶ λέγει μετὰ φωνῆς· Ὁ Θεὸς ὁ αἰώνιος, ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ψευδῆ μου καταμαρτυροῦσιν· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποθνήσκω μηδὲν πράξασα, ὧν οὗτοι κατ’ ἐμοῦ ἐπονηρεύσαντο. Καὶ εἰσήκουσεν αὐτῆς ὁ εἰρηκώς· Ἔτι σοῦ λαλοῦντος ἐγὼ πάρειμι. Καὶ ἀπαγομένης αὐτῆς ἀπολέσθαι, ἐξήγει-ρεν ὁ Θεὸς τὸ πνεῦμα παιδαρίου νεωτέρου, ᾧ ὄνομα Δανιήλ. Καὶ ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ· Καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος ταύτης. Ἐπέστρεψε δὲ πᾶς ὁ λαὸς, καὶ εἶπε· Τίς ὁ λόγος οὗτος, ὃν λελάληκας; Ὁ δὲ στὰς ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔφη· Οὕτως μωροὶ υἱοὶ Ἰσραὴλ, οὐκ ἀνακρίναντες, οὐδὲ τὸ σαφὲς ἐπιγνόντες κατεκρί-νατε θυγατέρα Ἰσραήλ; Ἀναστρέψατε εἰς τὸ κρι-τήριον· ψευδῆ γὰρ οὗτοι κατεμαρτύρησαν αὐ-τῆς. Καὶ ἀνέστρεψε πᾶς ὁ λαὸς μετὰ σπουδῆς. Καὶ εἶπε Δανιήλ· Διαχωρίσατε αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων. Καὶ ἐπερώτησε τὸν ἕνα, λέγων· Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν, νῦν ἥκασιν αἱ ἁμαρτίαι σου, ἃς ἐποίεις. Εἰπὲ οὖν μοι, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς ὁμι-593 SPURIA. τῆς ἀκολασίας κακία καὶ συκοφαντια, τῆς δὲ μακαρίας Σουσάννης ή έως θανάτου ἔνστασις τῆς σωφροσύνης. Ορᾷς έως πότε ὁ Θεὸς ἐγκαταλιμπάνει; Εγκατα λιμπάνει δὲ ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίω δοκιμάζων ἐν τοῖς πειρασμοῖς τους δικαίους· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Αβραάμ πεποίηκεν. Απήγετο ὁ Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπω- σιν, τὸ θυσιαστήριον ᾠκοδόμητο, τα ξύλα ἐπετέθη, καὶ οὐδαμοῦ τὸ πρόβατον. Λαμβάνει τὴν μάχαιραν πατὴρ, καὶ οὐδαμοῦ πρόβατον· ὥρμησε τοῦ σφάξαι, καὶ τότε ὁ Θεὸς τῇ φωνῇ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐχαλίνωσε. Ταῦτα δὲ εἶ πον, ἵνα ἕκαστος ὑμῶν ὅταν πειράζηται, κἂν ἐγγὺς τοῦ θανάτου γένηται, μὴ ἀπελπίσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀντίληψιν, ἀλλ᾽ ἕως τέλους ἀπεκδέξηται. ᾿Απήγετο γοῦν ἡ Σουσάνα θανεῖν· οὐδεὶς ἦν ὁ βοηθῶν. "Οτε λοιπόν εἶδε τὴν ἀνθρώπων ἀντίληψιν μὴ ὑπάρχουσαν, ανατρέχει τῇ διανοίᾳ πρὸς τὸν ἐν οὐρανῷ πιστὸν μάρτυρα, προς τὸν ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, καὶ λέγει μετά φωνής " Ο Θεός ὁ αἰώνιος, ὁ τῶν κρυπτών γνώστης, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ψευδή μου καταμαρτυρούσιν· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποθνήσκω μηδὲν πράξασα, ὧν οὗτοι κατ᾿ ἐμοῦ ἐπονηρεύσαντο. Καὶ εἰσήκουσεν αὐτῆς ὁ εἰρηκώς· Έτι σοῦ λαλοῦντος ἐγὼ πάρειμι. Καὶ ἀπαγομένης αὐτῆς ἀπολέσθαι, ἐξήγει- ρεν ὁ Θεὸς τὸ πνεῦμα παιδαρίου νεωτέρου, ᾧ ὄνομα Δανιήλ. Καὶ ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ· Καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος ταύτης. Επέστρεψε δὲ πᾶς ὁ λαὸς, καὶ εἶπε· Τίς ὁ λόγος οὗτος, ὃν λελάληκας; Ὁ δὲ στὰς ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔφη· Οὕτως μωροὶ υἱοὶ Ἰσραὴλ, οὐκ ἀνακρίναντες, οὐδὲ τὸ σαφὲς ἐπιγνόντες κατεκρί- νατε θυγατέρα Ισραήλ; Αναστρέψατε εἰς τὸ κρι- τήριον. [611] ψευδὴ γὰρ οὗτοι κατεμαρτύρησαν αυ τῆς. Καὶ ἀνέστρεψε πᾶς ὁ λαὸς μετὰ σπουδῆς. Καὶ εἶπε Δανιήλ Διαχωρίσατε αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων. Καὶ επερώτησε τὸν ἕνα, λέγων· Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν, νῦν ἥκασιν αἱ ἁμαρτίαι σου, ἃς ἐποίεις. Εἰπὲ οὖν μοι, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς όμι • E Bibl. adde μεγάλης. 594 λοῦντας ἀλλήλοις; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ σχοῖνον. Καὶ εἶπε Δανιήλ· ὀρθῶς ἐψεύσω εἰς τὴν ἑαυτοῦ κατα- λήν· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν μάχαιραν ἔχων σχίσαι σε μέσον. Καὶ μεταστήσας τοῦτον, και λεῖ τὸν ἕτερον, καὶ λέγει· Σπέρμα Χαναάν, καὶ οὐχὶ Ἰούδα, τὸ κάλλος ἐξηπάτησέ σε, καὶ ἐπιθυμία των ὀφθαλμῶν διέστρεψε την καρδίαν σου. Εἰπὲ τοίνυν, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς ὁμιλοῦντας; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ πρῖνον. Ὁ δὲ Δανιὴλ πρὸς αὐτόν· Ὀρθῶς καὶ σὺ ἐψεύσω εἰς τὴν σεαυτοῦ κεφαλήν μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ρομφαίαν πρῖσαι σε μέσον. Καὶ ἀνεβόησεν πᾶς ὁ λαὸς φωνῇ, μεγάλη λέξ των Εὐλογητός Κύριος ὁ σώζων πάντας τοὺς ἐλπί ζοντας ἐπ' αὐτόν. Καὶ ἐσώθη ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ αἷμα δίκαιον. Καὶ ἐπληρώθη τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ εἰρημέ νον ἐκ προσώπου Σουσάννης· Ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ή δεξιά σου· αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν τὴν ψυχήν μου, οἱ παράνομοι πρεσβύτεροι· εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς· παραδοθήσονται εἰς χεῖρα ρομ φαίας· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ρομα φαίαν σπαράττειν αὐτούς· Μερίδες ἀλωπέκων ἔσον. ται. Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ· ὁ ἀνὴρ τῆς Σουσάννης. Ἐπαινεθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ, τουτέστιν, ὁ πιστεύων αὐτῷ· ὅτι ἐνεφράγη στόμα λαλούντων ἄδικα· τὰ τῶν παρανόμων πρεσ τέρων ἄδικα στόματα. Τότε μετεστρέφετο τὸ πένθος των γονέων αὐτῆς εἰς χαράν· ὁ ἀνὴρ ἡγαλλιᾶτο δοξάζων τὸν Θεόν· οἱ συγγενεῖς ἔχαιρον· οἱ γείτονες εὐθύμουν· τας ὁ οἶκος αὐτῆς εὐφραίνετο, καὶ ἀπαξαπλῶς πάνδημος την ἑορτὴ Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Εἶδες ἐν γυναικεία σώματι ἀνδρείαν ψυχήν; εἶδες γυναικός σωφροσύνην, ἧς ἡ μνήμη μένει ἀθάνατος μετὰ νίκης; Αὕτη παρὰ ἀντ θρώπων ἐδοξάσθη, παρὰ ἀγγέλων ἐμεγαλύνθη, παρά Θεῷ ἐστεφανώθη· ταύτην ζηλώσατε, γυναῖκες, ἵνα τῆς αὐτῆς καὶ ὑμεῖς τιμῆς ἀξιωθῆτε παρὰ Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. MONITUM [619] Jure hanc homiliam Savilius in ἀμφιβαλλομένοις, sive dubiis, posuit : inter spuria vero Fronto Ducæus, cujus hæc sunt verba : Quam frequenter B. Joannes Chrysostomus et quam libenter in laudes trium puerorum Babylone in ignem missorum digrediatur, ex lomil. 18 in Epistolam 1 ad Corinthios, 8 in Epist. ad Ephesios, 4 ad populum Antiochenum, et in dictum illud, Quod nemo læditur nisi a seipse, aliisque pluribus cognosci potest. Quo minus lectori mirum videri debet hunc etiamnum tractatum ab antiquariis præfixo ejus nomine inter ipsius opera descriptum reperiri, qui uberem Cantici trium puero- rum continet explicationem ab aliis ejus homiliis nonnihil discedentem, sed veteris tamen alicujus aucto- Εἰς τοὺς τρεῖς παῖδας, καὶ εἰς τὴν Βαβυλωνίαν κάμινον, Λόγος . αʹ. Καινὸν, ὡς ἀληθῶς, καὶ μέγιστον εὐσεβείας θέατρον ἡ τῶν τριῶν παίδων συνεστήσατο χορεία, ἐν Βαβυλώνι μὲν τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἡγωνισμένη, κατὰ πᾶσαν δὲ τὴν οἰκουμένην συγκροτοῦσα τὸ θαῦμα τοῦ μαρτυρίου. Οὐ γὰρ περιγράφεται τόπῳ ἡ τῶν ἁγίων δόξα, οὐδὲ περιο- ρίζεται χρόνοις ἡ τῶν δικαίων μνήμη· Εἰς μνημόσυνον γὰρ αἰώνιον ἔσται δίκαιος. Ὅθεν εἰ καὶ ἐν τοῖς πα- λαιοτάτοις χρόνοις ἐτελειώθη τὸ μαρτύριον, ἀλλ᾽ εἰς πάντα τὸν αἰῶνα τῆς ὑπομονῆς ᾄδεται ὁ τὸ στρατήγημα. Οἴδαμεν διὰ τῶν ἀναγνωσμάτων τὰ πράγματα, οίδαμεν διὰ τῆς μνήμης τὴν ἱστορίαν, οἴδαμεν ὡς ἐν εἰκόνι τῷ λόγῳ καὶ τοῦ τυράννου τὴν παρανομίαν, καὶ τῶν ἁγίων • Cotelerius in Nolis ad Homilias Chrysostomi anno 1661 cusas, hanc orationem cum codice quopiam Scorialensi con- Lalil. Varias hic lectiones damnus. b Codex noster ¿zat mendose. - τὴν ὁμολογίαν, καὶ φλεγομένην μὲν τῷ πυρὶ τὴν κάμι νον, ἀντιλάμπουσαν δὲ τῷ θυμῷ τοῦ τυράννου, καὶ τῇ ἀπειλῇ τοῦ πυρὸς ἄσβεστον στὴν τῶν μαρτύρων ὁμολο γίαν ἐπιδεικνυμένην· μᾶλλον δὲ τί τὸ κωλύον ἄνωθεν ἀναλαβόντας τῶν θεοφιλῶν ὡς ἀληθῶς καὶ τρισμακαρίων τοὺς ἀγῶνας εἰπεῖν ; Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς, μᾶλλον δὲ ὁ τύραννος (τοῦτο γὰρ οἰκεῖον ὄνομα τῷ παρανόμων, ἐκράτει μὲν τῆς Βαβυλωνίας· ἦν δὲ καὶ τῇ ψυχῇ βάρβαρος, καὶ τὸν τρόπον ανήμερος. Οὗτος ἀδικία (615) πολλῇ καὶ πλούτῳ καὶ ἀπεδεία μεθύων ηγνόησε μὲν τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, καὶ οὐδὲ ἄνθρωπον ἑαυτὸν ὑπονοήσας, ὡς Θεὸς προσκυνεῖσθαι προσεδόκησεν. Ἔθρεψαν δὲ αὐτῷ τὴν ὑπέρογκον ἀλαζονείαν ἥ τε σύντροφος αὐτοῦ μανία, c Cod. τοῦ ἀσβέστου. Μor in eodem ἐπιδεικνυμένην deest. Paulo post ante αναλαβόντας codex præpenit τον λόγον. d Coll. τὴν ψυχήν. Infra cod. ἔθραψαν (sic) δὲ αὐτοῦ τὴν ὑπο
PG 56:594λοῦντας ἀλλήλοις; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ σχοῖνον. Καὶ εἶπε Δανιήλ· Ὀρθῶς ἐψεύσω εἰς τὴν ἑαυτοῦ κεφα-λήν· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν μάχαιραν ἔχων σχίσαι σε μέσον. Καὶ μεταστήσας τοῦτον, κα-λεῖ τὸν ἕτερον, καὶ λέγει· Σπέρμα Χαναὰν, καὶ οὐχὶ Ἰούδα, τὸ κάλλος ἐξηπάτησέ σε, καὶ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν διέστρεψε τὴν καρδίαν σου. Εἰπὲ τοίνυν, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς ὁμιλοῦντας; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ πρῖνον. Ὁ δὲ Δανιὴλ πρὸς αὐτόν· Ὀρθῶς καὶ σὺ ἐψεύσω εἰς τὴν σεαυτοῦ κεφαλήν· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ῥομφαίαν πρῖσαι σε μέσον. Καὶ ἀνεβόησεν πᾶς ὁ λαὸς φωνῇ. μεγάλῃ λέ-γων· Εὐλογητὸς Κύριος ὁ σώζων πάντας τοὺς ἐλπί-ζοντας ἐπ’ αὐτόν. Καὶ ἐσώθη ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ αἷμα δίκαιον. Καὶ ἐπληρώθη τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυὶ̈δ εἰρημέ-νον ἐκ προσώπου Σουσάννης· Ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου· αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν τὴν ψυχήν μου, οἱ παράνομοι πρεσβύτεροι· εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς· παραδοθήσονται εἰς χεῖρα ῥομ-φαίας· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ῥομ-φαίαν σπαράττειν αὐτούς· Μερίδες ἀλωπέκων ἔσον-ται. Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ· ὁ ἀνὴρ τῆς Σουσάννης. Ἐπαινεθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ, τουτέστιν, ὁ πιστεύων αὐτῷ· ὅτι ἐνεφράγη στόμα λαλούντων ἄδικα· τὰ τῶν παρανόμων πρεσβυ-τέρων ἄδικα στόματα. Τότε μετεστρέφετο τὸ πένθος τῶν γονέων αὐτῆς εἰς χαράν· ὁ ἀνὴρ ἠγαλλιᾶτο δοξάζων τὸν Θεόν· οἱ συγγενεῖς ἔχαιρον· οἱ γείτονες εὐθύμουν· πᾶς ὁ οἶκος αὐτῆς εὐφραίνετο, καὶ ἁπαξαπλῶς πάνδημος ἦν ἑορτὴ Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Εἶδες ἐν γυναικείῳ σώματι ἀνδρείαν ψυχήν; εἶδες γυναικὸς σωφροσύνην, ἧς ἡ μνήμη μένει ἀθάνατος μετὰ νίκης; Αὕτη παρὰ ἀν-θρώπων ἐδοξάσθη, παρὰ ἀγγέλων ἐμεγαλύνθη, παρὰ Θεῷ ἐστεφανώθη· ταύτην ζηλώσατε, γυναῖκες, ἵνα τῆς αὐτῆς καὶ ὑμεῖς τιμῆς ἀξιωθῆτε παρὰ Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.593 SPURIA. τῆς ἀκολασίας κακία καὶ συκοφαντια, τῆς δὲ μακαρίας Σουσάννης ή έως θανάτου ἔνστασις τῆς σωφροσύνης. Ορᾷς έως πότε ὁ Θεὸς ἐγκαταλιμπάνει; Εγκατα λιμπάνει δὲ ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίω δοκιμάζων ἐν τοῖς πειρασμοῖς τους δικαίους· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Αβραάμ πεποίηκεν. Απήγετο ὁ Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπω- σιν, τὸ θυσιαστήριον ᾠκοδόμητο, τα ξύλα ἐπετέθη, καὶ οὐδαμοῦ τὸ πρόβατον. Λαμβάνει τὴν μάχαιραν πατὴρ, καὶ οὐδαμοῦ πρόβατον· ὥρμησε τοῦ σφάξαι, καὶ τότε ὁ Θεὸς τῇ φωνῇ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐχαλίνωσε. Ταῦτα δὲ εἶ πον, ἵνα ἕκαστος ὑμῶν ὅταν πειράζηται, κἂν ἐγγὺς τοῦ θανάτου γένηται, μὴ ἀπελπίσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀντίληψιν, ἀλλ᾽ ἕως τέλους ἀπεκδέξηται. ᾿Απήγετο γοῦν ἡ Σουσάνα θανεῖν· οὐδεὶς ἦν ὁ βοηθῶν. "Οτε λοιπόν εἶδε τὴν ἀνθρώπων ἀντίληψιν μὴ ὑπάρχουσαν, ανατρέχει τῇ διανοίᾳ πρὸς τὸν ἐν οὐρανῷ πιστὸν μάρτυρα, προς τὸν ἀκοίμητον ὀφθαλμόν, καὶ λέγει μετά φωνής " Ο Θεός ὁ αἰώνιος, ὁ τῶν κρυπτών γνώστης, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ψευδή μου καταμαρτυρούσιν· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποθνήσκω μηδὲν πράξασα, ὧν οὗτοι κατ᾿ ἐμοῦ ἐπονηρεύσαντο. Καὶ εἰσήκουσεν αὐτῆς ὁ εἰρηκώς· Έτι σοῦ λαλοῦντος ἐγὼ πάρειμι. Καὶ ἀπαγομένης αὐτῆς ἀπολέσθαι, ἐξήγει- ρεν ὁ Θεὸς τὸ πνεῦμα παιδαρίου νεωτέρου, ᾧ ὄνομα Δανιήλ. Καὶ ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ· Καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος ταύτης. Επέστρεψε δὲ πᾶς ὁ λαὸς, καὶ εἶπε· Τίς ὁ λόγος οὗτος, ὃν λελάληκας; Ὁ δὲ στὰς ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔφη· Οὕτως μωροὶ υἱοὶ Ἰσραὴλ, οὐκ ἀνακρίναντες, οὐδὲ τὸ σαφὲς ἐπιγνόντες κατεκρί- νατε θυγατέρα Ισραήλ; Αναστρέψατε εἰς τὸ κρι- τήριον. [611] ψευδὴ γὰρ οὗτοι κατεμαρτύρησαν αυ τῆς. Καὶ ἀνέστρεψε πᾶς ὁ λαὸς μετὰ σπουδῆς. Καὶ εἶπε Δανιήλ Διαχωρίσατε αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων. Καὶ επερώτησε τὸν ἕνα, λέγων· Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν, νῦν ἥκασιν αἱ ἁμαρτίαι σου, ἃς ἐποίεις. Εἰπὲ οὖν μοι, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς όμι • E Bibl. adde μεγάλης. 594 λοῦντας ἀλλήλοις; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ σχοῖνον. Καὶ εἶπε Δανιήλ· ὀρθῶς ἐψεύσω εἰς τὴν ἑαυτοῦ κατα- λήν· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν μάχαιραν ἔχων σχίσαι σε μέσον. Καὶ μεταστήσας τοῦτον, και λεῖ τὸν ἕτερον, καὶ λέγει· Σπέρμα Χαναάν, καὶ οὐχὶ Ἰούδα, τὸ κάλλος ἐξηπάτησέ σε, καὶ ἐπιθυμία των ὀφθαλμῶν διέστρεψε την καρδίαν σου. Εἰπὲ τοίνυν, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς ὁμιλοῦντας; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ πρῖνον. Ὁ δὲ Δανιὴλ πρὸς αὐτόν· Ὀρθῶς καὶ σὺ ἐψεύσω εἰς τὴν σεαυτοῦ κεφαλήν μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ρομφαίαν πρῖσαι σε μέσον. Καὶ ἀνεβόησεν πᾶς ὁ λαὸς φωνῇ, μεγάλη λέξ των Εὐλογητός Κύριος ὁ σώζων πάντας τοὺς ἐλπί ζοντας ἐπ' αὐτόν. Καὶ ἐσώθη ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ αἷμα δίκαιον. Καὶ ἐπληρώθη τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ εἰρημέ νον ἐκ προσώπου Σουσάννης· Ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ή δεξιά σου· αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν τὴν ψυχήν μου, οἱ παράνομοι πρεσβύτεροι· εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς· παραδοθήσονται εἰς χεῖρα ρομ φαίας· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ρομα φαίαν σπαράττειν αὐτούς· Μερίδες ἀλωπέκων ἔσον. ται. Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ· ὁ ἀνὴρ τῆς Σουσάννης. Ἐπαινεθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ, τουτέστιν, ὁ πιστεύων αὐτῷ· ὅτι ἐνεφράγη στόμα λαλούντων ἄδικα· τὰ τῶν παρανόμων πρεσ τέρων ἄδικα στόματα. Τότε μετεστρέφετο τὸ πένθος των γονέων αὐτῆς εἰς χαράν· ὁ ἀνὴρ ἡγαλλιᾶτο δοξάζων τὸν Θεόν· οἱ συγγενεῖς ἔχαιρον· οἱ γείτονες εὐθύμουν· τας ὁ οἶκος αὐτῆς εὐφραίνετο, καὶ ἀπαξαπλῶς πάνδημος την ἑορτὴ Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Εἶδες ἐν γυναικεία σώματι ἀνδρείαν ψυχήν; εἶδες γυναικός σωφροσύνην, ἧς ἡ μνήμη μένει ἀθάνατος μετὰ νίκης; Αὕτη παρὰ ἀντ θρώπων ἐδοξάσθη, παρὰ ἀγγέλων ἐμεγαλύνθη, παρά Θεῷ ἐστεφανώθη· ταύτην ζηλώσατε, γυναῖκες, ἵνα τῆς αὐτῆς καὶ ὑμεῖς τιμῆς ἀξιωθῆτε παρὰ Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. MONITUM [619] Jure hanc homiliam Savilius in ἀμφιβαλλομένοις, sive dubiis, posuit : inter spuria vero Fronto Ducæus, cujus hæc sunt verba : Quam frequenter B. Joannes Chrysostomus et quam libenter in laudes trium puerorum Babylone in ignem missorum digrediatur, ex lomil. 18 in Epistolam 1 ad Corinthios, 8 in Epist. ad Ephesios, 4 ad populum Antiochenum, et in dictum illud, Quod nemo læditur nisi a seipse, aliisque pluribus cognosci potest. Quo minus lectori mirum videri debet hunc etiamnum tractatum ab antiquariis præfixo ejus nomine inter ipsius opera descriptum reperiri, qui uberem Cantici trium puero- rum continet explicationem ab aliis ejus homiliis nonnihil discedentem, sed veteris tamen alicujus aucto- Εἰς τοὺς τρεῖς παῖδας, καὶ εἰς τὴν Βαβυλωνίαν κάμινον, Λόγος . αʹ. Καινὸν, ὡς ἀληθῶς, καὶ μέγιστον εὐσεβείας θέατρον ἡ τῶν τριῶν παίδων συνεστήσατο χορεία, ἐν Βαβυλώνι μὲν τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἡγωνισμένη, κατὰ πᾶσαν δὲ τὴν οἰκουμένην συγκροτοῦσα τὸ θαῦμα τοῦ μαρτυρίου. Οὐ γὰρ περιγράφεται τόπῳ ἡ τῶν ἁγίων δόξα, οὐδὲ περιο- ρίζεται χρόνοις ἡ τῶν δικαίων μνήμη· Εἰς μνημόσυνον γὰρ αἰώνιον ἔσται δίκαιος. Ὅθεν εἰ καὶ ἐν τοῖς πα- λαιοτάτοις χρόνοις ἐτελειώθη τὸ μαρτύριον, ἀλλ᾽ εἰς πάντα τὸν αἰῶνα τῆς ὑπομονῆς ᾄδεται ὁ τὸ στρατήγημα. Οἴδαμεν διὰ τῶν ἀναγνωσμάτων τὰ πράγματα, οίδαμεν διὰ τῆς μνήμης τὴν ἱστορίαν, οἴδαμεν ὡς ἐν εἰκόνι τῷ λόγῳ καὶ τοῦ τυράννου τὴν παρανομίαν, καὶ τῶν ἁγίων • Cotelerius in Nolis ad Homilias Chrysostomi anno 1661 cusas, hanc orationem cum codice quopiam Scorialensi con- Lalil. Varias hic lectiones damnus. b Codex noster ¿zat mendose. - τὴν ὁμολογίαν, καὶ φλεγομένην μὲν τῷ πυρὶ τὴν κάμι νον, ἀντιλάμπουσαν δὲ τῷ θυμῷ τοῦ τυράννου, καὶ τῇ ἀπειλῇ τοῦ πυρὸς ἄσβεστον στὴν τῶν μαρτύρων ὁμολο γίαν ἐπιδεικνυμένην· μᾶλλον δὲ τί τὸ κωλύον ἄνωθεν ἀναλαβόντας τῶν θεοφιλῶν ὡς ἀληθῶς καὶ τρισμακαρίων τοὺς ἀγῶνας εἰπεῖν ; Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς, μᾶλλον δὲ ὁ τύραννος (τοῦτο γὰρ οἰκεῖον ὄνομα τῷ παρανόμων, ἐκράτει μὲν τῆς Βαβυλωνίας· ἦν δὲ καὶ τῇ ψυχῇ βάρβαρος, καὶ τὸν τρόπον ανήμερος. Οὗτος ἀδικία (615) πολλῇ καὶ πλούτῳ καὶ ἀπεδεία μεθύων ηγνόησε μὲν τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, καὶ οὐδὲ ἄνθρωπον ἑαυτὸν ὑπονοήσας, ὡς Θεὸς προσκυνεῖσθαι προσεδόκησεν. Ἔθρεψαν δὲ αὐτῷ τὴν ὑπέρογκον ἀλαζονείαν ἥ τε σύντροφος αὐτοῦ μανία, c Cod. τοῦ ἀσβέστου. Μor in eodem ἐπιδεικνυμένην deest. Paulo post ante αναλαβόντας codex præpenit τον λόγον. d Coll. τὴν ψυχήν. Infra cod. ἔθραψαν (sic) δὲ αὐτοῦ τὴν ὑπο
Second witness · khazarzar edition
De Susanna Εἰς τὴν Σουσάνναν. Ἥκομεν ὑμῖν εὐγνώμονες ὀφειλέται τοῦ λόγου, οὐχ ὅσον ὀφείλομεν πληροῦντες, ἀλλ' ὅσον ἔχομεν ἀποδιδόντες. Ἡ μὲν γὰρ προθυμία δαψιλὴς καὶ πλείω τοῦ ὀφειλομένου ἥπλωται διδόναι· ἡ δὲ τοῦ λόγου πενία ἐστένωται· δι' ὃ ὀλίγα ὑμῖν ἀντὶ πολλῶν παρακαλοῦντες διδόαμεν. Εἰ δέ τις ὑμῶν βουληθείη τὰ ὀλιγοστὰ τῶν λόγων ἡμῶν τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας συμπαρεκτεῖναι, οὐδὲν ἐλλείψομεν πρὸς τὸ ὀφειλόμενον, τῆς προθυμίας ἡμῶν τὸ ἐλλεῖπον μέρος τῶν λόγων ἀναπληρούσης. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ὅταν πένητος ἴδῃ βραχείας προσφορὰς καὶ πλουσίου δαψιλεῖς, οἶδεν ἐξ ἴσου δέχεσθαι τὰς τιμάς· πολλάκις δὲ μειζόνως τὰς τοῦ πένητος ὑποδέχεται· οὐ γὰρ τῷ ὄγκῳ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς καρδίας ἐμβλέπει. Ἀπόδειξις δὲ τῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν πενιχρὰν χήραν τὴν τὰ δύο λεπτὰ εἰς τὸ γαζοφυλάκιον βαλοῦσαν· ὑπερεταλάντευσε γὰρ παρὰ Κυρίῳ ἡ ταύτης βραχεῖα προσφορὰ τῶν τὸν χρυσὸν βεβληκότων πλουσίων· ἐπειδὴ οὐ χρημάτων χρῄζει ὁ Θεὸς, ἀλλ' εἰλικρινοῦς καὶ εὐπροαιρέτου καρδίας. Φέρε τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἁπλώσαντες ἡμῶν ἐν εἰλικρινείᾳ τὰς καρδίας, οἷον παρὰ Θεοῦ κεκτήμεθα λόγον, ὥσπερ ἔν τισι γαζοφυλακίοις Θεοῦ ἐμψύ χοις καταβαλλόμενοι, τὸ χρέος τοῦ λόγου ὑμῖν ἀποτίσωμεν. Μέμνημαι γὰρ τῇ προτεραίᾳ ἐπαγγειλάμενος ὑμῖν τὴν τῆς μακαρίας Σουσάννης σωφροσύνης ἄθλησιν, εἰς πολλῶν ὠφέλειαν κηρύττειν· ὅτε καὶ ὁ Ἰωσὴφ κατὰ τῆς Αἰγυπτίας ἠγωνίζετο, καὶ πᾶσιν ἡμῖν παλαίσματα σωφροσύνης ὑπεδείκνυεν. Ἀγωνιζέσθω οὖν καὶ Σουσάννα ἐν τῷδε τῷ πανδήμῳ θεάτρῳ, ὅπου καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνδρες, καὶ γυναῖκες ὁρῶσιν· ἀγωνιζέσθω, καὶ διδασκέτω, πῶς δεῖ νεωτέρας ἕως θανάτου ὑπὲρ σωφροσύνης ἀγωνίζεσθαι. Αὕτη τοίνυν ἡ μακαρία Σουσάννα εὐγενὴς τῷ γένει τυγχάνουσα, ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἐν οἰκίσκῳ θαλαμευομένη, εὐπρεπὴς τῷ κάλλει ὑπάρχουσα, καὶ σεμνοῦ βίου τρόπον ἀσκηθεῖσα, ὅτε τὸ τῆς νεότητος αὐτῆς κάλλος ἐπήνθει, πρὸς νομίμου γάμου συζυγίαν ἡρμόσθη. Καὶ δὴ τὸ τοῦ γάμου μυστήριον ἀβλαβὲς τῷ ἰδίῳ ἀνδρὶ φυλάττουσα, οὐκ ὄμμα ἄτακτον πρὸς νεωτερικοῦ καὶ ξένου κάλλους θέαν περιέφερεν· οὐκ ἀκοὴν ἀνοίγουσα, τὴν τῶν προνικῶν ᾀσμάτων καλλιφωνίαν ὑπεδέχετο· οὐ τὴν ὄσφρησιν ἐπηφίει ἀνέρπειν τὰ τῶν νεωτερικῶν ἱματίων καπνίσματα· οὐδ' ἄλλην τινὰ αἴσθησιν ἁπλῶς φέρεσθαι συνεχώρει, ἵνα μὴ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς φυλαττομένη σωφροσύνη ὑποφθαρεῖσα τοῖς ἁπαλοῖς δελεάσμασι πρὸς ἡδονὰς σκελισθείη. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν ἁμαρτημάτων ἐκ τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς ἡμῶν περιγίνεται. Ἔστι γὰρ ἡ ψυχὴ, καθάπερ παρθένος ἐν θαλάμῳ τινὶ, ἐν μέσῃ τῇ καρδίᾳ ἡσυχάζουσα, καὶ ὑπὸ τῶν πέντε αἰσθήσεων, ὥσπερ ὑπό τινων θεραπαινίδων, δορυφορουμένη. Ποίων αἰσθήσεων; Ὁράσεως, γεύσεως, ὀσφρήσεως, ἀκοῆς, καὶ ἁφῆς. Ἐὰν οὖν μηδεμία αἴσθησις ὑποφθαρεῖσα πλανηθείη, φυλάττεται ἀκεραία καὶ ἀβλαβὴς ἡ ψυχή· ἐὰν δὲ συμβῇ τὴν ὅρασιν ἀκυβέρνητον μείνασαν πρὸς νεωτερικοῦ κάλλους θέαν ῥεμφθῆναι, καὶ λάβρον τὸ κῦμα τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας εἰσδέξασθαι, εὐθὺς, λαίλαπι ἡδονῶν ῥιπισθεῖσα, πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὑποβρύχιος φέρεται περὶ τὴν σωφροσύνην ναυαγήσασα· καὶ πάσχει λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ καὶ ὁ Δαυῒδ παθὼν ἔλεγεν· Ἦλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ ἐὰν ἀναπετασθεῖσα δέξηται τὰ τῆς καλλιφωνίας θέλγητρα, πρὸς ἐκεῖνα τὴν διάνοιαν τείνασα, ὅλην ἑαυτὴν τοῖς
πορνικοῖς ᾄσμασι συνελκύσασα καταστρέφει. Ἡ δὲ γεῦσις ἀδηφαγίᾳ καὶ οἴνῳ πολλῷ ἐμφορηθεῖσα πρὸς μέθην καὶ κοίτας τὴν ψυχὴν καταφθείρει. Ἡ δὲ ὄσφρησις τοῖς περιέργοις μυρίσμασι τῶν νέων ἀποδεθεῖσα, καὶ τὴν ψυχὴν μεθ' ἑαυτῆς συναπέδησεν. Οὕτως οὖν ὡς παρθένος τις ἡ ψυχὴ ὑπὸ ἀφρόνων θεραπαινίδων, τῶν αἰσθήσεων, ἁλίσκεται πρὸς τὴν τῆς ἀκολασίας ἁμαρτίαν προδιδομένη. Ἡ γὰρ ἁμαρτία πάσας τὰς αἰσθήσεις καρώσασα, δίκην κλέπτου λαθραίως εἰς τὸ ταμιεῖον τῆς καρδίας ἐπεισέρχεται· εἶτα εἰσελθοῦσα ὅλην αὐτὴν γυμνοῖ τὴν ἐνθήκην τῆς σωφροσύνης ἀποσυλήσασα. Ἠσφαλίζετο γοῦν ἡ μακαρία ἐκείνη τὸ βλέμμα, τὸ σχῆμα, τὸ βῆμα, τὴν ἀκοὴν, τὴν ὅρασιν, τὴν ὄσφρησιν, τὴν γεῦσιν, τὴν ἁφήν· καὶ ἦν ἀληθῶς, κατὰ τὴν σοφίαν τὴν λέγουσαν, Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη. Ὥσπερ γὰρ κῆπος, μηδενὸς αὐτὸν συλαγωγῆσαι δυναμένου, ἐτύγχανεν ἡ μακαρία, πηγάζουσα τὰ τῆς σωφροσύνης ἀρώματα, καὶ ὥσπερ πηγὴ ἦν τῇ πίστει ἐσφραγισμένη, ἐξ ἧς οὐδεὶς τῶν ἀτάκτων τὸ τῆς σωφροσύνης κάλλος ἀντλῆσαι ἠδύνατο. Ταύτης ἐν ἐπιθυμίᾳ γεγόνασι δύο πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, οἱ δοκοῦντες κυβερνᾷν τὸ ποίμνιον, καὶ ἕκαστος αὐτῶν φλογὶ τῆς ἐπιθυμίας καιόμενος, θάτερος θατέρῳ τὸ ἔγκρυφον τῆς καρδίας πῦρ φανερῶσαι ᾐσχύνετο. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἑκάτερος αὐτῶν λάθρα τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ ἀπῄει κατασκοπεῦσαι τὴν Σουσάνναν· καὶ εὑρηκότες ἀλλήλους, καὶ ἀνετάσαντες ὡμολόγησαν ἀλλήλοις δι' ἣν παρῆσαν αἰτίαν· τότε κοινωνίαν θέμενοι ἐν τῇ τῆς ἁμαρτίας πράξει, τῆς κακίας ἐποιοῦντο ἔρευναν ἐκμελῆ, καὶ παρετήρουν καιρὸν, ὅπως αὐτῆς κατατύχωσι μόνης. Συνέβη οὖν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν κατὰ τὸ εἰωθὸς τὴν Σουσάνναν εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ ἀνδρὸς, λούσασθαι κατὰ τὸ καῦμα· καὶ ἐξαποστειλάσης αὐτῆς τὰς παιδίσκας ἐπὶ τὸ κομίσαι σμῆγμα, ἐπιδραμόντες αὐτῇ ἄφνω οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ λύκοι ἀμνάδα κατεῖχον, τῷ οἴστρῳ τῆς ἀκολασίας σπαράξαι βουλόμενοι· καὶ ἦν μόνη Σουσάννα ἀνὰ μέσον τῶν δύο λεόντων, καὶ οὐδεὶς ὁ βοηθῶν, οὐ παιδίσκη, οὐ δοῦλος, οὐ συγγενὴς, οὐ φίλος, οὐ γείτων, εἰ μὴ μόνος οὐρανόθεν προσεῖχε Θεὸς ὁ κωλύειν μὲν δυνάμενος, συγχωρῶν δὲ γίνεσθαι τὴν πάλην ἵνα κρυπτομένας γνώμας ἐλέγξῃ, καὶ τῆς μὲν Σουσάννης τὴν σωφροσύνην, τῶν δὲ πρεσβυτέρων τὴν ἀκολασίαν δημοσιεύσῃ, ὁμοῦ δὲ ταῖς γυναιξὶ παιδευτήριον μέγιστον τὴν Σουσάννης ἐνάρετον ἄθλησιν ἐπιδείξῃ. Μεγάλη ἦν μάχη, σφοδρὸς ἀγὼν τῇ Σουσάννῃ ἀπέκειτο, μείζων τοῦ Ἰωσήφ. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἀνὴρ ὢν μετὰ μιᾶς ἐμάχετο γυναικός· αὕτη δὲ γυνὴ οὖσα μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπάλαιεν. Θέατρον ἦν μέγιστον καὶ τερπνὸν, γυνὴ μετὰ δύο ἀνδρῶν ἐπύκτευεν· καὶ τὸ θαυμαστὸν, ἐὰν ἀκούσητε ποῦ τὸ σκάμμα ἠνέῳκτο· ἐν παραδείσῳ, ὅπου ὁ ὄφις τὴν Εὔαν ἠπάτησεν. Ὡς οὖν ἕτοιμος γέγονεν ἡ πάλη, ἠνοίχθησαν οἱ οὐρανοὶ, ἡ σάλπιγξ ἐβόα, ὁ ἀγὼν ἕτοιμος, ὁ ἀγωνοθέτης οὐρανόθεν προσεῖχε τῇ πάλῃ, καὶ ὁ δῆμος τῶν ἀγγέλων ἐπικεκυφὼς ἐθεώρει· ὁ ὄφις ἐν τοῖς παρανόμοις, ἡ δὲ πίστις ἐν τῇ σώφρονι. Πολλὴ ἦν φροντὶς ἀμφοτέροις περὶ τῆς νίκης· τοῖς μὲν πρεσβυτέροις τὸ μὴ ὑπὸ γυναικὸς ἡττηθῆναι, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὸ μὴ ἀπολέσαι τὴν σωφροσύνην· ἐκείνοις τὰ ὀψώνια τῆς νίκης οἱ δαίμονες ἡτοίμαζον, τῇ δὲ Σουσάννῃ τὰ ἔπαθλα τῆς σωφροσύνης ἡτοίμαζον ἄγγελοι. Κατέχουσι τὴν Σουσάν ναν οἱ παράνομοι· καὶ πρῶτον μὲν διὰ λόγων ἐπάλαιον αὐτῇ· τί λέγοντες; Πρεσβύτεροί ἐσμεν τοῦ λαοῦ, ἡμῖν νόμος πεπίστευται, τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν ἐξουσίαν εἰλήφαμεν. Οὐδείς ἐστιν ἐνθάδε κατάσκοπος· Γενοῦ μεθ' ἡμῶν· ἐν ἐπιθυμίᾳ σου γάρ ἐσμεν. Ἐὰν δὲ μὴ βουληθῇς, καταμαρτυρήσομέν σου, ὅτι ἦν μετὰ σοῦ νεανίσκος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέστειλας τὰ κοράσια ἀπὸ σοῦ. Καὶ ὅρα πόσα ἦν τὰ συνέχοντα τὴν Σουσάνναν· συκοφαντία ἀκολασίας, φόβος θανάτου, κατάγνωσις ἐπὶ τοσούτου λαοῦ, μῖσος ἀνδρὸς, μῖσος συγγενῶν, πένθος οἰκετῶν, καὶ ἁπαξαπλῶς παντὸς τοῦ οἴκου
κατάκλυσις. Ἀλλ' οὐδὲν τούτων τὸν λογισμὸν νικῆσαι ἴσχυσε τῆς σώφρονος· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῆς καρδίας αὐτῆς ἦν εἰς Θεόν. Στενάζουσα γοῦν ἔλεγε· Στενά μοι πάντοθεν· ἐάν τε γὰρ πράξω, θάνατός μοί ἐστιν· ἐάν τε μὴ πράξω, οὐκ ἐκφεύξομαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Αἱρετόν μοί ἐστι μὴ πράξασαν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἢ ἁμαρτεῖν ἐνώπιον Κυρίου. Οἴμοι, οὓς ἐδόκουν εἶναι ποιμένας, λύκους ὁρῶ· οὓς ἐδόκουν εἶναι τῶν χειμαζομένων λιμένας, οὗτοι ναυάγιον γεγόνασιν. Οὐ μιανεῖτέ μου τὴν σωφροσύνην· οὐ καταισχύνω μου τοὺς γονεῖς· οὐκ ἀτιμάζω μου τὴν συγγένειαν· οὐ λυπῶ μου τὸν ἄνδρα· οὐ λύω μου τὴν πρὸς αὐτὸν συζυγίαν ἐκ τῆς πρὸς ὑμᾶς ἀτάκτου ὁμιλίας· αἱροῦμαι θάνατον ἄνομον ἤπερ θάλαμον ἄτακτον. Ἐμοὶ δὲ καὶ πάρεστιν ὁ ἀνὴρ, οὐ τῇ τοῦ σώματος παρουσίᾳ, ἀλλὰ τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, καὶ τοὺς τῶν γονέων μου χαρακτῆρας μεθ' ἑαυτῆς περιφέρω. Φοβήθητε τὸν ὁρῶντα Θεόν· αἰσχύνθητε τοὺς παρόντας ἀγγέλους· νοήσατε ὅ ἐστε· γνῶτε ὃν ἀναγινώσκετε νόμον τὸν λέγοντα· Οὐκ ἐπιθυμήσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου. Ταῦτα εἰρηκυῖα ἀνεβόησε, μάρτυρας τῆς ἀταξίας αὐτῶν συγκαλοῦσα· ἀνεβόησαν δὲ καὶ οἱ δύο πρεσβύτεροι· εἰσέδραμον οἱ τῆς Σουσάννης δοῦλοι, καὶ παιδίσκαι· ὁρῶσι μετ' αὐτῆς τοὺς δύο πρεσβυτέρους. Ἡνίκα δὲ εἶπον οἱ πρεσβύτεροι τοὺς λόγους κατὰ Σουσάννης, κατῃσχύνθησαν οἱ δοῦλοι σφόδρα, ὅτι οὐκ ἐῤῥήθη λόγος τοιοῦτος περὶ Σουσάννης ποτέ. Ἐγένετο δὲ τῇ ἐπαύριον συνέδριον μέγιστον· ἔτι γὰρ ἡ κρίσιμος πάλη, ἡ περὶ στεφάνου νίκη. Συνήχθη πᾶς ὁ λαὸς ἀνδρῶν, γυναικῶν, νηπίων· πάλιν συνηθροίσθη τὸ θέατρον· οἱ κάτω ἄνθρωποι οὐκ ᾔδεισαν τί ἐθεώρουν· οἱ δὲ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι ἐπεγίνωσκον τὸ πρᾶγμα. Ἦλθον οἱ πρεσβύτεροι γέμοντες τῆς ἀνομίας· καλοῦσι τὴν Σουσάνναν, ὡς μὲν ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, πρὸς αἰσχύνην καὶ θάνατον· ὡς δὲ τῷ δικαίῳ κριτῇ προώριστο, πρὸς ζωὴν καὶ δόξαν αἰώνιον. Καί φασι πρὸς τὸν λαόν· Ἀποστείλατε πρὸς Σουσάνναν θυγατέρα Χελκίου· οἱ δὲ ἀπέστειλαν. Ἦλθεν αὐτὴ, καὶ οἱ γονεῖς αὐτῆς, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Καὶ ἦλθεν ἡ Σουσάννα ὡς θανεῖν ὀφείλουσα διὰ σωφροσύνην, μετὰ πολλῆς εὐλαβείας στενάζουσα, θλιβομένη, οὐχ ὅτι ἤμελλεν ἀποθνήσκειν, ἀλλ' ὅτι ὄνομα κακὸν κατελίμπανε τοῖς γονεῦσιν, ὅτι ἤμελλεν ὀνειδισμὸν τῷ γένει καταλιπεῖν· οὐδένα γὰρ εἶχε μάρτυρα τοῦ γεγονότος πράγματος ἐν τῷ παραδείσῳ. Πολλοὶ ἦσαν οἱ δακρύοντες ὑπὲρ αὐτῆς, οἱ φίλοι, οἱ συγγενεῖς, οἱ γονεῖς, οἱ γείτονες· ὁ ἀνὴρ ἐπένθει, ὁ οἶκος αὐτῆς ἐθρήνει· κἀκείνη αὐτὴ κατώδυνος, σκυθρωπὴ, δακρύουσα, θλιβομένη, ἐν πολλῇ ταπεινότητι καρδίας ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Πάνδημος ἦν ἡ θέα, Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Ἀνίστανται οἱ δύο πρεσβύτεροι, οἱ ἐν σχήματι ποιμένων λύκοι· ἐπιτιθέασιν αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ συκοφάντης ὄφις ἐλάλει. Τί ἐλάλει; Περιπατούντων ἡμῶν χθὲς ἐν τῷ παραδείσω μόνων, εἰσῆλθεν αὕτη, καὶ ἀπέλυσε τὰς παιδίσκας αὐτῆς, καὶ ἦλθε πρὸς αὐτὴν ὁ νεανίσκος, ὃς ἦν κεκρυμμένος, καὶ ἀνέπεσε μετ' αὐτῆς. Ἡμεῖς δὲ ὄντες ἐν τῇ γωνίᾳ τοῦ παραδείσου, καὶ ἰδόντες τὴν ἀνομίαν γινομένην, ἐδράμομεν ἐπ' αὐτούς· κἀκείνου μὲν ἐγκρατεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν γενέσθαι, διὰ τὸ ἰσχύειν αὐτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξαντα τὰς θύρας ἐκπεπηδηκέναι· ταύτης δὲ ἐπιλαβόμενοι ἠρωτῶμεν, τίς ἦν ὁ νεανίσκος, καὶ οὐκ ἠθέλησεν ἀπαγγεῖλαι ἡμῖν. Ταῦτα μαρτυροῦμεν. Καὶ ἐπίστευσεν αὐτοῖς ἡ συναγωγὴ, ὡς πρεσβυτέροις τοῦ λαοῦ καὶ κριταῖς· καὶ κατέκριναν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Καὶ ἀπήγετο ἡ Σουσάννα πρὸς θάνατον, καὶ οὐδεὶς ἦν ὁ ἐκδικητὴς τῆς ἀληθείας, καὶ μάρτυς, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός· καὶ συνεχώρει γενέσθαι τὸ γινόμενον, ἵν' ἀμφοτέρων τελεία δειχθῇ ἡ πρᾶξις, τῶν μὲν παρανόμων ἡ τῆς ἀκολασίας κακία καὶ συκοφαντία, τῆς δὲ μακαρίας Σουσάννης ἡ ἕως θανάτου ἔνστασις τῆς σωφροσύνης. Ὁρᾷς ἕως πότε ὁ Θεὸς ἐγκαταλιμπάνει; Ἐγκαταλιμπάνει δὲ ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίῳ δοκιμάζων ἐν τοῖς πειρασμοῖς τοὺς δικαίους· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ
πεποίηκεν. Ἀπήγετο ὁ Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπωσιν, τὸ θυσιαστήριον ᾠκοδόμητο, τὰ ξύλα ἐπετέθη, καὶ οὐδαμοῦ τὸ πρόβατον. Λαμβάνει τὴν μάχαιραν πατὴρ, καὶ οὐδαμοῦ πρόβατον· ὥρμησε τοῦ σφάξαι, καὶ τότε ὁ Θεὸς τῇ φωνῇ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐχαλίνωσε. Ταῦτα δὲ εἶπον, ἵνα ἕκαστος ὑμῶν ὅταν πειράζηται, κἂν ἐγγὺς τοῦ θανάτου γένηται, μὴ ἀπελπίσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀντίληψιν, ἀλλ' ἕως τέλους ἀπεκδέξηται. Ἀπήγετο γοῦν ἡ Σουσάννα θανεῖν· οὐδεὶς ἦν ὁ βοηθῶν. Ὅτε λοιπὸν εἶδε τὴν ἀνθρώπων ἀντίληψιν μὴ ὑπάρχουσαν, ἀνατρέχει τῇ διανοίᾳ πρὸς τὸν ἐν οὐρανῷ πιστὸν μάρτυρα, πρὸς τὸν ἀκοίμητον ὀφθαλμὸν, καὶ λέγει μετὰ φωνῆς· Ὁ Θεὸς ὁ αἰώνιος, ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ψευδῆ μου καταμαρτυροῦσιν· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποθνήσκω μηδὲν πράξασα, ὧν οὗτοι κατ' ἐμοῦ ἐπονηρεύσαντο. Καὶ εἰσήκουσεν αὐτῆς ὁ εἰρηκώς· Ἔτι σοῦ λαλοῦντος ἐγὼ πάρειμι. Καὶ ἀπαγομένης αὐτῆς ἀπολέσθαι, ἐξήγειρεν ὁ Θεὸς τὸ πνεῦμα παιδαρίου νεωτέρου, ᾧ ὄνομα Δανιήλ. Καὶ ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ· Καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος ταύτης. Ἐπέστρεψε δὲ πᾶς ὁ λαὸς, καὶ εἶπε· Τίς ὁ λόγος οὗτος, ὃν λελάληκας; Ὁ δὲ στὰς ἐν μέσῳ αὐτῶν ἔφη· Οὕτως μωροὶ υἱοὶ Ἰσραὴλ, οὐκ ἀνακρίναντες, οὐδὲ τὸ σαφὲς ἐπιγνόντες κατεκρίνατε θυγατέρα Ἰσραήλ; Ἀναστρέψατε εἰς τὸ κριτήριον· ψευδῆ γὰρ οὗτοι κατεμαρτύρησαν αὐτῆς. Καὶ ἀνέστρεψε πᾶς ὁ λαὸς μετὰ σπουδῆς. Καὶ εἶπε Δανιήλ· Διαχωρίσατε αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων. Καὶ ἐπερώτησε τὸν ἕνα, λέγων· Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν, νῦν ἥκασιν αἱ ἁμαρτίαι σου, ἃς ἐποίεις. Εἰπὲ οὖν μοι, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς ὁμι λοῦντας ἀλλήλοις; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ σχοῖνον. Καὶ εἶπε Δανιήλ· Ὀρθῶς ἐψεύσω εἰς τὴν ἑαυτοῦ κεφαλήν· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ τὴν μάχαιραν ἔχων σχίσαι σε μέσον. Καὶ μεταστήσας τοῦτον, καλεῖ τὸν ἕτερον, καὶ λέγει· Σπέρμα Χαναὰν, καὶ οὐχὶ Ἰούδα, τὸ κάλλος ἐξηπάτησέ σε, καὶ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν διέστρεψε τὴν καρδίαν σου. Εἰπὲ τοίνυν, ὑπὸ ποῖον δένδρον εἶδες αὐτοὺς ὁμιλοῦντας; Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπὸ πρῖνον. Ὁ δὲ Δανιὴλ πρὸς αὐτόν· Ὀρθῶς καὶ σὺ ἐψεύσω εἰς τὴν σεαυτοῦ κεφαλήν· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ῥομφαίαν πρῖσαι σε μέσον. Καὶ ἀνεβόησεν πᾶς ὁ λαὸς φωνῇ. μεγάλῃ λέγων· Εὐλογητὸς Κύριος ὁ σώζων πάντας τοὺς ἐλπίζοντας ἐπ' αὐτόν. Καὶ ἐσώθη ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ αἷμα δίκαιον. Καὶ ἐπληρώθη τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυῒδ εἰρημένον ἐκ προσώπου Σουσάννης· Ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου· αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν τὴν ψυχήν μου, οἱ παράνομοι πρεσβύτεροι· εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς· παραδοθήσονται εἰς χεῖρα ῥομφαίας· μέλλει γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ ἔχων τὴν ῥομφαίαν σπαράττειν αὐτούς· Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ· ὁ ἀνὴρ τῆς Σουσάννης. Ἐπαινεθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ, τουτέστιν, ὁ πιστεύων αὐτῷ· ὅτι ἐνεφράγη στόμα λαλούντων ἄδικα· τὰ τῶν παρανόμων πρεσβυτέρων ἄδικα στόματα. Τότε μετεστρέφετο τὸ πένθος τῶν γονέων αὐτῆς εἰς χαράν· ὁ ἀνὴρ ἠγαλλιᾶτο δοξάζων τὸν Θεόν· οἱ συγγενεῖς ἔχαιρον· οἱ γείτονες εὐθύμουν· πᾶς ὁ οἶκος αὐτῆς εὐφραίνετο, καὶ ἁπαξαπλῶς πάνδημος ἦν ἑορτὴ Θεοῦ, ἀγγέλων, ἀνθρώπων. Εἶδες ἐν γυναικείῳ σώματι ἀνδρείαν ψυχήν; εἶδες γυναικὸς σωφροσύνην, ἧς ἡ μνήμη μένει ἀθάνατος μετὰ νίκης; Αὕτη παρὰ ἀνθρώπων ἐδοξάσθη, παρὰ ἀγγέλων ἐμεγαλύνθη, παρὰ Θεῷ ἐστεφανώθη· ταύτην ζηλώσατε, γυναῖκες, ἵνα τῆς αὐτῆς καὶ ὑμεῖς τιμῆς ἀξιωθῆτε παρὰ Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.