οὕτω χαλεπὴν ἔδωκε δίκην, τίνα ἕξομεν συγγνώμην ἡμεῖς, καὶ τῆς τυραννίδος ἐκείνης ἀπηλλαγμένοι, καὶ κολακείᾳ τὸ πᾶν διαφθείροντες; Ἵν’ οὖν μὴ καὶ ἡμᾶς καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς προσαπολέσητε, πείσθητε, παρακαλῶ, καὶ μυρίους ἐξεταστὰς καὶ λογιστὰς ἑαυ-τοῖς καταστήσαντες, ἀπαλλάγητε τῆς τῶν ὅρκων ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ’ ὅστις σε ῥαπίσει εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον. α. Ὁρᾷς ὅτι οὐ περὶ ὀφθαλμοῦ τὰ πρότερα ἔλεγεν, ἡνίκα ἐνομοθέτει ὀφθαλμὸν ἐκκόπτειν τὸν σκανδα-λίζοντα, ἀλλὰ περὶ τοῦ διὰ φιλίας βλάπτοντος ἡμᾶς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας ἐμβάλλοντος βάραθρον; Ὁ γὰρ τοσαύτην ἐνταῦθα ποιούμενος τὴν ὑπερβολὴν, καὶ μηδὲ ἑτέρου ἐξορύττοντος τὸν ὀφθαλμὸν ἐπιτρέ-πων ἐκκόψαι τὸν ἐκείνου, πῶς ἂν τὸν ἑαυτοῦ ἐκκό-πτειν ἐνομοθέτησεν; Εἰ δέ τις τοῦ παλαιοῦ κατηγο-ρεῖ νόμου, διὰ τὸ κελεύειν οὕτως ἀμύνεσθαι, σφό-δρα μοι δοκεῖ σοφίας νομοθέτῃ πρεπούσης ἄπειρος εἶναι, καὶ καιρῶν δύναμιν ἀγνοεῖν, καὶ συγκαταβά-σεως κέρδος. Ἂν γὰρ ἐννοήσῃ τίνες ἦσαν οἱ ταῦτα ἀκούοντες, καὶ πῶς διακείμενοι, καὶ πότε τὴν νομοθεσίαν ἐδέξαντο ταύτην, σφόδρα ἀποδέξεται τοῦ νομοθέτου τὴν σοφίαν, καὶ ὄψεται ὅτι εἷς καὶ ὁ αὐ-τὸς ὁ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα νομοθετήσας ἐστὶ, καὶ σφόδρα χρησίμως ἑκάτερα καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος γράψας καιροῦ. Καὶ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν τὰ ὑψηλὰ ταῦτα καὶ ὑπέρογκα εἰσήγαγε παραγγέλματα, οὔτ’ ἂν ταῦτα ἐδέξατο, οὔτε ἐκεῖνα· νυνὶ δὲ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι ἑκάτερα διαθεὶς, τὴν οἰκουμένην δι’ ἀμ-φοτέρων κατώρθωσεν ἅπασαν. Ἄλλως δὲ καὶ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλ-μοὺς, ἀλλ’ ἵνα παρ’ ἑαυτοῖς τὰς χεῖρας κατέχωμεν. Ἡ γὰρ ἀπειλὴ τοῦ παθεῖν τὴν ἐπὶ τὸ δρᾶσαι ὁρμὴν διεκώλυσε. Καὶ οὕτω δὴ πολλὴν ἠρέμα ὑποσπείρει τὴν φιλοσοφίαν, ὅπου γε παθόντα τοῖς ἴσοις ἀμύνε-σθαι κελεύει· καίτοιγε μείζονος κολάσεως ἄξιος ἦν ὁ τῆς παρανομίας ταύτης κατάρξας, καὶ τοῦτο ὁ τοῦ δικαίου λόγος ἀπαιτεῖ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ φιλανθρω-πίαν ἐβούλετο κεράσαι τῷ δικαίῳ, τὸν μείζονα πλημ-μελήσαντα ἐλάττονι τῆς ἀξίας καταδικάζει τιμωρίᾳ, παιδεύων καὶ ἐν τῷ πάσχειν πολλὴν ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐπιείκειαν. Εἰπὼν τοίνυν τὸν παλαιὸν νόμον, καὶ ἀναγνοὺς αὐτὸν ἅπαντα, δείκνυσι πάλιν οὐ τὸν ἀδελ-φὸν ὄντα τὸν ταῦτα ἐργασάμενον, ἀλλὰ τὸν πονηρόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ. Οὐκ εἶπε, Μὴ ἀντιστῆναι τῷ ἀδελφῷ, ἀλλὰ, Τῷ πονηρῷ· δεικνὺς ὅτι ἐκείνου κινοῦντος ταῦτα τολμᾶται, καὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς ὀργῆς τῆς πρὸς τὸν πεποιηκότα χαλῶν καὶ ὑποτε-μνόμενος, τῷ τὴν αἰτίαν ἐφ’ ἕτερον μεταθεῖ-ναι. Τί οὖν; οὐ χρὴ ἡμᾶς ἀνθίστασθαι τῷ πονηρῷ· φησί. Δεῖ μὲν, οὐ τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ· ἀλλ’ ὡς αὐ-τὸς ἐπέταξε, τῷ παρέχειν ἑαυτὸν πάσχειν κακῶς· οὕτω γὰρ αὐτοῦ περιέσῃ. Οὐδὲ γὰρ πυρὶ σβέννυται πῦρ, ἀλλ’ ὕδατι πῦρ. Ἵνα δὲ μάθῃς ὅτι καὶ ἐν τῷ πα-λαιῷ νόμῳ ὁ παθὼν κρατεῖ μᾶλλον, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ στεφανούμενος, ἐξέτασον αὐτὸ τὸ γινόμενον, καὶ ὄψει πολλὴν αὐτοῦ τὴν προεδρίαν οὖσαν. Ὁ μὲν γὰρ ἄρ-

οὕτω χαλεπὴν ἔδωκε δίκην, τίνα ἕξομεν συγγνώμην ἡμεῖς, καὶ τῆς τυραννίδος ἐκείνης ἀπηλλαγμένοι, καὶ κολακείᾳ τὸ πᾶν διαφθείροντες; Ἵν’ οὖν μὴ καὶ ἡμᾶς καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς προσαπολέσητε, πείσθητε, παρακαλῶ, καὶ μυρίους ἐξεταστὰς καὶ λογιστὰς ἑαυ-τοῖς καταστήσαντες, ἀπαλλάγητε τῆς τῶν ὅρκων ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ’ ὅστις σε ῥαπίσει εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον. α. Ὁρᾷς ὅτι οὐ περὶ ὀφθαλμοῦ τὰ πρότερα ἔλεγεν, ἡνίκα ἐνομοθέτει ὀφθαλμὸν ἐκκόπτειν τὸν σκανδα-λίζοντα, ἀλλὰ περὶ τοῦ διὰ φιλίας βλάπτοντος ἡμᾶς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας ἐμβάλλοντος βάραθρον; Ὁ γὰρ τοσαύτην ἐνταῦθα ποιούμενος τὴν ὑπερβολὴν, καὶ μηδὲ ἑτέρου ἐξορύττοντος τὸν ὀφθαλμὸν ἐπιτρέ-πων ἐκκόψαι τὸν ἐκείνου, πῶς ἂν τὸν ἑαυτοῦ ἐκκό-πτειν ἐνομοθέτησεν; Εἰ δέ τις τοῦ παλαιοῦ κατηγο-ρεῖ νόμου, διὰ τὸ κελεύειν οὕτως ἀμύνεσθαι, σφό-δρα μοι δοκεῖ σοφίας νομοθέτῃ πρεπούσης ἄπειρος εἶναι, καὶ καιρῶν δύναμιν ἀγνοεῖν, καὶ συγκαταβά-σεως κέρδος. Ἂν γὰρ ἐννοήσῃ τίνες ἦσαν οἱ ταῦτα ἀκούοντες, καὶ πῶς διακείμενοι, καὶ πότε τὴν νομοθεσίαν ἐδέξαντο ταύτην, σφόδρα ἀποδέξεται τοῦ νομοθέτου τὴν σοφίαν, καὶ ὄψεται ὅτι εἷς καὶ ὁ αὐ-τὸς ὁ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα νομοθετήσας ἐστὶ, καὶ σφόδρα χρησίμως ἑκάτερα καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος γράψας καιροῦ. Καὶ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν τὰ ὑψηλὰ ταῦτα καὶ ὑπέρογκα εἰσήγαγε παραγγέλματα, οὔτ’ ἂν ταῦτα ἐδέξατο, οὔτε ἐκεῖνα· νυνὶ δὲ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι ἑκάτερα διαθεὶς, τὴν οἰκουμένην δι’ ἀμ-φοτέρων κατώρθωσεν ἅπασαν. Ἄλλως δὲ καὶ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλ-μοὺς, ἀλλ’ ἵνα παρ’ ἑαυτοῖς τὰς χεῖρας κατέχωμεν. Ἡ γὰρ ἀπειλὴ τοῦ παθεῖν τὴν ἐπὶ τὸ δρᾶσαι ὁρμὴν διεκώλυσε. Καὶ οὕτω δὴ πολλὴν ἠρέμα ὑποσπείρει τὴν φιλοσοφίαν, ὅπου γε παθόντα τοῖς ἴσοις ἀμύνε-σθαι κελεύει· καίτοιγε μείζονος κολάσεως ἄξιος ἦν ὁ τῆς παρανομίας ταύτης κατάρξας, καὶ τοῦτο ὁ τοῦ δικαίου λόγος ἀπαιτεῖ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ φιλανθρω-πίαν ἐβούλετο κεράσαι τῷ δικαίῳ, τὸν μείζονα πλημ-μελήσαντα ἐλάττονι τῆς ἀξίας καταδικάζει τιμωρίᾳ, παιδεύων καὶ ἐν τῷ πάσχειν πολλὴν ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐπιείκειαν. Εἰπὼν τοίνυν τὸν παλαιὸν νόμον, καὶ ἀναγνοὺς αὐτὸν ἅπαντα, δείκνυσι πάλιν οὐ τὸν ἀδελ-φὸν ὄντα τὸν ταῦτα ἐργασάμενον, ἀλλὰ τὸν πονηρόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ. Οὐκ εἶπε, Μὴ ἀντιστῆναι τῷ ἀδελφῷ, ἀλλὰ, Τῷ πονηρῷ· δεικνὺς ὅτι ἐκείνου κινοῦντος ταῦτα τολμᾶται, καὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς ὀργῆς τῆς πρὸς τὸν πεποιηκότα χαλῶν καὶ ὑποτε-μνόμενος, τῷ τὴν αἰτίαν ἐφ’ ἕτερον μεταθεῖ-ναι. Τί οὖν; οὐ χρὴ ἡμᾶς ἀνθίστασθαι τῷ πονηρῷ· φησί. Δεῖ μὲν, οὐ τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ· ἀλλ’ ὡς αὐ-τὸς ἐπέταξε, τῷ παρέχειν ἑαυτὸν πάσχειν κακῶς· οὕτω γὰρ αὐτοῦ περιέσῃ. Οὐδὲ γὰρ πυρὶ σβέννυται πῦρ, ἀλλ’ ὕδατι πῦρ. Ἵνα δὲ μάθῃς ὅτι καὶ ἐν τῷ πα-λαιῷ νόμῳ ὁ παθὼν κρατεῖ μᾶλλον, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ στεφανούμενος, ἐξέτασον αὐτὸ τὸ γινόμενον, καὶ ὄψει πολλὴν αὐτοῦ τὴν προεδρίαν οὖσαν. Ὁ μὲν γὰρ ἄρ-

οὕτω χαλεπὴν ἔδωκε δίκην, τίνα ἕξομεν συγγνώμην ἡμεῖς, καὶ τῆς τυραννίδος ἐκείνης ἀπηλλαγμένοι, καὶ κολακείᾳ τὸ πᾶν διαφθείροντες; Ἵν’ οὖν μὴ καὶ ἡμᾶς καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς προσαπολέσητε, πείσθητε, παρακαλῶ, καὶ μυρίους ἐξεταστὰς καὶ λογιστὰς ἑαυ-τοῖς καταστήσαντες, ἀπαλλάγητε τῆς τῶν ὅρκων ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ’ ὅστις σε ῥαπίσει εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον. α. Ὁρᾷς ὅτι οὐ περὶ ὀφθαλμοῦ τὰ πρότερα ἔλεγεν, ἡνίκα ἐνομοθέτει ὀφθαλμὸν ἐκκόπτειν τὸν σκανδα-λίζοντα, ἀλλὰ περὶ τοῦ διὰ φιλίας βλάπτοντος ἡμᾶς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας ἐμβάλλοντος βάραθρον; Ὁ γὰρ τοσαύτην ἐνταῦθα ποιούμενος τὴν ὑπερβολὴν, καὶ μηδὲ ἑτέρου ἐξορύττοντος τὸν ὀφθαλμὸν ἐπιτρέ-πων ἐκκόψαι τὸν ἐκείνου, πῶς ἂν τὸν ἑαυτοῦ ἐκκό-πτειν ἐνομοθέτησεν; Εἰ δέ τις τοῦ παλαιοῦ κατηγο-ρεῖ νόμου, διὰ τὸ κελεύειν οὕτως ἀμύνεσθαι, σφό-δρα μοι δοκεῖ σοφίας νομοθέτῃ πρεπούσης ἄπειρος εἶναι, καὶ καιρῶν δύναμιν ἀγνοεῖν, καὶ συγκαταβά-σεως κέρδος. Ἂν γὰρ ἐννοήσῃ τίνες ἦσαν οἱ ταῦτα ἀκούοντες, καὶ πῶς διακείμενοι, καὶ πότε τὴν νομοθεσίαν ἐδέξαντο ταύτην, σφόδρα ἀποδέξεται τοῦ νομοθέτου τὴν σοφίαν, καὶ ὄψεται ὅτι εἷς καὶ ὁ αὐ-τὸς ὁ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα νομοθετήσας ἐστὶ, καὶ σφόδρα χρησίμως ἑκάτερα καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος γράψας καιροῦ. Καὶ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν τὰ ὑψηλὰ ταῦτα καὶ ὑπέρογκα εἰσήγαγε παραγγέλματα, οὔτ’ ἂν ταῦτα ἐδέξατο, οὔτε ἐκεῖνα· νυνὶ δὲ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι ἑκάτερα διαθεὶς, τὴν οἰκουμένην δι’ ἀμ-φοτέρων κατώρθωσεν ἅπασαν. Ἄλλως δὲ καὶ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλ-μοὺς, ἀλλ’ ἵνα παρ’ ἑαυτοῖς τὰς χεῖρας κατέχωμεν. Ἡ γὰρ ἀπειλὴ τοῦ παθεῖν τὴν ἐπὶ τὸ δρᾶσαι ὁρμὴν διεκώλυσε. Καὶ οὕτω δὴ πολλὴν ἠρέμα ὑποσπείρει τὴν φιλοσοφίαν, ὅπου γε παθόντα τοῖς ἴσοις ἀμύνε-σθαι κελεύει· καίτοιγε μείζονος κολάσεως ἄξιος ἦν ὁ τῆς παρανομίας ταύτης κατάρξας, καὶ τοῦτο ὁ τοῦ δικαίου λόγος ἀπαιτεῖ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ φιλανθρω-πίαν ἐβούλετο κεράσαι τῷ δικαίῳ, τὸν μείζονα πλημ-μελήσαντα ἐλάττονι τῆς ἀξίας καταδικάζει τιμωρίᾳ, παιδεύων καὶ ἐν τῷ πάσχειν πολλὴν ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐπιείκειαν. Εἰπὼν τοίνυν τὸν παλαιὸν νόμον, καὶ ἀναγνοὺς αὐτὸν ἅπαντα, δείκνυσι πάλιν οὐ τὸν ἀδελ-φὸν ὄντα τὸν ταῦτα ἐργασάμενον, ἀλλὰ τὸν πονηρόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ. Οὐκ εἶπε, Μὴ ἀντιστῆναι τῷ ἀδελφῷ, ἀλλὰ, Τῷ πονηρῷ· δεικνὺς ὅτι ἐκείνου κινοῦντος ταῦτα τολμᾶται, καὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς ὀργῆς τῆς πρὸς τὸν πεποιηκότα χαλῶν καὶ ὑποτε-μνόμενος, τῷ τὴν αἰτίαν ἐφ’ ἕτερον μεταθεῖ-ναι. Τί οὖν; οὐ χρὴ ἡμᾶς ἀνθίστασθαι τῷ πονηρῷ· φησί. Δεῖ μὲν, οὐ τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ· ἀλλ’ ὡς αὐ-τὸς ἐπέταξε, τῷ παρέχειν ἑαυτὸν πάσχειν κακῶς· οὕτω γὰρ αὐτοῦ περιέσῃ. Οὐδὲ γὰρ πυρὶ σβέννυται πῦρ, ἀλλ’ ὕδατι πῦρ. Ἵνα δὲ μάθῃς ὅτι καὶ ἐν τῷ πα-λαιῷ νόμῳ ὁ παθὼν κρατεῖ μᾶλλον, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ στεφανούμενος, ἐξέτασον αὐτὸ τὸ γινόμενον, καὶ ὄψει πολλὴν αὐτοῦ τὴν προεδρίαν οὖσαν. Ὁ μὲν γὰρ ἄρ-

οὕτω χαλεπὴν ἔδωκε δίκην, τίνα ἕξομεν συγγνώμην ἡμεῖς, καὶ τῆς τυραννίδος ἐκείνης ἀπηλλαγμένοι, καὶ κολακείᾳ τὸ πᾶν διαφθείροντες; Ἵν’ οὖν μὴ καὶ ἡμᾶς καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς προσαπολέσητε, πείσθητε, παρακαλῶ, καὶ μυρίους ἐξεταστὰς καὶ λογιστὰς ἑαυ-τοῖς καταστήσαντες, ἀπαλλάγητε τῆς τῶν ὅρκων ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ’ ὅστις σε ῥαπίσει εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον. α. Ὁρᾷς ὅτι οὐ περὶ ὀφθαλμοῦ τὰ πρότερα ἔλεγεν, ἡνίκα ἐνομοθέτει ὀφθαλμὸν ἐκκόπτειν τὸν σκανδα-λίζοντα, ἀλλὰ περὶ τοῦ διὰ φιλίας βλάπτοντος ἡμᾶς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας ἐμβάλλοντος βάραθρον; Ὁ γὰρ τοσαύτην ἐνταῦθα ποιούμενος τὴν ὑπερβολὴν, καὶ μηδὲ ἑτέρου ἐξορύττοντος τὸν ὀφθαλμὸν ἐπιτρέ-πων ἐκκόψαι τὸν ἐκείνου, πῶς ἂν τὸν ἑαυτοῦ ἐκκό-πτειν ἐνομοθέτησεν; Εἰ δέ τις τοῦ παλαιοῦ κατηγο-ρεῖ νόμου, διὰ τὸ κελεύειν οὕτως ἀμύνεσθαι, σφό-δρα μοι δοκεῖ σοφίας νομοθέτῃ πρεπούσης ἄπειρος εἶναι, καὶ καιρῶν δύναμιν ἀγνοεῖν, καὶ συγκαταβά-σεως κέρδος. Ἂν γὰρ ἐννοήσῃ τίνες ἦσαν οἱ ταῦτα ἀκούοντες, καὶ πῶς διακείμενοι, καὶ πότε τὴν νομοθεσίαν ἐδέξαντο ταύτην, σφόδρα ἀποδέξεται τοῦ νομοθέτου τὴν σοφίαν, καὶ ὄψεται ὅτι εἷς καὶ ὁ αὐ-τὸς ὁ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα νομοθετήσας ἐστὶ, καὶ σφόδρα χρησίμως ἑκάτερα καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος γράψας καιροῦ. Καὶ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν τὰ ὑψηλὰ ταῦτα καὶ ὑπέρογκα εἰσήγαγε παραγγέλματα, οὔτ’ ἂν ταῦτα ἐδέξατο, οὔτε ἐκεῖνα· νυνὶ δὲ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι ἑκάτερα διαθεὶς, τὴν οἰκουμένην δι’ ἀμ-φοτέρων κατώρθωσεν ἅπασαν. Ἄλλως δὲ καὶ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλ-μοὺς, ἀλλ’ ἵνα παρ’ ἑαυτοῖς τὰς χεῖρας κατέχωμεν. Ἡ γὰρ ἀπειλὴ τοῦ παθεῖν τὴν ἐπὶ τὸ δρᾶσαι ὁρμὴν διεκώλυσε. Καὶ οὕτω δὴ πολλὴν ἠρέμα ὑποσπείρει τὴν φιλοσοφίαν, ὅπου γε παθόντα τοῖς ἴσοις ἀμύνε-σθαι κελεύει· καίτοιγε μείζονος κολάσεως ἄξιος ἦν ὁ τῆς παρανομίας ταύτης κατάρξας, καὶ τοῦτο ὁ τοῦ δικαίου λόγος ἀπαιτεῖ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ φιλανθρω-πίαν ἐβούλετο κεράσαι τῷ δικαίῳ, τὸν μείζονα πλημ-μελήσαντα ἐλάττονι τῆς ἀξίας καταδικάζει τιμωρίᾳ, παιδεύων καὶ ἐν τῷ πάσχειν πολλὴν ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐπιείκειαν. Εἰπὼν τοίνυν τὸν παλαιὸν νόμον, καὶ ἀναγνοὺς αὐτὸν ἅπαντα, δείκνυσι πάλιν οὐ τὸν ἀδελ-φὸν ὄντα τὸν ταῦτα ἐργασάμενον, ἀλλὰ τὸν πονηρόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ. Οὐκ εἶπε, Μὴ ἀντιστῆναι τῷ ἀδελφῷ, ἀλλὰ, Τῷ πονηρῷ· δεικνὺς ὅτι ἐκείνου κινοῦντος ταῦτα τολμᾶται, καὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς ὀργῆς τῆς πρὸς τὸν πεποιηκότα χαλῶν καὶ ὑποτε-μνόμενος, τῷ τὴν αἰτίαν ἐφ’ ἕτερον μεταθεῖ-ναι. Τί οὖν; οὐ χρὴ ἡμᾶς ἀνθίστασθαι τῷ πονηρῷ· φησί. Δεῖ μὲν, οὐ τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ· ἀλλ’ ὡς αὐ-τὸς ἐπέταξε, τῷ παρέχειν ἑαυτὸν πάσχειν κακῶς· οὕτω γὰρ αὐτοῦ περιέσῃ. Οὐδὲ γὰρ πυρὶ σβέννυται πῦρ, ἀλλ’ ὕδατι πῦρ. Ἵνα δὲ μάθῃς ὅτι καὶ ἐν τῷ πα-λαιῷ νόμῳ ὁ παθὼν κρατεῖ μᾶλλον, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ στεφανούμενος, ἐξέτασον αὐτὸ τὸ γινόμενον, καὶ ὄψει πολλὴν αὐτοῦ τὴν προεδρίαν οὖσαν. Ὁ μὲν γὰρ ἄρ-

οὕτω χαλεπὴν ἔδωκε δίκην, τίνα ἕξομεν συγγνώμην ἡμεῖς, καὶ τῆς τυραννίδος ἐκείνης ἀπηλλαγμένοι, καὶ κολακείᾳ τὸ πᾶν διαφθείροντες; Ἵν’ οὖν μὴ καὶ ἡμᾶς καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς προσαπολέσητε, πείσθητε, παρακαλῶ, καὶ μυρίους ἐξεταστὰς καὶ λογιστὰς ἑαυ-τοῖς καταστήσαντες, ἀπαλλάγητε τῆς τῶν ὅρκων ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ’ ὅστις σε ῥαπίσει εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον. α. Ὁρᾷς ὅτι οὐ περὶ ὀφθαλμοῦ τὰ πρότερα ἔλεγεν, ἡνίκα ἐνομοθέτει ὀφθαλμὸν ἐκκόπτειν τὸν σκανδα-λίζοντα, ἀλλὰ περὶ τοῦ διὰ φιλίας βλάπτοντος ἡμᾶς, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας ἐμβάλλοντος βάραθρον; Ὁ γὰρ τοσαύτην ἐνταῦθα ποιούμενος τὴν ὑπερβολὴν, καὶ μηδὲ ἑτέρου ἐξορύττοντος τὸν ὀφθαλμὸν ἐπιτρέ-πων ἐκκόψαι τὸν ἐκείνου, πῶς ἂν τὸν ἑαυτοῦ ἐκκό-πτειν ἐνομοθέτησεν; Εἰ δέ τις τοῦ παλαιοῦ κατηγο-ρεῖ νόμου, διὰ τὸ κελεύειν οὕτως ἀμύνεσθαι, σφό-δρα μοι δοκεῖ σοφίας νομοθέτῃ πρεπούσης ἄπειρος εἶναι, καὶ καιρῶν δύναμιν ἀγνοεῖν, καὶ συγκαταβά-σεως κέρδος. Ἂν γὰρ ἐννοήσῃ τίνες ἦσαν οἱ ταῦτα ἀκούοντες, καὶ πῶς διακείμενοι, καὶ πότε τὴν νομοθεσίαν ἐδέξαντο ταύτην, σφόδρα ἀποδέξεται τοῦ νομοθέτου τὴν σοφίαν, καὶ ὄψεται ὅτι εἷς καὶ ὁ αὐ-τὸς ὁ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα νομοθετήσας ἐστὶ, καὶ σφόδρα χρησίμως ἑκάτερα καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος γράψας καιροῦ. Καὶ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν τὰ ὑψηλὰ ταῦτα καὶ ὑπέρογκα εἰσήγαγε παραγγέλματα, οὔτ’ ἂν ταῦτα ἐδέξατο, οὔτε ἐκεῖνα· νυνὶ δὲ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι ἑκάτερα διαθεὶς, τὴν οἰκουμένην δι’ ἀμ-φοτέρων κατώρθωσεν ἅπασαν. Ἄλλως δὲ καὶ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλ-μοὺς, ἀλλ’ ἵνα παρ’ ἑαυτοῖς τὰς χεῖρας κατέχωμεν. Ἡ γὰρ ἀπειλὴ τοῦ παθεῖν τὴν ἐπὶ τὸ δρᾶσαι ὁρμὴν διεκώλυσε. Καὶ οὕτω δὴ πολλὴν ἠρέμα ὑποσπείρει τὴν φιλοσοφίαν, ὅπου γε παθόντα τοῖς ἴσοις ἀμύνε-σθαι κελεύει· καίτοιγε μείζονος κολάσεως ἄξιος ἦν ὁ τῆς παρανομίας ταύτης κατάρξας, καὶ τοῦτο ὁ τοῦ δικαίου λόγος ἀπαιτεῖ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ φιλανθρω-πίαν ἐβούλετο κεράσαι τῷ δικαίῳ, τὸν μείζονα πλημ-μελήσαντα ἐλάττονι τῆς ἀξίας καταδικάζει τιμωρίᾳ, παιδεύων καὶ ἐν τῷ πάσχειν πολλὴν ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐπιείκειαν. Εἰπὼν τοίνυν τὸν παλαιὸν νόμον, καὶ ἀναγνοὺς αὐτὸν ἅπαντα, δείκνυσι πάλιν οὐ τὸν ἀδελ-φὸν ὄντα τὸν ταῦτα ἐργασάμενον, ἀλλὰ τὸν πονηρόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ. Οὐκ εἶπε, Μὴ ἀντιστῆναι τῷ ἀδελφῷ, ἀλλὰ, Τῷ πονηρῷ· δεικνὺς ὅτι ἐκείνου κινοῦντος ταῦτα τολμᾶται, καὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς ὀργῆς τῆς πρὸς τὸν πεποιηκότα χαλῶν καὶ ὑποτε-μνόμενος, τῷ τὴν αἰτίαν ἐφ’ ἕτερον μεταθεῖ-ναι. Τί οὖν; οὐ χρὴ ἡμᾶς ἀνθίστασθαι τῷ πονηρῷ· φησί. Δεῖ μὲν, οὐ τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ· ἀλλ’ ὡς αὐ-τὸς ἐπέταξε, τῷ παρέχειν ἑαυτὸν πάσχειν κακῶς· οὕτω γὰρ αὐτοῦ περιέσῃ. Οὐδὲ γὰρ πυρὶ σβέννυται πῦρ, ἀλλ’ ὕδατι πῦρ. Ἵνα δὲ μάθῃς ὅτι καὶ ἐν τῷ πα-λαιῷ νόμῳ ὁ παθὼν κρατεῖ μᾶλλον, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ στεφανούμενος, ἐξέτασον αὐτὸ τὸ γινόμενον, καὶ ὄψει πολλὴν αὐτοῦ τὴν προεδρίαν οὖσαν. Ὁ μὲν γὰρ ἄρ-

377 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΒ'. Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ ἠκολούθησαν δύο τυφλοὶ κράζοντες,καὶ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ. Καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοὶ, καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ιησούς: «Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;, Λέγουσιν αὐτῷ· « Ναί, Κύριε. . Τότε ήψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων· · Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. » Καὶ ἀνεῴχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφ θαλμοί. " α'. Τί δήποτε παρέλκει αὐτοὺς κράζοντας; Πάλιν ἐνταῦ- θα παιδεύων ἡμᾶς τὴν παρὰ τῶν πολλῶν διωθεῖσθαι δό- ξαν. Ἐπειδὴ γὰρ πλησίον ἦν ἡ οἰκία, ἄγει αὐτοὺς ἐκεῖ κατ' ιδίαν θεραπεύσων. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ παρ. ήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη τῶν Ἰουδαίων κατηγορία, ὅταν οὗτοι μέν, τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῖς ἐκκε- κομμένων, ἐξ ἀκοῆς μόνης τὴν πίστιν δέχωνται· ἐκεῖνοι δὲ θεωροῦντες τὰ θαύματα, καὶ τὴν ὄψιν μαρτυροῦσαν τοῖς γινομένοις ἔχοντες, τἀναντία πάντα ποιῶσιν. "Ορα δὲ αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν, καὶ ἀπὸ τῆς κραυγῆς, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς οὐ ἐντεύξεως. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσῆλ- θον, ἀλλὰ μεγάλα το βοῶντες, καὶ οὐδὲν ἕτερον ἀλλ᾽ ἢ Ελεον 71 προβαλλόμενοι. Υἱὸν δὲ Δαυΐδ ἐκάλουν, ἐπειδὴ τὸ ὄνομα τιμῆς ἐδόκει εἶναι. Πολλαχοῦ γοῦν καὶ οἱ προ- φῆται τοὺς βασιλέας, οὓς ἐβούλοντο τιμὴν καὶ μεγάλους ἀποφαίνειν, οὕτως ἐκάλουν. Καὶ ἀγαγὼν αὐτοὺς [565] εἰς τὴν οἰκίαν ", δευτέραν ἐρώτησιν προσάγει. Πολλαχοῦ γὰρ ἐσπούδακεν τ ἱκετευόμενος ἰᾶσθαι, ἵνα μή τις νομίσῃ διὰ φιλοτιμίαν αὐτὸν τοῖς θαύμασι τούτοις ἐπιπηδᾷν· καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ δείξῃ, ὅτι καὶ ἄξιοι ἦσαν θεραπείας· καὶ ἵνα μή τις λέγῃ, ὅτι Εἰ ἐλέῳ το μόνον ἔσωζε, πάντας σώζεσθαι ἔδει. Εχει γάρ τινα καὶ ἡ φιλ- ανθρωπία λόγον, τὸν ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν σωζομένων. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον τὴν πίστιν αὐτοὺς ἀπαιτεῖ, ἀλλ' ἐπειδὴ εἶπον υἱὸν το Δαυΐδ, ἀνάγων αὐτοὺς ἐπὶ τὸ ὑψη λότερον, καὶ παιδεύων, & χρή, περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, φησί. Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Οὐκ εἶ πεν, ὅτι Πιστεύετε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέ ρα μου, ὅτι " δύναμαι εὔξασθαι, ἀλλ', Ὅτι ἐγὼ δύνα- μαι τοῦτο ποιῆσαι. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Ναί, Κύριε. Οὐκέτι Δαυτό υἱὸν αὐτὸν καλοῦσιν, ἀλλ᾽ ὑψηλότερον ἀνίπτανται, καὶ τὴν δεσποτείαν ὁμολογοῦσι. Και τότε λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἐπιτίθησι τὴν χεῖρα, λέγων· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τὴν πίστιν αὐτ τῶν ῥωννύς, καὶ δεικνὺς μεριστὰς ὄντας τοῦ κατορθώ ματος, καὶ μαρτυρῶν ὅτι οὐ κολακείας τὰ ῥήματα ἦν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ᾿Ανοιχθήτωσαν ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, ἀλλὰ, Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν· ὅ πολλοῖς τῶν προσελθόντων λέγει, πρὸ τῆς τῶν σωμάτων ἰατρείας τὴν ἐν τῇ ψυχῇ πίστιν προανακηρύξαι σπεύδων, ὥστε καὶ ἐκείνους εὐδοκιμωτέρους ποιῆσαι, καὶ ἑτέρους σπουδαιο- τέρους κατασκευάσαι. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικοῦ· καὶ γὰρ πρὸ τοῦ σφίγξαι τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν κειμένην ἀνίστησι, λέγων· Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ τὸ κοράσιον δὲ ἀναστήσας κατέσχε, καὶ διὰ τῆς τραπέζης ἐδίδαξεν αὐτὴν τὸν εὐεργέτην· καὶ ἐπὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὁμοίως ἐποίησε, τῇ πίστει τὸ πᾶν ἐπιτρέψας· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἀπαλλάττων τοῦ χειμῶνος τῆς θαλάσσης, τῆς ὀλιγοπιστίας πρῶτον ἀπήλλαττεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα· ᾔδει μὲν καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων φωνῆς αὐτὸς τὰ ἀπόρρητα της διανοίας ἵνα δὲ καὶ ἑτέρους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον ἀγάγῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις καταδήλους αὐτοὺς ποιεῖ, διὰ τοῦ τέλους τῆς ἱε τρείας τὴν κρυπτομένην αὐτῶν πίστιν ἀνακηρύττων. Εἶτα μετὰ τὴν ἰατρείαν κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ οὐχ ἁπλῶς κελεύει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρίτης τος. Ενεβριμήσατο γὰρ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, φησὶ, λέ γων· 'Οράτε, μηδεὶς γινωσκέτω. Οἱ δὲ ἐξελθόντες, διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ. Οὐ μήν ένα ἔσχοντο ἐκεῖνοι, ἀλλ' ἐγένοντο κήρυκες καὶ εὐαγγελισταί καὶ κελευόμενοι κρύπτειν τὸ γεγενημένον, ούκ έχο ἔσχοντο. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φαίνεται λέγων· "Απελθε, καὶ διηγοῦ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ· οὐκ ἔστιν ἐναντίον ἐκεῖνο τούτῳ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμβαίνον. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς αὐτοὺς μὲν περὶ ἑαυτῶν μηδὲν λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους ἡμᾶς ἐγκωμιάζειν κωλύειν· εἰ δὲ εἰς τὸν Θεὸν ἡ δόξα ἀναφέροιτο, [366] μή μόνον μὴ κωλύειν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτάττειν τοῦτο ποιεῖν. Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, φησίν, ἰδοὺ 18. προσήνεγκαν αὐτῷ ἀνθρωπον κωφόν, δαιμονιζόμενον. Οὐ γὰρ τῆς φύσεως ἦν τὸ πάθος, ἀλλὰ τοῦ δαίμονος ἡ ἐπιβουλή· διὸ καὶ ἑτέρων δεῖται τῶν προσαγόντων. Οὐδὲ γὰρ δι' ἑαυτοῦ παρα λέσαι ἡδύνατο, ἄφωνος ὤν, οὐδὲ ἑτέρους ἱκετεύσαι, τοῦ δαίμονος δήσαντος τὴν γλώτταν, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς γλώττης πεδήσαντος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἀπαιτεῖ πίστιναύ τὸν, ἀλλ᾽ εὐθέως διορθοῦται τὸ νόσημα. Εκβληθέντος γὰρ τοῦ δαίμονος 85, φησίν, ἐλάλησεν ὁ κωφός. Οἱ δὲ ὄχλοι ἐθαύμασαν, λέγοντες· Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ. "Ο δή μάλιστα ηνία τους Φαρισαίως, ὅτι πάντων αὐτὸν προϋτίθεσαν, οὐ τῶν τότε ὄντων, ἀλλά καὶ τῶν πώποτε γενομένων ἐθεράπευεν, ἀλλ᾽ ὅτι ῥᾳδίως, καὶ ταχέως, καὶ ἄπειρα νοσήματα, καὶ ἀνιάτως ἔχοντα. Καὶ ὁ μὲν δῆμος εἶτως. β'. Οἱ Φαρισαῖοι δὲ τοὐναντίον ἅπαν ε'. Οὐ γὰρ μόνη διαβάλλουσι τὰ γεγενημένα, ἀλλὰ καὶ ἐναντία λέγοντες ἑαυτοῖς οὐκ αἰσχύνονται. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία. Τι γάρ φασιν; Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Μάλιστα μὲν γὰρ, δ καὶ προϊών φησιν, ἀμήχανον δαίμονα εκβάλο λειν δαίμονα· τὰ γὰρ ἑαυτοῦ συγκροτείν είωθεν, οὐ κατα- λύειν 88 ἐκεῖνος. Αὐτὸς δὲ οὐχὶ δαίμονας ἐξέβαλε μόνον, ἀλλὰ καὶ λεπρούς ἐκάθηρε, καὶ νεκρούς ήγειρε, καὶ θάλατταν ἐχαλίνου, καὶ ἁμαρτήματα ἔλυε, καὶ βασι λείαν ἐκήρυττε, καὶ τῷ Πατρὶ προσῆγεν· ἅπερ οὔτ' ἂν ἔλοιτό ποτε δαίμων, οὔτ᾽ ἂν δυνηθείη ποτὲ ἐργάσασθαι, Οἱ γὰρ δαίμονες εἰδώλοις προσάγουσι, καὶ Θεοῦ ἀπὸ ἀγουσι, καὶ τῇ μελλούσῃ ζωῇ ἀπιστεῖν πείθουσιν. Ο δαίο μων ὑβριζόμενος οὐκ εὐεργετεί, ὅπου γε καὶ μὴ ὑβριζό μενος βλάπτει τοὺς θεραπεύοντας αὐτὸν καὶ τιμώντας. Αὐτὸς δὲ τοὐναντίων ποιεῖ· μετὰ γὰρ τὰς ὕβρεις ταύτας καὶ τὰς λοιδορίας, Περιήγε, φησί, τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Καὶ οὐ μόνον αὐτοὺς οὐκ ἐκόλασεν ἀναισθητοῦντας, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλῶς ἐπετίμησεν· ὁμοῦ τε τὴν πραότητα ἐπιδεικνύμε νος, καὶ ταύτῃ ἐν τὴν κακηγορίαν ἐλέγχων ὁμοῦ τε βου λόμενος διὰ τῶν ἑξῆς σημείων πλείονα παρασχεῖν τὴν 47 ἠκολούθησαν] add. αὐτῷ Α. 2 Mosqq. σε Ελθόντι δὲ αὐτῷ et p. p. οἱ δύο τυφλοί Eud. σε ἀπ' αὐτῆς τῆς] ἀπὸ τῆς Β. Γ. * μεγάλα μέγα C. D. F. καὶ μέγα Β. Ελεον] Sic codd. et Gr. τὸ ἐλέησον Edd. " εἰς τὴν οἰκίαν οιη. Β. Γ. ἐσπούδαζεν Edd. * ἵνα] add. και Ε. p. p. ὅτι δὴ ἄξιοι idem. το ελεών Ellil. ὅτι] ἢ ὅτι Α. et sic tacite ed. Ben. ὅτι οὐ δύναμαι hic et paulo ante E. 78.60 Αὐτῶν. . . ἰδου] Τούτων ἀπελθόν των Ελά. σε δαιμονίου Α. F. Ep. cum 4 Mosqq. Μox ἐθαύμαζον Εill. σ' ἅπαν deest in meis; sed tuetur Ep. " Sic Ep. et codd. οὐκ ἀναλύει» Edd. ταύτην codices cum Arm. et hac ratione illorum maledicentiam redarguens Ge. 77 71 86 P. γεγενημένων ει Ε. F. ἐθεράπευσεν Edd. ρ. ρ. κατηγορίαν 88. προβτίθεσαν δ, οὐχ ὅτι

377 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΒ'. Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ ἠκολούθησαν δύο τυφλοὶ κράζοντες,καὶ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ. Καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοὶ, καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ιησούς: «Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;, Λέγουσιν αὐτῷ· « Ναί, Κύριε. . Τότε ήψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων· · Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. » Καὶ ἀνεῴχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφ θαλμοί. " α'. Τί δήποτε παρέλκει αὐτοὺς κράζοντας; Πάλιν ἐνταῦ- θα παιδεύων ἡμᾶς τὴν παρὰ τῶν πολλῶν διωθεῖσθαι δό- ξαν. Ἐπειδὴ γὰρ πλησίον ἦν ἡ οἰκία, ἄγει αὐτοὺς ἐκεῖ κατ' ιδίαν θεραπεύσων. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ παρ. ήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη τῶν Ἰουδαίων κατηγορία, ὅταν οὗτοι μέν, τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῖς ἐκκε- κομμένων, ἐξ ἀκοῆς μόνης τὴν πίστιν δέχωνται· ἐκεῖνοι δὲ θεωροῦντες τὰ θαύματα, καὶ τὴν ὄψιν μαρτυροῦσαν τοῖς γινομένοις ἔχοντες, τἀναντία πάντα ποιῶσιν. "Ορα δὲ αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν, καὶ ἀπὸ τῆς κραυγῆς, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς οὐ ἐντεύξεως. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσῆλ- θον, ἀλλὰ μεγάλα το βοῶντες, καὶ οὐδὲν ἕτερον ἀλλ᾽ ἢ Ελεον 71 προβαλλόμενοι. Υἱὸν δὲ Δαυΐδ ἐκάλουν, ἐπειδὴ τὸ ὄνομα τιμῆς ἐδόκει εἶναι. Πολλαχοῦ γοῦν καὶ οἱ προ- φῆται τοὺς βασιλέας, οὓς ἐβούλοντο τιμὴν καὶ μεγάλους ἀποφαίνειν, οὕτως ἐκάλουν. Καὶ ἀγαγὼν αὐτοὺς [565] εἰς τὴν οἰκίαν ", δευτέραν ἐρώτησιν προσάγει. Πολλαχοῦ γὰρ ἐσπούδακεν τ ἱκετευόμενος ἰᾶσθαι, ἵνα μή τις νομίσῃ διὰ φιλοτιμίαν αὐτὸν τοῖς θαύμασι τούτοις ἐπιπηδᾷν· καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ δείξῃ, ὅτι καὶ ἄξιοι ἦσαν θεραπείας· καὶ ἵνα μή τις λέγῃ, ὅτι Εἰ ἐλέῳ το μόνον ἔσωζε, πάντας σώζεσθαι ἔδει. Εχει γάρ τινα καὶ ἡ φιλ- ανθρωπία λόγον, τὸν ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν σωζομένων. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον τὴν πίστιν αὐτοὺς ἀπαιτεῖ, ἀλλ' ἐπειδὴ εἶπον υἱὸν το Δαυΐδ, ἀνάγων αὐτοὺς ἐπὶ τὸ ὑψη λότερον, καὶ παιδεύων, & χρή, περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, φησί. Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Οὐκ εἶ πεν, ὅτι Πιστεύετε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέ ρα μου, ὅτι " δύναμαι εὔξασθαι, ἀλλ', Ὅτι ἐγὼ δύνα- μαι τοῦτο ποιῆσαι. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Ναί, Κύριε. Οὐκέτι Δαυτό υἱὸν αὐτὸν καλοῦσιν, ἀλλ᾽ ὑψηλότερον ἀνίπτανται, καὶ τὴν δεσποτείαν ὁμολογοῦσι. Και τότε λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἐπιτίθησι τὴν χεῖρα, λέγων· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τὴν πίστιν αὐτ τῶν ῥωννύς, καὶ δεικνὺς μεριστὰς ὄντας τοῦ κατορθώ ματος, καὶ μαρτυρῶν ὅτι οὐ κολακείας τὰ ῥήματα ἦν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ᾿Ανοιχθήτωσαν ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, ἀλλὰ, Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν· ὅ πολλοῖς τῶν προσελθόντων λέγει, πρὸ τῆς τῶν σωμάτων ἰατρείας τὴν ἐν τῇ ψυχῇ πίστιν προανακηρύξαι σπεύδων, ὥστε καὶ ἐκείνους εὐδοκιμωτέρους ποιῆσαι, καὶ ἑτέρους σπουδαιο- τέρους κατασκευάσαι. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικοῦ· καὶ γὰρ πρὸ τοῦ σφίγξαι τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν κειμένην ἀνίστησι, λέγων· Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ τὸ κοράσιον δὲ ἀναστήσας κατέσχε, καὶ διὰ τῆς τραπέζης ἐδίδαξεν αὐτὴν τὸν εὐεργέτην· καὶ ἐπὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὁμοίως ἐποίησε, τῇ πίστει τὸ πᾶν ἐπιτρέψας· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἀπαλλάττων τοῦ χειμῶνος τῆς θαλάσσης, τῆς ὀλιγοπιστίας πρῶτον ἀπήλλαττεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα· ᾔδει μὲν καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων φωνῆς αὐτὸς τὰ ἀπόρρητα της διανοίας ἵνα δὲ καὶ ἑτέρους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον ἀγάγῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις καταδήλους αὐτοὺς ποιεῖ, διὰ τοῦ τέλους τῆς ἱε τρείας τὴν κρυπτομένην αὐτῶν πίστιν ἀνακηρύττων. Εἶτα μετὰ τὴν ἰατρείαν κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ οὐχ ἁπλῶς κελεύει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρίτης τος. Ενεβριμήσατο γὰρ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, φησὶ, λέ γων· 'Οράτε, μηδεὶς γινωσκέτω. Οἱ δὲ ἐξελθόντες, διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ. Οὐ μήν ένα ἔσχοντο ἐκεῖνοι, ἀλλ' ἐγένοντο κήρυκες καὶ εὐαγγελισταί καὶ κελευόμενοι κρύπτειν τὸ γεγενημένον, ούκ έχο ἔσχοντο. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φαίνεται λέγων· "Απελθε, καὶ διηγοῦ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ· οὐκ ἔστιν ἐναντίον ἐκεῖνο τούτῳ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμβαίνον. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς αὐτοὺς μὲν περὶ ἑαυτῶν μηδὲν λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους ἡμᾶς ἐγκωμιάζειν κωλύειν· εἰ δὲ εἰς τὸν Θεὸν ἡ δόξα ἀναφέροιτο, [366] μή μόνον μὴ κωλύειν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτάττειν τοῦτο ποιεῖν. Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, φησίν, ἰδοὺ 18. προσήνεγκαν αὐτῷ ἀνθρωπον κωφόν, δαιμονιζόμενον. Οὐ γὰρ τῆς φύσεως ἦν τὸ πάθος, ἀλλὰ τοῦ δαίμονος ἡ ἐπιβουλή· διὸ καὶ ἑτέρων δεῖται τῶν προσαγόντων. Οὐδὲ γὰρ δι' ἑαυτοῦ παρα λέσαι ἡδύνατο, ἄφωνος ὤν, οὐδὲ ἑτέρους ἱκετεύσαι, τοῦ δαίμονος δήσαντος τὴν γλώτταν, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς γλώττης πεδήσαντος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἀπαιτεῖ πίστιναύ τὸν, ἀλλ᾽ εὐθέως διορθοῦται τὸ νόσημα. Εκβληθέντος γὰρ τοῦ δαίμονος 85, φησίν, ἐλάλησεν ὁ κωφός. Οἱ δὲ ὄχλοι ἐθαύμασαν, λέγοντες· Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ. "Ο δή μάλιστα ηνία τους Φαρισαίως, ὅτι πάντων αὐτὸν προϋτίθεσαν, οὐ τῶν τότε ὄντων, ἀλλά καὶ τῶν πώποτε γενομένων ἐθεράπευεν, ἀλλ᾽ ὅτι ῥᾳδίως, καὶ ταχέως, καὶ ἄπειρα νοσήματα, καὶ ἀνιάτως ἔχοντα. Καὶ ὁ μὲν δῆμος εἶτως. β'. Οἱ Φαρισαῖοι δὲ τοὐναντίον ἅπαν ε'. Οὐ γὰρ μόνη διαβάλλουσι τὰ γεγενημένα, ἀλλὰ καὶ ἐναντία λέγοντες ἑαυτοῖς οὐκ αἰσχύνονται. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία. Τι γάρ φασιν; Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Μάλιστα μὲν γὰρ, δ καὶ προϊών φησιν, ἀμήχανον δαίμονα εκβάλο λειν δαίμονα· τὰ γὰρ ἑαυτοῦ συγκροτείν είωθεν, οὐ κατα- λύειν 88 ἐκεῖνος. Αὐτὸς δὲ οὐχὶ δαίμονας ἐξέβαλε μόνον, ἀλλὰ καὶ λεπρούς ἐκάθηρε, καὶ νεκρούς ήγειρε, καὶ θάλατταν ἐχαλίνου, καὶ ἁμαρτήματα ἔλυε, καὶ βασι λείαν ἐκήρυττε, καὶ τῷ Πατρὶ προσῆγεν· ἅπερ οὔτ' ἂν ἔλοιτό ποτε δαίμων, οὔτ᾽ ἂν δυνηθείη ποτὲ ἐργάσασθαι, Οἱ γὰρ δαίμονες εἰδώλοις προσάγουσι, καὶ Θεοῦ ἀπὸ ἀγουσι, καὶ τῇ μελλούσῃ ζωῇ ἀπιστεῖν πείθουσιν. Ο δαίο μων ὑβριζόμενος οὐκ εὐεργετεί, ὅπου γε καὶ μὴ ὑβριζό μενος βλάπτει τοὺς θεραπεύοντας αὐτὸν καὶ τιμώντας. Αὐτὸς δὲ τοὐναντίων ποιεῖ· μετὰ γὰρ τὰς ὕβρεις ταύτας καὶ τὰς λοιδορίας, Περιήγε, φησί, τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Καὶ οὐ μόνον αὐτοὺς οὐκ ἐκόλασεν ἀναισθητοῦντας, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλῶς ἐπετίμησεν· ὁμοῦ τε τὴν πραότητα ἐπιδεικνύμε νος, καὶ ταύτῃ ἐν τὴν κακηγορίαν ἐλέγχων ὁμοῦ τε βου λόμενος διὰ τῶν ἑξῆς σημείων πλείονα παρασχεῖν τὴν 47 ἠκολούθησαν] add. αὐτῷ Α. 2 Mosqq. σε Ελθόντι δὲ αὐτῷ et p. p. οἱ δύο τυφλοί Eud. σε ἀπ' αὐτῆς τῆς] ἀπὸ τῆς Β. Γ. * μεγάλα μέγα C. D. F. καὶ μέγα Β. Ελεον] Sic codd. et Gr. τὸ ἐλέησον Edd. " εἰς τὴν οἰκίαν οιη. Β. Γ. ἐσπούδαζεν Edd. * ἵνα] add. και Ε. p. p. ὅτι δὴ ἄξιοι idem. το ελεών Ellil. ὅτι] ἢ ὅτι Α. et sic tacite ed. Ben. ὅτι οὐ δύναμαι hic et paulo ante E. 78.60 Αὐτῶν. . . ἰδου] Τούτων ἀπελθόν των Ελά. σε δαιμονίου Α. F. Ep. cum 4 Mosqq. Μox ἐθαύμαζον Εill. σ' ἅπαν deest in meis; sed tuetur Ep. " Sic Ep. et codd. οὐκ ἀναλύει» Edd. ταύτην codices cum Arm. et hac ratione illorum maledicentiam redarguens Ge. 77 71 86 P. γεγενημένων ει Ε. F. ἐθεράπευσεν Edd. ρ. ρ. κατηγορίαν 88. προβτίθεσαν δ, οὐχ ὅτι

377 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΒ'. Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ ἠκολούθησαν δύο τυφλοὶ κράζοντες,καὶ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ. Καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοὶ, καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ιησούς: «Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;, Λέγουσιν αὐτῷ· « Ναί, Κύριε. . Τότε ήψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων· · Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. » Καὶ ἀνεῴχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφ θαλμοί. " α'. Τί δήποτε παρέλκει αὐτοὺς κράζοντας; Πάλιν ἐνταῦ- θα παιδεύων ἡμᾶς τὴν παρὰ τῶν πολλῶν διωθεῖσθαι δό- ξαν. Ἐπειδὴ γὰρ πλησίον ἦν ἡ οἰκία, ἄγει αὐτοὺς ἐκεῖ κατ' ιδίαν θεραπεύσων. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ παρ. ήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη τῶν Ἰουδαίων κατηγορία, ὅταν οὗτοι μέν, τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῖς ἐκκε- κομμένων, ἐξ ἀκοῆς μόνης τὴν πίστιν δέχωνται· ἐκεῖνοι δὲ θεωροῦντες τὰ θαύματα, καὶ τὴν ὄψιν μαρτυροῦσαν τοῖς γινομένοις ἔχοντες, τἀναντία πάντα ποιῶσιν. "Ορα δὲ αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν, καὶ ἀπὸ τῆς κραυγῆς, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς οὐ ἐντεύξεως. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσῆλ- θον, ἀλλὰ μεγάλα το βοῶντες, καὶ οὐδὲν ἕτερον ἀλλ᾽ ἢ Ελεον 71 προβαλλόμενοι. Υἱὸν δὲ Δαυΐδ ἐκάλουν, ἐπειδὴ τὸ ὄνομα τιμῆς ἐδόκει εἶναι. Πολλαχοῦ γοῦν καὶ οἱ προ- φῆται τοὺς βασιλέας, οὓς ἐβούλοντο τιμὴν καὶ μεγάλους ἀποφαίνειν, οὕτως ἐκάλουν. Καὶ ἀγαγὼν αὐτοὺς [565] εἰς τὴν οἰκίαν ", δευτέραν ἐρώτησιν προσάγει. Πολλαχοῦ γὰρ ἐσπούδακεν τ ἱκετευόμενος ἰᾶσθαι, ἵνα μή τις νομίσῃ διὰ φιλοτιμίαν αὐτὸν τοῖς θαύμασι τούτοις ἐπιπηδᾷν· καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ δείξῃ, ὅτι καὶ ἄξιοι ἦσαν θεραπείας· καὶ ἵνα μή τις λέγῃ, ὅτι Εἰ ἐλέῳ το μόνον ἔσωζε, πάντας σώζεσθαι ἔδει. Εχει γάρ τινα καὶ ἡ φιλ- ανθρωπία λόγον, τὸν ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν σωζομένων. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον τὴν πίστιν αὐτοὺς ἀπαιτεῖ, ἀλλ' ἐπειδὴ εἶπον υἱὸν το Δαυΐδ, ἀνάγων αὐτοὺς ἐπὶ τὸ ὑψη λότερον, καὶ παιδεύων, & χρή, περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, φησί. Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Οὐκ εἶ πεν, ὅτι Πιστεύετε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέ ρα μου, ὅτι " δύναμαι εὔξασθαι, ἀλλ', Ὅτι ἐγὼ δύνα- μαι τοῦτο ποιῆσαι. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Ναί, Κύριε. Οὐκέτι Δαυτό υἱὸν αὐτὸν καλοῦσιν, ἀλλ᾽ ὑψηλότερον ἀνίπτανται, καὶ τὴν δεσποτείαν ὁμολογοῦσι. Και τότε λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἐπιτίθησι τὴν χεῖρα, λέγων· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τὴν πίστιν αὐτ τῶν ῥωννύς, καὶ δεικνὺς μεριστὰς ὄντας τοῦ κατορθώ ματος, καὶ μαρτυρῶν ὅτι οὐ κολακείας τὰ ῥήματα ἦν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ᾿Ανοιχθήτωσαν ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, ἀλλὰ, Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν· ὅ πολλοῖς τῶν προσελθόντων λέγει, πρὸ τῆς τῶν σωμάτων ἰατρείας τὴν ἐν τῇ ψυχῇ πίστιν προανακηρύξαι σπεύδων, ὥστε καὶ ἐκείνους εὐδοκιμωτέρους ποιῆσαι, καὶ ἑτέρους σπουδαιο- τέρους κατασκευάσαι. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικοῦ· καὶ γὰρ πρὸ τοῦ σφίγξαι τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν κειμένην ἀνίστησι, λέγων· Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ τὸ κοράσιον δὲ ἀναστήσας κατέσχε, καὶ διὰ τῆς τραπέζης ἐδίδαξεν αὐτὴν τὸν εὐεργέτην· καὶ ἐπὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὁμοίως ἐποίησε, τῇ πίστει τὸ πᾶν ἐπιτρέψας· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἀπαλλάττων τοῦ χειμῶνος τῆς θαλάσσης, τῆς ὀλιγοπιστίας πρῶτον ἀπήλλαττεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα· ᾔδει μὲν καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων φωνῆς αὐτὸς τὰ ἀπόρρητα της διανοίας ἵνα δὲ καὶ ἑτέρους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον ἀγάγῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις καταδήλους αὐτοὺς ποιεῖ, διὰ τοῦ τέλους τῆς ἱε τρείας τὴν κρυπτομένην αὐτῶν πίστιν ἀνακηρύττων. Εἶτα μετὰ τὴν ἰατρείαν κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ οὐχ ἁπλῶς κελεύει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρίτης τος. Ενεβριμήσατο γὰρ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, φησὶ, λέ γων· 'Οράτε, μηδεὶς γινωσκέτω. Οἱ δὲ ἐξελθόντες, διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ. Οὐ μήν ένα ἔσχοντο ἐκεῖνοι, ἀλλ' ἐγένοντο κήρυκες καὶ εὐαγγελισταί καὶ κελευόμενοι κρύπτειν τὸ γεγενημένον, ούκ έχο ἔσχοντο. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φαίνεται λέγων· "Απελθε, καὶ διηγοῦ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ· οὐκ ἔστιν ἐναντίον ἐκεῖνο τούτῳ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμβαίνον. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς αὐτοὺς μὲν περὶ ἑαυτῶν μηδὲν λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους ἡμᾶς ἐγκωμιάζειν κωλύειν· εἰ δὲ εἰς τὸν Θεὸν ἡ δόξα ἀναφέροιτο, [366] μή μόνον μὴ κωλύειν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτάττειν τοῦτο ποιεῖν. Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, φησίν, ἰδοὺ 18. προσήνεγκαν αὐτῷ ἀνθρωπον κωφόν, δαιμονιζόμενον. Οὐ γὰρ τῆς φύσεως ἦν τὸ πάθος, ἀλλὰ τοῦ δαίμονος ἡ ἐπιβουλή· διὸ καὶ ἑτέρων δεῖται τῶν προσαγόντων. Οὐδὲ γὰρ δι' ἑαυτοῦ παρα λέσαι ἡδύνατο, ἄφωνος ὤν, οὐδὲ ἑτέρους ἱκετεύσαι, τοῦ δαίμονος δήσαντος τὴν γλώτταν, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς γλώττης πεδήσαντος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἀπαιτεῖ πίστιναύ τὸν, ἀλλ᾽ εὐθέως διορθοῦται τὸ νόσημα. Εκβληθέντος γὰρ τοῦ δαίμονος 85, φησίν, ἐλάλησεν ὁ κωφός. Οἱ δὲ ὄχλοι ἐθαύμασαν, λέγοντες· Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ. "Ο δή μάλιστα ηνία τους Φαρισαίως, ὅτι πάντων αὐτὸν προϋτίθεσαν, οὐ τῶν τότε ὄντων, ἀλλά καὶ τῶν πώποτε γενομένων ἐθεράπευεν, ἀλλ᾽ ὅτι ῥᾳδίως, καὶ ταχέως, καὶ ἄπειρα νοσήματα, καὶ ἀνιάτως ἔχοντα. Καὶ ὁ μὲν δῆμος εἶτως. β'. Οἱ Φαρισαῖοι δὲ τοὐναντίον ἅπαν ε'. Οὐ γὰρ μόνη διαβάλλουσι τὰ γεγενημένα, ἀλλὰ καὶ ἐναντία λέγοντες ἑαυτοῖς οὐκ αἰσχύνονται. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία. Τι γάρ φασιν; Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Μάλιστα μὲν γὰρ, δ καὶ προϊών φησιν, ἀμήχανον δαίμονα εκβάλο λειν δαίμονα· τὰ γὰρ ἑαυτοῦ συγκροτείν είωθεν, οὐ κατα- λύειν 88 ἐκεῖνος. Αὐτὸς δὲ οὐχὶ δαίμονας ἐξέβαλε μόνον, ἀλλὰ καὶ λεπρούς ἐκάθηρε, καὶ νεκρούς ήγειρε, καὶ θάλατταν ἐχαλίνου, καὶ ἁμαρτήματα ἔλυε, καὶ βασι λείαν ἐκήρυττε, καὶ τῷ Πατρὶ προσῆγεν· ἅπερ οὔτ' ἂν ἔλοιτό ποτε δαίμων, οὔτ᾽ ἂν δυνηθείη ποτὲ ἐργάσασθαι, Οἱ γὰρ δαίμονες εἰδώλοις προσάγουσι, καὶ Θεοῦ ἀπὸ ἀγουσι, καὶ τῇ μελλούσῃ ζωῇ ἀπιστεῖν πείθουσιν. Ο δαίο μων ὑβριζόμενος οὐκ εὐεργετεί, ὅπου γε καὶ μὴ ὑβριζό μενος βλάπτει τοὺς θεραπεύοντας αὐτὸν καὶ τιμώντας. Αὐτὸς δὲ τοὐναντίων ποιεῖ· μετὰ γὰρ τὰς ὕβρεις ταύτας καὶ τὰς λοιδορίας, Περιήγε, φησί, τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Καὶ οὐ μόνον αὐτοὺς οὐκ ἐκόλασεν ἀναισθητοῦντας, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλῶς ἐπετίμησεν· ὁμοῦ τε τὴν πραότητα ἐπιδεικνύμε νος, καὶ ταύτῃ ἐν τὴν κακηγορίαν ἐλέγχων ὁμοῦ τε βου λόμενος διὰ τῶν ἑξῆς σημείων πλείονα παρασχεῖν τὴν 47 ἠκολούθησαν] add. αὐτῷ Α. 2 Mosqq. σε Ελθόντι δὲ αὐτῷ et p. p. οἱ δύο τυφλοί Eud. σε ἀπ' αὐτῆς τῆς] ἀπὸ τῆς Β. Γ. * μεγάλα μέγα C. D. F. καὶ μέγα Β. Ελεον] Sic codd. et Gr. τὸ ἐλέησον Edd. " εἰς τὴν οἰκίαν οιη. Β. Γ. ἐσπούδαζεν Edd. * ἵνα] add. και Ε. p. p. ὅτι δὴ ἄξιοι idem. το ελεών Ellil. ὅτι] ἢ ὅτι Α. et sic tacite ed. Ben. ὅτι οὐ δύναμαι hic et paulo ante E. 78.60 Αὐτῶν. . . ἰδου] Τούτων ἀπελθόν των Ελά. σε δαιμονίου Α. F. Ep. cum 4 Mosqq. Μox ἐθαύμαζον Εill. σ' ἅπαν deest in meis; sed tuetur Ep. " Sic Ep. et codd. οὐκ ἀναλύει» Edd. ταύτην codices cum Arm. et hac ratione illorum maledicentiam redarguens Ge. 77 71 86 P. γεγενημένων ει Ε. F. ἐθεράπευσεν Edd. ρ. ρ. κατηγορίαν 88. προβτίθεσαν δ, οὐχ ὅτι

269 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. μετ' εὐκολίας δέξῃ πάσης. Καὶ τί τούτων πλέον ἐστί; φησί. Τὸ τὸν ποιοῦντα ταῦτα μηδὲ ἐχθρὸν ἔχειν· μᾶλλον δὲ καὶ τούτου ἕτερόν τι πλέον. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μισήσῃς, ἀλλὰ, Ἀγάπησον· οὐκ εἶπε, Μὴ ἀδική- σῃς. ἀλλὰ ν, Καλῶς ποίησον. 99. δ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσεις, καὶ τούτων αὐτῶν ἑτέραν ὄψεται προσθήκην πολλώ μείζονα τούτων. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐκέλευσεν ἀγαπᾷν, ἀλλὰ καὶ εὔχε σθαι. Εἶδες ὅσους ἀνέβη βαθμούς, καὶ πῶς εἰς αὐτὴν ἡμᾶς τὴν κορυφὴν ἔστησε τῆς ἀρετῆς; Σκόπει δὲ ἄνωθεν ἀριθμῶν. Πρῶτος ἐστι βαθμός, μὴ ἄρχειν ἀδικίας· δεύτερος, μετὰ τὸ ἄρξασθαι δε, τοῖς ἴσοις ἀμύνασθαι · τρίτος, μὴ δρᾶσαι τὴν ἐπηρεάζοντα ταῦτα ὁ ἔπαθεν, ἀλλ᾽ ἡσυχάσαι· τέταρτος, τὸ καὶ παρασχεῖν ἑαυτὸν εἰς τὸ παθεῖν κακῶς· πέμπτος, τὸ καὶ πλέον παρασχεῖν ἢ ἐκεῖνος βούλεται ὁ ποιήσας· ἕκτος, τὸ μὴ μισῆσαι τὸν ταῦτα ἐργασάμενον '· ἔ6- δομος, τὸ καὶ ἀγαπᾶσαι· ὄγδοος, τὸ καὶ εὐεργετήσαι ἔννατος, τὸ καὶ τὸν Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλεῖν. Εἶδες ὕψος φιλοσοφίας ; Διά τοι τοῦτο καὶ λαμπρὸν τὸ ἔπε αθλον ἔχει. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα, καὶ νεανικῆς δεόμενον ψυχῆς καὶ πολλῆς τῆς σπουδῆς, [239] καὶ μισθὸν αὐτῷ τίθησι τοιοῦτον, οἷον οὐδεν τῶν προτέρων. Οὐ γὰρ γῆς ἐνταῦθα μέμνηται, καθά- περ ἐπὶ τῶν πράων· οὔτε παρακλήσεως καὶ ἐλέου, καθάπερ ἐπὶ τῶν πενθούντων καὶ ἐλεημόνων· οὔτε βασιλείας οὐρανῶν· ἀλλ' ὁ πάντων τούτων ἦν φρικω- δέστερον, τὸ γενέσθαι ὁμοίους τῷ Θεῷ, ὡς ἀνθρώπους γενέσθαι εἰκός. Όπως γὰρ γένησθε, φησίν, ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Σὺ δέ μοι πα ρατήρει, πῶς οὐδὲ ἐνταῦθα, οὐδὲ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν Πατέρα ἑαυτοῦ καλεῖ· ἀλλ' ἐκεῖ μὲν Θεὸν καὶ βασιλέα μέγαν, ὅτε περὶ τῶν ἄρχων διελέγετο· ἐνταῦθα δὲ Πατέρα αὐτῶν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τῷ προσήκοντι καιρῷ τοὺς περὶ τούτων τηρῶν λόγους. Εἶτα καὶ προσάγων τὴν ὁμοιότητα, φησὶν, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνα. τέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ γὰρ αὐτὸς οὐ μόνον οὐ μισεῖ, φησὶν, ἀλλὰ καὶ εὐεργετεῖ τοὺς ὑβρίζοντας. Καίτοιγε οὐδαμοῦ τὸ " γινόμενον ἴσον, οὐ μόνον διὰ τὴν τῆς εὐεργεσίας ὑπερβολὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τῆς αξίας ὑπεροχήν. Σὺ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ ὁμοδούλου καταφρονῇ, ἐκεῖνος δὲ παρὰ τοῦ δούλου καὶ μυρία εὐεργετηθέντος· καὶ σὺ μὲν ῥήματα χαρίζῃ εὐχόμε- νος ὑπὲρ αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ πράγματα πολύ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ, τὸν ἥλιον ἀνάπτων, καὶ τοὺς ἐτησίους Όμβρους διδούς. Αλλ' ὅμως καὶ οὕτω δίδωμι ἴσον εἶναι, ὡς ἄνθρωπον ἐγχωρεῖ εἶναι. Μὴ τοίνυν μίσει τὸν ποιοῦντα κακῶς, τοιούτων ὄντα σοι πρόξενον ἀγα- θῶν, καὶ εἰς τοσαύτην ἄγοντά σε τιμήν· μὴ καταρῶ τῷ ἐπηρεάζοντι· ἐπεὶ τὸν μὲν πόνον ὑπέστης, τοῦ δὲ καρποῦ ἀπεστερήθης· καὶ τὴν μὲν ζημίαν οἴσεις, τὸν δὲ μισθὸν ἀπολεῖς· ὅπερ ἐσχάτης ἐστὶν ἀνοίας, το χαλεπώτερον ὑπομείναντας, τὸ ἔλαττον τούτου μή φέρειν. Καὶ πῶς ἔνι τοῦτο γενέσθαι; φησί. Θεὸν ἰδὼν ἄνθρωπον γενόμενον, καὶ τοσοῦτον καταβάντα, καὶ τοσαῦτα παθόντα διὰ σὲ ἐρωτᾷς ἔτι καὶ ἀμφιβάλλεις, πῶς δυνατὸν τοῖς ὁμοδούλοις ἀφεἶναι τὰς ἀδικίας; Οὐκ ἀκούεις αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ λέγοντος· Αφες ST 08 . 27c αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσιν, Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος, ὅτι ῾Ο ἀναβὰς ἄνω καὶ καθήμε νος ἐν δεξιᾷ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν, οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν, ταῖς ἀνῃρηκόσιν Ἰουδαίοις ἔπεμπε · τοὺς ἀποστόλους τὰ μυρία οἴσοντας ἀγαθὰ, καὶ ταῦτα μυρία μέλλοντας παρ' αὐτῶν πάσχειν δεινά; ᾿Αλλὰ σὺ μεγάλα ἠδίκη- σαι ; Καὶ τί τοιοῦτον πέπονθας, οἷον ὁ σὺς Δεσπούτης, δεσμούμενος, μαστιζόμενος, ῥαπιζόμενος, παρὰ οἰκε τῶν ἐμπτυόμενος, θάνατον ὑπομένων, καὶ θάνατον τὸν ' θανάτων ἁπάντων αἴσχιστον, μετὰ μυρίας εὐεργεσίας; Εἰ δὲ καὶ μεγάλα ἠδίκησαι, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα εὐεργέτησον, ἵνα καὶ σαυτῷ λαμπρότερον ποιήσῃς τὸν στέφανον, καὶ τὴν ἀδελφὸν τῆς ἐσχάτης ἀπαλλάξῃς ἀρρωστίας. Ἐπεὶ καὶ οἱ ο Ιατροί, ὅταν λακτίζωνται καὶ ὑβρίζωνται παρὰ τῶν [240] μαινο- μένων, τότε μάλιστα αὐτοὺς ἐλεοῦσι, καὶ παρασκευά ζονται πρὸς τὴν ἐκείνων διόρθωσιν, εἰδότες ὅτι τῆς ὑπερβολῆς τοῦ νοσήματος ἡ ὕβρις ἐστί. Καὶ σὺ τοίνυν ταύτην περὶ τῶν ἐπιβουλευόντων έχει την γνώμην, καὶ οὕτω κέχρησο τοῖς ἀδικοῦσιν· ἐκεῖνοι γάρ εἰσι μάλιστα οἱ νοσοῦντες καὶ τὴν βίαν ὑπομένοντες ἅπα σαν 10. Απάλλαξον τοίνυν αὐτὸν τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐπηρείας, καὶ δὸς ἀφεἶναι τὴν ὀργὴν, καὶ δαίμονος ἐλευθέρωσον χαλεποῦ, τοῦ θυμοῦ. Καὶ γὰρ δαιμονῶν τας " ἐὰν ἴδωμεν, δακρύομεν, οὐχὶ καὶ αὐτοὶ σπουδάζομεν δαιμονᾷν. Τοῦτο καὶ νῦν ποιῶμεν ἐπὶ τῶν ὀργιζομένων· καὶ γὰρ ἐκείνοις εοίκασιν οἱ θυμού μενοι· μᾶλλον δὲ κἀκείνων εἰσὶν ἀθλιώτεροι, μετά αἰσθήσεως μαινόμενοι. Διὸ καὶ ἀσύγγνωστος αὐτῶν ἡ παραπληξία. ε'. Μὴ τοίνυν ἐπέμβαινε κειμένῳ, ἀλλὰ καὶ ἐλέει. Καὶ γὰρ ἂν 18 ὑπὸ χολῆς ἐνοχλούμενον καὶ σκοτοδινιώντα καὶ ἐμέσαι ἐπειγόμενον τὸν πονηρὸν τοῦτον χυμών ἴδωμεν, χεῖρα ὀρέγομεν, καὶ διαβαστάζομεν σπαρατ τόμενον, κἂν τὸ ἱμάτιον μολύνωμεν, οὐκ ἐπιστρε φόμεθα ", ἀλλ' ἐν μόνον ζητοῦμεν, ὅπως ἐκεῖνον ἀπαλλάξωμεν τῆς χαλεπῆς ταύτης στενοχωρίας. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τούτων ποιῶμεν, καὶ διαβαστά. ζωμεν ἐμοῦντας καὶ σπαραττομένους· μηδὲ πρότερον ἀφῶμεν, ἕως ἂν ἅπασαν ἀπόθηται την πικρίαν. Καὶ τότε σοι χάριν εἴσεται μεγίστην· ἐπειδὰν παύσηται, τότε γνώσεται σαφῶς, ὅσης αὐτὸν ἀπήλλαξας ταρα- χῆς. Καὶ τί λέγω τὴν παρ' ἐκείνου χάριν ; Ὁ γὰρ Θεός σε ευθέως στεφανώσει, και μυρίοις ἀμείψεται καλοῖς, ὅτι σου τὴν ἀδελφὸν νοσήματος ἠλευθέρωσας χαλεποῦ· κἀκεῖνος δὲ ὡς Δεσπότην τιμήσει, διαπαν τὰς αἰδούμενός σου τὴν ἐπιείκειαν. Οὐχ ὁρᾷς τὰς τις κτούσας γυναῖκας, πῶς δάκνουσι τὰς παρεστώτας, καὶ οὐκ ἀλγοῦσιν ἐκεῖναι; μᾶλλον δὲ ἀλγοῦσι μὲν, φέρουσι δὲ γενναίως, καὶ συναλγοῦσι ταῖς ὀδυνωμέναις καὶ διακοπτομέναις ὑπὸ τῆς ὠδῖνος. Ταύτας καὶ σὺ ζήλωσον, καὶ μή γίνου μαλακώτερος γυναικών. Ἐπειδὰν γὰρ τέκωσιν αἱ γυναῖκες αὗται (γυναικών γάρ εἰσι μικροψυχότεροι), τότε σε τὸν ἄνδρα εἴσονται. Εἰ δὲ βαρέα τὰ ἐπιτάγματα, ἐννόησον ὅτι διὰ τοῦτο παρεγένετο ὁ Χριστὸς, ἵνα ταῦτα ἐν τῇ ἡμετέρα και ταφυτεύσῃ διανοίᾳ, ἵνα καὶ ἐχθροῖς καὶ φίλοις χρη- σίμους κατασκευάσῃ. Διὰ τοῦτο καὶ ἑκατέρων τούτων ' ἀλλὰ] add. καὶ C. ἄρξαι E. Totus locus in vulgo legitur : μετὰ τὸ ἄρξασθαι, τὸν ἀδικοῦντα τοῖς ἴσοις μὴ ἀμύνεσθαι. Verba τὸν ἀδικοῦντα desunt in omnibus. Negantem particulam cur cum uuo col. E. deleverim, in adnot. dicturus sum. κι ἀμύνεσθαι Β. C. Ε. Μox ἅπερ ἔπαθεν Α. Β. Γ. Εργαζόμενον Β. D. Ε. ' γὰρ γένησθε] γένησθε γὰρ Α. γάρ on. Edd. p. p. ἐν τοῖς οὐρανοῖς Β. Γ. 8 προσάγων] Sic Ε. el • unus, apud Ben. proferens Ge. caeteri cum Mor. προϊών. Εἶτα ἐπεξηγούμενος τὴν ὁμοιότητα δεν. quem secutus est Montel. * αὐτὸς] καὶ αὐτὸς Ε. F. " τὸς τοῦτο Α. C. ἔπεμψε Β. Γ. ' τὸν] τῶν Β. D. μυρίας) τὰς μυρίας Ο. Ε. p. p και ante μεγάλα om. Β. Γ. • of om. A. Č. 10 ἅπασαν om. Β. D. F. Turnber Interpp. Η δαιμονῶντα Β. F. 1 αὐτοὶ] add. δὲ Edd. οὐχ ἵνα καὶ αὐτοὶ C. * &v] add. riva A. Habet, sed μπαί ἐνοχλούμενον, E. post χολῆς Ed. * ἐπιστρεφόμεθα] Sic omnes mci. ἀποστρεφόμεθα Edd. Veris. Digitized by 11 Google 8 1 1

269 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. μετ' εὐκολίας δέξῃ πάσης. Καὶ τί τούτων πλέον ἐστί; φησί. Τὸ τὸν ποιοῦντα ταῦτα μηδὲ ἐχθρὸν ἔχειν· μᾶλλον δὲ καὶ τούτου ἕτερόν τι πλέον. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μισήσῃς, ἀλλὰ, Ἀγάπησον· οὐκ εἶπε, Μὴ ἀδική- σῃς. ἀλλὰ ν, Καλῶς ποίησον. 99. δ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσεις, καὶ τούτων αὐτῶν ἑτέραν ὄψεται προσθήκην πολλώ μείζονα τούτων. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐκέλευσεν ἀγαπᾷν, ἀλλὰ καὶ εὔχε σθαι. Εἶδες ὅσους ἀνέβη βαθμούς, καὶ πῶς εἰς αὐτὴν ἡμᾶς τὴν κορυφὴν ἔστησε τῆς ἀρετῆς; Σκόπει δὲ ἄνωθεν ἀριθμῶν. Πρῶτος ἐστι βαθμός, μὴ ἄρχειν ἀδικίας· δεύτερος, μετὰ τὸ ἄρξασθαι δε, τοῖς ἴσοις ἀμύνασθαι · τρίτος, μὴ δρᾶσαι τὴν ἐπηρεάζοντα ταῦτα ὁ ἔπαθεν, ἀλλ᾽ ἡσυχάσαι· τέταρτος, τὸ καὶ παρασχεῖν ἑαυτὸν εἰς τὸ παθεῖν κακῶς· πέμπτος, τὸ καὶ πλέον παρασχεῖν ἢ ἐκεῖνος βούλεται ὁ ποιήσας· ἕκτος, τὸ μὴ μισῆσαι τὸν ταῦτα ἐργασάμενον '· ἔ6- δομος, τὸ καὶ ἀγαπᾶσαι· ὄγδοος, τὸ καὶ εὐεργετήσαι ἔννατος, τὸ καὶ τὸν Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλεῖν. Εἶδες ὕψος φιλοσοφίας ; Διά τοι τοῦτο καὶ λαμπρὸν τὸ ἔπε αθλον ἔχει. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα, καὶ νεανικῆς δεόμενον ψυχῆς καὶ πολλῆς τῆς σπουδῆς, [239] καὶ μισθὸν αὐτῷ τίθησι τοιοῦτον, οἷον οὐδεν τῶν προτέρων. Οὐ γὰρ γῆς ἐνταῦθα μέμνηται, καθά- περ ἐπὶ τῶν πράων· οὔτε παρακλήσεως καὶ ἐλέου, καθάπερ ἐπὶ τῶν πενθούντων καὶ ἐλεημόνων· οὔτε βασιλείας οὐρανῶν· ἀλλ' ὁ πάντων τούτων ἦν φρικω- δέστερον, τὸ γενέσθαι ὁμοίους τῷ Θεῷ, ὡς ἀνθρώπους γενέσθαι εἰκός. Όπως γὰρ γένησθε, φησίν, ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Σὺ δέ μοι πα ρατήρει, πῶς οὐδὲ ἐνταῦθα, οὐδὲ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν Πατέρα ἑαυτοῦ καλεῖ· ἀλλ' ἐκεῖ μὲν Θεὸν καὶ βασιλέα μέγαν, ὅτε περὶ τῶν ἄρχων διελέγετο· ἐνταῦθα δὲ Πατέρα αὐτῶν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τῷ προσήκοντι καιρῷ τοὺς περὶ τούτων τηρῶν λόγους. Εἶτα καὶ προσάγων τὴν ὁμοιότητα, φησὶν, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνα. τέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ γὰρ αὐτὸς οὐ μόνον οὐ μισεῖ, φησὶν, ἀλλὰ καὶ εὐεργετεῖ τοὺς ὑβρίζοντας. Καίτοιγε οὐδαμοῦ τὸ " γινόμενον ἴσον, οὐ μόνον διὰ τὴν τῆς εὐεργεσίας ὑπερβολὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τῆς αξίας ὑπεροχήν. Σὺ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ ὁμοδούλου καταφρονῇ, ἐκεῖνος δὲ παρὰ τοῦ δούλου καὶ μυρία εὐεργετηθέντος· καὶ σὺ μὲν ῥήματα χαρίζῃ εὐχόμε- νος ὑπὲρ αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ πράγματα πολύ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ, τὸν ἥλιον ἀνάπτων, καὶ τοὺς ἐτησίους Όμβρους διδούς. Αλλ' ὅμως καὶ οὕτω δίδωμι ἴσον εἶναι, ὡς ἄνθρωπον ἐγχωρεῖ εἶναι. Μὴ τοίνυν μίσει τὸν ποιοῦντα κακῶς, τοιούτων ὄντα σοι πρόξενον ἀγα- θῶν, καὶ εἰς τοσαύτην ἄγοντά σε τιμήν· μὴ καταρῶ τῷ ἐπηρεάζοντι· ἐπεὶ τὸν μὲν πόνον ὑπέστης, τοῦ δὲ καρποῦ ἀπεστερήθης· καὶ τὴν μὲν ζημίαν οἴσεις, τὸν δὲ μισθὸν ἀπολεῖς· ὅπερ ἐσχάτης ἐστὶν ἀνοίας, το χαλεπώτερον ὑπομείναντας, τὸ ἔλαττον τούτου μή φέρειν. Καὶ πῶς ἔνι τοῦτο γενέσθαι; φησί. Θεὸν ἰδὼν ἄνθρωπον γενόμενον, καὶ τοσοῦτον καταβάντα, καὶ τοσαῦτα παθόντα διὰ σὲ ἐρωτᾷς ἔτι καὶ ἀμφιβάλλεις, πῶς δυνατὸν τοῖς ὁμοδούλοις ἀφεἶναι τὰς ἀδικίας; Οὐκ ἀκούεις αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ λέγοντος· Αφες ST 08 . 27c αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσιν, Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος, ὅτι ῾Ο ἀναβὰς ἄνω καὶ καθήμε νος ἐν δεξιᾷ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν, οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν, ταῖς ἀνῃρηκόσιν Ἰουδαίοις ἔπεμπε · τοὺς ἀποστόλους τὰ μυρία οἴσοντας ἀγαθὰ, καὶ ταῦτα μυρία μέλλοντας παρ' αὐτῶν πάσχειν δεινά; ᾿Αλλὰ σὺ μεγάλα ἠδίκη- σαι ; Καὶ τί τοιοῦτον πέπονθας, οἷον ὁ σὺς Δεσπούτης, δεσμούμενος, μαστιζόμενος, ῥαπιζόμενος, παρὰ οἰκε τῶν ἐμπτυόμενος, θάνατον ὑπομένων, καὶ θάνατον τὸν ' θανάτων ἁπάντων αἴσχιστον, μετὰ μυρίας εὐεργεσίας; Εἰ δὲ καὶ μεγάλα ἠδίκησαι, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα εὐεργέτησον, ἵνα καὶ σαυτῷ λαμπρότερον ποιήσῃς τὸν στέφανον, καὶ τὴν ἀδελφὸν τῆς ἐσχάτης ἀπαλλάξῃς ἀρρωστίας. Ἐπεὶ καὶ οἱ ο Ιατροί, ὅταν λακτίζωνται καὶ ὑβρίζωνται παρὰ τῶν [240] μαινο- μένων, τότε μάλιστα αὐτοὺς ἐλεοῦσι, καὶ παρασκευά ζονται πρὸς τὴν ἐκείνων διόρθωσιν, εἰδότες ὅτι τῆς ὑπερβολῆς τοῦ νοσήματος ἡ ὕβρις ἐστί. Καὶ σὺ τοίνυν ταύτην περὶ τῶν ἐπιβουλευόντων έχει την γνώμην, καὶ οὕτω κέχρησο τοῖς ἀδικοῦσιν· ἐκεῖνοι γάρ εἰσι μάλιστα οἱ νοσοῦντες καὶ τὴν βίαν ὑπομένοντες ἅπα σαν 10. Απάλλαξον τοίνυν αὐτὸν τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐπηρείας, καὶ δὸς ἀφεἶναι τὴν ὀργὴν, καὶ δαίμονος ἐλευθέρωσον χαλεποῦ, τοῦ θυμοῦ. Καὶ γὰρ δαιμονῶν τας " ἐὰν ἴδωμεν, δακρύομεν, οὐχὶ καὶ αὐτοὶ σπουδάζομεν δαιμονᾷν. Τοῦτο καὶ νῦν ποιῶμεν ἐπὶ τῶν ὀργιζομένων· καὶ γὰρ ἐκείνοις εοίκασιν οἱ θυμού μενοι· μᾶλλον δὲ κἀκείνων εἰσὶν ἀθλιώτεροι, μετά αἰσθήσεως μαινόμενοι. Διὸ καὶ ἀσύγγνωστος αὐτῶν ἡ παραπληξία. ε'. Μὴ τοίνυν ἐπέμβαινε κειμένῳ, ἀλλὰ καὶ ἐλέει. Καὶ γὰρ ἂν 18 ὑπὸ χολῆς ἐνοχλούμενον καὶ σκοτοδινιώντα καὶ ἐμέσαι ἐπειγόμενον τὸν πονηρὸν τοῦτον χυμών ἴδωμεν, χεῖρα ὀρέγομεν, καὶ διαβαστάζομεν σπαρατ τόμενον, κἂν τὸ ἱμάτιον μολύνωμεν, οὐκ ἐπιστρε φόμεθα ", ἀλλ' ἐν μόνον ζητοῦμεν, ὅπως ἐκεῖνον ἀπαλλάξωμεν τῆς χαλεπῆς ταύτης στενοχωρίας. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τούτων ποιῶμεν, καὶ διαβαστά. ζωμεν ἐμοῦντας καὶ σπαραττομένους· μηδὲ πρότερον ἀφῶμεν, ἕως ἂν ἅπασαν ἀπόθηται την πικρίαν. Καὶ τότε σοι χάριν εἴσεται μεγίστην· ἐπειδὰν παύσηται, τότε γνώσεται σαφῶς, ὅσης αὐτὸν ἀπήλλαξας ταρα- χῆς. Καὶ τί λέγω τὴν παρ' ἐκείνου χάριν ; Ὁ γὰρ Θεός σε ευθέως στεφανώσει, και μυρίοις ἀμείψεται καλοῖς, ὅτι σου τὴν ἀδελφὸν νοσήματος ἠλευθέρωσας χαλεποῦ· κἀκεῖνος δὲ ὡς Δεσπότην τιμήσει, διαπαν τὰς αἰδούμενός σου τὴν ἐπιείκειαν. Οὐχ ὁρᾷς τὰς τις κτούσας γυναῖκας, πῶς δάκνουσι τὰς παρεστώτας, καὶ οὐκ ἀλγοῦσιν ἐκεῖναι; μᾶλλον δὲ ἀλγοῦσι μὲν, φέρουσι δὲ γενναίως, καὶ συναλγοῦσι ταῖς ὀδυνωμέναις καὶ διακοπτομέναις ὑπὸ τῆς ὠδῖνος. Ταύτας καὶ σὺ ζήλωσον, καὶ μή γίνου μαλακώτερος γυναικών. Ἐπειδὰν γὰρ τέκωσιν αἱ γυναῖκες αὗται (γυναικών γάρ εἰσι μικροψυχότεροι), τότε σε τὸν ἄνδρα εἴσονται. Εἰ δὲ βαρέα τὰ ἐπιτάγματα, ἐννόησον ὅτι διὰ τοῦτο παρεγένετο ὁ Χριστὸς, ἵνα ταῦτα ἐν τῇ ἡμετέρα και ταφυτεύσῃ διανοίᾳ, ἵνα καὶ ἐχθροῖς καὶ φίλοις χρη- σίμους κατασκευάσῃ. Διὰ τοῦτο καὶ ἑκατέρων τούτων ' ἀλλὰ] add. καὶ C. ἄρξαι E. Totus locus in vulgo legitur : μετὰ τὸ ἄρξασθαι, τὸν ἀδικοῦντα τοῖς ἴσοις μὴ ἀμύνεσθαι. Verba τὸν ἀδικοῦντα desunt in omnibus. Negantem particulam cur cum uuo col. E. deleverim, in adnot. dicturus sum. κι ἀμύνεσθαι Β. C. Ε. Μox ἅπερ ἔπαθεν Α. Β. Γ. Εργαζόμενον Β. D. Ε. ' γὰρ γένησθε] γένησθε γὰρ Α. γάρ on. Edd. p. p. ἐν τοῖς οὐρανοῖς Β. Γ. 8 προσάγων] Sic Ε. el • unus, apud Ben. proferens Ge. caeteri cum Mor. προϊών. Εἶτα ἐπεξηγούμενος τὴν ὁμοιότητα δεν. quem secutus est Montel. * αὐτὸς] καὶ αὐτὸς Ε. F. " τὸς τοῦτο Α. C. ἔπεμψε Β. Γ. ' τὸν] τῶν Β. D. μυρίας) τὰς μυρίας Ο. Ε. p. p και ante μεγάλα om. Β. Γ. • of om. A. Č. 10 ἅπασαν om. Β. D. F. Turnber Interpp. Η δαιμονῶντα Β. F. 1 αὐτοὶ] add. δὲ Edd. οὐχ ἵνα καὶ αὐτοὶ C. * &v] add. riva A. Habet, sed μπαί ἐνοχλούμενον, E. post χολῆς Ed. * ἐπιστρεφόμεθα] Sic omnes mci. ἀποστρεφόμεθα Edd. Veris. Digitized by 11 Google 8 1 1

269 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. μετ' εὐκολίας δέξῃ πάσης. Καὶ τί τούτων πλέον ἐστί; φησί. Τὸ τὸν ποιοῦντα ταῦτα μηδὲ ἐχθρὸν ἔχειν· μᾶλλον δὲ καὶ τούτου ἕτερόν τι πλέον. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μισήσῃς, ἀλλὰ, Ἀγάπησον· οὐκ εἶπε, Μὴ ἀδική- σῃς. ἀλλὰ ν, Καλῶς ποίησον. 99. δ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσεις, καὶ τούτων αὐτῶν ἑτέραν ὄψεται προσθήκην πολλώ μείζονα τούτων. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐκέλευσεν ἀγαπᾷν, ἀλλὰ καὶ εὔχε σθαι. Εἶδες ὅσους ἀνέβη βαθμούς, καὶ πῶς εἰς αὐτὴν ἡμᾶς τὴν κορυφὴν ἔστησε τῆς ἀρετῆς; Σκόπει δὲ ἄνωθεν ἀριθμῶν. Πρῶτος ἐστι βαθμός, μὴ ἄρχειν ἀδικίας· δεύτερος, μετὰ τὸ ἄρξασθαι δε, τοῖς ἴσοις ἀμύνασθαι · τρίτος, μὴ δρᾶσαι τὴν ἐπηρεάζοντα ταῦτα ὁ ἔπαθεν, ἀλλ᾽ ἡσυχάσαι· τέταρτος, τὸ καὶ παρασχεῖν ἑαυτὸν εἰς τὸ παθεῖν κακῶς· πέμπτος, τὸ καὶ πλέον παρασχεῖν ἢ ἐκεῖνος βούλεται ὁ ποιήσας· ἕκτος, τὸ μὴ μισῆσαι τὸν ταῦτα ἐργασάμενον '· ἔ6- δομος, τὸ καὶ ἀγαπᾶσαι· ὄγδοος, τὸ καὶ εὐεργετήσαι ἔννατος, τὸ καὶ τὸν Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ παρακαλεῖν. Εἶδες ὕψος φιλοσοφίας ; Διά τοι τοῦτο καὶ λαμπρὸν τὸ ἔπε αθλον ἔχει. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα, καὶ νεανικῆς δεόμενον ψυχῆς καὶ πολλῆς τῆς σπουδῆς, [239] καὶ μισθὸν αὐτῷ τίθησι τοιοῦτον, οἷον οὐδεν τῶν προτέρων. Οὐ γὰρ γῆς ἐνταῦθα μέμνηται, καθά- περ ἐπὶ τῶν πράων· οὔτε παρακλήσεως καὶ ἐλέου, καθάπερ ἐπὶ τῶν πενθούντων καὶ ἐλεημόνων· οὔτε βασιλείας οὐρανῶν· ἀλλ' ὁ πάντων τούτων ἦν φρικω- δέστερον, τὸ γενέσθαι ὁμοίους τῷ Θεῷ, ὡς ἀνθρώπους γενέσθαι εἰκός. Όπως γὰρ γένησθε, φησίν, ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Σὺ δέ μοι πα ρατήρει, πῶς οὐδὲ ἐνταῦθα, οὐδὲ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν Πατέρα ἑαυτοῦ καλεῖ· ἀλλ' ἐκεῖ μὲν Θεὸν καὶ βασιλέα μέγαν, ὅτε περὶ τῶν ἄρχων διελέγετο· ἐνταῦθα δὲ Πατέρα αὐτῶν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τῷ προσήκοντι καιρῷ τοὺς περὶ τούτων τηρῶν λόγους. Εἶτα καὶ προσάγων τὴν ὁμοιότητα, φησὶν, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνα. τέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ γὰρ αὐτὸς οὐ μόνον οὐ μισεῖ, φησὶν, ἀλλὰ καὶ εὐεργετεῖ τοὺς ὑβρίζοντας. Καίτοιγε οὐδαμοῦ τὸ " γινόμενον ἴσον, οὐ μόνον διὰ τὴν τῆς εὐεργεσίας ὑπερβολὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τῆς αξίας ὑπεροχήν. Σὺ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ ὁμοδούλου καταφρονῇ, ἐκεῖνος δὲ παρὰ τοῦ δούλου καὶ μυρία εὐεργετηθέντος· καὶ σὺ μὲν ῥήματα χαρίζῃ εὐχόμε- νος ὑπὲρ αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ πράγματα πολύ μεγάλα καὶ θαυμαστὰ, τὸν ἥλιον ἀνάπτων, καὶ τοὺς ἐτησίους Όμβρους διδούς. Αλλ' ὅμως καὶ οὕτω δίδωμι ἴσον εἶναι, ὡς ἄνθρωπον ἐγχωρεῖ εἶναι. Μὴ τοίνυν μίσει τὸν ποιοῦντα κακῶς, τοιούτων ὄντα σοι πρόξενον ἀγα- θῶν, καὶ εἰς τοσαύτην ἄγοντά σε τιμήν· μὴ καταρῶ τῷ ἐπηρεάζοντι· ἐπεὶ τὸν μὲν πόνον ὑπέστης, τοῦ δὲ καρποῦ ἀπεστερήθης· καὶ τὴν μὲν ζημίαν οἴσεις, τὸν δὲ μισθὸν ἀπολεῖς· ὅπερ ἐσχάτης ἐστὶν ἀνοίας, το χαλεπώτερον ὑπομείναντας, τὸ ἔλαττον τούτου μή φέρειν. Καὶ πῶς ἔνι τοῦτο γενέσθαι; φησί. Θεὸν ἰδὼν ἄνθρωπον γενόμενον, καὶ τοσοῦτον καταβάντα, καὶ τοσαῦτα παθόντα διὰ σὲ ἐρωτᾷς ἔτι καὶ ἀμφιβάλλεις, πῶς δυνατὸν τοῖς ὁμοδούλοις ἀφεἶναι τὰς ἀδικίας; Οὐκ ἀκούεις αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ λέγοντος· Αφες ST 08 . 27c αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσιν, Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος, ὅτι ῾Ο ἀναβὰς ἄνω καὶ καθήμε νος ἐν δεξιᾷ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν, οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν, ταῖς ἀνῃρηκόσιν Ἰουδαίοις ἔπεμπε · τοὺς ἀποστόλους τὰ μυρία οἴσοντας ἀγαθὰ, καὶ ταῦτα μυρία μέλλοντας παρ' αὐτῶν πάσχειν δεινά; ᾿Αλλὰ σὺ μεγάλα ἠδίκη- σαι ; Καὶ τί τοιοῦτον πέπονθας, οἷον ὁ σὺς Δεσπούτης, δεσμούμενος, μαστιζόμενος, ῥαπιζόμενος, παρὰ οἰκε τῶν ἐμπτυόμενος, θάνατον ὑπομένων, καὶ θάνατον τὸν ' θανάτων ἁπάντων αἴσχιστον, μετὰ μυρίας εὐεργεσίας; Εἰ δὲ καὶ μεγάλα ἠδίκησαι, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα εὐεργέτησον, ἵνα καὶ σαυτῷ λαμπρότερον ποιήσῃς τὸν στέφανον, καὶ τὴν ἀδελφὸν τῆς ἐσχάτης ἀπαλλάξῃς ἀρρωστίας. Ἐπεὶ καὶ οἱ ο Ιατροί, ὅταν λακτίζωνται καὶ ὑβρίζωνται παρὰ τῶν [240] μαινο- μένων, τότε μάλιστα αὐτοὺς ἐλεοῦσι, καὶ παρασκευά ζονται πρὸς τὴν ἐκείνων διόρθωσιν, εἰδότες ὅτι τῆς ὑπερβολῆς τοῦ νοσήματος ἡ ὕβρις ἐστί. Καὶ σὺ τοίνυν ταύτην περὶ τῶν ἐπιβουλευόντων έχει την γνώμην, καὶ οὕτω κέχρησο τοῖς ἀδικοῦσιν· ἐκεῖνοι γάρ εἰσι μάλιστα οἱ νοσοῦντες καὶ τὴν βίαν ὑπομένοντες ἅπα σαν 10. Απάλλαξον τοίνυν αὐτὸν τῆς χαλεπῆς ταύτης ἐπηρείας, καὶ δὸς ἀφεἶναι τὴν ὀργὴν, καὶ δαίμονος ἐλευθέρωσον χαλεποῦ, τοῦ θυμοῦ. Καὶ γὰρ δαιμονῶν τας " ἐὰν ἴδωμεν, δακρύομεν, οὐχὶ καὶ αὐτοὶ σπουδάζομεν δαιμονᾷν. Τοῦτο καὶ νῦν ποιῶμεν ἐπὶ τῶν ὀργιζομένων· καὶ γὰρ ἐκείνοις εοίκασιν οἱ θυμού μενοι· μᾶλλον δὲ κἀκείνων εἰσὶν ἀθλιώτεροι, μετά αἰσθήσεως μαινόμενοι. Διὸ καὶ ἀσύγγνωστος αὐτῶν ἡ παραπληξία. ε'. Μὴ τοίνυν ἐπέμβαινε κειμένῳ, ἀλλὰ καὶ ἐλέει. Καὶ γὰρ ἂν 18 ὑπὸ χολῆς ἐνοχλούμενον καὶ σκοτοδινιώντα καὶ ἐμέσαι ἐπειγόμενον τὸν πονηρὸν τοῦτον χυμών ἴδωμεν, χεῖρα ὀρέγομεν, καὶ διαβαστάζομεν σπαρατ τόμενον, κἂν τὸ ἱμάτιον μολύνωμεν, οὐκ ἐπιστρε φόμεθα ", ἀλλ' ἐν μόνον ζητοῦμεν, ὅπως ἐκεῖνον ἀπαλλάξωμεν τῆς χαλεπῆς ταύτης στενοχωρίας. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τούτων ποιῶμεν, καὶ διαβαστά. ζωμεν ἐμοῦντας καὶ σπαραττομένους· μηδὲ πρότερον ἀφῶμεν, ἕως ἂν ἅπασαν ἀπόθηται την πικρίαν. Καὶ τότε σοι χάριν εἴσεται μεγίστην· ἐπειδὰν παύσηται, τότε γνώσεται σαφῶς, ὅσης αὐτὸν ἀπήλλαξας ταρα- χῆς. Καὶ τί λέγω τὴν παρ' ἐκείνου χάριν ; Ὁ γὰρ Θεός σε ευθέως στεφανώσει, και μυρίοις ἀμείψεται καλοῖς, ὅτι σου τὴν ἀδελφὸν νοσήματος ἠλευθέρωσας χαλεποῦ· κἀκεῖνος δὲ ὡς Δεσπότην τιμήσει, διαπαν τὰς αἰδούμενός σου τὴν ἐπιείκειαν. Οὐχ ὁρᾷς τὰς τις κτούσας γυναῖκας, πῶς δάκνουσι τὰς παρεστώτας, καὶ οὐκ ἀλγοῦσιν ἐκεῖναι; μᾶλλον δὲ ἀλγοῦσι μὲν, φέρουσι δὲ γενναίως, καὶ συναλγοῦσι ταῖς ὀδυνωμέναις καὶ διακοπτομέναις ὑπὸ τῆς ὠδῖνος. Ταύτας καὶ σὺ ζήλωσον, καὶ μή γίνου μαλακώτερος γυναικών. Ἐπειδὰν γὰρ τέκωσιν αἱ γυναῖκες αὗται (γυναικών γάρ εἰσι μικροψυχότεροι), τότε σε τὸν ἄνδρα εἴσονται. Εἰ δὲ βαρέα τὰ ἐπιτάγματα, ἐννόησον ὅτι διὰ τοῦτο παρεγένετο ὁ Χριστὸς, ἵνα ταῦτα ἐν τῇ ἡμετέρα και ταφυτεύσῃ διανοίᾳ, ἵνα καὶ ἐχθροῖς καὶ φίλοις χρη- σίμους κατασκευάσῃ. Διὰ τοῦτο καὶ ἑκατέρων τούτων ' ἀλλὰ] add. καὶ C. ἄρξαι E. Totus locus in vulgo legitur : μετὰ τὸ ἄρξασθαι, τὸν ἀδικοῦντα τοῖς ἴσοις μὴ ἀμύνεσθαι. Verba τὸν ἀδικοῦντα desunt in omnibus. Negantem particulam cur cum uuo col. E. deleverim, in adnot. dicturus sum. κι ἀμύνεσθαι Β. C. Ε. Μox ἅπερ ἔπαθεν Α. Β. Γ. Εργαζόμενον Β. D. Ε. ' γὰρ γένησθε] γένησθε γὰρ Α. γάρ on. Edd. p. p. ἐν τοῖς οὐρανοῖς Β. Γ. 8 προσάγων] Sic Ε. el • unus, apud Ben. proferens Ge. caeteri cum Mor. προϊών. Εἶτα ἐπεξηγούμενος τὴν ὁμοιότητα δεν. quem secutus est Montel. * αὐτὸς] καὶ αὐτὸς Ε. F. " τὸς τοῦτο Α. C. ἔπεμψε Β. Γ. ' τὸν] τῶν Β. D. μυρίας) τὰς μυρίας Ο. Ε. p. p και ante μεγάλα om. Β. Γ. • of om. A. Č. 10 ἅπασαν om. Β. D. F. Turnber Interpp. Η δαιμονῶντα Β. F. 1 αὐτοὶ] add. δὲ Edd. οὐχ ἵνα καὶ αὐτοὶ C. * &v] add. riva A. Habet, sed μπαί ἐνοχλούμενον, E. post χολῆς Ed. * ἐπιστρεφόμεθα] Sic omnes mci. ἀποστρεφόμεθα Edd. Veris. Digitized by 11 Google 8 1 1

271 19 IN MATTHÆUM HOMIL. XVIII. ἐπιμελεῖσθαι κελεύει· τῶν μὲν ἀδελφῶν, ἡνίκα ἂν μένη. Κάν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου· τῶν δὲ ἐχθρῶν, ἐπειδὰν νομοθετῇ φιλεῖν τε καὶ εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ οὐκ ἀπὸ τοῦ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τὸν Θεὸν ἐνάγει μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου. Εάν γὰρ ἀγαπήσητε, φησί, τοὺς ἀγα πῶντας ὑμᾶς, τίνα [211] μισθὸν ἔχετε; οὐχὶ καὶ οἱ τελώναι τὸ αὐτὸ 10.10 ποιοῦσι ; Τοῦτο καὶ ὁ Παῦλός φταιν' ούπω μέχρις αἵματος ἀντικατέστητε πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενοι. "Αν μὲν οὖν ταῦτα ποιῇς, μετὰ τοῦ Θεοῦ ἔστησας· ἂν δὲ ἐγκαταλιμπά- της αὐτά, μετὰ τῶν τελωνῶν. Εἶδες πῶς οὐ τοσοῦ- τον τῶν ἐντολῶν τὸ μέσον 20, ὅσον τῶν προσώπων τὸ διάφορον; Μὴ τοίνυν τοῦτο λογιζώμεθα, ὅτι δυσχερές τὰ ἐπίταγμα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔπαθλον ἐννοήσωμεν, καὶ λογισώμεθα τίνος οι όμοιοι γινόμεθα κατορθώσαντες, καὶ τίνος ἶσοι διαμαρτάνοντες. Τῷ μὲν οὖν ἀδελφῷ κελεύει καταλλάττεσθαι, καὶ μὴ πρότερον ἀφίστα. σθαι, ἕως ἂν τὴν ἔχθραν ἀνέλωμεν· ὅταν δὲ περὶ πάντων διαλέγηται, οὐκέτι ταύτῃ ἡμᾶς ὑποβάλλει τῇ ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τὰ παρ' ἡμῶν ἀπαιτεῖ μόνον, εὔκολου καὶ ταύτῃ ποιῶν τὸν νόμον. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ένωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν ἵνα μὴ τὰ ταῦτα αὐτὰ ἀηδῶς πρὸς αὐτοὺς ἔχωσι, κελεύει μή μόνον φέρειν ταῦτα ποιοῦντας, ἀλλὰ καὶ ἀγαπᾶν. Ορες πως πρόῤῥιζαν τὸν θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τὴν περὶ τὰ σώματα, τὴν περὶ τὰ χρήματα, τὴν περὶ τὴν δόξαν, τὴν περὶ τὸν παρόντα βίον ἀναιρεῖ; Τοῦτο γὰρ ἐποίησε μὲν ἐξ ἀρχῆς, πολλῷ 11 δὲ πλέον νῦν. Ο τε γὰρ πτωχὸς καὶ ὁ πρᾶος καὶ ὁ πενθῶν κενοί τὴν ὀργήν· ὅ τε δίκαιος καὶ ἐλεήμων κενοῖ τὴν τῶν χρημάτων ἐπιθυμίαν· ὁ καθαρὸς τὴν καρδίαν ἀπήλ- λακτας ἐπιθυμίας πονηρᾶς· 5 δεδιωγμένος και φέρων τὰς ὕβρεις καὶ κακῶς ἀκούων, πᾶσαν ἀσκεῖ λοιπὸν των παρόντων πραγμάτων ὑπεροψίαν, καὶ τύφου καὶ κενοδοξίας ἐστὶ καθαρός. Λύσας τοίνυν τῶν δεσμῶν τούτων τὸν ἀκροατὴν, καὶ εἰς τοὺς ἀγῶνας ἀλείψας, πάλιν ἑτέρος ἀναστὰ ταῦτα τὰ πάθη, καὶ μετὰ πλείο- νος τῆς ἀκριβείας. Αρξάμενος γὰρ ἀπὸ τῆς ὀργῆς, καὶ πάντοθεν ἐκκόψας τοῦ πάθους τούτου τὰ νεῦρα, καὶ εἰπών. Ο ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ τι, καὶ ὁ μωρὸν καλῶν, καὶ ὁ φακὰ, κολαζέσθω· καὶ ὁ προσφέρων τὸ δῶρον μὴ πρότερον προσίτω τῇ τραπέζῃ, ἕως ἂν καταλύσῃ τὴν ἔχθραν· καὶ ὁ ἀντίδικον ἔχων, πρὶν ἢ το δικαστήριον ἰδεῖν, φίλον ποιείτω τὸν ἐχθρόν· ἐπὶ τὴν ἐπιθυμίαν μεταβαίνει πάλιν, καί φησιν. Ὁ ἐμ- βλέπων ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, ὡς μοιχὸς τιμωρεί- στο ὁ σκανδαλιζόμενος ὑπὸ γυναικὸς ἀκολάστου, ἢ ὑπὸ ἀνδρὸς, ἢ τὰ ἄλλου τινὸς τῶν αὐτῷ προσηκόντων, ἅπαντας ἐκκοπτέτω τούτους· ὁ νόμῳ γάμου κατέχων γυναῖκα, μηδέποτε αὐτὴν ἐκβαλλέτω καὶ πρὸς ἑτέραν βλεπέτω. Διὰ γὰρ τούτων τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας τὰς βίζας ἀνεῖλεν. Εἶτα ἐντεῦθεν τῶν χρημάτων τὸν έρωτα αναστέλλει, κελεύων μήτε ομνύναι, μήτε ψεύ δεσθαι, μήτε αὐτοῦ ἀντέχεσθαι τοῦ χιτωνίσκου, ὃν ἂν τις ἐνδεδυμένος εύχῃ· ἀλλὰ καὶ τὸ ἱμάτιον προϊεσθαι τῷ βουλομένῳ, καὶ τὴν τοῦ σώματος χρήσιν, ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας τὸν περὶ τὰ χρήματα ἀναιρῶν πόθον. 5. Τότε το μετὰ ταῦτα πάντα καὶ τὸν [242] ποικίλον τῶν ἐπιταγμάτων τούτων στέφανον, ἐπάγει λέγων· Εύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς· ἐπ᾿ αὐτὴν 16 18 ἄνω τὴν ἀκροτάτην της φιλοσοφίας ἀνάγων κορυ φήν 37. "Ωσπερ γὰρ τοῦ πρᾶον εἶναι μεῖζον τὸ ῥαπί- ζεσθαι, καὶ τοῦ ἐλεήμονα εἶναι τὸ καὶ τὸ ἱμάτιον προσ ἴεσθαι μετὰ τοῦ χιτωνίσκου, καὶ τοῦ δίκαιον εἶναι τὸ καὶ ἀδικούμενον φέρειν, καὶ τοῦ εἰρηνοποιόν εἶναι τὸ καὶ ῥαπιζόμενον καὶ ἀγγαρευόμενον ἔπεσθαι· οὕτω καὶ τοῦ διώκεσθαι τὸ διωκόμενον εὐλογεῖν. Ορᾶς πῶς κατὰ μικρὸν εἰς αὐτὰς τὰ ἀνάγει τοῦ οὐρανοῦ τὰς ἁψίδας; Τίνος οὖν ἂν εἴημεν ἄξιοι, οι πρὸς τὸν Θεὸν κελευόμενοι τὸν ζῆλον ἔχειν, καὶ τάχα μηδὲ τῶν τε λωνών γινόμενοι ἴσοι ; Εἰ γὰρ τὸ φιλεῖν τοὺς φιλοῦν- τας, τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν καὶ ἐθνικῶν· ὅταν μηδὲ τοῦτο ποιῶμεν (οὐ γὰρ ποιοῦμεν αὐτὸ βασκαίνοντες εὐδοκιμοῦσι τοῖς ἀδελφοῖς), ποίαν οὐχ ὑποστησόμεθα δίκην, ὑπερβαίνειν τοὺς γραμματεῖς κελευόμενοι, καὶ τῶν ἐθνικῶν ἑστῶτες κατώτεροι; Πῶς οὖν ἀψόμεθα βασιλείαν, εἰπέ μοι; πῶς ἐπιβησόμεθα τῶν ἱερῶν προθύρων ἐκείνων, οὐδὲ 3 τῶν τελωνῶν ἀμείνους για νόμενοι; Τοῦτο γὰρ ηνίξατο εἰπών· Οὐχὶ καὶ οἱ τε- λῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν ; Ο καὶ μάλιστα θαυμάσαι αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας ἔστιν, ὅτι πανταχοῦ τὰ ἔπαθλα τῶν ἀγώνων 20 τιθεὶς μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας οἷον καὶ τὸ τὸν οι θεὸν ὁρᾷν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομεῖν, 88, καὶ τὸ υἱοὺς Θεοῦ γενέσθαι, καὶ τὸ ὁμοίους Θεοῦ, καὶ τὸ ἐλεεῖσθαι, καὶ τὸ παρακαλεῖ σθαι, καὶ τὸν μισθὸν τὸν πολύν 38. εξ που 36 και να πηρών μνησθῆναι ἔδει, υφειμένως τοῦτο ποιεῖ· τὸ μὲν γὰρ τῆς γεέννης ὄνομα ἅπαξ ἐν τοσούτοις τέθεικε λόγοις· καὶ ἑτέροις δέ τισιν 38 ὑπεσταλμένως, καὶ ἐν- τρεπτικώτερον μᾶλλον ἢ ἀπειλητικώτερον κεχρημέν νος τῷ λόγῳ, διορθοῦται τὸν ἀκροατήν λέγων· Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσι; καὶ, Ἐὰν τὸ ἅλας μωρανθῇ· καὶ, Ελάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἔστι δὲ ὅπου καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἀντὶ κολάσεως τίθησι, τὸ φορτικὸν τῆς το κολάσεως τῷ ἀκροατῇ διδοὺς συνιδεῖν, ὡς ὅταν λέγῃ Εμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ, Ο ἀπολύων ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ. Τὸ πε- ρισσὺν τούτων * ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστι. Τοῖς γὰρ νοῦν ἔχουσιν ἀντὶ τοῦ τῆς κολάσεως ὀνόματος ἀρκεῖ καὶ τὸ τῆς ἁμαρτίας μέγεθος εἰς σωφρονισμόν. Διδ δὴ καὶ ἐνταῦθα τοὺς ἐθνικούς καὶ τοὺς τελώνας εἰς μέσον ἄγει, τῇ ποιότητα τοῦ προσώπου τον μαθητήν ἐντρέπων. Ο καὶ ὁ Παῦλος ἐποίει λέγων . Μὴ λυπεῖ- σθε ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα· καὶ, Καθάπερ τὰ ἔθνη τὰ μὴ εἰδότα τὸν Θεόν. Καὶ δει κνὺς ὅτι οὐδὲν ὑπέρογκον ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ μικρῷ πλέον τοῦ εἰωθότος, φησίν· Οὐχὶ καὶ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν ; 'Αλλ' ὅμως οὐχ ἵστησιν ἐνταῦθα τὸν λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὰ ἔπαθλα αὐτὸν καταλύει καὶ τὰς χρηστὰς ἐλπίδας, λέγων· Γίνεσθε οὖν τέλειοι, ὡς 38 ὁ Πα- τὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Καὶ πολὺ τὸ τῶν οὐρα νῶν ὄνομα διασπείρει πανταχοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τὰ φρονήματα αὐτῶν διεγείρων. Τέως γὰρ ἀσθενέ στερον καὶ παχύτερον πως ήσαν διακείμενοι. [243) *Απαντα 38 οὖν ἐννοοῦντες τὰ εἰρημένα, πολλὴν καὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἐπιδειξώμεθα τὴν ἀγάπην, καὶ τὰ καταγέλαστον ἐκεῖνο ἔθος ἐκβάλωμεν, ὅπερ πολλοί τῶν ἀλογωτέρων ὑπομένουσιν, ἀναμένοντες τοὺς ἀπαντώντας πρώτους προσειπεῖν, ὅ μὲν ἔχει πολύν μακαρισμὸν μὴ ζηλούντες, ὁ δὲ ἐστι καταγέλαστον, 21 25 18.30 αὐτὸ] τοῦτο Edd. " καταλιμπάνης Α. 1. 30 μέσον] μέγεθος C. F. Ge. Illud, ni fallor, Arm. " τίνε D. lis B. 38 πολλῷ δὲ νῦν πλέον Α. πολλῷ πλέον δὲ νῦν D. 33 ἀδελφῷ] add. αὐτοῦ Edd. Ε. καὶ τί φησιν; add. υπ' Α. " Τότε] Καὶ τότε Mox post στέφανον distinctionem feci cum Ge. Aliter ceperunt Εdd. " την κορυ φήν C. D. et pr. Ε. 38 αὐτὰς] A. add. ἡμᾶς C. * οὐδὲ] οὐδὲν Α. Β. et pr. D. τῶν deest in codd. praeter E. 3 αγώ των] ἀγαθῶν Β. 1. Ε. F. et sic legisse videntur interpp. δ καὶ τὸ τὸν] τὸ καὶ τὸν Ε. τὸ οιn. C. D. οἷον τὸ θεὸν Γ. κληρονομείν οπι. Α. D. Ε. F. sed tuetur Arm, accipere Ge. και βας. λαβεῖν οὐρανῶν Β. καὶ τὴν τὸν το με Sic Mor. et codd. et mercedem recipere copiosam Ge. Arm. καὶ τὸ ἐν οὐρανοῖς ἔχειν πολύν τον μισθόν Sav. Ben. add, desuntiu A. B. Edd. Codicom varietatem ex adnot, petas. που] δὲ Εικ. 35 Sic D. F. 10 τούτου Ε. Μ. » Verba λέγων· μὴ λυπείσθε 30 ὡς] ὡς καὶ Α. 3 Mosqq. " ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μὴ ἀναμένειν προσαγορεύεσθαι, ἀλλὰ πρώτους ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖν· καὶ περὶ ταπεινοφροσύνης. Λ. 36 13 προσαγο

271 19 IN MATTHÆUM HOMIL. XVIII. ἐπιμελεῖσθαι κελεύει· τῶν μὲν ἀδελφῶν, ἡνίκα ἂν μένη. Κάν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου· τῶν δὲ ἐχθρῶν, ἐπειδὰν νομοθετῇ φιλεῖν τε καὶ εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ οὐκ ἀπὸ τοῦ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τὸν Θεὸν ἐνάγει μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου. Εάν γὰρ ἀγαπήσητε, φησί, τοὺς ἀγα πῶντας ὑμᾶς, τίνα [211] μισθὸν ἔχετε; οὐχὶ καὶ οἱ τελώναι τὸ αὐτὸ 10.10 ποιοῦσι ; Τοῦτο καὶ ὁ Παῦλός φταιν' ούπω μέχρις αἵματος ἀντικατέστητε πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενοι. "Αν μὲν οὖν ταῦτα ποιῇς, μετὰ τοῦ Θεοῦ ἔστησας· ἂν δὲ ἐγκαταλιμπά- της αὐτά, μετὰ τῶν τελωνῶν. Εἶδες πῶς οὐ τοσοῦ- τον τῶν ἐντολῶν τὸ μέσον 20, ὅσον τῶν προσώπων τὸ διάφορον; Μὴ τοίνυν τοῦτο λογιζώμεθα, ὅτι δυσχερές τὰ ἐπίταγμα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔπαθλον ἐννοήσωμεν, καὶ λογισώμεθα τίνος οι όμοιοι γινόμεθα κατορθώσαντες, καὶ τίνος ἶσοι διαμαρτάνοντες. Τῷ μὲν οὖν ἀδελφῷ κελεύει καταλλάττεσθαι, καὶ μὴ πρότερον ἀφίστα. σθαι, ἕως ἂν τὴν ἔχθραν ἀνέλωμεν· ὅταν δὲ περὶ πάντων διαλέγηται, οὐκέτι ταύτῃ ἡμᾶς ὑποβάλλει τῇ ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τὰ παρ' ἡμῶν ἀπαιτεῖ μόνον, εὔκολου καὶ ταύτῃ ποιῶν τὸν νόμον. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ένωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν ἵνα μὴ τὰ ταῦτα αὐτὰ ἀηδῶς πρὸς αὐτοὺς ἔχωσι, κελεύει μή μόνον φέρειν ταῦτα ποιοῦντας, ἀλλὰ καὶ ἀγαπᾶν. Ορες πως πρόῤῥιζαν τὸν θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τὴν περὶ τὰ σώματα, τὴν περὶ τὰ χρήματα, τὴν περὶ τὴν δόξαν, τὴν περὶ τὸν παρόντα βίον ἀναιρεῖ; Τοῦτο γὰρ ἐποίησε μὲν ἐξ ἀρχῆς, πολλῷ 11 δὲ πλέον νῦν. Ο τε γὰρ πτωχὸς καὶ ὁ πρᾶος καὶ ὁ πενθῶν κενοί τὴν ὀργήν· ὅ τε δίκαιος καὶ ἐλεήμων κενοῖ τὴν τῶν χρημάτων ἐπιθυμίαν· ὁ καθαρὸς τὴν καρδίαν ἀπήλ- λακτας ἐπιθυμίας πονηρᾶς· 5 δεδιωγμένος και φέρων τὰς ὕβρεις καὶ κακῶς ἀκούων, πᾶσαν ἀσκεῖ λοιπὸν των παρόντων πραγμάτων ὑπεροψίαν, καὶ τύφου καὶ κενοδοξίας ἐστὶ καθαρός. Λύσας τοίνυν τῶν δεσμῶν τούτων τὸν ἀκροατὴν, καὶ εἰς τοὺς ἀγῶνας ἀλείψας, πάλιν ἑτέρος ἀναστὰ ταῦτα τὰ πάθη, καὶ μετὰ πλείο- νος τῆς ἀκριβείας. Αρξάμενος γὰρ ἀπὸ τῆς ὀργῆς, καὶ πάντοθεν ἐκκόψας τοῦ πάθους τούτου τὰ νεῦρα, καὶ εἰπών. Ο ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ τι, καὶ ὁ μωρὸν καλῶν, καὶ ὁ φακὰ, κολαζέσθω· καὶ ὁ προσφέρων τὸ δῶρον μὴ πρότερον προσίτω τῇ τραπέζῃ, ἕως ἂν καταλύσῃ τὴν ἔχθραν· καὶ ὁ ἀντίδικον ἔχων, πρὶν ἢ το δικαστήριον ἰδεῖν, φίλον ποιείτω τὸν ἐχθρόν· ἐπὶ τὴν ἐπιθυμίαν μεταβαίνει πάλιν, καί φησιν. Ὁ ἐμ- βλέπων ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, ὡς μοιχὸς τιμωρεί- στο ὁ σκανδαλιζόμενος ὑπὸ γυναικὸς ἀκολάστου, ἢ ὑπὸ ἀνδρὸς, ἢ τὰ ἄλλου τινὸς τῶν αὐτῷ προσηκόντων, ἅπαντας ἐκκοπτέτω τούτους· ὁ νόμῳ γάμου κατέχων γυναῖκα, μηδέποτε αὐτὴν ἐκβαλλέτω καὶ πρὸς ἑτέραν βλεπέτω. Διὰ γὰρ τούτων τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας τὰς βίζας ἀνεῖλεν. Εἶτα ἐντεῦθεν τῶν χρημάτων τὸν έρωτα αναστέλλει, κελεύων μήτε ομνύναι, μήτε ψεύ δεσθαι, μήτε αὐτοῦ ἀντέχεσθαι τοῦ χιτωνίσκου, ὃν ἂν τις ἐνδεδυμένος εύχῃ· ἀλλὰ καὶ τὸ ἱμάτιον προϊεσθαι τῷ βουλομένῳ, καὶ τὴν τοῦ σώματος χρήσιν, ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας τὸν περὶ τὰ χρήματα ἀναιρῶν πόθον. 5. Τότε το μετὰ ταῦτα πάντα καὶ τὸν [242] ποικίλον τῶν ἐπιταγμάτων τούτων στέφανον, ἐπάγει λέγων· Εύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς· ἐπ᾿ αὐτὴν 16 18 ἄνω τὴν ἀκροτάτην της φιλοσοφίας ἀνάγων κορυ φήν 37. "Ωσπερ γὰρ τοῦ πρᾶον εἶναι μεῖζον τὸ ῥαπί- ζεσθαι, καὶ τοῦ ἐλεήμονα εἶναι τὸ καὶ τὸ ἱμάτιον προσ ἴεσθαι μετὰ τοῦ χιτωνίσκου, καὶ τοῦ δίκαιον εἶναι τὸ καὶ ἀδικούμενον φέρειν, καὶ τοῦ εἰρηνοποιόν εἶναι τὸ καὶ ῥαπιζόμενον καὶ ἀγγαρευόμενον ἔπεσθαι· οὕτω καὶ τοῦ διώκεσθαι τὸ διωκόμενον εὐλογεῖν. Ορᾶς πῶς κατὰ μικρὸν εἰς αὐτὰς τὰ ἀνάγει τοῦ οὐρανοῦ τὰς ἁψίδας; Τίνος οὖν ἂν εἴημεν ἄξιοι, οι πρὸς τὸν Θεὸν κελευόμενοι τὸν ζῆλον ἔχειν, καὶ τάχα μηδὲ τῶν τε λωνών γινόμενοι ἴσοι ; Εἰ γὰρ τὸ φιλεῖν τοὺς φιλοῦν- τας, τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν καὶ ἐθνικῶν· ὅταν μηδὲ τοῦτο ποιῶμεν (οὐ γὰρ ποιοῦμεν αὐτὸ βασκαίνοντες εὐδοκιμοῦσι τοῖς ἀδελφοῖς), ποίαν οὐχ ὑποστησόμεθα δίκην, ὑπερβαίνειν τοὺς γραμματεῖς κελευόμενοι, καὶ τῶν ἐθνικῶν ἑστῶτες κατώτεροι; Πῶς οὖν ἀψόμεθα βασιλείαν, εἰπέ μοι; πῶς ἐπιβησόμεθα τῶν ἱερῶν προθύρων ἐκείνων, οὐδὲ 3 τῶν τελωνῶν ἀμείνους για νόμενοι; Τοῦτο γὰρ ηνίξατο εἰπών· Οὐχὶ καὶ οἱ τε- λῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν ; Ο καὶ μάλιστα θαυμάσαι αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας ἔστιν, ὅτι πανταχοῦ τὰ ἔπαθλα τῶν ἀγώνων 20 τιθεὶς μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας οἷον καὶ τὸ τὸν οι θεὸν ὁρᾷν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομεῖν, 88, καὶ τὸ υἱοὺς Θεοῦ γενέσθαι, καὶ τὸ ὁμοίους Θεοῦ, καὶ τὸ ἐλεεῖσθαι, καὶ τὸ παρακαλεῖ σθαι, καὶ τὸν μισθὸν τὸν πολύν 38. εξ που 36 και να πηρών μνησθῆναι ἔδει, υφειμένως τοῦτο ποιεῖ· τὸ μὲν γὰρ τῆς γεέννης ὄνομα ἅπαξ ἐν τοσούτοις τέθεικε λόγοις· καὶ ἑτέροις δέ τισιν 38 ὑπεσταλμένως, καὶ ἐν- τρεπτικώτερον μᾶλλον ἢ ἀπειλητικώτερον κεχρημέν νος τῷ λόγῳ, διορθοῦται τὸν ἀκροατήν λέγων· Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσι; καὶ, Ἐὰν τὸ ἅλας μωρανθῇ· καὶ, Ελάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἔστι δὲ ὅπου καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἀντὶ κολάσεως τίθησι, τὸ φορτικὸν τῆς το κολάσεως τῷ ἀκροατῇ διδοὺς συνιδεῖν, ὡς ὅταν λέγῃ Εμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ, Ο ἀπολύων ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ. Τὸ πε- ρισσὺν τούτων * ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστι. Τοῖς γὰρ νοῦν ἔχουσιν ἀντὶ τοῦ τῆς κολάσεως ὀνόματος ἀρκεῖ καὶ τὸ τῆς ἁμαρτίας μέγεθος εἰς σωφρονισμόν. Διδ δὴ καὶ ἐνταῦθα τοὺς ἐθνικούς καὶ τοὺς τελώνας εἰς μέσον ἄγει, τῇ ποιότητα τοῦ προσώπου τον μαθητήν ἐντρέπων. Ο καὶ ὁ Παῦλος ἐποίει λέγων . Μὴ λυπεῖ- σθε ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα· καὶ, Καθάπερ τὰ ἔθνη τὰ μὴ εἰδότα τὸν Θεόν. Καὶ δει κνὺς ὅτι οὐδὲν ὑπέρογκον ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ μικρῷ πλέον τοῦ εἰωθότος, φησίν· Οὐχὶ καὶ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν ; 'Αλλ' ὅμως οὐχ ἵστησιν ἐνταῦθα τὸν λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὰ ἔπαθλα αὐτὸν καταλύει καὶ τὰς χρηστὰς ἐλπίδας, λέγων· Γίνεσθε οὖν τέλειοι, ὡς 38 ὁ Πα- τὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Καὶ πολὺ τὸ τῶν οὐρα νῶν ὄνομα διασπείρει πανταχοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τὰ φρονήματα αὐτῶν διεγείρων. Τέως γὰρ ἀσθενέ στερον καὶ παχύτερον πως ήσαν διακείμενοι. [243) *Απαντα 38 οὖν ἐννοοῦντες τὰ εἰρημένα, πολλὴν καὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἐπιδειξώμεθα τὴν ἀγάπην, καὶ τὰ καταγέλαστον ἐκεῖνο ἔθος ἐκβάλωμεν, ὅπερ πολλοί τῶν ἀλογωτέρων ὑπομένουσιν, ἀναμένοντες τοὺς ἀπαντώντας πρώτους προσειπεῖν, ὅ μὲν ἔχει πολύν μακαρισμὸν μὴ ζηλούντες, ὁ δὲ ἐστι καταγέλαστον, 21 25 18.30 αὐτὸ] τοῦτο Edd. " καταλιμπάνης Α. 1. 30 μέσον] μέγεθος C. F. Ge. Illud, ni fallor, Arm. " τίνε D. lis B. 38 πολλῷ δὲ νῦν πλέον Α. πολλῷ πλέον δὲ νῦν D. 33 ἀδελφῷ] add. αὐτοῦ Edd. Ε. καὶ τί φησιν; add. υπ' Α. " Τότε] Καὶ τότε Mox post στέφανον distinctionem feci cum Ge. Aliter ceperunt Εdd. " την κορυ φήν C. D. et pr. Ε. 38 αὐτὰς] A. add. ἡμᾶς C. * οὐδὲ] οὐδὲν Α. Β. et pr. D. τῶν deest in codd. praeter E. 3 αγώ των] ἀγαθῶν Β. 1. Ε. F. et sic legisse videntur interpp. δ καὶ τὸ τὸν] τὸ καὶ τὸν Ε. τὸ οιn. C. D. οἷον τὸ θεὸν Γ. κληρονομείν οπι. Α. D. Ε. F. sed tuetur Arm, accipere Ge. και βας. λαβεῖν οὐρανῶν Β. καὶ τὴν τὸν το με Sic Mor. et codd. et mercedem recipere copiosam Ge. Arm. καὶ τὸ ἐν οὐρανοῖς ἔχειν πολύν τον μισθόν Sav. Ben. add, desuntiu A. B. Edd. Codicom varietatem ex adnot, petas. που] δὲ Εικ. 35 Sic D. F. 10 τούτου Ε. Μ. » Verba λέγων· μὴ λυπείσθε 30 ὡς] ὡς καὶ Α. 3 Mosqq. " ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μὴ ἀναμένειν προσαγορεύεσθαι, ἀλλὰ πρώτους ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖν· καὶ περὶ ταπεινοφροσύνης. Λ. 36 13 προσαγο

271 19 IN MATTHÆUM HOMIL. XVIII. ἐπιμελεῖσθαι κελεύει· τῶν μὲν ἀδελφῶν, ἡνίκα ἂν μένη. Κάν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου· τῶν δὲ ἐχθρῶν, ἐπειδὰν νομοθετῇ φιλεῖν τε καὶ εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ οὐκ ἀπὸ τοῦ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τὸν Θεὸν ἐνάγει μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου. Εάν γὰρ ἀγαπήσητε, φησί, τοὺς ἀγα πῶντας ὑμᾶς, τίνα [211] μισθὸν ἔχετε; οὐχὶ καὶ οἱ τελώναι τὸ αὐτὸ 10.10 ποιοῦσι ; Τοῦτο καὶ ὁ Παῦλός φταιν' ούπω μέχρις αἵματος ἀντικατέστητε πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενοι. "Αν μὲν οὖν ταῦτα ποιῇς, μετὰ τοῦ Θεοῦ ἔστησας· ἂν δὲ ἐγκαταλιμπά- της αὐτά, μετὰ τῶν τελωνῶν. Εἶδες πῶς οὐ τοσοῦ- τον τῶν ἐντολῶν τὸ μέσον 20, ὅσον τῶν προσώπων τὸ διάφορον; Μὴ τοίνυν τοῦτο λογιζώμεθα, ὅτι δυσχερές τὰ ἐπίταγμα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔπαθλον ἐννοήσωμεν, καὶ λογισώμεθα τίνος οι όμοιοι γινόμεθα κατορθώσαντες, καὶ τίνος ἶσοι διαμαρτάνοντες. Τῷ μὲν οὖν ἀδελφῷ κελεύει καταλλάττεσθαι, καὶ μὴ πρότερον ἀφίστα. σθαι, ἕως ἂν τὴν ἔχθραν ἀνέλωμεν· ὅταν δὲ περὶ πάντων διαλέγηται, οὐκέτι ταύτῃ ἡμᾶς ὑποβάλλει τῇ ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τὰ παρ' ἡμῶν ἀπαιτεῖ μόνον, εὔκολου καὶ ταύτῃ ποιῶν τὸν νόμον. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ένωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν ἵνα μὴ τὰ ταῦτα αὐτὰ ἀηδῶς πρὸς αὐτοὺς ἔχωσι, κελεύει μή μόνον φέρειν ταῦτα ποιοῦντας, ἀλλὰ καὶ ἀγαπᾶν. Ορες πως πρόῤῥιζαν τὸν θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τὴν περὶ τὰ σώματα, τὴν περὶ τὰ χρήματα, τὴν περὶ τὴν δόξαν, τὴν περὶ τὸν παρόντα βίον ἀναιρεῖ; Τοῦτο γὰρ ἐποίησε μὲν ἐξ ἀρχῆς, πολλῷ 11 δὲ πλέον νῦν. Ο τε γὰρ πτωχὸς καὶ ὁ πρᾶος καὶ ὁ πενθῶν κενοί τὴν ὀργήν· ὅ τε δίκαιος καὶ ἐλεήμων κενοῖ τὴν τῶν χρημάτων ἐπιθυμίαν· ὁ καθαρὸς τὴν καρδίαν ἀπήλ- λακτας ἐπιθυμίας πονηρᾶς· 5 δεδιωγμένος και φέρων τὰς ὕβρεις καὶ κακῶς ἀκούων, πᾶσαν ἀσκεῖ λοιπὸν των παρόντων πραγμάτων ὑπεροψίαν, καὶ τύφου καὶ κενοδοξίας ἐστὶ καθαρός. Λύσας τοίνυν τῶν δεσμῶν τούτων τὸν ἀκροατὴν, καὶ εἰς τοὺς ἀγῶνας ἀλείψας, πάλιν ἑτέρος ἀναστὰ ταῦτα τὰ πάθη, καὶ μετὰ πλείο- νος τῆς ἀκριβείας. Αρξάμενος γὰρ ἀπὸ τῆς ὀργῆς, καὶ πάντοθεν ἐκκόψας τοῦ πάθους τούτου τὰ νεῦρα, καὶ εἰπών. Ο ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ τι, καὶ ὁ μωρὸν καλῶν, καὶ ὁ φακὰ, κολαζέσθω· καὶ ὁ προσφέρων τὸ δῶρον μὴ πρότερον προσίτω τῇ τραπέζῃ, ἕως ἂν καταλύσῃ τὴν ἔχθραν· καὶ ὁ ἀντίδικον ἔχων, πρὶν ἢ το δικαστήριον ἰδεῖν, φίλον ποιείτω τὸν ἐχθρόν· ἐπὶ τὴν ἐπιθυμίαν μεταβαίνει πάλιν, καί φησιν. Ὁ ἐμ- βλέπων ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, ὡς μοιχὸς τιμωρεί- στο ὁ σκανδαλιζόμενος ὑπὸ γυναικὸς ἀκολάστου, ἢ ὑπὸ ἀνδρὸς, ἢ τὰ ἄλλου τινὸς τῶν αὐτῷ προσηκόντων, ἅπαντας ἐκκοπτέτω τούτους· ὁ νόμῳ γάμου κατέχων γυναῖκα, μηδέποτε αὐτὴν ἐκβαλλέτω καὶ πρὸς ἑτέραν βλεπέτω. Διὰ γὰρ τούτων τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας τὰς βίζας ἀνεῖλεν. Εἶτα ἐντεῦθεν τῶν χρημάτων τὸν έρωτα αναστέλλει, κελεύων μήτε ομνύναι, μήτε ψεύ δεσθαι, μήτε αὐτοῦ ἀντέχεσθαι τοῦ χιτωνίσκου, ὃν ἂν τις ἐνδεδυμένος εύχῃ· ἀλλὰ καὶ τὸ ἱμάτιον προϊεσθαι τῷ βουλομένῳ, καὶ τὴν τοῦ σώματος χρήσιν, ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας τὸν περὶ τὰ χρήματα ἀναιρῶν πόθον. 5. Τότε το μετὰ ταῦτα πάντα καὶ τὸν [242] ποικίλον τῶν ἐπιταγμάτων τούτων στέφανον, ἐπάγει λέγων· Εύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς· ἐπ᾿ αὐτὴν 16 18 ἄνω τὴν ἀκροτάτην της φιλοσοφίας ἀνάγων κορυ φήν 37. "Ωσπερ γὰρ τοῦ πρᾶον εἶναι μεῖζον τὸ ῥαπί- ζεσθαι, καὶ τοῦ ἐλεήμονα εἶναι τὸ καὶ τὸ ἱμάτιον προσ ἴεσθαι μετὰ τοῦ χιτωνίσκου, καὶ τοῦ δίκαιον εἶναι τὸ καὶ ἀδικούμενον φέρειν, καὶ τοῦ εἰρηνοποιόν εἶναι τὸ καὶ ῥαπιζόμενον καὶ ἀγγαρευόμενον ἔπεσθαι· οὕτω καὶ τοῦ διώκεσθαι τὸ διωκόμενον εὐλογεῖν. Ορᾶς πῶς κατὰ μικρὸν εἰς αὐτὰς τὰ ἀνάγει τοῦ οὐρανοῦ τὰς ἁψίδας; Τίνος οὖν ἂν εἴημεν ἄξιοι, οι πρὸς τὸν Θεὸν κελευόμενοι τὸν ζῆλον ἔχειν, καὶ τάχα μηδὲ τῶν τε λωνών γινόμενοι ἴσοι ; Εἰ γὰρ τὸ φιλεῖν τοὺς φιλοῦν- τας, τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν καὶ ἐθνικῶν· ὅταν μηδὲ τοῦτο ποιῶμεν (οὐ γὰρ ποιοῦμεν αὐτὸ βασκαίνοντες εὐδοκιμοῦσι τοῖς ἀδελφοῖς), ποίαν οὐχ ὑποστησόμεθα δίκην, ὑπερβαίνειν τοὺς γραμματεῖς κελευόμενοι, καὶ τῶν ἐθνικῶν ἑστῶτες κατώτεροι; Πῶς οὖν ἀψόμεθα βασιλείαν, εἰπέ μοι; πῶς ἐπιβησόμεθα τῶν ἱερῶν προθύρων ἐκείνων, οὐδὲ 3 τῶν τελωνῶν ἀμείνους για νόμενοι; Τοῦτο γὰρ ηνίξατο εἰπών· Οὐχὶ καὶ οἱ τε- λῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν ; Ο καὶ μάλιστα θαυμάσαι αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας ἔστιν, ὅτι πανταχοῦ τὰ ἔπαθλα τῶν ἀγώνων 20 τιθεὶς μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας οἷον καὶ τὸ τὸν οι θεὸν ὁρᾷν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομεῖν, 88, καὶ τὸ υἱοὺς Θεοῦ γενέσθαι, καὶ τὸ ὁμοίους Θεοῦ, καὶ τὸ ἐλεεῖσθαι, καὶ τὸ παρακαλεῖ σθαι, καὶ τὸν μισθὸν τὸν πολύν 38. εξ που 36 και να πηρών μνησθῆναι ἔδει, υφειμένως τοῦτο ποιεῖ· τὸ μὲν γὰρ τῆς γεέννης ὄνομα ἅπαξ ἐν τοσούτοις τέθεικε λόγοις· καὶ ἑτέροις δέ τισιν 38 ὑπεσταλμένως, καὶ ἐν- τρεπτικώτερον μᾶλλον ἢ ἀπειλητικώτερον κεχρημέν νος τῷ λόγῳ, διορθοῦται τὸν ἀκροατήν λέγων· Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσι; καὶ, Ἐὰν τὸ ἅλας μωρανθῇ· καὶ, Ελάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἔστι δὲ ὅπου καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἀντὶ κολάσεως τίθησι, τὸ φορτικὸν τῆς το κολάσεως τῷ ἀκροατῇ διδοὺς συνιδεῖν, ὡς ὅταν λέγῃ Εμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ, Ο ἀπολύων ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ. Τὸ πε- ρισσὺν τούτων * ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστι. Τοῖς γὰρ νοῦν ἔχουσιν ἀντὶ τοῦ τῆς κολάσεως ὀνόματος ἀρκεῖ καὶ τὸ τῆς ἁμαρτίας μέγεθος εἰς σωφρονισμόν. Διδ δὴ καὶ ἐνταῦθα τοὺς ἐθνικούς καὶ τοὺς τελώνας εἰς μέσον ἄγει, τῇ ποιότητα τοῦ προσώπου τον μαθητήν ἐντρέπων. Ο καὶ ὁ Παῦλος ἐποίει λέγων . Μὴ λυπεῖ- σθε ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα· καὶ, Καθάπερ τὰ ἔθνη τὰ μὴ εἰδότα τὸν Θεόν. Καὶ δει κνὺς ὅτι οὐδὲν ὑπέρογκον ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ μικρῷ πλέον τοῦ εἰωθότος, φησίν· Οὐχὶ καὶ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν ; 'Αλλ' ὅμως οὐχ ἵστησιν ἐνταῦθα τὸν λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὰ ἔπαθλα αὐτὸν καταλύει καὶ τὰς χρηστὰς ἐλπίδας, λέγων· Γίνεσθε οὖν τέλειοι, ὡς 38 ὁ Πα- τὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Καὶ πολὺ τὸ τῶν οὐρα νῶν ὄνομα διασπείρει πανταχοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τὰ φρονήματα αὐτῶν διεγείρων. Τέως γὰρ ἀσθενέ στερον καὶ παχύτερον πως ήσαν διακείμενοι. [243) *Απαντα 38 οὖν ἐννοοῦντες τὰ εἰρημένα, πολλὴν καὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἐπιδειξώμεθα τὴν ἀγάπην, καὶ τὰ καταγέλαστον ἐκεῖνο ἔθος ἐκβάλωμεν, ὅπερ πολλοί τῶν ἀλογωτέρων ὑπομένουσιν, ἀναμένοντες τοὺς ἀπαντώντας πρώτους προσειπεῖν, ὅ μὲν ἔχει πολύν μακαρισμὸν μὴ ζηλούντες, ὁ δὲ ἐστι καταγέλαστον, 21 25 18.30 αὐτὸ] τοῦτο Edd. " καταλιμπάνης Α. 1. 30 μέσον] μέγεθος C. F. Ge. Illud, ni fallor, Arm. " τίνε D. lis B. 38 πολλῷ δὲ νῦν πλέον Α. πολλῷ πλέον δὲ νῦν D. 33 ἀδελφῷ] add. αὐτοῦ Edd. Ε. καὶ τί φησιν; add. υπ' Α. " Τότε] Καὶ τότε Mox post στέφανον distinctionem feci cum Ge. Aliter ceperunt Εdd. " την κορυ φήν C. D. et pr. Ε. 38 αὐτὰς] A. add. ἡμᾶς C. * οὐδὲ] οὐδὲν Α. Β. et pr. D. τῶν deest in codd. praeter E. 3 αγώ των] ἀγαθῶν Β. 1. Ε. F. et sic legisse videntur interpp. δ καὶ τὸ τὸν] τὸ καὶ τὸν Ε. τὸ οιn. C. D. οἷον τὸ θεὸν Γ. κληρονομείν οπι. Α. D. Ε. F. sed tuetur Arm, accipere Ge. και βας. λαβεῖν οὐρανῶν Β. καὶ τὴν τὸν το με Sic Mor. et codd. et mercedem recipere copiosam Ge. Arm. καὶ τὸ ἐν οὐρανοῖς ἔχειν πολύν τον μισθόν Sav. Ben. add, desuntiu A. B. Edd. Codicom varietatem ex adnot, petas. που] δὲ Εικ. 35 Sic D. F. 10 τούτου Ε. Μ. » Verba λέγων· μὴ λυπείσθε 30 ὡς] ὡς καὶ Α. 3 Mosqq. " ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μὴ ἀναμένειν προσαγορεύεσθαι, ἀλλὰ πρώτους ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖν· καὶ περὶ ταπεινοφροσύνης. Λ. 36 13 προσαγο

τοῦτο διώκοντες. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὐ προσερεῖς αὐ-τὸν πρότερος; Ἐπειδὴ τοῦτο ἀναμένει, φησίν. Οὐκ-οῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο μάλιστα ἐπιπηδᾷν ἔδει, ἵνα σὺ λά-βῃς τὸν στέφανον. Οὒ, φησίν· ἐπειδὴ τοῦτο ἐσπούδακε. Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας χεῖρον γένοιτ’ ἄν; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἐσπούδακε, φησὶ, μισθοῦ μοι γενέ-σθαι πρόξενος, οὐ βούλομαι ἐπιλαβέσθαι τῆς ὑπο-θέσεως ταύτης. Ἂν μὲν οὖν ἐκεῖνός σε προσείπῃ πρότερος, οὐδέν σοι γίνεται πλέον καὶ προσειπόντι· ἐὰν δὲ σὺ πρότερος ἐπιπηδήσῃς τῇ προσρήσει, ἐπραγματεύσω τὸν τῦφον ἐκείνου, καὶ δαψιλῆ τινα ἐκ τῆς ἀπονοίας αὐτοῦ τὸν καρπὸν ἐτρύγησας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τοσαῦτα μέλλοντας καρποῦσθαι ἀπὸ ψιλῶν ῥημάτων, προδιδόναι τὸ κέρδος, καὶ κατα-γινώσκοντος αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς περιπίπτειν; Εἰ γὰρ διὰ τοῦτο αὐτὸν αἰτιᾷ, ὅτι πρότερος ἀναμένει τὴν παρ’ ἑτέρου πρόσρησιν, τίνος ἕνεκεν ζηλοῖς ὅπερ ἐγ-καλεῖς, καὶ ὅπερ ἔφης εἶναι πονηρὸν, τοῦτο ὡς ἀγα-θὸν μιμεῖσθαι ἐσπούδακας; Ὁρᾷς πῶς οὐδὲν ἀνθρώ-που κακίᾳ συζῶντος ἀνοητότερον; Διὸ παρακαλῶ, φύγωμεν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἔθος καὶ καταγέλαστον. Καὶ γὰρ μυρίας ἀνέτρεψε φιλίας τὸ νόσημα τοῦτο, καὶ πολλὰς ἔχθρας εἰργάσατο. Διὰ δὴ τοῦτο φθάνω-μεν αὐτοὺς ἡμεῖς. Οἱ γὰρ ῥαπίζεσθαι καὶ ἀγγα-ρεύεσθαι καὶ γυμνοῦσθαι παρ’ ἐχθρῶν κελευόμενοι, καὶ φέρειν, ποίας ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, ἐν προσρήσει ψιλῇ τοσαύτην ἐπιδεικνύμενοι φιλονει-κίαν; Καταφρονούμεθα γὰρ, φησὶ, καὶ διαπτυόμεθα, ΟΜΙΛΙΑ ΙΘ. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς. α. Τὸ τυραννικώτερον πάντων λοιπὸν ἐξορίζει πάθος, τὴν λύσσαν καὶ τὴν μανίαν τὴν περὶ τὴν κενὴν δόξαν ἐγγινομένην τοῖς κατορθοῦσιν. Ἐξ ἀρχῆς μὲν γὰρ οὐδὲν περὶ αὐτοῦ διελέχθη· καὶ γὰρ ἦν περιττὸν, πρὶν ἢ πεῖσαι ποιεῖν τι τῶν δεόντων, περὶ τοῦ πῶς δεῖ ποιεῖν αὐτὰ καὶ μετιέναι διδάσκειν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν-ῆγεν εἰς φιλοσοφίαν, τότε λοιπὸν καὶ τὴν παρυφιστα-μένην αὐτῇ καθαίρει λύμην. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς τίκτε-ται τοῦτο τὸ νόσημα, ἀλλ’ ὅταν πολλὰ κατορθώσωμεν τῶν ἐπιταττομένων. Ἔδει τοίνυν πρότερον φυτεῦσαι τὴν ἀρετὴν, καὶ τότε τὸ ἐπηρεάζον αὐτῆς τὸν καρπὸν ἀνελεῖν πάθος. Καὶ ὅρα πόθεν ἄρχεται· ἀπὸ νηστείας, καὶ εὐχῆς, καὶ ἐλεημοσύνης. Τούτοις γὰρ μάλιστα ἐμφιλοχωρεῖν εἴωθε τοῖς κατορθώμασιν. Ὁ γοῦν Φα-ρισαῖος ἐντεῦθεν ἐφυσᾶτο λέγων· Νηστεύω δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἀποδεκατῶ μου τὰ ὑπάρχοντα· καὶ ἐν αὐτῇ δὲ ἐκενοδόξει τῇ εὐχῇ, πρὸς ἐπίδειξιν αὐτὴν ποιούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἄλλος παρῆν, τῷ τε-λώνῃ ἐνεδείκνυτο λέγων· Οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι, οὐδὲ ὡς οὗτος ὁ τελώνης Καὶ σκόπει πῶς ἤρξατο, ὡς περὶ θηρίου τινὸς δυσφωράτου διαλεγόμενος, καὶ δεινοῦ κλέψαι τὸν μὴ σφόδρα ἐγρη-γορότα. Προσέχετε γὰρ, φησὶ, τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος λέγει Φιλιππησίοις· Βλέ-πετε τοὺς κύνας. Καὶ γὰρ λάθρα ἐπεισέρχεται τὸ θηρίον, καὶ πάντα ἐκφυσᾷ ἀψοφητὶ, καὶ ἀνεπαισθή-τως ἐκφέρει τὰ ἔνδον ἅπαντα. Ἐπεὶ οὖν πολὺν περὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἐποιήσατο λόγον, καὶ τὸν Θεὸν εἰς μέσον ἤγαγε, Τὸν ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ πανταχόθεν προέτρεψεν

τοῦτο διώκοντες. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὐ προσερεῖς αὐ-τὸν πρότερος; Ἐπειδὴ τοῦτο ἀναμένει, φησίν. Οὐκ-οῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο μάλιστα ἐπιπηδᾷν ἔδει, ἵνα σὺ λά-βῃς τὸν στέφανον. Οὒ, φησίν· ἐπειδὴ τοῦτο ἐσπούδακε. Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας χεῖρον γένοιτ’ ἄν; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἐσπούδακε, φησὶ, μισθοῦ μοι γενέ-σθαι πρόξενος, οὐ βούλομαι ἐπιλαβέσθαι τῆς ὑπο-θέσεως ταύτης. Ἂν μὲν οὖν ἐκεῖνός σε προσείπῃ πρότερος, οὐδέν σοι γίνεται πλέον καὶ προσειπόντι· ἐὰν δὲ σὺ πρότερος ἐπιπηδήσῃς τῇ προσρήσει, ἐπραγματεύσω τὸν τῦφον ἐκείνου, καὶ δαψιλῆ τινα ἐκ τῆς ἀπονοίας αὐτοῦ τὸν καρπὸν ἐτρύγησας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τοσαῦτα μέλλοντας καρποῦσθαι ἀπὸ ψιλῶν ῥημάτων, προδιδόναι τὸ κέρδος, καὶ κατα-γινώσκοντος αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς περιπίπτειν; Εἰ γὰρ διὰ τοῦτο αὐτὸν αἰτιᾷ, ὅτι πρότερος ἀναμένει τὴν παρ’ ἑτέρου πρόσρησιν, τίνος ἕνεκεν ζηλοῖς ὅπερ ἐγ-καλεῖς, καὶ ὅπερ ἔφης εἶναι πονηρὸν, τοῦτο ὡς ἀγα-θὸν μιμεῖσθαι ἐσπούδακας; Ὁρᾷς πῶς οὐδὲν ἀνθρώ-που κακίᾳ συζῶντος ἀνοητότερον; Διὸ παρακαλῶ, φύγωμεν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἔθος καὶ καταγέλαστον. Καὶ γὰρ μυρίας ἀνέτρεψε φιλίας τὸ νόσημα τοῦτο, καὶ πολλὰς ἔχθρας εἰργάσατο. Διὰ δὴ τοῦτο φθάνω-μεν αὐτοὺς ἡμεῖς. Οἱ γὰρ ῥαπίζεσθαι καὶ ἀγγα-ρεύεσθαι καὶ γυμνοῦσθαι παρ’ ἐχθρῶν κελευόμενοι, καὶ φέρειν, ποίας ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, ἐν προσρήσει ψιλῇ τοσαύτην ἐπιδεικνύμενοι φιλονει-κίαν; Καταφρονούμεθα γὰρ, φησὶ, καὶ διαπτυόμεθα, ΟΜΙΛΙΑ ΙΘ. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς. α. Τὸ τυραννικώτερον πάντων λοιπὸν ἐξορίζει πάθος, τὴν λύσσαν καὶ τὴν μανίαν τὴν περὶ τὴν κενὴν δόξαν ἐγγινομένην τοῖς κατορθοῦσιν. Ἐξ ἀρχῆς μὲν γὰρ οὐδὲν περὶ αὐτοῦ διελέχθη· καὶ γὰρ ἦν περιττὸν, πρὶν ἢ πεῖσαι ποιεῖν τι τῶν δεόντων, περὶ τοῦ πῶς δεῖ ποιεῖν αὐτὰ καὶ μετιέναι διδάσκειν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν-ῆγεν εἰς φιλοσοφίαν, τότε λοιπὸν καὶ τὴν παρυφιστα-μένην αὐτῇ καθαίρει λύμην. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς τίκτε-ται τοῦτο τὸ νόσημα, ἀλλ’ ὅταν πολλὰ κατορθώσωμεν τῶν ἐπιταττομένων. Ἔδει τοίνυν πρότερον φυτεῦσαι τὴν ἀρετὴν, καὶ τότε τὸ ἐπηρεάζον αὐτῆς τὸν καρπὸν ἀνελεῖν πάθος. Καὶ ὅρα πόθεν ἄρχεται· ἀπὸ νηστείας, καὶ εὐχῆς, καὶ ἐλεημοσύνης. Τούτοις γὰρ μάλιστα ἐμφιλοχωρεῖν εἴωθε τοῖς κατορθώμασιν. Ὁ γοῦν Φα-ρισαῖος ἐντεῦθεν ἐφυσᾶτο λέγων· Νηστεύω δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἀποδεκατῶ μου τὰ ὑπάρχοντα· καὶ ἐν αὐτῇ δὲ ἐκενοδόξει τῇ εὐχῇ, πρὸς ἐπίδειξιν αὐτὴν ποιούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἄλλος παρῆν, τῷ τε-λώνῃ ἐνεδείκνυτο λέγων· Οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι, οὐδὲ ὡς οὗτος ὁ τελώνης Καὶ σκόπει πῶς ἤρξατο, ὡς περὶ θηρίου τινὸς δυσφωράτου διαλεγόμενος, καὶ δεινοῦ κλέψαι τὸν μὴ σφόδρα ἐγρη-γορότα. Προσέχετε γὰρ, φησὶ, τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος λέγει Φιλιππησίοις· Βλέ-πετε τοὺς κύνας. Καὶ γὰρ λάθρα ἐπεισέρχεται τὸ θηρίον, καὶ πάντα ἐκφυσᾷ ἀψοφητὶ, καὶ ἀνεπαισθή-τως ἐκφέρει τὰ ἔνδον ἅπαντα. Ἐπεὶ οὖν πολὺν περὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἐποιήσατο λόγον, καὶ τὸν Θεὸν εἰς μέσον ἤγαγε, Τὸν ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ πανταχόθεν προέτρεψεν

τοῦτο διώκοντες. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὐ προσερεῖς αὐ-τὸν πρότερος; Ἐπειδὴ τοῦτο ἀναμένει, φησίν. Οὐκ-οῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο μάλιστα ἐπιπηδᾷν ἔδει, ἵνα σὺ λά-βῃς τὸν στέφανον. Οὒ, φησίν· ἐπειδὴ τοῦτο ἐσπούδακε. Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας χεῖρον γένοιτ’ ἄν; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἐσπούδακε, φησὶ, μισθοῦ μοι γενέ-σθαι πρόξενος, οὐ βούλομαι ἐπιλαβέσθαι τῆς ὑπο-θέσεως ταύτης. Ἂν μὲν οὖν ἐκεῖνός σε προσείπῃ πρότερος, οὐδέν σοι γίνεται πλέον καὶ προσειπόντι· ἐὰν δὲ σὺ πρότερος ἐπιπηδήσῃς τῇ προσρήσει, ἐπραγματεύσω τὸν τῦφον ἐκείνου, καὶ δαψιλῆ τινα ἐκ τῆς ἀπονοίας αὐτοῦ τὸν καρπὸν ἐτρύγησας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τοσαῦτα μέλλοντας καρποῦσθαι ἀπὸ ψιλῶν ῥημάτων, προδιδόναι τὸ κέρδος, καὶ κατα-γινώσκοντος αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς περιπίπτειν; Εἰ γὰρ διὰ τοῦτο αὐτὸν αἰτιᾷ, ὅτι πρότερος ἀναμένει τὴν παρ’ ἑτέρου πρόσρησιν, τίνος ἕνεκεν ζηλοῖς ὅπερ ἐγ-καλεῖς, καὶ ὅπερ ἔφης εἶναι πονηρὸν, τοῦτο ὡς ἀγα-θὸν μιμεῖσθαι ἐσπούδακας; Ὁρᾷς πῶς οὐδὲν ἀνθρώ-που κακίᾳ συζῶντος ἀνοητότερον; Διὸ παρακαλῶ, φύγωμεν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἔθος καὶ καταγέλαστον. Καὶ γὰρ μυρίας ἀνέτρεψε φιλίας τὸ νόσημα τοῦτο, καὶ πολλὰς ἔχθρας εἰργάσατο. Διὰ δὴ τοῦτο φθάνω-μεν αὐτοὺς ἡμεῖς. Οἱ γὰρ ῥαπίζεσθαι καὶ ἀγγα-ρεύεσθαι καὶ γυμνοῦσθαι παρ’ ἐχθρῶν κελευόμενοι, καὶ φέρειν, ποίας ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, ἐν προσρήσει ψιλῇ τοσαύτην ἐπιδεικνύμενοι φιλονει-κίαν; Καταφρονούμεθα γὰρ, φησὶ, καὶ διαπτυόμεθα, ΟΜΙΛΙΑ ΙΘ. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς. α. Τὸ τυραννικώτερον πάντων λοιπὸν ἐξορίζει πάθος, τὴν λύσσαν καὶ τὴν μανίαν τὴν περὶ τὴν κενὴν δόξαν ἐγγινομένην τοῖς κατορθοῦσιν. Ἐξ ἀρχῆς μὲν γὰρ οὐδὲν περὶ αὐτοῦ διελέχθη· καὶ γὰρ ἦν περιττὸν, πρὶν ἢ πεῖσαι ποιεῖν τι τῶν δεόντων, περὶ τοῦ πῶς δεῖ ποιεῖν αὐτὰ καὶ μετιέναι διδάσκειν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν-ῆγεν εἰς φιλοσοφίαν, τότε λοιπὸν καὶ τὴν παρυφιστα-μένην αὐτῇ καθαίρει λύμην. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς τίκτε-ται τοῦτο τὸ νόσημα, ἀλλ’ ὅταν πολλὰ κατορθώσωμεν τῶν ἐπιταττομένων. Ἔδει τοίνυν πρότερον φυτεῦσαι τὴν ἀρετὴν, καὶ τότε τὸ ἐπηρεάζον αὐτῆς τὸν καρπὸν ἀνελεῖν πάθος. Καὶ ὅρα πόθεν ἄρχεται· ἀπὸ νηστείας, καὶ εὐχῆς, καὶ ἐλεημοσύνης. Τούτοις γὰρ μάλιστα ἐμφιλοχωρεῖν εἴωθε τοῖς κατορθώμασιν. Ὁ γοῦν Φα-ρισαῖος ἐντεῦθεν ἐφυσᾶτο λέγων· Νηστεύω δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἀποδεκατῶ μου τὰ ὑπάρχοντα· καὶ ἐν αὐτῇ δὲ ἐκενοδόξει τῇ εὐχῇ, πρὸς ἐπίδειξιν αὐτὴν ποιούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἄλλος παρῆν, τῷ τε-λώνῃ ἐνεδείκνυτο λέγων· Οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι, οὐδὲ ὡς οὗτος ὁ τελώνης Καὶ σκόπει πῶς ἤρξατο, ὡς περὶ θηρίου τινὸς δυσφωράτου διαλεγόμενος, καὶ δεινοῦ κλέψαι τὸν μὴ σφόδρα ἐγρη-γορότα. Προσέχετε γὰρ, φησὶ, τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος λέγει Φιλιππησίοις· Βλέ-πετε τοὺς κύνας. Καὶ γὰρ λάθρα ἐπεισέρχεται τὸ θηρίον, καὶ πάντα ἐκφυσᾷ ἀψοφητὶ, καὶ ἀνεπαισθή-τως ἐκφέρει τὰ ἔνδον ἅπαντα. Ἐπεὶ οὖν πολὺν περὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἐποιήσατο λόγον, καὶ τὸν Θεὸν εἰς μέσον ἤγαγε, Τὸν ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ πανταχόθεν προέτρεψεν

τοῦτο διώκοντες. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὐ προσερεῖς αὐ-τὸν πρότερος; Ἐπειδὴ τοῦτο ἀναμένει, φησίν. Οὐκ-οῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο μάλιστα ἐπιπηδᾷν ἔδει, ἵνα σὺ λά-βῃς τὸν στέφανον. Οὒ, φησίν· ἐπειδὴ τοῦτο ἐσπούδακε. Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας χεῖρον γένοιτ’ ἄν; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἐσπούδακε, φησὶ, μισθοῦ μοι γενέ-σθαι πρόξενος, οὐ βούλομαι ἐπιλαβέσθαι τῆς ὑπο-θέσεως ταύτης. Ἂν μὲν οὖν ἐκεῖνός σε προσείπῃ πρότερος, οὐδέν σοι γίνεται πλέον καὶ προσειπόντι· ἐὰν δὲ σὺ πρότερος ἐπιπηδήσῃς τῇ προσρήσει, ἐπραγματεύσω τὸν τῦφον ἐκείνου, καὶ δαψιλῆ τινα ἐκ τῆς ἀπονοίας αὐτοῦ τὸν καρπὸν ἐτρύγησας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τοσαῦτα μέλλοντας καρποῦσθαι ἀπὸ ψιλῶν ῥημάτων, προδιδόναι τὸ κέρδος, καὶ κατα-γινώσκοντος αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς περιπίπτειν; Εἰ γὰρ διὰ τοῦτο αὐτὸν αἰτιᾷ, ὅτι πρότερος ἀναμένει τὴν παρ’ ἑτέρου πρόσρησιν, τίνος ἕνεκεν ζηλοῖς ὅπερ ἐγ-καλεῖς, καὶ ὅπερ ἔφης εἶναι πονηρὸν, τοῦτο ὡς ἀγα-θὸν μιμεῖσθαι ἐσπούδακας; Ὁρᾷς πῶς οὐδὲν ἀνθρώ-που κακίᾳ συζῶντος ἀνοητότερον; Διὸ παρακαλῶ, φύγωμεν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἔθος καὶ καταγέλαστον. Καὶ γὰρ μυρίας ἀνέτρεψε φιλίας τὸ νόσημα τοῦτο, καὶ πολλὰς ἔχθρας εἰργάσατο. Διὰ δὴ τοῦτο φθάνω-μεν αὐτοὺς ἡμεῖς. Οἱ γὰρ ῥαπίζεσθαι καὶ ἀγγα-ρεύεσθαι καὶ γυμνοῦσθαι παρ’ ἐχθρῶν κελευόμενοι, καὶ φέρειν, ποίας ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, ἐν προσρήσει ψιλῇ τοσαύτην ἐπιδεικνύμενοι φιλονει-κίαν; Καταφρονούμεθα γὰρ, φησὶ, καὶ διαπτυόμεθα, ΟΜΙΛΙΑ ΙΘ. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς. α. Τὸ τυραννικώτερον πάντων λοιπὸν ἐξορίζει πάθος, τὴν λύσσαν καὶ τὴν μανίαν τὴν περὶ τὴν κενὴν δόξαν ἐγγινομένην τοῖς κατορθοῦσιν. Ἐξ ἀρχῆς μὲν γὰρ οὐδὲν περὶ αὐτοῦ διελέχθη· καὶ γὰρ ἦν περιττὸν, πρὶν ἢ πεῖσαι ποιεῖν τι τῶν δεόντων, περὶ τοῦ πῶς δεῖ ποιεῖν αὐτὰ καὶ μετιέναι διδάσκειν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν-ῆγεν εἰς φιλοσοφίαν, τότε λοιπὸν καὶ τὴν παρυφιστα-μένην αὐτῇ καθαίρει λύμην. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς τίκτε-ται τοῦτο τὸ νόσημα, ἀλλ’ ὅταν πολλὰ κατορθώσωμεν τῶν ἐπιταττομένων. Ἔδει τοίνυν πρότερον φυτεῦσαι τὴν ἀρετὴν, καὶ τότε τὸ ἐπηρεάζον αὐτῆς τὸν καρπὸν ἀνελεῖν πάθος. Καὶ ὅρα πόθεν ἄρχεται· ἀπὸ νηστείας, καὶ εὐχῆς, καὶ ἐλεημοσύνης. Τούτοις γὰρ μάλιστα ἐμφιλοχωρεῖν εἴωθε τοῖς κατορθώμασιν. Ὁ γοῦν Φα-ρισαῖος ἐντεῦθεν ἐφυσᾶτο λέγων· Νηστεύω δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἀποδεκατῶ μου τὰ ὑπάρχοντα· καὶ ἐν αὐτῇ δὲ ἐκενοδόξει τῇ εὐχῇ, πρὸς ἐπίδειξιν αὐτὴν ποιούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἄλλος παρῆν, τῷ τε-λώνῃ ἐνεδείκνυτο λέγων· Οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι, οὐδὲ ὡς οὗτος ὁ τελώνης Καὶ σκόπει πῶς ἤρξατο, ὡς περὶ θηρίου τινὸς δυσφωράτου διαλεγόμενος, καὶ δεινοῦ κλέψαι τὸν μὴ σφόδρα ἐγρη-γορότα. Προσέχετε γὰρ, φησὶ, τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος λέγει Φιλιππησίοις· Βλέ-πετε τοὺς κύνας. Καὶ γὰρ λάθρα ἐπεισέρχεται τὸ θηρίον, καὶ πάντα ἐκφυσᾷ ἀψοφητὶ, καὶ ἀνεπαισθή-τως ἐκφέρει τὰ ἔνδον ἅπαντα. Ἐπεὶ οὖν πολὺν περὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἐποιήσατο λόγον, καὶ τὸν Θεὸν εἰς μέσον ἤγαγε, Τὸν ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ πανταχόθεν προέτρεψεν

τοῦτο διώκοντες. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὐ προσερεῖς αὐ-τὸν πρότερος; Ἐπειδὴ τοῦτο ἀναμένει, φησίν. Οὐκ-οῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο μάλιστα ἐπιπηδᾷν ἔδει, ἵνα σὺ λά-βῃς τὸν στέφανον. Οὒ, φησίν· ἐπειδὴ τοῦτο ἐσπούδακε. Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας χεῖρον γένοιτ’ ἄν; Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἐσπούδακε, φησὶ, μισθοῦ μοι γενέ-σθαι πρόξενος, οὐ βούλομαι ἐπιλαβέσθαι τῆς ὑπο-θέσεως ταύτης. Ἂν μὲν οὖν ἐκεῖνός σε προσείπῃ πρότερος, οὐδέν σοι γίνεται πλέον καὶ προσειπόντι· ἐὰν δὲ σὺ πρότερος ἐπιπηδήσῃς τῇ προσρήσει, ἐπραγματεύσω τὸν τῦφον ἐκείνου, καὶ δαψιλῆ τινα ἐκ τῆς ἀπονοίας αὐτοῦ τὸν καρπὸν ἐτρύγησας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τοσαῦτα μέλλοντας καρποῦσθαι ἀπὸ ψιλῶν ῥημάτων, προδιδόναι τὸ κέρδος, καὶ κατα-γινώσκοντος αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς περιπίπτειν; Εἰ γὰρ διὰ τοῦτο αὐτὸν αἰτιᾷ, ὅτι πρότερος ἀναμένει τὴν παρ’ ἑτέρου πρόσρησιν, τίνος ἕνεκεν ζηλοῖς ὅπερ ἐγ-καλεῖς, καὶ ὅπερ ἔφης εἶναι πονηρὸν, τοῦτο ὡς ἀγα-θὸν μιμεῖσθαι ἐσπούδακας; Ὁρᾷς πῶς οὐδὲν ἀνθρώ-που κακίᾳ συζῶντος ἀνοητότερον; Διὸ παρακαλῶ, φύγωμεν τὸ πονηρὸν τοῦτο ἔθος καὶ καταγέλαστον. Καὶ γὰρ μυρίας ἀνέτρεψε φιλίας τὸ νόσημα τοῦτο, καὶ πολλὰς ἔχθρας εἰργάσατο. Διὰ δὴ τοῦτο φθάνω-μεν αὐτοὺς ἡμεῖς. Οἱ γὰρ ῥαπίζεσθαι καὶ ἀγγα-ρεύεσθαι καὶ γυμνοῦσθαι παρ’ ἐχθρῶν κελευόμενοι, καὶ φέρειν, ποίας ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, ἐν προσρήσει ψιλῇ τοσαύτην ἐπιδεικνύμενοι φιλονει-κίαν; Καταφρονούμεθα γὰρ, φησὶ, καὶ διαπτυόμεθα, ΟΜΙΛΙΑ ΙΘ. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς. α. Τὸ τυραννικώτερον πάντων λοιπὸν ἐξορίζει πάθος, τὴν λύσσαν καὶ τὴν μανίαν τὴν περὶ τὴν κενὴν δόξαν ἐγγινομένην τοῖς κατορθοῦσιν. Ἐξ ἀρχῆς μὲν γὰρ οὐδὲν περὶ αὐτοῦ διελέχθη· καὶ γὰρ ἦν περιττὸν, πρὶν ἢ πεῖσαι ποιεῖν τι τῶν δεόντων, περὶ τοῦ πῶς δεῖ ποιεῖν αὐτὰ καὶ μετιέναι διδάσκειν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν-ῆγεν εἰς φιλοσοφίαν, τότε λοιπὸν καὶ τὴν παρυφιστα-μένην αὐτῇ καθαίρει λύμην. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς τίκτε-ται τοῦτο τὸ νόσημα, ἀλλ’ ὅταν πολλὰ κατορθώσωμεν τῶν ἐπιταττομένων. Ἔδει τοίνυν πρότερον φυτεῦσαι τὴν ἀρετὴν, καὶ τότε τὸ ἐπηρεάζον αὐτῆς τὸν καρπὸν ἀνελεῖν πάθος. Καὶ ὅρα πόθεν ἄρχεται· ἀπὸ νηστείας, καὶ εὐχῆς, καὶ ἐλεημοσύνης. Τούτοις γὰρ μάλιστα ἐμφιλοχωρεῖν εἴωθε τοῖς κατορθώμασιν. Ὁ γοῦν Φα-ρισαῖος ἐντεῦθεν ἐφυσᾶτο λέγων· Νηστεύω δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἀποδεκατῶ μου τὰ ὑπάρχοντα· καὶ ἐν αὐτῇ δὲ ἐκενοδόξει τῇ εὐχῇ, πρὸς ἐπίδειξιν αὐτὴν ποιούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς ἄλλος παρῆν, τῷ τε-λώνῃ ἐνεδείκνυτο λέγων· Οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι, οὐδὲ ὡς οὗτος ὁ τελώνης Καὶ σκόπει πῶς ἤρξατο, ὡς περὶ θηρίου τινὸς δυσφωράτου διαλεγόμενος, καὶ δεινοῦ κλέψαι τὸν μὴ σφόδρα ἐγρη-γορότα. Προσέχετε γὰρ, φησὶ, τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος λέγει Φιλιππησίοις· Βλέ-πετε τοὺς κύνας. Καὶ γὰρ λάθρα ἐπεισέρχεται τὸ θηρίον, καὶ πάντα ἐκφυσᾷ ἀψοφητὶ, καὶ ἀνεπαισθή-τως ἐκφέρει τὰ ἔνδον ἅπαντα. Ἐπεὶ οὖν πολὺν περὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἐποιήσατο λόγον, καὶ τὸν Θεὸν εἰς μέσον ἤγαγε, Τὸν ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ πανταχόθεν προέτρεψεν

ἔστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω πρόεισι, καὶ δι’ ἑτέρων πολ-λὴν τὴν ἀποτροπὴν ἐργαζόμενος. Ὥσπερ γὰρ ἀνωτέρω τελώνας καὶ ἐθνικοὺς τέθεικε, τῇ ποιότητι τοῦ προς-ώπου καταισχύνων τοὺς μιμουμένους· οὕτω καὶ ἐνταῦ-θα τοὺς ὑποκριτάς. Ὅταν οὖν ποιῇς, φησὶν, ἐλεη-μοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταί. Οὐχ ὅτι σάλπιγγας εἶχον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ τὴν πολλὴν αὐτῶν ἐπιδεῖξαι βούλεται μανίαν τῇ λέ-ξει τῆς μεταφορᾶς ταύτης, κωμῳδῶν ταύτῃ καὶ ἐκ-πομπεύων αὐτούς. Καὶ καλῶς ὑποκριτὰς εἶπε. Τὸ μὲν γὰρ προσωπεῖον, ἐλεημοσύνης ἦν· ἡ δὲ διάνοια, ὠμότητος καὶ ἀπανθρωπίας. Οὐ γὰρ διὰ τοὺς πλη-σίον ἐλεεῖν ποιοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ δόξης ἀπολαύειν αὐτούς· ὅπερ ἐσχάτης ἦν ὠμότητος, ἑτέρου λιμῷ δια-φθειρομένου φιλοτιμίαν ζητεῖν, καὶ μὴ λύειν τὴν συμ-φοράν. Οὐκ ἄρα τὸ δοῦναι ἐλεημοσύνην, ἀλλὰ τὸ ὡς χρὴ δοῦναί ἐστι τὸ ζητούμενον, καὶ διὰ τοῦτο δοῦναι. β. Κωμῳδήσας τοίνυν ἐκείνους ἱκανῶς, καὶ καθαψά-μενος αὐτῶν, ὡς καὶ αἰσχυνθῆναι τὸν ἀκροατὴν, δι-ορθοῦται πάλιν τὴν τὰ τοιαῦτα νοσοῦσαν γνώμην· καὶ εἰπὼν πῶς δεῖ μὴ ποιεῖν, δείκνυσι πάλιν πῶς δεῖ ποιεῖν. Πῶς οὖν δεῖ ποιεῖν; Μὴ γνώτω, φησὶν, ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου. Πάλιν ἐνταῦθα οὐ χεῖρας αἰνίττεται, ἀλλ’ ὑπερβολικῶς αὐτὸ τέθεικεν. Εἰ γὰρ οἷόν τέ ἐστι, φησὶ, σεαυτὸν ἀγνοῆ-σαι, περισπούδαστον ἔστω σοι τοῦτο, κἂν αὐτὰς δυ-νατὸν ᾖ τὰς διακονουμένας χεῖρας λαθεῖν. Οὐχ ὥς τινές φασιν, ὅτι τοὺς σκαιοὺς δεῖ κρύπτειν ἀνθρώ-πους· πάντας γὰρ ἐνταῦθα λανθάνειν ἐκέλευσεν. Εἶτα καὶ ὁ μισθὸς ἐννόησον ὅσος. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε τὴν ἐκεῖθεν κόλασιν, δείκνυσι καὶ τὴν ἐντεῦθεν τιμὴν, ἑκατέρωθεν αὐτοὺς ὠθῶν, καὶ εἰς ὑψηλὰ ἄγων διδά-γματα. Καὶ γὰρ πείθει εἰδέναι, ὅτι πανταχοῦ πάρ-εστιν ὁ Θεός· καὶ ὅτι οὐ μέχρι τοῦ παρόντος βίου ἕστηκε τὰ ἡμέτερα, ἀλλὰ καὶ φοβερώτερον ἡμᾶς ἐντεῦθεν ἐκδέξεται δικαστήριον, καὶ αἱ τῶν πεπρα-γμένων εὐθῦναι ἁπάντων, καὶ τιμαὶ καὶ κολάσεις· καὶ ὅτι οὐδὲν, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα τις ποιῶν λήσεται, κἂν δόξῃ τοὺς ἀνθρώπους λανθάνειν. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα ᾐνίξατο εἰπών· Ὁ Πατήρ σου, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· μέγα καὶ σεμνὸν αὐτῷ καθίζων θέατρον, καὶ ὅπερ ἐπιθυ-μεῖ, τοῦτο μετὰ πολλῆς αὐτῷ διδοὺς τῆς περιουσίας. Τί γὰρ βούλει; φησίν· οὐχὶ θεατὰς ἔχειν τῶν γινομέ-νων τινάς; Ἰδοὺ τοίνυν ἔχεις, οὐχὶ ἀγγέλους, οὐδὲ ἀρχαγγέλους, ἀλλὰ τὸν τῶν ὅλων Θεόν. Εἰ δὲ καὶ ἀν-θρώπους ἐπιθυμεῖς ἔχειν θεωροὺς, οὐδὲ ταύτης σε ἀποστερεῖ τῆς ἐπιθυμίας καιρῷ τῷ προσήκοντι, ἀλλὰ καὶ μετὰ πλείονός σοι αὐτὸ παρέχει τῆς ὑπερβολῆς. Νῦν μὲν γὰρ ἂν ἐπιδείξῃ, δέκα καὶ εἴκοσιν, ἣ καὶ ἑκατὸν ἀνθρώποις ἐπιδείξασθαι δυνήσῃ μόνοις· ἂν δὲ σπουδάζῃς νῦν λαθεῖν, τότε σε αὐτὸς ὁ Θεὸς ἀνα-κηρύξει, τῆς οἰκουμένης παρούσης ἁπάσης. Ὥστε μάλιστα εἰ βούλει ἀνθρώπους ἰδεῖν σου τὰ κατορθώ-ματα, κρύψον αὐτὰ νῦν, ἵνα μετὰ πλείονος τιμῆς τότε αὐτὰ πάντες θεάσωνται, τοῦ Θεοῦ φανερὰ ποιοῦντος καὶ ἐπαίροντος καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνακηρύτ-τοντος. Νῦν μὲν γάρ σου καὶ καταγνώσονται οἱ ὁρῶν-τες, ὡς κενοδόξου· στεφανούμενον δὲ ἰδόντες, οὐ μό-νον οὐ καταγνώσονται, ἀλλὰ καὶ θαυμάσονται ἅπαν-τες. Ὅταν οὖν καὶ μισθὸν ᾖ λαβεῖν, καὶ θαῦμα καρπώσασθαι μεῖζον, ὀλίγον ἀναμείναντα χρόνον,

ἔστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω πρόεισι, καὶ δι’ ἑτέρων πολ-λὴν τὴν ἀποτροπὴν ἐργαζόμενος. Ὥσπερ γὰρ ἀνωτέρω τελώνας καὶ ἐθνικοὺς τέθεικε, τῇ ποιότητι τοῦ προς-ώπου καταισχύνων τοὺς μιμουμένους· οὕτω καὶ ἐνταῦ-θα τοὺς ὑποκριτάς. Ὅταν οὖν ποιῇς, φησὶν, ἐλεη-μοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταί. Οὐχ ὅτι σάλπιγγας εἶχον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ τὴν πολλὴν αὐτῶν ἐπιδεῖξαι βούλεται μανίαν τῇ λέ-ξει τῆς μεταφορᾶς ταύτης, κωμῳδῶν ταύτῃ καὶ ἐκ-πομπεύων αὐτούς. Καὶ καλῶς ὑποκριτὰς εἶπε. Τὸ μὲν γὰρ προσωπεῖον, ἐλεημοσύνης ἦν· ἡ δὲ διάνοια, ὠμότητος καὶ ἀπανθρωπίας. Οὐ γὰρ διὰ τοὺς πλη-σίον ἐλεεῖν ποιοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ δόξης ἀπολαύειν αὐτούς· ὅπερ ἐσχάτης ἦν ὠμότητος, ἑτέρου λιμῷ δια-φθειρομένου φιλοτιμίαν ζητεῖν, καὶ μὴ λύειν τὴν συμ-φοράν. Οὐκ ἄρα τὸ δοῦναι ἐλεημοσύνην, ἀλλὰ τὸ ὡς χρὴ δοῦναί ἐστι τὸ ζητούμενον, καὶ διὰ τοῦτο δοῦναι. β. Κωμῳδήσας τοίνυν ἐκείνους ἱκανῶς, καὶ καθαψά-μενος αὐτῶν, ὡς καὶ αἰσχυνθῆναι τὸν ἀκροατὴν, δι-ορθοῦται πάλιν τὴν τὰ τοιαῦτα νοσοῦσαν γνώμην· καὶ εἰπὼν πῶς δεῖ μὴ ποιεῖν, δείκνυσι πάλιν πῶς δεῖ ποιεῖν. Πῶς οὖν δεῖ ποιεῖν; Μὴ γνώτω, φησὶν, ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου. Πάλιν ἐνταῦθα οὐ χεῖρας αἰνίττεται, ἀλλ’ ὑπερβολικῶς αὐτὸ τέθεικεν. Εἰ γὰρ οἷόν τέ ἐστι, φησὶ, σεαυτὸν ἀγνοῆ-σαι, περισπούδαστον ἔστω σοι τοῦτο, κἂν αὐτὰς δυ-νατὸν ᾖ τὰς διακονουμένας χεῖρας λαθεῖν. Οὐχ ὥς τινές φασιν, ὅτι τοὺς σκαιοὺς δεῖ κρύπτειν ἀνθρώ-πους· πάντας γὰρ ἐνταῦθα λανθάνειν ἐκέλευσεν. Εἶτα καὶ ὁ μισθὸς ἐννόησον ὅσος. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε τὴν ἐκεῖθεν κόλασιν, δείκνυσι καὶ τὴν ἐντεῦθεν τιμὴν, ἑκατέρωθεν αὐτοὺς ὠθῶν, καὶ εἰς ὑψηλὰ ἄγων διδά-γματα. Καὶ γὰρ πείθει εἰδέναι, ὅτι πανταχοῦ πάρ-εστιν ὁ Θεός· καὶ ὅτι οὐ μέχρι τοῦ παρόντος βίου ἕστηκε τὰ ἡμέτερα, ἀλλὰ καὶ φοβερώτερον ἡμᾶς ἐντεῦθεν ἐκδέξεται δικαστήριον, καὶ αἱ τῶν πεπρα-γμένων εὐθῦναι ἁπάντων, καὶ τιμαὶ καὶ κολάσεις· καὶ ὅτι οὐδὲν, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα τις ποιῶν λήσεται, κἂν δόξῃ τοὺς ἀνθρώπους λανθάνειν. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα ᾐνίξατο εἰπών· Ὁ Πατήρ σου, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· μέγα καὶ σεμνὸν αὐτῷ καθίζων θέατρον, καὶ ὅπερ ἐπιθυ-μεῖ, τοῦτο μετὰ πολλῆς αὐτῷ διδοὺς τῆς περιουσίας. Τί γὰρ βούλει; φησίν· οὐχὶ θεατὰς ἔχειν τῶν γινομέ-νων τινάς; Ἰδοὺ τοίνυν ἔχεις, οὐχὶ ἀγγέλους, οὐδὲ ἀρχαγγέλους, ἀλλὰ τὸν τῶν ὅλων Θεόν. Εἰ δὲ καὶ ἀν-θρώπους ἐπιθυμεῖς ἔχειν θεωροὺς, οὐδὲ ταύτης σε ἀποστερεῖ τῆς ἐπιθυμίας καιρῷ τῷ προσήκοντι, ἀλλὰ καὶ μετὰ πλείονός σοι αὐτὸ παρέχει τῆς ὑπερβολῆς. Νῦν μὲν γὰρ ἂν ἐπιδείξῃ, δέκα καὶ εἴκοσιν, ἣ καὶ ἑκατὸν ἀνθρώποις ἐπιδείξασθαι δυνήσῃ μόνοις· ἂν δὲ σπουδάζῃς νῦν λαθεῖν, τότε σε αὐτὸς ὁ Θεὸς ἀνα-κηρύξει, τῆς οἰκουμένης παρούσης ἁπάσης. Ὥστε μάλιστα εἰ βούλει ἀνθρώπους ἰδεῖν σου τὰ κατορθώ-ματα, κρύψον αὐτὰ νῦν, ἵνα μετὰ πλείονος τιμῆς τότε αὐτὰ πάντες θεάσωνται, τοῦ Θεοῦ φανερὰ ποιοῦντος καὶ ἐπαίροντος καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνακηρύτ-τοντος. Νῦν μὲν γάρ σου καὶ καταγνώσονται οἱ ὁρῶν-τες, ὡς κενοδόξου· στεφανούμενον δὲ ἰδόντες, οὐ μό-νον οὐ καταγνώσονται, ἀλλὰ καὶ θαυμάσονται ἅπαν-τες. Ὅταν οὖν καὶ μισθὸν ᾖ λαβεῖν, καὶ θαῦμα καρπώσασθαι μεῖζον, ὀλίγον ἀναμείναντα χρόνον,

ἔστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω πρόεισι, καὶ δι’ ἑτέρων πολ-λὴν τὴν ἀποτροπὴν ἐργαζόμενος. Ὥσπερ γὰρ ἀνωτέρω τελώνας καὶ ἐθνικοὺς τέθεικε, τῇ ποιότητι τοῦ προς-ώπου καταισχύνων τοὺς μιμουμένους· οὕτω καὶ ἐνταῦ-θα τοὺς ὑποκριτάς. Ὅταν οὖν ποιῇς, φησὶν, ἐλεη-μοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταί. Οὐχ ὅτι σάλπιγγας εἶχον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ τὴν πολλὴν αὐτῶν ἐπιδεῖξαι βούλεται μανίαν τῇ λέ-ξει τῆς μεταφορᾶς ταύτης, κωμῳδῶν ταύτῃ καὶ ἐκ-πομπεύων αὐτούς. Καὶ καλῶς ὑποκριτὰς εἶπε. Τὸ μὲν γὰρ προσωπεῖον, ἐλεημοσύνης ἦν· ἡ δὲ διάνοια, ὠμότητος καὶ ἀπανθρωπίας. Οὐ γὰρ διὰ τοὺς πλη-σίον ἐλεεῖν ποιοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ δόξης ἀπολαύειν αὐτούς· ὅπερ ἐσχάτης ἦν ὠμότητος, ἑτέρου λιμῷ δια-φθειρομένου φιλοτιμίαν ζητεῖν, καὶ μὴ λύειν τὴν συμ-φοράν. Οὐκ ἄρα τὸ δοῦναι ἐλεημοσύνην, ἀλλὰ τὸ ὡς χρὴ δοῦναί ἐστι τὸ ζητούμενον, καὶ διὰ τοῦτο δοῦναι. β. Κωμῳδήσας τοίνυν ἐκείνους ἱκανῶς, καὶ καθαψά-μενος αὐτῶν, ὡς καὶ αἰσχυνθῆναι τὸν ἀκροατὴν, δι-ορθοῦται πάλιν τὴν τὰ τοιαῦτα νοσοῦσαν γνώμην· καὶ εἰπὼν πῶς δεῖ μὴ ποιεῖν, δείκνυσι πάλιν πῶς δεῖ ποιεῖν. Πῶς οὖν δεῖ ποιεῖν; Μὴ γνώτω, φησὶν, ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου. Πάλιν ἐνταῦθα οὐ χεῖρας αἰνίττεται, ἀλλ’ ὑπερβολικῶς αὐτὸ τέθεικεν. Εἰ γὰρ οἷόν τέ ἐστι, φησὶ, σεαυτὸν ἀγνοῆ-σαι, περισπούδαστον ἔστω σοι τοῦτο, κἂν αὐτὰς δυ-νατὸν ᾖ τὰς διακονουμένας χεῖρας λαθεῖν. Οὐχ ὥς τινές φασιν, ὅτι τοὺς σκαιοὺς δεῖ κρύπτειν ἀνθρώ-πους· πάντας γὰρ ἐνταῦθα λανθάνειν ἐκέλευσεν. Εἶτα καὶ ὁ μισθὸς ἐννόησον ὅσος. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε τὴν ἐκεῖθεν κόλασιν, δείκνυσι καὶ τὴν ἐντεῦθεν τιμὴν, ἑκατέρωθεν αὐτοὺς ὠθῶν, καὶ εἰς ὑψηλὰ ἄγων διδά-γματα. Καὶ γὰρ πείθει εἰδέναι, ὅτι πανταχοῦ πάρ-εστιν ὁ Θεός· καὶ ὅτι οὐ μέχρι τοῦ παρόντος βίου ἕστηκε τὰ ἡμέτερα, ἀλλὰ καὶ φοβερώτερον ἡμᾶς ἐντεῦθεν ἐκδέξεται δικαστήριον, καὶ αἱ τῶν πεπρα-γμένων εὐθῦναι ἁπάντων, καὶ τιμαὶ καὶ κολάσεις· καὶ ὅτι οὐδὲν, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα τις ποιῶν λήσεται, κἂν δόξῃ τοὺς ἀνθρώπους λανθάνειν. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα ᾐνίξατο εἰπών· Ὁ Πατήρ σου, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· μέγα καὶ σεμνὸν αὐτῷ καθίζων θέατρον, καὶ ὅπερ ἐπιθυ-μεῖ, τοῦτο μετὰ πολλῆς αὐτῷ διδοὺς τῆς περιουσίας. Τί γὰρ βούλει; φησίν· οὐχὶ θεατὰς ἔχειν τῶν γινομέ-νων τινάς; Ἰδοὺ τοίνυν ἔχεις, οὐχὶ ἀγγέλους, οὐδὲ ἀρχαγγέλους, ἀλλὰ τὸν τῶν ὅλων Θεόν. Εἰ δὲ καὶ ἀν-θρώπους ἐπιθυμεῖς ἔχειν θεωροὺς, οὐδὲ ταύτης σε ἀποστερεῖ τῆς ἐπιθυμίας καιρῷ τῷ προσήκοντι, ἀλλὰ καὶ μετὰ πλείονός σοι αὐτὸ παρέχει τῆς ὑπερβολῆς. Νῦν μὲν γὰρ ἂν ἐπιδείξῃ, δέκα καὶ εἴκοσιν, ἣ καὶ ἑκατὸν ἀνθρώποις ἐπιδείξασθαι δυνήσῃ μόνοις· ἂν δὲ σπουδάζῃς νῦν λαθεῖν, τότε σε αὐτὸς ὁ Θεὸς ἀνα-κηρύξει, τῆς οἰκουμένης παρούσης ἁπάσης. Ὥστε μάλιστα εἰ βούλει ἀνθρώπους ἰδεῖν σου τὰ κατορθώ-ματα, κρύψον αὐτὰ νῦν, ἵνα μετὰ πλείονος τιμῆς τότε αὐτὰ πάντες θεάσωνται, τοῦ Θεοῦ φανερὰ ποιοῦντος καὶ ἐπαίροντος καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνακηρύτ-τοντος. Νῦν μὲν γάρ σου καὶ καταγνώσονται οἱ ὁρῶν-τες, ὡς κενοδόξου· στεφανούμενον δὲ ἰδόντες, οὐ μό-νον οὐ καταγνώσονται, ἀλλὰ καὶ θαυμάσονται ἅπαν-τες. Ὅταν οὖν καὶ μισθὸν ᾖ λαβεῖν, καὶ θαῦμα καρπώσασθαι μεῖζον, ὀλίγον ἀναμείναντα χρόνον,

μετὰ τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα παραγγέλματα οὕτως ἀσχημονοῦντες ἐν εὐχῇ, ὡς καὶ τοῦ σώματος κρυπτομένου, διὰ τῆς φωνῆς πᾶσιν ἑαυτοὺς καταδή-λους ποιεῖν, συρφετωδῶς βοῶντες, καὶ τῷ σχήματι καὶ τῇ φωνῇ καταγελάστους ποιοῦντες ἑαυτούς. Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἐν ἀγορᾷ, ἂν μὲν τοιαῦτα προς-έλθῃ τις ποιῶν καὶ μετὰ βοῆς ἱκετεύων, σο-βήσει τὸν ἱκετευόμενον· ἂν δὲ ἡσυχῆ καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος σχήματος, τότε ἐπισπᾶται μᾶλλον τὸν δυνάμενον δοῦναι τὴν χάριν; Μὴ τοίνυν τῷ σχήματι τοῦ σώματος, μηδὲ τῇ κραυγῇ τῆς φωνῆς, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς γνώμης τὰς εὐχὰς ποιώμεθα· μηδὲ μετὰ ψόφου καὶ ἠχῆς, καὶ πρὸς ἐπίδειξιν, ὡς καὶ τοὺς πλησίον ἐκκρούειν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιει-κείας πάσης, καὶ τῆς κατὰ διάνοιαν συντριβῆς, καὶ δακρύων τῶν ἔνδοθεν. Ἀλλ’ ἀλγεῖς τὴν ψυχὴν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο μὴ βοᾷν; Καὶ μὴν τοῦ σφόδρα ἀλ-γοῦντός ἐστι τὸ οὕτως εὔχεσθαι καὶ παρακαλεῖν, ὥσπερ εἶπον. Ἐπεὶ καὶ Μωϋσῆς ἤλγει, καὶ οὕτως ηὔχετο, καὶ ἠκούετο· διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Τί βοᾷς πρός με; Καὶ ἡ Ἄννα δὲ πάλιν, τῆς φωνῆς αὐτῆς οὐκ ἀκουομένης, πάντα ἤνυσεν ὅσα ἠθέλησεν, ἐπειδὴ ἡ καρδία αὐτῆς ἐβόα. Ὁ δὲ Ἄβελ οὐχὶ σιγῶν, ἀλλὰ καὶ τελευτῶν ηὔχετο, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ σάλπιγγος λαμπροτέραν ἠφίει φωνήν. Στένα-ξον τοίνυν καὶ σὺ οὕτως ὡς ὁ ἅγιος ἐκεῖνος· οὐ κω-λύω. Διάῤῥηξον, ὡς ὁ Προφήτης ἐκέλευσε, τὴν καρδίαν σου, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια. Ἐκ βαθέων κάλεσον τὸν Θεόν· Ἐκ βαθέων γὰρ, φησὶν, ἐκέκραξά σοι, Κύριε. Κάτωθεν ἀπὸ τῆς καρδίας ἕλκυσον φωνήν· μυστήριον ποίησόν σου τὴν εὐχήν. Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἐν τοῖς βασιλείοις θόρυβος ἐκποδὼν ἅπας, καὶ πολλὴ πανταχόθεν ἡ σιγή; Καὶ σὺ τοίνυν ὡς εἰς βασίλεια εἰσιὼν, οὐ τὰ ἐν τῇ γῇ, ἀλλὰ τὰ πολλῷ φρικωδέστερα τούτων, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, πολλὴν ἐπιδείκνυσο τὴν εὐσχημοσύνην. Καὶ γὰρ ἀγγέλων εἶ συγχο-ρευτὴς, καὶ ἀρχαγγέλων κοινωνὸς, καὶ μετὰ τῶν Σεραφὶμ ᾄδεις. Πάντες δὲ οὗτοι οἱ δῆμοι πολλὴν ἐπιδείκνυνται τὴν εὐταξίαν, μετὰ πολλῆς τῆς φρί-κης τὸ μυστικὸν ἐκεῖνο μέλος καὶ τοὺς ἱεροὺς ὕμνους ᾄδοντες τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων Θεῷ. Τούτοις τοίνυν ἐγκατάμιξον σαυτὸν εὐχόμενος, καὶ τὸν μυ-στικὸν αὐτῶν ζήλωσον κόσμον. Οὐδὲ γὰρ ἀνθρώποις εὔχῃ, ἀλλὰ Θεῷ τῷ πανταχοῦ παρόντι, τῷ καὶ πρὸ τῆς φωνῆς ἀκούοντι, τῷ τὰ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας ἐπισταμένῳ. Ἂν οὕτως εὔχῃ, πολὺν ἀπολήψῃ τὸν μισθόν. Ὁ Πατὴρ γάρ σου, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Οὐκ εἶπε, Χαριεῖταί σοι, ἀλλ’, Ἀποδώσει σοι. Καὶ γὰρ χρεώστην ἑαυτόν σοι, κατέστησε, καὶ μεγάλῃ σε καὶ ἐντεῦθεν ἐτίμησε τιμῇ. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτός ἐστιν ἀόρατος, καὶ τὴν εὐχήν σου τοιαύτην εἶναι βούλεται. Εἶτα λέγει καὶ τὰ ῥήματα αὐτὰ τῆς εὐχῆς. Προς-ευχόμενοι γὰρ, φησὶ, μὴ βαττολογήσητε ὥς-περ οἱ ἐθνικοὶ ποιοῦσιν. Ὅτε μὲν γὰρ περὶ τῆς ἐλεημοσύνης διελέγετο, τὴν ἀπὸ τῆς κενοδοξίας λύ-μην ἀπέστησε μόνον, καὶ οὐδὲν πλέον προσέθηκεν, οὐδὲ εἶπε πόθεν ἐλεημοσύνην δεῖ ποιεῖν· οἶον ἀπὸ δικαίων πόνων, ἀλλὰ μὴ ἐξ ἁρπαγῆς, μηδὲ πλεονεξίας· καὶ γὰρ σφόδρα ἦν ὡμολογημένον παρὰ

μετὰ τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα παραγγέλματα οὕτως ἀσχημονοῦντες ἐν εὐχῇ, ὡς καὶ τοῦ σώματος κρυπτομένου, διὰ τῆς φωνῆς πᾶσιν ἑαυτοὺς καταδή-λους ποιεῖν, συρφετωδῶς βοῶντες, καὶ τῷ σχήματι καὶ τῇ φωνῇ καταγελάστους ποιοῦντες ἑαυτούς. Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἐν ἀγορᾷ, ἂν μὲν τοιαῦτα προς-έλθῃ τις ποιῶν καὶ μετὰ βοῆς ἱκετεύων, σο-βήσει τὸν ἱκετευόμενον· ἂν δὲ ἡσυχῆ καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος σχήματος, τότε ἐπισπᾶται μᾶλλον τὸν δυνάμενον δοῦναι τὴν χάριν; Μὴ τοίνυν τῷ σχήματι τοῦ σώματος, μηδὲ τῇ κραυγῇ τῆς φωνῆς, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς γνώμης τὰς εὐχὰς ποιώμεθα· μηδὲ μετὰ ψόφου καὶ ἠχῆς, καὶ πρὸς ἐπίδειξιν, ὡς καὶ τοὺς πλησίον ἐκκρούειν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιει-κείας πάσης, καὶ τῆς κατὰ διάνοιαν συντριβῆς, καὶ δακρύων τῶν ἔνδοθεν. Ἀλλ’ ἀλγεῖς τὴν ψυχὴν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο μὴ βοᾷν; Καὶ μὴν τοῦ σφόδρα ἀλ-γοῦντός ἐστι τὸ οὕτως εὔχεσθαι καὶ παρακαλεῖν, ὥσπερ εἶπον. Ἐπεὶ καὶ Μωϋσῆς ἤλγει, καὶ οὕτως ηὔχετο, καὶ ἠκούετο· διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Τί βοᾷς πρός με; Καὶ ἡ Ἄννα δὲ πάλιν, τῆς φωνῆς αὐτῆς οὐκ ἀκουομένης, πάντα ἤνυσεν ὅσα ἠθέλησεν, ἐπειδὴ ἡ καρδία αὐτῆς ἐβόα. Ὁ δὲ Ἄβελ οὐχὶ σιγῶν, ἀλλὰ καὶ τελευτῶν ηὔχετο, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ σάλπιγγος λαμπροτέραν ἠφίει φωνήν. Στένα-ξον τοίνυν καὶ σὺ οὕτως ὡς ὁ ἅγιος ἐκεῖνος· οὐ κω-λύω. Διάῤῥηξον, ὡς ὁ Προφήτης ἐκέλευσε, τὴν καρδίαν σου, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια. Ἐκ βαθέων κάλεσον τὸν Θεόν· Ἐκ βαθέων γὰρ, φησὶν, ἐκέκραξά σοι, Κύριε. Κάτωθεν ἀπὸ τῆς καρδίας ἕλκυσον φωνήν· μυστήριον ποίησόν σου τὴν εὐχήν. Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἐν τοῖς βασιλείοις θόρυβος ἐκποδὼν ἅπας, καὶ πολλὴ πανταχόθεν ἡ σιγή; Καὶ σὺ τοίνυν ὡς εἰς βασίλεια εἰσιὼν, οὐ τὰ ἐν τῇ γῇ, ἀλλὰ τὰ πολλῷ φρικωδέστερα τούτων, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, πολλὴν ἐπιδείκνυσο τὴν εὐσχημοσύνην. Καὶ γὰρ ἀγγέλων εἶ συγχο-ρευτὴς, καὶ ἀρχαγγέλων κοινωνὸς, καὶ μετὰ τῶν Σεραφὶμ ᾄδεις. Πάντες δὲ οὗτοι οἱ δῆμοι πολλὴν ἐπιδείκνυνται τὴν εὐταξίαν, μετὰ πολλῆς τῆς φρί-κης τὸ μυστικὸν ἐκεῖνο μέλος καὶ τοὺς ἱεροὺς ὕμνους ᾄδοντες τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων Θεῷ. Τούτοις τοίνυν ἐγκατάμιξον σαυτὸν εὐχόμενος, καὶ τὸν μυ-στικὸν αὐτῶν ζήλωσον κόσμον. Οὐδὲ γὰρ ἀνθρώποις εὔχῃ, ἀλλὰ Θεῷ τῷ πανταχοῦ παρόντι, τῷ καὶ πρὸ τῆς φωνῆς ἀκούοντι, τῷ τὰ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας ἐπισταμένῳ. Ἂν οὕτως εὔχῃ, πολὺν ἀπολήψῃ τὸν μισθόν. Ὁ Πατὴρ γάρ σου, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Οὐκ εἶπε, Χαριεῖταί σοι, ἀλλ’, Ἀποδώσει σοι. Καὶ γὰρ χρεώστην ἑαυτόν σοι, κατέστησε, καὶ μεγάλῃ σε καὶ ἐντεῦθεν ἐτίμησε τιμῇ. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτός ἐστιν ἀόρατος, καὶ τὴν εὐχήν σου τοιαύτην εἶναι βούλεται. Εἶτα λέγει καὶ τὰ ῥήματα αὐτὰ τῆς εὐχῆς. Προς-ευχόμενοι γὰρ, φησὶ, μὴ βαττολογήσητε ὥς-περ οἱ ἐθνικοὶ ποιοῦσιν. Ὅτε μὲν γὰρ περὶ τῆς ἐλεημοσύνης διελέγετο, τὴν ἀπὸ τῆς κενοδοξίας λύ-μην ἀπέστησε μόνον, καὶ οὐδὲν πλέον προσέθηκεν, οὐδὲ εἶπε πόθεν ἐλεημοσύνην δεῖ ποιεῖν· οἶον ἀπὸ δικαίων πόνων, ἀλλὰ μὴ ἐξ ἁρπαγῆς, μηδὲ πλεονεξίας· καὶ γὰρ σφόδρα ἦν ὡμολογημένον παρὰ

μετὰ τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα παραγγέλματα οὕτως ἀσχημονοῦντες ἐν εὐχῇ, ὡς καὶ τοῦ σώματος κρυπτομένου, διὰ τῆς φωνῆς πᾶσιν ἑαυτοὺς καταδή-λους ποιεῖν, συρφετωδῶς βοῶντες, καὶ τῷ σχήματι καὶ τῇ φωνῇ καταγελάστους ποιοῦντες ἑαυτούς. Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἐν ἀγορᾷ, ἂν μὲν τοιαῦτα προς-έλθῃ τις ποιῶν καὶ μετὰ βοῆς ἱκετεύων, σο-βήσει τὸν ἱκετευόμενον· ἂν δὲ ἡσυχῆ καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος σχήματος, τότε ἐπισπᾶται μᾶλλον τὸν δυνάμενον δοῦναι τὴν χάριν; Μὴ τοίνυν τῷ σχήματι τοῦ σώματος, μηδὲ τῇ κραυγῇ τῆς φωνῆς, ἀλλὰ τῇ προθυμίᾳ τῆς γνώμης τὰς εὐχὰς ποιώμεθα· μηδὲ μετὰ ψόφου καὶ ἠχῆς, καὶ πρὸς ἐπίδειξιν, ὡς καὶ τοὺς πλησίον ἐκκρούειν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιει-κείας πάσης, καὶ τῆς κατὰ διάνοιαν συντριβῆς, καὶ δακρύων τῶν ἔνδοθεν. Ἀλλ’ ἀλγεῖς τὴν ψυχὴν, καὶ οὐκ ἂν δύναιο μὴ βοᾷν; Καὶ μὴν τοῦ σφόδρα ἀλ-γοῦντός ἐστι τὸ οὕτως εὔχεσθαι καὶ παρακαλεῖν, ὥσπερ εἶπον. Ἐπεὶ καὶ Μωϋσῆς ἤλγει, καὶ οὕτως ηὔχετο, καὶ ἠκούετο· διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Τί βοᾷς πρός με; Καὶ ἡ Ἄννα δὲ πάλιν, τῆς φωνῆς αὐτῆς οὐκ ἀκουομένης, πάντα ἤνυσεν ὅσα ἠθέλησεν, ἐπειδὴ ἡ καρδία αὐτῆς ἐβόα. Ὁ δὲ Ἄβελ οὐχὶ σιγῶν, ἀλλὰ καὶ τελευτῶν ηὔχετο, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ σάλπιγγος λαμπροτέραν ἠφίει φωνήν. Στένα-ξον τοίνυν καὶ σὺ οὕτως ὡς ὁ ἅγιος ἐκεῖνος· οὐ κω-λύω. Διάῤῥηξον, ὡς ὁ Προφήτης ἐκέλευσε, τὴν καρδίαν σου, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια. Ἐκ βαθέων κάλεσον τὸν Θεόν· Ἐκ βαθέων γὰρ, φησὶν, ἐκέκραξά σοι, Κύριε. Κάτωθεν ἀπὸ τῆς καρδίας ἕλκυσον φωνήν· μυστήριον ποίησόν σου τὴν εὐχήν. Οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἐν τοῖς βασιλείοις θόρυβος ἐκποδὼν ἅπας, καὶ πολλὴ πανταχόθεν ἡ σιγή; Καὶ σὺ τοίνυν ὡς εἰς βασίλεια εἰσιὼν, οὐ τὰ ἐν τῇ γῇ, ἀλλὰ τὰ πολλῷ φρικωδέστερα τούτων, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, πολλὴν ἐπιδείκνυσο τὴν εὐσχημοσύνην. Καὶ γὰρ ἀγγέλων εἶ συγχο-ρευτὴς, καὶ ἀρχαγγέλων κοινωνὸς, καὶ μετὰ τῶν Σεραφὶμ ᾄδεις. Πάντες δὲ οὗτοι οἱ δῆμοι πολλὴν ἐπιδείκνυνται τὴν εὐταξίαν, μετὰ πολλῆς τῆς φρί-κης τὸ μυστικὸν ἐκεῖνο μέλος καὶ τοὺς ἱεροὺς ὕμνους ᾄδοντες τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων Θεῷ. Τούτοις τοίνυν ἐγκατάμιξον σαυτὸν εὐχόμενος, καὶ τὸν μυ-στικὸν αὐτῶν ζήλωσον κόσμον. Οὐδὲ γὰρ ἀνθρώποις εὔχῃ, ἀλλὰ Θεῷ τῷ πανταχοῦ παρόντι, τῷ καὶ πρὸ τῆς φωνῆς ἀκούοντι, τῷ τὰ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας ἐπισταμένῳ. Ἂν οὕτως εὔχῃ, πολὺν ἀπολήψῃ τὸν μισθόν. Ὁ Πατὴρ γάρ σου, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Οὐκ εἶπε, Χαριεῖταί σοι, ἀλλ’, Ἀποδώσει σοι. Καὶ γὰρ χρεώστην ἑαυτόν σοι, κατέστησε, καὶ μεγάλῃ σε καὶ ἐντεῦθεν ἐτίμησε τιμῇ. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτός ἐστιν ἀόρατος, καὶ τὴν εὐχήν σου τοιαύτην εἶναι βούλεται. Εἶτα λέγει καὶ τὰ ῥήματα αὐτὰ τῆς εὐχῆς. Προς-ευχόμενοι γὰρ, φησὶ, μὴ βαττολογήσητε ὥς-περ οἱ ἐθνικοὶ ποιοῦσιν. Ὅτε μὲν γὰρ περὶ τῆς ἐλεημοσύνης διελέγετο, τὴν ἀπὸ τῆς κενοδοξίας λύ-μην ἀπέστησε μόνον, καὶ οὐδὲν πλέον προσέθηκεν, οὐδὲ εἶπε πόθεν ἐλεημοσύνην δεῖ ποιεῖν· οἶον ἀπὸ δικαίων πόνων, ἀλλὰ μὴ ἐξ ἁρπαγῆς, μηδὲ πλεονεξίας· καὶ γὰρ σφόδρα ἦν ὡμολογημένον παρὰ

279 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. conjuncti simus, et nemo plus altero quidpiam habeat, non dives paupere, non herus servo, non princeps subdito, non rex milite, non philosophus barbaro, nec sapiens idiota? Omnibus quippe unam largitus est nobilitatem³, cum omnium similiter Pater vocari dignatus sit. Postquam igitur hanc nobilitatem me- moravit, necnon supernum donum, honoris inter fratres paritatem, atque caritatem, postquam a terra abduxit et cælo affixit, videamus quid deinceps petere jubeat nam hoc quoque dictum omnis virtutis do- ctrinam inserere valet. Nam qui Patrem vocavit Deum, et Patrem communem, jure talem exhibeat vitam, qua hac nobilitate indignus non videatur, et par dono studium præstet. Verum hoc nou sat illi fuit; sed aliud addit ita loquens: Sanctificetur nomen tuum. Digna precatio ejus qui Deum vocat Patrem ³, ut nihil petat anto Patris gloriam, sed oninia postponat ejus laudibus. Illud enim, Sanctificetur, hoc sibi vult, glo- rificetur. Sibi namque propriam habet gloriam ple- nam, sic semper manentem. Orantem vero jubet pre- cari, ut per vitam nostram glorificetur : quod etiam supra dicebat : Luceal lux vestra coram hominibus, ut videant opera bona vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est (Matth. 5. 16) Nam Seraphini glorifi- cantes Deum, sic dicebant: Sanclus, sanckus, sanclus (Isai. 6. 3). Itaque illud, Sanctificetur, id est, glorifi- cetur. Largire nobis, inquit, ut ita pure vivamus, ut per nos te omnes glorificent. Id quod rursus philoso- phie est perfectă, vitam ita irreprehensibilem in om- nibus exhibere, ut videntes singuli Domino pro his laudem referant. 10. Adveniat regnum tuum. Hoc quo - que grati probique filii dictum est, qui non hæreat rebus sub aspectum cadentibus, neque præsentia ma- gni quidpiam esse putet; sed ad patrem semper ten- dat, et futura exspectet, quod ex conscientia bona oritur, et ex anima a terrenis rebus expedita. - Virtus non ex studio nostro tantum, sed etiam ex superna gratia pendet. · Hoc enim Paulus singulis diebus de- siderabat, ideoque dicebat: Et ipsi primitias spiritus habentes ingemiscimus, adoptionem filiorum exspe- ctantes, redemptionem corporis nostri (Kom. 8. 23). Qui enim hoc amore captus est, neque hujus vitæ bonis inflari potest, neque rebus adversis dejici : sed ne si in cælis versaretur, ab utraque hac inæqualitate immunis est. Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra. Vidistin' optimam seriem? Jussit enim futura concu- piscere, et ad illam peregrinationem festinare: donec autem id eveniat, hic degentes curare, ut par cælesti vivendi genus exhibeamus. Nam cælum quidem, in- quit, et ca·lestia concupiscamus oportet: sed et ante- quam in cæluru concedamus, ex terra cælum nos • Morel., unam largitus est cognationem; minus recte. 2 Morel., cognatione. . «Sanctificetur nomen tuum. » Digna precatio ejus qui Deum invocat. Sic omnes Editi et manuscripti Codices præ- ter eum quo usus est Georgius Trapezuntius, qui ita legit: Sanctificetur nomen tuum. Digna prorsus eo qui Deum Patrem appellavit oratio. Placuit ergo illi lectio Græca, quæ habet, E: ro tày Sady Maripa zakoisro; ý cixý, et est, procul dubio, præ- ferenda. 980 facere jubet, et in ţerra versantes ac si in cœlo de. geremus, sic omnia facere et dicere, atque hac de causa Dominum precari oportere. Nihil enim impedit quominus, etsi in terra habitemus, ad supernarum virtutum sedulitatem ac diligentiam attingamus : sed possumus hic habitantes, quasi jam in cælo essemos omnia facere. Quod igitur dicit, hujusmodi est: Quem- admodum ibi omnia sine impedimento fiunt, neque angeli modo audiunt, modo jussa contemnunt, sed in omnibus cedunt et obsequuntur; nam ait, Polenies virtute, facientes verbum illius (Psal. 109. 20): sic etiam nobis hominibus largire ut non ex dimidio voluntatem tuam faciamus, sed omnia ut vis impleamus. Viden quomodo modeste agere doceat, ostendens virtutem non ex nostro studio tantum, sed etiam ex superna gratia pendere? Itemque totius orbis sollicitudinem, nos qui oramus singulos gerere præcipit. Neque enim dixit, Fiat voluntas tua in me, aut in nobis; sed, Ubique terrarum, ut error avellatur et veritas inse- ratur, omnisque nequitia eliminetur, virtus reverta- tur, atque in illa colenda nihil deinceps differat cælum a terra, Nam si illud fiat, inquit, nihil superna ab inferioribus discrepabunt, etiamsi natura differant, cum scilicet angelos alios nobis terra exhibebit. 11. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Quid est, Panem ovo? Id est, quotidianum. Quia cnim d.xerat, Fiat voluntas tua, sicut in cælo et in terta : hominesque alloquebatur carne indutos, et necessi tati naturæ subjectos, qui non possint eamdem quam angeli impassibilitatem habere: præcepta quidem nos exsequi jubet, perinde atque ea implent et illi; sed infirmitati naturæ deinceps sese accommodat. Nam diligentiam, inquit, in vitæ instituto parem expeto, sed non impassibilitatem; neque enim id permittit naturæ tyrannis: opus enim habet necessario cibo. Tu vero mihi consideres velim, etiam in corporali- bus plurimum spiritualitatis inesse. Neque enim pro pecuniis, neque pro deliciis, neque pro vestium sum- ptibus, vel pro alio quopiam simili, sed pro pane tantum jussit orationem emitti, et pro pane quoti- diano, ita ut de crastino solliciti uon simus. Ideoque addidit, Panem inovov, id est, quotidianum. Neque hoc contentus fuit verbo, sed et aliud addidit, Da nobis hodie, ita ut non ulteriori diei crastinæ cura nos torqueamus. Cujus enim diei nescis an spatium vi- surus eis, cur sollicitudinem habes? Hoc pluribus in sequentibus præcipit dicens: Nolite solliciti esse in crastinum (Matth. 6. 34). Vult enim nos semper accin- clos et quasi ad volatum expeditos esse, tantum con- cedentes naturæ, quantum necessitas a nobis exigit. Deinde quia contingit, etiam post lavacrum regene- rationis, ut peccemus : multam hic quoque benignita- tem exhibens, jubet pro peccatoruin remissione ad misericordem Deum accedere, et sic dicere: 12. Di- mitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debi- toribus nostris. Vidistin' misericordiæ cumulum? Post tot sublata mála, post ineffabilem donorum magnitu- dinem, rursum peccantes venia dignatur. Quod autem hæc oratio fidelibus competat, leges Ecclesiæ docent, 5. Adventum regni Dei quomodo desideraverit Paulus.

279 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. conjuncti simus, et nemo plus altero quidpiam habeat, non dives paupere, non herus servo, non princeps subdito, non rex milite, non philosophus barbaro, nec sapiens idiota? Omnibus quippe unam largitus est nobilitatem³, cum omnium similiter Pater vocari dignatus sit. Postquam igitur hanc nobilitatem me- moravit, necnon supernum donum, honoris inter fratres paritatem, atque caritatem, postquam a terra abduxit et cælo affixit, videamus quid deinceps petere jubeat nam hoc quoque dictum omnis virtutis do- ctrinam inserere valet. Nam qui Patrem vocavit Deum, et Patrem communem, jure talem exhibeat vitam, qua hac nobilitate indignus non videatur, et par dono studium præstet. Verum hoc nou sat illi fuit; sed aliud addit ita loquens: Sanctificetur nomen tuum. Digna precatio ejus qui Deum vocat Patrem ³, ut nihil petat anto Patris gloriam, sed oninia postponat ejus laudibus. Illud enim, Sanctificetur, hoc sibi vult, glo- rificetur. Sibi namque propriam habet gloriam ple- nam, sic semper manentem. Orantem vero jubet pre- cari, ut per vitam nostram glorificetur : quod etiam supra dicebat : Luceal lux vestra coram hominibus, ut videant opera bona vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est (Matth. 5. 16) Nam Seraphini glorifi- cantes Deum, sic dicebant: Sanclus, sanckus, sanclus (Isai. 6. 3). Itaque illud, Sanctificetur, id est, glorifi- cetur. Largire nobis, inquit, ut ita pure vivamus, ut per nos te omnes glorificent. Id quod rursus philoso- phie est perfectă, vitam ita irreprehensibilem in om- nibus exhibere, ut videntes singuli Domino pro his laudem referant. 10. Adveniat regnum tuum. Hoc quo - que grati probique filii dictum est, qui non hæreat rebus sub aspectum cadentibus, neque præsentia ma- gni quidpiam esse putet; sed ad patrem semper ten- dat, et futura exspectet, quod ex conscientia bona oritur, et ex anima a terrenis rebus expedita. - Virtus non ex studio nostro tantum, sed etiam ex superna gratia pendet. · Hoc enim Paulus singulis diebus de- siderabat, ideoque dicebat: Et ipsi primitias spiritus habentes ingemiscimus, adoptionem filiorum exspe- ctantes, redemptionem corporis nostri (Kom. 8. 23). Qui enim hoc amore captus est, neque hujus vitæ bonis inflari potest, neque rebus adversis dejici : sed ne si in cælis versaretur, ab utraque hac inæqualitate immunis est. Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra. Vidistin' optimam seriem? Jussit enim futura concu- piscere, et ad illam peregrinationem festinare: donec autem id eveniat, hic degentes curare, ut par cælesti vivendi genus exhibeamus. Nam cælum quidem, in- quit, et ca·lestia concupiscamus oportet: sed et ante- quam in cæluru concedamus, ex terra cælum nos • Morel., unam largitus est cognationem; minus recte. 2 Morel., cognatione. . «Sanctificetur nomen tuum. » Digna precatio ejus qui Deum invocat. Sic omnes Editi et manuscripti Codices præ- ter eum quo usus est Georgius Trapezuntius, qui ita legit: Sanctificetur nomen tuum. Digna prorsus eo qui Deum Patrem appellavit oratio. Placuit ergo illi lectio Græca, quæ habet, E: ro tày Sady Maripa zakoisro; ý cixý, et est, procul dubio, præ- ferenda. 980 facere jubet, et in ţerra versantes ac si in cœlo de. geremus, sic omnia facere et dicere, atque hac de causa Dominum precari oportere. Nihil enim impedit quominus, etsi in terra habitemus, ad supernarum virtutum sedulitatem ac diligentiam attingamus : sed possumus hic habitantes, quasi jam in cælo essemos omnia facere. Quod igitur dicit, hujusmodi est: Quem- admodum ibi omnia sine impedimento fiunt, neque angeli modo audiunt, modo jussa contemnunt, sed in omnibus cedunt et obsequuntur; nam ait, Polenies virtute, facientes verbum illius (Psal. 109. 20): sic etiam nobis hominibus largire ut non ex dimidio voluntatem tuam faciamus, sed omnia ut vis impleamus. Viden quomodo modeste agere doceat, ostendens virtutem non ex nostro studio tantum, sed etiam ex superna gratia pendere? Itemque totius orbis sollicitudinem, nos qui oramus singulos gerere præcipit. Neque enim dixit, Fiat voluntas tua in me, aut in nobis; sed, Ubique terrarum, ut error avellatur et veritas inse- ratur, omnisque nequitia eliminetur, virtus reverta- tur, atque in illa colenda nihil deinceps differat cælum a terra, Nam si illud fiat, inquit, nihil superna ab inferioribus discrepabunt, etiamsi natura differant, cum scilicet angelos alios nobis terra exhibebit. 11. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Quid est, Panem ovo? Id est, quotidianum. Quia cnim d.xerat, Fiat voluntas tua, sicut in cælo et in terta : hominesque alloquebatur carne indutos, et necessi tati naturæ subjectos, qui non possint eamdem quam angeli impassibilitatem habere: præcepta quidem nos exsequi jubet, perinde atque ea implent et illi; sed infirmitati naturæ deinceps sese accommodat. Nam diligentiam, inquit, in vitæ instituto parem expeto, sed non impassibilitatem; neque enim id permittit naturæ tyrannis: opus enim habet necessario cibo. Tu vero mihi consideres velim, etiam in corporali- bus plurimum spiritualitatis inesse. Neque enim pro pecuniis, neque pro deliciis, neque pro vestium sum- ptibus, vel pro alio quopiam simili, sed pro pane tantum jussit orationem emitti, et pro pane quoti- diano, ita ut de crastino solliciti uon simus. Ideoque addidit, Panem inovov, id est, quotidianum. Neque hoc contentus fuit verbo, sed et aliud addidit, Da nobis hodie, ita ut non ulteriori diei crastinæ cura nos torqueamus. Cujus enim diei nescis an spatium vi- surus eis, cur sollicitudinem habes? Hoc pluribus in sequentibus præcipit dicens: Nolite solliciti esse in crastinum (Matth. 6. 34). Vult enim nos semper accin- clos et quasi ad volatum expeditos esse, tantum con- cedentes naturæ, quantum necessitas a nobis exigit. Deinde quia contingit, etiam post lavacrum regene- rationis, ut peccemus : multam hic quoque benignita- tem exhibens, jubet pro peccatoruin remissione ad misericordem Deum accedere, et sic dicere: 12. Di- mitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debi- toribus nostris. Vidistin' misericordiæ cumulum? Post tot sublata mála, post ineffabilem donorum magnitu- dinem, rursum peccantes venia dignatur. Quod autem hæc oratio fidelibus competat, leges Ecclesiæ docent, 5. Adventum regni Dei quomodo desideraverit Paulus.

279 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. conjuncti simus, et nemo plus altero quidpiam habeat, non dives paupere, non herus servo, non princeps subdito, non rex milite, non philosophus barbaro, nec sapiens idiota? Omnibus quippe unam largitus est nobilitatem³, cum omnium similiter Pater vocari dignatus sit. Postquam igitur hanc nobilitatem me- moravit, necnon supernum donum, honoris inter fratres paritatem, atque caritatem, postquam a terra abduxit et cælo affixit, videamus quid deinceps petere jubeat nam hoc quoque dictum omnis virtutis do- ctrinam inserere valet. Nam qui Patrem vocavit Deum, et Patrem communem, jure talem exhibeat vitam, qua hac nobilitate indignus non videatur, et par dono studium præstet. Verum hoc nou sat illi fuit; sed aliud addit ita loquens: Sanctificetur nomen tuum. Digna precatio ejus qui Deum vocat Patrem ³, ut nihil petat anto Patris gloriam, sed oninia postponat ejus laudibus. Illud enim, Sanctificetur, hoc sibi vult, glo- rificetur. Sibi namque propriam habet gloriam ple- nam, sic semper manentem. Orantem vero jubet pre- cari, ut per vitam nostram glorificetur : quod etiam supra dicebat : Luceal lux vestra coram hominibus, ut videant opera bona vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est (Matth. 5. 16) Nam Seraphini glorifi- cantes Deum, sic dicebant: Sanclus, sanckus, sanclus (Isai. 6. 3). Itaque illud, Sanctificetur, id est, glorifi- cetur. Largire nobis, inquit, ut ita pure vivamus, ut per nos te omnes glorificent. Id quod rursus philoso- phie est perfectă, vitam ita irreprehensibilem in om- nibus exhibere, ut videntes singuli Domino pro his laudem referant. 10. Adveniat regnum tuum. Hoc quo - que grati probique filii dictum est, qui non hæreat rebus sub aspectum cadentibus, neque præsentia ma- gni quidpiam esse putet; sed ad patrem semper ten- dat, et futura exspectet, quod ex conscientia bona oritur, et ex anima a terrenis rebus expedita. - Virtus non ex studio nostro tantum, sed etiam ex superna gratia pendet. · Hoc enim Paulus singulis diebus de- siderabat, ideoque dicebat: Et ipsi primitias spiritus habentes ingemiscimus, adoptionem filiorum exspe- ctantes, redemptionem corporis nostri (Kom. 8. 23). Qui enim hoc amore captus est, neque hujus vitæ bonis inflari potest, neque rebus adversis dejici : sed ne si in cælis versaretur, ab utraque hac inæqualitate immunis est. Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra. Vidistin' optimam seriem? Jussit enim futura concu- piscere, et ad illam peregrinationem festinare: donec autem id eveniat, hic degentes curare, ut par cælesti vivendi genus exhibeamus. Nam cælum quidem, in- quit, et ca·lestia concupiscamus oportet: sed et ante- quam in cæluru concedamus, ex terra cælum nos • Morel., unam largitus est cognationem; minus recte. 2 Morel., cognatione. . «Sanctificetur nomen tuum. » Digna precatio ejus qui Deum invocat. Sic omnes Editi et manuscripti Codices præ- ter eum quo usus est Georgius Trapezuntius, qui ita legit: Sanctificetur nomen tuum. Digna prorsus eo qui Deum Patrem appellavit oratio. Placuit ergo illi lectio Græca, quæ habet, E: ro tày Sady Maripa zakoisro; ý cixý, et est, procul dubio, præ- ferenda. 980 facere jubet, et in ţerra versantes ac si in cœlo de. geremus, sic omnia facere et dicere, atque hac de causa Dominum precari oportere. Nihil enim impedit quominus, etsi in terra habitemus, ad supernarum virtutum sedulitatem ac diligentiam attingamus : sed possumus hic habitantes, quasi jam in cælo essemos omnia facere. Quod igitur dicit, hujusmodi est: Quem- admodum ibi omnia sine impedimento fiunt, neque angeli modo audiunt, modo jussa contemnunt, sed in omnibus cedunt et obsequuntur; nam ait, Polenies virtute, facientes verbum illius (Psal. 109. 20): sic etiam nobis hominibus largire ut non ex dimidio voluntatem tuam faciamus, sed omnia ut vis impleamus. Viden quomodo modeste agere doceat, ostendens virtutem non ex nostro studio tantum, sed etiam ex superna gratia pendere? Itemque totius orbis sollicitudinem, nos qui oramus singulos gerere præcipit. Neque enim dixit, Fiat voluntas tua in me, aut in nobis; sed, Ubique terrarum, ut error avellatur et veritas inse- ratur, omnisque nequitia eliminetur, virtus reverta- tur, atque in illa colenda nihil deinceps differat cælum a terra, Nam si illud fiat, inquit, nihil superna ab inferioribus discrepabunt, etiamsi natura differant, cum scilicet angelos alios nobis terra exhibebit. 11. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Quid est, Panem ovo? Id est, quotidianum. Quia cnim d.xerat, Fiat voluntas tua, sicut in cælo et in terta : hominesque alloquebatur carne indutos, et necessi tati naturæ subjectos, qui non possint eamdem quam angeli impassibilitatem habere: præcepta quidem nos exsequi jubet, perinde atque ea implent et illi; sed infirmitati naturæ deinceps sese accommodat. Nam diligentiam, inquit, in vitæ instituto parem expeto, sed non impassibilitatem; neque enim id permittit naturæ tyrannis: opus enim habet necessario cibo. Tu vero mihi consideres velim, etiam in corporali- bus plurimum spiritualitatis inesse. Neque enim pro pecuniis, neque pro deliciis, neque pro vestium sum- ptibus, vel pro alio quopiam simili, sed pro pane tantum jussit orationem emitti, et pro pane quoti- diano, ita ut de crastino solliciti uon simus. Ideoque addidit, Panem inovov, id est, quotidianum. Neque hoc contentus fuit verbo, sed et aliud addidit, Da nobis hodie, ita ut non ulteriori diei crastinæ cura nos torqueamus. Cujus enim diei nescis an spatium vi- surus eis, cur sollicitudinem habes? Hoc pluribus in sequentibus præcipit dicens: Nolite solliciti esse in crastinum (Matth. 6. 34). Vult enim nos semper accin- clos et quasi ad volatum expeditos esse, tantum con- cedentes naturæ, quantum necessitas a nobis exigit. Deinde quia contingit, etiam post lavacrum regene- rationis, ut peccemus : multam hic quoque benignita- tem exhibens, jubet pro peccatoruin remissione ad misericordem Deum accedere, et sic dicere: 12. Di- mitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debi- toribus nostris. Vidistin' misericordiæ cumulum? Post tot sublata mála, post ineffabilem donorum magnitu- dinem, rursum peccantes venia dignatur. Quod autem hæc oratio fidelibus competat, leges Ecclesiæ docent, 5. Adventum regni Dei quomodo desideraverit Paulus.

• 231 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP δος. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐβούλετο δεῖξαι, οὐδ' ἂν τοῦτο ἐνομοθέτησεν εὔχεσθαι. Ὁ δὲ καὶ ἁμαρτημάτων ἀναμιμνήσκων, καὶ κελεύων αἰτεῖν ἄφεσιν, καὶ διδά- σκων ὅπως ἂν ἐπιτύχωμεν τῆς ἀφέσεως, καὶ εὔκολου ταύτῃ ποιῶν τὴν ὁδὸν, εὔδηλον ὅτι εἰδὼς καὶ δεικνὺς ὅτι καὶ μετὰ τὸ λουτρὸν ἔστιν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημ μελημένα, τοῦτον τῆς ἱκετηρίας τὸν νόμον εἰσήνεγκε τῷ μὲν ὑπομνῆσαι τῶν ἁμαρτημάτων, μετριάζειν πείθων· τῷ δὲ ἑτέροις ἀφεῖναι κελεῦσαι, μνησικακίας ἀπάσης ἀπαλλάττων ἡμᾶς· τῷ δὲ ἀντὶ τούτων καὶ ἡμῖν ἐπαγγέλλεσθαι συγχωρεῖν, χρηστὰς ὑποτείνων ἐλπίδας, καὶ περὶ τῆς ἀφάτου τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας φιλοσοφεῖν ἡμᾶς παιδεύων. 6.8 ς'. Ο δὲ μάλιστα χρή παρατηρήσαι, τοῦτό ἐστιν· ὅτι καθ᾿ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ὁλοκλήρου μνημονεύσας τῆς ἀρετῆς, καὶ ταύτῃ καὶ τὸ μὴ μνησικακείν 6-4 περι λαβών (καὶ γὰρ τὸ ἁγιασθῆναι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπηρ- τισμένης ἐστὶ πολιτείας ἀκρίβεια· καὶ τὸ γενηθῆναι τὸ θέλημα αὐτοῦ τὸ αὐτὸ τοῦτο " πάλιν δηλοῖ· καὶ τὸ Πατέρα δύνασθαι καλεῖν τὸν Θεὸν, ἀμώμου πολιτείας ἐπίδειξίς ἐστιν· ἐν οἷς ἅπασι συνείληπτο καὶ τὸ δεῖν ἀφεῖναι [253] τοῖς πεπλημμεληκόσι τὴν ὀργήν). ἀλλ' ὅμως οὐκ ἠρκέσθη τούτοις, ἀλλὰ δεῖξαι βουλό- μενος ὅσην ὑπὲρ τοῦ πράγματος ποιεῖται τὴν σπου δὴν 10, καὶ ἰδικῶς αὐτὸ τίθησι, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν οὐδεμιᾶς ἄλλης ἐντολῆς μέμνηται ἢ ταύτης, οὕτω λέγων· Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρα- πτώματα αὐτῶν, ἀφήσει ὑμῖν καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ὥστε παρ' ἡμῶν ἡ ἀρχὴ, καὶ κύριοι τῆς κρίσεως τῆς περὶ ἡμῶν ἡμεῖς. Ἵνα γὰρ μηδὲ τῶν ἀναισθήτων μηδεὶς ἐγκαλεῖν ἔχῃ δικαζόμενος μή μι κρὸν, μὴ μέγα, σὲ τὸν ὑπεύθυνον κύριον ποιεῖ τῆς ψήφου· καί, ὡς ἂν αὐτὸς ἐδίκασας σαυτῷ '', φησίν, οὕτω σοι δικάζω κἀγώ. Κἂν ἀφῆς τῷ συνδούλῳ, καὶ παρ' ἐμοῦ τῆς αὐτῆς τεύξῃ χάριτος· καίτοιγε οὐκ ἴσον τοῦτο ἐκείνῳ. Σὺ μὲν γὰρ δεόμενος ἀφίης ", δ δὲ Θεὸς μηδενὸς χρείαν ἔχων· σὺ τῷ ὁμοδούλῳ, ὁ δὲ Θεὸς τῷ δούλῳ· σὺ ὑπεύθυνος ὢν μυρίοις κακοῖς, ὁ δὲ Θεὸς ἀναμάρτητος ὤν. Αλλ' ὅμως καὶ οὕτω τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν ἐπιδείκνυται 18. Ἠδύνατο μὲν γὰρ καὶ χωρὶς τούτου πάντα σοι ἀφιέναι τὰ πεπλημ μελημένα, ἀλλὰ βούλεται σε καὶ ἐντεῦθεν εὐεργε τεῖσθαι, μυρίας σοι πανταχόθεν παρέχων 14 ημερο 16 ἡμερό. τητος καὶ φιλανθρωπίας ἀφορμάς, καὶ τὸ ἐν σοὶ θη ριῶδες ἐκβάλλων, καὶ τὸν θυμὸν σβεννύς, καὶ παν ταχόθεν σε συγκολλῶν τῷ μέλει τῷ σῷ. Τί γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν; ὅτι ἀδίκως ἔπαθές τι κακὸν παρὰ τοῦ πλησίον ; Ταῦτα γὰρ ἐστι τὰ ἁμαρτήματα· ὡς εἰ δικαίως, οὐδὲ ἁμάρτημα τὸ πρᾶγμά ἐστιν. ᾿Αλλὰ καὶ σὺ τοιούτων προσέρχῃ ληψόμενος ἄφεσιν, καὶ πολλῷ μειζόνων. Καὶ πρὸ τῆς ἀφέσεως· δὲ οὐ μικρᾶς ἀπὸ έλαυσας δωρεᾶς, διδασκόμενος ἀνθρωπίνην ἔχειν ψυ- χὴν, καὶ πᾶσαν παιδευόμενος ἡμερότητα. Καὶ μετὰ τούτων καὶ μισθός σοι μέγας κείσεται ἐκεῖ, τὸ μηδε- νὸς ἀπαιτηθῆναι λόγον τῶν πεπλημμελημένων. Ποίας οὖν οὐκ ἂν εἴημεν κολάσεως ἄξιοι, ὅταν τὴν ἐξουσίαν λαβόντες, προδῶμεν ἡμῶν τὴν σωτηρίαν ; πῶς δὲ ἐν τοῖς ἄλλοις πράγμασιν ἀξιώσομεν ἀκούεσθαι, αὐτοὶ 16 282 μὴ θέλοντες, ἐν οἷς ἐσμεν κύριοι, φείδεσθαι ἑαυτῶν; Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Ένταῦθα ἡμᾶς τὴν ἡμετέραν παι δεύει σαφῶς εὐτέλειαν, καὶ καταστέλλει τὸ φύσημα, διδάσκων παραιτεῖσθαι 18 τοὺς ἀγῶνας, ἀλλὰ μὴ ἐπιπηδᾷν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡμῖν ἡ νίκη λαμπροτέρα ἔσται, καὶ ἡ ἧττα τῷ διαβόλῳ καταγελαστοτέρα, Ελκυσθέντας μὲν γὰρ δεῖ γενναίως ἑστάναι· μή και λουμένους δὲ, ἡσυχάζειν, καὶ τὸν καιρὸν ἀναμένε τῶν ἀγώνων, ἵνα καὶ τὸ ἀκενόδοξον καὶ τὸ γενναῖον ἐπιδειξώμεθα. Πονηρὸν δὲ ἐνταῦθα τὸν διάβολον καλεί, κελεύων ἡμᾶς ἄσπονδον [254] πρὸς αὐτὸν ἔχειν πο λεμον, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐ φύσει τοιοῦτός ἐστιν. Οἱ γὰρ τῶν ἐκ φύσεως, ἀλλὰ τῶν ἐκ προαιρέσεως ἐπιγι νομένων 16 ἐστὶν ἡ πονηρία. Κατ' ἐξοχὴν δὲ οὕτως ἐκεῖνος καλεῖται, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς κακίας, καὶ ἐπειδὴ μηδὲν παρ' ἡμῶν ἀδικηθεὶς ἄσπονδον πρὸς ἡμᾶς ἔχει τὸν πόλεμον. Διὰ τοῦτο οὐδὲ εἶπε, Ρύσας ἡμᾶς ἀπὸ τῶν πονηρῶν, ἀλλ', ᾿Απὸ τοῦ Πονηροῦ· παιδεύων ἡμᾶς μηδαμοῦ " πρὸς τοὺς πλησίον ἀηδῶ; ἔχειν, ἐν οἷς ἂν πάθωμεν παρ' αὐτῶν κακῶς, ἀλλ' ἀπὸ τούτων πρὸς ἐκεῖνον μεταθεῖναι τὴν ἔχθραν, ὡς πάν των αὐτὸν αἴτιον τῶν κακῶν ὄντα. Εναγωνίους τοίνυν ποιήσας τῇ μνήμῃ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὴν βαθυμίαν ἡμῶν ἅπασαν ἑκκόψας, πάλιν θαῤῥύνει καὶ ἀνίστησε τὰ φρονήματα, τοῦ Βασιλέως ἀναμνήσας, ὑφ᾽ ᾧ τατ τόμεθα, καὶ δείξας πάντων αὐτὸν ὄντα δυνατώτερα. Σοῦ γὰρ ἐστι, φησίν, ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα. Οὐκοῦν εἰ αὐτοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, δύο δένα δεδοικέναι χρή, ἅτε οὐδενὸς ὄντος τοῦ ἀνθιστα μένου, καὶ πρὸς αὐτὸν τὴν ἀρχὴν διανεμημένο. Οταν γὰρ εἴπῃ, Σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, δείχνυσι καὶ ἐκεῖνον τὸν πολεμοῦντα ἡμῖν ὑποτεταγμένον, καν ἐναντιοῦσθαι δοκῇ, τοῦ Θεοῦ συγχωρούντος τέως. Και γὰρ καὶ αὐτὸς τῶν δούλων ἐστὶν, εἰ καὶ τῶν ἡτόμων μένων καὶ προσκεκρουκότων· καὶ οὐκ ἂν τολμήσειεν οὐδενὶ τῶν ὁμοδούλων ἐπιθέσθαι, μή πρότερον ἄνωθεν τὴν ἐξουσίαν λαβών. Καὶ τί λέγω τῶν ὁμοδούλων: Οὐδὲ χοίρων κατα τολμήσαι ὑπέμεινεν, ἕως ὅτε " αύτ τὸς ἐπέτρεψεν· οὔτε ποιμνίων, οὔτε βουκολίων, ἕως ὅτε τὴν ἐξουσίαν ἄνωθεν ἔλαβε. Καὶ ἡ δύναμις, φησί, Οὐκοῦν και 10 μυριάκις ἀσθενής ᾖς, δίκαιος ἂν εἴης θαῤῥεῖν τοιοῦτον ἔχων τὸν βασιλεύοντα, πάντα εύχνα λως καὶ διὰ σοῦ κατορθοῦν δυνάμενον. Καὶ ἡ δέξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. 19 ζ. Οὐδὲ γὰρ ἀπαλλάττει σε τῶν ἐπιόντων δεινών μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔνδοξον δύναται ποιεῖν καὶ λαμπρόν. Ωσπερ γὰρ ἡ δύναμις αὐτοῦ πολλή, οὕτω καὶ ἡ δόξα ἄφατος, καὶ τὰ 10 πάντα ἀπέραντα καὶ τέλος αὐτῶν οὐδέν. Εἶδες πῶς πανταχόθεν ήλειψε τὸν ἀθλητὴν, καὶ θαῤῥεῖν παρεσκεύασεν; Εἶτα, ὅπερ οι ἔφθην εἰπών, δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι πάντων μάλιστα μνησικακίαν ἀποστρέφεται καὶ μισεῖ, καὶ μάλιστα πάντων τὴν ἐναντίαν τῇ κακία 31. ταύτῃ ἀποδέχεται ἀρετὴν, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν πάλιν αὐτοῦ τοῦ κατορθώματος ὑπὸ έμνησε, καὶ ἀπὸ τῆς κειμένης κολάσεως, καὶ ἀπὸ τῆς $1.29 A. C. F. recepi. Legerunt etiam Interpp. on. A. Id. περιέλαβε pro περιλαβών praebet. * τοῦτο om. D. πάλινom C. δηλοῖ om. Α. Β. Infra ἐστιν om. Α. ἐστιν ἐπίδειξις (hoc ordine) Β. το σπουδὴν] add. οὐκ ἠρκέσθη μόνον τούτοις, ἀλλὰ Β. Ε. " σαυτῷ] Sic C. et pr. D. cum Ep. et Verss. enteri αὐτῷ. “ ἀφεις C. Ep. ἀφής Γ. ἀφήσεις Β. Μεν δείκνυται et p. p. ἀφεῖνα: Euld. παρέχων] ἐπινοῶν F. 13 παραιτεῖσθαι] οὐ παραιτεῖσθαι C. μήτε παραιτείσθαι τ. ά. μήτε μὴν ἐπ. F. οὐ παρ. μὲν τ. ά. μὴ ἐπ. δὲ Εp. non quidem nos recusare certamina, nec tamen... Ge sed in Arui nos deprecari certamina, non autem... Reliqui codices cum Arin. negatione carent. Cf. Entleym. Tom. 1. p. 229. ἐπιγενομένων Edd. " Sic. G. D. Εp. Gr. cateri μηδαμώς. ὅτε] του lis. Β. " Sic E F. Legebatur ἕως ὅτε τὴν ἐξουσίαν ἄνωθεν ἔλαβε καὶ τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν καν κ. τ. ε. sine suspicione frandis Verba controversa prætereunt Interpp. 20 . E. Agnoscunt Euterpp. 16 τὰ ταῦτα αν συναρικη κακία 18 6. Vulgo legitur καὶ τὸ μνησικακεῖν. Particulam negativam, quæ salva sententia abesse non potest, e codd.

• 231 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP δος. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐβούλετο δεῖξαι, οὐδ' ἂν τοῦτο ἐνομοθέτησεν εὔχεσθαι. Ὁ δὲ καὶ ἁμαρτημάτων ἀναμιμνήσκων, καὶ κελεύων αἰτεῖν ἄφεσιν, καὶ διδά- σκων ὅπως ἂν ἐπιτύχωμεν τῆς ἀφέσεως, καὶ εὔκολου ταύτῃ ποιῶν τὴν ὁδὸν, εὔδηλον ὅτι εἰδὼς καὶ δεικνὺς ὅτι καὶ μετὰ τὸ λουτρὸν ἔστιν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημ μελημένα, τοῦτον τῆς ἱκετηρίας τὸν νόμον εἰσήνεγκε τῷ μὲν ὑπομνῆσαι τῶν ἁμαρτημάτων, μετριάζειν πείθων· τῷ δὲ ἑτέροις ἀφεῖναι κελεῦσαι, μνησικακίας ἀπάσης ἀπαλλάττων ἡμᾶς· τῷ δὲ ἀντὶ τούτων καὶ ἡμῖν ἐπαγγέλλεσθαι συγχωρεῖν, χρηστὰς ὑποτείνων ἐλπίδας, καὶ περὶ τῆς ἀφάτου τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας φιλοσοφεῖν ἡμᾶς παιδεύων. 6.8 ς'. Ο δὲ μάλιστα χρή παρατηρήσαι, τοῦτό ἐστιν· ὅτι καθ᾿ ἕκαστον τῶν εἰρημένων ὁλοκλήρου μνημονεύσας τῆς ἀρετῆς, καὶ ταύτῃ καὶ τὸ μὴ μνησικακείν 6-4 περι λαβών (καὶ γὰρ τὸ ἁγιασθῆναι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀπηρ- τισμένης ἐστὶ πολιτείας ἀκρίβεια· καὶ τὸ γενηθῆναι τὸ θέλημα αὐτοῦ τὸ αὐτὸ τοῦτο " πάλιν δηλοῖ· καὶ τὸ Πατέρα δύνασθαι καλεῖν τὸν Θεὸν, ἀμώμου πολιτείας ἐπίδειξίς ἐστιν· ἐν οἷς ἅπασι συνείληπτο καὶ τὸ δεῖν ἀφεῖναι [253] τοῖς πεπλημμεληκόσι τὴν ὀργήν). ἀλλ' ὅμως οὐκ ἠρκέσθη τούτοις, ἀλλὰ δεῖξαι βουλό- μενος ὅσην ὑπὲρ τοῦ πράγματος ποιεῖται τὴν σπου δὴν 10, καὶ ἰδικῶς αὐτὸ τίθησι, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν οὐδεμιᾶς ἄλλης ἐντολῆς μέμνηται ἢ ταύτης, οὕτω λέγων· Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρα- πτώματα αὐτῶν, ἀφήσει ὑμῖν καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ὥστε παρ' ἡμῶν ἡ ἀρχὴ, καὶ κύριοι τῆς κρίσεως τῆς περὶ ἡμῶν ἡμεῖς. Ἵνα γὰρ μηδὲ τῶν ἀναισθήτων μηδεὶς ἐγκαλεῖν ἔχῃ δικαζόμενος μή μι κρὸν, μὴ μέγα, σὲ τὸν ὑπεύθυνον κύριον ποιεῖ τῆς ψήφου· καί, ὡς ἂν αὐτὸς ἐδίκασας σαυτῷ '', φησίν, οὕτω σοι δικάζω κἀγώ. Κἂν ἀφῆς τῷ συνδούλῳ, καὶ παρ' ἐμοῦ τῆς αὐτῆς τεύξῃ χάριτος· καίτοιγε οὐκ ἴσον τοῦτο ἐκείνῳ. Σὺ μὲν γὰρ δεόμενος ἀφίης ", δ δὲ Θεὸς μηδενὸς χρείαν ἔχων· σὺ τῷ ὁμοδούλῳ, ὁ δὲ Θεὸς τῷ δούλῳ· σὺ ὑπεύθυνος ὢν μυρίοις κακοῖς, ὁ δὲ Θεὸς ἀναμάρτητος ὤν. Αλλ' ὅμως καὶ οὕτω τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν ἐπιδείκνυται 18. Ἠδύνατο μὲν γὰρ καὶ χωρὶς τούτου πάντα σοι ἀφιέναι τὰ πεπλημ μελημένα, ἀλλὰ βούλεται σε καὶ ἐντεῦθεν εὐεργε τεῖσθαι, μυρίας σοι πανταχόθεν παρέχων 14 ημερο 16 ἡμερό. τητος καὶ φιλανθρωπίας ἀφορμάς, καὶ τὸ ἐν σοὶ θη ριῶδες ἐκβάλλων, καὶ τὸν θυμὸν σβεννύς, καὶ παν ταχόθεν σε συγκολλῶν τῷ μέλει τῷ σῷ. Τί γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν; ὅτι ἀδίκως ἔπαθές τι κακὸν παρὰ τοῦ πλησίον ; Ταῦτα γὰρ ἐστι τὰ ἁμαρτήματα· ὡς εἰ δικαίως, οὐδὲ ἁμάρτημα τὸ πρᾶγμά ἐστιν. ᾿Αλλὰ καὶ σὺ τοιούτων προσέρχῃ ληψόμενος ἄφεσιν, καὶ πολλῷ μειζόνων. Καὶ πρὸ τῆς ἀφέσεως· δὲ οὐ μικρᾶς ἀπὸ έλαυσας δωρεᾶς, διδασκόμενος ἀνθρωπίνην ἔχειν ψυ- χὴν, καὶ πᾶσαν παιδευόμενος ἡμερότητα. Καὶ μετὰ τούτων καὶ μισθός σοι μέγας κείσεται ἐκεῖ, τὸ μηδε- νὸς ἀπαιτηθῆναι λόγον τῶν πεπλημμελημένων. Ποίας οὖν οὐκ ἂν εἴημεν κολάσεως ἄξιοι, ὅταν τὴν ἐξουσίαν λαβόντες, προδῶμεν ἡμῶν τὴν σωτηρίαν ; πῶς δὲ ἐν τοῖς ἄλλοις πράγμασιν ἀξιώσομεν ἀκούεσθαι, αὐτοὶ 16 282 μὴ θέλοντες, ἐν οἷς ἐσμεν κύριοι, φείδεσθαι ἑαυτῶν; Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Ένταῦθα ἡμᾶς τὴν ἡμετέραν παι δεύει σαφῶς εὐτέλειαν, καὶ καταστέλλει τὸ φύσημα, διδάσκων παραιτεῖσθαι 18 τοὺς ἀγῶνας, ἀλλὰ μὴ ἐπιπηδᾷν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡμῖν ἡ νίκη λαμπροτέρα ἔσται, καὶ ἡ ἧττα τῷ διαβόλῳ καταγελαστοτέρα, Ελκυσθέντας μὲν γὰρ δεῖ γενναίως ἑστάναι· μή και λουμένους δὲ, ἡσυχάζειν, καὶ τὸν καιρὸν ἀναμένε τῶν ἀγώνων, ἵνα καὶ τὸ ἀκενόδοξον καὶ τὸ γενναῖον ἐπιδειξώμεθα. Πονηρὸν δὲ ἐνταῦθα τὸν διάβολον καλεί, κελεύων ἡμᾶς ἄσπονδον [254] πρὸς αὐτὸν ἔχειν πο λεμον, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐ φύσει τοιοῦτός ἐστιν. Οἱ γὰρ τῶν ἐκ φύσεως, ἀλλὰ τῶν ἐκ προαιρέσεως ἐπιγι νομένων 16 ἐστὶν ἡ πονηρία. Κατ' ἐξοχὴν δὲ οὕτως ἐκεῖνος καλεῖται, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς κακίας, καὶ ἐπειδὴ μηδὲν παρ' ἡμῶν ἀδικηθεὶς ἄσπονδον πρὸς ἡμᾶς ἔχει τὸν πόλεμον. Διὰ τοῦτο οὐδὲ εἶπε, Ρύσας ἡμᾶς ἀπὸ τῶν πονηρῶν, ἀλλ', ᾿Απὸ τοῦ Πονηροῦ· παιδεύων ἡμᾶς μηδαμοῦ " πρὸς τοὺς πλησίον ἀηδῶ; ἔχειν, ἐν οἷς ἂν πάθωμεν παρ' αὐτῶν κακῶς, ἀλλ' ἀπὸ τούτων πρὸς ἐκεῖνον μεταθεῖναι τὴν ἔχθραν, ὡς πάν των αὐτὸν αἴτιον τῶν κακῶν ὄντα. Εναγωνίους τοίνυν ποιήσας τῇ μνήμῃ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τὴν βαθυμίαν ἡμῶν ἅπασαν ἑκκόψας, πάλιν θαῤῥύνει καὶ ἀνίστησε τὰ φρονήματα, τοῦ Βασιλέως ἀναμνήσας, ὑφ᾽ ᾧ τατ τόμεθα, καὶ δείξας πάντων αὐτὸν ὄντα δυνατώτερα. Σοῦ γὰρ ἐστι, φησίν, ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα. Οὐκοῦν εἰ αὐτοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, δύο δένα δεδοικέναι χρή, ἅτε οὐδενὸς ὄντος τοῦ ἀνθιστα μένου, καὶ πρὸς αὐτὸν τὴν ἀρχὴν διανεμημένο. Οταν γὰρ εἴπῃ, Σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, δείχνυσι καὶ ἐκεῖνον τὸν πολεμοῦντα ἡμῖν ὑποτεταγμένον, καν ἐναντιοῦσθαι δοκῇ, τοῦ Θεοῦ συγχωρούντος τέως. Και γὰρ καὶ αὐτὸς τῶν δούλων ἐστὶν, εἰ καὶ τῶν ἡτόμων μένων καὶ προσκεκρουκότων· καὶ οὐκ ἂν τολμήσειεν οὐδενὶ τῶν ὁμοδούλων ἐπιθέσθαι, μή πρότερον ἄνωθεν τὴν ἐξουσίαν λαβών. Καὶ τί λέγω τῶν ὁμοδούλων: Οὐδὲ χοίρων κατα τολμήσαι ὑπέμεινεν, ἕως ὅτε " αύτ τὸς ἐπέτρεψεν· οὔτε ποιμνίων, οὔτε βουκολίων, ἕως ὅτε τὴν ἐξουσίαν ἄνωθεν ἔλαβε. Καὶ ἡ δύναμις, φησί, Οὐκοῦν και 10 μυριάκις ἀσθενής ᾖς, δίκαιος ἂν εἴης θαῤῥεῖν τοιοῦτον ἔχων τὸν βασιλεύοντα, πάντα εύχνα λως καὶ διὰ σοῦ κατορθοῦν δυνάμενον. Καὶ ἡ δέξα εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. 19 ζ. Οὐδὲ γὰρ ἀπαλλάττει σε τῶν ἐπιόντων δεινών μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔνδοξον δύναται ποιεῖν καὶ λαμπρόν. Ωσπερ γὰρ ἡ δύναμις αὐτοῦ πολλή, οὕτω καὶ ἡ δόξα ἄφατος, καὶ τὰ 10 πάντα ἀπέραντα καὶ τέλος αὐτῶν οὐδέν. Εἶδες πῶς πανταχόθεν ήλειψε τὸν ἀθλητὴν, καὶ θαῤῥεῖν παρεσκεύασεν; Εἶτα, ὅπερ οι ἔφθην εἰπών, δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι πάντων μάλιστα μνησικακίαν ἀποστρέφεται καὶ μισεῖ, καὶ μάλιστα πάντων τὴν ἐναντίαν τῇ κακία 31. ταύτῃ ἀποδέχεται ἀρετὴν, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν πάλιν αὐτοῦ τοῦ κατορθώματος ὑπὸ έμνησε, καὶ ἀπὸ τῆς κειμένης κολάσεως, καὶ ἀπὸ τῆς $1.29 A. C. F. recepi. Legerunt etiam Interpp. on. A. Id. περιέλαβε pro περιλαβών praebet. * τοῦτο om. D. πάλινom C. δηλοῖ om. Α. Β. Infra ἐστιν om. Α. ἐστιν ἐπίδειξις (hoc ordine) Β. το σπουδὴν] add. οὐκ ἠρκέσθη μόνον τούτοις, ἀλλὰ Β. Ε. " σαυτῷ] Sic C. et pr. D. cum Ep. et Verss. enteri αὐτῷ. “ ἀφεις C. Ep. ἀφής Γ. ἀφήσεις Β. Μεν δείκνυται et p. p. ἀφεῖνα: Euld. παρέχων] ἐπινοῶν F. 13 παραιτεῖσθαι] οὐ παραιτεῖσθαι C. μήτε παραιτείσθαι τ. ά. μήτε μὴν ἐπ. F. οὐ παρ. μὲν τ. ά. μὴ ἐπ. δὲ Εp. non quidem nos recusare certamina, nec tamen... Ge sed in Arui nos deprecari certamina, non autem... Reliqui codices cum Arin. negatione carent. Cf. Entleym. Tom. 1. p. 229. ἐπιγενομένων Edd. " Sic. G. D. Εp. Gr. cateri μηδαμώς. ὅτε] του lis. Β. " Sic E F. Legebatur ἕως ὅτε τὴν ἐξουσίαν ἄνωθεν ἔλαβε καὶ τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν καν κ. τ. ε. sine suspicione frandis Verba controversa prætereunt Interpp. 20 . E. Agnoscunt Euterpp. 16 τὰ ταῦτα αν συναρικη κακία 18 6. Vulgo legitur καὶ τὸ μνησικακεῖν. Particulam negativam, quæ salva sententia abesse non potest, e codd.

283 IN MATTHÆUM HOMIL. XIX. ὡρισμένης τιμῆς τὸν ἀκροατὴν ἐνάγων εἰς τὴν τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπακοήν. Εὰν γὰρ ἀφῆτε, φησί, τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ἀφήσει ὑμῖν· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε, οὐδὲ αὐτὸς ὑμῖν ἀφήσει. Διὰ τοῦτο τῶν οὐρανῶν πάλιν καὶ τοῦ Πατρὸς ἐμνημόνευσεν, ὥστε καὶ τούτῳ τὸν ἀκροατὴν ἐντρέ- ναι, είγε τοιούτου πατρὸς ὤν, ἐχθηριοῦσθαι μέλλοι, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν κληθεὶς, γήϊνόν τι καὶ βιωτικὸν ἔχοι φρόνημα. Οὐ γὰρ δὴ χάριτι δεῖ γενέσθαι τ8 παί- δας μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔργοις. Οὐδὲν [255] δὲ οὔ- τως ὁμοιοί τῷ Θεῷ, ὡς τὸ τοῖς πονηροῖς καὶ τοῖς ἀδικοῦσιν εἶναι συγγνωμονικόν· ὥσπερ οὖν καὶ ἔφθη διδάξας, ἡνίκα ἔλεγε τὸ οἱ τὸν ἥλιον ἀνατέλλειν ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ῥημάτων κοινὰς κελεύει ποιεῖν τὰς εὐχὰς, Πά τερ ἡμῶν, λέγων· καὶ. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ, Δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον καὶ, "Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν· καὶ, Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· καὶ, 'Ρῦσαι ἡμᾶς· πανταχοῦ τῷ πληθυντικῷ ῥήματι τούτῳ κελεύων κεχρῆσθαι, ἵνα μηδὲ ἴχνος ὀργῆς πρὸς τὸν πλησίον ἔχωμεν. Πόσης τα οὖν ἂν εἶεν κολάσεως ἄξιοι οἱ μετὰ ταῦτα πάντα μὴ μόνον αὐτοὶ 80 μή ἀφιέντες, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν ἐπὶ τὴν ἄμυναν τῶν ἐχθρῶν παρακαλοῦντες, καὶ ὥσπερ ἐκ διαμέτρου τινὸς τὸν νόμον τοῦτον παραβαίνοντες, καὶ ταῦτα αὐτοῦ πάντα ποιοῦντος καὶ πραγματευομένου, ὥστε μὴ διαστασιάζειν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους; Επειδὴ γὰρ είζα πάντων τῶν ἀγαθῶν ἐστιν ἡ ἀγάπη, τὰ λυ μαινόμενα αὐτὴν ἀναιρῶν ", πάντοθεν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους συνάγει συγκολλῶν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, και πατήρ ε, καν μήτηρ, και φίλος, κἂν ἀστισοῦν, ὅς οὕτως ἡμᾶς ἠγάπησεν, ὡς ὁ ποιήσας ἡμᾶς Θεός. Καὶ τοῦτο μάλιστα καὶ ἐξ ὧν εὐεργετεί καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, καὶ ἐξ ὧν ἐπιτάττει δῆλον. Εἰ δὲ τὰς λύπας μοι λέγεις, καὶ τάς οδύνας, καὶ τὰ τοῦ βίου κακά, ἐννόησον ὅσα αὐτῷ προσκρούεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ οὐκέτι θαυμάση, και πλείονα τούτων ἐπέλθῃ κακά· ἀλλ᾽ ἂν ἀγαθοῦ τινος ἀπολαύ σης, τότε καὶ θαυμάσῃ καὶ ἐκπλαγήσῃ. Νῦν δὲ εἰς μὲν τὰς συμφορὰς ὁρῶμεν τὰς ἐπιούσας, τὰ δὲ προσ κρούσματα 3, & καθ᾿ ἑκάστην προσκρούομεν τὴν ἡμέραν, οὐκ ἐννοοῦμεν· διὰ τοῦτο ἀλύομεν. Ως εἶχε μιας ἡμέρας μόνον μετὰ ἀκριβείας τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐλογισάμεθα ", τότε ἂν ἔγνωμεν καλῶς, πόσων ἂν εἴημεν * ὑπεύθυνοι κακῶν. Καὶ ἵνα τὰ ἄλλα ἀφεὶς τὰ ἰδία πεπλημμελημένα ἑκάστῳ, τὰ σήμερον εἴπω γινόμενα · καίτοιγε οὐκ οἶδα τί ποτε ἕκαστος ἡμῶν ἥμαρτεν· ἀλλ' ὅμως τοσαύτη ή περιουσία τῶν πλημ μελημάτων, ὡς μηδὲ τὸν ἀκριβῶς ἅπαντα εἰδότα δύνασθαι καὶ ἐκ τούτων ἑλεῖν. Τίς οὖν ἡμῶν 3 οὐκ ἐῤῥᾳθύμησεν εὐχόμενος; τίς οὐκ ἀπενοήθη; τίς οὐκ ἐκενοδόξησε ; τίς οὐ κακῶς εἶπε τὸν ἀδελφὸν, οὐδὲ ἐδέξατο πονηρὰν ἐπιθυμίαν; οὐκ εἶδεν ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς; οὐκ ἐμνήσθη μετά πάθους ἐχθροῦ, καὶ οἰδαίνειν τὴν καρδίαν ἐποίησεν; Εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ὄντες, καὶ ἐν καιρῷ, βραχεῖ, τοσούτοις ὑπεύθυνοι γε γόναμεν κακοῖς, τίνες ἐσόμεθα ἐξελθόντες ἐντεῦθεν ; εἰ ἐν τῷ λιμένι τοσαῦτα τὰ κύματα, ὅταν ἐξέλθω μεν εἰς τὸν εὐριπον τῶν κακῶν, τὴν ἀγορὰν λέγω, καὶ τὰ πολιτικά πράγματα, καὶ τὰς ἐν οἰκίᾳ φροντί- δας, ἄρα ἑαυτοὺς γοῦν ἐπιγνῶναι δυνησόμεθα ; 'Αλλ' όμως τῆς τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων [256] άμαρ- 284 τημάτων ἀπαλλαγῆς ἔδωκεν ἡμῖν σύντομον καὶ β δίαν ὁδὸν καὶ παντὸς ἀπηλλαγμένην πόνου ὁ Θεός. Ποῖος γὰρ πόνος ἀφεῖναι τῷ λελυπηκότι ; Πάνος μὲν οὖν τὸ μὴ ἀφεῖναι, ἀλλὰ κατέχειν τὴν ἔχθραν· ὡς τό γε ἀπαλλαγῆναι τοῦ θυμοῦ, καὶ ἄνεσιν πολλὴν έμποιεῖ, καὶ σφόδρα εύκολον τῷ βουλομένῳ. η'. Οὐδὲ γὰρ πέλαγος διαβήναι δεί, οὐδὲ ὁδὸν ἀποδη μῆσαι μακράν, οὐδὲ ὁρῶν ὑπερθῆναι κορυφὰς, οὐδὲ χρήματα δαπανήσαι, οὐδὲ κατατεῖναι τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ · ἀρκεῖ θελῆσαι μόνον, καὶ πάντα λέλυται τὰ ἁμαρτή ματα. Αν δὲ μὴ μόνον αὐτὸς μὴ ἀφῇς, ἀλλὰ καὶ τῷ Θεῷ κατ' αὐτοῦ ἐντυγχάνῃς, τίνα λοιπὸν ἕξεις σω- τηρίας ἐλπίδα, ὅταν ἡνίκα 1.2 ἐξιλεοῦσαι αὐτὸν καὶ δέῃ, καὶ τότε αὐτὸν παροξύνῃς, ἱκέτου μὲν σχῆμα περικείμενος, θηρίου δὲ φωνὰς ἀφιείς, καὶ καθ' ἑαυ- τοῦ τὰ βέλη τοῦ Πονηροῦ ἐξακοντίζων ἐκεῖνα ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος εὐχῆς μεμνημένος, οὐδὲν οὕτως ἐξεζήτησεν ὡς τῆς ἐντολῆς ταύτης τὴν φυλακήν· Ἐπαίροντας γὰρ ὁσίους χείρας, φησί, χωρίς ὀργῆς καὶ διαλογισμοῦ. Εἰ γὰρ ὅτε ἐλέους χρείαν ἔχεις, οὐδὲ τότε ἀφίης τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα αὐτῆς μέμνησαι, καὶ ταῦτα εἰδὼς ὅτι κατὰ σεαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, πότε δυνήσῃ γενέσθαι φιλάνθρωπος, καὶ τὸν πονηρὸν ἀποβλῦσαι τῆς πονηρίας ταύτης Ιόν; Εἰ δὲ οὐδέπω τῆς ἀτοπίας ταύτης εἶδες τὸ μέσ γεθος, ἐπ' ἀνθρώπων αὐτὸ λογίζου γινόμενον, καὶ τότε ὄψει τῆς ὕβρεως τὴν ὑπερβολήν. Εἰ γὰρ ἀνθρώ- πως σοι ὄντι προσῆλθε τις ἀξιῶν ἐλεηθῆναι, εἶτα μεταξύ κείμενος ἐπὶ τῆς γῆς εἶδεν ἐχθρὸν, καὶ ἀφείς σε ἱκετεῦσαι ἐκεῖνον ἔτυπτεν, ἆρα οὐκ ἂν μείζονα ἐποιήσω τὴν ὀργήν; Τοῦτο λογίζου καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ συμβαίνειν. Καὶ γὰρ καὶ σὺ τὸν Θεὸν ἱκετεύων, μετ ταξὺ τὴν ἱκετηρίαν ἀφεὶς, τὸν ἐχθρὸν τοῖς βήμασι τύ πτεις, καὶ τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους ὑβρίζεις, τὸν νομο- θετήσαντα πᾶσαν ὀργὴν ἀφιέναι κατὰ τῶν λελυπη- κότων καλῶν, καὶ ἀξιῶν ἐναντία τοῖς ἑαυτοῦ προσ- τάγμασι ποιεῖν. Οὐκ ἀρκεῖ εἰς τιμωρίας του λόγον, ὅτι σὺ παραβαίνεις τὸν νόμον τὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τοῦτο παρακαλεῖς ποιεῖν; Μὴ γὰρ ἐπελάθετο ὧν ἐπέταξε, μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ ταῦτα εἰπών ; Θεός ἐστιν, ὁ τὰ πάντα εἰδὼς, καὶ μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης τοὺς ἑαυτοῦ φυλάττεσθαι βουλόμενος νόμους, καὶ τοσοῦτον ἀπέχων τοῦ ποιῆσαι ταῦτα ἅπερ ἀξιοῖς, ὅτι καὶ σὲ τὸν ταῦτα λέγοντα καὶ ὑπὲρ τοῦ λέγειν μόνον ἀποστρέφεται καὶ μισεῖ, καὶ δίκην ἀπαιτεῖ τὴν ἐσχάτην. Πῶς οὖν ἀξιοῖς παρ' αὐτοῦ τυχεῖν, ὧν αὐτὸς μετὰ πολλῆς ἀπέχεσθαί σε κελεύει σπουδῆς; ᾿Αλλὰ γὰρ εἰσί τινες, οἳ καὶ εἰς τοσοῦτον ἀλογίας ήκασιν, ὡς μὴ μόνον τῶν ἐχθρῶν κατεύ χεσθαι, ἀλλὰ καὶ τέκνοις ἐπαρᾶσθαι τοῖς ἐκείνων, καὶ αὐτῶν, εἴτε ἐνῆν, ἀπογεύσασθαι τῶν σαρκῶν· μᾶλ λον δὲ καὶ ἀπογενόμενοι. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι τοὺς ὀδόντας οὐκ ἐνέπηξας τῷ σώματι τοῦ λελυ πηκότος· πολὺ γὰρ χαλεπώτερον ἐποίησας, τό γε εἰς σὲ ἧκον, ἀξιῶν ἄνωθεν ὀργὴν ἐπενεχθῆναι κατ' αὐ τοῦ, καὶ ἀθανάτῳ παραδοθῆναι κολάσει, καὶ μετὰ τῆς οἰκίας ἀνατραπῆναι ἁπάσης. Ποίων γὰρ ταῦτα ο χαλεπώτερα δηγμάτων; ποίων βελῶν οὐ πικρότερα ; Οὐ ταῦτά σε ἐπαίδευσεν ὁ Χριστός· [257] οὐχ οὕτω τὴ στόμα αἱμάττειν ἐκέλευσε. Καὶ γὰρ ἡμαγμένων στο μάτων ἀπὸ σαρκῶν ἀνθρωπίνων χαλεπώτεραι αἱ τοιαῦται γλῶτται. Πῶς οὖν ἀσπάσῃ τὸν ἀδελφόν ; πῶς ἅψῃ τῆς θυσίας; πῶς ἀπογεύσῃ τοῦ αἵματος τοῦ να γίνεσθαι C. Οι ἔλεγε τὸ ἐλέγετο Edd. ἔλεγεν ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον Ε. Ελεγε (sic e rasura : prius ἐλέγετο) τὸν ἥλιον ἀνατέλλει F. * ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μὴ καταράσθαι τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τοῦ μετὰ φόβου καὶ σεμνότητος καὶ σιγῆς ἐν ἐκκλησία διάγειν. Α. 3 αὐτοὶ om. Α. Β. Ε. Γ. ἀφέντες Edd. 37 ἀναιρεί C. D πάντοθεν ἀναιρῶν transp. F. Μox συνάγει om. G. 28 πατὴρ] add. ᾗ Edd. 28 θαυμάσεις bis A. B. Post κακά sic legitur in Α. μᾶλλον δὲ, ὅταν ἐπίωσι τὰ τοιαῦτα κακά, τότε θαυμάσεις καὶ ἐκπλαγήσῃ. ἢ ὅταν ἀγαθοῦ τινος ἀπολαύσῃς. Νῦν δ, κ. τ. ε. 10 προσκρούματα Λ. Β. Vid. If yttenbach. ad Plutarch. Mor. Tom. v p. 865. μόνον ἁμαρτήματα μετὰ ἀκρ. ἔλογ. Α. δ' ἂν εἴημεν] ἐσμεν Α. 18 ὑμῶν Α. 11.20 ἡνίκα] καὶ ἡνίκα Ε. ὅταν ἡνίκα ἐξιλεοῦσθαι αὐτ τὸν δέῃ Β. ἦταν γὰρ πῶς ἐξιλεοῦσθα: αὐτὸν δέῃ A. Vid. adnot, Digitized by 31 Google

283 IN MATTHÆUM HOMIL. XIX. ὡρισμένης τιμῆς τὸν ἀκροατὴν ἐνάγων εἰς τὴν τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπακοήν. Εὰν γὰρ ἀφῆτε, φησί, τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ἀφήσει ὑμῖν· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε, οὐδὲ αὐτὸς ὑμῖν ἀφήσει. Διὰ τοῦτο τῶν οὐρανῶν πάλιν καὶ τοῦ Πατρὸς ἐμνημόνευσεν, ὥστε καὶ τούτῳ τὸν ἀκροατὴν ἐντρέ- ναι, είγε τοιούτου πατρὸς ὤν, ἐχθηριοῦσθαι μέλλοι, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν κληθεὶς, γήϊνόν τι καὶ βιωτικὸν ἔχοι φρόνημα. Οὐ γὰρ δὴ χάριτι δεῖ γενέσθαι τ8 παί- δας μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔργοις. Οὐδὲν [255] δὲ οὔ- τως ὁμοιοί τῷ Θεῷ, ὡς τὸ τοῖς πονηροῖς καὶ τοῖς ἀδικοῦσιν εἶναι συγγνωμονικόν· ὥσπερ οὖν καὶ ἔφθη διδάξας, ἡνίκα ἔλεγε τὸ οἱ τὸν ἥλιον ἀνατέλλειν ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ῥημάτων κοινὰς κελεύει ποιεῖν τὰς εὐχὰς, Πά τερ ἡμῶν, λέγων· καὶ. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ, Δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον καὶ, "Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν· καὶ, Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· καὶ, 'Ρῦσαι ἡμᾶς· πανταχοῦ τῷ πληθυντικῷ ῥήματι τούτῳ κελεύων κεχρῆσθαι, ἵνα μηδὲ ἴχνος ὀργῆς πρὸς τὸν πλησίον ἔχωμεν. Πόσης τα οὖν ἂν εἶεν κολάσεως ἄξιοι οἱ μετὰ ταῦτα πάντα μὴ μόνον αὐτοὶ 80 μή ἀφιέντες, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν ἐπὶ τὴν ἄμυναν τῶν ἐχθρῶν παρακαλοῦντες, καὶ ὥσπερ ἐκ διαμέτρου τινὸς τὸν νόμον τοῦτον παραβαίνοντες, καὶ ταῦτα αὐτοῦ πάντα ποιοῦντος καὶ πραγματευομένου, ὥστε μὴ διαστασιάζειν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους; Επειδὴ γὰρ είζα πάντων τῶν ἀγαθῶν ἐστιν ἡ ἀγάπη, τὰ λυ μαινόμενα αὐτὴν ἀναιρῶν ", πάντοθεν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους συνάγει συγκολλῶν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, και πατήρ ε, καν μήτηρ, και φίλος, κἂν ἀστισοῦν, ὅς οὕτως ἡμᾶς ἠγάπησεν, ὡς ὁ ποιήσας ἡμᾶς Θεός. Καὶ τοῦτο μάλιστα καὶ ἐξ ὧν εὐεργετεί καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, καὶ ἐξ ὧν ἐπιτάττει δῆλον. Εἰ δὲ τὰς λύπας μοι λέγεις, καὶ τάς οδύνας, καὶ τὰ τοῦ βίου κακά, ἐννόησον ὅσα αὐτῷ προσκρούεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ οὐκέτι θαυμάση, και πλείονα τούτων ἐπέλθῃ κακά· ἀλλ᾽ ἂν ἀγαθοῦ τινος ἀπολαύ σης, τότε καὶ θαυμάσῃ καὶ ἐκπλαγήσῃ. Νῦν δὲ εἰς μὲν τὰς συμφορὰς ὁρῶμεν τὰς ἐπιούσας, τὰ δὲ προσ κρούσματα 3, & καθ᾿ ἑκάστην προσκρούομεν τὴν ἡμέραν, οὐκ ἐννοοῦμεν· διὰ τοῦτο ἀλύομεν. Ως εἶχε μιας ἡμέρας μόνον μετὰ ἀκριβείας τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐλογισάμεθα ", τότε ἂν ἔγνωμεν καλῶς, πόσων ἂν εἴημεν * ὑπεύθυνοι κακῶν. Καὶ ἵνα τὰ ἄλλα ἀφεὶς τὰ ἰδία πεπλημμελημένα ἑκάστῳ, τὰ σήμερον εἴπω γινόμενα · καίτοιγε οὐκ οἶδα τί ποτε ἕκαστος ἡμῶν ἥμαρτεν· ἀλλ' ὅμως τοσαύτη ή περιουσία τῶν πλημ μελημάτων, ὡς μηδὲ τὸν ἀκριβῶς ἅπαντα εἰδότα δύνασθαι καὶ ἐκ τούτων ἑλεῖν. Τίς οὖν ἡμῶν 3 οὐκ ἐῤῥᾳθύμησεν εὐχόμενος; τίς οὐκ ἀπενοήθη; τίς οὐκ ἐκενοδόξησε ; τίς οὐ κακῶς εἶπε τὸν ἀδελφὸν, οὐδὲ ἐδέξατο πονηρὰν ἐπιθυμίαν; οὐκ εἶδεν ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς; οὐκ ἐμνήσθη μετά πάθους ἐχθροῦ, καὶ οἰδαίνειν τὴν καρδίαν ἐποίησεν; Εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ὄντες, καὶ ἐν καιρῷ, βραχεῖ, τοσούτοις ὑπεύθυνοι γε γόναμεν κακοῖς, τίνες ἐσόμεθα ἐξελθόντες ἐντεῦθεν ; εἰ ἐν τῷ λιμένι τοσαῦτα τὰ κύματα, ὅταν ἐξέλθω μεν εἰς τὸν εὐριπον τῶν κακῶν, τὴν ἀγορὰν λέγω, καὶ τὰ πολιτικά πράγματα, καὶ τὰς ἐν οἰκίᾳ φροντί- δας, ἄρα ἑαυτοὺς γοῦν ἐπιγνῶναι δυνησόμεθα ; 'Αλλ' όμως τῆς τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων [256] άμαρ- 284 τημάτων ἀπαλλαγῆς ἔδωκεν ἡμῖν σύντομον καὶ β δίαν ὁδὸν καὶ παντὸς ἀπηλλαγμένην πόνου ὁ Θεός. Ποῖος γὰρ πόνος ἀφεῖναι τῷ λελυπηκότι ; Πάνος μὲν οὖν τὸ μὴ ἀφεῖναι, ἀλλὰ κατέχειν τὴν ἔχθραν· ὡς τό γε ἀπαλλαγῆναι τοῦ θυμοῦ, καὶ ἄνεσιν πολλὴν έμποιεῖ, καὶ σφόδρα εύκολον τῷ βουλομένῳ. η'. Οὐδὲ γὰρ πέλαγος διαβήναι δεί, οὐδὲ ὁδὸν ἀποδη μῆσαι μακράν, οὐδὲ ὁρῶν ὑπερθῆναι κορυφὰς, οὐδὲ χρήματα δαπανήσαι, οὐδὲ κατατεῖναι τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ · ἀρκεῖ θελῆσαι μόνον, καὶ πάντα λέλυται τὰ ἁμαρτή ματα. Αν δὲ μὴ μόνον αὐτὸς μὴ ἀφῇς, ἀλλὰ καὶ τῷ Θεῷ κατ' αὐτοῦ ἐντυγχάνῃς, τίνα λοιπὸν ἕξεις σω- τηρίας ἐλπίδα, ὅταν ἡνίκα 1.2 ἐξιλεοῦσαι αὐτὸν καὶ δέῃ, καὶ τότε αὐτὸν παροξύνῃς, ἱκέτου μὲν σχῆμα περικείμενος, θηρίου δὲ φωνὰς ἀφιείς, καὶ καθ' ἑαυ- τοῦ τὰ βέλη τοῦ Πονηροῦ ἐξακοντίζων ἐκεῖνα ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος εὐχῆς μεμνημένος, οὐδὲν οὕτως ἐξεζήτησεν ὡς τῆς ἐντολῆς ταύτης τὴν φυλακήν· Ἐπαίροντας γὰρ ὁσίους χείρας, φησί, χωρίς ὀργῆς καὶ διαλογισμοῦ. Εἰ γὰρ ὅτε ἐλέους χρείαν ἔχεις, οὐδὲ τότε ἀφίης τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα αὐτῆς μέμνησαι, καὶ ταῦτα εἰδὼς ὅτι κατὰ σεαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, πότε δυνήσῃ γενέσθαι φιλάνθρωπος, καὶ τὸν πονηρὸν ἀποβλῦσαι τῆς πονηρίας ταύτης Ιόν; Εἰ δὲ οὐδέπω τῆς ἀτοπίας ταύτης εἶδες τὸ μέσ γεθος, ἐπ' ἀνθρώπων αὐτὸ λογίζου γινόμενον, καὶ τότε ὄψει τῆς ὕβρεως τὴν ὑπερβολήν. Εἰ γὰρ ἀνθρώ- πως σοι ὄντι προσῆλθε τις ἀξιῶν ἐλεηθῆναι, εἶτα μεταξύ κείμενος ἐπὶ τῆς γῆς εἶδεν ἐχθρὸν, καὶ ἀφείς σε ἱκετεῦσαι ἐκεῖνον ἔτυπτεν, ἆρα οὐκ ἂν μείζονα ἐποιήσω τὴν ὀργήν; Τοῦτο λογίζου καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ συμβαίνειν. Καὶ γὰρ καὶ σὺ τὸν Θεὸν ἱκετεύων, μετ ταξὺ τὴν ἱκετηρίαν ἀφεὶς, τὸν ἐχθρὸν τοῖς βήμασι τύ πτεις, καὶ τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους ὑβρίζεις, τὸν νομο- θετήσαντα πᾶσαν ὀργὴν ἀφιέναι κατὰ τῶν λελυπη- κότων καλῶν, καὶ ἀξιῶν ἐναντία τοῖς ἑαυτοῦ προσ- τάγμασι ποιεῖν. Οὐκ ἀρκεῖ εἰς τιμωρίας του λόγον, ὅτι σὺ παραβαίνεις τὸν νόμον τὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τοῦτο παρακαλεῖς ποιεῖν; Μὴ γὰρ ἐπελάθετο ὧν ἐπέταξε, μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ ταῦτα εἰπών ; Θεός ἐστιν, ὁ τὰ πάντα εἰδὼς, καὶ μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης τοὺς ἑαυτοῦ φυλάττεσθαι βουλόμενος νόμους, καὶ τοσοῦτον ἀπέχων τοῦ ποιῆσαι ταῦτα ἅπερ ἀξιοῖς, ὅτι καὶ σὲ τὸν ταῦτα λέγοντα καὶ ὑπὲρ τοῦ λέγειν μόνον ἀποστρέφεται καὶ μισεῖ, καὶ δίκην ἀπαιτεῖ τὴν ἐσχάτην. Πῶς οὖν ἀξιοῖς παρ' αὐτοῦ τυχεῖν, ὧν αὐτὸς μετὰ πολλῆς ἀπέχεσθαί σε κελεύει σπουδῆς; ᾿Αλλὰ γὰρ εἰσί τινες, οἳ καὶ εἰς τοσοῦτον ἀλογίας ήκασιν, ὡς μὴ μόνον τῶν ἐχθρῶν κατεύ χεσθαι, ἀλλὰ καὶ τέκνοις ἐπαρᾶσθαι τοῖς ἐκείνων, καὶ αὐτῶν, εἴτε ἐνῆν, ἀπογεύσασθαι τῶν σαρκῶν· μᾶλ λον δὲ καὶ ἀπογενόμενοι. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι τοὺς ὀδόντας οὐκ ἐνέπηξας τῷ σώματι τοῦ λελυ πηκότος· πολὺ γὰρ χαλεπώτερον ἐποίησας, τό γε εἰς σὲ ἧκον, ἀξιῶν ἄνωθεν ὀργὴν ἐπενεχθῆναι κατ' αὐ τοῦ, καὶ ἀθανάτῳ παραδοθῆναι κολάσει, καὶ μετὰ τῆς οἰκίας ἀνατραπῆναι ἁπάσης. Ποίων γὰρ ταῦτα ο χαλεπώτερα δηγμάτων; ποίων βελῶν οὐ πικρότερα ; Οὐ ταῦτά σε ἐπαίδευσεν ὁ Χριστός· [257] οὐχ οὕτω τὴ στόμα αἱμάττειν ἐκέλευσε. Καὶ γὰρ ἡμαγμένων στο μάτων ἀπὸ σαρκῶν ἀνθρωπίνων χαλεπώτεραι αἱ τοιαῦται γλῶτται. Πῶς οὖν ἀσπάσῃ τὸν ἀδελφόν ; πῶς ἅψῃ τῆς θυσίας; πῶς ἀπογεύσῃ τοῦ αἵματος τοῦ να γίνεσθαι C. Οι ἔλεγε τὸ ἐλέγετο Edd. ἔλεγεν ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον Ε. Ελεγε (sic e rasura : prius ἐλέγετο) τὸν ἥλιον ἀνατέλλει F. * ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μὴ καταράσθαι τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τοῦ μετὰ φόβου καὶ σεμνότητος καὶ σιγῆς ἐν ἐκκλησία διάγειν. Α. 3 αὐτοὶ om. Α. Β. Ε. Γ. ἀφέντες Edd. 37 ἀναιρεί C. D πάντοθεν ἀναιρῶν transp. F. Μox συνάγει om. G. 28 πατὴρ] add. ᾗ Edd. 28 θαυμάσεις bis A. B. Post κακά sic legitur in Α. μᾶλλον δὲ, ὅταν ἐπίωσι τὰ τοιαῦτα κακά, τότε θαυμάσεις καὶ ἐκπλαγήσῃ. ἢ ὅταν ἀγαθοῦ τινος ἀπολαύσῃς. Νῦν δ, κ. τ. ε. 10 προσκρούματα Λ. Β. Vid. If yttenbach. ad Plutarch. Mor. Tom. v p. 865. μόνον ἁμαρτήματα μετὰ ἀκρ. ἔλογ. Α. δ' ἂν εἴημεν] ἐσμεν Α. 18 ὑμῶν Α. 11.20 ἡνίκα] καὶ ἡνίκα Ε. ὅταν ἡνίκα ἐξιλεοῦσθαι αὐτ τὸν δέῃ Β. ἦταν γὰρ πῶς ἐξιλεοῦσθα: αὐτὸν δέῃ A. Vid. adnot, Digitized by 31 Google

283 IN MATTHÆUM HOMIL. XIX. ὡρισμένης τιμῆς τὸν ἀκροατὴν ἐνάγων εἰς τὴν τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπακοήν. Εὰν γὰρ ἀφῆτε, φησί, τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ἀφήσει ὑμῖν· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε, οὐδὲ αὐτὸς ὑμῖν ἀφήσει. Διὰ τοῦτο τῶν οὐρανῶν πάλιν καὶ τοῦ Πατρὸς ἐμνημόνευσεν, ὥστε καὶ τούτῳ τὸν ἀκροατὴν ἐντρέ- ναι, είγε τοιούτου πατρὸς ὤν, ἐχθηριοῦσθαι μέλλοι, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν κληθεὶς, γήϊνόν τι καὶ βιωτικὸν ἔχοι φρόνημα. Οὐ γὰρ δὴ χάριτι δεῖ γενέσθαι τ8 παί- δας μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔργοις. Οὐδὲν [255] δὲ οὔ- τως ὁμοιοί τῷ Θεῷ, ὡς τὸ τοῖς πονηροῖς καὶ τοῖς ἀδικοῦσιν εἶναι συγγνωμονικόν· ὥσπερ οὖν καὶ ἔφθη διδάξας, ἡνίκα ἔλεγε τὸ οἱ τὸν ἥλιον ἀνατέλλειν ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ῥημάτων κοινὰς κελεύει ποιεῖν τὰς εὐχὰς, Πά τερ ἡμῶν, λέγων· καὶ. Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ, Δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον καὶ, "Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν· καὶ, Μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· καὶ, 'Ρῦσαι ἡμᾶς· πανταχοῦ τῷ πληθυντικῷ ῥήματι τούτῳ κελεύων κεχρῆσθαι, ἵνα μηδὲ ἴχνος ὀργῆς πρὸς τὸν πλησίον ἔχωμεν. Πόσης τα οὖν ἂν εἶεν κολάσεως ἄξιοι οἱ μετὰ ταῦτα πάντα μὴ μόνον αὐτοὶ 80 μή ἀφιέντες, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν ἐπὶ τὴν ἄμυναν τῶν ἐχθρῶν παρακαλοῦντες, καὶ ὥσπερ ἐκ διαμέτρου τινὸς τὸν νόμον τοῦτον παραβαίνοντες, καὶ ταῦτα αὐτοῦ πάντα ποιοῦντος καὶ πραγματευομένου, ὥστε μὴ διαστασιάζειν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους; Επειδὴ γὰρ είζα πάντων τῶν ἀγαθῶν ἐστιν ἡ ἀγάπη, τὰ λυ μαινόμενα αὐτὴν ἀναιρῶν ", πάντοθεν ἡμᾶς πρὸς ἀλλήλους συνάγει συγκολλῶν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, και πατήρ ε, καν μήτηρ, και φίλος, κἂν ἀστισοῦν, ὅς οὕτως ἡμᾶς ἠγάπησεν, ὡς ὁ ποιήσας ἡμᾶς Θεός. Καὶ τοῦτο μάλιστα καὶ ἐξ ὧν εὐεργετεί καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, καὶ ἐξ ὧν ἐπιτάττει δῆλον. Εἰ δὲ τὰς λύπας μοι λέγεις, καὶ τάς οδύνας, καὶ τὰ τοῦ βίου κακά, ἐννόησον ὅσα αὐτῷ προσκρούεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ οὐκέτι θαυμάση, και πλείονα τούτων ἐπέλθῃ κακά· ἀλλ᾽ ἂν ἀγαθοῦ τινος ἀπολαύ σης, τότε καὶ θαυμάσῃ καὶ ἐκπλαγήσῃ. Νῦν δὲ εἰς μὲν τὰς συμφορὰς ὁρῶμεν τὰς ἐπιούσας, τὰ δὲ προσ κρούσματα 3, & καθ᾿ ἑκάστην προσκρούομεν τὴν ἡμέραν, οὐκ ἐννοοῦμεν· διὰ τοῦτο ἀλύομεν. Ως εἶχε μιας ἡμέρας μόνον μετὰ ἀκριβείας τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐλογισάμεθα ", τότε ἂν ἔγνωμεν καλῶς, πόσων ἂν εἴημεν * ὑπεύθυνοι κακῶν. Καὶ ἵνα τὰ ἄλλα ἀφεὶς τὰ ἰδία πεπλημμελημένα ἑκάστῳ, τὰ σήμερον εἴπω γινόμενα · καίτοιγε οὐκ οἶδα τί ποτε ἕκαστος ἡμῶν ἥμαρτεν· ἀλλ' ὅμως τοσαύτη ή περιουσία τῶν πλημ μελημάτων, ὡς μηδὲ τὸν ἀκριβῶς ἅπαντα εἰδότα δύνασθαι καὶ ἐκ τούτων ἑλεῖν. Τίς οὖν ἡμῶν 3 οὐκ ἐῤῥᾳθύμησεν εὐχόμενος; τίς οὐκ ἀπενοήθη; τίς οὐκ ἐκενοδόξησε ; τίς οὐ κακῶς εἶπε τὸν ἀδελφὸν, οὐδὲ ἐδέξατο πονηρὰν ἐπιθυμίαν; οὐκ εἶδεν ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς; οὐκ ἐμνήσθη μετά πάθους ἐχθροῦ, καὶ οἰδαίνειν τὴν καρδίαν ἐποίησεν; Εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ὄντες, καὶ ἐν καιρῷ, βραχεῖ, τοσούτοις ὑπεύθυνοι γε γόναμεν κακοῖς, τίνες ἐσόμεθα ἐξελθόντες ἐντεῦθεν ; εἰ ἐν τῷ λιμένι τοσαῦτα τὰ κύματα, ὅταν ἐξέλθω μεν εἰς τὸν εὐριπον τῶν κακῶν, τὴν ἀγορὰν λέγω, καὶ τὰ πολιτικά πράγματα, καὶ τὰς ἐν οἰκίᾳ φροντί- δας, ἄρα ἑαυτοὺς γοῦν ἐπιγνῶναι δυνησόμεθα ; 'Αλλ' όμως τῆς τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων [256] άμαρ- 284 τημάτων ἀπαλλαγῆς ἔδωκεν ἡμῖν σύντομον καὶ β δίαν ὁδὸν καὶ παντὸς ἀπηλλαγμένην πόνου ὁ Θεός. Ποῖος γὰρ πόνος ἀφεῖναι τῷ λελυπηκότι ; Πάνος μὲν οὖν τὸ μὴ ἀφεῖναι, ἀλλὰ κατέχειν τὴν ἔχθραν· ὡς τό γε ἀπαλλαγῆναι τοῦ θυμοῦ, καὶ ἄνεσιν πολλὴν έμποιεῖ, καὶ σφόδρα εύκολον τῷ βουλομένῳ. η'. Οὐδὲ γὰρ πέλαγος διαβήναι δεί, οὐδὲ ὁδὸν ἀποδη μῆσαι μακράν, οὐδὲ ὁρῶν ὑπερθῆναι κορυφὰς, οὐδὲ χρήματα δαπανήσαι, οὐδὲ κατατεῖναι τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ · ἀρκεῖ θελῆσαι μόνον, καὶ πάντα λέλυται τὰ ἁμαρτή ματα. Αν δὲ μὴ μόνον αὐτὸς μὴ ἀφῇς, ἀλλὰ καὶ τῷ Θεῷ κατ' αὐτοῦ ἐντυγχάνῃς, τίνα λοιπὸν ἕξεις σω- τηρίας ἐλπίδα, ὅταν ἡνίκα 1.2 ἐξιλεοῦσαι αὐτὸν καὶ δέῃ, καὶ τότε αὐτὸν παροξύνῃς, ἱκέτου μὲν σχῆμα περικείμενος, θηρίου δὲ φωνὰς ἀφιείς, καὶ καθ' ἑαυ- τοῦ τὰ βέλη τοῦ Πονηροῦ ἐξακοντίζων ἐκεῖνα ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος εὐχῆς μεμνημένος, οὐδὲν οὕτως ἐξεζήτησεν ὡς τῆς ἐντολῆς ταύτης τὴν φυλακήν· Ἐπαίροντας γὰρ ὁσίους χείρας, φησί, χωρίς ὀργῆς καὶ διαλογισμοῦ. Εἰ γὰρ ὅτε ἐλέους χρείαν ἔχεις, οὐδὲ τότε ἀφίης τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα αὐτῆς μέμνησαι, καὶ ταῦτα εἰδὼς ὅτι κατὰ σεαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, πότε δυνήσῃ γενέσθαι φιλάνθρωπος, καὶ τὸν πονηρὸν ἀποβλῦσαι τῆς πονηρίας ταύτης Ιόν; Εἰ δὲ οὐδέπω τῆς ἀτοπίας ταύτης εἶδες τὸ μέσ γεθος, ἐπ' ἀνθρώπων αὐτὸ λογίζου γινόμενον, καὶ τότε ὄψει τῆς ὕβρεως τὴν ὑπερβολήν. Εἰ γὰρ ἀνθρώ- πως σοι ὄντι προσῆλθε τις ἀξιῶν ἐλεηθῆναι, εἶτα μεταξύ κείμενος ἐπὶ τῆς γῆς εἶδεν ἐχθρὸν, καὶ ἀφείς σε ἱκετεῦσαι ἐκεῖνον ἔτυπτεν, ἆρα οὐκ ἂν μείζονα ἐποιήσω τὴν ὀργήν; Τοῦτο λογίζου καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ συμβαίνειν. Καὶ γὰρ καὶ σὺ τὸν Θεὸν ἱκετεύων, μετ ταξὺ τὴν ἱκετηρίαν ἀφεὶς, τὸν ἐχθρὸν τοῖς βήμασι τύ πτεις, καὶ τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους ὑβρίζεις, τὸν νομο- θετήσαντα πᾶσαν ὀργὴν ἀφιέναι κατὰ τῶν λελυπη- κότων καλῶν, καὶ ἀξιῶν ἐναντία τοῖς ἑαυτοῦ προσ- τάγμασι ποιεῖν. Οὐκ ἀρκεῖ εἰς τιμωρίας του λόγον, ὅτι σὺ παραβαίνεις τὸν νόμον τὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τοῦτο παρακαλεῖς ποιεῖν; Μὴ γὰρ ἐπελάθετο ὧν ἐπέταξε, μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ ταῦτα εἰπών ; Θεός ἐστιν, ὁ τὰ πάντα εἰδὼς, καὶ μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης τοὺς ἑαυτοῦ φυλάττεσθαι βουλόμενος νόμους, καὶ τοσοῦτον ἀπέχων τοῦ ποιῆσαι ταῦτα ἅπερ ἀξιοῖς, ὅτι καὶ σὲ τὸν ταῦτα λέγοντα καὶ ὑπὲρ τοῦ λέγειν μόνον ἀποστρέφεται καὶ μισεῖ, καὶ δίκην ἀπαιτεῖ τὴν ἐσχάτην. Πῶς οὖν ἀξιοῖς παρ' αὐτοῦ τυχεῖν, ὧν αὐτὸς μετὰ πολλῆς ἀπέχεσθαί σε κελεύει σπουδῆς; ᾿Αλλὰ γὰρ εἰσί τινες, οἳ καὶ εἰς τοσοῦτον ἀλογίας ήκασιν, ὡς μὴ μόνον τῶν ἐχθρῶν κατεύ χεσθαι, ἀλλὰ καὶ τέκνοις ἐπαρᾶσθαι τοῖς ἐκείνων, καὶ αὐτῶν, εἴτε ἐνῆν, ἀπογεύσασθαι τῶν σαρκῶν· μᾶλ λον δὲ καὶ ἀπογενόμενοι. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι τοὺς ὀδόντας οὐκ ἐνέπηξας τῷ σώματι τοῦ λελυ πηκότος· πολὺ γὰρ χαλεπώτερον ἐποίησας, τό γε εἰς σὲ ἧκον, ἀξιῶν ἄνωθεν ὀργὴν ἐπενεχθῆναι κατ' αὐ τοῦ, καὶ ἀθανάτῳ παραδοθῆναι κολάσει, καὶ μετὰ τῆς οἰκίας ἀνατραπῆναι ἁπάσης. Ποίων γὰρ ταῦτα ο χαλεπώτερα δηγμάτων; ποίων βελῶν οὐ πικρότερα ; Οὐ ταῦτά σε ἐπαίδευσεν ὁ Χριστός· [257] οὐχ οὕτω τὴ στόμα αἱμάττειν ἐκέλευσε. Καὶ γὰρ ἡμαγμένων στο μάτων ἀπὸ σαρκῶν ἀνθρωπίνων χαλεπώτεραι αἱ τοιαῦται γλῶτται. Πῶς οὖν ἀσπάσῃ τὸν ἀδελφόν ; πῶς ἅψῃ τῆς θυσίας; πῶς ἀπογεύσῃ τοῦ αἵματος τοῦ να γίνεσθαι C. Οι ἔλεγε τὸ ἐλέγετο Edd. ἔλεγεν ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον Ε. Ελεγε (sic e rasura : prius ἐλέγετο) τὸν ἥλιον ἀνατέλλει F. * ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μὴ καταράσθαι τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τοῦ μετὰ φόβου καὶ σεμνότητος καὶ σιγῆς ἐν ἐκκλησία διάγειν. Α. 3 αὐτοὶ om. Α. Β. Ε. Γ. ἀφέντες Edd. 37 ἀναιρεί C. D πάντοθεν ἀναιρῶν transp. F. Μox συνάγει om. G. 28 πατὴρ] add. ᾗ Edd. 28 θαυμάσεις bis A. B. Post κακά sic legitur in Α. μᾶλλον δὲ, ὅταν ἐπίωσι τὰ τοιαῦτα κακά, τότε θαυμάσεις καὶ ἐκπλαγήσῃ. ἢ ὅταν ἀγαθοῦ τινος ἀπολαύσῃς. Νῦν δ, κ. τ. ε. 10 προσκρούματα Λ. Β. Vid. If yttenbach. ad Plutarch. Mor. Tom. v p. 865. μόνον ἁμαρτήματα μετὰ ἀκρ. ἔλογ. Α. δ' ἂν εἴημεν] ἐσμεν Α. 18 ὑμῶν Α. 11.20 ἡνίκα] καὶ ἡνίκα Ε. ὅταν ἡνίκα ἐξιλεοῦσθαι αὐτ τὸν δέῃ Β. ἦταν γὰρ πῶς ἐξιλεοῦσθα: αὐτὸν δέῃ A. Vid. adnot, Digitized by 31 Google

285 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Δεσποτικού, τοσοῦτον ἔχων ἐπὶ τῆς διανοίας Ιόν 40.67; Οταν γὰρ εἴπῃς, κατάῤῥαξον αὐτὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἀνάτρεψον, καὶ πάντα ἀπόλεσον, καὶ μυρίους αὐτῷ ολέθρους κατεύχῃ, οὐδὲν ἀνθρωποκτόνου διενήνοχας, μᾶλλον δὲ ἀνθρωποφάγου θηρίου. 50 Παυσώμεθα τοίνυν τῆς νόσου ταύτης καὶ τῆς μα νίας, καὶ τὴν φιλοφροσύνην, ἣν ἐκέλευσεν, ἐπιδειξών μεθα περὶ τοὺς λελυπηκότας, ἵνα γενώμεθα ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Παυσόμεθα δὲ, ἂν τῶν οἰκείων ἀναμνησθῶμεν ἁμαρτημάτων· ἂν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντα ἐξετάσωμεν τα πεπλημμελη- μένα, τὰ ἔνδον, τὰ ἔξω, τὰ ἐν ἀγορᾷ, τὰ ἐν ἐκκλη- σίᾳ. Εἰ γὰρ μηδενὸς ἑτέρου, τῆς γοῦν ἐνταῦθα ὀλιγε ωρίας τὴν ἐσχάτην ἄξιοί ἐσμεν δίκην ὑποσχεῖν. Και γὰρ προφητῶν ψαλλόντων, καὶ ἀποστόλων ὑμνούν των, καὶ Θεοῦ διαλεγομένου, ἔξω πλανώμεθα, καὶ βιωτικῶν πραγμάτων επεισάγομεν σε θόρυβον· καὶ οὐδὲ τοσαύτην ἀπονέμομεν τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν ἡσυχίαν, ὅσην τοῖς τοῦ βασιλέως γράμμασιν ἐν τοῖς θεάτροις οἱ θεαταὶ παρέχουσι τὴν σιγήν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ τῶν γραμμάτων τούτων ἀναγινωσκομένων, καὶ ὕπατοι καὶ ὕπαρχοι καὶ βουλὴ καὶ δῆμος ὀρθοὶ πάνω τες ἑστήκασι, μεθ᾿ ἡσυχίας ἀκούοντες τῶν λεγομέ- νων· καν μεταξὺ τῆς ἡσυχίας τῆς βαθυτάτης εκεί- νης αθρόον ἄν τις πηδήσας δε καταβοήσῃ,ἅτε εἰς τὸν βασιλέα ὑβρικώς, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην· ἐνταῦθα δὲ τῶν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γραμμάτων ἀναγινωσκομένων, πολύς πανταχόθεν ὁ θόρυβος γίνεται: Καίτοι καὶ ὁ πέμψας τὰ γράμματα πολὺ τοῦ βασιλέως τούτου μείζων ἐστὶ, καὶ τὸ θέατρον σεμνότερον· οὐ γὰρ άνω θρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἐστί· καὶ τὰ ἐπι νίκια ταῦτα, ἃ τὰ γράμματα οι εὐαγγελίζεται, πολλῷ τῶν ἐν τῇ γῇ φρικωδέστερα. Διόπερ οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι, καὶ οἱ τῶν οὐρανῶν δῆμοι, καὶ οἱ ἐν τῇ γῇ πάντες εὐφημεῖν κελευόμεθα. Εὐλογεῖτε γὰρ, φησί, τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τὰ κατορ θούμενα, ἀλλὰ πάντα υπερβαίνει λόγον καὶ νοῦν καὶ διάνοιαν ἀνθρωπίνην. Καὶ ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνακηρύττουσιν οἱ προφῆται, διαφόρως ἕκαστος τὸ λαμπρὸν τοῦτο τρόπαιον ἀναγορεύων. Ο μὲν γὰρ, Ἀνέβης εἰς ὕψος, φησί ", τχμαλώτευσας αἰχμ- αλωσίαν, καὶ ἔλαβες [258] δόματα ἐν ἀνθρώποις και, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Ο δέ φησί, Τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖται τὰ σκύλα. Καὶ ρες διὰ τοῦτο ἦλθεν, ὥστε κηρύξαι αἰχμαλώτοις γὰρ 13 ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Καὶ κατὰ τοῦ θανάτου τὴν ἐπινίκιον ἀλαλάζων φωνὴν ἔλεγε· Που σου, θάνατε, τὸ νῖκος; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ κέν τρον ; Ετερος δὲ αὖ 50 πάλιν τὴν βαθυτάτην εἰρήνην εὐαγγελιζόμενος ἔλεγε· Συντρίψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέ- πανα. Καὶ ὁ μὲν τὴν Ἱερουσαλὴμ καλεῖ λέγων· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών 8, ὅτι ἰδοὺ ὁ βασι $8 236 λεύς σου έρχεταί σοι πρῶτος, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑπε ζύγιον καὶ πῶλον νέον. Ὁ δὲ καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνακηρύττει παρουσίαν, οὕτω λέγων· "Ηξει Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ τὶς ὑπομενεῖ ἡμέραν εισόδου αὐτοῦ; Σκιρτήσατε ως μοσχάρια ἐκ δε σμῶν ἀνειμένα. Καὶ ἕτερος πάλιν τοιαῦτα ἐκπληττή μενος ἔλεγεν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Αλλ' ὅμως καὶ τούτων καὶ πολλῷ πλειόνων λεγομένων ", δέον φρίττειν καὶ μηδὲ ἐπὶ γῆς νομίζειν εἶναι, ἀλλ' 68 ὡς ἐν ἀγορᾷ μέση θορυβοῦμεν, ταράττομεν, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα διαλεγόμενοι ἅπαντα ἀναλίσκομεν τῆς συνάξεως την καιρόν. Οταν οὖν καὶ ἐν μικροῖς καὶ ἐν μεγάλοις, καὶ ἐν ἀκροάσει καὶ ἐν πράξει, καὶ ἔξω καὶ ἔνων ἐν ἐκκλησίᾳ οὕτως ὦμεν ράθυμοι, καὶ μετὰ τούτων ἁπάντων καὶ κατ' ἐχθρῶν εὐχώμεθα, πόθεν έξομεν σωτηρίας ἐλπίδα, τοῖς τοσούτοις ἁμαρτήμασι προς θήκην ἑτέραν χαλεπὴν καὶ τούτων ἀντίρροπον, την παράνομον ταύτην προστιθέντες εὐχήν; Ετι οὖν θαυμάζειν δίκαιον, ἂν συμβῇ τι τῶν ἀδοκήτων ἡμῖν καὶ λυπηρῶν, δέον ὅταν μὴ συμβῇ θαυμάζειν ; Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας· τοῦτο δὲ ὑπὲρ λόγον πάντα καὶ προσδοκίαν. Καὶ γὰρ ὑπὲρ λόγον, ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ γενομένους και παροργία ζοντας αὐτὸν, ἀπολαύειν ἡλίου καὶ ὑετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἀνθρώπους θηρίων ὠμότητα νικών- τας, καὶ κατ' ἀλλήλων ἱσταμένους, καὶ τοῖς τῶν πλησίον δήγμασι τὴν γλῶτταν αἱμάττοντας, μετά τὴν τράπεζαν την πνευματικὴν, καὶ τὰς τοσαύτας εὐεργεσίας, καὶ τὰ μυρία παραγγέλματα. Ταῦτ' οὖν ἐννοοῦντες, ἐμέσωμεν τὸν ἰὸν, καταλύσωμεν τας ἔχθρας, καὶ τὰς ἡμῖν πρεπούσας εὐχὰς ποιώμεθα· ἀντὶ δαιμόνων θηριωδίας, ἀγγέλων λάβωμεν ἡμερότητα καὶ ὅσα ἂν ὦμεν ἠδικημένοι, τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐννοήσαντες, καὶ τὴν ὑπὲρ ταύτης τῆς ἐντολῆς κεί μενον ἡμῖν μισθόν, μαλάξωμεν τὴν ὀργήν, καταστεί λωμεν τὰ κύματα, ἵνα καὶ τὸν παρόντα βίον αταράχως διέλθωμεν, καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖ τοιούτου τύχωμεν τοῦ Δεσπότου, οἷοι περὶ τοὺς συνδούλους γεγόναμεν. Ελ δὲ βαρὺ τοῦτο καὶ φοβερόν, ποιήσωμεν αὐτὸ κούρα καὶ ποθεινὸν, καὶ τὰς τῆς παρρησίας τῆς πρὸς αὐτὸν λαμπρὰς ἀνοίξωμεν θύρας· καὶ ὅπερ [259] οὐκ ἰσχύν σαμεν ἀνύσαι διὰ τοῦ τῶν ἁμαρτημάτων ἀπέχεσθαι, τοῦτο ἀνύσωμεν διὰ τοῦ γεγενήσθαι τοῖς ἡμαρτηκό σιν εἰς ἡμᾶς ἡμεροι (οὐδὲ γὰρ βαρύ τοῦτο, οὐδὲ ἐπαχθές)· καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὐεργετοῦντες τοὺς ἡμε τέρους, πολὺν ἑαυτοῖς προαποθώμεθα ἔλεον. Οὕτω γὰρ καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἅπαντες ἡμᾶς ἀγα πήσουσι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων ὁ Θεὸς καὶ φιλήσει, καὶ στεφανώσει, καὶ τῶν μελλόντων ἡμᾶς ἀγαθῶν ἀξιώσει πάντων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 60.47 τόν] τὸν ἰόν C. 48 πεπλημμελημένα add. ἡμῖν Ε. Οι add Ε σε ἐπειταγόμεθα Εdd. το εισπηδήσας A. Paulo ante av inclusit Sav. delevit corr. D. εἰ καὶ ἐπινίκια ταῦτα τὰ γράμματα Α. [et Bodl. 2945] καὶ τὰ (3) ἐπινίκια ταῦτα τὰ γρ. « quidam, apud Ben, quæ litteris his nuntiantur Ge. σε φησί om. Β. F. Mor. Proximum not on. A. 53 σε γὰρ ὅτι Α. οι Καὶ] 'Ο δὲ A. Ge. [cum Bold. supradicto] et sic edidit Say. Receptum tuetur Arm. 10 α5 om. Β. F. σε Σιών] add. κήρυσσε, θυγάτηρ Ιερουσαλήμ Ε. Ge. Arin. p. p. σο: om. Β. F. οι πλειόνων ἑτέρων λεγ. Α. πλειόνων ὄντων τῶν λεγ. Ε. ἀλλ' ὅμως καὶ πολλῷ ἑτέρων λεγ. Γ. σ' άλλ' οιη.. Α. E. F. et corr. B. Vid. adnot. ad. p. 95 C. ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑπο- κριταί, σκυθρωποί. Αφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσ- ωτα αὐτῶν 50.66, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. π'. Καλὸν ἐνταῦθα στενάξαι μέγα καὶ ἀνοιμῶξαι €7 πικρόν. Οὐ γὰρ μόνον τοὺς ὑποκριτάς μιμούμεθα, 60.0 ἑαυτῶν Lud. contra meos et Mosqq. omnes. ἀλλὰ καὶ ἐκείνους παρεληλύθαμεν. Οίδα γάρ, οξέα πολλούς, οὐχὶ νηστεύοντας καὶ ἐπιδεικνυμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ μὴ νηστεύοντας καὶ τὰ τῶν νηστευόν των προσωπεία περικειμένου;, καὶ ἀπολογίαν χείρονα τῆς ἁμαρτίας προβαλλομένους. Ἵνα γὰρ μὴ σκανδαλίσω, φησί, τοὺς πολλοὺς, τοῦτο ποιώ. Τί λέ- σε σίμωξα. Εdd. 67

285 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Δεσποτικού, τοσοῦτον ἔχων ἐπὶ τῆς διανοίας Ιόν 40.67; Οταν γὰρ εἴπῃς, κατάῤῥαξον αὐτὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἀνάτρεψον, καὶ πάντα ἀπόλεσον, καὶ μυρίους αὐτῷ ολέθρους κατεύχῃ, οὐδὲν ἀνθρωποκτόνου διενήνοχας, μᾶλλον δὲ ἀνθρωποφάγου θηρίου. 50 Παυσώμεθα τοίνυν τῆς νόσου ταύτης καὶ τῆς μα νίας, καὶ τὴν φιλοφροσύνην, ἣν ἐκέλευσεν, ἐπιδειξών μεθα περὶ τοὺς λελυπηκότας, ἵνα γενώμεθα ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Παυσόμεθα δὲ, ἂν τῶν οἰκείων ἀναμνησθῶμεν ἁμαρτημάτων· ἂν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντα ἐξετάσωμεν τα πεπλημμελη- μένα, τὰ ἔνδον, τὰ ἔξω, τὰ ἐν ἀγορᾷ, τὰ ἐν ἐκκλη- σίᾳ. Εἰ γὰρ μηδενὸς ἑτέρου, τῆς γοῦν ἐνταῦθα ὀλιγε ωρίας τὴν ἐσχάτην ἄξιοί ἐσμεν δίκην ὑποσχεῖν. Και γὰρ προφητῶν ψαλλόντων, καὶ ἀποστόλων ὑμνούν των, καὶ Θεοῦ διαλεγομένου, ἔξω πλανώμεθα, καὶ βιωτικῶν πραγμάτων επεισάγομεν σε θόρυβον· καὶ οὐδὲ τοσαύτην ἀπονέμομεν τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν ἡσυχίαν, ὅσην τοῖς τοῦ βασιλέως γράμμασιν ἐν τοῖς θεάτροις οἱ θεαταὶ παρέχουσι τὴν σιγήν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ τῶν γραμμάτων τούτων ἀναγινωσκομένων, καὶ ὕπατοι καὶ ὕπαρχοι καὶ βουλὴ καὶ δῆμος ὀρθοὶ πάνω τες ἑστήκασι, μεθ᾿ ἡσυχίας ἀκούοντες τῶν λεγομέ- νων· καν μεταξὺ τῆς ἡσυχίας τῆς βαθυτάτης εκεί- νης αθρόον ἄν τις πηδήσας δε καταβοήσῃ,ἅτε εἰς τὸν βασιλέα ὑβρικώς, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην· ἐνταῦθα δὲ τῶν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γραμμάτων ἀναγινωσκομένων, πολύς πανταχόθεν ὁ θόρυβος γίνεται: Καίτοι καὶ ὁ πέμψας τὰ γράμματα πολὺ τοῦ βασιλέως τούτου μείζων ἐστὶ, καὶ τὸ θέατρον σεμνότερον· οὐ γὰρ άνω θρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἐστί· καὶ τὰ ἐπι νίκια ταῦτα, ἃ τὰ γράμματα οι εὐαγγελίζεται, πολλῷ τῶν ἐν τῇ γῇ φρικωδέστερα. Διόπερ οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι, καὶ οἱ τῶν οὐρανῶν δῆμοι, καὶ οἱ ἐν τῇ γῇ πάντες εὐφημεῖν κελευόμεθα. Εὐλογεῖτε γὰρ, φησί, τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τὰ κατορ θούμενα, ἀλλὰ πάντα υπερβαίνει λόγον καὶ νοῦν καὶ διάνοιαν ἀνθρωπίνην. Καὶ ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνακηρύττουσιν οἱ προφῆται, διαφόρως ἕκαστος τὸ λαμπρὸν τοῦτο τρόπαιον ἀναγορεύων. Ο μὲν γὰρ, Ἀνέβης εἰς ὕψος, φησί ", τχμαλώτευσας αἰχμ- αλωσίαν, καὶ ἔλαβες [258] δόματα ἐν ἀνθρώποις και, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Ο δέ φησί, Τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖται τὰ σκύλα. Καὶ ρες διὰ τοῦτο ἦλθεν, ὥστε κηρύξαι αἰχμαλώτοις γὰρ 13 ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Καὶ κατὰ τοῦ θανάτου τὴν ἐπινίκιον ἀλαλάζων φωνὴν ἔλεγε· Που σου, θάνατε, τὸ νῖκος; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ κέν τρον ; Ετερος δὲ αὖ 50 πάλιν τὴν βαθυτάτην εἰρήνην εὐαγγελιζόμενος ἔλεγε· Συντρίψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέ- πανα. Καὶ ὁ μὲν τὴν Ἱερουσαλὴμ καλεῖ λέγων· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών 8, ὅτι ἰδοὺ ὁ βασι $8 236 λεύς σου έρχεταί σοι πρῶτος, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑπε ζύγιον καὶ πῶλον νέον. Ὁ δὲ καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνακηρύττει παρουσίαν, οὕτω λέγων· "Ηξει Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ τὶς ὑπομενεῖ ἡμέραν εισόδου αὐτοῦ; Σκιρτήσατε ως μοσχάρια ἐκ δε σμῶν ἀνειμένα. Καὶ ἕτερος πάλιν τοιαῦτα ἐκπληττή μενος ἔλεγεν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Αλλ' ὅμως καὶ τούτων καὶ πολλῷ πλειόνων λεγομένων ", δέον φρίττειν καὶ μηδὲ ἐπὶ γῆς νομίζειν εἶναι, ἀλλ' 68 ὡς ἐν ἀγορᾷ μέση θορυβοῦμεν, ταράττομεν, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα διαλεγόμενοι ἅπαντα ἀναλίσκομεν τῆς συνάξεως την καιρόν. Οταν οὖν καὶ ἐν μικροῖς καὶ ἐν μεγάλοις, καὶ ἐν ἀκροάσει καὶ ἐν πράξει, καὶ ἔξω καὶ ἔνων ἐν ἐκκλησίᾳ οὕτως ὦμεν ράθυμοι, καὶ μετὰ τούτων ἁπάντων καὶ κατ' ἐχθρῶν εὐχώμεθα, πόθεν έξομεν σωτηρίας ἐλπίδα, τοῖς τοσούτοις ἁμαρτήμασι προς θήκην ἑτέραν χαλεπὴν καὶ τούτων ἀντίρροπον, την παράνομον ταύτην προστιθέντες εὐχήν; Ετι οὖν θαυμάζειν δίκαιον, ἂν συμβῇ τι τῶν ἀδοκήτων ἡμῖν καὶ λυπηρῶν, δέον ὅταν μὴ συμβῇ θαυμάζειν ; Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας· τοῦτο δὲ ὑπὲρ λόγον πάντα καὶ προσδοκίαν. Καὶ γὰρ ὑπὲρ λόγον, ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ γενομένους και παροργία ζοντας αὐτὸν, ἀπολαύειν ἡλίου καὶ ὑετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἀνθρώπους θηρίων ὠμότητα νικών- τας, καὶ κατ' ἀλλήλων ἱσταμένους, καὶ τοῖς τῶν πλησίον δήγμασι τὴν γλῶτταν αἱμάττοντας, μετά τὴν τράπεζαν την πνευματικὴν, καὶ τὰς τοσαύτας εὐεργεσίας, καὶ τὰ μυρία παραγγέλματα. Ταῦτ' οὖν ἐννοοῦντες, ἐμέσωμεν τὸν ἰὸν, καταλύσωμεν τας ἔχθρας, καὶ τὰς ἡμῖν πρεπούσας εὐχὰς ποιώμεθα· ἀντὶ δαιμόνων θηριωδίας, ἀγγέλων λάβωμεν ἡμερότητα καὶ ὅσα ἂν ὦμεν ἠδικημένοι, τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐννοήσαντες, καὶ τὴν ὑπὲρ ταύτης τῆς ἐντολῆς κεί μενον ἡμῖν μισθόν, μαλάξωμεν τὴν ὀργήν, καταστεί λωμεν τὰ κύματα, ἵνα καὶ τὸν παρόντα βίον αταράχως διέλθωμεν, καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖ τοιούτου τύχωμεν τοῦ Δεσπότου, οἷοι περὶ τοὺς συνδούλους γεγόναμεν. Ελ δὲ βαρὺ τοῦτο καὶ φοβερόν, ποιήσωμεν αὐτὸ κούρα καὶ ποθεινὸν, καὶ τὰς τῆς παρρησίας τῆς πρὸς αὐτὸν λαμπρὰς ἀνοίξωμεν θύρας· καὶ ὅπερ [259] οὐκ ἰσχύν σαμεν ἀνύσαι διὰ τοῦ τῶν ἁμαρτημάτων ἀπέχεσθαι, τοῦτο ἀνύσωμεν διὰ τοῦ γεγενήσθαι τοῖς ἡμαρτηκό σιν εἰς ἡμᾶς ἡμεροι (οὐδὲ γὰρ βαρύ τοῦτο, οὐδὲ ἐπαχθές)· καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὐεργετοῦντες τοὺς ἡμε τέρους, πολὺν ἑαυτοῖς προαποθώμεθα ἔλεον. Οὕτω γὰρ καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἅπαντες ἡμᾶς ἀγα πήσουσι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων ὁ Θεὸς καὶ φιλήσει, καὶ στεφανώσει, καὶ τῶν μελλόντων ἡμᾶς ἀγαθῶν ἀξιώσει πάντων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 60.47 τόν] τὸν ἰόν C. 48 πεπλημμελημένα add. ἡμῖν Ε. Οι add Ε σε ἐπειταγόμεθα Εdd. το εισπηδήσας A. Paulo ante av inclusit Sav. delevit corr. D. εἰ καὶ ἐπινίκια ταῦτα τὰ γράμματα Α. [et Bodl. 2945] καὶ τὰ (3) ἐπινίκια ταῦτα τὰ γρ. « quidam, apud Ben, quæ litteris his nuntiantur Ge. σε φησί om. Β. F. Mor. Proximum not on. A. 53 σε γὰρ ὅτι Α. οι Καὶ] 'Ο δὲ A. Ge. [cum Bold. supradicto] et sic edidit Say. Receptum tuetur Arm. 10 α5 om. Β. F. σε Σιών] add. κήρυσσε, θυγάτηρ Ιερουσαλήμ Ε. Ge. Arin. p. p. σο: om. Β. F. οι πλειόνων ἑτέρων λεγ. Α. πλειόνων ὄντων τῶν λεγ. Ε. ἀλλ' ὅμως καὶ πολλῷ ἑτέρων λεγ. Γ. σ' άλλ' οιη.. Α. E. F. et corr. B. Vid. adnot. ad. p. 95 C. ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑπο- κριταί, σκυθρωποί. Αφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσ- ωτα αὐτῶν 50.66, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. π'. Καλὸν ἐνταῦθα στενάξαι μέγα καὶ ἀνοιμῶξαι €7 πικρόν. Οὐ γὰρ μόνον τοὺς ὑποκριτάς μιμούμεθα, 60.0 ἑαυτῶν Lud. contra meos et Mosqq. omnes. ἀλλὰ καὶ ἐκείνους παρεληλύθαμεν. Οίδα γάρ, οξέα πολλούς, οὐχὶ νηστεύοντας καὶ ἐπιδεικνυμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ μὴ νηστεύοντας καὶ τὰ τῶν νηστευόν των προσωπεία περικειμένου;, καὶ ἀπολογίαν χείρονα τῆς ἁμαρτίας προβαλλομένους. Ἵνα γὰρ μὴ σκανδαλίσω, φησί, τοὺς πολλοὺς, τοῦτο ποιώ. Τί λέ- σε σίμωξα. Εdd. 67

285 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Δεσποτικού, τοσοῦτον ἔχων ἐπὶ τῆς διανοίας Ιόν 40.67; Οταν γὰρ εἴπῃς, κατάῤῥαξον αὐτὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἀνάτρεψον, καὶ πάντα ἀπόλεσον, καὶ μυρίους αὐτῷ ολέθρους κατεύχῃ, οὐδὲν ἀνθρωποκτόνου διενήνοχας, μᾶλλον δὲ ἀνθρωποφάγου θηρίου. 50 Παυσώμεθα τοίνυν τῆς νόσου ταύτης καὶ τῆς μα νίας, καὶ τὴν φιλοφροσύνην, ἣν ἐκέλευσεν, ἐπιδειξών μεθα περὶ τοὺς λελυπηκότας, ἵνα γενώμεθα ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Παυσόμεθα δὲ, ἂν τῶν οἰκείων ἀναμνησθῶμεν ἁμαρτημάτων· ἂν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντα ἐξετάσωμεν τα πεπλημμελη- μένα, τὰ ἔνδον, τὰ ἔξω, τὰ ἐν ἀγορᾷ, τὰ ἐν ἐκκλη- σίᾳ. Εἰ γὰρ μηδενὸς ἑτέρου, τῆς γοῦν ἐνταῦθα ὀλιγε ωρίας τὴν ἐσχάτην ἄξιοί ἐσμεν δίκην ὑποσχεῖν. Και γὰρ προφητῶν ψαλλόντων, καὶ ἀποστόλων ὑμνούν των, καὶ Θεοῦ διαλεγομένου, ἔξω πλανώμεθα, καὶ βιωτικῶν πραγμάτων επεισάγομεν σε θόρυβον· καὶ οὐδὲ τοσαύτην ἀπονέμομεν τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν ἡσυχίαν, ὅσην τοῖς τοῦ βασιλέως γράμμασιν ἐν τοῖς θεάτροις οἱ θεαταὶ παρέχουσι τὴν σιγήν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ τῶν γραμμάτων τούτων ἀναγινωσκομένων, καὶ ὕπατοι καὶ ὕπαρχοι καὶ βουλὴ καὶ δῆμος ὀρθοὶ πάνω τες ἑστήκασι, μεθ᾿ ἡσυχίας ἀκούοντες τῶν λεγομέ- νων· καν μεταξὺ τῆς ἡσυχίας τῆς βαθυτάτης εκεί- νης αθρόον ἄν τις πηδήσας δε καταβοήσῃ,ἅτε εἰς τὸν βασιλέα ὑβρικώς, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην· ἐνταῦθα δὲ τῶν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γραμμάτων ἀναγινωσκομένων, πολύς πανταχόθεν ὁ θόρυβος γίνεται: Καίτοι καὶ ὁ πέμψας τὰ γράμματα πολὺ τοῦ βασιλέως τούτου μείζων ἐστὶ, καὶ τὸ θέατρον σεμνότερον· οὐ γὰρ άνω θρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἐστί· καὶ τὰ ἐπι νίκια ταῦτα, ἃ τὰ γράμματα οι εὐαγγελίζεται, πολλῷ τῶν ἐν τῇ γῇ φρικωδέστερα. Διόπερ οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι, καὶ οἱ τῶν οὐρανῶν δῆμοι, καὶ οἱ ἐν τῇ γῇ πάντες εὐφημεῖν κελευόμεθα. Εὐλογεῖτε γὰρ, φησί, τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τὰ κατορ θούμενα, ἀλλὰ πάντα υπερβαίνει λόγον καὶ νοῦν καὶ διάνοιαν ἀνθρωπίνην. Καὶ ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνακηρύττουσιν οἱ προφῆται, διαφόρως ἕκαστος τὸ λαμπρὸν τοῦτο τρόπαιον ἀναγορεύων. Ο μὲν γὰρ, Ἀνέβης εἰς ὕψος, φησί ", τχμαλώτευσας αἰχμ- αλωσίαν, καὶ ἔλαβες [258] δόματα ἐν ἀνθρώποις και, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Ο δέ φησί, Τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖται τὰ σκύλα. Καὶ ρες διὰ τοῦτο ἦλθεν, ὥστε κηρύξαι αἰχμαλώτοις γὰρ 13 ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Καὶ κατὰ τοῦ θανάτου τὴν ἐπινίκιον ἀλαλάζων φωνὴν ἔλεγε· Που σου, θάνατε, τὸ νῖκος; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ κέν τρον ; Ετερος δὲ αὖ 50 πάλιν τὴν βαθυτάτην εἰρήνην εὐαγγελιζόμενος ἔλεγε· Συντρίψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέ- πανα. Καὶ ὁ μὲν τὴν Ἱερουσαλὴμ καλεῖ λέγων· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών 8, ὅτι ἰδοὺ ὁ βασι $8 236 λεύς σου έρχεταί σοι πρῶτος, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑπε ζύγιον καὶ πῶλον νέον. Ὁ δὲ καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνακηρύττει παρουσίαν, οὕτω λέγων· "Ηξει Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ τὶς ὑπομενεῖ ἡμέραν εισόδου αὐτοῦ; Σκιρτήσατε ως μοσχάρια ἐκ δε σμῶν ἀνειμένα. Καὶ ἕτερος πάλιν τοιαῦτα ἐκπληττή μενος ἔλεγεν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Αλλ' ὅμως καὶ τούτων καὶ πολλῷ πλειόνων λεγομένων ", δέον φρίττειν καὶ μηδὲ ἐπὶ γῆς νομίζειν εἶναι, ἀλλ' 68 ὡς ἐν ἀγορᾷ μέση θορυβοῦμεν, ταράττομεν, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα διαλεγόμενοι ἅπαντα ἀναλίσκομεν τῆς συνάξεως την καιρόν. Οταν οὖν καὶ ἐν μικροῖς καὶ ἐν μεγάλοις, καὶ ἐν ἀκροάσει καὶ ἐν πράξει, καὶ ἔξω καὶ ἔνων ἐν ἐκκλησίᾳ οὕτως ὦμεν ράθυμοι, καὶ μετὰ τούτων ἁπάντων καὶ κατ' ἐχθρῶν εὐχώμεθα, πόθεν έξομεν σωτηρίας ἐλπίδα, τοῖς τοσούτοις ἁμαρτήμασι προς θήκην ἑτέραν χαλεπὴν καὶ τούτων ἀντίρροπον, την παράνομον ταύτην προστιθέντες εὐχήν; Ετι οὖν θαυμάζειν δίκαιον, ἂν συμβῇ τι τῶν ἀδοκήτων ἡμῖν καὶ λυπηρῶν, δέον ὅταν μὴ συμβῇ θαυμάζειν ; Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας· τοῦτο δὲ ὑπὲρ λόγον πάντα καὶ προσδοκίαν. Καὶ γὰρ ὑπὲρ λόγον, ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ γενομένους και παροργία ζοντας αὐτὸν, ἀπολαύειν ἡλίου καὶ ὑετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἀνθρώπους θηρίων ὠμότητα νικών- τας, καὶ κατ' ἀλλήλων ἱσταμένους, καὶ τοῖς τῶν πλησίον δήγμασι τὴν γλῶτταν αἱμάττοντας, μετά τὴν τράπεζαν την πνευματικὴν, καὶ τὰς τοσαύτας εὐεργεσίας, καὶ τὰ μυρία παραγγέλματα. Ταῦτ' οὖν ἐννοοῦντες, ἐμέσωμεν τὸν ἰὸν, καταλύσωμεν τας ἔχθρας, καὶ τὰς ἡμῖν πρεπούσας εὐχὰς ποιώμεθα· ἀντὶ δαιμόνων θηριωδίας, ἀγγέλων λάβωμεν ἡμερότητα καὶ ὅσα ἂν ὦμεν ἠδικημένοι, τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐννοήσαντες, καὶ τὴν ὑπὲρ ταύτης τῆς ἐντολῆς κεί μενον ἡμῖν μισθόν, μαλάξωμεν τὴν ὀργήν, καταστεί λωμεν τὰ κύματα, ἵνα καὶ τὸν παρόντα βίον αταράχως διέλθωμεν, καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖ τοιούτου τύχωμεν τοῦ Δεσπότου, οἷοι περὶ τοὺς συνδούλους γεγόναμεν. Ελ δὲ βαρὺ τοῦτο καὶ φοβερόν, ποιήσωμεν αὐτὸ κούρα καὶ ποθεινὸν, καὶ τὰς τῆς παρρησίας τῆς πρὸς αὐτὸν λαμπρὰς ἀνοίξωμεν θύρας· καὶ ὅπερ [259] οὐκ ἰσχύν σαμεν ἀνύσαι διὰ τοῦ τῶν ἁμαρτημάτων ἀπέχεσθαι, τοῦτο ἀνύσωμεν διὰ τοῦ γεγενήσθαι τοῖς ἡμαρτηκό σιν εἰς ἡμᾶς ἡμεροι (οὐδὲ γὰρ βαρύ τοῦτο, οὐδὲ ἐπαχθές)· καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὐεργετοῦντες τοὺς ἡμε τέρους, πολὺν ἑαυτοῖς προαποθώμεθα ἔλεον. Οὕτω γὰρ καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἅπαντες ἡμᾶς ἀγα πήσουσι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων ὁ Θεὸς καὶ φιλήσει, καὶ στεφανώσει, καὶ τῶν μελλόντων ἡμᾶς ἀγαθῶν ἀξιώσει πάντων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 60.47 τόν] τὸν ἰόν C. 48 πεπλημμελημένα add. ἡμῖν Ε. Οι add Ε σε ἐπειταγόμεθα Εdd. το εισπηδήσας A. Paulo ante av inclusit Sav. delevit corr. D. εἰ καὶ ἐπινίκια ταῦτα τὰ γράμματα Α. [et Bodl. 2945] καὶ τὰ (3) ἐπινίκια ταῦτα τὰ γρ. « quidam, apud Ben, quæ litteris his nuntiantur Ge. σε φησί om. Β. F. Mor. Proximum not on. A. 53 σε γὰρ ὅτι Α. οι Καὶ] 'Ο δὲ A. Ge. [cum Bold. supradicto] et sic edidit Say. Receptum tuetur Arm. 10 α5 om. Β. F. σε Σιών] add. κήρυσσε, θυγάτηρ Ιερουσαλήμ Ε. Ge. Arin. p. p. σο: om. Β. F. οι πλειόνων ἑτέρων λεγ. Α. πλειόνων ὄντων τῶν λεγ. Ε. ἀλλ' ὅμως καὶ πολλῷ ἑτέρων λεγ. Γ. σ' άλλ' οιη.. Α. E. F. et corr. B. Vid. adnot. ad. p. 95 C. ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑπο- κριταί, σκυθρωποί. Αφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσ- ωτα αὐτῶν 50.66, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. π'. Καλὸν ἐνταῦθα στενάξαι μέγα καὶ ἀνοιμῶξαι €7 πικρόν. Οὐ γὰρ μόνον τοὺς ὑποκριτάς μιμούμεθα, 60.0 ἑαυτῶν Lud. contra meos et Mosqq. omnes. ἀλλὰ καὶ ἐκείνους παρεληλύθαμεν. Οίδα γάρ, οξέα πολλούς, οὐχὶ νηστεύοντας καὶ ἐπιδεικνυμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ μὴ νηστεύοντας καὶ τὰ τῶν νηστευόν των προσωπεία περικειμένου;, καὶ ἀπολογίαν χείρονα τῆς ἁμαρτίας προβαλλομένους. Ἵνα γὰρ μὴ σκανδαλίσω, φησί, τοὺς πολλοὺς, τοῦτο ποιώ. Τί λέ- σε σίμωξα. Εdd. 67

285 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Δεσποτικού, τοσοῦτον ἔχων ἐπὶ τῆς διανοίας Ιόν 40.67; Οταν γὰρ εἴπῃς, κατάῤῥαξον αὐτὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἀνάτρεψον, καὶ πάντα ἀπόλεσον, καὶ μυρίους αὐτῷ ολέθρους κατεύχῃ, οὐδὲν ἀνθρωποκτόνου διενήνοχας, μᾶλλον δὲ ἀνθρωποφάγου θηρίου. 50 Παυσώμεθα τοίνυν τῆς νόσου ταύτης καὶ τῆς μα νίας, καὶ τὴν φιλοφροσύνην, ἣν ἐκέλευσεν, ἐπιδειξών μεθα περὶ τοὺς λελυπηκότας, ἵνα γενώμεθα ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Παυσόμεθα δὲ, ἂν τῶν οἰκείων ἀναμνησθῶμεν ἁμαρτημάτων· ἂν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντα ἐξετάσωμεν τα πεπλημμελη- μένα, τὰ ἔνδον, τὰ ἔξω, τὰ ἐν ἀγορᾷ, τὰ ἐν ἐκκλη- σίᾳ. Εἰ γὰρ μηδενὸς ἑτέρου, τῆς γοῦν ἐνταῦθα ὀλιγε ωρίας τὴν ἐσχάτην ἄξιοί ἐσμεν δίκην ὑποσχεῖν. Και γὰρ προφητῶν ψαλλόντων, καὶ ἀποστόλων ὑμνούν των, καὶ Θεοῦ διαλεγομένου, ἔξω πλανώμεθα, καὶ βιωτικῶν πραγμάτων επεισάγομεν σε θόρυβον· καὶ οὐδὲ τοσαύτην ἀπονέμομεν τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν ἡσυχίαν, ὅσην τοῖς τοῦ βασιλέως γράμμασιν ἐν τοῖς θεάτροις οἱ θεαταὶ παρέχουσι τὴν σιγήν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ τῶν γραμμάτων τούτων ἀναγινωσκομένων, καὶ ὕπατοι καὶ ὕπαρχοι καὶ βουλὴ καὶ δῆμος ὀρθοὶ πάνω τες ἑστήκασι, μεθ᾿ ἡσυχίας ἀκούοντες τῶν λεγομέ- νων· καν μεταξὺ τῆς ἡσυχίας τῆς βαθυτάτης εκεί- νης αθρόον ἄν τις πηδήσας δε καταβοήσῃ,ἅτε εἰς τὸν βασιλέα ὑβρικώς, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην· ἐνταῦθα δὲ τῶν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γραμμάτων ἀναγινωσκομένων, πολύς πανταχόθεν ὁ θόρυβος γίνεται: Καίτοι καὶ ὁ πέμψας τὰ γράμματα πολὺ τοῦ βασιλέως τούτου μείζων ἐστὶ, καὶ τὸ θέατρον σεμνότερον· οὐ γὰρ άνω θρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἐστί· καὶ τὰ ἐπι νίκια ταῦτα, ἃ τὰ γράμματα οι εὐαγγελίζεται, πολλῷ τῶν ἐν τῇ γῇ φρικωδέστερα. Διόπερ οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι, καὶ οἱ τῶν οὐρανῶν δῆμοι, καὶ οἱ ἐν τῇ γῇ πάντες εὐφημεῖν κελευόμεθα. Εὐλογεῖτε γὰρ, φησί, τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τὰ κατορ θούμενα, ἀλλὰ πάντα υπερβαίνει λόγον καὶ νοῦν καὶ διάνοιαν ἀνθρωπίνην. Καὶ ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνακηρύττουσιν οἱ προφῆται, διαφόρως ἕκαστος τὸ λαμπρὸν τοῦτο τρόπαιον ἀναγορεύων. Ο μὲν γὰρ, Ἀνέβης εἰς ὕψος, φησί ", τχμαλώτευσας αἰχμ- αλωσίαν, καὶ ἔλαβες [258] δόματα ἐν ἀνθρώποις και, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Ο δέ φησί, Τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖται τὰ σκύλα. Καὶ ρες διὰ τοῦτο ἦλθεν, ὥστε κηρύξαι αἰχμαλώτοις γὰρ 13 ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Καὶ κατὰ τοῦ θανάτου τὴν ἐπινίκιον ἀλαλάζων φωνὴν ἔλεγε· Που σου, θάνατε, τὸ νῖκος; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ κέν τρον ; Ετερος δὲ αὖ 50 πάλιν τὴν βαθυτάτην εἰρήνην εὐαγγελιζόμενος ἔλεγε· Συντρίψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέ- πανα. Καὶ ὁ μὲν τὴν Ἱερουσαλὴμ καλεῖ λέγων· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών 8, ὅτι ἰδοὺ ὁ βασι $8 236 λεύς σου έρχεταί σοι πρῶτος, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑπε ζύγιον καὶ πῶλον νέον. Ὁ δὲ καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνακηρύττει παρουσίαν, οὕτω λέγων· "Ηξει Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ τὶς ὑπομενεῖ ἡμέραν εισόδου αὐτοῦ; Σκιρτήσατε ως μοσχάρια ἐκ δε σμῶν ἀνειμένα. Καὶ ἕτερος πάλιν τοιαῦτα ἐκπληττή μενος ἔλεγεν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Αλλ' ὅμως καὶ τούτων καὶ πολλῷ πλειόνων λεγομένων ", δέον φρίττειν καὶ μηδὲ ἐπὶ γῆς νομίζειν εἶναι, ἀλλ' 68 ὡς ἐν ἀγορᾷ μέση θορυβοῦμεν, ταράττομεν, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα διαλεγόμενοι ἅπαντα ἀναλίσκομεν τῆς συνάξεως την καιρόν. Οταν οὖν καὶ ἐν μικροῖς καὶ ἐν μεγάλοις, καὶ ἐν ἀκροάσει καὶ ἐν πράξει, καὶ ἔξω καὶ ἔνων ἐν ἐκκλησίᾳ οὕτως ὦμεν ράθυμοι, καὶ μετὰ τούτων ἁπάντων καὶ κατ' ἐχθρῶν εὐχώμεθα, πόθεν έξομεν σωτηρίας ἐλπίδα, τοῖς τοσούτοις ἁμαρτήμασι προς θήκην ἑτέραν χαλεπὴν καὶ τούτων ἀντίρροπον, την παράνομον ταύτην προστιθέντες εὐχήν; Ετι οὖν θαυμάζειν δίκαιον, ἂν συμβῇ τι τῶν ἀδοκήτων ἡμῖν καὶ λυπηρῶν, δέον ὅταν μὴ συμβῇ θαυμάζειν ; Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας· τοῦτο δὲ ὑπὲρ λόγον πάντα καὶ προσδοκίαν. Καὶ γὰρ ὑπὲρ λόγον, ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ γενομένους και παροργία ζοντας αὐτὸν, ἀπολαύειν ἡλίου καὶ ὑετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἀνθρώπους θηρίων ὠμότητα νικών- τας, καὶ κατ' ἀλλήλων ἱσταμένους, καὶ τοῖς τῶν πλησίον δήγμασι τὴν γλῶτταν αἱμάττοντας, μετά τὴν τράπεζαν την πνευματικὴν, καὶ τὰς τοσαύτας εὐεργεσίας, καὶ τὰ μυρία παραγγέλματα. Ταῦτ' οὖν ἐννοοῦντες, ἐμέσωμεν τὸν ἰὸν, καταλύσωμεν τας ἔχθρας, καὶ τὰς ἡμῖν πρεπούσας εὐχὰς ποιώμεθα· ἀντὶ δαιμόνων θηριωδίας, ἀγγέλων λάβωμεν ἡμερότητα καὶ ὅσα ἂν ὦμεν ἠδικημένοι, τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐννοήσαντες, καὶ τὴν ὑπὲρ ταύτης τῆς ἐντολῆς κεί μενον ἡμῖν μισθόν, μαλάξωμεν τὴν ὀργήν, καταστεί λωμεν τὰ κύματα, ἵνα καὶ τὸν παρόντα βίον αταράχως διέλθωμεν, καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖ τοιούτου τύχωμεν τοῦ Δεσπότου, οἷοι περὶ τοὺς συνδούλους γεγόναμεν. Ελ δὲ βαρὺ τοῦτο καὶ φοβερόν, ποιήσωμεν αὐτὸ κούρα καὶ ποθεινὸν, καὶ τὰς τῆς παρρησίας τῆς πρὸς αὐτὸν λαμπρὰς ἀνοίξωμεν θύρας· καὶ ὅπερ [259] οὐκ ἰσχύν σαμεν ἀνύσαι διὰ τοῦ τῶν ἁμαρτημάτων ἀπέχεσθαι, τοῦτο ἀνύσωμεν διὰ τοῦ γεγενήσθαι τοῖς ἡμαρτηκό σιν εἰς ἡμᾶς ἡμεροι (οὐδὲ γὰρ βαρύ τοῦτο, οὐδὲ ἐπαχθές)· καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὐεργετοῦντες τοὺς ἡμε τέρους, πολὺν ἑαυτοῖς προαποθώμεθα ἔλεον. Οὕτω γὰρ καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἅπαντες ἡμᾶς ἀγα πήσουσι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων ὁ Θεὸς καὶ φιλήσει, καὶ στεφανώσει, καὶ τῶν μελλόντων ἡμᾶς ἀγαθῶν ἀξιώσει πάντων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 60.47 τόν] τὸν ἰόν C. 48 πεπλημμελημένα add. ἡμῖν Ε. Οι add Ε σε ἐπειταγόμεθα Εdd. το εισπηδήσας A. Paulo ante av inclusit Sav. delevit corr. D. εἰ καὶ ἐπινίκια ταῦτα τὰ γράμματα Α. [et Bodl. 2945] καὶ τὰ (3) ἐπινίκια ταῦτα τὰ γρ. « quidam, apud Ben, quæ litteris his nuntiantur Ge. σε φησί om. Β. F. Mor. Proximum not on. A. 53 σε γὰρ ὅτι Α. οι Καὶ] 'Ο δὲ A. Ge. [cum Bold. supradicto] et sic edidit Say. Receptum tuetur Arm. 10 α5 om. Β. F. σε Σιών] add. κήρυσσε, θυγάτηρ Ιερουσαλήμ Ε. Ge. Arin. p. p. σο: om. Β. F. οι πλειόνων ἑτέρων λεγ. Α. πλειόνων ὄντων τῶν λεγ. Ε. ἀλλ' ὅμως καὶ πολλῷ ἑτέρων λεγ. Γ. σ' άλλ' οιη.. Α. E. F. et corr. B. Vid. adnot. ad. p. 95 C. ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑπο- κριταί, σκυθρωποί. Αφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσ- ωτα αὐτῶν 50.66, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. π'. Καλὸν ἐνταῦθα στενάξαι μέγα καὶ ἀνοιμῶξαι €7 πικρόν. Οὐ γὰρ μόνον τοὺς ὑποκριτάς μιμούμεθα, 60.0 ἑαυτῶν Lud. contra meos et Mosqq. omnes. ἀλλὰ καὶ ἐκείνους παρεληλύθαμεν. Οίδα γάρ, οξέα πολλούς, οὐχὶ νηστεύοντας καὶ ἐπιδεικνυμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ μὴ νηστεύοντας καὶ τὰ τῶν νηστευόν των προσωπεία περικειμένου;, καὶ ἀπολογίαν χείρονα τῆς ἁμαρτίας προβαλλομένους. Ἵνα γὰρ μὴ σκανδαλίσω, φησί, τοὺς πολλοὺς, τοῦτο ποιώ. Τί λέ- σε σίμωξα. Εdd. 67

285 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Δεσποτικού, τοσοῦτον ἔχων ἐπὶ τῆς διανοίας Ιόν 40.67; Οταν γὰρ εἴπῃς, κατάῤῥαξον αὐτὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἀνάτρεψον, καὶ πάντα ἀπόλεσον, καὶ μυρίους αὐτῷ ολέθρους κατεύχῃ, οὐδὲν ἀνθρωποκτόνου διενήνοχας, μᾶλλον δὲ ἀνθρωποφάγου θηρίου. 50 Παυσώμεθα τοίνυν τῆς νόσου ταύτης καὶ τῆς μα νίας, καὶ τὴν φιλοφροσύνην, ἣν ἐκέλευσεν, ἐπιδειξών μεθα περὶ τοὺς λελυπηκότας, ἵνα γενώμεθα ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Παυσόμεθα δὲ, ἂν τῶν οἰκείων ἀναμνησθῶμεν ἁμαρτημάτων· ἂν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντα ἐξετάσωμεν τα πεπλημμελη- μένα, τὰ ἔνδον, τὰ ἔξω, τὰ ἐν ἀγορᾷ, τὰ ἐν ἐκκλη- σίᾳ. Εἰ γὰρ μηδενὸς ἑτέρου, τῆς γοῦν ἐνταῦθα ὀλιγε ωρίας τὴν ἐσχάτην ἄξιοί ἐσμεν δίκην ὑποσχεῖν. Και γὰρ προφητῶν ψαλλόντων, καὶ ἀποστόλων ὑμνούν των, καὶ Θεοῦ διαλεγομένου, ἔξω πλανώμεθα, καὶ βιωτικῶν πραγμάτων επεισάγομεν σε θόρυβον· καὶ οὐδὲ τοσαύτην ἀπονέμομεν τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν ἡσυχίαν, ὅσην τοῖς τοῦ βασιλέως γράμμασιν ἐν τοῖς θεάτροις οἱ θεαταὶ παρέχουσι τὴν σιγήν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ τῶν γραμμάτων τούτων ἀναγινωσκομένων, καὶ ὕπατοι καὶ ὕπαρχοι καὶ βουλὴ καὶ δῆμος ὀρθοὶ πάνω τες ἑστήκασι, μεθ᾿ ἡσυχίας ἀκούοντες τῶν λεγομέ- νων· καν μεταξὺ τῆς ἡσυχίας τῆς βαθυτάτης εκεί- νης αθρόον ἄν τις πηδήσας δε καταβοήσῃ,ἅτε εἰς τὸν βασιλέα ὑβρικώς, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην· ἐνταῦθα δὲ τῶν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γραμμάτων ἀναγινωσκομένων, πολύς πανταχόθεν ὁ θόρυβος γίνεται: Καίτοι καὶ ὁ πέμψας τὰ γράμματα πολὺ τοῦ βασιλέως τούτου μείζων ἐστὶ, καὶ τὸ θέατρον σεμνότερον· οὐ γὰρ άνω θρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἐστί· καὶ τὰ ἐπι νίκια ταῦτα, ἃ τὰ γράμματα οι εὐαγγελίζεται, πολλῷ τῶν ἐν τῇ γῇ φρικωδέστερα. Διόπερ οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι, καὶ οἱ τῶν οὐρανῶν δῆμοι, καὶ οἱ ἐν τῇ γῇ πάντες εὐφημεῖν κελευόμεθα. Εὐλογεῖτε γὰρ, φησί, τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τὰ κατορ θούμενα, ἀλλὰ πάντα υπερβαίνει λόγον καὶ νοῦν καὶ διάνοιαν ἀνθρωπίνην. Καὶ ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνακηρύττουσιν οἱ προφῆται, διαφόρως ἕκαστος τὸ λαμπρὸν τοῦτο τρόπαιον ἀναγορεύων. Ο μὲν γὰρ, Ἀνέβης εἰς ὕψος, φησί ", τχμαλώτευσας αἰχμ- αλωσίαν, καὶ ἔλαβες [258] δόματα ἐν ἀνθρώποις και, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ. Ο δέ φησί, Τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖται τὰ σκύλα. Καὶ ρες διὰ τοῦτο ἦλθεν, ὥστε κηρύξαι αἰχμαλώτοις γὰρ 13 ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Καὶ κατὰ τοῦ θανάτου τὴν ἐπινίκιον ἀλαλάζων φωνὴν ἔλεγε· Που σου, θάνατε, τὸ νῖκος; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ κέν τρον ; Ετερος δὲ αὖ 50 πάλιν τὴν βαθυτάτην εἰρήνην εὐαγγελιζόμενος ἔλεγε· Συντρίψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέ- πανα. Καὶ ὁ μὲν τὴν Ἱερουσαλὴμ καλεῖ λέγων· Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών 8, ὅτι ἰδοὺ ὁ βασι $8 236 λεύς σου έρχεταί σοι πρῶτος, ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑπε ζύγιον καὶ πῶλον νέον. Ὁ δὲ καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀνακηρύττει παρουσίαν, οὕτω λέγων· "Ηξει Κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ τὶς ὑπομενεῖ ἡμέραν εισόδου αὐτοῦ; Σκιρτήσατε ως μοσχάρια ἐκ δε σμῶν ἀνειμένα. Καὶ ἕτερος πάλιν τοιαῦτα ἐκπληττή μενος ἔλεγεν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Αλλ' ὅμως καὶ τούτων καὶ πολλῷ πλειόνων λεγομένων ", δέον φρίττειν καὶ μηδὲ ἐπὶ γῆς νομίζειν εἶναι, ἀλλ' 68 ὡς ἐν ἀγορᾷ μέση θορυβοῦμεν, ταράττομεν, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα διαλεγόμενοι ἅπαντα ἀναλίσκομεν τῆς συνάξεως την καιρόν. Οταν οὖν καὶ ἐν μικροῖς καὶ ἐν μεγάλοις, καὶ ἐν ἀκροάσει καὶ ἐν πράξει, καὶ ἔξω καὶ ἔνων ἐν ἐκκλησίᾳ οὕτως ὦμεν ράθυμοι, καὶ μετὰ τούτων ἁπάντων καὶ κατ' ἐχθρῶν εὐχώμεθα, πόθεν έξομεν σωτηρίας ἐλπίδα, τοῖς τοσούτοις ἁμαρτήμασι προς θήκην ἑτέραν χαλεπὴν καὶ τούτων ἀντίρροπον, την παράνομον ταύτην προστιθέντες εὐχήν; Ετι οὖν θαυμάζειν δίκαιον, ἂν συμβῇ τι τῶν ἀδοκήτων ἡμῖν καὶ λυπηρῶν, δέον ὅταν μὴ συμβῇ θαυμάζειν ; Ἐκεῖνο μὲν γὰρ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας· τοῦτο δὲ ὑπὲρ λόγον πάντα καὶ προσδοκίαν. Καὶ γὰρ ὑπὲρ λόγον, ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ γενομένους και παροργία ζοντας αὐτὸν, ἀπολαύειν ἡλίου καὶ ὑετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἀνθρώπους θηρίων ὠμότητα νικών- τας, καὶ κατ' ἀλλήλων ἱσταμένους, καὶ τοῖς τῶν πλησίον δήγμασι τὴν γλῶτταν αἱμάττοντας, μετά τὴν τράπεζαν την πνευματικὴν, καὶ τὰς τοσαύτας εὐεργεσίας, καὶ τὰ μυρία παραγγέλματα. Ταῦτ' οὖν ἐννοοῦντες, ἐμέσωμεν τὸν ἰὸν, καταλύσωμεν τας ἔχθρας, καὶ τὰς ἡμῖν πρεπούσας εὐχὰς ποιώμεθα· ἀντὶ δαιμόνων θηριωδίας, ἀγγέλων λάβωμεν ἡμερότητα καὶ ὅσα ἂν ὦμεν ἠδικημένοι, τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐννοήσαντες, καὶ τὴν ὑπὲρ ταύτης τῆς ἐντολῆς κεί μενον ἡμῖν μισθόν, μαλάξωμεν τὴν ὀργήν, καταστεί λωμεν τὰ κύματα, ἵνα καὶ τὸν παρόντα βίον αταράχως διέλθωμεν, καὶ ἀπελθόντες ἐκεῖ τοιούτου τύχωμεν τοῦ Δεσπότου, οἷοι περὶ τοὺς συνδούλους γεγόναμεν. Ελ δὲ βαρὺ τοῦτο καὶ φοβερόν, ποιήσωμεν αὐτὸ κούρα καὶ ποθεινὸν, καὶ τὰς τῆς παρρησίας τῆς πρὸς αὐτὸν λαμπρὰς ἀνοίξωμεν θύρας· καὶ ὅπερ [259] οὐκ ἰσχύν σαμεν ἀνύσαι διὰ τοῦ τῶν ἁμαρτημάτων ἀπέχεσθαι, τοῦτο ἀνύσωμεν διὰ τοῦ γεγενήσθαι τοῖς ἡμαρτηκό σιν εἰς ἡμᾶς ἡμεροι (οὐδὲ γὰρ βαρύ τοῦτο, οὐδὲ ἐπαχθές)· καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὐεργετοῦντες τοὺς ἡμε τέρους, πολὺν ἑαυτοῖς προαποθώμεθα ἔλεον. Οὕτω γὰρ καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἅπαντες ἡμᾶς ἀγα πήσουσι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων ὁ Θεὸς καὶ φιλήσει, καὶ στεφανώσει, καὶ τῶν μελλόντων ἡμᾶς ἀγαθῶν ἀξιώσει πάντων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 60.47 τόν] τὸν ἰόν C. 48 πεπλημμελημένα add. ἡμῖν Ε. Οι add Ε σε ἐπειταγόμεθα Εdd. το εισπηδήσας A. Paulo ante av inclusit Sav. delevit corr. D. εἰ καὶ ἐπινίκια ταῦτα τὰ γράμματα Α. [et Bodl. 2945] καὶ τὰ (3) ἐπινίκια ταῦτα τὰ γρ. « quidam, apud Ben, quæ litteris his nuntiantur Ge. σε φησί om. Β. F. Mor. Proximum not on. A. 53 σε γὰρ ὅτι Α. οι Καὶ] 'Ο δὲ A. Ge. [cum Bold. supradicto] et sic edidit Say. Receptum tuetur Arm. 10 α5 om. Β. F. σε Σιών] add. κήρυσσε, θυγάτηρ Ιερουσαλήμ Ε. Ge. Arin. p. p. σο: om. Β. F. οι πλειόνων ἑτέρων λεγ. Α. πλειόνων ὄντων τῶν λεγ. Ε. ἀλλ' ὅμως καὶ πολλῷ ἑτέρων λεγ. Γ. σ' άλλ' οιη.. Α. E. F. et corr. B. Vid. adnot. ad. p. 95 C. ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑπο- κριταί, σκυθρωποί. Αφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσ- ωτα αὐτῶν 50.66, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. π'. Καλὸν ἐνταῦθα στενάξαι μέγα καὶ ἀνοιμῶξαι €7 πικρόν. Οὐ γὰρ μόνον τοὺς ὑποκριτάς μιμούμεθα, 60.0 ἑαυτῶν Lud. contra meos et Mosqq. omnes. ἀλλὰ καὶ ἐκείνους παρεληλύθαμεν. Οίδα γάρ, οξέα πολλούς, οὐχὶ νηστεύοντας καὶ ἐπιδεικνυμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ μὴ νηστεύοντας καὶ τὰ τῶν νηστευόν των προσωπεία περικειμένου;, καὶ ἀπολογίαν χείρονα τῆς ἁμαρτίας προβαλλομένους. Ἵνα γὰρ μὴ σκανδαλίσω, φησί, τοὺς πολλοὺς, τοῦτο ποιώ. Τί λέ- σε σίμωξα. Εdd. 67

287 IN MATTHÆUM HOMIL. XX. AL. XXI. IN MATTHÆUM HOMIL. XX. AL. XXI. 288 γεις; Νόμος ἐστὶ θεῖος ὁ ταῦτα κελεύων, καὶ σκανδάλου μέμνησαι; καὶ φυλάττων μὲν αὐτὸν, σκανδαλίζειν νομίζεις, παραβαίνων δὲ, ἀπαλλάττειν σκανδάλου; καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ^68 χεῖρον γένοιτ' ἄν; Οὐ παύσῃ καὶ τῶν ὑποκριτῶν χείρων γινόμενος, καὶ διπλῆν τὴν ὑπόκρισιν ἐργαζόμενος; καὶ πολλὴν τῆς κακίας ταύτης τὴν ὑπερβολὴν ^69 ἐννοῶν, οὐκ αἰσχυνθήσῃ τῆς λέξεως ταύτης τὴν ἔμφασιν; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι ὑποκρίνονται ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ καθάψασθαι μειζόνως βουλόμενος, φησίν· Ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν, τουτέστι, διαφθείρουσιν, ἀπολλύουσιν. Εἰ δὲ τοῦτο ἀφανισμὸς προσώπου, τὸ πρὸς κενοδοξίαν ὠχρὸν φαίνεσθαι, τί ἂν εἴποιμεν περὶ τῶν ἐπιτρίμματα καὶ ὑπογραφὰς διαφθειρουσῶν ^70 τὰ πρόσωπα γυναικῶν, ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀκολάστων νέων; Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἑαυτοὺς βλάπτουσι μόνον· αὗται δὲ καὶ ἑαυτὰς καὶ τοὺς ὁρῶντας. Διὸ χρὴ καὶ ταύτην κἀκείνην φεύγειν τὴν λύμην ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος. Οὐδὲ γὰρ μόνον μὴ ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ σπουδάζειν λανθάνειν ἐκέλευσεν· ὅπερ καὶ ἔμπροσθεν ἐποίησε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ἐλεημοσύνης οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλ' εἰπὼν, Προσέχετε μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, προσέθηκε, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· ἐπὶ δὲ τῆς νηστείας καὶ τῆς εὐχῆς ^71 οὐδὲν τοιοῦτον διώρισε. Τί δήποτε; Ὅτι ἐλεημοσύνην μὲν ἀδύνατον πάντη λαθεῖν· εὐχὴν δὲ καὶ νηστείαν, δυνατόν. Ὥσπερ οὖν εἰπὼν, Μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, οὐ περὶ χειρῶν ἔλεγεν, ἀλλὰ περὶ ^72 τοῦ δεῖν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντας λανθάνειν· καὶ [260] κελεύσας εἰς τὸ ταμιεῖον εἰσιέναι, οὐ πάντως, οὐδὲ προηγουμένως ἐκεῖ μόνον ἐπέταξεν εὔχεσθαι, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ πάλιν ἠνίξατο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀλείφεσθαι κελεύσας, οὐχ ἵνα ἀλειφώμεθα πάντως ἐνομοθέτησεν· ἐπεὶ πάντες εὑρεθησόμεθα τὸν νόμον παραβαίνοντες τοῦτον, καὶ πρὸ γε πάντων οἱ μάλιστα αὐτὸν φυλάττειν ἐσπουδακότες, οἱ τῶν μοναχῶν δῆμοι, οἱ τὰ ὄρη κατειληφότες. Οὐ τοίνουν τοῦτο ἐπέταξεν· ἀλλ' ἐπειδὴ τοῖς παλαιοῖς ἔθος ἀλείφεσθαι συνεχῶς ἦν εὐφραινομένοις καὶ χαίρουσι (καὶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ Δαυῒδ καὶ ἀπὸ τοῦ Δανιὴλ ἄν τις κατίδοι σαφῶς), εἶπεν ἀλείφεσθαι, οὐχ ἵνα πάντως τοῦτο ποιῶμεν, ἀλλ' ἵνα διὰ πάντων σπουδάζωμεν μετὰ ἀκριβείας πολλῆς ^73 κρύπτειν τὸ κτῆμα τοῦτο. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν, αὐτὸς τοῦτο, ὅπερ διὰ τῶν λόγων ἐπέταξε, διὰ τῶν ἔργων ἐπιδειξάμενος, καὶ νηστεύσας τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ μετὰ τοῦ λαθεῖν νηστεύσας, οὔτε ἠλείψατο, οὔτε ἐνίψατο· ἀλλ' ὅμως καὶ ταῦτα μὴ ποιήσας, μάλιστα πάντων χωρὶς κενοδοξίας τὸ πᾶν ἤνυσεν. Ὃ δὴ καὶ ἡμῖν ἐπιτάττει, καὶ τοὺς ὑποκριτὰς εἰς μέσον ἀγαγὼν, καὶ διπλῇ παραγγελίᾳ τοὺς ἀκούοντας ἀποτρέψας. Καὶ ἕτερον τι διὰ τῆς προσηγορίας ταύτης ἠνίξατο, τῆς τῶν ὑποκριτῶν λέγω. Οὐ γὰρ μόνον τῷ τὸ πρᾶγμα εἶναι καταγέλαστον, οὐδὲ τῷ ζημίαν ἔχειν ἐσχάτην, ἀλλὰ καὶ τῷ πρόσκαιρον δεῖξαι τὴν τοιαύτην ἀπάτην, ἀπάγει τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Ὁ γὰρ ὑποκριτὴς μέχρι τότε φαίνεται λαμπρὸς ^74, ἕως ἂν τὸ θέατρον κάθηται· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τότε παρὰ πᾶσιν. Ἴσασι γὰρ οἱ πλείους τῶν θεωμένων, τίς ὢν τίνα ὑποκρίνεται. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ θεάτρου λυθέντος, σαφέ- στερον ἅπασιν ἐκκαλύπτεται. Τοῦτο τοίνυν καὶ τοὺς κενοδόξους ὑπομένειν ἀνάγκη πᾶσα. Καὶ ἐνταῦθα μὲν γὰρ τοῖς πλείστοις εἰσὶ κατάδηλοι, ὅτι οὐκ εἰσὶ τοῦτο ὅπερ φαίνονται, ἀλλὰ προσωπεῖον περίκεινται μόνον· πολλῷ δὲ πλέον μετὰ ταῦτα ἁλώσονται, ὅτε πάντα γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα φαίνεται. Καὶ ἑτέρωθεν δὲ πάλιν αὐτοὺς ἀπάγει τῶν ὑποκριτῶν, τῷ δεῖξαι κοῦφον τὸ ἐπίταγμα ὄν. Οὐ γὰρ τὴν νηστείαν ἐπιτείνει, οὐδὲ μείζονα ἐπιδείξασθαι κελεύει, ἀλλὰ μὴ τὸν ἐξ αὐτῆς ἀπολέσαι στέφανον ^75. Ὥστε ὃ μὲν δοκεῖ φορτικὸν εἶναι, κοινὸν ἡμῖν καὶ τοῖς ὑποκριταῖς· νηστεύουσι γὰρ κἀκεῖνοι· ὃ δέ ἐστι κουφότερον ^76, τὸ καμόντας μὴ ἀπολέσαι τὸν μισθὸν, τοῦτό ἐστιν ὃ κελεύει, φησί· τοῖς μὲν πόνοις οὐδὲν προστιθείς, τοὺς δὲ μισθοὺς ἡμῖν συνάγων ^77 μετὰ ἀσφαλείας ἁπάσης, καὶ οὐκ ἀφιεὶς ἀστεφανώτους ἀπελθεῖν, καθάπερ ἐκείνους. Καὶ οὐδὲ τοὺς ἐν τοῖς Ὀλυμπιακοῖς ἀγῶσι παλαίοντας μιμεῖσθαι ἐθέλουσιν, οἳ, τοσούτου καθημένου δήμου καὶ ἀρχόντων τοσούτων, ἐπὶ βούλονται ἀρέσαι τῷ βραβεύοντι τὴν νίκην αὐτοῖς, καίτοι πολλῷ ὄντι [261] καταδεεστέρῳ· σὺ δὲ διπλῆν ἔχων τὴν ἀφορμὴν τοῦ τὴν νίκην ἐπιδείκνυσθαι ἐκείνῳ, τῷ ^78 καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν βραβεύοντα, καὶ τῷ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν τῶν ἐν τῷ θεάτρῳ καθημένων, ἑτέροις ἐπιδείκνυσαι τοῖς οὐ μόνον οὐδὲν ὠφελοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα σε παραβλάπτουσι. β'. Πλὴν οὐδὲ τοῦτο κωλύω, φησίν. Εἰ δὲ ^79 καὶ ἀνθρώποις ἐπιδείξασθαι βούλει, ἀνάμεινον, καὶ ἐγώ σοι καὶ τοῦτο μετὰ πλείονος παρέξομαι τῆς περιουσίας, καὶ πολλοῦ τοῦ κέρδους. Νῦν μὲν γὰρ σε ἀποῤῥήγνυσι τῆς πρός με δόξης τοῦτο, ὥσπερ οὖν συγκολλᾷ τὸ τούτων ὑπερορᾷν· τότε δὲ πάντων ἀπολαύσῃ μετὰ ἀδείας ἁπάσης, οὐ μικρὸν καὶ πρὸ ἐκείνων καὶ ἐνταῦθα καρπωσάμενος ^80, τὸ πᾶσαν καταπατῆσαι τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆς χαλεπῆς τῶν ἀνθρώπων ἐλευθερωθῆναι δουλείας, καὶ γνήσιον γενέσθαι τῆς ἀρετῆς ἐργάτην. Ὡς νῦν γε οὕτω διακείμενος, ἂν ^81 ἐν ἐρημίᾳ γένῃ, πάσης ἔρημος ἔσῃ τῆς ἀρετῆς, οὐκ ἔχων τοὺς θεωροῦντας. Ὃ καὶ αὐτὴν ὑβρίζοντός ἐστι τὴν ἀρετὴν, εἴγε μὴ δι' αὐτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν σχοινοστρόφον, καὶ τὸν χαλκοτύπον, καὶ τὸν πολὺν τῶν ἀγοραίων δῆμον μέλλοις αὐτὴν μετιέναι, ἵνα καὶ οἱ κακοὶ, καὶ οἱ πόῤῥω ταύτης ὄντες σε θαυμάσωσι· καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς καλεῖς ἐπὶ τὴν ἐπίδειξιν αὐτῆς καὶ τὴν θεωρίαν· ὥσπερ ἂν εἴ τις σωφρονεῖν ἕλοιτο, μὴ διὰ τὸ τῆς σωφροσύνης καλὸν, ἀλλ' ἵνα ἐπιδείξηται τοῖς ἑταιρηκόσι. Καὶ σὺ τοίνυν οὐκ ἂν εἵλου τὴν ἀρετὴν, εἰ μὴ διὰ τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἀρετῆς· δέον αὐτὴν καὶ ἐντεῦθεν θαυμάσαι, ὅτι καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐπαινέτας ἔχει· θαυμάσαι δὲ, ὡς χρὴ, μὴ δι' ἑτέρους, ἀλλὰ δι' αὐτήν. Ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς, ὅταν μὴ δι' ἑαυτοὺς, ἀλλὰ δι' ἑτέρους φιλώμεθα, ὕβριν τὸ πρᾶγμα νομίζομεν. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς ἀρετῆς λογίζου· καὶ μήτε ^82 δι' ἑτέρους αὐτὴν δίωκε, μήτε δι' ἀνθρώπους ὑπάκουε τῷ Θεῷ, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν ἀνθρώποις· ὡς ἂν τὸ ἐναντίον ποιῇς ^83, κἂν μετιέναι δοκῇς ἀρετὴν, ὁμοίως τῷ μὴ μετιόντι παρώξυνας. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τῷ μὴ ποιῆσαι παρήκουσεν, οὕτω καὶ σὺ τῷ παρανόμως ποιῆσαι. Μὴ θησαυρίζετε ^84 ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπειδὴ γὰρ ^85 τὸ τῆς κενο- ^68 ἀλογίας] Sic E. Ge. Arm. cæteri ἀπολογίας. Similis confusio p. 243 B. ^69 πολλὴν... τὴν ὑπερβολὴν] ὅση... ἡ ὑπερβολὴ A. Minus bene hæc tum distinxerunt, tum ceperunt, qui Latinas versiones confecerunt. Recte Arm. ^70 διαφθειρόντων Mor. et omnes codd. mei præter A. ^71 προσευχῆς Edit. ^72 περὶ om. C. F. δεῖν] ad. σπουδάζειν A. ^73 πολλῆς om. Mor Ben. ^74 λαμπρότερος Mor. Ben. ^75 στέφανον] add. ἀσφαλίζεται A. ^76 κουφότατον] add. καὶ ἴδιον μόνης A. F. Non agnoscunt interpp. καμόντας] κάμνοντας B. C. D. ^77 συνάγων] ταμιεύων A. Infra καὶ γὰρ οὐδὲ B. ^78 τῷ his A. alterum τῷ om. B. F. ^79 εἰ δὲ] Ἀλλ' εἰ A. ^80 καρπωσάμενος A. C. F. ^81 ἂν] κἂν B. F. ἔσῃ] γέγονας A. ^82 Sic A. B. vulgo μηδὲ. ^83 ποιήσῃς A. ^84 θησαυρίζητε edit. et sæpius infra. ^85 γὰρ om. A. οὐκ] add. κωλύω; Ep. facile Ge.

287 IN MATTHÆUM HOMIL. XX. AL. XXI. IN MATTHÆUM HOMIL. XX. AL. XXI. 288 γεις; Νόμος ἐστὶ θεῖος ὁ ταῦτα κελεύων, καὶ σκανδάλου μέμνησαι; καὶ φυλάττων μὲν αὐτὸν, σκανδαλίζειν νομίζεις, παραβαίνων δὲ, ἀπαλλάττειν σκανδάλου; καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ^68 χεῖρον γένοιτ' ἄν; Οὐ παύσῃ καὶ τῶν ὑποκριτῶν χείρων γινόμενος, καὶ διπλῆν τὴν ὑπόκρισιν ἐργαζόμενος; καὶ πολλὴν τῆς κακίας ταύτης τὴν ὑπερβολὴν ^69 ἐννοῶν, οὐκ αἰσχυνθήσῃ τῆς λέξεως ταύτης τὴν ἔμφασιν; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι ὑποκρίνονται ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ καθάψασθαι μειζόνως βουλόμενος, φησίν· Ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν, τουτέστι, διαφθείρουσιν, ἀπολλύουσιν. Εἰ δὲ τοῦτο ἀφανισμὸς προσώπου, τὸ πρὸς κενοδοξίαν ὠχρὸν φαίνεσθαι, τί ἂν εἴποιμεν περὶ τῶν ἐπιτρίμματα καὶ ὑπογραφὰς διαφθειρουσῶν ^70 τὰ πρόσωπα γυναικῶν, ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀκολάστων νέων; Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἑαυτοὺς βλάπτουσι μόνον· αὗται δὲ καὶ ἑαυτὰς καὶ τοὺς ὁρῶντας. Διὸ χρὴ καὶ ταύτην κἀκείνην φεύγειν τὴν λύμην ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος. Οὐδὲ γὰρ μόνον μὴ ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ σπουδάζειν λανθάνειν ἐκέλευσεν· ὅπερ καὶ ἔμπροσθεν ἐποίησε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ἐλεημοσύνης οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλ' εἰπὼν, Προσέχετε μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, προσέθηκε, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· ἐπὶ δὲ τῆς νηστείας καὶ τῆς εὐχῆς ^71 οὐδὲν τοιοῦτον διώρισε. Τί δήποτε; Ὅτι ἐλεημοσύνην μὲν ἀδύνατον πάντη λαθεῖν· εὐχὴν δὲ καὶ νηστείαν, δυνατόν. Ὥσπερ οὖν εἰπὼν, Μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, οὐ περὶ χειρῶν ἔλεγεν, ἀλλὰ περὶ ^72 τοῦ δεῖν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντας λανθάνειν· καὶ [260] κελεύσας εἰς τὸ ταμιεῖον εἰσιέναι, οὐ πάντως, οὐδὲ προηγουμένως ἐκεῖ μόνον ἐπέταξεν εὔχεσθαι, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ πάλιν ἠνίξατο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀλείφεσθαι κελεύσας, οὐχ ἵνα ἀλειφώμεθα πάντως ἐνομοθέτησεν· ἐπεὶ πάντες εὑρεθησόμεθα τὸν νόμον παραβαίνοντες τοῦτον, καὶ πρὸ γε πάντων οἱ μάλιστα αὐτὸν φυλάττειν ἐσπουδακότες, οἱ τῶν μοναχῶν δῆμοι, οἱ τὰ ὄρη κατειληφότες. Οὐ τοίνουν τοῦτο ἐπέταξεν· ἀλλ' ἐπειδὴ τοῖς παλαιοῖς ἔθος ἀλείφεσθαι συνεχῶς ἦν εὐφραινομένοις καὶ χαίρουσι (καὶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ Δαυῒδ καὶ ἀπὸ τοῦ Δανιὴλ ἄν τις κατίδοι σαφῶς), εἶπεν ἀλείφεσθαι, οὐχ ἵνα πάντως τοῦτο ποιῶμεν, ἀλλ' ἵνα διὰ πάντων σπουδάζωμεν μετὰ ἀκριβείας πολλῆς ^73 κρύπτειν τὸ κτῆμα τοῦτο. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν, αὐτὸς τοῦτο, ὅπερ διὰ τῶν λόγων ἐπέταξε, διὰ τῶν ἔργων ἐπιδειξάμενος, καὶ νηστεύσας τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ μετὰ τοῦ λαθεῖν νηστεύσας, οὔτε ἠλείψατο, οὔτε ἐνίψατο· ἀλλ' ὅμως καὶ ταῦτα μὴ ποιήσας, μάλιστα πάντων χωρὶς κενοδοξίας τὸ πᾶν ἤνυσεν. Ὃ δὴ καὶ ἡμῖν ἐπιτάττει, καὶ τοὺς ὑποκριτὰς εἰς μέσον ἀγαγὼν, καὶ διπλῇ παραγγελίᾳ τοὺς ἀκούοντας ἀποτρέψας. Καὶ ἕτερον τι διὰ τῆς προσηγορίας ταύτης ἠνίξατο, τῆς τῶν ὑποκριτῶν λέγω. Οὐ γὰρ μόνον τῷ τὸ πρᾶγμα εἶναι καταγέλαστον, οὐδὲ τῷ ζημίαν ἔχειν ἐσχάτην, ἀλλὰ καὶ τῷ πρόσκαιρον δεῖξαι τὴν τοιαύτην ἀπάτην, ἀπάγει τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Ὁ γὰρ ὑποκριτὴς μέχρι τότε φαίνεται λαμπρὸς ^74, ἕως ἂν τὸ θέατρον κάθηται· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τότε παρὰ πᾶσιν. Ἴσασι γὰρ οἱ πλείους τῶν θεωμένων, τίς ὢν τίνα ὑποκρίνεται. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ θεάτρου λυθέντος, σαφέ- στερον ἅπασιν ἐκκαλύπτεται. Τοῦτο τοίνυν καὶ τοὺς κενοδόξους ὑπομένειν ἀνάγκη πᾶσα. Καὶ ἐνταῦθα μὲν γὰρ τοῖς πλείστοις εἰσὶ κατάδηλοι, ὅτι οὐκ εἰσὶ τοῦτο ὅπερ φαίνονται, ἀλλὰ προσωπεῖον περίκεινται μόνον· πολλῷ δὲ πλέον μετὰ ταῦτα ἁλώσονται, ὅτε πάντα γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα φαίνεται. Καὶ ἑτέρωθεν δὲ πάλιν αὐτοὺς ἀπάγει τῶν ὑποκριτῶν, τῷ δεῖξαι κοῦφον τὸ ἐπίταγμα ὄν. Οὐ γὰρ τὴν νηστείαν ἐπιτείνει, οὐδὲ μείζονα ἐπιδείξασθαι κελεύει, ἀλλὰ μὴ τὸν ἐξ αὐτῆς ἀπολέσαι στέφανον ^75. Ὥστε ὃ μὲν δοκεῖ φορτικὸν εἶναι, κοινὸν ἡμῖν καὶ τοῖς ὑποκριταῖς· νηστεύουσι γὰρ κἀκεῖνοι· ὃ δέ ἐστι κουφότερον ^76, τὸ καμόντας μὴ ἀπολέσαι τὸν μισθὸν, τοῦτό ἐστιν ὃ κελεύει, φησί· τοῖς μὲν πόνοις οὐδὲν προστιθείς, τοὺς δὲ μισθοὺς ἡμῖν συνάγων ^77 μετὰ ἀσφαλείας ἁπάσης, καὶ οὐκ ἀφιεὶς ἀστεφανώτους ἀπελθεῖν, καθάπερ ἐκείνους. Καὶ οὐδὲ τοὺς ἐν τοῖς Ὀλυμπιακοῖς ἀγῶσι παλαίοντας μιμεῖσθαι ἐθέλουσιν, οἳ, τοσούτου καθημένου δήμου καὶ ἀρχόντων τοσούτων, ἐπὶ βούλονται ἀρέσαι τῷ βραβεύοντι τὴν νίκην αὐτοῖς, καίτοι πολλῷ ὄντι [261] καταδεεστέρῳ· σὺ δὲ διπλῆν ἔχων τὴν ἀφορμὴν τοῦ τὴν νίκην ἐπιδείκνυσθαι ἐκείνῳ, τῷ ^78 καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν βραβεύοντα, καὶ τῷ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν τῶν ἐν τῷ θεάτρῳ καθημένων, ἑτέροις ἐπιδείκνυσαι τοῖς οὐ μόνον οὐδὲν ὠφελοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα σε παραβλάπτουσι. β'. Πλὴν οὐδὲ τοῦτο κωλύω, φησίν. Εἰ δὲ ^79 καὶ ἀνθρώποις ἐπιδείξασθαι βούλει, ἀνάμεινον, καὶ ἐγώ σοι καὶ τοῦτο μετὰ πλείονος παρέξομαι τῆς περιουσίας, καὶ πολλοῦ τοῦ κέρδους. Νῦν μὲν γὰρ σε ἀποῤῥήγνυσι τῆς πρός με δόξης τοῦτο, ὥσπερ οὖν συγκολλᾷ τὸ τούτων ὑπερορᾷν· τότε δὲ πάντων ἀπολαύσῃ μετὰ ἀδείας ἁπάσης, οὐ μικρὸν καὶ πρὸ ἐκείνων καὶ ἐνταῦθα καρπωσάμενος ^80, τὸ πᾶσαν καταπατῆσαι τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆς χαλεπῆς τῶν ἀνθρώπων ἐλευθερωθῆναι δουλείας, καὶ γνήσιον γενέσθαι τῆς ἀρετῆς ἐργάτην. Ὡς νῦν γε οὕτω διακείμενος, ἂν ^81 ἐν ἐρημίᾳ γένῃ, πάσης ἔρημος ἔσῃ τῆς ἀρετῆς, οὐκ ἔχων τοὺς θεωροῦντας. Ὃ καὶ αὐτὴν ὑβρίζοντός ἐστι τὴν ἀρετὴν, εἴγε μὴ δι' αὐτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν σχοινοστρόφον, καὶ τὸν χαλκοτύπον, καὶ τὸν πολὺν τῶν ἀγοραίων δῆμον μέλλοις αὐτὴν μετιέναι, ἵνα καὶ οἱ κακοὶ, καὶ οἱ πόῤῥω ταύτης ὄντες σε θαυμάσωσι· καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς καλεῖς ἐπὶ τὴν ἐπίδειξιν αὐτῆς καὶ τὴν θεωρίαν· ὥσπερ ἂν εἴ τις σωφρονεῖν ἕλοιτο, μὴ διὰ τὸ τῆς σωφροσύνης καλὸν, ἀλλ' ἵνα ἐπιδείξηται τοῖς ἑταιρηκόσι. Καὶ σὺ τοίνυν οὐκ ἂν εἵλου τὴν ἀρετὴν, εἰ μὴ διὰ τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἀρετῆς· δέον αὐτὴν καὶ ἐντεῦθεν θαυμάσαι, ὅτι καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐπαινέτας ἔχει· θαυμάσαι δὲ, ὡς χρὴ, μὴ δι' ἑτέρους, ἀλλὰ δι' αὐτήν. Ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς, ὅταν μὴ δι' ἑαυτοὺς, ἀλλὰ δι' ἑτέρους φιλώμεθα, ὕβριν τὸ πρᾶγμα νομίζομεν. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς ἀρετῆς λογίζου· καὶ μήτε ^82 δι' ἑτέρους αὐτὴν δίωκε, μήτε δι' ἀνθρώπους ὑπάκουε τῷ Θεῷ, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν ἀνθρώποις· ὡς ἂν τὸ ἐναντίον ποιῇς ^83, κἂν μετιέναι δοκῇς ἀρετὴν, ὁμοίως τῷ μὴ μετιόντι παρώξυνας. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τῷ μὴ ποιῆσαι παρήκουσεν, οὕτω καὶ σὺ τῷ παρανόμως ποιῆσαι. Μὴ θησαυρίζετε ^84 ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπειδὴ γὰρ ^85 τὸ τῆς κενο- ^68 ἀλογίας] Sic E. Ge. Arm. cæteri ἀπολογίας. Similis confusio p. 243 B. ^69 πολλὴν... τὴν ὑπερβολὴν] ὅση... ἡ ὑπερβολὴ A. Minus bene hæc tum distinxerunt, tum ceperunt, qui Latinas versiones confecerunt. Recte Arm. ^70 διαφθειρόντων Mor. et omnes codd. mei præter A. ^71 προσευχῆς Edit. ^72 περὶ om. C. F. δεῖν] ad. σπουδάζειν A. ^73 πολλῆς om. Mor Ben. ^74 λαμπρότερος Mor. Ben. ^75 στέφανον] add. ἀσφαλίζεται A. ^76 κουφότατον] add. καὶ ἴδιον μόνης A. F. Non agnoscunt interpp. καμόντας] κάμνοντας B. C. D. ^77 συνάγων] ταμιεύων A. Infra καὶ γὰρ οὐδὲ B. ^78 τῷ his A. alterum τῷ om. B. F. ^79 εἰ δὲ] Ἀλλ' εἰ A. ^80 καρπωσάμενος A. C. F. ^81 ἂν] κἂν B. F. ἔσῃ] γέγονας A. ^82 Sic A. B. vulgo μηδὲ. ^83 ποιήσῃς A. ^84 θησαυρίζητε edit. et sæpius infra. ^85 γὰρ om. A. οὐκ] add. κωλύω; Ep. facile Ge.

287 IN MATTHÆUM HOMIL. XX. AL. XXI. IN MATTHÆUM HOMIL. XX. AL. XXI. 288 γεις; Νόμος ἐστὶ θεῖος ὁ ταῦτα κελεύων, καὶ σκανδάλου μέμνησαι; καὶ φυλάττων μὲν αὐτὸν, σκανδαλίζειν νομίζεις, παραβαίνων δὲ, ἀπαλλάττειν σκανδάλου; καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ^68 χεῖρον γένοιτ' ἄν; Οὐ παύσῃ καὶ τῶν ὑποκριτῶν χείρων γινόμενος, καὶ διπλῆν τὴν ὑπόκρισιν ἐργαζόμενος; καὶ πολλὴν τῆς κακίας ταύτης τὴν ὑπερβολὴν ^69 ἐννοῶν, οὐκ αἰσχυνθήσῃ τῆς λέξεως ταύτης τὴν ἔμφασιν; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι ὑποκρίνονται ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ καθάψασθαι μειζόνως βουλόμενος, φησίν· Ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν, τουτέστι, διαφθείρουσιν, ἀπολλύουσιν. Εἰ δὲ τοῦτο ἀφανισμὸς προσώπου, τὸ πρὸς κενοδοξίαν ὠχρὸν φαίνεσθαι, τί ἂν εἴποιμεν περὶ τῶν ἐπιτρίμματα καὶ ὑπογραφὰς διαφθειρουσῶν ^70 τὰ πρόσωπα γυναικῶν, ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀκολάστων νέων; Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἑαυτοὺς βλάπτουσι μόνον· αὗται δὲ καὶ ἑαυτὰς καὶ τοὺς ὁρῶντας. Διὸ χρὴ καὶ ταύτην κἀκείνην φεύγειν τὴν λύμην ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος. Οὐδὲ γὰρ μόνον μὴ ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ σπουδάζειν λανθάνειν ἐκέλευσεν· ὅπερ καὶ ἔμπροσθεν ἐποίησε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ἐλεημοσύνης οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλ' εἰπὼν, Προσέχετε μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, προσέθηκε, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· ἐπὶ δὲ τῆς νηστείας καὶ τῆς εὐχῆς ^71 οὐδὲν τοιοῦτον διώρισε. Τί δήποτε; Ὅτι ἐλεημοσύνην μὲν ἀδύνατον πάντη λαθεῖν· εὐχὴν δὲ καὶ νηστείαν, δυνατόν. Ὥσπερ οὖν εἰπὼν, Μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, οὐ περὶ χειρῶν ἔλεγεν, ἀλλὰ περὶ ^72 τοῦ δεῖν μετὰ ἀκριβείας ἅπαντας λανθάνειν· καὶ [260] κελεύσας εἰς τὸ ταμιεῖον εἰσιέναι, οὐ πάντως, οὐδὲ προηγουμένως ἐκεῖ μόνον ἐπέταξεν εὔχεσθαι, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ πάλιν ἠνίξατο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀλείφεσθαι κελεύσας, οὐχ ἵνα ἀλειφώμεθα πάντως ἐνομοθέτησεν· ἐπεὶ πάντες εὑρεθησόμεθα τὸν νόμον παραβαίνοντες τοῦτον, καὶ πρὸ γε πάντων οἱ μάλιστα αὐτὸν φυλάττειν ἐσπουδακότες, οἱ τῶν μοναχῶν δῆμοι, οἱ τὰ ὄρη κατειληφότες. Οὐ τοίνουν τοῦτο ἐπέταξεν· ἀλλ' ἐπειδὴ τοῖς παλαιοῖς ἔθος ἀλείφεσθαι συνεχῶς ἦν εὐφραινομένοις καὶ χαίρουσι (καὶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ Δαυῒδ καὶ ἀπὸ τοῦ Δανιὴλ ἄν τις κατίδοι σαφῶς), εἶπεν ἀλείφεσθαι, οὐχ ἵνα πάντως τοῦτο ποιῶμεν, ἀλλ' ἵνα διὰ πάντων σπουδάζωμεν μετὰ ἀκριβείας πολλῆς ^73 κρύπτειν τὸ κτῆμα τοῦτο. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν, αὐτὸς τοῦτο, ὅπερ διὰ τῶν λόγων ἐπέταξε, διὰ τῶν ἔργων ἐπιδειξάμενος, καὶ νηστεύσας τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ μετὰ τοῦ λαθεῖν νηστεύσας, οὔτε ἠλείψατο, οὔτε ἐνίψατο· ἀλλ' ὅμως καὶ ταῦτα μὴ ποιήσας, μάλιστα πάντων χωρὶς κενοδοξίας τὸ πᾶν ἤνυσεν. Ὃ δὴ καὶ ἡμῖν ἐπιτάττει, καὶ τοὺς ὑποκριτὰς εἰς μέσον ἀγαγὼν, καὶ διπλῇ παραγγελίᾳ τοὺς ἀκούοντας ἀποτρέψας. Καὶ ἕτερον τι διὰ τῆς προσηγορίας ταύτης ἠνίξατο, τῆς τῶν ὑποκριτῶν λέγω. Οὐ γὰρ μόνον τῷ τὸ πρᾶγμα εἶναι καταγέλαστον, οὐδὲ τῷ ζημίαν ἔχειν ἐσχάτην, ἀλλὰ καὶ τῷ πρόσκαιρον δεῖξαι τὴν τοιαύτην ἀπάτην, ἀπάγει τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Ὁ γὰρ ὑποκριτὴς μέχρι τότε φαίνεται λαμπρὸς ^74, ἕως ἂν τὸ θέατρον κάθηται· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τότε παρὰ πᾶσιν. Ἴσασι γὰρ οἱ πλείους τῶν θεωμένων, τίς ὢν τίνα ὑποκρίνεται. Πλὴν ἀλλὰ τοῦ θεάτρου λυθέντος, σαφέ- στερον ἅπασιν ἐκκαλύπτεται. Τοῦτο τοίνυν καὶ τοὺς κενοδόξους ὑπομένειν ἀνάγκη πᾶσα. Καὶ ἐνταῦθα μὲν γὰρ τοῖς πλείστοις εἰσὶ κατάδηλοι, ὅτι οὐκ εἰσὶ τοῦτο ὅπερ φαίνονται, ἀλλὰ προσωπεῖον περίκεινται μόνον· πολλῷ δὲ πλέον μετὰ ταῦτα ἁλώσονται, ὅτε πάντα γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα φαίνεται. Καὶ ἑτέρωθεν δὲ πάλιν αὐτοὺς ἀπάγει τῶν ὑποκριτῶν, τῷ δεῖξαι κοῦφον τὸ ἐπίταγμα ὄν. Οὐ γὰρ τὴν νηστείαν ἐπιτείνει, οὐδὲ μείζονα ἐπιδείξασθαι κελεύει, ἀλλὰ μὴ τὸν ἐξ αὐτῆς ἀπολέσαι στέφανον ^75. Ὥστε ὃ μὲν δοκεῖ φορτικὸν εἶναι, κοινὸν ἡμῖν καὶ τοῖς ὑποκριταῖς· νηστεύουσι γὰρ κἀκεῖνοι· ὃ δέ ἐστι κουφότερον ^76, τὸ καμόντας μὴ ἀπολέσαι τὸν μισθὸν, τοῦτό ἐστιν ὃ κελεύει, φησί· τοῖς μὲν πόνοις οὐδὲν προστιθείς, τοὺς δὲ μισθοὺς ἡμῖν συνάγων ^77 μετὰ ἀσφαλείας ἁπάσης, καὶ οὐκ ἀφιεὶς ἀστεφανώτους ἀπελθεῖν, καθάπερ ἐκείνους. Καὶ οὐδὲ τοὺς ἐν τοῖς Ὀλυμπιακοῖς ἀγῶσι παλαίοντας μιμεῖσθαι ἐθέλουσιν, οἳ, τοσούτου καθημένου δήμου καὶ ἀρχόντων τοσούτων, ἐπὶ βούλονται ἀρέσαι τῷ βραβεύοντι τὴν νίκην αὐτοῖς, καίτοι πολλῷ ὄντι [261] καταδεεστέρῳ· σὺ δὲ διπλῆν ἔχων τὴν ἀφορμὴν τοῦ τὴν νίκην ἐπιδείκνυσθαι ἐκείνῳ, τῷ ^78 καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν βραβεύοντα, καὶ τῷ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν τῶν ἐν τῷ θεάτρῳ καθημένων, ἑτέροις ἐπιδείκνυσαι τοῖς οὐ μόνον οὐδὲν ὠφελοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα σε παραβλάπτουσι. β'. Πλὴν οὐδὲ τοῦτο κωλύω, φησίν. Εἰ δὲ ^79 καὶ ἀνθρώποις ἐπιδείξασθαι βούλει, ἀνάμεινον, καὶ ἐγώ σοι καὶ τοῦτο μετὰ πλείονος παρέξομαι τῆς περιουσίας, καὶ πολλοῦ τοῦ κέρδους. Νῦν μὲν γὰρ σε ἀποῤῥήγνυσι τῆς πρός με δόξης τοῦτο, ὥσπερ οὖν συγκολλᾷ τὸ τούτων ὑπερορᾷν· τότε δὲ πάντων ἀπολαύσῃ μετὰ ἀδείας ἁπάσης, οὐ μικρὸν καὶ πρὸ ἐκείνων καὶ ἐνταῦθα καρπωσάμενος ^80, τὸ πᾶσαν καταπατῆσαι τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆς χαλεπῆς τῶν ἀνθρώπων ἐλευθερωθῆναι δουλείας, καὶ γνήσιον γενέσθαι τῆς ἀρετῆς ἐργάτην. Ὡς νῦν γε οὕτω διακείμενος, ἂν ^81 ἐν ἐρημίᾳ γένῃ, πάσης ἔρημος ἔσῃ τῆς ἀρετῆς, οὐκ ἔχων τοὺς θεωροῦντας. Ὃ καὶ αὐτὴν ὑβρίζοντός ἐστι τὴν ἀρετὴν, εἴγε μὴ δι' αὐτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν σχοινοστρόφον, καὶ τὸν χαλκοτύπον, καὶ τὸν πολὺν τῶν ἀγοραίων δῆμον μέλλοις αὐτὴν μετιέναι, ἵνα καὶ οἱ κακοὶ, καὶ οἱ πόῤῥω ταύτης ὄντες σε θαυμάσωσι· καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς καλεῖς ἐπὶ τὴν ἐπίδειξιν αὐτῆς καὶ τὴν θεωρίαν· ὥσπερ ἂν εἴ τις σωφρονεῖν ἕλοιτο, μὴ διὰ τὸ τῆς σωφροσύνης καλὸν, ἀλλ' ἵνα ἐπιδείξηται τοῖς ἑταιρηκόσι. Καὶ σὺ τοίνυν οὐκ ἂν εἵλου τὴν ἀρετὴν, εἰ μὴ διὰ τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἀρετῆς· δέον αὐτὴν καὶ ἐντεῦθεν θαυμάσαι, ὅτι καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐπαινέτας ἔχει· θαυμάσαι δὲ, ὡς χρὴ, μὴ δι' ἑτέρους, ἀλλὰ δι' αὐτήν. Ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς, ὅταν μὴ δι' ἑαυτοὺς, ἀλλὰ δι' ἑτέρους φιλώμεθα, ὕβριν τὸ πρᾶγμα νομίζομεν. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς ἀρετῆς λογίζου· καὶ μήτε ^82 δι' ἑτέρους αὐτὴν δίωκε, μήτε δι' ἀνθρώπους ὑπάκουε τῷ Θεῷ, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν ἀνθρώποις· ὡς ἂν τὸ ἐναντίον ποιῇς ^83, κἂν μετιέναι δοκῇς ἀρετὴν, ὁμοίως τῷ μὴ μετιόντι παρώξυνας. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τῷ μὴ ποιῆσαι παρήκουσεν, οὕτω καὶ σὺ τῷ παρανόμως ποιῆσαι. Μὴ θησαυρίζετε ^84 ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐπειδὴ γὰρ ^85 τὸ τῆς κενο- ^68 ἀλογίας] Sic E. Ge. Arm. cæteri ἀπολογίας. Similis confusio p. 243 B. ^69 πολλὴν... τὴν ὑπερβολὴν] ὅση... ἡ ὑπερβολὴ A. Minus bene hæc tum distinxerunt, tum ceperunt, qui Latinas versiones confecerunt. Recte Arm. ^70 διαφθειρόντων Mor. et omnes codd. mei præter A. ^71 προσευχῆς Edit. ^72 περὶ om. C. F. δεῖν] ad. σπουδάζειν A. ^73 πολλῆς om. Mor Ben. ^74 λαμπρότερος Mor. Ben. ^75 στέφανον] add. ἀσφαλίζεται A. ^76 κουφότατον] add. καὶ ἴδιον μόνης A. F. Non agnoscunt interpp. καμόντας] κάμνοντας B. C. D. ^77 συνάγων] ταμιεύων A. Infra καὶ γὰρ οὐδὲ B. ^78 τῷ his A. alterum τῷ om. B. F. ^79 εἰ δὲ] Ἀλλ' εἰ A. ^80 καρπωσάμενος A. C. F. ^81 ἂν] κἂν B. F. ἔσῃ] γέγονας A. ^82 Sic A. B. vulgo μηδὲ. ^83 ποιήσῃς A. ^84 θησαυρίζητε edit. et sæpius infra. ^85 γὰρ om. A. οὐκ] add. κωλύω; Ep. facile Ge.

289 86 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI δοξίας ἐξέβαλε νόσημα, εὐκαίρως λοιπὸν καὶ τὸν περὶ ἀκτημοσύνης εἰσάγει λόγον. Οὐδὲν γὰρ οὕτω χρημάτων ἐμὰν παρασκευάζει, ὡς ὁ τῆς δόξης σε έρως. Διὰ γοῦν τοῦτο καὶ τὰς τῶν ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ τὸν ἐσμὸν τῶν εὐνούχων, καὶ τοὺς χρυσοφοροῦντας ἵππους, καὶ τὰς ἀργυρᾶς τραπέζας, καὶ τὰ ἄλλα τὰ καταγελαστότερα ἐπινοοῦσιν ἄνθρωποι· οὐχ ἵνα χρείαν πληρώσωσιν, οὐδ' ἵνα ἡδονῆς ἀπολαύσωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς πολλοῖς ἐπιδείξων. ται. ᾿Ανωτέρω μὲν οὖν, ὅτι ἐλεεῖν δεῖ μόνον ἔλεγεν· ἐν ταῦθα δὲ καὶ πόσον ἐλεεῖν χρὴ δείκνυσιν, εἰπὼν, Μὴ θη- σαυρίζετε. Επειδὴ γὰρ οὐκ ἐνῆν ἐξ ἀρχῆς ἁθρόον τὸν [262] περὶ τῆς ὑπεροψίας τῶν χρημάτων εἰσαγαγεῖν λόγον διὰ τὴν τυραννίδα τοῦ πάθους, κατὰ μικρὸν αὐτὸν διατεμὼν καὶ ἐλευθερώσας, ἐνίησιν ἐν τῇ τῶν ἀκροα- τῶν διανοίᾳ, ὥστε εὐπαράδεκτον γενέσθαι. Διὰ δὴ τοῦτο πρῶτον μὲν ἔλεγε, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες· μετὰ δὲ τοῦτο, ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου· καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν, Εάν τίς σοι θέλῃ δ' κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνα σου λαβεῖν, δὸς αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον· ἐν- ταῦθα δὲ τὸ πολλῷ μεῖζον πάντων ἐκείνων. Ἐκεῖ μὲν γὰρ εἶπεν, ὅτι ἂν δίκην ἐπικειμένην ἴδῃς, τοῦτο ποίη- σον· τοῦ γὰρ μάχεσθαι ἔχοντα ως βέλτιον τὸ μὴ ἔχοντα ἀπηλλάχθαι μάχης. Ενταῦθα δὲ οὔτε ἀντίδικον, οὔτε τὸν κρινόμενον θείς, οὔτε ἄλλου οὐδενὸς τοιούτου μνη- μονεύσας, αὐτὴν καθ' ἑαυτὴν διδάσκει τὴν τῶν χρη- μάτων ὑπεροψίαν, δεικνὺς ὅτι οὐ διὰ τοὺς ἑλεουμένους τοσοῦτον, ὅσον διὰ τὸν διδόντα ταῦτα νομοτεθεῖ· ἵνα καν μηδεὶς ᾗ ὁ ἀδικῶν καὶ ἕλκων εἰς δικαστήριον, καὶ οὕτω καταφρονῶμεν τῶν ὄντων, παρέχοντες αὐτὰ τοῖς δεομέ- νοις. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα τὸ ὅλον τέθεικεν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦ θα τρέμα, καίτοιγε τοὺς ἀγῶνας τοὺς περὶ τούτων μετὰ πολλῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ὑπερβολῆς ἐπιδειξάμενος. Αλλ' ὅμως οὐ τίθησι τοῦτο, οὐδὲ εἰς μέσον ἄγει· οὐδέπω γὰρ ἐκκαλύψαι καιρὸς ἦν· ἀλλὰ λογισμοὺς ἐξετάζει τέως, συμβούλου μᾶλλον ἢ νομοθέτου τάξιν ἐν τοῖς περὶ τού των φυλάττων λόγοις. Εἰπὼν γὰρ, Μὴ θησαυρίζετε ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπήγαγεν. Ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύττουσι καὶ κλέπτουσι. Τέως δείκνυσι τοῦ ἐνταῦθα θησαυροῦ τὴν βλάβην, καὶ τοῦ ἐκεῖ τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου, καὶ ἀπὸ τῶν λυμαινο- μένων 80. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου 80 ἵσταται, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐπάγει λογισμόν. Καὶ πρῶτον, ἀφ᾽ ὧν μάλιστα δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων αὐτοὺς προτρέπει. Τί γὰρ δέ δοικας ; φησί· μὴ ἀναλωθῇ τὰ χρήματα, ἐὰν ἐλεημοσύνην δῷς ; Οὐκοῦν δὸς ἐλεημοσύνην, καὶ τότε οὐκ ἀναλωθήσε ται· καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἀναλωθήσεται, ἀλλ' ὅτι καὶ προσθήκην λήψεται πλείονα· καὶ γὰρ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς προστίθεται. Αλλά τέως αὐτὸ οἱ λέγει, ἀλλ᾽ ὕστερον αὐτὸ τίθησι. γ΄. Τέως δὲ ὁ μάλιστα αὐτοὺς προτρέψαι ήδύνατο, τοῦτο εἰς μέσον ἄγει, τὸ μένειν ἀνάλωτον αὐτοῖς τὸν θησαυρὸν, καὶ ἑκατέρωθεν αὐτοὺς ἐφέλκεται. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐὰν δῶς ἐλεημοσύνην, τηρείται μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον ἠπείλησεν, ὅτι καὶ Ἐὰν μὴ δῷς, ἀπόλλυ ται. Καὶ ὅρα τὴν ἄφατον σύνεσιν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι Καὶ ἑτέροις αὐτὰ καταλιμπάνεις· ἐπεὶ καὶ τοῦτο οι ἡδὺ τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν αὐτοὺς φοβεῖ, δει- κνὺς ὅτι οὐδὲ τούτου τυγχάνουσι· κἂν γὰρ ἄνθρωποι μή ἀδικήσωσιν, εἰσὶν οἱ ἀδικοῦντες πάντως, ὁ σῆς καὶ ἡ βρῶσις. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ευάλωτος εἶναι δοκεῖ αὕτη ἡ 92 ARCHIEP. CONSTANTINOP. 96 λύμη, ἀλλ' ὅμως ἄμαχός ἐστι καὶ ἀκάθεκτος· καν ότιῶν [263] ἐπινοήσῃς ", οὐ δυνήσῃ ταύτην ἐπισχεῖν τὴν βλά δην. Τί οὖν; τὸ χρυσίον στς ἀφανίζει ; Εἰ καὶ μὴ σης, ἀλλὰ κλέπται. Τί οὖν ; ἅπαντες ἐσυλήθησαν; Εἰ καὶ μὴ πάντες, ἀλλ᾽ οἱ πλείους. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἕτερον, ὑπὸ ἔφθην εἰπὼν, ἐπάγει λογισμὸν, λέγων· Οπου έθησαν ρὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ. Κἂν γὰρ μηδὲν τούτων γένηται, φησίν, οὐ μικρὰν ὑποστήσῃ βλέ δην, τοῖς κάτω προσηλωμένος, καὶ δοῦλος ἀντ᾽ ἐλευθέ μου γινόμενος, καὶ τῶν οὐρανίων 3 ἐκπίπτων, καὶ δὲν τῶν ὑψηλῶν ἐννοῆσαι δυνάμενος, ἀλλὰ πάντα χρήσ ματα καὶ τόκους καὶ δανείσματα καὶ κέρδη καὶ καπ λείας ἀνελευθέρους· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Καὶ γὰρ οἱ ἀνδραπόδου παντὸς ὁ τοιοῦτος διακείσεται χεῖ μον, τυραννίδα χαλεπωτάτην ἐπισπώμενος, καὶ τὸ πάντων καιριώτατον προδούς, τὴν εὐγένειαν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἐλευθερίαν. "Οσα γὰρ ἂν τίς σοι διαλέγηται, τῆς διανυκτ προσηλωμένης τοῖς χρήμασιν, οὐδὲν ἀκοῦσαι δυνήση των σοι προσηκόντων· ἀλλ᾿ ὥσπερ κύων τάφῳ να προσδεδεμέν νος ἁπάσης ἀλύσεως χαλεπώτερον τῇ τῶν χρημάτων τη ραννίδι, κατὰ τῶν προσιόντων ἀπάντων ὑλακτῶν, ἐνδρο γον τοῦτο ἔχεις διηνεκές, τὸ τηρεῖν ἑτέροις τὰ κείμενα οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Αλλ' ὅμως ἐπειδὴ τοὺς ὑψηλότερον ἦν τῆς τῶν ἀκροωμένων διανοίας· καὶ εστι βλάβη αὐτοῦ τοῖς πολλοῖς εὐσύνοπτος, οὔτε τὸ κέρας φανερὸν, ἀλλὰ φιλοσοφωτέρας ἐδεῖτο γνώμης, ὥστε έχει τερα ταῦτα συνιδεῖν· τέθεικε μὲν αὐτὸ μετ' ἐκεῖνα τὰ δῆλα, εἰπών· Οπου ὁ θησαυρὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ· ποιεῖ δὲ αὐτὸ οι σαφέστερον πάλιν, ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ ἐξάγων τὸν λόγον, καὶ λέγων· Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμές. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ κατορύξῃς χρυσίον ἐν τῇ γεν μηδὲ ἄλλο τι τῶν τοιούτων μηδέν· τῷ γὰρ σης! καὶ τῇ βρώσει καὶ τοῖς κλέπταις αὐτὰ συνάγεις. Ἐὰν δὲ καὶ ταύτας διαφύγης τὰς βλάβας, τὸ δουλωθῆναι σου την καρι δίαν, καὶ προσηλωθῆναι τοῖς κάτω πᾶσιν, οὐ διαφεύξη "Οπου γὰρ ἂν ᾖ ὁ θησαυρὸς, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία σεν Ωσπερ οὖν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀποτιθέμενος, οὐ τοῦτο κα ποῦσα: οι μόνον, τὸ τυχεῖν τῶν ἐπὶ τούτοις ἐπάθλων, ἀλλ' ἐντεῦθεν ἤδη τὸν μισθὸν λαμβάνεις, ἐκεῖ μεθορμη ζόμενος, καὶ τὰ ἐκεῖ φρονῶν, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐκεῖ μέρο μνῶν· ὅπου γὰρ ἀπέθου τὸν θησαυρὸν, εὔδηλον ὅτι καὶ τὴν διάνοιαν μετατίθης. Οὕτως ἂν ἐπὶ τῆς γῆς τοῦτ ποιήσῃς, τἀναντία πείσῃ. Εἰ δὲ ἀσαφές σοι τὸ εἰρημένου ἄκουσον τῶν ἑξῆς· Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς τ ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται· ἐὰν δὲ ὁ ἐσθαι μός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινά ἔσται. Εἰ δὲ τὸ 18 φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστὶ, τι σκότος πόσον. [264] Ἐπὶ τὰ αἰσθητότερα εξάγει τη λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμνημόνευσε τοῦ νοῦ, ὡς καταδου λουμένου καὶ αἰχμαλωτιζομένου, τοῦτο δὲ οὐ πολλοῖς " εὐσύνοπτον ἦν, ἐπὶ τὰ ἔξω καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν καί μενα τὴν διδασκαλίαν μετατίθησιν, ἵνα ἀπὸ τούτων και περὶ ἐκείνων νοήσωσιν. Εἰ γὰρ μὴ οἶσθα, φησί, τί και ἐστι βλάβη νοῦ, ἀπὸ τῶν σωματικῶν τοῦτο καταμάνθανε ὅπερ γάρ ἐστιν ὁ ' ὀφθαλμὸς τῷ σώματι, τοῦτο ὁ νοῦς τη ψυχή. "Ωσπερ οὖν οὐκ ἂν ἔλοιο χρυσοφορεῖν, καὶ στρικά περιβεβλῆσθαι ἱμάτια, καὶ πεπηρῶσθαί σου τοὺς ὀφθαλ μους, ἀλλὰ τὴν ὑγείαν τὴν τούτων ἁπάσης τῆς τοιαύτης 86 δόξης] κενοδοξίας Sav. Ben. contra codicum et Verss. Adem. 87 θέλει Edd. 88 ἔχοντα om. Β. F. το λυμαι νομένων] Sic Arm. et quinque codd. cf. p. 721 C. ἐπερχομένων Ε. υπερεχομένων Edd. de ipsa eminentia pra miorum Ge. Alia lectio λυομένων a Savilio memoratur. 50 τούτων Β. D. F. νι τοῦτο] add. πολλάκις Α. 10- Funquam Ge. non habet Arm. ἐπινοῇς Edd. * Sic Edd. et Verss. codices ουρανών. * Καὶ γὰρ καὶ Δ. Την τός] τινὸς B. vid. adnot. 35 τάφῳ] Sic Ep. Ge. Arm. τάφρῳ A. D. et pr. C. αὐτὸ] add. τοῦτο Εdd. χάρι πωται Ε. καρπώσῃ F. p. p. ἄθλων Β. Ε. * Εἰ οὖν τὸ « omnes mss. et Savil. Montef. Εἰ δὲ τὸ mci et Mosq. omnies. πολλοῖς] τοῖς πολλοῖς F. ' ὁ deest in Edd, 68 96

289 86 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI δοξίας ἐξέβαλε νόσημα, εὐκαίρως λοιπὸν καὶ τὸν περὶ ἀκτημοσύνης εἰσάγει λόγον. Οὐδὲν γὰρ οὕτω χρημάτων ἐμὰν παρασκευάζει, ὡς ὁ τῆς δόξης σε έρως. Διὰ γοῦν τοῦτο καὶ τὰς τῶν ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ τὸν ἐσμὸν τῶν εὐνούχων, καὶ τοὺς χρυσοφοροῦντας ἵππους, καὶ τὰς ἀργυρᾶς τραπέζας, καὶ τὰ ἄλλα τὰ καταγελαστότερα ἐπινοοῦσιν ἄνθρωποι· οὐχ ἵνα χρείαν πληρώσωσιν, οὐδ' ἵνα ἡδονῆς ἀπολαύσωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς πολλοῖς ἐπιδείξων. ται. ᾿Ανωτέρω μὲν οὖν, ὅτι ἐλεεῖν δεῖ μόνον ἔλεγεν· ἐν ταῦθα δὲ καὶ πόσον ἐλεεῖν χρὴ δείκνυσιν, εἰπὼν, Μὴ θη- σαυρίζετε. Επειδὴ γὰρ οὐκ ἐνῆν ἐξ ἀρχῆς ἁθρόον τὸν [262] περὶ τῆς ὑπεροψίας τῶν χρημάτων εἰσαγαγεῖν λόγον διὰ τὴν τυραννίδα τοῦ πάθους, κατὰ μικρὸν αὐτὸν διατεμὼν καὶ ἐλευθερώσας, ἐνίησιν ἐν τῇ τῶν ἀκροα- τῶν διανοίᾳ, ὥστε εὐπαράδεκτον γενέσθαι. Διὰ δὴ τοῦτο πρῶτον μὲν ἔλεγε, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες· μετὰ δὲ τοῦτο, ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου· καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν, Εάν τίς σοι θέλῃ δ' κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνα σου λαβεῖν, δὸς αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον· ἐν- ταῦθα δὲ τὸ πολλῷ μεῖζον πάντων ἐκείνων. Ἐκεῖ μὲν γὰρ εἶπεν, ὅτι ἂν δίκην ἐπικειμένην ἴδῃς, τοῦτο ποίη- σον· τοῦ γὰρ μάχεσθαι ἔχοντα ως βέλτιον τὸ μὴ ἔχοντα ἀπηλλάχθαι μάχης. Ενταῦθα δὲ οὔτε ἀντίδικον, οὔτε τὸν κρινόμενον θείς, οὔτε ἄλλου οὐδενὸς τοιούτου μνη- μονεύσας, αὐτὴν καθ' ἑαυτὴν διδάσκει τὴν τῶν χρη- μάτων ὑπεροψίαν, δεικνὺς ὅτι οὐ διὰ τοὺς ἑλεουμένους τοσοῦτον, ὅσον διὰ τὸν διδόντα ταῦτα νομοτεθεῖ· ἵνα καν μηδεὶς ᾗ ὁ ἀδικῶν καὶ ἕλκων εἰς δικαστήριον, καὶ οὕτω καταφρονῶμεν τῶν ὄντων, παρέχοντες αὐτὰ τοῖς δεομέ- νοις. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα τὸ ὅλον τέθεικεν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦ θα τρέμα, καίτοιγε τοὺς ἀγῶνας τοὺς περὶ τούτων μετὰ πολλῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ὑπερβολῆς ἐπιδειξάμενος. Αλλ' ὅμως οὐ τίθησι τοῦτο, οὐδὲ εἰς μέσον ἄγει· οὐδέπω γὰρ ἐκκαλύψαι καιρὸς ἦν· ἀλλὰ λογισμοὺς ἐξετάζει τέως, συμβούλου μᾶλλον ἢ νομοθέτου τάξιν ἐν τοῖς περὶ τού των φυλάττων λόγοις. Εἰπὼν γὰρ, Μὴ θησαυρίζετε ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπήγαγεν. Ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύττουσι καὶ κλέπτουσι. Τέως δείκνυσι τοῦ ἐνταῦθα θησαυροῦ τὴν βλάβην, καὶ τοῦ ἐκεῖ τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου, καὶ ἀπὸ τῶν λυμαινο- μένων 80. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου 80 ἵσταται, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐπάγει λογισμόν. Καὶ πρῶτον, ἀφ᾽ ὧν μάλιστα δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων αὐτοὺς προτρέπει. Τί γὰρ δέ δοικας ; φησί· μὴ ἀναλωθῇ τὰ χρήματα, ἐὰν ἐλεημοσύνην δῷς ; Οὐκοῦν δὸς ἐλεημοσύνην, καὶ τότε οὐκ ἀναλωθήσε ται· καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἀναλωθήσεται, ἀλλ' ὅτι καὶ προσθήκην λήψεται πλείονα· καὶ γὰρ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς προστίθεται. Αλλά τέως αὐτὸ οἱ λέγει, ἀλλ᾽ ὕστερον αὐτὸ τίθησι. γ΄. Τέως δὲ ὁ μάλιστα αὐτοὺς προτρέψαι ήδύνατο, τοῦτο εἰς μέσον ἄγει, τὸ μένειν ἀνάλωτον αὐτοῖς τὸν θησαυρὸν, καὶ ἑκατέρωθεν αὐτοὺς ἐφέλκεται. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐὰν δῶς ἐλεημοσύνην, τηρείται μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον ἠπείλησεν, ὅτι καὶ Ἐὰν μὴ δῷς, ἀπόλλυ ται. Καὶ ὅρα τὴν ἄφατον σύνεσιν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι Καὶ ἑτέροις αὐτὰ καταλιμπάνεις· ἐπεὶ καὶ τοῦτο οι ἡδὺ τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν αὐτοὺς φοβεῖ, δει- κνὺς ὅτι οὐδὲ τούτου τυγχάνουσι· κἂν γὰρ ἄνθρωποι μή ἀδικήσωσιν, εἰσὶν οἱ ἀδικοῦντες πάντως, ὁ σῆς καὶ ἡ βρῶσις. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ευάλωτος εἶναι δοκεῖ αὕτη ἡ 92 ARCHIEP. CONSTANTINOP. 96 λύμη, ἀλλ' ὅμως ἄμαχός ἐστι καὶ ἀκάθεκτος· καν ότιῶν [263] ἐπινοήσῃς ", οὐ δυνήσῃ ταύτην ἐπισχεῖν τὴν βλά δην. Τί οὖν; τὸ χρυσίον στς ἀφανίζει ; Εἰ καὶ μὴ σης, ἀλλὰ κλέπται. Τί οὖν ; ἅπαντες ἐσυλήθησαν; Εἰ καὶ μὴ πάντες, ἀλλ᾽ οἱ πλείους. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἕτερον, ὑπὸ ἔφθην εἰπὼν, ἐπάγει λογισμὸν, λέγων· Οπου έθησαν ρὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ. Κἂν γὰρ μηδὲν τούτων γένηται, φησίν, οὐ μικρὰν ὑποστήσῃ βλέ δην, τοῖς κάτω προσηλωμένος, καὶ δοῦλος ἀντ᾽ ἐλευθέ μου γινόμενος, καὶ τῶν οὐρανίων 3 ἐκπίπτων, καὶ δὲν τῶν ὑψηλῶν ἐννοῆσαι δυνάμενος, ἀλλὰ πάντα χρήσ ματα καὶ τόκους καὶ δανείσματα καὶ κέρδη καὶ καπ λείας ἀνελευθέρους· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Καὶ γὰρ οἱ ἀνδραπόδου παντὸς ὁ τοιοῦτος διακείσεται χεῖ μον, τυραννίδα χαλεπωτάτην ἐπισπώμενος, καὶ τὸ πάντων καιριώτατον προδούς, τὴν εὐγένειαν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἐλευθερίαν. "Οσα γὰρ ἂν τίς σοι διαλέγηται, τῆς διανυκτ προσηλωμένης τοῖς χρήμασιν, οὐδὲν ἀκοῦσαι δυνήση των σοι προσηκόντων· ἀλλ᾿ ὥσπερ κύων τάφῳ να προσδεδεμέν νος ἁπάσης ἀλύσεως χαλεπώτερον τῇ τῶν χρημάτων τη ραννίδι, κατὰ τῶν προσιόντων ἀπάντων ὑλακτῶν, ἐνδρο γον τοῦτο ἔχεις διηνεκές, τὸ τηρεῖν ἑτέροις τὰ κείμενα οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Αλλ' ὅμως ἐπειδὴ τοὺς ὑψηλότερον ἦν τῆς τῶν ἀκροωμένων διανοίας· καὶ εστι βλάβη αὐτοῦ τοῖς πολλοῖς εὐσύνοπτος, οὔτε τὸ κέρας φανερὸν, ἀλλὰ φιλοσοφωτέρας ἐδεῖτο γνώμης, ὥστε έχει τερα ταῦτα συνιδεῖν· τέθεικε μὲν αὐτὸ μετ' ἐκεῖνα τὰ δῆλα, εἰπών· Οπου ὁ θησαυρὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ· ποιεῖ δὲ αὐτὸ οι σαφέστερον πάλιν, ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ ἐξάγων τὸν λόγον, καὶ λέγων· Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμές. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ κατορύξῃς χρυσίον ἐν τῇ γεν μηδὲ ἄλλο τι τῶν τοιούτων μηδέν· τῷ γὰρ σης! καὶ τῇ βρώσει καὶ τοῖς κλέπταις αὐτὰ συνάγεις. Ἐὰν δὲ καὶ ταύτας διαφύγης τὰς βλάβας, τὸ δουλωθῆναι σου την καρι δίαν, καὶ προσηλωθῆναι τοῖς κάτω πᾶσιν, οὐ διαφεύξη "Οπου γὰρ ἂν ᾖ ὁ θησαυρὸς, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία σεν Ωσπερ οὖν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀποτιθέμενος, οὐ τοῦτο κα ποῦσα: οι μόνον, τὸ τυχεῖν τῶν ἐπὶ τούτοις ἐπάθλων, ἀλλ' ἐντεῦθεν ἤδη τὸν μισθὸν λαμβάνεις, ἐκεῖ μεθορμη ζόμενος, καὶ τὰ ἐκεῖ φρονῶν, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐκεῖ μέρο μνῶν· ὅπου γὰρ ἀπέθου τὸν θησαυρὸν, εὔδηλον ὅτι καὶ τὴν διάνοιαν μετατίθης. Οὕτως ἂν ἐπὶ τῆς γῆς τοῦτ ποιήσῃς, τἀναντία πείσῃ. Εἰ δὲ ἀσαφές σοι τὸ εἰρημένου ἄκουσον τῶν ἑξῆς· Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς τ ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται· ἐὰν δὲ ὁ ἐσθαι μός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινά ἔσται. Εἰ δὲ τὸ 18 φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστὶ, τι σκότος πόσον. [264] Ἐπὶ τὰ αἰσθητότερα εξάγει τη λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμνημόνευσε τοῦ νοῦ, ὡς καταδου λουμένου καὶ αἰχμαλωτιζομένου, τοῦτο δὲ οὐ πολλοῖς " εὐσύνοπτον ἦν, ἐπὶ τὰ ἔξω καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν καί μενα τὴν διδασκαλίαν μετατίθησιν, ἵνα ἀπὸ τούτων και περὶ ἐκείνων νοήσωσιν. Εἰ γὰρ μὴ οἶσθα, φησί, τί και ἐστι βλάβη νοῦ, ἀπὸ τῶν σωματικῶν τοῦτο καταμάνθανε ὅπερ γάρ ἐστιν ὁ ' ὀφθαλμὸς τῷ σώματι, τοῦτο ὁ νοῦς τη ψυχή. "Ωσπερ οὖν οὐκ ἂν ἔλοιο χρυσοφορεῖν, καὶ στρικά περιβεβλῆσθαι ἱμάτια, καὶ πεπηρῶσθαί σου τοὺς ὀφθαλ μους, ἀλλὰ τὴν ὑγείαν τὴν τούτων ἁπάσης τῆς τοιαύτης 86 δόξης] κενοδοξίας Sav. Ben. contra codicum et Verss. Adem. 87 θέλει Edd. 88 ἔχοντα om. Β. F. το λυμαι νομένων] Sic Arm. et quinque codd. cf. p. 721 C. ἐπερχομένων Ε. υπερεχομένων Edd. de ipsa eminentia pra miorum Ge. Alia lectio λυομένων a Savilio memoratur. 50 τούτων Β. D. F. νι τοῦτο] add. πολλάκις Α. 10- Funquam Ge. non habet Arm. ἐπινοῇς Edd. * Sic Edd. et Verss. codices ουρανών. * Καὶ γὰρ καὶ Δ. Την τός] τινὸς B. vid. adnot. 35 τάφῳ] Sic Ep. Ge. Arm. τάφρῳ A. D. et pr. C. αὐτὸ] add. τοῦτο Εdd. χάρι πωται Ε. καρπώσῃ F. p. p. ἄθλων Β. Ε. * Εἰ οὖν τὸ « omnes mss. et Savil. Montef. Εἰ δὲ τὸ mci et Mosq. omnies. πολλοῖς] τοῖς πολλοῖς F. ' ὁ deest in Edd, 68 96

289 86 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI δοξίας ἐξέβαλε νόσημα, εὐκαίρως λοιπὸν καὶ τὸν περὶ ἀκτημοσύνης εἰσάγει λόγον. Οὐδὲν γὰρ οὕτω χρημάτων ἐμὰν παρασκευάζει, ὡς ὁ τῆς δόξης σε έρως. Διὰ γοῦν τοῦτο καὶ τὰς τῶν ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ τὸν ἐσμὸν τῶν εὐνούχων, καὶ τοὺς χρυσοφοροῦντας ἵππους, καὶ τὰς ἀργυρᾶς τραπέζας, καὶ τὰ ἄλλα τὰ καταγελαστότερα ἐπινοοῦσιν ἄνθρωποι· οὐχ ἵνα χρείαν πληρώσωσιν, οὐδ' ἵνα ἡδονῆς ἀπολαύσωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς πολλοῖς ἐπιδείξων. ται. ᾿Ανωτέρω μὲν οὖν, ὅτι ἐλεεῖν δεῖ μόνον ἔλεγεν· ἐν ταῦθα δὲ καὶ πόσον ἐλεεῖν χρὴ δείκνυσιν, εἰπὼν, Μὴ θη- σαυρίζετε. Επειδὴ γὰρ οὐκ ἐνῆν ἐξ ἀρχῆς ἁθρόον τὸν [262] περὶ τῆς ὑπεροψίας τῶν χρημάτων εἰσαγαγεῖν λόγον διὰ τὴν τυραννίδα τοῦ πάθους, κατὰ μικρὸν αὐτὸν διατεμὼν καὶ ἐλευθερώσας, ἐνίησιν ἐν τῇ τῶν ἀκροα- τῶν διανοίᾳ, ὥστε εὐπαράδεκτον γενέσθαι. Διὰ δὴ τοῦτο πρῶτον μὲν ἔλεγε, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες· μετὰ δὲ τοῦτο, ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου· καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν, Εάν τίς σοι θέλῃ δ' κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνα σου λαβεῖν, δὸς αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον· ἐν- ταῦθα δὲ τὸ πολλῷ μεῖζον πάντων ἐκείνων. Ἐκεῖ μὲν γὰρ εἶπεν, ὅτι ἂν δίκην ἐπικειμένην ἴδῃς, τοῦτο ποίη- σον· τοῦ γὰρ μάχεσθαι ἔχοντα ως βέλτιον τὸ μὴ ἔχοντα ἀπηλλάχθαι μάχης. Ενταῦθα δὲ οὔτε ἀντίδικον, οὔτε τὸν κρινόμενον θείς, οὔτε ἄλλου οὐδενὸς τοιούτου μνη- μονεύσας, αὐτὴν καθ' ἑαυτὴν διδάσκει τὴν τῶν χρη- μάτων ὑπεροψίαν, δεικνὺς ὅτι οὐ διὰ τοὺς ἑλεουμένους τοσοῦτον, ὅσον διὰ τὸν διδόντα ταῦτα νομοτεθεῖ· ἵνα καν μηδεὶς ᾗ ὁ ἀδικῶν καὶ ἕλκων εἰς δικαστήριον, καὶ οὕτω καταφρονῶμεν τῶν ὄντων, παρέχοντες αὐτὰ τοῖς δεομέ- νοις. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα τὸ ὅλον τέθεικεν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦ θα τρέμα, καίτοιγε τοὺς ἀγῶνας τοὺς περὶ τούτων μετὰ πολλῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ὑπερβολῆς ἐπιδειξάμενος. Αλλ' ὅμως οὐ τίθησι τοῦτο, οὐδὲ εἰς μέσον ἄγει· οὐδέπω γὰρ ἐκκαλύψαι καιρὸς ἦν· ἀλλὰ λογισμοὺς ἐξετάζει τέως, συμβούλου μᾶλλον ἢ νομοθέτου τάξιν ἐν τοῖς περὶ τού των φυλάττων λόγοις. Εἰπὼν γὰρ, Μὴ θησαυρίζετε ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπήγαγεν. Ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύττουσι καὶ κλέπτουσι. Τέως δείκνυσι τοῦ ἐνταῦθα θησαυροῦ τὴν βλάβην, καὶ τοῦ ἐκεῖ τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου, καὶ ἀπὸ τῶν λυμαινο- μένων 80. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου 80 ἵσταται, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐπάγει λογισμόν. Καὶ πρῶτον, ἀφ᾽ ὧν μάλιστα δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων αὐτοὺς προτρέπει. Τί γὰρ δέ δοικας ; φησί· μὴ ἀναλωθῇ τὰ χρήματα, ἐὰν ἐλεημοσύνην δῷς ; Οὐκοῦν δὸς ἐλεημοσύνην, καὶ τότε οὐκ ἀναλωθήσε ται· καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἀναλωθήσεται, ἀλλ' ὅτι καὶ προσθήκην λήψεται πλείονα· καὶ γὰρ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς προστίθεται. Αλλά τέως αὐτὸ οἱ λέγει, ἀλλ᾽ ὕστερον αὐτὸ τίθησι. γ΄. Τέως δὲ ὁ μάλιστα αὐτοὺς προτρέψαι ήδύνατο, τοῦτο εἰς μέσον ἄγει, τὸ μένειν ἀνάλωτον αὐτοῖς τὸν θησαυρὸν, καὶ ἑκατέρωθεν αὐτοὺς ἐφέλκεται. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐὰν δῶς ἐλεημοσύνην, τηρείται μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον ἠπείλησεν, ὅτι καὶ Ἐὰν μὴ δῷς, ἀπόλλυ ται. Καὶ ὅρα τὴν ἄφατον σύνεσιν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ὅτι Καὶ ἑτέροις αὐτὰ καταλιμπάνεις· ἐπεὶ καὶ τοῦτο οι ἡδὺ τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν αὐτοὺς φοβεῖ, δει- κνὺς ὅτι οὐδὲ τούτου τυγχάνουσι· κἂν γὰρ ἄνθρωποι μή ἀδικήσωσιν, εἰσὶν οἱ ἀδικοῦντες πάντως, ὁ σῆς καὶ ἡ βρῶσις. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ευάλωτος εἶναι δοκεῖ αὕτη ἡ 92 ARCHIEP. CONSTANTINOP. 96 λύμη, ἀλλ' ὅμως ἄμαχός ἐστι καὶ ἀκάθεκτος· καν ότιῶν [263] ἐπινοήσῃς ", οὐ δυνήσῃ ταύτην ἐπισχεῖν τὴν βλά δην. Τί οὖν; τὸ χρυσίον στς ἀφανίζει ; Εἰ καὶ μὴ σης, ἀλλὰ κλέπται. Τί οὖν ; ἅπαντες ἐσυλήθησαν; Εἰ καὶ μὴ πάντες, ἀλλ᾽ οἱ πλείους. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἕτερον, ὑπὸ ἔφθην εἰπὼν, ἐπάγει λογισμὸν, λέγων· Οπου έθησαν ρὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ. Κἂν γὰρ μηδὲν τούτων γένηται, φησίν, οὐ μικρὰν ὑποστήσῃ βλέ δην, τοῖς κάτω προσηλωμένος, καὶ δοῦλος ἀντ᾽ ἐλευθέ μου γινόμενος, καὶ τῶν οὐρανίων 3 ἐκπίπτων, καὶ δὲν τῶν ὑψηλῶν ἐννοῆσαι δυνάμενος, ἀλλὰ πάντα χρήσ ματα καὶ τόκους καὶ δανείσματα καὶ κέρδη καὶ καπ λείας ἀνελευθέρους· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Καὶ γὰρ οἱ ἀνδραπόδου παντὸς ὁ τοιοῦτος διακείσεται χεῖ μον, τυραννίδα χαλεπωτάτην ἐπισπώμενος, καὶ τὸ πάντων καιριώτατον προδούς, τὴν εὐγένειαν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἐλευθερίαν. "Οσα γὰρ ἂν τίς σοι διαλέγηται, τῆς διανυκτ προσηλωμένης τοῖς χρήμασιν, οὐδὲν ἀκοῦσαι δυνήση των σοι προσηκόντων· ἀλλ᾿ ὥσπερ κύων τάφῳ να προσδεδεμέν νος ἁπάσης ἀλύσεως χαλεπώτερον τῇ τῶν χρημάτων τη ραννίδι, κατὰ τῶν προσιόντων ἀπάντων ὑλακτῶν, ἐνδρο γον τοῦτο ἔχεις διηνεκές, τὸ τηρεῖν ἑτέροις τὰ κείμενα οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Αλλ' ὅμως ἐπειδὴ τοὺς ὑψηλότερον ἦν τῆς τῶν ἀκροωμένων διανοίας· καὶ εστι βλάβη αὐτοῦ τοῖς πολλοῖς εὐσύνοπτος, οὔτε τὸ κέρας φανερὸν, ἀλλὰ φιλοσοφωτέρας ἐδεῖτο γνώμης, ὥστε έχει τερα ταῦτα συνιδεῖν· τέθεικε μὲν αὐτὸ μετ' ἐκεῖνα τὰ δῆλα, εἰπών· Οπου ὁ θησαυρὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ· ποιεῖ δὲ αὐτὸ οι σαφέστερον πάλιν, ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ ἐξάγων τὸν λόγον, καὶ λέγων· Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμές. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ κατορύξῃς χρυσίον ἐν τῇ γεν μηδὲ ἄλλο τι τῶν τοιούτων μηδέν· τῷ γὰρ σης! καὶ τῇ βρώσει καὶ τοῖς κλέπταις αὐτὰ συνάγεις. Ἐὰν δὲ καὶ ταύτας διαφύγης τὰς βλάβας, τὸ δουλωθῆναι σου την καρι δίαν, καὶ προσηλωθῆναι τοῖς κάτω πᾶσιν, οὐ διαφεύξη "Οπου γὰρ ἂν ᾖ ὁ θησαυρὸς, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία σεν Ωσπερ οὖν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀποτιθέμενος, οὐ τοῦτο κα ποῦσα: οι μόνον, τὸ τυχεῖν τῶν ἐπὶ τούτοις ἐπάθλων, ἀλλ' ἐντεῦθεν ἤδη τὸν μισθὸν λαμβάνεις, ἐκεῖ μεθορμη ζόμενος, καὶ τὰ ἐκεῖ φρονῶν, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐκεῖ μέρο μνῶν· ὅπου γὰρ ἀπέθου τὸν θησαυρὸν, εὔδηλον ὅτι καὶ τὴν διάνοιαν μετατίθης. Οὕτως ἂν ἐπὶ τῆς γῆς τοῦτ ποιήσῃς, τἀναντία πείσῃ. Εἰ δὲ ἀσαφές σοι τὸ εἰρημένου ἄκουσον τῶν ἑξῆς· Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς τ ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται· ἐὰν δὲ ὁ ἐσθαι μός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινά ἔσται. Εἰ δὲ τὸ 18 φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστὶ, τι σκότος πόσον. [264] Ἐπὶ τὰ αἰσθητότερα εξάγει τη λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμνημόνευσε τοῦ νοῦ, ὡς καταδου λουμένου καὶ αἰχμαλωτιζομένου, τοῦτο δὲ οὐ πολλοῖς " εὐσύνοπτον ἦν, ἐπὶ τὰ ἔξω καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν καί μενα τὴν διδασκαλίαν μετατίθησιν, ἵνα ἀπὸ τούτων και περὶ ἐκείνων νοήσωσιν. Εἰ γὰρ μὴ οἶσθα, φησί, τί και ἐστι βλάβη νοῦ, ἀπὸ τῶν σωματικῶν τοῦτο καταμάνθανε ὅπερ γάρ ἐστιν ὁ ' ὀφθαλμὸς τῷ σώματι, τοῦτο ὁ νοῦς τη ψυχή. "Ωσπερ οὖν οὐκ ἂν ἔλοιο χρυσοφορεῖν, καὶ στρικά περιβεβλῆσθαι ἱμάτια, καὶ πεπηρῶσθαί σου τοὺς ὀφθαλ μους, ἀλλὰ τὴν ὑγείαν τὴν τούτων ἁπάσης τῆς τοιαύτης 86 δόξης] κενοδοξίας Sav. Ben. contra codicum et Verss. Adem. 87 θέλει Edd. 88 ἔχοντα om. Β. F. το λυμαι νομένων] Sic Arm. et quinque codd. cf. p. 721 C. ἐπερχομένων Ε. υπερεχομένων Edd. de ipsa eminentia pra miorum Ge. Alia lectio λυομένων a Savilio memoratur. 50 τούτων Β. D. F. νι τοῦτο] add. πολλάκις Α. 10- Funquam Ge. non habet Arm. ἐπινοῇς Edd. * Sic Edd. et Verss. codices ουρανών. * Καὶ γὰρ καὶ Δ. Την τός] τινὸς B. vid. adnot. 35 τάφῳ] Sic Ep. Ge. Arm. τάφρῳ A. D. et pr. C. αὐτὸ] add. τοῦτο Εdd. χάρι πωται Ε. καρπώσῃ F. p. p. ἄθλων Β. Ε. * Εἰ οὖν τὸ « omnes mss. et Savil. Montef. Εἰ δὲ τὸ mci et Mosq. omnies. πολλοῖς] τοῖς πολλοῖς F. ' ὁ deest in Edd, 68 96

291 IN MATTILÆUM IIOMIL. XX .al. XXI. περιουσίας ποθεινοτέραν είναι νομίζεις (ἂν γὰρ αὐτὴν ἀπολέσῃς καὶ διαφθείρῃς, οὐδέν σοι τῆς λοιπῆς ὄφελος ζωῆς· ὥσπερ γὰρ τῶν ὀφθαλμῶν * τυφλωθέντων, τὸ πολὺ τῆς τῶν λοιπῶν μελῶν ἐνεργείας οίχεται, τοῦ φωτὸς αὐτ τοῖς σβεσθέντος, οὕτω καὶ τῆς διανοίας διαφθαρείσης, μυ ρίων ή ζωή " σου κακῶν ἐμπλησθήσεται)· καθάπερ οὖν ἐν σώματι τοῦτο σκοποῦμεν, ὥστε τὸν ἐφθαλμὸν ἔχειν ὑγιῆ, οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ τὸν νοῦν. "Αν δὲ τοῦτον πηρώ- σωμεν, τὸν καὶ τοῖς ἄλλοις ὀφείλοντα παρέχεῖν τὸ φῶς, πόθεν διαβλέψωμεν· λοιπόν; "Ωσπερ γὰρ ὁ τὴν πηγὴν ἀνελών, καὶ τὸν ποταμὸν ἐξήρανεν, οὕτως ὁ τὸν νοῦν ἀφανίσας, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ πράξιν εθόλωσε. Διό φησιν, Εἰ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος, τὸ σκότος πόσον; "Οταν γὰρ δ κυβερνήτης υποβρύχιος γέν ψηται, καὶ ὁ λύχνος σβεσθῇ, καὶ ὁ ἡγεμὼν αἰχμάλωτος γένηται, ποία λοιπὸν ἔσται τοῖς ὑπηκόοις ἐλπίς; • δ. Διὰ δὴ τοῦτο ἀφεὶς εἰπεῖν νῦν τὰς ἐπιβουλὰς τὰς διὰ τὸν πλοῦτον, τὰς μάχας, τὰς δίκας· ηνίξατο μὲν γὰρ αὐτὰς ἀνωτέρω εἰπών· Παραδώσει σε ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτής τῷ ὑπηρέτῃ ) τὰ πάντων χα- λεπώτερα τούτων συμβαίνοντα ο πάντως θεὶς, οὕτως απάγει τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Τοῦ γὰρ τὸ δεσμωτής ρον οἰκῆσαι πολλῷ χαλεπώτερον τὸ δεδουλώσθαι τὸν νοῦν τῷ νοσήματι τούτῳ· καὶ τὸ μὲν οὐ πάντως συμβαίνει, τὸ δὲ ἐφεξῆς συγκεκλήρωται τῇ τῶν χρημάτων ἐπιθυ- μία. Διόπερ αὐτὸ μετ' ἐκεῖνο τίθησιν, ἅτε χαλεπώτερον ἐν, καὶ πάντως συμβαίνον. Ο γὰρ Θεός, φησίν, ἔδωκεν ἡμῖν νοῦν, ἵνα τὴν ἄγνοιαν διασκεδάσωμεν, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων κρίσιν ὀρθὴν ἔχωμεν, καὶ πρὸς τὰ λυποῦντα πάντα καὶ ἐπὶ βλαβῆ τούτῳ ὥσπερ ἔπλῳ τινὶ καὶ φωτὶ χρώμενοι, μένωμεν ἐν ἀσφαλείς. Ἡμεῖς δὲ προδίδομεν τὴν δωρεάν διὰ τὰ περιπτὰ καὶ ἀνόνητα. Τι γὰρ ὄφελής στρατιωτών χρυσοφορούντων, ὅταν ὁ στρατηγέ; αἰχμά- λωτος έλκεται ' ; τί κέρδος ντὸς καλλωπιζομένης, ὅταν Ο κυβερνήτης υποβρύχιος γένηται; τί δὲ σώματος εὖ συγκειμένου πλέον, ὅταν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς ὄψεως ὦσιν ἐκκεκομμένοι; Ωσπερ οὖν τὸν ἰατρὸν τὸν ὀφείλοντα Αγιαίνειν, ἵνα λύῃ τὰς νήσους, ἄν τις ἐμβαλὼν εἰς νότον, εἰς ἀργυριν κελεύσῃ κεῖσθαι κλίνην καὶ χρυσούν θάλα- μεν, οὐδὲν δγελος [265] ἔσται τοῖς καμνούσιν· οὕτως ἂν τὸν νοῦν διαφθείρας τὸν δυνάμενον λθείν τὰ πάθη θησαυ- τῷ παρακαθίσῃς; οὐ μόνον οὐδὲν ὤνησα;, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἐζημίωσας ", καὶ πᾶσαν ἔβλαψας τὴν ψυχήν, Εἶδες πῶς δι' ὧν μάλιστα ἐπιθυμοῦσιν ἄνθρωποι τῆς Συνηρίας πανταχοῦ, διὰ τούτων αὐτοὺς μάλιστα ἐκείνῆς απάγει, καὶ πρὸς ἀρετὴν ἐπανάγει; Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐπιθυμεῖς χρημάτων ; φησίν· οὐχ ἵνα ἡδονῆς ἀπολαύης" καὶ τρυφῆς ; Τοῦτο μὲν οὖν μάλιστα οὐκ ἔσται σοι ένα τεῦθεν, ἀλλὰ τούναντίον ἅπαν. Εἰ γὰρ ὀφθαλμῶν ἐκκος πέντων οὐδενὸς αἰσθανόμεθα τῶν ἡδέων διὰ τὴν σύμ φορὰν τὴν ἐκεῖθεν, πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ τοῦ νοῦ διαστροφής καὶ πηρώσει τοῦτο πεισόμεθα. Τίνος δὲ ἔνεκεν κατορύτω δεῖς ἐν τῇ γῇ; ἵνα φυλάττηται μετὰ ἀσφαλείας; ᾿Αλλὰ κάνταῦθα πάλιν τοὐναντίον, φησίν. Ὥσπερ οὖν τὸν μη- στεύοντα καὶ ἐλεοῦντα καὶ προσευχόμενον πρὸς κενοδο ξίαν, ἀφ᾽ ὧν ἐπιθυμεῖ μάλιστα, ἀπὸ τούτων αὐτὸν ἐπε- 209 σπάσατο εἰς τὸ μὴ κενοδόξειν· (Τίνος γὰρ ἕνεκεν οὕτως εἴχῃ καὶ ἐλεεῖς; φησίν· τῆς 10 παρὰ τῶν ἀνθρώπιν . δόξης ἐρῶν; οὐκοῦν μὴ οὕτως εὔχου, φησὶ εἰ και τότε αὐτῆς τεύξῃ κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν μέλλουσαν· οὕτω καὶ τὸν φιλάργυρον, ἀφ᾽ ὧν μάλιστα ἐσπούδασεν, ἀπὸ τούτων εἷλε. Τί γὰρ βούλει ; φησί· τὰ χρήματά σου " φυλάττεσθαι, καὶ ἡδονῆς ἀπολαύειν; Ταῦτά σας αμφότερα παρέξομαι μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐὰν ἐκεῖ καταθῇ τὸ χρυσίον, ὅπου κελεύω. Σαφέστερον μὲν οὖν ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὴν τοῦ νοῦ βλάβην τὴν ἐντεῦθεν γινομένην ἐπέδειξεν 15, ὅτε τῶν ἀκανθῶν ἔμνημόνευσε· τέως δὲ καὶ ἐνταῦθὰ οὐχ ὡς ἔτυχε τοῦτο ηνίξατο, δείξας ἐσκοτωμένον τὸν περὶ ταῦτα μαινόμενον. Καὶ καθάπερ " οἱ ἐν σκότῳ δύτες οὐδὲν ὁρῶσι σαφές, ἀλλὰ ἄν τε σχοίνων ἴδωσιν, ὄφιν εἶναι νομίζουσιν, ἄν τε ὄρη καὶ φάραγγας, ἀποτεθνήκασὶ τῷ δέει· οὕτω καὶ αὐτοὶ “ τὰ μὴ φοβερά τοῖς ὁρῶσι, ταῦτα δι᾿ ὑποψίας ἔχουσι· καὶ γὰρ πενίαν τρέμουσι· μᾶλλον δὲ οὐχὶ πενίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν τυχοῦσαν ζημίαν. Καὶ γὰρ ἂν μικρόν τι παραπολέσωσι, τῶν τῆς ἀναγκαίας ἀπορούντων τροφῆς μᾶλλον ἀλγοῦσι καὶ διακόπτονται. Πολλοὶ γοῦν τῶν πλουτούντων 10 καὶ ἐπὶ βρόχον ἦλθον, τὴν τοιαύτην οὐκ ἐνεγκόντες δυστ μερίαν. Καὶ τὸ ὑβρίζεσθαι δὲ καὶ τὸ ἐπηρεάζεσθαι οὕτως ἀφόρητον αὐτοῖς εἶναι δοκεῖ, ὡς καὶ διὰ τοῦτο πάλιν τῆς παρούσης πολλοὺς ἀποῤῥαγήναι " ζωῆς. Πρὸς γὰρ πάντα μαλακοὺς αὐτοὺς ὁ πλοῦτος ἐποίησε, πλὴν τῆς αὐτοῦ διακονίας. Ὅταν γὰρ αὐτῷ βουλεύειν κελεύῃ, καὶ φόνων κατατολμῶσι, καὶ μαστίγων, καὶ ὀνειδῶν, καὶ αἰσχύνης ἀπάσης. Οπέρ τῆς ἐσχάτη; ἐστὶν ἀθλιότητος, ἐν μὲν οἷς δεῖ φιλοσοφεῖν, πάντων είναι μαλακωτέρους· ἐν δὲ οἷς εὐλαβεστέρους εἶναι ἐχρῆν, ἀναισχυντοτέρους πάλιν και καμωτέρους [266] γίνεσθαι. Καὶ γὰρ τὸ αὐτὸ συμβαίνει τούτοις, οἷον ἂν εἴ τις πάθει τὰ ὄντα πάντα αναλώσας εἰς τὰ μὴ δέοντα. Ὁ γὰρ τοιοῦτος, τοῦ Χαιροῦ τῆς ἀναγ καίας δαπάνης επιστάντος, οὐδὲν ἔχων ἐπιδοῦναι, τὰ ἀνήκεστα πάσχει δεῖνα, πάντων τῶν αὐτοῦ προαναλω θέντων καλῶς. ε. Καὶ καθάπερ οἱ ἐπὶ τῆς σκηνῆς τάς πονηράς τέ χνας εἰδότες ἐκείνας, ἐν μὲν ταύταις πολλὰ τῶν παρα δόξων καὶ ἐπικινδύνων ὑπομένουσιν, ἐν δὲ ἑτέροις τε χρησίμοις καὶ ἀναγκαίοις πράγμασι πάντων εἰσὶ κατα- γελαστότεροι· οὕτω καὶ οὗτοί. Καὶ γὰρ οἱ ἐπὶ σχοίνου πεταμένης βαδίζοντες, τοσαύτην ἀνδρείαν τ' ἐπιδεικνύ μενοι, ἡνίκα ἄν τι τῶν ἀναγκαίων τολμῶν ἀπαιτῇ καὶ ἀνδρείαν, οὐδὲ ἐννοῆσαί τι δύνανται ἢ ἀνέχονται τοιοῦ τον. Οὕτω δὴ καὶ οἱ πλουτούντες, πάντα ὑπὲρ χρημάτων τολμῶντες, ὑπὲρ τοῦ φιλοσοφεῖν οὐ μικρόν, οὐ μέγα τι τοιοῦτον ὑπομεῖναι ἀνέχονται. Καὶ καθάπερ ἐκεῖνοι και σφαλερὸν καὶ ἀκερδές πράγμα μεταχειρίζουσιν· οὕτω καὶ οὗτοι κινδύνους μὲν ὑπομένουσι πολλοὺς καὶ κρη μνούς, εἰς οὐδὲν δὲ χρήσιμον ἀπαντῶσι τέλος, καὶ δι πλοῦν ὑπομένουσι σκέτος, ἀπό τε τῆς τοῦ νοῦ διαστροφής πεπηρωμένοι, ἀπό τε τῆς τῶν φροντίδων, ἀπάτης πολλὴν τὴν ἀχλὺν ὑπομένοντες. Διόπερ οὐδὲ διαβλέψαι βαδίως δύνανται. Ο μὲν γὰρ ἐν σκότῳ 10 ων, μόνον ηλίου φα γέντος ἀπαλλάττεται τοῦ σκότους· ὁ δὲ τὰς ὄψεις πεπη- " 10 · τῶν ὀρθ.] τούτων Α. τυφλωθέντων] πηρωθέντων . ζωὴν ψυχή Α. · διαβλέψομεν Α. Β. * συμβαίνοντα] 221 συμβ. Β. et pr. D. Copulane habent Interpp. * Sic D. F. Ge. τὸ μὲν τούτῳ πάντως Α. τῷ μὲν τοῦτο πάν τους Β. τὸ μὲν τούτου πάντως C. Fi. Negationem non legit Arm. 1 έλκηται] ἄγηται Ερ. γένηται Edd. Deinde τί δὲ κέρδος Edd. • Verba εξημίωσας καὶ absunt a B. Ε. F. uec legisse videntur literpp. ἀπολαύσῃς 1. F. τῆς] οὐχὶ τῆς Α. " φησί λοιπόν Α. 18 σοι Β. D. Deinde post φυλάττεσθαι, vulgo legitur : [οὐ διὰ τὸ τρυφῶν καὶ δοξάζεσθαι] καὶ ἡδονῆς ἀπολαύειν; Verba inclusa cum neque in codd. exstant, neque Interpretes verterunt. suadente etiam contextu, delevi. ἔδειξεν Α. ἀπέδειξεν F. Paulo intra σκοτούμενον Β. Ι. F. Η Καθάπερ γὰρ Α. και on. C. 18 οὗτοι Edd. 1' ἀπαλλαγῆναι F. " ἑτέροις τοῖς Α. " ἀνδρείαν] 16 πλουτούντων] add. τούτων Edd. 04. ἐν ἐκείνῃ Λ. invitis Euterpp. το σκότει et p. p. τοῦ ἡλίου Edd. PATROL. Gn. LVII. Γ. 18 ·

291 IN MATTILÆUM IIOMIL. XX .al. XXI. περιουσίας ποθεινοτέραν είναι νομίζεις (ἂν γὰρ αὐτὴν ἀπολέσῃς καὶ διαφθείρῃς, οὐδέν σοι τῆς λοιπῆς ὄφελος ζωῆς· ὥσπερ γὰρ τῶν ὀφθαλμῶν * τυφλωθέντων, τὸ πολὺ τῆς τῶν λοιπῶν μελῶν ἐνεργείας οίχεται, τοῦ φωτὸς αὐτ τοῖς σβεσθέντος, οὕτω καὶ τῆς διανοίας διαφθαρείσης, μυ ρίων ή ζωή " σου κακῶν ἐμπλησθήσεται)· καθάπερ οὖν ἐν σώματι τοῦτο σκοποῦμεν, ὥστε τὸν ἐφθαλμὸν ἔχειν ὑγιῆ, οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ τὸν νοῦν. "Αν δὲ τοῦτον πηρώ- σωμεν, τὸν καὶ τοῖς ἄλλοις ὀφείλοντα παρέχεῖν τὸ φῶς, πόθεν διαβλέψωμεν· λοιπόν; "Ωσπερ γὰρ ὁ τὴν πηγὴν ἀνελών, καὶ τὸν ποταμὸν ἐξήρανεν, οὕτως ὁ τὸν νοῦν ἀφανίσας, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ πράξιν εθόλωσε. Διό φησιν, Εἰ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος, τὸ σκότος πόσον; "Οταν γὰρ δ κυβερνήτης υποβρύχιος γέν ψηται, καὶ ὁ λύχνος σβεσθῇ, καὶ ὁ ἡγεμὼν αἰχμάλωτος γένηται, ποία λοιπὸν ἔσται τοῖς ὑπηκόοις ἐλπίς; • δ. Διὰ δὴ τοῦτο ἀφεὶς εἰπεῖν νῦν τὰς ἐπιβουλὰς τὰς διὰ τὸν πλοῦτον, τὰς μάχας, τὰς δίκας· ηνίξατο μὲν γὰρ αὐτὰς ἀνωτέρω εἰπών· Παραδώσει σε ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτής τῷ ὑπηρέτῃ ) τὰ πάντων χα- λεπώτερα τούτων συμβαίνοντα ο πάντως θεὶς, οὕτως απάγει τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Τοῦ γὰρ τὸ δεσμωτής ρον οἰκῆσαι πολλῷ χαλεπώτερον τὸ δεδουλώσθαι τὸν νοῦν τῷ νοσήματι τούτῳ· καὶ τὸ μὲν οὐ πάντως συμβαίνει, τὸ δὲ ἐφεξῆς συγκεκλήρωται τῇ τῶν χρημάτων ἐπιθυ- μία. Διόπερ αὐτὸ μετ' ἐκεῖνο τίθησιν, ἅτε χαλεπώτερον ἐν, καὶ πάντως συμβαίνον. Ο γὰρ Θεός, φησίν, ἔδωκεν ἡμῖν νοῦν, ἵνα τὴν ἄγνοιαν διασκεδάσωμεν, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων κρίσιν ὀρθὴν ἔχωμεν, καὶ πρὸς τὰ λυποῦντα πάντα καὶ ἐπὶ βλαβῆ τούτῳ ὥσπερ ἔπλῳ τινὶ καὶ φωτὶ χρώμενοι, μένωμεν ἐν ἀσφαλείς. Ἡμεῖς δὲ προδίδομεν τὴν δωρεάν διὰ τὰ περιπτὰ καὶ ἀνόνητα. Τι γὰρ ὄφελής στρατιωτών χρυσοφορούντων, ὅταν ὁ στρατηγέ; αἰχμά- λωτος έλκεται ' ; τί κέρδος ντὸς καλλωπιζομένης, ὅταν Ο κυβερνήτης υποβρύχιος γένηται; τί δὲ σώματος εὖ συγκειμένου πλέον, ὅταν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς ὄψεως ὦσιν ἐκκεκομμένοι; Ωσπερ οὖν τὸν ἰατρὸν τὸν ὀφείλοντα Αγιαίνειν, ἵνα λύῃ τὰς νήσους, ἄν τις ἐμβαλὼν εἰς νότον, εἰς ἀργυριν κελεύσῃ κεῖσθαι κλίνην καὶ χρυσούν θάλα- μεν, οὐδὲν δγελος [265] ἔσται τοῖς καμνούσιν· οὕτως ἂν τὸν νοῦν διαφθείρας τὸν δυνάμενον λθείν τὰ πάθη θησαυ- τῷ παρακαθίσῃς; οὐ μόνον οὐδὲν ὤνησα;, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἐζημίωσας ", καὶ πᾶσαν ἔβλαψας τὴν ψυχήν, Εἶδες πῶς δι' ὧν μάλιστα ἐπιθυμοῦσιν ἄνθρωποι τῆς Συνηρίας πανταχοῦ, διὰ τούτων αὐτοὺς μάλιστα ἐκείνῆς απάγει, καὶ πρὸς ἀρετὴν ἐπανάγει; Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐπιθυμεῖς χρημάτων ; φησίν· οὐχ ἵνα ἡδονῆς ἀπολαύης" καὶ τρυφῆς ; Τοῦτο μὲν οὖν μάλιστα οὐκ ἔσται σοι ένα τεῦθεν, ἀλλὰ τούναντίον ἅπαν. Εἰ γὰρ ὀφθαλμῶν ἐκκος πέντων οὐδενὸς αἰσθανόμεθα τῶν ἡδέων διὰ τὴν σύμ φορὰν τὴν ἐκεῖθεν, πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ τοῦ νοῦ διαστροφής καὶ πηρώσει τοῦτο πεισόμεθα. Τίνος δὲ ἔνεκεν κατορύτω δεῖς ἐν τῇ γῇ; ἵνα φυλάττηται μετὰ ἀσφαλείας; ᾿Αλλὰ κάνταῦθα πάλιν τοὐναντίον, φησίν. Ὥσπερ οὖν τὸν μη- στεύοντα καὶ ἐλεοῦντα καὶ προσευχόμενον πρὸς κενοδο ξίαν, ἀφ᾽ ὧν ἐπιθυμεῖ μάλιστα, ἀπὸ τούτων αὐτὸν ἐπε- 209 σπάσατο εἰς τὸ μὴ κενοδόξειν· (Τίνος γὰρ ἕνεκεν οὕτως εἴχῃ καὶ ἐλεεῖς; φησίν· τῆς 10 παρὰ τῶν ἀνθρώπιν . δόξης ἐρῶν; οὐκοῦν μὴ οὕτως εὔχου, φησὶ εἰ και τότε αὐτῆς τεύξῃ κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν μέλλουσαν· οὕτω καὶ τὸν φιλάργυρον, ἀφ᾽ ὧν μάλιστα ἐσπούδασεν, ἀπὸ τούτων εἷλε. Τί γὰρ βούλει ; φησί· τὰ χρήματά σου " φυλάττεσθαι, καὶ ἡδονῆς ἀπολαύειν; Ταῦτά σας αμφότερα παρέξομαι μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐὰν ἐκεῖ καταθῇ τὸ χρυσίον, ὅπου κελεύω. Σαφέστερον μὲν οὖν ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὴν τοῦ νοῦ βλάβην τὴν ἐντεῦθεν γινομένην ἐπέδειξεν 15, ὅτε τῶν ἀκανθῶν ἔμνημόνευσε· τέως δὲ καὶ ἐνταῦθὰ οὐχ ὡς ἔτυχε τοῦτο ηνίξατο, δείξας ἐσκοτωμένον τὸν περὶ ταῦτα μαινόμενον. Καὶ καθάπερ " οἱ ἐν σκότῳ δύτες οὐδὲν ὁρῶσι σαφές, ἀλλὰ ἄν τε σχοίνων ἴδωσιν, ὄφιν εἶναι νομίζουσιν, ἄν τε ὄρη καὶ φάραγγας, ἀποτεθνήκασὶ τῷ δέει· οὕτω καὶ αὐτοὶ “ τὰ μὴ φοβερά τοῖς ὁρῶσι, ταῦτα δι᾿ ὑποψίας ἔχουσι· καὶ γὰρ πενίαν τρέμουσι· μᾶλλον δὲ οὐχὶ πενίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν τυχοῦσαν ζημίαν. Καὶ γὰρ ἂν μικρόν τι παραπολέσωσι, τῶν τῆς ἀναγκαίας ἀπορούντων τροφῆς μᾶλλον ἀλγοῦσι καὶ διακόπτονται. Πολλοὶ γοῦν τῶν πλουτούντων 10 καὶ ἐπὶ βρόχον ἦλθον, τὴν τοιαύτην οὐκ ἐνεγκόντες δυστ μερίαν. Καὶ τὸ ὑβρίζεσθαι δὲ καὶ τὸ ἐπηρεάζεσθαι οὕτως ἀφόρητον αὐτοῖς εἶναι δοκεῖ, ὡς καὶ διὰ τοῦτο πάλιν τῆς παρούσης πολλοὺς ἀποῤῥαγήναι " ζωῆς. Πρὸς γὰρ πάντα μαλακοὺς αὐτοὺς ὁ πλοῦτος ἐποίησε, πλὴν τῆς αὐτοῦ διακονίας. Ὅταν γὰρ αὐτῷ βουλεύειν κελεύῃ, καὶ φόνων κατατολμῶσι, καὶ μαστίγων, καὶ ὀνειδῶν, καὶ αἰσχύνης ἀπάσης. Οπέρ τῆς ἐσχάτη; ἐστὶν ἀθλιότητος, ἐν μὲν οἷς δεῖ φιλοσοφεῖν, πάντων είναι μαλακωτέρους· ἐν δὲ οἷς εὐλαβεστέρους εἶναι ἐχρῆν, ἀναισχυντοτέρους πάλιν και καμωτέρους [266] γίνεσθαι. Καὶ γὰρ τὸ αὐτὸ συμβαίνει τούτοις, οἷον ἂν εἴ τις πάθει τὰ ὄντα πάντα αναλώσας εἰς τὰ μὴ δέοντα. Ὁ γὰρ τοιοῦτος, τοῦ Χαιροῦ τῆς ἀναγ καίας δαπάνης επιστάντος, οὐδὲν ἔχων ἐπιδοῦναι, τὰ ἀνήκεστα πάσχει δεῖνα, πάντων τῶν αὐτοῦ προαναλω θέντων καλῶς. ε. Καὶ καθάπερ οἱ ἐπὶ τῆς σκηνῆς τάς πονηράς τέ χνας εἰδότες ἐκείνας, ἐν μὲν ταύταις πολλὰ τῶν παρα δόξων καὶ ἐπικινδύνων ὑπομένουσιν, ἐν δὲ ἑτέροις τε χρησίμοις καὶ ἀναγκαίοις πράγμασι πάντων εἰσὶ κατα- γελαστότεροι· οὕτω καὶ οὗτοί. Καὶ γὰρ οἱ ἐπὶ σχοίνου πεταμένης βαδίζοντες, τοσαύτην ἀνδρείαν τ' ἐπιδεικνύ μενοι, ἡνίκα ἄν τι τῶν ἀναγκαίων τολμῶν ἀπαιτῇ καὶ ἀνδρείαν, οὐδὲ ἐννοῆσαί τι δύνανται ἢ ἀνέχονται τοιοῦ τον. Οὕτω δὴ καὶ οἱ πλουτούντες, πάντα ὑπὲρ χρημάτων τολμῶντες, ὑπὲρ τοῦ φιλοσοφεῖν οὐ μικρόν, οὐ μέγα τι τοιοῦτον ὑπομεῖναι ἀνέχονται. Καὶ καθάπερ ἐκεῖνοι και σφαλερὸν καὶ ἀκερδές πράγμα μεταχειρίζουσιν· οὕτω καὶ οὗτοι κινδύνους μὲν ὑπομένουσι πολλοὺς καὶ κρη μνούς, εἰς οὐδὲν δὲ χρήσιμον ἀπαντῶσι τέλος, καὶ δι πλοῦν ὑπομένουσι σκέτος, ἀπό τε τῆς τοῦ νοῦ διαστροφής πεπηρωμένοι, ἀπό τε τῆς τῶν φροντίδων, ἀπάτης πολλὴν τὴν ἀχλὺν ὑπομένοντες. Διόπερ οὐδὲ διαβλέψαι βαδίως δύνανται. Ο μὲν γὰρ ἐν σκότῳ 10 ων, μόνον ηλίου φα γέντος ἀπαλλάττεται τοῦ σκότους· ὁ δὲ τὰς ὄψεις πεπη- " 10 · τῶν ὀρθ.] τούτων Α. τυφλωθέντων] πηρωθέντων . ζωὴν ψυχή Α. · διαβλέψομεν Α. Β. * συμβαίνοντα] 221 συμβ. Β. et pr. D. Copulane habent Interpp. * Sic D. F. Ge. τὸ μὲν τούτῳ πάντως Α. τῷ μὲν τοῦτο πάν τους Β. τὸ μὲν τούτου πάντως C. Fi. Negationem non legit Arm. 1 έλκηται] ἄγηται Ερ. γένηται Edd. Deinde τί δὲ κέρδος Edd. • Verba εξημίωσας καὶ absunt a B. Ε. F. uec legisse videntur literpp. ἀπολαύσῃς 1. F. τῆς] οὐχὶ τῆς Α. " φησί λοιπόν Α. 18 σοι Β. D. Deinde post φυλάττεσθαι, vulgo legitur : [οὐ διὰ τὸ τρυφῶν καὶ δοξάζεσθαι] καὶ ἡδονῆς ἀπολαύειν; Verba inclusa cum neque in codd. exstant, neque Interpretes verterunt. suadente etiam contextu, delevi. ἔδειξεν Α. ἀπέδειξεν F. Paulo intra σκοτούμενον Β. Ι. F. Η Καθάπερ γὰρ Α. και on. C. 18 οὗτοι Edd. 1' ἀπαλλαγῆναι F. " ἑτέροις τοῖς Α. " ἀνδρείαν] 16 πλουτούντων] add. τούτων Edd. 04. ἐν ἐκείνῃ Λ. invitis Euterpp. το σκότει et p. p. τοῦ ἡλίου Edd. PATROL. Gn. LVII. Γ. 18 ·

291 IN MATTILÆUM IIOMIL. XX .al. XXI. περιουσίας ποθεινοτέραν είναι νομίζεις (ἂν γὰρ αὐτὴν ἀπολέσῃς καὶ διαφθείρῃς, οὐδέν σοι τῆς λοιπῆς ὄφελος ζωῆς· ὥσπερ γὰρ τῶν ὀφθαλμῶν * τυφλωθέντων, τὸ πολὺ τῆς τῶν λοιπῶν μελῶν ἐνεργείας οίχεται, τοῦ φωτὸς αὐτ τοῖς σβεσθέντος, οὕτω καὶ τῆς διανοίας διαφθαρείσης, μυ ρίων ή ζωή " σου κακῶν ἐμπλησθήσεται)· καθάπερ οὖν ἐν σώματι τοῦτο σκοποῦμεν, ὥστε τὸν ἐφθαλμὸν ἔχειν ὑγιῆ, οὕτω καὶ ἐν τῇ ψυχῇ τὸν νοῦν. "Αν δὲ τοῦτον πηρώ- σωμεν, τὸν καὶ τοῖς ἄλλοις ὀφείλοντα παρέχεῖν τὸ φῶς, πόθεν διαβλέψωμεν· λοιπόν; "Ωσπερ γὰρ ὁ τὴν πηγὴν ἀνελών, καὶ τὸν ποταμὸν ἐξήρανεν, οὕτως ὁ τὸν νοῦν ἀφανίσας, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ πράξιν εθόλωσε. Διό φησιν, Εἰ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος, τὸ σκότος πόσον; "Οταν γὰρ δ κυβερνήτης υποβρύχιος γέν ψηται, καὶ ὁ λύχνος σβεσθῇ, καὶ ὁ ἡγεμὼν αἰχμάλωτος γένηται, ποία λοιπὸν ἔσται τοῖς ὑπηκόοις ἐλπίς; • δ. Διὰ δὴ τοῦτο ἀφεὶς εἰπεῖν νῦν τὰς ἐπιβουλὰς τὰς διὰ τὸν πλοῦτον, τὰς μάχας, τὰς δίκας· ηνίξατο μὲν γὰρ αὐτὰς ἀνωτέρω εἰπών· Παραδώσει σε ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτής τῷ ὑπηρέτῃ ) τὰ πάντων χα- λεπώτερα τούτων συμβαίνοντα ο πάντως θεὶς, οὕτως απάγει τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Τοῦ γὰρ τὸ δεσμωτής ρον οἰκῆσαι πολλῷ χαλεπώτερον τὸ δεδουλώσθαι τὸν νοῦν τῷ νοσήματι τούτῳ· καὶ τὸ μὲν οὐ πάντως συμβαίνει, τὸ δὲ ἐφεξῆς συγκεκλήρωται τῇ τῶν χρημάτων ἐπιθυ- μία. Διόπερ αὐτὸ μετ' ἐκεῖνο τίθησιν, ἅτε χαλεπώτερον ἐν, καὶ πάντως συμβαίνον. Ο γὰρ Θεός, φησίν, ἔδωκεν ἡμῖν νοῦν, ἵνα τὴν ἄγνοιαν διασκεδάσωμεν, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων κρίσιν ὀρθὴν ἔχωμεν, καὶ πρὸς τὰ λυποῦντα πάντα καὶ ἐπὶ βλαβῆ τούτῳ ὥσπερ ἔπλῳ τινὶ καὶ φωτὶ χρώμενοι, μένωμεν ἐν ἀσφαλείς. Ἡμεῖς δὲ προδίδομεν τὴν δωρεάν διὰ τὰ περιπτὰ καὶ ἀνόνητα. Τι γὰρ ὄφελής στρατιωτών χρυσοφορούντων, ὅταν ὁ στρατηγέ; αἰχμά- λωτος έλκεται ' ; τί κέρδος ντὸς καλλωπιζομένης, ὅταν Ο κυβερνήτης υποβρύχιος γένηται; τί δὲ σώματος εὖ συγκειμένου πλέον, ὅταν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς ὄψεως ὦσιν ἐκκεκομμένοι; Ωσπερ οὖν τὸν ἰατρὸν τὸν ὀφείλοντα Αγιαίνειν, ἵνα λύῃ τὰς νήσους, ἄν τις ἐμβαλὼν εἰς νότον, εἰς ἀργυριν κελεύσῃ κεῖσθαι κλίνην καὶ χρυσούν θάλα- μεν, οὐδὲν δγελος [265] ἔσται τοῖς καμνούσιν· οὕτως ἂν τὸν νοῦν διαφθείρας τὸν δυνάμενον λθείν τὰ πάθη θησαυ- τῷ παρακαθίσῃς; οὐ μόνον οὐδὲν ὤνησα;, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἐζημίωσας ", καὶ πᾶσαν ἔβλαψας τὴν ψυχήν, Εἶδες πῶς δι' ὧν μάλιστα ἐπιθυμοῦσιν ἄνθρωποι τῆς Συνηρίας πανταχοῦ, διὰ τούτων αὐτοὺς μάλιστα ἐκείνῆς απάγει, καὶ πρὸς ἀρετὴν ἐπανάγει; Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐπιθυμεῖς χρημάτων ; φησίν· οὐχ ἵνα ἡδονῆς ἀπολαύης" καὶ τρυφῆς ; Τοῦτο μὲν οὖν μάλιστα οὐκ ἔσται σοι ένα τεῦθεν, ἀλλὰ τούναντίον ἅπαν. Εἰ γὰρ ὀφθαλμῶν ἐκκος πέντων οὐδενὸς αἰσθανόμεθα τῶν ἡδέων διὰ τὴν σύμ φορὰν τὴν ἐκεῖθεν, πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ τοῦ νοῦ διαστροφής καὶ πηρώσει τοῦτο πεισόμεθα. Τίνος δὲ ἔνεκεν κατορύτω δεῖς ἐν τῇ γῇ; ἵνα φυλάττηται μετὰ ἀσφαλείας; ᾿Αλλὰ κάνταῦθα πάλιν τοὐναντίον, φησίν. Ὥσπερ οὖν τὸν μη- στεύοντα καὶ ἐλεοῦντα καὶ προσευχόμενον πρὸς κενοδο ξίαν, ἀφ᾽ ὧν ἐπιθυμεῖ μάλιστα, ἀπὸ τούτων αὐτὸν ἐπε- 209 σπάσατο εἰς τὸ μὴ κενοδόξειν· (Τίνος γὰρ ἕνεκεν οὕτως εἴχῃ καὶ ἐλεεῖς; φησίν· τῆς 10 παρὰ τῶν ἀνθρώπιν . δόξης ἐρῶν; οὐκοῦν μὴ οὕτως εὔχου, φησὶ εἰ και τότε αὐτῆς τεύξῃ κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν μέλλουσαν· οὕτω καὶ τὸν φιλάργυρον, ἀφ᾽ ὧν μάλιστα ἐσπούδασεν, ἀπὸ τούτων εἷλε. Τί γὰρ βούλει ; φησί· τὰ χρήματά σου " φυλάττεσθαι, καὶ ἡδονῆς ἀπολαύειν; Ταῦτά σας αμφότερα παρέξομαι μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐὰν ἐκεῖ καταθῇ τὸ χρυσίον, ὅπου κελεύω. Σαφέστερον μὲν οὖν ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὴν τοῦ νοῦ βλάβην τὴν ἐντεῦθεν γινομένην ἐπέδειξεν 15, ὅτε τῶν ἀκανθῶν ἔμνημόνευσε· τέως δὲ καὶ ἐνταῦθὰ οὐχ ὡς ἔτυχε τοῦτο ηνίξατο, δείξας ἐσκοτωμένον τὸν περὶ ταῦτα μαινόμενον. Καὶ καθάπερ " οἱ ἐν σκότῳ δύτες οὐδὲν ὁρῶσι σαφές, ἀλλὰ ἄν τε σχοίνων ἴδωσιν, ὄφιν εἶναι νομίζουσιν, ἄν τε ὄρη καὶ φάραγγας, ἀποτεθνήκασὶ τῷ δέει· οὕτω καὶ αὐτοὶ “ τὰ μὴ φοβερά τοῖς ὁρῶσι, ταῦτα δι᾿ ὑποψίας ἔχουσι· καὶ γὰρ πενίαν τρέμουσι· μᾶλλον δὲ οὐχὶ πενίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν τυχοῦσαν ζημίαν. Καὶ γὰρ ἂν μικρόν τι παραπολέσωσι, τῶν τῆς ἀναγκαίας ἀπορούντων τροφῆς μᾶλλον ἀλγοῦσι καὶ διακόπτονται. Πολλοὶ γοῦν τῶν πλουτούντων 10 καὶ ἐπὶ βρόχον ἦλθον, τὴν τοιαύτην οὐκ ἐνεγκόντες δυστ μερίαν. Καὶ τὸ ὑβρίζεσθαι δὲ καὶ τὸ ἐπηρεάζεσθαι οὕτως ἀφόρητον αὐτοῖς εἶναι δοκεῖ, ὡς καὶ διὰ τοῦτο πάλιν τῆς παρούσης πολλοὺς ἀποῤῥαγήναι " ζωῆς. Πρὸς γὰρ πάντα μαλακοὺς αὐτοὺς ὁ πλοῦτος ἐποίησε, πλὴν τῆς αὐτοῦ διακονίας. Ὅταν γὰρ αὐτῷ βουλεύειν κελεύῃ, καὶ φόνων κατατολμῶσι, καὶ μαστίγων, καὶ ὀνειδῶν, καὶ αἰσχύνης ἀπάσης. Οπέρ τῆς ἐσχάτη; ἐστὶν ἀθλιότητος, ἐν μὲν οἷς δεῖ φιλοσοφεῖν, πάντων είναι μαλακωτέρους· ἐν δὲ οἷς εὐλαβεστέρους εἶναι ἐχρῆν, ἀναισχυντοτέρους πάλιν και καμωτέρους [266] γίνεσθαι. Καὶ γὰρ τὸ αὐτὸ συμβαίνει τούτοις, οἷον ἂν εἴ τις πάθει τὰ ὄντα πάντα αναλώσας εἰς τὰ μὴ δέοντα. Ὁ γὰρ τοιοῦτος, τοῦ Χαιροῦ τῆς ἀναγ καίας δαπάνης επιστάντος, οὐδὲν ἔχων ἐπιδοῦναι, τὰ ἀνήκεστα πάσχει δεῖνα, πάντων τῶν αὐτοῦ προαναλω θέντων καλῶς. ε. Καὶ καθάπερ οἱ ἐπὶ τῆς σκηνῆς τάς πονηράς τέ χνας εἰδότες ἐκείνας, ἐν μὲν ταύταις πολλὰ τῶν παρα δόξων καὶ ἐπικινδύνων ὑπομένουσιν, ἐν δὲ ἑτέροις τε χρησίμοις καὶ ἀναγκαίοις πράγμασι πάντων εἰσὶ κατα- γελαστότεροι· οὕτω καὶ οὗτοί. Καὶ γὰρ οἱ ἐπὶ σχοίνου πεταμένης βαδίζοντες, τοσαύτην ἀνδρείαν τ' ἐπιδεικνύ μενοι, ἡνίκα ἄν τι τῶν ἀναγκαίων τολμῶν ἀπαιτῇ καὶ ἀνδρείαν, οὐδὲ ἐννοῆσαί τι δύνανται ἢ ἀνέχονται τοιοῦ τον. Οὕτω δὴ καὶ οἱ πλουτούντες, πάντα ὑπὲρ χρημάτων τολμῶντες, ὑπὲρ τοῦ φιλοσοφεῖν οὐ μικρόν, οὐ μέγα τι τοιοῦτον ὑπομεῖναι ἀνέχονται. Καὶ καθάπερ ἐκεῖνοι και σφαλερὸν καὶ ἀκερδές πράγμα μεταχειρίζουσιν· οὕτω καὶ οὗτοι κινδύνους μὲν ὑπομένουσι πολλοὺς καὶ κρη μνούς, εἰς οὐδὲν δὲ χρήσιμον ἀπαντῶσι τέλος, καὶ δι πλοῦν ὑπομένουσι σκέτος, ἀπό τε τῆς τοῦ νοῦ διαστροφής πεπηρωμένοι, ἀπό τε τῆς τῶν φροντίδων, ἀπάτης πολλὴν τὴν ἀχλὺν ὑπομένοντες. Διόπερ οὐδὲ διαβλέψαι βαδίως δύνανται. Ο μὲν γὰρ ἐν σκότῳ 10 ων, μόνον ηλίου φα γέντος ἀπαλλάττεται τοῦ σκότους· ὁ δὲ τὰς ὄψεις πεπη- " 10 · τῶν ὀρθ.] τούτων Α. τυφλωθέντων] πηρωθέντων . ζωὴν ψυχή Α. · διαβλέψομεν Α. Β. * συμβαίνοντα] 221 συμβ. Β. et pr. D. Copulane habent Interpp. * Sic D. F. Ge. τὸ μὲν τούτῳ πάντως Α. τῷ μὲν τοῦτο πάν τους Β. τὸ μὲν τούτου πάντως C. Fi. Negationem non legit Arm. 1 έλκηται] ἄγηται Ερ. γένηται Edd. Deinde τί δὲ κέρδος Edd. • Verba εξημίωσας καὶ absunt a B. Ε. F. uec legisse videntur literpp. ἀπολαύσῃς 1. F. τῆς] οὐχὶ τῆς Α. " φησί λοιπόν Α. 18 σοι Β. D. Deinde post φυλάττεσθαι, vulgo legitur : [οὐ διὰ τὸ τρυφῶν καὶ δοξάζεσθαι] καὶ ἡδονῆς ἀπολαύειν; Verba inclusa cum neque in codd. exstant, neque Interpretes verterunt. suadente etiam contextu, delevi. ἔδειξεν Α. ἀπέδειξεν F. Paulo intra σκοτούμενον Β. Ι. F. Η Καθάπερ γὰρ Α. και on. C. 18 οὗτοι Edd. 1' ἀπαλλαγῆναι F. " ἑτέροις τοῖς Α. " ἀνδρείαν] 16 πλουτούντων] add. τούτων Edd. 04. ἐν ἐκείνῃ Λ. invitis Euterpp. το σκότει et p. p. τοῦ ἡλίου Edd. PATROL. Gn. LVII. Γ. 18 ·

ρωμένος, οὐδὲ ἡλίου φανέντος· ὃ δὴ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Οὐδὲ γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαντος καὶ πα-ραινοῦντος ἀκούουσιν, ἀποκλείσαντος αὐτοῖς τοὺς ὀφθαλ-μοὺς τοῦ πλούτου. Διὸ καὶ διπλοῦν σκότος ὑπομένουσι· τὸ μὲν ἐξ ἑαυτῶν, τὸ δὲ ἐκ τοῦ μὴ προσέχειν τῷ διδα-σκάλῳ. Προσέχωμεν τοίνυν αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας, ἵνα ὀψὲ γοῦν ποτε ἀναβλέψωμεν. Καὶ πῶς ἀναβλέψαι δυ-νατόν; Ἐὰν μάθῃς πῶς ἐτυφλώθης. Πῶς οὖν ἐτυφλώθης; Ἀπὸ τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Καθάπερ γὰρ κόρῃ καθαρᾷ χυμὸς ἐπιῤῥεύσας πονηρὸς ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, πυκνὴν τὴν νεφέλην ἐποίησεν. Ἀλλὰ καὶ διασκεδα-σθῆναι καὶ ῥαγῆναι τὴν νεφέλην ταύτην ῥᾴδιον, ἐὰν τὴν ἀκτῖνα τῆς τοῦ Χριστοῦ δεξώμεθα διδασκαλίας· ἂν ἀκούσωμεν αὐτοῦ παραινοῦντος καὶ λέγοντος· Μὴ θη-σαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί μοι, φησὶ, πλέον ἀπὸ τῆς ἀκροάσεως, ὅταν ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας κατέχωμαι; Μάλιστα μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἡ συνε-χὴς ἀκρόασις καταλῦσαι δυνήσεται. Ἂν δ’ ἄρα ἐπι-μένῃς κατεχόμενος, ἐννόησον ὅτι οὐδὲ ἐπιθυμία τὸ πρᾶ-γμά ἐστι. Ποία γὰρ ἐπιθυμία, δουλεύειν χαλεπῶς, καὶ ὑποκεῖσθαι τυραννίδι, καὶ δεδέσθαι πανταχόθεν, καὶ ἐν σκότῳ διατρίβειν, καὶ θορύβου γέμειν, καὶ πόνους ὑπο-μένειν ἀκερδεῖς, καὶ ἑτέροις φυλάττειν τὰ χρήματα, πολλάκις δὲ καὶ ἐχθροῖς; Ποίας ταῦτα ἐπιθυμίας ἄξια; ποίας δὲ οὐ φυγῆς καὶ δρόμων; Ποία ἐπιθυμία, θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι μεταξὺ κλεπτῶν; Εἰ γὰρ ὅλως ἐπιθυμεῖς χρημάτων, μετάθες ἔνθα δύναται μένειν ἀσφαλῆ καὶ ἀνεπηρέαστα. Ὡς ἅ γε νῦν ποιεῖς, οὐ χρημάτων ἐπιθυμοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ δουλείας, καὶ ἐπηρείας, καὶ ζημίας, καὶ ὀδύνης διηνεκοῦς. Σὺ δὲ, ἂν μέν τις ἀνθρώ-πων ἐπὶ τῆς γῆς τόπον ἀνεπηρέαστον δείξῃ, κἂν εἰς αὐτὴν ἐξαγάγῃ τὴν ἔρημον, ὑποσχόμενος ἀσφάλειαν τῇ φυλακῇ τῶν χρημάτων, οὐ κατοκνεῖς, οὐδὲ ἀναδύῃ, ἀλλὰ καὶ ἐμπιστεύεις, καὶ ἐκβάλλεις ἐκεῖ τὰ χρήματα· τοῦ Θεοῦ δὲ ἀντὶ ἀνθρώπων ὑπισχνουμένου σοι τοῦτο, καὶ οὐχὶ τὴν ἔρημον, ἀλλὰ τὸν οὐρανὸν προτιθέντος, τὰ ἐναντία καταδέχῃ. Καίτοιγε κἂν μυριάκις ἐν ἀσφαλείᾳ γένηται κάτω, τῆς φροντίδος οὐδέποτε ἐλεύθερος γε-νέσθαι δυνήσῃ. Κἂν γὰρ μὴ ἀπολέσῃς, τοῦ φροντίζειν μὴ ἀπολέσῃς οὐδέποτε ἀπαλλαγήσῃ. Ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὑποστήσῃ τούτων· καὶ τὸ δὴ πλέον, ὅτι οὐ κατορύττεις τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ φυτεύεις. Τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ θησαυρός ἐστι καὶ σπόρος· μᾶλλον δὲ ἑκατέρων τούτων πλέον. Ὁ μὲν γὰρ σπόρος οὐ μένει διαπαντὸς, τοῦτο δὲ μένει διηνεκῶς. Πάλιν ὁ θησαυρὸς οὐ βλαστάνει, οὗτος δὲ ἀθανάτους σοι φέρει καρπούς. Εἰ δὲ τὸν χρόνον μοι λέγεις, καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποδόσεως, ἔχω μὲν καὶ ἐγὼ δεῖξαι, καὶ εἰπεῖν ὅσα καὶ ἐνταῦθα ἀπολαμ-βάνεις· χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν βιωτικῶν ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἔνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. α. Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν τῶν ὄντων ἀφίστησι, καὶ

ρωμένος, οὐδὲ ἡλίου φανέντος· ὃ δὴ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Οὐδὲ γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαντος καὶ πα-ραινοῦντος ἀκούουσιν, ἀποκλείσαντος αὐτοῖς τοὺς ὀφθαλ-μοὺς τοῦ πλούτου. Διὸ καὶ διπλοῦν σκότος ὑπομένουσι· τὸ μὲν ἐξ ἑαυτῶν, τὸ δὲ ἐκ τοῦ μὴ προσέχειν τῷ διδα-σκάλῳ. Προσέχωμεν τοίνυν αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας, ἵνα ὀψὲ γοῦν ποτε ἀναβλέψωμεν. Καὶ πῶς ἀναβλέψαι δυ-νατόν; Ἐὰν μάθῃς πῶς ἐτυφλώθης. Πῶς οὖν ἐτυφλώθης; Ἀπὸ τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Καθάπερ γὰρ κόρῃ καθαρᾷ χυμὸς ἐπιῤῥεύσας πονηρὸς ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, πυκνὴν τὴν νεφέλην ἐποίησεν. Ἀλλὰ καὶ διασκεδα-σθῆναι καὶ ῥαγῆναι τὴν νεφέλην ταύτην ῥᾴδιον, ἐὰν τὴν ἀκτῖνα τῆς τοῦ Χριστοῦ δεξώμεθα διδασκαλίας· ἂν ἀκούσωμεν αὐτοῦ παραινοῦντος καὶ λέγοντος· Μὴ θη-σαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί μοι, φησὶ, πλέον ἀπὸ τῆς ἀκροάσεως, ὅταν ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας κατέχωμαι; Μάλιστα μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἡ συνε-χὴς ἀκρόασις καταλῦσαι δυνήσεται. Ἂν δ’ ἄρα ἐπι-μένῃς κατεχόμενος, ἐννόησον ὅτι οὐδὲ ἐπιθυμία τὸ πρᾶ-γμά ἐστι. Ποία γὰρ ἐπιθυμία, δουλεύειν χαλεπῶς, καὶ ὑποκεῖσθαι τυραννίδι, καὶ δεδέσθαι πανταχόθεν, καὶ ἐν σκότῳ διατρίβειν, καὶ θορύβου γέμειν, καὶ πόνους ὑπο-μένειν ἀκερδεῖς, καὶ ἑτέροις φυλάττειν τὰ χρήματα, πολλάκις δὲ καὶ ἐχθροῖς; Ποίας ταῦτα ἐπιθυμίας ἄξια; ποίας δὲ οὐ φυγῆς καὶ δρόμων; Ποία ἐπιθυμία, θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι μεταξὺ κλεπτῶν; Εἰ γὰρ ὅλως ἐπιθυμεῖς χρημάτων, μετάθες ἔνθα δύναται μένειν ἀσφαλῆ καὶ ἀνεπηρέαστα. Ὡς ἅ γε νῦν ποιεῖς, οὐ χρημάτων ἐπιθυμοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ δουλείας, καὶ ἐπηρείας, καὶ ζημίας, καὶ ὀδύνης διηνεκοῦς. Σὺ δὲ, ἂν μέν τις ἀνθρώ-πων ἐπὶ τῆς γῆς τόπον ἀνεπηρέαστον δείξῃ, κἂν εἰς αὐτὴν ἐξαγάγῃ τὴν ἔρημον, ὑποσχόμενος ἀσφάλειαν τῇ φυλακῇ τῶν χρημάτων, οὐ κατοκνεῖς, οὐδὲ ἀναδύῃ, ἀλλὰ καὶ ἐμπιστεύεις, καὶ ἐκβάλλεις ἐκεῖ τὰ χρήματα· τοῦ Θεοῦ δὲ ἀντὶ ἀνθρώπων ὑπισχνουμένου σοι τοῦτο, καὶ οὐχὶ τὴν ἔρημον, ἀλλὰ τὸν οὐρανὸν προτιθέντος, τὰ ἐναντία καταδέχῃ. Καίτοιγε κἂν μυριάκις ἐν ἀσφαλείᾳ γένηται κάτω, τῆς φροντίδος οὐδέποτε ἐλεύθερος γε-νέσθαι δυνήσῃ. Κἂν γὰρ μὴ ἀπολέσῃς, τοῦ φροντίζειν μὴ ἀπολέσῃς οὐδέποτε ἀπαλλαγήσῃ. Ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὑποστήσῃ τούτων· καὶ τὸ δὴ πλέον, ὅτι οὐ κατορύττεις τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ φυτεύεις. Τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ θησαυρός ἐστι καὶ σπόρος· μᾶλλον δὲ ἑκατέρων τούτων πλέον. Ὁ μὲν γὰρ σπόρος οὐ μένει διαπαντὸς, τοῦτο δὲ μένει διηνεκῶς. Πάλιν ὁ θησαυρὸς οὐ βλαστάνει, οὗτος δὲ ἀθανάτους σοι φέρει καρπούς. Εἰ δὲ τὸν χρόνον μοι λέγεις, καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποδόσεως, ἔχω μὲν καὶ ἐγὼ δεῖξαι, καὶ εἰπεῖν ὅσα καὶ ἐνταῦθα ἀπολαμ-βάνεις· χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν βιωτικῶν ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἔνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. α. Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν τῶν ὄντων ἀφίστησι, καὶ

ρωμένος, οὐδὲ ἡλίου φανέντος· ὃ δὴ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Οὐδὲ γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαντος καὶ πα-ραινοῦντος ἀκούουσιν, ἀποκλείσαντος αὐτοῖς τοὺς ὀφθαλ-μοὺς τοῦ πλούτου. Διὸ καὶ διπλοῦν σκότος ὑπομένουσι· τὸ μὲν ἐξ ἑαυτῶν, τὸ δὲ ἐκ τοῦ μὴ προσέχειν τῷ διδα-σκάλῳ. Προσέχωμεν τοίνυν αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας, ἵνα ὀψὲ γοῦν ποτε ἀναβλέψωμεν. Καὶ πῶς ἀναβλέψαι δυ-νατόν; Ἐὰν μάθῃς πῶς ἐτυφλώθης. Πῶς οὖν ἐτυφλώθης; Ἀπὸ τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Καθάπερ γὰρ κόρῃ καθαρᾷ χυμὸς ἐπιῤῥεύσας πονηρὸς ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, πυκνὴν τὴν νεφέλην ἐποίησεν. Ἀλλὰ καὶ διασκεδα-σθῆναι καὶ ῥαγῆναι τὴν νεφέλην ταύτην ῥᾴδιον, ἐὰν τὴν ἀκτῖνα τῆς τοῦ Χριστοῦ δεξώμεθα διδασκαλίας· ἂν ἀκούσωμεν αὐτοῦ παραινοῦντος καὶ λέγοντος· Μὴ θη-σαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί μοι, φησὶ, πλέον ἀπὸ τῆς ἀκροάσεως, ὅταν ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας κατέχωμαι; Μάλιστα μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἡ συνε-χὴς ἀκρόασις καταλῦσαι δυνήσεται. Ἂν δ’ ἄρα ἐπι-μένῃς κατεχόμενος, ἐννόησον ὅτι οὐδὲ ἐπιθυμία τὸ πρᾶ-γμά ἐστι. Ποία γὰρ ἐπιθυμία, δουλεύειν χαλεπῶς, καὶ ὑποκεῖσθαι τυραννίδι, καὶ δεδέσθαι πανταχόθεν, καὶ ἐν σκότῳ διατρίβειν, καὶ θορύβου γέμειν, καὶ πόνους ὑπο-μένειν ἀκερδεῖς, καὶ ἑτέροις φυλάττειν τὰ χρήματα, πολλάκις δὲ καὶ ἐχθροῖς; Ποίας ταῦτα ἐπιθυμίας ἄξια; ποίας δὲ οὐ φυγῆς καὶ δρόμων; Ποία ἐπιθυμία, θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι μεταξὺ κλεπτῶν; Εἰ γὰρ ὅλως ἐπιθυμεῖς χρημάτων, μετάθες ἔνθα δύναται μένειν ἀσφαλῆ καὶ ἀνεπηρέαστα. Ὡς ἅ γε νῦν ποιεῖς, οὐ χρημάτων ἐπιθυμοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ δουλείας, καὶ ἐπηρείας, καὶ ζημίας, καὶ ὀδύνης διηνεκοῦς. Σὺ δὲ, ἂν μέν τις ἀνθρώ-πων ἐπὶ τῆς γῆς τόπον ἀνεπηρέαστον δείξῃ, κἂν εἰς αὐτὴν ἐξαγάγῃ τὴν ἔρημον, ὑποσχόμενος ἀσφάλειαν τῇ φυλακῇ τῶν χρημάτων, οὐ κατοκνεῖς, οὐδὲ ἀναδύῃ, ἀλλὰ καὶ ἐμπιστεύεις, καὶ ἐκβάλλεις ἐκεῖ τὰ χρήματα· τοῦ Θεοῦ δὲ ἀντὶ ἀνθρώπων ὑπισχνουμένου σοι τοῦτο, καὶ οὐχὶ τὴν ἔρημον, ἀλλὰ τὸν οὐρανὸν προτιθέντος, τὰ ἐναντία καταδέχῃ. Καίτοιγε κἂν μυριάκις ἐν ἀσφαλείᾳ γένηται κάτω, τῆς φροντίδος οὐδέποτε ἐλεύθερος γε-νέσθαι δυνήσῃ. Κἂν γὰρ μὴ ἀπολέσῃς, τοῦ φροντίζειν μὴ ἀπολέσῃς οὐδέποτε ἀπαλλαγήσῃ. Ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὑποστήσῃ τούτων· καὶ τὸ δὴ πλέον, ὅτι οὐ κατορύττεις τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ φυτεύεις. Τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ θησαυρός ἐστι καὶ σπόρος· μᾶλλον δὲ ἑκατέρων τούτων πλέον. Ὁ μὲν γὰρ σπόρος οὐ μένει διαπαντὸς, τοῦτο δὲ μένει διηνεκῶς. Πάλιν ὁ θησαυρὸς οὐ βλαστάνει, οὗτος δὲ ἀθανάτους σοι φέρει καρπούς. Εἰ δὲ τὸν χρόνον μοι λέγεις, καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποδόσεως, ἔχω μὲν καὶ ἐγὼ δεῖξαι, καὶ εἰπεῖν ὅσα καὶ ἐνταῦθα ἀπολαμ-βάνεις· χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν βιωτικῶν ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἔνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. α. Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν τῶν ὄντων ἀφίστησι, καὶ

ρωμένος, οὐδὲ ἡλίου φανέντος· ὃ δὴ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Οὐδὲ γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαντος καὶ πα-ραινοῦντος ἀκούουσιν, ἀποκλείσαντος αὐτοῖς τοὺς ὀφθαλ-μοὺς τοῦ πλούτου. Διὸ καὶ διπλοῦν σκότος ὑπομένουσι· τὸ μὲν ἐξ ἑαυτῶν, τὸ δὲ ἐκ τοῦ μὴ προσέχειν τῷ διδα-σκάλῳ. Προσέχωμεν τοίνυν αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας, ἵνα ὀψὲ γοῦν ποτε ἀναβλέψωμεν. Καὶ πῶς ἀναβλέψαι δυ-νατόν; Ἐὰν μάθῃς πῶς ἐτυφλώθης. Πῶς οὖν ἐτυφλώθης; Ἀπὸ τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Καθάπερ γὰρ κόρῃ καθαρᾷ χυμὸς ἐπιῤῥεύσας πονηρὸς ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, πυκνὴν τὴν νεφέλην ἐποίησεν. Ἀλλὰ καὶ διασκεδα-σθῆναι καὶ ῥαγῆναι τὴν νεφέλην ταύτην ῥᾴδιον, ἐὰν τὴν ἀκτῖνα τῆς τοῦ Χριστοῦ δεξώμεθα διδασκαλίας· ἂν ἀκούσωμεν αὐτοῦ παραινοῦντος καὶ λέγοντος· Μὴ θη-σαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί μοι, φησὶ, πλέον ἀπὸ τῆς ἀκροάσεως, ὅταν ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας κατέχωμαι; Μάλιστα μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἡ συνε-χὴς ἀκρόασις καταλῦσαι δυνήσεται. Ἂν δ’ ἄρα ἐπι-μένῃς κατεχόμενος, ἐννόησον ὅτι οὐδὲ ἐπιθυμία τὸ πρᾶ-γμά ἐστι. Ποία γὰρ ἐπιθυμία, δουλεύειν χαλεπῶς, καὶ ὑποκεῖσθαι τυραννίδι, καὶ δεδέσθαι πανταχόθεν, καὶ ἐν σκότῳ διατρίβειν, καὶ θορύβου γέμειν, καὶ πόνους ὑπο-μένειν ἀκερδεῖς, καὶ ἑτέροις φυλάττειν τὰ χρήματα, πολλάκις δὲ καὶ ἐχθροῖς; Ποίας ταῦτα ἐπιθυμίας ἄξια; ποίας δὲ οὐ φυγῆς καὶ δρόμων; Ποία ἐπιθυμία, θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι μεταξὺ κλεπτῶν; Εἰ γὰρ ὅλως ἐπιθυμεῖς χρημάτων, μετάθες ἔνθα δύναται μένειν ἀσφαλῆ καὶ ἀνεπηρέαστα. Ὡς ἅ γε νῦν ποιεῖς, οὐ χρημάτων ἐπιθυμοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ δουλείας, καὶ ἐπηρείας, καὶ ζημίας, καὶ ὀδύνης διηνεκοῦς. Σὺ δὲ, ἂν μέν τις ἀνθρώ-πων ἐπὶ τῆς γῆς τόπον ἀνεπηρέαστον δείξῃ, κἂν εἰς αὐτὴν ἐξαγάγῃ τὴν ἔρημον, ὑποσχόμενος ἀσφάλειαν τῇ φυλακῇ τῶν χρημάτων, οὐ κατοκνεῖς, οὐδὲ ἀναδύῃ, ἀλλὰ καὶ ἐμπιστεύεις, καὶ ἐκβάλλεις ἐκεῖ τὰ χρήματα· τοῦ Θεοῦ δὲ ἀντὶ ἀνθρώπων ὑπισχνουμένου σοι τοῦτο, καὶ οὐχὶ τὴν ἔρημον, ἀλλὰ τὸν οὐρανὸν προτιθέντος, τὰ ἐναντία καταδέχῃ. Καίτοιγε κἂν μυριάκις ἐν ἀσφαλείᾳ γένηται κάτω, τῆς φροντίδος οὐδέποτε ἐλεύθερος γε-νέσθαι δυνήσῃ. Κἂν γὰρ μὴ ἀπολέσῃς, τοῦ φροντίζειν μὴ ἀπολέσῃς οὐδέποτε ἀπαλλαγήσῃ. Ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὑποστήσῃ τούτων· καὶ τὸ δὴ πλέον, ὅτι οὐ κατορύττεις τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ φυτεύεις. Τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ θησαυρός ἐστι καὶ σπόρος· μᾶλλον δὲ ἑκατέρων τούτων πλέον. Ὁ μὲν γὰρ σπόρος οὐ μένει διαπαντὸς, τοῦτο δὲ μένει διηνεκῶς. Πάλιν ὁ θησαυρὸς οὐ βλαστάνει, οὗτος δὲ ἀθανάτους σοι φέρει καρπούς. Εἰ δὲ τὸν χρόνον μοι λέγεις, καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποδόσεως, ἔχω μὲν καὶ ἐγὼ δεῖξαι, καὶ εἰπεῖν ὅσα καὶ ἐνταῦθα ἀπολαμ-βάνεις· χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν βιωτικῶν ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἔνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. α. Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν τῶν ὄντων ἀφίστησι, καὶ

ρωμένος, οὐδὲ ἡλίου φανέντος· ὃ δὴ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Οὐδὲ γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαντος καὶ πα-ραινοῦντος ἀκούουσιν, ἀποκλείσαντος αὐτοῖς τοὺς ὀφθαλ-μοὺς τοῦ πλούτου. Διὸ καὶ διπλοῦν σκότος ὑπομένουσι· τὸ μὲν ἐξ ἑαυτῶν, τὸ δὲ ἐκ τοῦ μὴ προσέχειν τῷ διδα-σκάλῳ. Προσέχωμεν τοίνυν αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας, ἵνα ὀψὲ γοῦν ποτε ἀναβλέψωμεν. Καὶ πῶς ἀναβλέψαι δυ-νατόν; Ἐὰν μάθῃς πῶς ἐτυφλώθης. Πῶς οὖν ἐτυφλώθης; Ἀπὸ τῆς πονηρᾶς ἐπιθυμίας. Καθάπερ γὰρ κόρῃ καθαρᾷ χυμὸς ἐπιῤῥεύσας πονηρὸς ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, πυκνὴν τὴν νεφέλην ἐποίησεν. Ἀλλὰ καὶ διασκεδα-σθῆναι καὶ ῥαγῆναι τὴν νεφέλην ταύτην ῥᾴδιον, ἐὰν τὴν ἀκτῖνα τῆς τοῦ Χριστοῦ δεξώμεθα διδασκαλίας· ἂν ἀκούσωμεν αὐτοῦ παραινοῦντος καὶ λέγοντος· Μὴ θη-σαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ τί μοι, φησὶ, πλέον ἀπὸ τῆς ἀκροάσεως, ὅταν ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας κατέχωμαι; Μάλιστα μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἡ συνε-χὴς ἀκρόασις καταλῦσαι δυνήσεται. Ἂν δ’ ἄρα ἐπι-μένῃς κατεχόμενος, ἐννόησον ὅτι οὐδὲ ἐπιθυμία τὸ πρᾶ-γμά ἐστι. Ποία γὰρ ἐπιθυμία, δουλεύειν χαλεπῶς, καὶ ὑποκεῖσθαι τυραννίδι, καὶ δεδέσθαι πανταχόθεν, καὶ ἐν σκότῳ διατρίβειν, καὶ θορύβου γέμειν, καὶ πόνους ὑπο-μένειν ἀκερδεῖς, καὶ ἑτέροις φυλάττειν τὰ χρήματα, πολλάκις δὲ καὶ ἐχθροῖς; Ποίας ταῦτα ἐπιθυμίας ἄξια; ποίας δὲ οὐ φυγῆς καὶ δρόμων; Ποία ἐπιθυμία, θησαυρὸν ἀποτίθεσθαι μεταξὺ κλεπτῶν; Εἰ γὰρ ὅλως ἐπιθυμεῖς χρημάτων, μετάθες ἔνθα δύναται μένειν ἀσφαλῆ καὶ ἀνεπηρέαστα. Ὡς ἅ γε νῦν ποιεῖς, οὐ χρημάτων ἐπιθυμοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ δουλείας, καὶ ἐπηρείας, καὶ ζημίας, καὶ ὀδύνης διηνεκοῦς. Σὺ δὲ, ἂν μέν τις ἀνθρώ-πων ἐπὶ τῆς γῆς τόπον ἀνεπηρέαστον δείξῃ, κἂν εἰς αὐτὴν ἐξαγάγῃ τὴν ἔρημον, ὑποσχόμενος ἀσφάλειαν τῇ φυλακῇ τῶν χρημάτων, οὐ κατοκνεῖς, οὐδὲ ἀναδύῃ, ἀλλὰ καὶ ἐμπιστεύεις, καὶ ἐκβάλλεις ἐκεῖ τὰ χρήματα· τοῦ Θεοῦ δὲ ἀντὶ ἀνθρώπων ὑπισχνουμένου σοι τοῦτο, καὶ οὐχὶ τὴν ἔρημον, ἀλλὰ τὸν οὐρανὸν προτιθέντος, τὰ ἐναντία καταδέχῃ. Καίτοιγε κἂν μυριάκις ἐν ἀσφαλείᾳ γένηται κάτω, τῆς φροντίδος οὐδέποτε ἐλεύθερος γε-νέσθαι δυνήσῃ. Κἂν γὰρ μὴ ἀπολέσῃς, τοῦ φροντίζειν μὴ ἀπολέσῃς οὐδέποτε ἀπαλλαγήσῃ. Ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὑποστήσῃ τούτων· καὶ τὸ δὴ πλέον, ὅτι οὐ κατορύττεις τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ φυτεύεις. Τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ θησαυρός ἐστι καὶ σπόρος· μᾶλλον δὲ ἑκατέρων τούτων πλέον. Ὁ μὲν γὰρ σπόρος οὐ μένει διαπαντὸς, τοῦτο δὲ μένει διηνεκῶς. Πάλιν ὁ θησαυρὸς οὐ βλαστάνει, οὗτος δὲ ἀθανάτους σοι φέρει καρπούς. Εἰ δὲ τὸν χρόνον μοι λέγεις, καὶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποδόσεως, ἔχω μὲν καὶ ἐγὼ δεῖξαι, καὶ εἰπεῖν ὅσα καὶ ἐνταῦθα ἀπολαμ-βάνεις· χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν βιωτικῶν ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ. Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἔνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. α. Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν τῶν ὄντων ἀφίστησι, καὶ

295 IN MATTHÆUM HOMIL. XXI. al. XXII. 296 βερώτερα. Τί γὰρ τῶν νῦν εἰρημένων φοβερώτερον, εἴγε μέλλοιμεν τῆς τοῦ Χριστοῦ δουλείας ἐκπίπτειν διὰ τὰ χρήματα; τί δὲ ποθεινότερον, εἴγε $^{41}$ μέλλοιμεν αὐτῶν ὑπεριδόντες, ἀκριβῆ τὴν πρὸς αὐτὸν εὔνοιαν ἔχειν καὶ τὴν ἀγάπην; Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι δι’ ἑκατέρων ὠθεῖ τὸν ἀκροατὴν εἰς τὴν ὑπακοὴν τῶν λεγομένων, καὶ διὰ τῶν ὠφελίμων, καὶ διὰ τῶν βλαβερῶν· καθάπερ ἰατρὸς ἄριστος, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπροσεξίας νόσον, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς ὑγείαν ἐνδεικνύμενος. Ὅρα γοῦν οἷον πάλιν δείκνυσι τὸ κέρδος τοῦτο, καὶ πῶς κατασκευάζει τὸ συμφέρον ἀπὸ τῆς τῶν ἐναντίων ἀπαλλαγῆς. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον ὑμᾶς βλάπτει, φησὶν, ὁ πλοῦτος, [269] ὅτι λῃστὰς ὁπλίζει καθ’ ὑμῶν, οὐδ’ ὅτι τὸν νοῦν σκοτοῖ μετ’ ἐπιτάσεως ἁπάσης· ἀλλ’ ὅτι καὶ τῆς δουλείας ὑμᾶς ἐκβάλλει τοῦ Θεοῦ, αἰχμαλώτους τῶν ἀψύχων χρημάτων ποιῶν, καὶ ἑκατέρωθεν βλάπτων, καὶ τῷ δούλους ποιεῖν ὧν κρατεῖν ἔδει, καὶ τῷ τῆς δουλείας ἐκβάλλειν τοῦ Θεοῦ, ᾧ μάλιστα πάντων δουλεύειν ἀναγκαῖον ὑμῖν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ διπλῆν ἔδειξε τὴν βλάβην, τῷ καὶ ἐνταῦθα τιθέναι, ὅπου σὴς ἀφανίζει, καὶ ἐκεῖ μὴ τιθέναι, ἔνθα ἀνάλωτος ἡ φυλακή· οὕτω καὶ ἐνταῦθα διπλῆν δείκνυσι τὴν ζημίαν, καὶ δι’ ὧν ἀφέλκει τοῦ Θεοῦ, καὶ δι’ ὧν ὑποτάττει τῷ μαμωνᾷ. Ἀλλ’ οὐκ εὐθέως αὐτὸ τίθησιν, ἀλλ’ ἀπὸ κοινῶν αὐτὸ πρῶτον κατασκευάζει λογισμῶν, οὕτω λέγων· Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· δύο τοὺς τὰ ἐναντία ἐπιτάττοντας λέγων ἐνταῦθα. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο εἴη, οὐδὲ δύο ἂν εἶεν. Καὶ γὰρ Τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία· καίτοι εἰς πολλὰ σώματα ἦσαν διῃρημένοι, ἀλλ’ ὅμως ἡ ὁμόνοια τοὺς πολλοὺς ἓν ἐποίησεν. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτὰ, φησίν· οὐ μόνον οὐ δουλεύσει, ἀλλὰ καὶ μισήσει καὶ ἀποστραφήσεται. Ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, φησὶ, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς $^{42}$ ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ δοκεῖ μὲν δεύτερον εἰρῆσθαι τὸ αὐτό· οὐ μὴν $^{43}$ ἁπλῶς οὕτως αὐτὸ συνέθηκεν, ἀλλ’ ἵνα δείξῃ ῥᾳδίαν οὖσαν τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταβολήν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· ἐδουλώθην ἅπαξ, ἐτυραννήθην ὑπὸ τῶν χρημάτων· δείκνυσιν ὅτι δυνατὸν μεταθέσθαι, καὶ $^{44}$ ὥσπερ ἐκεῖθεν ἐπὶ τοῦτο, οὕτω καὶ ἐντεῦθεν ἐπ’ ἐκεῖνο ἐλθεῖν. Εἰπὼν τοίνυν ἀορίστως, ἵνα πείσῃ τὸν ἀκροατὴν ἀδέκαστον κριτὴν γενέσθαι τῶν λεγομένων, καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως τὴν ψῆφον ἐξενεγκεῖν, ὅτε ἔλαβεν αὐτὸν συμφωνοῦντα, τότε καὶ ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει. Ἐπήγαγε γοῦν· Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ. Φρίξωμεν ἐννοήσαντες $^{45}$, τί παρεσκευάσαμεν τὸν Χριστὸν εἰπεῖν, καὶ μετὰ Θεοῦ θεῖναι τὸν χρυσόν. Εἰ δὲ τοῦτο φρικτὸν, τὸ διὰ τῶν ἔργων γίνεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ τὴν τοῦ χρυσοῦ τυραννίδα, πολλῷ φρικωδέστερον. Τί οὖν; ἐπὶ τῶν παλαιῶν οὐκ ἦν τοῦτο δυνατόν; Οὐδαμῶς. Πῶς οὖν ὁ Ἀβραὰμ, φησὶ, πῶς ὁ Ἰὼβ εὐδοκίμησε; Μή μοι τοὺς πλουτοῦντας εἴπῃς, ἀλλὰ τοὺς δουλεύοντας. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἰὼβ πλούσιος ἦν· ἀλλ’ οὐκ ἐδούλευε τῷ μαμωνᾷ, ἀλλ’ εἶχεν αὐτὸν καὶ ἐκράτει, καὶ δεσπότης, οὐ δοῦλος ἦν. Ὥσπερ οὖν ἀλλοτρίων οἰκονόμος ὢν χρημάτων, οὕτω πάντα ἐκεῖνα ἐκέκτητο, οὐ μόνον τὰ ἑτέρων οὐχ ἁρπάζων, ἀλλὰ καὶ τὰ $^{46}$ ἴδια προτιθέμενος τοῖς δεομένοις. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐδὲ παροῦσιν ἔχαιρεν· ὃ καὶ ἐδήλου λέγων· Εἰ καὶ εὐφράνθην πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἤλγησεν ἀπελθόντος. Ἀλλ’ οὐχὶ νῦν τοιοῦτοι οἱ πλουτοῦντές εἰσιν, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἀνδραπόδου χεῖρον διακείμενοι, καθάπερ τυράννῳ τινὶ χαλεπῷ [270] φόρους ἄγοντες. Ὥσπερ γὰρ ἀκρόπολίν τινα αὐτῶν καταλαβὼν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, τὰ πάσης παρανομίας γέμοντα ἐπιτάγματα ἐκεῖθεν αὐτοῖς καθ’ ἑκάστην πέμπει $^{47}$ τὴν ἡμέραν, καὶ ὁ παρακούων οὐδείς. Μὴ τοίνυν περιττὰ φιλοσόφει. Καὶ γὰρ ἀπεφήνατο ἅπαξ ὁ Θεὸς, καὶ εἶπεν ἀδύνατον εἶναι ταύτην κἀκείνην συμβῆναι τὴν δουλείαν. Μὴ τοίνυν σὺ λέγε, ὅτι δυνατόν. Ὅταν γὰρ ὁ μὲν ἀσπάζεσθαι κελεύῃ, ὁ δὲ τὰ ὄντα ἀποδύεσθαι· ὁ μὲν σωφρονεῖν, ὁ δὲ πορνεύειν· ὁ μὲν μεθύειν καὶ τρυφᾷν, ὁ δὲ γαστρὸς κατέχειν· καὶ ὁ μὲν ὑπερορᾷν τῶν ὄντων, ὁ δὲ προσηλῶσθαι τοῖς παροῦσιν· ὁ μὲν θαυμάζειν μάρμαρα καὶ τοίχους καὶ ὀρόφους, ὁ δὲ ταῦτα ἀτιμάζειν, τιμᾷν δὲ φιλοσοφίαν, πῶς δυνατὸν ταῦτα συμβῆναι; β΄. Κύριον δὲ ἐνταῦθα τὸν μαμωνᾶν ἐκάλεσεν, οὐ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ὑποκλινομένων αὐτῷ ταλαιπωρίαν. Οὕτω καὶ τὴν κοιλίαν Θεὸν καλεῖ, οὐκ ἀπὸ τοῦ τῆς δεσποίνης ἀξιώματος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τῶν δουλευόντων ἀθλιότητος· ὃ πάσης κολάσεως χεῖρόν ἐστι, καὶ πρὸ τῆς κολάσεως ἱκανῶν τιμωρήσασθαι τὸν ἁλόντα. Ποίων γὰρ καταδίκων οὐκ ἂν εἶεν ἀθλιώτεροι οἱ τὸν Θεὸν δεσπότην ἔχοντες, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρου βασιλείας ἐκείνης ἐπὶ τὴν χαλεπὴν αὐτομολοῦντες τυραννίδα, καὶ ταῦτα τοσαύτης ἀπὸ τοῦ πράγματος βλάβης καὶ ἐνταῦθα γινομένης; Καὶ γὰρ ζημία ἄφατος ἀπὸ τοῦ πράγματος, καὶ δίκαι, καὶ ἐπήρειαι, καὶ ἀγῶνες, καὶ πόνοι, καὶ ψυχῆς πήρωσις· καὶ τὸ πάντων χαλεπώτερον, ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτει τῶν ἀνωτάτω, ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ δουλεία $^{48}$. Δείξας $^{49}$ τοίνυν διὰ πάντων τὸ συμφέρον τῆς τῶν χρημάτων ὑπεροψίας, καὶ πρὸς αὐτὴν τῶν χρημάτων τὴν φυλακὴν, καὶ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἡδονὴν, καὶ πρὸς τὴν τῆς φιλοσοφίας κτῆσιν, καὶ πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας ἀσφάλειαν, κατασκευάζει λοιπὸν ὅτι καὶ δυνατὴ αὕτη ἡ παραίνεσις. Τοῦτο γὰρ μάλιστα νομοθεσίας ἀρίστης, τὸ μὴ τὰ συμφέροντα μόνον ἐπιτάττειν, ἀλλὰ καὶ δυνατὰ αὐτὰ ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπάγει, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν; ἂν πάντα ῥίψωμεν, πῶς δυνησόμεθα ζῆσαι; πρὸς ταύτην λοιπὸν ἵσταται τὴν ἀντίθεσιν σφόδρα εὐκαίρως. Ὥσπερ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἐδόκει βαρὺς εἶναι ὁ λόγος· οὕτως ἐπειδὴ ἔδειξε τὴν λύμην τὴν ἐγγινομένην ἀπὸ τῆς φιλαργυρίας, εὐπαράδεκτον λοιπὸν ποιεῖ τὴν παραίνεσιν. Διόπερ οὐδὲ νῦν ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν προσθεὶς, οὕτω τοῦτο ἐπέταξε. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, ἐπήγαγε· Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, Μὴ μεριμνήσητε. — Τοῦτο, ποῖον; Τὸ τῆς ζημίας ἄφατον. Οὐδὲ γὰρ ἐν χρήμασι μόνον ὑμῖν ἡ βλάβη, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς καιριωτάτοις ἡ πληγὴ, καὶ τῆς σωτηρίας ὑμῶν ἀνατροπή. Τοῦ γὰρ ποιήσαντος ὑμᾶς καὶ κηδομένου καὶ φιλοῦντος ἐκβάλλει Θεοῦ. Διὰ τοῦτο λέγω [271] ὑμῖν, μὴ μεριμνήσητε. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν βλάβην ἔδειξεν ἄφατον, καὶ $^{50}$ ἐπιτείνει λοιπὸν τὸ ἐπίταγμα. Οὐδὲ γὰρ τὰ ὄντα κελεύει ῥίπτειν μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ὑπὲρ τῆς ἀναγκαίας μεριμνᾷν τροφῆς, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Οὐκ ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ τροφῆς δεῖται· ἀσώματος γάρ $^{51}$· ἀλλὰ κατὰ τὴν κοινὴν ἐφθέγξατο συνήθειαν. Εἰ $^{41}$ εἴγε] εἰ A. et corr. B. $^{42}$ ἑνὸς] τοῦ ἑνὸς A. $^{43}$ οὐ μὴν] αὐτὸς δὲ εὐχ A. $^{44}$ καὶ om. B. C. D. E. F. Mox ἀδιορίστως Sav. Ben. $^{45}$ ἐννοοῦντες A. $^{46}$ τὰ om. Edd. $^{47}$ πέμπει] add. ποιεῖν Edd. $^{48}$ Vulgo legitur ἔτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτειν ποιεῖ τῶν ἀνωτάτω ἡ τοῦ μαμωνᾶ δουλεία. Alteram lectionem, quam ad marginem ablegat Editores, tuentur omnes mei, præter A., et quoad posteriorem partem etiam Interpretes; de priore non satis constat. $^{49}$ Δείξας Ep. Edd. $^{50}$ καὶ om. A. $^{51}$ γάρ] add. ἐστι Edd. contra Ep. Theoph. et codd.

295 IN MATTHÆUM HOMIL. XXI. al. XXII. 296 βερώτερα. Τί γὰρ τῶν νῦν εἰρημένων φοβερώτερον, εἴγε μέλλοιμεν τῆς τοῦ Χριστοῦ δουλείας ἐκπίπτειν διὰ τὰ χρήματα; τί δὲ ποθεινότερον, εἴγε $^{41}$ μέλλοιμεν αὐτῶν ὑπεριδόντες, ἀκριβῆ τὴν πρὸς αὐτὸν εὔνοιαν ἔχειν καὶ τὴν ἀγάπην; Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι δι’ ἑκατέρων ὠθεῖ τὸν ἀκροατὴν εἰς τὴν ὑπακοὴν τῶν λεγομένων, καὶ διὰ τῶν ὠφελίμων, καὶ διὰ τῶν βλαβερῶν· καθάπερ ἰατρὸς ἄριστος, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπροσεξίας νόσον, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς ὑγείαν ἐνδεικνύμενος. Ὅρα γοῦν οἷον πάλιν δείκνυσι τὸ κέρδος τοῦτο, καὶ πῶς κατασκευάζει τὸ συμφέρον ἀπὸ τῆς τῶν ἐναντίων ἀπαλλαγῆς. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον ὑμᾶς βλάπτει, φησὶν, ὁ πλοῦτος, [269] ὅτι λῃστὰς ὁπλίζει καθ’ ὑμῶν, οὐδ’ ὅτι τὸν νοῦν σκοτοῖ μετ’ ἐπιτάσεως ἁπάσης· ἀλλ’ ὅτι καὶ τῆς δουλείας ὑμᾶς ἐκβάλλει τοῦ Θεοῦ, αἰχμαλώτους τῶν ἀψύχων χρημάτων ποιῶν, καὶ ἑκατέρωθεν βλάπτων, καὶ τῷ δούλους ποιεῖν ὧν κρατεῖν ἔδει, καὶ τῷ τῆς δουλείας ἐκβάλλειν τοῦ Θεοῦ, ᾧ μάλιστα πάντων δουλεύειν ἀναγκαῖον ὑμῖν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ διπλῆν ἔδειξε τὴν βλάβην, τῷ καὶ ἐνταῦθα τιθέναι, ὅπου σὴς ἀφανίζει, καὶ ἐκεῖ μὴ τιθέναι, ἔνθα ἀνάλωτος ἡ φυλακή· οὕτω καὶ ἐνταῦθα διπλῆν δείκνυσι τὴν ζημίαν, καὶ δι’ ὧν ἀφέλκει τοῦ Θεοῦ, καὶ δι’ ὧν ὑποτάττει τῷ μαμωνᾷ. Ἀλλ’ οὐκ εὐθέως αὐτὸ τίθησιν, ἀλλ’ ἀπὸ κοινῶν αὐτὸ πρῶτον κατασκευάζει λογισμῶν, οὕτω λέγων· Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· δύο τοὺς τὰ ἐναντία ἐπιτάττοντας λέγων ἐνταῦθα. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο εἴη, οὐδὲ δύο ἂν εἶεν. Καὶ γὰρ Τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία· καίτοι εἰς πολλὰ σώματα ἦσαν διῃρημένοι, ἀλλ’ ὅμως ἡ ὁμόνοια τοὺς πολλοὺς ἓν ἐποίησεν. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτὰ, φησίν· οὐ μόνον οὐ δουλεύσει, ἀλλὰ καὶ μισήσει καὶ ἀποστραφήσεται. Ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, φησὶ, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς $^{42}$ ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ δοκεῖ μὲν δεύτερον εἰρῆσθαι τὸ αὐτό· οὐ μὴν $^{43}$ ἁπλῶς οὕτως αὐτὸ συνέθηκεν, ἀλλ’ ἵνα δείξῃ ῥᾳδίαν οὖσαν τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταβολήν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· ἐδουλώθην ἅπαξ, ἐτυραννήθην ὑπὸ τῶν χρημάτων· δείκνυσιν ὅτι δυνατὸν μεταθέσθαι, καὶ $^{44}$ ὥσπερ ἐκεῖθεν ἐπὶ τοῦτο, οὕτω καὶ ἐντεῦθεν ἐπ’ ἐκεῖνο ἐλθεῖν. Εἰπὼν τοίνυν ἀορίστως, ἵνα πείσῃ τὸν ἀκροατὴν ἀδέκαστον κριτὴν γενέσθαι τῶν λεγομένων, καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως τὴν ψῆφον ἐξενεγκεῖν, ὅτε ἔλαβεν αὐτὸν συμφωνοῦντα, τότε καὶ ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει. Ἐπήγαγε γοῦν· Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ. Φρίξωμεν ἐννοήσαντες $^{45}$, τί παρεσκευάσαμεν τὸν Χριστὸν εἰπεῖν, καὶ μετὰ Θεοῦ θεῖναι τὸν χρυσόν. Εἰ δὲ τοῦτο φρικτὸν, τὸ διὰ τῶν ἔργων γίνεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ τὴν τοῦ χρυσοῦ τυραννίδα, πολλῷ φρικωδέστερον. Τί οὖν; ἐπὶ τῶν παλαιῶν οὐκ ἦν τοῦτο δυνατόν; Οὐδαμῶς. Πῶς οὖν ὁ Ἀβραὰμ, φησὶ, πῶς ὁ Ἰὼβ εὐδοκίμησε; Μή μοι τοὺς πλουτοῦντας εἴπῃς, ἀλλὰ τοὺς δουλεύοντας. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἰὼβ πλούσιος ἦν· ἀλλ’ οὐκ ἐδούλευε τῷ μαμωνᾷ, ἀλλ’ εἶχεν αὐτὸν καὶ ἐκράτει, καὶ δεσπότης, οὐ δοῦλος ἦν. Ὥσπερ οὖν ἀλλοτρίων οἰκονόμος ὢν χρημάτων, οὕτω πάντα ἐκεῖνα ἐκέκτητο, οὐ μόνον τὰ ἑτέρων οὐχ ἁρπάζων, ἀλλὰ καὶ τὰ $^{46}$ ἴδια προτιθέμενος τοῖς δεομένοις. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐδὲ παροῦσιν ἔχαιρεν· ὃ καὶ ἐδήλου λέγων· Εἰ καὶ εὐφράνθην πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἤλγησεν ἀπελθόντος. Ἀλλ’ οὐχὶ νῦν τοιοῦτοι οἱ πλουτοῦντές εἰσιν, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἀνδραπόδου χεῖρον διακείμενοι, καθάπερ τυράννῳ τινὶ χαλεπῷ [270] φόρους ἄγοντες. Ὥσπερ γὰρ ἀκρόπολίν τινα αὐτῶν καταλαβὼν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, τὰ πάσης παρανομίας γέμοντα ἐπιτάγματα ἐκεῖθεν αὐτοῖς καθ’ ἑκάστην πέμπει $^{47}$ τὴν ἡμέραν, καὶ ὁ παρακούων οὐδείς. Μὴ τοίνυν περιττὰ φιλοσόφει. Καὶ γὰρ ἀπεφήνατο ἅπαξ ὁ Θεὸς, καὶ εἶπεν ἀδύνατον εἶναι ταύτην κἀκείνην συμβῆναι τὴν δουλείαν. Μὴ τοίνυν σὺ λέγε, ὅτι δυνατόν. Ὅταν γὰρ ὁ μὲν ἀσπάζεσθαι κελεύῃ, ὁ δὲ τὰ ὄντα ἀποδύεσθαι· ὁ μὲν σωφρονεῖν, ὁ δὲ πορνεύειν· ὁ μὲν μεθύειν καὶ τρυφᾷν, ὁ δὲ γαστρὸς κατέχειν· καὶ ὁ μὲν ὑπερορᾷν τῶν ὄντων, ὁ δὲ προσηλῶσθαι τοῖς παροῦσιν· ὁ μὲν θαυμάζειν μάρμαρα καὶ τοίχους καὶ ὀρόφους, ὁ δὲ ταῦτα ἀτιμάζειν, τιμᾷν δὲ φιλοσοφίαν, πῶς δυνατὸν ταῦτα συμβῆναι; β΄. Κύριον δὲ ἐνταῦθα τὸν μαμωνᾶν ἐκάλεσεν, οὐ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ὑποκλινομένων αὐτῷ ταλαιπωρίαν. Οὕτω καὶ τὴν κοιλίαν Θεὸν καλεῖ, οὐκ ἀπὸ τοῦ τῆς δεσποίνης ἀξιώματος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τῶν δουλευόντων ἀθλιότητος· ὃ πάσης κολάσεως χεῖρόν ἐστι, καὶ πρὸ τῆς κολάσεως ἱκανῶν τιμωρήσασθαι τὸν ἁλόντα. Ποίων γὰρ καταδίκων οὐκ ἂν εἶεν ἀθλιώτεροι οἱ τὸν Θεὸν δεσπότην ἔχοντες, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρου βασιλείας ἐκείνης ἐπὶ τὴν χαλεπὴν αὐτομολοῦντες τυραννίδα, καὶ ταῦτα τοσαύτης ἀπὸ τοῦ πράγματος βλάβης καὶ ἐνταῦθα γινομένης; Καὶ γὰρ ζημία ἄφατος ἀπὸ τοῦ πράγματος, καὶ δίκαι, καὶ ἐπήρειαι, καὶ ἀγῶνες, καὶ πόνοι, καὶ ψυχῆς πήρωσις· καὶ τὸ πάντων χαλεπώτερον, ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτει τῶν ἀνωτάτω, ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ δουλεία $^{48}$. Δείξας $^{49}$ τοίνυν διὰ πάντων τὸ συμφέρον τῆς τῶν χρημάτων ὑπεροψίας, καὶ πρὸς αὐτὴν τῶν χρημάτων τὴν φυλακὴν, καὶ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἡδονὴν, καὶ πρὸς τὴν τῆς φιλοσοφίας κτῆσιν, καὶ πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας ἀσφάλειαν, κατασκευάζει λοιπὸν ὅτι καὶ δυνατὴ αὕτη ἡ παραίνεσις. Τοῦτο γὰρ μάλιστα νομοθεσίας ἀρίστης, τὸ μὴ τὰ συμφέροντα μόνον ἐπιτάττειν, ἀλλὰ καὶ δυνατὰ αὐτὰ ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπάγει, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν; ἂν πάντα ῥίψωμεν, πῶς δυνησόμεθα ζῆσαι; πρὸς ταύτην λοιπὸν ἵσταται τὴν ἀντίθεσιν σφόδρα εὐκαίρως. Ὥσπερ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἐδόκει βαρὺς εἶναι ὁ λόγος· οὕτως ἐπειδὴ ἔδειξε τὴν λύμην τὴν ἐγγινομένην ἀπὸ τῆς φιλαργυρίας, εὐπαράδεκτον λοιπὸν ποιεῖ τὴν παραίνεσιν. Διόπερ οὐδὲ νῦν ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν προσθεὶς, οὕτω τοῦτο ἐπέταξε. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, ἐπήγαγε· Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, Μὴ μεριμνήσητε. — Τοῦτο, ποῖον; Τὸ τῆς ζημίας ἄφατον. Οὐδὲ γὰρ ἐν χρήμασι μόνον ὑμῖν ἡ βλάβη, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς καιριωτάτοις ἡ πληγὴ, καὶ τῆς σωτηρίας ὑμῶν ἀνατροπή. Τοῦ γὰρ ποιήσαντος ὑμᾶς καὶ κηδομένου καὶ φιλοῦντος ἐκβάλλει Θεοῦ. Διὰ τοῦτο λέγω [271] ὑμῖν, μὴ μεριμνήσητε. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν βλάβην ἔδειξεν ἄφατον, καὶ $^{50}$ ἐπιτείνει λοιπὸν τὸ ἐπίταγμα. Οὐδὲ γὰρ τὰ ὄντα κελεύει ῥίπτειν μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ὑπὲρ τῆς ἀναγκαίας μεριμνᾷν τροφῆς, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Οὐκ ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ τροφῆς δεῖται· ἀσώματος γάρ $^{51}$· ἀλλὰ κατὰ τὴν κοινὴν ἐφθέγξατο συνήθειαν. Εἰ $^{41}$ εἴγε] εἰ A. et corr. B. $^{42}$ ἑνὸς] τοῦ ἑνὸς A. $^{43}$ οὐ μὴν] αὐτὸς δὲ εὐχ A. $^{44}$ καὶ om. B. C. D. E. F. Mox ἀδιορίστως Sav. Ben. $^{45}$ ἐννοοῦντες A. $^{46}$ τὰ om. Edd. $^{47}$ πέμπει] add. ποιεῖν Edd. $^{48}$ Vulgo legitur ἔτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτειν ποιεῖ τῶν ἀνωτάτω ἡ τοῦ μαμωνᾶ δουλεία. Alteram lectionem, quam ad marginem ablegat Editores, tuentur omnes mei, præter A., et quoad posteriorem partem etiam Interpretes; de priore non satis constat. $^{49}$ Δείξας Ep. Edd. $^{50}$ καὶ om. A. $^{51}$ γάρ] add. ἐστι Edd. contra Ep. Theoph. et codd.

295 IN MATTHÆUM HOMIL. XXI. al. XXII. 296 βερώτερα. Τί γὰρ τῶν νῦν εἰρημένων φοβερώτερον, εἴγε μέλλοιμεν τῆς τοῦ Χριστοῦ δουλείας ἐκπίπτειν διὰ τὰ χρήματα; τί δὲ ποθεινότερον, εἴγε $^{41}$ μέλλοιμεν αὐτῶν ὑπεριδόντες, ἀκριβῆ τὴν πρὸς αὐτὸν εὔνοιαν ἔχειν καὶ τὴν ἀγάπην; Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι δι’ ἑκατέρων ὠθεῖ τὸν ἀκροατὴν εἰς τὴν ὑπακοὴν τῶν λεγομένων, καὶ διὰ τῶν ὠφελίμων, καὶ διὰ τῶν βλαβερῶν· καθάπερ ἰατρὸς ἄριστος, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπροσεξίας νόσον, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς ὑγείαν ἐνδεικνύμενος. Ὅρα γοῦν οἷον πάλιν δείκνυσι τὸ κέρδος τοῦτο, καὶ πῶς κατασκευάζει τὸ συμφέρον ἀπὸ τῆς τῶν ἐναντίων ἀπαλλαγῆς. Οὐ γὰρ τοῦτο μόνον ὑμᾶς βλάπτει, φησὶν, ὁ πλοῦτος, [269] ὅτι λῃστὰς ὁπλίζει καθ’ ὑμῶν, οὐδ’ ὅτι τὸν νοῦν σκοτοῖ μετ’ ἐπιτάσεως ἁπάσης· ἀλλ’ ὅτι καὶ τῆς δουλείας ὑμᾶς ἐκβάλλει τοῦ Θεοῦ, αἰχμαλώτους τῶν ἀψύχων χρημάτων ποιῶν, καὶ ἑκατέρωθεν βλάπτων, καὶ τῷ δούλους ποιεῖν ὧν κρατεῖν ἔδει, καὶ τῷ τῆς δουλείας ἐκβάλλειν τοῦ Θεοῦ, ᾧ μάλιστα πάντων δουλεύειν ἀναγκαῖον ὑμῖν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ διπλῆν ἔδειξε τὴν βλάβην, τῷ καὶ ἐνταῦθα τιθέναι, ὅπου σὴς ἀφανίζει, καὶ ἐκεῖ μὴ τιθέναι, ἔνθα ἀνάλωτος ἡ φυλακή· οὕτω καὶ ἐνταῦθα διπλῆν δείκνυσι τὴν ζημίαν, καὶ δι’ ὧν ἀφέλκει τοῦ Θεοῦ, καὶ δι’ ὧν ὑποτάττει τῷ μαμωνᾷ. Ἀλλ’ οὐκ εὐθέως αὐτὸ τίθησιν, ἀλλ’ ἀπὸ κοινῶν αὐτὸ πρῶτον κατασκευάζει λογισμῶν, οὕτω λέγων· Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· δύο τοὺς τὰ ἐναντία ἐπιτάττοντας λέγων ἐνταῦθα. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο εἴη, οὐδὲ δύο ἂν εἶεν. Καὶ γὰρ Τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία· καίτοι εἰς πολλὰ σώματα ἦσαν διῃρημένοι, ἀλλ’ ὅμως ἡ ὁμόνοια τοὺς πολλοὺς ἓν ἐποίησεν. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτὰ, φησίν· οὐ μόνον οὐ δουλεύσει, ἀλλὰ καὶ μισήσει καὶ ἀποστραφήσεται. Ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, φησὶ, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς $^{42}$ ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Καὶ δοκεῖ μὲν δεύτερον εἰρῆσθαι τὸ αὐτό· οὐ μὴν $^{43}$ ἁπλῶς οὕτως αὐτὸ συνέθηκεν, ἀλλ’ ἵνα δείξῃ ῥᾳδίαν οὖσαν τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταβολήν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· ἐδουλώθην ἅπαξ, ἐτυραννήθην ὑπὸ τῶν χρημάτων· δείκνυσιν ὅτι δυνατὸν μεταθέσθαι, καὶ $^{44}$ ὥσπερ ἐκεῖθεν ἐπὶ τοῦτο, οὕτω καὶ ἐντεῦθεν ἐπ’ ἐκεῖνο ἐλθεῖν. Εἰπὼν τοίνυν ἀορίστως, ἵνα πείσῃ τὸν ἀκροατὴν ἀδέκαστον κριτὴν γενέσθαι τῶν λεγομένων, καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως τὴν ψῆφον ἐξενεγκεῖν, ὅτε ἔλαβεν αὐτὸν συμφωνοῦντα, τότε καὶ ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει. Ἐπήγαγε γοῦν· Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ. Φρίξωμεν ἐννοήσαντες $^{45}$, τί παρεσκευάσαμεν τὸν Χριστὸν εἰπεῖν, καὶ μετὰ Θεοῦ θεῖναι τὸν χρυσόν. Εἰ δὲ τοῦτο φρικτὸν, τὸ διὰ τῶν ἔργων γίνεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ τὴν τοῦ χρυσοῦ τυραννίδα, πολλῷ φρικωδέστερον. Τί οὖν; ἐπὶ τῶν παλαιῶν οὐκ ἦν τοῦτο δυνατόν; Οὐδαμῶς. Πῶς οὖν ὁ Ἀβραὰμ, φησὶ, πῶς ὁ Ἰὼβ εὐδοκίμησε; Μή μοι τοὺς πλουτοῦντας εἴπῃς, ἀλλὰ τοὺς δουλεύοντας. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἰὼβ πλούσιος ἦν· ἀλλ’ οὐκ ἐδούλευε τῷ μαμωνᾷ, ἀλλ’ εἶχεν αὐτὸν καὶ ἐκράτει, καὶ δεσπότης, οὐ δοῦλος ἦν. Ὥσπερ οὖν ἀλλοτρίων οἰκονόμος ὢν χρημάτων, οὕτω πάντα ἐκεῖνα ἐκέκτητο, οὐ μόνον τὰ ἑτέρων οὐχ ἁρπάζων, ἀλλὰ καὶ τὰ $^{46}$ ἴδια προτιθέμενος τοῖς δεομένοις. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον, ὅτι οὐδὲ παροῦσιν ἔχαιρεν· ὃ καὶ ἐδήλου λέγων· Εἰ καὶ εὐφράνθην πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἤλγησεν ἀπελθόντος. Ἀλλ’ οὐχὶ νῦν τοιοῦτοι οἱ πλουτοῦντές εἰσιν, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἀνδραπόδου χεῖρον διακείμενοι, καθάπερ τυράννῳ τινὶ χαλεπῷ [270] φόρους ἄγοντες. Ὥσπερ γὰρ ἀκρόπολίν τινα αὐτῶν καταλαβὼν τὴν διάνοιαν ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, τὰ πάσης παρανομίας γέμοντα ἐπιτάγματα ἐκεῖθεν αὐτοῖς καθ’ ἑκάστην πέμπει $^{47}$ τὴν ἡμέραν, καὶ ὁ παρακούων οὐδείς. Μὴ τοίνυν περιττὰ φιλοσόφει. Καὶ γὰρ ἀπεφήνατο ἅπαξ ὁ Θεὸς, καὶ εἶπεν ἀδύνατον εἶναι ταύτην κἀκείνην συμβῆναι τὴν δουλείαν. Μὴ τοίνυν σὺ λέγε, ὅτι δυνατόν. Ὅταν γὰρ ὁ μὲν ἀσπάζεσθαι κελεύῃ, ὁ δὲ τὰ ὄντα ἀποδύεσθαι· ὁ μὲν σωφρονεῖν, ὁ δὲ πορνεύειν· ὁ μὲν μεθύειν καὶ τρυφᾷν, ὁ δὲ γαστρὸς κατέχειν· καὶ ὁ μὲν ὑπερορᾷν τῶν ὄντων, ὁ δὲ προσηλῶσθαι τοῖς παροῦσιν· ὁ μὲν θαυμάζειν μάρμαρα καὶ τοίχους καὶ ὀρόφους, ὁ δὲ ταῦτα ἀτιμάζειν, τιμᾷν δὲ φιλοσοφίαν, πῶς δυνατὸν ταῦτα συμβῆναι; β΄. Κύριον δὲ ἐνταῦθα τὸν μαμωνᾶν ἐκάλεσεν, οὐ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ὑποκλινομένων αὐτῷ ταλαιπωρίαν. Οὕτω καὶ τὴν κοιλίαν Θεὸν καλεῖ, οὐκ ἀπὸ τοῦ τῆς δεσποίνης ἀξιώματος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τῶν δουλευόντων ἀθλιότητος· ὃ πάσης κολάσεως χεῖρόν ἐστι, καὶ πρὸ τῆς κολάσεως ἱκανῶν τιμωρήσασθαι τὸν ἁλόντα. Ποίων γὰρ καταδίκων οὐκ ἂν εἶεν ἀθλιώτεροι οἱ τὸν Θεὸν δεσπότην ἔχοντες, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρου βασιλείας ἐκείνης ἐπὶ τὴν χαλεπὴν αὐτομολοῦντες τυραννίδα, καὶ ταῦτα τοσαύτης ἀπὸ τοῦ πράγματος βλάβης καὶ ἐνταῦθα γινομένης; Καὶ γὰρ ζημία ἄφατος ἀπὸ τοῦ πράγματος, καὶ δίκαι, καὶ ἐπήρειαι, καὶ ἀγῶνες, καὶ πόνοι, καὶ ψυχῆς πήρωσις· καὶ τὸ πάντων χαλεπώτερον, ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτει τῶν ἀνωτάτω, ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ δουλεία $^{48}$. Δείξας $^{49}$ τοίνυν διὰ πάντων τὸ συμφέρον τῆς τῶν χρημάτων ὑπεροψίας, καὶ πρὸς αὐτὴν τῶν χρημάτων τὴν φυλακὴν, καὶ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἡδονὴν, καὶ πρὸς τὴν τῆς φιλοσοφίας κτῆσιν, καὶ πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας ἀσφάλειαν, κατασκευάζει λοιπὸν ὅτι καὶ δυνατὴ αὕτη ἡ παραίνεσις. Τοῦτο γὰρ μάλιστα νομοθεσίας ἀρίστης, τὸ μὴ τὰ συμφέροντα μόνον ἐπιτάττειν, ἀλλὰ καὶ δυνατὰ αὐτὰ ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπάγει, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν; ἂν πάντα ῥίψωμεν, πῶς δυνησόμεθα ζῆσαι; πρὸς ταύτην λοιπὸν ἵσταται τὴν ἀντίθεσιν σφόδρα εὐκαίρως. Ὥσπερ γὰρ εἰ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἐδόκει βαρὺς εἶναι ὁ λόγος· οὕτως ἐπειδὴ ἔδειξε τὴν λύμην τὴν ἐγγινομένην ἀπὸ τῆς φιλαργυρίας, εὐπαράδεκτον λοιπὸν ποιεῖ τὴν παραίνεσιν. Διόπερ οὐδὲ νῦν ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν προσθεὶς, οὕτω τοῦτο ἐπέταξε. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, ἐπήγαγε· Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, Μὴ μεριμνήσητε. — Τοῦτο, ποῖον; Τὸ τῆς ζημίας ἄφατον. Οὐδὲ γὰρ ἐν χρήμασι μόνον ὑμῖν ἡ βλάβη, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς καιριωτάτοις ἡ πληγὴ, καὶ τῆς σωτηρίας ὑμῶν ἀνατροπή. Τοῦ γὰρ ποιήσαντος ὑμᾶς καὶ κηδομένου καὶ φιλοῦντος ἐκβάλλει Θεοῦ. Διὰ τοῦτο λέγω [271] ὑμῖν, μὴ μεριμνήσητε. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν βλάβην ἔδειξεν ἄφατον, καὶ $^{50}$ ἐπιτείνει λοιπὸν τὸ ἐπίταγμα. Οὐδὲ γὰρ τὰ ὄντα κελεύει ῥίπτειν μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ὑπὲρ τῆς ἀναγκαίας μεριμνᾷν τροφῆς, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε. Οὐκ ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ τροφῆς δεῖται· ἀσώματος γάρ $^{51}$· ἀλλὰ κατὰ τὴν κοινὴν ἐφθέγξατο συνήθειαν. Εἰ $^{41}$ εἴγε] εἰ A. et corr. B. $^{42}$ ἑνὸς] τοῦ ἑνὸς A. $^{43}$ οὐ μὴν] αὐτὸς δὲ εὐχ A. $^{44}$ καὶ om. B. C. D. E. F. Mox ἀδιορίστως Sav. Ben. $^{45}$ ἐννοοῦντες A. $^{46}$ τὰ om. Edd. $^{47}$ πέμπει] add. ποιεῖν Edd. $^{48}$ Vulgo legitur ἔτι τῶν ἀγαθῶν ἐκπίπτειν ποιεῖ τῶν ἀνωτάτω ἡ τοῦ μαμωνᾶ δουλεία. Alteram lectionem, quam ad marginem ablegat Editores, tuentur omnes mei, præter A., et quoad posteriorem partem etiam Interpretes; de priore non satis constat. $^{49}$ Δείξας Ep. Edd. $^{50}$ καὶ om. A. $^{51}$ γάρ] add. ἐστι Edd. contra Ep. Theoph. et codd.

γὰρ καὶ μὴ δεῖται τροφῆς, ἀλλὰ ἄλλως οὐκ ἂν ἀνάσχοιτο μένειν ἐν τῷ σώματι, ἀλλ’ ἢ τρεφομένου αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τίθησιν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα λογισμοὺς ἀνακινεῖ· τοὺς μὲν ἐκ τῶν ὑπηργμένων ἡμῖν ἤδη, τοὺς δὲ ἐξ ἑτέρων παραδειγμάτων. Ἀπὸ μὲν τῶν ὑπηργμένων, οὕτω λέγων· Οὐχὶ πλέον ἐστὶν ἡ ψυχὴ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Ὁ τοίνυν τὸ μεῖζον δοὺς, πῶς τὸ ἔλαττον οὐ δώσει; ὁ τὴν τρεφομένην σάρκα διαπλάσας, πῶς τὴν τροφὴν οὐ παρ-έξει; Διόπερ οὐδὲ ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε τί φάγητε καὶ τί ἐνδύσησθε, ἀλλὰ, Τῷ σώματι, καὶ, Τῇ ψυχῇ· ἐπειδὴ ἀπ’ αὐτῶν ἔμελλε τὰς ἀποδείξεις ποιεῖ-σθαι, κατὰ σύγκρισιν τὸν λόγον προάγων. Ἀλλὰ τὴν μὲν ψυχὴν ἅπαξ ἔδωκε, καὶ μένει τοιαύτη· τὸ δὲ σῶμα καθ’ ἑκάστην ἐπιδίδωσι τὴν ἡμέραν. Ἅπερ οὖν ἀμφό-τερα ἐνδεικνύμενος, καὶ τῆς μὲν τὸ ἀθάνατον, τούτου δὲ τὸ ἐπίκηρον, ἐπήγαγε λέγων· Τίς δύναται ἐξ ὑμῶν προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα; Καὶ τὴν ψυχὴν σιγήσας, ἅτε οὐ λαμβάνουσιν ἐπίδοσιν, περὶ τοῦ σώματος διελέχθη μόνον· ἀπὸ τούτου κἀκεῖνο δηλῶν, ὅτι οὐχ ἡ τροφὴ αὐτὸ αὔξει, ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια. Ὃ καὶ δι’ ἄλλων δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Ὥστε οὔτε ὁ φυτεύων, οὔτε ὁ ποτίζων ἐστί τι, ἀλλ’ ὁ αὐξάνων Θεός. Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ὑπηργμένων οὕτω προέτρε-ψεν· ἀπὸ δὲ ἑτέρων παραδειγμάτων, Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, λέγων. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃ τις, ὅτι ὠφελοῦμεν μεριμνῶντες, καὶ ἀπὸ τοῦ μείζονος καὶ ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος αὐτοὺς ἀποτρέπει τοῦ μείζονος μὲν, τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος· τοῦ ἐλάττονος δὲ, τῶν πετεινῶν. Εἰ γὰρ τῶν σφόδρα καταδεεστέρων τοσοῦτος λόγος αὐτῷ, πῶς ὑμῖν οὐ δώσει; φησίν. Καὶ πρὸς μὲν τούτους οὕτως· ὄχλος γὰρ ἦν τέως δημώδης· τῷ διαβό-λῳ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πῶς; Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευο-μένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. Ἐνταῦθα δὲ τῶν ὀρνίθων μέμνηται, καὶ σφόδρα ἐντρεπτικῶς· ὅπερ μεγίστην εἰς παραινέσεως λόγον ἔχει τὴν ἰσχύν. Ἀλλὰ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἦλθόν τινες τῶν ἀσεβῶν, ὡς καὶ ἐπιλαβέ-σθαι τοῦ παραδείγματος. Οὐ γὰρ ἔδει, φησὶ, προαίρεσιν ἀλείφοντα, ἀπὸ φυσικῶν πλεονεκτημάτων εἰς τοῦτο ἐνάγειν· ἐκείνοις γὰρ τοῦτο κατὰ φύσιν πρόσεστι, φησί. γ. Τί οὖν πρὸς τοῦτο ἂν εἴποιμεν; Ὅτι εἰ καὶ κατὰ φύσιν ἐκείνοις πρόσεστιν, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ ἡμῖν ἐκ προαιρέσεως γενέσθαι τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ἐμβλέψατε ὅτι πέταται τὰ πετεινὰ, ὅπερ ἀδύνατον ἦν ἀνθρώπῳ· ἀλλ’ ὅτι τρέφεται χωρὶς μερίμνης, ὅπερ καὶ ἡμῖν, ἐὰν ἐθέλωμεν, εὔκολον κατορθωθῆναι. Καὶ τοῦτο ἔδειξαν οἱ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸ ἀνύσαντες. Διὸ δὴ ἄξιον μάλιστα θαυμάσαι τὴν τοῦ νομοθέτου σύνεσιν, ὅτι ἐξ ἀνθρώπων ἔχων τὸ ὑπόδειγμα παρασχεῖν, καὶ δυνάμενος εἰπεῖν τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἰωάννην, καὶ ἑτέρους τοιούτους μὴ μεριμνήσαντας, ἵνα αὐτῶν καθάψηται, τῶν ἀλόγων ἐμνημόνευσεν. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε τοὺς δικαίους ἐκείνους, εἶχον οὗτοι λέγειν, ὅτι οὐδέπω κατ’ ἐκείνους γεγόναμεν. Νυνὶ δὲ σιγήσας αὐ-τοὺς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ παραγαγὼν, πᾶσαν αὐτῶν ἐξέκοψε πρόφασιν, καὶ ἐνταῦθα παλαιὸν μιμού-

γὰρ καὶ μὴ δεῖται τροφῆς, ἀλλὰ ἄλλως οὐκ ἂν ἀνάσχοιτο μένειν ἐν τῷ σώματι, ἀλλ’ ἢ τρεφομένου αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τίθησιν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα λογισμοὺς ἀνακινεῖ· τοὺς μὲν ἐκ τῶν ὑπηργμένων ἡμῖν ἤδη, τοὺς δὲ ἐξ ἑτέρων παραδειγμάτων. Ἀπὸ μὲν τῶν ὑπηργμένων, οὕτω λέγων· Οὐχὶ πλέον ἐστὶν ἡ ψυχὴ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Ὁ τοίνυν τὸ μεῖζον δοὺς, πῶς τὸ ἔλαττον οὐ δώσει; ὁ τὴν τρεφομένην σάρκα διαπλάσας, πῶς τὴν τροφὴν οὐ παρ-έξει; Διόπερ οὐδὲ ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε τί φάγητε καὶ τί ἐνδύσησθε, ἀλλὰ, Τῷ σώματι, καὶ, Τῇ ψυχῇ· ἐπειδὴ ἀπ’ αὐτῶν ἔμελλε τὰς ἀποδείξεις ποιεῖ-σθαι, κατὰ σύγκρισιν τὸν λόγον προάγων. Ἀλλὰ τὴν μὲν ψυχὴν ἅπαξ ἔδωκε, καὶ μένει τοιαύτη· τὸ δὲ σῶμα καθ’ ἑκάστην ἐπιδίδωσι τὴν ἡμέραν. Ἅπερ οὖν ἀμφό-τερα ἐνδεικνύμενος, καὶ τῆς μὲν τὸ ἀθάνατον, τούτου δὲ τὸ ἐπίκηρον, ἐπήγαγε λέγων· Τίς δύναται ἐξ ὑμῶν προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα; Καὶ τὴν ψυχὴν σιγήσας, ἅτε οὐ λαμβάνουσιν ἐπίδοσιν, περὶ τοῦ σώματος διελέχθη μόνον· ἀπὸ τούτου κἀκεῖνο δηλῶν, ὅτι οὐχ ἡ τροφὴ αὐτὸ αὔξει, ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια. Ὃ καὶ δι’ ἄλλων δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Ὥστε οὔτε ὁ φυτεύων, οὔτε ὁ ποτίζων ἐστί τι, ἀλλ’ ὁ αὐξάνων Θεός. Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ὑπηργμένων οὕτω προέτρε-ψεν· ἀπὸ δὲ ἑτέρων παραδειγμάτων, Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, λέγων. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃ τις, ὅτι ὠφελοῦμεν μεριμνῶντες, καὶ ἀπὸ τοῦ μείζονος καὶ ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος αὐτοὺς ἀποτρέπει τοῦ μείζονος μὲν, τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος· τοῦ ἐλάττονος δὲ, τῶν πετεινῶν. Εἰ γὰρ τῶν σφόδρα καταδεεστέρων τοσοῦτος λόγος αὐτῷ, πῶς ὑμῖν οὐ δώσει; φησίν. Καὶ πρὸς μὲν τούτους οὕτως· ὄχλος γὰρ ἦν τέως δημώδης· τῷ διαβό-λῳ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πῶς; Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευο-μένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. Ἐνταῦθα δὲ τῶν ὀρνίθων μέμνηται, καὶ σφόδρα ἐντρεπτικῶς· ὅπερ μεγίστην εἰς παραινέσεως λόγον ἔχει τὴν ἰσχύν. Ἀλλὰ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἦλθόν τινες τῶν ἀσεβῶν, ὡς καὶ ἐπιλαβέ-σθαι τοῦ παραδείγματος. Οὐ γὰρ ἔδει, φησὶ, προαίρεσιν ἀλείφοντα, ἀπὸ φυσικῶν πλεονεκτημάτων εἰς τοῦτο ἐνάγειν· ἐκείνοις γὰρ τοῦτο κατὰ φύσιν πρόσεστι, φησί. γ. Τί οὖν πρὸς τοῦτο ἂν εἴποιμεν; Ὅτι εἰ καὶ κατὰ φύσιν ἐκείνοις πρόσεστιν, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ ἡμῖν ἐκ προαιρέσεως γενέσθαι τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ἐμβλέψατε ὅτι πέταται τὰ πετεινὰ, ὅπερ ἀδύνατον ἦν ἀνθρώπῳ· ἀλλ’ ὅτι τρέφεται χωρὶς μερίμνης, ὅπερ καὶ ἡμῖν, ἐὰν ἐθέλωμεν, εὔκολον κατορθωθῆναι. Καὶ τοῦτο ἔδειξαν οἱ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸ ἀνύσαντες. Διὸ δὴ ἄξιον μάλιστα θαυμάσαι τὴν τοῦ νομοθέτου σύνεσιν, ὅτι ἐξ ἀνθρώπων ἔχων τὸ ὑπόδειγμα παρασχεῖν, καὶ δυνάμενος εἰπεῖν τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἰωάννην, καὶ ἑτέρους τοιούτους μὴ μεριμνήσαντας, ἵνα αὐτῶν καθάψηται, τῶν ἀλόγων ἐμνημόνευσεν. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε τοὺς δικαίους ἐκείνους, εἶχον οὗτοι λέγειν, ὅτι οὐδέπω κατ’ ἐκείνους γεγόναμεν. Νυνὶ δὲ σιγήσας αὐ-τοὺς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ παραγαγὼν, πᾶσαν αὐτῶν ἐξέκοψε πρόφασιν, καὶ ἐνταῦθα παλαιὸν μιμού-

γὰρ καὶ μὴ δεῖται τροφῆς, ἀλλὰ ἄλλως οὐκ ἂν ἀνάσχοιτο μένειν ἐν τῷ σώματι, ἀλλ’ ἢ τρεφομένου αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τίθησιν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα λογισμοὺς ἀνακινεῖ· τοὺς μὲν ἐκ τῶν ὑπηργμένων ἡμῖν ἤδη, τοὺς δὲ ἐξ ἑτέρων παραδειγμάτων. Ἀπὸ μὲν τῶν ὑπηργμένων, οὕτω λέγων· Οὐχὶ πλέον ἐστὶν ἡ ψυχὴ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Ὁ τοίνυν τὸ μεῖζον δοὺς, πῶς τὸ ἔλαττον οὐ δώσει; ὁ τὴν τρεφομένην σάρκα διαπλάσας, πῶς τὴν τροφὴν οὐ παρ-έξει; Διόπερ οὐδὲ ἁπλῶς εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε τί φάγητε καὶ τί ἐνδύσησθε, ἀλλὰ, Τῷ σώματι, καὶ, Τῇ ψυχῇ· ἐπειδὴ ἀπ’ αὐτῶν ἔμελλε τὰς ἀποδείξεις ποιεῖ-σθαι, κατὰ σύγκρισιν τὸν λόγον προάγων. Ἀλλὰ τὴν μὲν ψυχὴν ἅπαξ ἔδωκε, καὶ μένει τοιαύτη· τὸ δὲ σῶμα καθ’ ἑκάστην ἐπιδίδωσι τὴν ἡμέραν. Ἅπερ οὖν ἀμφό-τερα ἐνδεικνύμενος, καὶ τῆς μὲν τὸ ἀθάνατον, τούτου δὲ τὸ ἐπίκηρον, ἐπήγαγε λέγων· Τίς δύναται ἐξ ὑμῶν προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα; Καὶ τὴν ψυχὴν σιγήσας, ἅτε οὐ λαμβάνουσιν ἐπίδοσιν, περὶ τοῦ σώματος διελέχθη μόνον· ἀπὸ τούτου κἀκεῖνο δηλῶν, ὅτι οὐχ ἡ τροφὴ αὐτὸ αὔξει, ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια. Ὃ καὶ δι’ ἄλλων δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Ὥστε οὔτε ὁ φυτεύων, οὔτε ὁ ποτίζων ἐστί τι, ἀλλ’ ὁ αὐξάνων Θεός. Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ὑπηργμένων οὕτω προέτρε-ψεν· ἀπὸ δὲ ἑτέρων παραδειγμάτων, Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, λέγων. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃ τις, ὅτι ὠφελοῦμεν μεριμνῶντες, καὶ ἀπὸ τοῦ μείζονος καὶ ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος αὐτοὺς ἀποτρέπει τοῦ μείζονος μὲν, τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος· τοῦ ἐλάττονος δὲ, τῶν πετεινῶν. Εἰ γὰρ τῶν σφόδρα καταδεεστέρων τοσοῦτος λόγος αὐτῷ, πῶς ὑμῖν οὐ δώσει; φησίν. Καὶ πρὸς μὲν τούτους οὕτως· ὄχλος γὰρ ἦν τέως δημώδης· τῷ διαβό-λῳ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πῶς; Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευο-μένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. Ἐνταῦθα δὲ τῶν ὀρνίθων μέμνηται, καὶ σφόδρα ἐντρεπτικῶς· ὅπερ μεγίστην εἰς παραινέσεως λόγον ἔχει τὴν ἰσχύν. Ἀλλὰ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἦλθόν τινες τῶν ἀσεβῶν, ὡς καὶ ἐπιλαβέ-σθαι τοῦ παραδείγματος. Οὐ γὰρ ἔδει, φησὶ, προαίρεσιν ἀλείφοντα, ἀπὸ φυσικῶν πλεονεκτημάτων εἰς τοῦτο ἐνάγειν· ἐκείνοις γὰρ τοῦτο κατὰ φύσιν πρόσεστι, φησί. γ. Τί οὖν πρὸς τοῦτο ἂν εἴποιμεν; Ὅτι εἰ καὶ κατὰ φύσιν ἐκείνοις πρόσεστιν, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ ἡμῖν ἐκ προαιρέσεως γενέσθαι τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ἐμβλέψατε ὅτι πέταται τὰ πετεινὰ, ὅπερ ἀδύνατον ἦν ἀνθρώπῳ· ἀλλ’ ὅτι τρέφεται χωρὶς μερίμνης, ὅπερ καὶ ἡμῖν, ἐὰν ἐθέλωμεν, εὔκολον κατορθωθῆναι. Καὶ τοῦτο ἔδειξαν οἱ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸ ἀνύσαντες. Διὸ δὴ ἄξιον μάλιστα θαυμάσαι τὴν τοῦ νομοθέτου σύνεσιν, ὅτι ἐξ ἀνθρώπων ἔχων τὸ ὑπόδειγμα παρασχεῖν, καὶ δυνάμενος εἰπεῖν τὸν Ἠλίαν, καὶ τὸν Μωϋσέα, καὶ τὸν Ἰωάννην, καὶ ἑτέρους τοιούτους μὴ μεριμνήσαντας, ἵνα αὐτῶν καθάψηται, τῶν ἀλόγων ἐμνημόνευσεν. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε τοὺς δικαίους ἐκείνους, εἶχον οὗτοι λέγειν, ὅτι οὐδέπω κατ’ ἐκείνους γεγόναμεν. Νυνὶ δὲ σιγήσας αὐ-τοὺς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ παραγαγὼν, πᾶσαν αὐτῶν ἐξέκοψε πρόφασιν, καὶ ἐνταῦθα παλαιὸν μιμού-

IN MATTHÆUM HOMIL. XXII. al. XXIII. 300 δέξοιντα. Ὅτι μὲν οὖν πολλοὶ οἱ τοῦτο κατορθωκότες εἰ σιν, ἀπ' αὐτῶν δυνατὸν ἡμῖν δεῖξαι τῶν ταῦτα φιλοσο- φερόντων καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεάς. Αλλ' ὑμῖν τέω; ἀρκεῖ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μαθεῖν, καὶ ὅτι καλὸν ἡ ἐλεη- μοσύνη, καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι χρὴ τῶν ὄντων μεταδι- α. Ταῦτα γὰρ ἂν κατορθώσῃς, αγαπητέ, ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα βαδιεῖς. Τέως τοίνυν τὴν πολυτέλειαν ἀποθώμεθα τὴν περιστὴν, καὶ ἀνασχώμεθα τῆς συμμε- τρίας, καὶ μάθωμεν ἀπὸ δικαίων πόνων κτᾶσθαι ἅπαντα Σπερ μέλλομεν ἔχειν· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅτε μελέγετο τοῖς περὶ τὴν τελωνείαν σχολακόσι καὶ τοῖς στρα ανομένοις, ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις προσέταττεν 76-78, Εἰσίλετο μὲν γὰρ καὶ ἐφ' ἑτέραν μείζονα αὐτοὺς ἀγα- γεῖν φιλοσοφίαν· ἐπειδὴ δὲ οὐδέπω πρὸς ταῦτα ἦσαν ἐπιτ τίζειν, τὰ ἐλάττονα λέγει, ὡς εἰ τὰ ὑψηλότερα τούτων εἶπεν, οὔτ᾽ ἂν ἐκείνοις το προσέσχον, καὶ τούτων ἐξέπε την Εν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς καταδεεστέροις όμως γυμνάζομεν. Καὶ γὰρ τέως ἴσμεν, ὅτι μεῖζον ὑμῶν τῆς ἀκτημοσύνης τὸ φορτίον, καὶ ὅσον ἀφέστηκεν ὁ οὐ μονὸς τῆς γῆς, τοσοῦτον ὑμῶν ἡ φιλοσοφία ἐκείνῃ. Οὐκοῦν καν τῶν ἐσχάτων ἐπιλαβώμεθα ἐπιταγμάτων οὐδὲ γὰρ αὕτη μικρὰ παραμυθία. Καίτοιγε παρ' Ελληνί 19:00 ἐπέταττεν Ε. 1 ἐκεῖνοι G. 15. το ποιώμεν Β. G. F. το γάρ] Add. θηρίοις Edd. Non habent Interpp, τινες καὶ τοῦτο κατώρθωσαν, εἰ καὶ μὴ μετὰ τῆς προση κούσης γνώμης, καὶ τὰ ὄντα ἅπαντα ἀπεδύσαντο. 'Αλλ' ὅμως ἡμεῖς ἀρχούμεθα ἐφ' ὑμῶν τῷ τὴν ἐλεημοσύνην δαψιλή παρέχεσθαι [174] παρ' ὑμῶν· ταχέως γὰρ καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ήξομεν, ἂν οὕτω προβαίνωμεν. Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ποιοῦμεν ", τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, οἱ τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ ὑπερβῆναι κελευόμενοι, καὶ τῶν παρ' Ελ λησι φιλοσόφων ἐλάττους φαινόμενοι; Τί ἂν εἴποιμεν, ὅταν ὀφείλοντες εἶναι ἄγγελοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ, μηδὲ τὸ ἄνθρωποι εἶναι διατηρώμεν; Τὸ γὰρ ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οὐ τῆς ἀνθρώπων ἡμερότητος, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρίων ὠμότητος· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρους οἱ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιτιθέμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸ ἀπὸ φύσεως τοῦτο πρόσεστιν· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγῳ τιμηθέντες, καὶ πρὸς τὴν παρὰ φύσιν καταπίπτοντες δυσγένειαν, τίνος απολαυσόμεθα συγγνώμης; Εννοήσαντες τοίνυν τὰ μέσ τρα τῆς προκειμένης ἡμῖν φιλοσοφίας, κἂν εἰς τὰ μέσα φθάσωμεν, ἵνα καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλαγῶμεν κολά- σεως, καὶ ὁδῷ προβαίνοντες ἐπ' αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν κοι ρυφὴν τῶν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ καπιᾷ, οὐδὲ νήθει· λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολο μῶν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο 114 ὡς ἂν 10.00 τούτων. τ. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς, καὶ δείξας ὅτι μάδα οι ὑπὲρ ταύτης χρή μεριμνᾷν, ἐπὶ τὸ κουφότερον μεταβαίνει λοιπόν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον ἔνδυμα, Η τροφή. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐ κέχρηται καὶ ἐνταῦθα τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι τῷ τῶν ὀρνίθων, οὐδὲ λέγει τὸν γῶνα ἡμῖν, καὶ τὸν κύκνον, καὶ τὸ πρόβατον; καὶ γὰρ πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἦν ἐκεῖθεν λαβεῖν. Ὅτι βούλεται εκατέρωθεν δεῖξαι τὴν ὑπερβολὴν, ἀπό τε τῆς εὐτελείας τῶν τῆς τοιαύτης μετασχόντων εὐπρεπείας, Από τε τῆς φιλοτιμίας τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς δοθείσης τοῖς κρίνοις. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὰ κατεσκεύασεν, οὐδὲ γίνα αὐτὰ καλεῖ λοιπόν, ἀλλὰ χόρτον ἀγροῦ. Καὶ οὐ " . πρὸς τὴν πολυτέλειαν τῶν ἱματίων. Χλόης γὰρ ἡ εὐπρέ πεια, καὶ πόας τὸ κάλλος' μᾶλλον δὲ καὶ τιμιώτερος ὁ χόρτος τῆς τοιαύτης στολῆς. Τί τοίνυν μέγα φρονεῖς, ἐν οἷς τὰ νικητήρια παρὰ τῇ βοτάνῃ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας; Καὶ ὅρα πῶς ἀπὸ τῶν προοιμίων κοῦφον δείκνυσι τὸ ἐπίταγμα, πάλιν ἀπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοὺς, Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, ἐπήγαγεν, οὐ κοι καὶ ἀφ᾽ ὧν δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων ἀπάγων. Εἰπὼν γάρ, πιῶσιν. Ὥστε κόπων ἡμᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, ταῦ τα ἐκέλευσεν. Οὐ τοίνυν τὸ μὴ μεριμνᾷν ταῦτα πόνος, ἀλλὰ τὸ μεριμνᾶν. Καὶ καθάπερ εἰπών, Οὐ σπείρου- σιν, οὐ τὸν σπόρον ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ τὴν φροντίδα· οὔτ ἔργον ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὴν μέριμναν. Εἰ δὲ Σολομῶν ἡττή. τως εἰπών, Οὐ κοπιῶσιν, οὐδὲ 8 νήθουσιν, αἱ τὸ θη τοῦ κάλλους αὐτῶν, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δις, ἀλλὰ δι' ὅλης τῆς βασιλείας αὐτοῦ· (οὐδὲ γὰρ ἔχοι ' τις εἰπεῖν, ὅτι νῦν μὲν τοιαῦτα περιεβάλετο, μετὰ δὲ ταῦτα οὐκέτι, ἀλλὰ οὐδὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ οὕτως ἐκαλλωπίσατο· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ)· καὶ οὐχ ὑπὸ τούτου μὲν ἡττήθη τοῦ ἄνθους, τὸ δὲ ἕτερον ἐμι- μήσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοῦ παρεχώρησε· (διὸ καὶ ἔλεγεν, Ὡς ἐν τούτων· ὅσον γὰρ τῆς ἀληθείας πρὸς τὸ ψεῦδος, τοσοῦτον τῶν ἱματίων ἐκείνων καὶ τῶν ἀνθῶν τούτων τὸ μέσον·) εἰ τοίνυν ἐκεῖνος ὁμολόγησε τὴν ἧτταν, ὁ πάντων βασιλέων τῶν πώποτε γενομένων λαμπρότερος, πότε σὺ περιγενέσθαι δυνήσῃ, μᾶλλον δὲ ἐγγὺς γενέσθαι κἂν μικρὸν τῆς τοιαύτης εὐμορφίας; Εντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύει μηδ' όλως ἐφίεσθαι τοῦ τοιούτου καλλωπισμού. Ορα γοῦν αὐτοῦ τὸ τέλος· μετὰ τὴν νίκην εἰς κλίβαναν βάλλεται. Εἰ δὲ περὶ τὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, καὶ τὴν τυχούσαν παρεχόμενα χρείαν, τοσαύτην πρότ νοιαν ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο, πῶς σὲ προήσεται τὸ πάντων ἀναγκαιότατον 40 ζῶον; Τίνος οὖν ἕνεκεν οὕτω καλά αὐτὰ ἐποίησεν ; Ἵνα τὴν αὐτοῦ σοφίαν ἐπιδείξηται καὶ τὴν περιουσίαν τῆς δυνάμεως, ἵνα πανταχόθεν αὐτοῦ τὴν δόξαν μάθωμεν. Οὐ γὰρ οἱ οὐρανοὶ μόνοι διηγοῦνται τὴν τῷ ὀνόματι ἀρχεῖται τούτῳ, ἀλλὰ πάλιν ἑτέραν φέλειαν προστίθησιν, εἰπών, σήμερον ὄντα. Καὶ οὐκ ίπαν, εὔριον οὐκ ὄντα, ἀλλὰ τὸ πολλῷ πάλιν καταδεέστε- μου, εἰς κλίβανον βαλλόμενον. Καὶ οὐκ εἶπεν δ', άμ- φρένουσιν, ἀλλ', οὕτως ἀμφιέννυσιν. Ορᾷς πανταχοῦ πολλὰς τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐπιτάσεις; Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα αὐτῶν καθάψηται: διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς; Καὶ γὰρ πολλὴν ἔχει καὶ τοῦτο τὴν έμφασιν. Τὸ γὰρ, ὑμᾶς, οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν αἰνιττομένου, ή τὸ πολυτίμητον καὶ περισπούδαστον τοῦ γένους· ὡσανεὶ [275] ἔλεγεν, Ὑμᾶς, οἷς ψυχὴν ἔδωκεν, οἷς σῶμα δι ἔπλασε, δι' οὓς τὰ δρώμενα πάντα ἐποίησε, δι' οὕς προ φήτας ἔπεμψε, καὶ νόμον ἔδωκε, καὶ τὰ μυρία εἰργά- κατη ἀγαθά· δι' οὓς τὸν μονογενῆ παῖδα ἐξέδωκεν Ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε σαφώς, τότε καὶ ἐπιπλήττει λέγων· Ολιγόπιστοι. Τοιοῦτον τε γὰρ ὁ συμβουλεύων· οὐ πα γαινεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ καθάπτεται, ἵνα διεγείρῃ πλέον τοῖς τὴν πειθὼν τῶν λεγομένων. Ἀπὸ τούτων ἡμᾶς οὐχὶ μὴ μεριμνᾶν διδάσκει μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ἐπτοῆσθαι και περιεβάλλετο Α. " οὐδὲ] Sic. F. Ep. Ge. vulgo οὐδέν. 43 οὐδὲ] οὐ Eddl. ἑτέραν] δευτέραν Α. 83 εἶπεν] add. ἁπλῶς A. invitis Verss. Μox πολλάς on. Α. C. οι εξέδωκε] ald. καὶ τὰ (τὰ om. Α.) μυρία δι' αὐτοῦ χαρίσματα εξωρήσατο Δ. Γ. Νon verterunt Interpp. 6ο Τοιοῦτο Ε. Τοιούτος Mor. Ben. ο οὔτε codd. præter E. μ· μ. περιεβάλλετο Α. C. F και αναγκαιότερον Εdd. $8 87 κι έχει εφε.

IN MATTHÆUM HOMIL. XXII. al. XXIII. 300 δέξοιντα. Ὅτι μὲν οὖν πολλοὶ οἱ τοῦτο κατορθωκότες εἰ σιν, ἀπ' αὐτῶν δυνατὸν ἡμῖν δεῖξαι τῶν ταῦτα φιλοσο- φερόντων καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεάς. Αλλ' ὑμῖν τέω; ἀρκεῖ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μαθεῖν, καὶ ὅτι καλὸν ἡ ἐλεη- μοσύνη, καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι χρὴ τῶν ὄντων μεταδι- α. Ταῦτα γὰρ ἂν κατορθώσῃς, αγαπητέ, ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα βαδιεῖς. Τέως τοίνυν τὴν πολυτέλειαν ἀποθώμεθα τὴν περιστὴν, καὶ ἀνασχώμεθα τῆς συμμε- τρίας, καὶ μάθωμεν ἀπὸ δικαίων πόνων κτᾶσθαι ἅπαντα Σπερ μέλλομεν ἔχειν· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅτε μελέγετο τοῖς περὶ τὴν τελωνείαν σχολακόσι καὶ τοῖς στρα ανομένοις, ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις προσέταττεν 76-78, Εἰσίλετο μὲν γὰρ καὶ ἐφ' ἑτέραν μείζονα αὐτοὺς ἀγα- γεῖν φιλοσοφίαν· ἐπειδὴ δὲ οὐδέπω πρὸς ταῦτα ἦσαν ἐπιτ τίζειν, τὰ ἐλάττονα λέγει, ὡς εἰ τὰ ὑψηλότερα τούτων εἶπεν, οὔτ᾽ ἂν ἐκείνοις το προσέσχον, καὶ τούτων ἐξέπε την Εν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς καταδεεστέροις όμως γυμνάζομεν. Καὶ γὰρ τέως ἴσμεν, ὅτι μεῖζον ὑμῶν τῆς ἀκτημοσύνης τὸ φορτίον, καὶ ὅσον ἀφέστηκεν ὁ οὐ μονὸς τῆς γῆς, τοσοῦτον ὑμῶν ἡ φιλοσοφία ἐκείνῃ. Οὐκοῦν καν τῶν ἐσχάτων ἐπιλαβώμεθα ἐπιταγμάτων οὐδὲ γὰρ αὕτη μικρὰ παραμυθία. Καίτοιγε παρ' Ελληνί 19:00 ἐπέταττεν Ε. 1 ἐκεῖνοι G. 15. το ποιώμεν Β. G. F. το γάρ] Add. θηρίοις Edd. Non habent Interpp, τινες καὶ τοῦτο κατώρθωσαν, εἰ καὶ μὴ μετὰ τῆς προση κούσης γνώμης, καὶ τὰ ὄντα ἅπαντα ἀπεδύσαντο. 'Αλλ' ὅμως ἡμεῖς ἀρχούμεθα ἐφ' ὑμῶν τῷ τὴν ἐλεημοσύνην δαψιλή παρέχεσθαι [174] παρ' ὑμῶν· ταχέως γὰρ καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ήξομεν, ἂν οὕτω προβαίνωμεν. Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ποιοῦμεν ", τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, οἱ τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ ὑπερβῆναι κελευόμενοι, καὶ τῶν παρ' Ελ λησι φιλοσόφων ἐλάττους φαινόμενοι; Τί ἂν εἴποιμεν, ὅταν ὀφείλοντες εἶναι ἄγγελοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ, μηδὲ τὸ ἄνθρωποι εἶναι διατηρώμεν; Τὸ γὰρ ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οὐ τῆς ἀνθρώπων ἡμερότητος, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρίων ὠμότητος· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρους οἱ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιτιθέμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸ ἀπὸ φύσεως τοῦτο πρόσεστιν· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγῳ τιμηθέντες, καὶ πρὸς τὴν παρὰ φύσιν καταπίπτοντες δυσγένειαν, τίνος απολαυσόμεθα συγγνώμης; Εννοήσαντες τοίνυν τὰ μέσ τρα τῆς προκειμένης ἡμῖν φιλοσοφίας, κἂν εἰς τὰ μέσα φθάσωμεν, ἵνα καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλαγῶμεν κολά- σεως, καὶ ὁδῷ προβαίνοντες ἐπ' αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν κοι ρυφὴν τῶν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ καπιᾷ, οὐδὲ νήθει· λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολο μῶν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο 114 ὡς ἂν 10.00 τούτων. τ. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς, καὶ δείξας ὅτι μάδα οι ὑπὲρ ταύτης χρή μεριμνᾷν, ἐπὶ τὸ κουφότερον μεταβαίνει λοιπόν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον ἔνδυμα, Η τροφή. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐ κέχρηται καὶ ἐνταῦθα τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι τῷ τῶν ὀρνίθων, οὐδὲ λέγει τὸν γῶνα ἡμῖν, καὶ τὸν κύκνον, καὶ τὸ πρόβατον; καὶ γὰρ πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἦν ἐκεῖθεν λαβεῖν. Ὅτι βούλεται εκατέρωθεν δεῖξαι τὴν ὑπερβολὴν, ἀπό τε τῆς εὐτελείας τῶν τῆς τοιαύτης μετασχόντων εὐπρεπείας, Από τε τῆς φιλοτιμίας τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς δοθείσης τοῖς κρίνοις. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὰ κατεσκεύασεν, οὐδὲ γίνα αὐτὰ καλεῖ λοιπόν, ἀλλὰ χόρτον ἀγροῦ. Καὶ οὐ " . πρὸς τὴν πολυτέλειαν τῶν ἱματίων. Χλόης γὰρ ἡ εὐπρέ πεια, καὶ πόας τὸ κάλλος' μᾶλλον δὲ καὶ τιμιώτερος ὁ χόρτος τῆς τοιαύτης στολῆς. Τί τοίνυν μέγα φρονεῖς, ἐν οἷς τὰ νικητήρια παρὰ τῇ βοτάνῃ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας; Καὶ ὅρα πῶς ἀπὸ τῶν προοιμίων κοῦφον δείκνυσι τὸ ἐπίταγμα, πάλιν ἀπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοὺς, Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, ἐπήγαγεν, οὐ κοι καὶ ἀφ᾽ ὧν δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων ἀπάγων. Εἰπὼν γάρ, πιῶσιν. Ὥστε κόπων ἡμᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, ταῦ τα ἐκέλευσεν. Οὐ τοίνυν τὸ μὴ μεριμνᾷν ταῦτα πόνος, ἀλλὰ τὸ μεριμνᾶν. Καὶ καθάπερ εἰπών, Οὐ σπείρου- σιν, οὐ τὸν σπόρον ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ τὴν φροντίδα· οὔτ ἔργον ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὴν μέριμναν. Εἰ δὲ Σολομῶν ἡττή. τως εἰπών, Οὐ κοπιῶσιν, οὐδὲ 8 νήθουσιν, αἱ τὸ θη τοῦ κάλλους αὐτῶν, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δις, ἀλλὰ δι' ὅλης τῆς βασιλείας αὐτοῦ· (οὐδὲ γὰρ ἔχοι ' τις εἰπεῖν, ὅτι νῦν μὲν τοιαῦτα περιεβάλετο, μετὰ δὲ ταῦτα οὐκέτι, ἀλλὰ οὐδὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ οὕτως ἐκαλλωπίσατο· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ)· καὶ οὐχ ὑπὸ τούτου μὲν ἡττήθη τοῦ ἄνθους, τὸ δὲ ἕτερον ἐμι- μήσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοῦ παρεχώρησε· (διὸ καὶ ἔλεγεν, Ὡς ἐν τούτων· ὅσον γὰρ τῆς ἀληθείας πρὸς τὸ ψεῦδος, τοσοῦτον τῶν ἱματίων ἐκείνων καὶ τῶν ἀνθῶν τούτων τὸ μέσον·) εἰ τοίνυν ἐκεῖνος ὁμολόγησε τὴν ἧτταν, ὁ πάντων βασιλέων τῶν πώποτε γενομένων λαμπρότερος, πότε σὺ περιγενέσθαι δυνήσῃ, μᾶλλον δὲ ἐγγὺς γενέσθαι κἂν μικρὸν τῆς τοιαύτης εὐμορφίας; Εντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύει μηδ' όλως ἐφίεσθαι τοῦ τοιούτου καλλωπισμού. Ορα γοῦν αὐτοῦ τὸ τέλος· μετὰ τὴν νίκην εἰς κλίβαναν βάλλεται. Εἰ δὲ περὶ τὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, καὶ τὴν τυχούσαν παρεχόμενα χρείαν, τοσαύτην πρότ νοιαν ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο, πῶς σὲ προήσεται τὸ πάντων ἀναγκαιότατον 40 ζῶον; Τίνος οὖν ἕνεκεν οὕτω καλά αὐτὰ ἐποίησεν ; Ἵνα τὴν αὐτοῦ σοφίαν ἐπιδείξηται καὶ τὴν περιουσίαν τῆς δυνάμεως, ἵνα πανταχόθεν αὐτοῦ τὴν δόξαν μάθωμεν. Οὐ γὰρ οἱ οὐρανοὶ μόνοι διηγοῦνται τὴν τῷ ὀνόματι ἀρχεῖται τούτῳ, ἀλλὰ πάλιν ἑτέραν φέλειαν προστίθησιν, εἰπών, σήμερον ὄντα. Καὶ οὐκ ίπαν, εὔριον οὐκ ὄντα, ἀλλὰ τὸ πολλῷ πάλιν καταδεέστε- μου, εἰς κλίβανον βαλλόμενον. Καὶ οὐκ εἶπεν δ', άμ- φρένουσιν, ἀλλ', οὕτως ἀμφιέννυσιν. Ορᾷς πανταχοῦ πολλὰς τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐπιτάσεις; Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα αὐτῶν καθάψηται: διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς; Καὶ γὰρ πολλὴν ἔχει καὶ τοῦτο τὴν έμφασιν. Τὸ γὰρ, ὑμᾶς, οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν αἰνιττομένου, ή τὸ πολυτίμητον καὶ περισπούδαστον τοῦ γένους· ὡσανεὶ [275] ἔλεγεν, Ὑμᾶς, οἷς ψυχὴν ἔδωκεν, οἷς σῶμα δι ἔπλασε, δι' οὓς τὰ δρώμενα πάντα ἐποίησε, δι' οὕς προ φήτας ἔπεμψε, καὶ νόμον ἔδωκε, καὶ τὰ μυρία εἰργά- κατη ἀγαθά· δι' οὓς τὸν μονογενῆ παῖδα ἐξέδωκεν Ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε σαφώς, τότε καὶ ἐπιπλήττει λέγων· Ολιγόπιστοι. Τοιοῦτον τε γὰρ ὁ συμβουλεύων· οὐ πα γαινεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ καθάπτεται, ἵνα διεγείρῃ πλέον τοῖς τὴν πειθὼν τῶν λεγομένων. Ἀπὸ τούτων ἡμᾶς οὐχὶ μὴ μεριμνᾶν διδάσκει μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ἐπτοῆσθαι και περιεβάλλετο Α. " οὐδὲ] Sic. F. Ep. Ge. vulgo οὐδέν. 43 οὐδὲ] οὐ Eddl. ἑτέραν] δευτέραν Α. 83 εἶπεν] add. ἁπλῶς A. invitis Verss. Μox πολλάς on. Α. C. οι εξέδωκε] ald. καὶ τὰ (τὰ om. Α.) μυρία δι' αὐτοῦ χαρίσματα εξωρήσατο Δ. Γ. Νon verterunt Interpp. 6ο Τοιοῦτο Ε. Τοιούτος Mor. Ben. ο οὔτε codd. præter E. μ· μ. περιεβάλλετο Α. C. F και αναγκαιότερον Εdd. $8 87 κι έχει εφε.

IN MATTHÆUM HOMIL. XXII. al. XXIII. 300 δέξοιντα. Ὅτι μὲν οὖν πολλοὶ οἱ τοῦτο κατορθωκότες εἰ σιν, ἀπ' αὐτῶν δυνατὸν ἡμῖν δεῖξαι τῶν ταῦτα φιλοσο- φερόντων καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεάς. Αλλ' ὑμῖν τέω; ἀρκεῖ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μαθεῖν, καὶ ὅτι καλὸν ἡ ἐλεη- μοσύνη, καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι χρὴ τῶν ὄντων μεταδι- α. Ταῦτα γὰρ ἂν κατορθώσῃς, αγαπητέ, ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα βαδιεῖς. Τέως τοίνυν τὴν πολυτέλειαν ἀποθώμεθα τὴν περιστὴν, καὶ ἀνασχώμεθα τῆς συμμε- τρίας, καὶ μάθωμεν ἀπὸ δικαίων πόνων κτᾶσθαι ἅπαντα Σπερ μέλλομεν ἔχειν· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅτε μελέγετο τοῖς περὶ τὴν τελωνείαν σχολακόσι καὶ τοῖς στρα ανομένοις, ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις προσέταττεν 76-78, Εἰσίλετο μὲν γὰρ καὶ ἐφ' ἑτέραν μείζονα αὐτοὺς ἀγα- γεῖν φιλοσοφίαν· ἐπειδὴ δὲ οὐδέπω πρὸς ταῦτα ἦσαν ἐπιτ τίζειν, τὰ ἐλάττονα λέγει, ὡς εἰ τὰ ὑψηλότερα τούτων εἶπεν, οὔτ᾽ ἂν ἐκείνοις το προσέσχον, καὶ τούτων ἐξέπε την Εν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς καταδεεστέροις όμως γυμνάζομεν. Καὶ γὰρ τέως ἴσμεν, ὅτι μεῖζον ὑμῶν τῆς ἀκτημοσύνης τὸ φορτίον, καὶ ὅσον ἀφέστηκεν ὁ οὐ μονὸς τῆς γῆς, τοσοῦτον ὑμῶν ἡ φιλοσοφία ἐκείνῃ. Οὐκοῦν καν τῶν ἐσχάτων ἐπιλαβώμεθα ἐπιταγμάτων οὐδὲ γὰρ αὕτη μικρὰ παραμυθία. Καίτοιγε παρ' Ελληνί 19:00 ἐπέταττεν Ε. 1 ἐκεῖνοι G. 15. το ποιώμεν Β. G. F. το γάρ] Add. θηρίοις Edd. Non habent Interpp, τινες καὶ τοῦτο κατώρθωσαν, εἰ καὶ μὴ μετὰ τῆς προση κούσης γνώμης, καὶ τὰ ὄντα ἅπαντα ἀπεδύσαντο. 'Αλλ' ὅμως ἡμεῖς ἀρχούμεθα ἐφ' ὑμῶν τῷ τὴν ἐλεημοσύνην δαψιλή παρέχεσθαι [174] παρ' ὑμῶν· ταχέως γὰρ καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ήξομεν, ἂν οὕτω προβαίνωμεν. Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ποιοῦμεν ", τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, οἱ τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ ὑπερβῆναι κελευόμενοι, καὶ τῶν παρ' Ελ λησι φιλοσόφων ἐλάττους φαινόμενοι; Τί ἂν εἴποιμεν, ὅταν ὀφείλοντες εἶναι ἄγγελοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ, μηδὲ τὸ ἄνθρωποι εἶναι διατηρώμεν; Τὸ γὰρ ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οὐ τῆς ἀνθρώπων ἡμερότητος, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρίων ὠμότητος· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρους οἱ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιτιθέμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸ ἀπὸ φύσεως τοῦτο πρόσεστιν· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγῳ τιμηθέντες, καὶ πρὸς τὴν παρὰ φύσιν καταπίπτοντες δυσγένειαν, τίνος απολαυσόμεθα συγγνώμης; Εννοήσαντες τοίνυν τὰ μέσ τρα τῆς προκειμένης ἡμῖν φιλοσοφίας, κἂν εἰς τὰ μέσα φθάσωμεν, ἵνα καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλαγῶμεν κολά- σεως, καὶ ὁδῷ προβαίνοντες ἐπ' αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν κοι ρυφὴν τῶν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ καπιᾷ, οὐδὲ νήθει· λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολο μῶν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο 114 ὡς ἂν 10.00 τούτων. τ. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς, καὶ δείξας ὅτι μάδα οι ὑπὲρ ταύτης χρή μεριμνᾷν, ἐπὶ τὸ κουφότερον μεταβαίνει λοιπόν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον ἔνδυμα, Η τροφή. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐ κέχρηται καὶ ἐνταῦθα τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι τῷ τῶν ὀρνίθων, οὐδὲ λέγει τὸν γῶνα ἡμῖν, καὶ τὸν κύκνον, καὶ τὸ πρόβατον; καὶ γὰρ πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἦν ἐκεῖθεν λαβεῖν. Ὅτι βούλεται εκατέρωθεν δεῖξαι τὴν ὑπερβολὴν, ἀπό τε τῆς εὐτελείας τῶν τῆς τοιαύτης μετασχόντων εὐπρεπείας, Από τε τῆς φιλοτιμίας τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς δοθείσης τοῖς κρίνοις. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὰ κατεσκεύασεν, οὐδὲ γίνα αὐτὰ καλεῖ λοιπόν, ἀλλὰ χόρτον ἀγροῦ. Καὶ οὐ " . πρὸς τὴν πολυτέλειαν τῶν ἱματίων. Χλόης γὰρ ἡ εὐπρέ πεια, καὶ πόας τὸ κάλλος' μᾶλλον δὲ καὶ τιμιώτερος ὁ χόρτος τῆς τοιαύτης στολῆς. Τί τοίνυν μέγα φρονεῖς, ἐν οἷς τὰ νικητήρια παρὰ τῇ βοτάνῃ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας; Καὶ ὅρα πῶς ἀπὸ τῶν προοιμίων κοῦφον δείκνυσι τὸ ἐπίταγμα, πάλιν ἀπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοὺς, Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, ἐπήγαγεν, οὐ κοι καὶ ἀφ᾽ ὧν δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων ἀπάγων. Εἰπὼν γάρ, πιῶσιν. Ὥστε κόπων ἡμᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, ταῦ τα ἐκέλευσεν. Οὐ τοίνυν τὸ μὴ μεριμνᾷν ταῦτα πόνος, ἀλλὰ τὸ μεριμνᾶν. Καὶ καθάπερ εἰπών, Οὐ σπείρου- σιν, οὐ τὸν σπόρον ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ τὴν φροντίδα· οὔτ ἔργον ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὴν μέριμναν. Εἰ δὲ Σολομῶν ἡττή. τως εἰπών, Οὐ κοπιῶσιν, οὐδὲ 8 νήθουσιν, αἱ τὸ θη τοῦ κάλλους αὐτῶν, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δις, ἀλλὰ δι' ὅλης τῆς βασιλείας αὐτοῦ· (οὐδὲ γὰρ ἔχοι ' τις εἰπεῖν, ὅτι νῦν μὲν τοιαῦτα περιεβάλετο, μετὰ δὲ ταῦτα οὐκέτι, ἀλλὰ οὐδὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ οὕτως ἐκαλλωπίσατο· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ)· καὶ οὐχ ὑπὸ τούτου μὲν ἡττήθη τοῦ ἄνθους, τὸ δὲ ἕτερον ἐμι- μήσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοῦ παρεχώρησε· (διὸ καὶ ἔλεγεν, Ὡς ἐν τούτων· ὅσον γὰρ τῆς ἀληθείας πρὸς τὸ ψεῦδος, τοσοῦτον τῶν ἱματίων ἐκείνων καὶ τῶν ἀνθῶν τούτων τὸ μέσον·) εἰ τοίνυν ἐκεῖνος ὁμολόγησε τὴν ἧτταν, ὁ πάντων βασιλέων τῶν πώποτε γενομένων λαμπρότερος, πότε σὺ περιγενέσθαι δυνήσῃ, μᾶλλον δὲ ἐγγὺς γενέσθαι κἂν μικρὸν τῆς τοιαύτης εὐμορφίας; Εντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύει μηδ' όλως ἐφίεσθαι τοῦ τοιούτου καλλωπισμού. Ορα γοῦν αὐτοῦ τὸ τέλος· μετὰ τὴν νίκην εἰς κλίβαναν βάλλεται. Εἰ δὲ περὶ τὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, καὶ τὴν τυχούσαν παρεχόμενα χρείαν, τοσαύτην πρότ νοιαν ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο, πῶς σὲ προήσεται τὸ πάντων ἀναγκαιότατον 40 ζῶον; Τίνος οὖν ἕνεκεν οὕτω καλά αὐτὰ ἐποίησεν ; Ἵνα τὴν αὐτοῦ σοφίαν ἐπιδείξηται καὶ τὴν περιουσίαν τῆς δυνάμεως, ἵνα πανταχόθεν αὐτοῦ τὴν δόξαν μάθωμεν. Οὐ γὰρ οἱ οὐρανοὶ μόνοι διηγοῦνται τὴν τῷ ὀνόματι ἀρχεῖται τούτῳ, ἀλλὰ πάλιν ἑτέραν φέλειαν προστίθησιν, εἰπών, σήμερον ὄντα. Καὶ οὐκ ίπαν, εὔριον οὐκ ὄντα, ἀλλὰ τὸ πολλῷ πάλιν καταδεέστε- μου, εἰς κλίβανον βαλλόμενον. Καὶ οὐκ εἶπεν δ', άμ- φρένουσιν, ἀλλ', οὕτως ἀμφιέννυσιν. Ορᾷς πανταχοῦ πολλὰς τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐπιτάσεις; Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα αὐτῶν καθάψηται: διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς; Καὶ γὰρ πολλὴν ἔχει καὶ τοῦτο τὴν έμφασιν. Τὸ γὰρ, ὑμᾶς, οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν αἰνιττομένου, ή τὸ πολυτίμητον καὶ περισπούδαστον τοῦ γένους· ὡσανεὶ [275] ἔλεγεν, Ὑμᾶς, οἷς ψυχὴν ἔδωκεν, οἷς σῶμα δι ἔπλασε, δι' οὓς τὰ δρώμενα πάντα ἐποίησε, δι' οὕς προ φήτας ἔπεμψε, καὶ νόμον ἔδωκε, καὶ τὰ μυρία εἰργά- κατη ἀγαθά· δι' οὓς τὸν μονογενῆ παῖδα ἐξέδωκεν Ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε σαφώς, τότε καὶ ἐπιπλήττει λέγων· Ολιγόπιστοι. Τοιοῦτον τε γὰρ ὁ συμβουλεύων· οὐ πα γαινεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ καθάπτεται, ἵνα διεγείρῃ πλέον τοῖς τὴν πειθὼν τῶν λεγομένων. Ἀπὸ τούτων ἡμᾶς οὐχὶ μὴ μεριμνᾶν διδάσκει μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ἐπτοῆσθαι και περιεβάλλετο Α. " οὐδὲ] Sic. F. Ep. Ge. vulgo οὐδέν. 43 οὐδὲ] οὐ Eddl. ἑτέραν] δευτέραν Α. 83 εἶπεν] add. ἁπλῶς A. invitis Verss. Μox πολλάς on. Α. C. οι εξέδωκε] ald. καὶ τὰ (τὰ om. Α.) μυρία δι' αὐτοῦ χαρίσματα εξωρήσατο Δ. Γ. Νon verterunt Interpp. 6ο Τοιοῦτο Ε. Τοιούτος Mor. Ben. ο οὔτε codd. præter E. μ· μ. περιεβάλλετο Α. C. F και αναγκαιότερον Εdd. $8 87 κι έχει εφε.

IN MATTHÆUM HOMIL. XXII. al. XXIII. 300 δέξοιντα. Ὅτι μὲν οὖν πολλοὶ οἱ τοῦτο κατορθωκότες εἰ σιν, ἀπ' αὐτῶν δυνατὸν ἡμῖν δεῖξαι τῶν ταῦτα φιλοσο- φερόντων καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεάς. Αλλ' ὑμῖν τέω; ἀρκεῖ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μαθεῖν, καὶ ὅτι καλὸν ἡ ἐλεη- μοσύνη, καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι χρὴ τῶν ὄντων μεταδι- α. Ταῦτα γὰρ ἂν κατορθώσῃς, αγαπητέ, ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα βαδιεῖς. Τέως τοίνυν τὴν πολυτέλειαν ἀποθώμεθα τὴν περιστὴν, καὶ ἀνασχώμεθα τῆς συμμε- τρίας, καὶ μάθωμεν ἀπὸ δικαίων πόνων κτᾶσθαι ἅπαντα Σπερ μέλλομεν ἔχειν· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅτε μελέγετο τοῖς περὶ τὴν τελωνείαν σχολακόσι καὶ τοῖς στρα ανομένοις, ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις προσέταττεν 76-78, Εἰσίλετο μὲν γὰρ καὶ ἐφ' ἑτέραν μείζονα αὐτοὺς ἀγα- γεῖν φιλοσοφίαν· ἐπειδὴ δὲ οὐδέπω πρὸς ταῦτα ἦσαν ἐπιτ τίζειν, τὰ ἐλάττονα λέγει, ὡς εἰ τὰ ὑψηλότερα τούτων εἶπεν, οὔτ᾽ ἂν ἐκείνοις το προσέσχον, καὶ τούτων ἐξέπε την Εν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς καταδεεστέροις όμως γυμνάζομεν. Καὶ γὰρ τέως ἴσμεν, ὅτι μεῖζον ὑμῶν τῆς ἀκτημοσύνης τὸ φορτίον, καὶ ὅσον ἀφέστηκεν ὁ οὐ μονὸς τῆς γῆς, τοσοῦτον ὑμῶν ἡ φιλοσοφία ἐκείνῃ. Οὐκοῦν καν τῶν ἐσχάτων ἐπιλαβώμεθα ἐπιταγμάτων οὐδὲ γὰρ αὕτη μικρὰ παραμυθία. Καίτοιγε παρ' Ελληνί 19:00 ἐπέταττεν Ε. 1 ἐκεῖνοι G. 15. το ποιώμεν Β. G. F. το γάρ] Add. θηρίοις Edd. Non habent Interpp, τινες καὶ τοῦτο κατώρθωσαν, εἰ καὶ μὴ μετὰ τῆς προση κούσης γνώμης, καὶ τὰ ὄντα ἅπαντα ἀπεδύσαντο. 'Αλλ' ὅμως ἡμεῖς ἀρχούμεθα ἐφ' ὑμῶν τῷ τὴν ἐλεημοσύνην δαψιλή παρέχεσθαι [174] παρ' ὑμῶν· ταχέως γὰρ καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ήξομεν, ἂν οὕτω προβαίνωμεν. Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ποιοῦμεν ", τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, οἱ τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ ὑπερβῆναι κελευόμενοι, καὶ τῶν παρ' Ελ λησι φιλοσόφων ἐλάττους φαινόμενοι; Τί ἂν εἴποιμεν, ὅταν ὀφείλοντες εἶναι ἄγγελοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ, μηδὲ τὸ ἄνθρωποι εἶναι διατηρώμεν; Τὸ γὰρ ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οὐ τῆς ἀνθρώπων ἡμερότητος, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρίων ὠμότητος· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρους οἱ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιτιθέμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸ ἀπὸ φύσεως τοῦτο πρόσεστιν· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγῳ τιμηθέντες, καὶ πρὸς τὴν παρὰ φύσιν καταπίπτοντες δυσγένειαν, τίνος απολαυσόμεθα συγγνώμης; Εννοήσαντες τοίνυν τὰ μέσ τρα τῆς προκειμένης ἡμῖν φιλοσοφίας, κἂν εἰς τὰ μέσα φθάσωμεν, ἵνα καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλαγῶμεν κολά- σεως, καὶ ὁδῷ προβαίνοντες ἐπ' αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν κοι ρυφὴν τῶν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ καπιᾷ, οὐδὲ νήθει· λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολο μῶν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο 114 ὡς ἂν 10.00 τούτων. τ. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς, καὶ δείξας ὅτι μάδα οι ὑπὲρ ταύτης χρή μεριμνᾷν, ἐπὶ τὸ κουφότερον μεταβαίνει λοιπόν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον ἔνδυμα, Η τροφή. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐ κέχρηται καὶ ἐνταῦθα τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι τῷ τῶν ὀρνίθων, οὐδὲ λέγει τὸν γῶνα ἡμῖν, καὶ τὸν κύκνον, καὶ τὸ πρόβατον; καὶ γὰρ πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἦν ἐκεῖθεν λαβεῖν. Ὅτι βούλεται εκατέρωθεν δεῖξαι τὴν ὑπερβολὴν, ἀπό τε τῆς εὐτελείας τῶν τῆς τοιαύτης μετασχόντων εὐπρεπείας, Από τε τῆς φιλοτιμίας τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς δοθείσης τοῖς κρίνοις. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὰ κατεσκεύασεν, οὐδὲ γίνα αὐτὰ καλεῖ λοιπόν, ἀλλὰ χόρτον ἀγροῦ. Καὶ οὐ " . πρὸς τὴν πολυτέλειαν τῶν ἱματίων. Χλόης γὰρ ἡ εὐπρέ πεια, καὶ πόας τὸ κάλλος' μᾶλλον δὲ καὶ τιμιώτερος ὁ χόρτος τῆς τοιαύτης στολῆς. Τί τοίνυν μέγα φρονεῖς, ἐν οἷς τὰ νικητήρια παρὰ τῇ βοτάνῃ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας; Καὶ ὅρα πῶς ἀπὸ τῶν προοιμίων κοῦφον δείκνυσι τὸ ἐπίταγμα, πάλιν ἀπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοὺς, Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, ἐπήγαγεν, οὐ κοι καὶ ἀφ᾽ ὧν δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων ἀπάγων. Εἰπὼν γάρ, πιῶσιν. Ὥστε κόπων ἡμᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, ταῦ τα ἐκέλευσεν. Οὐ τοίνυν τὸ μὴ μεριμνᾷν ταῦτα πόνος, ἀλλὰ τὸ μεριμνᾶν. Καὶ καθάπερ εἰπών, Οὐ σπείρου- σιν, οὐ τὸν σπόρον ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ τὴν φροντίδα· οὔτ ἔργον ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὴν μέριμναν. Εἰ δὲ Σολομῶν ἡττή. τως εἰπών, Οὐ κοπιῶσιν, οὐδὲ 8 νήθουσιν, αἱ τὸ θη τοῦ κάλλους αὐτῶν, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δις, ἀλλὰ δι' ὅλης τῆς βασιλείας αὐτοῦ· (οὐδὲ γὰρ ἔχοι ' τις εἰπεῖν, ὅτι νῦν μὲν τοιαῦτα περιεβάλετο, μετὰ δὲ ταῦτα οὐκέτι, ἀλλὰ οὐδὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ οὕτως ἐκαλλωπίσατο· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ)· καὶ οὐχ ὑπὸ τούτου μὲν ἡττήθη τοῦ ἄνθους, τὸ δὲ ἕτερον ἐμι- μήσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοῦ παρεχώρησε· (διὸ καὶ ἔλεγεν, Ὡς ἐν τούτων· ὅσον γὰρ τῆς ἀληθείας πρὸς τὸ ψεῦδος, τοσοῦτον τῶν ἱματίων ἐκείνων καὶ τῶν ἀνθῶν τούτων τὸ μέσον·) εἰ τοίνυν ἐκεῖνος ὁμολόγησε τὴν ἧτταν, ὁ πάντων βασιλέων τῶν πώποτε γενομένων λαμπρότερος, πότε σὺ περιγενέσθαι δυνήσῃ, μᾶλλον δὲ ἐγγὺς γενέσθαι κἂν μικρὸν τῆς τοιαύτης εὐμορφίας; Εντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύει μηδ' όλως ἐφίεσθαι τοῦ τοιούτου καλλωπισμού. Ορα γοῦν αὐτοῦ τὸ τέλος· μετὰ τὴν νίκην εἰς κλίβαναν βάλλεται. Εἰ δὲ περὶ τὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, καὶ τὴν τυχούσαν παρεχόμενα χρείαν, τοσαύτην πρότ νοιαν ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο, πῶς σὲ προήσεται τὸ πάντων ἀναγκαιότατον 40 ζῶον; Τίνος οὖν ἕνεκεν οὕτω καλά αὐτὰ ἐποίησεν ; Ἵνα τὴν αὐτοῦ σοφίαν ἐπιδείξηται καὶ τὴν περιουσίαν τῆς δυνάμεως, ἵνα πανταχόθεν αὐτοῦ τὴν δόξαν μάθωμεν. Οὐ γὰρ οἱ οὐρανοὶ μόνοι διηγοῦνται τὴν τῷ ὀνόματι ἀρχεῖται τούτῳ, ἀλλὰ πάλιν ἑτέραν φέλειαν προστίθησιν, εἰπών, σήμερον ὄντα. Καὶ οὐκ ίπαν, εὔριον οὐκ ὄντα, ἀλλὰ τὸ πολλῷ πάλιν καταδεέστε- μου, εἰς κλίβανον βαλλόμενον. Καὶ οὐκ εἶπεν δ', άμ- φρένουσιν, ἀλλ', οὕτως ἀμφιέννυσιν. Ορᾷς πανταχοῦ πολλὰς τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐπιτάσεις; Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα αὐτῶν καθάψηται: διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς; Καὶ γὰρ πολλὴν ἔχει καὶ τοῦτο τὴν έμφασιν. Τὸ γὰρ, ὑμᾶς, οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν αἰνιττομένου, ή τὸ πολυτίμητον καὶ περισπούδαστον τοῦ γένους· ὡσανεὶ [275] ἔλεγεν, Ὑμᾶς, οἷς ψυχὴν ἔδωκεν, οἷς σῶμα δι ἔπλασε, δι' οὓς τὰ δρώμενα πάντα ἐποίησε, δι' οὕς προ φήτας ἔπεμψε, καὶ νόμον ἔδωκε, καὶ τὰ μυρία εἰργά- κατη ἀγαθά· δι' οὓς τὸν μονογενῆ παῖδα ἐξέδωκεν Ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε σαφώς, τότε καὶ ἐπιπλήττει λέγων· Ολιγόπιστοι. Τοιοῦτον τε γὰρ ὁ συμβουλεύων· οὐ πα γαινεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ καθάπτεται, ἵνα διεγείρῃ πλέον τοῖς τὴν πειθὼν τῶν λεγομένων. Ἀπὸ τούτων ἡμᾶς οὐχὶ μὴ μεριμνᾶν διδάσκει μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ἐπτοῆσθαι και περιεβάλλετο Α. " οὐδὲ] Sic. F. Ep. Ge. vulgo οὐδέν. 43 οὐδὲ] οὐ Eddl. ἑτέραν] δευτέραν Α. 83 εἶπεν] add. ἁπλῶς A. invitis Verss. Μox πολλάς on. Α. C. οι εξέδωκε] ald. καὶ τὰ (τὰ om. Α.) μυρία δι' αὐτοῦ χαρίσματα εξωρήσατο Δ. Γ. Νon verterunt Interpp. 6ο Τοιοῦτο Ε. Τοιούτος Mor. Ben. ο οὔτε codd. præter E. μ· μ. περιεβάλλετο Α. C. F και αναγκαιότερον Εdd. $8 87 κι έχει εφε.

IN MATTHÆUM HOMIL. XXII. al. XXIII. 300 δέξοιντα. Ὅτι μὲν οὖν πολλοὶ οἱ τοῦτο κατορθωκότες εἰ σιν, ἀπ' αὐτῶν δυνατὸν ἡμῖν δεῖξαι τῶν ταῦτα φιλοσο- φερόντων καὶ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεάς. Αλλ' ὑμῖν τέω; ἀρκεῖ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μαθεῖν, καὶ ὅτι καλὸν ἡ ἐλεη- μοσύνη, καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι χρὴ τῶν ὄντων μεταδι- α. Ταῦτα γὰρ ἂν κατορθώσῃς, αγαπητέ, ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα βαδιεῖς. Τέως τοίνυν τὴν πολυτέλειαν ἀποθώμεθα τὴν περιστὴν, καὶ ἀνασχώμεθα τῆς συμμε- τρίας, καὶ μάθωμεν ἀπὸ δικαίων πόνων κτᾶσθαι ἅπαντα Σπερ μέλλομεν ἔχειν· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅτε μελέγετο τοῖς περὶ τὴν τελωνείαν σχολακόσι καὶ τοῖς στρα ανομένοις, ἀρκεῖσθαι τοῖς ὀψωνίοις προσέταττεν 76-78, Εἰσίλετο μὲν γὰρ καὶ ἐφ' ἑτέραν μείζονα αὐτοὺς ἀγα- γεῖν φιλοσοφίαν· ἐπειδὴ δὲ οὐδέπω πρὸς ταῦτα ἦσαν ἐπιτ τίζειν, τὰ ἐλάττονα λέγει, ὡς εἰ τὰ ὑψηλότερα τούτων εἶπεν, οὔτ᾽ ἂν ἐκείνοις το προσέσχον, καὶ τούτων ἐξέπε την Εν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐν τοῖς καταδεεστέροις όμως γυμνάζομεν. Καὶ γὰρ τέως ἴσμεν, ὅτι μεῖζον ὑμῶν τῆς ἀκτημοσύνης τὸ φορτίον, καὶ ὅσον ἀφέστηκεν ὁ οὐ μονὸς τῆς γῆς, τοσοῦτον ὑμῶν ἡ φιλοσοφία ἐκείνῃ. Οὐκοῦν καν τῶν ἐσχάτων ἐπιλαβώμεθα ἐπιταγμάτων οὐδὲ γὰρ αὕτη μικρὰ παραμυθία. Καίτοιγε παρ' Ελληνί 19:00 ἐπέταττεν Ε. 1 ἐκεῖνοι G. 15. το ποιώμεν Β. G. F. το γάρ] Add. θηρίοις Edd. Non habent Interpp, τινες καὶ τοῦτο κατώρθωσαν, εἰ καὶ μὴ μετὰ τῆς προση κούσης γνώμης, καὶ τὰ ὄντα ἅπαντα ἀπεδύσαντο. 'Αλλ' ὅμως ἡμεῖς ἀρχούμεθα ἐφ' ὑμῶν τῷ τὴν ἐλεημοσύνην δαψιλή παρέχεσθαι [174] παρ' ὑμῶν· ταχέως γὰρ καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ήξομεν, ἂν οὕτω προβαίνωμεν. Εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ποιοῦμεν ", τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι, οἱ τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ ὑπερβῆναι κελευόμενοι, καὶ τῶν παρ' Ελ λησι φιλοσόφων ἐλάττους φαινόμενοι; Τί ἂν εἴποιμεν, ὅταν ὀφείλοντες εἶναι ἄγγελοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ, μηδὲ τὸ ἄνθρωποι εἶναι διατηρώμεν; Τὸ γὰρ ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οὐ τῆς ἀνθρώπων ἡμερότητος, ἀλλὰ τῆς τῶν θηρίων ὠμότητος· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρους οἱ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιτιθέμενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸ ἀπὸ φύσεως τοῦτο πρόσεστιν· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγῳ τιμηθέντες, καὶ πρὸς τὴν παρὰ φύσιν καταπίπτοντες δυσγένειαν, τίνος απολαυσόμεθα συγγνώμης; Εννοήσαντες τοίνυν τὰ μέσ τρα τῆς προκειμένης ἡμῖν φιλοσοφίας, κἂν εἰς τὰ μέσα φθάσωμεν, ἵνα καὶ τῆς μελλούσης ἀπαλλαγῶμεν κολά- σεως, καὶ ὁδῷ προβαίνοντες ἐπ' αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν κοι ρυφὴν τῶν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ καπιᾷ, οὐδὲ νήθει· λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολο μῶν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο 114 ὡς ἂν 10.00 τούτων. τ. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς, καὶ δείξας ὅτι μάδα οι ὑπὲρ ταύτης χρή μεριμνᾷν, ἐπὶ τὸ κουφότερον μεταβαίνει λοιπόν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον ἔνδυμα, Η τροφή. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐ κέχρηται καὶ ἐνταῦθα τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι τῷ τῶν ὀρνίθων, οὐδὲ λέγει τὸν γῶνα ἡμῖν, καὶ τὸν κύκνον, καὶ τὸ πρόβατον; καὶ γὰρ πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἦν ἐκεῖθεν λαβεῖν. Ὅτι βούλεται εκατέρωθεν δεῖξαι τὴν ὑπερβολὴν, ἀπό τε τῆς εὐτελείας τῶν τῆς τοιαύτης μετασχόντων εὐπρεπείας, Από τε τῆς φιλοτιμίας τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς δοθείσης τοῖς κρίνοις. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὰ κατεσκεύασεν, οὐδὲ γίνα αὐτὰ καλεῖ λοιπόν, ἀλλὰ χόρτον ἀγροῦ. Καὶ οὐ " . πρὸς τὴν πολυτέλειαν τῶν ἱματίων. Χλόης γὰρ ἡ εὐπρέ πεια, καὶ πόας τὸ κάλλος' μᾶλλον δὲ καὶ τιμιώτερος ὁ χόρτος τῆς τοιαύτης στολῆς. Τί τοίνυν μέγα φρονεῖς, ἐν οἷς τὰ νικητήρια παρὰ τῇ βοτάνῃ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας; Καὶ ὅρα πῶς ἀπὸ τῶν προοιμίων κοῦφον δείκνυσι τὸ ἐπίταγμα, πάλιν ἀπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοὺς, Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, ἐπήγαγεν, οὐ κοι καὶ ἀφ᾽ ὧν δεδοίκασιν, ἀπὸ τούτων ἀπάγων. Εἰπὼν γάρ, πιῶσιν. Ὥστε κόπων ἡμᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, ταῦ τα ἐκέλευσεν. Οὐ τοίνυν τὸ μὴ μεριμνᾷν ταῦτα πόνος, ἀλλὰ τὸ μεριμνᾶν. Καὶ καθάπερ εἰπών, Οὐ σπείρου- σιν, οὐ τὸν σπόρον ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ τὴν φροντίδα· οὔτ ἔργον ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὴν μέριμναν. Εἰ δὲ Σολομῶν ἡττή. τως εἰπών, Οὐ κοπιῶσιν, οὐδὲ 8 νήθουσιν, αἱ τὸ θη τοῦ κάλλους αὐτῶν, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δις, ἀλλὰ δι' ὅλης τῆς βασιλείας αὐτοῦ· (οὐδὲ γὰρ ἔχοι ' τις εἰπεῖν, ὅτι νῦν μὲν τοιαῦτα περιεβάλετο, μετὰ δὲ ταῦτα οὐκέτι, ἀλλὰ οὐδὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ οὕτως ἐκαλλωπίσατο· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ)· καὶ οὐχ ὑπὸ τούτου μὲν ἡττήθη τοῦ ἄνθους, τὸ δὲ ἕτερον ἐμι- μήσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ὁμοῦ παρεχώρησε· (διὸ καὶ ἔλεγεν, Ὡς ἐν τούτων· ὅσον γὰρ τῆς ἀληθείας πρὸς τὸ ψεῦδος, τοσοῦτον τῶν ἱματίων ἐκείνων καὶ τῶν ἀνθῶν τούτων τὸ μέσον·) εἰ τοίνυν ἐκεῖνος ὁμολόγησε τὴν ἧτταν, ὁ πάντων βασιλέων τῶν πώποτε γενομένων λαμπρότερος, πότε σὺ περιγενέσθαι δυνήσῃ, μᾶλλον δὲ ἐγγὺς γενέσθαι κἂν μικρὸν τῆς τοιαύτης εὐμορφίας; Εντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύει μηδ' όλως ἐφίεσθαι τοῦ τοιούτου καλλωπισμού. Ορα γοῦν αὐτοῦ τὸ τέλος· μετὰ τὴν νίκην εἰς κλίβαναν βάλλεται. Εἰ δὲ περὶ τὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, καὶ τὴν τυχούσαν παρεχόμενα χρείαν, τοσαύτην πρότ νοιαν ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο, πῶς σὲ προήσεται τὸ πάντων ἀναγκαιότατον 40 ζῶον; Τίνος οὖν ἕνεκεν οὕτω καλά αὐτὰ ἐποίησεν ; Ἵνα τὴν αὐτοῦ σοφίαν ἐπιδείξηται καὶ τὴν περιουσίαν τῆς δυνάμεως, ἵνα πανταχόθεν αὐτοῦ τὴν δόξαν μάθωμεν. Οὐ γὰρ οἱ οὐρανοὶ μόνοι διηγοῦνται τὴν τῷ ὀνόματι ἀρχεῖται τούτῳ, ἀλλὰ πάλιν ἑτέραν φέλειαν προστίθησιν, εἰπών, σήμερον ὄντα. Καὶ οὐκ ίπαν, εὔριον οὐκ ὄντα, ἀλλὰ τὸ πολλῷ πάλιν καταδεέστε- μου, εἰς κλίβανον βαλλόμενον. Καὶ οὐκ εἶπεν δ', άμ- φρένουσιν, ἀλλ', οὕτως ἀμφιέννυσιν. Ορᾷς πανταχοῦ πολλὰς τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐπιτάσεις; Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα αὐτῶν καθάψηται: διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἐπήγαγεν· Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς; Καὶ γὰρ πολλὴν ἔχει καὶ τοῦτο τὴν έμφασιν. Τὸ γὰρ, ὑμᾶς, οὐδὲν ἕτερον ἐστὶν αἰνιττομένου, ή τὸ πολυτίμητον καὶ περισπούδαστον τοῦ γένους· ὡσανεὶ [275] ἔλεγεν, Ὑμᾶς, οἷς ψυχὴν ἔδωκεν, οἷς σῶμα δι ἔπλασε, δι' οὓς τὰ δρώμενα πάντα ἐποίησε, δι' οὕς προ φήτας ἔπεμψε, καὶ νόμον ἔδωκε, καὶ τὰ μυρία εἰργά- κατη ἀγαθά· δι' οὓς τὸν μονογενῆ παῖδα ἐξέδωκεν Ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε σαφώς, τότε καὶ ἐπιπλήττει λέγων· Ολιγόπιστοι. Τοιοῦτον τε γὰρ ὁ συμβουλεύων· οὐ πα γαινεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ καθάπτεται, ἵνα διεγείρῃ πλέον τοῖς τὴν πειθὼν τῶν λεγομένων. Ἀπὸ τούτων ἡμᾶς οὐχὶ μὴ μεριμνᾶν διδάσκει μόνον, ἀλλὰ μηδὲ ἐπτοῆσθαι και περιεβάλλετο Α. " οὐδὲ] Sic. F. Ep. Ge. vulgo οὐδέν. 43 οὐδὲ] οὐ Eddl. ἑτέραν] δευτέραν Α. 83 εἶπεν] add. ἁπλῶς A. invitis Verss. Μox πολλάς on. Α. C. οι εξέδωκε] ald. καὶ τὰ (τὰ om. Α.) μυρία δι' αὐτοῦ χαρίσματα εξωρήσατο Δ. Γ. Νon verterunt Interpp. 6ο Τοιοῦτο Ε. Τοιούτος Mor. Ben. ο οὔτε codd. præter E. μ· μ. περιεβάλλετο Α. C. F και αναγκαιότερον Εdd. $8 87 κι έχει εφε.

δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ· καὶ τοῦτο ὁ Δαυὶ̈δ δη-λῶν ἔλεγεν· Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ξύλα καρποφόρα καὶ πᾶσαι κέδροι. Τὰ μὲν γὰρ διὰ τοῦ καρποῦ, τὰ δὲ διὰ τοῦ μεγέθους, τὰ δὲ διὰ τοῦ κάλλους ἀναπέμπει τῳ ποιήσαντι τὴν εὐφημίαν. Πολλῆς γὰρ καὶ τοῦτο περιουσίας σοφίας σημεῖον, ὅταν καὶ εἰς τὰ σφόδρα εὐτελῆ, (τί γὰρ εὐτελέστερον τοῦ σήμερον ὄντος, καὶ αὔριον οὐκ ὄντος;) τοσοῦτον ἐκχέῃ τὸ κάλλος. Εἰ τοίνυν τῷ χόρτῳ τὸ μὴ ἐν χρεία δέδωκε, (τί γὰρ αὐτοῦ τὸ κάλλος πρὸς τὴν τοῦ πυρὸς τροφὴν συντελεῖ;) πῶς σοὶ τὸ ἐν χρείᾳ οὐ δώσει; Εἰ τὸ πάντων εὐτελέστερον ἐκαλ-λώπισεν ἐκ περιουσίας, καὶ ταῦτα οὐ πρὸς χρείαν, ἀλλὰ πρὸς φιλοτιμίαν τοῦτο ποιῶν· πολλῷ μᾶλλον σὲ τὸν ἁπάντων τιμιώτερον ἐν τοῖς κατὰ τὴν χρείαν τιμήσει, β. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπέδειξε πολλὴν τοῦ Θεοῦ τὴν πρόνοιαν οὖσαν, καὶ ἔδει καὶ ἐπιπλῆξαι λοιπὸν, καὶ ἐνταῦθα κέχρηται τῇ φειδοῖ, οὐκ ἀπιστίαν, ἀλλ’ ὀλιγο-πιστίαν αὐτοῖς ἐγκαλῶν. Εἰ γὰρ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ. φησὶν, ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσι, πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι. Καίτοιγε ταῦτα πάντα αὐτὸς ἐργά-ζεται· Πάντα γὰρ δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ-τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· ἀλλ’ ὅμως οὐδαμοῦ ἑαυτοῦ μέ-μνηται τέως. Ἤρκει γὰρ εἰς τὸ δεῖξαι τὴν αὐθεντίαν τέως, τὸ λέγειν καθ’ ἑκάστην τῶν ἐντολῶν· Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν. Μὴ τοί-νυν θαυμάσῃς, ὅταν καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα κρύπτῃ ἑαυτὸν, ἢ ταπεινόν τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγγηται. Ἓν γὰρ ἐσπούδαζε τέως, εὐπαράδεκτον αὐτοῖς γενέσθαι τὸν λό-γον, καὶ διὰ πάντων ἀποδεῖξαι οὐκ ἀντίθεόν τινα ὄντα, ἀλλ’ ὁμονοοῦντα καὶ συμβαίνοντα τῷ Πατρί. Ὃ δὴ καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Τοσούτους γὰρ ἀναλώσας λόγους συνεχῶς αὐτὸν ἐν τῷ μέσῳ τίθησι, τὴν σοφίαν αὐτοῦ θαυμάζων, τὴν πρόνοιαν, τὴν κηδεμονίαν τὴν διὰ πάντων, καὶ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν. Καὶ γὰρ ὅτε περὶ τῆς Ἰερουσαλὴμ ἔλεγε, τὴν πόλιν τοῦ μεγάλου βασι-λέως αὐτὴν ἐκάλεσε· καὶ ὅτε τοῦ οὐρανοῦ ἐμνημόνευσε, θρόνον πάλιν ὠνόμασε τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅτε περὶ τῆς κατὰ τὸν κόσμον οἰκονομίας διελέγετο, αὐτῷ πάλιν τὸ πᾶν ἀνατίθησι λέγων ὅτι· Τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ ἐν τῇ εὐχῇ δὲ ἐδίδασκε λέγειν ὅτι, Αὐτοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα. Καὶ ἐνταῦθα περὶ τῆς προνοίας αὐτοῦ διαλεγόμενος, καὶ δει-κνὺς πῶς καὶ ἐν τοῖς μικροῖς ἀριστοτέχνης ἐστὶ, φησὶν ὅτι Τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ ἀμφιέννυσι. Καὶ οὐδαμοῦ ἑαυτοῦ Πατέρα καλεῖ, ἀλλ’ ἐκείνων, ἵνα καὶ τῇ τιμῇ καθάψηται, καὶ ὅταν αὐτοῦ λέγῃ Πατέρα, μηκέτι ἀγα-νακτῶσιν. Εἰ δὲ ὑπὲρ ψιλῶν καὶ ἀναγκαίων οὐ δεῖ με-ριμνᾷν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι συγγνώμης οἱ ὑπὲρ τῶν πο-λυτελῶν μεριμνῶντες; μᾶλλον δὲ τίνος ἂν εἶεν συγγνώ-μης ἄξιοι οἱ μηδὲ καθεύδοντες, ἵνα τὰ τῶν ἄλλων λά-βωσι; Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου ἐπιζητεῖ. Εἶδες πῶς πάλιν αὐτοὺς καὶ ἐνέτρεψε μειζόνως, καὶ παρεδήλωσεν ὅτι οὐδὲν φορ-τικὸν, οὐδὲ ἐπαχθὲς ἐπέταξεν; Ὥσπερ οὖν ὅτε ἔλεγεν· Ἐὰν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, οὐδὲν μέγα ποιεῖτε· καὶ γὰρ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν· ἀπὸ τῆς μνήμης τῶν ἐθνικῶν αὐτοὺς διήγειρε πρὸς τὸ

δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ· καὶ τοῦτο ὁ Δαυὶ̈δ δη-λῶν ἔλεγεν· Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ξύλα καρποφόρα καὶ πᾶσαι κέδροι. Τὰ μὲν γὰρ διὰ τοῦ καρποῦ, τὰ δὲ διὰ τοῦ μεγέθους, τὰ δὲ διὰ τοῦ κάλλους ἀναπέμπει τῳ ποιήσαντι τὴν εὐφημίαν. Πολλῆς γὰρ καὶ τοῦτο περιουσίας σοφίας σημεῖον, ὅταν καὶ εἰς τὰ σφόδρα εὐτελῆ, (τί γὰρ εὐτελέστερον τοῦ σήμερον ὄντος, καὶ αὔριον οὐκ ὄντος;) τοσοῦτον ἐκχέῃ τὸ κάλλος. Εἰ τοίνυν τῷ χόρτῳ τὸ μὴ ἐν χρεία δέδωκε, (τί γὰρ αὐτοῦ τὸ κάλλος πρὸς τὴν τοῦ πυρὸς τροφὴν συντελεῖ;) πῶς σοὶ τὸ ἐν χρείᾳ οὐ δώσει; Εἰ τὸ πάντων εὐτελέστερον ἐκαλ-λώπισεν ἐκ περιουσίας, καὶ ταῦτα οὐ πρὸς χρείαν, ἀλλὰ πρὸς φιλοτιμίαν τοῦτο ποιῶν· πολλῷ μᾶλλον σὲ τὸν ἁπάντων τιμιώτερον ἐν τοῖς κατὰ τὴν χρείαν τιμήσει, β. Ἐπειδὴ τοίνυν ἀπέδειξε πολλὴν τοῦ Θεοῦ τὴν πρόνοιαν οὖσαν, καὶ ἔδει καὶ ἐπιπλῆξαι λοιπὸν, καὶ ἐνταῦθα κέχρηται τῇ φειδοῖ, οὐκ ἀπιστίαν, ἀλλ’ ὀλιγο-πιστίαν αὐτοῖς ἐγκαλῶν. Εἰ γὰρ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ. φησὶν, ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσι, πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι. Καίτοιγε ταῦτα πάντα αὐτὸς ἐργά-ζεται· Πάντα γὰρ δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ-τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· ἀλλ’ ὅμως οὐδαμοῦ ἑαυτοῦ μέ-μνηται τέως. Ἤρκει γὰρ εἰς τὸ δεῖξαι τὴν αὐθεντίαν τέως, τὸ λέγειν καθ’ ἑκάστην τῶν ἐντολῶν· Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν. Μὴ τοί-νυν θαυμάσῃς, ὅταν καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα κρύπτῃ ἑαυτὸν, ἢ ταπεινόν τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγγηται. Ἓν γὰρ ἐσπούδαζε τέως, εὐπαράδεκτον αὐτοῖς γενέσθαι τὸν λό-γον, καὶ διὰ πάντων ἀποδεῖξαι οὐκ ἀντίθεόν τινα ὄντα, ἀλλ’ ὁμονοοῦντα καὶ συμβαίνοντα τῷ Πατρί. Ὃ δὴ καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Τοσούτους γὰρ ἀναλώσας λόγους συνεχῶς αὐτὸν ἐν τῷ μέσῳ τίθησι, τὴν σοφίαν αὐτοῦ θαυμάζων, τὴν πρόνοιαν, τὴν κηδεμονίαν τὴν διὰ πάντων, καὶ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν. Καὶ γὰρ ὅτε περὶ τῆς Ἰερουσαλὴμ ἔλεγε, τὴν πόλιν τοῦ μεγάλου βασι-λέως αὐτὴν ἐκάλεσε· καὶ ὅτε τοῦ οὐρανοῦ ἐμνημόνευσε, θρόνον πάλιν ὠνόμασε τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅτε περὶ τῆς κατὰ τὸν κόσμον οἰκονομίας διελέγετο, αὐτῷ πάλιν τὸ πᾶν ἀνατίθησι λέγων ὅτι· Τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Καὶ ἐν τῇ εὐχῇ δὲ ἐδίδασκε λέγειν ὅτι, Αὐτοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα. Καὶ ἐνταῦθα περὶ τῆς προνοίας αὐτοῦ διαλεγόμενος, καὶ δει-κνὺς πῶς καὶ ἐν τοῖς μικροῖς ἀριστοτέχνης ἐστὶ, φησὶν ὅτι Τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ ἀμφιέννυσι. Καὶ οὐδαμοῦ ἑαυτοῦ Πατέρα καλεῖ, ἀλλ’ ἐκείνων, ἵνα καὶ τῇ τιμῇ καθάψηται, καὶ ὅταν αὐτοῦ λέγῃ Πατέρα, μηκέτι ἀγα-νακτῶσιν. Εἰ δὲ ὑπὲρ ψιλῶν καὶ ἀναγκαίων οὐ δεῖ με-ριμνᾷν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι συγγνώμης οἱ ὑπὲρ τῶν πο-λυτελῶν μεριμνῶντες; μᾶλλον δὲ τίνος ἂν εἶεν συγγνώ-μης ἄξιοι οἱ μηδὲ καθεύδοντες, ἵνα τὰ τῶν ἄλλων λά-βωσι; Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου ἐπιζητεῖ. Εἶδες πῶς πάλιν αὐτοὺς καὶ ἐνέτρεψε μειζόνως, καὶ παρεδήλωσεν ὅτι οὐδὲν φορ-τικὸν, οὐδὲ ἐπαχθὲς ἐπέταξεν; Ὥσπερ οὖν ὅτε ἔλεγεν· Ἐὰν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, οὐδὲν μέγα ποιεῖτε· καὶ γὰρ οἱ ἐθνικοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν· ἀπὸ τῆς μνήμης τῶν ἐθνικῶν αὐτοὺς διήγειρε πρὸς τὸ

περιττῶν ἡμᾶς ἀπαλλάττειν, καὶ τῆς πρὸς τὴν γῆν συμ- παθείας. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἐθνικῶν ἐμνημόνευσεν, εἰ-πὼν ὅτι τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ ταῦτα, οἷς ὁ πόνος ἅπας κατὰ τὸν παρόντα βίον, οἷς λόγος οὐδεὶς περὶ τῶν μελλόντων, οὐδὲ ἔννοια τῶν οὐρανῶν. Ὑμῖν δὲ οὐχὶ ταῦτά ἐστι τὰ προηγούμενα, ἀλλ’ ἕτερα. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἐγενόμεθα, ἵνα φάγωμεν καὶ πίωμεν καὶ περιβαλώμεθα. ἀλλ’ ἵνα ἀρέσωμεν Θεῷ, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ σπουδῇ πάρεργα ταῦτα, οὕτω καὶ ἐν τῇ αἰτήσει πάρεργα ἔστω. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προς-τεθήσεται ὑμῖν. Καὶ οὐκ εἶπε, Δοθήσεται, ἀλλὰ, Προς-τεθήσεται, ἵνα μάθῃς, ὅτι οὐδὲν μέγα τῶν διδομένων τὰ παρόντα ἐστὶ πρὸς τὸ μέγεθος τῶν μελλόντων. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ αἰτεῖν αὐτὰ κελεύει, ἀλλ’ αἰτεῖν μὲν ἕτερα, θαῤῥεῖν δὲ ὡς καὶ τούτων ἐκείνοις προστιθεμένων. Ζήτει τοίνυν τὰ μέλλοντα, καὶ λήψῃ καὶ τὰ παρόντα· μὴ ζήτει τὰ ὁρώμενα, καὶ πάντως αὐτῶν ἐπιτεύξῃ. Καὶ γὰρ ἀνά-ξιόν σου τὸ περὶ τοιούτων προσιέναι τῷ δεσπότῃ. Ὁ γὰρ τὴν ἅπασαν σπουδὴν καὶ τὴν μέριμναν ὑπὲρ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν ἐκείνων ὀφείλων ποιεῖσθαι, σφόδρα σεαυτὸν καταισχύνεις, εἰς τὴν τῶν ῥεόντων πραγμάτων ἐπιθυμίαν καταναλίσκων αὐτήν. Πῶς οὖν; φησίν· οὐκ ἐκέλευσε τὸν ἄρτον αἰτεῖν; Ἀλλὰ, Τὸν ἐπιούσιον, προσέθηκε, καὶ τούτῳ πάλιν τὸ, σήμερον· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε· ἀλλὰ, Μὴ μεριμνήσητε ὑπὲρ τῆς αὔριον· ὁμοῦ καὶ τὴν ἐλευ-θερίαν ἡμῖν παρέχων, καὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν προσηλῶν τοῖς ἀναγκαιοτέροις. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνα αἰτεῖν διὰ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ δεομένου τῆς παρ’ ἡμῶν ὑπομνήσεως, ἀλλ’ ἵνα μάθωμεν, ὅτι μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας κατορθοῦμεν ἅπερ ἂν κατορθώσωμεν, καὶ ἵνα οἰκειωθῶμεν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων αἰτήσει. Εἶδες πῶς καὶ ἐντεῦθεν ἔπεισεν, ὅτι λήψονται τὰ παρόντα πάντως; Ὁ γὰρ τὰ μείζω παρέχων, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττω δώσει. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο, φησὶν, εἶπον μὴ με-ριμνᾷν, μηδὲ αἰτεῖν, ἵνα ταλαιπωρῆτε καὶ γυμνοὶ πε-ριέρχησθε, ἀλλ’ ἵνα καὶ τούτων ἐν ἀφθονίᾳ ἦτε· ὃ δὴ μάλιστα πάντων ἱκανὸν ἦν αὐτοὺς ἐφελκύσασθαι. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἀποτρέπων αὐτοὺς ἐπι-δείκνυσθαι τοῖς ἀνθρώποις, τούτῳ μάλιστα ἔπειθε. τῷ μετὰ πλείονος αὐτὸ παρέξειν ὑποσχέσθαι τῆς φιλοτι-μίας αὐτοῖς· ( Ὁ γὰρ Πατήρ σου, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· ) οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀφέλκων αὐτοὺς τοῦ μὴ ζητεῖν αὐτὰ, τούτῳ μάλιστα πείθει, τῷ μὴ ζητοῦσι μετὰ πλείονος ὑποσχέ-σθαι παρέχειν τῆς περιουσίας. Διὰ γὰρ τοῦτο κελεύω, φησὶ, μὴ ζητεῖν, οὐχ ἵνα μὴ λάβῃς, ἀλλ’ ἵνα λάβῃς δα-ψιλῶς· ἵνα λάβῃς μετὰ τοῦ σοι προσήκοντος σχήματος, μετὰ τῆς ἁρμοζούσης σοι λυσιτελείας· ἵνα μὴ μεριμνῶν, μηδὲ σχιζόμενος εἰς τὴν τούτων φροντίδα, ἀνάξιον σαυ-τὸν καὶ τούτων καὶ τῶν πνευματικῶν καταστήσῃς· ἵνα μὴ ταλαιπωρίαν περιττὴν ὑπομείνῃς, καὶ τοῦ προκειμέ-νου πάλιν ἐκπέσῃς. Μὴ οὖν μεριμνήσητε περὶ τῆς αὔ-ριον. Ἀρκετὸν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς· τουτέ-στιν, ἡ ταλαιπωρία, ἡ συντριβή. Οὐκ ἀρκεῖ σοι τὸ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου ἐσθίειν τὸν ἄρτον σου; τί καὶ ἑτέραν προστιθεῖς τὴν ἀπὸ τῆς φροντίδος ταλαιπωρίαν, μέλλων λοιπὸν καὶ τῶν προτέρων ἀπολύεσθαι κόπων;

περιττῶν ἡμᾶς ἀπαλλάττειν, καὶ τῆς πρὸς τὴν γῆν συμ- παθείας. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἐθνικῶν ἐμνημόνευσεν, εἰ-πὼν ὅτι τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ ταῦτα, οἷς ὁ πόνος ἅπας κατὰ τὸν παρόντα βίον, οἷς λόγος οὐδεὶς περὶ τῶν μελλόντων, οὐδὲ ἔννοια τῶν οὐρανῶν. Ὑμῖν δὲ οὐχὶ ταῦτά ἐστι τὰ προηγούμενα, ἀλλ’ ἕτερα. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἐγενόμεθα, ἵνα φάγωμεν καὶ πίωμεν καὶ περιβαλώμεθα. ἀλλ’ ἵνα ἀρέσωμεν Θεῷ, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ σπουδῇ πάρεργα ταῦτα, οὕτω καὶ ἐν τῇ αἰτήσει πάρεργα ἔστω. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προς-τεθήσεται ὑμῖν. Καὶ οὐκ εἶπε, Δοθήσεται, ἀλλὰ, Προς-τεθήσεται, ἵνα μάθῃς, ὅτι οὐδὲν μέγα τῶν διδομένων τὰ παρόντα ἐστὶ πρὸς τὸ μέγεθος τῶν μελλόντων. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ αἰτεῖν αὐτὰ κελεύει, ἀλλ’ αἰτεῖν μὲν ἕτερα, θαῤῥεῖν δὲ ὡς καὶ τούτων ἐκείνοις προστιθεμένων. Ζήτει τοίνυν τὰ μέλλοντα, καὶ λήψῃ καὶ τὰ παρόντα· μὴ ζήτει τὰ ὁρώμενα, καὶ πάντως αὐτῶν ἐπιτεύξῃ. Καὶ γὰρ ἀνά-ξιόν σου τὸ περὶ τοιούτων προσιέναι τῷ δεσπότῃ. Ὁ γὰρ τὴν ἅπασαν σπουδὴν καὶ τὴν μέριμναν ὑπὲρ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν ἐκείνων ὀφείλων ποιεῖσθαι, σφόδρα σεαυτὸν καταισχύνεις, εἰς τὴν τῶν ῥεόντων πραγμάτων ἐπιθυμίαν καταναλίσκων αὐτήν. Πῶς οὖν; φησίν· οὐκ ἐκέλευσε τὸν ἄρτον αἰτεῖν; Ἀλλὰ, Τὸν ἐπιούσιον, προσέθηκε, καὶ τούτῳ πάλιν τὸ, σήμερον· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε· ἀλλὰ, Μὴ μεριμνήσητε ὑπὲρ τῆς αὔριον· ὁμοῦ καὶ τὴν ἐλευ-θερίαν ἡμῖν παρέχων, καὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν προσηλῶν τοῖς ἀναγκαιοτέροις. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνα αἰτεῖν διὰ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ δεομένου τῆς παρ’ ἡμῶν ὑπομνήσεως, ἀλλ’ ἵνα μάθωμεν, ὅτι μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας κατορθοῦμεν ἅπερ ἂν κατορθώσωμεν, καὶ ἵνα οἰκειωθῶμεν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων αἰτήσει. Εἶδες πῶς καὶ ἐντεῦθεν ἔπεισεν, ὅτι λήψονται τὰ παρόντα πάντως; Ὁ γὰρ τὰ μείζω παρέχων, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττω δώσει. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο, φησὶν, εἶπον μὴ με-ριμνᾷν, μηδὲ αἰτεῖν, ἵνα ταλαιπωρῆτε καὶ γυμνοὶ πε-ριέρχησθε, ἀλλ’ ἵνα καὶ τούτων ἐν ἀφθονίᾳ ἦτε· ὃ δὴ μάλιστα πάντων ἱκανὸν ἦν αὐτοὺς ἐφελκύσασθαι. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἀποτρέπων αὐτοὺς ἐπι-δείκνυσθαι τοῖς ἀνθρώποις, τούτῳ μάλιστα ἔπειθε. τῷ μετὰ πλείονος αὐτὸ παρέξειν ὑποσχέσθαι τῆς φιλοτι-μίας αὐτοῖς· ( Ὁ γὰρ Πατήρ σου, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· ) οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀφέλκων αὐτοὺς τοῦ μὴ ζητεῖν αὐτὰ, τούτῳ μάλιστα πείθει, τῷ μὴ ζητοῦσι μετὰ πλείονος ὑποσχέ-σθαι παρέχειν τῆς περιουσίας. Διὰ γὰρ τοῦτο κελεύω, φησὶ, μὴ ζητεῖν, οὐχ ἵνα μὴ λάβῃς, ἀλλ’ ἵνα λάβῃς δα-ψιλῶς· ἵνα λάβῃς μετὰ τοῦ σοι προσήκοντος σχήματος, μετὰ τῆς ἁρμοζούσης σοι λυσιτελείας· ἵνα μὴ μεριμνῶν, μηδὲ σχιζόμενος εἰς τὴν τούτων φροντίδα, ἀνάξιον σαυ-τὸν καὶ τούτων καὶ τῶν πνευματικῶν καταστήσῃς· ἵνα μὴ ταλαιπωρίαν περιττὴν ὑπομείνῃς, καὶ τοῦ προκειμέ-νου πάλιν ἐκπέσῃς. Μὴ οὖν μεριμνήσητε περὶ τῆς αὔ-ριον. Ἀρκετὸν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς· τουτέ-στιν, ἡ ταλαιπωρία, ἡ συντριβή. Οὐκ ἀρκεῖ σοι τὸ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου ἐσθίειν τὸν ἄρτον σου; τί καὶ ἑτέραν προστιθεῖς τὴν ἀπὸ τῆς φροντίδος ταλαιπωρίαν, μέλλων λοιπὸν καὶ τῶν προτέρων ἀπολύεσθαι κόπων;

περιττῶν ἡμᾶς ἀπαλλάττειν, καὶ τῆς πρὸς τὴν γῆν συμ- παθείας. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἐθνικῶν ἐμνημόνευσεν, εἰ-πὼν ὅτι τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ ταῦτα, οἷς ὁ πόνος ἅπας κατὰ τὸν παρόντα βίον, οἷς λόγος οὐδεὶς περὶ τῶν μελλόντων, οὐδὲ ἔννοια τῶν οὐρανῶν. Ὑμῖν δὲ οὐχὶ ταῦτά ἐστι τὰ προηγούμενα, ἀλλ’ ἕτερα. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἐγενόμεθα, ἵνα φάγωμεν καὶ πίωμεν καὶ περιβαλώμεθα. ἀλλ’ ἵνα ἀρέσωμεν Θεῷ, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ σπουδῇ πάρεργα ταῦτα, οὕτω καὶ ἐν τῇ αἰτήσει πάρεργα ἔστω. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προς-τεθήσεται ὑμῖν. Καὶ οὐκ εἶπε, Δοθήσεται, ἀλλὰ, Προς-τεθήσεται, ἵνα μάθῃς, ὅτι οὐδὲν μέγα τῶν διδομένων τὰ παρόντα ἐστὶ πρὸς τὸ μέγεθος τῶν μελλόντων. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ αἰτεῖν αὐτὰ κελεύει, ἀλλ’ αἰτεῖν μὲν ἕτερα, θαῤῥεῖν δὲ ὡς καὶ τούτων ἐκείνοις προστιθεμένων. Ζήτει τοίνυν τὰ μέλλοντα, καὶ λήψῃ καὶ τὰ παρόντα· μὴ ζήτει τὰ ὁρώμενα, καὶ πάντως αὐτῶν ἐπιτεύξῃ. Καὶ γὰρ ἀνά-ξιόν σου τὸ περὶ τοιούτων προσιέναι τῷ δεσπότῃ. Ὁ γὰρ τὴν ἅπασαν σπουδὴν καὶ τὴν μέριμναν ὑπὲρ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν ἐκείνων ὀφείλων ποιεῖσθαι, σφόδρα σεαυτὸν καταισχύνεις, εἰς τὴν τῶν ῥεόντων πραγμάτων ἐπιθυμίαν καταναλίσκων αὐτήν. Πῶς οὖν; φησίν· οὐκ ἐκέλευσε τὸν ἄρτον αἰτεῖν; Ἀλλὰ, Τὸν ἐπιούσιον, προσέθηκε, καὶ τούτῳ πάλιν τὸ, σήμερον· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Οὐ γὰρ εἶπε, Μὴ μεριμνήσητε· ἀλλὰ, Μὴ μεριμνήσητε ὑπὲρ τῆς αὔριον· ὁμοῦ καὶ τὴν ἐλευ-θερίαν ἡμῖν παρέχων, καὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν προσηλῶν τοῖς ἀναγκαιοτέροις. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνα αἰτεῖν διὰ τοῦτο ἐκέλευσεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ δεομένου τῆς παρ’ ἡμῶν ὑπομνήσεως, ἀλλ’ ἵνα μάθωμεν, ὅτι μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας κατορθοῦμεν ἅπερ ἂν κατορθώσωμεν, καὶ ἵνα οἰκειωθῶμεν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων αἰτήσει. Εἶδες πῶς καὶ ἐντεῦθεν ἔπεισεν, ὅτι λήψονται τὰ παρόντα πάντως; Ὁ γὰρ τὰ μείζω παρέχων, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττω δώσει. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο, φησὶν, εἶπον μὴ με-ριμνᾷν, μηδὲ αἰτεῖν, ἵνα ταλαιπωρῆτε καὶ γυμνοὶ πε-ριέρχησθε, ἀλλ’ ἵνα καὶ τούτων ἐν ἀφθονίᾳ ἦτε· ὃ δὴ μάλιστα πάντων ἱκανὸν ἦν αὐτοὺς ἐφελκύσασθαι. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ἐλεημοσύνης ἀποτρέπων αὐτοὺς ἐπι-δείκνυσθαι τοῖς ἀνθρώποις, τούτῳ μάλιστα ἔπειθε. τῷ μετὰ πλείονος αὐτὸ παρέξειν ὑποσχέσθαι τῆς φιλοτι-μίας αὐτοῖς· ( Ὁ γὰρ Πατήρ σου, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· ) οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀφέλκων αὐτοὺς τοῦ μὴ ζητεῖν αὐτὰ, τούτῳ μάλιστα πείθει, τῷ μὴ ζητοῦσι μετὰ πλείονος ὑποσχέ-σθαι παρέχειν τῆς περιουσίας. Διὰ γὰρ τοῦτο κελεύω, φησὶ, μὴ ζητεῖν, οὐχ ἵνα μὴ λάβῃς, ἀλλ’ ἵνα λάβῃς δα-ψιλῶς· ἵνα λάβῃς μετὰ τοῦ σοι προσήκοντος σχήματος, μετὰ τῆς ἁρμοζούσης σοι λυσιτελείας· ἵνα μὴ μεριμνῶν, μηδὲ σχιζόμενος εἰς τὴν τούτων φροντίδα, ἀνάξιον σαυ-τὸν καὶ τούτων καὶ τῶν πνευματικῶν καταστήσῃς· ἵνα μὴ ταλαιπωρίαν περιττὴν ὑπομείνῃς, καὶ τοῦ προκειμέ-νου πάλιν ἐκπέσῃς. Μὴ οὖν μεριμνήσητε περὶ τῆς αὔ-ριον. Ἀρκετὸν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς· τουτέ-στιν, ἡ ταλαιπωρία, ἡ συντριβή. Οὐκ ἀρκεῖ σοι τὸ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου ἐσθίειν τὸν ἄρτον σου; τί καὶ ἑτέραν προστιθεῖς τὴν ἀπὸ τῆς φροντίδος ταλαιπωρίαν, μέλλων λοιπὸν καὶ τῶν προτέρων ἀπολύεσθαι κόπων;

των μεριμνῶμεν, ὑπὲρ δὲ τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς οὐκέτι, ἀλλ’ ἀντεστρέψαμεν τὴν τάξιν, ἑκατέρωθεν μαχόμενοι τοῖς λεγομένοις. Σκόπει γάρ· μὴ ζητεῖτε τὰ παρόντα, φησὶ, καθόλου· ἡμεῖς δὲ ταῦτα ζητοῦμεν διηνεκῶς. Ζη-τεῖτε τὰ ἐπουράνια, φησίν· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ μικρὰν ὥραν ἐκεῖνα ζητοῦμεν, ἀλλ’ ὅσην ὑπὲρ τῶν βιωτικῶν ἐπιδεικ-νύμεθα τὴν μέριμναν, τοσαύτην ἐν τοῖς πνευματικοῖς ἔχομεν τὴν ὀλιγωρίαν, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλείονα. Ἀλλ’ οὐκ ἀεὶ ταῦτα προχωρεῖ, οὐδὲ ἀεὶ ταῦτα ἐνδέχεται. Ἰδοὺ δέκα ἡμέρας καταφρονοῦμεν, ἰδοὺ εἴκοσιν, ἰδοὺ ἑκατόν· οὐκ ἀνάγκη πάντως ἀπελθεῖν, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὰς τοῦ δικάζοντος χεῖρας; Ἀλλ’ ἔχει παραμυθίαν ἡ ἀναβολή. Καὶ ποία παραμυθία, τὸ καθ’ ἑκάστην ἡμέ-ραν προσδοκᾷν κόλασιν καὶ τιμωρίαν; Εἰ γὰρ βούλει παραμυθίαν τινὰ ἀπὸ τῆς ἀναβολῆς ταύτης λαβεῖν, λάβε τὴν ἀπὸ τῆς μετανοίας καρπούμενος διόρθωσιν. Καὶ γὰρ εἰ τὸ μέλλειν τὴν τιμωρίαν παραψυχήν τινα εἶναι νομί-ζεις, πολλῷ μᾶλλον κέρδος τὸ μὴ περιπεσεῖν τῇ τιμωρίᾳ. Καταχρησώμεθα τοίνυν τῇ μελλήσει ταύτῃ πρὸς τὸ παν-τελῶς ἀπαλλαγῆναι τῶν ἐπικειμένων δεινῶν. Οὐδὲ γὰρ φορτικὸν, οὐδὲ ἐπαχθές τι τῶν ἐπιταχθέντων ἐστίν· ἀλλ’ οὕτως εὔκολα πάντα καὶ ῥᾴδια, ὡς προαίρε-σιν μόνον εἰσενεγκόντας γνησίαν πάντα δυνηθῆναι ἀνύσαι, κἂν μυρίων ὦμεν ὑπεύθυνοι πλημμελημάτων. Καὶ γὰρ ὁ Μανασσῆς μιάσματα ἄπειρα ἦν τετολμηκώς· καὶ γὰρ κατὰ τῶν ἁγίων τὰς χεῖρας ἐξέτεινε, καὶ τὰ βδελύγματα εἰς τὸν ναὸν εἰσήγαγε, καὶ φόνων τὴν πόλιν ἐνέπλησε, καὶ πολλὰ ἕτερα εἰργάσατο συγγνώμης μεί-ζονα· ἀλλ’ ὅμως μετὰ τὴν τοσαύτην καὶ τηλικαύτην παρανομίαν, ἅπαντα ἀπενίψατο ἐκεῖνα. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Μετανοίᾳ καὶ γνώμῃ. ε. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἁμάρτημα, ὅπερ οὐκ εἴκει καὶ παραχωρεῖ τῇ τῆς μετανοίας δυνάμει, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι. Καὶ γὰρ ἂν μετα-βαλώμεθα μόνον, αὐτὸν ἔχομεν συνεφαπτόμενον ἡμῖν· κἂν θελήσῃς γενέσθαι καλὸς, οὐδεὶς ὁ κωλύων· μᾶλλον δέ ἐστι μὲν ὁ κωλύων, ὁ διάβολος, οὐ μὴν ἰσχύει; σοῦ τὰ ἄριστα προαιρουμένου, καὶ ταύτῃ τὸν Θεὸν ἐπισπω-μένου πρὸς συμμαχίαν. Ἂν δὲ σὺ μὴ βουληθῇ, ἀλλ’ ἀποπηδήσῃς, πῶς σου προστήσεται; Οὐδὲ γὰρ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ, ἀλλ’ ἑκόντα βούλεται σώζεσθαι. Εἰ γὰρ αὐτὸς οἰκέτην ἔχων μισοῦντά σε καὶ ἀποστρεφόμενον, καὶ συνεχῶς ἀποπηδῶντα καὶ φεύγοντα, οὐκ ἂν ἕλοιο κατέ-χειν, καὶ ταῦτα δεόμενος αὐτοῦ τῆς διακονίας· πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς, ὁ μὴ διὰ τὴν οἰκείαν χρείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν σὴν σωτηρίαν πάντα ποιῶν, οὐκ ἂν ἕλοιτό σε πρὸς βίαν κατέχειν· ὥσπερ οὖν ἐὰν προαίρεσιν ἐπιδείξῃ μό-νον, οὐκ ἂν ἕλοιτό σέ ποτε προέσθαι, οὐδ’ ἂν ὁτιοῦν ὁ διάβολος ποιῇ. Ὥστε ἡμεῖς αἴτιοι τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας ἐσμέν. Οὐδὲ γὰρ προσερχόμεθα αὐτῷ, οὐδὲ ἐντυγχάνομεν, οὐδὲ παρακαλοῦμεν, ὡς χρή· ἀλλὰ κἂν προσέλθωμεν, τοῦτο ποιοῦμεν οὐχ ὡς ὀφείλοντες λαβεῖν, οὐδὲ μετὰ τῆς προσηκούσης πίστεως, οὐδὲ ὡς ἀπαιτοῦν-τες, ἀλλὰ χασμώμενοι καὶ ἀναπεπτωκότες πάντα ποιοῦ-μεν. Καίτοιγε βούλεται ἀπαιτεῖσθαι παρ’ ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ χάριν ἔχει σοι τούτου πολλήν. Μόνος γὰρ οὗτος ὁ χρεώστης, ὅταν ἀπαιτῆται, χάριν ἔχει, καὶ ἃ μὴ ἐδα-νείσαμεν δίδωσι. Κἂν μὲν σφοδρῶς ἴδῃ ἐπικείμενον τὸν ἀπαιτοῦντα, καὶ ἃ μὴ ἔλαβε παρ’ ἡμῶν καταβάλλει· ἂν δὲ νωθρῶς, καὶ αὐτὸς διαναβάλλεται, οὐ διὰ τὸ μὴ βού-

των μεριμνῶμεν, ὑπὲρ δὲ τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς οὐκέτι, ἀλλ’ ἀντεστρέψαμεν τὴν τάξιν, ἑκατέρωθεν μαχόμενοι τοῖς λεγομένοις. Σκόπει γάρ· μὴ ζητεῖτε τὰ παρόντα, φησὶ, καθόλου· ἡμεῖς δὲ ταῦτα ζητοῦμεν διηνεκῶς. Ζη-τεῖτε τὰ ἐπουράνια, φησίν· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ μικρὰν ὥραν ἐκεῖνα ζητοῦμεν, ἀλλ’ ὅσην ὑπὲρ τῶν βιωτικῶν ἐπιδεικ-νύμεθα τὴν μέριμναν, τοσαύτην ἐν τοῖς πνευματικοῖς ἔχομεν τὴν ὀλιγωρίαν, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλείονα. Ἀλλ’ οὐκ ἀεὶ ταῦτα προχωρεῖ, οὐδὲ ἀεὶ ταῦτα ἐνδέχεται. Ἰδοὺ δέκα ἡμέρας καταφρονοῦμεν, ἰδοὺ εἴκοσιν, ἰδοὺ ἑκατόν· οὐκ ἀνάγκη πάντως ἀπελθεῖν, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὰς τοῦ δικάζοντος χεῖρας; Ἀλλ’ ἔχει παραμυθίαν ἡ ἀναβολή. Καὶ ποία παραμυθία, τὸ καθ’ ἑκάστην ἡμέ-ραν προσδοκᾷν κόλασιν καὶ τιμωρίαν; Εἰ γὰρ βούλει παραμυθίαν τινὰ ἀπὸ τῆς ἀναβολῆς ταύτης λαβεῖν, λάβε τὴν ἀπὸ τῆς μετανοίας καρπούμενος διόρθωσιν. Καὶ γὰρ εἰ τὸ μέλλειν τὴν τιμωρίαν παραψυχήν τινα εἶναι νομί-ζεις, πολλῷ μᾶλλον κέρδος τὸ μὴ περιπεσεῖν τῇ τιμωρίᾳ. Καταχρησώμεθα τοίνυν τῇ μελλήσει ταύτῃ πρὸς τὸ παν-τελῶς ἀπαλλαγῆναι τῶν ἐπικειμένων δεινῶν. Οὐδὲ γὰρ φορτικὸν, οὐδὲ ἐπαχθές τι τῶν ἐπιταχθέντων ἐστίν· ἀλλ’ οὕτως εὔκολα πάντα καὶ ῥᾴδια, ὡς προαίρε-σιν μόνον εἰσενεγκόντας γνησίαν πάντα δυνηθῆναι ἀνύσαι, κἂν μυρίων ὦμεν ὑπεύθυνοι πλημμελημάτων. Καὶ γὰρ ὁ Μανασσῆς μιάσματα ἄπειρα ἦν τετολμηκώς· καὶ γὰρ κατὰ τῶν ἁγίων τὰς χεῖρας ἐξέτεινε, καὶ τὰ βδελύγματα εἰς τὸν ναὸν εἰσήγαγε, καὶ φόνων τὴν πόλιν ἐνέπλησε, καὶ πολλὰ ἕτερα εἰργάσατο συγγνώμης μεί-ζονα· ἀλλ’ ὅμως μετὰ τὴν τοσαύτην καὶ τηλικαύτην παρανομίαν, ἅπαντα ἀπενίψατο ἐκεῖνα. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Μετανοίᾳ καὶ γνώμῃ. ε. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἁμάρτημα, ὅπερ οὐκ εἴκει καὶ παραχωρεῖ τῇ τῆς μετανοίας δυνάμει, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι. Καὶ γὰρ ἂν μετα-βαλώμεθα μόνον, αὐτὸν ἔχομεν συνεφαπτόμενον ἡμῖν· κἂν θελήσῃς γενέσθαι καλὸς, οὐδεὶς ὁ κωλύων· μᾶλλον δέ ἐστι μὲν ὁ κωλύων, ὁ διάβολος, οὐ μὴν ἰσχύει; σοῦ τὰ ἄριστα προαιρουμένου, καὶ ταύτῃ τὸν Θεὸν ἐπισπω-μένου πρὸς συμμαχίαν. Ἂν δὲ σὺ μὴ βουληθῇ, ἀλλ’ ἀποπηδήσῃς, πῶς σου προστήσεται; Οὐδὲ γὰρ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ, ἀλλ’ ἑκόντα βούλεται σώζεσθαι. Εἰ γὰρ αὐτὸς οἰκέτην ἔχων μισοῦντά σε καὶ ἀποστρεφόμενον, καὶ συνεχῶς ἀποπηδῶντα καὶ φεύγοντα, οὐκ ἂν ἕλοιο κατέ-χειν, καὶ ταῦτα δεόμενος αὐτοῦ τῆς διακονίας· πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς, ὁ μὴ διὰ τὴν οἰκείαν χρείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν σὴν σωτηρίαν πάντα ποιῶν, οὐκ ἂν ἕλοιτό σε πρὸς βίαν κατέχειν· ὥσπερ οὖν ἐὰν προαίρεσιν ἐπιδείξῃ μό-νον, οὐκ ἂν ἕλοιτό σέ ποτε προέσθαι, οὐδ’ ἂν ὁτιοῦν ὁ διάβολος ποιῇ. Ὥστε ἡμεῖς αἴτιοι τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας ἐσμέν. Οὐδὲ γὰρ προσερχόμεθα αὐτῷ, οὐδὲ ἐντυγχάνομεν, οὐδὲ παρακαλοῦμεν, ὡς χρή· ἀλλὰ κἂν προσέλθωμεν, τοῦτο ποιοῦμεν οὐχ ὡς ὀφείλοντες λαβεῖν, οὐδὲ μετὰ τῆς προσηκούσης πίστεως, οὐδὲ ὡς ἀπαιτοῦν-τες, ἀλλὰ χασμώμενοι καὶ ἀναπεπτωκότες πάντα ποιοῦ-μεν. Καίτοιγε βούλεται ἀπαιτεῖσθαι παρ’ ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ χάριν ἔχει σοι τούτου πολλήν. Μόνος γὰρ οὗτος ὁ χρεώστης, ὅταν ἀπαιτῆται, χάριν ἔχει, καὶ ἃ μὴ ἐδα-νείσαμεν δίδωσι. Κἂν μὲν σφοδρῶς ἴδῃ ἐπικείμενον τὸν ἀπαιτοῦντα, καὶ ἃ μὴ ἔλαβε παρ’ ἡμῶν καταβάλλει· ἂν δὲ νωθρῶς, καὶ αὐτὸς διαναβάλλεται, οὐ διὰ τὸ μὴ βού-

των μεριμνῶμεν, ὑπὲρ δὲ τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς οὐκέτι, ἀλλ’ ἀντεστρέψαμεν τὴν τάξιν, ἑκατέρωθεν μαχόμενοι τοῖς λεγομένοις. Σκόπει γάρ· μὴ ζητεῖτε τὰ παρόντα, φησὶ, καθόλου· ἡμεῖς δὲ ταῦτα ζητοῦμεν διηνεκῶς. Ζη-τεῖτε τὰ ἐπουράνια, φησίν· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ μικρὰν ὥραν ἐκεῖνα ζητοῦμεν, ἀλλ’ ὅσην ὑπὲρ τῶν βιωτικῶν ἐπιδεικ-νύμεθα τὴν μέριμναν, τοσαύτην ἐν τοῖς πνευματικοῖς ἔχομεν τὴν ὀλιγωρίαν, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλείονα. Ἀλλ’ οὐκ ἀεὶ ταῦτα προχωρεῖ, οὐδὲ ἀεὶ ταῦτα ἐνδέχεται. Ἰδοὺ δέκα ἡμέρας καταφρονοῦμεν, ἰδοὺ εἴκοσιν, ἰδοὺ ἑκατόν· οὐκ ἀνάγκη πάντως ἀπελθεῖν, καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὰς τοῦ δικάζοντος χεῖρας; Ἀλλ’ ἔχει παραμυθίαν ἡ ἀναβολή. Καὶ ποία παραμυθία, τὸ καθ’ ἑκάστην ἡμέ-ραν προσδοκᾷν κόλασιν καὶ τιμωρίαν; Εἰ γὰρ βούλει παραμυθίαν τινὰ ἀπὸ τῆς ἀναβολῆς ταύτης λαβεῖν, λάβε τὴν ἀπὸ τῆς μετανοίας καρπούμενος διόρθωσιν. Καὶ γὰρ εἰ τὸ μέλλειν τὴν τιμωρίαν παραψυχήν τινα εἶναι νομί-ζεις, πολλῷ μᾶλλον κέρδος τὸ μὴ περιπεσεῖν τῇ τιμωρίᾳ. Καταχρησώμεθα τοίνυν τῇ μελλήσει ταύτῃ πρὸς τὸ παν-τελῶς ἀπαλλαγῆναι τῶν ἐπικειμένων δεινῶν. Οὐδὲ γὰρ φορτικὸν, οὐδὲ ἐπαχθές τι τῶν ἐπιταχθέντων ἐστίν· ἀλλ’ οὕτως εὔκολα πάντα καὶ ῥᾴδια, ὡς προαίρε-σιν μόνον εἰσενεγκόντας γνησίαν πάντα δυνηθῆναι ἀνύσαι, κἂν μυρίων ὦμεν ὑπεύθυνοι πλημμελημάτων. Καὶ γὰρ ὁ Μανασσῆς μιάσματα ἄπειρα ἦν τετολμηκώς· καὶ γὰρ κατὰ τῶν ἁγίων τὰς χεῖρας ἐξέτεινε, καὶ τὰ βδελύγματα εἰς τὸν ναὸν εἰσήγαγε, καὶ φόνων τὴν πόλιν ἐνέπλησε, καὶ πολλὰ ἕτερα εἰργάσατο συγγνώμης μεί-ζονα· ἀλλ’ ὅμως μετὰ τὴν τοσαύτην καὶ τηλικαύτην παρανομίαν, ἅπαντα ἀπενίψατο ἐκεῖνα. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Μετανοίᾳ καὶ γνώμῃ. ε. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἁμάρτημα, ὅπερ οὐκ εἴκει καὶ παραχωρεῖ τῇ τῆς μετανοίας δυνάμει, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι. Καὶ γὰρ ἂν μετα-βαλώμεθα μόνον, αὐτὸν ἔχομεν συνεφαπτόμενον ἡμῖν· κἂν θελήσῃς γενέσθαι καλὸς, οὐδεὶς ὁ κωλύων· μᾶλλον δέ ἐστι μὲν ὁ κωλύων, ὁ διάβολος, οὐ μὴν ἰσχύει; σοῦ τὰ ἄριστα προαιρουμένου, καὶ ταύτῃ τὸν Θεὸν ἐπισπω-μένου πρὸς συμμαχίαν. Ἂν δὲ σὺ μὴ βουληθῇ, ἀλλ’ ἀποπηδήσῃς, πῶς σου προστήσεται; Οὐδὲ γὰρ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ, ἀλλ’ ἑκόντα βούλεται σώζεσθαι. Εἰ γὰρ αὐτὸς οἰκέτην ἔχων μισοῦντά σε καὶ ἀποστρεφόμενον, καὶ συνεχῶς ἀποπηδῶντα καὶ φεύγοντα, οὐκ ἂν ἕλοιο κατέ-χειν, καὶ ταῦτα δεόμενος αὐτοῦ τῆς διακονίας· πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς, ὁ μὴ διὰ τὴν οἰκείαν χρείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν σὴν σωτηρίαν πάντα ποιῶν, οὐκ ἂν ἕλοιτό σε πρὸς βίαν κατέχειν· ὥσπερ οὖν ἐὰν προαίρεσιν ἐπιδείξῃ μό-νον, οὐκ ἂν ἕλοιτό σέ ποτε προέσθαι, οὐδ’ ἂν ὁτιοῦν ὁ διάβολος ποιῇ. Ὥστε ἡμεῖς αἴτιοι τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας ἐσμέν. Οὐδὲ γὰρ προσερχόμεθα αὐτῷ, οὐδὲ ἐντυγχάνομεν, οὐδὲ παρακαλοῦμεν, ὡς χρή· ἀλλὰ κἂν προσέλθωμεν, τοῦτο ποιοῦμεν οὐχ ὡς ὀφείλοντες λαβεῖν, οὐδὲ μετὰ τῆς προσηκούσης πίστεως, οὐδὲ ὡς ἀπαιτοῦν-τες, ἀλλὰ χασμώμενοι καὶ ἀναπεπτωκότες πάντα ποιοῦ-μεν. Καίτοιγε βούλεται ἀπαιτεῖσθαι παρ’ ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ χάριν ἔχει σοι τούτου πολλήν. Μόνος γὰρ οὗτος ὁ χρεώστης, ὅταν ἀπαιτῆται, χάριν ἔχει, καὶ ἃ μὴ ἐδα-νείσαμεν δίδωσι. Κἂν μὲν σφοδρῶς ἴδῃ ἐπικείμενον τὸν ἀπαιτοῦντα, καὶ ἃ μὴ ἔλαβε παρ’ ἡμῶν καταβάλλει· ἂν δὲ νωθρῶς, καὶ αὐτὸς διαναβάλλεται, οὐ διὰ τὸ μὴ βού-

307 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. αὐτῷ καὶ εἴπωμεν· Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κινά- για ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης των 100 κυρίων αὐτῶν. [283] Προσέλθωμεν 16.68 εὐκαίρως, ἀκαίρως· μᾶλλον δὲ οὐδέποτε ἔστιν ἀκαίρως προσελθεῖν· ἀκαιρον γὰρ τὸ μὴ διηνεκώς προσιέναι. Τὸν γὰρ ἐπιθυμοῦντα διδόναι διαπαντὸς εὔκαιρον αἰτεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀναπνεῖν οὐδέποτε ἄκαιρον, οὕτως οὐδὲ τὸ αἰτεῖν, ἀλλὰ τὸ μὴ αἰτεῖν ἄκαιρον. Καὶ γὰρ καθάπερ τῆς ἀναπνοῆς δεόμεθα ταύτης, οὕτω καὶ τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας· κἂν θέλωμεν, ῥᾳδίως αὐτὸν ἐπισπασό μεθα. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης, καὶ δεικνὺς τῆς εὐεργεσίας τὸ ἀεὶ παρεσκευασμένον, ἔλεγεν· Ὡς δρα θρον έτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Οσάκις γὰρ ἂν προσ- έλθωμεν, ἀναμένοντα τὰ παρ' ἡμῶν ὀψόμεθα. Εἰ δὲ οὐδὲν ἀπὸ τῆς πηγαζούσης αὐτοῦ ἀρετῆς ἀρυόμεθα, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα ἅπαν. Τοῦτο γοῦν καὶ Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν ἔλεγε· Τὸ δὲ ἔλεός μου ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς δρόσος ὀρθρινὴ παραπορευομένη. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ μὲν τὰ παρ' ἐμαυτοῦ ἅπαντα παρ ἔσχον· ὑμεῖς δὲ, ὥσπερ ἥλιος θερμὸς ἐπιὼν καὶ τὴν νεφέλην καὶ τὴν δρόσον διακρούεται καὶ ἀποκρύπτει, οταν διὰ τῆς πολλῆς πονηρίας τὴν ἄφατον ἀνεστείλατε πατιμίαν. Ο καὶ αὐτὸ πάλιν προνοίας ἐστίν. Οταν γὰρ και ο Αναξίους ἴδῃ τοῦ παθεῖν εἶ, ἐπέχει τὰς εὐεργε 3018 60 σίας, ἵνα μὴ ῥᾳθύμους ἡμᾶς ἐργάσηται. "Αν δὲ μετα- βαλώμεθα μικρὸν, καὶ τοσοῦτον ὅσον γνῶναι ὅτι ἡμάτω τομεν, ὑπὲρ τὰς πηγὰς ἀναβλύζει, ὑπὲρ τὸ πέλαγος χεῖται· καὶ ὅσῳ ἂν πλείονα λάβης, τοσούτῳ μᾶλλον χαίρει· καὶ ταύτῃ πρὸς τὸ πλείονα δοῦναι διανίσταται πάλιν. Καὶ γὰρ πλοῦτον οἰκεῖον τὴν ἡμετέραν ἡγεῖται σωτηρίαν, καὶ τὸ δοῦναι δαψιλῶς τοῖς αὐτοῦσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Πλουτῶν εἰς πάντας καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν. Οταν γὰρ μὴ αἰτήσωμεν, τότε ὀργίζεται· ὅταν μὴ αἰτήσωμεν. τότε ἀποστρέφεται. Διὰ τοῦτο ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουσίους ἐργάσηται· διὰ τοῦτο καὶ οι πάντα ὑπέστη ἐκεῖνα, ἵνα ἡμᾶς ἐκκαλέσηται πρὸς τὸ αἰτεῖν. Μὴ τοίνυν ἀπογνῶμεν· ἀλλ' ἔχοντες τοσαύτας αφορμάς και χρη στὰς ἐλπίδας, κἂν καθ' ἑκάστην ἁμαρτάνωμεν τὴν ἡμέραν, προσίωμεν παρακαλοῦντες, δεόμενοι, τὴν ἄφε σιν τῶν πλημμελημάτων αιτοῦντες. Οὕτω γὰρ καὶ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὀκνηρότεροι λοιπὸν ἐσόμεθα, καὶ τὸν διά- βολον ἀποσοβήσομεν, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκκαλεσόμεθα, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. 6.8 τῶν τῆς Edd. * xxl om. A. E. 50 30 ὅπερ] ώσπερ Α. C. p. p. ὁ πλουτῶν Β. Ε. 81 και om. Α. Infra καθ' ἑκάστην ἡμ. άμ. Α. καθ. ἑκάστην τὴν ἡμ. άμ. ediderunt Suv. Ben. contra usum Auctoris. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Μη κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. [284] α'. Τί οὖν ; οὐ χρὴ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐγκαλεῖν ; Καὶ γὰρ ὁ Παῦλος τὸ αὐτὸ τοῦτό φησι· μᾶλλον δὲ κἀκεῖ ὁ Χριστὸς διὰ Παύλου, λέγων· Σὺ τί κρίνεις τὸν ἀδελ φόν σου ; καὶ σύ, τί ἐξουθενεῖς τὸν ἀδελούν σου ; Καὶ, Σὺ τίς εἶ, ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; Καὶ πάλιν· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ · Κύριος. Πῶς οὖν ἑτέρωθι φησιν· Ελεγξον, ἐπιτί μησον, παρακάλεσον; Καὶ ", Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε; καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τῷ Πέτρῳ Υπαγε, έλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου· τῶν παρακούσῃ, καὶ ἕτερον σαυτῷ πρόσθες· ἂν δὲ μηδὲ οὕτως ἐνδῷ, καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ κατάγγειλον 38. καὶ τοσούτως ἐπέστησε τοὺς ἐπιτιμῶντας, καὶ οὐ μό- τας τοὺς ἐπιτιμώντας, ἀλλὰ καὶ κολάζοντας ; Τὸν γὰρ μενος θεώτων ἀκούσαντα δ, ἐκέλευσεν ὡς ἐθνικὸν 68 εἶναι καὶ τελώνην. Πῶς δὲ αὐτοῖς καὶ τὰς κλεῖς ἔδωκεν; Εἰ γὰρ μὴ μέλλουσι κρίνειν, ἁπάντων ἔσονται ἄκυροι καὶ μάτην του δεσμεύειν δε καὶ τοῦ λύειν ἐξουσίαν εἰλή- φακ. Καὶ ἄλλως δέ, εἰ τοῦτο κρατήσειεν, ἅπαντα οἰχή σεται, καὶ τὰ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ τὰ ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις. Καὶ γὰρ ὁ δεσπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ δέσποινα την θεραπαινίδα, καὶ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν, καὶ ἡ φίλος τὸν φίλον ἐὰν μὴ κρίνωσιν, ἐπιδώσει τὰ τῆς κακίας. Καὶ τί λέγω, ὁ φίλος τὸν φίλον; Τοὺς ἐχθροὺς Εάν μή κρίνωμεν, οὐδέποτε καταλῦσαι δυνησόμεθα τὴν Εχθραν, ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω πάντα γενήσεται. Τί ποτ' τὸν ἐπὶ τὸ εἰρημένον ; Προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας, ἵνα μὴ τὰ φάρμακα της σωτηρίας καὶ τοὺς τῆς εἰρήνης νόμους νομίζη τις ανατροπῆς εἶναι καὶ συγχύσεως νό μους. Μάλιστα μὲν γὰρ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐνεδείξατο τοῖς νοῦν ἔχουσι τοῦ νόμου τούτου τὴν ἀρετὴν, εἰπών· Τι βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὲν τὴν ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ οὐ κατα- νοεῖς ; Εἰ δὲ πολλοῖς τῶν ῥαθυμοτέρων δ' ἀσαφέστερον ἔτι εἶναι δοκεῖ, ἄνωθεν αὐτὸ διαλύσαι πειράσομαι. Ένα ταῦθα γὰρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ ἁμαρτήματα κελεύει μὴ κρίνειν, οὐδὲ ἁπλῶς ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον ποιεῖν 69, ἀλλὰ τοῖς μυρίων γέμουσι κακῶν, καὶ ἄλλοις ὑπὲρ τῶν τυχόντων ἐπεμβαίνουσι. Δοκεῖ δέ μοι καὶ Ἰουδαίους ἐνταῦθα αἰνίττεσθαι, ὅτι πικροὶ τῶν πλησίον ὄντες κατήγοροι, μικρῶν ἕνεκεν καὶ οὐδαμινών, αὐτοὶ τὰ μεγάλα ανεπαισθήτως ἡμάρτανον· δ καὶ πρὸς τῷ τέλει ὀνειδίζων αὐτοὺς ἐλεγεν, ὅτι Δεσμεύετε φορ- τία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, ὑμεῖς δὲ τῷ δακτύλῳ οὐ θέλετε κινῆσαι αὐτά· καὶ, Αποδεκατοῦσε τὸ [285] ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ κατελίπετε 5 τα βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὸν ἔλεον, καὶ τὴν πίστιν. Δοκεῖ μὲν οὖν καὶ πρὸς τούτους ἀποτεί νεσθαι, προαναστέλλων αὐτοὺς ἐν οἷς ἔμελλον τῶν μαθ θητῶν κατηγορείν. Εἰ γὰρ καὶ μηδὲν ἥμαρτον ἐκεῖνοι τοιοῦτον, ἀλλ' ὅμως ἐκείνοις πλημμελήματα ἐνομίζετο εἶναι· οἶον, τὸ Σάββατον μὴ τηρεῖν, τὸ χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν, τὸ μετὰ τελωνῶν κατακεῖσθαι· 8 καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Οἱ τὸν κώνωπα διυλίζοντες, καὶ τὴν κάμη- λον καταπίνοντες. Πλὴν καὶ κοινὸν τὸν περὶ τούτων τίθησι νόμον. Καὶ Κορινθίοις δὲ ὁ Παῦλος οὐχ ἁπλῶς ἐκέλευσε μὴ κρίνειν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἑαυτοὺς μὴ κρί- νειν, καὶ δι' ὑπόθεσιν μὴ « ὡμολογημένην· οὐχ ἁπλῶς τοὺς ἁμαρτάνοντας μὴ διορθοῦν. Καὶ οὐδὲ ἀδιορίστως 88 καὶ] adld. πάλιν Εdd. 88 ἀνάγγειλον Α. C. F. δι' ἀκούσοντα Α. σε ἐκέλευσεν ὡς τὸν ἐθ. Ε. In cateris verba ἐκέλευσεν ὡς non leguntur; tantum φησὶν habent post τελώνην A. F. post ἀκούσαντα Β. και δεσμεῖν Α. F. δεσμεῖν Σε καὶ Δ. ἐξουσίαν] τὴν ἐξ Edd. Sedem hujus v. cum codd. mutavi Οι αθυμοτέρων] add. τὸ εἰρημένον Edd. contra codd. et Verss. 60 μὴ ποιεῖν F. σε κατελίπατε C. F. κατελείπετε D. 60 µò, quod vulgo deest, ex uno rot. t. recepi. De ceteris in adnot. monebo μή ante διορθούν om. Α. C. D. Digitized by PATROL. Gu. LVII. 15

307 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. αὐτῷ καὶ εἴπωμεν· Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κινά- για ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης των 100 κυρίων αὐτῶν. [283] Προσέλθωμεν 16.68 εὐκαίρως, ἀκαίρως· μᾶλλον δὲ οὐδέποτε ἔστιν ἀκαίρως προσελθεῖν· ἀκαιρον γὰρ τὸ μὴ διηνεκώς προσιέναι. Τὸν γὰρ ἐπιθυμοῦντα διδόναι διαπαντὸς εὔκαιρον αἰτεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀναπνεῖν οὐδέποτε ἄκαιρον, οὕτως οὐδὲ τὸ αἰτεῖν, ἀλλὰ τὸ μὴ αἰτεῖν ἄκαιρον. Καὶ γὰρ καθάπερ τῆς ἀναπνοῆς δεόμεθα ταύτης, οὕτω καὶ τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας· κἂν θέλωμεν, ῥᾳδίως αὐτὸν ἐπισπασό μεθα. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης, καὶ δεικνὺς τῆς εὐεργεσίας τὸ ἀεὶ παρεσκευασμένον, ἔλεγεν· Ὡς δρα θρον έτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Οσάκις γὰρ ἂν προσ- έλθωμεν, ἀναμένοντα τὰ παρ' ἡμῶν ὀψόμεθα. Εἰ δὲ οὐδὲν ἀπὸ τῆς πηγαζούσης αὐτοῦ ἀρετῆς ἀρυόμεθα, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα ἅπαν. Τοῦτο γοῦν καὶ Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν ἔλεγε· Τὸ δὲ ἔλεός μου ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς δρόσος ὀρθρινὴ παραπορευομένη. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ μὲν τὰ παρ' ἐμαυτοῦ ἅπαντα παρ ἔσχον· ὑμεῖς δὲ, ὥσπερ ἥλιος θερμὸς ἐπιὼν καὶ τὴν νεφέλην καὶ τὴν δρόσον διακρούεται καὶ ἀποκρύπτει, οταν διὰ τῆς πολλῆς πονηρίας τὴν ἄφατον ἀνεστείλατε πατιμίαν. Ο καὶ αὐτὸ πάλιν προνοίας ἐστίν. Οταν γὰρ και ο Αναξίους ἴδῃ τοῦ παθεῖν εἶ, ἐπέχει τὰς εὐεργε 3018 60 σίας, ἵνα μὴ ῥᾳθύμους ἡμᾶς ἐργάσηται. "Αν δὲ μετα- βαλώμεθα μικρὸν, καὶ τοσοῦτον ὅσον γνῶναι ὅτι ἡμάτω τομεν, ὑπὲρ τὰς πηγὰς ἀναβλύζει, ὑπὲρ τὸ πέλαγος χεῖται· καὶ ὅσῳ ἂν πλείονα λάβης, τοσούτῳ μᾶλλον χαίρει· καὶ ταύτῃ πρὸς τὸ πλείονα δοῦναι διανίσταται πάλιν. Καὶ γὰρ πλοῦτον οἰκεῖον τὴν ἡμετέραν ἡγεῖται σωτηρίαν, καὶ τὸ δοῦναι δαψιλῶς τοῖς αὐτοῦσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Πλουτῶν εἰς πάντας καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν. Οταν γὰρ μὴ αἰτήσωμεν, τότε ὀργίζεται· ὅταν μὴ αἰτήσωμεν. τότε ἀποστρέφεται. Διὰ τοῦτο ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουσίους ἐργάσηται· διὰ τοῦτο καὶ οι πάντα ὑπέστη ἐκεῖνα, ἵνα ἡμᾶς ἐκκαλέσηται πρὸς τὸ αἰτεῖν. Μὴ τοίνυν ἀπογνῶμεν· ἀλλ' ἔχοντες τοσαύτας αφορμάς και χρη στὰς ἐλπίδας, κἂν καθ' ἑκάστην ἁμαρτάνωμεν τὴν ἡμέραν, προσίωμεν παρακαλοῦντες, δεόμενοι, τὴν ἄφε σιν τῶν πλημμελημάτων αιτοῦντες. Οὕτω γὰρ καὶ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὀκνηρότεροι λοιπὸν ἐσόμεθα, καὶ τὸν διά- βολον ἀποσοβήσομεν, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκκαλεσόμεθα, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. 6.8 τῶν τῆς Edd. * xxl om. A. E. 50 30 ὅπερ] ώσπερ Α. C. p. p. ὁ πλουτῶν Β. Ε. 81 και om. Α. Infra καθ' ἑκάστην ἡμ. άμ. Α. καθ. ἑκάστην τὴν ἡμ. άμ. ediderunt Suv. Ben. contra usum Auctoris. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Μη κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. [284] α'. Τί οὖν ; οὐ χρὴ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐγκαλεῖν ; Καὶ γὰρ ὁ Παῦλος τὸ αὐτὸ τοῦτό φησι· μᾶλλον δὲ κἀκεῖ ὁ Χριστὸς διὰ Παύλου, λέγων· Σὺ τί κρίνεις τὸν ἀδελ φόν σου ; καὶ σύ, τί ἐξουθενεῖς τὸν ἀδελούν σου ; Καὶ, Σὺ τίς εἶ, ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; Καὶ πάλιν· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ · Κύριος. Πῶς οὖν ἑτέρωθι φησιν· Ελεγξον, ἐπιτί μησον, παρακάλεσον; Καὶ ", Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε; καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τῷ Πέτρῳ Υπαγε, έλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου· τῶν παρακούσῃ, καὶ ἕτερον σαυτῷ πρόσθες· ἂν δὲ μηδὲ οὕτως ἐνδῷ, καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ κατάγγειλον 38. καὶ τοσούτως ἐπέστησε τοὺς ἐπιτιμῶντας, καὶ οὐ μό- τας τοὺς ἐπιτιμώντας, ἀλλὰ καὶ κολάζοντας ; Τὸν γὰρ μενος θεώτων ἀκούσαντα δ, ἐκέλευσεν ὡς ἐθνικὸν 68 εἶναι καὶ τελώνην. Πῶς δὲ αὐτοῖς καὶ τὰς κλεῖς ἔδωκεν; Εἰ γὰρ μὴ μέλλουσι κρίνειν, ἁπάντων ἔσονται ἄκυροι καὶ μάτην του δεσμεύειν δε καὶ τοῦ λύειν ἐξουσίαν εἰλή- φακ. Καὶ ἄλλως δέ, εἰ τοῦτο κρατήσειεν, ἅπαντα οἰχή σεται, καὶ τὰ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ τὰ ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις. Καὶ γὰρ ὁ δεσπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ δέσποινα την θεραπαινίδα, καὶ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν, καὶ ἡ φίλος τὸν φίλον ἐὰν μὴ κρίνωσιν, ἐπιδώσει τὰ τῆς κακίας. Καὶ τί λέγω, ὁ φίλος τὸν φίλον; Τοὺς ἐχθροὺς Εάν μή κρίνωμεν, οὐδέποτε καταλῦσαι δυνησόμεθα τὴν Εχθραν, ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω πάντα γενήσεται. Τί ποτ' τὸν ἐπὶ τὸ εἰρημένον ; Προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας, ἵνα μὴ τὰ φάρμακα της σωτηρίας καὶ τοὺς τῆς εἰρήνης νόμους νομίζη τις ανατροπῆς εἶναι καὶ συγχύσεως νό μους. Μάλιστα μὲν γὰρ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐνεδείξατο τοῖς νοῦν ἔχουσι τοῦ νόμου τούτου τὴν ἀρετὴν, εἰπών· Τι βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὲν τὴν ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ οὐ κατα- νοεῖς ; Εἰ δὲ πολλοῖς τῶν ῥαθυμοτέρων δ' ἀσαφέστερον ἔτι εἶναι δοκεῖ, ἄνωθεν αὐτὸ διαλύσαι πειράσομαι. Ένα ταῦθα γὰρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ ἁμαρτήματα κελεύει μὴ κρίνειν, οὐδὲ ἁπλῶς ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον ποιεῖν 69, ἀλλὰ τοῖς μυρίων γέμουσι κακῶν, καὶ ἄλλοις ὑπὲρ τῶν τυχόντων ἐπεμβαίνουσι. Δοκεῖ δέ μοι καὶ Ἰουδαίους ἐνταῦθα αἰνίττεσθαι, ὅτι πικροὶ τῶν πλησίον ὄντες κατήγοροι, μικρῶν ἕνεκεν καὶ οὐδαμινών, αὐτοὶ τὰ μεγάλα ανεπαισθήτως ἡμάρτανον· δ καὶ πρὸς τῷ τέλει ὀνειδίζων αὐτοὺς ἐλεγεν, ὅτι Δεσμεύετε φορ- τία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, ὑμεῖς δὲ τῷ δακτύλῳ οὐ θέλετε κινῆσαι αὐτά· καὶ, Αποδεκατοῦσε τὸ [285] ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ κατελίπετε 5 τα βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὸν ἔλεον, καὶ τὴν πίστιν. Δοκεῖ μὲν οὖν καὶ πρὸς τούτους ἀποτεί νεσθαι, προαναστέλλων αὐτοὺς ἐν οἷς ἔμελλον τῶν μαθ θητῶν κατηγορείν. Εἰ γὰρ καὶ μηδὲν ἥμαρτον ἐκεῖνοι τοιοῦτον, ἀλλ' ὅμως ἐκείνοις πλημμελήματα ἐνομίζετο εἶναι· οἶον, τὸ Σάββατον μὴ τηρεῖν, τὸ χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν, τὸ μετὰ τελωνῶν κατακεῖσθαι· 8 καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Οἱ τὸν κώνωπα διυλίζοντες, καὶ τὴν κάμη- λον καταπίνοντες. Πλὴν καὶ κοινὸν τὸν περὶ τούτων τίθησι νόμον. Καὶ Κορινθίοις δὲ ὁ Παῦλος οὐχ ἁπλῶς ἐκέλευσε μὴ κρίνειν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἑαυτοὺς μὴ κρί- νειν, καὶ δι' ὑπόθεσιν μὴ « ὡμολογημένην· οὐχ ἁπλῶς τοὺς ἁμαρτάνοντας μὴ διορθοῦν. Καὶ οὐδὲ ἀδιορίστως 88 καὶ] adld. πάλιν Εdd. 88 ἀνάγγειλον Α. C. F. δι' ἀκούσοντα Α. σε ἐκέλευσεν ὡς τὸν ἐθ. Ε. In cateris verba ἐκέλευσεν ὡς non leguntur; tantum φησὶν habent post τελώνην A. F. post ἀκούσαντα Β. και δεσμεῖν Α. F. δεσμεῖν Σε καὶ Δ. ἐξουσίαν] τὴν ἐξ Edd. Sedem hujus v. cum codd. mutavi Οι αθυμοτέρων] add. τὸ εἰρημένον Edd. contra codd. et Verss. 60 μὴ ποιεῖν F. σε κατελίπατε C. F. κατελείπετε D. 60 µò, quod vulgo deest, ex uno rot. t. recepi. De ceteris in adnot. monebo μή ante διορθούν om. Α. C. D. Digitized by PATROL. Gu. LVII. 15

307 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. αὐτῷ καὶ εἴπωμεν· Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κινά- για ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης των 100 κυρίων αὐτῶν. [283] Προσέλθωμεν 16.68 εὐκαίρως, ἀκαίρως· μᾶλλον δὲ οὐδέποτε ἔστιν ἀκαίρως προσελθεῖν· ἀκαιρον γὰρ τὸ μὴ διηνεκώς προσιέναι. Τὸν γὰρ ἐπιθυμοῦντα διδόναι διαπαντὸς εὔκαιρον αἰτεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀναπνεῖν οὐδέποτε ἄκαιρον, οὕτως οὐδὲ τὸ αἰτεῖν, ἀλλὰ τὸ μὴ αἰτεῖν ἄκαιρον. Καὶ γὰρ καθάπερ τῆς ἀναπνοῆς δεόμεθα ταύτης, οὕτω καὶ τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας· κἂν θέλωμεν, ῥᾳδίως αὐτὸν ἐπισπασό μεθα. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης, καὶ δεικνὺς τῆς εὐεργεσίας τὸ ἀεὶ παρεσκευασμένον, ἔλεγεν· Ὡς δρα θρον έτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Οσάκις γὰρ ἂν προσ- έλθωμεν, ἀναμένοντα τὰ παρ' ἡμῶν ὀψόμεθα. Εἰ δὲ οὐδὲν ἀπὸ τῆς πηγαζούσης αὐτοῦ ἀρετῆς ἀρυόμεθα, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα ἅπαν. Τοῦτο γοῦν καὶ Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν ἔλεγε· Τὸ δὲ ἔλεός μου ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς δρόσος ὀρθρινὴ παραπορευομένη. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ μὲν τὰ παρ' ἐμαυτοῦ ἅπαντα παρ ἔσχον· ὑμεῖς δὲ, ὥσπερ ἥλιος θερμὸς ἐπιὼν καὶ τὴν νεφέλην καὶ τὴν δρόσον διακρούεται καὶ ἀποκρύπτει, οταν διὰ τῆς πολλῆς πονηρίας τὴν ἄφατον ἀνεστείλατε πατιμίαν. Ο καὶ αὐτὸ πάλιν προνοίας ἐστίν. Οταν γὰρ και ο Αναξίους ἴδῃ τοῦ παθεῖν εἶ, ἐπέχει τὰς εὐεργε 3018 60 σίας, ἵνα μὴ ῥᾳθύμους ἡμᾶς ἐργάσηται. "Αν δὲ μετα- βαλώμεθα μικρὸν, καὶ τοσοῦτον ὅσον γνῶναι ὅτι ἡμάτω τομεν, ὑπὲρ τὰς πηγὰς ἀναβλύζει, ὑπὲρ τὸ πέλαγος χεῖται· καὶ ὅσῳ ἂν πλείονα λάβης, τοσούτῳ μᾶλλον χαίρει· καὶ ταύτῃ πρὸς τὸ πλείονα δοῦναι διανίσταται πάλιν. Καὶ γὰρ πλοῦτον οἰκεῖον τὴν ἡμετέραν ἡγεῖται σωτηρίαν, καὶ τὸ δοῦναι δαψιλῶς τοῖς αὐτοῦσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Πλουτῶν εἰς πάντας καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν. Οταν γὰρ μὴ αἰτήσωμεν, τότε ὀργίζεται· ὅταν μὴ αἰτήσωμεν. τότε ἀποστρέφεται. Διὰ τοῦτο ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουσίους ἐργάσηται· διὰ τοῦτο καὶ οι πάντα ὑπέστη ἐκεῖνα, ἵνα ἡμᾶς ἐκκαλέσηται πρὸς τὸ αἰτεῖν. Μὴ τοίνυν ἀπογνῶμεν· ἀλλ' ἔχοντες τοσαύτας αφορμάς και χρη στὰς ἐλπίδας, κἂν καθ' ἑκάστην ἁμαρτάνωμεν τὴν ἡμέραν, προσίωμεν παρακαλοῦντες, δεόμενοι, τὴν ἄφε σιν τῶν πλημμελημάτων αιτοῦντες. Οὕτω γὰρ καὶ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὀκνηρότεροι λοιπὸν ἐσόμεθα, καὶ τὸν διά- βολον ἀποσοβήσομεν, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκκαλεσόμεθα, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. 6.8 τῶν τῆς Edd. * xxl om. A. E. 50 30 ὅπερ] ώσπερ Α. C. p. p. ὁ πλουτῶν Β. Ε. 81 και om. Α. Infra καθ' ἑκάστην ἡμ. άμ. Α. καθ. ἑκάστην τὴν ἡμ. άμ. ediderunt Suv. Ben. contra usum Auctoris. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Μη κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. [284] α'. Τί οὖν ; οὐ χρὴ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐγκαλεῖν ; Καὶ γὰρ ὁ Παῦλος τὸ αὐτὸ τοῦτό φησι· μᾶλλον δὲ κἀκεῖ ὁ Χριστὸς διὰ Παύλου, λέγων· Σὺ τί κρίνεις τὸν ἀδελ φόν σου ; καὶ σύ, τί ἐξουθενεῖς τὸν ἀδελούν σου ; Καὶ, Σὺ τίς εἶ, ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; Καὶ πάλιν· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ · Κύριος. Πῶς οὖν ἑτέρωθι φησιν· Ελεγξον, ἐπιτί μησον, παρακάλεσον; Καὶ ", Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε; καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τῷ Πέτρῳ Υπαγε, έλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου· τῶν παρακούσῃ, καὶ ἕτερον σαυτῷ πρόσθες· ἂν δὲ μηδὲ οὕτως ἐνδῷ, καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ κατάγγειλον 38. καὶ τοσούτως ἐπέστησε τοὺς ἐπιτιμῶντας, καὶ οὐ μό- τας τοὺς ἐπιτιμώντας, ἀλλὰ καὶ κολάζοντας ; Τὸν γὰρ μενος θεώτων ἀκούσαντα δ, ἐκέλευσεν ὡς ἐθνικὸν 68 εἶναι καὶ τελώνην. Πῶς δὲ αὐτοῖς καὶ τὰς κλεῖς ἔδωκεν; Εἰ γὰρ μὴ μέλλουσι κρίνειν, ἁπάντων ἔσονται ἄκυροι καὶ μάτην του δεσμεύειν δε καὶ τοῦ λύειν ἐξουσίαν εἰλή- φακ. Καὶ ἄλλως δέ, εἰ τοῦτο κρατήσειεν, ἅπαντα οἰχή σεται, καὶ τὰ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ τὰ ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις. Καὶ γὰρ ὁ δεσπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ δέσποινα την θεραπαινίδα, καὶ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν, καὶ ἡ φίλος τὸν φίλον ἐὰν μὴ κρίνωσιν, ἐπιδώσει τὰ τῆς κακίας. Καὶ τί λέγω, ὁ φίλος τὸν φίλον; Τοὺς ἐχθροὺς Εάν μή κρίνωμεν, οὐδέποτε καταλῦσαι δυνησόμεθα τὴν Εχθραν, ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω πάντα γενήσεται. Τί ποτ' τὸν ἐπὶ τὸ εἰρημένον ; Προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας, ἵνα μὴ τὰ φάρμακα της σωτηρίας καὶ τοὺς τῆς εἰρήνης νόμους νομίζη τις ανατροπῆς εἶναι καὶ συγχύσεως νό μους. Μάλιστα μὲν γὰρ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐνεδείξατο τοῖς νοῦν ἔχουσι τοῦ νόμου τούτου τὴν ἀρετὴν, εἰπών· Τι βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὲν τὴν ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ οὐ κατα- νοεῖς ; Εἰ δὲ πολλοῖς τῶν ῥαθυμοτέρων δ' ἀσαφέστερον ἔτι εἶναι δοκεῖ, ἄνωθεν αὐτὸ διαλύσαι πειράσομαι. Ένα ταῦθα γὰρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ ἁμαρτήματα κελεύει μὴ κρίνειν, οὐδὲ ἁπλῶς ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον ποιεῖν 69, ἀλλὰ τοῖς μυρίων γέμουσι κακῶν, καὶ ἄλλοις ὑπὲρ τῶν τυχόντων ἐπεμβαίνουσι. Δοκεῖ δέ μοι καὶ Ἰουδαίους ἐνταῦθα αἰνίττεσθαι, ὅτι πικροὶ τῶν πλησίον ὄντες κατήγοροι, μικρῶν ἕνεκεν καὶ οὐδαμινών, αὐτοὶ τὰ μεγάλα ανεπαισθήτως ἡμάρτανον· δ καὶ πρὸς τῷ τέλει ὀνειδίζων αὐτοὺς ἐλεγεν, ὅτι Δεσμεύετε φορ- τία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, ὑμεῖς δὲ τῷ δακτύλῳ οὐ θέλετε κινῆσαι αὐτά· καὶ, Αποδεκατοῦσε τὸ [285] ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ κατελίπετε 5 τα βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὸν ἔλεον, καὶ τὴν πίστιν. Δοκεῖ μὲν οὖν καὶ πρὸς τούτους ἀποτεί νεσθαι, προαναστέλλων αὐτοὺς ἐν οἷς ἔμελλον τῶν μαθ θητῶν κατηγορείν. Εἰ γὰρ καὶ μηδὲν ἥμαρτον ἐκεῖνοι τοιοῦτον, ἀλλ' ὅμως ἐκείνοις πλημμελήματα ἐνομίζετο εἶναι· οἶον, τὸ Σάββατον μὴ τηρεῖν, τὸ χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν, τὸ μετὰ τελωνῶν κατακεῖσθαι· 8 καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Οἱ τὸν κώνωπα διυλίζοντες, καὶ τὴν κάμη- λον καταπίνοντες. Πλὴν καὶ κοινὸν τὸν περὶ τούτων τίθησι νόμον. Καὶ Κορινθίοις δὲ ὁ Παῦλος οὐχ ἁπλῶς ἐκέλευσε μὴ κρίνειν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἑαυτοὺς μὴ κρί- νειν, καὶ δι' ὑπόθεσιν μὴ « ὡμολογημένην· οὐχ ἁπλῶς τοὺς ἁμαρτάνοντας μὴ διορθοῦν. Καὶ οὐδὲ ἀδιορίστως 88 καὶ] adld. πάλιν Εdd. 88 ἀνάγγειλον Α. C. F. δι' ἀκούσοντα Α. σε ἐκέλευσεν ὡς τὸν ἐθ. Ε. In cateris verba ἐκέλευσεν ὡς non leguntur; tantum φησὶν habent post τελώνην A. F. post ἀκούσαντα Β. και δεσμεῖν Α. F. δεσμεῖν Σε καὶ Δ. ἐξουσίαν] τὴν ἐξ Edd. Sedem hujus v. cum codd. mutavi Οι αθυμοτέρων] add. τὸ εἰρημένον Edd. contra codd. et Verss. 60 μὴ ποιεῖν F. σε κατελίπατε C. F. κατελείπετε D. 60 µò, quod vulgo deest, ex uno rot. t. recepi. De ceteris in adnot. monebo μή ante διορθούν om. Α. C. D. Digitized by PATROL. Gu. LVII. 15

307 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. αὐτῷ καὶ εἴπωμεν· Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κινά- για ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης των 100 κυρίων αὐτῶν. [283] Προσέλθωμεν 16.68 εὐκαίρως, ἀκαίρως· μᾶλλον δὲ οὐδέποτε ἔστιν ἀκαίρως προσελθεῖν· ἀκαιρον γὰρ τὸ μὴ διηνεκώς προσιέναι. Τὸν γὰρ ἐπιθυμοῦντα διδόναι διαπαντὸς εὔκαιρον αἰτεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀναπνεῖν οὐδέποτε ἄκαιρον, οὕτως οὐδὲ τὸ αἰτεῖν, ἀλλὰ τὸ μὴ αἰτεῖν ἄκαιρον. Καὶ γὰρ καθάπερ τῆς ἀναπνοῆς δεόμεθα ταύτης, οὕτω καὶ τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας· κἂν θέλωμεν, ῥᾳδίως αὐτὸν ἐπισπασό μεθα. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης, καὶ δεικνὺς τῆς εὐεργεσίας τὸ ἀεὶ παρεσκευασμένον, ἔλεγεν· Ὡς δρα θρον έτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Οσάκις γὰρ ἂν προσ- έλθωμεν, ἀναμένοντα τὰ παρ' ἡμῶν ὀψόμεθα. Εἰ δὲ οὐδὲν ἀπὸ τῆς πηγαζούσης αὐτοῦ ἀρετῆς ἀρυόμεθα, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα ἅπαν. Τοῦτο γοῦν καὶ Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν ἔλεγε· Τὸ δὲ ἔλεός μου ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς δρόσος ὀρθρινὴ παραπορευομένη. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ μὲν τὰ παρ' ἐμαυτοῦ ἅπαντα παρ ἔσχον· ὑμεῖς δὲ, ὥσπερ ἥλιος θερμὸς ἐπιὼν καὶ τὴν νεφέλην καὶ τὴν δρόσον διακρούεται καὶ ἀποκρύπτει, οταν διὰ τῆς πολλῆς πονηρίας τὴν ἄφατον ἀνεστείλατε πατιμίαν. Ο καὶ αὐτὸ πάλιν προνοίας ἐστίν. Οταν γὰρ και ο Αναξίους ἴδῃ τοῦ παθεῖν εἶ, ἐπέχει τὰς εὐεργε 3018 60 σίας, ἵνα μὴ ῥᾳθύμους ἡμᾶς ἐργάσηται. "Αν δὲ μετα- βαλώμεθα μικρὸν, καὶ τοσοῦτον ὅσον γνῶναι ὅτι ἡμάτω τομεν, ὑπὲρ τὰς πηγὰς ἀναβλύζει, ὑπὲρ τὸ πέλαγος χεῖται· καὶ ὅσῳ ἂν πλείονα λάβης, τοσούτῳ μᾶλλον χαίρει· καὶ ταύτῃ πρὸς τὸ πλείονα δοῦναι διανίσταται πάλιν. Καὶ γὰρ πλοῦτον οἰκεῖον τὴν ἡμετέραν ἡγεῖται σωτηρίαν, καὶ τὸ δοῦναι δαψιλῶς τοῖς αὐτοῦσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Πλουτῶν εἰς πάντας καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν. Οταν γὰρ μὴ αἰτήσωμεν, τότε ὀργίζεται· ὅταν μὴ αἰτήσωμεν. τότε ἀποστρέφεται. Διὰ τοῦτο ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουσίους ἐργάσηται· διὰ τοῦτο καὶ οι πάντα ὑπέστη ἐκεῖνα, ἵνα ἡμᾶς ἐκκαλέσηται πρὸς τὸ αἰτεῖν. Μὴ τοίνυν ἀπογνῶμεν· ἀλλ' ἔχοντες τοσαύτας αφορμάς και χρη στὰς ἐλπίδας, κἂν καθ' ἑκάστην ἁμαρτάνωμεν τὴν ἡμέραν, προσίωμεν παρακαλοῦντες, δεόμενοι, τὴν ἄφε σιν τῶν πλημμελημάτων αιτοῦντες. Οὕτω γὰρ καὶ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὀκνηρότεροι λοιπὸν ἐσόμεθα, καὶ τὸν διά- βολον ἀποσοβήσομεν, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκκαλεσόμεθα, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. 6.8 τῶν τῆς Edd. * xxl om. A. E. 50 30 ὅπερ] ώσπερ Α. C. p. p. ὁ πλουτῶν Β. Ε. 81 και om. Α. Infra καθ' ἑκάστην ἡμ. άμ. Α. καθ. ἑκάστην τὴν ἡμ. άμ. ediderunt Suv. Ben. contra usum Auctoris. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Μη κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. [284] α'. Τί οὖν ; οὐ χρὴ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐγκαλεῖν ; Καὶ γὰρ ὁ Παῦλος τὸ αὐτὸ τοῦτό φησι· μᾶλλον δὲ κἀκεῖ ὁ Χριστὸς διὰ Παύλου, λέγων· Σὺ τί κρίνεις τὸν ἀδελ φόν σου ; καὶ σύ, τί ἐξουθενεῖς τὸν ἀδελούν σου ; Καὶ, Σὺ τίς εἶ, ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; Καὶ πάλιν· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ · Κύριος. Πῶς οὖν ἑτέρωθι φησιν· Ελεγξον, ἐπιτί μησον, παρακάλεσον; Καὶ ", Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε; καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τῷ Πέτρῳ Υπαγε, έλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου· τῶν παρακούσῃ, καὶ ἕτερον σαυτῷ πρόσθες· ἂν δὲ μηδὲ οὕτως ἐνδῷ, καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ κατάγγειλον 38. καὶ τοσούτως ἐπέστησε τοὺς ἐπιτιμῶντας, καὶ οὐ μό- τας τοὺς ἐπιτιμώντας, ἀλλὰ καὶ κολάζοντας ; Τὸν γὰρ μενος θεώτων ἀκούσαντα δ, ἐκέλευσεν ὡς ἐθνικὸν 68 εἶναι καὶ τελώνην. Πῶς δὲ αὐτοῖς καὶ τὰς κλεῖς ἔδωκεν; Εἰ γὰρ μὴ μέλλουσι κρίνειν, ἁπάντων ἔσονται ἄκυροι καὶ μάτην του δεσμεύειν δε καὶ τοῦ λύειν ἐξουσίαν εἰλή- φακ. Καὶ ἄλλως δέ, εἰ τοῦτο κρατήσειεν, ἅπαντα οἰχή σεται, καὶ τὰ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ τὰ ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις. Καὶ γὰρ ὁ δεσπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ δέσποινα την θεραπαινίδα, καὶ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν, καὶ ἡ φίλος τὸν φίλον ἐὰν μὴ κρίνωσιν, ἐπιδώσει τὰ τῆς κακίας. Καὶ τί λέγω, ὁ φίλος τὸν φίλον; Τοὺς ἐχθροὺς Εάν μή κρίνωμεν, οὐδέποτε καταλῦσαι δυνησόμεθα τὴν Εχθραν, ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω πάντα γενήσεται. Τί ποτ' τὸν ἐπὶ τὸ εἰρημένον ; Προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας, ἵνα μὴ τὰ φάρμακα της σωτηρίας καὶ τοὺς τῆς εἰρήνης νόμους νομίζη τις ανατροπῆς εἶναι καὶ συγχύσεως νό μους. Μάλιστα μὲν γὰρ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐνεδείξατο τοῖς νοῦν ἔχουσι τοῦ νόμου τούτου τὴν ἀρετὴν, εἰπών· Τι βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὲν τὴν ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ οὐ κατα- νοεῖς ; Εἰ δὲ πολλοῖς τῶν ῥαθυμοτέρων δ' ἀσαφέστερον ἔτι εἶναι δοκεῖ, ἄνωθεν αὐτὸ διαλύσαι πειράσομαι. Ένα ταῦθα γὰρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ ἁμαρτήματα κελεύει μὴ κρίνειν, οὐδὲ ἁπλῶς ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον ποιεῖν 69, ἀλλὰ τοῖς μυρίων γέμουσι κακῶν, καὶ ἄλλοις ὑπὲρ τῶν τυχόντων ἐπεμβαίνουσι. Δοκεῖ δέ μοι καὶ Ἰουδαίους ἐνταῦθα αἰνίττεσθαι, ὅτι πικροὶ τῶν πλησίον ὄντες κατήγοροι, μικρῶν ἕνεκεν καὶ οὐδαμινών, αὐτοὶ τὰ μεγάλα ανεπαισθήτως ἡμάρτανον· δ καὶ πρὸς τῷ τέλει ὀνειδίζων αὐτοὺς ἐλεγεν, ὅτι Δεσμεύετε φορ- τία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, ὑμεῖς δὲ τῷ δακτύλῳ οὐ θέλετε κινῆσαι αὐτά· καὶ, Αποδεκατοῦσε τὸ [285] ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ κατελίπετε 5 τα βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὸν ἔλεον, καὶ τὴν πίστιν. Δοκεῖ μὲν οὖν καὶ πρὸς τούτους ἀποτεί νεσθαι, προαναστέλλων αὐτοὺς ἐν οἷς ἔμελλον τῶν μαθ θητῶν κατηγορείν. Εἰ γὰρ καὶ μηδὲν ἥμαρτον ἐκεῖνοι τοιοῦτον, ἀλλ' ὅμως ἐκείνοις πλημμελήματα ἐνομίζετο εἶναι· οἶον, τὸ Σάββατον μὴ τηρεῖν, τὸ χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν, τὸ μετὰ τελωνῶν κατακεῖσθαι· 8 καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Οἱ τὸν κώνωπα διυλίζοντες, καὶ τὴν κάμη- λον καταπίνοντες. Πλὴν καὶ κοινὸν τὸν περὶ τούτων τίθησι νόμον. Καὶ Κορινθίοις δὲ ὁ Παῦλος οὐχ ἁπλῶς ἐκέλευσε μὴ κρίνειν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἑαυτοὺς μὴ κρί- νειν, καὶ δι' ὑπόθεσιν μὴ « ὡμολογημένην· οὐχ ἁπλῶς τοὺς ἁμαρτάνοντας μὴ διορθοῦν. Καὶ οὐδὲ ἀδιορίστως 88 καὶ] adld. πάλιν Εdd. 88 ἀνάγγειλον Α. C. F. δι' ἀκούσοντα Α. σε ἐκέλευσεν ὡς τὸν ἐθ. Ε. In cateris verba ἐκέλευσεν ὡς non leguntur; tantum φησὶν habent post τελώνην A. F. post ἀκούσαντα Β. και δεσμεῖν Α. F. δεσμεῖν Σε καὶ Δ. ἐξουσίαν] τὴν ἐξ Edd. Sedem hujus v. cum codd. mutavi Οι αθυμοτέρων] add. τὸ εἰρημένον Edd. contra codd. et Verss. 60 μὴ ποιεῖν F. σε κατελίπατε C. F. κατελείπετε D. 60 µò, quod vulgo deest, ex uno rot. t. recepi. De ceteris in adnot. monebo μή ante διορθούν om. Α. C. D. Digitized by PATROL. Gu. LVII. 15

307 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. αὐτῷ καὶ εἴπωμεν· Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ κινά- για ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης των 100 κυρίων αὐτῶν. [283] Προσέλθωμεν 16.68 εὐκαίρως, ἀκαίρως· μᾶλλον δὲ οὐδέποτε ἔστιν ἀκαίρως προσελθεῖν· ἀκαιρον γὰρ τὸ μὴ διηνεκώς προσιέναι. Τὸν γὰρ ἐπιθυμοῦντα διδόναι διαπαντὸς εὔκαιρον αἰτεῖν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀναπνεῖν οὐδέποτε ἄκαιρον, οὕτως οὐδὲ τὸ αἰτεῖν, ἀλλὰ τὸ μὴ αἰτεῖν ἄκαιρον. Καὶ γὰρ καθάπερ τῆς ἀναπνοῆς δεόμεθα ταύτης, οὕτω καὶ τῆς παρ' αὐτ τοῦ βοηθείας· κἂν θέλωμεν, ῥᾳδίως αὐτὸν ἐπισπασό μεθα. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης, καὶ δεικνὺς τῆς εὐεργεσίας τὸ ἀεὶ παρεσκευασμένον, ἔλεγεν· Ὡς δρα θρον έτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Οσάκις γὰρ ἂν προσ- έλθωμεν, ἀναμένοντα τὰ παρ' ἡμῶν ὀψόμεθα. Εἰ δὲ οὐδὲν ἀπὸ τῆς πηγαζούσης αὐτοῦ ἀρετῆς ἀρυόμεθα, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα ἅπαν. Τοῦτο γοῦν καὶ Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν ἔλεγε· Τὸ δὲ ἔλεός μου ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς δρόσος ὀρθρινὴ παραπορευομένη. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ μὲν τὰ παρ' ἐμαυτοῦ ἅπαντα παρ ἔσχον· ὑμεῖς δὲ, ὥσπερ ἥλιος θερμὸς ἐπιὼν καὶ τὴν νεφέλην καὶ τὴν δρόσον διακρούεται καὶ ἀποκρύπτει, οταν διὰ τῆς πολλῆς πονηρίας τὴν ἄφατον ἀνεστείλατε πατιμίαν. Ο καὶ αὐτὸ πάλιν προνοίας ἐστίν. Οταν γὰρ και ο Αναξίους ἴδῃ τοῦ παθεῖν εἶ, ἐπέχει τὰς εὐεργε 3018 60 σίας, ἵνα μὴ ῥᾳθύμους ἡμᾶς ἐργάσηται. "Αν δὲ μετα- βαλώμεθα μικρὸν, καὶ τοσοῦτον ὅσον γνῶναι ὅτι ἡμάτω τομεν, ὑπὲρ τὰς πηγὰς ἀναβλύζει, ὑπὲρ τὸ πέλαγος χεῖται· καὶ ὅσῳ ἂν πλείονα λάβης, τοσούτῳ μᾶλλον χαίρει· καὶ ταύτῃ πρὸς τὸ πλείονα δοῦναι διανίσταται πάλιν. Καὶ γὰρ πλοῦτον οἰκεῖον τὴν ἡμετέραν ἡγεῖται σωτηρίαν, καὶ τὸ δοῦναι δαψιλῶς τοῖς αὐτοῦσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Πλουτῶν εἰς πάντας καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν. Οταν γὰρ μὴ αἰτήσωμεν, τότε ὀργίζεται· ὅταν μὴ αἰτήσωμεν. τότε ἀποστρέφεται. Διὰ τοῦτο ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουσίους ἐργάσηται· διὰ τοῦτο καὶ οι πάντα ὑπέστη ἐκεῖνα, ἵνα ἡμᾶς ἐκκαλέσηται πρὸς τὸ αἰτεῖν. Μὴ τοίνυν ἀπογνῶμεν· ἀλλ' ἔχοντες τοσαύτας αφορμάς και χρη στὰς ἐλπίδας, κἂν καθ' ἑκάστην ἁμαρτάνωμεν τὴν ἡμέραν, προσίωμεν παρακαλοῦντες, δεόμενοι, τὴν ἄφε σιν τῶν πλημμελημάτων αιτοῦντες. Οὕτω γὰρ καὶ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὀκνηρότεροι λοιπὸν ἐσόμεθα, καὶ τὸν διά- βολον ἀποσοβήσομεν, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκκαλεσόμεθα, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- στοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. 6.8 τῶν τῆς Edd. * xxl om. A. E. 50 30 ὅπερ] ώσπερ Α. C. p. p. ὁ πλουτῶν Β. Ε. 81 και om. Α. Infra καθ' ἑκάστην ἡμ. άμ. Α. καθ. ἑκάστην τὴν ἡμ. άμ. ediderunt Suv. Ben. contra usum Auctoris. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Μη κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. [284] α'. Τί οὖν ; οὐ χρὴ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἐγκαλεῖν ; Καὶ γὰρ ὁ Παῦλος τὸ αὐτὸ τοῦτό φησι· μᾶλλον δὲ κἀκεῖ ὁ Χριστὸς διὰ Παύλου, λέγων· Σὺ τί κρίνεις τὸν ἀδελ φόν σου ; καὶ σύ, τί ἐξουθενεῖς τὸν ἀδελούν σου ; Καὶ, Σὺ τίς εἶ, ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην ; Καὶ πάλιν· Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ · Κύριος. Πῶς οὖν ἑτέρωθι φησιν· Ελεγξον, ἐπιτί μησον, παρακάλεσον; Καὶ ", Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε; καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τῷ Πέτρῳ Υπαγε, έλεγξον αὐτὸν μεταξύ σου καὶ αὐτοῦ μόνου· τῶν παρακούσῃ, καὶ ἕτερον σαυτῷ πρόσθες· ἂν δὲ μηδὲ οὕτως ἐνδῷ, καὶ τῇ ἐκκλησίᾳ κατάγγειλον 38. καὶ τοσούτως ἐπέστησε τοὺς ἐπιτιμῶντας, καὶ οὐ μό- τας τοὺς ἐπιτιμώντας, ἀλλὰ καὶ κολάζοντας ; Τὸν γὰρ μενος θεώτων ἀκούσαντα δ, ἐκέλευσεν ὡς ἐθνικὸν 68 εἶναι καὶ τελώνην. Πῶς δὲ αὐτοῖς καὶ τὰς κλεῖς ἔδωκεν; Εἰ γὰρ μὴ μέλλουσι κρίνειν, ἁπάντων ἔσονται ἄκυροι καὶ μάτην του δεσμεύειν δε καὶ τοῦ λύειν ἐξουσίαν εἰλή- φακ. Καὶ ἄλλως δέ, εἰ τοῦτο κρατήσειεν, ἅπαντα οἰχή σεται, καὶ τὰ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ τὰ ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις. Καὶ γὰρ ὁ δεσπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ δέσποινα την θεραπαινίδα, καὶ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν, καὶ ἡ φίλος τὸν φίλον ἐὰν μὴ κρίνωσιν, ἐπιδώσει τὰ τῆς κακίας. Καὶ τί λέγω, ὁ φίλος τὸν φίλον; Τοὺς ἐχθροὺς Εάν μή κρίνωμεν, οὐδέποτε καταλῦσαι δυνησόμεθα τὴν Εχθραν, ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω πάντα γενήσεται. Τί ποτ' τὸν ἐπὶ τὸ εἰρημένον ; Προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας, ἵνα μὴ τὰ φάρμακα της σωτηρίας καὶ τοὺς τῆς εἰρήνης νόμους νομίζη τις ανατροπῆς εἶναι καὶ συγχύσεως νό μους. Μάλιστα μὲν γὰρ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐνεδείξατο τοῖς νοῦν ἔχουσι τοῦ νόμου τούτου τὴν ἀρετὴν, εἰπών· Τι βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὲν τὴν ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ οὐ κατα- νοεῖς ; Εἰ δὲ πολλοῖς τῶν ῥαθυμοτέρων δ' ἀσαφέστερον ἔτι εἶναι δοκεῖ, ἄνωθεν αὐτὸ διαλύσαι πειράσομαι. Ένα ταῦθα γὰρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ ἁμαρτήματα κελεύει μὴ κρίνειν, οὐδὲ ἁπλῶς ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον ποιεῖν 69, ἀλλὰ τοῖς μυρίων γέμουσι κακῶν, καὶ ἄλλοις ὑπὲρ τῶν τυχόντων ἐπεμβαίνουσι. Δοκεῖ δέ μοι καὶ Ἰουδαίους ἐνταῦθα αἰνίττεσθαι, ὅτι πικροὶ τῶν πλησίον ὄντες κατήγοροι, μικρῶν ἕνεκεν καὶ οὐδαμινών, αὐτοὶ τὰ μεγάλα ανεπαισθήτως ἡμάρτανον· δ καὶ πρὸς τῷ τέλει ὀνειδίζων αὐτοὺς ἐλεγεν, ὅτι Δεσμεύετε φορ- τία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, ὑμεῖς δὲ τῷ δακτύλῳ οὐ θέλετε κινῆσαι αὐτά· καὶ, Αποδεκατοῦσε τὸ [285] ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ κατελίπετε 5 τα βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν, καὶ τὸν ἔλεον, καὶ τὴν πίστιν. Δοκεῖ μὲν οὖν καὶ πρὸς τούτους ἀποτεί νεσθαι, προαναστέλλων αὐτοὺς ἐν οἷς ἔμελλον τῶν μαθ θητῶν κατηγορείν. Εἰ γὰρ καὶ μηδὲν ἥμαρτον ἐκεῖνοι τοιοῦτον, ἀλλ' ὅμως ἐκείνοις πλημμελήματα ἐνομίζετο εἶναι· οἶον, τὸ Σάββατον μὴ τηρεῖν, τὸ χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν, τὸ μετὰ τελωνῶν κατακεῖσθαι· 8 καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Οἱ τὸν κώνωπα διυλίζοντες, καὶ τὴν κάμη- λον καταπίνοντες. Πλὴν καὶ κοινὸν τὸν περὶ τούτων τίθησι νόμον. Καὶ Κορινθίοις δὲ ὁ Παῦλος οὐχ ἁπλῶς ἐκέλευσε μὴ κρίνειν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἑαυτοὺς μὴ κρί- νειν, καὶ δι' ὑπόθεσιν μὴ « ὡμολογημένην· οὐχ ἁπλῶς τοὺς ἁμαρτάνοντας μὴ διορθοῦν. Καὶ οὐδὲ ἀδιορίστως 88 καὶ] adld. πάλιν Εdd. 88 ἀνάγγειλον Α. C. F. δι' ἀκούσοντα Α. σε ἐκέλευσεν ὡς τὸν ἐθ. Ε. In cateris verba ἐκέλευσεν ὡς non leguntur; tantum φησὶν habent post τελώνην A. F. post ἀκούσαντα Β. και δεσμεῖν Α. F. δεσμεῖν Σε καὶ Δ. ἐξουσίαν] τὴν ἐξ Edd. Sedem hujus v. cum codd. mutavi Οι αθυμοτέρων] add. τὸ εἰρημένον Edd. contra codd. et Verss. 60 μὴ ποιεῖν F. σε κατελίπατε C. F. κατελείπετε D. 60 µò, quod vulgo deest, ex uno rot. t. recepi. De ceteris in adnot. monebo μή ante διορθούν om. Α. C. D. Digitized by PATROL. Gu. LVII. 15

ἅπασι τότε ἐπετίμα, ἀλλὰ μαθηταῖς περὶ διδασκάλων τοῦτο ποιοῦσιν ἐπέπληττε, καὶ τοῖς μυρίων κακῶν ὑπευθύνοις οὖσι, τοὺς ἀνευθύνους διαβάλλουσιν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς ἐνταῦθα ᾐνίξατο· καὶ οὐχ ἁπλῶς ᾐνίξατο, ἀλλὰ καὶ πολὺν ἐπέστησε τὸν φόβον. καὶ τὴν κόλασιν ἀπαραίτητον. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, φησὶ, κριθήσεσθε. Οὐ γὰρ ἐκεῖνον κατα-δικάζεις, φησὶν, ἀλλὰ σαυτὸν, καὶ φοβερόν σοι ποιεῖς τὸ δικαστήριον, καὶ ἀκριβεῖς τὰς εὐθύνας. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημάτων ἀφέσει παρ’ ἡμῶν αἱ ἀρχαὶ, οὕτω καὶ ἐν ταύτῃ τῇ κρίσει παρ’ ἡμῶν τὰ μέτρα τῆς καταδίκης τίθεται. Οὐδὲ γὰρ ὀνειδίζειν δεῖ, οὐδὲ ἐπεμβαίνειν, ἀλλὰ νουθετεῖν· οὐ κακη-γορεῖν, ἀλλὰ συμβουλεύειν· οὐδὲ μετὰ ἀπονοίας ἐπι-τίθεσθαι, ἀλλὰ μετὰ φιλοστοργίας διορθοῦν. Οὐ γὰρ ἐκεῖνον, ἀλλὰ σαυτὸν ἐσχάτῃ παραδίδως τιμωρίᾳ, μὴ φειδόμενος αὐτοῦ, ἡνίκα ἂν δεήσῃ ψηφίζεσθαι περὶ τῶν πεπλημμελημένων αὐτῷ. β. Ὁρᾷς πῶς αὗται αἱ δύο ἐντολαὶ καὶ κοῦφαι καὶ μεγάλων αἴτιαι ἀγαθῶν τοῖς πειθομένοις, ὥσπερ οὖν καὶ κακῶν τοῖς μὴ προσέχουσιν; Ὅ τε γὰρ ἀφιεὶς τῷ πλησίον, ἑαυτὸν πρὸ ἐκείνου τῶν ἐγκλημάτων ἀπήλλα-ξεν, οὐδὲν καμών· ὅ τε μετὰ φειδοῦς καὶ συγγνώμης τὰ πεπλημμελημένα ἑτέροις ἐξετάσας, πολὺν ἑαυτῷ τῆς συγγνώμης τὸν ἔρανον ἀπὸ τῆς ψήφου προαπέθετο. Τί οὖν; ἂν πορνεύῃ, φησὶ, μὴ εἴπω ὅτι κακὸν ἡ πορνεία, μηδὲ διορθώσωμαι τὸν ἀσελγαίνοντα; Διόρθωσον μὲν, ἀλλὰ μὴ ὡς πολέμιος, μηδὲ ὡς ἐχθρὸς ἀπαιτῶν δίκην, ἀλλ’ ὡς ἰατρὸς φάρμακα κατασκευάζων. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, μὴ παύσῃς ἁμαρτάνοντα, ἀλλὰ, μὴ κρίνῃς· τουτέστι, μὴ πικρὸς γίνου δικαστής. Ἄλλως δὲ οὐδὲ περὶ τῶν μεγάλων καὶ ἀπηγορευμένων, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, ἀλλὰ περὶ τῶν οὐδὲ δοκούντων εἶναι πλημμελημάτων τοῦτο εἴρηται. Διὸ καὶ ἔλεγε· Τί βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου; Καὶ γὰρ πολλοὶ νῦν τοῦτο ποιοῦσι· κἂν ἴδωσι μοναχὸν περιττὸν ἱμάτιον ἔχοντα, τὸν νόμον αὐτῷ προβάλλονται τὸν δεσποτικὸν, αὐτοὶ μυρία ἁρπάζοντες καὶ καθ’ ἑκάστην πλεονε-κτοῦντες τὴν ἡμέραν· κἂν ἴδωσι δαψιλεστέρας τροφῆς ἀπολαύοντα, πικροὶ γίνονται κατήγοροι καθ’ ἡμέραν αὐτοὶ μεθύοντες καὶ κραιπαλῶντες, οὐκ εἰδότες ὅτι μετὰ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων μεῖζον ἑαυτοῖς ἐντεῦθεν συν- άγουσι τὸ πῦρ, καὶ πάσης ἑαυτοὺς ἀποστεροῦσιν ἀπολο-γίας. Ὅτι μὲν γὰρ δεῖ μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν τὰ σὰ, σὺ πρῶτος νόμον ἔθηκας, οὕτω τοῖς τοῦ πλησίον δικάσας. Μὴ τοίνυν βαρὺ νόμιζε εἶναι, εἰ καὶ αὐτὸς μέλλεις τοιαύτας ὑπέχειν εὐθύνας. Ὑποκριτὰ, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου. Ἐνταῦθα τὴν ὀργὴν ἐνδείξασθαι βούλεται τὴν πολλὴν, ἢν ἔχει πρὸς τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας. Καὶ γὰρ ὅπουπερ ἂν βουληθῇ δεῖξαι τὸ ἁμάρτημα μέγα ὂν, καὶ πολλὴν τὴν ἐπ’ αὐτῷ κόλασιν καὶ ὀργὴν, ἀπὸ ὕβρεως ἄρχεται. Ὥσπερ οὖν καὶ πρὸς ἐκεῖνον τὸν τὰ ἑκατὸν δηνάρια ἀπαιτοῦντα ἀγανακτῶν ἔλεγε· Πονηρὲ δοῦλε, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, Ὑποκριτά. Οὐ γὰρ κηδεμονίας ἡ τοιαύτη ψῆφος, ἀλλὰ μισανθρωπίας ἐστί· καὶ προσωπεῖον μὲν φιλανθρωπίας προβάλλεται, ἔργον δὲ ἐσχάτης πονηρίας πληροῖ, ὀνείδη περιττὰ καὶ ἐγκλήματα προστριβόμενος τοῖς πλησίον, καὶ

ἅπασι τότε ἐπετίμα, ἀλλὰ μαθηταῖς περὶ διδασκάλων τοῦτο ποιοῦσιν ἐπέπληττε, καὶ τοῖς μυρίων κακῶν ὑπευθύνοις οὖσι, τοὺς ἀνευθύνους διαβάλλουσιν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς ἐνταῦθα ᾐνίξατο· καὶ οὐχ ἁπλῶς ᾐνίξατο, ἀλλὰ καὶ πολὺν ἐπέστησε τὸν φόβον. καὶ τὴν κόλασιν ἀπαραίτητον. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, φησὶ, κριθήσεσθε. Οὐ γὰρ ἐκεῖνον κατα-δικάζεις, φησὶν, ἀλλὰ σαυτὸν, καὶ φοβερόν σοι ποιεῖς τὸ δικαστήριον, καὶ ἀκριβεῖς τὰς εὐθύνας. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημάτων ἀφέσει παρ’ ἡμῶν αἱ ἀρχαὶ, οὕτω καὶ ἐν ταύτῃ τῇ κρίσει παρ’ ἡμῶν τὰ μέτρα τῆς καταδίκης τίθεται. Οὐδὲ γὰρ ὀνειδίζειν δεῖ, οὐδὲ ἐπεμβαίνειν, ἀλλὰ νουθετεῖν· οὐ κακη-γορεῖν, ἀλλὰ συμβουλεύειν· οὐδὲ μετὰ ἀπονοίας ἐπι-τίθεσθαι, ἀλλὰ μετὰ φιλοστοργίας διορθοῦν. Οὐ γὰρ ἐκεῖνον, ἀλλὰ σαυτὸν ἐσχάτῃ παραδίδως τιμωρίᾳ, μὴ φειδόμενος αὐτοῦ, ἡνίκα ἂν δεήσῃ ψηφίζεσθαι περὶ τῶν πεπλημμελημένων αὐτῷ. β. Ὁρᾷς πῶς αὗται αἱ δύο ἐντολαὶ καὶ κοῦφαι καὶ μεγάλων αἴτιαι ἀγαθῶν τοῖς πειθομένοις, ὥσπερ οὖν καὶ κακῶν τοῖς μὴ προσέχουσιν; Ὅ τε γὰρ ἀφιεὶς τῷ πλησίον, ἑαυτὸν πρὸ ἐκείνου τῶν ἐγκλημάτων ἀπήλλα-ξεν, οὐδὲν καμών· ὅ τε μετὰ φειδοῦς καὶ συγγνώμης τὰ πεπλημμελημένα ἑτέροις ἐξετάσας, πολὺν ἑαυτῷ τῆς συγγνώμης τὸν ἔρανον ἀπὸ τῆς ψήφου προαπέθετο. Τί οὖν; ἂν πορνεύῃ, φησὶ, μὴ εἴπω ὅτι κακὸν ἡ πορνεία, μηδὲ διορθώσωμαι τὸν ἀσελγαίνοντα; Διόρθωσον μὲν, ἀλλὰ μὴ ὡς πολέμιος, μηδὲ ὡς ἐχθρὸς ἀπαιτῶν δίκην, ἀλλ’ ὡς ἰατρὸς φάρμακα κατασκευάζων. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, μὴ παύσῃς ἁμαρτάνοντα, ἀλλὰ, μὴ κρίνῃς· τουτέστι, μὴ πικρὸς γίνου δικαστής. Ἄλλως δὲ οὐδὲ περὶ τῶν μεγάλων καὶ ἀπηγορευμένων, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, ἀλλὰ περὶ τῶν οὐδὲ δοκούντων εἶναι πλημμελημάτων τοῦτο εἴρηται. Διὸ καὶ ἔλεγε· Τί βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου; Καὶ γὰρ πολλοὶ νῦν τοῦτο ποιοῦσι· κἂν ἴδωσι μοναχὸν περιττὸν ἱμάτιον ἔχοντα, τὸν νόμον αὐτῷ προβάλλονται τὸν δεσποτικὸν, αὐτοὶ μυρία ἁρπάζοντες καὶ καθ’ ἑκάστην πλεονε-κτοῦντες τὴν ἡμέραν· κἂν ἴδωσι δαψιλεστέρας τροφῆς ἀπολαύοντα, πικροὶ γίνονται κατήγοροι καθ’ ἡμέραν αὐτοὶ μεθύοντες καὶ κραιπαλῶντες, οὐκ εἰδότες ὅτι μετὰ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων μεῖζον ἑαυτοῖς ἐντεῦθεν συν- άγουσι τὸ πῦρ, καὶ πάσης ἑαυτοὺς ἀποστεροῦσιν ἀπολο-γίας. Ὅτι μὲν γὰρ δεῖ μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν τὰ σὰ, σὺ πρῶτος νόμον ἔθηκας, οὕτω τοῖς τοῦ πλησίον δικάσας. Μὴ τοίνυν βαρὺ νόμιζε εἶναι, εἰ καὶ αὐτὸς μέλλεις τοιαύτας ὑπέχειν εὐθύνας. Ὑποκριτὰ, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου. Ἐνταῦθα τὴν ὀργὴν ἐνδείξασθαι βούλεται τὴν πολλὴν, ἢν ἔχει πρὸς τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας. Καὶ γὰρ ὅπουπερ ἂν βουληθῇ δεῖξαι τὸ ἁμάρτημα μέγα ὂν, καὶ πολλὴν τὴν ἐπ’ αὐτῷ κόλασιν καὶ ὀργὴν, ἀπὸ ὕβρεως ἄρχεται. Ὥσπερ οὖν καὶ πρὸς ἐκεῖνον τὸν τὰ ἑκατὸν δηνάρια ἀπαιτοῦντα ἀγανακτῶν ἔλεγε· Πονηρὲ δοῦλε, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, Ὑποκριτά. Οὐ γὰρ κηδεμονίας ἡ τοιαύτη ψῆφος, ἀλλὰ μισανθρωπίας ἐστί· καὶ προσωπεῖον μὲν φιλανθρωπίας προβάλλεται, ἔργον δὲ ἐσχάτης πονηρίας πληροῖ, ὀνείδη περιττὰ καὶ ἐγκλήματα προστριβόμενος τοῖς πλησίον, καὶ

ἅπασι τότε ἐπετίμα, ἀλλὰ μαθηταῖς περὶ διδασκάλων τοῦτο ποιοῦσιν ἐπέπληττε, καὶ τοῖς μυρίων κακῶν ὑπευθύνοις οὖσι, τοὺς ἀνευθύνους διαβάλλουσιν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς ἐνταῦθα ᾐνίξατο· καὶ οὐχ ἁπλῶς ᾐνίξατο, ἀλλὰ καὶ πολὺν ἐπέστησε τὸν φόβον. καὶ τὴν κόλασιν ἀπαραίτητον. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, φησὶ, κριθήσεσθε. Οὐ γὰρ ἐκεῖνον κατα-δικάζεις, φησὶν, ἀλλὰ σαυτὸν, καὶ φοβερόν σοι ποιεῖς τὸ δικαστήριον, καὶ ἀκριβεῖς τὰς εὐθύνας. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημάτων ἀφέσει παρ’ ἡμῶν αἱ ἀρχαὶ, οὕτω καὶ ἐν ταύτῃ τῇ κρίσει παρ’ ἡμῶν τὰ μέτρα τῆς καταδίκης τίθεται. Οὐδὲ γὰρ ὀνειδίζειν δεῖ, οὐδὲ ἐπεμβαίνειν, ἀλλὰ νουθετεῖν· οὐ κακη-γορεῖν, ἀλλὰ συμβουλεύειν· οὐδὲ μετὰ ἀπονοίας ἐπι-τίθεσθαι, ἀλλὰ μετὰ φιλοστοργίας διορθοῦν. Οὐ γὰρ ἐκεῖνον, ἀλλὰ σαυτὸν ἐσχάτῃ παραδίδως τιμωρίᾳ, μὴ φειδόμενος αὐτοῦ, ἡνίκα ἂν δεήσῃ ψηφίζεσθαι περὶ τῶν πεπλημμελημένων αὐτῷ. β. Ὁρᾷς πῶς αὗται αἱ δύο ἐντολαὶ καὶ κοῦφαι καὶ μεγάλων αἴτιαι ἀγαθῶν τοῖς πειθομένοις, ὥσπερ οὖν καὶ κακῶν τοῖς μὴ προσέχουσιν; Ὅ τε γὰρ ἀφιεὶς τῷ πλησίον, ἑαυτὸν πρὸ ἐκείνου τῶν ἐγκλημάτων ἀπήλλα-ξεν, οὐδὲν καμών· ὅ τε μετὰ φειδοῦς καὶ συγγνώμης τὰ πεπλημμελημένα ἑτέροις ἐξετάσας, πολὺν ἑαυτῷ τῆς συγγνώμης τὸν ἔρανον ἀπὸ τῆς ψήφου προαπέθετο. Τί οὖν; ἂν πορνεύῃ, φησὶ, μὴ εἴπω ὅτι κακὸν ἡ πορνεία, μηδὲ διορθώσωμαι τὸν ἀσελγαίνοντα; Διόρθωσον μὲν, ἀλλὰ μὴ ὡς πολέμιος, μηδὲ ὡς ἐχθρὸς ἀπαιτῶν δίκην, ἀλλ’ ὡς ἰατρὸς φάρμακα κατασκευάζων. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, μὴ παύσῃς ἁμαρτάνοντα, ἀλλὰ, μὴ κρίνῃς· τουτέστι, μὴ πικρὸς γίνου δικαστής. Ἄλλως δὲ οὐδὲ περὶ τῶν μεγάλων καὶ ἀπηγορευμένων, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, ἀλλὰ περὶ τῶν οὐδὲ δοκούντων εἶναι πλημμελημάτων τοῦτο εἴρηται. Διὸ καὶ ἔλεγε· Τί βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου; Καὶ γὰρ πολλοὶ νῦν τοῦτο ποιοῦσι· κἂν ἴδωσι μοναχὸν περιττὸν ἱμάτιον ἔχοντα, τὸν νόμον αὐτῷ προβάλλονται τὸν δεσποτικὸν, αὐτοὶ μυρία ἁρπάζοντες καὶ καθ’ ἑκάστην πλεονε-κτοῦντες τὴν ἡμέραν· κἂν ἴδωσι δαψιλεστέρας τροφῆς ἀπολαύοντα, πικροὶ γίνονται κατήγοροι καθ’ ἡμέραν αὐτοὶ μεθύοντες καὶ κραιπαλῶντες, οὐκ εἰδότες ὅτι μετὰ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων μεῖζον ἑαυτοῖς ἐντεῦθεν συν- άγουσι τὸ πῦρ, καὶ πάσης ἑαυτοὺς ἀποστεροῦσιν ἀπολο-γίας. Ὅτι μὲν γὰρ δεῖ μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν τὰ σὰ, σὺ πρῶτος νόμον ἔθηκας, οὕτω τοῖς τοῦ πλησίον δικάσας. Μὴ τοίνυν βαρὺ νόμιζε εἶναι, εἰ καὶ αὐτὸς μέλλεις τοιαύτας ὑπέχειν εὐθύνας. Ὑποκριτὰ, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου. Ἐνταῦθα τὴν ὀργὴν ἐνδείξασθαι βούλεται τὴν πολλὴν, ἢν ἔχει πρὸς τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας. Καὶ γὰρ ὅπουπερ ἂν βουληθῇ δεῖξαι τὸ ἁμάρτημα μέγα ὂν, καὶ πολλὴν τὴν ἐπ’ αὐτῷ κόλασιν καὶ ὀργὴν, ἀπὸ ὕβρεως ἄρχεται. Ὥσπερ οὖν καὶ πρὸς ἐκεῖνον τὸν τὰ ἑκατὸν δηνάρια ἀπαιτοῦντα ἀγανακτῶν ἔλεγε· Πονηρὲ δοῦλε, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, Ὑποκριτά. Οὐ γὰρ κηδεμονίας ἡ τοιαύτη ψῆφος, ἀλλὰ μισανθρωπίας ἐστί· καὶ προσωπεῖον μὲν φιλανθρωπίας προβάλλεται, ἔργον δὲ ἐσχάτης πονηρίας πληροῖ, ὀνείδη περιττὰ καὶ ἐγκλήματα προστριβόμενος τοῖς πλησίον, καὶ

311 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 312 σατε εἰς τὸ οὖς, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων 78. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο ἐναντίον ἐστὶ τῷ προτέρῳ. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ πᾶσιν ἁπλῶς ἐπέταξεν εἰπεῖν, ἀλλ’ οἷς δεῖ εἰπεῖν, μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν. Κύνας δὲ ἐνταῦθα τοὺς ἐν ἀσεβείᾳ ζῶντας ἀνιάτῳ, καὶ μεταβολῆς τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον οὐκ ἔχοντας ἐλπίδα ᾐνίξατο, καὶ χοίρους τοὺς ἐν ἀκολάστῳ βίῳ διατρίβοντας διαπαντὸς, οὕσπερ ἅπαντας ἀναξίους ἔφησεν εἶναι τῆς τοιαύτης ἀκροάσεως. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Ψυχικὸς δὲ 79 ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος· μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι. Καὶ πολλαχοῦ δὲ ἑτέρωθι βίου διαφθορὰν αἰτίαν φησὶν εἶναι τοῦ μὴ δέχεσθαι τὰ τελειότερα δόγματα. Διὸ κελεύει μὴ ἀναπετάσαι τὰς θύρας αὐτοῖς· καὶ γὰρ θρασύτεροι γίνονται μετὰ τὸ μαθεῖν. Τοῖς μὲν γὰρ εὐγνώμοσι καὶ νοῦν ἔχουσιν ἐκκαλυπτόμενα σεμνὰ φαίνεται· τοῖς δὲ ἀναισθήτοις, ὅταν ἀγνοῆται μᾶλλον. Ἐπεὶ 80 οὖν ἀπὸ τῆς φύσεως οὐ δύνανται αὐτὰ καταμαθεῖν, 81 [καλυπτέσθωσαν, φησὶν, ἵνα] κἂν ἀπὸ τῆς ἀγνοίας αἰδεσθῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ὁ [288] χοῖρος οἶδε, τί ποτέ ἐστι μαργαρίτης. Οὐκοῦν ἐπειδὴ οὐκ οἶδε, μηδὲ ὁράτω, ἵνα μὴ καταπατήσῃ & οὐκ οἶδεν. Οὐδὲν γὰρ γίνεται πλέον, ἢ βλάβη μείζων τοῖς οὕτω διακειμένοις καὶ ἀκούουσι. Καὶ γὰρ τὰ ἅγια ἐμπαροινεῖται παρ’ ἐκείνων, οὐκ εἰδότων τίνα ἐστὶ ταῦτα· καὶ ἐκεῖνοι μᾶλλον ἐπαίρονται καὶ ὁπλίζονται καθ’ ἡμῶν. Τοῦτο γάρ ἐστι· Μὴ καταπατήσωσι, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς. Καὶ μὴν οὕτως ἰσχυρὰ ἔδει εἶναι, φησὶν, ὡς καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν ἀνάλωτα μένειν, καὶ μὴ παρέχειν ἑτέροις λαβὰς καθ’ ἡμῶν. Ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνα παρέχει, ἀλλὰ τὸ χοίρους εἶναι τούτους· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ μαργαρίτης καταπατούμενος, οὐκ ἐπειδὴ εὐκαταφρόνητός ἐστι, καταπατεῖται, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς χοίρους ἐνέπεσε. Καὶ καλῶς εἶπε· Στραφέντες ῥήξωσιν 82. Ὑποκρίνονται γὰρ ἐπιείκειαν, ὥστε μαθεῖν· εἶτα ἐπειδὰν μάθωσιν, ἕτεροι ἀνθ’ ἑτέρων γενόμενοι κωμῳδοῦσι, χλευάζουσι, γελῶσιν 83 ὡς ἀπατηθέντας ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε τῷ Τιμοθέῳ· Ὃν καὶ σὺ φυλάσσου· λίαν γὰρ ἀνθέστηκε τοῖς ἡμετέροις λόγοις· καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ, Τοὺς τοιούτους ἀποτρέπου 84· καὶ, Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ. Οὐ τοίνυν παρ’ ἐκείνων ὁπλίζονται, ἀλλ’ αὐτοὶ ἀνόητοι ταύτῃ γίνονται, πλείονος ἀπονοίας πληρούμενοι. Διὰ τοῦτο οὐ μικρὸν κέρδος τὸ ἐν ἀγνοίᾳ μένειν αὐτούς· οὐδὲ γὰρ οὕτω 85 καταφρονοῦσιν. Ἂν δὲ μάθωσι, διπλῆ ἡ ζημία. Αὐτοί τε γὰρ οὐδὲν ἐντεῦθεν καρπώσονται, ἀλλὰ καὶ βλαβήσονται μειζόνως, καὶ σοὶ μυρία παρέξουσι πράγματα. Ἀκουέτωσαν οἱ πᾶσιν ἀναιδῶς συμπλεκόμενοι, καὶ τὰ σεμνὰ εὐκαταφρόνητα ποιοῦντες. Καὶ γὰρ τὰ μυστήρια διὰ τοῦτο τὰς θύρας κλείοντες 86 ἐπιτελοῦμεν, καὶ τοὺς ἀμυήτους εἴργομεν, οὐκ ἐπειδὴ ἀσθένειαν κατέγνωμεν τῶν τελουμένων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀτελέστερον οἱ πολλοὶ πρὸς αὐτὰ ἔτι διάκεινται. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς 87 ἐν παραβολαῖς πολλὰ τοῖς Ἰουδαίοις διελέγετο, ἐπειδὴ βλέποντες οὐκ ἔβλεπον. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἐκέλευσεν εἰδέναι, πῶς δεῖ ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἐπειδὴ γὰρ μεγάλα ἐπέταξε καὶ θαυμαστὰ, καὶ πάντων ἐκέλευσε τῶν παθῶν εἶναι ἀνωτέρους, καὶ πρὸς αὐτὸν ἤγαγε τὸν οὐρανὸν, καὶ σπουδάζειν ἐπέταξεν, οὐκ ἀγγέλοις, οὐδὲ ἀρχαγγέλοις, ἀλλ’ αὐτῷ τῷ τῶν ὅλων 88 Δεσπότῃ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ὁμοίους γίνεσθαι, τοὺς δὲ μαθητὰς οὐκ αὐτοὺς μόνους ταῦτα κατορθοῦν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους διορθοῦν ἐκέλευσε, καὶ διακρίνειν τοὺς πονηροὺς καὶ τοὺς οὐ τοιούτους, τοὺς κύνας καὶ τοὺς οὐ κύνας, (πολὺ δὲ τὸ ἐπικεκρυμμένον ἐν ἀνθρώποις), ἵνα μὴ λέγωσιν, ὅτι χαλεπὰ ταῦτα καὶ ἀφόρητα· καὶ γὰρ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα ὁ Πέτρος ἐφθέγξατο τι τοιοῦτον εἰπών· Τίς δύναται σωθῆναι; καὶ πάλιν· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου, οὐ συμφέρει γαμῆσαι. δ΄. Ἵνα οὖν μὴ ταῦτα λέγωσι καὶ νῦν, [289] μάλιστα μὲν καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἀπέδειξεν εὔκολα ὄντα, λογισμοὺς τιθεὶς πολλοὺς καὶ συνεχεῖς, τοὺς δυναμένους πεῖσαι· λοιπὸν δὲ καὶ τὴν κορωνίδα ἐπάγει τῆς εὐκολίας, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐπινοῶν παραμυθίαν τοῖς πόνοις, τὴν ἀπὸ τῶν εὐχῶν τῶν καρτερικῶν 89 συμμαχίαν. Οὐ γὰρ αὐτοὺς σπουδάζειν δεῖ μόνους, φησὶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄνωθεν καλεῖν βοήθειαν· καὶ πάντως ἥξει καὶ παρέσται, καὶ συνεφάψεται τῶν ἀγώνων ἡμῖν, καὶ πάντα ποιήσει ῥᾴδια. Διὰ τοῦτο καὶ αἰτεῖν ἐκέλευσε, καὶ τὴν δόσιν ἐνηγγυήσατο. Πλὴν οὐχ ἁπλῶς αἰτεῖν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ μετὰ προσεδρείας πολλῆς καὶ εὐτονίας. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Ζητεῖτε. Καὶ γὰρ ὁ ζητῶν, πάντα ἐκβαλὼν τῆς διανοίας, πρὸς ἐκεῖνο γίνεται 90 μόνον τὸ ζητούμενον, καὶ οὐδένα τῶν παρόντων ἐννοεῖ. Καὶ ἴσασι τοῦτο ὃ λέγω, ὅσοι ἢ χρυσίον ἢ οἰκέτας ἀπολέσαντες ἐπιζητοῦσιν. Ἀπὸ μὲν οὖν τοῦ ζητεῖν, τοῦτο· ἀπὸ δὲ τοῦ κρούειν, τὸ μετὰ σφοδρότητος προσιέναι καὶ θερμῆς διανοίας ἐδήλωσε. Μὴ τοίνυν καταπέσῃς, ἄνθρωπε, μηδὲ ἐλάττονα ἐπιδείξῃ περὶ τὴν ἀρετὴν σπουδὴν τῆς περὶ τὰ χρήματα ἐπιθυμίας. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ πολλάκις ζητήσας οὐχ εὗρες· ἀλλ’ ὅμως καὶ ταῦτα εἰδὼς, ὅτι οὐ πάντως εὑρήσεις, πάντα κινεῖς ἐρεύνης τρόπον· ἐνταῦθα δὲ καὶ ἐπαγγελίαν ἔχων ὅτι λήψῃ πάντως, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν τῆς σπουδῆς ἐκείνης ἐπιδείκνυσαι μέρος. Εἰ δὲ μὴ εὐθέως λαμβάνεις, μηδὲ οὕτως ἀπογνῷς. Διὰ γὰρ τοῦτο εἶπε, κρούετε, ἵνα δείξῃ ὅτι κἂν εὐθέως μὴ ἀνοίξῃ τὴν θύραν, παραμένειν δεῖ. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς μου τῇ ἀποφάσει, κἂν τῷ ὑποδείγματι πίστευσον. Τίς γάρ ἐστιν ἐξ ὑμῶν, φησὶν, ὃν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσει ἄρτον 91, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Ἐπ’ ἀνθρώπων μὲν γὰρ, ἂν συνεχῶς τοῦτο ποιῇς, καὶ ὀχληρὸς καὶ βαρὺς εἶναι δοκεῖς· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, ὅταν μὴ τοῦτο ποιῇς, τότε παροξύνεις μειζόνως. Ἂν δὲ ἐπιμένῃς 92 αἰτῶν, κἂν μὴ εὐθέως λάβῃς, λήψῃ πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο κέκλεισται ἡ θύρα, ἵνα σε εἰς τὸ κρούειν ἐναγάγῃ· διὰ τοῦτο οὐκ εὐθέως ἐπινεύει, ἵνα αἰτήσῃς. Μένε τοίνυν ταῦτα ποιῶν, καὶ λήψῃ πάντως. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· τί οὖν, ἂν αἰτήσω καὶ μὴ λάβω; ἐπετείχισέ σοι τὴν παραβολὴν, λογισμοὺς πάλιν τιθεὶς, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων εἰς τὸ περὶ τούτων θαῤῥεῖν ἐνάγων· δεικνὺς διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αἰτεῖν χρὴ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἃ χρὴ αἰτεῖν. Τίς γάρ ἐστιν 93 ἐξ ὑμῶν πατὴρ, ὃν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσει ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Ὥστε ἂν μὴ λάβῃς, ἐπειδὴ λίθον αἰτεῖς, οὐ λαμβάνεις. Εἰ γὰρ καὶ υἱὸς εἶ, οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο εἰς 78 δωμάτων C. D. 79 δὲ om. A. C. F. 80 Ἐπειδὴ Edd. 81 Verba inclusa in nullo codice inveni, et uterque Interpres neglexit. Ne tamen delerem, movit conjunctivum αἰδεσθῶσιν, pro quo non ausus sum ex uno cod. B. imperativum reponere. Ergo cancellos, temere a Sav. et Ben. sublatos, revocavi. 82 ῥήξωσιν] add. ὑμᾶς Edd. 83 καταγελῶσιν F. Ep. 84 ἀποστρέφου A. 85 οὕτω γὰρ οὐδὲ F. 86 κλείσαντες E. 87 αὐτός] Sic E. F. Ge. Dominus Arm. cæteri αὐτοῖς. Hi autem cum F. Arm. τοῖς Ἰουδαίοις omittunt. 88 τῶν ὅλων om. Mor. Ben. 89 καρτερικῶν] ἐπιμόνων Edd. 90 γίνεται] τείνεται E. ἐπείγεται F. 91 φησὶ, πατὴρ, ὃν ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσῃ ἄρτον Edd. 92 ἐπιμείνῃς C. 93 ἔστιν om. A. ὃν ἐὰν... ut supra, Edd.

311 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 312 σατε εἰς τὸ οὖς, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων 78. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο ἐναντίον ἐστὶ τῷ προτέρῳ. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ πᾶσιν ἁπλῶς ἐπέταξεν εἰπεῖν, ἀλλ’ οἷς δεῖ εἰπεῖν, μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν. Κύνας δὲ ἐνταῦθα τοὺς ἐν ἀσεβείᾳ ζῶντας ἀνιάτῳ, καὶ μεταβολῆς τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον οὐκ ἔχοντας ἐλπίδα ᾐνίξατο, καὶ χοίρους τοὺς ἐν ἀκολάστῳ βίῳ διατρίβοντας διαπαντὸς, οὕσπερ ἅπαντας ἀναξίους ἔφησεν εἶναι τῆς τοιαύτης ἀκροάσεως. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Ψυχικὸς δὲ 79 ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος· μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι. Καὶ πολλαχοῦ δὲ ἑτέρωθι βίου διαφθορὰν αἰτίαν φησὶν εἶναι τοῦ μὴ δέχεσθαι τὰ τελειότερα δόγματα. Διὸ κελεύει μὴ ἀναπετάσαι τὰς θύρας αὐτοῖς· καὶ γὰρ θρασύτεροι γίνονται μετὰ τὸ μαθεῖν. Τοῖς μὲν γὰρ εὐγνώμοσι καὶ νοῦν ἔχουσιν ἐκκαλυπτόμενα σεμνὰ φαίνεται· τοῖς δὲ ἀναισθήτοις, ὅταν ἀγνοῆται μᾶλλον. Ἐπεὶ 80 οὖν ἀπὸ τῆς φύσεως οὐ δύνανται αὐτὰ καταμαθεῖν, 81 [καλυπτέσθωσαν, φησὶν, ἵνα] κἂν ἀπὸ τῆς ἀγνοίας αἰδεσθῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ὁ [288] χοῖρος οἶδε, τί ποτέ ἐστι μαργαρίτης. Οὐκοῦν ἐπειδὴ οὐκ οἶδε, μηδὲ ὁράτω, ἵνα μὴ καταπατήσῃ & οὐκ οἶδεν. Οὐδὲν γὰρ γίνεται πλέον, ἢ βλάβη μείζων τοῖς οὕτω διακειμένοις καὶ ἀκούουσι. Καὶ γὰρ τὰ ἅγια ἐμπαροινεῖται παρ’ ἐκείνων, οὐκ εἰδότων τίνα ἐστὶ ταῦτα· καὶ ἐκεῖνοι μᾶλλον ἐπαίρονται καὶ ὁπλίζονται καθ’ ἡμῶν. Τοῦτο γάρ ἐστι· Μὴ καταπατήσωσι, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς. Καὶ μὴν οὕτως ἰσχυρὰ ἔδει εἶναι, φησὶν, ὡς καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν ἀνάλωτα μένειν, καὶ μὴ παρέχειν ἑτέροις λαβὰς καθ’ ἡμῶν. Ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνα παρέχει, ἀλλὰ τὸ χοίρους εἶναι τούτους· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ μαργαρίτης καταπατούμενος, οὐκ ἐπειδὴ εὐκαταφρόνητός ἐστι, καταπατεῖται, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς χοίρους ἐνέπεσε. Καὶ καλῶς εἶπε· Στραφέντες ῥήξωσιν 82. Ὑποκρίνονται γὰρ ἐπιείκειαν, ὥστε μαθεῖν· εἶτα ἐπειδὰν μάθωσιν, ἕτεροι ἀνθ’ ἑτέρων γενόμενοι κωμῳδοῦσι, χλευάζουσι, γελῶσιν 83 ὡς ἀπατηθέντας ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε τῷ Τιμοθέῳ· Ὃν καὶ σὺ φυλάσσου· λίαν γὰρ ἀνθέστηκε τοῖς ἡμετέροις λόγοις· καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ, Τοὺς τοιούτους ἀποτρέπου 84· καὶ, Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ. Οὐ τοίνυν παρ’ ἐκείνων ὁπλίζονται, ἀλλ’ αὐτοὶ ἀνόητοι ταύτῃ γίνονται, πλείονος ἀπονοίας πληρούμενοι. Διὰ τοῦτο οὐ μικρὸν κέρδος τὸ ἐν ἀγνοίᾳ μένειν αὐτούς· οὐδὲ γὰρ οὕτω 85 καταφρονοῦσιν. Ἂν δὲ μάθωσι, διπλῆ ἡ ζημία. Αὐτοί τε γὰρ οὐδὲν ἐντεῦθεν καρπώσονται, ἀλλὰ καὶ βλαβήσονται μειζόνως, καὶ σοὶ μυρία παρέξουσι πράγματα. Ἀκουέτωσαν οἱ πᾶσιν ἀναιδῶς συμπλεκόμενοι, καὶ τὰ σεμνὰ εὐκαταφρόνητα ποιοῦντες. Καὶ γὰρ τὰ μυστήρια διὰ τοῦτο τὰς θύρας κλείοντες 86 ἐπιτελοῦμεν, καὶ τοὺς ἀμυήτους εἴργομεν, οὐκ ἐπειδὴ ἀσθένειαν κατέγνωμεν τῶν τελουμένων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀτελέστερον οἱ πολλοὶ πρὸς αὐτὰ ἔτι διάκεινται. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς 87 ἐν παραβολαῖς πολλὰ τοῖς Ἰουδαίοις διελέγετο, ἐπειδὴ βλέποντες οὐκ ἔβλεπον. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἐκέλευσεν εἰδέναι, πῶς δεῖ ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἐπειδὴ γὰρ μεγάλα ἐπέταξε καὶ θαυμαστὰ, καὶ πάντων ἐκέλευσε τῶν παθῶν εἶναι ἀνωτέρους, καὶ πρὸς αὐτὸν ἤγαγε τὸν οὐρανὸν, καὶ σπουδάζειν ἐπέταξεν, οὐκ ἀγγέλοις, οὐδὲ ἀρχαγγέλοις, ἀλλ’ αὐτῷ τῷ τῶν ὅλων 88 Δεσπότῃ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ὁμοίους γίνεσθαι, τοὺς δὲ μαθητὰς οὐκ αὐτοὺς μόνους ταῦτα κατορθοῦν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους διορθοῦν ἐκέλευσε, καὶ διακρίνειν τοὺς πονηροὺς καὶ τοὺς οὐ τοιούτους, τοὺς κύνας καὶ τοὺς οὐ κύνας, (πολὺ δὲ τὸ ἐπικεκρυμμένον ἐν ἀνθρώποις), ἵνα μὴ λέγωσιν, ὅτι χαλεπὰ ταῦτα καὶ ἀφόρητα· καὶ γὰρ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα ὁ Πέτρος ἐφθέγξατο τι τοιοῦτον εἰπών· Τίς δύναται σωθῆναι; καὶ πάλιν· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου, οὐ συμφέρει γαμῆσαι. δ΄. Ἵνα οὖν μὴ ταῦτα λέγωσι καὶ νῦν, [289] μάλιστα μὲν καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἀπέδειξεν εὔκολα ὄντα, λογισμοὺς τιθεὶς πολλοὺς καὶ συνεχεῖς, τοὺς δυναμένους πεῖσαι· λοιπὸν δὲ καὶ τὴν κορωνίδα ἐπάγει τῆς εὐκολίας, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐπινοῶν παραμυθίαν τοῖς πόνοις, τὴν ἀπὸ τῶν εὐχῶν τῶν καρτερικῶν 89 συμμαχίαν. Οὐ γὰρ αὐτοὺς σπουδάζειν δεῖ μόνους, φησὶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄνωθεν καλεῖν βοήθειαν· καὶ πάντως ἥξει καὶ παρέσται, καὶ συνεφάψεται τῶν ἀγώνων ἡμῖν, καὶ πάντα ποιήσει ῥᾴδια. Διὰ τοῦτο καὶ αἰτεῖν ἐκέλευσε, καὶ τὴν δόσιν ἐνηγγυήσατο. Πλὴν οὐχ ἁπλῶς αἰτεῖν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ μετὰ προσεδρείας πολλῆς καὶ εὐτονίας. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Ζητεῖτε. Καὶ γὰρ ὁ ζητῶν, πάντα ἐκβαλὼν τῆς διανοίας, πρὸς ἐκεῖνο γίνεται 90 μόνον τὸ ζητούμενον, καὶ οὐδένα τῶν παρόντων ἐννοεῖ. Καὶ ἴσασι τοῦτο ὃ λέγω, ὅσοι ἢ χρυσίον ἢ οἰκέτας ἀπολέσαντες ἐπιζητοῦσιν. Ἀπὸ μὲν οὖν τοῦ ζητεῖν, τοῦτο· ἀπὸ δὲ τοῦ κρούειν, τὸ μετὰ σφοδρότητος προσιέναι καὶ θερμῆς διανοίας ἐδήλωσε. Μὴ τοίνυν καταπέσῃς, ἄνθρωπε, μηδὲ ἐλάττονα ἐπιδείξῃ περὶ τὴν ἀρετὴν σπουδὴν τῆς περὶ τὰ χρήματα ἐπιθυμίας. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ πολλάκις ζητήσας οὐχ εὗρες· ἀλλ’ ὅμως καὶ ταῦτα εἰδὼς, ὅτι οὐ πάντως εὑρήσεις, πάντα κινεῖς ἐρεύνης τρόπον· ἐνταῦθα δὲ καὶ ἐπαγγελίαν ἔχων ὅτι λήψῃ πάντως, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν τῆς σπουδῆς ἐκείνης ἐπιδείκνυσαι μέρος. Εἰ δὲ μὴ εὐθέως λαμβάνεις, μηδὲ οὕτως ἀπογνῷς. Διὰ γὰρ τοῦτο εἶπε, κρούετε, ἵνα δείξῃ ὅτι κἂν εὐθέως μὴ ἀνοίξῃ τὴν θύραν, παραμένειν δεῖ. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς μου τῇ ἀποφάσει, κἂν τῷ ὑποδείγματι πίστευσον. Τίς γάρ ἐστιν ἐξ ὑμῶν, φησὶν, ὃν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσει ἄρτον 91, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Ἐπ’ ἀνθρώπων μὲν γὰρ, ἂν συνεχῶς τοῦτο ποιῇς, καὶ ὀχληρὸς καὶ βαρὺς εἶναι δοκεῖς· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, ὅταν μὴ τοῦτο ποιῇς, τότε παροξύνεις μειζόνως. Ἂν δὲ ἐπιμένῃς 92 αἰτῶν, κἂν μὴ εὐθέως λάβῃς, λήψῃ πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο κέκλεισται ἡ θύρα, ἵνα σε εἰς τὸ κρούειν ἐναγάγῃ· διὰ τοῦτο οὐκ εὐθέως ἐπινεύει, ἵνα αἰτήσῃς. Μένε τοίνυν ταῦτα ποιῶν, καὶ λήψῃ πάντως. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· τί οὖν, ἂν αἰτήσω καὶ μὴ λάβω; ἐπετείχισέ σοι τὴν παραβολὴν, λογισμοὺς πάλιν τιθεὶς, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων εἰς τὸ περὶ τούτων θαῤῥεῖν ἐνάγων· δεικνὺς διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αἰτεῖν χρὴ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἃ χρὴ αἰτεῖν. Τίς γάρ ἐστιν 93 ἐξ ὑμῶν πατὴρ, ὃν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσει ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Ὥστε ἂν μὴ λάβῃς, ἐπειδὴ λίθον αἰτεῖς, οὐ λαμβάνεις. Εἰ γὰρ καὶ υἱὸς εἶ, οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο εἰς 78 δωμάτων C. D. 79 δὲ om. A. C. F. 80 Ἐπειδὴ Edd. 81 Verba inclusa in nullo codice inveni, et uterque Interpres neglexit. Ne tamen delerem, movit conjunctivum αἰδεσθῶσιν, pro quo non ausus sum ex uno cod. B. imperativum reponere. Ergo cancellos, temere a Sav. et Ben. sublatos, revocavi. 82 ῥήξωσιν] add. ὑμᾶς Edd. 83 καταγελῶσιν F. Ep. 84 ἀποστρέφου A. 85 οὕτω γὰρ οὐδὲ F. 86 κλείσαντες E. 87 αὐτός] Sic E. F. Ge. Dominus Arm. cæteri αὐτοῖς. Hi autem cum F. Arm. τοῖς Ἰουδαίοις omittunt. 88 τῶν ὅλων om. Mor. Ben. 89 καρτερικῶν] ἐπιμόνων Edd. 90 γίνεται] τείνεται E. ἐπείγεται F. 91 φησὶ, πατὴρ, ὃν ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσῃ ἄρτον Edd. 92 ἐπιμείνῃς C. 93 ἔστιν om. A. ὃν ἐὰν... ut supra, Edd.

311 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 312 σατε εἰς τὸ οὖς, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων 78. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο ἐναντίον ἐστὶ τῷ προτέρῳ. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ πᾶσιν ἁπλῶς ἐπέταξεν εἰπεῖν, ἀλλ’ οἷς δεῖ εἰπεῖν, μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν. Κύνας δὲ ἐνταῦθα τοὺς ἐν ἀσεβείᾳ ζῶντας ἀνιάτῳ, καὶ μεταβολῆς τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον οὐκ ἔχοντας ἐλπίδα ᾐνίξατο, καὶ χοίρους τοὺς ἐν ἀκολάστῳ βίῳ διατρίβοντας διαπαντὸς, οὕσπερ ἅπαντας ἀναξίους ἔφησεν εἶναι τῆς τοιαύτης ἀκροάσεως. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Ψυχικὸς δὲ 79 ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ πνεύματος· μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι. Καὶ πολλαχοῦ δὲ ἑτέρωθι βίου διαφθορὰν αἰτίαν φησὶν εἶναι τοῦ μὴ δέχεσθαι τὰ τελειότερα δόγματα. Διὸ κελεύει μὴ ἀναπετάσαι τὰς θύρας αὐτοῖς· καὶ γὰρ θρασύτεροι γίνονται μετὰ τὸ μαθεῖν. Τοῖς μὲν γὰρ εὐγνώμοσι καὶ νοῦν ἔχουσιν ἐκκαλυπτόμενα σεμνὰ φαίνεται· τοῖς δὲ ἀναισθήτοις, ὅταν ἀγνοῆται μᾶλλον. Ἐπεὶ 80 οὖν ἀπὸ τῆς φύσεως οὐ δύνανται αὐτὰ καταμαθεῖν, 81 [καλυπτέσθωσαν, φησὶν, ἵνα] κἂν ἀπὸ τῆς ἀγνοίας αἰδεσθῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ὁ [288] χοῖρος οἶδε, τί ποτέ ἐστι μαργαρίτης. Οὐκοῦν ἐπειδὴ οὐκ οἶδε, μηδὲ ὁράτω, ἵνα μὴ καταπατήσῃ & οὐκ οἶδεν. Οὐδὲν γὰρ γίνεται πλέον, ἢ βλάβη μείζων τοῖς οὕτω διακειμένοις καὶ ἀκούουσι. Καὶ γὰρ τὰ ἅγια ἐμπαροινεῖται παρ’ ἐκείνων, οὐκ εἰδότων τίνα ἐστὶ ταῦτα· καὶ ἐκεῖνοι μᾶλλον ἐπαίρονται καὶ ὁπλίζονται καθ’ ἡμῶν. Τοῦτο γάρ ἐστι· Μὴ καταπατήσωσι, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς. Καὶ μὴν οὕτως ἰσχυρὰ ἔδει εἶναι, φησὶν, ὡς καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν ἀνάλωτα μένειν, καὶ μὴ παρέχειν ἑτέροις λαβὰς καθ’ ἡμῶν. Ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνα παρέχει, ἀλλὰ τὸ χοίρους εἶναι τούτους· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ μαργαρίτης καταπατούμενος, οὐκ ἐπειδὴ εὐκαταφρόνητός ἐστι, καταπατεῖται, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς χοίρους ἐνέπεσε. Καὶ καλῶς εἶπε· Στραφέντες ῥήξωσιν 82. Ὑποκρίνονται γὰρ ἐπιείκειαν, ὥστε μαθεῖν· εἶτα ἐπειδὰν μάθωσιν, ἕτεροι ἀνθ’ ἑτέρων γενόμενοι κωμῳδοῦσι, χλευάζουσι, γελῶσιν 83 ὡς ἀπατηθέντας ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε τῷ Τιμοθέῳ· Ὃν καὶ σὺ φυλάσσου· λίαν γὰρ ἀνθέστηκε τοῖς ἡμετέροις λόγοις· καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ, Τοὺς τοιούτους ἀποτρέπου 84· καὶ, Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ. Οὐ τοίνυν παρ’ ἐκείνων ὁπλίζονται, ἀλλ’ αὐτοὶ ἀνόητοι ταύτῃ γίνονται, πλείονος ἀπονοίας πληρούμενοι. Διὰ τοῦτο οὐ μικρὸν κέρδος τὸ ἐν ἀγνοίᾳ μένειν αὐτούς· οὐδὲ γὰρ οὕτω 85 καταφρονοῦσιν. Ἂν δὲ μάθωσι, διπλῆ ἡ ζημία. Αὐτοί τε γὰρ οὐδὲν ἐντεῦθεν καρπώσονται, ἀλλὰ καὶ βλαβήσονται μειζόνως, καὶ σοὶ μυρία παρέξουσι πράγματα. Ἀκουέτωσαν οἱ πᾶσιν ἀναιδῶς συμπλεκόμενοι, καὶ τὰ σεμνὰ εὐκαταφρόνητα ποιοῦντες. Καὶ γὰρ τὰ μυστήρια διὰ τοῦτο τὰς θύρας κλείοντες 86 ἐπιτελοῦμεν, καὶ τοὺς ἀμυήτους εἴργομεν, οὐκ ἐπειδὴ ἀσθένειαν κατέγνωμεν τῶν τελουμένων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀτελέστερον οἱ πολλοὶ πρὸς αὐτὰ ἔτι διάκεινται. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς 87 ἐν παραβολαῖς πολλὰ τοῖς Ἰουδαίοις διελέγετο, ἐπειδὴ βλέποντες οὐκ ἔβλεπον. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἐκέλευσεν εἰδέναι, πῶς δεῖ ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι. Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἐπειδὴ γὰρ μεγάλα ἐπέταξε καὶ θαυμαστὰ, καὶ πάντων ἐκέλευσε τῶν παθῶν εἶναι ἀνωτέρους, καὶ πρὸς αὐτὸν ἤγαγε τὸν οὐρανὸν, καὶ σπουδάζειν ἐπέταξεν, οὐκ ἀγγέλοις, οὐδὲ ἀρχαγγέλοις, ἀλλ’ αὐτῷ τῷ τῶν ὅλων 88 Δεσπότῃ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ὁμοίους γίνεσθαι, τοὺς δὲ μαθητὰς οὐκ αὐτοὺς μόνους ταῦτα κατορθοῦν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους διορθοῦν ἐκέλευσε, καὶ διακρίνειν τοὺς πονηροὺς καὶ τοὺς οὐ τοιούτους, τοὺς κύνας καὶ τοὺς οὐ κύνας, (πολὺ δὲ τὸ ἐπικεκρυμμένον ἐν ἀνθρώποις), ἵνα μὴ λέγωσιν, ὅτι χαλεπὰ ταῦτα καὶ ἀφόρητα· καὶ γὰρ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα ὁ Πέτρος ἐφθέγξατο τι τοιοῦτον εἰπών· Τίς δύναται σωθῆναι; καὶ πάλιν· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου, οὐ συμφέρει γαμῆσαι. δ΄. Ἵνα οὖν μὴ ταῦτα λέγωσι καὶ νῦν, [289] μάλιστα μὲν καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἀπέδειξεν εὔκολα ὄντα, λογισμοὺς τιθεὶς πολλοὺς καὶ συνεχεῖς, τοὺς δυναμένους πεῖσαι· λοιπὸν δὲ καὶ τὴν κορωνίδα ἐπάγει τῆς εὐκολίας, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐπινοῶν παραμυθίαν τοῖς πόνοις, τὴν ἀπὸ τῶν εὐχῶν τῶν καρτερικῶν 89 συμμαχίαν. Οὐ γὰρ αὐτοὺς σπουδάζειν δεῖ μόνους, φησὶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄνωθεν καλεῖν βοήθειαν· καὶ πάντως ἥξει καὶ παρέσται, καὶ συνεφάψεται τῶν ἀγώνων ἡμῖν, καὶ πάντα ποιήσει ῥᾴδια. Διὰ τοῦτο καὶ αἰτεῖν ἐκέλευσε, καὶ τὴν δόσιν ἐνηγγυήσατο. Πλὴν οὐχ ἁπλῶς αἰτεῖν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ μετὰ προσεδρείας πολλῆς καὶ εὐτονίας. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Ζητεῖτε. Καὶ γὰρ ὁ ζητῶν, πάντα ἐκβαλὼν τῆς διανοίας, πρὸς ἐκεῖνο γίνεται 90 μόνον τὸ ζητούμενον, καὶ οὐδένα τῶν παρόντων ἐννοεῖ. Καὶ ἴσασι τοῦτο ὃ λέγω, ὅσοι ἢ χρυσίον ἢ οἰκέτας ἀπολέσαντες ἐπιζητοῦσιν. Ἀπὸ μὲν οὖν τοῦ ζητεῖν, τοῦτο· ἀπὸ δὲ τοῦ κρούειν, τὸ μετὰ σφοδρότητος προσιέναι καὶ θερμῆς διανοίας ἐδήλωσε. Μὴ τοίνυν καταπέσῃς, ἄνθρωπε, μηδὲ ἐλάττονα ἐπιδείξῃ περὶ τὴν ἀρετὴν σπουδὴν τῆς περὶ τὰ χρήματα ἐπιθυμίας. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ πολλάκις ζητήσας οὐχ εὗρες· ἀλλ’ ὅμως καὶ ταῦτα εἰδὼς, ὅτι οὐ πάντως εὑρήσεις, πάντα κινεῖς ἐρεύνης τρόπον· ἐνταῦθα δὲ καὶ ἐπαγγελίαν ἔχων ὅτι λήψῃ πάντως, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν τῆς σπουδῆς ἐκείνης ἐπιδείκνυσαι μέρος. Εἰ δὲ μὴ εὐθέως λαμβάνεις, μηδὲ οὕτως ἀπογνῷς. Διὰ γὰρ τοῦτο εἶπε, κρούετε, ἵνα δείξῃ ὅτι κἂν εὐθέως μὴ ἀνοίξῃ τὴν θύραν, παραμένειν δεῖ. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς μου τῇ ἀποφάσει, κἂν τῷ ὑποδείγματι πίστευσον. Τίς γάρ ἐστιν ἐξ ὑμῶν, φησὶν, ὃν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσει ἄρτον 91, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Ἐπ’ ἀνθρώπων μὲν γὰρ, ἂν συνεχῶς τοῦτο ποιῇς, καὶ ὀχληρὸς καὶ βαρὺς εἶναι δοκεῖς· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, ὅταν μὴ τοῦτο ποιῇς, τότε παροξύνεις μειζόνως. Ἂν δὲ ἐπιμένῃς 92 αἰτῶν, κἂν μὴ εὐθέως λάβῃς, λήψῃ πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο κέκλεισται ἡ θύρα, ἵνα σε εἰς τὸ κρούειν ἐναγάγῃ· διὰ τοῦτο οὐκ εὐθέως ἐπινεύει, ἵνα αἰτήσῃς. Μένε τοίνυν ταῦτα ποιῶν, καὶ λήψῃ πάντως. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· τί οὖν, ἂν αἰτήσω καὶ μὴ λάβω; ἐπετείχισέ σοι τὴν παραβολὴν, λογισμοὺς πάλιν τιθεὶς, καὶ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων εἰς τὸ περὶ τούτων θαῤῥεῖν ἐνάγων· δεικνὺς διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αἰτεῖν χρὴ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἃ χρὴ αἰτεῖν. Τίς γάρ ἐστιν 93 ἐξ ὑμῶν πατὴρ, ὃν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσει ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; Ὥστε ἂν μὴ λάβῃς, ἐπειδὴ λίθον αἰτεῖς, οὐ λαμβάνεις. Εἰ γὰρ καὶ υἱὸς εἶ, οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο εἰς 78 δωμάτων C. D. 79 δὲ om. A. C. F. 80 Ἐπειδὴ Edd. 81 Verba inclusa in nullo codice inveni, et uterque Interpres neglexit. Ne tamen delerem, movit conjunctivum αἰδεσθῶσιν, pro quo non ausus sum ex uno cod. B. imperativum reponere. Ergo cancellos, temere a Sav. et Ben. sublatos, revocavi. 82 ῥήξωσιν] add. ὑμᾶς Edd. 83 καταγελῶσιν F. Ep. 84 ἀποστρέφου A. 85 οὕτω γὰρ οὐδὲ F. 86 κλείσαντες E. 87 αὐτός] Sic E. F. Ge. Dominus Arm. cæteri αὐτοῖς. Hi autem cum F. Arm. τοῖς Ἰουδαίοις omittunt. 88 τῶν ὅλων om. Mor. Ben. 89 καρτερικῶν] ἐπιμόνων Edd. 90 γίνεται] τείνεται E. ἐπείγεται F. 91 φησὶ, πατὴρ, ὃν ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσῃ ἄρτον Edd. 92 ἐπιμείνῃς C. 93 ἔστιν om. A. ὃν ἐὰν... ut supra, Edd.

513 τὸ λαβεῖν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο κωλύει τὸ λα- βεῖν, τὸ υἱὸν ὄντα, ἃ μὴ συμφέρει, αἰτεῖν. Καὶ σὺ τοίνυν μηδὲν αἰτήσῃς κοσμικόν, ἀλλὰ πνευματικά πάντα, καὶ λήψῃ πάντως. Καὶ γὰρ ὁ Σολομῶν, ἐπειδήπερ ᾔτησεν ἅπερ αἰτῆσαι ἐχρῆν, δρα πως ταχέως έλαβε. Δύο τοίνυν εἶναι χρὴ τῷ εὐχομένῳ, καὶ τὸ αἰτεῖν σφοδρῶς, καὶ τὸ & χρὴ αἰτεῖν· ἐπεὶ καὶ ὑμεῖς, [290] φησί, κἂν πατέρες ἦτε, μένετε αἰτῆσαι τοὺς υἱούς· κἂν ἀσύμφορόν τι παρ' ὑμῶν αἰτήσωσι, κωλύετε τὴν δόσιν· ὥσπερ οὖν ἐὰν συμ- φέρον, επινεύετε καὶ παρέχετε. Καὶ ” σὺ ταῦτα ἐννοῶν, μὴ ἀποστῇς, ἕως ἂν λάβῃς· ἕως ἂν εὕρῃς, μὴ ἀναχω- ρήσῃς· μὴ καταλύσῃς τὴν σπουδήν ε, ἕως ἂν ἀνοιχθῇ † θύρα. Ἐὰν γὰρ μετά ταύτης προσέλθῃς τῆς διανοίας, καὶ εἴπῃς, Ἐὰν μὴ λάδω, οὐκ ἀπέρχομαι, λήψῃ πάντως, ἐὰν τοιαῦτα αὐτῇς, οἷα καὶ τῷ αἰτουμένῳ δοῦναι πρέπει, καί σοι τῷ αἰτοῦντι συμφέρει. Τίνα δέ ἐστι ταῦτα; Τὸ τὰ πνευματικά ζητεῖν ἅπαντα· τὸ ἀφέντα τοῖς πεπλημ μεληκόσιν, οὕτω προσιέναι τὴν ἄφεσιν αἰτοῦντα· τὸ χω- ρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν χεῖρας ἐπαίρειν ὁσίους. Αν οὕτως αἰτῶμεν ", ληψόμεθα. Ως νῦν γε γέλως ἐστὶν ἡ αἴτησις ἡμῶν, καὶ μεθυόντων ἀνθρώπων, ἢ νηφόντων. Τί οὖν, φησίν, ὅταν καὶ πνευματικὰ αἰτήσω, καὶ μὴ λάβω; Οὐ μετὰ σπουδῆς ἔκρουσας ο πάντως, ἢ σαυτὸν ἀνάξιον παρεσκεύασας τοῦ λαβεῖν, ἢ ταχέως ἀπέστης. Καὶ τίνος ένεκεν, φησί, μὴ εἶπεν ἃ χρὴ αἰτεῖν; Καὶ μὴν εἶπεν ἅπαντα ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ ἔδειξεν ὑπὲρ τίνων χρή προσιέναι. Μὴ τοίνυν λέγε, ὅτι Προσῆλθον, καὶ οὐκ ἔλαβον. Οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ τὸν Θεὸν τὸ μὴ λαβεῖν, τὸν οὕτω φιλοῦντα 88, ὡς καὶ πατέρας νικῆσαι, καὶ τοσοῦτον νικῆσαι, ὅσον 8 τὴν πονηρίαν ταύτην ἡ ἀγαθότης. Ει γὰρ ὑμεῖς, πονηροὶ ὄντες, οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδά καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ' μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ταῦτα δὲ ἔλεγεν, οὐ διαβάλλων τὴν ἄνθρω- πίνην φύσιν ', οὐδὲ κακίζων τὸ γένος· ἀλλὰ πρὸς ἀντι- διαστολὴν τῆς ἀγαθότητος τῆς αὐτοῦ, τὴν φιλοστοργίαν τὴν πατρικὴν πονηρίαν καλῶν· τοσαύτη αὐτοῦ τῆς φιλαν- θρωπίας ἡ ὑπερβολή. ε'. Εἶδες λογισμὸν ἀποῤῥητον ', ἱκανὸν καὶ τὸν σφό- δρα ἀπεγνωκότα πρὸς χρηστὰς διαναστῆσαι ἐλπίδας ; Ἐνταῦθα μὲν οὖν ἀπὸ τῶν πατέρων τὴν ἀγαθότητα δεί- κνυσιν· ἐν δὲ τοῖς ἔμπροσθεν ἀπὸ τῶν μειζόνων ὧν ἔδωκεν, ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ σώματος· καὶ οὐδαμοῦ τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν τίθησιν, οὐδὲ εἰς μέσον παρά- γει τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν· ὁ γὰρ οὕτω τὸν Υἱὸν πρὸς σφαγὴν ἐκδοῦναι σπεύσας, πῶς οὐ πάντα ἡμῖν χαριεῖται; Οὐδέπω γὰρ ἦν ἐκβεβηκός. Αλλ' ὁ μὲν Παῦλος τοῦτο τίθησιν, οὕτω λέγων· "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί- σατο, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσες ται; Αὐτὸς δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων αὐτοῖς ἔτι διαλέγεται. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὔτε εὐχῇ δεῖ θαῤῥεῖν, ἀμελοῦντας τῶν καθ᾿ ἑαυτούς, οὔτε σπουδάζοντας τῇ οἰκείᾳ μόνον πιο στεύειν σπουδῇ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπιζητεῖν βοήθειαν, καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέρειν, συνεχῶς τοῦτο κἀκεῖνο τίθησι. Καὶ γὰρ παραινέσας πολλὰ, καὶ εὔχεσθαι ἐδίδαξε, καὶ διδάξας εὔχεσθαι, πάλιν ἐπὶ τὴν παραίνεσιν [21] τῶν πρακτέων ἦλθεν· εἶτα ἀπ' ἐκείνου πάλιν ἐπὶ τὸ δεῖν εἴχε σθαι συνεχῶς, εἰπών· Αἰτεῖτε, καὶ ζητεῖτε, καὶ κρούετε καὶ ἐντεῦθεν πάλιν ἐπὶ τὸ δεῖν καὶ αὐτοὺς σπουδαίους 95 - 3Η εἶναι· Πάντα γάρ, φησὶν, ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα πολ σιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς· ἐν βραχεῖ πάντα ἀνακεφαλαιούμενος, καὶ δειχνὺς ἔτι εύχ τομος ἡ ἀρετὴ, καὶ ῥᾳδία, καὶ πᾶσι γνώριμος. Καὶ εὐτε ἁπλῶς εἶπε, Πάντα ὅσα ἂν θέλητε· ἀλλά, Πάντα εν ὅσα ἂν θέλητε. Τὸ γὰρ οὖν τοῦτο, οὐχ ἁπλῶς προσέθη κεν, ἀλλ᾽ αἰνιττόμενος· Εἰ βούλεσθε, φησίν, ἀκούεσθαι, μετ' ἐκείνων ὧν εἶπον καὶ ταῦτα ποιεῖτε. Ποῖα δὲ ταῦτα Οσα ἂν βούλησθε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι. Είδες πῶς ἔδειξε καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι μετὰ τῆς εὐχῆς καὶ πολιτείας ἡμῖν ἀκριβοῦς δεῖ; Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὅτα θέλεις γενέσθαι σοι παρὰ τοῦ Θεοῦ, ταῦτα ποίει εἰς τὸν πλησίον · ἵνα μὴ λέγῃς, Καὶ πῶς δυνατόν; ἐκεῖνος θεός, ἐγὼ δὲ ἄνθρωπος· ἀλλ᾽, Οσα ἂν θέλῃς γενέσθαι στις παρὰ τοῦ ὁμοδούλου, ταῦτα καὶ αὐτὸς περὶ τὸν πλησίον ἐπιδείκνυσο. Τί τούτου κουφότερον ; τί δικαιότερον Εἶτα καὶ τὸ ἐγκώμιον πρὸ τῶν ἐπάθλων μέγιστον, Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται. (δεν δῆλον, ὅτι κατὰ φύσιν ἡμῖν ἡ ἀρετή, καὶ οίκοθεν τα δέοντα ἅπαντες ἴσμεν, καὶ οὐχ οἷόν τε εἰς ἄγνοιαν εἰδ. ποτε καταφυγεῖν. Εισέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι πλατεία ή πύλη καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοὶ εἰσιν οἱ εἰσερχόμενοι δι' από τῆς. Καὶ 6.10 στενὴ ἡ πύλη καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσιν οἱ εὑρίσκον τες αὐτήν. Καὶ μὴν μετὰ ταῦτα ἔλεγεν: Ο ζεντός μην χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστι· καὶ ἐν τοῖς ἔναγχος δὲ εἰρημένοις τὸ αὐτὸ ηνίξατο πως σ ἐνταῦθα στενὴν αὐτὴν εἶναί φησι, καὶ τεθλιμμένην; Μάλιστα μὲν ἐὰν προσέχῃς, καὶ ἐνταῦθα δείκνυσι πολύ κούφην οὖσαν, καὶ ῥᾳδίαν, καὶ εὔκολον. Καὶ πῶς, φησίν, ἡ στενὴ καὶ τεθλιμμένη, ῥᾳδία; Ὅτι ὁδός ἐστι καὶ πύλη· ὥσπερ οὖν καὶ ἡ ἑτέρα, κἂν πλατεία, και . ενα ρύχωρος, καὶ αὐτὴ ὁδὸς καὶ πύλη. Τούτων δὲ οὐδὲν μέσ νιμον, ἀλλὰ πάντα παροδεύεται, καὶ τὰ λυπηρὰ καὶ τὰ χρηστὰ τοῦ βίου. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον βᾴδια τὰ πό ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τῷ τέλει πάλιν εὐκολώτερα γίνεται Οὐ γὰρ τὸ παροδεύεσθαι 18 τοὺς πόνους καὶ τοὺς ἱδρῶτες, ἀλλὰ καὶ τὸ εἰς χρηστὸν τέλος ἀπαντᾶν (εἰς ζωὴν τελευτᾷ ) ἱκανὸν παραμυθήσασθαι τοὺς ἀγωνιζομέν Ὥστε καὶ τὸ πρόσκαιρον τῶν πόνων, καὶ τὸ διηνεκές τα στεφάνων, καὶ τὸ ταῦτα μὲν εἶναι πρῶτα, ἐκεῖνα κ μετὰ ταῦτα, μεγίστη τῶν πόνων γένοιτ' ἂν παραμυθία Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἐλαφρὰν τὴν θλίψιν ἐκάλεσεν, οὐ δια τὴν φύσιν τῶν γινομένων, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν τῶν ἀγωνιζομένων, καὶ τὴν τῶν μελλόντων ἐλπίδα. Το τη ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως, φησίν ", αιώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται, μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπέμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ [192] βλεπόμενα. Εἰ γὰρ τὰ κύματα κα τὰ πελάγη τοῖς ναύταις, καὶ αἱ σφαγαὶ καὶ τὰ τραύματα τοῖς στρατιώταις, καὶ οἱ χειμῶνες καὶ οἱ κρυμαὶ τῆς γεωργοίς, καὶ τοῖς πυκτεύουσιν αἱ δριμεῖται πληγές, κούφα καὶ φορητά πάντα διὰ τὴν ἐλπίδα τῶν ἐπάθλω τῶν ἐπικήρων καὶ ἀπολλυμένων· πολλῷ μᾶλλον ὅταν ὁ οὐρανὸς προκείμενος ᾖ, καὶ τὰ ἀπόρρητα ἀγαθὰ, καὶ τὰ ἀθάνατα Επαθλα, οὐδενός τις αἰσθήσεται τῶν παρόν των δεινών. ς'. Εἰ δέ τινες αὐτὴν καὶ οὕτως ἐπίπονον εἶναι νομί * Καί] Τοίνυν καὶ Εdd. 8 τὴν σπουδήν om. Β. C. F. et pr. D. Neglexit etiam Ge. vertendo, nec omnino abens : sed diserte legit Armi. " Sic Ε. F. Ep. celeri αιτώμεθα. οι έκρουσας ] ήτησας D. " Sic 13. C. Ε. F. pr Deum stat, quominus Ge. Vulgo παρὰ τῷ Θεῷ τῷ οὕτω φιλοῦντι. » Sic L. Ge. Suv. νικῆσαι καὶ τοσοῦτον ἔσον Δ. νικῆσαι τοσοῦτον ὅσον D. νικῆσαι ὅσον Β. C. F. Mor. scilicet ab uno νικήσαι ad alterum transeundo. Denie sic edidit Montef. πατέρας τοσοῦτον νικήσει ὅσον, nescio uude. 1 πολλῷ F. 1. Μosq. . φύσιν] add. άπαγε Ελλ · ἀναντίῤῥητον E. Ge. in mar 6. 10 καὶ τί B. D. F. Alterum tuentur Mosqy. 11.8 κἂν] καὶ D. F. 13 παρέρχεσθαι F. p. p. καταντάν Ep. Sav. in mar. φησί] add. καθ' ὑπερβολὴν Edd. add. καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν Σ. Vid. Matthai ad. loc. 16 5. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ.

513 τὸ λαβεῖν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο κωλύει τὸ λα- βεῖν, τὸ υἱὸν ὄντα, ἃ μὴ συμφέρει, αἰτεῖν. Καὶ σὺ τοίνυν μηδὲν αἰτήσῃς κοσμικόν, ἀλλὰ πνευματικά πάντα, καὶ λήψῃ πάντως. Καὶ γὰρ ὁ Σολομῶν, ἐπειδήπερ ᾔτησεν ἅπερ αἰτῆσαι ἐχρῆν, δρα πως ταχέως έλαβε. Δύο τοίνυν εἶναι χρὴ τῷ εὐχομένῳ, καὶ τὸ αἰτεῖν σφοδρῶς, καὶ τὸ & χρὴ αἰτεῖν· ἐπεὶ καὶ ὑμεῖς, [290] φησί, κἂν πατέρες ἦτε, μένετε αἰτῆσαι τοὺς υἱούς· κἂν ἀσύμφορόν τι παρ' ὑμῶν αἰτήσωσι, κωλύετε τὴν δόσιν· ὥσπερ οὖν ἐὰν συμ- φέρον, επινεύετε καὶ παρέχετε. Καὶ ” σὺ ταῦτα ἐννοῶν, μὴ ἀποστῇς, ἕως ἂν λάβῃς· ἕως ἂν εὕρῃς, μὴ ἀναχω- ρήσῃς· μὴ καταλύσῃς τὴν σπουδήν ε, ἕως ἂν ἀνοιχθῇ † θύρα. Ἐὰν γὰρ μετά ταύτης προσέλθῃς τῆς διανοίας, καὶ εἴπῃς, Ἐὰν μὴ λάδω, οὐκ ἀπέρχομαι, λήψῃ πάντως, ἐὰν τοιαῦτα αὐτῇς, οἷα καὶ τῷ αἰτουμένῳ δοῦναι πρέπει, καί σοι τῷ αἰτοῦντι συμφέρει. Τίνα δέ ἐστι ταῦτα; Τὸ τὰ πνευματικά ζητεῖν ἅπαντα· τὸ ἀφέντα τοῖς πεπλημ μεληκόσιν, οὕτω προσιέναι τὴν ἄφεσιν αἰτοῦντα· τὸ χω- ρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν χεῖρας ἐπαίρειν ὁσίους. Αν οὕτως αἰτῶμεν ", ληψόμεθα. Ως νῦν γε γέλως ἐστὶν ἡ αἴτησις ἡμῶν, καὶ μεθυόντων ἀνθρώπων, ἢ νηφόντων. Τί οὖν, φησίν, ὅταν καὶ πνευματικὰ αἰτήσω, καὶ μὴ λάβω; Οὐ μετὰ σπουδῆς ἔκρουσας ο πάντως, ἢ σαυτὸν ἀνάξιον παρεσκεύασας τοῦ λαβεῖν, ἢ ταχέως ἀπέστης. Καὶ τίνος ένεκεν, φησί, μὴ εἶπεν ἃ χρὴ αἰτεῖν; Καὶ μὴν εἶπεν ἅπαντα ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ ἔδειξεν ὑπὲρ τίνων χρή προσιέναι. Μὴ τοίνυν λέγε, ὅτι Προσῆλθον, καὶ οὐκ ἔλαβον. Οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ τὸν Θεὸν τὸ μὴ λαβεῖν, τὸν οὕτω φιλοῦντα 88, ὡς καὶ πατέρας νικῆσαι, καὶ τοσοῦτον νικῆσαι, ὅσον 8 τὴν πονηρίαν ταύτην ἡ ἀγαθότης. Ει γὰρ ὑμεῖς, πονηροὶ ὄντες, οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδά καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ' μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ταῦτα δὲ ἔλεγεν, οὐ διαβάλλων τὴν ἄνθρω- πίνην φύσιν ', οὐδὲ κακίζων τὸ γένος· ἀλλὰ πρὸς ἀντι- διαστολὴν τῆς ἀγαθότητος τῆς αὐτοῦ, τὴν φιλοστοργίαν τὴν πατρικὴν πονηρίαν καλῶν· τοσαύτη αὐτοῦ τῆς φιλαν- θρωπίας ἡ ὑπερβολή. ε'. Εἶδες λογισμὸν ἀποῤῥητον ', ἱκανὸν καὶ τὸν σφό- δρα ἀπεγνωκότα πρὸς χρηστὰς διαναστῆσαι ἐλπίδας ; Ἐνταῦθα μὲν οὖν ἀπὸ τῶν πατέρων τὴν ἀγαθότητα δεί- κνυσιν· ἐν δὲ τοῖς ἔμπροσθεν ἀπὸ τῶν μειζόνων ὧν ἔδωκεν, ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ σώματος· καὶ οὐδαμοῦ τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν τίθησιν, οὐδὲ εἰς μέσον παρά- γει τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν· ὁ γὰρ οὕτω τὸν Υἱὸν πρὸς σφαγὴν ἐκδοῦναι σπεύσας, πῶς οὐ πάντα ἡμῖν χαριεῖται; Οὐδέπω γὰρ ἦν ἐκβεβηκός. Αλλ' ὁ μὲν Παῦλος τοῦτο τίθησιν, οὕτω λέγων· "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί- σατο, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσες ται; Αὐτὸς δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων αὐτοῖς ἔτι διαλέγεται. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὔτε εὐχῇ δεῖ θαῤῥεῖν, ἀμελοῦντας τῶν καθ᾿ ἑαυτούς, οὔτε σπουδάζοντας τῇ οἰκείᾳ μόνον πιο στεύειν σπουδῇ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπιζητεῖν βοήθειαν, καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέρειν, συνεχῶς τοῦτο κἀκεῖνο τίθησι. Καὶ γὰρ παραινέσας πολλὰ, καὶ εὔχεσθαι ἐδίδαξε, καὶ διδάξας εὔχεσθαι, πάλιν ἐπὶ τὴν παραίνεσιν [21] τῶν πρακτέων ἦλθεν· εἶτα ἀπ' ἐκείνου πάλιν ἐπὶ τὸ δεῖν εἴχε σθαι συνεχῶς, εἰπών· Αἰτεῖτε, καὶ ζητεῖτε, καὶ κρούετε καὶ ἐντεῦθεν πάλιν ἐπὶ τὸ δεῖν καὶ αὐτοὺς σπουδαίους 95 - 3Η εἶναι· Πάντα γάρ, φησὶν, ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα πολ σιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς· ἐν βραχεῖ πάντα ἀνακεφαλαιούμενος, καὶ δειχνὺς ἔτι εύχ τομος ἡ ἀρετὴ, καὶ ῥᾳδία, καὶ πᾶσι γνώριμος. Καὶ εὐτε ἁπλῶς εἶπε, Πάντα ὅσα ἂν θέλητε· ἀλλά, Πάντα εν ὅσα ἂν θέλητε. Τὸ γὰρ οὖν τοῦτο, οὐχ ἁπλῶς προσέθη κεν, ἀλλ᾽ αἰνιττόμενος· Εἰ βούλεσθε, φησίν, ἀκούεσθαι, μετ' ἐκείνων ὧν εἶπον καὶ ταῦτα ποιεῖτε. Ποῖα δὲ ταῦτα Οσα ἂν βούλησθε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι. Είδες πῶς ἔδειξε καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι μετὰ τῆς εὐχῆς καὶ πολιτείας ἡμῖν ἀκριβοῦς δεῖ; Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὅτα θέλεις γενέσθαι σοι παρὰ τοῦ Θεοῦ, ταῦτα ποίει εἰς τὸν πλησίον · ἵνα μὴ λέγῃς, Καὶ πῶς δυνατόν; ἐκεῖνος θεός, ἐγὼ δὲ ἄνθρωπος· ἀλλ᾽, Οσα ἂν θέλῃς γενέσθαι στις παρὰ τοῦ ὁμοδούλου, ταῦτα καὶ αὐτὸς περὶ τὸν πλησίον ἐπιδείκνυσο. Τί τούτου κουφότερον ; τί δικαιότερον Εἶτα καὶ τὸ ἐγκώμιον πρὸ τῶν ἐπάθλων μέγιστον, Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται. (δεν δῆλον, ὅτι κατὰ φύσιν ἡμῖν ἡ ἀρετή, καὶ οίκοθεν τα δέοντα ἅπαντες ἴσμεν, καὶ οὐχ οἷόν τε εἰς ἄγνοιαν εἰδ. ποτε καταφυγεῖν. Εισέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι πλατεία ή πύλη καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοὶ εἰσιν οἱ εἰσερχόμενοι δι' από τῆς. Καὶ 6.10 στενὴ ἡ πύλη καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσιν οἱ εὑρίσκον τες αὐτήν. Καὶ μὴν μετὰ ταῦτα ἔλεγεν: Ο ζεντός μην χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστι· καὶ ἐν τοῖς ἔναγχος δὲ εἰρημένοις τὸ αὐτὸ ηνίξατο πως σ ἐνταῦθα στενὴν αὐτὴν εἶναί φησι, καὶ τεθλιμμένην; Μάλιστα μὲν ἐὰν προσέχῃς, καὶ ἐνταῦθα δείκνυσι πολύ κούφην οὖσαν, καὶ ῥᾳδίαν, καὶ εὔκολον. Καὶ πῶς, φησίν, ἡ στενὴ καὶ τεθλιμμένη, ῥᾳδία; Ὅτι ὁδός ἐστι καὶ πύλη· ὥσπερ οὖν καὶ ἡ ἑτέρα, κἂν πλατεία, και . ενα ρύχωρος, καὶ αὐτὴ ὁδὸς καὶ πύλη. Τούτων δὲ οὐδὲν μέσ νιμον, ἀλλὰ πάντα παροδεύεται, καὶ τὰ λυπηρὰ καὶ τὰ χρηστὰ τοῦ βίου. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον βᾴδια τὰ πό ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τῷ τέλει πάλιν εὐκολώτερα γίνεται Οὐ γὰρ τὸ παροδεύεσθαι 18 τοὺς πόνους καὶ τοὺς ἱδρῶτες, ἀλλὰ καὶ τὸ εἰς χρηστὸν τέλος ἀπαντᾶν (εἰς ζωὴν τελευτᾷ ) ἱκανὸν παραμυθήσασθαι τοὺς ἀγωνιζομέν Ὥστε καὶ τὸ πρόσκαιρον τῶν πόνων, καὶ τὸ διηνεκές τα στεφάνων, καὶ τὸ ταῦτα μὲν εἶναι πρῶτα, ἐκεῖνα κ μετὰ ταῦτα, μεγίστη τῶν πόνων γένοιτ' ἂν παραμυθία Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἐλαφρὰν τὴν θλίψιν ἐκάλεσεν, οὐ δια τὴν φύσιν τῶν γινομένων, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν τῶν ἀγωνιζομένων, καὶ τὴν τῶν μελλόντων ἐλπίδα. Το τη ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως, φησίν ", αιώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται, μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπέμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ [192] βλεπόμενα. Εἰ γὰρ τὰ κύματα κα τὰ πελάγη τοῖς ναύταις, καὶ αἱ σφαγαὶ καὶ τὰ τραύματα τοῖς στρατιώταις, καὶ οἱ χειμῶνες καὶ οἱ κρυμαὶ τῆς γεωργοίς, καὶ τοῖς πυκτεύουσιν αἱ δριμεῖται πληγές, κούφα καὶ φορητά πάντα διὰ τὴν ἐλπίδα τῶν ἐπάθλω τῶν ἐπικήρων καὶ ἀπολλυμένων· πολλῷ μᾶλλον ὅταν ὁ οὐρανὸς προκείμενος ᾖ, καὶ τὰ ἀπόρρητα ἀγαθὰ, καὶ τὰ ἀθάνατα Επαθλα, οὐδενός τις αἰσθήσεται τῶν παρόν των δεινών. ς'. Εἰ δέ τινες αὐτὴν καὶ οὕτως ἐπίπονον εἶναι νομί * Καί] Τοίνυν καὶ Εdd. 8 τὴν σπουδήν om. Β. C. F. et pr. D. Neglexit etiam Ge. vertendo, nec omnino abens : sed diserte legit Armi. " Sic Ε. F. Ep. celeri αιτώμεθα. οι έκρουσας ] ήτησας D. " Sic 13. C. Ε. F. pr Deum stat, quominus Ge. Vulgo παρὰ τῷ Θεῷ τῷ οὕτω φιλοῦντι. » Sic L. Ge. Suv. νικῆσαι καὶ τοσοῦτον ἔσον Δ. νικῆσαι τοσοῦτον ὅσον D. νικῆσαι ὅσον Β. C. F. Mor. scilicet ab uno νικήσαι ad alterum transeundo. Denie sic edidit Montef. πατέρας τοσοῦτον νικήσει ὅσον, nescio uude. 1 πολλῷ F. 1. Μosq. . φύσιν] add. άπαγε Ελλ · ἀναντίῤῥητον E. Ge. in mar 6. 10 καὶ τί B. D. F. Alterum tuentur Mosqy. 11.8 κἂν] καὶ D. F. 13 παρέρχεσθαι F. p. p. καταντάν Ep. Sav. in mar. φησί] add. καθ' ὑπερβολὴν Edd. add. καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν Σ. Vid. Matthai ad. loc. 16 5. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ.

513 τὸ λαβεῖν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο κωλύει τὸ λα- βεῖν, τὸ υἱὸν ὄντα, ἃ μὴ συμφέρει, αἰτεῖν. Καὶ σὺ τοίνυν μηδὲν αἰτήσῃς κοσμικόν, ἀλλὰ πνευματικά πάντα, καὶ λήψῃ πάντως. Καὶ γὰρ ὁ Σολομῶν, ἐπειδήπερ ᾔτησεν ἅπερ αἰτῆσαι ἐχρῆν, δρα πως ταχέως έλαβε. Δύο τοίνυν εἶναι χρὴ τῷ εὐχομένῳ, καὶ τὸ αἰτεῖν σφοδρῶς, καὶ τὸ & χρὴ αἰτεῖν· ἐπεὶ καὶ ὑμεῖς, [290] φησί, κἂν πατέρες ἦτε, μένετε αἰτῆσαι τοὺς υἱούς· κἂν ἀσύμφορόν τι παρ' ὑμῶν αἰτήσωσι, κωλύετε τὴν δόσιν· ὥσπερ οὖν ἐὰν συμ- φέρον, επινεύετε καὶ παρέχετε. Καὶ ” σὺ ταῦτα ἐννοῶν, μὴ ἀποστῇς, ἕως ἂν λάβῃς· ἕως ἂν εὕρῃς, μὴ ἀναχω- ρήσῃς· μὴ καταλύσῃς τὴν σπουδήν ε, ἕως ἂν ἀνοιχθῇ † θύρα. Ἐὰν γὰρ μετά ταύτης προσέλθῃς τῆς διανοίας, καὶ εἴπῃς, Ἐὰν μὴ λάδω, οὐκ ἀπέρχομαι, λήψῃ πάντως, ἐὰν τοιαῦτα αὐτῇς, οἷα καὶ τῷ αἰτουμένῳ δοῦναι πρέπει, καί σοι τῷ αἰτοῦντι συμφέρει. Τίνα δέ ἐστι ταῦτα; Τὸ τὰ πνευματικά ζητεῖν ἅπαντα· τὸ ἀφέντα τοῖς πεπλημ μεληκόσιν, οὕτω προσιέναι τὴν ἄφεσιν αἰτοῦντα· τὸ χω- ρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν χεῖρας ἐπαίρειν ὁσίους. Αν οὕτως αἰτῶμεν ", ληψόμεθα. Ως νῦν γε γέλως ἐστὶν ἡ αἴτησις ἡμῶν, καὶ μεθυόντων ἀνθρώπων, ἢ νηφόντων. Τί οὖν, φησίν, ὅταν καὶ πνευματικὰ αἰτήσω, καὶ μὴ λάβω; Οὐ μετὰ σπουδῆς ἔκρουσας ο πάντως, ἢ σαυτὸν ἀνάξιον παρεσκεύασας τοῦ λαβεῖν, ἢ ταχέως ἀπέστης. Καὶ τίνος ένεκεν, φησί, μὴ εἶπεν ἃ χρὴ αἰτεῖν; Καὶ μὴν εἶπεν ἅπαντα ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ ἔδειξεν ὑπὲρ τίνων χρή προσιέναι. Μὴ τοίνυν λέγε, ὅτι Προσῆλθον, καὶ οὐκ ἔλαβον. Οὐδαμοῦ γὰρ παρὰ τὸν Θεὸν τὸ μὴ λαβεῖν, τὸν οὕτω φιλοῦντα 88, ὡς καὶ πατέρας νικῆσαι, καὶ τοσοῦτον νικῆσαι, ὅσον 8 τὴν πονηρίαν ταύτην ἡ ἀγαθότης. Ει γὰρ ὑμεῖς, πονηροὶ ὄντες, οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδά καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ' μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ταῦτα δὲ ἔλεγεν, οὐ διαβάλλων τὴν ἄνθρω- πίνην φύσιν ', οὐδὲ κακίζων τὸ γένος· ἀλλὰ πρὸς ἀντι- διαστολὴν τῆς ἀγαθότητος τῆς αὐτοῦ, τὴν φιλοστοργίαν τὴν πατρικὴν πονηρίαν καλῶν· τοσαύτη αὐτοῦ τῆς φιλαν- θρωπίας ἡ ὑπερβολή. ε'. Εἶδες λογισμὸν ἀποῤῥητον ', ἱκανὸν καὶ τὸν σφό- δρα ἀπεγνωκότα πρὸς χρηστὰς διαναστῆσαι ἐλπίδας ; Ἐνταῦθα μὲν οὖν ἀπὸ τῶν πατέρων τὴν ἀγαθότητα δεί- κνυσιν· ἐν δὲ τοῖς ἔμπροσθεν ἀπὸ τῶν μειζόνων ὧν ἔδωκεν, ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ σώματος· καὶ οὐδαμοῦ τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν τίθησιν, οὐδὲ εἰς μέσον παρά- γει τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν· ὁ γὰρ οὕτω τὸν Υἱὸν πρὸς σφαγὴν ἐκδοῦναι σπεύσας, πῶς οὐ πάντα ἡμῖν χαριεῖται; Οὐδέπω γὰρ ἦν ἐκβεβηκός. Αλλ' ὁ μὲν Παῦλος τοῦτο τίθησιν, οὕτω λέγων· "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφεί- σατο, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσες ται; Αὐτὸς δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων αὐτοῖς ἔτι διαλέγεται. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὔτε εὐχῇ δεῖ θαῤῥεῖν, ἀμελοῦντας τῶν καθ᾿ ἑαυτούς, οὔτε σπουδάζοντας τῇ οἰκείᾳ μόνον πιο στεύειν σπουδῇ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπιζητεῖν βοήθειαν, καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέρειν, συνεχῶς τοῦτο κἀκεῖνο τίθησι. Καὶ γὰρ παραινέσας πολλὰ, καὶ εὔχεσθαι ἐδίδαξε, καὶ διδάξας εὔχεσθαι, πάλιν ἐπὶ τὴν παραίνεσιν [21] τῶν πρακτέων ἦλθεν· εἶτα ἀπ' ἐκείνου πάλιν ἐπὶ τὸ δεῖν εἴχε σθαι συνεχῶς, εἰπών· Αἰτεῖτε, καὶ ζητεῖτε, καὶ κρούετε καὶ ἐντεῦθεν πάλιν ἐπὶ τὸ δεῖν καὶ αὐτοὺς σπουδαίους 95 - 3Η εἶναι· Πάντα γάρ, φησὶν, ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα πολ σιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς· ἐν βραχεῖ πάντα ἀνακεφαλαιούμενος, καὶ δειχνὺς ἔτι εύχ τομος ἡ ἀρετὴ, καὶ ῥᾳδία, καὶ πᾶσι γνώριμος. Καὶ εὐτε ἁπλῶς εἶπε, Πάντα ὅσα ἂν θέλητε· ἀλλά, Πάντα εν ὅσα ἂν θέλητε. Τὸ γὰρ οὖν τοῦτο, οὐχ ἁπλῶς προσέθη κεν, ἀλλ᾽ αἰνιττόμενος· Εἰ βούλεσθε, φησίν, ἀκούεσθαι, μετ' ἐκείνων ὧν εἶπον καὶ ταῦτα ποιεῖτε. Ποῖα δὲ ταῦτα Οσα ἂν βούλησθε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι. Είδες πῶς ἔδειξε καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι μετὰ τῆς εὐχῆς καὶ πολιτείας ἡμῖν ἀκριβοῦς δεῖ; Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὅτα θέλεις γενέσθαι σοι παρὰ τοῦ Θεοῦ, ταῦτα ποίει εἰς τὸν πλησίον · ἵνα μὴ λέγῃς, Καὶ πῶς δυνατόν; ἐκεῖνος θεός, ἐγὼ δὲ ἄνθρωπος· ἀλλ᾽, Οσα ἂν θέλῃς γενέσθαι στις παρὰ τοῦ ὁμοδούλου, ταῦτα καὶ αὐτὸς περὶ τὸν πλησίον ἐπιδείκνυσο. Τί τούτου κουφότερον ; τί δικαιότερον Εἶτα καὶ τὸ ἐγκώμιον πρὸ τῶν ἐπάθλων μέγιστον, Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται. (δεν δῆλον, ὅτι κατὰ φύσιν ἡμῖν ἡ ἀρετή, καὶ οίκοθεν τα δέοντα ἅπαντες ἴσμεν, καὶ οὐχ οἷόν τε εἰς ἄγνοιαν εἰδ. ποτε καταφυγεῖν. Εισέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι πλατεία ή πύλη καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοὶ εἰσιν οἱ εἰσερχόμενοι δι' από τῆς. Καὶ 6.10 στενὴ ἡ πύλη καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσιν οἱ εὑρίσκον τες αὐτήν. Καὶ μὴν μετὰ ταῦτα ἔλεγεν: Ο ζεντός μην χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστι· καὶ ἐν τοῖς ἔναγχος δὲ εἰρημένοις τὸ αὐτὸ ηνίξατο πως σ ἐνταῦθα στενὴν αὐτὴν εἶναί φησι, καὶ τεθλιμμένην; Μάλιστα μὲν ἐὰν προσέχῃς, καὶ ἐνταῦθα δείκνυσι πολύ κούφην οὖσαν, καὶ ῥᾳδίαν, καὶ εὔκολον. Καὶ πῶς, φησίν, ἡ στενὴ καὶ τεθλιμμένη, ῥᾳδία; Ὅτι ὁδός ἐστι καὶ πύλη· ὥσπερ οὖν καὶ ἡ ἑτέρα, κἂν πλατεία, και . ενα ρύχωρος, καὶ αὐτὴ ὁδὸς καὶ πύλη. Τούτων δὲ οὐδὲν μέσ νιμον, ἀλλὰ πάντα παροδεύεται, καὶ τὰ λυπηρὰ καὶ τὰ χρηστὰ τοῦ βίου. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον βᾴδια τὰ πό ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τῷ τέλει πάλιν εὐκολώτερα γίνεται Οὐ γὰρ τὸ παροδεύεσθαι 18 τοὺς πόνους καὶ τοὺς ἱδρῶτες, ἀλλὰ καὶ τὸ εἰς χρηστὸν τέλος ἀπαντᾶν (εἰς ζωὴν τελευτᾷ ) ἱκανὸν παραμυθήσασθαι τοὺς ἀγωνιζομέν Ὥστε καὶ τὸ πρόσκαιρον τῶν πόνων, καὶ τὸ διηνεκές τα στεφάνων, καὶ τὸ ταῦτα μὲν εἶναι πρῶτα, ἐκεῖνα κ μετὰ ταῦτα, μεγίστη τῶν πόνων γένοιτ' ἂν παραμυθία Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἐλαφρὰν τὴν θλίψιν ἐκάλεσεν, οὐ δια τὴν φύσιν τῶν γινομένων, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν τῶν ἀγωνιζομένων, καὶ τὴν τῶν μελλόντων ἐλπίδα. Το τη ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως, φησίν ", αιώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται, μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπέμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ [192] βλεπόμενα. Εἰ γὰρ τὰ κύματα κα τὰ πελάγη τοῖς ναύταις, καὶ αἱ σφαγαὶ καὶ τὰ τραύματα τοῖς στρατιώταις, καὶ οἱ χειμῶνες καὶ οἱ κρυμαὶ τῆς γεωργοίς, καὶ τοῖς πυκτεύουσιν αἱ δριμεῖται πληγές, κούφα καὶ φορητά πάντα διὰ τὴν ἐλπίδα τῶν ἐπάθλω τῶν ἐπικήρων καὶ ἀπολλυμένων· πολλῷ μᾶλλον ὅταν ὁ οὐρανὸς προκείμενος ᾖ, καὶ τὰ ἀπόρρητα ἀγαθὰ, καὶ τὰ ἀθάνατα Επαθλα, οὐδενός τις αἰσθήσεται τῶν παρόν των δεινών. ς'. Εἰ δέ τινες αὐτὴν καὶ οὕτως ἐπίπονον εἶναι νομί * Καί] Τοίνυν καὶ Εdd. 8 τὴν σπουδήν om. Β. C. F. et pr. D. Neglexit etiam Ge. vertendo, nec omnino abens : sed diserte legit Armi. " Sic Ε. F. Ep. celeri αιτώμεθα. οι έκρουσας ] ήτησας D. " Sic 13. C. Ε. F. pr Deum stat, quominus Ge. Vulgo παρὰ τῷ Θεῷ τῷ οὕτω φιλοῦντι. » Sic L. Ge. Suv. νικῆσαι καὶ τοσοῦτον ἔσον Δ. νικῆσαι τοσοῦτον ὅσον D. νικῆσαι ὅσον Β. C. F. Mor. scilicet ab uno νικήσαι ad alterum transeundo. Denie sic edidit Montef. πατέρας τοσοῦτον νικήσει ὅσον, nescio uude. 1 πολλῷ F. 1. Μosq. . φύσιν] add. άπαγε Ελλ · ἀναντίῤῥητον E. Ge. in mar 6. 10 καὶ τί B. D. F. Alterum tuentur Mosqy. 11.8 κἂν] καὶ D. F. 13 παρέρχεσθαι F. p. p. καταντάν Ep. Sav. in mar. φησί] add. καθ' ὑπερβολὴν Edd. add. καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν Σ. Vid. Matthai ad. loc. 16 5. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ.

515 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 516 ζουσι, τῆς αὐτῶν ῥᾳθυμίας ἡ ὑπόνοια μόνον. Ὅρα γοῦν πῶς καὶ ἑτέρωθεν αὐτὴν εὔκολον ποιεῖ, κελεύων μὴ συμπλέκεσθαί τοῖς κυσὶ, μηδὲ ἐκδιδόναι ἑαυτοὺς τοῖς χοίροις, καὶ φυλάττεσθαι ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν, καὶ πανταχόθεν αὐτοὺς ἐναγωνίους ἐργαζόμενος. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ στενὴν καλέσαι μέγιστον εἰς τὸ ποιῆσαι αὐτὴν εὔκολον συνεβάλετο 15· νήφειν γὰρ αὐτοὺς παρεσκεύαζεν. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος, ὅταν λέγῃ, Οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, οὐχ ἵνα καταβάλῃ, ἀλλ’ ἵνα διεγείρῃ τὰ φρονήματα τῶν στρατιωτῶν, τοῦτο ποιεῖ· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀφυπνίζων τοὺς ὁδοιπόρους, τραχεῖαν ἐκάλεσε τὴν ὁδόν. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον νήφειν παρεσκεύασεν, ἀλλὰ καὶ τῷ προσθεῖναι, ὅτι καὶ 16 πολλοὺς ἔχει τοὺς ὑποσκελίζοντας καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι οὐδὲ φανερῶς προσβάλλουσιν, ἀλλὰ κρύπτοντες ἑαυτούς· τοιοῦτον γὰρ τῶν ψευδοπροφητῶν τὸ γένος. Ἀλλὰ μὴ τοῦτο ἴδῃς, φησὶν, ὅτι τραχεῖα καὶ στενὴ, ἀλλὰ ποῦ τελευτᾷ· μηδ’ ὅτι πλατεῖα καὶ εὐρύχωρος ἡ ἐναντία, ἀλλὰ ποῦ καταστρέφει. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει, διεγείρων ἡμῶν τὴν προθυμίαν· ὥσπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν, ὅτι Βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Ὁ γὰρ ἀγωνιζόμενος, ἐπειδὰν ἴδῃ σαφῶς 17 τὸν ἀγωνοθέτην θαυμάζοντα τὸ ἐπίπονον τῶν ἀγωνισμάτων, προθυμότερος γίνεται. Μὴ τοίνυν ἁλύωμεν, ὅταν πολλὰ ἡμῖν ἐντεῦθεν συμβαίνῃ λυπηρά. Τεθλιμμένη γὰρ ἡ ὁδὸς, καὶ στενὴ ἡ πύλη, ἀλλ’ οὐχ ἡ πόλις. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα ἄνεσιν χρὴ προσδοκᾷν, οὐδὲ ἐκεῖ λυπηρόν τι λοιπὸν ἐκδέχεσθαι. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, πάλιν ἐνταῦθα καὶ 18 τὴν τῶν πολλῶν ῥᾳθυμίαν ἐδήλωσε, καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐπαίδευσε μὴ ταῖς τῶν πολλῶν εὐημερίαις προσέχειν, ἀλλὰ τοῖς τῶν ὀλίγων πόνοις. Οὐ γὰρ πλείους, φησὶν, οὐ μόνον αὐτὴν οὐ βαδίζουσιν, ἀλλ’ οὐδὲ αἱροῦνται· ὅπερ ἐσχάτης κατηγορίας 19 ἐστίν. Ἀλλ’ οὐ τοῖς πολλοῖς δεῖ προσέχειν, οὐδὲ ἐντεῦθεν θορυβεῖσθαι, ἀλλὰ ζηλοῦν τοὺς ὀλίγους, καὶ πανταχόθεν ἑαυτοὺς 20 συγκροτοῦντας οὕτως αὐτὴν βαδίζειν. Καὶ γὰρ πρὸς τῷ 21 στενὴν εἶναι, πολλοὶ καὶ οἱ 22 ὑποσκελίζοντες τὴν ἐκεῖσε φέρουσαν εἰσὶν ὁδόν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Προσέχετε. ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν· ἐλεύσονται γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι ἅρπαγες. Ἰδοὺ μετὰ τῶν κυνῶν καὶ χοίρων ἕτερον εἶδος ἐνέδρας καὶ ἐπιβουλῆς, πολὺ χαλεπώτερον ἐκείνου 23. Οἱ μὲν γὰρ ὡμολογημένοι καὶ φανεροὶ, οὗτοι δὲ συνεσκιασμένοι. Διὸ καὶ ἐκείνων [295] μὲν ἀπέχεσθαι ἐκέλευσε, τούτους δὲ καὶ διασκέπτεσθαι μετὰ ἀκριβείας, ὡς οὐκ ἐνὸν ἐκ πρώτης αὐτοὺς ἰδεῖν προσβολῆς. Διὸ καὶ ἔλεγε, Προσέχετε, πρὸς τὴν διάγνωσιν αὐτῶν ἀκριβεστέρους ποιῶν. Εἶτα, ἵνα μὴ στενὴν ἀκούσαντες καὶ τεθλιμμένην, καὶ ὅτι ἐναντίαν ταῖς πολλοῖς δεῖ βαδίζειν, καὶ χοίρους φυλάττεσθαι καὶ κύνας, καὶ μετὰ τούτων 24 ἕτερον πονηρότερον γένος τοῦτο τὸ τῶν λύκων· ἵνα μὴ τῷ πλήθει τῶν λυπηρῶν καταπέσωσι, μέλλοντες 25 καὶ ἐναντίαν τοῖς πολλοῖς ἰέναι, καὶ μετὰ τούτων πάλιν καὶ τὴν ὑπὲρ τούτων ἔχειν φροντίδα, ἀνέμνησε τῶν ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν γενομένων, ψευδοπροφήτας καλέσας· καὶ γὰρ καὶ τότε τοιαῦτα συνέβαινε. Μὴ τοίνυν θορυβεῖσθε, φησίν· οὐδὲν γὰρ καινὸν οὐδὲ ξένον συμβήσεται. Τῇ γὰρ ἀληθείᾳ παρυφίστησιν ἀεὶ τὴν ἀπάτην ὁ διάβολος. Ψευδοπροφήτας δὲ ἐνταῦθα οὐ τοὺς αἱρετικοὺς αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, ἀλλὰ τοὺς βίου μὲν ὄντας διεφθαρμένου, προσποίησιν δὲ ἀρετῆς περικειμένους, οὓς τῇ τῶν ἐπιθέτων προσηγορίᾳ καλεῖν εἰώθασιν οἱ πολλοί. Διὸ καὶ ἐπήγαγε λέγων· Ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Παρὰ γὰρ αἱρετικοῖς ἔστι πολλάκις καὶ 26 βίον εὑρεῖν· παρὰ δὲ τούτοις, οἷς εἶπον, οὐδαμῶς. Τί οὖν, φησὶν, ἂν καὶ ἐν τούτοις ὑποκρίνωνται; Ἀλλὰ ἁλώσονται ῥᾳδίως. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῆς ὁδοῦ ταύτης 27 φύσις, ἣν ἐκέλευσα βαδίζειν, ἐπίπονος καὶ μοχθηρά· ὁ δὲ ὑποκριτὴς πονεῖν οὐκ ἂν ἕλοιτο, ἀλλ’ ἐπιδείκνυσθαι μόνον· διὸ καὶ ἐλέγχεται ῥᾳδίως. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, ἐκκαθαίρει πάλιν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν οὐχ εὑρισκόντων μὲν, ὑποκρινομένων δὲ, κελεύων μὴ τοὺς τὰ προσωπεῖα περικειμένους μόνον ὁρᾷν, ἀλλὰ τοὺς μετὰ ἀληθείας μετιόντας αὐτήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐ καταδήλους αὐτοὺς ἐποίησε, φησὶν, ἀλλ’ ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρευναν ἐνέβαλεν 28.29; Ἵνα γρηγορῶμεν, καὶ ἐναγωνίως διαπαντὸς ὦμεν, μὴ τοὺς φανεροὺς μόνον 30, ἀλλὰ καὶ τοὺς κρυπτομένους ἐχθροὺς φυλαττόμενοι· οὕσπερ 31 οὖν καὶ ὁ Παῦλος αἰνιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι Τῇ χρηστολογίᾳ ἐξαπατῶσι τὰς καρδίας τῶν ἀκάκων. Μὴ τοίνυν θορυβώμεθα, ἐπειδὰν πολλοὺς ἴδωμεν τοιούτους καὶ νῦν ὄντας· Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο προεῖπεν ἄνωθεν ὁ Χριστός. ζ'. Καὶ ὅρα τὴν ἡμερότητα. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Κολάσατε αὐτοὺς, ἀλλά, Μὴ βλαβῆτε παρ’ αὐτῶν, μὴ ἀφύλακτοι αὐτοῖς περιπέσητε. Εἶτα, ἵνα μὴ λέγῃς, ὅτι Ἀδύνατον ἐπιγνῶναι τοὺς τοιούτους, πάλιν λογισμὸν ἀπὸ παραδείγματος ἀνθρωπίνου τίθησιν, οὕτω λέγων· Μήτι συλλέγουσιν ἀπὸ ἀκανθῶν σταφυλὰς 32, ἢ ἀπὸ τριβόλων σῦκα; Οὕτω πᾶν δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖ· τὸ δὲ σαπρὸν δένδρον καρποὺς πονηροὺς ποιεῖ. Οὐ δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς πονηροὺς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖν. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐδὲν ἔχουσιν ἥμερον, οὐδὲ γλυκύ· μέχρι τῆς δορᾶς τὸ πρόβατον· διὸ καὶ [294] εὔκολος ἡ διάγνωσις. Καὶ ἵνα μηδέ τις τυχὸν ἐνδοιάζῃς, φυσικαῖς ἀνάγκαις παραβάλλει τὰ οὐκ ἐγχωροῦντα ἄλλως γενέσθαι. Ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε· Τὸ γὰρ φρόνημα τῆς σαρκὸς, θάνατος· τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται. Εἰ δὲ δεύτερον τὸ αὐτὸ τίθησιν, οὐκ ἔστι ταυτολογία. Ἵνα γὰρ μή τις εἴπῃ, ὅτι τὸ πονηρὸν δένδρον φέρει μὲν καρποὺς πονηροὺς, φέρει δὲ καὶ ἀγαθούς, καὶ δύσκολον ποιεῖ τὴν διάγνωσιν, διπλῆς τῆς φορᾶς οὔσης· οὐκ ἔστι, φησὶ, τοῦτο· πονηροὺς γὰρ φέρει μόνον, καὶ ἀγαθοὺς οὐκ ἄν ποτε ἐνέγκοι· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ ἐναντίον. Τί οὖν; οὐκ ἔστιν ἀνὴρ ἀγαθὸς, γινόμενος πονηρός; Καὶ τοὐναντίον πάλιν ἐστὶ, καὶ πολλῶν ὁ βίος τοιούτων γέμει παραδειγμάτων. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι τὸν πονηρὸν ἀμήχανον μεταβαλέσθαι 33, ἢ τὸν ἀγαθὸν οὐκ ἔνι μεταπεσεῖν· ἀλλ’, ἕως ἂν ᾖ πονηρίᾳ συζῶν, οὐ δυνήσεται καρπὸν ἀγαθὸν ἐνεγκεῖν. Μεταβαλεῖν 34.35 μὲν γὰρ εἰς ἀρετὴν δύναται πονηρός· ὢν μένων δὲ ἐν πονηρίᾳ, καρπὸν οὐκ οἴσει καλόν. Τί οὖν; ὁ Δαυῒδ οὐκ 36 ἀγαθὸς ὢν πονηρὸν καρπὸν ἤνεγκεν; Οὐχὶ μένων ἀγαθὸς, ἀλλὰ μεταβληθείς· ὡς εἴγε ἔμενεν 37 ὅπερ ἦν διηνεκῶς, οὐκ ἂν καρπὸν τοιοῦτον ἤνεγκεν. Οὐ γὰρ δὴ μένων ἐν τῇ ἕξει 38 τῆς ἀρετῆς ἐτόλμησεν ἅπερ ἐτόλμησε. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἁπλῶς διαβάλλοντας ἐπιστομίζων ἔλεγε, καὶ 39 τῶν κατηγόρων χαλινῶν τὰ 15 συνεβάλλετο C. F. et per D. p. p. παρεσκεύασε B. F. 16 καὶ om. F. 17 σαφῶς om. A. Ge. 18 ἐνταῦθα καὶ] καὶ ἐνταῦθα Ep. ἐντεῦθεν καὶ F. 19 κατηγορίας] Sic codd. et Arm. desidiæ Ge. ἀνοίας Edd. 20 ἑαυτοὺς om. B. C. D. F. 21 τῷ] τὸ C. F. στενην] aild. αὐτὴν F. 22 οἱ om. A. C. D. F. ὑποσκ. τὴν ἐκεῖ φ. ὁδόν εἰσιν F. ὑποσκ. εἰσ’ τὴν ἐκεῖσε φ. εἴσοδον Edd. 23 ἐκείνων B. 24 ἕτερον] καὶ ἕτερον Edd. p. p. τοῦτο om. D. τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῶν λ. F. 25 μέλλοντες deest in codd. præter A. ἐναντίαν] ἐναντία A. καταπέσωσι, καὶ τῷ τὴν ἐναντίαν τοῖς πολλοῖς εἰσιέναι B. F. 26 καὶ om. Mor. Ben. contra codd. et Ep. 27 ταύτης om. E. F. 28.29 ἐνεκάλεσεν F. 30 μόνους Edd. 31 οὕσπερ] Sic B. Ge. ὥσπερ C. E. ὅσπερ F. ὅπερ A. D. 32 σταφυλὴν Edd. 33 μεταβάλλεσθαι E. οὐκ ἔνι] ἀδύνατον Edd. 34.35 μεταβαλέσθαι F. 36 Negationem om. A. D. post ὢν collocant B. F. post καρπὸν C. 37 ἔμεινεν Edd. 38 ἕξει] τάξει F. 39 Ταῦτα δὲ... ἔλεγε, καὶ] δὲ om. C. D. E. ἔλεγε om. C. D. Ταῦτα δὲ λέγει καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζων, καὶ B. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζει, καὶ F. Κέχρηται δὲ τῷ λόγῳ, ὁμοῦ μὲν καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζων, καὶ A. Nostram lectionem vertit Ge.

515 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 516 ζουσι, τῆς αὐτῶν ῥᾳθυμίας ἡ ὑπόνοια μόνον. Ὅρα γοῦν πῶς καὶ ἑτέρωθεν αὐτὴν εὔκολον ποιεῖ, κελεύων μὴ συμπλέκεσθαί τοῖς κυσὶ, μηδὲ ἐκδιδόναι ἑαυτοὺς τοῖς χοίροις, καὶ φυλάττεσθαι ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν, καὶ πανταχόθεν αὐτοὺς ἐναγωνίους ἐργαζόμενος. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ στενὴν καλέσαι μέγιστον εἰς τὸ ποιῆσαι αὐτὴν εὔκολον συνεβάλετο 15· νήφειν γὰρ αὐτοὺς παρεσκεύαζεν. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος, ὅταν λέγῃ, Οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, οὐχ ἵνα καταβάλῃ, ἀλλ’ ἵνα διεγείρῃ τὰ φρονήματα τῶν στρατιωτῶν, τοῦτο ποιεῖ· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀφυπνίζων τοὺς ὁδοιπόρους, τραχεῖαν ἐκάλεσε τὴν ὁδόν. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον νήφειν παρεσκεύασεν, ἀλλὰ καὶ τῷ προσθεῖναι, ὅτι καὶ 16 πολλοὺς ἔχει τοὺς ὑποσκελίζοντας καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι οὐδὲ φανερῶς προσβάλλουσιν, ἀλλὰ κρύπτοντες ἑαυτούς· τοιοῦτον γὰρ τῶν ψευδοπροφητῶν τὸ γένος. Ἀλλὰ μὴ τοῦτο ἴδῃς, φησὶν, ὅτι τραχεῖα καὶ στενὴ, ἀλλὰ ποῦ τελευτᾷ· μηδ’ ὅτι πλατεῖα καὶ εὐρύχωρος ἡ ἐναντία, ἀλλὰ ποῦ καταστρέφει. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει, διεγείρων ἡμῶν τὴν προθυμίαν· ὥσπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν, ὅτι Βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Ὁ γὰρ ἀγωνιζόμενος, ἐπειδὰν ἴδῃ σαφῶς 17 τὸν ἀγωνοθέτην θαυμάζοντα τὸ ἐπίπονον τῶν ἀγωνισμάτων, προθυμότερος γίνεται. Μὴ τοίνυν ἁλύωμεν, ὅταν πολλὰ ἡμῖν ἐντεῦθεν συμβαίνῃ λυπηρά. Τεθλιμμένη γὰρ ἡ ὁδὸς, καὶ στενὴ ἡ πύλη, ἀλλ’ οὐχ ἡ πόλις. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα ἄνεσιν χρὴ προσδοκᾷν, οὐδὲ ἐκεῖ λυπηρόν τι λοιπὸν ἐκδέχεσθαι. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, πάλιν ἐνταῦθα καὶ 18 τὴν τῶν πολλῶν ῥᾳθυμίαν ἐδήλωσε, καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐπαίδευσε μὴ ταῖς τῶν πολλῶν εὐημερίαις προσέχειν, ἀλλὰ τοῖς τῶν ὀλίγων πόνοις. Οὐ γὰρ πλείους, φησὶν, οὐ μόνον αὐτὴν οὐ βαδίζουσιν, ἀλλ’ οὐδὲ αἱροῦνται· ὅπερ ἐσχάτης κατηγορίας 19 ἐστίν. Ἀλλ’ οὐ τοῖς πολλοῖς δεῖ προσέχειν, οὐδὲ ἐντεῦθεν θορυβεῖσθαι, ἀλλὰ ζηλοῦν τοὺς ὀλίγους, καὶ πανταχόθεν ἑαυτοὺς 20 συγκροτοῦντας οὕτως αὐτὴν βαδίζειν. Καὶ γὰρ πρὸς τῷ 21 στενὴν εἶναι, πολλοὶ καὶ οἱ 22 ὑποσκελίζοντες τὴν ἐκεῖσε φέρουσαν εἰσὶν ὁδόν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Προσέχετε. ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν· ἐλεύσονται γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι ἅρπαγες. Ἰδοὺ μετὰ τῶν κυνῶν καὶ χοίρων ἕτερον εἶδος ἐνέδρας καὶ ἐπιβουλῆς, πολὺ χαλεπώτερον ἐκείνου 23. Οἱ μὲν γὰρ ὡμολογημένοι καὶ φανεροὶ, οὗτοι δὲ συνεσκιασμένοι. Διὸ καὶ ἐκείνων [295] μὲν ἀπέχεσθαι ἐκέλευσε, τούτους δὲ καὶ διασκέπτεσθαι μετὰ ἀκριβείας, ὡς οὐκ ἐνὸν ἐκ πρώτης αὐτοὺς ἰδεῖν προσβολῆς. Διὸ καὶ ἔλεγε, Προσέχετε, πρὸς τὴν διάγνωσιν αὐτῶν ἀκριβεστέρους ποιῶν. Εἶτα, ἵνα μὴ στενὴν ἀκούσαντες καὶ τεθλιμμένην, καὶ ὅτι ἐναντίαν ταῖς πολλοῖς δεῖ βαδίζειν, καὶ χοίρους φυλάττεσθαι καὶ κύνας, καὶ μετὰ τούτων 24 ἕτερον πονηρότερον γένος τοῦτο τὸ τῶν λύκων· ἵνα μὴ τῷ πλήθει τῶν λυπηρῶν καταπέσωσι, μέλλοντες 25 καὶ ἐναντίαν τοῖς πολλοῖς ἰέναι, καὶ μετὰ τούτων πάλιν καὶ τὴν ὑπὲρ τούτων ἔχειν φροντίδα, ἀνέμνησε τῶν ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν γενομένων, ψευδοπροφήτας καλέσας· καὶ γὰρ καὶ τότε τοιαῦτα συνέβαινε. Μὴ τοίνυν θορυβεῖσθε, φησίν· οὐδὲν γὰρ καινὸν οὐδὲ ξένον συμβήσεται. Τῇ γὰρ ἀληθείᾳ παρυφίστησιν ἀεὶ τὴν ἀπάτην ὁ διάβολος. Ψευδοπροφήτας δὲ ἐνταῦθα οὐ τοὺς αἱρετικοὺς αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, ἀλλὰ τοὺς βίου μὲν ὄντας διεφθαρμένου, προσποίησιν δὲ ἀρετῆς περικειμένους, οὓς τῇ τῶν ἐπιθέτων προσηγορίᾳ καλεῖν εἰώθασιν οἱ πολλοί. Διὸ καὶ ἐπήγαγε λέγων· Ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Παρὰ γὰρ αἱρετικοῖς ἔστι πολλάκις καὶ 26 βίον εὑρεῖν· παρὰ δὲ τούτοις, οἷς εἶπον, οὐδαμῶς. Τί οὖν, φησὶν, ἂν καὶ ἐν τούτοις ὑποκρίνωνται; Ἀλλὰ ἁλώσονται ῥᾳδίως. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῆς ὁδοῦ ταύτης 27 φύσις, ἣν ἐκέλευσα βαδίζειν, ἐπίπονος καὶ μοχθηρά· ὁ δὲ ὑποκριτὴς πονεῖν οὐκ ἂν ἕλοιτο, ἀλλ’ ἐπιδείκνυσθαι μόνον· διὸ καὶ ἐλέγχεται ῥᾳδίως. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, ἐκκαθαίρει πάλιν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν οὐχ εὑρισκόντων μὲν, ὑποκρινομένων δὲ, κελεύων μὴ τοὺς τὰ προσωπεῖα περικειμένους μόνον ὁρᾷν, ἀλλὰ τοὺς μετὰ ἀληθείας μετιόντας αὐτήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐ καταδήλους αὐτοὺς ἐποίησε, φησὶν, ἀλλ’ ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρευναν ἐνέβαλεν 28.29; Ἵνα γρηγορῶμεν, καὶ ἐναγωνίως διαπαντὸς ὦμεν, μὴ τοὺς φανεροὺς μόνον 30, ἀλλὰ καὶ τοὺς κρυπτομένους ἐχθροὺς φυλαττόμενοι· οὕσπερ 31 οὖν καὶ ὁ Παῦλος αἰνιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι Τῇ χρηστολογίᾳ ἐξαπατῶσι τὰς καρδίας τῶν ἀκάκων. Μὴ τοίνυν θορυβώμεθα, ἐπειδὰν πολλοὺς ἴδωμεν τοιούτους καὶ νῦν ὄντας· Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο προεῖπεν ἄνωθεν ὁ Χριστός. ζ'. Καὶ ὅρα τὴν ἡμερότητα. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Κολάσατε αὐτοὺς, ἀλλά, Μὴ βλαβῆτε παρ’ αὐτῶν, μὴ ἀφύλακτοι αὐτοῖς περιπέσητε. Εἶτα, ἵνα μὴ λέγῃς, ὅτι Ἀδύνατον ἐπιγνῶναι τοὺς τοιούτους, πάλιν λογισμὸν ἀπὸ παραδείγματος ἀνθρωπίνου τίθησιν, οὕτω λέγων· Μήτι συλλέγουσιν ἀπὸ ἀκανθῶν σταφυλὰς 32, ἢ ἀπὸ τριβόλων σῦκα; Οὕτω πᾶν δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖ· τὸ δὲ σαπρὸν δένδρον καρποὺς πονηροὺς ποιεῖ. Οὐ δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς πονηροὺς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖν. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐδὲν ἔχουσιν ἥμερον, οὐδὲ γλυκύ· μέχρι τῆς δορᾶς τὸ πρόβατον· διὸ καὶ [294] εὔκολος ἡ διάγνωσις. Καὶ ἵνα μηδέ τις τυχὸν ἐνδοιάζῃς, φυσικαῖς ἀνάγκαις παραβάλλει τὰ οὐκ ἐγχωροῦντα ἄλλως γενέσθαι. Ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε· Τὸ γὰρ φρόνημα τῆς σαρκὸς, θάνατος· τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται. Εἰ δὲ δεύτερον τὸ αὐτὸ τίθησιν, οὐκ ἔστι ταυτολογία. Ἵνα γὰρ μή τις εἴπῃ, ὅτι τὸ πονηρὸν δένδρον φέρει μὲν καρποὺς πονηροὺς, φέρει δὲ καὶ ἀγαθούς, καὶ δύσκολον ποιεῖ τὴν διάγνωσιν, διπλῆς τῆς φορᾶς οὔσης· οὐκ ἔστι, φησὶ, τοῦτο· πονηροὺς γὰρ φέρει μόνον, καὶ ἀγαθοὺς οὐκ ἄν ποτε ἐνέγκοι· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ ἐναντίον. Τί οὖν; οὐκ ἔστιν ἀνὴρ ἀγαθὸς, γινόμενος πονηρός; Καὶ τοὐναντίον πάλιν ἐστὶ, καὶ πολλῶν ὁ βίος τοιούτων γέμει παραδειγμάτων. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι τὸν πονηρὸν ἀμήχανον μεταβαλέσθαι 33, ἢ τὸν ἀγαθὸν οὐκ ἔνι μεταπεσεῖν· ἀλλ’, ἕως ἂν ᾖ πονηρίᾳ συζῶν, οὐ δυνήσεται καρπὸν ἀγαθὸν ἐνεγκεῖν. Μεταβαλεῖν 34.35 μὲν γὰρ εἰς ἀρετὴν δύναται πονηρός· ὢν μένων δὲ ἐν πονηρίᾳ, καρπὸν οὐκ οἴσει καλόν. Τί οὖν; ὁ Δαυῒδ οὐκ 36 ἀγαθὸς ὢν πονηρὸν καρπὸν ἤνεγκεν; Οὐχὶ μένων ἀγαθὸς, ἀλλὰ μεταβληθείς· ὡς εἴγε ἔμενεν 37 ὅπερ ἦν διηνεκῶς, οὐκ ἂν καρπὸν τοιοῦτον ἤνεγκεν. Οὐ γὰρ δὴ μένων ἐν τῇ ἕξει 38 τῆς ἀρετῆς ἐτόλμησεν ἅπερ ἐτόλμησε. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἁπλῶς διαβάλλοντας ἐπιστομίζων ἔλεγε, καὶ 39 τῶν κατηγόρων χαλινῶν τὰ 15 συνεβάλλετο C. F. et per D. p. p. παρεσκεύασε B. F. 16 καὶ om. F. 17 σαφῶς om. A. Ge. 18 ἐνταῦθα καὶ] καὶ ἐνταῦθα Ep. ἐντεῦθεν καὶ F. 19 κατηγορίας] Sic codd. et Arm. desidiæ Ge. ἀνοίας Edd. 20 ἑαυτοὺς om. B. C. D. F. 21 τῷ] τὸ C. F. στενην] aild. αὐτὴν F. 22 οἱ om. A. C. D. F. ὑποσκ. τὴν ἐκεῖ φ. ὁδόν εἰσιν F. ὑποσκ. εἰσ’ τὴν ἐκεῖσε φ. εἴσοδον Edd. 23 ἐκείνων B. 24 ἕτερον] καὶ ἕτερον Edd. p. p. τοῦτο om. D. τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῶν λ. F. 25 μέλλοντες deest in codd. præter A. ἐναντίαν] ἐναντία A. καταπέσωσι, καὶ τῷ τὴν ἐναντίαν τοῖς πολλοῖς εἰσιέναι B. F. 26 καὶ om. Mor. Ben. contra codd. et Ep. 27 ταύτης om. E. F. 28.29 ἐνεκάλεσεν F. 30 μόνους Edd. 31 οὕσπερ] Sic B. Ge. ὥσπερ C. E. ὅσπερ F. ὅπερ A. D. 32 σταφυλὴν Edd. 33 μεταβάλλεσθαι E. οὐκ ἔνι] ἀδύνατον Edd. 34.35 μεταβαλέσθαι F. 36 Negationem om. A. D. post ὢν collocant B. F. post καρπὸν C. 37 ἔμεινεν Edd. 38 ἕξει] τάξει F. 39 Ταῦτα δὲ... ἔλεγε, καὶ] δὲ om. C. D. E. ἔλεγε om. C. D. Ταῦτα δὲ λέγει καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζων, καὶ B. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζει, καὶ F. Κέχρηται δὲ τῷ λόγῳ, ὁμοῦ μὲν καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζων, καὶ A. Nostram lectionem vertit Ge.

515 IN MATTHÆUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 516 ζουσι, τῆς αὐτῶν ῥᾳθυμίας ἡ ὑπόνοια μόνον. Ὅρα γοῦν πῶς καὶ ἑτέρωθεν αὐτὴν εὔκολον ποιεῖ, κελεύων μὴ συμπλέκεσθαί τοῖς κυσὶ, μηδὲ ἐκδιδόναι ἑαυτοὺς τοῖς χοίροις, καὶ φυλάττεσθαι ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν, καὶ πανταχόθεν αὐτοὺς ἐναγωνίους ἐργαζόμενος. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ στενὴν καλέσαι μέγιστον εἰς τὸ ποιῆσαι αὐτὴν εὔκολον συνεβάλετο 15· νήφειν γὰρ αὐτοὺς παρεσκεύαζεν. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος, ὅταν λέγῃ, Οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, οὐχ ἵνα καταβάλῃ, ἀλλ’ ἵνα διεγείρῃ τὰ φρονήματα τῶν στρατιωτῶν, τοῦτο ποιεῖ· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀφυπνίζων τοὺς ὁδοιπόρους, τραχεῖαν ἐκάλεσε τὴν ὁδόν. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον νήφειν παρεσκεύασεν, ἀλλὰ καὶ τῷ προσθεῖναι, ὅτι καὶ 16 πολλοὺς ἔχει τοὺς ὑποσκελίζοντας καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι οὐδὲ φανερῶς προσβάλλουσιν, ἀλλὰ κρύπτοντες ἑαυτούς· τοιοῦτον γὰρ τῶν ψευδοπροφητῶν τὸ γένος. Ἀλλὰ μὴ τοῦτο ἴδῃς, φησὶν, ὅτι τραχεῖα καὶ στενὴ, ἀλλὰ ποῦ τελευτᾷ· μηδ’ ὅτι πλατεῖα καὶ εὐρύχωρος ἡ ἐναντία, ἀλλὰ ποῦ καταστρέφει. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει, διεγείρων ἡμῶν τὴν προθυμίαν· ὥσπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν, ὅτι Βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. Ὁ γὰρ ἀγωνιζόμενος, ἐπειδὰν ἴδῃ σαφῶς 17 τὸν ἀγωνοθέτην θαυμάζοντα τὸ ἐπίπονον τῶν ἀγωνισμάτων, προθυμότερος γίνεται. Μὴ τοίνυν ἁλύωμεν, ὅταν πολλὰ ἡμῖν ἐντεῦθεν συμβαίνῃ λυπηρά. Τεθλιμμένη γὰρ ἡ ὁδὸς, καὶ στενὴ ἡ πύλη, ἀλλ’ οὐχ ἡ πόλις. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα ἄνεσιν χρὴ προσδοκᾷν, οὐδὲ ἐκεῖ λυπηρόν τι λοιπὸν ἐκδέχεσθαι. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, πάλιν ἐνταῦθα καὶ 18 τὴν τῶν πολλῶν ῥᾳθυμίαν ἐδήλωσε, καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐπαίδευσε μὴ ταῖς τῶν πολλῶν εὐημερίαις προσέχειν, ἀλλὰ τοῖς τῶν ὀλίγων πόνοις. Οὐ γὰρ πλείους, φησὶν, οὐ μόνον αὐτὴν οὐ βαδίζουσιν, ἀλλ’ οὐδὲ αἱροῦνται· ὅπερ ἐσχάτης κατηγορίας 19 ἐστίν. Ἀλλ’ οὐ τοῖς πολλοῖς δεῖ προσέχειν, οὐδὲ ἐντεῦθεν θορυβεῖσθαι, ἀλλὰ ζηλοῦν τοὺς ὀλίγους, καὶ πανταχόθεν ἑαυτοὺς 20 συγκροτοῦντας οὕτως αὐτὴν βαδίζειν. Καὶ γὰρ πρὸς τῷ 21 στενὴν εἶναι, πολλοὶ καὶ οἱ 22 ὑποσκελίζοντες τὴν ἐκεῖσε φέρουσαν εἰσὶν ὁδόν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Προσέχετε. ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν· ἐλεύσονται γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι ἅρπαγες. Ἰδοὺ μετὰ τῶν κυνῶν καὶ χοίρων ἕτερον εἶδος ἐνέδρας καὶ ἐπιβουλῆς, πολὺ χαλεπώτερον ἐκείνου 23. Οἱ μὲν γὰρ ὡμολογημένοι καὶ φανεροὶ, οὗτοι δὲ συνεσκιασμένοι. Διὸ καὶ ἐκείνων [295] μὲν ἀπέχεσθαι ἐκέλευσε, τούτους δὲ καὶ διασκέπτεσθαι μετὰ ἀκριβείας, ὡς οὐκ ἐνὸν ἐκ πρώτης αὐτοὺς ἰδεῖν προσβολῆς. Διὸ καὶ ἔλεγε, Προσέχετε, πρὸς τὴν διάγνωσιν αὐτῶν ἀκριβεστέρους ποιῶν. Εἶτα, ἵνα μὴ στενὴν ἀκούσαντες καὶ τεθλιμμένην, καὶ ὅτι ἐναντίαν ταῖς πολλοῖς δεῖ βαδίζειν, καὶ χοίρους φυλάττεσθαι καὶ κύνας, καὶ μετὰ τούτων 24 ἕτερον πονηρότερον γένος τοῦτο τὸ τῶν λύκων· ἵνα μὴ τῷ πλήθει τῶν λυπηρῶν καταπέσωσι, μέλλοντες 25 καὶ ἐναντίαν τοῖς πολλοῖς ἰέναι, καὶ μετὰ τούτων πάλιν καὶ τὴν ὑπὲρ τούτων ἔχειν φροντίδα, ἀνέμνησε τῶν ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν γενομένων, ψευδοπροφήτας καλέσας· καὶ γὰρ καὶ τότε τοιαῦτα συνέβαινε. Μὴ τοίνυν θορυβεῖσθε, φησίν· οὐδὲν γὰρ καινὸν οὐδὲ ξένον συμβήσεται. Τῇ γὰρ ἀληθείᾳ παρυφίστησιν ἀεὶ τὴν ἀπάτην ὁ διάβολος. Ψευδοπροφήτας δὲ ἐνταῦθα οὐ τοὺς αἱρετικοὺς αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, ἀλλὰ τοὺς βίου μὲν ὄντας διεφθαρμένου, προσποίησιν δὲ ἀρετῆς περικειμένους, οὓς τῇ τῶν ἐπιθέτων προσηγορίᾳ καλεῖν εἰώθασιν οἱ πολλοί. Διὸ καὶ ἐπήγαγε λέγων· Ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Παρὰ γὰρ αἱρετικοῖς ἔστι πολλάκις καὶ 26 βίον εὑρεῖν· παρὰ δὲ τούτοις, οἷς εἶπον, οὐδαμῶς. Τί οὖν, φησὶν, ἂν καὶ ἐν τούτοις ὑποκρίνωνται; Ἀλλὰ ἁλώσονται ῥᾳδίως. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῆς ὁδοῦ ταύτης 27 φύσις, ἣν ἐκέλευσα βαδίζειν, ἐπίπονος καὶ μοχθηρά· ὁ δὲ ὑποκριτὴς πονεῖν οὐκ ἂν ἕλοιτο, ἀλλ’ ἐπιδείκνυσθαι μόνον· διὸ καὶ ἐλέγχεται ῥᾳδίως. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν, ἐκκαθαίρει πάλιν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν οὐχ εὑρισκόντων μὲν, ὑποκρινομένων δὲ, κελεύων μὴ τοὺς τὰ προσωπεῖα περικειμένους μόνον ὁρᾷν, ἀλλὰ τοὺς μετὰ ἀληθείας μετιόντας αὐτήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐ καταδήλους αὐτοὺς ἐποίησε, φησὶν, ἀλλ’ ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρευναν ἐνέβαλεν 28.29; Ἵνα γρηγορῶμεν, καὶ ἐναγωνίως διαπαντὸς ὦμεν, μὴ τοὺς φανεροὺς μόνον 30, ἀλλὰ καὶ τοὺς κρυπτομένους ἐχθροὺς φυλαττόμενοι· οὕσπερ 31 οὖν καὶ ὁ Παῦλος αἰνιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι Τῇ χρηστολογίᾳ ἐξαπατῶσι τὰς καρδίας τῶν ἀκάκων. Μὴ τοίνυν θορυβώμεθα, ἐπειδὰν πολλοὺς ἴδωμεν τοιούτους καὶ νῦν ὄντας· Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο προεῖπεν ἄνωθεν ὁ Χριστός. ζ'. Καὶ ὅρα τὴν ἡμερότητα. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Κολάσατε αὐτοὺς, ἀλλά, Μὴ βλαβῆτε παρ’ αὐτῶν, μὴ ἀφύλακτοι αὐτοῖς περιπέσητε. Εἶτα, ἵνα μὴ λέγῃς, ὅτι Ἀδύνατον ἐπιγνῶναι τοὺς τοιούτους, πάλιν λογισμὸν ἀπὸ παραδείγματος ἀνθρωπίνου τίθησιν, οὕτω λέγων· Μήτι συλλέγουσιν ἀπὸ ἀκανθῶν σταφυλὰς 32, ἢ ἀπὸ τριβόλων σῦκα; Οὕτω πᾶν δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖ· τὸ δὲ σαπρὸν δένδρον καρποὺς πονηροὺς ποιεῖ. Οὐ δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς πονηροὺς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖν. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐδὲν ἔχουσιν ἥμερον, οὐδὲ γλυκύ· μέχρι τῆς δορᾶς τὸ πρόβατον· διὸ καὶ [294] εὔκολος ἡ διάγνωσις. Καὶ ἵνα μηδέ τις τυχὸν ἐνδοιάζῃς, φυσικαῖς ἀνάγκαις παραβάλλει τὰ οὐκ ἐγχωροῦντα ἄλλως γενέσθαι. Ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε· Τὸ γὰρ φρόνημα τῆς σαρκὸς, θάνατος· τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται. Εἰ δὲ δεύτερον τὸ αὐτὸ τίθησιν, οὐκ ἔστι ταυτολογία. Ἵνα γὰρ μή τις εἴπῃ, ὅτι τὸ πονηρὸν δένδρον φέρει μὲν καρποὺς πονηροὺς, φέρει δὲ καὶ ἀγαθούς, καὶ δύσκολον ποιεῖ τὴν διάγνωσιν, διπλῆς τῆς φορᾶς οὔσης· οὐκ ἔστι, φησὶ, τοῦτο· πονηροὺς γὰρ φέρει μόνον, καὶ ἀγαθοὺς οὐκ ἄν ποτε ἐνέγκοι· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ ἐναντίον. Τί οὖν; οὐκ ἔστιν ἀνὴρ ἀγαθὸς, γινόμενος πονηρός; Καὶ τοὐναντίον πάλιν ἐστὶ, καὶ πολλῶν ὁ βίος τοιούτων γέμει παραδειγμάτων. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι τὸν πονηρὸν ἀμήχανον μεταβαλέσθαι 33, ἢ τὸν ἀγαθὸν οὐκ ἔνι μεταπεσεῖν· ἀλλ’, ἕως ἂν ᾖ πονηρίᾳ συζῶν, οὐ δυνήσεται καρπὸν ἀγαθὸν ἐνεγκεῖν. Μεταβαλεῖν 34.35 μὲν γὰρ εἰς ἀρετὴν δύναται πονηρός· ὢν μένων δὲ ἐν πονηρίᾳ, καρπὸν οὐκ οἴσει καλόν. Τί οὖν; ὁ Δαυῒδ οὐκ 36 ἀγαθὸς ὢν πονηρὸν καρπὸν ἤνεγκεν; Οὐχὶ μένων ἀγαθὸς, ἀλλὰ μεταβληθείς· ὡς εἴγε ἔμενεν 37 ὅπερ ἦν διηνεκῶς, οὐκ ἂν καρπὸν τοιοῦτον ἤνεγκεν. Οὐ γὰρ δὴ μένων ἐν τῇ ἕξει 38 τῆς ἀρετῆς ἐτόλμησεν ἅπερ ἐτόλμησε. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἁπλῶς διαβάλλοντας ἐπιστομίζων ἔλεγε, καὶ 39 τῶν κατηγόρων χαλινῶν τὰ 15 συνεβάλλετο C. F. et per D. p. p. παρεσκεύασε B. F. 16 καὶ om. F. 17 σαφῶς om. A. Ge. 18 ἐνταῦθα καὶ] καὶ ἐνταῦθα Ep. ἐντεῦθεν καὶ F. 19 κατηγορίας] Sic codd. et Arm. desidiæ Ge. ἀνοίας Edd. 20 ἑαυτοὺς om. B. C. D. F. 21 τῷ] τὸ C. F. στενην] aild. αὐτὴν F. 22 οἱ om. A. C. D. F. ὑποσκ. τὴν ἐκεῖ φ. ὁδόν εἰσιν F. ὑποσκ. εἰσ’ τὴν ἐκεῖσε φ. εἴσοδον Edd. 23 ἐκείνων B. 24 ἕτερον] καὶ ἕτερον Edd. p. p. τοῦτο om. D. τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῶν λ. F. 25 μέλλοντες deest in codd. præter A. ἐναντίαν] ἐναντία A. καταπέσωσι, καὶ τῷ τὴν ἐναντίαν τοῖς πολλοῖς εἰσιέναι B. F. 26 καὶ om. Mor. Ben. contra codd. et Ep. 27 ταύτης om. E. F. 28.29 ἐνεκάλεσεν F. 30 μόνους Edd. 31 οὕσπερ] Sic B. Ge. ὥσπερ C. E. ὅσπερ F. ὅπερ A. D. 32 σταφυλὴν Edd. 33 μεταβάλλεσθαι E. οὐκ ἔνι] ἀδύνατον Edd. 34.35 μεταβαλέσθαι F. 36 Negationem om. A. D. post ὢν collocant B. F. post καρπὸν C. 37 ἔμεινεν Edd. 38 ἕξει] τάξει F. 39 Ταῦτα δὲ... ἔλεγε, καὶ] δὲ om. C. D. E. ἔλεγε om. C. D. Ταῦτα δὲ λέγει καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζων, καὶ B. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζει, καὶ F. Κέχρηται δὲ τῷ λόγῳ, ὁμοῦ μὲν καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας καὶ τοὺς ἁ. δ. ἐπιστομίζων, καὶ A. Nostram lectionem vertit Ge.

317 • S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. στόματα. Επειδὴ γὰρ πολλοὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἀπὸ τῶν πο νηρῶν ὑποπτεύουσι, πάσης ἀποστερῶν αὐτοὺς ἀπολογίας τοῦτο εἴρηκεν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι Μπάτημαι καὶ παρελογίσθην καὶ γὰρ ἀκριβῆ σοι παρέσχον τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων διάγνωσιν, καὶ 60 προστάξας βαδίζειν ἐπὶ τὰς πράξεις, καὶ μὴ πάντα ἁπλῶς συνταράττειν. Εἶτα ἐπειδὴ κολάζειν μὲν αὐτοὺς οὐκ ἐκέλευσε, φυλάττεσθαι δὲ μόνον, ὁμοῦ καὶ τοὺς ἐπηρεαζομένους παρ' αὐτῶν παραμυθούμενος, κἀκείνους φοβῶν καὶ μεταβάλλων, επετείχισεν αὐτοῖς τὴν παρ' αὐτοῦ κόλασιν, εἰπὼν ὅτι Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Εἶτα ἀνεπαχθέστερον ποιῶν τὸν λόγον, ἐπήγαγεν· 'Αρα οὖν ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς· ἵνα μὴ ει προηγουμένην τὴν ἀπειλὴν δόξῃ εἰσάγειν, ἀλλ' ἐς ἐν τάξει παραινέσεως καὶ συμβουλῆς κατασείειν αὐτῶν τὴν διάνοιαν. 48 Ενταῦθά μαι καὶ Ἰουδαίους αινίττεσθαι δοκεῖ, τοιούτους καρπούς ἐπιδεικνυμένους. Διὸ καὶ τῶν Ἰωάννου ῥημάτων ὑπέ- μνησε, διὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων “ τὴν τιμωρίαν αὐτοῖς ὑπογράψας. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος ταῦτα ἔλεγεν, ἀξίνης καὶ δένδρου κοπτομένου καὶ πυρὸς ἀσβέστου πρὸς αὐτοὺς μεμνημένος. Καὶ δοκεῖ μὲν μία τις εἶναι τιμωρία, τὸ κατακαίεσθαι· εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσεις, δύο αὗται κολάσεις εἰσίν. Ὁ γὰρ καιόμενος καὶ τῆς βασιλείας ἐκπίπτει [295] πάντως· αὕτη δὲ ἐκείνης χαλεπωτέρα ἡ τιμωρία. Καὶ οἶδα μὲν ὅτι πολλοὶ τὴν γέενναν μόνον πεφρίκασιν· ἐγὼ δὲ τὴν ἔκπτωσιν τῆς δόξης ἐκείνης πολὺ τῆς γεέννης κόλασιν πικροτέραν εἶναί φημι. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν παραστῆσαι τῷ λόγῳ, θαυμαστὸν οὐδέν. Οὐδὲ γὰρ ἴσμεν ἐκείνων τῶν ἀγαθῶν τὴν μακαριότητα, ἵνα καὶ τὴν ἀθλιότητα τὴν ἐ8 ἀπὸ τῆς στερήσεως αὐτῶν σαφῶς ἴδωμεν· ἐπεὶ Παῦλος “ ὁ ταῦτα σαφῶς εἰδὼς, οἶδεν ὅτι τὸ ἐκπεσεῖν τῆς τοῦ Χριστοῦ δόξης πάντων ἐστὶ χαλεπώτερον. Καὶ τοῦτο “' εἰσόμεθα τότε, ὅταν εἰς αὐτὴν τὴν πεῖραν ἐμπέσωμεν. γ'. ᾿Αλλὰ μήποτε τοῦτο πάθοιμεν, ὦ μονογενὲς τοῦ Θεοῦ παῖ, μηδὲ λάβοι μέν ποτέ τινα πεῖραν τῆς ἀνηκέ στου ταύτης κολάσεως. Ὅσον γάρ ἐστι κακὸν ἐκπεσεῖν τῶν ἀγαθῶν ἐκείνων, σαφῶς μὲν εἰπεῖν οὐκ ἔνι· πλὴν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, βιάζομαι καὶ φιλονεικήσω δι᾿ ὑποδεί γματος ὑμῖν αὐτὸ κἂν κατὰ μικρὸν ποιῆσαι φανερόν. Υποθώμεθα γὰρ παιδίον εἶναι θαυμαστὸν, καὶ μετὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν βασιλείαν τῆς οἰκουμένης ἔχειν, καὶ οὕτως εἶναι ἐνάρετον πανταχοῦ, ὡς δύνασθαι ἅπαν τας 48 ἐν φιλοστοργία πατρικῆς καταστῆσαι διαθέσεως. Τί τοίνυν οὐκ ἂν οἴεσθε τὸν πατέρα τὸν τούτου παθεῖν ἂν ἡδέως, ὥστε μὴ ἐκπεσεῖν αὐτοῦ τῆς ὁμιλίας; τί δὲ ἢ μικρὸν ἢ μέγα κακὸν οὐκ ἂν δέξασθαι, ὥστε ὁρᾷν καὶ ἀπολαύειν αὐτοῦ; Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς δόξης ἐκείνης λογιζώμεθα. Οὐ γὰρ οὕτω πατρὶ παιδίον, καν μυριάκις ἐνάρετον ᾖ, ποθεινόν ἐστι καὶ ἐπέραστον, ὡς τῶν ἀγαθῶν ἡ λῆξις ἐκείνων, καὶ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. ᾿Αφόρητον καὶ ἐν ἡ γέεννα, καὶ ἡ κόλασις ἐκείνη. Πλήν καν μυρίας τις θῇ γεέννας, οὐδὲν τοιοῦτον ἐρεῖ, οἷον τὸ τῆς μακαρίας δόξης έκπε- σεῖν ἐκείνης, τὸ μισηθῆναι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀκοῦ- 518 σαι ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς, τὸ ἐγκληθῆναι ἔτι πεινώντα αὐτὸν ἰδόντες οὐκ ἐθρέψαμεν. Καὶ γὰρ μυρίως βέλτιον ὑπομεῖναι κεραυνούς, ἢ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ ἡμερον ἰδεῖν ἀποστρεφόμενον ἡμᾶς, καὶ τὸν γαληνὸν ἐφθαλμόν οὐκ ἀνεχόμενον εἰς ἡμᾶς βλέπειν. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἐχθρὸν ὄντα με καὶ μισοῦντα αὐτὸν καὶ ἀποστρεφόμενον οὕτως ἐδίωξεν δ', ώς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἐκδοῦναι ἑαυτὸν εἰς θάνατον· ὅταν μετὰ πάντα ἐκεῖνα μετὰ ἄρτου αὐτὸν ἀξιώσω λιμώττοντα, ποίοις λοιπὸν αὐτὸν ὀφθαλ μοῖς ὄψομαι; Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ ἐνταῦθα τὴν ἡμερο. τητα. Οὐδὲ γὰρ λέγει τὰς εὐεργεσίας, οὐδ' ότι είν τοσαῦτα ὠφελήσαντα περιείδες ει. Οὐδὲ γὰρ λέγει· Ἐμὲ τὸν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναί σε παραγαγόντα, την ψυχὴν ἐμπνεύσαντα, καὶ ἐπιστήσαντά σε πᾶσι τοῖς ἐν τῇ γῇ, τὸν διὰ σὲ γῆν καὶ οὐρανὸν καὶ θάλατταν καὶ άμα καὶ πάντα τὰ ὄντα ποιήσαντα, τὴν ἀτιμασθέντα παρά σοῦ, καὶ τοῦ διαβόλου ἀτιμότερον εἶναι δόξαντα, καὶ μηδὲ οὕτως ἀποστάντα, ἀλλὰ μυρία μετὰ ταῦτα ἐπι νοήσαντα, τὸν ἑλόμενον γενέσθαι δοῦλον, τὸν βαπτισθέντα [206] καὶ ἐμπτυσθέντα, τὸν σφαγέντα, τὸν σε ἀποθανόντα θάνατον τὸν αἴσχιστον, τὸν καὶ ἄνω ὑπὲρ σοῦ ἐντυγχά νοντα, τὸν πνεῦμά σοι χαριζόμενον, τὸν βασιλείας σε καταξιοῦντα, τὸν τὰ σὲ τοιαῦτα ἐπαγγελλόμενον, τὸν κεφαλήν σου βουληθέντα εἶναι, καὶ νυμφίον, καὶ ἱμάτ τιον, καὶ οἶκον, καὶ ῥίζαν, καὶ τροφὴν, καὶ τόμα, καὶ ποιμένα, καὶ βασιλέα, καὶ ἀδελφὸν, καὶ κληρονόμον και συγκληρονόμον σε ἑλόμενον, τὸν ἀπὸ σκότους εἰς ἐξου σίαν φωτὸς ἀγαγόντα. Ταῦτα γὰρ καὶ πλείονα τούτων ἔχων εἰπεῖν, οὐδὲν τούτων λέγει· ἀλλὰ τί; Μόνον αὐτὸ τὸ σὲ ἁμάρτημα. Καὶ ἐνταῦθα σε δείκνυσι τὴν ἀγάπην, καὶ τὸν πόθον ἐν ἔχει περὶ σὲ ἐνδείκνυται. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ ἡτοιμασμένον ὑμῖν, ἀλλά, Τὸ ἡτοιμασμένον τι τῷ διαβόλῳ. Καὶ πρότερον λέγει & ἠδίκησαν, καὶ οὐδὲ οὕτως ὑπομένει πάντα εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ὀλίγα. Καὶ πρὸ τούτων ἐκείνους καλεῖ τοὺς κατω θωκότας, ἵνα δείξῃ καὶ ἐντεῦθεν δίκαια ἐγκαλῶν. Πόσης οὖν κολάσεως τὰ βήματα ταῦτα οὐ χαλεπώτερα; Εἰ γὰρ ἄνθρωπον ει τις εὐεργέτην λιμώττοντα ἰδὼν, οὐκ ἂν περιΐδοι· εἰ δὲ καὶ περιΐδοι, ὀνειδιζόμενος ἔλοιτο μάλ λον 18 καταδύναι εἰς τὴν γῆν, ἢ ἐπὶ δύο ἢ τριών φίλων ταῦτα ἀκοῦσαι· τί πεισόμεθα ἡμεῖς ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ταῦτα ἀκούοντες, ἅπερ οὐδ' ἂν τότε εἶπεν, εἰ μὴ ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν ἀπολογήσασθαι ἔσπευδεν; Ὅτι γὰρ οὐκ ὀνειδίζων αὐτὰ προέφερεν, ἀλλ' ἀπολογούμενος, καὶ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι ὅτι οὐ μάτην οὐδὲ εἰκὴ πρὸς αὐτούς ἔλεγε, Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, δῆλον ἐκ τῶν ἀφάτων εύερ γεσιῶν. Εἰ γὰρ ἐβούλετο ὀνειδίσαι, πάντα ἂν ἐκεῖνα εἰς μέσον ἤγαγε· νυνὶ δὲ ἅπερ ἔπαθε λέγει μόνον. $7 θ'. Φοβηθῶμεν τοίνυν, ἀγαπητοὶ, τὸ ταῦτα ἀκοῦσαι τὰ ῥήματα. Οὐκ ἔστι παίγνιον ὁ βίος· μᾶλλον δὲ ἡ μὲν παρών βίος παίγνιον, τὰ δὲ μέλλοντα οὐ παίγνια. Τάχα δὲ οὐὶ παίγνιον μόνον ὁ βίος, ἀλλὰ καὶ τούτου χεῖρον ". Οὐ γὰρ εἰς γέλωτα τελευτᾷ, ἀλλὰ καὶ πολλὴν φέρει τὴν βλάβην τοῖς μὴ μετὰ ἀκριβείας τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς οἰκονομεῖν βουλε μένοις. Τί γὰρ παίδων, είπέ μοι, διεστήκαμεν τῶν τῶ ζόντων καὶ οἰκίας οικοδομούντων ἡμεῖς οἱ τὰς λαμπρές 67 4 και deest in Edd. κι ἵνα μηδὲ Α. ἵνα δὲ μὴ Euld. ἀλλ'] Sic Β. C. E. et pr. D. καὶ μ' ἀλλ' om. Α. " corr. D. p. p. κατασείειν Β. C. et pr. D. vulgo κατασείει. “ ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι χείρον τῆς κολάσεως ἐστι τὸ τὴν βασιλείας ἐκπεσεῖν· καὶ ὅτι ὁ ἐνάρετος βίος λαμπρὸν ἀποτελεῖ, οὐχ ὁ πλοῦτος καὶ ἡ δυναστεία Α. το νοημάτων A. B. 68 την deest in codd. praeter E. p. p. αὐτῶν om. Β. F. είδωμεν· ἐπεὶ καὶ Παύλος Εdd. ταύτη !! καὶ ἡμεῖς Edd. ** ἅπαντας] add. αὐτῷ Edd. 69 καὶ] μὲν γὰρ καὶ Β. ἐδίωξε ] Sic Β. Ε. Ge. Arm. ἐδεξιώσει A. C. D. ἠγάπησεν F. οι ὑπερείδες edd. p. p. γάρ om. D. Ε. 89 τὸν] καὶ κ.α. Ga zà deest in Edd. "alth τὸν τὸ αὐτὸ 1. τὸ αὐτοῦ Β. Ο. τὸ αὐτῶν F. ἐνταῦθα] add. & Ε. Καὶ ἐνταῦθα δὲ μεγίστην ἀγάπην, καὶ . Μὴν ἐνδείκνυται om. C. D. Giventibus interpp. δὲ τὸ ἡτοιμασμένον om. Α. Β. C. D. Οἱ ἀνθρώπων Α. Β. C. L. 85 ἀλλ᾽ ὀνειδ. ἔλοιτο ἂν μ. Γ. ἢ καὶ Ε. ἢ καὶ Εdd. Μας απάσης om. Β. F. χείρων Β. 59 68

317 • S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. στόματα. Επειδὴ γὰρ πολλοὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἀπὸ τῶν πο νηρῶν ὑποπτεύουσι, πάσης ἀποστερῶν αὐτοὺς ἀπολογίας τοῦτο εἴρηκεν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι Μπάτημαι καὶ παρελογίσθην καὶ γὰρ ἀκριβῆ σοι παρέσχον τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων διάγνωσιν, καὶ 60 προστάξας βαδίζειν ἐπὶ τὰς πράξεις, καὶ μὴ πάντα ἁπλῶς συνταράττειν. Εἶτα ἐπειδὴ κολάζειν μὲν αὐτοὺς οὐκ ἐκέλευσε, φυλάττεσθαι δὲ μόνον, ὁμοῦ καὶ τοὺς ἐπηρεαζομένους παρ' αὐτῶν παραμυθούμενος, κἀκείνους φοβῶν καὶ μεταβάλλων, επετείχισεν αὐτοῖς τὴν παρ' αὐτοῦ κόλασιν, εἰπὼν ὅτι Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Εἶτα ἀνεπαχθέστερον ποιῶν τὸν λόγον, ἐπήγαγεν· 'Αρα οὖν ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς· ἵνα μὴ ει προηγουμένην τὴν ἀπειλὴν δόξῃ εἰσάγειν, ἀλλ' ἐς ἐν τάξει παραινέσεως καὶ συμβουλῆς κατασείειν αὐτῶν τὴν διάνοιαν. 48 Ενταῦθά μαι καὶ Ἰουδαίους αινίττεσθαι δοκεῖ, τοιούτους καρπούς ἐπιδεικνυμένους. Διὸ καὶ τῶν Ἰωάννου ῥημάτων ὑπέ- μνησε, διὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων “ τὴν τιμωρίαν αὐτοῖς ὑπογράψας. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος ταῦτα ἔλεγεν, ἀξίνης καὶ δένδρου κοπτομένου καὶ πυρὸς ἀσβέστου πρὸς αὐτοὺς μεμνημένος. Καὶ δοκεῖ μὲν μία τις εἶναι τιμωρία, τὸ κατακαίεσθαι· εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσεις, δύο αὗται κολάσεις εἰσίν. Ὁ γὰρ καιόμενος καὶ τῆς βασιλείας ἐκπίπτει [295] πάντως· αὕτη δὲ ἐκείνης χαλεπωτέρα ἡ τιμωρία. Καὶ οἶδα μὲν ὅτι πολλοὶ τὴν γέενναν μόνον πεφρίκασιν· ἐγὼ δὲ τὴν ἔκπτωσιν τῆς δόξης ἐκείνης πολὺ τῆς γεέννης κόλασιν πικροτέραν εἶναί φημι. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν παραστῆσαι τῷ λόγῳ, θαυμαστὸν οὐδέν. Οὐδὲ γὰρ ἴσμεν ἐκείνων τῶν ἀγαθῶν τὴν μακαριότητα, ἵνα καὶ τὴν ἀθλιότητα τὴν ἐ8 ἀπὸ τῆς στερήσεως αὐτῶν σαφῶς ἴδωμεν· ἐπεὶ Παῦλος “ ὁ ταῦτα σαφῶς εἰδὼς, οἶδεν ὅτι τὸ ἐκπεσεῖν τῆς τοῦ Χριστοῦ δόξης πάντων ἐστὶ χαλεπώτερον. Καὶ τοῦτο “' εἰσόμεθα τότε, ὅταν εἰς αὐτὴν τὴν πεῖραν ἐμπέσωμεν. γ'. ᾿Αλλὰ μήποτε τοῦτο πάθοιμεν, ὦ μονογενὲς τοῦ Θεοῦ παῖ, μηδὲ λάβοι μέν ποτέ τινα πεῖραν τῆς ἀνηκέ στου ταύτης κολάσεως. Ὅσον γάρ ἐστι κακὸν ἐκπεσεῖν τῶν ἀγαθῶν ἐκείνων, σαφῶς μὲν εἰπεῖν οὐκ ἔνι· πλὴν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, βιάζομαι καὶ φιλονεικήσω δι᾿ ὑποδεί γματος ὑμῖν αὐτὸ κἂν κατὰ μικρὸν ποιῆσαι φανερόν. Υποθώμεθα γὰρ παιδίον εἶναι θαυμαστὸν, καὶ μετὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν βασιλείαν τῆς οἰκουμένης ἔχειν, καὶ οὕτως εἶναι ἐνάρετον πανταχοῦ, ὡς δύνασθαι ἅπαν τας 48 ἐν φιλοστοργία πατρικῆς καταστῆσαι διαθέσεως. Τί τοίνυν οὐκ ἂν οἴεσθε τὸν πατέρα τὸν τούτου παθεῖν ἂν ἡδέως, ὥστε μὴ ἐκπεσεῖν αὐτοῦ τῆς ὁμιλίας; τί δὲ ἢ μικρὸν ἢ μέγα κακὸν οὐκ ἂν δέξασθαι, ὥστε ὁρᾷν καὶ ἀπολαύειν αὐτοῦ; Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς δόξης ἐκείνης λογιζώμεθα. Οὐ γὰρ οὕτω πατρὶ παιδίον, καν μυριάκις ἐνάρετον ᾖ, ποθεινόν ἐστι καὶ ἐπέραστον, ὡς τῶν ἀγαθῶν ἡ λῆξις ἐκείνων, καὶ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. ᾿Αφόρητον καὶ ἐν ἡ γέεννα, καὶ ἡ κόλασις ἐκείνη. Πλήν καν μυρίας τις θῇ γεέννας, οὐδὲν τοιοῦτον ἐρεῖ, οἷον τὸ τῆς μακαρίας δόξης έκπε- σεῖν ἐκείνης, τὸ μισηθῆναι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀκοῦ- 518 σαι ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς, τὸ ἐγκληθῆναι ἔτι πεινώντα αὐτὸν ἰδόντες οὐκ ἐθρέψαμεν. Καὶ γὰρ μυρίως βέλτιον ὑπομεῖναι κεραυνούς, ἢ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ ἡμερον ἰδεῖν ἀποστρεφόμενον ἡμᾶς, καὶ τὸν γαληνὸν ἐφθαλμόν οὐκ ἀνεχόμενον εἰς ἡμᾶς βλέπειν. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἐχθρὸν ὄντα με καὶ μισοῦντα αὐτὸν καὶ ἀποστρεφόμενον οὕτως ἐδίωξεν δ', ώς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἐκδοῦναι ἑαυτὸν εἰς θάνατον· ὅταν μετὰ πάντα ἐκεῖνα μετὰ ἄρτου αὐτὸν ἀξιώσω λιμώττοντα, ποίοις λοιπὸν αὐτὸν ὀφθαλ μοῖς ὄψομαι; Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ ἐνταῦθα τὴν ἡμερο. τητα. Οὐδὲ γὰρ λέγει τὰς εὐεργεσίας, οὐδ' ότι είν τοσαῦτα ὠφελήσαντα περιείδες ει. Οὐδὲ γὰρ λέγει· Ἐμὲ τὸν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναί σε παραγαγόντα, την ψυχὴν ἐμπνεύσαντα, καὶ ἐπιστήσαντά σε πᾶσι τοῖς ἐν τῇ γῇ, τὸν διὰ σὲ γῆν καὶ οὐρανὸν καὶ θάλατταν καὶ άμα καὶ πάντα τὰ ὄντα ποιήσαντα, τὴν ἀτιμασθέντα παρά σοῦ, καὶ τοῦ διαβόλου ἀτιμότερον εἶναι δόξαντα, καὶ μηδὲ οὕτως ἀποστάντα, ἀλλὰ μυρία μετὰ ταῦτα ἐπι νοήσαντα, τὸν ἑλόμενον γενέσθαι δοῦλον, τὸν βαπτισθέντα [206] καὶ ἐμπτυσθέντα, τὸν σφαγέντα, τὸν σε ἀποθανόντα θάνατον τὸν αἴσχιστον, τὸν καὶ ἄνω ὑπὲρ σοῦ ἐντυγχά νοντα, τὸν πνεῦμά σοι χαριζόμενον, τὸν βασιλείας σε καταξιοῦντα, τὸν τὰ σὲ τοιαῦτα ἐπαγγελλόμενον, τὸν κεφαλήν σου βουληθέντα εἶναι, καὶ νυμφίον, καὶ ἱμάτ τιον, καὶ οἶκον, καὶ ῥίζαν, καὶ τροφὴν, καὶ τόμα, καὶ ποιμένα, καὶ βασιλέα, καὶ ἀδελφὸν, καὶ κληρονόμον και συγκληρονόμον σε ἑλόμενον, τὸν ἀπὸ σκότους εἰς ἐξου σίαν φωτὸς ἀγαγόντα. Ταῦτα γὰρ καὶ πλείονα τούτων ἔχων εἰπεῖν, οὐδὲν τούτων λέγει· ἀλλὰ τί; Μόνον αὐτὸ τὸ σὲ ἁμάρτημα. Καὶ ἐνταῦθα σε δείκνυσι τὴν ἀγάπην, καὶ τὸν πόθον ἐν ἔχει περὶ σὲ ἐνδείκνυται. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ ἡτοιμασμένον ὑμῖν, ἀλλά, Τὸ ἡτοιμασμένον τι τῷ διαβόλῳ. Καὶ πρότερον λέγει & ἠδίκησαν, καὶ οὐδὲ οὕτως ὑπομένει πάντα εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ὀλίγα. Καὶ πρὸ τούτων ἐκείνους καλεῖ τοὺς κατω θωκότας, ἵνα δείξῃ καὶ ἐντεῦθεν δίκαια ἐγκαλῶν. Πόσης οὖν κολάσεως τὰ βήματα ταῦτα οὐ χαλεπώτερα; Εἰ γὰρ ἄνθρωπον ει τις εὐεργέτην λιμώττοντα ἰδὼν, οὐκ ἂν περιΐδοι· εἰ δὲ καὶ περιΐδοι, ὀνειδιζόμενος ἔλοιτο μάλ λον 18 καταδύναι εἰς τὴν γῆν, ἢ ἐπὶ δύο ἢ τριών φίλων ταῦτα ἀκοῦσαι· τί πεισόμεθα ἡμεῖς ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ταῦτα ἀκούοντες, ἅπερ οὐδ' ἂν τότε εἶπεν, εἰ μὴ ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν ἀπολογήσασθαι ἔσπευδεν; Ὅτι γὰρ οὐκ ὀνειδίζων αὐτὰ προέφερεν, ἀλλ' ἀπολογούμενος, καὶ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι ὅτι οὐ μάτην οὐδὲ εἰκὴ πρὸς αὐτούς ἔλεγε, Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, δῆλον ἐκ τῶν ἀφάτων εύερ γεσιῶν. Εἰ γὰρ ἐβούλετο ὀνειδίσαι, πάντα ἂν ἐκεῖνα εἰς μέσον ἤγαγε· νυνὶ δὲ ἅπερ ἔπαθε λέγει μόνον. $7 θ'. Φοβηθῶμεν τοίνυν, ἀγαπητοὶ, τὸ ταῦτα ἀκοῦσαι τὰ ῥήματα. Οὐκ ἔστι παίγνιον ὁ βίος· μᾶλλον δὲ ἡ μὲν παρών βίος παίγνιον, τὰ δὲ μέλλοντα οὐ παίγνια. Τάχα δὲ οὐὶ παίγνιον μόνον ὁ βίος, ἀλλὰ καὶ τούτου χεῖρον ". Οὐ γὰρ εἰς γέλωτα τελευτᾷ, ἀλλὰ καὶ πολλὴν φέρει τὴν βλάβην τοῖς μὴ μετὰ ἀκριβείας τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς οἰκονομεῖν βουλε μένοις. Τί γὰρ παίδων, είπέ μοι, διεστήκαμεν τῶν τῶ ζόντων καὶ οἰκίας οικοδομούντων ἡμεῖς οἱ τὰς λαμπρές 67 4 και deest in Edd. κι ἵνα μηδὲ Α. ἵνα δὲ μὴ Euld. ἀλλ'] Sic Β. C. E. et pr. D. καὶ μ' ἀλλ' om. Α. " corr. D. p. p. κατασείειν Β. C. et pr. D. vulgo κατασείει. “ ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι χείρον τῆς κολάσεως ἐστι τὸ τὴν βασιλείας ἐκπεσεῖν· καὶ ὅτι ὁ ἐνάρετος βίος λαμπρὸν ἀποτελεῖ, οὐχ ὁ πλοῦτος καὶ ἡ δυναστεία Α. το νοημάτων A. B. 68 την deest in codd. praeter E. p. p. αὐτῶν om. Β. F. είδωμεν· ἐπεὶ καὶ Παύλος Εdd. ταύτη !! καὶ ἡμεῖς Edd. ** ἅπαντας] add. αὐτῷ Edd. 69 καὶ] μὲν γὰρ καὶ Β. ἐδίωξε ] Sic Β. Ε. Ge. Arm. ἐδεξιώσει A. C. D. ἠγάπησεν F. οι ὑπερείδες edd. p. p. γάρ om. D. Ε. 89 τὸν] καὶ κ.α. Ga zà deest in Edd. "alth τὸν τὸ αὐτὸ 1. τὸ αὐτοῦ Β. Ο. τὸ αὐτῶν F. ἐνταῦθα] add. & Ε. Καὶ ἐνταῦθα δὲ μεγίστην ἀγάπην, καὶ . Μὴν ἐνδείκνυται om. C. D. Giventibus interpp. δὲ τὸ ἡτοιμασμένον om. Α. Β. C. D. Οἱ ἀνθρώπων Α. Β. C. L. 85 ἀλλ᾽ ὀνειδ. ἔλοιτο ἂν μ. Γ. ἢ καὶ Ε. ἢ καὶ Εdd. Μας απάσης om. Β. F. χείρων Β. 59 68

317 • S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. στόματα. Επειδὴ γὰρ πολλοὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἀπὸ τῶν πο νηρῶν ὑποπτεύουσι, πάσης ἀποστερῶν αὐτοὺς ἀπολογίας τοῦτο εἴρηκεν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι Μπάτημαι καὶ παρελογίσθην καὶ γὰρ ἀκριβῆ σοι παρέσχον τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων διάγνωσιν, καὶ 60 προστάξας βαδίζειν ἐπὶ τὰς πράξεις, καὶ μὴ πάντα ἁπλῶς συνταράττειν. Εἶτα ἐπειδὴ κολάζειν μὲν αὐτοὺς οὐκ ἐκέλευσε, φυλάττεσθαι δὲ μόνον, ὁμοῦ καὶ τοὺς ἐπηρεαζομένους παρ' αὐτῶν παραμυθούμενος, κἀκείνους φοβῶν καὶ μεταβάλλων, επετείχισεν αὐτοῖς τὴν παρ' αὐτοῦ κόλασιν, εἰπὼν ὅτι Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Εἶτα ἀνεπαχθέστερον ποιῶν τὸν λόγον, ἐπήγαγεν· 'Αρα οὖν ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς· ἵνα μὴ ει προηγουμένην τὴν ἀπειλὴν δόξῃ εἰσάγειν, ἀλλ' ἐς ἐν τάξει παραινέσεως καὶ συμβουλῆς κατασείειν αὐτῶν τὴν διάνοιαν. 48 Ενταῦθά μαι καὶ Ἰουδαίους αινίττεσθαι δοκεῖ, τοιούτους καρπούς ἐπιδεικνυμένους. Διὸ καὶ τῶν Ἰωάννου ῥημάτων ὑπέ- μνησε, διὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων “ τὴν τιμωρίαν αὐτοῖς ὑπογράψας. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος ταῦτα ἔλεγεν, ἀξίνης καὶ δένδρου κοπτομένου καὶ πυρὸς ἀσβέστου πρὸς αὐτοὺς μεμνημένος. Καὶ δοκεῖ μὲν μία τις εἶναι τιμωρία, τὸ κατακαίεσθαι· εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσεις, δύο αὗται κολάσεις εἰσίν. Ὁ γὰρ καιόμενος καὶ τῆς βασιλείας ἐκπίπτει [295] πάντως· αὕτη δὲ ἐκείνης χαλεπωτέρα ἡ τιμωρία. Καὶ οἶδα μὲν ὅτι πολλοὶ τὴν γέενναν μόνον πεφρίκασιν· ἐγὼ δὲ τὴν ἔκπτωσιν τῆς δόξης ἐκείνης πολὺ τῆς γεέννης κόλασιν πικροτέραν εἶναί φημι. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν παραστῆσαι τῷ λόγῳ, θαυμαστὸν οὐδέν. Οὐδὲ γὰρ ἴσμεν ἐκείνων τῶν ἀγαθῶν τὴν μακαριότητα, ἵνα καὶ τὴν ἀθλιότητα τὴν ἐ8 ἀπὸ τῆς στερήσεως αὐτῶν σαφῶς ἴδωμεν· ἐπεὶ Παῦλος “ ὁ ταῦτα σαφῶς εἰδὼς, οἶδεν ὅτι τὸ ἐκπεσεῖν τῆς τοῦ Χριστοῦ δόξης πάντων ἐστὶ χαλεπώτερον. Καὶ τοῦτο “' εἰσόμεθα τότε, ὅταν εἰς αὐτὴν τὴν πεῖραν ἐμπέσωμεν. γ'. ᾿Αλλὰ μήποτε τοῦτο πάθοιμεν, ὦ μονογενὲς τοῦ Θεοῦ παῖ, μηδὲ λάβοι μέν ποτέ τινα πεῖραν τῆς ἀνηκέ στου ταύτης κολάσεως. Ὅσον γάρ ἐστι κακὸν ἐκπεσεῖν τῶν ἀγαθῶν ἐκείνων, σαφῶς μὲν εἰπεῖν οὐκ ἔνι· πλὴν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, βιάζομαι καὶ φιλονεικήσω δι᾿ ὑποδεί γματος ὑμῖν αὐτὸ κἂν κατὰ μικρὸν ποιῆσαι φανερόν. Υποθώμεθα γὰρ παιδίον εἶναι θαυμαστὸν, καὶ μετὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν βασιλείαν τῆς οἰκουμένης ἔχειν, καὶ οὕτως εἶναι ἐνάρετον πανταχοῦ, ὡς δύνασθαι ἅπαν τας 48 ἐν φιλοστοργία πατρικῆς καταστῆσαι διαθέσεως. Τί τοίνυν οὐκ ἂν οἴεσθε τὸν πατέρα τὸν τούτου παθεῖν ἂν ἡδέως, ὥστε μὴ ἐκπεσεῖν αὐτοῦ τῆς ὁμιλίας; τί δὲ ἢ μικρὸν ἢ μέγα κακὸν οὐκ ἂν δέξασθαι, ὥστε ὁρᾷν καὶ ἀπολαύειν αὐτοῦ; Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐπὶ τῆς δόξης ἐκείνης λογιζώμεθα. Οὐ γὰρ οὕτω πατρὶ παιδίον, καν μυριάκις ἐνάρετον ᾖ, ποθεινόν ἐστι καὶ ἐπέραστον, ὡς τῶν ἀγαθῶν ἡ λῆξις ἐκείνων, καὶ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. ᾿Αφόρητον καὶ ἐν ἡ γέεννα, καὶ ἡ κόλασις ἐκείνη. Πλήν καν μυρίας τις θῇ γεέννας, οὐδὲν τοιοῦτον ἐρεῖ, οἷον τὸ τῆς μακαρίας δόξης έκπε- σεῖν ἐκείνης, τὸ μισηθῆναι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀκοῦ- 518 σαι ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς, τὸ ἐγκληθῆναι ἔτι πεινώντα αὐτὸν ἰδόντες οὐκ ἐθρέψαμεν. Καὶ γὰρ μυρίως βέλτιον ὑπομεῖναι κεραυνούς, ἢ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ ἡμερον ἰδεῖν ἀποστρεφόμενον ἡμᾶς, καὶ τὸν γαληνὸν ἐφθαλμόν οὐκ ἀνεχόμενον εἰς ἡμᾶς βλέπειν. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἐχθρὸν ὄντα με καὶ μισοῦντα αὐτὸν καὶ ἀποστρεφόμενον οὕτως ἐδίωξεν δ', ώς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἐκδοῦναι ἑαυτὸν εἰς θάνατον· ὅταν μετὰ πάντα ἐκεῖνα μετὰ ἄρτου αὐτὸν ἀξιώσω λιμώττοντα, ποίοις λοιπὸν αὐτὸν ὀφθαλ μοῖς ὄψομαι; Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ ἐνταῦθα τὴν ἡμερο. τητα. Οὐδὲ γὰρ λέγει τὰς εὐεργεσίας, οὐδ' ότι είν τοσαῦτα ὠφελήσαντα περιείδες ει. Οὐδὲ γὰρ λέγει· Ἐμὲ τὸν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναί σε παραγαγόντα, την ψυχὴν ἐμπνεύσαντα, καὶ ἐπιστήσαντά σε πᾶσι τοῖς ἐν τῇ γῇ, τὸν διὰ σὲ γῆν καὶ οὐρανὸν καὶ θάλατταν καὶ άμα καὶ πάντα τὰ ὄντα ποιήσαντα, τὴν ἀτιμασθέντα παρά σοῦ, καὶ τοῦ διαβόλου ἀτιμότερον εἶναι δόξαντα, καὶ μηδὲ οὕτως ἀποστάντα, ἀλλὰ μυρία μετὰ ταῦτα ἐπι νοήσαντα, τὸν ἑλόμενον γενέσθαι δοῦλον, τὸν βαπτισθέντα [206] καὶ ἐμπτυσθέντα, τὸν σφαγέντα, τὸν σε ἀποθανόντα θάνατον τὸν αἴσχιστον, τὸν καὶ ἄνω ὑπὲρ σοῦ ἐντυγχά νοντα, τὸν πνεῦμά σοι χαριζόμενον, τὸν βασιλείας σε καταξιοῦντα, τὸν τὰ σὲ τοιαῦτα ἐπαγγελλόμενον, τὸν κεφαλήν σου βουληθέντα εἶναι, καὶ νυμφίον, καὶ ἱμάτ τιον, καὶ οἶκον, καὶ ῥίζαν, καὶ τροφὴν, καὶ τόμα, καὶ ποιμένα, καὶ βασιλέα, καὶ ἀδελφὸν, καὶ κληρονόμον και συγκληρονόμον σε ἑλόμενον, τὸν ἀπὸ σκότους εἰς ἐξου σίαν φωτὸς ἀγαγόντα. Ταῦτα γὰρ καὶ πλείονα τούτων ἔχων εἰπεῖν, οὐδὲν τούτων λέγει· ἀλλὰ τί; Μόνον αὐτὸ τὸ σὲ ἁμάρτημα. Καὶ ἐνταῦθα σε δείκνυσι τὴν ἀγάπην, καὶ τὸν πόθον ἐν ἔχει περὶ σὲ ἐνδείκνυται. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ ἡτοιμασμένον ὑμῖν, ἀλλά, Τὸ ἡτοιμασμένον τι τῷ διαβόλῳ. Καὶ πρότερον λέγει & ἠδίκησαν, καὶ οὐδὲ οὕτως ὑπομένει πάντα εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ὀλίγα. Καὶ πρὸ τούτων ἐκείνους καλεῖ τοὺς κατω θωκότας, ἵνα δείξῃ καὶ ἐντεῦθεν δίκαια ἐγκαλῶν. Πόσης οὖν κολάσεως τὰ βήματα ταῦτα οὐ χαλεπώτερα; Εἰ γὰρ ἄνθρωπον ει τις εὐεργέτην λιμώττοντα ἰδὼν, οὐκ ἂν περιΐδοι· εἰ δὲ καὶ περιΐδοι, ὀνειδιζόμενος ἔλοιτο μάλ λον 18 καταδύναι εἰς τὴν γῆν, ἢ ἐπὶ δύο ἢ τριών φίλων ταῦτα ἀκοῦσαι· τί πεισόμεθα ἡμεῖς ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ταῦτα ἀκούοντες, ἅπερ οὐδ' ἂν τότε εἶπεν, εἰ μὴ ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν ἀπολογήσασθαι ἔσπευδεν; Ὅτι γὰρ οὐκ ὀνειδίζων αὐτὰ προέφερεν, ἀλλ' ἀπολογούμενος, καὶ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι ὅτι οὐ μάτην οὐδὲ εἰκὴ πρὸς αὐτούς ἔλεγε, Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, δῆλον ἐκ τῶν ἀφάτων εύερ γεσιῶν. Εἰ γὰρ ἐβούλετο ὀνειδίσαι, πάντα ἂν ἐκεῖνα εἰς μέσον ἤγαγε· νυνὶ δὲ ἅπερ ἔπαθε λέγει μόνον. $7 θ'. Φοβηθῶμεν τοίνυν, ἀγαπητοὶ, τὸ ταῦτα ἀκοῦσαι τὰ ῥήματα. Οὐκ ἔστι παίγνιον ὁ βίος· μᾶλλον δὲ ἡ μὲν παρών βίος παίγνιον, τὰ δὲ μέλλοντα οὐ παίγνια. Τάχα δὲ οὐὶ παίγνιον μόνον ὁ βίος, ἀλλὰ καὶ τούτου χεῖρον ". Οὐ γὰρ εἰς γέλωτα τελευτᾷ, ἀλλὰ καὶ πολλὴν φέρει τὴν βλάβην τοῖς μὴ μετὰ ἀκριβείας τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς οἰκονομεῖν βουλε μένοις. Τί γὰρ παίδων, είπέ μοι, διεστήκαμεν τῶν τῶ ζόντων καὶ οἰκίας οικοδομούντων ἡμεῖς οἱ τὰς λαμπρές 67 4 και deest in Edd. κι ἵνα μηδὲ Α. ἵνα δὲ μὴ Euld. ἀλλ'] Sic Β. C. E. et pr. D. καὶ μ' ἀλλ' om. Α. " corr. D. p. p. κατασείειν Β. C. et pr. D. vulgo κατασείει. “ ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι χείρον τῆς κολάσεως ἐστι τὸ τὴν βασιλείας ἐκπεσεῖν· καὶ ὅτι ὁ ἐνάρετος βίος λαμπρὸν ἀποτελεῖ, οὐχ ὁ πλοῦτος καὶ ἡ δυναστεία Α. το νοημάτων A. B. 68 την deest in codd. praeter E. p. p. αὐτῶν om. Β. F. είδωμεν· ἐπεὶ καὶ Παύλος Εdd. ταύτη !! καὶ ἡμεῖς Edd. ** ἅπαντας] add. αὐτῷ Edd. 69 καὶ] μὲν γὰρ καὶ Β. ἐδίωξε ] Sic Β. Ε. Ge. Arm. ἐδεξιώσει A. C. D. ἠγάπησεν F. οι ὑπερείδες edd. p. p. γάρ om. D. Ε. 89 τὸν] καὶ κ.α. Ga zà deest in Edd. "alth τὸν τὸ αὐτὸ 1. τὸ αὐτοῦ Β. Ο. τὸ αὐτῶν F. ἐνταῦθα] add. & Ε. Καὶ ἐνταῦθα δὲ μεγίστην ἀγάπην, καὶ . Μὴν ἐνδείκνυται om. C. D. Giventibus interpp. δὲ τὸ ἡτοιμασμένον om. Α. Β. C. D. Οἱ ἀνθρώπων Α. Β. C. L. 85 ἀλλ᾽ ὀνειδ. ἔλοιτο ἂν μ. Γ. ἢ καὶ Ε. ἢ καὶ Εdd. Μας απάσης om. Β. F. χείρων Β. 59 68

319 IN MATTHEEUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 68 οἰκίας οικοδομούντες; τί δὲ ἀριστοποιουμένων αὐτῶν ἡμεῖς οἱ τρυφῶντες; Οὐδὲν, πλὴν ὅτον μετὰ κολάσεως ταῦτα πράττομεν. Εἰ δὲ οὐδέπω συνορῶμεν τὴν εὐτέλειαν τῶν γινομένων, θαυμαστὴν οὐδέν· οὔπω γὰρ ἄνδρες γε- γόναμεν· ὅταν δὲ γενώμεθα, εἰσόμεθα ὅτι ταῦτα πάντα οι παιδικά. Ἐπεὶ καὶ ἐκείνων γινόμενοι άνδρες καταγελώ μεν· παῖδες δὲ ὄντες περισπούδαστα νομίζομεν εἶναι, καὶ ἔστρακα καὶ πηλὸν συνάγοντες, τῶν τοὺς μεγάλους ἀνιστώντων περιβόλους οὐκ ἔλαττον φρονοῦμεν. Αλλ' ὅμως εὐθέως ἀπόλλυται καὶ καταπίπτει, καὶ οὔτε ἑστῶτά που ο χρήσιμα γένοιτ' ἂν ἡμῖν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ αὗται αἱ λαμπραὶ οἰκίας. Τὸν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πολίτην οὐκ ἂν δύναιντο δέξασθαι, οὐδ' ἂν ἀνάσχοιτο μεῖναι σε ἐν αὐταῖς ὁ τὴν ἄνω πατρίδα ἔχων· ἀλλ' ὥσπερ ἡμεῖς τοῖς ποσὶ ταῦτα [297] καθαιροῦμεν, οὕτω κἀκεῖνος τῷ φρονήματι καταστρέφει. Καὶ καθάπερ ἡμεῖς τῶν παίδων ἐπὶ τῇ και ταστροφή κλαιόντων καταγελῶμεν· οὕτω καὶ οὗτοι, ταῦτα ἐδυρομένων ἡμῶν, οὐ γελῶσι μόνον, ἀλλὰ καὶ κλαίουσιν· ἐπειδὴ καὶ συμπαθῆ αὐτῶν τὰ σπλάγχνα, καὶ πολλὴ ἐν τεῦθεν ἡ βλάβη. Γενώμεθα τοίνυν ἄνδρες. Μέχρι τίνος γαμαὶ συρόμεθα, ἐπὶ λίθοις καὶ ξύλοις μέγα φρονοῦντες; μέχρι τίνος παίζομεν; Καὶ εἴθε μόνον ἐπαίζομεν· νυνὶ δὲ καὶ τὴν ἑαυτῶν προδίδομεν σωτηρίαν· καὶ καθάπερ τα παιδία, ὅταν τὴν ἐν τούτοις σχολὴν ἀγάγῃ “ τῶν γραμμάτων ἀμελήσαντα, ἐσχάτας ὑπομένουσι πληγάς· οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν τούτοις ἅπασαν τὴν σπουδὴν κατα- ψαλίσκοντες, καὶ τὰ πνευματικὰ ἀπαιτούμενοι μαθή- ματα τότε σε διὰ τῶν ἔργων, καὶ οὐκ ἔχοντες παρασχεῖν, τὴν ἐσχάτην δώσομεν τιμωρίαν. Καὶ οὐδεὶς ὁ ἐξαιρού μενος κἂν πατὴρ ᾖ, κἂν ἀδελφὸς, κἂν ὁστισοῦν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἰχήσεται πάντα, ἡ δὲ ἐξ αὐτῶν γινομένη βά- σανος ἀθάνατος μένει καὶ διηνεκής· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῶν παίδων γίνεται, τὰ μὲν παιδικά αθύρματα τοῦ πα- τρὸς διὰ τὴν ῥαθυμίαν αὐτῶν τέλεον ἀφανίζοντος, αὐτοὺς δὲ εἰς τὸ κλαίειν διηνεκώς καθιστῶντος. Καὶ ἵνα μάθης, ἔτι ταῦτα τοιαῦτά ἐστιν, ὦ μάλιστα πάντων εἶναι δοκεῖ περισπούδαστον, τὸν πλοῦτον εἰς μέσον ἀγάγωμεν, καὶ ἀντιθῶμεν αὐτῷ ψυχῆς ἀρετὴν ἣν ἂν θέλῃς, καὶ τότε αὐτ τοῦ μάλιστα ὄψει τὴν εὐτέλειαν. θῶμεν τοίνυν ἀνθρώπους εἶναι δύο· καὶ οὔπω λέγω περὶ πλεονεξίας, ἀλλὰ περὶ δικαίου πλούτου τέως· καὶ τῶν δύο τούτων, ὁ μὲν συνα- γέτω “ε χρήματα, καὶ πλείτω θάλατταν, καὶ γεωργείτω γῆν, καὶ πολλοὺς ἑτέρους ἐμπορίας εὑρισκέτω τρόπους" καίτοιγε οὐκ οἶδα εἰ ταῦτα ποιῶν δύναται δικαίως κερ- δαίνειν' πλὴν ἀλλ' ἔστω καὶ ὑποκείσθω δίκαια κέρδη κερα δαίνειν αὐτὸν, καὶ ἀγροὺς ἀνεῖσθαι 60 καὶ ἀνδράποδα καὶ ἐσα τοιαῦτα, καὶ μηδεμία προσέστω τούτοις ἀδικία· ὁ δὲ ἑτερός τις ο τοσαῦτα κεκτημένος, πωλείτω ἀγροὺς, πωλείτω οἰκίας, καὶ σκεύη χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ, καὶ παρε- γέτω τοῖς δεομένοις, επαρκείτω τοῖς πενομένοις, θερα- τευέτω νοσούντας, τοὺς ἐν ἀνάγκῃ λυέτω, τοὺς ἀπὸ δεσμῶν το ἐκβαλλέτω, τοὺς ἐν μετάλλοις ἐλευθερούτω, τοὺς ἀπὸ βρόχωνει καταγέτω, τοὺς αἰχμαλώτους λυέτω τῆς τιμωρίας. Τίνος οὖν βούλεσθε μερίδος τ8 εἶναι; Καὶ οὐδέπω τὰ μέλλοντα, ἀλλὰ τέως τὰ ἐνταῦθα εἰρήκαμεν. Τίνος οὖν εἶναι βούλεσθε ; τοῦ συνάγοντος χρυσίον, ἢ τοῦ λύοντος συμφοράς; τοῦ τοὺς ἀγροὺς ώνουμένου, ἢ τοῦ λιμένα κατασκευάζοντος ἑαυτὸν τῇ τῶν ἀνθρώπων φύ 66. 68 6y 320 σει ; τοῦ τὸ πολὺ περιβεβλημένου χρυσίον, ἢ τοῦ μυρίαις εὐφημίαις ἐστεφανωμένου; Οὐχ ὁ μὲν ἀγγέλῳ τινὶ προσέοι - κεν ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι πρὸς τὴν τῶν λοιπῶν ἀν θρώπων διόρθωσιν, ὁ δὲ οὐδὲ ἀνθρώπῳ, ἀλλὰ παιδίῳ τινὶ μάτην καὶ ἁπλῶς πάντα συνάγοντι ; Εἰ [298] δὲ τὸ δικαίως χρηματίζεσθαι οὕτω καταγέλαστον, καὶ ἀνοίας ἐσχάτης· ὅταν μηδὲ τὸ δικαίως προσῇ, πῶς οὐ πάντων αθλιώτερος ὁ τοιοῦτος ; Εἰ γὰρ ὁ γέλως τοσοῦτος, ὅταν καὶ γέεννα προσῇ καὶ βασιλείας ἔκπτωσις, πόσων ἂν εἴη θρήνων ἄξιος, καὶ ζῶν καὶ τετελευτηκώς; ι'. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερον βούλει 78 τῆς ἀρετῆς μεταχειρι σώμεθα μέρος; Οὐκοῦν ἀγάγωμεν πάλιν ἕτερον ἄνθρω πον ἐν δυναστείᾳ ὄντα, πᾶσιν ἐπιτάττοντα, ἀξίωμα περι- βεβλημένον μέγα, κήρυκα ἔχοντα λαμπρὸν καὶ ζώνην καὶ ῥαβδούχους, καὶ πολὺν τὸν τῆς θεραπείας χωρόν. Οὐχὶ δοκεῖ τοῦτο μέγα εἶναι καὶ μακαριστόν ; Φέρε οὖν, καὶ τούτῳ πάλιν ἀντιθῶμεν ἕτερον, τὸν ἀνεξίκακον καὶ πριον καὶ ταπεινὸν καὶ μακρόθυμον· καὶ οὗτος ύβρι ζέσθω, τυπτέσθω, καὶ φερέτω εὐκόλως, καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας εὐλογείτω. Τίς οὖν ὁ θαυμαστός, εἰπέ μοι; ὁ πεφυσιωμένος καὶ φλεγμαίνων, ἢ ὁ κατε σταλμένος; Οὐχὶ ὁ μὲν ἔοικε πάλιν ταῖς ἄνω δυνάμεσι ταῖς πολλὴν ἐχούσαις τὴν ἀπάθειαν, ὁ δὲ φύσῃ " σπωμένη, ἡ ὕδερον ἀνθρώπῳ ἔχοντι, καὶ πολλὴν τὴν φλεγμονήν; καὶ ὁ μὲν ἰατρῷ πνευματικῷ, ὁ δὲ τὰς γνάθους φυσῶντι παιδίῳ καταγελάστῳ; Τί γὰρ μέγα φρονεῖς, ἄνθρωπε ; ὅτι ὑψηλὸς ἐπὶ ὀχήματος φέρῃ ; ὅτι σε ζεῦγος ἡμιόνων ἕλκει; Καὶ τί τοῦτο; Τοῦτο γὰρ καὶ ἐπὶ ξύλων καὶ ἐπὶ λίθων γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Αλλ' ὅτι καλὰ περιβέβληται ἱμάτια ; 'Αλλ' ὅρα τὸν ἀρετὴν ἀντὶ ἱματίων ἐνδεδυμένον, καὶ ὄψει σαυτὸν μὲν χόρτῳ ἐοικότα σηπομένῳ, ἐκεῖνον δὲ δένδρῳ θαυμαστόν φέροντι καρπὸν, καὶ πολλὴν τοῖς ὁρῶσι παρέχοντι τὴν εὐφροσύνην. Σὺ μὲν γὰρ τροφήν σκωλήκων περιφέρεις καὶ σητῶν, οἳ, ἂν ἐπιθῶνταί σοι, ταχέως σε γυμνὸν ποιήσουσι τοῦ κόσμου τούτου· (καὶ γὰρ καὶ ἱμάτια καὶ χρυσὸς καὶ ἀργυρος, τὰ μὲν σκωλή- κων νήματα, τὰ δὲ γῆ καὶ κόνις, καὶ πάλιν γῆ, καὶ πλέον οὐδέν·) ὁ δὲ ἀρετὴν περιβεβλημένος τοιαύτην ἔχει στολήν, ἣν οὐ μόνον σῆτες, ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ θάνατος λυμήνασθαι δύναται· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ἀπὸ γῆς ἔχουσι τὴν ἀρχὴν αὗται τῆς ψυχῆς αἱ ἀρεται, ἀλλὰ πνεύματός εἰσι καρπός· διὸ οὐδὲ σκωλήκων υπόκεινται στόμασι. Καὶ γὰρ ἐν οὐρανῷ τὰ ἱμάτια ταῦτα ὑφαίνεται, ὅπου οὐ σής, οὐ σκώληξ 75-76, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Τί τοίνυν βέλτιον. είπέ μοι; πλουτεῖν, ἢ πένεσθαι; ἐν δυναστεία εἶναι, ἢ ἐν ἀτιμίᾳ; ἐν τρυφῇ, ἢ ἐν λιμῷ; Εὔδηλον, ὅτι ἐν τιμῇ, καὶ τρυφῇ, καὶ πλούτῳ. Οὐκοῦν εἰ τὰ πράγματα βούλει, καὶ μὴ τὰ ὀνόματα, τὴν γῆν ἀφεὶς καὶ τὰ ἐν αὐτ τῇ, μεθορμίζου πρὸς τὸν οὐρανόν· τὰ μὲν γὰρ ἐνταῦθα σκιά, τὰ δὲ ἐκεῖ πράγματα ἀκίνητα, καὶ πεπηγότα και πᾶσιν ἀχείρωτα. Ελώμεθα τοίνυν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ἀπάσης, ἵνα καὶ τοῦ θορύβου τῶν ἐνταῦθα [299] ἀπαλ- λαγῶμεν, καὶ πρὸς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαντες λιμένα, μετὰ πολλῶν τῶν φορτίων φανῶμεν, καὶ ἀφάτου τοῦ " τῆς ἐλεημοσύνης πλούτου· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς τὰ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 77 • Οι πάντα om. Α. Β. D. F. που om. Α. Β. F. μείνας Mor. Ben. ἄγῃ. Α. et corr. D. σε τότε] τά τε Α. Ε. τότε διὰ τὰ τέλεια Mor. διά om. C. σε ἐξαιρούμενος] add. ἔσται Α. οι συναγαγέτω Γ. σε ὠνείσθω Edd. p. p. προσίτω Α. προσήτω Β. C. D. F. τις om. Α. Β. D. ἕτερος δέ τις (om. 6) F. το ἀπὸ δεσμῶν ὑπὸ δεσμά Α. κι ἀπὸ βρόχων ἐπὶ βρόχον Α. τα τῆς μερίδος F. το εἰ βούλει A. C. D. 'Αλλὰ βούλει καὶ ἕτερον Γ μ. μ. μεταχειρισόμεθα. Α. Β. " φύσει A. C. D. Ε. ἀνθρώπῳ] ἄνω Β. ἄνωθεν F. 78-70 ὑφαίνονται, ὅπου οὐδὲ σής, οὐδὲ σκώληξ Εdd. " του om. Α. C. D. F. ἀφάτου τῆς ἐλ. τοῦ πλ. Β. το ἡμᾶς] add. πλήρεις ἐπὶ τοῦ φοβερού βήματος παραστάντας, τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας Edd. Non agnoscunt Interpp. Hom. xxiv. 74 78

319 IN MATTHEEUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 68 οἰκίας οικοδομούντες; τί δὲ ἀριστοποιουμένων αὐτῶν ἡμεῖς οἱ τρυφῶντες; Οὐδὲν, πλὴν ὅτον μετὰ κολάσεως ταῦτα πράττομεν. Εἰ δὲ οὐδέπω συνορῶμεν τὴν εὐτέλειαν τῶν γινομένων, θαυμαστὴν οὐδέν· οὔπω γὰρ ἄνδρες γε- γόναμεν· ὅταν δὲ γενώμεθα, εἰσόμεθα ὅτι ταῦτα πάντα οι παιδικά. Ἐπεὶ καὶ ἐκείνων γινόμενοι άνδρες καταγελώ μεν· παῖδες δὲ ὄντες περισπούδαστα νομίζομεν εἶναι, καὶ ἔστρακα καὶ πηλὸν συνάγοντες, τῶν τοὺς μεγάλους ἀνιστώντων περιβόλους οὐκ ἔλαττον φρονοῦμεν. Αλλ' ὅμως εὐθέως ἀπόλλυται καὶ καταπίπτει, καὶ οὔτε ἑστῶτά που ο χρήσιμα γένοιτ' ἂν ἡμῖν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ αὗται αἱ λαμπραὶ οἰκίας. Τὸν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πολίτην οὐκ ἂν δύναιντο δέξασθαι, οὐδ' ἂν ἀνάσχοιτο μεῖναι σε ἐν αὐταῖς ὁ τὴν ἄνω πατρίδα ἔχων· ἀλλ' ὥσπερ ἡμεῖς τοῖς ποσὶ ταῦτα [297] καθαιροῦμεν, οὕτω κἀκεῖνος τῷ φρονήματι καταστρέφει. Καὶ καθάπερ ἡμεῖς τῶν παίδων ἐπὶ τῇ και ταστροφή κλαιόντων καταγελῶμεν· οὕτω καὶ οὗτοι, ταῦτα ἐδυρομένων ἡμῶν, οὐ γελῶσι μόνον, ἀλλὰ καὶ κλαίουσιν· ἐπειδὴ καὶ συμπαθῆ αὐτῶν τὰ σπλάγχνα, καὶ πολλὴ ἐν τεῦθεν ἡ βλάβη. Γενώμεθα τοίνυν ἄνδρες. Μέχρι τίνος γαμαὶ συρόμεθα, ἐπὶ λίθοις καὶ ξύλοις μέγα φρονοῦντες; μέχρι τίνος παίζομεν; Καὶ εἴθε μόνον ἐπαίζομεν· νυνὶ δὲ καὶ τὴν ἑαυτῶν προδίδομεν σωτηρίαν· καὶ καθάπερ τα παιδία, ὅταν τὴν ἐν τούτοις σχολὴν ἀγάγῃ “ τῶν γραμμάτων ἀμελήσαντα, ἐσχάτας ὑπομένουσι πληγάς· οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν τούτοις ἅπασαν τὴν σπουδὴν κατα- ψαλίσκοντες, καὶ τὰ πνευματικὰ ἀπαιτούμενοι μαθή- ματα τότε σε διὰ τῶν ἔργων, καὶ οὐκ ἔχοντες παρασχεῖν, τὴν ἐσχάτην δώσομεν τιμωρίαν. Καὶ οὐδεὶς ὁ ἐξαιρού μενος κἂν πατὴρ ᾖ, κἂν ἀδελφὸς, κἂν ὁστισοῦν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἰχήσεται πάντα, ἡ δὲ ἐξ αὐτῶν γινομένη βά- σανος ἀθάνατος μένει καὶ διηνεκής· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῶν παίδων γίνεται, τὰ μὲν παιδικά αθύρματα τοῦ πα- τρὸς διὰ τὴν ῥαθυμίαν αὐτῶν τέλεον ἀφανίζοντος, αὐτοὺς δὲ εἰς τὸ κλαίειν διηνεκώς καθιστῶντος. Καὶ ἵνα μάθης, ἔτι ταῦτα τοιαῦτά ἐστιν, ὦ μάλιστα πάντων εἶναι δοκεῖ περισπούδαστον, τὸν πλοῦτον εἰς μέσον ἀγάγωμεν, καὶ ἀντιθῶμεν αὐτῷ ψυχῆς ἀρετὴν ἣν ἂν θέλῃς, καὶ τότε αὐτ τοῦ μάλιστα ὄψει τὴν εὐτέλειαν. θῶμεν τοίνυν ἀνθρώπους εἶναι δύο· καὶ οὔπω λέγω περὶ πλεονεξίας, ἀλλὰ περὶ δικαίου πλούτου τέως· καὶ τῶν δύο τούτων, ὁ μὲν συνα- γέτω “ε χρήματα, καὶ πλείτω θάλατταν, καὶ γεωργείτω γῆν, καὶ πολλοὺς ἑτέρους ἐμπορίας εὑρισκέτω τρόπους" καίτοιγε οὐκ οἶδα εἰ ταῦτα ποιῶν δύναται δικαίως κερ- δαίνειν' πλὴν ἀλλ' ἔστω καὶ ὑποκείσθω δίκαια κέρδη κερα δαίνειν αὐτὸν, καὶ ἀγροὺς ἀνεῖσθαι 60 καὶ ἀνδράποδα καὶ ἐσα τοιαῦτα, καὶ μηδεμία προσέστω τούτοις ἀδικία· ὁ δὲ ἑτερός τις ο τοσαῦτα κεκτημένος, πωλείτω ἀγροὺς, πωλείτω οἰκίας, καὶ σκεύη χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ, καὶ παρε- γέτω τοῖς δεομένοις, επαρκείτω τοῖς πενομένοις, θερα- τευέτω νοσούντας, τοὺς ἐν ἀνάγκῃ λυέτω, τοὺς ἀπὸ δεσμῶν το ἐκβαλλέτω, τοὺς ἐν μετάλλοις ἐλευθερούτω, τοὺς ἀπὸ βρόχωνει καταγέτω, τοὺς αἰχμαλώτους λυέτω τῆς τιμωρίας. Τίνος οὖν βούλεσθε μερίδος τ8 εἶναι; Καὶ οὐδέπω τὰ μέλλοντα, ἀλλὰ τέως τὰ ἐνταῦθα εἰρήκαμεν. Τίνος οὖν εἶναι βούλεσθε ; τοῦ συνάγοντος χρυσίον, ἢ τοῦ λύοντος συμφοράς; τοῦ τοὺς ἀγροὺς ώνουμένου, ἢ τοῦ λιμένα κατασκευάζοντος ἑαυτὸν τῇ τῶν ἀνθρώπων φύ 66. 68 6y 320 σει ; τοῦ τὸ πολὺ περιβεβλημένου χρυσίον, ἢ τοῦ μυρίαις εὐφημίαις ἐστεφανωμένου; Οὐχ ὁ μὲν ἀγγέλῳ τινὶ προσέοι - κεν ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι πρὸς τὴν τῶν λοιπῶν ἀν θρώπων διόρθωσιν, ὁ δὲ οὐδὲ ἀνθρώπῳ, ἀλλὰ παιδίῳ τινὶ μάτην καὶ ἁπλῶς πάντα συνάγοντι ; Εἰ [298] δὲ τὸ δικαίως χρηματίζεσθαι οὕτω καταγέλαστον, καὶ ἀνοίας ἐσχάτης· ὅταν μηδὲ τὸ δικαίως προσῇ, πῶς οὐ πάντων αθλιώτερος ὁ τοιοῦτος ; Εἰ γὰρ ὁ γέλως τοσοῦτος, ὅταν καὶ γέεννα προσῇ καὶ βασιλείας ἔκπτωσις, πόσων ἂν εἴη θρήνων ἄξιος, καὶ ζῶν καὶ τετελευτηκώς; ι'. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερον βούλει 78 τῆς ἀρετῆς μεταχειρι σώμεθα μέρος; Οὐκοῦν ἀγάγωμεν πάλιν ἕτερον ἄνθρω πον ἐν δυναστείᾳ ὄντα, πᾶσιν ἐπιτάττοντα, ἀξίωμα περι- βεβλημένον μέγα, κήρυκα ἔχοντα λαμπρὸν καὶ ζώνην καὶ ῥαβδούχους, καὶ πολὺν τὸν τῆς θεραπείας χωρόν. Οὐχὶ δοκεῖ τοῦτο μέγα εἶναι καὶ μακαριστόν ; Φέρε οὖν, καὶ τούτῳ πάλιν ἀντιθῶμεν ἕτερον, τὸν ἀνεξίκακον καὶ πριον καὶ ταπεινὸν καὶ μακρόθυμον· καὶ οὗτος ύβρι ζέσθω, τυπτέσθω, καὶ φερέτω εὐκόλως, καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας εὐλογείτω. Τίς οὖν ὁ θαυμαστός, εἰπέ μοι; ὁ πεφυσιωμένος καὶ φλεγμαίνων, ἢ ὁ κατε σταλμένος; Οὐχὶ ὁ μὲν ἔοικε πάλιν ταῖς ἄνω δυνάμεσι ταῖς πολλὴν ἐχούσαις τὴν ἀπάθειαν, ὁ δὲ φύσῃ " σπωμένη, ἡ ὕδερον ἀνθρώπῳ ἔχοντι, καὶ πολλὴν τὴν φλεγμονήν; καὶ ὁ μὲν ἰατρῷ πνευματικῷ, ὁ δὲ τὰς γνάθους φυσῶντι παιδίῳ καταγελάστῳ; Τί γὰρ μέγα φρονεῖς, ἄνθρωπε ; ὅτι ὑψηλὸς ἐπὶ ὀχήματος φέρῃ ; ὅτι σε ζεῦγος ἡμιόνων ἕλκει; Καὶ τί τοῦτο; Τοῦτο γὰρ καὶ ἐπὶ ξύλων καὶ ἐπὶ λίθων γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Αλλ' ὅτι καλὰ περιβέβληται ἱμάτια ; 'Αλλ' ὅρα τὸν ἀρετὴν ἀντὶ ἱματίων ἐνδεδυμένον, καὶ ὄψει σαυτὸν μὲν χόρτῳ ἐοικότα σηπομένῳ, ἐκεῖνον δὲ δένδρῳ θαυμαστόν φέροντι καρπὸν, καὶ πολλὴν τοῖς ὁρῶσι παρέχοντι τὴν εὐφροσύνην. Σὺ μὲν γὰρ τροφήν σκωλήκων περιφέρεις καὶ σητῶν, οἳ, ἂν ἐπιθῶνταί σοι, ταχέως σε γυμνὸν ποιήσουσι τοῦ κόσμου τούτου· (καὶ γὰρ καὶ ἱμάτια καὶ χρυσὸς καὶ ἀργυρος, τὰ μὲν σκωλή- κων νήματα, τὰ δὲ γῆ καὶ κόνις, καὶ πάλιν γῆ, καὶ πλέον οὐδέν·) ὁ δὲ ἀρετὴν περιβεβλημένος τοιαύτην ἔχει στολήν, ἣν οὐ μόνον σῆτες, ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ θάνατος λυμήνασθαι δύναται· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ἀπὸ γῆς ἔχουσι τὴν ἀρχὴν αὗται τῆς ψυχῆς αἱ ἀρεται, ἀλλὰ πνεύματός εἰσι καρπός· διὸ οὐδὲ σκωλήκων υπόκεινται στόμασι. Καὶ γὰρ ἐν οὐρανῷ τὰ ἱμάτια ταῦτα ὑφαίνεται, ὅπου οὐ σής, οὐ σκώληξ 75-76, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Τί τοίνυν βέλτιον. είπέ μοι; πλουτεῖν, ἢ πένεσθαι; ἐν δυναστεία εἶναι, ἢ ἐν ἀτιμίᾳ; ἐν τρυφῇ, ἢ ἐν λιμῷ; Εὔδηλον, ὅτι ἐν τιμῇ, καὶ τρυφῇ, καὶ πλούτῳ. Οὐκοῦν εἰ τὰ πράγματα βούλει, καὶ μὴ τὰ ὀνόματα, τὴν γῆν ἀφεὶς καὶ τὰ ἐν αὐτ τῇ, μεθορμίζου πρὸς τὸν οὐρανόν· τὰ μὲν γὰρ ἐνταῦθα σκιά, τὰ δὲ ἐκεῖ πράγματα ἀκίνητα, καὶ πεπηγότα και πᾶσιν ἀχείρωτα. Ελώμεθα τοίνυν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ἀπάσης, ἵνα καὶ τοῦ θορύβου τῶν ἐνταῦθα [299] ἀπαλ- λαγῶμεν, καὶ πρὸς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαντες λιμένα, μετὰ πολλῶν τῶν φορτίων φανῶμεν, καὶ ἀφάτου τοῦ " τῆς ἐλεημοσύνης πλούτου· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς τὰ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 77 • Οι πάντα om. Α. Β. D. F. που om. Α. Β. F. μείνας Mor. Ben. ἄγῃ. Α. et corr. D. σε τότε] τά τε Α. Ε. τότε διὰ τὰ τέλεια Mor. διά om. C. σε ἐξαιρούμενος] add. ἔσται Α. οι συναγαγέτω Γ. σε ὠνείσθω Edd. p. p. προσίτω Α. προσήτω Β. C. D. F. τις om. Α. Β. D. ἕτερος δέ τις (om. 6) F. το ἀπὸ δεσμῶν ὑπὸ δεσμά Α. κι ἀπὸ βρόχων ἐπὶ βρόχον Α. τα τῆς μερίδος F. το εἰ βούλει A. C. D. 'Αλλὰ βούλει καὶ ἕτερον Γ μ. μ. μεταχειρισόμεθα. Α. Β. " φύσει A. C. D. Ε. ἀνθρώπῳ] ἄνω Β. ἄνωθεν F. 78-70 ὑφαίνονται, ὅπου οὐδὲ σής, οὐδὲ σκώληξ Εdd. " του om. Α. C. D. F. ἀφάτου τῆς ἐλ. τοῦ πλ. Β. το ἡμᾶς] add. πλήρεις ἐπὶ τοῦ φοβερού βήματος παραστάντας, τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας Edd. Non agnoscunt Interpp. Hom. xxiv. 74 78

319 IN MATTHEEUM HOMIL. XXIII. al. XXIV. 68 οἰκίας οικοδομούντες; τί δὲ ἀριστοποιουμένων αὐτῶν ἡμεῖς οἱ τρυφῶντες; Οὐδὲν, πλὴν ὅτον μετὰ κολάσεως ταῦτα πράττομεν. Εἰ δὲ οὐδέπω συνορῶμεν τὴν εὐτέλειαν τῶν γινομένων, θαυμαστὴν οὐδέν· οὔπω γὰρ ἄνδρες γε- γόναμεν· ὅταν δὲ γενώμεθα, εἰσόμεθα ὅτι ταῦτα πάντα οι παιδικά. Ἐπεὶ καὶ ἐκείνων γινόμενοι άνδρες καταγελώ μεν· παῖδες δὲ ὄντες περισπούδαστα νομίζομεν εἶναι, καὶ ἔστρακα καὶ πηλὸν συνάγοντες, τῶν τοὺς μεγάλους ἀνιστώντων περιβόλους οὐκ ἔλαττον φρονοῦμεν. Αλλ' ὅμως εὐθέως ἀπόλλυται καὶ καταπίπτει, καὶ οὔτε ἑστῶτά που ο χρήσιμα γένοιτ' ἂν ἡμῖν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ αὗται αἱ λαμπραὶ οἰκίας. Τὸν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πολίτην οὐκ ἂν δύναιντο δέξασθαι, οὐδ' ἂν ἀνάσχοιτο μεῖναι σε ἐν αὐταῖς ὁ τὴν ἄνω πατρίδα ἔχων· ἀλλ' ὥσπερ ἡμεῖς τοῖς ποσὶ ταῦτα [297] καθαιροῦμεν, οὕτω κἀκεῖνος τῷ φρονήματι καταστρέφει. Καὶ καθάπερ ἡμεῖς τῶν παίδων ἐπὶ τῇ και ταστροφή κλαιόντων καταγελῶμεν· οὕτω καὶ οὗτοι, ταῦτα ἐδυρομένων ἡμῶν, οὐ γελῶσι μόνον, ἀλλὰ καὶ κλαίουσιν· ἐπειδὴ καὶ συμπαθῆ αὐτῶν τὰ σπλάγχνα, καὶ πολλὴ ἐν τεῦθεν ἡ βλάβη. Γενώμεθα τοίνυν ἄνδρες. Μέχρι τίνος γαμαὶ συρόμεθα, ἐπὶ λίθοις καὶ ξύλοις μέγα φρονοῦντες; μέχρι τίνος παίζομεν; Καὶ εἴθε μόνον ἐπαίζομεν· νυνὶ δὲ καὶ τὴν ἑαυτῶν προδίδομεν σωτηρίαν· καὶ καθάπερ τα παιδία, ὅταν τὴν ἐν τούτοις σχολὴν ἀγάγῃ “ τῶν γραμμάτων ἀμελήσαντα, ἐσχάτας ὑπομένουσι πληγάς· οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν τούτοις ἅπασαν τὴν σπουδὴν κατα- ψαλίσκοντες, καὶ τὰ πνευματικὰ ἀπαιτούμενοι μαθή- ματα τότε σε διὰ τῶν ἔργων, καὶ οὐκ ἔχοντες παρασχεῖν, τὴν ἐσχάτην δώσομεν τιμωρίαν. Καὶ οὐδεὶς ὁ ἐξαιρού μενος κἂν πατὴρ ᾖ, κἂν ἀδελφὸς, κἂν ὁστισοῦν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἰχήσεται πάντα, ἡ δὲ ἐξ αὐτῶν γινομένη βά- σανος ἀθάνατος μένει καὶ διηνεκής· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῶν παίδων γίνεται, τὰ μὲν παιδικά αθύρματα τοῦ πα- τρὸς διὰ τὴν ῥαθυμίαν αὐτῶν τέλεον ἀφανίζοντος, αὐτοὺς δὲ εἰς τὸ κλαίειν διηνεκώς καθιστῶντος. Καὶ ἵνα μάθης, ἔτι ταῦτα τοιαῦτά ἐστιν, ὦ μάλιστα πάντων εἶναι δοκεῖ περισπούδαστον, τὸν πλοῦτον εἰς μέσον ἀγάγωμεν, καὶ ἀντιθῶμεν αὐτῷ ψυχῆς ἀρετὴν ἣν ἂν θέλῃς, καὶ τότε αὐτ τοῦ μάλιστα ὄψει τὴν εὐτέλειαν. θῶμεν τοίνυν ἀνθρώπους εἶναι δύο· καὶ οὔπω λέγω περὶ πλεονεξίας, ἀλλὰ περὶ δικαίου πλούτου τέως· καὶ τῶν δύο τούτων, ὁ μὲν συνα- γέτω “ε χρήματα, καὶ πλείτω θάλατταν, καὶ γεωργείτω γῆν, καὶ πολλοὺς ἑτέρους ἐμπορίας εὑρισκέτω τρόπους" καίτοιγε οὐκ οἶδα εἰ ταῦτα ποιῶν δύναται δικαίως κερ- δαίνειν' πλὴν ἀλλ' ἔστω καὶ ὑποκείσθω δίκαια κέρδη κερα δαίνειν αὐτὸν, καὶ ἀγροὺς ἀνεῖσθαι 60 καὶ ἀνδράποδα καὶ ἐσα τοιαῦτα, καὶ μηδεμία προσέστω τούτοις ἀδικία· ὁ δὲ ἑτερός τις ο τοσαῦτα κεκτημένος, πωλείτω ἀγροὺς, πωλείτω οἰκίας, καὶ σκεύη χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ, καὶ παρε- γέτω τοῖς δεομένοις, επαρκείτω τοῖς πενομένοις, θερα- τευέτω νοσούντας, τοὺς ἐν ἀνάγκῃ λυέτω, τοὺς ἀπὸ δεσμῶν το ἐκβαλλέτω, τοὺς ἐν μετάλλοις ἐλευθερούτω, τοὺς ἀπὸ βρόχωνει καταγέτω, τοὺς αἰχμαλώτους λυέτω τῆς τιμωρίας. Τίνος οὖν βούλεσθε μερίδος τ8 εἶναι; Καὶ οὐδέπω τὰ μέλλοντα, ἀλλὰ τέως τὰ ἐνταῦθα εἰρήκαμεν. Τίνος οὖν εἶναι βούλεσθε ; τοῦ συνάγοντος χρυσίον, ἢ τοῦ λύοντος συμφοράς; τοῦ τοὺς ἀγροὺς ώνουμένου, ἢ τοῦ λιμένα κατασκευάζοντος ἑαυτὸν τῇ τῶν ἀνθρώπων φύ 66. 68 6y 320 σει ; τοῦ τὸ πολὺ περιβεβλημένου χρυσίον, ἢ τοῦ μυρίαις εὐφημίαις ἐστεφανωμένου; Οὐχ ὁ μὲν ἀγγέλῳ τινὶ προσέοι - κεν ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι πρὸς τὴν τῶν λοιπῶν ἀν θρώπων διόρθωσιν, ὁ δὲ οὐδὲ ἀνθρώπῳ, ἀλλὰ παιδίῳ τινὶ μάτην καὶ ἁπλῶς πάντα συνάγοντι ; Εἰ [298] δὲ τὸ δικαίως χρηματίζεσθαι οὕτω καταγέλαστον, καὶ ἀνοίας ἐσχάτης· ὅταν μηδὲ τὸ δικαίως προσῇ, πῶς οὐ πάντων αθλιώτερος ὁ τοιοῦτος ; Εἰ γὰρ ὁ γέλως τοσοῦτος, ὅταν καὶ γέεννα προσῇ καὶ βασιλείας ἔκπτωσις, πόσων ἂν εἴη θρήνων ἄξιος, καὶ ζῶν καὶ τετελευτηκώς; ι'. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερον βούλει 78 τῆς ἀρετῆς μεταχειρι σώμεθα μέρος; Οὐκοῦν ἀγάγωμεν πάλιν ἕτερον ἄνθρω πον ἐν δυναστείᾳ ὄντα, πᾶσιν ἐπιτάττοντα, ἀξίωμα περι- βεβλημένον μέγα, κήρυκα ἔχοντα λαμπρὸν καὶ ζώνην καὶ ῥαβδούχους, καὶ πολὺν τὸν τῆς θεραπείας χωρόν. Οὐχὶ δοκεῖ τοῦτο μέγα εἶναι καὶ μακαριστόν ; Φέρε οὖν, καὶ τούτῳ πάλιν ἀντιθῶμεν ἕτερον, τὸν ἀνεξίκακον καὶ πριον καὶ ταπεινὸν καὶ μακρόθυμον· καὶ οὗτος ύβρι ζέσθω, τυπτέσθω, καὶ φερέτω εὐκόλως, καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας εὐλογείτω. Τίς οὖν ὁ θαυμαστός, εἰπέ μοι; ὁ πεφυσιωμένος καὶ φλεγμαίνων, ἢ ὁ κατε σταλμένος; Οὐχὶ ὁ μὲν ἔοικε πάλιν ταῖς ἄνω δυνάμεσι ταῖς πολλὴν ἐχούσαις τὴν ἀπάθειαν, ὁ δὲ φύσῃ " σπωμένη, ἡ ὕδερον ἀνθρώπῳ ἔχοντι, καὶ πολλὴν τὴν φλεγμονήν; καὶ ὁ μὲν ἰατρῷ πνευματικῷ, ὁ δὲ τὰς γνάθους φυσῶντι παιδίῳ καταγελάστῳ; Τί γὰρ μέγα φρονεῖς, ἄνθρωπε ; ὅτι ὑψηλὸς ἐπὶ ὀχήματος φέρῃ ; ὅτι σε ζεῦγος ἡμιόνων ἕλκει; Καὶ τί τοῦτο; Τοῦτο γὰρ καὶ ἐπὶ ξύλων καὶ ἐπὶ λίθων γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Αλλ' ὅτι καλὰ περιβέβληται ἱμάτια ; 'Αλλ' ὅρα τὸν ἀρετὴν ἀντὶ ἱματίων ἐνδεδυμένον, καὶ ὄψει σαυτὸν μὲν χόρτῳ ἐοικότα σηπομένῳ, ἐκεῖνον δὲ δένδρῳ θαυμαστόν φέροντι καρπὸν, καὶ πολλὴν τοῖς ὁρῶσι παρέχοντι τὴν εὐφροσύνην. Σὺ μὲν γὰρ τροφήν σκωλήκων περιφέρεις καὶ σητῶν, οἳ, ἂν ἐπιθῶνταί σοι, ταχέως σε γυμνὸν ποιήσουσι τοῦ κόσμου τούτου· (καὶ γὰρ καὶ ἱμάτια καὶ χρυσὸς καὶ ἀργυρος, τὰ μὲν σκωλή- κων νήματα, τὰ δὲ γῆ καὶ κόνις, καὶ πάλιν γῆ, καὶ πλέον οὐδέν·) ὁ δὲ ἀρετὴν περιβεβλημένος τοιαύτην ἔχει στολήν, ἣν οὐ μόνον σῆτες, ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ θάνατος λυμήνασθαι δύναται· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ἀπὸ γῆς ἔχουσι τὴν ἀρχὴν αὗται τῆς ψυχῆς αἱ ἀρεται, ἀλλὰ πνεύματός εἰσι καρπός· διὸ οὐδὲ σκωλήκων υπόκεινται στόμασι. Καὶ γὰρ ἐν οὐρανῷ τὰ ἱμάτια ταῦτα ὑφαίνεται, ὅπου οὐ σής, οὐ σκώληξ 75-76, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Τί τοίνυν βέλτιον. είπέ μοι; πλουτεῖν, ἢ πένεσθαι; ἐν δυναστεία εἶναι, ἢ ἐν ἀτιμίᾳ; ἐν τρυφῇ, ἢ ἐν λιμῷ; Εὔδηλον, ὅτι ἐν τιμῇ, καὶ τρυφῇ, καὶ πλούτῳ. Οὐκοῦν εἰ τὰ πράγματα βούλει, καὶ μὴ τὰ ὀνόματα, τὴν γῆν ἀφεὶς καὶ τὰ ἐν αὐτ τῇ, μεθορμίζου πρὸς τὸν οὐρανόν· τὰ μὲν γὰρ ἐνταῦθα σκιά, τὰ δὲ ἐκεῖ πράγματα ἀκίνητα, καὶ πεπηγότα και πᾶσιν ἀχείρωτα. Ελώμεθα τοίνυν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ἀπάσης, ἵνα καὶ τοῦ θορύβου τῶν ἐνταῦθα [299] ἀπαλ- λαγῶμεν, καὶ πρὸς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαντες λιμένα, μετὰ πολλῶν τῶν φορτίων φανῶμεν, καὶ ἀφάτου τοῦ " τῆς ἐλεημοσύνης πλούτου· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς τὰ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 77 • Οι πάντα om. Α. Β. D. F. που om. Α. Β. F. μείνας Mor. Ben. ἄγῃ. Α. et corr. D. σε τότε] τά τε Α. Ε. τότε διὰ τὰ τέλεια Mor. διά om. C. σε ἐξαιρούμενος] add. ἔσται Α. οι συναγαγέτω Γ. σε ὠνείσθω Edd. p. p. προσίτω Α. προσήτω Β. C. D. F. τις om. Α. Β. D. ἕτερος δέ τις (om. 6) F. το ἀπὸ δεσμῶν ὑπὸ δεσμά Α. κι ἀπὸ βρόχων ἐπὶ βρόχον Α. τα τῆς μερίδος F. το εἰ βούλει A. C. D. 'Αλλὰ βούλει καὶ ἕτερον Γ μ. μ. μεταχειρισόμεθα. Α. Β. " φύσει A. C. D. Ε. ἀνθρώπῳ] ἄνω Β. ἄνωθεν F. 78-70 ὑφαίνονται, ὅπου οὐδὲ σής, οὐδὲ σκώληξ Εdd. " του om. Α. C. D. F. ἀφάτου τῆς ἐλ. τοῦ πλ. Β. το ἡμᾶς] add. πλήρεις ἐπὶ τοῦ φοβερού βήματος παραστάντας, τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας Edd. Non agnoscunt Interpp. Hom. xxiv. 74 78

.321 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΚΔ'. Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. 81 α'. Διὰ τί μὴ εἶπεν, Αλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τὸ ἐμόν; “Οτι τέως ἀγαπητὸν ἦν καὶ τοῦτο πρότερον δέξασθαι· καὶ γὰρ πολὺ μέγα ἦν πρὸς τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνων. "Αλλως δὲ καὶ τοῦτο δι' ἐκείνου ᾐνίξατο. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐδέ ἐστιν ἕτερον θέλημα τοῦ 10.00 Υἱοῦ παρὰ τὸ τοῦ Πατρός. Ενταύθα δέ μοι τῶν Ἰουδαίων μάλιστα καθάπτεσθαι δοκεῖ, ἐν τοῖς δόγμασι τιθεμένων τὸ πᾶν, καὶ τοῦ βίου πρόνοιαν οὐδεμίαν ποιουμένων. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος αὐτοῖς ἐγκαλεῖ λέγων· Ιδε σὺ Ιου- δαῖος ἐπονομάζῃ, καὶ ἐπαναπαύῃ τῷ νόμῳ, καὶ καν· χῆσαι ἐν Θεῷ, καὶ γινώσκεις τὸ θέλημα 81· ἀλλ᾽ οὐδέν σοι πλέον ἐντεῦθεν, ὅταν ἡ τοῦ βίου καὶ τῶν ἔργων ἐπίσ δειξις μὴ παρῇ. Αὐτὸς δὲ οὐ 68 μέχρι τούτων ἔστη, ἀλλὰ καὶ τὸ πολλῷ πλέον εἶπε. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν; Οὐ γὰρ δὴ μόνον, φησίν, ὁ πίστιν ἔχων, τοῦ βίου ἡμελημένου, τῶν οὐρανῶν ἐκβάλλεται, ἀλλὰ κἂν μετὰ τῆς πίστεως σημεῖα πολλὰ πεποιηκὼς ᾖ, καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν ἐργασάμενος, καὶ οὗτος 88 ὁμοίως τῶν ἱερῶν εἴργεται προθύρων ἐκείνων. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνό- μάτι προεφητεύσαμεν ; Ορᾷς πῶς λανθανόντως ἑαυτὸν συνεισάγει λοιπόν, ἐπειδὴ τὴν πᾶσαν ἀπήρτισε δημηγο- ρίαν, καὶ δείκνυσιν ἑαυτὸν ὄντα κριτήν ; Ὅτι μὲν γὰρ κόλασις ἐκδέξεται τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἐν τοῖς ἔμπρο- σεν ἔδειξε· τίς δὲ καὶ δὲ ὁ κολάζων, ἐνταῦθα λοιπὸν ἐκκαλύπτει. Καὶ οὐκ εἶπε φανερῶς, ὅτι Εγώ εἰμι· ἀλλὰ Πολλοὶ ἐροῦσί μοι, τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν κατα σκευάζων. Εἰ γὰρ μὴ αὐτὸς ἦν ὁ κριτής, πῶς ἂν πρὸς αὐτοὺς εἶπε· Καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς· Ἀποχω- ρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς ; Οὐχὶ μόνον ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως, ἀλλ' οὐδὲ τότε, ἡνίκα ἐθαυμα τουργεῖτε, φησί. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγε· Μη χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑποτάσσεται, ἀλλ' ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν· γέγραπται ἐν τοῖς οὐρα- τοῖς. Καὶ πανταχοῦ πολλὴν κελεύει τοῦ βίου σπουδὴν ποιεῖσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν [300] ἄνθρωπον ὀρθῶς βιοῦντα, καὶ πάντων ἀπηλλαγμένον τῶν παθῶν, περιοφθῆναι ποτε· ἀλλὰ κἂν πλανώμενος τύχῃ, ταχέως αὐτὸν ὁ Θεὸς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐπισπάσεται. Αλλ' εἰσί τινες οι φα- σιν, ὅτι ψευδόμενοι οὗτοι ταῦτα ἔλεγον· διόπερ οὐδὲ ἐσώθησαν, φησίν. Οὐκοῦν τὸ ἐναντίον οὗ βούλεται κατα σκευάζει. Καὶ γὰρ βούλεται ἐνταῦθα δεῖξαι, ὅτι ἡ πίς στις οὐδὲν ἰσχύει χωρίς ἔργων 06. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτ τα 4, προσέθηκε καὶ τὰ σημεῖα· δηλῶν ὅτι οὐ μόνον ἡ πίστις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν σημείων ἐπίδειξις ονίνησε τι τὸν θαυματουργοῦντα ἀρετῆς χωρίς. Εἰ δὲ μὴ ἐποίησαν, πῶς ἂν ἐδυνήθη τοῦτο εν συστῆναι ἐνταῦθα; "Αλλως δὲ οὐδ' ἂν ἐτόλμησαν, τῆς κρίσεως παρούσης, πρὸς αὐτὸν ταῦτα εἰπεῖν. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ἀπόκρισις, καὶ τὸ κατ' ἐρώτησιν λέγειν, δείκνυσιν αὐτοὺς πεποιηκότας. Ἐπειδή γὰρ ἐναντίον τῇ προσδοκίᾳ τὸ τέλος εἶδον, καὶ ἐνταῦθα μὲν θαυμαστοὶ ἦσαν παρὰ πᾶσι θαυματουργοῦντες, ἐκεῖ δὲ ὁρῶσιν 88 ἑαυτοὺς λοιπὸν κολαζομένους, ὡς ἐκπλητ. 91 3+2 τόμενοι καὶ θαυμάζοντες λέγουσι• Κύριε ", οὐχὶ ἐν τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν ; πῶς οὖν ἡμᾶς ἀπ στρέφῃ νῦν; τί βούλεται τὸ ξένον καὶ παράδοξον τούτο τέλος; Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν θαυμάζουσιν, ὅτι τοιαῦτα παι ματουργήσαντες ἐκολάσθησαν· σὺ δὲ μὴ θαύμαζε. Ή γὰρ χάρις πᾶσα τῆς τοῦ δεδωκότος δωρεᾶς· ἐκεῖνα: δι οὐδὲν παρ' ἑαυτῶν εἰσήνεγκαν· διὸ καὶ κολάζεσθαι δι- καιοι, ὅτι περὶ τὸν οὕτω τιμήσαντα, ὡς καὶ ἀναξίοις δοῦναι τὴν χάριν, ἀγνώμονες γεγόνασι καὶ ἀναίσθητοι. Τί οὖν, φησίν, ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, τοιαῦτα κ ἐποίουν; Τινὲς μέν φασιν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καιρῷ, ἐν ᾧ ταῦτα ἐθαυματούργουν, καὶ ἡνόμουν, ἀλλ᾽ ὕστερον μεν τεβάλοντο οι, καὶ τὴν ἀνομίαν ἐποίουν. Αλλ' δὲν τοπο ᾖ, πάλιν τὸ σπουδαζόμενον οὐχ ἵσταται. Ο γὰρ δείξει ἐσπούδακε, τοῦτό ἐστιν· ὅτι οὔτε πίστις, οὔτε θαύματα ἰσχύει, βίου μὴ παρόντος· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν Ἐὰν ἔχω πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, καὶ εἰδὼ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. Τίνες οὖν εἰσιν οὗτοι; φησί. Πολλοὶ τῶν πιστευσάντων ἔλαβον χαρίσματα, οἷος ἦν ὁ τὰ δαιμόνια ἐκβάλλων, καὶ οὐκ ὧν μετ' αὐτοῦ, οἷς ἦν ὁ Ἰούδας· καὶ γὰρ καὶ οὗτος, πονηρὸς ὤν, χάρισμα τ εἶχε. Καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ δὲ τοῦτο εὕρος τις ἄν, εἰς ἀνα αξίους τὴν χάριν ἐνεργήσασαν πολλάκις, ἵνα ἑτέρους εὐεργετήσῃ. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ πάντες πρὸς πάντα ἐπιτη δείως εἶχον, ἀλλ' οἱ μὲν ἦσαν βίου καθαρού, πίστιν δὲ οὐ τοσαύτην εἶχον, οἱ δὲ τοὐναντίον· κακείνους διὰ τού- των προτρέπει, ὥστε πολλὴν ἐπιδείξασθαι πίστιν, καὶ τούτους διὰ τῆς ἀφάτου ταύτης δωρεάς ὥστε γενέσθαι βελτίους ἐξεκαλείτο. β'. Διὸ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας τὴν χάριν δίδου. Δυνάμεις γὰρ, φησί, πολλὰς ἐποιήσαμεν. Αλλ' ἐμο λογήσω αὐτοῖς τότε, [301] ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Νῦν μὲν γὰρ νομίζουσιν εἶναί μοι φίλοι· τότε δὲ εἴσονται, ὅτι οὐχ ὡς φίλοις ἔδωκα. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἀνδράσι πε πιστευκόσι μὲν εἰς αὐτὸν, βίον δὲ οὐκ ἔχουσι τῇ πίστει συμβαίνοντα, χαρίσματα σε δέδωκεν, ὅπου γε καὶ εἰς τοὺς ἀμφοτέρων τούτων εκπεπτωκότας εὑρίσκεται ἐνερ γῶν; Καὶ γὰρ ὁ Βαλαὰμ καὶ πίστεως καὶ πολιτείας ἀρίστης ἀλλότριος ἦν· ἀλλ' ὅμως ἐνήργησεν εἰς αὐτ τὸν 86 ἡ χάρις διὰ τὴν ἑτέρων οἰκονομίαν. Καὶ ὁ Φαραώ τοιοῦτος· ἀλλ' ὅμως κἀκείνῳ τὰ μέλλοντα ἔδειξε. Καὶ ὁ Ναβουχοδονόσορ παρανομώτατος, καὶ τούτῳ πάλιν τὰ μετὰ πολλὰς ὕστερον εσόμενα γενεὰς ἀπεκάλυψε. Καὶ τῷ παιδὶ πάλιν τῷ ἐκείνου νικῶντι τὸν πατέρα τῇ παρα νομίᾳ, τὰ μέλλοντα ἔδειξε, θαυμαστὰ καὶ μεγάλα οἰκονομῶν πράγματα. Ἐπεὶ οὖν καὶ τότε ἀρχὰς τὸ κήρ ρυγμα εἶχε, καὶ πολλὴν ἔδει γενέσθαι τῆς δυνάμεως αυτ τοῦ τὴν ἐπίδειξιν, πολλοὶ καὶ τῶν ἀναξίων δῶρα ἐλάμ βανον. Αλλ' ὅμως ἀπὸ τῶν σημείων τούτων οὐἱὲν ἐκερ· δαναν οι ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον κολάζονται. Διὸ καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο ῥῆμα εἶπεν αὐτοῖς· Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς. Πολλοὺς γὰρ καὶ ἐντεῦθεν ήδη μισεῖ, καὶ πρὸ τῆς κρίσεως να αποστρέφεται. Φοβηθῶμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ πολλὴν ἐπιμέλειαν ποιησώμεθα βίου, μετὰ νομί ζωμεν ἔλαττον ἔχειν, ἐπειδὴ σημεῖα οὐ ποιοῦμεν νῦν. Οὐδὲν γὰρ ἐκ τούτου πλέον ἔσται ἡμῖν ποτε ", ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἔλαττον ἐκ τοῦ μὴ ποιεῖν, ἐὰν ἀρετῆς ἐπιμε Γ. 00 0 88 τῶν ἔργων Edd. " αὐτό F. σ' ταῦτα Edd. συστῆναι στῆναι F. τὰ ὁρῶντες Α. σε Κύριε, Κύριε Β. οὐχὶ τῷ Ε. οὐ τῷ Α. Β. οι ταύτα β. F. p. p. Καὶ τινὲς μὲν Edd. μετεβάλλοντο Λ. C. E. Ep. κατεβάλλοντο Β. Οι χαρίσματα Ε. Ε.ρ. χάρισμα C. τὰ χαρίσματα Β. Ε. F. οι εἰς αὐτὸν om. Β. C. D. F. • Sic A. ceteri cuiu 'Edd. εκέρδαναν by οι 96 το 1ο τοῦ υἱοῦ] τὸ υἱοῦ Α. τὸ τοῦ υἱοῦ Εdd. " θέλημα] add. καὶ δοκιμάζεις τα διαφέροντα Β. Ε a deest in Edd. εὐδὲ Eud. 83' οὕτως Β. D. F. προθύρων] θυρῶν Edd. 91 κρίσεως] Sic Ε. "Ep. Ge. ceteri κολάσεως. Verba πρὸ τῆς κρίσεως non agnoscit Arm * τότε C. Ge.

.321 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΚΔ'. Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. 81 α'. Διὰ τί μὴ εἶπεν, Αλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τὸ ἐμόν; “Οτι τέως ἀγαπητὸν ἦν καὶ τοῦτο πρότερον δέξασθαι· καὶ γὰρ πολὺ μέγα ἦν πρὸς τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνων. "Αλλως δὲ καὶ τοῦτο δι' ἐκείνου ᾐνίξατο. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐδέ ἐστιν ἕτερον θέλημα τοῦ 10.00 Υἱοῦ παρὰ τὸ τοῦ Πατρός. Ενταύθα δέ μοι τῶν Ἰουδαίων μάλιστα καθάπτεσθαι δοκεῖ, ἐν τοῖς δόγμασι τιθεμένων τὸ πᾶν, καὶ τοῦ βίου πρόνοιαν οὐδεμίαν ποιουμένων. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος αὐτοῖς ἐγκαλεῖ λέγων· Ιδε σὺ Ιου- δαῖος ἐπονομάζῃ, καὶ ἐπαναπαύῃ τῷ νόμῳ, καὶ καν· χῆσαι ἐν Θεῷ, καὶ γινώσκεις τὸ θέλημα 81· ἀλλ᾽ οὐδέν σοι πλέον ἐντεῦθεν, ὅταν ἡ τοῦ βίου καὶ τῶν ἔργων ἐπίσ δειξις μὴ παρῇ. Αὐτὸς δὲ οὐ 68 μέχρι τούτων ἔστη, ἀλλὰ καὶ τὸ πολλῷ πλέον εἶπε. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν; Οὐ γὰρ δὴ μόνον, φησίν, ὁ πίστιν ἔχων, τοῦ βίου ἡμελημένου, τῶν οὐρανῶν ἐκβάλλεται, ἀλλὰ κἂν μετὰ τῆς πίστεως σημεῖα πολλὰ πεποιηκὼς ᾖ, καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν ἐργασάμενος, καὶ οὗτος 88 ὁμοίως τῶν ἱερῶν εἴργεται προθύρων ἐκείνων. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνό- μάτι προεφητεύσαμεν ; Ορᾷς πῶς λανθανόντως ἑαυτὸν συνεισάγει λοιπόν, ἐπειδὴ τὴν πᾶσαν ἀπήρτισε δημηγο- ρίαν, καὶ δείκνυσιν ἑαυτὸν ὄντα κριτήν ; Ὅτι μὲν γὰρ κόλασις ἐκδέξεται τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἐν τοῖς ἔμπρο- σεν ἔδειξε· τίς δὲ καὶ δὲ ὁ κολάζων, ἐνταῦθα λοιπὸν ἐκκαλύπτει. Καὶ οὐκ εἶπε φανερῶς, ὅτι Εγώ εἰμι· ἀλλὰ Πολλοὶ ἐροῦσί μοι, τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν κατα σκευάζων. Εἰ γὰρ μὴ αὐτὸς ἦν ὁ κριτής, πῶς ἂν πρὸς αὐτοὺς εἶπε· Καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς· Ἀποχω- ρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς ; Οὐχὶ μόνον ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως, ἀλλ' οὐδὲ τότε, ἡνίκα ἐθαυμα τουργεῖτε, φησί. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγε· Μη χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑποτάσσεται, ἀλλ' ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν· γέγραπται ἐν τοῖς οὐρα- τοῖς. Καὶ πανταχοῦ πολλὴν κελεύει τοῦ βίου σπουδὴν ποιεῖσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν [300] ἄνθρωπον ὀρθῶς βιοῦντα, καὶ πάντων ἀπηλλαγμένον τῶν παθῶν, περιοφθῆναι ποτε· ἀλλὰ κἂν πλανώμενος τύχῃ, ταχέως αὐτὸν ὁ Θεὸς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐπισπάσεται. Αλλ' εἰσί τινες οι φα- σιν, ὅτι ψευδόμενοι οὗτοι ταῦτα ἔλεγον· διόπερ οὐδὲ ἐσώθησαν, φησίν. Οὐκοῦν τὸ ἐναντίον οὗ βούλεται κατα σκευάζει. Καὶ γὰρ βούλεται ἐνταῦθα δεῖξαι, ὅτι ἡ πίς στις οὐδὲν ἰσχύει χωρίς ἔργων 06. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτ τα 4, προσέθηκε καὶ τὰ σημεῖα· δηλῶν ὅτι οὐ μόνον ἡ πίστις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν σημείων ἐπίδειξις ονίνησε τι τὸν θαυματουργοῦντα ἀρετῆς χωρίς. Εἰ δὲ μὴ ἐποίησαν, πῶς ἂν ἐδυνήθη τοῦτο εν συστῆναι ἐνταῦθα; "Αλλως δὲ οὐδ' ἂν ἐτόλμησαν, τῆς κρίσεως παρούσης, πρὸς αὐτὸν ταῦτα εἰπεῖν. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ἀπόκρισις, καὶ τὸ κατ' ἐρώτησιν λέγειν, δείκνυσιν αὐτοὺς πεποιηκότας. Ἐπειδή γὰρ ἐναντίον τῇ προσδοκίᾳ τὸ τέλος εἶδον, καὶ ἐνταῦθα μὲν θαυμαστοὶ ἦσαν παρὰ πᾶσι θαυματουργοῦντες, ἐκεῖ δὲ ὁρῶσιν 88 ἑαυτοὺς λοιπὸν κολαζομένους, ὡς ἐκπλητ. 91 3+2 τόμενοι καὶ θαυμάζοντες λέγουσι• Κύριε ", οὐχὶ ἐν τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν ; πῶς οὖν ἡμᾶς ἀπ στρέφῃ νῦν; τί βούλεται τὸ ξένον καὶ παράδοξον τούτο τέλος; Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν θαυμάζουσιν, ὅτι τοιαῦτα παι ματουργήσαντες ἐκολάσθησαν· σὺ δὲ μὴ θαύμαζε. Ή γὰρ χάρις πᾶσα τῆς τοῦ δεδωκότος δωρεᾶς· ἐκεῖνα: δι οὐδὲν παρ' ἑαυτῶν εἰσήνεγκαν· διὸ καὶ κολάζεσθαι δι- καιοι, ὅτι περὶ τὸν οὕτω τιμήσαντα, ὡς καὶ ἀναξίοις δοῦναι τὴν χάριν, ἀγνώμονες γεγόνασι καὶ ἀναίσθητοι. Τί οὖν, φησίν, ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, τοιαῦτα κ ἐποίουν; Τινὲς μέν φασιν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καιρῷ, ἐν ᾧ ταῦτα ἐθαυματούργουν, καὶ ἡνόμουν, ἀλλ᾽ ὕστερον μεν τεβάλοντο οι, καὶ τὴν ἀνομίαν ἐποίουν. Αλλ' δὲν τοπο ᾖ, πάλιν τὸ σπουδαζόμενον οὐχ ἵσταται. Ο γὰρ δείξει ἐσπούδακε, τοῦτό ἐστιν· ὅτι οὔτε πίστις, οὔτε θαύματα ἰσχύει, βίου μὴ παρόντος· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν Ἐὰν ἔχω πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, καὶ εἰδὼ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. Τίνες οὖν εἰσιν οὗτοι; φησί. Πολλοὶ τῶν πιστευσάντων ἔλαβον χαρίσματα, οἷος ἦν ὁ τὰ δαιμόνια ἐκβάλλων, καὶ οὐκ ὧν μετ' αὐτοῦ, οἷς ἦν ὁ Ἰούδας· καὶ γὰρ καὶ οὗτος, πονηρὸς ὤν, χάρισμα τ εἶχε. Καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ δὲ τοῦτο εὕρος τις ἄν, εἰς ἀνα αξίους τὴν χάριν ἐνεργήσασαν πολλάκις, ἵνα ἑτέρους εὐεργετήσῃ. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ πάντες πρὸς πάντα ἐπιτη δείως εἶχον, ἀλλ' οἱ μὲν ἦσαν βίου καθαρού, πίστιν δὲ οὐ τοσαύτην εἶχον, οἱ δὲ τοὐναντίον· κακείνους διὰ τού- των προτρέπει, ὥστε πολλὴν ἐπιδείξασθαι πίστιν, καὶ τούτους διὰ τῆς ἀφάτου ταύτης δωρεάς ὥστε γενέσθαι βελτίους ἐξεκαλείτο. β'. Διὸ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας τὴν χάριν δίδου. Δυνάμεις γὰρ, φησί, πολλὰς ἐποιήσαμεν. Αλλ' ἐμο λογήσω αὐτοῖς τότε, [301] ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Νῦν μὲν γὰρ νομίζουσιν εἶναί μοι φίλοι· τότε δὲ εἴσονται, ὅτι οὐχ ὡς φίλοις ἔδωκα. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἀνδράσι πε πιστευκόσι μὲν εἰς αὐτὸν, βίον δὲ οὐκ ἔχουσι τῇ πίστει συμβαίνοντα, χαρίσματα σε δέδωκεν, ὅπου γε καὶ εἰς τοὺς ἀμφοτέρων τούτων εκπεπτωκότας εὑρίσκεται ἐνερ γῶν; Καὶ γὰρ ὁ Βαλαὰμ καὶ πίστεως καὶ πολιτείας ἀρίστης ἀλλότριος ἦν· ἀλλ' ὅμως ἐνήργησεν εἰς αὐτ τὸν 86 ἡ χάρις διὰ τὴν ἑτέρων οἰκονομίαν. Καὶ ὁ Φαραώ τοιοῦτος· ἀλλ' ὅμως κἀκείνῳ τὰ μέλλοντα ἔδειξε. Καὶ ὁ Ναβουχοδονόσορ παρανομώτατος, καὶ τούτῳ πάλιν τὰ μετὰ πολλὰς ὕστερον εσόμενα γενεὰς ἀπεκάλυψε. Καὶ τῷ παιδὶ πάλιν τῷ ἐκείνου νικῶντι τὸν πατέρα τῇ παρα νομίᾳ, τὰ μέλλοντα ἔδειξε, θαυμαστὰ καὶ μεγάλα οἰκονομῶν πράγματα. Ἐπεὶ οὖν καὶ τότε ἀρχὰς τὸ κήρ ρυγμα εἶχε, καὶ πολλὴν ἔδει γενέσθαι τῆς δυνάμεως αυτ τοῦ τὴν ἐπίδειξιν, πολλοὶ καὶ τῶν ἀναξίων δῶρα ἐλάμ βανον. Αλλ' ὅμως ἀπὸ τῶν σημείων τούτων οὐἱὲν ἐκερ· δαναν οι ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον κολάζονται. Διὸ καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο ῥῆμα εἶπεν αὐτοῖς· Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς. Πολλοὺς γὰρ καὶ ἐντεῦθεν ήδη μισεῖ, καὶ πρὸ τῆς κρίσεως να αποστρέφεται. Φοβηθῶμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ πολλὴν ἐπιμέλειαν ποιησώμεθα βίου, μετὰ νομί ζωμεν ἔλαττον ἔχειν, ἐπειδὴ σημεῖα οὐ ποιοῦμεν νῦν. Οὐδὲν γὰρ ἐκ τούτου πλέον ἔσται ἡμῖν ποτε ", ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἔλαττον ἐκ τοῦ μὴ ποιεῖν, ἐὰν ἀρετῆς ἐπιμε Γ. 00 0 88 τῶν ἔργων Edd. " αὐτό F. σ' ταῦτα Edd. συστῆναι στῆναι F. τὰ ὁρῶντες Α. σε Κύριε, Κύριε Β. οὐχὶ τῷ Ε. οὐ τῷ Α. Β. οι ταύτα β. F. p. p. Καὶ τινὲς μὲν Edd. μετεβάλλοντο Λ. C. E. Ep. κατεβάλλοντο Β. Οι χαρίσματα Ε. Ε.ρ. χάρισμα C. τὰ χαρίσματα Β. Ε. F. οι εἰς αὐτὸν om. Β. C. D. F. • Sic A. ceteri cuiu 'Edd. εκέρδαναν by οι 96 το 1ο τοῦ υἱοῦ] τὸ υἱοῦ Α. τὸ τοῦ υἱοῦ Εdd. " θέλημα] add. καὶ δοκιμάζεις τα διαφέροντα Β. Ε a deest in Edd. εὐδὲ Eud. 83' οὕτως Β. D. F. προθύρων] θυρῶν Edd. 91 κρίσεως] Sic Ε. "Ep. Ge. ceteri κολάσεως. Verba πρὸ τῆς κρίσεως non agnoscit Arm * τότε C. Ge.

.321 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΚΔ'. Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. 81 α'. Διὰ τί μὴ εἶπεν, Αλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τὸ ἐμόν; “Οτι τέως ἀγαπητὸν ἦν καὶ τοῦτο πρότερον δέξασθαι· καὶ γὰρ πολὺ μέγα ἦν πρὸς τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνων. "Αλλως δὲ καὶ τοῦτο δι' ἐκείνου ᾐνίξατο. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐδέ ἐστιν ἕτερον θέλημα τοῦ 10.00 Υἱοῦ παρὰ τὸ τοῦ Πατρός. Ενταύθα δέ μοι τῶν Ἰουδαίων μάλιστα καθάπτεσθαι δοκεῖ, ἐν τοῖς δόγμασι τιθεμένων τὸ πᾶν, καὶ τοῦ βίου πρόνοιαν οὐδεμίαν ποιουμένων. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος αὐτοῖς ἐγκαλεῖ λέγων· Ιδε σὺ Ιου- δαῖος ἐπονομάζῃ, καὶ ἐπαναπαύῃ τῷ νόμῳ, καὶ καν· χῆσαι ἐν Θεῷ, καὶ γινώσκεις τὸ θέλημα 81· ἀλλ᾽ οὐδέν σοι πλέον ἐντεῦθεν, ὅταν ἡ τοῦ βίου καὶ τῶν ἔργων ἐπίσ δειξις μὴ παρῇ. Αὐτὸς δὲ οὐ 68 μέχρι τούτων ἔστη, ἀλλὰ καὶ τὸ πολλῷ πλέον εἶπε. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν; Οὐ γὰρ δὴ μόνον, φησίν, ὁ πίστιν ἔχων, τοῦ βίου ἡμελημένου, τῶν οὐρανῶν ἐκβάλλεται, ἀλλὰ κἂν μετὰ τῆς πίστεως σημεῖα πολλὰ πεποιηκὼς ᾖ, καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν ἐργασάμενος, καὶ οὗτος 88 ὁμοίως τῶν ἱερῶν εἴργεται προθύρων ἐκείνων. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνό- μάτι προεφητεύσαμεν ; Ορᾷς πῶς λανθανόντως ἑαυτὸν συνεισάγει λοιπόν, ἐπειδὴ τὴν πᾶσαν ἀπήρτισε δημηγο- ρίαν, καὶ δείκνυσιν ἑαυτὸν ὄντα κριτήν ; Ὅτι μὲν γὰρ κόλασις ἐκδέξεται τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἐν τοῖς ἔμπρο- σεν ἔδειξε· τίς δὲ καὶ δὲ ὁ κολάζων, ἐνταῦθα λοιπὸν ἐκκαλύπτει. Καὶ οὐκ εἶπε φανερῶς, ὅτι Εγώ εἰμι· ἀλλὰ Πολλοὶ ἐροῦσί μοι, τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν κατα σκευάζων. Εἰ γὰρ μὴ αὐτὸς ἦν ὁ κριτής, πῶς ἂν πρὸς αὐτοὺς εἶπε· Καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς· Ἀποχω- ρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς ; Οὐχὶ μόνον ἐν τῷ καιρῷ τῆς κρίσεως, ἀλλ' οὐδὲ τότε, ἡνίκα ἐθαυμα τουργεῖτε, φησί. Διὰ τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγε· Μη χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑποτάσσεται, ἀλλ' ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν· γέγραπται ἐν τοῖς οὐρα- τοῖς. Καὶ πανταχοῦ πολλὴν κελεύει τοῦ βίου σπουδὴν ποιεῖσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν [300] ἄνθρωπον ὀρθῶς βιοῦντα, καὶ πάντων ἀπηλλαγμένον τῶν παθῶν, περιοφθῆναι ποτε· ἀλλὰ κἂν πλανώμενος τύχῃ, ταχέως αὐτὸν ὁ Θεὸς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐπισπάσεται. Αλλ' εἰσί τινες οι φα- σιν, ὅτι ψευδόμενοι οὗτοι ταῦτα ἔλεγον· διόπερ οὐδὲ ἐσώθησαν, φησίν. Οὐκοῦν τὸ ἐναντίον οὗ βούλεται κατα σκευάζει. Καὶ γὰρ βούλεται ἐνταῦθα δεῖξαι, ὅτι ἡ πίς στις οὐδὲν ἰσχύει χωρίς ἔργων 06. Εἶτα ἐπιτείνων αὐτ τα 4, προσέθηκε καὶ τὰ σημεῖα· δηλῶν ὅτι οὐ μόνον ἡ πίστις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν σημείων ἐπίδειξις ονίνησε τι τὸν θαυματουργοῦντα ἀρετῆς χωρίς. Εἰ δὲ μὴ ἐποίησαν, πῶς ἂν ἐδυνήθη τοῦτο εν συστῆναι ἐνταῦθα; "Αλλως δὲ οὐδ' ἂν ἐτόλμησαν, τῆς κρίσεως παρούσης, πρὸς αὐτὸν ταῦτα εἰπεῖν. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ἀπόκρισις, καὶ τὸ κατ' ἐρώτησιν λέγειν, δείκνυσιν αὐτοὺς πεποιηκότας. Ἐπειδή γὰρ ἐναντίον τῇ προσδοκίᾳ τὸ τέλος εἶδον, καὶ ἐνταῦθα μὲν θαυμαστοὶ ἦσαν παρὰ πᾶσι θαυματουργοῦντες, ἐκεῖ δὲ ὁρῶσιν 88 ἑαυτοὺς λοιπὸν κολαζομένους, ὡς ἐκπλητ. 91 3+2 τόμενοι καὶ θαυμάζοντες λέγουσι• Κύριε ", οὐχὶ ἐν τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν ; πῶς οὖν ἡμᾶς ἀπ στρέφῃ νῦν; τί βούλεται τὸ ξένον καὶ παράδοξον τούτο τέλος; Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν θαυμάζουσιν, ὅτι τοιαῦτα παι ματουργήσαντες ἐκολάσθησαν· σὺ δὲ μὴ θαύμαζε. Ή γὰρ χάρις πᾶσα τῆς τοῦ δεδωκότος δωρεᾶς· ἐκεῖνα: δι οὐδὲν παρ' ἑαυτῶν εἰσήνεγκαν· διὸ καὶ κολάζεσθαι δι- καιοι, ὅτι περὶ τὸν οὕτω τιμήσαντα, ὡς καὶ ἀναξίοις δοῦναι τὴν χάριν, ἀγνώμονες γεγόνασι καὶ ἀναίσθητοι. Τί οὖν, φησίν, ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, τοιαῦτα κ ἐποίουν; Τινὲς μέν φασιν, ὅτι οὐκ ἐν τῷ καιρῷ, ἐν ᾧ ταῦτα ἐθαυματούργουν, καὶ ἡνόμουν, ἀλλ᾽ ὕστερον μεν τεβάλοντο οι, καὶ τὴν ἀνομίαν ἐποίουν. Αλλ' δὲν τοπο ᾖ, πάλιν τὸ σπουδαζόμενον οὐχ ἵσταται. Ο γὰρ δείξει ἐσπούδακε, τοῦτό ἐστιν· ὅτι οὔτε πίστις, οὔτε θαύματα ἰσχύει, βίου μὴ παρόντος· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν Ἐὰν ἔχω πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, καὶ εἰδὼ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. Τίνες οὖν εἰσιν οὗτοι; φησί. Πολλοὶ τῶν πιστευσάντων ἔλαβον χαρίσματα, οἷος ἦν ὁ τὰ δαιμόνια ἐκβάλλων, καὶ οὐκ ὧν μετ' αὐτοῦ, οἷς ἦν ὁ Ἰούδας· καὶ γὰρ καὶ οὗτος, πονηρὸς ὤν, χάρισμα τ εἶχε. Καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ δὲ τοῦτο εὕρος τις ἄν, εἰς ἀνα αξίους τὴν χάριν ἐνεργήσασαν πολλάκις, ἵνα ἑτέρους εὐεργετήσῃ. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ πάντες πρὸς πάντα ἐπιτη δείως εἶχον, ἀλλ' οἱ μὲν ἦσαν βίου καθαρού, πίστιν δὲ οὐ τοσαύτην εἶχον, οἱ δὲ τοὐναντίον· κακείνους διὰ τού- των προτρέπει, ὥστε πολλὴν ἐπιδείξασθαι πίστιν, καὶ τούτους διὰ τῆς ἀφάτου ταύτης δωρεάς ὥστε γενέσθαι βελτίους ἐξεκαλείτο. β'. Διὸ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας τὴν χάριν δίδου. Δυνάμεις γὰρ, φησί, πολλὰς ἐποιήσαμεν. Αλλ' ἐμο λογήσω αὐτοῖς τότε, [301] ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Νῦν μὲν γὰρ νομίζουσιν εἶναί μοι φίλοι· τότε δὲ εἴσονται, ὅτι οὐχ ὡς φίλοις ἔδωκα. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἀνδράσι πε πιστευκόσι μὲν εἰς αὐτὸν, βίον δὲ οὐκ ἔχουσι τῇ πίστει συμβαίνοντα, χαρίσματα σε δέδωκεν, ὅπου γε καὶ εἰς τοὺς ἀμφοτέρων τούτων εκπεπτωκότας εὑρίσκεται ἐνερ γῶν; Καὶ γὰρ ὁ Βαλαὰμ καὶ πίστεως καὶ πολιτείας ἀρίστης ἀλλότριος ἦν· ἀλλ' ὅμως ἐνήργησεν εἰς αὐτ τὸν 86 ἡ χάρις διὰ τὴν ἑτέρων οἰκονομίαν. Καὶ ὁ Φαραώ τοιοῦτος· ἀλλ' ὅμως κἀκείνῳ τὰ μέλλοντα ἔδειξε. Καὶ ὁ Ναβουχοδονόσορ παρανομώτατος, καὶ τούτῳ πάλιν τὰ μετὰ πολλὰς ὕστερον εσόμενα γενεὰς ἀπεκάλυψε. Καὶ τῷ παιδὶ πάλιν τῷ ἐκείνου νικῶντι τὸν πατέρα τῇ παρα νομίᾳ, τὰ μέλλοντα ἔδειξε, θαυμαστὰ καὶ μεγάλα οἰκονομῶν πράγματα. Ἐπεὶ οὖν καὶ τότε ἀρχὰς τὸ κήρ ρυγμα εἶχε, καὶ πολλὴν ἔδει γενέσθαι τῆς δυνάμεως αυτ τοῦ τὴν ἐπίδειξιν, πολλοὶ καὶ τῶν ἀναξίων δῶρα ἐλάμ βανον. Αλλ' ὅμως ἀπὸ τῶν σημείων τούτων οὐἱὲν ἐκερ· δαναν οι ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον κολάζονται. Διὸ καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο ῥῆμα εἶπεν αὐτοῖς· Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς. Πολλοὺς γὰρ καὶ ἐντεῦθεν ήδη μισεῖ, καὶ πρὸ τῆς κρίσεως να αποστρέφεται. Φοβηθῶμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ πολλὴν ἐπιμέλειαν ποιησώμεθα βίου, μετὰ νομί ζωμεν ἔλαττον ἔχειν, ἐπειδὴ σημεῖα οὐ ποιοῦμεν νῦν. Οὐδὲν γὰρ ἐκ τούτου πλέον ἔσται ἡμῖν ποτε ", ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἔλαττον ἐκ τοῦ μὴ ποιεῖν, ἐὰν ἀρετῆς ἐπιμε Γ. 00 0 88 τῶν ἔργων Edd. " αὐτό F. σ' ταῦτα Edd. συστῆναι στῆναι F. τὰ ὁρῶντες Α. σε Κύριε, Κύριε Β. οὐχὶ τῷ Ε. οὐ τῷ Α. Β. οι ταύτα β. F. p. p. Καὶ τινὲς μὲν Edd. μετεβάλλοντο Λ. C. E. Ep. κατεβάλλοντο Β. Οι χαρίσματα Ε. Ε.ρ. χάρισμα C. τὰ χαρίσματα Β. Ε. F. οι εἰς αὐτὸν om. Β. C. D. F. • Sic A. ceteri cuiu 'Edd. εκέρδαναν by οι 96 το 1ο τοῦ υἱοῦ] τὸ υἱοῦ Α. τὸ τοῦ υἱοῦ Εdd. " θέλημα] add. καὶ δοκιμάζεις τα διαφέροντα Β. Ε a deest in Edd. εὐδὲ Eud. 83' οὕτως Β. D. F. προθύρων] θυρῶν Edd. 91 κρίσεως] Sic Ε. "Ep. Ge. ceteri κολάσεως. Verba πρὸ τῆς κρίσεως non agnoscit Arm * τότε C. Ge.

IN MATTHÆUM HOMIL. XXIV. al. XXV. 323 λώμεθα τάσης. Τῶν μὲν γὰρ σημείων αὐτοὶ σὲ ὀφειλέται ἐσμέν, τοῦ δὲ βίου καὶ τῶν πράξεων τὸν Θεὸν ἔχομεν ὀφειλέτην. Ἐπειδὴ τοίνυν πάντα ἀπήρτισε, καὶ περὶ ἀρετῆς διελέχθη μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης, καὶ τοὺς ὑπου κρινομένους αὐτὴν ἔδειξε διαφόρους ὄντας, τούς τε νηστεύοντας πρὸς ἐπίδειξιν καὶ εὐχομένους, τούς τε ἐν φορά προβάτων παραγενομένους, τούς τε λυμαινομένους αὐτὴν, οὓς καὶ χοίρους καὶ κύνας ἐκάλεσε, δεικνύς λοι- τὸν πόσον μὲν τῆς ἀρετῆς καὶ ἐνταῦθα τὸ κέρδος, πόσον δὲ τῆς κακίας τὸ βλάβος, φησι· Πᾶς οὖν ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς, ἐμοιωθήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ. "Α μὲν γὰρ οἱ μή ποιοῦντες', κἂν σημεῖα ἐργάζωνται, πείσονται, ἀκηκόατε· δεῖ δὲ ὑμᾶς εἰδέναι, καὶ τίνων οἱ πειθόμενοι τοῖς εἰρη μένοις ἅπασιν ἀπολαύσονται, οὐκ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα. Πᾶς γάρ, φησίν, ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς", όμοιως βήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ. Εἶδες πῶς ποικίλλει τὸν λό γον, ποτὲ μὲν λέγων, Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, καὶ ἑαυτὸν ἐκκαλύπτων· ποτὲ δὲ λέγων, Ὁ Σανῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου· καὶ πάλιν κριτὴν ἑαυτὴν εἰσάγων. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφη- τεύσαμεν; Καὶ ἐρῶ· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν δείκνυσιν ἑαυτὸν τὴν ἐξουσίαν [302] ἔχοντα τοῦ παντός· διὸ καὶ ἔλεγεν· "Οστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα περὶ τῶν μελλόντων δι- ελέχθη, καὶ βασιλείαν λέγων, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλησιν, καὶ ὅσα τοιαῦτα, βούλεται καὶ ἐντεῦθεν αὐτοῖς δοῦναι τοὺς καρπούς, καὶ δεῖξαι πόση καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἡ ἰσχὺς τῆς ἀρετῆς'. Τίς οὖν ἐστιν ἡ Ισχύς'; Τὸ μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, τὸ μηδενὶ τῶν δεινῶν εὐχείρωτον εἶναι, τὸ πάντων ἀνώτερον εστάναι τῶν ἐπηρεαζόντων· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἴσον; Τοῦτο γὰρ οὐδὲ αὐτὸς ὁ τὸ διάδημα περικείμενος ἑαυτῷ κατασκευάσαι δύναιτ' ἂν, ἀλλ' ὁ ἀρετὴν μετιών. Αὐτὸς γὰρ μόνος μετὰ πολλῆς κέκτηται τῆς περιουσίας, ἐν τῷ τῶν παρόντων εὐρίπῳ πραγμάτων πολλῆς ἀπολαύων γαλήνης. Τὸ γὰρ δὲ θαυμαστὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι οὐκ εὐδίας οὔσης, ἀλλὰ σταυροῦ τοῦ χειμῶνος, καὶ πολλῆς τῆς ταραχῆς, καὶ συνεχῶν τῶν πειρασμῶν, αὐτὸς οὐδὲ μικρὸν σαλευ θῆναι δύναται. Κατέβη γὰρ ἡ βροχή, φησίν, ἦλθον οἱ ποταμοί, Επνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ προσέπεσον τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ οὐκ ἔπεσε· τεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν βροχὴν ἐνταῦθα καὶ ποταμοὺς καὶ ἀνέμους μεταφορικῶς τὰς ἀνθρωπίνας λέγων συμφορὰς καὶ δισ. πραγίας, οἷον συκοφαντίας, ἐπιβουλάς, πένθη, θανά τους, οἰκείων ἀποβολάς, ἀλλοτρίων ἐπηρείας, πάντα ὅσα ἄν εἶπος τις τὰ ἐν τῷ βίῳ κακά. Αλλ' οὐδενὶ εἴκει, φησίν, ἡ τοιαύτη ψυχή· τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι ἐπὶ τῆς πέτρας τεθεμελίωται. Πέτραν δὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἑαυτοῦ δι- δασκαλίας καλεῖ. Καὶ γὰρ πέτρας ἰσχυρότερα τὰ προσ- » • 524 τάγματα, υψηλότερον πάντων ποιοῦντα τῶν ἀνθρω πίνων κυμάτων. Ο γὰρ ταῦτα μετὰ ἀκριβείας φυλάτε των, οὐκ ἀνθρώπων περιέσται μόνον ἐπηρεαζόντων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν δαιμόνων ἐπιβουλευόντων αὐτῷ. γ. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ εἰρημένα, μάρτυς ἡμῖν ὁ Ἰώβ, πάσας δεξάμενος τοῦ διαβόλου τὰς προσβολάς, καὶ μείνας ἀκίνητος· μαρτυρήσειαν δ᾽ ἂν καὶ οἱ ἀπόστολοι, τῶν κυμάτων τῆς οἰκουμένης προσρηγνυμένων αὐτοῖς, καὶ δήμων καὶ τυράννων, καὶ οἰκείων καὶ ἀλλοτρίων, καὶ δαιμόνων καὶ διαβόλου, καὶ πάσης μηχανῆς κινη θείσης, πέτρα, στερρότερον στάντες, καὶ ταῦτα πάντα διαλύσαντες. " Τί τοίνυν τοῦ βίου τούτου μακαριώτερον γένοιτ' ἄν; Τοῦτο γὰρ οὐ πλοῦτος, οὐ σώματος ἰσχὺς, οὐ δόξα, οὐ δυναστεία, οὐκ ἄλλο οὐδὲν ὑποσχέσθαι δυ- νήσεται, ἀλλ' ἡ τῆς ἀρετῆς κτῆσις μόνη. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι βίον εὑρεῖν ἕτερον κακῶν ἐλεύθερον ἁπάντων, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτον μόνον. Καὶ μάρτυρες ὑμεῖς, οἱ τὰς ἐν τοῖς βασιλείοις εἰδότες ἐπιβουλάς, οἱ τοὺς θορύβους καὶ τὰς ταραχὰς τὰς ἐν ταῖς τῶν πλουτούντων οἰκίαις. Αλλ' οὐκ ἐν τοῖς ἀποστόλοις τοιοῦτον οὐδέν. Τί οὖν; οὐδὲν γέγονε τοιοῦτον, οὐδὲ ἔπαθόν τι δεινὸν παρ' οὐδενὸς ἐκεῖνοι; Τὸ γὰρ θαυμαστὸν τοῦτο μάλιστα πάντων [503] ἐστὶν, ὅτι πολλὰς μὲν ὑπέμειναν ἐπιβουλάς, καὶ πολλοὶ κατερράγησαν ἐπ' αὐτῶν οἱ χειμῶνες, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτῶν οὐ περιέτρεψαν, οὐδὲ εἰς ἀθυμίαν ἐνέβαλον ἀλλὰ 10 γυμνοῖς σώμασι παλαίοντες ἐκράτησαν καὶ περιεγένοντο. Καὶ σὺ τοίνυν, ἐὰν θέλῃς ταῦτα ποιεῖν μετὰ ἀκριβείας, πάντων καταγελάσῃ. Κἂν γάρες ᾖς ὠχυρωμένος τῇ τῶν παραινέσεων τούτων φιλοσοφία, οὐδέν σε λυπῆσαι δυνήσεται. Τί γάρ σε βλάψει ὁ βουλό- μενος ἐπιβουλεύειν; Χρήματά σου ἀφαιρήσεται 18; ᾿Αλλὰ καὶ πρὸ τῆς ἀπειλῆς τῆς ἐκείνου 18 ἐκελεύσθης αὐτῶν καταφρονεῖν, καὶ μετὰ τοσαύτης ἀπέχεσθαι τῆς ὑπερβολῆς, ὡς μηδὲ παρὰ τοῦ Δεσπότου τί ποτε τοιοῦτον αἰτεῖν. Αλλ' εἰς δεσμωτήριον ἐμβάλλει; ᾿Αλλὰ πρὸ τοῦ δεσμωτηρίου οὕτω ζῆν ἐκελεύσθης, ὡς καὶ παντὶ ἐσταυ ρῶσθαι τῷ κόσμῳ. ᾿Αλλὰ λέγει κακῶς ; ᾿Αλλὰ καὶ ταύ τῆς ἀπήλλαξέ σε τῆς ὀδύνης ὁ Χριστὸς, πολύν σοι ἀπο νητὶ τῆς ἀνεξικακίας επαγγελλόμενος μισθὸν, καὶ οὕτω σε καθαρὸν τῆς ἐντεῦθεν ὀργῆς καὶ λύπης ποιήσας, ὡς καὶ κελεῦσαι ὑπὲρ ἐχθρῶν 18 εὔχεσθαι. Αλλ' ἐλαύνει καὶ μυρίοις σε 10 περιβάλλει κακοῖς ; ᾿Αλλὰ λαμπρότερον σοι ποιεῖ τὸν στέφανον. 'Αλλ' ἀναιρεῖ καὶ κατασφάττει ; Καὶ διὰ τοῦτο " τα μέγιστα σε ὠφελεῖ πάλιν, τὰ τῶν μαρτύρων σοι ἔπαθλα κατασκευάζων, καὶ ταχύτερον εἰς τὴν ἀκύμαντον λιμένα παραπέμπων, καὶ μείζονος άμοι- τῆς ὑπόθεσίν σοι παρέχων, καὶ τὴν κοινὴν δίκην πραγ ματεύεσθαί σε παρασκευάζων. Ο δὴ καὶ μάλιστα πάνω των ἐστὶ θαυμαστότερον· ὅτι οὐ μόνον οὐδὲν παραβλά- πτουσιν οἱ 18 ἐπιβουλεύοντες, ἀλλὰ καὶ εὐδοκιμωτέρους ποιοῦσι τοὺς ἐπηρεαζομένους. Οὗ τί γένοιτ' ἂν ἴσον, τοιοῦτον ελέσθαι βίον, οἷος μόνος οὗτός 10 ἐστιν ; Ἐπειδὴ om. 1. Ρ. ε ι . • " . αὐτο:] οὐκ αὐτοὶ Εdd. repugnantibus Interpp. Cf. Euthym. Tom. 1, p. 289. Clausulæ αὐτοὶ ὀφ. ἐσμὲν εἰ τὸν Θεὸν Εχ. όφ. inverso ordine leguntur in E. οι τούτους om. Ε. F. 4 Mosq. '' "Α μὲν οἱ ποιοῦντες C. κἂν σ. ἐργάζωνται] καὶ σ. ἐργαζόμενοι Β. Ε. F. Vulgo sic legitur hic locus : Οἱ μὲν γὰρ μὴ ποιοῦντες. πείσονται ἃ ἀκηκόατε. Nios codices et Ge. sequimur. ' καὶ ποιεῖ αὐτοὺς om. Α. Β. C. δείξαι προσήκοντα τὴν παρόντα βίον, ὅση ἦν ἡ ισχύς τ. Α. Β. C. et sic fere F. Cf. Sav. mar. ἰσχὺς] add. τῆς ἀρετῆς Α. C. D. invitis Interpp. συνεχών πολλών Εdd. • ἀπωλείας Edd. Infra ἐν τῷ παρόντι βίῳ F. · υψηλότερον] ἀνώτερον D. ἰσχυρότερον Α. Β. Γ. * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι τὸν ἐνάρετον οὐδεὶς βλάψαι δύναται· ἡ δὲ ἐν κακίᾳ τῶν πάντας τρέμει καὶ δέδοικε. Β. Paulo mante, οἱ τῶν κυμάτων F. · αὐτοὺς et p. p. ἐνέβαλλον Edd. 10 αλλά om. Β. E. F. et pr. D. favente Ge. αλλά] dd. και Ε. " γὰρ om. Α. Ρ. 18 ἀφαιρεθήσεται Edd. 18 Vide notata Friderico Field ad pag. 303 B. EDIT. Patrol. " ἐπαγγελόμενος Β. Γ. ἐπαγγειλάμενος Α. τὸν μισθὸν Ε. • Εχθρῶν] Sic Edd. ὡς καὶ κελεύσας εὔχεσθαι Com. cateris) Β. C. ὡς κελεύσας εὔχεσθαι D. ὥστε κελεῦσαι εὔχεσθαι F. Verba ὑπὲρ ἐχθροῦ vel ὑπὲρ ἐχθρῶν Egnoscunt Interpp. ὑπὲρ αὐτῶν habet Δ. ὑπὲρ αὐτοῦ Ε. 16 σε om. Β. F. 17 τούτου F. 18 oi om. A. B. C. F. οὗτος] Sic primus edidit Sav. Codices οὗτος τοιοῦτός ἐστιν, præter E. in quo οὗτος deest. Paulo ante του . 16 Ετούτην Α. PATROL. GR. LVII. 15

IN MATTHÆUM HOMIL. XXIV. al. XXV. 323 λώμεθα τάσης. Τῶν μὲν γὰρ σημείων αὐτοὶ σὲ ὀφειλέται ἐσμέν, τοῦ δὲ βίου καὶ τῶν πράξεων τὸν Θεὸν ἔχομεν ὀφειλέτην. Ἐπειδὴ τοίνυν πάντα ἀπήρτισε, καὶ περὶ ἀρετῆς διελέχθη μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης, καὶ τοὺς ὑπου κρινομένους αὐτὴν ἔδειξε διαφόρους ὄντας, τούς τε νηστεύοντας πρὸς ἐπίδειξιν καὶ εὐχομένους, τούς τε ἐν φορά προβάτων παραγενομένους, τούς τε λυμαινομένους αὐτὴν, οὓς καὶ χοίρους καὶ κύνας ἐκάλεσε, δεικνύς λοι- τὸν πόσον μὲν τῆς ἀρετῆς καὶ ἐνταῦθα τὸ κέρδος, πόσον δὲ τῆς κακίας τὸ βλάβος, φησι· Πᾶς οὖν ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς, ἐμοιωθήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ. "Α μὲν γὰρ οἱ μή ποιοῦντες', κἂν σημεῖα ἐργάζωνται, πείσονται, ἀκηκόατε· δεῖ δὲ ὑμᾶς εἰδέναι, καὶ τίνων οἱ πειθόμενοι τοῖς εἰρη μένοις ἅπασιν ἀπολαύσονται, οὐκ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα. Πᾶς γάρ, φησίν, ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς", όμοιως βήσεται ἀνδρὶ φρονίμῳ. Εἶδες πῶς ποικίλλει τὸν λό γον, ποτὲ μὲν λέγων, Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, καὶ ἑαυτὸν ἐκκαλύπτων· ποτὲ δὲ λέγων, Ὁ Σανῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου· καὶ πάλιν κριτὴν ἑαυτὴν εἰσάγων. Πολλοὶ γὰρ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφη- τεύσαμεν; Καὶ ἐρῶ· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν δείκνυσιν ἑαυτὸν τὴν ἐξουσίαν [302] ἔχοντα τοῦ παντός· διὸ καὶ ἔλεγεν· "Οστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα περὶ τῶν μελλόντων δι- ελέχθη, καὶ βασιλείαν λέγων, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλησιν, καὶ ὅσα τοιαῦτα, βούλεται καὶ ἐντεῦθεν αὐτοῖς δοῦναι τοὺς καρπούς, καὶ δεῖξαι πόση καὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἡ ἰσχὺς τῆς ἀρετῆς'. Τίς οὖν ἐστιν ἡ Ισχύς'; Τὸ μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, τὸ μηδενὶ τῶν δεινῶν εὐχείρωτον εἶναι, τὸ πάντων ἀνώτερον εστάναι τῶν ἐπηρεαζόντων· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἴσον; Τοῦτο γὰρ οὐδὲ αὐτὸς ὁ τὸ διάδημα περικείμενος ἑαυτῷ κατασκευάσαι δύναιτ' ἂν, ἀλλ' ὁ ἀρετὴν μετιών. Αὐτὸς γὰρ μόνος μετὰ πολλῆς κέκτηται τῆς περιουσίας, ἐν τῷ τῶν παρόντων εὐρίπῳ πραγμάτων πολλῆς ἀπολαύων γαλήνης. Τὸ γὰρ δὲ θαυμαστὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι οὐκ εὐδίας οὔσης, ἀλλὰ σταυροῦ τοῦ χειμῶνος, καὶ πολλῆς τῆς ταραχῆς, καὶ συνεχῶν τῶν πειρασμῶν, αὐτὸς οὐδὲ μικρὸν σαλευ θῆναι δύναται. Κατέβη γὰρ ἡ βροχή, φησίν, ἦλθον οἱ ποταμοί, Επνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ προσέπεσον τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ οὐκ ἔπεσε· τεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν βροχὴν ἐνταῦθα καὶ ποταμοὺς καὶ ἀνέμους μεταφορικῶς τὰς ἀνθρωπίνας λέγων συμφορὰς καὶ δισ. πραγίας, οἷον συκοφαντίας, ἐπιβουλάς, πένθη, θανά τους, οἰκείων ἀποβολάς, ἀλλοτρίων ἐπηρείας, πάντα ὅσα ἄν εἶπος τις τὰ ἐν τῷ βίῳ κακά. Αλλ' οὐδενὶ εἴκει, φησίν, ἡ τοιαύτη ψυχή· τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι ἐπὶ τῆς πέτρας τεθεμελίωται. Πέτραν δὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἑαυτοῦ δι- δασκαλίας καλεῖ. Καὶ γὰρ πέτρας ἰσχυρότερα τὰ προσ- » • 524 τάγματα, υψηλότερον πάντων ποιοῦντα τῶν ἀνθρω πίνων κυμάτων. Ο γὰρ ταῦτα μετὰ ἀκριβείας φυλάτε των, οὐκ ἀνθρώπων περιέσται μόνον ἐπηρεαζόντων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν δαιμόνων ἐπιβουλευόντων αὐτῷ. γ. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ εἰρημένα, μάρτυς ἡμῖν ὁ Ἰώβ, πάσας δεξάμενος τοῦ διαβόλου τὰς προσβολάς, καὶ μείνας ἀκίνητος· μαρτυρήσειαν δ᾽ ἂν καὶ οἱ ἀπόστολοι, τῶν κυμάτων τῆς οἰκουμένης προσρηγνυμένων αὐτοῖς, καὶ δήμων καὶ τυράννων, καὶ οἰκείων καὶ ἀλλοτρίων, καὶ δαιμόνων καὶ διαβόλου, καὶ πάσης μηχανῆς κινη θείσης, πέτρα, στερρότερον στάντες, καὶ ταῦτα πάντα διαλύσαντες. " Τί τοίνυν τοῦ βίου τούτου μακαριώτερον γένοιτ' ἄν; Τοῦτο γὰρ οὐ πλοῦτος, οὐ σώματος ἰσχὺς, οὐ δόξα, οὐ δυναστεία, οὐκ ἄλλο οὐδὲν ὑποσχέσθαι δυ- νήσεται, ἀλλ' ἡ τῆς ἀρετῆς κτῆσις μόνη. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι βίον εὑρεῖν ἕτερον κακῶν ἐλεύθερον ἁπάντων, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτον μόνον. Καὶ μάρτυρες ὑμεῖς, οἱ τὰς ἐν τοῖς βασιλείοις εἰδότες ἐπιβουλάς, οἱ τοὺς θορύβους καὶ τὰς ταραχὰς τὰς ἐν ταῖς τῶν πλουτούντων οἰκίαις. Αλλ' οὐκ ἐν τοῖς ἀποστόλοις τοιοῦτον οὐδέν. Τί οὖν; οὐδὲν γέγονε τοιοῦτον, οὐδὲ ἔπαθόν τι δεινὸν παρ' οὐδενὸς ἐκεῖνοι; Τὸ γὰρ θαυμαστὸν τοῦτο μάλιστα πάντων [503] ἐστὶν, ὅτι πολλὰς μὲν ὑπέμειναν ἐπιβουλάς, καὶ πολλοὶ κατερράγησαν ἐπ' αὐτῶν οἱ χειμῶνες, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτῶν οὐ περιέτρεψαν, οὐδὲ εἰς ἀθυμίαν ἐνέβαλον ἀλλὰ 10 γυμνοῖς σώμασι παλαίοντες ἐκράτησαν καὶ περιεγένοντο. Καὶ σὺ τοίνυν, ἐὰν θέλῃς ταῦτα ποιεῖν μετὰ ἀκριβείας, πάντων καταγελάσῃ. Κἂν γάρες ᾖς ὠχυρωμένος τῇ τῶν παραινέσεων τούτων φιλοσοφία, οὐδέν σε λυπῆσαι δυνήσεται. Τί γάρ σε βλάψει ὁ βουλό- μενος ἐπιβουλεύειν; Χρήματά σου ἀφαιρήσεται 18; ᾿Αλλὰ καὶ πρὸ τῆς ἀπειλῆς τῆς ἐκείνου 18 ἐκελεύσθης αὐτῶν καταφρονεῖν, καὶ μετὰ τοσαύτης ἀπέχεσθαι τῆς ὑπερβολῆς, ὡς μηδὲ παρὰ τοῦ Δεσπότου τί ποτε τοιοῦτον αἰτεῖν. Αλλ' εἰς δεσμωτήριον ἐμβάλλει; ᾿Αλλὰ πρὸ τοῦ δεσμωτηρίου οὕτω ζῆν ἐκελεύσθης, ὡς καὶ παντὶ ἐσταυ ρῶσθαι τῷ κόσμῳ. ᾿Αλλὰ λέγει κακῶς ; ᾿Αλλὰ καὶ ταύ τῆς ἀπήλλαξέ σε τῆς ὀδύνης ὁ Χριστὸς, πολύν σοι ἀπο νητὶ τῆς ἀνεξικακίας επαγγελλόμενος μισθὸν, καὶ οὕτω σε καθαρὸν τῆς ἐντεῦθεν ὀργῆς καὶ λύπης ποιήσας, ὡς καὶ κελεῦσαι ὑπὲρ ἐχθρῶν 18 εὔχεσθαι. Αλλ' ἐλαύνει καὶ μυρίοις σε 10 περιβάλλει κακοῖς ; ᾿Αλλὰ λαμπρότερον σοι ποιεῖ τὸν στέφανον. 'Αλλ' ἀναιρεῖ καὶ κατασφάττει ; Καὶ διὰ τοῦτο " τα μέγιστα σε ὠφελεῖ πάλιν, τὰ τῶν μαρτύρων σοι ἔπαθλα κατασκευάζων, καὶ ταχύτερον εἰς τὴν ἀκύμαντον λιμένα παραπέμπων, καὶ μείζονος άμοι- τῆς ὑπόθεσίν σοι παρέχων, καὶ τὴν κοινὴν δίκην πραγ ματεύεσθαί σε παρασκευάζων. Ο δὴ καὶ μάλιστα πάνω των ἐστὶ θαυμαστότερον· ὅτι οὐ μόνον οὐδὲν παραβλά- πτουσιν οἱ 18 ἐπιβουλεύοντες, ἀλλὰ καὶ εὐδοκιμωτέρους ποιοῦσι τοὺς ἐπηρεαζομένους. Οὗ τί γένοιτ' ἂν ἴσον, τοιοῦτον ελέσθαι βίον, οἷος μόνος οὗτός 10 ἐστιν ; Ἐπειδὴ om. 1. Ρ. ε ι . • " . αὐτο:] οὐκ αὐτοὶ Εdd. repugnantibus Interpp. Cf. Euthym. Tom. 1, p. 289. Clausulæ αὐτοὶ ὀφ. ἐσμὲν εἰ τὸν Θεὸν Εχ. όφ. inverso ordine leguntur in E. οι τούτους om. Ε. F. 4 Mosq. '' "Α μὲν οἱ ποιοῦντες C. κἂν σ. ἐργάζωνται] καὶ σ. ἐργαζόμενοι Β. Ε. F. Vulgo sic legitur hic locus : Οἱ μὲν γὰρ μὴ ποιοῦντες. πείσονται ἃ ἀκηκόατε. Nios codices et Ge. sequimur. ' καὶ ποιεῖ αὐτοὺς om. Α. Β. C. δείξαι προσήκοντα τὴν παρόντα βίον, ὅση ἦν ἡ ισχύς τ. Α. Β. C. et sic fere F. Cf. Sav. mar. ἰσχὺς] add. τῆς ἀρετῆς Α. C. D. invitis Interpp. συνεχών πολλών Εdd. • ἀπωλείας Edd. Infra ἐν τῷ παρόντι βίῳ F. · υψηλότερον] ἀνώτερον D. ἰσχυρότερον Α. Β. Γ. * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι τὸν ἐνάρετον οὐδεὶς βλάψαι δύναται· ἡ δὲ ἐν κακίᾳ τῶν πάντας τρέμει καὶ δέδοικε. Β. Paulo mante, οἱ τῶν κυμάτων F. · αὐτοὺς et p. p. ἐνέβαλλον Edd. 10 αλλά om. Β. E. F. et pr. D. favente Ge. αλλά] dd. και Ε. " γὰρ om. Α. Ρ. 18 ἀφαιρεθήσεται Edd. 18 Vide notata Friderico Field ad pag. 303 B. EDIT. Patrol. " ἐπαγγελόμενος Β. Γ. ἐπαγγειλάμενος Α. τὸν μισθὸν Ε. • Εχθρῶν] Sic Edd. ὡς καὶ κελεύσας εὔχεσθαι Com. cateris) Β. C. ὡς κελεύσας εὔχεσθαι D. ὥστε κελεῦσαι εὔχεσθαι F. Verba ὑπὲρ ἐχθροῦ vel ὑπὲρ ἐχθρῶν Egnoscunt Interpp. ὑπὲρ αὐτῶν habet Δ. ὑπὲρ αὐτοῦ Ε. 16 σε om. Β. F. 17 τούτου F. 18 oi om. A. B. C. F. οὗτος] Sic primus edidit Sav. Codices οὗτος τοιοῦτός ἐστιν, præter E. in quo οὗτος deest. Paulo ante του . 16 Ετούτην Α. PATROL. GR. LVII. 15

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

328 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ εἶπε στενὴν καὶ τεθλιμμένην τὴν ὁδὸν, κἀντεῦθεν παραμυθούμενος τοὺς πόνους, δείκνυσι πολλὴν αὐτῆς οὖσαν τὴν ἀσφάλειαν, πολλὴν τὴν ἡδονὴν, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἐναντίας πολλὴν τὴν σαθρότητα καὶ τὴν ζημίαν. Καθάπερ γὰρ τῆς ἀρετῆς κάντεῦθεν ἔδειξε τὰ ἔπαθλα, οὕτω καὶ τῆς κακίας τὰ ἐπίχειρα. Καὶ γὰρ ὅπερ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, δι' ἀμφοτέρων πανταχού και τασκευάζει τῶν ἀκροατῶν τὴν σωτηρίαν, διά τε τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, διά τε τοῦ τῆς κακίας μίσους. Επειδή γὰρ ἔμελλόν τινες εἶναι, τὰ μὲν λεγόμενα θαυμάζοντες, τὴν δὲ διὰ τῶν ἔργων οὐ παρέχοντες ἐπίδειξιν, προκα ταλαμβάνων αὐτοὺς φοβεῖ λέγων, ὅτι εἰ καὶ καλὰ τὰ εἰρημένα, οὐκ ἀρκεῖ εἰς ἀσφάλειαν ἡ ἀκρόασις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑπακοῆς, καὶ τὸ πᾶν ἐν τούτῳ μάλιστά ἐστι. Καὶ ἐνταῦθα καταλύει τὸν λόγον, τὸν φόβον αὐτοῖς ἐνακμάζοντα 20 ἀφείς. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἀρε- τῆς οὐκ ἀπὸ τῶν μελλόντων προέτρεψε μόνον, βασιλείαν εἰπὼν, καὶ οὐρανοὺς, καὶ μισθὸν ἄφατον, καὶ παράκλη- σιν, καὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀκίνητον ἐνδειξάμενος τῆς πέτρας· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κακία; οὐκ ἀπὸ τῶν προσδοκωμένων φοβεῖ μόνον, οἷον τοῦ κοπτομένου δένδρου, καὶ τοῦ [304] πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καὶ τοῦ μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, καὶ τοῦ λέγειν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, τῆς πτώσεως λέγω τῆς κατὰ τὴν οἰκίαν. Διδ καὶ ἐμφαντικώτερον τὸν λόγον ἐποίησεν, ἐπὶ παραβο- λῆς αὐτὸ ει γυμνάζων. Οὐδὲ γὰρ ἦν εἰπεῖν ἴσον, ὅτι ἀχείρωτος ἔσται ὁ ἐνάρετος, καὶ εὐάλωτος ὁ πονηρός, καὶ πέτραν θεῖναι, καὶ οἰκίαν, καὶ ποταμούς, καὶ βρο- χὴν, καὶ ἄνεμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ ' πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους, φησὶ, καὶ μὴ ποιῶν αὐτ τοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ψάμμον 13. Καλῶς δὲ μωρόν ἐκάλεσε τοῦτον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο ἀνοητότερον τοῦ οἰκίαν οἰκοδομοῦντος ἐπὶ τῆς ψάμμου, καὶ τὸν μὲν πόνον ὑπομένοντος, τοῦ δὲ καρποῦ καὶ τῆς ἀναπαύσεως ἀποστερουμένου, καὶ ἀντὶ τούτου κόλασιν ὑπομένοντος ; Οτι γὰρ καὶ οἱ κακίαν μετιόντες κάμνουσι, παντί που δηλόν ἐστι· καὶ γὰρ καὶ 3 ἡ ἅρπαξ, καὶ ὁ μοιχὸς, καὶ ὁ συκοφάντης πολλὰ πονοῦσι καὶ ταλαιπωροῦνται, ὥστε τὴν αὐτῶν κακίαν εἰς τέλος ἀγαγεῖν· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐδὲν ἀπὸ τῶν τόνων τούτων καρποῦνται τὸ 10 κέρδος, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ὑπομένουσι τὴν ζημίαν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ε αἰνιττόμενο; ἔλεγεν· ῾Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ 18 θερίσει φθο- ράν. Τούτῳ ἐοίκασι καὶ οἱ ἐπὶ τῆς ψάμμου οἰκοδο μοῦντες· οἷον οἱ ἐπὶ πορνείᾳ, οἱ ἐπὶ ἀσελγείᾳ, οἱ ἐπὶ μέθῃ ", οἱ ἐπὶ θυμῷ, οἱ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι. 36 ; 376 ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; οὗ τί γένοιτ' ἂν καινότερον; Σὺ κατέχεις καὶ διατηρείς; Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα ᾠκοδόμη σαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον· Τί ποιεῖτε βουλόμενοι επαγαγείν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ; Τί φησί " Σὺ μαστίζεις, καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δὲ δοικας ; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις ; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ' οὐχ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πως “ · Οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς ἃ εἴδομεν 3 καὶ ἠκούσαμεν μὴ λα. λεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων καταγελῶσαν ; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον ; Καὶ τὸ δὲ θαυ μαστότερον, ὅτι οὐ μόνον οὐδὲ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοί τ' [305] ὧν ἐπεβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον θάρσος, κἀκείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον & ἀγωνίες. Καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πάρουμε νος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντού μενος, καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύματα· καὶ ὁ τους εναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Η γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενεστέρα γίνεται, ότ περ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν παρατάττηται. Καὶ καθάπερ πῦρ ἐν ἱματίῳ δεσμῶν, τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὰ δὲ ἱμάτιον ἐδαπάνησεν · οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπι ηρεάζων, καὶ κατέχων, καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λιμα προτέρους εἰργάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε. Καὶ γὰρ ὅσα ἂν δεινὰ πάθῃς ἐπιεικώς ζῶν, τοσούτω γέγονα; ἰσχυρό τερος· ὅσῳ γὰρ τιμῶμεν " φιλοσοφίαν, τοσούτω μάλλον οὐδενὸς δεησόμεθα· καὶ ὅσῳ ἂν μηδενός δετ θῶμεν, του ούτῳ μᾶλλον ἰσχυροί γινόμεθα καὶ πάντων ἀνώτερο. Τοιοῦτος 37 ἦν ὁ Ἰωάννης· διὸ ἐκεῖνον μὲν οὐδεὶς ἐλύπει, αὐτὸς δὲ ἐλύπει τὸν Ηρώδην· καὶ ὁ μὲν μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος· ὁ δὲ διάδημα καὶ άλευρα γίδα καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος, τρέμει και δέδοικε τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημέν νον τὴν κεφαλὴν ἀδεῶς ἰδεῖν ἐδύνατο εκ. Ὅτι γὰρ καὶ τ μετὰ τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, ἄκουσιν τ φησιν· Οὗτός ἐστιν ὁ 'Ιωάννης, δι' ἀνεῖλον ἐγώ. Το δὲ, Ἀνεῖλον, οὐκ ἐπαιρομένου ἦν, ἀλλὰ τὸν φόδον το ραμυθουμένου, καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττο μένην ἀναμνησθῆναι, ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε. Τοσαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα ἔζη, ο πολλὰ κεκτημένοι χρήματα πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενο: Είσαι γον· Τί ποιήσομεν 40 ; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας εὐημερίας τὴν ὁδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τῆ μηδὲ οι οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι ; Τιοῦτος και ὁ Ἠλίας ἦν· διὸ καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς παρρησίας τῷ δήμα διελέγετο. Ο μὲν γὰρ ἔλεγε, Γεννήματα εχιδνώμη δ'. Τοιοῦτος ἦν ὁ ᾿Αχαάβ, ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ Ἠλίας. οὗτος δὲ, Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Καὶ γὰρ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ιγνύαις ὑμῶν; Καὶ ὁ μὲν ἔλεγεν, Ἐφόνευσας " καὶ ἀκριβέστερον εἰσόμεθα τὸ διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ἐκληρονόμησας· ὁ δὲ ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι έχει πέτρας ᾠκοδόμησεν, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς ψάμμου · διὸ καὶ βα· τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Είδες τὴν σιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὸν τὴν πέτραν ; εἶδες τὴν ψάμμον; πῶς εὐκόλως καταπίπτει μηλωτὴν ἔχοντα μόνον. Τοιοῦτοι οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' οὐχ πῶς εἶκε: ταῖς συμφοραῖς ; πῶς περιτρέπεται, καν μετά οἱ ἀπόστολοι· διὸ καὶ ὀλίγοι ὄντες καὶ δεδεμένοι, τῆς βασιλέως, καν μετά πλήθους ᾖ, κἂν μετὰ δυναστείας πέτρας ἐνεδείκνυντο τὸ στεῤῥόν· ἐκεῖνοι δὲ καὶ πολλοὶ Απάντων γὰρ τοὺς μετιόντας αὐτὴν ἀναισθητοτέρους καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές. Καὶ γὰρ ἔλε ποιεῖ. Καὶ οὐδὲ ἁπλῶς καταπίπτει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς γον· Τί ποιήσομεν 30 τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ορᾷς τῆς συμφορᾶς. Καὶ γὰρ ἐ ἦν, φησίν, ἡ πτώσις αὐτῆς ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, οὐ τοὺς ὑποχειρίους καὶ δεδεμένους, μεγάλη. Οὐδὲ γὰρ ὑπὲρ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος, ἀλλ' 10 ακμάζοντα Α. οι αὐτὸν F. ” Kat om. A. Totum comma deest in B. C. D. F. et duobus Mosqu Posteriorem partem, quæ a v. ὅστις incipit, om. A. cum tribus Mosqq. τῆς ψάμμου Ε. εν τὸν τοιούτου A. 18 xal om. B C. F. 26 τε] τι Α. το om. F. τοῦτο τὸ αὐτὸ Edd. 10 αὐτοῦ om. Β. F. ss Verba of int μένῃ desunt in B. E. F. et pratermiserunt Interpp. 50 ποιήσωμεν Β. D. F. • 27 93 οι τί φησι om. D. in cakers τ! fiest : sed tuentur Interpp. Moς δέδιας Ελλ. 3 Verba ἀλλὰ πῶς desunt in Edil ε είδομεν οίδαμεν Α. Γ 1). ἑωράκαμεν F. 8 ἐνέβαλλον Β. D. F. 38 ὅσῳ Α. θα τιμῶμεν] ἂν ἐπιτείνωμεν F. et sic edidit Sar. invids Interpp. ἐν Τοιοῦτος] Οὕτως Edd. 30 δύναται Β. Ε. 3 και on. B. C. D. F. μετὰ τὴν τελευτήν Α. Γ. ο ποιήε σωμέν Β. F. " μηδὲ οὐδὲ Edd. " Vid. adnot. " γὰρ om. Α. μεγάλη] add. σφόδρα Edd. contra meos el Mosq. omnes. 49

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 62 68 οὐκ ἐποίησε δέ· ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον εὐθέως ἠκολούθησεν. Εἰ δὲ μὴ καλῶς ἔλεγεν, ἀλλὰ βλασφημία ἦν τὸ εἰρημέν νον, ἔδει διακοπῆναι τὸ ἔργον. Νυνὶ δὲ καὶ εἶξεν ἡ φύσις ἐπιταττομένη, καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος τάχους, καὶ μείζονος ἢ ὁ εὐαγγελιστὴς εἶπε. Καὶ γὰρ τὸ, εὐθέως, πολύ βραδύτερόν ἐστι τοῦ τάχους τοῦ κατὰ τὸ ἔργον γεγενημένου. Οὐχ ἁπλῶς δὲ εἶπε, Θέλω, καθα- ρίσθητι· ἀλλὰ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνας ἥψατο • 8 δὴ μάλιστα ἄξιον ζητήσεως. Τίνος γὰρ ἔνεκεν θελήματι καθαίρων αὐτὸν καὶ λόγῳ, τὴν τῆς χειρὸς προσέθηκεν ἀφήν; Ἐμοὶ δοκεῖ δι᾽ οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι οὐχ ὑπόκειται τῷ νόμῳ, ἀλλ' ἐπίκειται καὶ ὅτι τῷ καθαρῷ λοιπὸν οὐδὲν ἀκάθαρτον. Διὰ δὴ τοῦτο Ελισσαῖος μὲν οὐδὲ ἑώρα 63 τὸν Νεεμάν, ἀλλὰ καὶ σκαν δαλισθέντα ἰδὼν, ἐπειδὴ μὴ ἐξῆλθε και σε ἥψατο, τηρῶν τοῦ νόμου τὴν ἀκρίβειαν, οἴκοι μένει, καὶ πέμπει πρὸς τὸν Ἰορδάνην αὐτὸν λουσόμενον. Ὁ δὲ Δεσπότης, δει- κνύς σε ὅτι οὐχ ὡς τοῦλος, ἀλλ' ὡς κύριος θεραπεύει, καὶ ἄπτεται. Οὐ γὰρ ἡ χεὶρ ἀπὸ τῆς λέπρας ἐγένετο ἀκάθαρτος, ἀλλὰ τὸ σῶμα τὸ λεπρὸν ἀπὸ τῆς χειρὸς τῆς ἁγίας καθίστατο καθαρόν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον σώματα παρ- εγένετο θεραπεύσων, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν εἰς 60 φιλοσοφίαν ἐνάξων. Ωσπερ οὖν “' χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν οὐκέτι λοιπὸν ἐκώλυσε, τὸν ἄριστον ἐκεῖνον εἰσάγων νόμον, τὴν περὶ τῆς τῶν βρωμάτων ἀδιαφορίας· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα λοιπὸν παιδεύων, ὅτι τῆς ψυχῆς ἐπιμελεῖσθαι χρὴ, καὶ τῶν ἔξωθεν ἀπαλλαγέντας καθαρμῶν ἐκείνην ἀποσμήχειν, καὶ τὴν αὐτῆς λέπραν δεδοικέναι μόνην τ8, ὅπερ ἐστὶν ἁμαρτία (τὸ γὰρ λεπρὸν εἶναι οὐδὲν κώλυμα εἰς ἀρετήν)· πρῶτος " αὐτὸς ἅπτεται τοῦ λεπροῦ, καὶ οὐδεὶς ἐγκαλεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἦν διεφθαρμένον τὸ δικαστή ριον, οὐδὲ ὑπὸ φθόνου κατεχόμενοι οἱ θεαταί 10. Διὰ τοῦ το οὐ μόνον οὐκ ἐπέσκηψαν, ἀλλὰ καὶ ἐξεπλάγησαν τὸ θαῦμα, καὶ παρεχώρησαν, ἀπό τε τῶν εἰρημένων, ἀπό τε τῶν γινομένων τὴν ἀμήχανον τι αὐτοῦ δύναμιν προσ- κυνήσαντες. Θεραπεύσας τοίνυν αὐτοῦ τὸ σῶμα, κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν, ἀλλὰ δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ, καὶ προσενεγκεῖν τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋσῆς, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι διὰ τοῦτο ἐκέλευσε μηδενὶ τὰ εἰπεῖν, ἵνα μὴ κακουργήσωσι περὶ τὴν διάκρισιν τοῦ καθαρμοῦ, σφόδρα [309] ανοήτως τοῦτο ὑποπτεύοντες. Οὐ γὰρ οὕτως ἐκάθηρεν, ὡς καὶ ἀμφισβητήσιμον εἶναι τὸν καθαρμόν· ἀλλὰ μηδενὶ εἰπεῖν κελεύει, διδάσκων τὸ ἀκόμπαστου καὶ ἀφιλότιμον. Καί- τοιγε ᾔδει, ὅτι οὐ πεισθήσεται ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀνακηρύξει τὸν εὐεργέτην· ἀλλ' ὅμως τὸ αὐτοῦ ποιεῖ. Πῶς οὖν ἀλ- λαχοῦ κελεύει εἰπεῖν ; φησίν. Οὐχὶ ἑαυτῷ περιπίπτων, οὐδὲ ἐναντιούμενος, ἀλλὰ παιδεύων εὐγνώμονας εἶναι. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ἀνακηρύττειν ἑαυτὸν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ δοῦναι δόξαν τῷ Θεῷ· διὰ μὲν τοῦ λεπροῦ τούτου ἀτύ φους ἡμᾶς παρασκευάζων καὶ ἀκενοδόξους, διὰ δὲ ἐκεί. νου, εὐχαρίστους καὶ εὐγνώμονας εἶναι, καὶ παιδεύων πανταχοῦ τῶν γινομένων, τὴν εὐφημίαν ἀναφέρειν τῷ Δεσπότη. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ οἱ ἄνθρωποι νοσοῦν- τες μὲν μέμνηνται τοῦ Θεοῦ, τῆς δὲ ἀρρωστίας ἀπαλ- λαγέντες ῥαθυμότεροι γίνονται, κελεύων διηνεκῶς καὶ νοσοῦντας καὶ ὑγιαίνοντας προσέχειν τῷ Δεσπότῃ, φησί· Δὺς δόξαν τῷ Θεῷ. 62 71 63 74 530 Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ δεῖξαι ἑαυτὸν ἐκέλευσε τῷ ἱερεῖ, καὶ δῶρον προσενεγκεῖν ; Πάλιν τὸν νόμον ἐνταῦθα ἀνα πληρῶν. Οὐδὲ γὰρ πανταχοῦ αὐτὸν παρέλυεν, οὐδὲν πανταχοῦ ἐφύλαττεν· ἀλλὰ ποτὲ μὲν τοῦτο ἐποίει, ποτέ δὲ ἐκεῖνο· τούτῳ μὲν τῇ μελλούση φιλοσοφία προσθέτ ποιῶν, ἐκείνῳ δὲ τὴν ἀναίσχυντον τῶν Ἰουδαίων τέως κατέχων γλώτταν, καὶ συγκαταβαίνων αὐτῶν τῇ ἀσθε νεία. Καὶ τί θαυμάζεις, εἴτε ἐν προοιμίοις αὐτὸς τοῦτο ἐποίησεν, ὅπου γε καὶ οἱ ἀπόστολοι μετὰ τὸ κελευσθῆναι εἰς τὰ ἔθνη ἀπελθεῖν, καὶ τὰς θύρας ἀνοιγῆναι τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην διδασκαλίας, καὶ τὸν νόμον ἐγκλεισθή. ναι, καὶ ἀνανεωθῆναι τὰ πράγματα", καὶ τὰ παλιά ἀναπαύσασθαι ἅπαντα, φαίνονται ποτὲ μὲν τηρείτε τὸν νόμον, ποτὲ δὲ αὐτὸν παρατρέχοντες; Καὶ τί τού, φησί, πρὸς τὴν τοῦ νόμου συντελεῖ φυλακήν, τὸ εἰπεῖν, Δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ "; Οὐ τὸ τυχόν. Καὶ γὰρ να μος ἦν παλαιός, τὸν λεπρὸν καθαρθέντα μὴ ἑαυτῷ τὴν δοκιμασίαν ἐπιτρέπειν τοῦ καθαρισμοῦ, ἀλλὰ φαίνεσθαι τῷ ἱερεῖ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς ἐκείνου παρέχειν την ἀπόδειξιν, καὶ ἀπὸ τῆς ψήφου ταύτης ἐγκρίνεσθαι ταῖς καθαροῖς. Εἰ γὰρ μὴ εἶπεν ὁ ἱερεὺς, ὅτι κεκάθαρτα: ὁ λεπρός, ἔτι μετὰ τῶν ἀκαθάρτων ἔμενεν ἔξω τῆς παρ εμβολής. Διό φησί, Δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ, καὶ προς ένεγκε τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋσῆς. Οὐκ εἶπεν, “Ο προστάσσω εγώ· ἀλλὰ τέως παραπέμπει τῷ νόμῳ, πανταχόθεν ἀποῤῥάπτων αὐτῶν τὰ στόματα. Ἵνα γέρ μὴ λέγωσιν, ὅτι τῶν ἱερέων τὴν δόξαν ἤρπασε, τὸ μὲν ἔργον αὐτὸς ἐπλήρωσε, τὴν δὲ δοκιμασίαν ἐκείνοις ἐπι έτρεψε, και κριτὰς αὐτοὺς ἐκάθισε τῶν οἰκείων θαυμά των. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέχω μάχεσθαι, φησὶν, ἢ Μωϋση, ἢ τοῖς ἱερεῦσιν, ὅτι καὶ τοὺς παρ' ἐμοῦ εὐεργετηθέντας εἰς τὸ πείθεσθαι ἐκείνοις ἐνάγω. 78 Τί δέ ἐστιν, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς ; Εἰς ἔλεγχον, εἰς ἀπόδειξιν, εἰς κατηγορίαν, ἐὰν ἀγνωμονῶσιν. Ἐπειδὴ [310] γὰρ ἔλεγον, Ὡς πλάνον καὶ ἀπατεῶνα διώκομεν, ώς ἀντίθεον καὶ παράνομον· σύ μοι μαρτυρήσεις, φησί, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ὅτι οὐ παράνομος ἐγώ. Καὶ γὰρ θεραπεύσας σε παραπέμπω τῷ νόμῳ καὶ τῇ τῶν ἱερέων δοκιμασία· ὅπερ τιμῶντος ἦν τὸν νόμον, καὶ θαυμάζοντος τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐκ ἐναντιουμένου τοῖς παλαιοῖς δόγμασιν. Εἰ δὲ μηδὲν ἔμελλον κερδαίνειν, άν τεῦθεν μάλιστα τὴν πρὸς τὸν νόμον αὐτοῦ καταμαθείν ἔστι τιμήν, ὅτι καὶ προειδώς οὐδὲν καρπωσομένους, τα αὐτοῦ πάντα ἐπλήρου. Καὶ γὰρ προήδει τοῦτο αὐτό, καὶ προείπεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, εἰς διόρθωσιν αὐτῶν, οὐδὲ, εἰς διδασκαλίαν· ἀλλ᾽, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, τους ἐστιν, εἰς κατηγορίαν, καὶ εἰς ἔλεγχον, καὶ εἰς μαρίν ρίαν, ὅτι τὰ παρ' ἐμοῦ πάντα γέγονε· καὶ προειδώς ἀδιορθώτους μένοντας, οὐδὲ οὕτως ἐνέλιπον τὸ ἅπερ ποιής σαι ἐχρῆν· ἐκεῖνοι δὲ τὴν οἰκείαν ἔμενον διατηρούντες κακίαν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἀλλαχοῦ φησι ει· Κηρυχθήσε ται τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρ· τύριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος· τοῖς ἔθνεσι, τοῖς οὐχ ὑπακούουσι, τοῖς οὐ πειθομένοις. Ἵνα γὰρ μή τις λέγῃ, Καὶ τίνος ἕνεκεν πᾶσι κηρύττεις, εἰ μὴ πάντες μέλλουσι πείθεσθαι; ἵνα τὰ ἐμαυτοῦ πάντα φανε πεποιηκώς, καὶ μηδεὶς ἔχῃ μετὰ ταῦτα ἐγκαλεῖν, ὡς οὐκ ἀκηκοώς. Καταμαρτυρήσει γὰρ αὐτῶν αὐτὴ ἡ καρ ἥψατο] add. αὐτοῦ Edd. ὁρᾷ Ε. Γ. σε καὶ] μηδὲ Edd. 67 66 " 81. 18 80 σε δειχνύς] Sic Εp. Sar. codices δείκνυσι. 60 εἰς ἐπὶ Δ. G. D. F. οὖν] add. καὶ Edd. p. P. εκώλυε F. μόνον Edd. πρῶτος] διά τοι τοῦτο πρώτος Α. Ε. το θεαται] Sic Verss. ακροαταὶ D. F. ἅμαχον F. 7 μηδενὶ] add. μηδὲν Edd. 78 οὐδὲ] ώσπερ οι Edd. οὔτε bis E. το τούτῳ. . . ἐκείνῳ] Sic Ep. Arm. et cold. τοῦτο. . . ἐκεῖνο Edd. fuvente Ge. Εκκλεισθήναι E. F. * Sic codices. Edd. et Verss. προστάγματα. Cf. supra p. 194 C. Μox αναπαύεσθαι F. r Verba το εἰπεῖν. .. τῷ ἱερεῖ desunt in C. D. F. sed legerunt Interpp. το κεκαθάρισται Edd. το τά] του Α. C. σοι τ φησι deest in Edd. κηρυχθήσεται add. ψάρι μητε θα ?? Ε. 1. γέγονε] ἐγένετο Edd. 80 ἐνέλειπον Ε01. 81

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 62 68 οὐκ ἐποίησε δέ· ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον εὐθέως ἠκολούθησεν. Εἰ δὲ μὴ καλῶς ἔλεγεν, ἀλλὰ βλασφημία ἦν τὸ εἰρημέν νον, ἔδει διακοπῆναι τὸ ἔργον. Νυνὶ δὲ καὶ εἶξεν ἡ φύσις ἐπιταττομένη, καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος τάχους, καὶ μείζονος ἢ ὁ εὐαγγελιστὴς εἶπε. Καὶ γὰρ τὸ, εὐθέως, πολύ βραδύτερόν ἐστι τοῦ τάχους τοῦ κατὰ τὸ ἔργον γεγενημένου. Οὐχ ἁπλῶς δὲ εἶπε, Θέλω, καθα- ρίσθητι· ἀλλὰ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνας ἥψατο • 8 δὴ μάλιστα ἄξιον ζητήσεως. Τίνος γὰρ ἔνεκεν θελήματι καθαίρων αὐτὸν καὶ λόγῳ, τὴν τῆς χειρὸς προσέθηκεν ἀφήν; Ἐμοὶ δοκεῖ δι᾽ οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι οὐχ ὑπόκειται τῷ νόμῳ, ἀλλ' ἐπίκειται καὶ ὅτι τῷ καθαρῷ λοιπὸν οὐδὲν ἀκάθαρτον. Διὰ δὴ τοῦτο Ελισσαῖος μὲν οὐδὲ ἑώρα 63 τὸν Νεεμάν, ἀλλὰ καὶ σκαν δαλισθέντα ἰδὼν, ἐπειδὴ μὴ ἐξῆλθε και σε ἥψατο, τηρῶν τοῦ νόμου τὴν ἀκρίβειαν, οἴκοι μένει, καὶ πέμπει πρὸς τὸν Ἰορδάνην αὐτὸν λουσόμενον. Ὁ δὲ Δεσπότης, δει- κνύς σε ὅτι οὐχ ὡς τοῦλος, ἀλλ' ὡς κύριος θεραπεύει, καὶ ἄπτεται. Οὐ γὰρ ἡ χεὶρ ἀπὸ τῆς λέπρας ἐγένετο ἀκάθαρτος, ἀλλὰ τὸ σῶμα τὸ λεπρὸν ἀπὸ τῆς χειρὸς τῆς ἁγίας καθίστατο καθαρόν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον σώματα παρ- εγένετο θεραπεύσων, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν εἰς 60 φιλοσοφίαν ἐνάξων. Ωσπερ οὖν “' χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν οὐκέτι λοιπὸν ἐκώλυσε, τὸν ἄριστον ἐκεῖνον εἰσάγων νόμον, τὴν περὶ τῆς τῶν βρωμάτων ἀδιαφορίας· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα λοιπὸν παιδεύων, ὅτι τῆς ψυχῆς ἐπιμελεῖσθαι χρὴ, καὶ τῶν ἔξωθεν ἀπαλλαγέντας καθαρμῶν ἐκείνην ἀποσμήχειν, καὶ τὴν αὐτῆς λέπραν δεδοικέναι μόνην τ8, ὅπερ ἐστὶν ἁμαρτία (τὸ γὰρ λεπρὸν εἶναι οὐδὲν κώλυμα εἰς ἀρετήν)· πρῶτος " αὐτὸς ἅπτεται τοῦ λεπροῦ, καὶ οὐδεὶς ἐγκαλεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἦν διεφθαρμένον τὸ δικαστή ριον, οὐδὲ ὑπὸ φθόνου κατεχόμενοι οἱ θεαταί 10. Διὰ τοῦ το οὐ μόνον οὐκ ἐπέσκηψαν, ἀλλὰ καὶ ἐξεπλάγησαν τὸ θαῦμα, καὶ παρεχώρησαν, ἀπό τε τῶν εἰρημένων, ἀπό τε τῶν γινομένων τὴν ἀμήχανον τι αὐτοῦ δύναμιν προσ- κυνήσαντες. Θεραπεύσας τοίνυν αὐτοῦ τὸ σῶμα, κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν, ἀλλὰ δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ, καὶ προσενεγκεῖν τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋσῆς, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι διὰ τοῦτο ἐκέλευσε μηδενὶ τὰ εἰπεῖν, ἵνα μὴ κακουργήσωσι περὶ τὴν διάκρισιν τοῦ καθαρμοῦ, σφόδρα [309] ανοήτως τοῦτο ὑποπτεύοντες. Οὐ γὰρ οὕτως ἐκάθηρεν, ὡς καὶ ἀμφισβητήσιμον εἶναι τὸν καθαρμόν· ἀλλὰ μηδενὶ εἰπεῖν κελεύει, διδάσκων τὸ ἀκόμπαστου καὶ ἀφιλότιμον. Καί- τοιγε ᾔδει, ὅτι οὐ πεισθήσεται ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀνακηρύξει τὸν εὐεργέτην· ἀλλ' ὅμως τὸ αὐτοῦ ποιεῖ. Πῶς οὖν ἀλ- λαχοῦ κελεύει εἰπεῖν ; φησίν. Οὐχὶ ἑαυτῷ περιπίπτων, οὐδὲ ἐναντιούμενος, ἀλλὰ παιδεύων εὐγνώμονας εἶναι. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ἀνακηρύττειν ἑαυτὸν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ δοῦναι δόξαν τῷ Θεῷ· διὰ μὲν τοῦ λεπροῦ τούτου ἀτύ φους ἡμᾶς παρασκευάζων καὶ ἀκενοδόξους, διὰ δὲ ἐκεί. νου, εὐχαρίστους καὶ εὐγνώμονας εἶναι, καὶ παιδεύων πανταχοῦ τῶν γινομένων, τὴν εὐφημίαν ἀναφέρειν τῷ Δεσπότη. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ οἱ ἄνθρωποι νοσοῦν- τες μὲν μέμνηνται τοῦ Θεοῦ, τῆς δὲ ἀρρωστίας ἀπαλ- λαγέντες ῥαθυμότεροι γίνονται, κελεύων διηνεκῶς καὶ νοσοῦντας καὶ ὑγιαίνοντας προσέχειν τῷ Δεσπότῃ, φησί· Δὺς δόξαν τῷ Θεῷ. 62 71 63 74 530 Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ δεῖξαι ἑαυτὸν ἐκέλευσε τῷ ἱερεῖ, καὶ δῶρον προσενεγκεῖν ; Πάλιν τὸν νόμον ἐνταῦθα ἀνα πληρῶν. Οὐδὲ γὰρ πανταχοῦ αὐτὸν παρέλυεν, οὐδὲν πανταχοῦ ἐφύλαττεν· ἀλλὰ ποτὲ μὲν τοῦτο ἐποίει, ποτέ δὲ ἐκεῖνο· τούτῳ μὲν τῇ μελλούση φιλοσοφία προσθέτ ποιῶν, ἐκείνῳ δὲ τὴν ἀναίσχυντον τῶν Ἰουδαίων τέως κατέχων γλώτταν, καὶ συγκαταβαίνων αὐτῶν τῇ ἀσθε νεία. Καὶ τί θαυμάζεις, εἴτε ἐν προοιμίοις αὐτὸς τοῦτο ἐποίησεν, ὅπου γε καὶ οἱ ἀπόστολοι μετὰ τὸ κελευσθῆναι εἰς τὰ ἔθνη ἀπελθεῖν, καὶ τὰς θύρας ἀνοιγῆναι τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην διδασκαλίας, καὶ τὸν νόμον ἐγκλεισθή. ναι, καὶ ἀνανεωθῆναι τὰ πράγματα", καὶ τὰ παλιά ἀναπαύσασθαι ἅπαντα, φαίνονται ποτὲ μὲν τηρείτε τὸν νόμον, ποτὲ δὲ αὐτὸν παρατρέχοντες; Καὶ τί τού, φησί, πρὸς τὴν τοῦ νόμου συντελεῖ φυλακήν, τὸ εἰπεῖν, Δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ "; Οὐ τὸ τυχόν. Καὶ γὰρ να μος ἦν παλαιός, τὸν λεπρὸν καθαρθέντα μὴ ἑαυτῷ τὴν δοκιμασίαν ἐπιτρέπειν τοῦ καθαρισμοῦ, ἀλλὰ φαίνεσθαι τῷ ἱερεῖ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς ἐκείνου παρέχειν την ἀπόδειξιν, καὶ ἀπὸ τῆς ψήφου ταύτης ἐγκρίνεσθαι ταῖς καθαροῖς. Εἰ γὰρ μὴ εἶπεν ὁ ἱερεὺς, ὅτι κεκάθαρτα: ὁ λεπρός, ἔτι μετὰ τῶν ἀκαθάρτων ἔμενεν ἔξω τῆς παρ εμβολής. Διό φησί, Δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ, καὶ προς ένεγκε τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋσῆς. Οὐκ εἶπεν, “Ο προστάσσω εγώ· ἀλλὰ τέως παραπέμπει τῷ νόμῳ, πανταχόθεν ἀποῤῥάπτων αὐτῶν τὰ στόματα. Ἵνα γέρ μὴ λέγωσιν, ὅτι τῶν ἱερέων τὴν δόξαν ἤρπασε, τὸ μὲν ἔργον αὐτὸς ἐπλήρωσε, τὴν δὲ δοκιμασίαν ἐκείνοις ἐπι έτρεψε, και κριτὰς αὐτοὺς ἐκάθισε τῶν οἰκείων θαυμά των. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέχω μάχεσθαι, φησὶν, ἢ Μωϋση, ἢ τοῖς ἱερεῦσιν, ὅτι καὶ τοὺς παρ' ἐμοῦ εὐεργετηθέντας εἰς τὸ πείθεσθαι ἐκείνοις ἐνάγω. 78 Τί δέ ἐστιν, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς ; Εἰς ἔλεγχον, εἰς ἀπόδειξιν, εἰς κατηγορίαν, ἐὰν ἀγνωμονῶσιν. Ἐπειδὴ [310] γὰρ ἔλεγον, Ὡς πλάνον καὶ ἀπατεῶνα διώκομεν, ώς ἀντίθεον καὶ παράνομον· σύ μοι μαρτυρήσεις, φησί, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ὅτι οὐ παράνομος ἐγώ. Καὶ γὰρ θεραπεύσας σε παραπέμπω τῷ νόμῳ καὶ τῇ τῶν ἱερέων δοκιμασία· ὅπερ τιμῶντος ἦν τὸν νόμον, καὶ θαυμάζοντος τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐκ ἐναντιουμένου τοῖς παλαιοῖς δόγμασιν. Εἰ δὲ μηδὲν ἔμελλον κερδαίνειν, άν τεῦθεν μάλιστα τὴν πρὸς τὸν νόμον αὐτοῦ καταμαθείν ἔστι τιμήν, ὅτι καὶ προειδώς οὐδὲν καρπωσομένους, τα αὐτοῦ πάντα ἐπλήρου. Καὶ γὰρ προήδει τοῦτο αὐτό, καὶ προείπεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, εἰς διόρθωσιν αὐτῶν, οὐδὲ, εἰς διδασκαλίαν· ἀλλ᾽, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, τους ἐστιν, εἰς κατηγορίαν, καὶ εἰς ἔλεγχον, καὶ εἰς μαρίν ρίαν, ὅτι τὰ παρ' ἐμοῦ πάντα γέγονε· καὶ προειδώς ἀδιορθώτους μένοντας, οὐδὲ οὕτως ἐνέλιπον τὸ ἅπερ ποιής σαι ἐχρῆν· ἐκεῖνοι δὲ τὴν οἰκείαν ἔμενον διατηρούντες κακίαν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἀλλαχοῦ φησι ει· Κηρυχθήσε ται τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρ· τύριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος· τοῖς ἔθνεσι, τοῖς οὐχ ὑπακούουσι, τοῖς οὐ πειθομένοις. Ἵνα γὰρ μή τις λέγῃ, Καὶ τίνος ἕνεκεν πᾶσι κηρύττεις, εἰ μὴ πάντες μέλλουσι πείθεσθαι; ἵνα τὰ ἐμαυτοῦ πάντα φανε πεποιηκώς, καὶ μηδεὶς ἔχῃ μετὰ ταῦτα ἐγκαλεῖν, ὡς οὐκ ἀκηκοώς. Καταμαρτυρήσει γὰρ αὐτῶν αὐτὴ ἡ καρ ἥψατο] add. αὐτοῦ Edd. ὁρᾷ Ε. Γ. σε καὶ] μηδὲ Edd. 67 66 " 81. 18 80 σε δειχνύς] Sic Εp. Sar. codices δείκνυσι. 60 εἰς ἐπὶ Δ. G. D. F. οὖν] add. καὶ Edd. p. P. εκώλυε F. μόνον Edd. πρῶτος] διά τοι τοῦτο πρώτος Α. Ε. το θεαται] Sic Verss. ακροαταὶ D. F. ἅμαχον F. 7 μηδενὶ] add. μηδὲν Edd. 78 οὐδὲ] ώσπερ οι Edd. οὔτε bis E. το τούτῳ. . . ἐκείνῳ] Sic Ep. Arm. et cold. τοῦτο. . . ἐκεῖνο Edd. fuvente Ge. Εκκλεισθήναι E. F. * Sic codices. Edd. et Verss. προστάγματα. Cf. supra p. 194 C. Μox αναπαύεσθαι F. r Verba το εἰπεῖν. .. τῷ ἱερεῖ desunt in C. D. F. sed legerunt Interpp. το κεκαθάρισται Edd. το τά] του Α. C. σοι τ φησι deest in Edd. κηρυχθήσεται add. ψάρι μητε θα ?? Ε. 1. γέγονε] ἐγένετο Edd. 80 ἐνέλειπον Ε01. 81

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 62 68 οὐκ ἐποίησε δέ· ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον εὐθέως ἠκολούθησεν. Εἰ δὲ μὴ καλῶς ἔλεγεν, ἀλλὰ βλασφημία ἦν τὸ εἰρημέν νον, ἔδει διακοπῆναι τὸ ἔργον. Νυνὶ δὲ καὶ εἶξεν ἡ φύσις ἐπιταττομένη, καὶ μετὰ τοῦ προσήκοντος τάχους, καὶ μείζονος ἢ ὁ εὐαγγελιστὴς εἶπε. Καὶ γὰρ τὸ, εὐθέως, πολύ βραδύτερόν ἐστι τοῦ τάχους τοῦ κατὰ τὸ ἔργον γεγενημένου. Οὐχ ἁπλῶς δὲ εἶπε, Θέλω, καθα- ρίσθητι· ἀλλὰ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνας ἥψατο • 8 δὴ μάλιστα ἄξιον ζητήσεως. Τίνος γὰρ ἔνεκεν θελήματι καθαίρων αὐτὸν καὶ λόγῳ, τὴν τῆς χειρὸς προσέθηκεν ἀφήν; Ἐμοὶ δοκεῖ δι᾽ οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι οὐχ ὑπόκειται τῷ νόμῳ, ἀλλ' ἐπίκειται καὶ ὅτι τῷ καθαρῷ λοιπὸν οὐδὲν ἀκάθαρτον. Διὰ δὴ τοῦτο Ελισσαῖος μὲν οὐδὲ ἑώρα 63 τὸν Νεεμάν, ἀλλὰ καὶ σκαν δαλισθέντα ἰδὼν, ἐπειδὴ μὴ ἐξῆλθε και σε ἥψατο, τηρῶν τοῦ νόμου τὴν ἀκρίβειαν, οἴκοι μένει, καὶ πέμπει πρὸς τὸν Ἰορδάνην αὐτὸν λουσόμενον. Ὁ δὲ Δεσπότης, δει- κνύς σε ὅτι οὐχ ὡς τοῦλος, ἀλλ' ὡς κύριος θεραπεύει, καὶ ἄπτεται. Οὐ γὰρ ἡ χεὶρ ἀπὸ τῆς λέπρας ἐγένετο ἀκάθαρτος, ἀλλὰ τὸ σῶμα τὸ λεπρὸν ἀπὸ τῆς χειρὸς τῆς ἁγίας καθίστατο καθαρόν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον σώματα παρ- εγένετο θεραπεύσων, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν εἰς 60 φιλοσοφίαν ἐνάξων. Ωσπερ οὖν “' χερσὶν ἀνίπτοις ἐσθίειν οὐκέτι λοιπὸν ἐκώλυσε, τὸν ἄριστον ἐκεῖνον εἰσάγων νόμον, τὴν περὶ τῆς τῶν βρωμάτων ἀδιαφορίας· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα λοιπὸν παιδεύων, ὅτι τῆς ψυχῆς ἐπιμελεῖσθαι χρὴ, καὶ τῶν ἔξωθεν ἀπαλλαγέντας καθαρμῶν ἐκείνην ἀποσμήχειν, καὶ τὴν αὐτῆς λέπραν δεδοικέναι μόνην τ8, ὅπερ ἐστὶν ἁμαρτία (τὸ γὰρ λεπρὸν εἶναι οὐδὲν κώλυμα εἰς ἀρετήν)· πρῶτος " αὐτὸς ἅπτεται τοῦ λεπροῦ, καὶ οὐδεὶς ἐγκαλεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἦν διεφθαρμένον τὸ δικαστή ριον, οὐδὲ ὑπὸ φθόνου κατεχόμενοι οἱ θεαταί 10. Διὰ τοῦ το οὐ μόνον οὐκ ἐπέσκηψαν, ἀλλὰ καὶ ἐξεπλάγησαν τὸ θαῦμα, καὶ παρεχώρησαν, ἀπό τε τῶν εἰρημένων, ἀπό τε τῶν γινομένων τὴν ἀμήχανον τι αὐτοῦ δύναμιν προσ- κυνήσαντες. Θεραπεύσας τοίνυν αὐτοῦ τὸ σῶμα, κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν, ἀλλὰ δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ, καὶ προσενεγκεῖν τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋσῆς, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι διὰ τοῦτο ἐκέλευσε μηδενὶ τὰ εἰπεῖν, ἵνα μὴ κακουργήσωσι περὶ τὴν διάκρισιν τοῦ καθαρμοῦ, σφόδρα [309] ανοήτως τοῦτο ὑποπτεύοντες. Οὐ γὰρ οὕτως ἐκάθηρεν, ὡς καὶ ἀμφισβητήσιμον εἶναι τὸν καθαρμόν· ἀλλὰ μηδενὶ εἰπεῖν κελεύει, διδάσκων τὸ ἀκόμπαστου καὶ ἀφιλότιμον. Καί- τοιγε ᾔδει, ὅτι οὐ πεισθήσεται ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀνακηρύξει τὸν εὐεργέτην· ἀλλ' ὅμως τὸ αὐτοῦ ποιεῖ. Πῶς οὖν ἀλ- λαχοῦ κελεύει εἰπεῖν ; φησίν. Οὐχὶ ἑαυτῷ περιπίπτων, οὐδὲ ἐναντιούμενος, ἀλλὰ παιδεύων εὐγνώμονας εἶναι. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ἀνακηρύττειν ἑαυτὸν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ δοῦναι δόξαν τῷ Θεῷ· διὰ μὲν τοῦ λεπροῦ τούτου ἀτύ φους ἡμᾶς παρασκευάζων καὶ ἀκενοδόξους, διὰ δὲ ἐκεί. νου, εὐχαρίστους καὶ εὐγνώμονας εἶναι, καὶ παιδεύων πανταχοῦ τῶν γινομένων, τὴν εὐφημίαν ἀναφέρειν τῷ Δεσπότη. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ οἱ ἄνθρωποι νοσοῦν- τες μὲν μέμνηνται τοῦ Θεοῦ, τῆς δὲ ἀρρωστίας ἀπαλ- λαγέντες ῥαθυμότεροι γίνονται, κελεύων διηνεκῶς καὶ νοσοῦντας καὶ ὑγιαίνοντας προσέχειν τῷ Δεσπότῃ, φησί· Δὺς δόξαν τῷ Θεῷ. 62 71 63 74 530 Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ δεῖξαι ἑαυτὸν ἐκέλευσε τῷ ἱερεῖ, καὶ δῶρον προσενεγκεῖν ; Πάλιν τὸν νόμον ἐνταῦθα ἀνα πληρῶν. Οὐδὲ γὰρ πανταχοῦ αὐτὸν παρέλυεν, οὐδὲν πανταχοῦ ἐφύλαττεν· ἀλλὰ ποτὲ μὲν τοῦτο ἐποίει, ποτέ δὲ ἐκεῖνο· τούτῳ μὲν τῇ μελλούση φιλοσοφία προσθέτ ποιῶν, ἐκείνῳ δὲ τὴν ἀναίσχυντον τῶν Ἰουδαίων τέως κατέχων γλώτταν, καὶ συγκαταβαίνων αὐτῶν τῇ ἀσθε νεία. Καὶ τί θαυμάζεις, εἴτε ἐν προοιμίοις αὐτὸς τοῦτο ἐποίησεν, ὅπου γε καὶ οἱ ἀπόστολοι μετὰ τὸ κελευσθῆναι εἰς τὰ ἔθνη ἀπελθεῖν, καὶ τὰς θύρας ἀνοιγῆναι τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην διδασκαλίας, καὶ τὸν νόμον ἐγκλεισθή. ναι, καὶ ἀνανεωθῆναι τὰ πράγματα", καὶ τὰ παλιά ἀναπαύσασθαι ἅπαντα, φαίνονται ποτὲ μὲν τηρείτε τὸν νόμον, ποτὲ δὲ αὐτὸν παρατρέχοντες; Καὶ τί τού, φησί, πρὸς τὴν τοῦ νόμου συντελεῖ φυλακήν, τὸ εἰπεῖν, Δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ "; Οὐ τὸ τυχόν. Καὶ γὰρ να μος ἦν παλαιός, τὸν λεπρὸν καθαρθέντα μὴ ἑαυτῷ τὴν δοκιμασίαν ἐπιτρέπειν τοῦ καθαρισμοῦ, ἀλλὰ φαίνεσθαι τῷ ἱερεῖ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς ἐκείνου παρέχειν την ἀπόδειξιν, καὶ ἀπὸ τῆς ψήφου ταύτης ἐγκρίνεσθαι ταῖς καθαροῖς. Εἰ γὰρ μὴ εἶπεν ὁ ἱερεὺς, ὅτι κεκάθαρτα: ὁ λεπρός, ἔτι μετὰ τῶν ἀκαθάρτων ἔμενεν ἔξω τῆς παρ εμβολής. Διό φησί, Δεῖξον σεαυτὸν τῷ ἱερεῖ, καὶ προς ένεγκε τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋσῆς. Οὐκ εἶπεν, “Ο προστάσσω εγώ· ἀλλὰ τέως παραπέμπει τῷ νόμῳ, πανταχόθεν ἀποῤῥάπτων αὐτῶν τὰ στόματα. Ἵνα γέρ μὴ λέγωσιν, ὅτι τῶν ἱερέων τὴν δόξαν ἤρπασε, τὸ μὲν ἔργον αὐτὸς ἐπλήρωσε, τὴν δὲ δοκιμασίαν ἐκείνοις ἐπι έτρεψε, και κριτὰς αὐτοὺς ἐκάθισε τῶν οἰκείων θαυμά των. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέχω μάχεσθαι, φησὶν, ἢ Μωϋση, ἢ τοῖς ἱερεῦσιν, ὅτι καὶ τοὺς παρ' ἐμοῦ εὐεργετηθέντας εἰς τὸ πείθεσθαι ἐκείνοις ἐνάγω. 78 Τί δέ ἐστιν, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς ; Εἰς ἔλεγχον, εἰς ἀπόδειξιν, εἰς κατηγορίαν, ἐὰν ἀγνωμονῶσιν. Ἐπειδὴ [310] γὰρ ἔλεγον, Ὡς πλάνον καὶ ἀπατεῶνα διώκομεν, ώς ἀντίθεον καὶ παράνομον· σύ μοι μαρτυρήσεις, φησί, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ὅτι οὐ παράνομος ἐγώ. Καὶ γὰρ θεραπεύσας σε παραπέμπω τῷ νόμῳ καὶ τῇ τῶν ἱερέων δοκιμασία· ὅπερ τιμῶντος ἦν τὸν νόμον, καὶ θαυμάζοντος τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐκ ἐναντιουμένου τοῖς παλαιοῖς δόγμασιν. Εἰ δὲ μηδὲν ἔμελλον κερδαίνειν, άν τεῦθεν μάλιστα τὴν πρὸς τὸν νόμον αὐτοῦ καταμαθείν ἔστι τιμήν, ὅτι καὶ προειδώς οὐδὲν καρπωσομένους, τα αὐτοῦ πάντα ἐπλήρου. Καὶ γὰρ προήδει τοῦτο αὐτό, καὶ προείπεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, εἰς διόρθωσιν αὐτῶν, οὐδὲ, εἰς διδασκαλίαν· ἀλλ᾽, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, τους ἐστιν, εἰς κατηγορίαν, καὶ εἰς ἔλεγχον, καὶ εἰς μαρίν ρίαν, ὅτι τὰ παρ' ἐμοῦ πάντα γέγονε· καὶ προειδώς ἀδιορθώτους μένοντας, οὐδὲ οὕτως ἐνέλιπον τὸ ἅπερ ποιής σαι ἐχρῆν· ἐκεῖνοι δὲ τὴν οἰκείαν ἔμενον διατηρούντες κακίαν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἀλλαχοῦ φησι ει· Κηρυχθήσε ται τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρ· τύριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος· τοῖς ἔθνεσι, τοῖς οὐχ ὑπακούουσι, τοῖς οὐ πειθομένοις. Ἵνα γὰρ μή τις λέγῃ, Καὶ τίνος ἕνεκεν πᾶσι κηρύττεις, εἰ μὴ πάντες μέλλουσι πείθεσθαι; ἵνα τὰ ἐμαυτοῦ πάντα φανε πεποιηκώς, καὶ μηδεὶς ἔχῃ μετὰ ταῦτα ἐγκαλεῖν, ὡς οὐκ ἀκηκοώς. Καταμαρτυρήσει γὰρ αὐτῶν αὐτὴ ἡ καρ ἥψατο] add. αὐτοῦ Edd. ὁρᾷ Ε. Γ. σε καὶ] μηδὲ Edd. 67 66 " 81. 18 80 σε δειχνύς] Sic Εp. Sar. codices δείκνυσι. 60 εἰς ἐπὶ Δ. G. D. F. οὖν] add. καὶ Edd. p. P. εκώλυε F. μόνον Edd. πρῶτος] διά τοι τοῦτο πρώτος Α. Ε. το θεαται] Sic Verss. ακροαταὶ D. F. ἅμαχον F. 7 μηδενὶ] add. μηδὲν Edd. 78 οὐδὲ] ώσπερ οι Edd. οὔτε bis E. το τούτῳ. . . ἐκείνῳ] Sic Ep. Arm. et cold. τοῦτο. . . ἐκεῖνο Edd. fuvente Ge. Εκκλεισθήναι E. F. * Sic codices. Edd. et Verss. προστάγματα. Cf. supra p. 194 C. Μox αναπαύεσθαι F. r Verba το εἰπεῖν. .. τῷ ἱερεῖ desunt in C. D. F. sed legerunt Interpp. το κεκαθάρισται Edd. το τά] του Α. C. σοι τ φησι deest in Edd. κηρυχθήσεται add. ψάρι μητε θα ?? Ε. 1. γέγονε] ἐγένετο Edd. 80 ἐνέλειπον Ε01. 81

331 IN MATTHÆUM HOMIL. XXV. al. XXVI. ρυξις, καὶ οὐκ ἂν ἔχοιεν μετὰ ταῦτα εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἠκούσαμεν· πρὸς γὰρ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ὁ λό- γος ἐξέβη σε τῆς εὐσεβείας. 87 * Ταῦτα οὖν ἐννοοῦντες καὶ ἡμεῖς, τὰ παρ' ἑαυτῶν ἅπαντα πληρῶμεν εἰς τοὺς πλησίον, καὶ τῷ Θεῷ δια- παντὸς εὐχαριστῶμεν. Καὶ γὰρ ἄτοπον, ἔργῳ τῆς εὐερο γεσίας αὐτοῦ καθ᾿ ἑκάστην ἀπολαύοντας τὴν ἡμέραν, μηδὲ λόγῳ χάριν, ὁμολογεῖν, καὶ ταῦτα τῆς ὁμολογίας πάλιν ες ἡμῖν τὴν ὠφέλειαν φερούσης. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς δεῖται τῶν ἡμετέρων τινός, ἀλλ' ἡμεῖς δεόμεθα τῶν ἐκεί- να ἁπάντων. Καὶ γὰρ ἡ εὐχαριστία ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστίθησιν, ἡμᾶς δὲ οἰκειοτέρους αὐτῷ κατασκευάζει. Εἰ γὰρ ἀνθρώπων εἰς μνήμην λαβόντες εὐεργεσίας, θερμαινόμεθα μειζόνως τῷ φίλτρῳ· πολλῷ μᾶλλον τοῦ Δεσπότου μεμνημένοι διηνεκῶς τῶν κατορθωμάτων τῶν εἰς ἡμᾶς, σπουδαιότεροι πρὸς τὰς ἐντολὰς τὰς ἐκείνου ἐσόμεθα. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Εὐχάριστοι γίνεσθε. Φυλακὴ γὰρ εὐεργεσίας ἀρίστη ἡ τῆς εὐεργε σίας μνήμη, καὶ διηνεκής 8 εὐχαριστία. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὰ φρικώδη μυστήρια, καὶ πολλῆς γέμοντα τῆς σωτηρίας, τὰ καθ᾿ ἑκάστην τελούμενα σύναξιν, Ευχαρι- στία καλείται, ὅτι πολλῶν ἐστιν εὐεργετημάτων ἀνά- μνησις, καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ένα δείκνυται, καὶ διὰ πάντων παρασκευάζει εὐχαριστεῖν. Εἰ γὰρ τὸ γεννηθῆναι ἐκ παρθένου θαῦμα μέγα, καὶ εκπληττόμενος ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε, Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονε τὸ καὶ σφαγῆναι τοῦ θήσομεν; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ τὸ [311] γεννηθῆναι τοῦτο όλον καλεῖται, τὸ σταυ μωθῆναι, καὶ τὸ αἷμα ἐκχεῖν, καὶ τὸ ἑαυτὸν δοῦναι ἡμῖν εἰς ἑστίασιν καὶ εὐωχίαν πνευματικὴν, τί ἂν κλη θείη ; Εὐχαριστῶμεν τοίνυν αὐτῷ διηνεκῶς, καὶ ῥημά των καὶ ἔργων τῶν ἡμετέρων προηγείσθω τοῦτο. Εύχα- μιστῶμεν δὲ μὴ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν· οὕτω γὰρ καὶ τὴν βασκα νίαν ἀνελεῖν δυνησόμεθα, καὶ τὴν ἀγάπην ἐπισφίγξαι καὶ γνησιωτέραν ποιῆσαι. Οὐδὲ γὰρ δυνήσῃ βασκήναι λοιπὸν ἐκείνοις, ὑπὲρ ὧν εὐχαριστεῖς τῷ Δεσπότῃ. Διὸ δὴ καὶ ὁ ἱερεὺς ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης, ὑπὲρ τῶν προτέ μων, ὑπὲρ τῶν νῦν, ὑπὲρ τῶν γενηθέντων ἔμπροσθεν, ὑπὲρ τῶν μετὰ ταῦτα ἐσομένων εἰς ἡμᾶς εὐχαριστεῖν κελεύει, τῆς θυσίας προκειμένης ἐκείνης. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς καὶ τῆς γῆς ἀπαλλάττει, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν μετατίθησι, καὶ ἀγγέλους ἐξ ἀνθρώπων ποιεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι, χορὸν στησάμενοι, ὑπὲρ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀγα θῶν εὐχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, λέγοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Καὶ τὰ πρὸς ἡμᾶς οι τοὺς οὐκ ἐπὶ γῆς, οὐδὲ ἀνθρώπους ; Μά λιστα μὲν οὖν πρὸς ἡμᾶς· οὕτω γὰρ ἐπαιδεύθημεν τοὺς συνδούλους φιλεῖν, ὡς καὶ τὰ ἐκείνων ἀγαθὰ ἡμέτερα εἶναι νομίζειν. 10 332 93 της οικονομίας; Ο γὰρ ἦν αὐτῷ τιμιώτερον ἀπάντων, ὁ μονογενής Παῖς, τοῦτον ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἐχθρῶν· καὶ οὐκ ἔδωκε μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ δοῦναι τράπεζαν ἡμῖν αὐτὸν παρέθηκε, πάντα αὐτὸς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν ποιῶν, καὶ τὸ δοῦναι, καὶ τὸ εὐχαρίστους ὑπὲρ τούτων ποιῆσαι. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀχάριστός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, πανταχοῦ αὐτὸς ἀναδέχεται καὶ κατασκευάζει τὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ὅπερ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐποίησεν, ἀπὸ τόπων καὶ χρόνων καὶ ἑορτῶν ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῶν εὐ- εργεσιῶν, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα εἰργάσατο, ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς θυσίας εἰς διηνεκή τῆς ὑπὲρ τούτων εὐεργεσίας μνήμην ἡμᾶς ἐμβάλλων. Οὕτως οὐδεὶς ἐσπούδακε δοκί μους γενέσθαι καὶ μεγάλους καὶ διὰ πάντων εὐγνώμο νας, ὡς ὁ ποιήσας ἡμᾶς Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ ἄκοντας ἡμᾶς εὐεργετεί πολλάκις, καὶ ἀγνοοῦντας τὰ πλείονα. Εἰ δὲ θαυμάζεις τὸ εἰρημένον, οὐκ ἐπὶ τῶν τυχόντων τινός, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ μακαρίου Παύλου δείκνυμί σοι τοῦτο συμ- βάν. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος ἐκεῖνος πολλὰ κινδυνεύων καὶ θλιβόμενος, πολλάκις παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀποστῆναι 28 [312] αὐτοῦ τοὺς πειρασμούς· ἀλλ' ὅμως οὐ τῇ αἰτήσει αὐτοῦ, ἀλλὰ τῇ λυσιτελείᾳ προσεῖχεν ὁ Θεός· καὶ τοῦτο δεικνὺς ἔλεγεν· Αρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. "Ωστε πρὶν εἰπεῖν αὐτῷ τὴν αἰτίαν, ἄχοντα εὐεργετεῖ καὶ οὐκ εἰδότα. Τί οὖν μέγα αἰτεῖ, ἀντὶ τῆς τοσαύτης κηδεμονίας εὐχαρίστους κελεύων εξ ναι ; Πειθώμεθα τοίνυν, καὶ πανταχοῦ τοῦτο διατηρώμεν. Καὶ γὰρ τοὺς Ἰουδαίους οὐδὲν οὕτως ἀπώλεσεν, ὡς τὸ ἀχαρίστους εἶναι, καὶ τὰς πολλὰς καὶ ἐπαλλήλους εκεί νας πληγὰς οὐδὲν ἕτερον ἢ τοῦτο ἐπήγαγε· μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τῶν πληγῶν τὴν ψυχὴν αὐτῶν τοῦτο ἀπώλεσε καὶ διέφθειρεν. ᾿Αχαρίστου γὰρ ἐλπὶς ὡς πάχνη χει- μέριος", φησίν· οὕτω ναρκᾶν καὶ νεκροῦσθαι τὴν ψυχὴν ποιεῖ, ὥσπερ ἐκείνη τὰ σώματα. Τοῦτο δὲ γίνεται ἐξ ἀπονοίας, καὶ τοῦ νομίζειν ἑαυτὸν ἄξιον εἶναί τινος. Ὁ δὲ συντετριμμένος, οὐχ ὑπὲρ ἀγαθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐναντίων δοκούντων εἶναι, εὐχαριστίας εἴσεται τῷ Θεῷ, καὶ ὅσα ἂν πάθῃ, οὐδὲν ἡγήσεται ἀνάξιον που πονθέναι. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν, ὅσῳ ἂν πρὸς ἀρετὴν ἐπισ δῶμεν, τοσούτῳ μᾶλλον ἑαυτοὺς συντρίψωμεν· ἐπεὶ καὶ τοῦτο μάλιστα ἀρετή. "Ωσπερ γὰρ ὅσῳπερ ἂν ὀξύτερον ἴδωμεν, τοσούτῳ μᾶλλον μανθάνομεν ὅσον διεστήκαμεν τοῦ οὐρανοῦ· οὕτως ὅσῳ ἂν ἐπιδῶμεν πρὸς ἀρετὴν, τοσούτῳ μᾶλλον παιδευόμεθα εἰδέναι τοῦ Θεοῦ τὸ μέσον τὸ πρὸς ἡμᾶς. Οὐ μικρὸν δὲ τοῦτο το μέρος φιλοσοφίας, δυνηθῆναι συνιδεῖν τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν. Οὗτος γὰρ μάλιστά ἐστιν ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ὁ μηδὲν εἶναι ἑαυτὸν νομίζων. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Δαυΐδ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ, ὅτε πρὸς τὴν ἄκραν ἀνέβησαν τῆς ἀρετῆς κορυφὴν, τότε μάλιστα τοῦτο κατώρθωσαν· καὶ ὁ μὲν γῆν καὶ σπου δὸν, ὁ δὲ σκώληκα ἑαυτὸν ἐκάλει · καὶ πάντες δὲ οἱ ἅγιοι ὁμοίως τούτοις ἑαυτοὺς ταλανίζουσιν · ὡς ὅ γε πρὸς ἀλαζονείαν αἱρόμενος, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ μάλιστα πάντων ἑαυτὸν ἀγνοῶν. Διὸ καὶ κατὰ τὴν κοινὴν συν- ήθειαν ἔθος ἡμῖν λέγειν περὶ τῶν ὑπερηφάνων· Οὐκ οἶδεν ἑαυτὸν, ἀγνοεῖ ἑαυτόν. Ὁ δὲ ἑαυτὸν ἀγνοῶν, τίνα γνώσεται; Ωσπερ γὰρ ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ἅπαντα εἴσεται· οὕτως ὁ τοῦτο μὴ εἰδὼς, οὐδὲ τὰ ἄλλα εἴσεται. Τοιοῦτος ἦν ἐκεῖνος ὁ λέγων· Ἐπάνω τῶν οὐρανῶν θήσω τὸν θρόνον μου. Ἐπειδὴ γὰρ ἡγνόησεν ἑαυτὸν, καὶ τὰ ἄλλα δ. Διὸ καὶ Παῦλος πανταχοῦ τῶν Ἐπιστολῶν ὑπὲρ τῶν τῆς οἰκουμένης εὐχαριστεῖ κατορθωμάτων. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ὑπὲρ τῶν οἰκείων καὶ οἱ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων, * καὶ ὑπὲρ μικρῶν καὶ ὑπὲρ μεγάλων διηνεκῶς εὐχαρι- στώμεν. Κἂν γὰρ μικρὸν ἢ τὸ δοθὲν, μέγα γίνεται τῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδόσθαι· μᾶλλον δὲ οὐδὲν μικρὸν τῶν παρ' ἐκείνου, οὗ τῷ παρ' ἐκείνου μόνον παρέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ αὐτῇ τῇ φύσει. Καὶ ἵνα τὰ ἄλλα πάντα παρῶ, ἃ τὴν ἄμμον νικῇ τῷ πλήθει· τί ἴσον τῆς ὑπὲρ ἡμῶν γενομέ- σ' ἐξῆλθε Edd. " ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι δεν πάντοτε εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ· καὶ ὅτι ἐὰν μή τις ἀποστῇ τῶν βιωτικῶν φρον- τίδων, οὐ δύναται γνῶναι ἑαυτόν. Α. δὲ τὴν χάριν Edd. 88 πάλιν] πολλὴν Edd. contra codd. et Ge. οὐ καὶ ἡ διην. Κ. Κ. σε της om. Α. τελούμενα] add. λέγω Edd. 68 ἐκχεῖν] add. δι' ἡμᾶς Edd. 1943) γεννηθέντων (sic) L. quæ facta sunt Arm. cæteri γεννηθέντων. Paulo post εἰς ante ἡμᾶς uncis inclusit γενηθέντων] Sic. D. [et Bodl. δην. nec legisse videtur Gr. Cupi codd. facit Arm. ℗ xa! om. A. θυσίας] add. ἤδη Α. Οι ὑμᾶς Γ. ἡμᾶς add. φησί A. Sev. ἀποστῆσα: Ε. οι ὡς χειμερινή πάγνη Ε. ο εὐχαρ. εἴπεται] 4] εὐχαριστήσει Α. " ταύτα οι. σε 90 89

331 IN MATTHÆUM HOMIL. XXV. al. XXVI. ρυξις, καὶ οὐκ ἂν ἔχοιεν μετὰ ταῦτα εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἠκούσαμεν· πρὸς γὰρ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ὁ λό- γος ἐξέβη σε τῆς εὐσεβείας. 87 * Ταῦτα οὖν ἐννοοῦντες καὶ ἡμεῖς, τὰ παρ' ἑαυτῶν ἅπαντα πληρῶμεν εἰς τοὺς πλησίον, καὶ τῷ Θεῷ δια- παντὸς εὐχαριστῶμεν. Καὶ γὰρ ἄτοπον, ἔργῳ τῆς εὐερο γεσίας αὐτοῦ καθ᾿ ἑκάστην ἀπολαύοντας τὴν ἡμέραν, μηδὲ λόγῳ χάριν, ὁμολογεῖν, καὶ ταῦτα τῆς ὁμολογίας πάλιν ες ἡμῖν τὴν ὠφέλειαν φερούσης. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς δεῖται τῶν ἡμετέρων τινός, ἀλλ' ἡμεῖς δεόμεθα τῶν ἐκεί- να ἁπάντων. Καὶ γὰρ ἡ εὐχαριστία ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστίθησιν, ἡμᾶς δὲ οἰκειοτέρους αὐτῷ κατασκευάζει. Εἰ γὰρ ἀνθρώπων εἰς μνήμην λαβόντες εὐεργεσίας, θερμαινόμεθα μειζόνως τῷ φίλτρῳ· πολλῷ μᾶλλον τοῦ Δεσπότου μεμνημένοι διηνεκῶς τῶν κατορθωμάτων τῶν εἰς ἡμᾶς, σπουδαιότεροι πρὸς τὰς ἐντολὰς τὰς ἐκείνου ἐσόμεθα. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Εὐχάριστοι γίνεσθε. Φυλακὴ γὰρ εὐεργεσίας ἀρίστη ἡ τῆς εὐεργε σίας μνήμη, καὶ διηνεκής 8 εὐχαριστία. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὰ φρικώδη μυστήρια, καὶ πολλῆς γέμοντα τῆς σωτηρίας, τὰ καθ᾿ ἑκάστην τελούμενα σύναξιν, Ευχαρι- στία καλείται, ὅτι πολλῶν ἐστιν εὐεργετημάτων ἀνά- μνησις, καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ένα δείκνυται, καὶ διὰ πάντων παρασκευάζει εὐχαριστεῖν. Εἰ γὰρ τὸ γεννηθῆναι ἐκ παρθένου θαῦμα μέγα, καὶ εκπληττόμενος ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε, Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονε τὸ καὶ σφαγῆναι τοῦ θήσομεν; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ τὸ [311] γεννηθῆναι τοῦτο όλον καλεῖται, τὸ σταυ μωθῆναι, καὶ τὸ αἷμα ἐκχεῖν, καὶ τὸ ἑαυτὸν δοῦναι ἡμῖν εἰς ἑστίασιν καὶ εὐωχίαν πνευματικὴν, τί ἂν κλη θείη ; Εὐχαριστῶμεν τοίνυν αὐτῷ διηνεκῶς, καὶ ῥημά των καὶ ἔργων τῶν ἡμετέρων προηγείσθω τοῦτο. Εύχα- μιστῶμεν δὲ μὴ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν· οὕτω γὰρ καὶ τὴν βασκα νίαν ἀνελεῖν δυνησόμεθα, καὶ τὴν ἀγάπην ἐπισφίγξαι καὶ γνησιωτέραν ποιῆσαι. Οὐδὲ γὰρ δυνήσῃ βασκήναι λοιπὸν ἐκείνοις, ὑπὲρ ὧν εὐχαριστεῖς τῷ Δεσπότῃ. Διὸ δὴ καὶ ὁ ἱερεὺς ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης, ὑπὲρ τῶν προτέ μων, ὑπὲρ τῶν νῦν, ὑπὲρ τῶν γενηθέντων ἔμπροσθεν, ὑπὲρ τῶν μετὰ ταῦτα ἐσομένων εἰς ἡμᾶς εὐχαριστεῖν κελεύει, τῆς θυσίας προκειμένης ἐκείνης. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς καὶ τῆς γῆς ἀπαλλάττει, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν μετατίθησι, καὶ ἀγγέλους ἐξ ἀνθρώπων ποιεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι, χορὸν στησάμενοι, ὑπὲρ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀγα θῶν εὐχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, λέγοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Καὶ τὰ πρὸς ἡμᾶς οι τοὺς οὐκ ἐπὶ γῆς, οὐδὲ ἀνθρώπους ; Μά λιστα μὲν οὖν πρὸς ἡμᾶς· οὕτω γὰρ ἐπαιδεύθημεν τοὺς συνδούλους φιλεῖν, ὡς καὶ τὰ ἐκείνων ἀγαθὰ ἡμέτερα εἶναι νομίζειν. 10 332 93 της οικονομίας; Ο γὰρ ἦν αὐτῷ τιμιώτερον ἀπάντων, ὁ μονογενής Παῖς, τοῦτον ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἐχθρῶν· καὶ οὐκ ἔδωκε μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ δοῦναι τράπεζαν ἡμῖν αὐτὸν παρέθηκε, πάντα αὐτὸς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν ποιῶν, καὶ τὸ δοῦναι, καὶ τὸ εὐχαρίστους ὑπὲρ τούτων ποιῆσαι. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀχάριστός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, πανταχοῦ αὐτὸς ἀναδέχεται καὶ κατασκευάζει τὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ὅπερ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐποίησεν, ἀπὸ τόπων καὶ χρόνων καὶ ἑορτῶν ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῶν εὐ- εργεσιῶν, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα εἰργάσατο, ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς θυσίας εἰς διηνεκή τῆς ὑπὲρ τούτων εὐεργεσίας μνήμην ἡμᾶς ἐμβάλλων. Οὕτως οὐδεὶς ἐσπούδακε δοκί μους γενέσθαι καὶ μεγάλους καὶ διὰ πάντων εὐγνώμο νας, ὡς ὁ ποιήσας ἡμᾶς Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ ἄκοντας ἡμᾶς εὐεργετεί πολλάκις, καὶ ἀγνοοῦντας τὰ πλείονα. Εἰ δὲ θαυμάζεις τὸ εἰρημένον, οὐκ ἐπὶ τῶν τυχόντων τινός, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ μακαρίου Παύλου δείκνυμί σοι τοῦτο συμ- βάν. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος ἐκεῖνος πολλὰ κινδυνεύων καὶ θλιβόμενος, πολλάκις παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀποστῆναι 28 [312] αὐτοῦ τοὺς πειρασμούς· ἀλλ' ὅμως οὐ τῇ αἰτήσει αὐτοῦ, ἀλλὰ τῇ λυσιτελείᾳ προσεῖχεν ὁ Θεός· καὶ τοῦτο δεικνὺς ἔλεγεν· Αρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. "Ωστε πρὶν εἰπεῖν αὐτῷ τὴν αἰτίαν, ἄχοντα εὐεργετεῖ καὶ οὐκ εἰδότα. Τί οὖν μέγα αἰτεῖ, ἀντὶ τῆς τοσαύτης κηδεμονίας εὐχαρίστους κελεύων εξ ναι ; Πειθώμεθα τοίνυν, καὶ πανταχοῦ τοῦτο διατηρώμεν. Καὶ γὰρ τοὺς Ἰουδαίους οὐδὲν οὕτως ἀπώλεσεν, ὡς τὸ ἀχαρίστους εἶναι, καὶ τὰς πολλὰς καὶ ἐπαλλήλους εκεί νας πληγὰς οὐδὲν ἕτερον ἢ τοῦτο ἐπήγαγε· μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τῶν πληγῶν τὴν ψυχὴν αὐτῶν τοῦτο ἀπώλεσε καὶ διέφθειρεν. ᾿Αχαρίστου γὰρ ἐλπὶς ὡς πάχνη χει- μέριος", φησίν· οὕτω ναρκᾶν καὶ νεκροῦσθαι τὴν ψυχὴν ποιεῖ, ὥσπερ ἐκείνη τὰ σώματα. Τοῦτο δὲ γίνεται ἐξ ἀπονοίας, καὶ τοῦ νομίζειν ἑαυτὸν ἄξιον εἶναί τινος. Ὁ δὲ συντετριμμένος, οὐχ ὑπὲρ ἀγαθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐναντίων δοκούντων εἶναι, εὐχαριστίας εἴσεται τῷ Θεῷ, καὶ ὅσα ἂν πάθῃ, οὐδὲν ἡγήσεται ἀνάξιον που πονθέναι. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν, ὅσῳ ἂν πρὸς ἀρετὴν ἐπισ δῶμεν, τοσούτῳ μᾶλλον ἑαυτοὺς συντρίψωμεν· ἐπεὶ καὶ τοῦτο μάλιστα ἀρετή. "Ωσπερ γὰρ ὅσῳπερ ἂν ὀξύτερον ἴδωμεν, τοσούτῳ μᾶλλον μανθάνομεν ὅσον διεστήκαμεν τοῦ οὐρανοῦ· οὕτως ὅσῳ ἂν ἐπιδῶμεν πρὸς ἀρετὴν, τοσούτῳ μᾶλλον παιδευόμεθα εἰδέναι τοῦ Θεοῦ τὸ μέσον τὸ πρὸς ἡμᾶς. Οὐ μικρὸν δὲ τοῦτο το μέρος φιλοσοφίας, δυνηθῆναι συνιδεῖν τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν. Οὗτος γὰρ μάλιστά ἐστιν ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ὁ μηδὲν εἶναι ἑαυτὸν νομίζων. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Δαυΐδ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ, ὅτε πρὸς τὴν ἄκραν ἀνέβησαν τῆς ἀρετῆς κορυφὴν, τότε μάλιστα τοῦτο κατώρθωσαν· καὶ ὁ μὲν γῆν καὶ σπου δὸν, ὁ δὲ σκώληκα ἑαυτὸν ἐκάλει · καὶ πάντες δὲ οἱ ἅγιοι ὁμοίως τούτοις ἑαυτοὺς ταλανίζουσιν · ὡς ὅ γε πρὸς ἀλαζονείαν αἱρόμενος, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ μάλιστα πάντων ἑαυτὸν ἀγνοῶν. Διὸ καὶ κατὰ τὴν κοινὴν συν- ήθειαν ἔθος ἡμῖν λέγειν περὶ τῶν ὑπερηφάνων· Οὐκ οἶδεν ἑαυτὸν, ἀγνοεῖ ἑαυτόν. Ὁ δὲ ἑαυτὸν ἀγνοῶν, τίνα γνώσεται; Ωσπερ γὰρ ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ἅπαντα εἴσεται· οὕτως ὁ τοῦτο μὴ εἰδὼς, οὐδὲ τὰ ἄλλα εἴσεται. Τοιοῦτος ἦν ἐκεῖνος ὁ λέγων· Ἐπάνω τῶν οὐρανῶν θήσω τὸν θρόνον μου. Ἐπειδὴ γὰρ ἡγνόησεν ἑαυτὸν, καὶ τὰ ἄλλα δ. Διὸ καὶ Παῦλος πανταχοῦ τῶν Ἐπιστολῶν ὑπὲρ τῶν τῆς οἰκουμένης εὐχαριστεῖ κατορθωμάτων. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ὑπὲρ τῶν οἰκείων καὶ οἱ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων, * καὶ ὑπὲρ μικρῶν καὶ ὑπὲρ μεγάλων διηνεκῶς εὐχαρι- στώμεν. Κἂν γὰρ μικρὸν ἢ τὸ δοθὲν, μέγα γίνεται τῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδόσθαι· μᾶλλον δὲ οὐδὲν μικρὸν τῶν παρ' ἐκείνου, οὗ τῷ παρ' ἐκείνου μόνον παρέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ αὐτῇ τῇ φύσει. Καὶ ἵνα τὰ ἄλλα πάντα παρῶ, ἃ τὴν ἄμμον νικῇ τῷ πλήθει· τί ἴσον τῆς ὑπὲρ ἡμῶν γενομέ- σ' ἐξῆλθε Edd. " ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι δεν πάντοτε εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ· καὶ ὅτι ἐὰν μή τις ἀποστῇ τῶν βιωτικῶν φρον- τίδων, οὐ δύναται γνῶναι ἑαυτόν. Α. δὲ τὴν χάριν Edd. 88 πάλιν] πολλὴν Edd. contra codd. et Ge. οὐ καὶ ἡ διην. Κ. Κ. σε της om. Α. τελούμενα] add. λέγω Edd. 68 ἐκχεῖν] add. δι' ἡμᾶς Edd. 1943) γεννηθέντων (sic) L. quæ facta sunt Arm. cæteri γεννηθέντων. Paulo post εἰς ante ἡμᾶς uncis inclusit γενηθέντων] Sic. D. [et Bodl. δην. nec legisse videtur Gr. Cupi codd. facit Arm. ℗ xa! om. A. θυσίας] add. ἤδη Α. Οι ὑμᾶς Γ. ἡμᾶς add. φησί A. Sev. ἀποστῆσα: Ε. οι ὡς χειμερινή πάγνη Ε. ο εὐχαρ. εἴπεται] 4] εὐχαριστήσει Α. " ταύτα οι. σε 90 89

331 IN MATTHÆUM HOMIL. XXV. al. XXVI. ρυξις, καὶ οὐκ ἂν ἔχοιεν μετὰ ταῦτα εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἠκούσαμεν· πρὸς γὰρ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ὁ λό- γος ἐξέβη σε τῆς εὐσεβείας. 87 * Ταῦτα οὖν ἐννοοῦντες καὶ ἡμεῖς, τὰ παρ' ἑαυτῶν ἅπαντα πληρῶμεν εἰς τοὺς πλησίον, καὶ τῷ Θεῷ δια- παντὸς εὐχαριστῶμεν. Καὶ γὰρ ἄτοπον, ἔργῳ τῆς εὐερο γεσίας αὐτοῦ καθ᾿ ἑκάστην ἀπολαύοντας τὴν ἡμέραν, μηδὲ λόγῳ χάριν, ὁμολογεῖν, καὶ ταῦτα τῆς ὁμολογίας πάλιν ες ἡμῖν τὴν ὠφέλειαν φερούσης. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς δεῖται τῶν ἡμετέρων τινός, ἀλλ' ἡμεῖς δεόμεθα τῶν ἐκεί- να ἁπάντων. Καὶ γὰρ ἡ εὐχαριστία ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστίθησιν, ἡμᾶς δὲ οἰκειοτέρους αὐτῷ κατασκευάζει. Εἰ γὰρ ἀνθρώπων εἰς μνήμην λαβόντες εὐεργεσίας, θερμαινόμεθα μειζόνως τῷ φίλτρῳ· πολλῷ μᾶλλον τοῦ Δεσπότου μεμνημένοι διηνεκῶς τῶν κατορθωμάτων τῶν εἰς ἡμᾶς, σπουδαιότεροι πρὸς τὰς ἐντολὰς τὰς ἐκείνου ἐσόμεθα. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Εὐχάριστοι γίνεσθε. Φυλακὴ γὰρ εὐεργεσίας ἀρίστη ἡ τῆς εὐεργε σίας μνήμη, καὶ διηνεκής 8 εὐχαριστία. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὰ φρικώδη μυστήρια, καὶ πολλῆς γέμοντα τῆς σωτηρίας, τὰ καθ᾿ ἑκάστην τελούμενα σύναξιν, Ευχαρι- στία καλείται, ὅτι πολλῶν ἐστιν εὐεργετημάτων ἀνά- μνησις, καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ένα δείκνυται, καὶ διὰ πάντων παρασκευάζει εὐχαριστεῖν. Εἰ γὰρ τὸ γεννηθῆναι ἐκ παρθένου θαῦμα μέγα, καὶ εκπληττόμενος ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε, Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονε τὸ καὶ σφαγῆναι τοῦ θήσομεν; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ τὸ [311] γεννηθῆναι τοῦτο όλον καλεῖται, τὸ σταυ μωθῆναι, καὶ τὸ αἷμα ἐκχεῖν, καὶ τὸ ἑαυτὸν δοῦναι ἡμῖν εἰς ἑστίασιν καὶ εὐωχίαν πνευματικὴν, τί ἂν κλη θείη ; Εὐχαριστῶμεν τοίνυν αὐτῷ διηνεκῶς, καὶ ῥημά των καὶ ἔργων τῶν ἡμετέρων προηγείσθω τοῦτο. Εύχα- μιστῶμεν δὲ μὴ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν· οὕτω γὰρ καὶ τὴν βασκα νίαν ἀνελεῖν δυνησόμεθα, καὶ τὴν ἀγάπην ἐπισφίγξαι καὶ γνησιωτέραν ποιῆσαι. Οὐδὲ γὰρ δυνήσῃ βασκήναι λοιπὸν ἐκείνοις, ὑπὲρ ὧν εὐχαριστεῖς τῷ Δεσπότῃ. Διὸ δὴ καὶ ὁ ἱερεὺς ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης, ὑπὲρ τῶν προτέ μων, ὑπὲρ τῶν νῦν, ὑπὲρ τῶν γενηθέντων ἔμπροσθεν, ὑπὲρ τῶν μετὰ ταῦτα ἐσομένων εἰς ἡμᾶς εὐχαριστεῖν κελεύει, τῆς θυσίας προκειμένης ἐκείνης. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς καὶ τῆς γῆς ἀπαλλάττει, καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν μετατίθησι, καὶ ἀγγέλους ἐξ ἀνθρώπων ποιεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι, χορὸν στησάμενοι, ὑπὲρ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀγα θῶν εὐχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, λέγοντες· Δόξα ἐν ὑψίστοις θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Καὶ τὰ πρὸς ἡμᾶς οι τοὺς οὐκ ἐπὶ γῆς, οὐδὲ ἀνθρώπους ; Μά λιστα μὲν οὖν πρὸς ἡμᾶς· οὕτω γὰρ ἐπαιδεύθημεν τοὺς συνδούλους φιλεῖν, ὡς καὶ τὰ ἐκείνων ἀγαθὰ ἡμέτερα εἶναι νομίζειν. 10 332 93 της οικονομίας; Ο γὰρ ἦν αὐτῷ τιμιώτερον ἀπάντων, ὁ μονογενής Παῖς, τοῦτον ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἐχθρῶν· καὶ οὐκ ἔδωκε μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ δοῦναι τράπεζαν ἡμῖν αὐτὸν παρέθηκε, πάντα αὐτὸς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν ποιῶν, καὶ τὸ δοῦναι, καὶ τὸ εὐχαρίστους ὑπὲρ τούτων ποιῆσαι. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἀχάριστός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, πανταχοῦ αὐτὸς ἀναδέχεται καὶ κατασκευάζει τὰ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ὅπερ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐποίησεν, ἀπὸ τόπων καὶ χρόνων καὶ ἑορτῶν ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῶν εὐ- εργεσιῶν, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα εἰργάσατο, ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς θυσίας εἰς διηνεκή τῆς ὑπὲρ τούτων εὐεργεσίας μνήμην ἡμᾶς ἐμβάλλων. Οὕτως οὐδεὶς ἐσπούδακε δοκί μους γενέσθαι καὶ μεγάλους καὶ διὰ πάντων εὐγνώμο νας, ὡς ὁ ποιήσας ἡμᾶς Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ ἄκοντας ἡμᾶς εὐεργετεί πολλάκις, καὶ ἀγνοοῦντας τὰ πλείονα. Εἰ δὲ θαυμάζεις τὸ εἰρημένον, οὐκ ἐπὶ τῶν τυχόντων τινός, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ μακαρίου Παύλου δείκνυμί σοι τοῦτο συμ- βάν. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος ἐκεῖνος πολλὰ κινδυνεύων καὶ θλιβόμενος, πολλάκις παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀποστῆναι 28 [312] αὐτοῦ τοὺς πειρασμούς· ἀλλ' ὅμως οὐ τῇ αἰτήσει αὐτοῦ, ἀλλὰ τῇ λυσιτελείᾳ προσεῖχεν ὁ Θεός· καὶ τοῦτο δεικνὺς ἔλεγεν· Αρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. "Ωστε πρὶν εἰπεῖν αὐτῷ τὴν αἰτίαν, ἄχοντα εὐεργετεῖ καὶ οὐκ εἰδότα. Τί οὖν μέγα αἰτεῖ, ἀντὶ τῆς τοσαύτης κηδεμονίας εὐχαρίστους κελεύων εξ ναι ; Πειθώμεθα τοίνυν, καὶ πανταχοῦ τοῦτο διατηρώμεν. Καὶ γὰρ τοὺς Ἰουδαίους οὐδὲν οὕτως ἀπώλεσεν, ὡς τὸ ἀχαρίστους εἶναι, καὶ τὰς πολλὰς καὶ ἐπαλλήλους εκεί νας πληγὰς οὐδὲν ἕτερον ἢ τοῦτο ἐπήγαγε· μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τῶν πληγῶν τὴν ψυχὴν αὐτῶν τοῦτο ἀπώλεσε καὶ διέφθειρεν. ᾿Αχαρίστου γὰρ ἐλπὶς ὡς πάχνη χει- μέριος", φησίν· οὕτω ναρκᾶν καὶ νεκροῦσθαι τὴν ψυχὴν ποιεῖ, ὥσπερ ἐκείνη τὰ σώματα. Τοῦτο δὲ γίνεται ἐξ ἀπονοίας, καὶ τοῦ νομίζειν ἑαυτὸν ἄξιον εἶναί τινος. Ὁ δὲ συντετριμμένος, οὐχ ὑπὲρ ἀγαθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐναντίων δοκούντων εἶναι, εὐχαριστίας εἴσεται τῷ Θεῷ, καὶ ὅσα ἂν πάθῃ, οὐδὲν ἡγήσεται ἀνάξιον που πονθέναι. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν, ὅσῳ ἂν πρὸς ἀρετὴν ἐπισ δῶμεν, τοσούτῳ μᾶλλον ἑαυτοὺς συντρίψωμεν· ἐπεὶ καὶ τοῦτο μάλιστα ἀρετή. "Ωσπερ γὰρ ὅσῳπερ ἂν ὀξύτερον ἴδωμεν, τοσούτῳ μᾶλλον μανθάνομεν ὅσον διεστήκαμεν τοῦ οὐρανοῦ· οὕτως ὅσῳ ἂν ἐπιδῶμεν πρὸς ἀρετὴν, τοσούτῳ μᾶλλον παιδευόμεθα εἰδέναι τοῦ Θεοῦ τὸ μέσον τὸ πρὸς ἡμᾶς. Οὐ μικρὸν δὲ τοῦτο το μέρος φιλοσοφίας, δυνηθῆναι συνιδεῖν τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν. Οὗτος γὰρ μάλιστά ἐστιν ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ὁ μηδὲν εἶναι ἑαυτὸν νομίζων. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Δαυΐδ καὶ ὁ ᾿Αβραάμ, ὅτε πρὸς τὴν ἄκραν ἀνέβησαν τῆς ἀρετῆς κορυφὴν, τότε μάλιστα τοῦτο κατώρθωσαν· καὶ ὁ μὲν γῆν καὶ σπου δὸν, ὁ δὲ σκώληκα ἑαυτὸν ἐκάλει · καὶ πάντες δὲ οἱ ἅγιοι ὁμοίως τούτοις ἑαυτοὺς ταλανίζουσιν · ὡς ὅ γε πρὸς ἀλαζονείαν αἱρόμενος, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ μάλιστα πάντων ἑαυτὸν ἀγνοῶν. Διὸ καὶ κατὰ τὴν κοινὴν συν- ήθειαν ἔθος ἡμῖν λέγειν περὶ τῶν ὑπερηφάνων· Οὐκ οἶδεν ἑαυτὸν, ἀγνοεῖ ἑαυτόν. Ὁ δὲ ἑαυτὸν ἀγνοῶν, τίνα γνώσεται; Ωσπερ γὰρ ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ἅπαντα εἴσεται· οὕτως ὁ τοῦτο μὴ εἰδὼς, οὐδὲ τὰ ἄλλα εἴσεται. Τοιοῦτος ἦν ἐκεῖνος ὁ λέγων· Ἐπάνω τῶν οὐρανῶν θήσω τὸν θρόνον μου. Ἐπειδὴ γὰρ ἡγνόησεν ἑαυτὸν, καὶ τὰ ἄλλα δ. Διὸ καὶ Παῦλος πανταχοῦ τῶν Ἐπιστολῶν ὑπὲρ τῶν τῆς οἰκουμένης εὐχαριστεῖ κατορθωμάτων. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ὑπὲρ τῶν οἰκείων καὶ οἱ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων, * καὶ ὑπὲρ μικρῶν καὶ ὑπὲρ μεγάλων διηνεκῶς εὐχαρι- στώμεν. Κἂν γὰρ μικρὸν ἢ τὸ δοθὲν, μέγα γίνεται τῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδόσθαι· μᾶλλον δὲ οὐδὲν μικρὸν τῶν παρ' ἐκείνου, οὗ τῷ παρ' ἐκείνου μόνον παρέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ αὐτῇ τῇ φύσει. Καὶ ἵνα τὰ ἄλλα πάντα παρῶ, ἃ τὴν ἄμμον νικῇ τῷ πλήθει· τί ἴσον τῆς ὑπὲρ ἡμῶν γενομέ- σ' ἐξῆλθε Edd. " ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι δεν πάντοτε εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ· καὶ ὅτι ἐὰν μή τις ἀποστῇ τῶν βιωτικῶν φρον- τίδων, οὐ δύναται γνῶναι ἑαυτόν. Α. δὲ τὴν χάριν Edd. 88 πάλιν] πολλὴν Edd. contra codd. et Ge. οὐ καὶ ἡ διην. Κ. Κ. σε της om. Α. τελούμενα] add. λέγω Edd. 68 ἐκχεῖν] add. δι' ἡμᾶς Edd. 1943) γεννηθέντων (sic) L. quæ facta sunt Arm. cæteri γεννηθέντων. Paulo post εἰς ante ἡμᾶς uncis inclusit γενηθέντων] Sic. D. [et Bodl. δην. nec legisse videtur Gr. Cupi codd. facit Arm. ℗ xa! om. A. θυσίας] add. ἤδη Α. Οι ὑμᾶς Γ. ἡμᾶς add. φησί A. Sev. ἀποστῆσα: Ε. οι ὡς χειμερινή πάγνη Ε. ο εὐχαρ. εἴπεται] 4] εὐχαριστήσει Α. " ταύτα οι. σε 90 89

πάντα ἠγνόησεν. Ἀλλ’ οὐχ ὁ Παῦλος· ἀλλ’ ἔκτρωμα ἑαυτὸν καὶ τῶν ἁγίων ἔσχατον ἐκάλει, καὶ οὐδὲ τῆς προσηγορίας ἄξιον ἑαυτὸν εἶναι ἐνόμιζε τῶν ἀποστόλων, μετὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατορθώματα. Τοῦτον τοίνυν ζηλώσωμεν καὶ μιμησώμεθα. Μιμησόμεθα δὲ, ἂν τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν τῇ γῇ ἀπαλλαγῶμεν πραγμάτων. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀγνοεῖν ἑαυτὸν ποιεῖ, ὡς τὸ τοῖς βιω-τικοῖς προσηλῶσθαι· οὐδὲν οὕτω πάλιν τοῖς βιωτικοῖς προσηλῶσθαι πράγμασι παρασκευάζει, ὡς τὸ ἀγνοεῖν ἑαυτόν· ἀλλήλων γὰρ ταῦτα ἐξήρτηται. Ὥσπερ γὰρ ὁ τῆς δόξης ἐρῶν τῆς ἔξωθεν, καὶ μεγάλα τὰ παρόντα ἡγούμενος, κἂν μυρία φιλονεικῇ, οὐ συγχωρεῖται ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εἰσελθόντι δὲ αὐτῷ εἰς Καπερναοὺμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος, παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος·» α. Ὁ μὲν λεπρὸς καταβάντι ἀπὸ τοῦ ὄρους προσῆλθεν· ὁ δὲ ἑκατόνταρχος οὗτος εἰσελθόντι εἰς τὴν Καπερναούμ. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὔτε οὗτος, οὔτε ἐκεῖνος εἰς τὸ ὄρος ἀνέβησαν; Οὐ διὰ ῥᾳθυμίαν· καὶ γὰρ ἀμφοτέρων ἡ πίστις θερμή· ἀλλ’ ὥστε μὴ ἐγκόψαι τὴν διδασκαλίαν. Προσελθὼν δέ φησιν· Ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι ἀπολογούμενος καὶ τὴν αἰτίαν εἴρηκε, δι’ ἣν αὐτὸν οὐκ ἤγαγεν. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν, φησὶ, παραλελυμένον καὶ βασανιζόμενον καὶ πρὸς ἐσχάτας ὄντα ἀναπνοὰς φοράδην κομίζειν. Ὅτι γὰρ καὶ ἀπο-πνεῖν ἔμελλεν, ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι καὶ ἔμελλε τελευ-τᾷν. Ἐγὼ δὲ τοῦ μεγάλην αὐτὸν ἔχειν πίστιν τοῦτο σημεῖον εἶναί φημι, καὶ πολλῷ μείζονα τῶν διὰ τοῦ στέγους χαλασάντων. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐπίταγμα ἀρκεῖ μόνον εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ κειμέ-νου, περιττὸν εἶναι ἐνόμισεν αὐτὸν ἀγαγεῖν. Τί οὖν ὁ Ἰησοῦς; Ὃ μηδαμοῦ πρότερον ἐποίησεν, ἐνταῦθα ποιεῖ. Πανταχοῦ γὰρ ἑπόμενος τῇ προαιρέσει τῶν ἱκε-τευόντων, ἐνταῦθα καὶ ἐπιπηδᾷ, καὶ οὐχὶ θεραπεῦσαι ἐπαγγέλλεται μόνον, ἀλλὰ καὶ παραγενέσθαι εἰς τὴν οἰκίαν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα μάθωμεν τὴν ἀρετὴν τοῦ ἑκατοντάρχου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπηγγείλατο, ἀλλ’ εἶ-πεν, Ὕπαγε, ἰαθήτω ὁ παῖς σου, οὐδὲν ἂν τούτων ἔγνω-μεν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἐπὶ τῆς Φοινικίσσης ἀπεναντίας ἐποίησε γυναικός. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ μὴ καλούμενος εἰς τὴν οἰκίαν, αὐτεπάγγελτός φησιν ἥξειν, ἵνα μάθῃς τοῦ ἑκατοντάρχου τὴν πίστιν καὶ τὴν πολλὴν ταπεινοφροσύ-νην· ἐπὶ δὲ τῆς Φοινικίσσης καὶ ἀρνεῖται τὴν δόσιν, καὶ ἐπιμένουσαν ἐξαπορεῖ. Σοφὸς γὰρ ὢν καὶ εὐμήχανος ἰατρὸς, διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία κατασκευάζειν οἶδε. Καὶ ἐνταῦθα μὲν διὰ τῆς αὐτεπαγγέλτου παρουσίας, ἐκεῖ δὲ διὰ τῆς ἐπιτεταμένης ὑπερθέσεως καὶ παραιτήσεως τὴν πίστιν ἐκκαλύπτει τῆς γυναικός. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ ποιεῖ λέγων· Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ τοῦ παιδός μου Ἀβραάμ. ἵνα μάθῃς ἐκείνου τὴν φι-λοστοργίαν, καὶ τὴν ὑπὲρ Σοδόμων πρόνοιαν. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λὼτ ἀρνοῦνται εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν οἱ πεμφθέντες, ἵνα τοῦ δικαίου μάθῃς τῆς φιλοξενίας τὸ μέγεθος. Τί οὖν ὁ ἑκατόνταρχός φησιν; Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ἀκούσωμεν ὅσοι τὸν Χριστὸν μέλλομεν ὑποδέχεσθαι· δυνατὸν γὰρ αὐτὸν ὑπο-δέχεσθαι καὶ νῦν. Ἀκούσωμεν καὶ ζηλώσωμεν, καὶ μετὰ

πάντα ἠγνόησεν. Ἀλλ’ οὐχ ὁ Παῦλος· ἀλλ’ ἔκτρωμα ἑαυτὸν καὶ τῶν ἁγίων ἔσχατον ἐκάλει, καὶ οὐδὲ τῆς προσηγορίας ἄξιον ἑαυτὸν εἶναι ἐνόμιζε τῶν ἀποστόλων, μετὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατορθώματα. Τοῦτον τοίνυν ζηλώσωμεν καὶ μιμησώμεθα. Μιμησόμεθα δὲ, ἂν τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν τῇ γῇ ἀπαλλαγῶμεν πραγμάτων. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀγνοεῖν ἑαυτὸν ποιεῖ, ὡς τὸ τοῖς βιω-τικοῖς προσηλῶσθαι· οὐδὲν οὕτω πάλιν τοῖς βιωτικοῖς προσηλῶσθαι πράγμασι παρασκευάζει, ὡς τὸ ἀγνοεῖν ἑαυτόν· ἀλλήλων γὰρ ταῦτα ἐξήρτηται. Ὥσπερ γὰρ ὁ τῆς δόξης ἐρῶν τῆς ἔξωθεν, καὶ μεγάλα τὰ παρόντα ἡγούμενος, κἂν μυρία φιλονεικῇ, οὐ συγχωρεῖται ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εἰσελθόντι δὲ αὐτῷ εἰς Καπερναοὺμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος, παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος·» α. Ὁ μὲν λεπρὸς καταβάντι ἀπὸ τοῦ ὄρους προσῆλθεν· ὁ δὲ ἑκατόνταρχος οὗτος εἰσελθόντι εἰς τὴν Καπερναούμ. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὔτε οὗτος, οὔτε ἐκεῖνος εἰς τὸ ὄρος ἀνέβησαν; Οὐ διὰ ῥᾳθυμίαν· καὶ γὰρ ἀμφοτέρων ἡ πίστις θερμή· ἀλλ’ ὥστε μὴ ἐγκόψαι τὴν διδασκαλίαν. Προσελθὼν δέ φησιν· Ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι ἀπολογούμενος καὶ τὴν αἰτίαν εἴρηκε, δι’ ἣν αὐτὸν οὐκ ἤγαγεν. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν, φησὶ, παραλελυμένον καὶ βασανιζόμενον καὶ πρὸς ἐσχάτας ὄντα ἀναπνοὰς φοράδην κομίζειν. Ὅτι γὰρ καὶ ἀπο-πνεῖν ἔμελλεν, ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι καὶ ἔμελλε τελευ-τᾷν. Ἐγὼ δὲ τοῦ μεγάλην αὐτὸν ἔχειν πίστιν τοῦτο σημεῖον εἶναί φημι, καὶ πολλῷ μείζονα τῶν διὰ τοῦ στέγους χαλασάντων. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐπίταγμα ἀρκεῖ μόνον εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ κειμέ-νου, περιττὸν εἶναι ἐνόμισεν αὐτὸν ἀγαγεῖν. Τί οὖν ὁ Ἰησοῦς; Ὃ μηδαμοῦ πρότερον ἐποίησεν, ἐνταῦθα ποιεῖ. Πανταχοῦ γὰρ ἑπόμενος τῇ προαιρέσει τῶν ἱκε-τευόντων, ἐνταῦθα καὶ ἐπιπηδᾷ, καὶ οὐχὶ θεραπεῦσαι ἐπαγγέλλεται μόνον, ἀλλὰ καὶ παραγενέσθαι εἰς τὴν οἰκίαν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα μάθωμεν τὴν ἀρετὴν τοῦ ἑκατοντάρχου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπηγγείλατο, ἀλλ’ εἶ-πεν, Ὕπαγε, ἰαθήτω ὁ παῖς σου, οὐδὲν ἂν τούτων ἔγνω-μεν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἐπὶ τῆς Φοινικίσσης ἀπεναντίας ἐποίησε γυναικός. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ μὴ καλούμενος εἰς τὴν οἰκίαν, αὐτεπάγγελτός φησιν ἥξειν, ἵνα μάθῃς τοῦ ἑκατοντάρχου τὴν πίστιν καὶ τὴν πολλὴν ταπεινοφροσύ-νην· ἐπὶ δὲ τῆς Φοινικίσσης καὶ ἀρνεῖται τὴν δόσιν, καὶ ἐπιμένουσαν ἐξαπορεῖ. Σοφὸς γὰρ ὢν καὶ εὐμήχανος ἰατρὸς, διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία κατασκευάζειν οἶδε. Καὶ ἐνταῦθα μὲν διὰ τῆς αὐτεπαγγέλτου παρουσίας, ἐκεῖ δὲ διὰ τῆς ἐπιτεταμένης ὑπερθέσεως καὶ παραιτήσεως τὴν πίστιν ἐκκαλύπτει τῆς γυναικός. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ ποιεῖ λέγων· Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ τοῦ παιδός μου Ἀβραάμ. ἵνα μάθῃς ἐκείνου τὴν φι-λοστοργίαν, καὶ τὴν ὑπὲρ Σοδόμων πρόνοιαν. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λὼτ ἀρνοῦνται εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν οἱ πεμφθέντες, ἵνα τοῦ δικαίου μάθῃς τῆς φιλοξενίας τὸ μέγεθος. Τί οὖν ὁ ἑκατόνταρχός φησιν; Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ἀκούσωμεν ὅσοι τὸν Χριστὸν μέλλομεν ὑποδέχεσθαι· δυνατὸν γὰρ αὐτὸν ὑπο-δέχεσθαι καὶ νῦν. Ἀκούσωμεν καὶ ζηλώσωμεν, καὶ μετὰ

πάντα ἠγνόησεν. Ἀλλ’ οὐχ ὁ Παῦλος· ἀλλ’ ἔκτρωμα ἑαυτὸν καὶ τῶν ἁγίων ἔσχατον ἐκάλει, καὶ οὐδὲ τῆς προσηγορίας ἄξιον ἑαυτὸν εἶναι ἐνόμιζε τῶν ἀποστόλων, μετὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατορθώματα. Τοῦτον τοίνυν ζηλώσωμεν καὶ μιμησώμεθα. Μιμησόμεθα δὲ, ἂν τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν τῇ γῇ ἀπαλλαγῶμεν πραγμάτων. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀγνοεῖν ἑαυτὸν ποιεῖ, ὡς τὸ τοῖς βιω-τικοῖς προσηλῶσθαι· οὐδὲν οὕτω πάλιν τοῖς βιωτικοῖς προσηλῶσθαι πράγμασι παρασκευάζει, ὡς τὸ ἀγνοεῖν ἑαυτόν· ἀλλήλων γὰρ ταῦτα ἐξήρτηται. Ὥσπερ γὰρ ὁ τῆς δόξης ἐρῶν τῆς ἔξωθεν, καὶ μεγάλα τὰ παρόντα ἡγούμενος, κἂν μυρία φιλονεικῇ, οὐ συγχωρεῖται ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εἰσελθόντι δὲ αὐτῷ εἰς Καπερναοὺμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος, παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος·» α. Ὁ μὲν λεπρὸς καταβάντι ἀπὸ τοῦ ὄρους προσῆλθεν· ὁ δὲ ἑκατόνταρχος οὗτος εἰσελθόντι εἰς τὴν Καπερναούμ. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὔτε οὗτος, οὔτε ἐκεῖνος εἰς τὸ ὄρος ἀνέβησαν; Οὐ διὰ ῥᾳθυμίαν· καὶ γὰρ ἀμφοτέρων ἡ πίστις θερμή· ἀλλ’ ὥστε μὴ ἐγκόψαι τὴν διδασκαλίαν. Προσελθὼν δέ φησιν· Ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι ἀπολογούμενος καὶ τὴν αἰτίαν εἴρηκε, δι’ ἣν αὐτὸν οὐκ ἤγαγεν. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν, φησὶ, παραλελυμένον καὶ βασανιζόμενον καὶ πρὸς ἐσχάτας ὄντα ἀναπνοὰς φοράδην κομίζειν. Ὅτι γὰρ καὶ ἀπο-πνεῖν ἔμελλεν, ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι καὶ ἔμελλε τελευ-τᾷν. Ἐγὼ δὲ τοῦ μεγάλην αὐτὸν ἔχειν πίστιν τοῦτο σημεῖον εἶναί φημι, καὶ πολλῷ μείζονα τῶν διὰ τοῦ στέγους χαλασάντων. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐπίταγμα ἀρκεῖ μόνον εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ κειμέ-νου, περιττὸν εἶναι ἐνόμισεν αὐτὸν ἀγαγεῖν. Τί οὖν ὁ Ἰησοῦς; Ὃ μηδαμοῦ πρότερον ἐποίησεν, ἐνταῦθα ποιεῖ. Πανταχοῦ γὰρ ἑπόμενος τῇ προαιρέσει τῶν ἱκε-τευόντων, ἐνταῦθα καὶ ἐπιπηδᾷ, καὶ οὐχὶ θεραπεῦσαι ἐπαγγέλλεται μόνον, ἀλλὰ καὶ παραγενέσθαι εἰς τὴν οἰκίαν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα μάθωμεν τὴν ἀρετὴν τοῦ ἑκατοντάρχου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπηγγείλατο, ἀλλ’ εἶ-πεν, Ὕπαγε, ἰαθήτω ὁ παῖς σου, οὐδὲν ἂν τούτων ἔγνω-μεν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἐπὶ τῆς Φοινικίσσης ἀπεναντίας ἐποίησε γυναικός. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ μὴ καλούμενος εἰς τὴν οἰκίαν, αὐτεπάγγελτός φησιν ἥξειν, ἵνα μάθῃς τοῦ ἑκατοντάρχου τὴν πίστιν καὶ τὴν πολλὴν ταπεινοφροσύ-νην· ἐπὶ δὲ τῆς Φοινικίσσης καὶ ἀρνεῖται τὴν δόσιν, καὶ ἐπιμένουσαν ἐξαπορεῖ. Σοφὸς γὰρ ὢν καὶ εὐμήχανος ἰατρὸς, διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία κατασκευάζειν οἶδε. Καὶ ἐνταῦθα μὲν διὰ τῆς αὐτεπαγγέλτου παρουσίας, ἐκεῖ δὲ διὰ τῆς ἐπιτεταμένης ὑπερθέσεως καὶ παραιτήσεως τὴν πίστιν ἐκκαλύπτει τῆς γυναικός. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ ποιεῖ λέγων· Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ τοῦ παιδός μου Ἀβραάμ. ἵνα μάθῃς ἐκείνου τὴν φι-λοστοργίαν, καὶ τὴν ὑπὲρ Σοδόμων πρόνοιαν. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λὼτ ἀρνοῦνται εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν οἱ πεμφθέντες, ἵνα τοῦ δικαίου μάθῃς τῆς φιλοξενίας τὸ μέγεθος. Τί οὖν ὁ ἑκατόνταρχός φησιν; Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ἀκούσωμεν ὅσοι τὸν Χριστὸν μέλλομεν ὑποδέχεσθαι· δυνατὸν γὰρ αὐτὸν ὑπο-δέχεσθαι καὶ νῦν. Ἀκούσωμεν καὶ ζηλώσωμεν, καὶ μετὰ

πάντα ἠγνόησεν. Ἀλλ’ οὐχ ὁ Παῦλος· ἀλλ’ ἔκτρωμα ἑαυτὸν καὶ τῶν ἁγίων ἔσχατον ἐκάλει, καὶ οὐδὲ τῆς προσηγορίας ἄξιον ἑαυτὸν εἶναι ἐνόμιζε τῶν ἀποστόλων, μετὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα κατορθώματα. Τοῦτον τοίνυν ζηλώσωμεν καὶ μιμησώμεθα. Μιμησόμεθα δὲ, ἂν τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν τῇ γῇ ἀπαλλαγῶμεν πραγμάτων. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀγνοεῖν ἑαυτὸν ποιεῖ, ὡς τὸ τοῖς βιω-τικοῖς προσηλῶσθαι· οὐδὲν οὕτω πάλιν τοῖς βιωτικοῖς προσηλῶσθαι πράγμασι παρασκευάζει, ὡς τὸ ἀγνοεῖν ἑαυτόν· ἀλλήλων γὰρ ταῦτα ἐξήρτηται. Ὥσπερ γὰρ ὁ τῆς δόξης ἐρῶν τῆς ἔξωθεν, καὶ μεγάλα τὰ παρόντα ἡγούμενος, κἂν μυρία φιλονεικῇ, οὐ συγχωρεῖται ΟΜΙΛΙΑ Κ. Εἰσελθόντι δὲ αὐτῷ εἰς Καπερναοὺμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος, παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος·» α. Ὁ μὲν λεπρὸς καταβάντι ἀπὸ τοῦ ὄρους προσῆλθεν· ὁ δὲ ἑκατόνταρχος οὗτος εἰσελθόντι εἰς τὴν Καπερναούμ. Τίνος οὖν ἕνεκεν οὔτε οὗτος, οὔτε ἐκεῖνος εἰς τὸ ὄρος ἀνέβησαν; Οὐ διὰ ῥᾳθυμίαν· καὶ γὰρ ἀμφοτέρων ἡ πίστις θερμή· ἀλλ’ ὥστε μὴ ἐγκόψαι τὴν διδασκαλίαν. Προσελθὼν δέ φησιν· Ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικὸς, δεινῶς βασανιζόμενος. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι ἀπολογούμενος καὶ τὴν αἰτίαν εἴρηκε, δι’ ἣν αὐτὸν οὐκ ἤγαγεν. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν, φησὶ, παραλελυμένον καὶ βασανιζόμενον καὶ πρὸς ἐσχάτας ὄντα ἀναπνοὰς φοράδην κομίζειν. Ὅτι γὰρ καὶ ἀπο-πνεῖν ἔμελλεν, ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι καὶ ἔμελλε τελευ-τᾷν. Ἐγὼ δὲ τοῦ μεγάλην αὐτὸν ἔχειν πίστιν τοῦτο σημεῖον εἶναί φημι, καὶ πολλῷ μείζονα τῶν διὰ τοῦ στέγους χαλασάντων. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐπίταγμα ἀρκεῖ μόνον εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ κειμέ-νου, περιττὸν εἶναι ἐνόμισεν αὐτὸν ἀγαγεῖν. Τί οὖν ὁ Ἰησοῦς; Ὃ μηδαμοῦ πρότερον ἐποίησεν, ἐνταῦθα ποιεῖ. Πανταχοῦ γὰρ ἑπόμενος τῇ προαιρέσει τῶν ἱκε-τευόντων, ἐνταῦθα καὶ ἐπιπηδᾷ, καὶ οὐχὶ θεραπεῦσαι ἐπαγγέλλεται μόνον, ἀλλὰ καὶ παραγενέσθαι εἰς τὴν οἰκίαν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, ἵνα μάθωμεν τὴν ἀρετὴν τοῦ ἑκατοντάρχου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπηγγείλατο, ἀλλ’ εἶ-πεν, Ὕπαγε, ἰαθήτω ὁ παῖς σου, οὐδὲν ἂν τούτων ἔγνω-μεν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἐπὶ τῆς Φοινικίσσης ἀπεναντίας ἐποίησε γυναικός. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ μὴ καλούμενος εἰς τὴν οἰκίαν, αὐτεπάγγελτός φησιν ἥξειν, ἵνα μάθῃς τοῦ ἑκατοντάρχου τὴν πίστιν καὶ τὴν πολλὴν ταπεινοφροσύ-νην· ἐπὶ δὲ τῆς Φοινικίσσης καὶ ἀρνεῖται τὴν δόσιν, καὶ ἐπιμένουσαν ἐξαπορεῖ. Σοφὸς γὰρ ὢν καὶ εὐμήχανος ἰατρὸς, διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία κατασκευάζειν οἶδε. Καὶ ἐνταῦθα μὲν διὰ τῆς αὐτεπαγγέλτου παρουσίας, ἐκεῖ δὲ διὰ τῆς ἐπιτεταμένης ὑπερθέσεως καὶ παραιτήσεως τὴν πίστιν ἐκκαλύπτει τῆς γυναικός. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ ποιεῖ λέγων· Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ τοῦ παιδός μου Ἀβραάμ. ἵνα μάθῃς ἐκείνου τὴν φι-λοστοργίαν, καὶ τὴν ὑπὲρ Σοδόμων πρόνοιαν. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λὼτ ἀρνοῦνται εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν οἱ πεμφθέντες, ἵνα τοῦ δικαίου μάθῃς τῆς φιλοξενίας τὸ μέγεθος. Τί οὖν ὁ ἑκατόνταρχός φησιν; Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ἀκούσωμεν ὅσοι τὸν Χριστὸν μέλλομεν ὑποδέχεσθαι· δυνατὸν γὰρ αὐτὸν ὑπο-δέχεσθαι καὶ νῦν. Ἀκούσωμεν καὶ ζηλώσωμεν, καὶ μετὰ

335 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI al. XXVII. 336 ἂν αἰτήσῃ τὸν θεὸν, δώσει σοι· οὐ μόνον οὐκ ἐπῃνέθη, καίτοι καὶ ^17 γνώριμος οὖσα καὶ ἀγαπητὴ καὶ τῶν σφόδρα περὶ αὐτὸν ἐσπουδακότων, ἀλλὰ καὶ ἐπετιμήθη καὶ διωρθώθη παρ’ αὐτοῦ, ὡς οὐ καλῶς εἰρηκυῖα. Καὶ γὰρ ἔλεγεν αὐτῇ· Οὐκ εἶπόν σοι, ὅτι ἐὰν πιστεύσῃς, ὄψει τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ; ὡς μηδέπω πιστευσάσῃ ἐγκαλῶν. Καὶ πάλιν, ἐπειδὴ ἔλεγεν ^18, Ὅσα ἂν αἰτήσῃ τὸν θεὸν, δώσει σοι· ἀπάγων τῆς τοιαύτης ὑπονοίας αὐτὴν, καὶ διδάσκων ὅτι παρ’ ἑτέρου οὐ δέεται· ^19 λαβεῖν, ἀλλ’ αὐτός ἐστιν ἡ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν, φησίν· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή· τουτέστιν, Οὐκ ἀναμένω δέξασθαι ἐνέργειαν, ἀλλ’ οἴκοθεν πάντα ἐργάζομαι. Ὅθεν τὸν ^20 ἑκατοντάρχην καὶ θαυμάζει, καὶ τοῦ δήμου παντὸς προτίθησι, καὶ τῇ τῆς βασιλείας δόσει τιμᾷ, καὶ τοὺς ἄλλους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον καλεῖ. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι διὰ τοῦτο ταῦτα εἶπεν, ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους παιδεύσῃ πιστεύειν οὕτως, ἄκουσον τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν, πῶς αὐτὸ ἠνίξατο· Στραφεὶς γὰρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Ἄρα τὸ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, τοῦτο μάλιστα πίστεως, καὶ βασιλείας καὶ τῶν ἄλλων πρόξενον ἀγαθῶν. Οὐδὲ γὰρ μέχρι λόγων αὐτῷ γέγονεν ὁ ἔπαινος, ἀλλὰ καὶ τὸν νοσοῦντα ὑγιῆ ἀπέδωκεν ἀντὶ τῆς πίστεως, καὶ λαμπρὸν αὐτῷ πλέκει τὸν στέφανον, καὶ μεγάλας ἐπαγγέλλεται δωρεὰς, οὕτω λέγων· Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται εἰς τοὺς ^21 κόλπους Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται ἔξω. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὰ ἐπεδείξατο θαύματα, μετὰ πλείονος αὐτοῖς λοιπὸν διαλέγεται παῤῥησίας. Εἶτα, ἵνα μή τις νομίσῃ κολακείας εἶναι τὰ ῥήματα, ἀλλὰ μάθωσιν ^22 ἅπαντες, ὅτι οὕτω διέκειτο ὁ ἑκατοντάρχης, φησίν· Ὕπαγε· ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι. Καὶ εὐθέως τὸ ἔργον ἠκολούθησε μαρτυροῦν τῇ προαιρέσει. Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς Συροφοινικίσσης συνέβη· καὶ γὰρ ἐκείνῃ φησίν· Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Καὶ ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς τοῦτο τὸ θαῦμα ἀπαγγέλλων παρεντίθησιν ἕτερα πλείονα, ἃ δοκεῖ διαφωνίαν ἐμφαίνειν, ἐπιλῦσαι καὶ ταῦτα ἀναγκαῖον ὑμῖν. Τί οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς; Ἔπεμψε πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων πρὸς αὐτὸν, παρακαλῶν αὐτὸν ἐλθεῖν. [316] Ὁ δὲ Ματθαῖός φησιν, ὅτι αὐτὸς προσελθὼν ἔλεγεν, ὅτι· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος. Καὶ τινες μέν φασιν, ὅτι οὐκ ἔστιν οὗτος ἐκεῖνος, εἰ καὶ πολλὰ ἐοικότα ἔχει. Περὶ μὲν γὰρ ἐκείνου φησὶν, ὅτι Καὶ τὴν ^23 συναγωγὴν ἡμῶν ἔκτισε, καὶ τὸ ἔθνος ἀγαπᾷ· περὶ δὲ τούτου αὐτός φησιν ὁ Ἰησοῦς· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Καὶ ἐπ’ ἐκείνου μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Πολλοὶ ἥξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν, ὅθεν εἰκὸς Ἰουδαῖον αὐτὸν εἶναι. Τί οὖν ἐροῦμεν; Ὅτι αὕτη μὲν εὔκολος ἡ λύσις· τὸ δὲ ζητούμενον, εἰ ἀληθής ^24. Ἐμοὶ δοκεῖ οὗτος ἐκεῖνος εἶναι. Πῶς οὖν, φησὶν, ὁ μὲν Ματθαῖος λέγει, ὅτι αὐτὸς εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· ὁ δὲ Λουκᾶς, ὅτι ἔπεμψεν ἵνα ἔλθῃ; Ἐμοὶ δοκεῖ τὴν κολακείαν τὴν Ἰουδαϊκὴν αἰνίττεσθαι ἡμῖν ὁ Λουκᾶς, καὶ ὅτι οἱ ἐν συμφορᾷ ἀκατάστατοι ὄντες πολλὰ μεταβουλεύονται. Εἰκὸς γὰρ τὸν ἑκατόνταρχον βουλόμενον ἀπελθεῖν κωλυθῆναι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, κολακευόντων αὐτὸν καὶ λεγόντων, ὅτι Ἡμεῖς ἀπελθόντες ἄξομεν αὐτόν. Ὅρα γοῦν αὐτῶν καὶ τὴν παράκλησιν κολακείας οὖσαν μεστήν. Ἀγαπᾷ γὰρ τὸ ἔθνος ἡμῶν, φησὶ, καὶ τὴν συναγωγὴν αὐτὸς ᾠκοδόμησεν· οὐδὲ ἴσασιν ὅθεν ἐπαινοῦσι τὸν ἄνδρα. Δέον γὰρ εἰπεῖν, ὅτι Ἐβουλήθη μὲν αὐτὸς ἐλθεῖν καὶ παρακαλέσαι, ἡμεῖς δὲ ἐκωλύσαμεν, τὴν συμφορὰν ἰδόντες, καὶ τὸ πτῶμα τὸ ἐπὶ τῆς οἰκίας κείμενον, καὶ οὕτω παραστῆσαι τῆς πίστεως αὐτοῦ τὸ μέγεθος· τοῦτο μὲν οὐ λέγουσιν· οὐδὲ γὰρ ἤθελον διὰ τὸ βασκαίνειν ἐκκαλύψαι τοῦ ἀνδρὸς τὴν πίστιν· ἀλλ’ ᾑροῦντο μᾶλλον συσκιάσαι τὴν ἀρετὴν, ὑπὲρ οὗ τὴν ἱκεσίαν ἦλθον ποιησόμενοι, ἵνα μὴ δόξῃ μέγας τις εἶναι ὁ παρακαλούμενος, ἢ τὴν πίστιν ἀνακηρύξαντες τὴν ἐκείνου, ἀνύσαι τοῦτο, δι’ ὅπερ ἦσαν ἀφιγμένοι. Ἱκανὸν γὰρ ἡ ^25 βασκανία πηρῶσαι διάνοιαν. Ἀλλ’ ὁ τὰ ἀπόῤῥητα εἰδὼς, καὶ ἀκόντων αὐτῶν ἐκεῖνον ἀνεκήρυξε. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἄκουσον αὐτοῦ τοῦ Λουκᾶ πάλιν αὐτὸ ἑρμηνεύοντος. Αὐτὸς γὰρ οὕτω φησὶν, ὅτι Οὐ μακρὰν ἀπέχοντος αὐτοῦ ἔπεμψε λέγων· Ὦ Κύριε, μὴ σκύλλου· οὐ γάρ εἰμι ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ὅτε γὰρ ἀπηλλάγη τῆς ἐπαχθείας ^26 αὐτῶν, τότε πέμπει λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι δι’ ὄκνον οὐ παρεγενόμην, ἀλλ’ ἐμαυτὸν ἀνάξιον εἶναι ἐνόμισα τοῦ δέξασθαί σε ἐν τῇ οἰκίᾳ. γ'. Εἰ δὲ ὁ μὲν ^27 Ματθαῖός φησι μὴ διὰ τῶν φίλων, ἀλλὰ δι’ ἑαυτοῦ τοῦτο αὐτὸν εἰρηκέναι, οὐδὲν τοῦτο ποιεῖ· τὸ γὰρ ζητούμενον, εἰ τὴν προθυμίαν ἑκάτερος παρέστησε τοῦ ἀνδρὸς, καὶ ὅτι τὴν προσήκουσαν περὶ τοῦ Χριστοῦ δόξαν εἶχεν. Εἰκὸς δὲ καὶ αὐτὸν μετὰ τὸ πέμψαι τοὺς φίλους παραγενόμενον ταῦτα εἰπεῖν. Εἰ δὲ μὴ εἶπε τοῦτο ὁ Λουκᾶς, ἀλλ’ οὐδὲ ἐκεῖνο ὁ Ματθαῖος· ὅπερ οὐ μαχομένων ἑαυτοῖς ἦν, ἀλλὰ τὰ ὑπ’ ^28 ἀλλήλων παραλιμπανόμενα ἀναπληρούντων μᾶλλον. Ὅρα δὲ αὐτοῦ πῶς καὶ ἑτέρωθεν τὴν πίστιν ὁ Λουκᾶς ἀνεκήρυξεν εἰπὼν, ὅτι ἔμελλε τελευτᾷν ὁ παῖς. Ἀλλ’ ὅμως οὐδὲ τοῦτο εἰς ἀπόγνωσιν αὐτὸν ἐνέβαλεν, οὐδὲ ἀπελπίσαι παρεσκεύασεν· ἀλλὰ καὶ οὕτως ἤλπισε περιέσεσθαι. Εἰ δὲ ὁ μὲν Ματθαῖός φησι τὸν Χριστὸν εἰρηκέναι, Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον, καὶ ταύτῃ δηλοῦν ^29 οὐκ ὄντα αὐτὸν Ἰσραηλίτην, ὁ δὲ Λουκᾶς, ὅτι ᾠκοδόμησε τὴν συναγωγήν· [317] οὐδὲ τοῦτο ἐναντίον. Δυνατὸν γὰρ καὶ Ἰουδαῖον οὐκ ὄντα, καὶ τὴν συναγωγὴν οἰκοδομῆσαι, καὶ τὸ ἔθνος ἀγαπᾷν. Σὺ δέ μοι μὴ ἁπλῶς ἐξέταζε τὰ εἰρημένα παρ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ προστίθει, καὶ τότε ὄψει τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Καὶ γὰρ πολὺς ὁ τύφος τῶν ἐν ἀρχαῖς ὄντων, καὶ οὐδὲ ἐν συμφοραῖς καταβαίνουσιν. Ὁ γοῦν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ κείμενος ἕλκει αὐτὸν πρὸς τὴν οἰκίαν, καὶ φησι· Κατάβηθι· μέλλει γάρ μου τὸ παιδίον τελευτᾷν. Ἀλλ’ οὐχ οὗτος οὕτως· ἀλλὰ καὶ ἐκείνου καὶ τῶν διὰ τοῦ στέγους καθέντων ^30 τὴν κλίνην πολὺ βελτίων. Οὐ γὰρ σωματικὴν παρουσίαν ἐπιζητεῖ, οὐδὲ ἐγγὺς τοῦ ἰατροῦ τὸν κάμνοντα ἤνεγκεν· ὅπερ οὐ μικρὰ φανταζομένου ἦν περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ θεοπρεπῆ τὴν ὑπόνοιαν ἔχοντος· καί φησιν ^31· Εἰπὲ λόγῳ μόνον. Καὶ οὐδὲ ἐν ^17 καὶ om. A. ^18 ἔλεγεν] add. ὅτι Edd. ^19 δεῖται F. Vid. Lobeck. ad Phryn. p. 220. ^20 τὸν] add. μὲν Edd. ^21 τοὺς om. D. F. 3 Mosqq. ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβρ. Edd. 1 Mosq. Nostram lectionem sequitur Euthym. p. 309 et sæpius repetit Auctor. Cf. pp. 209 C. 361 D. Vid. etiam infra p. 319 B. ^22 μανθάνωσιν C. D. F. ^23 τὴν deest in Edd. ^24 ἀληθὲς A. C. E. Deinde Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ Edd. ^25 ἡ om. D. F. ^26 ἐπαχθείας] Sic Edd nulla memorata varietate. molestia Ge. importunitas Arm. ἀπεχθείας omnes mei. Permutatio frequens. ci. pp. 354 E. 544 A. ^27 μὲν om. F. p. ρ. μὴ δι’ ἄλλων, ἀλλὰ F. Ge. ^28 ὑπ’] παρ’ A. E. p. ρ. παραλειπόμενα Edd. ^29 δηλῶν A. καὶ ταῦτα δηλοῖ C. καὶ ταῦτα δηλοῦν D. ^30 χαλασάντων D. F. p. ρ. βέλτιον pr. A. ^31 ἔχοντος καὶ φησιν] ἔχων, φησὶν C. D. F.

335 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI al. XXVII. 336 ἂν αἰτήσῃ τὸν θεὸν, δώσει σοι· οὐ μόνον οὐκ ἐπῃνέθη, καίτοι καὶ ^17 γνώριμος οὖσα καὶ ἀγαπητὴ καὶ τῶν σφόδρα περὶ αὐτὸν ἐσπουδακότων, ἀλλὰ καὶ ἐπετιμήθη καὶ διωρθώθη παρ’ αὐτοῦ, ὡς οὐ καλῶς εἰρηκυῖα. Καὶ γὰρ ἔλεγεν αὐτῇ· Οὐκ εἶπόν σοι, ὅτι ἐὰν πιστεύσῃς, ὄψει τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ; ὡς μηδέπω πιστευσάσῃ ἐγκαλῶν. Καὶ πάλιν, ἐπειδὴ ἔλεγεν ^18, Ὅσα ἂν αἰτήσῃ τὸν θεὸν, δώσει σοι· ἀπάγων τῆς τοιαύτης ὑπονοίας αὐτὴν, καὶ διδάσκων ὅτι παρ’ ἑτέρου οὐ δέεται· ^19 λαβεῖν, ἀλλ’ αὐτός ἐστιν ἡ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν, φησίν· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή· τουτέστιν, Οὐκ ἀναμένω δέξασθαι ἐνέργειαν, ἀλλ’ οἴκοθεν πάντα ἐργάζομαι. Ὅθεν τὸν ^20 ἑκατοντάρχην καὶ θαυμάζει, καὶ τοῦ δήμου παντὸς προτίθησι, καὶ τῇ τῆς βασιλείας δόσει τιμᾷ, καὶ τοὺς ἄλλους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον καλεῖ. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι διὰ τοῦτο ταῦτα εἶπεν, ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους παιδεύσῃ πιστεύειν οὕτως, ἄκουσον τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν, πῶς αὐτὸ ἠνίξατο· Στραφεὶς γὰρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Ἄρα τὸ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, τοῦτο μάλιστα πίστεως, καὶ βασιλείας καὶ τῶν ἄλλων πρόξενον ἀγαθῶν. Οὐδὲ γὰρ μέχρι λόγων αὐτῷ γέγονεν ὁ ἔπαινος, ἀλλὰ καὶ τὸν νοσοῦντα ὑγιῆ ἀπέδωκεν ἀντὶ τῆς πίστεως, καὶ λαμπρὸν αὐτῷ πλέκει τὸν στέφανον, καὶ μεγάλας ἐπαγγέλλεται δωρεὰς, οὕτω λέγων· Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται εἰς τοὺς ^21 κόλπους Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται ἔξω. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὰ ἐπεδείξατο θαύματα, μετὰ πλείονος αὐτοῖς λοιπὸν διαλέγεται παῤῥησίας. Εἶτα, ἵνα μή τις νομίσῃ κολακείας εἶναι τὰ ῥήματα, ἀλλὰ μάθωσιν ^22 ἅπαντες, ὅτι οὕτω διέκειτο ὁ ἑκατοντάρχης, φησίν· Ὕπαγε· ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι. Καὶ εὐθέως τὸ ἔργον ἠκολούθησε μαρτυροῦν τῇ προαιρέσει. Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς Συροφοινικίσσης συνέβη· καὶ γὰρ ἐκείνῃ φησίν· Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Καὶ ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς τοῦτο τὸ θαῦμα ἀπαγγέλλων παρεντίθησιν ἕτερα πλείονα, ἃ δοκεῖ διαφωνίαν ἐμφαίνειν, ἐπιλῦσαι καὶ ταῦτα ἀναγκαῖον ὑμῖν. Τί οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς; Ἔπεμψε πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων πρὸς αὐτὸν, παρακαλῶν αὐτὸν ἐλθεῖν. [316] Ὁ δὲ Ματθαῖός φησιν, ὅτι αὐτὸς προσελθὼν ἔλεγεν, ὅτι· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος. Καὶ τινες μέν φασιν, ὅτι οὐκ ἔστιν οὗτος ἐκεῖνος, εἰ καὶ πολλὰ ἐοικότα ἔχει. Περὶ μὲν γὰρ ἐκείνου φησὶν, ὅτι Καὶ τὴν ^23 συναγωγὴν ἡμῶν ἔκτισε, καὶ τὸ ἔθνος ἀγαπᾷ· περὶ δὲ τούτου αὐτός φησιν ὁ Ἰησοῦς· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Καὶ ἐπ’ ἐκείνου μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Πολλοὶ ἥξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν, ὅθεν εἰκὸς Ἰουδαῖον αὐτὸν εἶναι. Τί οὖν ἐροῦμεν; Ὅτι αὕτη μὲν εὔκολος ἡ λύσις· τὸ δὲ ζητούμενον, εἰ ἀληθής ^24. Ἐμοὶ δοκεῖ οὗτος ἐκεῖνος εἶναι. Πῶς οὖν, φησὶν, ὁ μὲν Ματθαῖος λέγει, ὅτι αὐτὸς εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· ὁ δὲ Λουκᾶς, ὅτι ἔπεμψεν ἵνα ἔλθῃ; Ἐμοὶ δοκεῖ τὴν κολακείαν τὴν Ἰουδαϊκὴν αἰνίττεσθαι ἡμῖν ὁ Λουκᾶς, καὶ ὅτι οἱ ἐν συμφορᾷ ἀκατάστατοι ὄντες πολλὰ μεταβουλεύονται. Εἰκὸς γὰρ τὸν ἑκατόνταρχον βουλόμενον ἀπελθεῖν κωλυθῆναι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, κολακευόντων αὐτὸν καὶ λεγόντων, ὅτι Ἡμεῖς ἀπελθόντες ἄξομεν αὐτόν. Ὅρα γοῦν αὐτῶν καὶ τὴν παράκλησιν κολακείας οὖσαν μεστήν. Ἀγαπᾷ γὰρ τὸ ἔθνος ἡμῶν, φησὶ, καὶ τὴν συναγωγὴν αὐτὸς ᾠκοδόμησεν· οὐδὲ ἴσασιν ὅθεν ἐπαινοῦσι τὸν ἄνδρα. Δέον γὰρ εἰπεῖν, ὅτι Ἐβουλήθη μὲν αὐτὸς ἐλθεῖν καὶ παρακαλέσαι, ἡμεῖς δὲ ἐκωλύσαμεν, τὴν συμφορὰν ἰδόντες, καὶ τὸ πτῶμα τὸ ἐπὶ τῆς οἰκίας κείμενον, καὶ οὕτω παραστῆσαι τῆς πίστεως αὐτοῦ τὸ μέγεθος· τοῦτο μὲν οὐ λέγουσιν· οὐδὲ γὰρ ἤθελον διὰ τὸ βασκαίνειν ἐκκαλύψαι τοῦ ἀνδρὸς τὴν πίστιν· ἀλλ’ ᾑροῦντο μᾶλλον συσκιάσαι τὴν ἀρετὴν, ὑπὲρ οὗ τὴν ἱκεσίαν ἦλθον ποιησόμενοι, ἵνα μὴ δόξῃ μέγας τις εἶναι ὁ παρακαλούμενος, ἢ τὴν πίστιν ἀνακηρύξαντες τὴν ἐκείνου, ἀνύσαι τοῦτο, δι’ ὅπερ ἦσαν ἀφιγμένοι. Ἱκανὸν γὰρ ἡ ^25 βασκανία πηρῶσαι διάνοιαν. Ἀλλ’ ὁ τὰ ἀπόῤῥητα εἰδὼς, καὶ ἀκόντων αὐτῶν ἐκεῖνον ἀνεκήρυξε. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἄκουσον αὐτοῦ τοῦ Λουκᾶ πάλιν αὐτὸ ἑρμηνεύοντος. Αὐτὸς γὰρ οὕτω φησὶν, ὅτι Οὐ μακρὰν ἀπέχοντος αὐτοῦ ἔπεμψε λέγων· Ὦ Κύριε, μὴ σκύλλου· οὐ γάρ εἰμι ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ὅτε γὰρ ἀπηλλάγη τῆς ἐπαχθείας ^26 αὐτῶν, τότε πέμπει λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι δι’ ὄκνον οὐ παρεγενόμην, ἀλλ’ ἐμαυτὸν ἀνάξιον εἶναι ἐνόμισα τοῦ δέξασθαί σε ἐν τῇ οἰκίᾳ. γ'. Εἰ δὲ ὁ μὲν ^27 Ματθαῖός φησι μὴ διὰ τῶν φίλων, ἀλλὰ δι’ ἑαυτοῦ τοῦτο αὐτὸν εἰρηκέναι, οὐδὲν τοῦτο ποιεῖ· τὸ γὰρ ζητούμενον, εἰ τὴν προθυμίαν ἑκάτερος παρέστησε τοῦ ἀνδρὸς, καὶ ὅτι τὴν προσήκουσαν περὶ τοῦ Χριστοῦ δόξαν εἶχεν. Εἰκὸς δὲ καὶ αὐτὸν μετὰ τὸ πέμψαι τοὺς φίλους παραγενόμενον ταῦτα εἰπεῖν. Εἰ δὲ μὴ εἶπε τοῦτο ὁ Λουκᾶς, ἀλλ’ οὐδὲ ἐκεῖνο ὁ Ματθαῖος· ὅπερ οὐ μαχομένων ἑαυτοῖς ἦν, ἀλλὰ τὰ ὑπ’ ^28 ἀλλήλων παραλιμπανόμενα ἀναπληρούντων μᾶλλον. Ὅρα δὲ αὐτοῦ πῶς καὶ ἑτέρωθεν τὴν πίστιν ὁ Λουκᾶς ἀνεκήρυξεν εἰπὼν, ὅτι ἔμελλε τελευτᾷν ὁ παῖς. Ἀλλ’ ὅμως οὐδὲ τοῦτο εἰς ἀπόγνωσιν αὐτὸν ἐνέβαλεν, οὐδὲ ἀπελπίσαι παρεσκεύασεν· ἀλλὰ καὶ οὕτως ἤλπισε περιέσεσθαι. Εἰ δὲ ὁ μὲν Ματθαῖός φησι τὸν Χριστὸν εἰρηκέναι, Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον, καὶ ταύτῃ δηλοῦν ^29 οὐκ ὄντα αὐτὸν Ἰσραηλίτην, ὁ δὲ Λουκᾶς, ὅτι ᾠκοδόμησε τὴν συναγωγήν· [317] οὐδὲ τοῦτο ἐναντίον. Δυνατὸν γὰρ καὶ Ἰουδαῖον οὐκ ὄντα, καὶ τὴν συναγωγὴν οἰκοδομῆσαι, καὶ τὸ ἔθνος ἀγαπᾷν. Σὺ δέ μοι μὴ ἁπλῶς ἐξέταζε τὰ εἰρημένα παρ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ προστίθει, καὶ τότε ὄψει τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Καὶ γὰρ πολὺς ὁ τύφος τῶν ἐν ἀρχαῖς ὄντων, καὶ οὐδὲ ἐν συμφοραῖς καταβαίνουσιν. Ὁ γοῦν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ κείμενος ἕλκει αὐτὸν πρὸς τὴν οἰκίαν, καὶ φησι· Κατάβηθι· μέλλει γάρ μου τὸ παιδίον τελευτᾷν. Ἀλλ’ οὐχ οὗτος οὕτως· ἀλλὰ καὶ ἐκείνου καὶ τῶν διὰ τοῦ στέγους καθέντων ^30 τὴν κλίνην πολὺ βελτίων. Οὐ γὰρ σωματικὴν παρουσίαν ἐπιζητεῖ, οὐδὲ ἐγγὺς τοῦ ἰατροῦ τὸν κάμνοντα ἤνεγκεν· ὅπερ οὐ μικρὰ φανταζομένου ἦν περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ θεοπρεπῆ τὴν ὑπόνοιαν ἔχοντος· καί φησιν ^31· Εἰπὲ λόγῳ μόνον. Καὶ οὐδὲ ἐν ^17 καὶ om. A. ^18 ἔλεγεν] add. ὅτι Edd. ^19 δεῖται F. Vid. Lobeck. ad Phryn. p. 220. ^20 τὸν] add. μὲν Edd. ^21 τοὺς om. D. F. 3 Mosqq. ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβρ. Edd. 1 Mosq. Nostram lectionem sequitur Euthym. p. 309 et sæpius repetit Auctor. Cf. pp. 209 C. 361 D. Vid. etiam infra p. 319 B. ^22 μανθάνωσιν C. D. F. ^23 τὴν deest in Edd. ^24 ἀληθὲς A. C. E. Deinde Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ Edd. ^25 ἡ om. D. F. ^26 ἐπαχθείας] Sic Edd nulla memorata varietate. molestia Ge. importunitas Arm. ἀπεχθείας omnes mei. Permutatio frequens. ci. pp. 354 E. 544 A. ^27 μὲν om. F. p. ρ. μὴ δι’ ἄλλων, ἀλλὰ F. Ge. ^28 ὑπ’] παρ’ A. E. p. ρ. παραλειπόμενα Edd. ^29 δηλῶν A. καὶ ταῦτα δηλοῖ C. καὶ ταῦτα δηλοῦν D. ^30 χαλασάντων D. F. p. ρ. βέλτιον pr. A. ^31 ἔχοντος καὶ φησιν] ἔχων, φησὶν C. D. F.

335 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI al. XXVII. 336 ἂν αἰτήσῃ τὸν θεὸν, δώσει σοι· οὐ μόνον οὐκ ἐπῃνέθη, καίτοι καὶ ^17 γνώριμος οὖσα καὶ ἀγαπητὴ καὶ τῶν σφόδρα περὶ αὐτὸν ἐσπουδακότων, ἀλλὰ καὶ ἐπετιμήθη καὶ διωρθώθη παρ’ αὐτοῦ, ὡς οὐ καλῶς εἰρηκυῖα. Καὶ γὰρ ἔλεγεν αὐτῇ· Οὐκ εἶπόν σοι, ὅτι ἐὰν πιστεύσῃς, ὄψει τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ; ὡς μηδέπω πιστευσάσῃ ἐγκαλῶν. Καὶ πάλιν, ἐπειδὴ ἔλεγεν ^18, Ὅσα ἂν αἰτήσῃ τὸν θεὸν, δώσει σοι· ἀπάγων τῆς τοιαύτης ὑπονοίας αὐτὴν, καὶ διδάσκων ὅτι παρ’ ἑτέρου οὐ δέεται· ^19 λαβεῖν, ἀλλ’ αὐτός ἐστιν ἡ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν, φησίν· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή· τουτέστιν, Οὐκ ἀναμένω δέξασθαι ἐνέργειαν, ἀλλ’ οἴκοθεν πάντα ἐργάζομαι. Ὅθεν τὸν ^20 ἑκατοντάρχην καὶ θαυμάζει, καὶ τοῦ δήμου παντὸς προτίθησι, καὶ τῇ τῆς βασιλείας δόσει τιμᾷ, καὶ τοὺς ἄλλους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον καλεῖ. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι διὰ τοῦτο ταῦτα εἶπεν, ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους παιδεύσῃ πιστεύειν οὕτως, ἄκουσον τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν, πῶς αὐτὸ ἠνίξατο· Στραφεὶς γὰρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Ἄρα τὸ μεγάλα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, τοῦτο μάλιστα πίστεως, καὶ βασιλείας καὶ τῶν ἄλλων πρόξενον ἀγαθῶν. Οὐδὲ γὰρ μέχρι λόγων αὐτῷ γέγονεν ὁ ἔπαινος, ἀλλὰ καὶ τὸν νοσοῦντα ὑγιῆ ἀπέδωκεν ἀντὶ τῆς πίστεως, καὶ λαμπρὸν αὐτῷ πλέκει τὸν στέφανον, καὶ μεγάλας ἐπαγγέλλεται δωρεὰς, οὕτω λέγων· Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται εἰς τοὺς ^21 κόλπους Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται ἔξω. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὰ ἐπεδείξατο θαύματα, μετὰ πλείονος αὐτοῖς λοιπὸν διαλέγεται παῤῥησίας. Εἶτα, ἵνα μή τις νομίσῃ κολακείας εἶναι τὰ ῥήματα, ἀλλὰ μάθωσιν ^22 ἅπαντες, ὅτι οὕτω διέκειτο ὁ ἑκατοντάρχης, φησίν· Ὕπαγε· ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι. Καὶ εὐθέως τὸ ἔργον ἠκολούθησε μαρτυροῦν τῇ προαιρέσει. Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς Συροφοινικίσσης συνέβη· καὶ γὰρ ἐκείνῃ φησίν· Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Καὶ ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς τοῦτο τὸ θαῦμα ἀπαγγέλλων παρεντίθησιν ἕτερα πλείονα, ἃ δοκεῖ διαφωνίαν ἐμφαίνειν, ἐπιλῦσαι καὶ ταῦτα ἀναγκαῖον ὑμῖν. Τί οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς; Ἔπεμψε πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων πρὸς αὐτὸν, παρακαλῶν αὐτὸν ἐλθεῖν. [316] Ὁ δὲ Ματθαῖός φησιν, ὅτι αὐτὸς προσελθὼν ἔλεγεν, ὅτι· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος. Καὶ τινες μέν φασιν, ὅτι οὐκ ἔστιν οὗτος ἐκεῖνος, εἰ καὶ πολλὰ ἐοικότα ἔχει. Περὶ μὲν γὰρ ἐκείνου φησὶν, ὅτι Καὶ τὴν ^23 συναγωγὴν ἡμῶν ἔκτισε, καὶ τὸ ἔθνος ἀγαπᾷ· περὶ δὲ τούτου αὐτός φησιν ὁ Ἰησοῦς· Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Καὶ ἐπ’ ἐκείνου μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Πολλοὶ ἥξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν, ὅθεν εἰκὸς Ἰουδαῖον αὐτὸν εἶναι. Τί οὖν ἐροῦμεν; Ὅτι αὕτη μὲν εὔκολος ἡ λύσις· τὸ δὲ ζητούμενον, εἰ ἀληθής ^24. Ἐμοὶ δοκεῖ οὗτος ἐκεῖνος εἶναι. Πῶς οὖν, φησὶν, ὁ μὲν Ματθαῖος λέγει, ὅτι αὐτὸς εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· ὁ δὲ Λουκᾶς, ὅτι ἔπεμψεν ἵνα ἔλθῃ; Ἐμοὶ δοκεῖ τὴν κολακείαν τὴν Ἰουδαϊκὴν αἰνίττεσθαι ἡμῖν ὁ Λουκᾶς, καὶ ὅτι οἱ ἐν συμφορᾷ ἀκατάστατοι ὄντες πολλὰ μεταβουλεύονται. Εἰκὸς γὰρ τὸν ἑκατόνταρχον βουλόμενον ἀπελθεῖν κωλυθῆναι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, κολακευόντων αὐτὸν καὶ λεγόντων, ὅτι Ἡμεῖς ἀπελθόντες ἄξομεν αὐτόν. Ὅρα γοῦν αὐτῶν καὶ τὴν παράκλησιν κολακείας οὖσαν μεστήν. Ἀγαπᾷ γὰρ τὸ ἔθνος ἡμῶν, φησὶ, καὶ τὴν συναγωγὴν αὐτὸς ᾠκοδόμησεν· οὐδὲ ἴσασιν ὅθεν ἐπαινοῦσι τὸν ἄνδρα. Δέον γὰρ εἰπεῖν, ὅτι Ἐβουλήθη μὲν αὐτὸς ἐλθεῖν καὶ παρακαλέσαι, ἡμεῖς δὲ ἐκωλύσαμεν, τὴν συμφορὰν ἰδόντες, καὶ τὸ πτῶμα τὸ ἐπὶ τῆς οἰκίας κείμενον, καὶ οὕτω παραστῆσαι τῆς πίστεως αὐτοῦ τὸ μέγεθος· τοῦτο μὲν οὐ λέγουσιν· οὐδὲ γὰρ ἤθελον διὰ τὸ βασκαίνειν ἐκκαλύψαι τοῦ ἀνδρὸς τὴν πίστιν· ἀλλ’ ᾑροῦντο μᾶλλον συσκιάσαι τὴν ἀρετὴν, ὑπὲρ οὗ τὴν ἱκεσίαν ἦλθον ποιησόμενοι, ἵνα μὴ δόξῃ μέγας τις εἶναι ὁ παρακαλούμενος, ἢ τὴν πίστιν ἀνακηρύξαντες τὴν ἐκείνου, ἀνύσαι τοῦτο, δι’ ὅπερ ἦσαν ἀφιγμένοι. Ἱκανὸν γὰρ ἡ ^25 βασκανία πηρῶσαι διάνοιαν. Ἀλλ’ ὁ τὰ ἀπόῤῥητα εἰδὼς, καὶ ἀκόντων αὐτῶν ἐκεῖνον ἀνεκήρυξε. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἄκουσον αὐτοῦ τοῦ Λουκᾶ πάλιν αὐτὸ ἑρμηνεύοντος. Αὐτὸς γὰρ οὕτω φησὶν, ὅτι Οὐ μακρὰν ἀπέχοντος αὐτοῦ ἔπεμψε λέγων· Ὦ Κύριε, μὴ σκύλλου· οὐ γάρ εἰμι ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς. Ὅτε γὰρ ἀπηλλάγη τῆς ἐπαχθείας ^26 αὐτῶν, τότε πέμπει λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι δι’ ὄκνον οὐ παρεγενόμην, ἀλλ’ ἐμαυτὸν ἀνάξιον εἶναι ἐνόμισα τοῦ δέξασθαί σε ἐν τῇ οἰκίᾳ. γ'. Εἰ δὲ ὁ μὲν ^27 Ματθαῖός φησι μὴ διὰ τῶν φίλων, ἀλλὰ δι’ ἑαυτοῦ τοῦτο αὐτὸν εἰρηκέναι, οὐδὲν τοῦτο ποιεῖ· τὸ γὰρ ζητούμενον, εἰ τὴν προθυμίαν ἑκάτερος παρέστησε τοῦ ἀνδρὸς, καὶ ὅτι τὴν προσήκουσαν περὶ τοῦ Χριστοῦ δόξαν εἶχεν. Εἰκὸς δὲ καὶ αὐτὸν μετὰ τὸ πέμψαι τοὺς φίλους παραγενόμενον ταῦτα εἰπεῖν. Εἰ δὲ μὴ εἶπε τοῦτο ὁ Λουκᾶς, ἀλλ’ οὐδὲ ἐκεῖνο ὁ Ματθαῖος· ὅπερ οὐ μαχομένων ἑαυτοῖς ἦν, ἀλλὰ τὰ ὑπ’ ^28 ἀλλήλων παραλιμπανόμενα ἀναπληρούντων μᾶλλον. Ὅρα δὲ αὐτοῦ πῶς καὶ ἑτέρωθεν τὴν πίστιν ὁ Λουκᾶς ἀνεκήρυξεν εἰπὼν, ὅτι ἔμελλε τελευτᾷν ὁ παῖς. Ἀλλ’ ὅμως οὐδὲ τοῦτο εἰς ἀπόγνωσιν αὐτὸν ἐνέβαλεν, οὐδὲ ἀπελπίσαι παρεσκεύασεν· ἀλλὰ καὶ οὕτως ἤλπισε περιέσεσθαι. Εἰ δὲ ὁ μὲν Ματθαῖός φησι τὸν Χριστὸν εἰρηκέναι, Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον, καὶ ταύτῃ δηλοῦν ^29 οὐκ ὄντα αὐτὸν Ἰσραηλίτην, ὁ δὲ Λουκᾶς, ὅτι ᾠκοδόμησε τὴν συναγωγήν· [317] οὐδὲ τοῦτο ἐναντίον. Δυνατὸν γὰρ καὶ Ἰουδαῖον οὐκ ὄντα, καὶ τὴν συναγωγὴν οἰκοδομῆσαι, καὶ τὸ ἔθνος ἀγαπᾷν. Σὺ δέ μοι μὴ ἁπλῶς ἐξέταζε τὰ εἰρημένα παρ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ προστίθει, καὶ τότε ὄψει τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Καὶ γὰρ πολὺς ὁ τύφος τῶν ἐν ἀρχαῖς ὄντων, καὶ οὐδὲ ἐν συμφοραῖς καταβαίνουσιν. Ὁ γοῦν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ κείμενος ἕλκει αὐτὸν πρὸς τὴν οἰκίαν, καὶ φησι· Κατάβηθι· μέλλει γάρ μου τὸ παιδίον τελευτᾷν. Ἀλλ’ οὐχ οὗτος οὕτως· ἀλλὰ καὶ ἐκείνου καὶ τῶν διὰ τοῦ στέγους καθέντων ^30 τὴν κλίνην πολὺ βελτίων. Οὐ γὰρ σωματικὴν παρουσίαν ἐπιζητεῖ, οὐδὲ ἐγγὺς τοῦ ἰατροῦ τὸν κάμνοντα ἤνεγκεν· ὅπερ οὐ μικρὰ φανταζομένου ἦν περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ θεοπρεπῆ τὴν ὑπόνοιαν ἔχοντος· καί φησιν ^31· Εἰπὲ λόγῳ μόνον. Καὶ οὐδὲ ἐν ^17 καὶ om. A. ^18 ἔλεγεν] add. ὅτι Edd. ^19 δεῖται F. Vid. Lobeck. ad Phryn. p. 220. ^20 τὸν] add. μὲν Edd. ^21 τοὺς om. D. F. 3 Mosqq. ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβρ. Edd. 1 Mosq. Nostram lectionem sequitur Euthym. p. 309 et sæpius repetit Auctor. Cf. pp. 209 C. 361 D. Vid. etiam infra p. 319 B. ^22 μανθάνωσιν C. D. F. ^23 τὴν deest in Edd. ^24 ἀληθὲς A. C. E. Deinde Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ Edd. ^25 ἡ om. D. F. ^26 ἐπαχθείας] Sic Edd nulla memorata varietate. molestia Ge. importunitas Arm. ἀπεχθείας omnes mei. Permutatio frequens. ci. pp. 354 E. 544 A. ^27 μὲν om. F. p. ρ. μὴ δι’ ἄλλων, ἀλλὰ F. Ge. ^28 ὑπ’] παρ’ A. E. p. ρ. παραλειπόμενα Edd. ^29 δηλῶν A. καὶ ταῦτα δηλοῖ C. καὶ ταῦτα δηλοῦν D. ^30 χαλασάντων D. F. p. ρ. βέλτιον pr. A. ^31 ἔχοντος καὶ φησιν] ἔχων, φησὶν C. D. F.

ἀρχῇ λέγει, Εἰπὲ λόγῳ, ἀλλὰ μόνον τὸ πάθος διηγεῖται· οὐδὲ γὰρ προσεδόκησεν ἀπὸ πολλῆς ταπεινοφροσύνης εὐθέως ἐπινεύσειν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἐπιζητή-σειν. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἤκουσεν αὐτοῦ λέγοντος, Ἐγὼ ἐλ-θὼν θεραπεύσω αὐτὸν, τότε φησὶν, Εἰπὲ λόγῳ. Καὶ οὐδὲ τὸ πάθος αὐτὸν συνέχεεν, ἀλλὰ καὶ ἐν συμφορᾷ φιλοσοφεῖ, οὐ πρὸς τὴν ὑγίειαν τοσοῦτον ὁρῶν τοῦ παι-δὸς, ὅσον πρὸς τὸ μὴ δόξαι μηδὲν ἀνευλαβὲς ποιεῖν. Καί-τοιγε οὐκ αὐτὸς ἠνάγκασεν, ἀλλ’ ὁ Χριστὸς ἐπηγγείλα-το· ἀλλὰ καὶ οὕτω δέδοικε μή ποτε δόξῃ τὴν ἀξίαν ὑπερ-βαίνειν τὴν ἑαυτοῦ, καὶ βαρὺ πρᾶγμα ἐφέλκεσθαι. Εἶδες αὐτοῦ τὴν σύνεσιν; Σκόπει τῶν Ἰουδαίων τὴν ἄνοιαν λεγόντων· Ἄξιός ἐστιν ᾧ παρέξει τὴν χάριν. Δέον γὰρ ἐπὶ τὴν φιλανθρωπίαν καταφυγεῖν τοῦ Ἰησοῦ, οἱ δὲ τὴν ἀξίαν τούτου προβάλλονται, καὶ οὐδὲ ὅθεν προ-βάλλεσθαι δεῖ ἴσασιν. Ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνος οὕτως· ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἑαυτὸν ἀνάξιον εἶναι ἔφη, οὐ μόνον τῆς εὐ-εργεσίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ τῇ οἰκίᾳ δέξασθαι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο καὶ εἰπὼν, Ὁ παῖς μου βέβληται, οὐκ ἐπ-ήγαγεν, Εἰπὲ, δεδοικὼς μὴ ἀνάξιος εἴη τοῦ τυχεῖν τῆς δωρεᾶς, ἀλλὰ τὴν συμφορὰν ἀπήγγειλε μόνον. Ἐπειδὴ δὲ εἶδε τὸν Χριστὸν φιλοτιμούμενον, οὐδὲ οὕτως ἐπεπή-δησεν, ἀλλ’ ἔτι μένει τὸ ἑαυτῷ προσῆκον διατηρῶν μέ-τρον. Εἰ δὲ λέγοι τις, Τίνος ἕνεκεν οὐκ ἀντετίμησεν αὐ-τὸν ὁ Χριστός; ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι καὶ σφόδρα αὐτὸν ἀντετίμησε· πρῶτον μὲν, τῷ δεῖξαι τὴν γνώμην, ὅπερ ἐκ τοῦ μάλιστα μὴ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἐφάνη· δεύτερον δὲ, τῷ εἰς τὴν βασιλείαν αὐτὸν εἰσαγαγεῖν, καὶ προτιμῆσαι παντὸς τοῦ ἔθνους τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τοῦ δέξασθαι τὸν Χριστὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἀν-άξιον ἑαυτὸν ἐποίησε, καὶ βασιλείας γέγονεν ἄξιος, καὶ τοῦ τῶν καλῶν ἐπιτυχεῖν, ὧν ἀπήλαυσεν ὁ Ἀβραάμ. Καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ λεπρὸς, φησὶ, μείζονα τούτων ἐπι-δειξάμενος, οὐκ ἐπῃνέθη; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ἐκεῖνος, Εἰπὲ λόγῳ, ἀλλ’ ὃ πολλῷ μεῖζον ἦν, Θέλησον μόνον· ὃ περὶ τοῦ Πατρός φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Πάντα ὅσα ἠθέλη-σεν, ἐποίησεν. Ἀλλὰ κἀκεῖνος ἐπῃνέθη. Ὅταν γὰρ εἴ-πῃ, Προσένεγκε τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋ-σῆς, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, οὐδὲν ἕτερόν φησιν ἢ ὅτι Σὺ κατηγορήσεις αὐτῶν, ἐξ ὧν ἐπίστευσας. Ἄλλως δὲ οὐκ ἦν ἴσον Ἰουδαῖον ὄντα πιστεῦσαι, καὶ ἔξωθεν τοῦ ἔθνους. Ὅτι γὰρ οὐκ ἦν Ἰουδαῖος ὁ ἑκατοντάρχης, καὶ ἀπὸ τοῦ ἑκατοντάρχης εἶναι δῆλον, καὶ ἀπὸ τοῦ εἰρῆ-σθαι, Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. δ. Καὶ πολὺ μέγα ἦν, ἄνθρωπον ἐκτὸς ὄντα τοῦ Ἰου-δαϊκοῦ καταλόγου τοσαύτην λαβεῖν ἔννοιαν. Καὶ γὰρ ἐφαντάσθη, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, τὰς ἐν οὐρανῷ στρατιάς· ἢ ὅτι αὐτῷ τὰ πάθη οὕτως ἐστὶν ὑποτεταγμένα, καὶ θάνα-τος, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὡς αὐτῷ οἱ στρατιῶται. Διὸ καὶ ἔλεγε· Καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν τασσόμενος· τουτέστι, Σὺ Θεὸς, ἐγὼ ἄνθρωπος· ἐγὼ ὑπ’ ἐξουσίαν, σὺ δὲ οὐχ ὑπ’ ἐξουσίαν. Εἰ τοίνυν ἐγὼ, ἄνθρωπος καὶ ὑπ’ ἐξουσίαν ὢν, τοσαῦτα δύναμαι· πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς, καὶ Θεὸς ὢν, καὶ οὐχ ὑπ’ ἐξουσίαν. Μετὰ γὰρ ὑπερβολῆς αὐτὸν θέλει πεῖσαι, ὅτι οὐχ ὡς ὅμοιον διδοὺς ὑπόδειγμα ταῦτα λέγει, ἀλλ’ ὡς σφόδρα ὑπερέχον. Εἰ γὰρ ἐγὼ ὁμότιμος ὢν τοῖς ἐπιταττομέ-νοις, φησὶ, καὶ ὑπ’ ἐξουσίαν ὢν, ὅμως διὰ τὴν μικρὰν τῆς ἀρχῆς ὑπεροχὴν τοσαῦτα δύναμαι, καὶ οὐδεὶς ἀντ-ερεῖ, ἀλλ’ ἅπερ ἐπιτάσσω, ταῦτα γίνεται, κἂν διάφορα ᾖ τὰ ἐπιτάγματα ( Λέγω γὰρ τούτῳ, Πορεύου, καὶ πο-ρεύεται· καὶ ἄλλῳ, Ἔρχου, καὶ ἔρχεται )· πολλῷ μᾶλλον

ἀρχῇ λέγει, Εἰπὲ λόγῳ, ἀλλὰ μόνον τὸ πάθος διηγεῖται· οὐδὲ γὰρ προσεδόκησεν ἀπὸ πολλῆς ταπεινοφροσύνης εὐθέως ἐπινεύσειν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἐπιζητή-σειν. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἤκουσεν αὐτοῦ λέγοντος, Ἐγὼ ἐλ-θὼν θεραπεύσω αὐτὸν, τότε φησὶν, Εἰπὲ λόγῳ. Καὶ οὐδὲ τὸ πάθος αὐτὸν συνέχεεν, ἀλλὰ καὶ ἐν συμφορᾷ φιλοσοφεῖ, οὐ πρὸς τὴν ὑγίειαν τοσοῦτον ὁρῶν τοῦ παι-δὸς, ὅσον πρὸς τὸ μὴ δόξαι μηδὲν ἀνευλαβὲς ποιεῖν. Καί-τοιγε οὐκ αὐτὸς ἠνάγκασεν, ἀλλ’ ὁ Χριστὸς ἐπηγγείλα-το· ἀλλὰ καὶ οὕτω δέδοικε μή ποτε δόξῃ τὴν ἀξίαν ὑπερ-βαίνειν τὴν ἑαυτοῦ, καὶ βαρὺ πρᾶγμα ἐφέλκεσθαι. Εἶδες αὐτοῦ τὴν σύνεσιν; Σκόπει τῶν Ἰουδαίων τὴν ἄνοιαν λεγόντων· Ἄξιός ἐστιν ᾧ παρέξει τὴν χάριν. Δέον γὰρ ἐπὶ τὴν φιλανθρωπίαν καταφυγεῖν τοῦ Ἰησοῦ, οἱ δὲ τὴν ἀξίαν τούτου προβάλλονται, καὶ οὐδὲ ὅθεν προ-βάλλεσθαι δεῖ ἴσασιν. Ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνος οὕτως· ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἑαυτὸν ἀνάξιον εἶναι ἔφη, οὐ μόνον τῆς εὐ-εργεσίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ τῇ οἰκίᾳ δέξασθαι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο καὶ εἰπὼν, Ὁ παῖς μου βέβληται, οὐκ ἐπ-ήγαγεν, Εἰπὲ, δεδοικὼς μὴ ἀνάξιος εἴη τοῦ τυχεῖν τῆς δωρεᾶς, ἀλλὰ τὴν συμφορὰν ἀπήγγειλε μόνον. Ἐπειδὴ δὲ εἶδε τὸν Χριστὸν φιλοτιμούμενον, οὐδὲ οὕτως ἐπεπή-δησεν, ἀλλ’ ἔτι μένει τὸ ἑαυτῷ προσῆκον διατηρῶν μέ-τρον. Εἰ δὲ λέγοι τις, Τίνος ἕνεκεν οὐκ ἀντετίμησεν αὐ-τὸν ὁ Χριστός; ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι καὶ σφόδρα αὐτὸν ἀντετίμησε· πρῶτον μὲν, τῷ δεῖξαι τὴν γνώμην, ὅπερ ἐκ τοῦ μάλιστα μὴ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἐφάνη· δεύτερον δὲ, τῷ εἰς τὴν βασιλείαν αὐτὸν εἰσαγαγεῖν, καὶ προτιμῆσαι παντὸς τοῦ ἔθνους τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τοῦ δέξασθαι τὸν Χριστὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἀν-άξιον ἑαυτὸν ἐποίησε, καὶ βασιλείας γέγονεν ἄξιος, καὶ τοῦ τῶν καλῶν ἐπιτυχεῖν, ὧν ἀπήλαυσεν ὁ Ἀβραάμ. Καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ λεπρὸς, φησὶ, μείζονα τούτων ἐπι-δειξάμενος, οὐκ ἐπῃνέθη; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ἐκεῖνος, Εἰπὲ λόγῳ, ἀλλ’ ὃ πολλῷ μεῖζον ἦν, Θέλησον μόνον· ὃ περὶ τοῦ Πατρός φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Πάντα ὅσα ἠθέλη-σεν, ἐποίησεν. Ἀλλὰ κἀκεῖνος ἐπῃνέθη. Ὅταν γὰρ εἴ-πῃ, Προσένεγκε τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋ-σῆς, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, οὐδὲν ἕτερόν φησιν ἢ ὅτι Σὺ κατηγορήσεις αὐτῶν, ἐξ ὧν ἐπίστευσας. Ἄλλως δὲ οὐκ ἦν ἴσον Ἰουδαῖον ὄντα πιστεῦσαι, καὶ ἔξωθεν τοῦ ἔθνους. Ὅτι γὰρ οὐκ ἦν Ἰουδαῖος ὁ ἑκατοντάρχης, καὶ ἀπὸ τοῦ ἑκατοντάρχης εἶναι δῆλον, καὶ ἀπὸ τοῦ εἰρῆ-σθαι, Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. δ. Καὶ πολὺ μέγα ἦν, ἄνθρωπον ἐκτὸς ὄντα τοῦ Ἰου-δαϊκοῦ καταλόγου τοσαύτην λαβεῖν ἔννοιαν. Καὶ γὰρ ἐφαντάσθη, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, τὰς ἐν οὐρανῷ στρατιάς· ἢ ὅτι αὐτῷ τὰ πάθη οὕτως ἐστὶν ὑποτεταγμένα, καὶ θάνα-τος, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὡς αὐτῷ οἱ στρατιῶται. Διὸ καὶ ἔλεγε· Καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν τασσόμενος· τουτέστι, Σὺ Θεὸς, ἐγὼ ἄνθρωπος· ἐγὼ ὑπ’ ἐξουσίαν, σὺ δὲ οὐχ ὑπ’ ἐξουσίαν. Εἰ τοίνυν ἐγὼ, ἄνθρωπος καὶ ὑπ’ ἐξουσίαν ὢν, τοσαῦτα δύναμαι· πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς, καὶ Θεὸς ὢν, καὶ οὐχ ὑπ’ ἐξουσίαν. Μετὰ γὰρ ὑπερβολῆς αὐτὸν θέλει πεῖσαι, ὅτι οὐχ ὡς ὅμοιον διδοὺς ὑπόδειγμα ταῦτα λέγει, ἀλλ’ ὡς σφόδρα ὑπερέχον. Εἰ γὰρ ἐγὼ ὁμότιμος ὢν τοῖς ἐπιταττομέ-νοις, φησὶ, καὶ ὑπ’ ἐξουσίαν ὢν, ὅμως διὰ τὴν μικρὰν τῆς ἀρχῆς ὑπεροχὴν τοσαῦτα δύναμαι, καὶ οὐδεὶς ἀντ-ερεῖ, ἀλλ’ ἅπερ ἐπιτάσσω, ταῦτα γίνεται, κἂν διάφορα ᾖ τὰ ἐπιτάγματα ( Λέγω γὰρ τούτῳ, Πορεύου, καὶ πο-ρεύεται· καὶ ἄλλῳ, Ἔρχου, καὶ ἔρχεται )· πολλῷ μᾶλλον

ἀρχῇ λέγει, Εἰπὲ λόγῳ, ἀλλὰ μόνον τὸ πάθος διηγεῖται· οὐδὲ γὰρ προσεδόκησεν ἀπὸ πολλῆς ταπεινοφροσύνης εὐθέως ἐπινεύσειν τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν οἰκίαν ἐπιζητή-σειν. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἤκουσεν αὐτοῦ λέγοντος, Ἐγὼ ἐλ-θὼν θεραπεύσω αὐτὸν, τότε φησὶν, Εἰπὲ λόγῳ. Καὶ οὐδὲ τὸ πάθος αὐτὸν συνέχεεν, ἀλλὰ καὶ ἐν συμφορᾷ φιλοσοφεῖ, οὐ πρὸς τὴν ὑγίειαν τοσοῦτον ὁρῶν τοῦ παι-δὸς, ὅσον πρὸς τὸ μὴ δόξαι μηδὲν ἀνευλαβὲς ποιεῖν. Καί-τοιγε οὐκ αὐτὸς ἠνάγκασεν, ἀλλ’ ὁ Χριστὸς ἐπηγγείλα-το· ἀλλὰ καὶ οὕτω δέδοικε μή ποτε δόξῃ τὴν ἀξίαν ὑπερ-βαίνειν τὴν ἑαυτοῦ, καὶ βαρὺ πρᾶγμα ἐφέλκεσθαι. Εἶδες αὐτοῦ τὴν σύνεσιν; Σκόπει τῶν Ἰουδαίων τὴν ἄνοιαν λεγόντων· Ἄξιός ἐστιν ᾧ παρέξει τὴν χάριν. Δέον γὰρ ἐπὶ τὴν φιλανθρωπίαν καταφυγεῖν τοῦ Ἰησοῦ, οἱ δὲ τὴν ἀξίαν τούτου προβάλλονται, καὶ οὐδὲ ὅθεν προ-βάλλεσθαι δεῖ ἴσασιν. Ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνος οὕτως· ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἑαυτὸν ἀνάξιον εἶναι ἔφη, οὐ μόνον τῆς εὐ-εργεσίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ τῇ οἰκίᾳ δέξασθαι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο καὶ εἰπὼν, Ὁ παῖς μου βέβληται, οὐκ ἐπ-ήγαγεν, Εἰπὲ, δεδοικὼς μὴ ἀνάξιος εἴη τοῦ τυχεῖν τῆς δωρεᾶς, ἀλλὰ τὴν συμφορὰν ἀπήγγειλε μόνον. Ἐπειδὴ δὲ εἶδε τὸν Χριστὸν φιλοτιμούμενον, οὐδὲ οὕτως ἐπεπή-δησεν, ἀλλ’ ἔτι μένει τὸ ἑαυτῷ προσῆκον διατηρῶν μέ-τρον. Εἰ δὲ λέγοι τις, Τίνος ἕνεκεν οὐκ ἀντετίμησεν αὐ-τὸν ὁ Χριστός; ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι καὶ σφόδρα αὐτὸν ἀντετίμησε· πρῶτον μὲν, τῷ δεῖξαι τὴν γνώμην, ὅπερ ἐκ τοῦ μάλιστα μὴ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἐφάνη· δεύτερον δὲ, τῷ εἰς τὴν βασιλείαν αὐτὸν εἰσαγαγεῖν, καὶ προτιμῆσαι παντὸς τοῦ ἔθνους τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τοῦ δέξασθαι τὸν Χριστὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἀν-άξιον ἑαυτὸν ἐποίησε, καὶ βασιλείας γέγονεν ἄξιος, καὶ τοῦ τῶν καλῶν ἐπιτυχεῖν, ὧν ἀπήλαυσεν ὁ Ἀβραάμ. Καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ λεπρὸς, φησὶ, μείζονα τούτων ἐπι-δειξάμενος, οὐκ ἐπῃνέθη; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ἐκεῖνος, Εἰπὲ λόγῳ, ἀλλ’ ὃ πολλῷ μεῖζον ἦν, Θέλησον μόνον· ὃ περὶ τοῦ Πατρός φησιν ὁ Προφήτης, ὅτι Πάντα ὅσα ἠθέλη-σεν, ἐποίησεν. Ἀλλὰ κἀκεῖνος ἐπῃνέθη. Ὅταν γὰρ εἴ-πῃ, Προσένεγκε τὸ δῶρον, ὃ προσέταξε Μωϋ-σῆς, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, οὐδὲν ἕτερόν φησιν ἢ ὅτι Σὺ κατηγορήσεις αὐτῶν, ἐξ ὧν ἐπίστευσας. Ἄλλως δὲ οὐκ ἦν ἴσον Ἰουδαῖον ὄντα πιστεῦσαι, καὶ ἔξωθεν τοῦ ἔθνους. Ὅτι γὰρ οὐκ ἦν Ἰουδαῖος ὁ ἑκατοντάρχης, καὶ ἀπὸ τοῦ ἑκατοντάρχης εἶναι δῆλον, καὶ ἀπὸ τοῦ εἰρῆ-σθαι, Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. δ. Καὶ πολὺ μέγα ἦν, ἄνθρωπον ἐκτὸς ὄντα τοῦ Ἰου-δαϊκοῦ καταλόγου τοσαύτην λαβεῖν ἔννοιαν. Καὶ γὰρ ἐφαντάσθη, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, τὰς ἐν οὐρανῷ στρατιάς· ἢ ὅτι αὐτῷ τὰ πάθη οὕτως ἐστὶν ὑποτεταγμένα, καὶ θάνα-τος, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὡς αὐτῷ οἱ στρατιῶται. Διὸ καὶ ἔλεγε· Καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν τασσόμενος· τουτέστι, Σὺ Θεὸς, ἐγὼ ἄνθρωπος· ἐγὼ ὑπ’ ἐξουσίαν, σὺ δὲ οὐχ ὑπ’ ἐξουσίαν. Εἰ τοίνυν ἐγὼ, ἄνθρωπος καὶ ὑπ’ ἐξουσίαν ὢν, τοσαῦτα δύναμαι· πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς, καὶ Θεὸς ὢν, καὶ οὐχ ὑπ’ ἐξουσίαν. Μετὰ γὰρ ὑπερβολῆς αὐτὸν θέλει πεῖσαι, ὅτι οὐχ ὡς ὅμοιον διδοὺς ὑπόδειγμα ταῦτα λέγει, ἀλλ’ ὡς σφόδρα ὑπερέχον. Εἰ γὰρ ἐγὼ ὁμότιμος ὢν τοῖς ἐπιταττομέ-νοις, φησὶ, καὶ ὑπ’ ἐξουσίαν ὢν, ὅμως διὰ τὴν μικρὰν τῆς ἀρχῆς ὑπεροχὴν τοσαῦτα δύναμαι, καὶ οὐδεὶς ἀντ-ερεῖ, ἀλλ’ ἅπερ ἐπιτάσσω, ταῦτα γίνεται, κἂν διάφορα ᾖ τὰ ἐπιτάγματα ( Λέγω γὰρ τούτῳ, Πορεύου, καὶ πο-ρεύεται· καὶ ἄλλῳ, Ἔρχου, καὶ ἔρχεται )· πολλῷ μᾶλλον

379 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. AL. XXVII. 380 καὶ μάλιστα αὐτοὺς ἔδακνε. Δείξας γὰρ εἰς κόλπους ὄντας τῇ ἐπαγγελίᾳ καὶ τῇ ὑποσχέσει, τότε ἐξάγει. Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπόφασις ἦν τὸ εἰρημένον, πιστοῦται αὐτὸ τῷ σημείῳ· ὥσπερ οὖν καὶ τὰ σημεῖα ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως τῆς μετὰ ταῦτα γεγενημένης δείκνυσιν $^{49}$. Ὁ τοίνυν ἀπιστῶν τῇ ὑγιείᾳ τῇ γενομένῃ τῷ παιδὶ τότε, ἀπὸ τῆς προφητείας τῆς ἐξελθούσης σήμερον πιστευέτω κἀκείνῳ $^{50}$. Καὶ γὰρ καὶ ἡ προφητεία καὶ πρὸ τῆς ἐκβάσεως ἀπὸ τοῦ σημείου τοῦ τότε δήλη πᾶσιν ἐγένετο. Διά τοι τοῦτο πρότερον ταῦτα προαναφωνήσας, τότε τὸν παραλελυμένον ἀνέστησεν, ἵνα τὰ μέλλοντα ἀπὸ τῶν παρόντων πιστώσηται, καὶ τὸ ἔλαττον ἀπὸ τοῦ μείζονος. Τὸ μὲν γὰρ ἐναρέτους ἀπολαύειν [320] τῶν ἀγαθῶν, καὶ τοὺς ἐναντίους τὰ λυπηρὰ ὑπομένειν, οὐδὲν ἀπεικός, ἀλλὰ $^{51}$ κατὰ λόγον καὶ κατὰ ἀκολουθίαν νόμων ἐγίνετο· τὸ δὲ παρειμένον σφίγξαι, καὶ νεκρὸν ἀναστῆσαι, μεῖζον ἢ κατὰ φύσιν ἦν. Ἀλλ’ ὅμως εἰς τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν οὐ μικρὸν καὶ ὁ ἑκατοντάρχης συνεισήνεγκεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς δηλῶν ἔλεγεν· *Ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι*. Εἶδες πῶς ἀνεκήρυξεν $^{52}$ ἡ τοῦ παιδὸς ὑγίεια καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν, καὶ τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου πίστιν, καὶ τὸ μέλλον ἐπιστώσατο; Μᾶλλον δὲ πάντα τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνεκήρυττεν. Οὐδὲ $^{53}$ γὰρ τὸ σῶμα διωρθώσατο μόνον τοῦ παιδός, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου ψυχὴν εἰς τὴν πίστιν διὰ τῶν θαυμάτων αὐτὸς $^{54}$ ἐφειλκύσατο. Σὺ δὲ μὴ τοῦτο σκόπει μόνον, ὅτι οὗτος ἐπίστευσε, καὶ ὅτι ἐκεῖνος ἰάθη, ἀλλὰ καὶ τὸ τάχος θαύμασον. Καὶ γὰρ τοῦτο δηλῶν ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε· *Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ*· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ λεπροῦ εἶπεν, ὅτι *Εὐθέως ἐκαθαρίσθη*. Οὐδὲ γὰρ τῷ θεραπεύειν, ἀλλὰ καὶ τῷ παραδόξως τοῦτο ποιεῖν, καὶ ἐν ἀκαρεῖ ῥοπῇ, τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον ὠφέλει, ἀλλὰ καὶ τῷ συνεχῶς ἐν τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει τοὺς περὶ τῆς βασιλείας παρανοίγειν λόγους, καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι πρὸς αὐτήν $^{55}$. Καὶ γὰρ οὓς ἐκβάλλειν ἠπείλει, οὐχ ἵνα ἐκβάλῃ ἠπείλει, ἀλλ’ ἵνα τῷ φόβῳ πρὸς αὐτὴν διὰ τῶν ῥημάτων ἐπισπάσηται. Εἰ δὲ μηδὲ $^{56}$ ἐντεῦθεν ἐκέρδαναν, αὐτῶν τὸ ἔγκλημα ἅπαν, καὶ πάντων τῶν τὰ τοιαῦτα νοσούντων. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ Ἰουδαίων μόνον τοῦτο συμβὰν ἴδοι τις ἄν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πιστευσάντων. Καὶ γὰρ ὁ Ἰούδας υἱὸς βασιλείας ἦν, καὶ ἤκουσε μετὰ τῶν μαθητῶν· *Ἐπὶ δώδεκα θρόνους καθιεῖσθε*, ἀλλὰ γέγονεν υἱὸς γεέννης· ὁ δὲ Αἰθίοψ, βάρβαρος ἄνθρωπος $^{57} ὤν, καὶ τῶν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, μετὰ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἀπολαύσεται τῶν στεφάνων. Τοῦτο καὶ ἐφ’ ἡμῶν γίνεται νῦν. *Πολλοὶ γὰρ ἔσονται*, φησί, *πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι* $^{58}$ *πρῶτοι*. Τοῦτο δὲ λέγει, ἵνα μήτε ἐκεῖνοι ῥαθυμῶσιν, ὡς οὐ δυνάμενοι ἐπανελθεῖν, μήτε οὗτοι θαῤῥῶσιν, ὡς ἑστῶτες. Τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης ἄνωθεν προαναφωνῶν ἔλεγε· *Δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραάμ*. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἔμελλε γίνεσθαι, προανακηρύττεται πόῤῥωθεν, ὥστε μηδένα τῷ ξένῳ τοῦ πράγματος θορυβηθῆναι. Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν ὡς ἐνδεχόμενον αὐτὸ λέγει· *πρῶτος* $^{59}$ γὰρ ἦν· ὁ δὲ Χριστὸς ὡς πάντως ἐσόμενον, τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀπόδειξιν παρέχων. ε΄. Μὴ τοίνυν θαῤῥῶμεν οἱ ἑστῶτες, ἀλλὰ λέγωμεν ἑαυτοῖς· *Ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ*· μηδὲ ἀπογινώσκωμεν οἱ κείμενοι, ἀλλὰ λέγωμεν ἑαυτοῖς· *Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται;* Καὶ γὰρ πολλοὶ εἰς αὐτὴν τοῦ οὐρανοῦ τὴν κορυφὴν ἀνελθόντες, καὶ πᾶσαν τὴν καρτερίαν ἐπιδειξάμενοι, [321] καὶ τὰς ἐρήμους καταειληφότες, καὶ οὐδὲ γυναῖκα ὄναρ ἰδόντες $^{61}$, ῥαθυμήσαντες μικρὸν ὑπεσκελίσθησαν, καὶ πρὸς αὐτὸ ἦλθον τῆς κακίας τὸ βάραθρον. Ἕτεροι δὲ πάλιν ἐκεῖθεν πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνέβησαν, καὶ ἀπὸ τῆς σκηνῆς καὶ $^{62}$ τῆς ὀρχήστρας πρὸς τὴν ἀγγελικὴν μετετάξαντο πολιτείαν· καὶ τοσαύτην ἐπεδείξαντο τὴν ἀρετήν, ὡς δαίμονας ἀπελάσαι, καὶ πολλὰ ἄλλα σημεῖα τοιαῦτα ἐργάσασθαι. Καὶ τούτων μὲν πλήρεις εἰσὶν αἱ Γραφαί, πλήρης δὲ ὁ βίος τῶν παραδειγμάτων ἡμῖν. Καὶ πόρνοι καὶ μαλακοὶ τὰ Μανιχαίων ἐμφράττουσι στόματα, οἳ τὴν κακίαν ἀκίνητον εἶναί φασι, τῷ διαβόλῳ τελούμενοι, καὶ τὰς τῶν σπουδάζειν βουλομένων χεῖρας ἐκλύοντες, καὶ τὴν ζωὴν ἅπασαν ἀνατρέποντες. Οἱ γὰρ ταῦτα πείθοντες, οὐ πρὸς τὰ μέλλοντα παραβλάπτουσι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι, τό γε αὐτῶν μέρος. Πότε γὰρ ἐπιμελήσεταί τις ἀρετῆς τῶν ἐν κακίᾳ ζώντων, ὅταν ἀδύνατον τὴν πρὸς ἐκείνην ἐπάνοδον εἶναι νομίζῃ, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταβολήν; Εἰ γὰρ νῦν, καὶ νόμων ὄντων, καὶ κολάσεων ἠπειλημένων, καὶ δόξης τοὺς πολλοὺς ἐκκαλουμένης $^{63}$, καὶ γεέννης προσδοκωμένης, καὶ βασιλείας ἐπηγγελμένης, καὶ τῶν κακῶν ὀνειδιζομένων, καὶ τῶν καλῶν ἐγκωμιαζομένων, μόλις αἱροῦνταί τινες τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἱδρῶτας· ἂν ταῦτα πάντα ἀνέλῃς, τί τὸ κωλῦον πάντα $^{64}$ ἀπολέσθαι καὶ διαφθαρῆναι; Ϛ΄. Συνειδότες $^{65}$ τοίνυν τὴν κακουργίαν τὴν διαβολικήν, καὶ ὅτι καὶ τοῖς ἔξω νομοθετεῖς, καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ $^{66}$ χρησμοῖς, καὶ τοῖς τῆς φύσεως λογισμοῖς, καὶ τῇ κοινῇ πάντων ἀνθρώπων δόξῃ, καὶ βαρβάροις, καὶ Σκύθαις, καὶ Θρᾳξί, καὶ πᾶσιν ἁπλῶς ἀπεναντίας οὗτοι καὶ οἱ τὰ τῆς εἱμαρμένης δόγματα νομοθετεῖν ἐπιχειροῦντες $^{67}$, νήφωμεν, ἀγαπητοί, καὶ πᾶσιν ἐκείνοις ἐῤῥῶσθαι εἰπόντες, ὁδεύωμεν διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ, καὶ θαῤῥοῦντες, καὶ δεδοικότες· δεδοικότες μὲν, διὰ τοὺς ἑκατέρωθεν κρημνούς· θαῤῥοῦντες δὲ, διὰ τὸν προηγούμενον ἡμῶν Ἰησοῦν. Ὁδεύωμεν νήφοντες καὶ ἐγρηγορότες. Κἂν γὰρ μικρόν τις ἀπονυστάξῃ, κατηνέχθη ταχέως. Οὐ γὰρ ἔσμεν ἀκριβέστεροι τοῦ Δαυΐδ, ὃς μικρὸν ὀλιγωρήσας πρὸς αὐτὸ κατεκρημνίσθη τῆς ἁμαρτίας τὸ βάραθρον. Ἀλλ’ ἀνέστη ταχέως. Μὴ τοίνυν ὅτι ἥμαρτεν ἴδῃς μόνον, ἀλλ’ ὅτι καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀπενίψατο. Διὰ γὰρ τοῦτο τὴν ἱστορίαν ἐκείνην ἀνέγραψεν, οὐχ ἵνα πεσόντα θεάσῃ, ἀλλ’ ἵνα ἀναστάντα θαυμάσῃς· ἵνα μάθῃς, ἐπειδὰν πέσῃς, πῶς ἀνίστασθαι χρή. Καθάπερ γὰρ οἱ ἰατροὶ τῶν νοσημάτων τὰ χαλεπώτατα ἐκλεγόμενοι ταῖς βίβλοις ἐγγράφουσι, καὶ τῆς τοιαύτης διορθώσεως τὴν μέθοδον διδάσκουσιν, ἵνα ἐν τοῖς μείζοσι γυμνασάμενοι, ῥᾳδίως τῶν ἐλαττόνων περιγένωνται· οὕτω δὴ καὶ ὁ Θεὸς τὰ μέγιστα τῶν ἁμαρτημάτων εἰς μέσον ἤγαγεν, ἵνα καὶ οἱ τὰ μικρὰ πταίοντες [322] δι’ ἐκείνων ῥᾳδίαν τὴν τούτων διόρθωσιν εὕρωσιν. Εἰ γὰρ ἐκεῖνα ἔσχεν ἴασιν, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττονα. Ἴδωμεν τοίνυν πῶς καὶ ἠῤῥώστησε, $^{49}$ τοῖς μ. τ. γεγενημένα δ. C. D. $^{50}$ κἀκείνῳ D. Edd. $^{51}$ ἀλλὰ] add. καὶ F. p. ρ. ἐγένετο Edil. $^{52}$ ἐκήρυξεν A. F. $^{53}$ οὐ] Edd. $^{54}$ αὐτὸς] αὐτῶν A. B. αὐτὸς om. F. $^{55}$ αὐτὴν] ἀρετὴν F. ad seipsum Ge. Mox ἐκβάλλῃ A. F. $^{56}$ μηδὲ] μὴ A. μηδὲν μηδὲ D. F. μ. ρ. ἐκέρδανον F. ἐκέρδαινον C. D. $^{57}$ ἄνθρωπος om. F. ἀνθ. βάρ. ὤν D. $^{58}$ οἱ ἔσχατοι C. D. λέγει] ἔλεγεν Edd. $^{59}$ πρῶτος] Sic Ge. Arm. et codd. ἄνθρωπος Edd. et margo Ge. $^{60}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι οὐ δεῖ μέχρι τέλους θαῤῥεῖν τὸν ἑστῶτα, οὔτε ἀπογινώσκειν ἑαυτὸν τὸν πεπτωκότα. A. $^{61}$ Alii cum Savil. εἰδότες. Montef. $^{62}$ καὶ] add ἀπὸ Edd. $^{63}$ δόξης τῆς τοὺς πολλοὺς διεγειρούσης C. D. F. $^{64}$ τὰ πάντα Edd. $^{65}$ Συνιδόντες Mor. Ben. τοίνυν] οὖν D F. $^{66}$ Θεοῦ] Sic Edd. et Verss. codices Χριστοῦ. $^{67}$ ἐπιχειροῦντες] add. φρονοῦσι A. E. Non expresserunt Interpp.

379 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. AL. XXVII. 380 καὶ μάλιστα αὐτοὺς ἔδακνε. Δείξας γὰρ εἰς κόλπους ὄντας τῇ ἐπαγγελίᾳ καὶ τῇ ὑποσχέσει, τότε ἐξάγει. Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπόφασις ἦν τὸ εἰρημένον, πιστοῦται αὐτὸ τῷ σημείῳ· ὥσπερ οὖν καὶ τὰ σημεῖα ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως τῆς μετὰ ταῦτα γεγενημένης δείκνυσιν $^{49}$. Ὁ τοίνυν ἀπιστῶν τῇ ὑγιείᾳ τῇ γενομένῃ τῷ παιδὶ τότε, ἀπὸ τῆς προφητείας τῆς ἐξελθούσης σήμερον πιστευέτω κἀκείνῳ $^{50}$. Καὶ γὰρ καὶ ἡ προφητεία καὶ πρὸ τῆς ἐκβάσεως ἀπὸ τοῦ σημείου τοῦ τότε δήλη πᾶσιν ἐγένετο. Διά τοι τοῦτο πρότερον ταῦτα προαναφωνήσας, τότε τὸν παραλελυμένον ἀνέστησεν, ἵνα τὰ μέλλοντα ἀπὸ τῶν παρόντων πιστώσηται, καὶ τὸ ἔλαττον ἀπὸ τοῦ μείζονος. Τὸ μὲν γὰρ ἐναρέτους ἀπολαύειν [320] τῶν ἀγαθῶν, καὶ τοὺς ἐναντίους τὰ λυπηρὰ ὑπομένειν, οὐδὲν ἀπεικός, ἀλλὰ $^{51}$ κατὰ λόγον καὶ κατὰ ἀκολουθίαν νόμων ἐγίνετο· τὸ δὲ παρειμένον σφίγξαι, καὶ νεκρὸν ἀναστῆσαι, μεῖζον ἢ κατὰ φύσιν ἦν. Ἀλλ’ ὅμως εἰς τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν οὐ μικρὸν καὶ ὁ ἑκατοντάρχης συνεισήνεγκεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς δηλῶν ἔλεγεν· *Ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι*. Εἶδες πῶς ἀνεκήρυξεν $^{52}$ ἡ τοῦ παιδὸς ὑγίεια καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν, καὶ τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου πίστιν, καὶ τὸ μέλλον ἐπιστώσατο; Μᾶλλον δὲ πάντα τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνεκήρυττεν. Οὐδὲ $^{53}$ γὰρ τὸ σῶμα διωρθώσατο μόνον τοῦ παιδός, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου ψυχὴν εἰς τὴν πίστιν διὰ τῶν θαυμάτων αὐτὸς $^{54}$ ἐφειλκύσατο. Σὺ δὲ μὴ τοῦτο σκόπει μόνον, ὅτι οὗτος ἐπίστευσε, καὶ ὅτι ἐκεῖνος ἰάθη, ἀλλὰ καὶ τὸ τάχος θαύμασον. Καὶ γὰρ τοῦτο δηλῶν ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε· *Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ*· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ λεπροῦ εἶπεν, ὅτι *Εὐθέως ἐκαθαρίσθη*. Οὐδὲ γὰρ τῷ θεραπεύειν, ἀλλὰ καὶ τῷ παραδόξως τοῦτο ποιεῖν, καὶ ἐν ἀκαρεῖ ῥοπῇ, τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον ὠφέλει, ἀλλὰ καὶ τῷ συνεχῶς ἐν τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει τοὺς περὶ τῆς βασιλείας παρανοίγειν λόγους, καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι πρὸς αὐτήν $^{55}$. Καὶ γὰρ οὓς ἐκβάλλειν ἠπείλει, οὐχ ἵνα ἐκβάλῃ ἠπείλει, ἀλλ’ ἵνα τῷ φόβῳ πρὸς αὐτὴν διὰ τῶν ῥημάτων ἐπισπάσηται. Εἰ δὲ μηδὲ $^{56}$ ἐντεῦθεν ἐκέρδαναν, αὐτῶν τὸ ἔγκλημα ἅπαν, καὶ πάντων τῶν τὰ τοιαῦτα νοσούντων. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ Ἰουδαίων μόνον τοῦτο συμβὰν ἴδοι τις ἄν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πιστευσάντων. Καὶ γὰρ ὁ Ἰούδας υἱὸς βασιλείας ἦν, καὶ ἤκουσε μετὰ τῶν μαθητῶν· *Ἐπὶ δώδεκα θρόνους καθιεῖσθε*, ἀλλὰ γέγονεν υἱὸς γεέννης· ὁ δὲ Αἰθίοψ, βάρβαρος ἄνθρωπος $^{57} ὤν, καὶ τῶν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, μετὰ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἀπολαύσεται τῶν στεφάνων. Τοῦτο καὶ ἐφ’ ἡμῶν γίνεται νῦν. *Πολλοὶ γὰρ ἔσονται*, φησί, *πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι* $^{58}$ *πρῶτοι*. Τοῦτο δὲ λέγει, ἵνα μήτε ἐκεῖνοι ῥαθυμῶσιν, ὡς οὐ δυνάμενοι ἐπανελθεῖν, μήτε οὗτοι θαῤῥῶσιν, ὡς ἑστῶτες. Τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης ἄνωθεν προαναφωνῶν ἔλεγε· *Δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραάμ*. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἔμελλε γίνεσθαι, προανακηρύττεται πόῤῥωθεν, ὥστε μηδένα τῷ ξένῳ τοῦ πράγματος θορυβηθῆναι. Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν ὡς ἐνδεχόμενον αὐτὸ λέγει· *πρῶτος* $^{59}$ γὰρ ἦν· ὁ δὲ Χριστὸς ὡς πάντως ἐσόμενον, τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀπόδειξιν παρέχων. ε΄. Μὴ τοίνυν θαῤῥῶμεν οἱ ἑστῶτες, ἀλλὰ λέγωμεν ἑαυτοῖς· *Ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ*· μηδὲ ἀπογινώσκωμεν οἱ κείμενοι, ἀλλὰ λέγωμεν ἑαυτοῖς· *Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται;* Καὶ γὰρ πολλοὶ εἰς αὐτὴν τοῦ οὐρανοῦ τὴν κορυφὴν ἀνελθόντες, καὶ πᾶσαν τὴν καρτερίαν ἐπιδειξάμενοι, [321] καὶ τὰς ἐρήμους καταειληφότες, καὶ οὐδὲ γυναῖκα ὄναρ ἰδόντες $^{61}$, ῥαθυμήσαντες μικρὸν ὑπεσκελίσθησαν, καὶ πρὸς αὐτὸ ἦλθον τῆς κακίας τὸ βάραθρον. Ἕτεροι δὲ πάλιν ἐκεῖθεν πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνέβησαν, καὶ ἀπὸ τῆς σκηνῆς καὶ $^{62}$ τῆς ὀρχήστρας πρὸς τὴν ἀγγελικὴν μετετάξαντο πολιτείαν· καὶ τοσαύτην ἐπεδείξαντο τὴν ἀρετήν, ὡς δαίμονας ἀπελάσαι, καὶ πολλὰ ἄλλα σημεῖα τοιαῦτα ἐργάσασθαι. Καὶ τούτων μὲν πλήρεις εἰσὶν αἱ Γραφαί, πλήρης δὲ ὁ βίος τῶν παραδειγμάτων ἡμῖν. Καὶ πόρνοι καὶ μαλακοὶ τὰ Μανιχαίων ἐμφράττουσι στόματα, οἳ τὴν κακίαν ἀκίνητον εἶναί φασι, τῷ διαβόλῳ τελούμενοι, καὶ τὰς τῶν σπουδάζειν βουλομένων χεῖρας ἐκλύοντες, καὶ τὴν ζωὴν ἅπασαν ἀνατρέποντες. Οἱ γὰρ ταῦτα πείθοντες, οὐ πρὸς τὰ μέλλοντα παραβλάπτουσι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι, τό γε αὐτῶν μέρος. Πότε γὰρ ἐπιμελήσεταί τις ἀρετῆς τῶν ἐν κακίᾳ ζώντων, ὅταν ἀδύνατον τὴν πρὸς ἐκείνην ἐπάνοδον εἶναι νομίζῃ, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταβολήν; Εἰ γὰρ νῦν, καὶ νόμων ὄντων, καὶ κολάσεων ἠπειλημένων, καὶ δόξης τοὺς πολλοὺς ἐκκαλουμένης $^{63}$, καὶ γεέννης προσδοκωμένης, καὶ βασιλείας ἐπηγγελμένης, καὶ τῶν κακῶν ὀνειδιζομένων, καὶ τῶν καλῶν ἐγκωμιαζομένων, μόλις αἱροῦνταί τινες τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἱδρῶτας· ἂν ταῦτα πάντα ἀνέλῃς, τί τὸ κωλῦον πάντα $^{64}$ ἀπολέσθαι καὶ διαφθαρῆναι; Ϛ΄. Συνειδότες $^{65}$ τοίνυν τὴν κακουργίαν τὴν διαβολικήν, καὶ ὅτι καὶ τοῖς ἔξω νομοθετεῖς, καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ $^{66}$ χρησμοῖς, καὶ τοῖς τῆς φύσεως λογισμοῖς, καὶ τῇ κοινῇ πάντων ἀνθρώπων δόξῃ, καὶ βαρβάροις, καὶ Σκύθαις, καὶ Θρᾳξί, καὶ πᾶσιν ἁπλῶς ἀπεναντίας οὗτοι καὶ οἱ τὰ τῆς εἱμαρμένης δόγματα νομοθετεῖν ἐπιχειροῦντες $^{67}$, νήφωμεν, ἀγαπητοί, καὶ πᾶσιν ἐκείνοις ἐῤῥῶσθαι εἰπόντες, ὁδεύωμεν διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ, καὶ θαῤῥοῦντες, καὶ δεδοικότες· δεδοικότες μὲν, διὰ τοὺς ἑκατέρωθεν κρημνούς· θαῤῥοῦντες δὲ, διὰ τὸν προηγούμενον ἡμῶν Ἰησοῦν. Ὁδεύωμεν νήφοντες καὶ ἐγρηγορότες. Κἂν γὰρ μικρόν τις ἀπονυστάξῃ, κατηνέχθη ταχέως. Οὐ γὰρ ἔσμεν ἀκριβέστεροι τοῦ Δαυΐδ, ὃς μικρὸν ὀλιγωρήσας πρὸς αὐτὸ κατεκρημνίσθη τῆς ἁμαρτίας τὸ βάραθρον. Ἀλλ’ ἀνέστη ταχέως. Μὴ τοίνυν ὅτι ἥμαρτεν ἴδῃς μόνον, ἀλλ’ ὅτι καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀπενίψατο. Διὰ γὰρ τοῦτο τὴν ἱστορίαν ἐκείνην ἀνέγραψεν, οὐχ ἵνα πεσόντα θεάσῃ, ἀλλ’ ἵνα ἀναστάντα θαυμάσῃς· ἵνα μάθῃς, ἐπειδὰν πέσῃς, πῶς ἀνίστασθαι χρή. Καθάπερ γὰρ οἱ ἰατροὶ τῶν νοσημάτων τὰ χαλεπώτατα ἐκλεγόμενοι ταῖς βίβλοις ἐγγράφουσι, καὶ τῆς τοιαύτης διορθώσεως τὴν μέθοδον διδάσκουσιν, ἵνα ἐν τοῖς μείζοσι γυμνασάμενοι, ῥᾳδίως τῶν ἐλαττόνων περιγένωνται· οὕτω δὴ καὶ ὁ Θεὸς τὰ μέγιστα τῶν ἁμαρτημάτων εἰς μέσον ἤγαγεν, ἵνα καὶ οἱ τὰ μικρὰ πταίοντες [322] δι’ ἐκείνων ῥᾳδίαν τὴν τούτων διόρθωσιν εὕρωσιν. Εἰ γὰρ ἐκεῖνα ἔσχεν ἴασιν, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττονα. Ἴδωμεν τοίνυν πῶς καὶ ἠῤῥώστησε, $^{49}$ τοῖς μ. τ. γεγενημένα δ. C. D. $^{50}$ κἀκείνῳ D. Edd. $^{51}$ ἀλλὰ] add. καὶ F. p. ρ. ἐγένετο Edil. $^{52}$ ἐκήρυξεν A. F. $^{53}$ οὐ] Edd. $^{54}$ αὐτὸς] αὐτῶν A. B. αὐτὸς om. F. $^{55}$ αὐτὴν] ἀρετὴν F. ad seipsum Ge. Mox ἐκβάλλῃ A. F. $^{56}$ μηδὲ] μὴ A. μηδὲν μηδὲ D. F. μ. ρ. ἐκέρδανον F. ἐκέρδαινον C. D. $^{57}$ ἄνθρωπος om. F. ἀνθ. βάρ. ὤν D. $^{58}$ οἱ ἔσχατοι C. D. λέγει] ἔλεγεν Edd. $^{59}$ πρῶτος] Sic Ge. Arm. et codd. ἄνθρωπος Edd. et margo Ge. $^{60}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι οὐ δεῖ μέχρι τέλους θαῤῥεῖν τὸν ἑστῶτα, οὔτε ἀπογινώσκειν ἑαυτὸν τὸν πεπτωκότα. A. $^{61}$ Alii cum Savil. εἰδότες. Montef. $^{62}$ καὶ] add ἀπὸ Edd. $^{63}$ δόξης τῆς τοὺς πολλοὺς διεγειρούσης C. D. F. $^{64}$ τὰ πάντα Edd. $^{65}$ Συνιδόντες Mor. Ben. τοίνυν] οὖν D F. $^{66}$ Θεοῦ] Sic Edd. et Verss. codices Χριστοῦ. $^{67}$ ἐπιχειροῦντες] add. φρονοῦσι A. E. Non expresserunt Interpp.

379 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. AL. XXVII. 380 καὶ μάλιστα αὐτοὺς ἔδακνε. Δείξας γὰρ εἰς κόλπους ὄντας τῇ ἐπαγγελίᾳ καὶ τῇ ὑποσχέσει, τότε ἐξάγει. Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπόφασις ἦν τὸ εἰρημένον, πιστοῦται αὐτὸ τῷ σημείῳ· ὥσπερ οὖν καὶ τὰ σημεῖα ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως τῆς μετὰ ταῦτα γεγενημένης δείκνυσιν $^{49}$. Ὁ τοίνυν ἀπιστῶν τῇ ὑγιείᾳ τῇ γενομένῃ τῷ παιδὶ τότε, ἀπὸ τῆς προφητείας τῆς ἐξελθούσης σήμερον πιστευέτω κἀκείνῳ $^{50}$. Καὶ γὰρ καὶ ἡ προφητεία καὶ πρὸ τῆς ἐκβάσεως ἀπὸ τοῦ σημείου τοῦ τότε δήλη πᾶσιν ἐγένετο. Διά τοι τοῦτο πρότερον ταῦτα προαναφωνήσας, τότε τὸν παραλελυμένον ἀνέστησεν, ἵνα τὰ μέλλοντα ἀπὸ τῶν παρόντων πιστώσηται, καὶ τὸ ἔλαττον ἀπὸ τοῦ μείζονος. Τὸ μὲν γὰρ ἐναρέτους ἀπολαύειν [320] τῶν ἀγαθῶν, καὶ τοὺς ἐναντίους τὰ λυπηρὰ ὑπομένειν, οὐδὲν ἀπεικός, ἀλλὰ $^{51}$ κατὰ λόγον καὶ κατὰ ἀκολουθίαν νόμων ἐγίνετο· τὸ δὲ παρειμένον σφίγξαι, καὶ νεκρὸν ἀναστῆσαι, μεῖζον ἢ κατὰ φύσιν ἦν. Ἀλλ’ ὅμως εἰς τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν οὐ μικρὸν καὶ ὁ ἑκατοντάρχης συνεισήνεγκεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς δηλῶν ἔλεγεν· *Ὕπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι*. Εἶδες πῶς ἀνεκήρυξεν $^{52}$ ἡ τοῦ παιδὸς ὑγίεια καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν, καὶ τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου πίστιν, καὶ τὸ μέλλον ἐπιστώσατο; Μᾶλλον δὲ πάντα τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνεκήρυττεν. Οὐδὲ $^{53}$ γὰρ τὸ σῶμα διωρθώσατο μόνον τοῦ παιδός, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ ἑκατοντάρχου ψυχὴν εἰς τὴν πίστιν διὰ τῶν θαυμάτων αὐτὸς $^{54}$ ἐφειλκύσατο. Σὺ δὲ μὴ τοῦτο σκόπει μόνον, ὅτι οὗτος ἐπίστευσε, καὶ ὅτι ἐκεῖνος ἰάθη, ἀλλὰ καὶ τὸ τάχος θαύμασον. Καὶ γὰρ τοῦτο δηλῶν ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγε· *Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ*· ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ λεπροῦ εἶπεν, ὅτι *Εὐθέως ἐκαθαρίσθη*. Οὐδὲ γὰρ τῷ θεραπεύειν, ἀλλὰ καὶ τῷ παραδόξως τοῦτο ποιεῖν, καὶ ἐν ἀκαρεῖ ῥοπῇ, τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο. Καὶ οὐ ταύτῃ μόνον ὠφέλει, ἀλλὰ καὶ τῷ συνεχῶς ἐν τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει τοὺς περὶ τῆς βασιλείας παρανοίγειν λόγους, καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι πρὸς αὐτήν $^{55}$. Καὶ γὰρ οὓς ἐκβάλλειν ἠπείλει, οὐχ ἵνα ἐκβάλῃ ἠπείλει, ἀλλ’ ἵνα τῷ φόβῳ πρὸς αὐτὴν διὰ τῶν ῥημάτων ἐπισπάσηται. Εἰ δὲ μηδὲ $^{56}$ ἐντεῦθεν ἐκέρδαναν, αὐτῶν τὸ ἔγκλημα ἅπαν, καὶ πάντων τῶν τὰ τοιαῦτα νοσούντων. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ Ἰουδαίων μόνον τοῦτο συμβὰν ἴδοι τις ἄν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πιστευσάντων. Καὶ γὰρ ὁ Ἰούδας υἱὸς βασιλείας ἦν, καὶ ἤκουσε μετὰ τῶν μαθητῶν· *Ἐπὶ δώδεκα θρόνους καθιεῖσθε*, ἀλλὰ γέγονεν υἱὸς γεέννης· ὁ δὲ Αἰθίοψ, βάρβαρος ἄνθρωπος $^{57} ὤν, καὶ τῶν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, μετὰ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἀπολαύσεται τῶν στεφάνων. Τοῦτο καὶ ἐφ’ ἡμῶν γίνεται νῦν. *Πολλοὶ γὰρ ἔσονται*, φησί, *πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι* $^{58}$ *πρῶτοι*. Τοῦτο δὲ λέγει, ἵνα μήτε ἐκεῖνοι ῥαθυμῶσιν, ὡς οὐ δυνάμενοι ἐπανελθεῖν, μήτε οὗτοι θαῤῥῶσιν, ὡς ἑστῶτες. Τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης ἄνωθεν προαναφωνῶν ἔλεγε· *Δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραάμ*. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο ἔμελλε γίνεσθαι, προανακηρύττεται πόῤῥωθεν, ὥστε μηδένα τῷ ξένῳ τοῦ πράγματος θορυβηθῆναι. Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν ὡς ἐνδεχόμενον αὐτὸ λέγει· *πρῶτος* $^{59}$ γὰρ ἦν· ὁ δὲ Χριστὸς ὡς πάντως ἐσόμενον, τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀπόδειξιν παρέχων. ε΄. Μὴ τοίνυν θαῤῥῶμεν οἱ ἑστῶτες, ἀλλὰ λέγωμεν ἑαυτοῖς· *Ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ*· μηδὲ ἀπογινώσκωμεν οἱ κείμενοι, ἀλλὰ λέγωμεν ἑαυτοῖς· *Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται;* Καὶ γὰρ πολλοὶ εἰς αὐτὴν τοῦ οὐρανοῦ τὴν κορυφὴν ἀνελθόντες, καὶ πᾶσαν τὴν καρτερίαν ἐπιδειξάμενοι, [321] καὶ τὰς ἐρήμους καταειληφότες, καὶ οὐδὲ γυναῖκα ὄναρ ἰδόντες $^{61}$, ῥαθυμήσαντες μικρὸν ὑπεσκελίσθησαν, καὶ πρὸς αὐτὸ ἦλθον τῆς κακίας τὸ βάραθρον. Ἕτεροι δὲ πάλιν ἐκεῖθεν πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνέβησαν, καὶ ἀπὸ τῆς σκηνῆς καὶ $^{62}$ τῆς ὀρχήστρας πρὸς τὴν ἀγγελικὴν μετετάξαντο πολιτείαν· καὶ τοσαύτην ἐπεδείξαντο τὴν ἀρετήν, ὡς δαίμονας ἀπελάσαι, καὶ πολλὰ ἄλλα σημεῖα τοιαῦτα ἐργάσασθαι. Καὶ τούτων μὲν πλήρεις εἰσὶν αἱ Γραφαί, πλήρης δὲ ὁ βίος τῶν παραδειγμάτων ἡμῖν. Καὶ πόρνοι καὶ μαλακοὶ τὰ Μανιχαίων ἐμφράττουσι στόματα, οἳ τὴν κακίαν ἀκίνητον εἶναί φασι, τῷ διαβόλῳ τελούμενοι, καὶ τὰς τῶν σπουδάζειν βουλομένων χεῖρας ἐκλύοντες, καὶ τὴν ζωὴν ἅπασαν ἀνατρέποντες. Οἱ γὰρ ταῦτα πείθοντες, οὐ πρὸς τὰ μέλλοντα παραβλάπτουσι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι, τό γε αὐτῶν μέρος. Πότε γὰρ ἐπιμελήσεταί τις ἀρετῆς τῶν ἐν κακίᾳ ζώντων, ὅταν ἀδύνατον τὴν πρὸς ἐκείνην ἐπάνοδον εἶναι νομίζῃ, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον μεταβολήν; Εἰ γὰρ νῦν, καὶ νόμων ὄντων, καὶ κολάσεων ἠπειλημένων, καὶ δόξης τοὺς πολλοὺς ἐκκαλουμένης $^{63}$, καὶ γεέννης προσδοκωμένης, καὶ βασιλείας ἐπηγγελμένης, καὶ τῶν κακῶν ὀνειδιζομένων, καὶ τῶν καλῶν ἐγκωμιαζομένων, μόλις αἱροῦνταί τινες τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἱδρῶτας· ἂν ταῦτα πάντα ἀνέλῃς, τί τὸ κωλῦον πάντα $^{64}$ ἀπολέσθαι καὶ διαφθαρῆναι; Ϛ΄. Συνειδότες $^{65}$ τοίνυν τὴν κακουργίαν τὴν διαβολικήν, καὶ ὅτι καὶ τοῖς ἔξω νομοθετεῖς, καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ $^{66}$ χρησμοῖς, καὶ τοῖς τῆς φύσεως λογισμοῖς, καὶ τῇ κοινῇ πάντων ἀνθρώπων δόξῃ, καὶ βαρβάροις, καὶ Σκύθαις, καὶ Θρᾳξί, καὶ πᾶσιν ἁπλῶς ἀπεναντίας οὗτοι καὶ οἱ τὰ τῆς εἱμαρμένης δόγματα νομοθετεῖν ἐπιχειροῦντες $^{67}$, νήφωμεν, ἀγαπητοί, καὶ πᾶσιν ἐκείνοις ἐῤῥῶσθαι εἰπόντες, ὁδεύωμεν διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ, καὶ θαῤῥοῦντες, καὶ δεδοικότες· δεδοικότες μὲν, διὰ τοὺς ἑκατέρωθεν κρημνούς· θαῤῥοῦντες δὲ, διὰ τὸν προηγούμενον ἡμῶν Ἰησοῦν. Ὁδεύωμεν νήφοντες καὶ ἐγρηγορότες. Κἂν γὰρ μικρόν τις ἀπονυστάξῃ, κατηνέχθη ταχέως. Οὐ γὰρ ἔσμεν ἀκριβέστεροι τοῦ Δαυΐδ, ὃς μικρὸν ὀλιγωρήσας πρὸς αὐτὸ κατεκρημνίσθη τῆς ἁμαρτίας τὸ βάραθρον. Ἀλλ’ ἀνέστη ταχέως. Μὴ τοίνυν ὅτι ἥμαρτεν ἴδῃς μόνον, ἀλλ’ ὅτι καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀπενίψατο. Διὰ γὰρ τοῦτο τὴν ἱστορίαν ἐκείνην ἀνέγραψεν, οὐχ ἵνα πεσόντα θεάσῃ, ἀλλ’ ἵνα ἀναστάντα θαυμάσῃς· ἵνα μάθῃς, ἐπειδὰν πέσῃς, πῶς ἀνίστασθαι χρή. Καθάπερ γὰρ οἱ ἰατροὶ τῶν νοσημάτων τὰ χαλεπώτατα ἐκλεγόμενοι ταῖς βίβλοις ἐγγράφουσι, καὶ τῆς τοιαύτης διορθώσεως τὴν μέθοδον διδάσκουσιν, ἵνα ἐν τοῖς μείζοσι γυμνασάμενοι, ῥᾳδίως τῶν ἐλαττόνων περιγένωνται· οὕτω δὴ καὶ ὁ Θεὸς τὰ μέγιστα τῶν ἁμαρτημάτων εἰς μέσον ἤγαγεν, ἵνα καὶ οἱ τὰ μικρὰ πταίοντες [322] δι’ ἐκείνων ῥᾳδίαν τὴν τούτων διόρθωσιν εὕρωσιν. Εἰ γὰρ ἐκεῖνα ἔσχεν ἴασιν, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐλάττονα. Ἴδωμεν τοίνυν πῶς καὶ ἠῤῥώστησε, $^{49}$ τοῖς μ. τ. γεγενημένα δ. C. D. $^{50}$ κἀκείνῳ D. Edd. $^{51}$ ἀλλὰ] add. καὶ F. p. ρ. ἐγένετο Edil. $^{52}$ ἐκήρυξεν A. F. $^{53}$ οὐ] Edd. $^{54}$ αὐτὸς] αὐτῶν A. B. αὐτὸς om. F. $^{55}$ αὐτὴν] ἀρετὴν F. ad seipsum Ge. Mox ἐκβάλλῃ A. F. $^{56}$ μηδὲ] μὴ A. μηδὲν μηδὲ D. F. μ. ρ. ἐκέρδανον F. ἐκέρδαινον C. D. $^{57}$ ἄνθρωπος om. F. ἀνθ. βάρ. ὤν D. $^{58}$ οἱ ἔσχατοι C. D. λέγει] ἔλεγεν Edd. $^{59}$ πρῶτος] Sic Ge. Arm. et codd. ἄνθρωπος Edd. et margo Ge. $^{60}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι οὐ δεῖ μέχρι τέλους θαῤῥεῖν τὸν ἑστῶτα, οὔτε ἀπογινώσκειν ἑαυτὸν τὸν πεπτωκότα. A. $^{61}$ Alii cum Savil. εἰδότες. Montef. $^{62}$ καὶ] add ἀπὸ Edd. $^{63}$ δόξης τῆς τοὺς πολλοὺς διεγειρούσης C. D. F. $^{64}$ τὰ πάντα Edd. $^{65}$ Συνιδόντες Mor. Ben. τοίνυν] οὖν D F. $^{66}$ Θεοῦ] Sic Edd. et Verss. codices Χριστοῦ. $^{67}$ ἐπιχειροῦντες] add. φρονοῦσι A. E. Non expresserunt Interpp.

πως καὶ ἀνέστη ταχέως ὁ μακάριος ἐκεῖνος. Τίς οὖν τῆς ἀῤῥωστίας ὁ τρόπος ἦν; Ἐμοίχευσε καὶ ἐφόνευσεν. Οὐδὲ γὰρ ἐγκαλύπτομαι λαμπρᾷ ταῦτα ἀνακηρύττων τῇ φωνῇ. Εἰ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἐνόμισεν αἰσχύνην, ταύτην ἀναθεῖναι πᾶσαν τὴν ἱστορίαν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἡμᾶς συσκιάζειν χρή. Διόπερ οὐ μόνον αὐτὰ ἀνακη-ρύττω, ἀλλὰ καὶ ἕτερον προστίθημι. Καὶ γὰρ ὅσοι ταῦτα κρύπτουσιν, οὗτοι μάλιστα τὴν ἀρετὴν συσκιάζουσι τὴν ἐκείνου· καὶ ὥσπερ οἱ τὸν πόλεμον σιγῶντες τοῦ Γολιὰθ οὐ μικρῶν αὐτὸν ἀποστεροῦσι στεφάνων, οὕτω καὶ οἱ ταύτην παρατρέχοντες τὴν ἱστορίαν. Ἆρα οὐ δοκεῖ πα-ράδοξον εἶναι τὸ λεγόμενον; Οὐκοῦν ἀναμείνατε μικρὸν, καὶ τότε εἴσεσθε ὅτι δικαίως ταῦτα ἡμῖν εἴρηται. Διὰ γὰρ τοῦτο αὔξω τὸ ἁμάρτημα, καὶ παραδοξότερον ποιῶ τὸν λόγον, ἵνα ἐκ πλείονος τῆς περιουσίας τὰ φάρμακα κατασκευάσω. Τί οὖν ἐστιν ὃ προστίθημι; Τὴν ἀρε-τὴν τοῦ ἀνδρός· ὃ μεῖζον ποιεῖ καὶ τὸ ἔγκλημα. Οὐ γὰρ ὁμοίως πάντα ἐπὶ πάντων κρίνεται· Δυνατοὶ γὰρ, φησὶ, δυνατῶς ἐτασθήσονται· καὶ, Ὁ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιῶν, δαρήσεται πολλάς. Ὥστε ἡ πλείων γνῶσις πλείονός ἐστι κολάσεως ὑπόθεσις. Διὰ δὴ τοῦτο ὁ ἱερεὺς τὰ αὐτὰ τοῖς ἀρχομένοις ἁμαρτά-νων, οὐ τὰ αὐτὰ πείσεται, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπώτερα. Τάχα ὁρῶντες τὴν κατηγορίαν αὐξανομένην, τρέμετε καὶ δεδοίκατε, καὶ θαυμάζετέ με ὡς κατὰ κρημνῶν ἐρχό-μενον. Ἀλλ’ ἐγὼ οὕτω θαῤῥῶ ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ὅτι καὶ περαιτέρω πρόειμι· ὅσῳ γὰρ ἂν αὔξω τὸ ἔγκλημα, τοσούτῳ μᾶλλον δεῖξαι δυνήσομαι τὸ ἐγκώμιον τοῦ Δαυί̈δ. Καὶ τί τούτων πλέον ἔστι, φησὶν, εἰπεῖν; Πάνυ γε πλέον. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ Κάϊν οὐ φόνος μόνον τὸ γενόμενον ἦν, ἀλλὰ καὶ πολλῶν φόνων χεῖρον· οὐ γὰρ ἀλλότριον, ἀλλ’ ἀδελφὸν, καὶ ἀδελφὸν οὐκ ἠδικηκότα, ἀλλ’ ἠδικη-μένον ἐφόνευσεν, οὐ μετὰ πολλοὺς φονέας, ἀλλὰ πρῶτος τὸ μύσος εὑρών· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα οὐ φόνος ἦν μό-νον τὸ τόλμημα· οὐ γὰρ ὁ τυχὼν ἦν ἀνὴρ ὁ πεποιηκὼς, ἀλλὰ προφήτης· καὶ οὐ τὸν ἠδικηκότα, ἀλλὰ τὸν ἠδικη-μένον ἀναιρεῖ· καὶ γὰρ ἠδίκητο ἐν τοῖς καιρίοις, τῆς γυναικὸς ἁρπαγείσης· ἀλλ’ ὅμως μετ’ ἐκεῖνο καὶ τοῦτο προσέθηκεν. Εἴδετε πῶς οὐκ ἐφεισάμην τοῦ δικαίου; πῶς οὐδὲ μεθ’ ὑποστολῆς τινος εἶπον τὰ πεπλημμε-λημένα αὐτῷ; Ἀλλ’ ὅμως οὕτως ὑπὲρ τῆς ἀπολογίας θαῤῥῶ, ὅτι μετὰ τοσοῦτον ὄγκον τοῦ ἁμαρτήματος ἐβου-λόμην παρεῖναι καὶ Μανιχαίους τοὺς μάλιστα ταῦτα κωμῳδοῦντας, καὶ τοὺς τὰ Μαρκίωνος νοσοῦντας, ἵνα ἐκ περιουσίας αὐτῶν ἐμφράξω τὰ στόματα. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ λέγουσιν, ὅτι ἐφόνευσε καὶ ἐμοίχευσεν· ἐγὼ δὲ οὐ τοῦτο λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ διπλοῦν τὸν φόνον ἀπ-έφηνα, ἀπό τε τοῦ ἠδικημένου, ἀπό τε τῆς ποιότητος τοῦ προσώπου τοῦ πεπλημμεληκότος. ζ. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον Πνεύματος ἀξιωθέντα, καὶ τοσαῦτα εὐεργετηθέντα, καὶ τηλικαύτην ἐσχηκότα παῤ-ῥησίαν, καὶ ἐν ἡλικίᾳ τοιαύτῃ τοιαῦτα τολμᾷν, καὶ τού-των πάντων χωρὶς τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιεῖν. Ἀλλ’ ὅμως καὶ ταύτῃ μάλιστα θαυμαστός ἐστιν ὁ γενναῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας καταπεσὼν, οὐκ ἀνέπεσεν, οὐδὲ ἀπέγνω, οὐδὲ ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν ὕπτιον,

πως καὶ ἀνέστη ταχέως ὁ μακάριος ἐκεῖνος. Τίς οὖν τῆς ἀῤῥωστίας ὁ τρόπος ἦν; Ἐμοίχευσε καὶ ἐφόνευσεν. Οὐδὲ γὰρ ἐγκαλύπτομαι λαμπρᾷ ταῦτα ἀνακηρύττων τῇ φωνῇ. Εἰ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἐνόμισεν αἰσχύνην, ταύτην ἀναθεῖναι πᾶσαν τὴν ἱστορίαν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἡμᾶς συσκιάζειν χρή. Διόπερ οὐ μόνον αὐτὰ ἀνακη-ρύττω, ἀλλὰ καὶ ἕτερον προστίθημι. Καὶ γὰρ ὅσοι ταῦτα κρύπτουσιν, οὗτοι μάλιστα τὴν ἀρετὴν συσκιάζουσι τὴν ἐκείνου· καὶ ὥσπερ οἱ τὸν πόλεμον σιγῶντες τοῦ Γολιὰθ οὐ μικρῶν αὐτὸν ἀποστεροῦσι στεφάνων, οὕτω καὶ οἱ ταύτην παρατρέχοντες τὴν ἱστορίαν. Ἆρα οὐ δοκεῖ πα-ράδοξον εἶναι τὸ λεγόμενον; Οὐκοῦν ἀναμείνατε μικρὸν, καὶ τότε εἴσεσθε ὅτι δικαίως ταῦτα ἡμῖν εἴρηται. Διὰ γὰρ τοῦτο αὔξω τὸ ἁμάρτημα, καὶ παραδοξότερον ποιῶ τὸν λόγον, ἵνα ἐκ πλείονος τῆς περιουσίας τὰ φάρμακα κατασκευάσω. Τί οὖν ἐστιν ὃ προστίθημι; Τὴν ἀρε-τὴν τοῦ ἀνδρός· ὃ μεῖζον ποιεῖ καὶ τὸ ἔγκλημα. Οὐ γὰρ ὁμοίως πάντα ἐπὶ πάντων κρίνεται· Δυνατοὶ γὰρ, φησὶ, δυνατῶς ἐτασθήσονται· καὶ, Ὁ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιῶν, δαρήσεται πολλάς. Ὥστε ἡ πλείων γνῶσις πλείονός ἐστι κολάσεως ὑπόθεσις. Διὰ δὴ τοῦτο ὁ ἱερεὺς τὰ αὐτὰ τοῖς ἀρχομένοις ἁμαρτά-νων, οὐ τὰ αὐτὰ πείσεται, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπώτερα. Τάχα ὁρῶντες τὴν κατηγορίαν αὐξανομένην, τρέμετε καὶ δεδοίκατε, καὶ θαυμάζετέ με ὡς κατὰ κρημνῶν ἐρχό-μενον. Ἀλλ’ ἐγὼ οὕτω θαῤῥῶ ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ὅτι καὶ περαιτέρω πρόειμι· ὅσῳ γὰρ ἂν αὔξω τὸ ἔγκλημα, τοσούτῳ μᾶλλον δεῖξαι δυνήσομαι τὸ ἐγκώμιον τοῦ Δαυί̈δ. Καὶ τί τούτων πλέον ἔστι, φησὶν, εἰπεῖν; Πάνυ γε πλέον. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ Κάϊν οὐ φόνος μόνον τὸ γενόμενον ἦν, ἀλλὰ καὶ πολλῶν φόνων χεῖρον· οὐ γὰρ ἀλλότριον, ἀλλ’ ἀδελφὸν, καὶ ἀδελφὸν οὐκ ἠδικηκότα, ἀλλ’ ἠδικη-μένον ἐφόνευσεν, οὐ μετὰ πολλοὺς φονέας, ἀλλὰ πρῶτος τὸ μύσος εὑρών· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα οὐ φόνος ἦν μό-νον τὸ τόλμημα· οὐ γὰρ ὁ τυχὼν ἦν ἀνὴρ ὁ πεποιηκὼς, ἀλλὰ προφήτης· καὶ οὐ τὸν ἠδικηκότα, ἀλλὰ τὸν ἠδικη-μένον ἀναιρεῖ· καὶ γὰρ ἠδίκητο ἐν τοῖς καιρίοις, τῆς γυναικὸς ἁρπαγείσης· ἀλλ’ ὅμως μετ’ ἐκεῖνο καὶ τοῦτο προσέθηκεν. Εἴδετε πῶς οὐκ ἐφεισάμην τοῦ δικαίου; πῶς οὐδὲ μεθ’ ὑποστολῆς τινος εἶπον τὰ πεπλημμε-λημένα αὐτῷ; Ἀλλ’ ὅμως οὕτως ὑπὲρ τῆς ἀπολογίας θαῤῥῶ, ὅτι μετὰ τοσοῦτον ὄγκον τοῦ ἁμαρτήματος ἐβου-λόμην παρεῖναι καὶ Μανιχαίους τοὺς μάλιστα ταῦτα κωμῳδοῦντας, καὶ τοὺς τὰ Μαρκίωνος νοσοῦντας, ἵνα ἐκ περιουσίας αὐτῶν ἐμφράξω τὰ στόματα. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ λέγουσιν, ὅτι ἐφόνευσε καὶ ἐμοίχευσεν· ἐγὼ δὲ οὐ τοῦτο λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ διπλοῦν τὸν φόνον ἀπ-έφηνα, ἀπό τε τοῦ ἠδικημένου, ἀπό τε τῆς ποιότητος τοῦ προσώπου τοῦ πεπλημμεληκότος. ζ. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον Πνεύματος ἀξιωθέντα, καὶ τοσαῦτα εὐεργετηθέντα, καὶ τηλικαύτην ἐσχηκότα παῤ-ῥησίαν, καὶ ἐν ἡλικίᾳ τοιαύτῃ τοιαῦτα τολμᾷν, καὶ τού-των πάντων χωρὶς τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιεῖν. Ἀλλ’ ὅμως καὶ ταύτῃ μάλιστα θαυμαστός ἐστιν ὁ γενναῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας καταπεσὼν, οὐκ ἀνέπεσεν, οὐδὲ ἀπέγνω, οὐδὲ ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν ὕπτιον,

πως καὶ ἀνέστη ταχέως ὁ μακάριος ἐκεῖνος. Τίς οὖν τῆς ἀῤῥωστίας ὁ τρόπος ἦν; Ἐμοίχευσε καὶ ἐφόνευσεν. Οὐδὲ γὰρ ἐγκαλύπτομαι λαμπρᾷ ταῦτα ἀνακηρύττων τῇ φωνῇ. Εἰ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἐνόμισεν αἰσχύνην, ταύτην ἀναθεῖναι πᾶσαν τὴν ἱστορίαν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἡμᾶς συσκιάζειν χρή. Διόπερ οὐ μόνον αὐτὰ ἀνακη-ρύττω, ἀλλὰ καὶ ἕτερον προστίθημι. Καὶ γὰρ ὅσοι ταῦτα κρύπτουσιν, οὗτοι μάλιστα τὴν ἀρετὴν συσκιάζουσι τὴν ἐκείνου· καὶ ὥσπερ οἱ τὸν πόλεμον σιγῶντες τοῦ Γολιὰθ οὐ μικρῶν αὐτὸν ἀποστεροῦσι στεφάνων, οὕτω καὶ οἱ ταύτην παρατρέχοντες τὴν ἱστορίαν. Ἆρα οὐ δοκεῖ πα-ράδοξον εἶναι τὸ λεγόμενον; Οὐκοῦν ἀναμείνατε μικρὸν, καὶ τότε εἴσεσθε ὅτι δικαίως ταῦτα ἡμῖν εἴρηται. Διὰ γὰρ τοῦτο αὔξω τὸ ἁμάρτημα, καὶ παραδοξότερον ποιῶ τὸν λόγον, ἵνα ἐκ πλείονος τῆς περιουσίας τὰ φάρμακα κατασκευάσω. Τί οὖν ἐστιν ὃ προστίθημι; Τὴν ἀρε-τὴν τοῦ ἀνδρός· ὃ μεῖζον ποιεῖ καὶ τὸ ἔγκλημα. Οὐ γὰρ ὁμοίως πάντα ἐπὶ πάντων κρίνεται· Δυνατοὶ γὰρ, φησὶ, δυνατῶς ἐτασθήσονται· καὶ, Ὁ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιῶν, δαρήσεται πολλάς. Ὥστε ἡ πλείων γνῶσις πλείονός ἐστι κολάσεως ὑπόθεσις. Διὰ δὴ τοῦτο ὁ ἱερεὺς τὰ αὐτὰ τοῖς ἀρχομένοις ἁμαρτά-νων, οὐ τὰ αὐτὰ πείσεται, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπώτερα. Τάχα ὁρῶντες τὴν κατηγορίαν αὐξανομένην, τρέμετε καὶ δεδοίκατε, καὶ θαυμάζετέ με ὡς κατὰ κρημνῶν ἐρχό-μενον. Ἀλλ’ ἐγὼ οὕτω θαῤῥῶ ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ὅτι καὶ περαιτέρω πρόειμι· ὅσῳ γὰρ ἂν αὔξω τὸ ἔγκλημα, τοσούτῳ μᾶλλον δεῖξαι δυνήσομαι τὸ ἐγκώμιον τοῦ Δαυί̈δ. Καὶ τί τούτων πλέον ἔστι, φησὶν, εἰπεῖν; Πάνυ γε πλέον. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ Κάϊν οὐ φόνος μόνον τὸ γενόμενον ἦν, ἀλλὰ καὶ πολλῶν φόνων χεῖρον· οὐ γὰρ ἀλλότριον, ἀλλ’ ἀδελφὸν, καὶ ἀδελφὸν οὐκ ἠδικηκότα, ἀλλ’ ἠδικη-μένον ἐφόνευσεν, οὐ μετὰ πολλοὺς φονέας, ἀλλὰ πρῶτος τὸ μύσος εὑρών· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα οὐ φόνος ἦν μό-νον τὸ τόλμημα· οὐ γὰρ ὁ τυχὼν ἦν ἀνὴρ ὁ πεποιηκὼς, ἀλλὰ προφήτης· καὶ οὐ τὸν ἠδικηκότα, ἀλλὰ τὸν ἠδικη-μένον ἀναιρεῖ· καὶ γὰρ ἠδίκητο ἐν τοῖς καιρίοις, τῆς γυναικὸς ἁρπαγείσης· ἀλλ’ ὅμως μετ’ ἐκεῖνο καὶ τοῦτο προσέθηκεν. Εἴδετε πῶς οὐκ ἐφεισάμην τοῦ δικαίου; πῶς οὐδὲ μεθ’ ὑποστολῆς τινος εἶπον τὰ πεπλημμε-λημένα αὐτῷ; Ἀλλ’ ὅμως οὕτως ὑπὲρ τῆς ἀπολογίας θαῤῥῶ, ὅτι μετὰ τοσοῦτον ὄγκον τοῦ ἁμαρτήματος ἐβου-λόμην παρεῖναι καὶ Μανιχαίους τοὺς μάλιστα ταῦτα κωμῳδοῦντας, καὶ τοὺς τὰ Μαρκίωνος νοσοῦντας, ἵνα ἐκ περιουσίας αὐτῶν ἐμφράξω τὰ στόματα. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ λέγουσιν, ὅτι ἐφόνευσε καὶ ἐμοίχευσεν· ἐγὼ δὲ οὐ τοῦτο λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ διπλοῦν τὸν φόνον ἀπ-έφηνα, ἀπό τε τοῦ ἠδικημένου, ἀπό τε τῆς ποιότητος τοῦ προσώπου τοῦ πεπλημμεληκότος. ζ. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον Πνεύματος ἀξιωθέντα, καὶ τοσαῦτα εὐεργετηθέντα, καὶ τηλικαύτην ἐσχηκότα παῤ-ῥησίαν, καὶ ἐν ἡλικίᾳ τοιαύτῃ τοιαῦτα τολμᾷν, καὶ τού-των πάντων χωρὶς τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιεῖν. Ἀλλ’ ὅμως καὶ ταύτῃ μάλιστα θαυμαστός ἐστιν ὁ γενναῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας καταπεσὼν, οὐκ ἀνέπεσεν, οὐδὲ ἀπέγνω, οὐδὲ ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν ὕπτιον,

543 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. al. XXVIII. 544 ἡλικίαν, ἡνίκα ἐποίμαινε· τὰ κατὰ τὸν Γολιάθ, ὅτε τὸ λαμπρὸν τρόπαιον ἔστησε· τὰ κατὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἐπὶ τοῦ Σαούλ. Καὶ γὰρ τὴν εὐαγγελικὴν ἐπεδείκνυτο μακροθυμίαν, μυριάκις τὸν ἐχθρὸν εἰς χεῖρας ἑλών, καὶ φεισάμενος διηνεκῶς· καὶ μᾶλλον ἑλόμενος ἐκπεσεῖν πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς, ἢ τὸν ἀδίκως ἐπιβουλεύοντα ἀνελεῖν. Καὶ μετὰ τὴν βασιλείαν δὲ οὐ μικρὰ ἦν αὐτῷ τὰ κατορθωμένα $^{84}$. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν ὑπόληψις, καὶ τὸ λαμπρᾶς οὕτω δόξης ἐκπεσεῖν, οὐ τὸν τυχόντα ἐποίει θόρυβον. Οὐδὲ γὰρ οὕτως αὐτὸν ἐκαλλώπιζεν ἡ πορφύρα, ὡς κατῄσχυνεν ἡ τῆς ἁμαρτίας $^{87}$ κηλίς. η΄. Ἴστε δὲ πάντως ἡλίκον ἐστὶν ἁμαρτήματα ἐκπομπεύεσθαι, καὶ πῶς μεγάλης δεῖται ψυχῆς ὁ τοιοῦτος, ὥστε μετὰ τὴν τῶν πολλῶν κατηγορίαν, καὶ τὸ μάρτυρας ἔχειν τοσούτους τῶν οἰκείων πλημμελημάτων, μὴ ἀναπεσεῖν. Ἀλλ’ ὅμως ἅπαντα ταῦτα ὁ γενναῖος ἐκεῖνος τῆς ψυχῆς ἐξελκύσας τὰ βέλη, οὕτως ἔλαμψε μετὰ ταῦτα, οὕτως ἐξέμηξε τὴν κηλῖδα, οὕτως ἐγένετο καθαρός, ὡς τῶν ἐκγόνων τῶν αὐτοῦ καὶ τελευτήσας τὰ ἁμαρτήματα παραμυθήσασθαι· καὶ ὅπερ ἐλέγετο $^{88}$ περὶ τοῦ Ἀβραάμ, καὶ περὶ τούτου φαίνεται ὁ Θεὸς λέγων· μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον περὶ τούτου. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ πατριάρχου φησίν, ὅτι Ἐμνήσθην τῆς διαθήκης τῆς πρὸς Ἀβραάμ· ἐνταῦθα δὲ οὔ, τῆς διαθήκης, φησίν, ἀλλὰ πῶς; Διὰ Δαυῒδ τὸν παῖδά μου ὑπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ τὸν Σολομῶντα δὲ διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν οὐκ ἀφῆκε τηλικαύτην ἁμαρτήσαντα ἁμαρτίαν τῆς βασιλείας ἐκπεσεῖν. Καὶ τοσαύτη ἦν ἡ δόξα τοῦ ἀνδρός, ὥστε τὸν Πέτρον μετὰ τοσαῦτα ἔτη πρὸς Ἰουδαίους δημηγοροῦντα οὕτω λέγειν· Ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τοῖς Ἰουδαίοις $^{89}$ διαλεγόμενος, δείκνυσιν αὐτὸν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν Πνεύματος ἠξιωμένον τοσούτου $^{90}$, ὡς καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀξιωθῆναι προφητεῦσαι πάλιν· [525] καὶ $^{91}$ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστομίζων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυῒδ ἐν πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Καὶ ὅπερ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως γέγονε, τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Δαυΐδ. Καθάπερ γὰρ τὴν Μαρίαν, καὶ ἄκοντος τοῦ Μωϋσέως, ἐκόλασεν ὁ Θεὸς διὰ τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ὕβριν, ἐπειδὴ σφόδρα ἐφίλει τὸν ἅγιον· οὕτω καὶ τούτῳ παρὰ τοῦ παιδὸς ὑβρισθέντι ταχέως ἤμυνε, καὶ ταῦτα μὴ βουλομένῳ. Ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα, μᾶλλον δὲ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα ἱκανὰ δεῖξαι τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς ψηφίζηται, οὐδὲν δεῖ πλέον περιεργάζεσθαι. Εἰ δὲ βούλεσθε κατ’ εἶδος $^{92}$ αὐτοῦ τὴν φιλοσοφίαν μαθεῖν, ἔξεστιν ὑμῖν ἐπελθοῦσι τὴν ἱστορίαν τὴν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν παῤῥησίαν τὴν πρὸς τὸν Θεόν, τὴν εὔνοιαν, τὴν τῆς ἀρετῆς ἐπίδοσιν, τὴν εἰς ἐσχάτας ἀναπνοὰς ἀκρίβειαν. Ταῦτ’ οὖν ἔχοντες τὰ παραδείγματα, νήφωμεν, καὶ σπουδάζωμεν μὴ καταπίπτειν· εἰ δέ ποτε καὶ πέσοιμεν, μὴ κεῖσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἵνα ὑμᾶς εἰς ῥᾳθυμίαν ἐμβάλω $^{93}$, τὰ τοῦ Δαυῒδ ἁμαρτήματα εἶπον· ἀλλ’ ἵνα πλείονα φόβον ἐργάσωμαι. Εἰ γὰρ ὁ δίκαιος ἐκεῖνος ῥᾳθυμήσας μικρὸν τοιαῦτα ἐδέξατο τραύματα $^{94}$, τί πεισόμεθα ἡμεῖς καθ’ ἑκάστην $^{95}$ ὀλιγωροῦντες; Μὴ τοίνυν ὅτι ἔπεσεν ἴδῃς, καὶ ῥᾳθυμήσῃς· ἀλλ’ ἐννόησον πόσα καὶ μετὰ ταῦτα εἰργάσατο, πόσους θρήνους ἐπεδείξατο, πόσην μετάνοιαν, τὰς νύκτας ταῖς ἡμέραις προστιθείς, πηγὰς δακρύων ἀφιείς, τὴν κλίνην λούων τοῖς δάκρυσι, πρὸς τούτοις σάκκον περιβαλλόμενος. Εἰ δὲ ἐκεῖνος τοσαύτης ἐδεήθη τῆς ἐπιστροφῆς, πότε δυνησόμεθα σωθῆναι ἡμεῖς, μετὰ τοσαῦτα ἁμαρτήματα ἀναλγήτως διακείμενοι; Ὁ μὲν γὰρ πολλὰ ἔχων κατορθώματα, ῥᾳδίως ἂν καὶ ἐντεῦθεν τὰ ἁμαρτήματα συσκιάσειεν· ὁ δὲ γυμνός, ὅπου ἂν δέξηται βέλος, καιρίαν δέχεται πληγήν. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ὁπλίσωμεν ἑαυτοὺς ἀγαθοῖς ἔργοις, κἂν προσγένηταί τι πλημμέλημα, ἀπονιψώμεθα· ἵνα καταξιωθῶμεν, εἰς δόξαν Θεοῦ $^{96}$ ζήσαντες τὸν παρόντα βίον, τῆς μελλούσης ἀπολαῦσαι ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. --- OMILIA KZ'. [326] Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν Πέτρου, εἶδε τὴν πενθερὰν αὐτοῦ βεβλημένην καὶ πυρέσσουσαν· καὶ ἥψατο τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετός· καὶ ἠγέρθη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. α΄. Ὁ δὲ $^{97}$ Μάρκος καί, εὐθέως, προσέθηκε, βουλόμενος καὶ τὸν χρόνον δηλῶσαι· οὗτος δὲ μόνον τὸ σημεῖον τέθεικε, τὸν χρόνον οὐκ ἐπισημηνάμενος. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι φασίν, ὅτι καὶ παρεκάλεσαν αὐτὸν ἡ κατακειμένη· οὗτος δὲ καὶ τοῦτο ἐσίγησε. Τοῦτο δὲ οὔκ ἐστι διαφωνίας, ἀλλὰ τὸ μὲν συντομίας, τὸ δὲ ἀκριβοῦς ἐξηγήσεως. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκεν εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Πέτρου; Ἐμοὶ δοκεῖ, τροφῆς μεταληψόμενος· τοῦτο γοῦν $^{98}$ ἐδήλωσεν εἰπών· Ἀνέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. Παρὰ γὰρ τοῖς μαθηταῖς κατήγετο, ὥσπερ καὶ παρὰ Ματθαίῳ, ὅτε αὐτὸν ἐκάλεσε, τιμῶν αὐτοὺς καὶ προθυμοτέρους ταύτῃ ποιῶν. Σὺ δέ μοι σκόπει καὶ ἐνταῦθα τοῦ Πέτρου τὴν αἰδῶ τὴν πρὸς αὐτόν. Ἔχων γὰρ τὴν πενθερὰν οἴκοι κειμένην καὶ πυρέσσουσαν σφοδρῶς, οὐκ εἵλκυσεν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ἔμεινε $^{99}$ καὶ τὴν διδασκαλίαν ἀπαρτισθῆναι, καὶ τοὺς ἄλλους θεραπευθῆναι πάντας, καὶ τότε αὐτὸν εἰσελθόντα παρεκάλεσεν. Οὕτως ἐξ ἀρχῆς ἐπαιδεύετο τὰ τῶν ἄλλων ἑαυτοῦ προτιθέναι. Οὐκοῦν οὐδ’ $^1$ αὐτὸς αὐτὸν εἰσάγει, ἀλλ’ αὐτὸς αὐτομάτως ἐπέβη, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν ἑκατοντάρχον· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· δεικνὺς ὅσον ἐχαρίζετο τῷ μαθητῇ. Καίτοι ἐννόησον οἷα ἦν τὰ δώματα τῶν ἁλιέων τούτων· ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀπηξίου ὑπὸ τὰς καλύβας αὐτῶν εἰσιέναι τὰς εὐτελεῖς, παιδεύων σε διὰ πάντων τὸν ἀνθρώπινον καταπατεῖν τῦφον. Καὶ ποτὲ μὲν λόγοις θεραπεύει μόνον, ποτὲ δὲ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνει, ποτὲ δὲ $^2$ ἀμφότερα ταῦτα ποιεῖ, εἰς ὄψιν ἄγων τὴν ἰατρείαν. Οὐ γὰρ ἐβούλετο ἀεὶ μεθ’ ὑπερβολῆς θαυματουργεῖν. Ἔδει γὰρ τέως λανθάνειν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν μαθητῶν· καὶ γὰρ ἐκ πολλῆς ἡδονῆς πάντα ἂν ἐκήρυξαν. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ $^3$ μετὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς τὸ ὄρος ἐδέησε τοῦ παραγγεῖλαι αὐτοῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν. Ἁψάμενος τοίνυν τοῦ σώματος, οὐχὶ τὸν πυρετὸν ἔσβεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ καθαρὰν τὴν ὑγίειαν ἀπέδωκεν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ νόσημα εὐτελὲς ἦν, τῷ τρόπῳ τῆς ἰατρείας τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο· ὅπερ οὐκ ἂν εἰργάσατο τέχνη ἰατρική. Ἴστε γὰρ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν πυρετῶν $^{84}$ κατορθώματα C. F. $^{87}$ ταύτης, quod vulgo post ἁμαρτίας legitur, deest in codd. et Verss. $^{88}$ παραιτήσασθαι· διὸ καὶ ἅπερ ἔλεγεν A. E. $^{89}$ τοῖς Ἰουδαίοις] πρὸς Ἰουδαίους Edd. $^{90}$ τοσοῦτον] τοσούτου (sic) F. τοσούτου Edd. $^{91}$ καὶ om. A. E. Post προφητεῦσαι interpungunt codd. $^{92}$ καὶ] κατ’ εἶδος F. $^{93}$ ἐμβάλλω A. F. $^{94}$ ἐδέξατο [πάθη καὶ] τραύματα Edd. Verba inclusa desunt in codd. et Verss. $^{95}$ καθ’ ἑκάστην] C. D. faventibus Interpp. ὀλιγωροῦντες] ὀλιγωρήσαντες D. οἱ ὀλιγωρήσαντες C. ἡμεῖς οἱ ἀεὶ ῥᾳθυμοῦντες; F. $^{96}$ τοῦ Θεοῦ C. D. E. $^{97}$ δὲ] μὲν A. προσέθηκε] φησὶ Edd. φησὶ προσέθηκε F. $^{98}$ γοῦν] add. καὶ A. $^{99}$ ἔμενε C. D. E. ἀνέμενε Edd. $^1$ οὐκ Edd $^2$ δὲ] δὲ καὶ A. Euth. $^3$ καὶ deest in Edd.

543 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. al. XXVIII. 544 ἡλικίαν, ἡνίκα ἐποίμαινε· τὰ κατὰ τὸν Γολιάθ, ὅτε τὸ λαμπρὸν τρόπαιον ἔστησε· τὰ κατὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἐπὶ τοῦ Σαούλ. Καὶ γὰρ τὴν εὐαγγελικὴν ἐπεδείκνυτο μακροθυμίαν, μυριάκις τὸν ἐχθρὸν εἰς χεῖρας ἑλών, καὶ φεισάμενος διηνεκῶς· καὶ μᾶλλον ἑλόμενος ἐκπεσεῖν πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς, ἢ τὸν ἀδίκως ἐπιβουλεύοντα ἀνελεῖν. Καὶ μετὰ τὴν βασιλείαν δὲ οὐ μικρὰ ἦν αὐτῷ τὰ κατορθωμένα $^{84}$. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν ὑπόληψις, καὶ τὸ λαμπρᾶς οὕτω δόξης ἐκπεσεῖν, οὐ τὸν τυχόντα ἐποίει θόρυβον. Οὐδὲ γὰρ οὕτως αὐτὸν ἐκαλλώπιζεν ἡ πορφύρα, ὡς κατῄσχυνεν ἡ τῆς ἁμαρτίας $^{87}$ κηλίς. η΄. Ἴστε δὲ πάντως ἡλίκον ἐστὶν ἁμαρτήματα ἐκπομπεύεσθαι, καὶ πῶς μεγάλης δεῖται ψυχῆς ὁ τοιοῦτος, ὥστε μετὰ τὴν τῶν πολλῶν κατηγορίαν, καὶ τὸ μάρτυρας ἔχειν τοσούτους τῶν οἰκείων πλημμελημάτων, μὴ ἀναπεσεῖν. Ἀλλ’ ὅμως ἅπαντα ταῦτα ὁ γενναῖος ἐκεῖνος τῆς ψυχῆς ἐξελκύσας τὰ βέλη, οὕτως ἔλαμψε μετὰ ταῦτα, οὕτως ἐξέμηξε τὴν κηλῖδα, οὕτως ἐγένετο καθαρός, ὡς τῶν ἐκγόνων τῶν αὐτοῦ καὶ τελευτήσας τὰ ἁμαρτήματα παραμυθήσασθαι· καὶ ὅπερ ἐλέγετο $^{88}$ περὶ τοῦ Ἀβραάμ, καὶ περὶ τούτου φαίνεται ὁ Θεὸς λέγων· μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον περὶ τούτου. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ πατριάρχου φησίν, ὅτι Ἐμνήσθην τῆς διαθήκης τῆς πρὸς Ἀβραάμ· ἐνταῦθα δὲ οὔ, τῆς διαθήκης, φησίν, ἀλλὰ πῶς; Διὰ Δαυῒδ τὸν παῖδά μου ὑπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ τὸν Σολομῶντα δὲ διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν οὐκ ἀφῆκε τηλικαύτην ἁμαρτήσαντα ἁμαρτίαν τῆς βασιλείας ἐκπεσεῖν. Καὶ τοσαύτη ἦν ἡ δόξα τοῦ ἀνδρός, ὥστε τὸν Πέτρον μετὰ τοσαῦτα ἔτη πρὸς Ἰουδαίους δημηγοροῦντα οὕτω λέγειν· Ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τοῖς Ἰουδαίοις $^{89}$ διαλεγόμενος, δείκνυσιν αὐτὸν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν Πνεύματος ἠξιωμένον τοσούτου $^{90}$, ὡς καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀξιωθῆναι προφητεῦσαι πάλιν· [525] καὶ $^{91}$ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστομίζων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυῒδ ἐν πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Καὶ ὅπερ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως γέγονε, τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Δαυΐδ. Καθάπερ γὰρ τὴν Μαρίαν, καὶ ἄκοντος τοῦ Μωϋσέως, ἐκόλασεν ὁ Θεὸς διὰ τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ὕβριν, ἐπειδὴ σφόδρα ἐφίλει τὸν ἅγιον· οὕτω καὶ τούτῳ παρὰ τοῦ παιδὸς ὑβρισθέντι ταχέως ἤμυνε, καὶ ταῦτα μὴ βουλομένῳ. Ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα, μᾶλλον δὲ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα ἱκανὰ δεῖξαι τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς ψηφίζηται, οὐδὲν δεῖ πλέον περιεργάζεσθαι. Εἰ δὲ βούλεσθε κατ’ εἶδος $^{92}$ αὐτοῦ τὴν φιλοσοφίαν μαθεῖν, ἔξεστιν ὑμῖν ἐπελθοῦσι τὴν ἱστορίαν τὴν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν παῤῥησίαν τὴν πρὸς τὸν Θεόν, τὴν εὔνοιαν, τὴν τῆς ἀρετῆς ἐπίδοσιν, τὴν εἰς ἐσχάτας ἀναπνοὰς ἀκρίβειαν. Ταῦτ’ οὖν ἔχοντες τὰ παραδείγματα, νήφωμεν, καὶ σπουδάζωμεν μὴ καταπίπτειν· εἰ δέ ποτε καὶ πέσοιμεν, μὴ κεῖσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἵνα ὑμᾶς εἰς ῥᾳθυμίαν ἐμβάλω $^{93}$, τὰ τοῦ Δαυῒδ ἁμαρτήματα εἶπον· ἀλλ’ ἵνα πλείονα φόβον ἐργάσωμαι. Εἰ γὰρ ὁ δίκαιος ἐκεῖνος ῥᾳθυμήσας μικρὸν τοιαῦτα ἐδέξατο τραύματα $^{94}$, τί πεισόμεθα ἡμεῖς καθ’ ἑκάστην $^{95}$ ὀλιγωροῦντες; Μὴ τοίνυν ὅτι ἔπεσεν ἴδῃς, καὶ ῥᾳθυμήσῃς· ἀλλ’ ἐννόησον πόσα καὶ μετὰ ταῦτα εἰργάσατο, πόσους θρήνους ἐπεδείξατο, πόσην μετάνοιαν, τὰς νύκτας ταῖς ἡμέραις προστιθείς, πηγὰς δακρύων ἀφιείς, τὴν κλίνην λούων τοῖς δάκρυσι, πρὸς τούτοις σάκκον περιβαλλόμενος. Εἰ δὲ ἐκεῖνος τοσαύτης ἐδεήθη τῆς ἐπιστροφῆς, πότε δυνησόμεθα σωθῆναι ἡμεῖς, μετὰ τοσαῦτα ἁμαρτήματα ἀναλγήτως διακείμενοι; Ὁ μὲν γὰρ πολλὰ ἔχων κατορθώματα, ῥᾳδίως ἂν καὶ ἐντεῦθεν τὰ ἁμαρτήματα συσκιάσειεν· ὁ δὲ γυμνός, ὅπου ἂν δέξηται βέλος, καιρίαν δέχεται πληγήν. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ὁπλίσωμεν ἑαυτοὺς ἀγαθοῖς ἔργοις, κἂν προσγένηταί τι πλημμέλημα, ἀπονιψώμεθα· ἵνα καταξιωθῶμεν, εἰς δόξαν Θεοῦ $^{96}$ ζήσαντες τὸν παρόντα βίον, τῆς μελλούσης ἀπολαῦσαι ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. --- OMILIA KZ'. [326] Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν Πέτρου, εἶδε τὴν πενθερὰν αὐτοῦ βεβλημένην καὶ πυρέσσουσαν· καὶ ἥψατο τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετός· καὶ ἠγέρθη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. α΄. Ὁ δὲ $^{97}$ Μάρκος καί, εὐθέως, προσέθηκε, βουλόμενος καὶ τὸν χρόνον δηλῶσαι· οὗτος δὲ μόνον τὸ σημεῖον τέθεικε, τὸν χρόνον οὐκ ἐπισημηνάμενος. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι φασίν, ὅτι καὶ παρεκάλεσαν αὐτὸν ἡ κατακειμένη· οὗτος δὲ καὶ τοῦτο ἐσίγησε. Τοῦτο δὲ οὔκ ἐστι διαφωνίας, ἀλλὰ τὸ μὲν συντομίας, τὸ δὲ ἀκριβοῦς ἐξηγήσεως. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκεν εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Πέτρου; Ἐμοὶ δοκεῖ, τροφῆς μεταληψόμενος· τοῦτο γοῦν $^{98}$ ἐδήλωσεν εἰπών· Ἀνέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. Παρὰ γὰρ τοῖς μαθηταῖς κατήγετο, ὥσπερ καὶ παρὰ Ματθαίῳ, ὅτε αὐτὸν ἐκάλεσε, τιμῶν αὐτοὺς καὶ προθυμοτέρους ταύτῃ ποιῶν. Σὺ δέ μοι σκόπει καὶ ἐνταῦθα τοῦ Πέτρου τὴν αἰδῶ τὴν πρὸς αὐτόν. Ἔχων γὰρ τὴν πενθερὰν οἴκοι κειμένην καὶ πυρέσσουσαν σφοδρῶς, οὐκ εἵλκυσεν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ἔμεινε $^{99}$ καὶ τὴν διδασκαλίαν ἀπαρτισθῆναι, καὶ τοὺς ἄλλους θεραπευθῆναι πάντας, καὶ τότε αὐτὸν εἰσελθόντα παρεκάλεσεν. Οὕτως ἐξ ἀρχῆς ἐπαιδεύετο τὰ τῶν ἄλλων ἑαυτοῦ προτιθέναι. Οὐκοῦν οὐδ’ $^1$ αὐτὸς αὐτὸν εἰσάγει, ἀλλ’ αὐτὸς αὐτομάτως ἐπέβη, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν ἑκατοντάρχον· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· δεικνὺς ὅσον ἐχαρίζετο τῷ μαθητῇ. Καίτοι ἐννόησον οἷα ἦν τὰ δώματα τῶν ἁλιέων τούτων· ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀπηξίου ὑπὸ τὰς καλύβας αὐτῶν εἰσιέναι τὰς εὐτελεῖς, παιδεύων σε διὰ πάντων τὸν ἀνθρώπινον καταπατεῖν τῦφον. Καὶ ποτὲ μὲν λόγοις θεραπεύει μόνον, ποτὲ δὲ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνει, ποτὲ δὲ $^2$ ἀμφότερα ταῦτα ποιεῖ, εἰς ὄψιν ἄγων τὴν ἰατρείαν. Οὐ γὰρ ἐβούλετο ἀεὶ μεθ’ ὑπερβολῆς θαυματουργεῖν. Ἔδει γὰρ τέως λανθάνειν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν μαθητῶν· καὶ γὰρ ἐκ πολλῆς ἡδονῆς πάντα ἂν ἐκήρυξαν. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ $^3$ μετὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς τὸ ὄρος ἐδέησε τοῦ παραγγεῖλαι αὐτοῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν. Ἁψάμενος τοίνυν τοῦ σώματος, οὐχὶ τὸν πυρετὸν ἔσβεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ καθαρὰν τὴν ὑγίειαν ἀπέδωκεν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ νόσημα εὐτελὲς ἦν, τῷ τρόπῳ τῆς ἰατρείας τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο· ὅπερ οὐκ ἂν εἰργάσατο τέχνη ἰατρική. Ἴστε γὰρ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν πυρετῶν $^{84}$ κατορθώματα C. F. $^{87}$ ταύτης, quod vulgo post ἁμαρτίας legitur, deest in codd. et Verss. $^{88}$ παραιτήσασθαι· διὸ καὶ ἅπερ ἔλεγεν A. E. $^{89}$ τοῖς Ἰουδαίοις] πρὸς Ἰουδαίους Edd. $^{90}$ τοσοῦτον] τοσούτου (sic) F. τοσούτου Edd. $^{91}$ καὶ om. A. E. Post προφητεῦσαι interpungunt codd. $^{92}$ καὶ] κατ’ εἶδος F. $^{93}$ ἐμβάλλω A. F. $^{94}$ ἐδέξατο [πάθη καὶ] τραύματα Edd. Verba inclusa desunt in codd. et Verss. $^{95}$ καθ’ ἑκάστην] C. D. faventibus Interpp. ὀλιγωροῦντες] ὀλιγωρήσαντες D. οἱ ὀλιγωρήσαντες C. ἡμεῖς οἱ ἀεὶ ῥᾳθυμοῦντες; F. $^{96}$ τοῦ Θεοῦ C. D. E. $^{97}$ δὲ] μὲν A. προσέθηκε] φησὶ Edd. φησὶ προσέθηκε F. $^{98}$ γοῦν] add. καὶ A. $^{99}$ ἔμενε C. D. E. ἀνέμενε Edd. $^1$ οὐκ Edd $^2$ δὲ] δὲ καὶ A. Euth. $^3$ καὶ deest in Edd.

543 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. al. XXVIII. 544 ἡλικίαν, ἡνίκα ἐποίμαινε· τὰ κατὰ τὸν Γολιάθ, ὅτε τὸ λαμπρὸν τρόπαιον ἔστησε· τὰ κατὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἐπὶ τοῦ Σαούλ. Καὶ γὰρ τὴν εὐαγγελικὴν ἐπεδείκνυτο μακροθυμίαν, μυριάκις τὸν ἐχθρὸν εἰς χεῖρας ἑλών, καὶ φεισάμενος διηνεκῶς· καὶ μᾶλλον ἑλόμενος ἐκπεσεῖν πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς, ἢ τὸν ἀδίκως ἐπιβουλεύοντα ἀνελεῖν. Καὶ μετὰ τὴν βασιλείαν δὲ οὐ μικρὰ ἦν αὐτῷ τὰ κατορθωμένα $^{84}$. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν ὑπόληψις, καὶ τὸ λαμπρᾶς οὕτω δόξης ἐκπεσεῖν, οὐ τὸν τυχόντα ἐποίει θόρυβον. Οὐδὲ γὰρ οὕτως αὐτὸν ἐκαλλώπιζεν ἡ πορφύρα, ὡς κατῄσχυνεν ἡ τῆς ἁμαρτίας $^{87}$ κηλίς. η΄. Ἴστε δὲ πάντως ἡλίκον ἐστὶν ἁμαρτήματα ἐκπομπεύεσθαι, καὶ πῶς μεγάλης δεῖται ψυχῆς ὁ τοιοῦτος, ὥστε μετὰ τὴν τῶν πολλῶν κατηγορίαν, καὶ τὸ μάρτυρας ἔχειν τοσούτους τῶν οἰκείων πλημμελημάτων, μὴ ἀναπεσεῖν. Ἀλλ’ ὅμως ἅπαντα ταῦτα ὁ γενναῖος ἐκεῖνος τῆς ψυχῆς ἐξελκύσας τὰ βέλη, οὕτως ἔλαμψε μετὰ ταῦτα, οὕτως ἐξέμηξε τὴν κηλῖδα, οὕτως ἐγένετο καθαρός, ὡς τῶν ἐκγόνων τῶν αὐτοῦ καὶ τελευτήσας τὰ ἁμαρτήματα παραμυθήσασθαι· καὶ ὅπερ ἐλέγετο $^{88}$ περὶ τοῦ Ἀβραάμ, καὶ περὶ τούτου φαίνεται ὁ Θεὸς λέγων· μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον περὶ τούτου. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ πατριάρχου φησίν, ὅτι Ἐμνήσθην τῆς διαθήκης τῆς πρὸς Ἀβραάμ· ἐνταῦθα δὲ οὔ, τῆς διαθήκης, φησίν, ἀλλὰ πῶς; Διὰ Δαυῒδ τὸν παῖδά μου ὑπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ τὸν Σολομῶντα δὲ διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν οὐκ ἀφῆκε τηλικαύτην ἁμαρτήσαντα ἁμαρτίαν τῆς βασιλείας ἐκπεσεῖν. Καὶ τοσαύτη ἦν ἡ δόξα τοῦ ἀνδρός, ὥστε τὸν Πέτρον μετὰ τοσαῦτα ἔτη πρὸς Ἰουδαίους δημηγοροῦντα οὕτω λέγειν· Ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τοῖς Ἰουδαίοις $^{89}$ διαλεγόμενος, δείκνυσιν αὐτὸν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν Πνεύματος ἠξιωμένον τοσούτου $^{90}$, ὡς καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀξιωθῆναι προφητεῦσαι πάλιν· [525] καὶ $^{91}$ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστομίζων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυῒδ ἐν πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Καὶ ὅπερ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως γέγονε, τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Δαυΐδ. Καθάπερ γὰρ τὴν Μαρίαν, καὶ ἄκοντος τοῦ Μωϋσέως, ἐκόλασεν ὁ Θεὸς διὰ τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ὕβριν, ἐπειδὴ σφόδρα ἐφίλει τὸν ἅγιον· οὕτω καὶ τούτῳ παρὰ τοῦ παιδὸς ὑβρισθέντι ταχέως ἤμυνε, καὶ ταῦτα μὴ βουλομένῳ. Ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα, μᾶλλον δὲ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα ἱκανὰ δεῖξαι τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς ψηφίζηται, οὐδὲν δεῖ πλέον περιεργάζεσθαι. Εἰ δὲ βούλεσθε κατ’ εἶδος $^{92}$ αὐτοῦ τὴν φιλοσοφίαν μαθεῖν, ἔξεστιν ὑμῖν ἐπελθοῦσι τὴν ἱστορίαν τὴν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν παῤῥησίαν τὴν πρὸς τὸν Θεόν, τὴν εὔνοιαν, τὴν τῆς ἀρετῆς ἐπίδοσιν, τὴν εἰς ἐσχάτας ἀναπνοὰς ἀκρίβειαν. Ταῦτ’ οὖν ἔχοντες τὰ παραδείγματα, νήφωμεν, καὶ σπουδάζωμεν μὴ καταπίπτειν· εἰ δέ ποτε καὶ πέσοιμεν, μὴ κεῖσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἵνα ὑμᾶς εἰς ῥᾳθυμίαν ἐμβάλω $^{93}$, τὰ τοῦ Δαυῒδ ἁμαρτήματα εἶπον· ἀλλ’ ἵνα πλείονα φόβον ἐργάσωμαι. Εἰ γὰρ ὁ δίκαιος ἐκεῖνος ῥᾳθυμήσας μικρὸν τοιαῦτα ἐδέξατο τραύματα $^{94}$, τί πεισόμεθα ἡμεῖς καθ’ ἑκάστην $^{95}$ ὀλιγωροῦντες; Μὴ τοίνυν ὅτι ἔπεσεν ἴδῃς, καὶ ῥᾳθυμήσῃς· ἀλλ’ ἐννόησον πόσα καὶ μετὰ ταῦτα εἰργάσατο, πόσους θρήνους ἐπεδείξατο, πόσην μετάνοιαν, τὰς νύκτας ταῖς ἡμέραις προστιθείς, πηγὰς δακρύων ἀφιείς, τὴν κλίνην λούων τοῖς δάκρυσι, πρὸς τούτοις σάκκον περιβαλλόμενος. Εἰ δὲ ἐκεῖνος τοσαύτης ἐδεήθη τῆς ἐπιστροφῆς, πότε δυνησόμεθα σωθῆναι ἡμεῖς, μετὰ τοσαῦτα ἁμαρτήματα ἀναλγήτως διακείμενοι; Ὁ μὲν γὰρ πολλὰ ἔχων κατορθώματα, ῥᾳδίως ἂν καὶ ἐντεῦθεν τὰ ἁμαρτήματα συσκιάσειεν· ὁ δὲ γυμνός, ὅπου ἂν δέξηται βέλος, καιρίαν δέχεται πληγήν. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ὁπλίσωμεν ἑαυτοὺς ἀγαθοῖς ἔργοις, κἂν προσγένηταί τι πλημμέλημα, ἀπονιψώμεθα· ἵνα καταξιωθῶμεν, εἰς δόξαν Θεοῦ $^{96}$ ζήσαντες τὸν παρόντα βίον, τῆς μελλούσης ἀπολαῦσαι ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. --- OMILIA KZ'. [326] Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν Πέτρου, εἶδε τὴν πενθερὰν αὐτοῦ βεβλημένην καὶ πυρέσσουσαν· καὶ ἥψατο τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετός· καὶ ἠγέρθη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. α΄. Ὁ δὲ $^{97}$ Μάρκος καί, εὐθέως, προσέθηκε, βουλόμενος καὶ τὸν χρόνον δηλῶσαι· οὗτος δὲ μόνον τὸ σημεῖον τέθεικε, τὸν χρόνον οὐκ ἐπισημηνάμενος. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι φασίν, ὅτι καὶ παρεκάλεσαν αὐτὸν ἡ κατακειμένη· οὗτος δὲ καὶ τοῦτο ἐσίγησε. Τοῦτο δὲ οὔκ ἐστι διαφωνίας, ἀλλὰ τὸ μὲν συντομίας, τὸ δὲ ἀκριβοῦς ἐξηγήσεως. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκεν εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Πέτρου; Ἐμοὶ δοκεῖ, τροφῆς μεταληψόμενος· τοῦτο γοῦν $^{98}$ ἐδήλωσεν εἰπών· Ἀνέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. Παρὰ γὰρ τοῖς μαθηταῖς κατήγετο, ὥσπερ καὶ παρὰ Ματθαίῳ, ὅτε αὐτὸν ἐκάλεσε, τιμῶν αὐτοὺς καὶ προθυμοτέρους ταύτῃ ποιῶν. Σὺ δέ μοι σκόπει καὶ ἐνταῦθα τοῦ Πέτρου τὴν αἰδῶ τὴν πρὸς αὐτόν. Ἔχων γὰρ τὴν πενθερὰν οἴκοι κειμένην καὶ πυρέσσουσαν σφοδρῶς, οὐκ εἵλκυσεν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ἔμεινε $^{99}$ καὶ τὴν διδασκαλίαν ἀπαρτισθῆναι, καὶ τοὺς ἄλλους θεραπευθῆναι πάντας, καὶ τότε αὐτὸν εἰσελθόντα παρεκάλεσεν. Οὕτως ἐξ ἀρχῆς ἐπαιδεύετο τὰ τῶν ἄλλων ἑαυτοῦ προτιθέναι. Οὐκοῦν οὐδ’ $^1$ αὐτὸς αὐτὸν εἰσάγει, ἀλλ’ αὐτὸς αὐτομάτως ἐπέβη, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν ἑκατοντάρχον· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· δεικνὺς ὅσον ἐχαρίζετο τῷ μαθητῇ. Καίτοι ἐννόησον οἷα ἦν τὰ δώματα τῶν ἁλιέων τούτων· ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀπηξίου ὑπὸ τὰς καλύβας αὐτῶν εἰσιέναι τὰς εὐτελεῖς, παιδεύων σε διὰ πάντων τὸν ἀνθρώπινον καταπατεῖν τῦφον. Καὶ ποτὲ μὲν λόγοις θεραπεύει μόνον, ποτὲ δὲ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνει, ποτὲ δὲ $^2$ ἀμφότερα ταῦτα ποιεῖ, εἰς ὄψιν ἄγων τὴν ἰατρείαν. Οὐ γὰρ ἐβούλετο ἀεὶ μεθ’ ὑπερβολῆς θαυματουργεῖν. Ἔδει γὰρ τέως λανθάνειν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν μαθητῶν· καὶ γὰρ ἐκ πολλῆς ἡδονῆς πάντα ἂν ἐκήρυξαν. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ $^3$ μετὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς τὸ ὄρος ἐδέησε τοῦ παραγγεῖλαι αὐτοῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν. Ἁψάμενος τοίνυν τοῦ σώματος, οὐχὶ τὸν πυρετὸν ἔσβεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ καθαρὰν τὴν ὑγίειαν ἀπέδωκεν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ νόσημα εὐτελὲς ἦν, τῷ τρόπῳ τῆς ἰατρείας τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο· ὅπερ οὐκ ἂν εἰργάσατο τέχνη ἰατρική. Ἴστε γὰρ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν πυρετῶν $^{84}$ κατορθώματα C. F. $^{87}$ ταύτης, quod vulgo post ἁμαρτίας legitur, deest in codd. et Verss. $^{88}$ παραιτήσασθαι· διὸ καὶ ἅπερ ἔλεγεν A. E. $^{89}$ τοῖς Ἰουδαίοις] πρὸς Ἰουδαίους Edd. $^{90}$ τοσοῦτον] τοσούτου (sic) F. τοσούτου Edd. $^{91}$ καὶ om. A. E. Post προφητεῦσαι interpungunt codd. $^{92}$ καὶ] κατ’ εἶδος F. $^{93}$ ἐμβάλλω A. F. $^{94}$ ἐδέξατο [πάθη καὶ] τραύματα Edd. Verba inclusa desunt in codd. et Verss. $^{95}$ καθ’ ἑκάστην] C. D. faventibus Interpp. ὀλιγωροῦντες] ὀλιγωρήσαντες D. οἱ ὀλιγωρήσαντες C. ἡμεῖς οἱ ἀεὶ ῥᾳθυμοῦντες; F. $^{96}$ τοῦ Θεοῦ C. D. E. $^{97}$ δὲ] μὲν A. προσέθηκε] φησὶ Edd. φησὶ προσέθηκε F. $^{98}$ γοῦν] add. καὶ A. $^{99}$ ἔμενε C. D. E. ἀνέμενε Edd. $^1$ οὐκ Edd $^2$ δὲ] δὲ καὶ A. Euth. $^3$ καὶ deest in Edd.

543 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVI. al. XXVIII. 544 ἡλικίαν, ἡνίκα ἐποίμαινε· τὰ κατὰ τὸν Γολιάθ, ὅτε τὸ λαμπρὸν τρόπαιον ἔστησε· τὰ κατὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἐπὶ τοῦ Σαούλ. Καὶ γὰρ τὴν εὐαγγελικὴν ἐπεδείκνυτο μακροθυμίαν, μυριάκις τὸν ἐχθρὸν εἰς χεῖρας ἑλών, καὶ φεισάμενος διηνεκῶς· καὶ μᾶλλον ἑλόμενος ἐκπεσεῖν πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς, ἢ τὸν ἀδίκως ἐπιβουλεύοντα ἀνελεῖν. Καὶ μετὰ τὴν βασιλείαν δὲ οὐ μικρὰ ἦν αὐτῷ τὰ κατορθωμένα $^{84}$. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν ὑπόληψις, καὶ τὸ λαμπρᾶς οὕτω δόξης ἐκπεσεῖν, οὐ τὸν τυχόντα ἐποίει θόρυβον. Οὐδὲ γὰρ οὕτως αὐτὸν ἐκαλλώπιζεν ἡ πορφύρα, ὡς κατῄσχυνεν ἡ τῆς ἁμαρτίας $^{87}$ κηλίς. η΄. Ἴστε δὲ πάντως ἡλίκον ἐστὶν ἁμαρτήματα ἐκπομπεύεσθαι, καὶ πῶς μεγάλης δεῖται ψυχῆς ὁ τοιοῦτος, ὥστε μετὰ τὴν τῶν πολλῶν κατηγορίαν, καὶ τὸ μάρτυρας ἔχειν τοσούτους τῶν οἰκείων πλημμελημάτων, μὴ ἀναπεσεῖν. Ἀλλ’ ὅμως ἅπαντα ταῦτα ὁ γενναῖος ἐκεῖνος τῆς ψυχῆς ἐξελκύσας τὰ βέλη, οὕτως ἔλαμψε μετὰ ταῦτα, οὕτως ἐξέμηξε τὴν κηλῖδα, οὕτως ἐγένετο καθαρός, ὡς τῶν ἐκγόνων τῶν αὐτοῦ καὶ τελευτήσας τὰ ἁμαρτήματα παραμυθήσασθαι· καὶ ὅπερ ἐλέγετο $^{88}$ περὶ τοῦ Ἀβραάμ, καὶ περὶ τούτου φαίνεται ὁ Θεὸς λέγων· μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον περὶ τούτου. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ πατριάρχου φησίν, ὅτι Ἐμνήσθην τῆς διαθήκης τῆς πρὸς Ἀβραάμ· ἐνταῦθα δὲ οὔ, τῆς διαθήκης, φησίν, ἀλλὰ πῶς; Διὰ Δαυῒδ τὸν παῖδά μου ὑπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης. Καὶ τὸν Σολομῶντα δὲ διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν οὐκ ἀφῆκε τηλικαύτην ἁμαρτήσαντα ἁμαρτίαν τῆς βασιλείας ἐκπεσεῖν. Καὶ τοσαύτη ἦν ἡ δόξα τοῦ ἀνδρός, ὥστε τὸν Πέτρον μετὰ τοσαῦτα ἔτη πρὸς Ἰουδαίους δημηγοροῦντα οὕτω λέγειν· Ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ τοῖς Ἰουδαίοις $^{89}$ διαλεγόμενος, δείκνυσιν αὐτὸν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν Πνεύματος ἠξιωμένον τοσούτου $^{90}$, ὡς καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀξιωθῆναι προφητεῦσαι πάλιν· [525] καὶ $^{91}$ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστομίζων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυῒδ ἐν πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Καὶ ὅπερ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως γέγονε, τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Δαυΐδ. Καθάπερ γὰρ τὴν Μαρίαν, καὶ ἄκοντος τοῦ Μωϋσέως, ἐκόλασεν ὁ Θεὸς διὰ τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ὕβριν, ἐπειδὴ σφόδρα ἐφίλει τὸν ἅγιον· οὕτω καὶ τούτῳ παρὰ τοῦ παιδὸς ὑβρισθέντι ταχέως ἤμυνε, καὶ ταῦτα μὴ βουλομένῳ. Ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα, μᾶλλον δὲ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα ἱκανὰ δεῖξαι τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς ψηφίζηται, οὐδὲν δεῖ πλέον περιεργάζεσθαι. Εἰ δὲ βούλεσθε κατ’ εἶδος $^{92}$ αὐτοῦ τὴν φιλοσοφίαν μαθεῖν, ἔξεστιν ὑμῖν ἐπελθοῦσι τὴν ἱστορίαν τὴν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν παῤῥησίαν τὴν πρὸς τὸν Θεόν, τὴν εὔνοιαν, τὴν τῆς ἀρετῆς ἐπίδοσιν, τὴν εἰς ἐσχάτας ἀναπνοὰς ἀκρίβειαν. Ταῦτ’ οὖν ἔχοντες τὰ παραδείγματα, νήφωμεν, καὶ σπουδάζωμεν μὴ καταπίπτειν· εἰ δέ ποτε καὶ πέσοιμεν, μὴ κεῖσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἵνα ὑμᾶς εἰς ῥᾳθυμίαν ἐμβάλω $^{93}$, τὰ τοῦ Δαυῒδ ἁμαρτήματα εἶπον· ἀλλ’ ἵνα πλείονα φόβον ἐργάσωμαι. Εἰ γὰρ ὁ δίκαιος ἐκεῖνος ῥᾳθυμήσας μικρὸν τοιαῦτα ἐδέξατο τραύματα $^{94}$, τί πεισόμεθα ἡμεῖς καθ’ ἑκάστην $^{95}$ ὀλιγωροῦντες; Μὴ τοίνυν ὅτι ἔπεσεν ἴδῃς, καὶ ῥᾳθυμήσῃς· ἀλλ’ ἐννόησον πόσα καὶ μετὰ ταῦτα εἰργάσατο, πόσους θρήνους ἐπεδείξατο, πόσην μετάνοιαν, τὰς νύκτας ταῖς ἡμέραις προστιθείς, πηγὰς δακρύων ἀφιείς, τὴν κλίνην λούων τοῖς δάκρυσι, πρὸς τούτοις σάκκον περιβαλλόμενος. Εἰ δὲ ἐκεῖνος τοσαύτης ἐδεήθη τῆς ἐπιστροφῆς, πότε δυνησόμεθα σωθῆναι ἡμεῖς, μετὰ τοσαῦτα ἁμαρτήματα ἀναλγήτως διακείμενοι; Ὁ μὲν γὰρ πολλὰ ἔχων κατορθώματα, ῥᾳδίως ἂν καὶ ἐντεῦθεν τὰ ἁμαρτήματα συσκιάσειεν· ὁ δὲ γυμνός, ὅπου ἂν δέξηται βέλος, καιρίαν δέχεται πληγήν. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ὁπλίσωμεν ἑαυτοὺς ἀγαθοῖς ἔργοις, κἂν προσγένηταί τι πλημμέλημα, ἀπονιψώμεθα· ἵνα καταξιωθῶμεν, εἰς δόξαν Θεοῦ $^{96}$ ζήσαντες τὸν παρόντα βίον, τῆς μελλούσης ἀπολαῦσαι ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. --- OMILIA KZ'. [326] Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν Πέτρου, εἶδε τὴν πενθερὰν αὐτοῦ βεβλημένην καὶ πυρέσσουσαν· καὶ ἥψατο τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετός· καὶ ἠγέρθη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. α΄. Ὁ δὲ $^{97}$ Μάρκος καί, εὐθέως, προσέθηκε, βουλόμενος καὶ τὸν χρόνον δηλῶσαι· οὗτος δὲ μόνον τὸ σημεῖον τέθεικε, τὸν χρόνον οὐκ ἐπισημηνάμενος. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι φασίν, ὅτι καὶ παρεκάλεσαν αὐτὸν ἡ κατακειμένη· οὗτος δὲ καὶ τοῦτο ἐσίγησε. Τοῦτο δὲ οὔκ ἐστι διαφωνίας, ἀλλὰ τὸ μὲν συντομίας, τὸ δὲ ἀκριβοῦς ἐξηγήσεως. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκεν εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Πέτρου; Ἐμοὶ δοκεῖ, τροφῆς μεταληψόμενος· τοῦτο γοῦν $^{98}$ ἐδήλωσεν εἰπών· Ἀνέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ. Παρὰ γὰρ τοῖς μαθηταῖς κατήγετο, ὥσπερ καὶ παρὰ Ματθαίῳ, ὅτε αὐτὸν ἐκάλεσε, τιμῶν αὐτοὺς καὶ προθυμοτέρους ταύτῃ ποιῶν. Σὺ δέ μοι σκόπει καὶ ἐνταῦθα τοῦ Πέτρου τὴν αἰδῶ τὴν πρὸς αὐτόν. Ἔχων γὰρ τὴν πενθερὰν οἴκοι κειμένην καὶ πυρέσσουσαν σφοδρῶς, οὐκ εἵλκυσεν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ἔμεινε $^{99}$ καὶ τὴν διδασκαλίαν ἀπαρτισθῆναι, καὶ τοὺς ἄλλους θεραπευθῆναι πάντας, καὶ τότε αὐτὸν εἰσελθόντα παρεκάλεσεν. Οὕτως ἐξ ἀρχῆς ἐπαιδεύετο τὰ τῶν ἄλλων ἑαυτοῦ προτιθέναι. Οὐκοῦν οὐδ’ $^1$ αὐτὸς αὐτὸν εἰσάγει, ἀλλ’ αὐτὸς αὐτομάτως ἐπέβη, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν ἑκατοντάρχον· Οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· δεικνὺς ὅσον ἐχαρίζετο τῷ μαθητῇ. Καίτοι ἐννόησον οἷα ἦν τὰ δώματα τῶν ἁλιέων τούτων· ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀπηξίου ὑπὸ τὰς καλύβας αὐτῶν εἰσιέναι τὰς εὐτελεῖς, παιδεύων σε διὰ πάντων τὸν ἀνθρώπινον καταπατεῖν τῦφον. Καὶ ποτὲ μὲν λόγοις θεραπεύει μόνον, ποτὲ δὲ καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνει, ποτὲ δὲ $^2$ ἀμφότερα ταῦτα ποιεῖ, εἰς ὄψιν ἄγων τὴν ἰατρείαν. Οὐ γὰρ ἐβούλετο ἀεὶ μεθ’ ὑπερβολῆς θαυματουργεῖν. Ἔδει γὰρ τέως λανθάνειν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν μαθητῶν· καὶ γὰρ ἐκ πολλῆς ἡδονῆς πάντα ἂν ἐκήρυξαν. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ $^3$ μετὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς τὸ ὄρος ἐδέησε τοῦ παραγγεῖλαι αὐτοῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν. Ἁψάμενος τοίνυν τοῦ σώματος, οὐχὶ τὸν πυρετὸν ἔσβεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ καθαρὰν τὴν ὑγίειαν ἀπέδωκεν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ νόσημα εὐτελὲς ἦν, τῷ τρόπῳ τῆς ἰατρείας τὴν δύναμιν ἐπεδείκνυτο· ὅπερ οὐκ ἂν εἰργάσατο τέχνη ἰατρική. Ἴστε γὰρ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν πυρετῶν $^{84}$ κατορθώματα C. F. $^{87}$ ταύτης, quod vulgo post ἁμαρτίας legitur, deest in codd. et Verss. $^{88}$ παραιτήσασθαι· διὸ καὶ ἅπερ ἔλεγεν A. E. $^{89}$ τοῖς Ἰουδαίοις] πρὸς Ἰουδαίους Edd. $^{90}$ τοσοῦτον] τοσούτου (sic) F. τοσούτου Edd. $^{91}$ καὶ om. A. E. Post προφητεῦσαι interpungunt codd. $^{92}$ καὶ] κατ’ εἶδος F. $^{93}$ ἐμβάλλω A. F. $^{94}$ ἐδέξατο [πάθη καὶ] τραύματα Edd. Verba inclusa desunt in codd. et Verss. $^{95}$ καθ’ ἑκάστην] C. D. faventibus Interpp. ὀλιγωροῦντες] ὀλιγωρήσαντες D. οἱ ὀλιγωρήσαντες C. ἡμεῖς οἱ ἀεὶ ῥᾳθυμοῦντες; F. $^{96}$ τοῦ Θεοῦ C. D. E. $^{97}$ δὲ] μὲν A. προσέθηκε] φησὶ Edd. φησὶ προσέθηκε F. $^{98}$ γοῦν] add. καὶ A. $^{99}$ ἔμενε C. D. E. ἀνέμενε Edd. $^1$ οὐκ Edd $^2$ δὲ] δὲ καὶ A. Euth. $^3$ καὶ deest in Edd.

313 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πολλοῦ δεῖ χρόνου πάλιν τοῖς κάμνουσιν, ὥστε εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν ἐπανελθεῖν. Ἀλλὰ τότε ὁμοῦ πάντα Εγένετο. Καὶ οὐκ ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς θα λάττης. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ τοὺς ἀνέμους έπαυσε μόνον καὶ τὸν χειμῶνα, ἀλλὰ καὶ τὸν σάλον εὐθέως ἔστησεν, ὅπερ καὶ τοῦτο ξένον ἦν· εἰ γὰρ καὶ [327] ή ζάλη λήξεις, μέ- χρι πολλοῦ μένει τὰ ὕδατα σαλευόμενα. Αλλ' οὐκ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ οὕτως, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἐλύετο· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς γέγονε. Διὰ τοῦτο καὶ ἐμφαίνων αὐτὸ ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν· Ανέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ· 8 καὶ ὁ τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως σημεῖον ἦν, καὶ τῆς διαθέσεως τῆς γυναικός, ἣν περὶ τὸν Χριστὸν ἐπεδεί κνυτο. Καὶ ἕτερον δέ τι μετά τούτων ἐντεῦθεν ἂν κατα ἴδοιμεν, ὅτι καὶ τῇ ἑτέρων πίστει χαρίζεται ὁ Χριστὸς τὴν ἑτέρων διόρθωσιν (καὶ γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἕτεροι αυτ τὸν παρεκάλεσαν, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ παιδὸς τοῦ ἑκατοντάρ- χου)· χαρίζεται δὲ, ὅταν μὴ ἀπιστῇ ὁ ὁ θεραπεύεσθαι μέλλων, ἀλλ' ἡ διὰ νόσον μὴ δύνηται πρὸς αὐτὸν ἰέναι, ἢ δι᾽ ἄγνοιαν μηδὲν μέγα περὶ αὐτοῦ φαντάζηται, ἢ διὰ ἡλικίαν άωρον. Οψίας δὲ γενομένης, προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμονιζομένους πολλούς, καὶ ἐξέβαλε τὰ πνεύματα ἀπ' αὐτῶν' λόγῳ, καὶ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ἐθεράπευσεν, ὅπως πληρωθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου λεχθέν, ὅτι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε", καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Εἶδες τὸ πλῆθος εἰς πίστιν αὐξανόμενον λοιπόν; Οὐδὲ γὰρ τοῦ καιροῦ κατεπείγοντος ἀναχωρεῖν ἡνείχοντο· οὐδὲ γὰρ ο ἄκαι ρον εἶναι ἐνόμιζον ἐν ἑσπέρᾳ προσάγειν τοὺς ἀρρώ στους αὐτῶν 10. Συ δέ μοι σκόπει, πόσον πλῆθος θερα- πευομένων παρατρέχουσιν οἱ εὐαγγελισταί, οὐχὶ καθ' ἕνα λέγοντες ἡμῖν καὶ διηγούμενοι, ἀλλ' ἐνὶ ῥήματι πέ λαγος ἄφατον 11 θαυμάτων ὑπερβαίνοντες. Εἶτα ἵνα μὴ πάλιν τὸ μέγεθος τοῦ θαύματος εἰς ἀπιστίαν ἐμβάλῃ, εἶχε δῆμον τοσοῦτον καὶ ποικίλα νοσήματα ἐν μιᾷ και ροῦ ροπῇ ἔλυσε καὶ διώρθωσεν, ἐπάγει τὴν προφήτην μαρτυροῦντα τοῖς γινομένοις, μεγάλην πανταχοῦ τὴν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀπόδειξιν ἡμῖν οὖσαν δεικνύς, καὶ τῶν σημείων αὐτῶν οὐκ ἐλάττονα· καί φησιν, ὅτι καὶ Ησαΐας ταῦτα εἶπεν, ὅτι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε, καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Οὐκ εἶπεν, Ελυσεν, ἀλλ᾽, Ἔλαβε καὶ ἐβάστασεν· ὅ περὶ ἁμαρτιῶν μᾶλλον εἰρῆσθαί μοι δοκεῖ τῷ προφήτῃ συμφώνως Ἰωάννῃ τῷ λέγοντι· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. β'. Πῶς οὖν ' ἐνταῦθα αὐτὸ περὶ νοσημάτων τίθησιν ὁ εὐαγγελιστής; "Η κατὰ ἱστορίαν τὴν μαρτυρίαν ἀνα- γινώσκων, ἢ δηλῶν ὅτι τὰ πλείονα τῶν νοσημάτων ἐξ ἁμαρτημάτων ἐστὶ ψυχικῶν. Εἰ γὰρ τὸ κεφάλαιον, αὐτ τὸς ὁ θάνατος, ἐξ ἁμαρτίας ἔσχε τὴν ῥίζαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν, πολλῷ μᾶλλον καὶ τῶν νοσημάτων τὰ πολλά· ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ παθητοὺς εἶναι ἡμᾶς ἐκεῖθεν γέγονεν. Ἰδὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτὸν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν. Εἶδες πάλιν τὸ ἀκόμπαστον; Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι φασὶν, ὅτι τοῖς δαίμοσιν ἐπετίμα, ἵνα μὴ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν· οὗτος δέ φησιν, ὅτι τοὺς ὄχλους διωθεῖται ". Ἐποίει δὲ τοῦτο, ὁμοῦ τε μετριάζειν ἡμᾶς παιδεύων, ὁμοῦ τε τὸν φθόνον παρα- μυθούμενος [328] τὸν Ἰουδαϊκὸν, καὶ διδάσκων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν. Οὐ γὰρ δὴ σώματα έθε ράπευε " μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν διώργου, καὶ φιλο- σοφεῖν ἐπαίδευε, δι᾿ ἀμφοτέρων ἑαυτὸν δεικνύς, καὶ τῷ λύειν τὰ νοσήματα, καὶ τῷ μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν. 11 . 346 Καὶ γὰρ ἦσαν αὐτῷ προσηλωμένοι, φιλοῦντες αὐτὸν καὶ θαυμάζοντες, καὶ ὁρᾷν εἰς αὐτὸν 18 βουλόμενοι. Τις γὰρ ἂν ἀπέστη τοιαῦτα θαυματουργοῦντος; τίς οὐχ ἂν καὶ τὸ πρόσωπον ἠθέλησεν ἁπλῶς ἰδεῖν, καὶ τὸ στόμα τὰ τοιαῦτα φθεγγόμενον; Οὐδὲ γὰρ θαυματουργῶν ἦν θαυμαστὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ φαινόμενος ἁπλῶς πολλῆς ἔγεμε χάριτος· καὶ τοῦτο ὁ Προφήτης δηλῶν ἔλεγεν 'Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ε! δὲ ὁ Ἡσαΐας λέγει, Οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἢ πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν τὴν ἀπόῤῥητον καὶ άφρα στον τοῦτό φησιν· ἢ τὰ ἐν τῷ πάθει συμβάντα διηγού μενος, καὶ τὴν ἀτιμίαν ἣν ὑπέμεινεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ, καὶ τὴν εὐτέλειαν ἢν παρὰ πάντα τὴν βίν ἐπεδείξατο διὰ πάντων. Οὐ πρότερον δὲ ἐκέλευσεν ἀτελο θεῖν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἐθεράπευσεν. Η γὰρ ἂν οὐδὲ ἡνέσχοντο 17. Ωσπερ οὖν ἐν τῷ ὄρει οὐχὶ δημ ροῦντι παρέμενον μόνον, ἀλλὰ καὶ σιγῆς οὔσης ἠκολού βουν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐχὶ θαυματουργοῦντι προς ἡδρευον, ἀλλὰ καὶ πυσαμένῳ πάλιν, καὶ ἀπὸ τοῦ προσ ώπου πολλὴν τὴν ὠφέλειαν δεχόμενοι. Εἰ γὰρ Μωϋσῆς δεδοξασμένον τὸ πρόσωπον εἶχε, καὶ Στέφανος ὡς ἀγ γέλου, ἐννόησον τὸν κοινὸν Δεσπότην οἷον εἰκὸς " φαί νεσθαι τότε. Τάχα πολλοὶ νῦν εἰς ἐπιθυμίαν ἐνέπεσον τοῦ τὴν εἰκόνα ἐκείνην ἰδεῖν· ἀλλ' ἂν ἐθέλωμεν, πολλῷ βελτίονα οψόμεθα ἐκείνης. Αν γὰρ μετὰ παῤῥησίας τὸν παρόντα διανύσωμεν βίον, ἐπὶ τῶν νεφελῶν αὐτὸν δεξή μεθα, ἀπαντήσαντες ἐν ἀθανάτῳ καὶ ἀφθάρτω σώματι. Θέα δὲ πῶς αὐτοὺς οὐχ ἁπλῶς ἐλαύνει, ἵνα μὴ πλήξη. Οὐ γὰρ εἶπεν, Αναχωρήσατε, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πέραν ἐκέλευ σεν ἀπελθεῖν, προσδοκίαν διδοὺς τοῦ πάντως ἥξειν ἐκεῖ, Καὶ οἱ μὲν ὄχλοι τοσαύτην ἐπεδείξαντο 18 τὴν ἀγάπην, καὶ μετὰ πολλῆς ἠκολούθουν τῆς διαθέσεως· εἰς δέ τις χρημάτων δοῦλος, καὶ πολλὴν ἔχων τὴν ἀπόνοιαν, προσ- ελθών φησι· Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, όπου δ' 10 ἂν ἀπέρχῃ. Εἶδες πόσος ὁ τύφος; "Ατε γὰρ οὐκ ἀξιῶν μετὰ τοῦ ὄχλου ἀριθμεῖσθαι, ἀλλ' ἐνδεικνύμενος ὅτι ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἐστιν αὐτὸς, οὕτω πρόσεισι. Τοιαῦτα γὰρ τὰ ἤθη τὰ Ἰουδαῖκά· ἀκαίρου παῤῥησίας ἐστὶν ἀνάπλες. Οὕτω καὶ ἄλλος μετὰ ταῦτα πάντων σιγώντων αὐτὸς ἀνα- πηδήσας, φησί. Ποία ἐντολὴ πρώτη; Αλλ' όμως οὐκ επετίμησεν ὁ Δεσπότης τῇ ἀκαίρῳ παρρησίᾳ, παιδεύων ἡμᾶς καὶ τοὺς τοιούτους φέρειν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐλέγχει φανερῶς τους πονηρὰ βουλευομένους· πρὸς δὲ τὴν ὑπόνοιαν 11 αὐτῶν ἀποκρίνεται, αὐτοῖς μόνοις καταλιμπάν νων εἰδέναι τὸν ἔλεγχον, καὶ διπλῇ αὐτοὺς ὠφελών, [59] τῷ τε δηλῶσαι ὅτι οἶδε τὰ ἐν τῷ συνειδότι, καὶ τῷ μετά τὴν ἐπίδειξιν ταύτην χαρίσασθαι τὸ λαθεῖν, καὶ δοῦναι πάλιν, εἰ βούλοιντο, ἑαυτοὺς ἀνακτήσασθαι· ὁ δὲ καὶ ἐπὶ τούτου ποιεῖ. Οὗτος γὰρ ἰδὼν τὰ πολλὰ σημεῖα, καὶ πολλοὺς ἐπισυρομένους, προσεδόκησε χρηματίζεσθαι ἐκ τῶν τοιούτων θαυμάτων· διόπερ καὶ ἀκολουθήσαι ἔσπευδε. Καὶ 8 πόθεν τοῦτο δῆλον; Ἀπὸ τῆς ἀποκρίν σεως, ἧς ὁ Χριστὸς ποιεῖται, οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν τῶν ῥημάτων, ἀλλὰ πρὸς τὴν γνώμην τῆς διανοίας ἀπαντών. Τί γάρ ; φησί · χρήματα προσδοκάς ἀκολουθῶν ἐμοὶ συλ λέγειν; εἶτα οὐχ ὁρᾷς ὅτι οὔτε καταγώγιον μοί ἐστιν, οὐδὲ τοσοῦτον ὅσον τοῖς ἐν ἔρνισιν; Αἱ γὰρ ἀλώπεκες, φησί, φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνη. Ταῦτα δὲ οὐκ ἦν ἀποτρεπο μένο, ἀλλ' ἐλέγχοντος μὲν τὴν πονηράν γνώμην, παρα 10 • Διά] Καὶ διὰ C. Καὶ τοῦτο καὶ ἐμφαίνων ὁ εὐ. Ε. fere ut Edd. et Ge. Sed διὰ τοῦτο diserte legit Arm. καὶ deest in Edd. · ἄπιστος ᾗ Γ. * ἀπ' αὐτῶν om. pr. F. πάντας omn. E. et pr. I. · ἀνέλαβεν Ι ΜΟΥ αὐξόμενον Edd. γὰρ οπι. Ε. Εp. et sic ediderunt Sav. Ben. αὐτῶν] Sic Ep. αὐτῷ Ε. F. Ge. Mος θεραπευό μενον μ. ἄφραστον Εdd. 13 οὖν] add. καὶ Ε. αὐτὸ om. Α. 18 διωθεῖτο Ε. 15 ἐθεράπευσε Ε. F. '' μ. μ. αὐτὸν] add. ἀεὶ Ge. Edd. τίς δ' οὐκ Fdd. τὸ ter deest in codd. sed tuetur Ep. " Sic Ε. είκός add. ἦν F. 10 επεδείκνυντο Edd. το δ' υπ. Ε. 2 Mosqq. " επόνοιαν F. 12 om. A. " ταῖς Edd. cum cod. L. 16 ἐπαίδευσε Γ. 18 et corr. D. cum Ep. et interpp. ceteri ήνέσχετο. 18 I

313 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πολλοῦ δεῖ χρόνου πάλιν τοῖς κάμνουσιν, ὥστε εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν ἐπανελθεῖν. Ἀλλὰ τότε ὁμοῦ πάντα Εγένετο. Καὶ οὐκ ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς θα λάττης. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ τοὺς ἀνέμους έπαυσε μόνον καὶ τὸν χειμῶνα, ἀλλὰ καὶ τὸν σάλον εὐθέως ἔστησεν, ὅπερ καὶ τοῦτο ξένον ἦν· εἰ γὰρ καὶ [327] ή ζάλη λήξεις, μέ- χρι πολλοῦ μένει τὰ ὕδατα σαλευόμενα. Αλλ' οὐκ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ οὕτως, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἐλύετο· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς γέγονε. Διὰ τοῦτο καὶ ἐμφαίνων αὐτὸ ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν· Ανέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ· 8 καὶ ὁ τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως σημεῖον ἦν, καὶ τῆς διαθέσεως τῆς γυναικός, ἣν περὶ τὸν Χριστὸν ἐπεδεί κνυτο. Καὶ ἕτερον δέ τι μετά τούτων ἐντεῦθεν ἂν κατα ἴδοιμεν, ὅτι καὶ τῇ ἑτέρων πίστει χαρίζεται ὁ Χριστὸς τὴν ἑτέρων διόρθωσιν (καὶ γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἕτεροι αυτ τὸν παρεκάλεσαν, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ παιδὸς τοῦ ἑκατοντάρ- χου)· χαρίζεται δὲ, ὅταν μὴ ἀπιστῇ ὁ ὁ θεραπεύεσθαι μέλλων, ἀλλ' ἡ διὰ νόσον μὴ δύνηται πρὸς αὐτὸν ἰέναι, ἢ δι᾽ ἄγνοιαν μηδὲν μέγα περὶ αὐτοῦ φαντάζηται, ἢ διὰ ἡλικίαν άωρον. Οψίας δὲ γενομένης, προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμονιζομένους πολλούς, καὶ ἐξέβαλε τὰ πνεύματα ἀπ' αὐτῶν' λόγῳ, καὶ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ἐθεράπευσεν, ὅπως πληρωθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου λεχθέν, ὅτι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε", καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Εἶδες τὸ πλῆθος εἰς πίστιν αὐξανόμενον λοιπόν; Οὐδὲ γὰρ τοῦ καιροῦ κατεπείγοντος ἀναχωρεῖν ἡνείχοντο· οὐδὲ γὰρ ο ἄκαι ρον εἶναι ἐνόμιζον ἐν ἑσπέρᾳ προσάγειν τοὺς ἀρρώ στους αὐτῶν 10. Συ δέ μοι σκόπει, πόσον πλῆθος θερα- πευομένων παρατρέχουσιν οἱ εὐαγγελισταί, οὐχὶ καθ' ἕνα λέγοντες ἡμῖν καὶ διηγούμενοι, ἀλλ' ἐνὶ ῥήματι πέ λαγος ἄφατον 11 θαυμάτων ὑπερβαίνοντες. Εἶτα ἵνα μὴ πάλιν τὸ μέγεθος τοῦ θαύματος εἰς ἀπιστίαν ἐμβάλῃ, εἶχε δῆμον τοσοῦτον καὶ ποικίλα νοσήματα ἐν μιᾷ και ροῦ ροπῇ ἔλυσε καὶ διώρθωσεν, ἐπάγει τὴν προφήτην μαρτυροῦντα τοῖς γινομένοις, μεγάλην πανταχοῦ τὴν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀπόδειξιν ἡμῖν οὖσαν δεικνύς, καὶ τῶν σημείων αὐτῶν οὐκ ἐλάττονα· καί φησιν, ὅτι καὶ Ησαΐας ταῦτα εἶπεν, ὅτι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε, καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Οὐκ εἶπεν, Ελυσεν, ἀλλ᾽, Ἔλαβε καὶ ἐβάστασεν· ὅ περὶ ἁμαρτιῶν μᾶλλον εἰρῆσθαί μοι δοκεῖ τῷ προφήτῃ συμφώνως Ἰωάννῃ τῷ λέγοντι· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. β'. Πῶς οὖν ' ἐνταῦθα αὐτὸ περὶ νοσημάτων τίθησιν ὁ εὐαγγελιστής; "Η κατὰ ἱστορίαν τὴν μαρτυρίαν ἀνα- γινώσκων, ἢ δηλῶν ὅτι τὰ πλείονα τῶν νοσημάτων ἐξ ἁμαρτημάτων ἐστὶ ψυχικῶν. Εἰ γὰρ τὸ κεφάλαιον, αὐτ τὸς ὁ θάνατος, ἐξ ἁμαρτίας ἔσχε τὴν ῥίζαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν, πολλῷ μᾶλλον καὶ τῶν νοσημάτων τὰ πολλά· ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ παθητοὺς εἶναι ἡμᾶς ἐκεῖθεν γέγονεν. Ἰδὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτὸν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν. Εἶδες πάλιν τὸ ἀκόμπαστον; Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι φασὶν, ὅτι τοῖς δαίμοσιν ἐπετίμα, ἵνα μὴ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν· οὗτος δέ φησιν, ὅτι τοὺς ὄχλους διωθεῖται ". Ἐποίει δὲ τοῦτο, ὁμοῦ τε μετριάζειν ἡμᾶς παιδεύων, ὁμοῦ τε τὸν φθόνον παρα- μυθούμενος [328] τὸν Ἰουδαϊκὸν, καὶ διδάσκων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν. Οὐ γὰρ δὴ σώματα έθε ράπευε " μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν διώργου, καὶ φιλο- σοφεῖν ἐπαίδευε, δι᾿ ἀμφοτέρων ἑαυτὸν δεικνύς, καὶ τῷ λύειν τὰ νοσήματα, καὶ τῷ μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν. 11 . 346 Καὶ γὰρ ἦσαν αὐτῷ προσηλωμένοι, φιλοῦντες αὐτὸν καὶ θαυμάζοντες, καὶ ὁρᾷν εἰς αὐτὸν 18 βουλόμενοι. Τις γὰρ ἂν ἀπέστη τοιαῦτα θαυματουργοῦντος; τίς οὐχ ἂν καὶ τὸ πρόσωπον ἠθέλησεν ἁπλῶς ἰδεῖν, καὶ τὸ στόμα τὰ τοιαῦτα φθεγγόμενον; Οὐδὲ γὰρ θαυματουργῶν ἦν θαυμαστὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ φαινόμενος ἁπλῶς πολλῆς ἔγεμε χάριτος· καὶ τοῦτο ὁ Προφήτης δηλῶν ἔλεγεν 'Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ε! δὲ ὁ Ἡσαΐας λέγει, Οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἢ πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν τὴν ἀπόῤῥητον καὶ άφρα στον τοῦτό φησιν· ἢ τὰ ἐν τῷ πάθει συμβάντα διηγού μενος, καὶ τὴν ἀτιμίαν ἣν ὑπέμεινεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ, καὶ τὴν εὐτέλειαν ἢν παρὰ πάντα τὴν βίν ἐπεδείξατο διὰ πάντων. Οὐ πρότερον δὲ ἐκέλευσεν ἀτελο θεῖν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἐθεράπευσεν. Η γὰρ ἂν οὐδὲ ἡνέσχοντο 17. Ωσπερ οὖν ἐν τῷ ὄρει οὐχὶ δημ ροῦντι παρέμενον μόνον, ἀλλὰ καὶ σιγῆς οὔσης ἠκολού βουν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐχὶ θαυματουργοῦντι προς ἡδρευον, ἀλλὰ καὶ πυσαμένῳ πάλιν, καὶ ἀπὸ τοῦ προσ ώπου πολλὴν τὴν ὠφέλειαν δεχόμενοι. Εἰ γὰρ Μωϋσῆς δεδοξασμένον τὸ πρόσωπον εἶχε, καὶ Στέφανος ὡς ἀγ γέλου, ἐννόησον τὸν κοινὸν Δεσπότην οἷον εἰκὸς " φαί νεσθαι τότε. Τάχα πολλοὶ νῦν εἰς ἐπιθυμίαν ἐνέπεσον τοῦ τὴν εἰκόνα ἐκείνην ἰδεῖν· ἀλλ' ἂν ἐθέλωμεν, πολλῷ βελτίονα οψόμεθα ἐκείνης. Αν γὰρ μετὰ παῤῥησίας τὸν παρόντα διανύσωμεν βίον, ἐπὶ τῶν νεφελῶν αὐτὸν δεξή μεθα, ἀπαντήσαντες ἐν ἀθανάτῳ καὶ ἀφθάρτω σώματι. Θέα δὲ πῶς αὐτοὺς οὐχ ἁπλῶς ἐλαύνει, ἵνα μὴ πλήξη. Οὐ γὰρ εἶπεν, Αναχωρήσατε, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πέραν ἐκέλευ σεν ἀπελθεῖν, προσδοκίαν διδοὺς τοῦ πάντως ἥξειν ἐκεῖ, Καὶ οἱ μὲν ὄχλοι τοσαύτην ἐπεδείξαντο 18 τὴν ἀγάπην, καὶ μετὰ πολλῆς ἠκολούθουν τῆς διαθέσεως· εἰς δέ τις χρημάτων δοῦλος, καὶ πολλὴν ἔχων τὴν ἀπόνοιαν, προσ- ελθών φησι· Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, όπου δ' 10 ἂν ἀπέρχῃ. Εἶδες πόσος ὁ τύφος; "Ατε γὰρ οὐκ ἀξιῶν μετὰ τοῦ ὄχλου ἀριθμεῖσθαι, ἀλλ' ἐνδεικνύμενος ὅτι ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἐστιν αὐτὸς, οὕτω πρόσεισι. Τοιαῦτα γὰρ τὰ ἤθη τὰ Ἰουδαῖκά· ἀκαίρου παῤῥησίας ἐστὶν ἀνάπλες. Οὕτω καὶ ἄλλος μετὰ ταῦτα πάντων σιγώντων αὐτὸς ἀνα- πηδήσας, φησί. Ποία ἐντολὴ πρώτη; Αλλ' όμως οὐκ επετίμησεν ὁ Δεσπότης τῇ ἀκαίρῳ παρρησίᾳ, παιδεύων ἡμᾶς καὶ τοὺς τοιούτους φέρειν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐλέγχει φανερῶς τους πονηρὰ βουλευομένους· πρὸς δὲ τὴν ὑπόνοιαν 11 αὐτῶν ἀποκρίνεται, αὐτοῖς μόνοις καταλιμπάν νων εἰδέναι τὸν ἔλεγχον, καὶ διπλῇ αὐτοὺς ὠφελών, [59] τῷ τε δηλῶσαι ὅτι οἶδε τὰ ἐν τῷ συνειδότι, καὶ τῷ μετά τὴν ἐπίδειξιν ταύτην χαρίσασθαι τὸ λαθεῖν, καὶ δοῦναι πάλιν, εἰ βούλοιντο, ἑαυτοὺς ἀνακτήσασθαι· ὁ δὲ καὶ ἐπὶ τούτου ποιεῖ. Οὗτος γὰρ ἰδὼν τὰ πολλὰ σημεῖα, καὶ πολλοὺς ἐπισυρομένους, προσεδόκησε χρηματίζεσθαι ἐκ τῶν τοιούτων θαυμάτων· διόπερ καὶ ἀκολουθήσαι ἔσπευδε. Καὶ 8 πόθεν τοῦτο δῆλον; Ἀπὸ τῆς ἀποκρίν σεως, ἧς ὁ Χριστὸς ποιεῖται, οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν τῶν ῥημάτων, ἀλλὰ πρὸς τὴν γνώμην τῆς διανοίας ἀπαντών. Τί γάρ ; φησί · χρήματα προσδοκάς ἀκολουθῶν ἐμοὶ συλ λέγειν; εἶτα οὐχ ὁρᾷς ὅτι οὔτε καταγώγιον μοί ἐστιν, οὐδὲ τοσοῦτον ὅσον τοῖς ἐν ἔρνισιν; Αἱ γὰρ ἀλώπεκες, φησί, φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνη. Ταῦτα δὲ οὐκ ἦν ἀποτρεπο μένο, ἀλλ' ἐλέγχοντος μὲν τὴν πονηράν γνώμην, παρα 10 • Διά] Καὶ διὰ C. Καὶ τοῦτο καὶ ἐμφαίνων ὁ εὐ. Ε. fere ut Edd. et Ge. Sed διὰ τοῦτο diserte legit Arm. καὶ deest in Edd. · ἄπιστος ᾗ Γ. * ἀπ' αὐτῶν om. pr. F. πάντας omn. E. et pr. I. · ἀνέλαβεν Ι ΜΟΥ αὐξόμενον Edd. γὰρ οπι. Ε. Εp. et sic ediderunt Sav. Ben. αὐτῶν] Sic Ep. αὐτῷ Ε. F. Ge. Mος θεραπευό μενον μ. ἄφραστον Εdd. 13 οὖν] add. καὶ Ε. αὐτὸ om. Α. 18 διωθεῖτο Ε. 15 ἐθεράπευσε Ε. F. '' μ. μ. αὐτὸν] add. ἀεὶ Ge. Edd. τίς δ' οὐκ Fdd. τὸ ter deest in codd. sed tuetur Ep. " Sic Ε. είκός add. ἦν F. 10 επεδείκνυντο Edd. το δ' υπ. Ε. 2 Mosqq. " επόνοιαν F. 12 om. A. " ταῖς Edd. cum cod. L. 16 ἐπαίδευσε Γ. 18 et corr. D. cum Ep. et interpp. ceteri ήνέσχετο. 18 I

313 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πολλοῦ δεῖ χρόνου πάλιν τοῖς κάμνουσιν, ὥστε εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν ἐπανελθεῖν. Ἀλλὰ τότε ὁμοῦ πάντα Εγένετο. Καὶ οὐκ ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς θα λάττης. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ τοὺς ἀνέμους έπαυσε μόνον καὶ τὸν χειμῶνα, ἀλλὰ καὶ τὸν σάλον εὐθέως ἔστησεν, ὅπερ καὶ τοῦτο ξένον ἦν· εἰ γὰρ καὶ [327] ή ζάλη λήξεις, μέ- χρι πολλοῦ μένει τὰ ὕδατα σαλευόμενα. Αλλ' οὐκ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ οὕτως, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἐλύετο· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς γέγονε. Διὰ τοῦτο καὶ ἐμφαίνων αὐτὸ ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν· Ανέστη, καὶ διηκόνει αὐτῷ· 8 καὶ ὁ τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως σημεῖον ἦν, καὶ τῆς διαθέσεως τῆς γυναικός, ἣν περὶ τὸν Χριστὸν ἐπεδεί κνυτο. Καὶ ἕτερον δέ τι μετά τούτων ἐντεῦθεν ἂν κατα ἴδοιμεν, ὅτι καὶ τῇ ἑτέρων πίστει χαρίζεται ὁ Χριστὸς τὴν ἑτέρων διόρθωσιν (καὶ γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἕτεροι αυτ τὸν παρεκάλεσαν, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ παιδὸς τοῦ ἑκατοντάρ- χου)· χαρίζεται δὲ, ὅταν μὴ ἀπιστῇ ὁ ὁ θεραπεύεσθαι μέλλων, ἀλλ' ἡ διὰ νόσον μὴ δύνηται πρὸς αὐτὸν ἰέναι, ἢ δι᾽ ἄγνοιαν μηδὲν μέγα περὶ αὐτοῦ φαντάζηται, ἢ διὰ ἡλικίαν άωρον. Οψίας δὲ γενομένης, προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμονιζομένους πολλούς, καὶ ἐξέβαλε τὰ πνεύματα ἀπ' αὐτῶν' λόγῳ, καὶ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ἐθεράπευσεν, ὅπως πληρωθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου λεχθέν, ὅτι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε", καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Εἶδες τὸ πλῆθος εἰς πίστιν αὐξανόμενον λοιπόν; Οὐδὲ γὰρ τοῦ καιροῦ κατεπείγοντος ἀναχωρεῖν ἡνείχοντο· οὐδὲ γὰρ ο ἄκαι ρον εἶναι ἐνόμιζον ἐν ἑσπέρᾳ προσάγειν τοὺς ἀρρώ στους αὐτῶν 10. Συ δέ μοι σκόπει, πόσον πλῆθος θερα- πευομένων παρατρέχουσιν οἱ εὐαγγελισταί, οὐχὶ καθ' ἕνα λέγοντες ἡμῖν καὶ διηγούμενοι, ἀλλ' ἐνὶ ῥήματι πέ λαγος ἄφατον 11 θαυμάτων ὑπερβαίνοντες. Εἶτα ἵνα μὴ πάλιν τὸ μέγεθος τοῦ θαύματος εἰς ἀπιστίαν ἐμβάλῃ, εἶχε δῆμον τοσοῦτον καὶ ποικίλα νοσήματα ἐν μιᾷ και ροῦ ροπῇ ἔλυσε καὶ διώρθωσεν, ἐπάγει τὴν προφήτην μαρτυροῦντα τοῖς γινομένοις, μεγάλην πανταχοῦ τὴν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀπόδειξιν ἡμῖν οὖσαν δεικνύς, καὶ τῶν σημείων αὐτῶν οὐκ ἐλάττονα· καί φησιν, ὅτι καὶ Ησαΐας ταῦτα εἶπεν, ὅτι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε, καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Οὐκ εἶπεν, Ελυσεν, ἀλλ᾽, Ἔλαβε καὶ ἐβάστασεν· ὅ περὶ ἁμαρτιῶν μᾶλλον εἰρῆσθαί μοι δοκεῖ τῷ προφήτῃ συμφώνως Ἰωάννῃ τῷ λέγοντι· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. β'. Πῶς οὖν ' ἐνταῦθα αὐτὸ περὶ νοσημάτων τίθησιν ὁ εὐαγγελιστής; "Η κατὰ ἱστορίαν τὴν μαρτυρίαν ἀνα- γινώσκων, ἢ δηλῶν ὅτι τὰ πλείονα τῶν νοσημάτων ἐξ ἁμαρτημάτων ἐστὶ ψυχικῶν. Εἰ γὰρ τὸ κεφάλαιον, αὐτ τὸς ὁ θάνατος, ἐξ ἁμαρτίας ἔσχε τὴν ῥίζαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν, πολλῷ μᾶλλον καὶ τῶν νοσημάτων τὰ πολλά· ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ παθητοὺς εἶναι ἡμᾶς ἐκεῖθεν γέγονεν. Ἰδὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτὸν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν. Εἶδες πάλιν τὸ ἀκόμπαστον; Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι φασὶν, ὅτι τοῖς δαίμοσιν ἐπετίμα, ἵνα μὴ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν· οὗτος δέ φησιν, ὅτι τοὺς ὄχλους διωθεῖται ". Ἐποίει δὲ τοῦτο, ὁμοῦ τε μετριάζειν ἡμᾶς παιδεύων, ὁμοῦ τε τὸν φθόνον παρα- μυθούμενος [328] τὸν Ἰουδαϊκὸν, καὶ διδάσκων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν. Οὐ γὰρ δὴ σώματα έθε ράπευε " μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν διώργου, καὶ φιλο- σοφεῖν ἐπαίδευε, δι᾿ ἀμφοτέρων ἑαυτὸν δεικνύς, καὶ τῷ λύειν τὰ νοσήματα, καὶ τῷ μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν. 11 . 346 Καὶ γὰρ ἦσαν αὐτῷ προσηλωμένοι, φιλοῦντες αὐτὸν καὶ θαυμάζοντες, καὶ ὁρᾷν εἰς αὐτὸν 18 βουλόμενοι. Τις γὰρ ἂν ἀπέστη τοιαῦτα θαυματουργοῦντος; τίς οὐχ ἂν καὶ τὸ πρόσωπον ἠθέλησεν ἁπλῶς ἰδεῖν, καὶ τὸ στόμα τὰ τοιαῦτα φθεγγόμενον; Οὐδὲ γὰρ θαυματουργῶν ἦν θαυμαστὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ φαινόμενος ἁπλῶς πολλῆς ἔγεμε χάριτος· καὶ τοῦτο ὁ Προφήτης δηλῶν ἔλεγεν 'Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ε! δὲ ὁ Ἡσαΐας λέγει, Οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἢ πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν τὴν ἀπόῤῥητον καὶ άφρα στον τοῦτό φησιν· ἢ τὰ ἐν τῷ πάθει συμβάντα διηγού μενος, καὶ τὴν ἀτιμίαν ἣν ὑπέμεινεν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ, καὶ τὴν εὐτέλειαν ἢν παρὰ πάντα τὴν βίν ἐπεδείξατο διὰ πάντων. Οὐ πρότερον δὲ ἐκέλευσεν ἀτελο θεῖν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἐθεράπευσεν. Η γὰρ ἂν οὐδὲ ἡνέσχοντο 17. Ωσπερ οὖν ἐν τῷ ὄρει οὐχὶ δημ ροῦντι παρέμενον μόνον, ἀλλὰ καὶ σιγῆς οὔσης ἠκολού βουν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐχὶ θαυματουργοῦντι προς ἡδρευον, ἀλλὰ καὶ πυσαμένῳ πάλιν, καὶ ἀπὸ τοῦ προσ ώπου πολλὴν τὴν ὠφέλειαν δεχόμενοι. Εἰ γὰρ Μωϋσῆς δεδοξασμένον τὸ πρόσωπον εἶχε, καὶ Στέφανος ὡς ἀγ γέλου, ἐννόησον τὸν κοινὸν Δεσπότην οἷον εἰκὸς " φαί νεσθαι τότε. Τάχα πολλοὶ νῦν εἰς ἐπιθυμίαν ἐνέπεσον τοῦ τὴν εἰκόνα ἐκείνην ἰδεῖν· ἀλλ' ἂν ἐθέλωμεν, πολλῷ βελτίονα οψόμεθα ἐκείνης. Αν γὰρ μετὰ παῤῥησίας τὸν παρόντα διανύσωμεν βίον, ἐπὶ τῶν νεφελῶν αὐτὸν δεξή μεθα, ἀπαντήσαντες ἐν ἀθανάτῳ καὶ ἀφθάρτω σώματι. Θέα δὲ πῶς αὐτοὺς οὐχ ἁπλῶς ἐλαύνει, ἵνα μὴ πλήξη. Οὐ γὰρ εἶπεν, Αναχωρήσατε, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πέραν ἐκέλευ σεν ἀπελθεῖν, προσδοκίαν διδοὺς τοῦ πάντως ἥξειν ἐκεῖ, Καὶ οἱ μὲν ὄχλοι τοσαύτην ἐπεδείξαντο 18 τὴν ἀγάπην, καὶ μετὰ πολλῆς ἠκολούθουν τῆς διαθέσεως· εἰς δέ τις χρημάτων δοῦλος, καὶ πολλὴν ἔχων τὴν ἀπόνοιαν, προσ- ελθών φησι· Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, όπου δ' 10 ἂν ἀπέρχῃ. Εἶδες πόσος ὁ τύφος; "Ατε γὰρ οὐκ ἀξιῶν μετὰ τοῦ ὄχλου ἀριθμεῖσθαι, ἀλλ' ἐνδεικνύμενος ὅτι ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἐστιν αὐτὸς, οὕτω πρόσεισι. Τοιαῦτα γὰρ τὰ ἤθη τὰ Ἰουδαῖκά· ἀκαίρου παῤῥησίας ἐστὶν ἀνάπλες. Οὕτω καὶ ἄλλος μετὰ ταῦτα πάντων σιγώντων αὐτὸς ἀνα- πηδήσας, φησί. Ποία ἐντολὴ πρώτη; Αλλ' όμως οὐκ επετίμησεν ὁ Δεσπότης τῇ ἀκαίρῳ παρρησίᾳ, παιδεύων ἡμᾶς καὶ τοὺς τοιούτους φέρειν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐλέγχει φανερῶς τους πονηρὰ βουλευομένους· πρὸς δὲ τὴν ὑπόνοιαν 11 αὐτῶν ἀποκρίνεται, αὐτοῖς μόνοις καταλιμπάν νων εἰδέναι τὸν ἔλεγχον, καὶ διπλῇ αὐτοὺς ὠφελών, [59] τῷ τε δηλῶσαι ὅτι οἶδε τὰ ἐν τῷ συνειδότι, καὶ τῷ μετά τὴν ἐπίδειξιν ταύτην χαρίσασθαι τὸ λαθεῖν, καὶ δοῦναι πάλιν, εἰ βούλοιντο, ἑαυτοὺς ἀνακτήσασθαι· ὁ δὲ καὶ ἐπὶ τούτου ποιεῖ. Οὗτος γὰρ ἰδὼν τὰ πολλὰ σημεῖα, καὶ πολλοὺς ἐπισυρομένους, προσεδόκησε χρηματίζεσθαι ἐκ τῶν τοιούτων θαυμάτων· διόπερ καὶ ἀκολουθήσαι ἔσπευδε. Καὶ 8 πόθεν τοῦτο δῆλον; Ἀπὸ τῆς ἀποκρίν σεως, ἧς ὁ Χριστὸς ποιεῖται, οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν τῶν ῥημάτων, ἀλλὰ πρὸς τὴν γνώμην τῆς διανοίας ἀπαντών. Τί γάρ ; φησί · χρήματα προσδοκάς ἀκολουθῶν ἐμοὶ συλ λέγειν; εἶτα οὐχ ὁρᾷς ὅτι οὔτε καταγώγιον μοί ἐστιν, οὐδὲ τοσοῦτον ὅσον τοῖς ἐν ἔρνισιν; Αἱ γὰρ ἀλώπεκες, φησί, φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνη. Ταῦτα δὲ οὐκ ἦν ἀποτρεπο μένο, ἀλλ' ἐλέγχοντος μὲν τὴν πονηράν γνώμην, παρα 10 • Διά] Καὶ διὰ C. Καὶ τοῦτο καὶ ἐμφαίνων ὁ εὐ. Ε. fere ut Edd. et Ge. Sed διὰ τοῦτο diserte legit Arm. καὶ deest in Edd. · ἄπιστος ᾗ Γ. * ἀπ' αὐτῶν om. pr. F. πάντας omn. E. et pr. I. · ἀνέλαβεν Ι ΜΟΥ αὐξόμενον Edd. γὰρ οπι. Ε. Εp. et sic ediderunt Sav. Ben. αὐτῶν] Sic Ep. αὐτῷ Ε. F. Ge. Mος θεραπευό μενον μ. ἄφραστον Εdd. 13 οὖν] add. καὶ Ε. αὐτὸ om. Α. 18 διωθεῖτο Ε. 15 ἐθεράπευσε Ε. F. '' μ. μ. αὐτὸν] add. ἀεὶ Ge. Edd. τίς δ' οὐκ Fdd. τὸ ter deest in codd. sed tuetur Ep. " Sic Ε. είκός add. ἦν F. 10 επεδείκνυντο Edd. το δ' υπ. Ε. 2 Mosqq. " επόνοιαν F. 12 om. A. " ταῖς Edd. cum cod. L. 16 ἐπαίδευσε Γ. 18 et corr. D. cum Ep. et interpp. ceteri ήνέσχετο. 18 I

547 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVII al. XXVIII. 548 ἔχοντος δὲ, εἰ βούλοιτο, μετὰ τῆς τοιαύτης προσδοκίας ἀκολουθεῖν. Καὶ ἵνα μάθῃς αὐτοῦ τὴν πονηρίαν $^{26}$, ἀκούσας ταῦτα καὶ ἐλεγχθεὶς οὐκ εἶπεν, Ἕτοιμός εἰμι ἀκολουθῆσαι. γ΄. Καὶ πολλαχοῦ $^{25}$ δὲ ἀλλαχοῦ τοῦτο φαίνεται ποιῶν ὁ Χριστός· φανερῶς μὲν οὐκ ἐλέγχει, ἀπὸ δὲ τῆς ἀποκρίσεως δηλοῖ τὴν γνώμην τῶν προσιόντων. Καὶ γὰρ ἐκείνῳ τῷ λέγοντι, *Διδάσκαλε ἀγαθὲ*, καὶ προσδοκήσαντι διὰ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπάσασθαι, πρὸς τὴν γνώμην ἀπεκρίνατο λέγων· *Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός*. Καὶ ὅτε ἔλεγον αὐτῷ, *Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε*, ἐπειδὴ ἀνθρώπινόν τι ἔπασχον, οὐκ ἀκοῦσαί τι τῶν χρησίμων βουλόμενοι, ἀλλ’ ἐπιδείξασθαι ὅτι προσήκουσιν αὐτῷ, καὶ ταύτῃ κενοδοξῆσαι, ἄκουσον τί φησιν· *Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου;* Καὶ αὐτοῖς πάλιν τοῖς ἀδελφοῖς, λέγουσιν αὐτῷ, *Φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ* $^{28}$, καὶ βουλομένοις ἐντεῦθεν κενοδοξεῖν, ἔλεγεν· *Ὁ ὑμέτερος καιρὸς, φησὶν, ἀεὶ* $^{27}$ *ἕτοιμός, ὁ δὲ ἐμὸς οὔπω πάρεστι*. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων δὲ τοῦτο ποιεῖ, ὡς ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ, λέγων· *Ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι*. Καὶ πάλιν, *Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ἃ ἀκούετε καὶ βλέπετε*. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα πρὸς τὰ ῥήματα, ἀλλὰ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ πέμψαντος ἀπεκρίνατο. Καὶ τῷ δήμῳ δὲ πάλιν ὁμοίως πρὸς τὸ συνειδὸς διαλέγεται, λέγων· *Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν;* Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὡς περὶ εὐκόλου καὶ εὐριπίστου τινὸς διακεῖσθαι $^{28}$ τοῦ Ἰωάννου, ταύτην διορθούμενος τὴν ὑποψίαν, φησί· *Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον; ἢ ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἠμφιεσμένον;* δι’ ἀμφοτέρων δηλῶν, ὅτι οὔτε οἴκοθέν ἐστιν εὐρίπιστος, οὔτε ἀπὸ τρυφῆς τινος μαλακισθήσεται. Οὕτω τοίνουν καὶ ἐνταῦθα πρὸς τὴν γνώμην τὴν ἀπόκρισιν ποιεῖται. Καὶ ὅρα πῶς καὶ ἐν τούτῳ πολὺ τὸ μέτριον ἐνδείκνυται. Οὐδὲ γὰρ $^{29}$ εἶπεν, ὅτι Ἔχω μὲν, καταφρονῶ δέ· ἀλλ’ ὅτι Οὐκ ἔχω. Εἶδες ὅση μετὰ τῆς [330] συγκαταβάσεως ἡ ἀκρίβεια; Ὡς ὅταν $^{30}$ ἐσθίῃ καὶ πίνῃ, ὅταν φαίνηται ἀπεναντίας τῷ Ἰωάννῃ ποιῶν, καὶ τοῦτο τῆς τῶν Ἰουδαίων ἕνεκα σωτηρίας ποιεῖ, μᾶλλον δὲ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης, ὁμοῦ μὲν τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων τὰ στόματα, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς τότε ἐκ περιουσίας βουλόμενος ἐπισπάσασθαι. *Ἕτερος δέ τις, φησὶν, εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου*. Εἶδες τὸ διάφορον; πῶς $^{31}$ ὁ μὲν ἀναισχύντως φησὶν, *Ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἂν ἀπέρχῃ*· οὗτος δὲ, καίτοι ὅσιον πρᾶγμα αἰτῶν, φησὶν $^{32}$, *Ἐπίτρεψόν μοι;* Ἀλλ’ οὐκ ἐπέτρεψεν· ἀλλά φησιν $^{33}$· *Ἄφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς, σὺ δέ μοι ἀκολούθει*. Πανταχοῦ γὰρ τῇ γνώμῃ προσέχε. Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐπέτρεψε; φησίν. Ὅτι καὶ οἱ ἐκεῖνο πληρώσοντες $^{34}$ ἦσαν, καὶ οὐκ ἔμελλεν ἄταφος μένειν· καὶ τοῦτον τῶν ἀναγκαιοτέρων ἀπάγεσθαι οὐκ ἐχρῆν. Εἰπὼν δὲ, *τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς*, δείκνυσιν ὅτι οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ νεκρός. Καὶ γὰρ τῶν ἀπίστων, ὡς ἔγωγε οἶμαι, ἦν ὁ τετελευτηκώς. Εἰ δὲ θαυμάζεις τὸν νεανίσκον, ὅτι ὑπὲρ πράγματος οὕτως ἀναγκαίου τὸν Ἰησοῦν ἠρώτησε, καὶ οὐκ αὐτομάτως ἀπῆλθε· πολλῷ μᾶλλον $^{35}$ θαύμασον, ὅτι καὶ κωλυθεὶς ἔμεινεν. Ἆρ’ οὖν οὐκ ἦν ἀχαριστίας ἐσχάτης, φησὶ, τὸ μὴ παραγενέσθαι θαπτομένου τοῦ $^{36}$ πατρός; Εἰ μὲν ἀπὸ ῥαθυμίας ἐποίησεν, ἀχαριστία· ἦν· εἰ δὲ, ὥστε μὴ ἐγκόψαι ἔργον ἀναγκαιότερον, τὸ ἀπελθεῖν μάλιστα ἀγνωμοσύνης ἦν τῆς ἐσχάτης. Καὶ γὰρ ὁ Ἰησοῦς ἐκώλυσεν αὐτὸν, οὐχὶ καταφρονεῖν τῆς εἰς τοὺς γεγεννηκότας τιμῆς κελεύων, ἀλλὰ δεικνὺς ὅτι οὐδὲν τῶν οὐρανίων πραγμάτων ἡμῖν ἀναγκαιότερον εἶναι χρή, καὶ ὅτι μετὰ σπουδῆς ἁπάσης τούτων ἔχεσθαι δεῖ, καὶ οὐδὲ μικρὸν ἀναβάλλεσθαι, κἂν σφόδρα ἀπαραίτητα καὶ κατεπείγοντα ᾖ τὰ ἐφέλκοντα. Τί γὰρ ἀναγκαιότερον ἂν $^{37}$ εἴη τοῦ θάψαι πατέρα; τί δὲ εὐκολώτερον; Οὐδὲ γὰρ χρόνον πολὺν ἀναλῶσαι δεῖ. $^{38}$ Εἰ δὲ μηδὲ ὅσον εἰς ταφὴν πατρὸς καιρὸν ἀναλῶσαι δεῖ, οὐδὲ $^{39}$ τοσοῦτον ἀπολιμπάνεσθαι τῶν πνευματικῶν ἀσφαλές· ἐννόησον τίνος ἂν εἴημεν ἄξιοι οἱ πάντα τὸν χρόνον ἀφιστάμενοι τῶν τῷ Χριστῷ προσηκόντων πραγμάτων, καὶ τὰ σφόδρα εὐτελῆ τῶν ἀναγκαίων προτιθέντες, καὶ μηδενὸς κατεπείγοντος ῥαθυμοῦντες. Καὶ ἐντεῦθεν δὲ τῆς διδασκαλίας τὴν φιλοσοφίαν θαυμάζειν χρή, ὅτι σφόδρα αὐτὸν προσήλωσε τῷ λόγῳ· καὶ μετὰ τούτου $^{40}$ τῶν μυρίων ἀπήλλαξε κακῶν, οἷον θρήνων, καὶ πένθους, καὶ τῶν ἐντεῦθεν ἐκδεχομένων. Μετὰ γὰρ τὸ θάψαι ἀνάγκη λοιπὸν ἦν καὶ διαθήκας περιεργάζεσθαι, καὶ κλήρου διανομὴν, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τούτοις ἕπεται ἅπαντα· καὶ οὕτω κύματα ἐκ κυμάτων αὐτὸν διαδεχόμενα ποῤῥωτάτω τοῦ τῆς ἀληθείας ἀπῆγε $^{41}$ λιμένος. Διὰ τοῦτο αὐτὸν ἕλκει, καὶ ἑαυτῷ προσηλοῖ. Εἰ δὲ ἔτι θαυμάζεις καὶ θορυβῇ, ὅτι οὐ συνεχώρηθη παραγενέσθαι τῇ ταφῇ τοῦ πατρὸς $^{42}$, ἐννόησον ὅτι πολλοὶ [331] τοὺς κακῶς ἔχοντας, κἂν πατὴρ, κἂν μήτηρ ᾖ, κἂν παιδίον, κἂν ἄλλος $^{43}$ ὁστισοῦν τῶν προσηκόντων ὁ τετελευτηκὼς, οὐκ ἀφιᾶσι μαθεῖν, οὐδὲ ἐπὶ τὸ μνῆμα ἀκολουθῆσαι· καὶ οὐκ ἐγκαλοῦμεν ταύτῃ $^{44}$ αὐτοῖς ὠμότητα, οὐδὲ ἀπανθρωπίαν· καὶ μάλα εἰκότως. Τοὐναντίον γὰρ ἂν ὠμότης ἦν, τὸ οὕτω διακειμένους ἐπὶ τὸ πένθος $^{45}$ ἐξαγαγεῖν. δ΄. Εἰ δὲ τὸ τοὺς προσήκοντας πενθῆσαι καὶ συντριβῆναι τὴν διάνοιαν κακὸν, πολλῷ μᾶλλον τὸ τῶν πνευματικῶν ἀπάγεσθαι λόγων. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν· *Οὐδεὶς βαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ’ ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ* $^{46}$ *τῶν οὐρανῶν*. Καὶ γὰρ πολλῷ βέλτιον βασιλείαν ἀνακηρύττειν, καὶ ἑτέρους ἀνασπᾷν ἀπὸ θανάτου, ἢ τὸν οὐδὲν ὠφελούμενον νεκρὸν θάπτειν· καὶ μάλιστα ὅταν ὦσιν οἱ ταῦτα πληρώσοντες ἅπαντα. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ἀλλ’ ἢ ὅτι οὐδὲ τὸν τυχόντα καιρὸν παραπολλύναι χρή, κἂν μυρία τὰ κατεπείγοντα ᾖ, ἀλλὰ πάντων καὶ τῶν ἀναγκαιοτάτων τὰ πνευματικὰ προτιθέναι, καὶ εἰδέναι, τί μὲν ζωὴ, τί δὲ θάνατος. Πολλοὶ γὰρ καὶ τῶν ζῇν δοκούντων νεκρῶν οὐδὲν διαφέρουσιν, ὅταν ἐν κακίᾳ ζῶσι· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων οὗτοι χείρους. *Ὁ μὲν γὰρ ἀποθανὼν, φησὶ, δεδικαίωται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας*· οὗτος δὲ δουλεύει τῇ ἁμαρτίᾳ. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι Ὑπὸ σκωλήκων οὗ κατεσθίεται, οὐδὲ ἐν λάρνακι κεῖται, οὐδὲ ἀπέκλεισε τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐδὲ $^{26}$ πονηρίαν] add. ὅρα τί ποιεῖ A. Non legerunt Interpp. omnes fere Mss. Montf. $^{25}$ τῷ κόσμῳ] om. E. Ge. $^{27}$ φησὶν, ἀεὶ] πάντοτέ ἐστιν A. $^{28}$ διακεῖσθαι] λογίζεσθαι A. $^{29}$ Οὐ γὰρ A. C. $^{30}$ Ὡσθ’ ὅταν E. $^{31}$ πῶς] καὶ πῶς A. p. p. $^{32}$ αἰτῶν, φησὶν] ζητῶν, ὅμως ἀξιοῖ λέγων A. Idem post μοι haec habet: διὸ οὐδὲ ἐπιτρέπει αὐτῷ ὁ Χριστὸς, ἀλλά φ. $^{33}$ ἀλλά τί φ. Edd. $^{34}$ πληρώσαντες C. F. et pr. A. $^{35}$ μᾶλλον] πλέον Edd. $^{36}$ τοῦ om. E. p. p. ἐκκόψαι A. $^{37}$ ἂν om. F. ἂν εἴη om. E. $^{38}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι οὐδὲν διαφέρουσι νεκρῶν οἱ ἐν τρυφῇ καὶ δυναστείᾳ ὄντες. A. μηδὲ ante ὅσον uncis inclusit Mor. $^{39}$ οὔτε A. οὐδὲ τοσοῦτον] πότε D. E. F. $^{40}$ τούτου] τοσούτου F. τῶν μυρίων] καὶ μυρίων A. τῶν μ. αὐτὸν ἀπ. x. F. καὶ μετὰ τοσούτων τῶν μαρτυρίων ἀπ. x. C. et pr. D. $^{41}$ ἀπήγαγε Edd. ἀπάγειν ἔμελλε F. $^{42}$ Verba ὅτι οὐ... πατρὸς desunt in E. invitis Interpp. $^{43}$ ἄλλος om. A. E. p. ἄλλος τις οὖν C. D. $^{44}$ ταύτην E. $^{45}$ τὸ πένθος] τὸν τάφον A. ἐξάγειν Edd. $^{46}$ εἰς τὴν βασιλείαν F.

547 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVII al. XXVIII. 548 ἔχοντος δὲ, εἰ βούλοιτο, μετὰ τῆς τοιαύτης προσδοκίας ἀκολουθεῖν. Καὶ ἵνα μάθῃς αὐτοῦ τὴν πονηρίαν $^{26}$, ἀκούσας ταῦτα καὶ ἐλεγχθεὶς οὐκ εἶπεν, Ἕτοιμός εἰμι ἀκολουθῆσαι. γ΄. Καὶ πολλαχοῦ $^{25}$ δὲ ἀλλαχοῦ τοῦτο φαίνεται ποιῶν ὁ Χριστός· φανερῶς μὲν οὐκ ἐλέγχει, ἀπὸ δὲ τῆς ἀποκρίσεως δηλοῖ τὴν γνώμην τῶν προσιόντων. Καὶ γὰρ ἐκείνῳ τῷ λέγοντι, *Διδάσκαλε ἀγαθὲ*, καὶ προσδοκήσαντι διὰ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπάσασθαι, πρὸς τὴν γνώμην ἀπεκρίνατο λέγων· *Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός*. Καὶ ὅτε ἔλεγον αὐτῷ, *Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε*, ἐπειδὴ ἀνθρώπινόν τι ἔπασχον, οὐκ ἀκοῦσαί τι τῶν χρησίμων βουλόμενοι, ἀλλ’ ἐπιδείξασθαι ὅτι προσήκουσιν αὐτῷ, καὶ ταύτῃ κενοδοξῆσαι, ἄκουσον τί φησιν· *Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου;* Καὶ αὐτοῖς πάλιν τοῖς ἀδελφοῖς, λέγουσιν αὐτῷ, *Φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ* $^{28}$, καὶ βουλομένοις ἐντεῦθεν κενοδοξεῖν, ἔλεγεν· *Ὁ ὑμέτερος καιρὸς, φησὶν, ἀεὶ* $^{27}$ *ἕτοιμός, ὁ δὲ ἐμὸς οὔπω πάρεστι*. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων δὲ τοῦτο ποιεῖ, ὡς ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ, λέγων· *Ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι*. Καὶ πάλιν, *Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ἃ ἀκούετε καὶ βλέπετε*. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα πρὸς τὰ ῥήματα, ἀλλὰ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ πέμψαντος ἀπεκρίνατο. Καὶ τῷ δήμῳ δὲ πάλιν ὁμοίως πρὸς τὸ συνειδὸς διαλέγεται, λέγων· *Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν;* Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὡς περὶ εὐκόλου καὶ εὐριπίστου τινὸς διακεῖσθαι $^{28}$ τοῦ Ἰωάννου, ταύτην διορθούμενος τὴν ὑποψίαν, φησί· *Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον; ἢ ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἠμφιεσμένον;* δι’ ἀμφοτέρων δηλῶν, ὅτι οὔτε οἴκοθέν ἐστιν εὐρίπιστος, οὔτε ἀπὸ τρυφῆς τινος μαλακισθήσεται. Οὕτω τοίνουν καὶ ἐνταῦθα πρὸς τὴν γνώμην τὴν ἀπόκρισιν ποιεῖται. Καὶ ὅρα πῶς καὶ ἐν τούτῳ πολὺ τὸ μέτριον ἐνδείκνυται. Οὐδὲ γὰρ $^{29}$ εἶπεν, ὅτι Ἔχω μὲν, καταφρονῶ δέ· ἀλλ’ ὅτι Οὐκ ἔχω. Εἶδες ὅση μετὰ τῆς [330] συγκαταβάσεως ἡ ἀκρίβεια; Ὡς ὅταν $^{30}$ ἐσθίῃ καὶ πίνῃ, ὅταν φαίνηται ἀπεναντίας τῷ Ἰωάννῃ ποιῶν, καὶ τοῦτο τῆς τῶν Ἰουδαίων ἕνεκα σωτηρίας ποιεῖ, μᾶλλον δὲ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης, ὁμοῦ μὲν τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων τὰ στόματα, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς τότε ἐκ περιουσίας βουλόμενος ἐπισπάσασθαι. *Ἕτερος δέ τις, φησὶν, εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου*. Εἶδες τὸ διάφορον; πῶς $^{31}$ ὁ μὲν ἀναισχύντως φησὶν, *Ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἂν ἀπέρχῃ*· οὗτος δὲ, καίτοι ὅσιον πρᾶγμα αἰτῶν, φησὶν $^{32}$, *Ἐπίτρεψόν μοι;* Ἀλλ’ οὐκ ἐπέτρεψεν· ἀλλά φησιν $^{33}$· *Ἄφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς, σὺ δέ μοι ἀκολούθει*. Πανταχοῦ γὰρ τῇ γνώμῃ προσέχε. Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐπέτρεψε; φησίν. Ὅτι καὶ οἱ ἐκεῖνο πληρώσοντες $^{34}$ ἦσαν, καὶ οὐκ ἔμελλεν ἄταφος μένειν· καὶ τοῦτον τῶν ἀναγκαιοτέρων ἀπάγεσθαι οὐκ ἐχρῆν. Εἰπὼν δὲ, *τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς*, δείκνυσιν ὅτι οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ νεκρός. Καὶ γὰρ τῶν ἀπίστων, ὡς ἔγωγε οἶμαι, ἦν ὁ τετελευτηκώς. Εἰ δὲ θαυμάζεις τὸν νεανίσκον, ὅτι ὑπὲρ πράγματος οὕτως ἀναγκαίου τὸν Ἰησοῦν ἠρώτησε, καὶ οὐκ αὐτομάτως ἀπῆλθε· πολλῷ μᾶλλον $^{35}$ θαύμασον, ὅτι καὶ κωλυθεὶς ἔμεινεν. Ἆρ’ οὖν οὐκ ἦν ἀχαριστίας ἐσχάτης, φησὶ, τὸ μὴ παραγενέσθαι θαπτομένου τοῦ $^{36}$ πατρός; Εἰ μὲν ἀπὸ ῥαθυμίας ἐποίησεν, ἀχαριστία· ἦν· εἰ δὲ, ὥστε μὴ ἐγκόψαι ἔργον ἀναγκαιότερον, τὸ ἀπελθεῖν μάλιστα ἀγνωμοσύνης ἦν τῆς ἐσχάτης. Καὶ γὰρ ὁ Ἰησοῦς ἐκώλυσεν αὐτὸν, οὐχὶ καταφρονεῖν τῆς εἰς τοὺς γεγεννηκότας τιμῆς κελεύων, ἀλλὰ δεικνὺς ὅτι οὐδὲν τῶν οὐρανίων πραγμάτων ἡμῖν ἀναγκαιότερον εἶναι χρή, καὶ ὅτι μετὰ σπουδῆς ἁπάσης τούτων ἔχεσθαι δεῖ, καὶ οὐδὲ μικρὸν ἀναβάλλεσθαι, κἂν σφόδρα ἀπαραίτητα καὶ κατεπείγοντα ᾖ τὰ ἐφέλκοντα. Τί γὰρ ἀναγκαιότερον ἂν $^{37}$ εἴη τοῦ θάψαι πατέρα; τί δὲ εὐκολώτερον; Οὐδὲ γὰρ χρόνον πολὺν ἀναλῶσαι δεῖ. $^{38}$ Εἰ δὲ μηδὲ ὅσον εἰς ταφὴν πατρὸς καιρὸν ἀναλῶσαι δεῖ, οὐδὲ $^{39}$ τοσοῦτον ἀπολιμπάνεσθαι τῶν πνευματικῶν ἀσφαλές· ἐννόησον τίνος ἂν εἴημεν ἄξιοι οἱ πάντα τὸν χρόνον ἀφιστάμενοι τῶν τῷ Χριστῷ προσηκόντων πραγμάτων, καὶ τὰ σφόδρα εὐτελῆ τῶν ἀναγκαίων προτιθέντες, καὶ μηδενὸς κατεπείγοντος ῥαθυμοῦντες. Καὶ ἐντεῦθεν δὲ τῆς διδασκαλίας τὴν φιλοσοφίαν θαυμάζειν χρή, ὅτι σφόδρα αὐτὸν προσήλωσε τῷ λόγῳ· καὶ μετὰ τούτου $^{40}$ τῶν μυρίων ἀπήλλαξε κακῶν, οἷον θρήνων, καὶ πένθους, καὶ τῶν ἐντεῦθεν ἐκδεχομένων. Μετὰ γὰρ τὸ θάψαι ἀνάγκη λοιπὸν ἦν καὶ διαθήκας περιεργάζεσθαι, καὶ κλήρου διανομὴν, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τούτοις ἕπεται ἅπαντα· καὶ οὕτω κύματα ἐκ κυμάτων αὐτὸν διαδεχόμενα ποῤῥωτάτω τοῦ τῆς ἀληθείας ἀπῆγε $^{41}$ λιμένος. Διὰ τοῦτο αὐτὸν ἕλκει, καὶ ἑαυτῷ προσηλοῖ. Εἰ δὲ ἔτι θαυμάζεις καὶ θορυβῇ, ὅτι οὐ συνεχώρηθη παραγενέσθαι τῇ ταφῇ τοῦ πατρὸς $^{42}$, ἐννόησον ὅτι πολλοὶ [331] τοὺς κακῶς ἔχοντας, κἂν πατὴρ, κἂν μήτηρ ᾖ, κἂν παιδίον, κἂν ἄλλος $^{43}$ ὁστισοῦν τῶν προσηκόντων ὁ τετελευτηκὼς, οὐκ ἀφιᾶσι μαθεῖν, οὐδὲ ἐπὶ τὸ μνῆμα ἀκολουθῆσαι· καὶ οὐκ ἐγκαλοῦμεν ταύτῃ $^{44}$ αὐτοῖς ὠμότητα, οὐδὲ ἀπανθρωπίαν· καὶ μάλα εἰκότως. Τοὐναντίον γὰρ ἂν ὠμότης ἦν, τὸ οὕτω διακειμένους ἐπὶ τὸ πένθος $^{45}$ ἐξαγαγεῖν. δ΄. Εἰ δὲ τὸ τοὺς προσήκοντας πενθῆσαι καὶ συντριβῆναι τὴν διάνοιαν κακὸν, πολλῷ μᾶλλον τὸ τῶν πνευματικῶν ἀπάγεσθαι λόγων. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν· *Οὐδεὶς βαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ’ ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ* $^{46}$ *τῶν οὐρανῶν*. Καὶ γὰρ πολλῷ βέλτιον βασιλείαν ἀνακηρύττειν, καὶ ἑτέρους ἀνασπᾷν ἀπὸ θανάτου, ἢ τὸν οὐδὲν ὠφελούμενον νεκρὸν θάπτειν· καὶ μάλιστα ὅταν ὦσιν οἱ ταῦτα πληρώσοντες ἅπαντα. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ἀλλ’ ἢ ὅτι οὐδὲ τὸν τυχόντα καιρὸν παραπολλύναι χρή, κἂν μυρία τὰ κατεπείγοντα ᾖ, ἀλλὰ πάντων καὶ τῶν ἀναγκαιοτάτων τὰ πνευματικὰ προτιθέναι, καὶ εἰδέναι, τί μὲν ζωὴ, τί δὲ θάνατος. Πολλοὶ γὰρ καὶ τῶν ζῇν δοκούντων νεκρῶν οὐδὲν διαφέρουσιν, ὅταν ἐν κακίᾳ ζῶσι· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων οὗτοι χείρους. *Ὁ μὲν γὰρ ἀποθανὼν, φησὶ, δεδικαίωται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας*· οὗτος δὲ δουλεύει τῇ ἁμαρτίᾳ. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι Ὑπὸ σκωλήκων οὗ κατεσθίεται, οὐδὲ ἐν λάρνακι κεῖται, οὐδὲ ἀπέκλεισε τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐδὲ $^{26}$ πονηρίαν] add. ὅρα τί ποιεῖ A. Non legerunt Interpp. omnes fere Mss. Montf. $^{25}$ τῷ κόσμῳ] om. E. Ge. $^{27}$ φησὶν, ἀεὶ] πάντοτέ ἐστιν A. $^{28}$ διακεῖσθαι] λογίζεσθαι A. $^{29}$ Οὐ γὰρ A. C. $^{30}$ Ὡσθ’ ὅταν E. $^{31}$ πῶς] καὶ πῶς A. p. p. $^{32}$ αἰτῶν, φησὶν] ζητῶν, ὅμως ἀξιοῖ λέγων A. Idem post μοι haec habet: διὸ οὐδὲ ἐπιτρέπει αὐτῷ ὁ Χριστὸς, ἀλλά φ. $^{33}$ ἀλλά τί φ. Edd. $^{34}$ πληρώσαντες C. F. et pr. A. $^{35}$ μᾶλλον] πλέον Edd. $^{36}$ τοῦ om. E. p. p. ἐκκόψαι A. $^{37}$ ἂν om. F. ἂν εἴη om. E. $^{38}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι οὐδὲν διαφέρουσι νεκρῶν οἱ ἐν τρυφῇ καὶ δυναστείᾳ ὄντες. A. μηδὲ ante ὅσον uncis inclusit Mor. $^{39}$ οὔτε A. οὐδὲ τοσοῦτον] πότε D. E. F. $^{40}$ τούτου] τοσούτου F. τῶν μυρίων] καὶ μυρίων A. τῶν μ. αὐτὸν ἀπ. x. F. καὶ μετὰ τοσούτων τῶν μαρτυρίων ἀπ. x. C. et pr. D. $^{41}$ ἀπήγαγε Edd. ἀπάγειν ἔμελλε F. $^{42}$ Verba ὅτι οὐ... πατρὸς desunt in E. invitis Interpp. $^{43}$ ἄλλος om. A. E. p. ἄλλος τις οὖν C. D. $^{44}$ ταύτην E. $^{45}$ τὸ πένθος] τὸν τάφον A. ἐξάγειν Edd. $^{46}$ εἰς τὴν βασιλείαν F.

547 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVII al. XXVIII. 548 ἔχοντος δὲ, εἰ βούλοιτο, μετὰ τῆς τοιαύτης προσδοκίας ἀκολουθεῖν. Καὶ ἵνα μάθῃς αὐτοῦ τὴν πονηρίαν $^{26}$, ἀκούσας ταῦτα καὶ ἐλεγχθεὶς οὐκ εἶπεν, Ἕτοιμός εἰμι ἀκολουθῆσαι. γ΄. Καὶ πολλαχοῦ $^{25}$ δὲ ἀλλαχοῦ τοῦτο φαίνεται ποιῶν ὁ Χριστός· φανερῶς μὲν οὐκ ἐλέγχει, ἀπὸ δὲ τῆς ἀποκρίσεως δηλοῖ τὴν γνώμην τῶν προσιόντων. Καὶ γὰρ ἐκείνῳ τῷ λέγοντι, *Διδάσκαλε ἀγαθὲ*, καὶ προσδοκήσαντι διὰ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπάσασθαι, πρὸς τὴν γνώμην ἀπεκρίνατο λέγων· *Τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός*. Καὶ ὅτε ἔλεγον αὐτῷ, *Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε*, ἐπειδὴ ἀνθρώπινόν τι ἔπασχον, οὐκ ἀκοῦσαί τι τῶν χρησίμων βουλόμενοι, ἀλλ’ ἐπιδείξασθαι ὅτι προσήκουσιν αὐτῷ, καὶ ταύτῃ κενοδοξῆσαι, ἄκουσον τί φησιν· *Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου;* Καὶ αὐτοῖς πάλιν τοῖς ἀδελφοῖς, λέγουσιν αὐτῷ, *Φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ* $^{28}$, καὶ βουλομένοις ἐντεῦθεν κενοδοξεῖν, ἔλεγεν· *Ὁ ὑμέτερος καιρὸς, φησὶν, ἀεὶ* $^{27}$ *ἕτοιμός, ὁ δὲ ἐμὸς οὔπω πάρεστι*. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων δὲ τοῦτο ποιεῖ, ὡς ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ, λέγων· *Ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστι*. Καὶ πάλιν, *Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ἃ ἀκούετε καὶ βλέπετε*. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα πρὸς τὰ ῥήματα, ἀλλὰ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ πέμψαντος ἀπεκρίνατο. Καὶ τῷ δήμῳ δὲ πάλιν ὁμοίως πρὸς τὸ συνειδὸς διαλέγεται, λέγων· *Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν;* Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὡς περὶ εὐκόλου καὶ εὐριπίστου τινὸς διακεῖσθαι $^{28}$ τοῦ Ἰωάννου, ταύτην διορθούμενος τὴν ὑποψίαν, φησί· *Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον; ἢ ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἠμφιεσμένον;* δι’ ἀμφοτέρων δηλῶν, ὅτι οὔτε οἴκοθέν ἐστιν εὐρίπιστος, οὔτε ἀπὸ τρυφῆς τινος μαλακισθήσεται. Οὕτω τοίνουν καὶ ἐνταῦθα πρὸς τὴν γνώμην τὴν ἀπόκρισιν ποιεῖται. Καὶ ὅρα πῶς καὶ ἐν τούτῳ πολὺ τὸ μέτριον ἐνδείκνυται. Οὐδὲ γὰρ $^{29}$ εἶπεν, ὅτι Ἔχω μὲν, καταφρονῶ δέ· ἀλλ’ ὅτι Οὐκ ἔχω. Εἶδες ὅση μετὰ τῆς [330] συγκαταβάσεως ἡ ἀκρίβεια; Ὡς ὅταν $^{30}$ ἐσθίῃ καὶ πίνῃ, ὅταν φαίνηται ἀπεναντίας τῷ Ἰωάννῃ ποιῶν, καὶ τοῦτο τῆς τῶν Ἰουδαίων ἕνεκα σωτηρίας ποιεῖ, μᾶλλον δὲ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης, ὁμοῦ μὲν τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων τὰ στόματα, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς τότε ἐκ περιουσίας βουλόμενος ἐπισπάσασθαι. *Ἕτερος δέ τις, φησὶν, εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν, καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου*. Εἶδες τὸ διάφορον; πῶς $^{31}$ ὁ μὲν ἀναισχύντως φησὶν, *Ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἂν ἀπέρχῃ*· οὗτος δὲ, καίτοι ὅσιον πρᾶγμα αἰτῶν, φησὶν $^{32}$, *Ἐπίτρεψόν μοι;* Ἀλλ’ οὐκ ἐπέτρεψεν· ἀλλά φησιν $^{33}$· *Ἄφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς, σὺ δέ μοι ἀκολούθει*. Πανταχοῦ γὰρ τῇ γνώμῃ προσέχε. Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐπέτρεψε; φησίν. Ὅτι καὶ οἱ ἐκεῖνο πληρώσοντες $^{34}$ ἦσαν, καὶ οὐκ ἔμελλεν ἄταφος μένειν· καὶ τοῦτον τῶν ἀναγκαιοτέρων ἀπάγεσθαι οὐκ ἐχρῆν. Εἰπὼν δὲ, *τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς*, δείκνυσιν ὅτι οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ νεκρός. Καὶ γὰρ τῶν ἀπίστων, ὡς ἔγωγε οἶμαι, ἦν ὁ τετελευτηκώς. Εἰ δὲ θαυμάζεις τὸν νεανίσκον, ὅτι ὑπὲρ πράγματος οὕτως ἀναγκαίου τὸν Ἰησοῦν ἠρώτησε, καὶ οὐκ αὐτομάτως ἀπῆλθε· πολλῷ μᾶλλον $^{35}$ θαύμασον, ὅτι καὶ κωλυθεὶς ἔμεινεν. Ἆρ’ οὖν οὐκ ἦν ἀχαριστίας ἐσχάτης, φησὶ, τὸ μὴ παραγενέσθαι θαπτομένου τοῦ $^{36}$ πατρός; Εἰ μὲν ἀπὸ ῥαθυμίας ἐποίησεν, ἀχαριστία· ἦν· εἰ δὲ, ὥστε μὴ ἐγκόψαι ἔργον ἀναγκαιότερον, τὸ ἀπελθεῖν μάλιστα ἀγνωμοσύνης ἦν τῆς ἐσχάτης. Καὶ γὰρ ὁ Ἰησοῦς ἐκώλυσεν αὐτὸν, οὐχὶ καταφρονεῖν τῆς εἰς τοὺς γεγεννηκότας τιμῆς κελεύων, ἀλλὰ δεικνὺς ὅτι οὐδὲν τῶν οὐρανίων πραγμάτων ἡμῖν ἀναγκαιότερον εἶναι χρή, καὶ ὅτι μετὰ σπουδῆς ἁπάσης τούτων ἔχεσθαι δεῖ, καὶ οὐδὲ μικρὸν ἀναβάλλεσθαι, κἂν σφόδρα ἀπαραίτητα καὶ κατεπείγοντα ᾖ τὰ ἐφέλκοντα. Τί γὰρ ἀναγκαιότερον ἂν $^{37}$ εἴη τοῦ θάψαι πατέρα; τί δὲ εὐκολώτερον; Οὐδὲ γὰρ χρόνον πολὺν ἀναλῶσαι δεῖ. $^{38}$ Εἰ δὲ μηδὲ ὅσον εἰς ταφὴν πατρὸς καιρὸν ἀναλῶσαι δεῖ, οὐδὲ $^{39}$ τοσοῦτον ἀπολιμπάνεσθαι τῶν πνευματικῶν ἀσφαλές· ἐννόησον τίνος ἂν εἴημεν ἄξιοι οἱ πάντα τὸν χρόνον ἀφιστάμενοι τῶν τῷ Χριστῷ προσηκόντων πραγμάτων, καὶ τὰ σφόδρα εὐτελῆ τῶν ἀναγκαίων προτιθέντες, καὶ μηδενὸς κατεπείγοντος ῥαθυμοῦντες. Καὶ ἐντεῦθεν δὲ τῆς διδασκαλίας τὴν φιλοσοφίαν θαυμάζειν χρή, ὅτι σφόδρα αὐτὸν προσήλωσε τῷ λόγῳ· καὶ μετὰ τούτου $^{40}$ τῶν μυρίων ἀπήλλαξε κακῶν, οἷον θρήνων, καὶ πένθους, καὶ τῶν ἐντεῦθεν ἐκδεχομένων. Μετὰ γὰρ τὸ θάψαι ἀνάγκη λοιπὸν ἦν καὶ διαθήκας περιεργάζεσθαι, καὶ κλήρου διανομὴν, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τούτοις ἕπεται ἅπαντα· καὶ οὕτω κύματα ἐκ κυμάτων αὐτὸν διαδεχόμενα ποῤῥωτάτω τοῦ τῆς ἀληθείας ἀπῆγε $^{41}$ λιμένος. Διὰ τοῦτο αὐτὸν ἕλκει, καὶ ἑαυτῷ προσηλοῖ. Εἰ δὲ ἔτι θαυμάζεις καὶ θορυβῇ, ὅτι οὐ συνεχώρηθη παραγενέσθαι τῇ ταφῇ τοῦ πατρὸς $^{42}$, ἐννόησον ὅτι πολλοὶ [331] τοὺς κακῶς ἔχοντας, κἂν πατὴρ, κἂν μήτηρ ᾖ, κἂν παιδίον, κἂν ἄλλος $^{43}$ ὁστισοῦν τῶν προσηκόντων ὁ τετελευτηκὼς, οὐκ ἀφιᾶσι μαθεῖν, οὐδὲ ἐπὶ τὸ μνῆμα ἀκολουθῆσαι· καὶ οὐκ ἐγκαλοῦμεν ταύτῃ $^{44}$ αὐτοῖς ὠμότητα, οὐδὲ ἀπανθρωπίαν· καὶ μάλα εἰκότως. Τοὐναντίον γὰρ ἂν ὠμότης ἦν, τὸ οὕτω διακειμένους ἐπὶ τὸ πένθος $^{45}$ ἐξαγαγεῖν. δ΄. Εἰ δὲ τὸ τοὺς προσήκοντας πενθῆσαι καὶ συντριβῆναι τὴν διάνοιαν κακὸν, πολλῷ μᾶλλον τὸ τῶν πνευματικῶν ἀπάγεσθαι λόγων. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἔλεγεν· *Οὐδεὶς βαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ’ ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ* $^{46}$ *τῶν οὐρανῶν*. Καὶ γὰρ πολλῷ βέλτιον βασιλείαν ἀνακηρύττειν, καὶ ἑτέρους ἀνασπᾷν ἀπὸ θανάτου, ἢ τὸν οὐδὲν ὠφελούμενον νεκρὸν θάπτειν· καὶ μάλιστα ὅταν ὦσιν οἱ ταῦτα πληρώσοντες ἅπαντα. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ἀλλ’ ἢ ὅτι οὐδὲ τὸν τυχόντα καιρὸν παραπολλύναι χρή, κἂν μυρία τὰ κατεπείγοντα ᾖ, ἀλλὰ πάντων καὶ τῶν ἀναγκαιοτάτων τὰ πνευματικὰ προτιθέναι, καὶ εἰδέναι, τί μὲν ζωὴ, τί δὲ θάνατος. Πολλοὶ γὰρ καὶ τῶν ζῇν δοκούντων νεκρῶν οὐδὲν διαφέρουσιν, ὅταν ἐν κακίᾳ ζῶσι· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων οὗτοι χείρους. *Ὁ μὲν γὰρ ἀποθανὼν, φησὶ, δεδικαίωται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας*· οὗτος δὲ δουλεύει τῇ ἁμαρτίᾳ. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι Ὑπὸ σκωλήκων οὗ κατεσθίεται, οὐδὲ ἐν λάρνακι κεῖται, οὐδὲ ἀπέκλεισε τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐδὲ $^{26}$ πονηρίαν] add. ὅρα τί ποιεῖ A. Non legerunt Interpp. omnes fere Mss. Montf. $^{25}$ τῷ κόσμῳ] om. E. Ge. $^{27}$ φησὶν, ἀεὶ] πάντοτέ ἐστιν A. $^{28}$ διακεῖσθαι] λογίζεσθαι A. $^{29}$ Οὐ γὰρ A. C. $^{30}$ Ὡσθ’ ὅταν E. $^{31}$ πῶς] καὶ πῶς A. p. p. $^{32}$ αἰτῶν, φησὶν] ζητῶν, ὅμως ἀξιοῖ λέγων A. Idem post μοι haec habet: διὸ οὐδὲ ἐπιτρέπει αὐτῷ ὁ Χριστὸς, ἀλλά φ. $^{33}$ ἀλλά τί φ. Edd. $^{34}$ πληρώσαντες C. F. et pr. A. $^{35}$ μᾶλλον] πλέον Edd. $^{36}$ τοῦ om. E. p. p. ἐκκόψαι A. $^{37}$ ἂν om. F. ἂν εἴη om. E. $^{38}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι οὐδὲν διαφέρουσι νεκρῶν οἱ ἐν τρυφῇ καὶ δυναστείᾳ ὄντες. A. μηδὲ ante ὅσον uncis inclusit Mor. $^{39}$ οὔτε A. οὐδὲ τοσοῦτον] πότε D. E. F. $^{40}$ τούτου] τοσούτου F. τῶν μυρίων] καὶ μυρίων A. τῶν μ. αὐτὸν ἀπ. x. F. καὶ μετὰ τοσούτων τῶν μαρτυρίων ἀπ. x. C. et pr. D. $^{41}$ ἀπήγαγε Edd. ἀπάγειν ἔμελλε F. $^{42}$ Verba ὅτι οὐ... πατρὸς desunt in E. invitis Interpp. $^{43}$ ἄλλος om. A. E. p. ἄλλος τις οὖν C. D. $^{44}$ ταύτην E. $^{45}$ τὸ πένθος] τὸν τάφον A. ἐξάγειν Edd. $^{46}$ εἰς τὴν βασιλείαν F.

549 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. χειρίαις δέδεται. Καὶ γὰρ ταῦτα σε χαλεπώτερα ὑπομέ- νει τοῦ τετελευτηκότος, οὐ σκωλήκων αὐτὸν κατεσθιόν- των, ἀλλὰ θηρίων σφοδρότερον τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς αὐτὸν σπαραττόντων . Εἰ δὲ ἀνεψγασιν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ τοῦτο πολὺ χεῖρον πάλιν τοῦ μεμυκέναι. Οἱ μὲν γὰρ τοῦ νεκροῦ οὐδὲν ὁμῶσι πονηρόν· οὗτος δὲ μυρίας ἑαυτῷ συνάγει “ νόσους, ἀνεῳγμένων αὐτοῦ τῶν ὀφθαλ- μῶν. Καὶ ὁ μὲν ἐν λάρνακι κεῖται, πρὸς πάντα ἀκίνητος ὤν· οὗτος δὲ ἐν τῷ τάφῳ τῶν 50 μυρίων κατορώρυκται νοσημάτων. ᾿Αλλὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ οι σηπόμενον οὐχ ὁρᾷς; Καὶ τί τοῦτο; Πρὸ γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἡ ψυχὴ διέφθαρται καὶ ἀπόλωλε, καὶ πλείονα υπομένει τὴν σηπεδόνα. Ὁ μὲν γὰρ δέκα όδωσεν ἡμέρας· οὗτος δὲ ἅπαντα τὸν βίον δυσωδίας ἀποπνείει, στόμα ἔχων ὀχετῶν ἀκαθαρτότερον. Ὥστε τοσοῦτον αὐτοῦ διενήνοχεν ἐκεῖνος, ὅσον ὁ μὲν τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως ὑπομένει μόνον σε φθο ράν, οὗτος δὲ μετ' ἐκείνης καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἀσωτίας επεισάγει σηπεδόνα, μυρίας καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐπινοῶν ὑποθέσεις διαφθορᾶς. Ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἵππου φέρεται; Καὶ τί τοῦτο ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ κλίνης· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, λυόμενον μὲν ἐκεῖνον καὶ σηπόμενον οὐδεὶς ὁρᾷ, ἀλλ' ἔχει τὴν λάρνακα παραπέτασμα· οὗτος δὲ ὁδωδώς δε παντα- χοῦ περίεισι, καθάπερ ἐν τάφῳ τῷ σώματι νενεκρωμένην ψυχὴν περιφέρων. Καὶ εἴγε ἦν ψυχὴν ἀνδρὸς ἰδεῖν τρυφῇ κ καὶ [532] κακία συζῶντος, εἶδες ἂν ὅτι πολὺ βέλτιον ἐν τάφῳ κεῖσθαι δεδεμένον, ἢ ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν σφίγγεσθαι σειραῖς· καὶ λίθον ἔχειν ἐπικείμενον, ἢ τὸ βαρὺ τῆς ἀναισθησίας πώμα . Διὸ δὴ μάλιστα τους τού τοις προσήκοντας τοῖς νεκροῖς, ἐπειδὴ σὲ οὗτοι ἀναλγήτως διάκεινται, προσιένα: δεῖ περὶ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, καθάπερ ἡ Μαρία τότε ἐποίησεν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου. Κἂν ὁδωδώς ᾖ, κάν τεταρταίος ᾖ, μὴ ἀπογνῶς, ἀλλὰ πρόσελθε, καὶ τὸν λίθον ἄνελε πρῶτον. Καὶ γὰρ τότε ὄψει κείμενον, ὥσπερ ἐν τάφῳ, καὶ ταῖς χειρίαις δεδεμένον. Καὶ εἰ βού- λεσθε, τῶν μεγάλων εν τινὰ καὶ περιφανῶν εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε· ἀνωνύμως γὰρ ἐρῶ τὸ ὑπόδειγμα· μᾶλλον δὲ, εἰ καὶ τὴν προσηγορίαν ἔλεγον, οὐδὲ οὕτω δεδοικέναι ἐχρῆν. Τίς γάρ ποτε νεκρὸν δέδοικε; Καὶ γὰρ ὅσα ἂν πράξη, μένει νεκρὸς ὢν νεκρὸς δὲ ζῶντα οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἀδικῆσαι δύναται. Ἴδωμεν τοίνυν τὴν κεφαλὴν αὐτῶν δεδεμένην. Καὶ γὰρ ὅταν μεθύωσι διηνε 17 00 330 κώς, καθάπερ οἱ νεκροὶ τοῖς πολλοῖς ἐπιδεήμασιν έχει νοις καὶ ταῖς κειρίαις, οὕτω πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀπο κλείεται καὶ δεσμεῖται. Εἰ δὲ βούλει καὶ τὰς χεῖρες ἰδεῖν, ὄψει καὶ ταύτας τῇ γαστρί προσδεδεμένος, καθά περ τῶν οἰχομένων, καὶ περιεσφιγμένας, οὐ χειρίτις, ἀλλ᾽ ὅ πολλῷ χαλεπώτερόν ἐστι, τοῖς τῆς πλεονεξίας δεσμοῖ;. Οὐ γὰρ ἀφίησιν αὐτὰς ἐκταθῆναι πρὸς ἐλεημο σύνην ἐκείνη, οὐδὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν τοιούτων κατορθώ μάτων, ἀλλὰ τῶν νενεκρωμένων ἀχρηστοτέρας ἐργάζεται. Βούλει καὶ τοὺς πόδας ἰδεῖν συνδεδεμένους ; "Ορα αὐτούς πάλιν περιεσφιγμένους φροντίσι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε δυναμένους εἰς οἶκον Θεοῦ δραμεῖν. Εἶδες τόν νεκρόν ; βλέπε καὶ τὸν ἐνταφιαστήν. Τίς οὖν ἐστιν ὁ ἐνταμαστής τούτων; Ο διάβολος, ὁ ἀκριβῶς αὐτοὺς περισφίγγων, καὶ οὐκ ἀφεὶς λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον άνθρωπον φαίνεσθαι, ἀλλὰ ξύλον ξηρόν. "Οπου γὰρ οὐκ ὀφθαλμός, οἱ χείρες, οὐ πόδες, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, πῶς ἀνό της τος άνθρωπος φανείη; Οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐσπαργανωμένην ἔστιν ἰδεῖν, καὶ εἴδωλον μάλλον ή ψυχήν οὖσαν. Ἐπεὶ οὖν ἀναισθήτως αὐτοὶ διάκεινται πως νεκροὶ γεγενημένοι, προσέλθωμεν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, παρακαλέσωμεν ἀναστῆσαι, ἀνέλωμεν τὸν λίθον, λύσω μεν τὰς χειρίας. Αν γὰρ τὸν λίθον ἀνέλῃς, τουτέστι τὴν ἀναισθησίαν τὴν ἐπὶ τοῖς κακοῖς, ταχέως καὶ ἐξαγα γεῖν αὐτοὺς δυνήση τοῦ μνήματος· ἐξαγαγών δεν είχε λώτερον τῶν δεσμῶν ἀπαλλάξεις. Τότε σε είθεται Χριστὸς, ὅταν ἀναστῇς, ὅταν λυθῇς - τότε σε καὶ ἐπὶ τὰ δεῖπνα καλέσει σε τὰ ἑαυτοῦ. Ὅσοι τοίνυν του Χριστού φίλοι, ὅσοι μαθηταί, ὅσοι τὸν ἀπελθόντα φιλεῖτε, προς έλθετε τῷ Ἰησοῦ καὶ δεήθητε. Εἰ γὰρ καὶ μυρίας γέμει της δυσωδίας, ἀλλ' ὅμως τους προσήκοντας οὐδὲ οὕτως αὐτὸν καταλιμπάνειν χρή. [555] ἀλλὰ τοσούτῳ " μᾶλλον προσιέναι· ὅπερ οὖν καὶ αἱ ἀδελφαὶ τοῦ Λαζάρου, τότε ἐποίησαν· καὶ μὴ πρότερον ἀφίστασθαι παρακαλούνται, δεομένους, ικετεύοντας, ἕως ἂν αὐτὸν ζῶντα λάβωμεν, *Αν γὰρ οὕτω τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν πλησίον διοι- χῶμεν, καὶ τῆς μελλούσης ταχέως ἐπιτευξόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τὰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 37 σ' ταῦτα] τὰ Ε. ταῦτα χαλεπώτερον Α. και τὴν ψυχὴν αὐτοῦ στ. Α. Vulgatum Luetnr Ge ω συνεισάγει Γ.. 5ο των deest in Edd. σ' αὐτοῦ] αὐτῷ bis Edd. Sic Α. Sav. cæteri ἀναπνεῖ. 83 μόνον om. F. φθ. μόνοι Α. C. D. μόνον διαφθοράν Edd. οι χαλεπώτερον F. σε όδωδώς] ζῶν καὶ ὁδωδὼς Edd. Illud ζῶν καὶ ἱροῦσαν ignorant codd. et Verss. σε τρυφῇ] τρυφῶντος Α. C. D. F. Alteri favent Interpp. πτώμα C. σώμα D. τὸ β. τ. α. πῶμα] ἀναισθήτως ζῆν Γ. σ' ἐπεὶ Α. Ε. οὗτοι] οὕτως Edd. ipsi Ge. το μεγάλων] add. τούτων Edd. τ αὐτές πως om. C. D. Ε. F. quasi mortui Ge. σε Καὶ τότε αὐτὸν εἴσεται ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ ἐκείνου σε· όταν ἀναστῇ, ὅταν λυθῇ A. Tunc eos Christus cognoscet, cum excitati fuerint, cum soluti; tunc ad cenamque suam vo cabit. Ge. Vulgatum tuetur Arm. εἴσεται] ἰάσεται codex quidam a Sav. memoratus. καλέσῃ C. σε τοσούτον Edd. προσιέναι add. ὁπόσον ἡ φθορὰ ἐπιδίδωσιν Α. Eadem, sed inclusa, in Edd. vett. leguntur : Montel. more suo liberavit. Non agnoscunt Interpp. Edd. $1 66 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ. Εμβάντι δὲ αὐτῷ “ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ χειμών σε μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων· αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν. 67 03 δὲ μαθητὰς μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἔλαβε· καὶ γὰρ καὶ τὸ τούτο ἐκεῖνοι λέγουσι. Παρέλαβε δὲ οὐ μάτην, οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ὥστε ποιῆσαι θεατὰς τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι θαύματος. Καθάπερ γάρ τις παιδοτρίβης ἄριστος, εἰς ἀμφότερα α'. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς, ἀπαλλάττων ἑαυτὸν τοῦ ἀπαιτη αὐτοὺς ἤλειψεν, εἴς τε τὸ ἀκαταπλήκτους εἶναι ἐν τοῖς θῆναι τῶν χρόνων τὴν τάξιν, οὕτως εἶπεν· Εγένετο δὲ δεινοῖς, εἰς τε τὸ μετριάζειν ἐν ταῖς τιμαίς. Ἵνα γὰρ μὴ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, καὶ αὐτὸς ἀνέβη σ' εἰς τὸ πλοῖον, μέγα φρονῶσιν, ὅτι τοὺς ἄλλους ἐκπέμψας αὐτοῦ; κα:- καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ὁ Μάρκος ὁμοίως. Οὗτος δὲ ἔσχεν, ἀφίησι κλυδωνισθῆναι, τοῦτό τε κατορθῶν, καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθίαν ἐνταῦθα διατηρεῖ. Οὐδὲ γυμνάζων πειρασμούς φέρειν γενναίως. Μεγάλη μέν γὰρ οὕτω πάντες πάντα κι έγραφον. Ταῦτα δέ μοι καὶ γὰρ καὶ τὰ πρότερα θαύματα ἦν, ἀλλὰ τοῦτο καὶ γυμνα ἔμπροσθεν εἴρηται, ἵνα μὴ τῇ παραλείψει διαφωνίαν τις σίαν τινὰ εἶχεν οὐ μικράν, καὶ τοῦ παλαιοῦ συγγενές εἶναι νομίζοι . Τοὺς μὲν οὖν ὄχλους προέπεμψε, τοὺς σημεῖον ἦν. Διὰ τοῦτο μόνους τους μαθητὰς ἄγει μεθ' * αὐτῷ om. Α. C. 5 Mosqq. Καὶ ἐμβ. αὐτῷ Edd. ἠκολούθησαν]adl. αὐτῷ G. F. " χειμών] σεισμό; Εdd. Edd. návra om. A. C. b. invito Arm. σε νομίσῃ Edd. · καὶ omn. C. Digitized by "Google 1967

549 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. χειρίαις δέδεται. Καὶ γὰρ ταῦτα σε χαλεπώτερα ὑπομέ- νει τοῦ τετελευτηκότος, οὐ σκωλήκων αὐτὸν κατεσθιόν- των, ἀλλὰ θηρίων σφοδρότερον τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς αὐτὸν σπαραττόντων . Εἰ δὲ ἀνεψγασιν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ τοῦτο πολὺ χεῖρον πάλιν τοῦ μεμυκέναι. Οἱ μὲν γὰρ τοῦ νεκροῦ οὐδὲν ὁμῶσι πονηρόν· οὗτος δὲ μυρίας ἑαυτῷ συνάγει “ νόσους, ἀνεῳγμένων αὐτοῦ τῶν ὀφθαλ- μῶν. Καὶ ὁ μὲν ἐν λάρνακι κεῖται, πρὸς πάντα ἀκίνητος ὤν· οὗτος δὲ ἐν τῷ τάφῳ τῶν 50 μυρίων κατορώρυκται νοσημάτων. ᾿Αλλὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ οι σηπόμενον οὐχ ὁρᾷς; Καὶ τί τοῦτο; Πρὸ γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἡ ψυχὴ διέφθαρται καὶ ἀπόλωλε, καὶ πλείονα υπομένει τὴν σηπεδόνα. Ὁ μὲν γὰρ δέκα όδωσεν ἡμέρας· οὗτος δὲ ἅπαντα τὸν βίον δυσωδίας ἀποπνείει, στόμα ἔχων ὀχετῶν ἀκαθαρτότερον. Ὥστε τοσοῦτον αὐτοῦ διενήνοχεν ἐκεῖνος, ὅσον ὁ μὲν τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως ὑπομένει μόνον σε φθο ράν, οὗτος δὲ μετ' ἐκείνης καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἀσωτίας επεισάγει σηπεδόνα, μυρίας καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐπινοῶν ὑποθέσεις διαφθορᾶς. Ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἵππου φέρεται; Καὶ τί τοῦτο ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ κλίνης· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, λυόμενον μὲν ἐκεῖνον καὶ σηπόμενον οὐδεὶς ὁρᾷ, ἀλλ' ἔχει τὴν λάρνακα παραπέτασμα· οὗτος δὲ ὁδωδώς δε παντα- χοῦ περίεισι, καθάπερ ἐν τάφῳ τῷ σώματι νενεκρωμένην ψυχὴν περιφέρων. Καὶ εἴγε ἦν ψυχὴν ἀνδρὸς ἰδεῖν τρυφῇ κ καὶ [532] κακία συζῶντος, εἶδες ἂν ὅτι πολὺ βέλτιον ἐν τάφῳ κεῖσθαι δεδεμένον, ἢ ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν σφίγγεσθαι σειραῖς· καὶ λίθον ἔχειν ἐπικείμενον, ἢ τὸ βαρὺ τῆς ἀναισθησίας πώμα . Διὸ δὴ μάλιστα τους τού τοις προσήκοντας τοῖς νεκροῖς, ἐπειδὴ σὲ οὗτοι ἀναλγήτως διάκεινται, προσιένα: δεῖ περὶ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, καθάπερ ἡ Μαρία τότε ἐποίησεν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου. Κἂν ὁδωδώς ᾖ, κάν τεταρταίος ᾖ, μὴ ἀπογνῶς, ἀλλὰ πρόσελθε, καὶ τὸν λίθον ἄνελε πρῶτον. Καὶ γὰρ τότε ὄψει κείμενον, ὥσπερ ἐν τάφῳ, καὶ ταῖς χειρίαις δεδεμένον. Καὶ εἰ βού- λεσθε, τῶν μεγάλων εν τινὰ καὶ περιφανῶν εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε· ἀνωνύμως γὰρ ἐρῶ τὸ ὑπόδειγμα· μᾶλλον δὲ, εἰ καὶ τὴν προσηγορίαν ἔλεγον, οὐδὲ οὕτω δεδοικέναι ἐχρῆν. Τίς γάρ ποτε νεκρὸν δέδοικε; Καὶ γὰρ ὅσα ἂν πράξη, μένει νεκρὸς ὢν νεκρὸς δὲ ζῶντα οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἀδικῆσαι δύναται. Ἴδωμεν τοίνυν τὴν κεφαλὴν αὐτῶν δεδεμένην. Καὶ γὰρ ὅταν μεθύωσι διηνε 17 00 330 κώς, καθάπερ οἱ νεκροὶ τοῖς πολλοῖς ἐπιδεήμασιν έχει νοις καὶ ταῖς κειρίαις, οὕτω πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀπο κλείεται καὶ δεσμεῖται. Εἰ δὲ βούλει καὶ τὰς χεῖρες ἰδεῖν, ὄψει καὶ ταύτας τῇ γαστρί προσδεδεμένος, καθά περ τῶν οἰχομένων, καὶ περιεσφιγμένας, οὐ χειρίτις, ἀλλ᾽ ὅ πολλῷ χαλεπώτερόν ἐστι, τοῖς τῆς πλεονεξίας δεσμοῖ;. Οὐ γὰρ ἀφίησιν αὐτὰς ἐκταθῆναι πρὸς ἐλεημο σύνην ἐκείνη, οὐδὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν τοιούτων κατορθώ μάτων, ἀλλὰ τῶν νενεκρωμένων ἀχρηστοτέρας ἐργάζεται. Βούλει καὶ τοὺς πόδας ἰδεῖν συνδεδεμένους ; "Ορα αὐτούς πάλιν περιεσφιγμένους φροντίσι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε δυναμένους εἰς οἶκον Θεοῦ δραμεῖν. Εἶδες τόν νεκρόν ; βλέπε καὶ τὸν ἐνταφιαστήν. Τίς οὖν ἐστιν ὁ ἐνταμαστής τούτων; Ο διάβολος, ὁ ἀκριβῶς αὐτοὺς περισφίγγων, καὶ οὐκ ἀφεὶς λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον άνθρωπον φαίνεσθαι, ἀλλὰ ξύλον ξηρόν. "Οπου γὰρ οὐκ ὀφθαλμός, οἱ χείρες, οὐ πόδες, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, πῶς ἀνό της τος άνθρωπος φανείη; Οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐσπαργανωμένην ἔστιν ἰδεῖν, καὶ εἴδωλον μάλλον ή ψυχήν οὖσαν. Ἐπεὶ οὖν ἀναισθήτως αὐτοὶ διάκεινται πως νεκροὶ γεγενημένοι, προσέλθωμεν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, παρακαλέσωμεν ἀναστῆσαι, ἀνέλωμεν τὸν λίθον, λύσω μεν τὰς χειρίας. Αν γὰρ τὸν λίθον ἀνέλῃς, τουτέστι τὴν ἀναισθησίαν τὴν ἐπὶ τοῖς κακοῖς, ταχέως καὶ ἐξαγα γεῖν αὐτοὺς δυνήση τοῦ μνήματος· ἐξαγαγών δεν είχε λώτερον τῶν δεσμῶν ἀπαλλάξεις. Τότε σε είθεται Χριστὸς, ὅταν ἀναστῇς, ὅταν λυθῇς - τότε σε καὶ ἐπὶ τὰ δεῖπνα καλέσει σε τὰ ἑαυτοῦ. Ὅσοι τοίνυν του Χριστού φίλοι, ὅσοι μαθηταί, ὅσοι τὸν ἀπελθόντα φιλεῖτε, προς έλθετε τῷ Ἰησοῦ καὶ δεήθητε. Εἰ γὰρ καὶ μυρίας γέμει της δυσωδίας, ἀλλ' ὅμως τους προσήκοντας οὐδὲ οὕτως αὐτὸν καταλιμπάνειν χρή. [555] ἀλλὰ τοσούτῳ " μᾶλλον προσιέναι· ὅπερ οὖν καὶ αἱ ἀδελφαὶ τοῦ Λαζάρου, τότε ἐποίησαν· καὶ μὴ πρότερον ἀφίστασθαι παρακαλούνται, δεομένους, ικετεύοντας, ἕως ἂν αὐτὸν ζῶντα λάβωμεν, *Αν γὰρ οὕτω τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν πλησίον διοι- χῶμεν, καὶ τῆς μελλούσης ταχέως ἐπιτευξόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τὰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 37 σ' ταῦτα] τὰ Ε. ταῦτα χαλεπώτερον Α. και τὴν ψυχὴν αὐτοῦ στ. Α. Vulgatum Luetnr Ge ω συνεισάγει Γ.. 5ο των deest in Edd. σ' αὐτοῦ] αὐτῷ bis Edd. Sic Α. Sav. cæteri ἀναπνεῖ. 83 μόνον om. F. φθ. μόνοι Α. C. D. μόνον διαφθοράν Edd. οι χαλεπώτερον F. σε όδωδώς] ζῶν καὶ ὁδωδὼς Edd. Illud ζῶν καὶ ἱροῦσαν ignorant codd. et Verss. σε τρυφῇ] τρυφῶντος Α. C. D. F. Alteri favent Interpp. πτώμα C. σώμα D. τὸ β. τ. α. πῶμα] ἀναισθήτως ζῆν Γ. σ' ἐπεὶ Α. Ε. οὗτοι] οὕτως Edd. ipsi Ge. το μεγάλων] add. τούτων Edd. τ αὐτές πως om. C. D. Ε. F. quasi mortui Ge. σε Καὶ τότε αὐτὸν εἴσεται ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ ἐκείνου σε· όταν ἀναστῇ, ὅταν λυθῇ A. Tunc eos Christus cognoscet, cum excitati fuerint, cum soluti; tunc ad cenamque suam vo cabit. Ge. Vulgatum tuetur Arm. εἴσεται] ἰάσεται codex quidam a Sav. memoratus. καλέσῃ C. σε τοσούτον Edd. προσιέναι add. ὁπόσον ἡ φθορὰ ἐπιδίδωσιν Α. Eadem, sed inclusa, in Edd. vett. leguntur : Montel. more suo liberavit. Non agnoscunt Interpp. Edd. $1 66 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ. Εμβάντι δὲ αὐτῷ “ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ χειμών σε μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων· αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν. 67 03 δὲ μαθητὰς μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἔλαβε· καὶ γὰρ καὶ τὸ τούτο ἐκεῖνοι λέγουσι. Παρέλαβε δὲ οὐ μάτην, οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ὥστε ποιῆσαι θεατὰς τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι θαύματος. Καθάπερ γάρ τις παιδοτρίβης ἄριστος, εἰς ἀμφότερα α'. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς, ἀπαλλάττων ἑαυτὸν τοῦ ἀπαιτη αὐτοὺς ἤλειψεν, εἴς τε τὸ ἀκαταπλήκτους εἶναι ἐν τοῖς θῆναι τῶν χρόνων τὴν τάξιν, οὕτως εἶπεν· Εγένετο δὲ δεινοῖς, εἰς τε τὸ μετριάζειν ἐν ταῖς τιμαίς. Ἵνα γὰρ μὴ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, καὶ αὐτὸς ἀνέβη σ' εἰς τὸ πλοῖον, μέγα φρονῶσιν, ὅτι τοὺς ἄλλους ἐκπέμψας αὐτοῦ; κα:- καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ὁ Μάρκος ὁμοίως. Οὗτος δὲ ἔσχεν, ἀφίησι κλυδωνισθῆναι, τοῦτό τε κατορθῶν, καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθίαν ἐνταῦθα διατηρεῖ. Οὐδὲ γυμνάζων πειρασμούς φέρειν γενναίως. Μεγάλη μέν γὰρ οὕτω πάντες πάντα κι έγραφον. Ταῦτα δέ μοι καὶ γὰρ καὶ τὰ πρότερα θαύματα ἦν, ἀλλὰ τοῦτο καὶ γυμνα ἔμπροσθεν εἴρηται, ἵνα μὴ τῇ παραλείψει διαφωνίαν τις σίαν τινὰ εἶχεν οὐ μικράν, καὶ τοῦ παλαιοῦ συγγενές εἶναι νομίζοι . Τοὺς μὲν οὖν ὄχλους προέπεμψε, τοὺς σημεῖον ἦν. Διὰ τοῦτο μόνους τους μαθητὰς ἄγει μεθ' * αὐτῷ om. Α. C. 5 Mosqq. Καὶ ἐμβ. αὐτῷ Edd. ἠκολούθησαν]adl. αὐτῷ G. F. " χειμών] σεισμό; Εdd. Edd. návra om. A. C. b. invito Arm. σε νομίσῃ Edd. · καὶ omn. C. Digitized by "Google 1967

549 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. χειρίαις δέδεται. Καὶ γὰρ ταῦτα σε χαλεπώτερα ὑπομέ- νει τοῦ τετελευτηκότος, οὐ σκωλήκων αὐτὸν κατεσθιόν- των, ἀλλὰ θηρίων σφοδρότερον τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς αὐτὸν σπαραττόντων . Εἰ δὲ ἀνεψγασιν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ τοῦτο πολὺ χεῖρον πάλιν τοῦ μεμυκέναι. Οἱ μὲν γὰρ τοῦ νεκροῦ οὐδὲν ὁμῶσι πονηρόν· οὗτος δὲ μυρίας ἑαυτῷ συνάγει “ νόσους, ἀνεῳγμένων αὐτοῦ τῶν ὀφθαλ- μῶν. Καὶ ὁ μὲν ἐν λάρνακι κεῖται, πρὸς πάντα ἀκίνητος ὤν· οὗτος δὲ ἐν τῷ τάφῳ τῶν 50 μυρίων κατορώρυκται νοσημάτων. ᾿Αλλὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ οι σηπόμενον οὐχ ὁρᾷς; Καὶ τί τοῦτο; Πρὸ γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἡ ψυχὴ διέφθαρται καὶ ἀπόλωλε, καὶ πλείονα υπομένει τὴν σηπεδόνα. Ὁ μὲν γὰρ δέκα όδωσεν ἡμέρας· οὗτος δὲ ἅπαντα τὸν βίον δυσωδίας ἀποπνείει, στόμα ἔχων ὀχετῶν ἀκαθαρτότερον. Ὥστε τοσοῦτον αὐτοῦ διενήνοχεν ἐκεῖνος, ὅσον ὁ μὲν τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως ὑπομένει μόνον σε φθο ράν, οὗτος δὲ μετ' ἐκείνης καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἀσωτίας επεισάγει σηπεδόνα, μυρίας καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐπινοῶν ὑποθέσεις διαφθορᾶς. Ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἵππου φέρεται; Καὶ τί τοῦτο ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ κλίνης· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, λυόμενον μὲν ἐκεῖνον καὶ σηπόμενον οὐδεὶς ὁρᾷ, ἀλλ' ἔχει τὴν λάρνακα παραπέτασμα· οὗτος δὲ ὁδωδώς δε παντα- χοῦ περίεισι, καθάπερ ἐν τάφῳ τῷ σώματι νενεκρωμένην ψυχὴν περιφέρων. Καὶ εἴγε ἦν ψυχὴν ἀνδρὸς ἰδεῖν τρυφῇ κ καὶ [532] κακία συζῶντος, εἶδες ἂν ὅτι πολὺ βέλτιον ἐν τάφῳ κεῖσθαι δεδεμένον, ἢ ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν σφίγγεσθαι σειραῖς· καὶ λίθον ἔχειν ἐπικείμενον, ἢ τὸ βαρὺ τῆς ἀναισθησίας πώμα . Διὸ δὴ μάλιστα τους τού τοις προσήκοντας τοῖς νεκροῖς, ἐπειδὴ σὲ οὗτοι ἀναλγήτως διάκεινται, προσιένα: δεῖ περὶ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, καθάπερ ἡ Μαρία τότε ἐποίησεν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου. Κἂν ὁδωδώς ᾖ, κάν τεταρταίος ᾖ, μὴ ἀπογνῶς, ἀλλὰ πρόσελθε, καὶ τὸν λίθον ἄνελε πρῶτον. Καὶ γὰρ τότε ὄψει κείμενον, ὥσπερ ἐν τάφῳ, καὶ ταῖς χειρίαις δεδεμένον. Καὶ εἰ βού- λεσθε, τῶν μεγάλων εν τινὰ καὶ περιφανῶν εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε· ἀνωνύμως γὰρ ἐρῶ τὸ ὑπόδειγμα· μᾶλλον δὲ, εἰ καὶ τὴν προσηγορίαν ἔλεγον, οὐδὲ οὕτω δεδοικέναι ἐχρῆν. Τίς γάρ ποτε νεκρὸν δέδοικε; Καὶ γὰρ ὅσα ἂν πράξη, μένει νεκρὸς ὢν νεκρὸς δὲ ζῶντα οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἀδικῆσαι δύναται. Ἴδωμεν τοίνυν τὴν κεφαλὴν αὐτῶν δεδεμένην. Καὶ γὰρ ὅταν μεθύωσι διηνε 17 00 330 κώς, καθάπερ οἱ νεκροὶ τοῖς πολλοῖς ἐπιδεήμασιν έχει νοις καὶ ταῖς κειρίαις, οὕτω πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀπο κλείεται καὶ δεσμεῖται. Εἰ δὲ βούλει καὶ τὰς χεῖρες ἰδεῖν, ὄψει καὶ ταύτας τῇ γαστρί προσδεδεμένος, καθά περ τῶν οἰχομένων, καὶ περιεσφιγμένας, οὐ χειρίτις, ἀλλ᾽ ὅ πολλῷ χαλεπώτερόν ἐστι, τοῖς τῆς πλεονεξίας δεσμοῖ;. Οὐ γὰρ ἀφίησιν αὐτὰς ἐκταθῆναι πρὸς ἐλεημο σύνην ἐκείνη, οὐδὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν τοιούτων κατορθώ μάτων, ἀλλὰ τῶν νενεκρωμένων ἀχρηστοτέρας ἐργάζεται. Βούλει καὶ τοὺς πόδας ἰδεῖν συνδεδεμένους ; "Ορα αὐτούς πάλιν περιεσφιγμένους φροντίσι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε δυναμένους εἰς οἶκον Θεοῦ δραμεῖν. Εἶδες τόν νεκρόν ; βλέπε καὶ τὸν ἐνταφιαστήν. Τίς οὖν ἐστιν ὁ ἐνταμαστής τούτων; Ο διάβολος, ὁ ἀκριβῶς αὐτοὺς περισφίγγων, καὶ οὐκ ἀφεὶς λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον άνθρωπον φαίνεσθαι, ἀλλὰ ξύλον ξηρόν. "Οπου γὰρ οὐκ ὀφθαλμός, οἱ χείρες, οὐ πόδες, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, πῶς ἀνό της τος άνθρωπος φανείη; Οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐσπαργανωμένην ἔστιν ἰδεῖν, καὶ εἴδωλον μάλλον ή ψυχήν οὖσαν. Ἐπεὶ οὖν ἀναισθήτως αὐτοὶ διάκεινται πως νεκροὶ γεγενημένοι, προσέλθωμεν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, παρακαλέσωμεν ἀναστῆσαι, ἀνέλωμεν τὸν λίθον, λύσω μεν τὰς χειρίας. Αν γὰρ τὸν λίθον ἀνέλῃς, τουτέστι τὴν ἀναισθησίαν τὴν ἐπὶ τοῖς κακοῖς, ταχέως καὶ ἐξαγα γεῖν αὐτοὺς δυνήση τοῦ μνήματος· ἐξαγαγών δεν είχε λώτερον τῶν δεσμῶν ἀπαλλάξεις. Τότε σε είθεται Χριστὸς, ὅταν ἀναστῇς, ὅταν λυθῇς - τότε σε καὶ ἐπὶ τὰ δεῖπνα καλέσει σε τὰ ἑαυτοῦ. Ὅσοι τοίνυν του Χριστού φίλοι, ὅσοι μαθηταί, ὅσοι τὸν ἀπελθόντα φιλεῖτε, προς έλθετε τῷ Ἰησοῦ καὶ δεήθητε. Εἰ γὰρ καὶ μυρίας γέμει της δυσωδίας, ἀλλ' ὅμως τους προσήκοντας οὐδὲ οὕτως αὐτὸν καταλιμπάνειν χρή. [555] ἀλλὰ τοσούτῳ " μᾶλλον προσιέναι· ὅπερ οὖν καὶ αἱ ἀδελφαὶ τοῦ Λαζάρου, τότε ἐποίησαν· καὶ μὴ πρότερον ἀφίστασθαι παρακαλούνται, δεομένους, ικετεύοντας, ἕως ἂν αὐτὸν ζῶντα λάβωμεν, *Αν γὰρ οὕτω τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν πλησίον διοι- χῶμεν, καὶ τῆς μελλούσης ταχέως ἐπιτευξόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τὰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 37 σ' ταῦτα] τὰ Ε. ταῦτα χαλεπώτερον Α. και τὴν ψυχὴν αὐτοῦ στ. Α. Vulgatum Luetnr Ge ω συνεισάγει Γ.. 5ο των deest in Edd. σ' αὐτοῦ] αὐτῷ bis Edd. Sic Α. Sav. cæteri ἀναπνεῖ. 83 μόνον om. F. φθ. μόνοι Α. C. D. μόνον διαφθοράν Edd. οι χαλεπώτερον F. σε όδωδώς] ζῶν καὶ ὁδωδὼς Edd. Illud ζῶν καὶ ἱροῦσαν ignorant codd. et Verss. σε τρυφῇ] τρυφῶντος Α. C. D. F. Alteri favent Interpp. πτώμα C. σώμα D. τὸ β. τ. α. πῶμα] ἀναισθήτως ζῆν Γ. σ' ἐπεὶ Α. Ε. οὗτοι] οὕτως Edd. ipsi Ge. το μεγάλων] add. τούτων Edd. τ αὐτές πως om. C. D. Ε. F. quasi mortui Ge. σε Καὶ τότε αὐτὸν εἴσεται ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ ἐκείνου σε· όταν ἀναστῇ, ὅταν λυθῇ A. Tunc eos Christus cognoscet, cum excitati fuerint, cum soluti; tunc ad cenamque suam vo cabit. Ge. Vulgatum tuetur Arm. εἴσεται] ἰάσεται codex quidam a Sav. memoratus. καλέσῃ C. σε τοσούτον Edd. προσιέναι add. ὁπόσον ἡ φθορὰ ἐπιδίδωσιν Α. Eadem, sed inclusa, in Edd. vett. leguntur : Montel. more suo liberavit. Non agnoscunt Interpp. Edd. $1 66 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ. Εμβάντι δὲ αὐτῷ “ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ χειμών σε μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων· αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν. 67 03 δὲ μαθητὰς μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἔλαβε· καὶ γὰρ καὶ τὸ τούτο ἐκεῖνοι λέγουσι. Παρέλαβε δὲ οὐ μάτην, οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ὥστε ποιῆσαι θεατὰς τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι θαύματος. Καθάπερ γάρ τις παιδοτρίβης ἄριστος, εἰς ἀμφότερα α'. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς, ἀπαλλάττων ἑαυτὸν τοῦ ἀπαιτη αὐτοὺς ἤλειψεν, εἴς τε τὸ ἀκαταπλήκτους εἶναι ἐν τοῖς θῆναι τῶν χρόνων τὴν τάξιν, οὕτως εἶπεν· Εγένετο δὲ δεινοῖς, εἰς τε τὸ μετριάζειν ἐν ταῖς τιμαίς. Ἵνα γὰρ μὴ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, καὶ αὐτὸς ἀνέβη σ' εἰς τὸ πλοῖον, μέγα φρονῶσιν, ὅτι τοὺς ἄλλους ἐκπέμψας αὐτοῦ; κα:- καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ὁ Μάρκος ὁμοίως. Οὗτος δὲ ἔσχεν, ἀφίησι κλυδωνισθῆναι, τοῦτό τε κατορθῶν, καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθίαν ἐνταῦθα διατηρεῖ. Οὐδὲ γυμνάζων πειρασμούς φέρειν γενναίως. Μεγάλη μέν γὰρ οὕτω πάντες πάντα κι έγραφον. Ταῦτα δέ μοι καὶ γὰρ καὶ τὰ πρότερα θαύματα ἦν, ἀλλὰ τοῦτο καὶ γυμνα ἔμπροσθεν εἴρηται, ἵνα μὴ τῇ παραλείψει διαφωνίαν τις σίαν τινὰ εἶχεν οὐ μικράν, καὶ τοῦ παλαιοῦ συγγενές εἶναι νομίζοι . Τοὺς μὲν οὖν ὄχλους προέπεμψε, τοὺς σημεῖον ἦν. Διὰ τοῦτο μόνους τους μαθητὰς ἄγει μεθ' * αὐτῷ om. Α. C. 5 Mosqq. Καὶ ἐμβ. αὐτῷ Edd. ἠκολούθησαν]adl. αὐτῷ G. F. " χειμών] σεισμό; Εdd. Edd. návra om. A. C. b. invito Arm. σε νομίσῃ Edd. · καὶ omn. C. Digitized by "Google 1967

549 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. χειρίαις δέδεται. Καὶ γὰρ ταῦτα σε χαλεπώτερα ὑπομέ- νει τοῦ τετελευτηκότος, οὐ σκωλήκων αὐτὸν κατεσθιόν- των, ἀλλὰ θηρίων σφοδρότερον τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς αὐτὸν σπαραττόντων . Εἰ δὲ ἀνεψγασιν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ τοῦτο πολὺ χεῖρον πάλιν τοῦ μεμυκέναι. Οἱ μὲν γὰρ τοῦ νεκροῦ οὐδὲν ὁμῶσι πονηρόν· οὗτος δὲ μυρίας ἑαυτῷ συνάγει “ νόσους, ἀνεῳγμένων αὐτοῦ τῶν ὀφθαλ- μῶν. Καὶ ὁ μὲν ἐν λάρνακι κεῖται, πρὸς πάντα ἀκίνητος ὤν· οὗτος δὲ ἐν τῷ τάφῳ τῶν 50 μυρίων κατορώρυκται νοσημάτων. ᾿Αλλὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ οι σηπόμενον οὐχ ὁρᾷς; Καὶ τί τοῦτο; Πρὸ γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἡ ψυχὴ διέφθαρται καὶ ἀπόλωλε, καὶ πλείονα υπομένει τὴν σηπεδόνα. Ὁ μὲν γὰρ δέκα όδωσεν ἡμέρας· οὗτος δὲ ἅπαντα τὸν βίον δυσωδίας ἀποπνείει, στόμα ἔχων ὀχετῶν ἀκαθαρτότερον. Ὥστε τοσοῦτον αὐτοῦ διενήνοχεν ἐκεῖνος, ὅσον ὁ μὲν τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως ὑπομένει μόνον σε φθο ράν, οὗτος δὲ μετ' ἐκείνης καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἀσωτίας επεισάγει σηπεδόνα, μυρίας καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐπινοῶν ὑποθέσεις διαφθορᾶς. Ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἵππου φέρεται; Καὶ τί τοῦτο ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ κλίνης· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, λυόμενον μὲν ἐκεῖνον καὶ σηπόμενον οὐδεὶς ὁρᾷ, ἀλλ' ἔχει τὴν λάρνακα παραπέτασμα· οὗτος δὲ ὁδωδώς δε παντα- χοῦ περίεισι, καθάπερ ἐν τάφῳ τῷ σώματι νενεκρωμένην ψυχὴν περιφέρων. Καὶ εἴγε ἦν ψυχὴν ἀνδρὸς ἰδεῖν τρυφῇ κ καὶ [532] κακία συζῶντος, εἶδες ἂν ὅτι πολὺ βέλτιον ἐν τάφῳ κεῖσθαι δεδεμένον, ἢ ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν σφίγγεσθαι σειραῖς· καὶ λίθον ἔχειν ἐπικείμενον, ἢ τὸ βαρὺ τῆς ἀναισθησίας πώμα . Διὸ δὴ μάλιστα τους τού τοις προσήκοντας τοῖς νεκροῖς, ἐπειδὴ σὲ οὗτοι ἀναλγήτως διάκεινται, προσιένα: δεῖ περὶ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, καθάπερ ἡ Μαρία τότε ἐποίησεν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου. Κἂν ὁδωδώς ᾖ, κάν τεταρταίος ᾖ, μὴ ἀπογνῶς, ἀλλὰ πρόσελθε, καὶ τὸν λίθον ἄνελε πρῶτον. Καὶ γὰρ τότε ὄψει κείμενον, ὥσπερ ἐν τάφῳ, καὶ ταῖς χειρίαις δεδεμένον. Καὶ εἰ βού- λεσθε, τῶν μεγάλων εν τινὰ καὶ περιφανῶν εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε· ἀνωνύμως γὰρ ἐρῶ τὸ ὑπόδειγμα· μᾶλλον δὲ, εἰ καὶ τὴν προσηγορίαν ἔλεγον, οὐδὲ οὕτω δεδοικέναι ἐχρῆν. Τίς γάρ ποτε νεκρὸν δέδοικε; Καὶ γὰρ ὅσα ἂν πράξη, μένει νεκρὸς ὢν νεκρὸς δὲ ζῶντα οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἀδικῆσαι δύναται. Ἴδωμεν τοίνυν τὴν κεφαλὴν αὐτῶν δεδεμένην. Καὶ γὰρ ὅταν μεθύωσι διηνε 17 00 330 κώς, καθάπερ οἱ νεκροὶ τοῖς πολλοῖς ἐπιδεήμασιν έχει νοις καὶ ταῖς κειρίαις, οὕτω πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀπο κλείεται καὶ δεσμεῖται. Εἰ δὲ βούλει καὶ τὰς χεῖρες ἰδεῖν, ὄψει καὶ ταύτας τῇ γαστρί προσδεδεμένος, καθά περ τῶν οἰχομένων, καὶ περιεσφιγμένας, οὐ χειρίτις, ἀλλ᾽ ὅ πολλῷ χαλεπώτερόν ἐστι, τοῖς τῆς πλεονεξίας δεσμοῖ;. Οὐ γὰρ ἀφίησιν αὐτὰς ἐκταθῆναι πρὸς ἐλεημο σύνην ἐκείνη, οὐδὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν τοιούτων κατορθώ μάτων, ἀλλὰ τῶν νενεκρωμένων ἀχρηστοτέρας ἐργάζεται. Βούλει καὶ τοὺς πόδας ἰδεῖν συνδεδεμένους ; "Ορα αὐτούς πάλιν περιεσφιγμένους φροντίσι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε δυναμένους εἰς οἶκον Θεοῦ δραμεῖν. Εἶδες τόν νεκρόν ; βλέπε καὶ τὸν ἐνταφιαστήν. Τίς οὖν ἐστιν ὁ ἐνταμαστής τούτων; Ο διάβολος, ὁ ἀκριβῶς αὐτοὺς περισφίγγων, καὶ οὐκ ἀφεὶς λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον άνθρωπον φαίνεσθαι, ἀλλὰ ξύλον ξηρόν. "Οπου γὰρ οὐκ ὀφθαλμός, οἱ χείρες, οὐ πόδες, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, πῶς ἀνό της τος άνθρωπος φανείη; Οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐσπαργανωμένην ἔστιν ἰδεῖν, καὶ εἴδωλον μάλλον ή ψυχήν οὖσαν. Ἐπεὶ οὖν ἀναισθήτως αὐτοὶ διάκεινται πως νεκροὶ γεγενημένοι, προσέλθωμεν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, παρακαλέσωμεν ἀναστῆσαι, ἀνέλωμεν τὸν λίθον, λύσω μεν τὰς χειρίας. Αν γὰρ τὸν λίθον ἀνέλῃς, τουτέστι τὴν ἀναισθησίαν τὴν ἐπὶ τοῖς κακοῖς, ταχέως καὶ ἐξαγα γεῖν αὐτοὺς δυνήση τοῦ μνήματος· ἐξαγαγών δεν είχε λώτερον τῶν δεσμῶν ἀπαλλάξεις. Τότε σε είθεται Χριστὸς, ὅταν ἀναστῇς, ὅταν λυθῇς - τότε σε καὶ ἐπὶ τὰ δεῖπνα καλέσει σε τὰ ἑαυτοῦ. Ὅσοι τοίνυν του Χριστού φίλοι, ὅσοι μαθηταί, ὅσοι τὸν ἀπελθόντα φιλεῖτε, προς έλθετε τῷ Ἰησοῦ καὶ δεήθητε. Εἰ γὰρ καὶ μυρίας γέμει της δυσωδίας, ἀλλ' ὅμως τους προσήκοντας οὐδὲ οὕτως αὐτὸν καταλιμπάνειν χρή. [555] ἀλλὰ τοσούτῳ " μᾶλλον προσιέναι· ὅπερ οὖν καὶ αἱ ἀδελφαὶ τοῦ Λαζάρου, τότε ἐποίησαν· καὶ μὴ πρότερον ἀφίστασθαι παρακαλούνται, δεομένους, ικετεύοντας, ἕως ἂν αὐτὸν ζῶντα λάβωμεν, *Αν γὰρ οὕτω τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν πλησίον διοι- χῶμεν, καὶ τῆς μελλούσης ταχέως ἐπιτευξόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τὰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 37 σ' ταῦτα] τὰ Ε. ταῦτα χαλεπώτερον Α. και τὴν ψυχὴν αὐτοῦ στ. Α. Vulgatum Luetnr Ge ω συνεισάγει Γ.. 5ο των deest in Edd. σ' αὐτοῦ] αὐτῷ bis Edd. Sic Α. Sav. cæteri ἀναπνεῖ. 83 μόνον om. F. φθ. μόνοι Α. C. D. μόνον διαφθοράν Edd. οι χαλεπώτερον F. σε όδωδώς] ζῶν καὶ ὁδωδὼς Edd. Illud ζῶν καὶ ἱροῦσαν ignorant codd. et Verss. σε τρυφῇ] τρυφῶντος Α. C. D. F. Alteri favent Interpp. πτώμα C. σώμα D. τὸ β. τ. α. πῶμα] ἀναισθήτως ζῆν Γ. σ' ἐπεὶ Α. Ε. οὗτοι] οὕτως Edd. ipsi Ge. το μεγάλων] add. τούτων Edd. τ αὐτές πως om. C. D. Ε. F. quasi mortui Ge. σε Καὶ τότε αὐτὸν εἴσεται ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ ἐκείνου σε· όταν ἀναστῇ, ὅταν λυθῇ A. Tunc eos Christus cognoscet, cum excitati fuerint, cum soluti; tunc ad cenamque suam vo cabit. Ge. Vulgatum tuetur Arm. εἴσεται] ἰάσεται codex quidam a Sav. memoratus. καλέσῃ C. σε τοσούτον Edd. προσιέναι add. ὁπόσον ἡ φθορὰ ἐπιδίδωσιν Α. Eadem, sed inclusa, in Edd. vett. leguntur : Montel. more suo liberavit. Non agnoscunt Interpp. Edd. $1 66 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ. Εμβάντι δὲ αὐτῷ “ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ χειμών σε μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων· αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν. 67 03 δὲ μαθητὰς μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἔλαβε· καὶ γὰρ καὶ τὸ τούτο ἐκεῖνοι λέγουσι. Παρέλαβε δὲ οὐ μάτην, οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ὥστε ποιῆσαι θεατὰς τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι θαύματος. Καθάπερ γάρ τις παιδοτρίβης ἄριστος, εἰς ἀμφότερα α'. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς, ἀπαλλάττων ἑαυτὸν τοῦ ἀπαιτη αὐτοὺς ἤλειψεν, εἴς τε τὸ ἀκαταπλήκτους εἶναι ἐν τοῖς θῆναι τῶν χρόνων τὴν τάξιν, οὕτως εἶπεν· Εγένετο δὲ δεινοῖς, εἰς τε τὸ μετριάζειν ἐν ταῖς τιμαίς. Ἵνα γὰρ μὴ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, καὶ αὐτὸς ἀνέβη σ' εἰς τὸ πλοῖον, μέγα φρονῶσιν, ὅτι τοὺς ἄλλους ἐκπέμψας αὐτοῦ; κα:- καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ὁ Μάρκος ὁμοίως. Οὗτος δὲ ἔσχεν, ἀφίησι κλυδωνισθῆναι, τοῦτό τε κατορθῶν, καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθίαν ἐνταῦθα διατηρεῖ. Οὐδὲ γυμνάζων πειρασμούς φέρειν γενναίως. Μεγάλη μέν γὰρ οὕτω πάντες πάντα κι έγραφον. Ταῦτα δέ μοι καὶ γὰρ καὶ τὰ πρότερα θαύματα ἦν, ἀλλὰ τοῦτο καὶ γυμνα ἔμπροσθεν εἴρηται, ἵνα μὴ τῇ παραλείψει διαφωνίαν τις σίαν τινὰ εἶχεν οὐ μικράν, καὶ τοῦ παλαιοῦ συγγενές εἶναι νομίζοι . Τοὺς μὲν οὖν ὄχλους προέπεμψε, τοὺς σημεῖον ἦν. Διὰ τοῦτο μόνους τους μαθητὰς ἄγει μεθ' * αὐτῷ om. Α. C. 5 Mosqq. Καὶ ἐμβ. αὐτῷ Edd. ἠκολούθησαν]adl. αὐτῷ G. F. " χειμών] σεισμό; Εdd. Edd. návra om. A. C. b. invito Arm. σε νομίσῃ Edd. · καὶ omn. C. Digitized by "Google 1967

549 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. χειρίαις δέδεται. Καὶ γὰρ ταῦτα σε χαλεπώτερα ὑπομέ- νει τοῦ τετελευτηκότος, οὐ σκωλήκων αὐτὸν κατεσθιόν- των, ἀλλὰ θηρίων σφοδρότερον τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς αὐτὸν σπαραττόντων . Εἰ δὲ ἀνεψγασιν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ τοῦτο πολὺ χεῖρον πάλιν τοῦ μεμυκέναι. Οἱ μὲν γὰρ τοῦ νεκροῦ οὐδὲν ὁμῶσι πονηρόν· οὗτος δὲ μυρίας ἑαυτῷ συνάγει “ νόσους, ἀνεῳγμένων αὐτοῦ τῶν ὀφθαλ- μῶν. Καὶ ὁ μὲν ἐν λάρνακι κεῖται, πρὸς πάντα ἀκίνητος ὤν· οὗτος δὲ ἐν τῷ τάφῳ τῶν 50 μυρίων κατορώρυκται νοσημάτων. ᾿Αλλὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ οι σηπόμενον οὐχ ὁρᾷς; Καὶ τί τοῦτο; Πρὸ γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἡ ψυχὴ διέφθαρται καὶ ἀπόλωλε, καὶ πλείονα υπομένει τὴν σηπεδόνα. Ὁ μὲν γὰρ δέκα όδωσεν ἡμέρας· οὗτος δὲ ἅπαντα τὸν βίον δυσωδίας ἀποπνείει, στόμα ἔχων ὀχετῶν ἀκαθαρτότερον. Ὥστε τοσοῦτον αὐτοῦ διενήνοχεν ἐκεῖνος, ὅσον ὁ μὲν τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως ὑπομένει μόνον σε φθο ράν, οὗτος δὲ μετ' ἐκείνης καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἀσωτίας επεισάγει σηπεδόνα, μυρίας καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐπινοῶν ὑποθέσεις διαφθορᾶς. Ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἵππου φέρεται; Καὶ τί τοῦτο ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ κλίνης· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, λυόμενον μὲν ἐκεῖνον καὶ σηπόμενον οὐδεὶς ὁρᾷ, ἀλλ' ἔχει τὴν λάρνακα παραπέτασμα· οὗτος δὲ ὁδωδώς δε παντα- χοῦ περίεισι, καθάπερ ἐν τάφῳ τῷ σώματι νενεκρωμένην ψυχὴν περιφέρων. Καὶ εἴγε ἦν ψυχὴν ἀνδρὸς ἰδεῖν τρυφῇ κ καὶ [532] κακία συζῶντος, εἶδες ἂν ὅτι πολὺ βέλτιον ἐν τάφῳ κεῖσθαι δεδεμένον, ἢ ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν σφίγγεσθαι σειραῖς· καὶ λίθον ἔχειν ἐπικείμενον, ἢ τὸ βαρὺ τῆς ἀναισθησίας πώμα . Διὸ δὴ μάλιστα τους τού τοις προσήκοντας τοῖς νεκροῖς, ἐπειδὴ σὲ οὗτοι ἀναλγήτως διάκεινται, προσιένα: δεῖ περὶ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, καθάπερ ἡ Μαρία τότε ἐποίησεν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου. Κἂν ὁδωδώς ᾖ, κάν τεταρταίος ᾖ, μὴ ἀπογνῶς, ἀλλὰ πρόσελθε, καὶ τὸν λίθον ἄνελε πρῶτον. Καὶ γὰρ τότε ὄψει κείμενον, ὥσπερ ἐν τάφῳ, καὶ ταῖς χειρίαις δεδεμένον. Καὶ εἰ βού- λεσθε, τῶν μεγάλων εν τινὰ καὶ περιφανῶν εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε· ἀνωνύμως γὰρ ἐρῶ τὸ ὑπόδειγμα· μᾶλλον δὲ, εἰ καὶ τὴν προσηγορίαν ἔλεγον, οὐδὲ οὕτω δεδοικέναι ἐχρῆν. Τίς γάρ ποτε νεκρὸν δέδοικε; Καὶ γὰρ ὅσα ἂν πράξη, μένει νεκρὸς ὢν νεκρὸς δὲ ζῶντα οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἀδικῆσαι δύναται. Ἴδωμεν τοίνυν τὴν κεφαλὴν αὐτῶν δεδεμένην. Καὶ γὰρ ὅταν μεθύωσι διηνε 17 00 330 κώς, καθάπερ οἱ νεκροὶ τοῖς πολλοῖς ἐπιδεήμασιν έχει νοις καὶ ταῖς κειρίαις, οὕτω πάντα τὰ αἰσθητήρια ἀπο κλείεται καὶ δεσμεῖται. Εἰ δὲ βούλει καὶ τὰς χεῖρες ἰδεῖν, ὄψει καὶ ταύτας τῇ γαστρί προσδεδεμένος, καθά περ τῶν οἰχομένων, καὶ περιεσφιγμένας, οὐ χειρίτις, ἀλλ᾽ ὅ πολλῷ χαλεπώτερόν ἐστι, τοῖς τῆς πλεονεξίας δεσμοῖ;. Οὐ γὰρ ἀφίησιν αὐτὰς ἐκταθῆναι πρὸς ἐλεημο σύνην ἐκείνη, οὐδὲ πρὸς ἄλλο τι τῶν τοιούτων κατορθώ μάτων, ἀλλὰ τῶν νενεκρωμένων ἀχρηστοτέρας ἐργάζεται. Βούλει καὶ τοὺς πόδας ἰδεῖν συνδεδεμένους ; "Ορα αὐτούς πάλιν περιεσφιγμένους φροντίσι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε δυναμένους εἰς οἶκον Θεοῦ δραμεῖν. Εἶδες τόν νεκρόν ; βλέπε καὶ τὸν ἐνταφιαστήν. Τίς οὖν ἐστιν ὁ ἐνταμαστής τούτων; Ο διάβολος, ὁ ἀκριβῶς αὐτοὺς περισφίγγων, καὶ οὐκ ἀφεὶς λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον άνθρωπον φαίνεσθαι, ἀλλὰ ξύλον ξηρόν. "Οπου γὰρ οὐκ ὀφθαλμός, οἱ χείρες, οὐ πόδες, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, πῶς ἀνό της τος άνθρωπος φανείη; Οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐσπαργανωμένην ἔστιν ἰδεῖν, καὶ εἴδωλον μάλλον ή ψυχήν οὖσαν. Ἐπεὶ οὖν ἀναισθήτως αὐτοὶ διάκεινται πως νεκροὶ γεγενημένοι, προσέλθωμεν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ Ἰησοῦ, παρακαλέσωμεν ἀναστῆσαι, ἀνέλωμεν τὸν λίθον, λύσω μεν τὰς χειρίας. Αν γὰρ τὸν λίθον ἀνέλῃς, τουτέστι τὴν ἀναισθησίαν τὴν ἐπὶ τοῖς κακοῖς, ταχέως καὶ ἐξαγα γεῖν αὐτοὺς δυνήση τοῦ μνήματος· ἐξαγαγών δεν είχε λώτερον τῶν δεσμῶν ἀπαλλάξεις. Τότε σε είθεται Χριστὸς, ὅταν ἀναστῇς, ὅταν λυθῇς - τότε σε καὶ ἐπὶ τὰ δεῖπνα καλέσει σε τὰ ἑαυτοῦ. Ὅσοι τοίνυν του Χριστού φίλοι, ὅσοι μαθηταί, ὅσοι τὸν ἀπελθόντα φιλεῖτε, προς έλθετε τῷ Ἰησοῦ καὶ δεήθητε. Εἰ γὰρ καὶ μυρίας γέμει της δυσωδίας, ἀλλ' ὅμως τους προσήκοντας οὐδὲ οὕτως αὐτὸν καταλιμπάνειν χρή. [555] ἀλλὰ τοσούτῳ " μᾶλλον προσιέναι· ὅπερ οὖν καὶ αἱ ἀδελφαὶ τοῦ Λαζάρου, τότε ἐποίησαν· καὶ μὴ πρότερον ἀφίστασθαι παρακαλούνται, δεομένους, ικετεύοντας, ἕως ἂν αὐτὸν ζῶντα λάβωμεν, *Αν γὰρ οὕτω τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν πλησίον διοι- χῶμεν, καὶ τῆς μελλούσης ταχέως ἐπιτευξόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τὰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 37 σ' ταῦτα] τὰ Ε. ταῦτα χαλεπώτερον Α. και τὴν ψυχὴν αὐτοῦ στ. Α. Vulgatum Luetnr Ge ω συνεισάγει Γ.. 5ο των deest in Edd. σ' αὐτοῦ] αὐτῷ bis Edd. Sic Α. Sav. cæteri ἀναπνεῖ. 83 μόνον om. F. φθ. μόνοι Α. C. D. μόνον διαφθοράν Edd. οι χαλεπώτερον F. σε όδωδώς] ζῶν καὶ ὁδωδὼς Edd. Illud ζῶν καὶ ἱροῦσαν ignorant codd. et Verss. σε τρυφῇ] τρυφῶντος Α. C. D. F. Alteri favent Interpp. πτώμα C. σώμα D. τὸ β. τ. α. πῶμα] ἀναισθήτως ζῆν Γ. σ' ἐπεὶ Α. Ε. οὗτοι] οὕτως Edd. ipsi Ge. το μεγάλων] add. τούτων Edd. τ αὐτές πως om. C. D. Ε. F. quasi mortui Ge. σε Καὶ τότε αὐτὸν εἴσεται ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ ἐκείνου σε· όταν ἀναστῇ, ὅταν λυθῇ A. Tunc eos Christus cognoscet, cum excitati fuerint, cum soluti; tunc ad cenamque suam vo cabit. Ge. Vulgatum tuetur Arm. εἴσεται] ἰάσεται codex quidam a Sav. memoratus. καλέσῃ C. σε τοσούτον Edd. προσιέναι add. ὁπόσον ἡ φθορὰ ἐπιδίδωσιν Α. Eadem, sed inclusa, in Edd. vett. leguntur : Montel. more suo liberavit. Non agnoscunt Interpp. Edd. $1 66 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ. Εμβάντι δὲ αὐτῷ “ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ χειμών σε μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων· αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν. 67 03 δὲ μαθητὰς μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἔλαβε· καὶ γὰρ καὶ τὸ τούτο ἐκεῖνοι λέγουσι. Παρέλαβε δὲ οὐ μάτην, οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ὥστε ποιῆσαι θεατὰς τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι θαύματος. Καθάπερ γάρ τις παιδοτρίβης ἄριστος, εἰς ἀμφότερα α'. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς, ἀπαλλάττων ἑαυτὸν τοῦ ἀπαιτη αὐτοὺς ἤλειψεν, εἴς τε τὸ ἀκαταπλήκτους εἶναι ἐν τοῖς θῆναι τῶν χρόνων τὴν τάξιν, οὕτως εἶπεν· Εγένετο δὲ δεινοῖς, εἰς τε τὸ μετριάζειν ἐν ταῖς τιμαίς. Ἵνα γὰρ μὴ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, καὶ αὐτὸς ἀνέβη σ' εἰς τὸ πλοῖον, μέγα φρονῶσιν, ὅτι τοὺς ἄλλους ἐκπέμψας αὐτοῦ; κα:- καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ὁ Μάρκος ὁμοίως. Οὗτος δὲ ἔσχεν, ἀφίησι κλυδωνισθῆναι, τοῦτό τε κατορθῶν, καὶ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἀκολουθίαν ἐνταῦθα διατηρεῖ. Οὐδὲ γυμνάζων πειρασμούς φέρειν γενναίως. Μεγάλη μέν γὰρ οὕτω πάντες πάντα κι έγραφον. Ταῦτα δέ μοι καὶ γὰρ καὶ τὰ πρότερα θαύματα ἦν, ἀλλὰ τοῦτο καὶ γυμνα ἔμπροσθεν εἴρηται, ἵνα μὴ τῇ παραλείψει διαφωνίαν τις σίαν τινὰ εἶχεν οὐ μικράν, καὶ τοῦ παλαιοῦ συγγενές εἶναι νομίζοι . Τοὺς μὲν οὖν ὄχλους προέπεμψε, τοὺς σημεῖον ἦν. Διὰ τοῦτο μόνους τους μαθητὰς ἄγει μεθ' * αὐτῷ om. Α. C. 5 Mosqq. Καὶ ἐμβ. αὐτῷ Edd. ἠκολούθησαν]adl. αὐτῷ G. F. " χειμών] σεισμό; Εdd. Edd. návra om. A. C. b. invito Arm. σε νομίσῃ Edd. · καὶ omn. C. Digitized by "Google 1967

351 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII AL. XXIX. IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII AL. XXIX. 352 ἑαυτοῦ. Ἔνθα μὲν γὰρ θαυμάτων ἐπίδειξις ἦν, καὶ τὸν δῆμον ἀφίησι παρεῖναι· ἔνθα δὲ πειρασμῶν καὶ φόβων ἐπανάστασις, τοὺς ἀθλητὰς τῆς οἰκουμένης, οὓς γυμνάζειν ἔμελλε, τούτους παραλαμβάνει μόνους. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖός φησι ὅτι ἐκάθευδεν εἶπεν ⁷¹ ἁπλῶς, ὁ δὲ Λουκᾶς ⁷² ὅτι ἐν προσκεφαλαίῳ φησὶ, δεικνύς τε τὸ ἄτυφον, καὶ πολλὴν ἐντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύων φιλοσοφίαν. Τοῦ κλυδωνίου τοίνυν διεγερθέντος, καὶ τῆς θαλάσσης μαινομένης, διεγείρουσιν αὐτὸν λέγοντες· Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Ὁ δὲ αὐτοῖς ἐπετίμα πρὸ τῆς θαλάσσης. Καὶ γὰρ, ὅπερ ἔφην, γυμνασίας ἕνεκεν ταῦτα συνεχωρεῖτο, καὶ τύπος ἦν τῶν μελλόντων καταλήψεσθαι αὐτοὺς πειρασμῶν. Καὶ γὰρ καὶ μετὰ ταῦτα πολλάκις ἀφῆκεν αὐτοὺς εἰς χαλεπωτέρους [534] χειμῶνας πραγμάτων ἐμπεσεῖν, καὶ ἐμακροθύμησε. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· *Οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοὶ, ὅτι καθ’ ὑπερβολὴν ἐβαρήθημεν ⁷³ ὑπὲρ δύναμιν, ὥστε ἐξαπορηθῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν*· καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν, *Ὃς ἐκ τηλικούτων θανάτων ἐῤῥύσατο ἡμᾶς*. Δεικνὺς τοίνυν ἐντεῦθεν, ὅτι θαῤῥεῖν χρὴ, κἂν μεγάλα διεγείρηται τὰ κύματα, καὶ ὅτι πάντα συμφερόντως οἰκονομεῖ, πρῶτον αὐτοῖς ἐπιτιμᾷ. Καὶ γὰρ αὐτὸ ⁷⁴ τὸ θορυβηθῆναι συμφερόντως ἐγίνετο, ὥστε μεῖζον φανῆναι τὸ θαῦμα, καὶ διηνεκῆ γενέσθαι τοῦ συμβάντος τὴν μνήμην. Ὅταν γὰρ παράδοξόν τι γενέσθαι μέλλῃ, πολλὰ προκατασκευάζεται ⁷⁵ πρότερον μνήμης ποιητικὰ, ἵνα μὴ μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸ θαῦμα εἰς λήθην ἐμπέσωσιν. Οὕτω καὶ Μωϋσῆς πρότερον φοβεῖται τὸν ὄφιν, καὶ φοβεῖται οὐχὶ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ἀγωνίας, καὶ τότε ὁρᾷ τὸ παράδοξον ἐκεῖνο γινόμενον. Οὕτω καὶ οὗτοι· προσδοκήσαντες ἀπόλλυσθαι πρότερον, τότε ἐσώθησαν· ἵνα ὁμολογήσαντες τὸν κίνδυνον, μάθωσι τοῦ θαύματος τὸ μέγεθος. Διὰ τοῦτο καὶ καθεύδει· εἰ γὰρ ἐγρηγορότος ἐγένετο, ἢ οὐκ ἂν ἐφοβήθησαν, ἢ οὐκ ἂν παρεκάλεσαν, ἢ οὐδ’ ἂν ἐνόμισαν ⁷⁶ αὐτὸν δύνασθαί τι τοιοῦτον ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καθεύδει, διδοὺς καιρὸν τῇ δειλίᾳ, καὶ τρανοτέραν αὐτοῖς ποιῶν τὴν αἴσθησιν τῶν γινομένων. Οὐ γὰρ ὁμοίως τις ὁρᾷ τὰ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις σώμασι γινόμενα, καὶ τὰ ἐν ἑαυτῷ. Ἐπεὶ οὖν πάντας εἶδον εὐεργετηθέντας, ἑαυτοὺς δὲ οὐδενὸς ἀπολελαυκότας, καὶ ⁷⁷ ὕπτιοι ἦσαν, (οὔτε γὰρ γαλοῦ, οὔτε ἄλλο τι τοιοῦτον νόσημα εἶχον) ⁷⁸, ἔδει δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς οἰκείας αἰσθήσεως ἀπολαῦσαι τῶν εὐεργεσιῶν· συγχωρεῖ τὸν χειμῶνα, ἵνα διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς σαφεστέραν λάβωσιν αἴσθησιν τῆς εὐεργεσίας. Διὰ τοῦτο οὐδὲ παρόντων τῶν ὄχλων τοῦτο ποιεῖ, ὥστε μὴ καταγνωσθῆναι ὀλιγοπιστίας ⁷⁹· ἀλλ’ αὐτοὺς μόνους λαβὼν διορθοῦται, καὶ πρὸ τοῦ χειμῶνος τῶν ὑδάτων τὸν χειμῶνα τῆς ψυχῆς αὐτῶν λύει, ἐπιτιμῶν καὶ λέγων· *Τί δειλοί ἐστε, ὀλιγόπιστοι;* καὶ παιδεύων ὁμοῦ, ὅτι τὸν φόβον οὐχ ἡ τῶν πειρασμῶν ἐργάζεται ἐπαγωγὴ, ἀλλὰ τὸ τῆς διανοίας ἀσθενές. Εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι δειλίας οὐκ ἦν, οὐδὲ ὀλιγοπιστίας, τὸ προσελθόντας ἐγεῖραι, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι τοῦτο αὐτὸ μάλιστα σημεῖον ἦν τοῦ μὴ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν. Ὅτι μὲν γὰρ δύναται ἐπιτιμᾷν ἐγερθεὶς, ᾔδεσαν· ὅτι δὲ καὶ καθεύδων, οὐδέπω. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ νῦν, ὅπου γε καὶ μετὰ πολλὰ ἕτερα θαύματα ἀτελέστερον ἔτι διέκειντο; Διὸ καὶ ἐπιτιμῶνται πολλάκις, ὡς ὅταν λέγῃ, *Ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε;* Μὴ τοίνυν θαυμά- σῃς, εἰ τῶν μαθητῶν ἀτελέστερον διακειμένων οἱ ὄχλοι οὐδὲν μέγα περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο· *Ἐθαύμαζον γὰρ λέγοντες· Ποταπός ἐστιν οὗτος ὁ ἄνθρωπος, ὅτι καὶ ἡ θάλασσα καὶ οἱ ἄνεμοι ὑπακούουσιν αὐτῷ;* Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐπετίμησεν, ὅτι ἄνθρωπον αὐτὸν ἐκάλουν, ἀλλ’ ἀνέμενε, διὰ τῶν σημείων αὐτοὺς διδάσκων ⁸⁰, ὅτι πεπλανημένη ἦν αὐτῶν ἡ ὑπόληψις. Πόθεν δὲ ἄνθρωπον [335] αὐτὸν ἐνόμιζον; Ἀπό τε τῆς ὄψεως, ἀπὸ τε τοῦ ὕπνου, καὶ τοῦ πλοίῳ κεχρῆσθαι. Διὰ δὴ τοῦτο εἰς ἀμηχανίαν ἐξέπιπτον λέγοντες· *Ποταπός ἐστιν οὗτος;* Ὁ μὲν γὰρ ὕπνος καὶ τὸ φαινόμενον ἄνθρωπον ἐδείκνυ· ἡ δὲ θάλασσα καὶ ἡ γαλήνη Θεὸν ἐνέφαινεν ⁸¹. β΄. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ Μωϋσῆς ἐποίησέ τι τοιοῦτόν ποτε, καὶ ἐντεῦθεν δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν· καὶ ὅτι ὁ μὲν ὡς δοῦλος, ὁ δὲ ὡς Δεσπότης θαυματουργεῖ ⁸². Οὐ γὰρ ῥάβδον ἔτεινεν ὥσπερ ἐκεῖνος, οὐδὲ χεῖρας ἐξέτεινεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδὲ εὐχῆς ἐδεήθη· ἀλλ’ ὥσπερ εἰκὸς δεσπότην ἐπιτάττοντα θεραπαινίδι, καὶ Δημιουργὸν κτίσματι, οὕτως αὐτὴν κατεστείλε τε καὶ ἐχαλίνωσε λόγῳ καὶ ἐπιτάγματι μόνον· καὶ πᾶσα εὐθέως ἐλύετο ἡ ζάλη, καὶ οὐδὲ ἴχνος ἀπέμενε ⁸³ τῆς ταραχῆς. Τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπών· *Καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.* Καὶ ὅπερ ⁸⁴ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς μέγα εἴρητο, τοῦτο αὐτὸς διὰ τῶν ἔργων ἐπεδείξατο πάλιν. Τί δὲ εἴρητο περὶ αὐτοῦ; *Εἶπε, φησὶ, καὶ ἔστη πνεῦμα καταιγίδος.* Οὕτω καὶ ἐνταῦθα· *Εἶπε, καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.* Διὸ μάλιστα καὶ ἐθαύμαζον οἱ ὄχλοι αὐτὸν, οὐκ ἂν θαυμάσαντες, εἴπερ οὕτως ἐποίησεν ὡς ἐκεῖνος ⁸⁵. Ἐπειδὴ δὲ ἀπέβη τῆς θαλάσσης, διαδέχεται θαῦμα ἕτερον φοβερώτερον. Δαιμονῶντες γὰρ καθάπερ δραπέται πονηροὶ δεσπότην ἰδόντες, ἔλεγον· *Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;* Ἐπειδὴ γὰρ ἄνθρωπον αὐτὸν ἔλεγον ⁸⁶ οἱ ὄχλοι, ἦλθον οἱ δαίμονες τὴν θεότητα αὐτοῦ ἀνακηρύττοντες· καὶ οἱ τῆς θαλάττης κυμαινούσης καὶ πάλιν ἡσυχαζούσης οὐκ ἀκούοντες ⁸⁷, ἤκουον τῶν δαιμόνων ταῦτα βοώντων, ἅπερ ἐκείνη διὰ τῆς γαλήνης ἔκραξεν. Εἶτα ἵνα μὴ δόξῃ κολακείας τὸ πρᾶγμα εἶναι, ἀπὸ τῆς πείρας τῶν πραγμάτων βοῶσι λέγοντες· *Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;* Διὰ δὴ τοῦτο πρότερον ὡμολόγηται ⁸⁸ ἡ ἔχθρα, ἵνα μὴ ὕποπτος αὐτῶν ἡ ἱκετηρία γένηται. Καὶ γὰρ ἐμαστίζοντο ἀοράτως, καὶ τῆς θαλάττης ἐχειμάζοντο μᾶλλον, κεντούμενοι καὶ ἐμπιπράμενοι, καὶ τὰ ἀνήκεστα πάσχοντες ἀπὸ τῆς παρουσίας μόνης ⁸⁹. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς αὐτοὺς προσεγγεῖν ἐτόλμα, αὐτὸς πρὸς αὐτοὺς ἀπέρχεται ὁ Χριστός. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖός φησιν αὐτοὺς εἰρηκέναι· *Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς*· οἱ δὲ ἄλλοι προσέθηκαν, ὅτι καὶ παρεκάλουν αὐτὸν καὶ ὥρκιζον, ἵνα μὴ εἰς τὴν ἄβυσσον αὐτοὺς ἐμβάλῃ. Ἐνόμισαν γὰρ ἤδη τὴν κόλασιν αὐτοῖς ἐφεστάναι, καὶ ἔδεισαν ὡς ἤδη εἰς τιμωρίαν ἐμπεσούμενοι. Εἰ δὲ οἱ περὶ τὸν Λουκᾶν ἕνα φασὶν αὐτὸν εἶναι, οὗτος δὲ δύο, οὐδὲ τοῦτο διαφωνίαν ἐμφαίνει. Εἰ μὲν γὰρ εἶπον, ὅτι εἷς μόνος ἦν, ἕτερος δὲ οὐκ ἦν, ἐδόκουν ἐναντία λέγειν ⁹⁰ τῷ Ματθαίῳ· εἰ δὲ, ὁ μὲν περὶ τοῦ ἑνὸς, ὁ δὲ περὶ τῶν δύο διελέχθη, οὐ μάχης τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ διαφόρου διηγήσεως. Καὶ γὰρ ἔμοιγε δοκεῖ τὸν χαλεπώτερον τούτων ἐπιλεξάμενος ὁ Λουκᾶς εἰρηκέναι· διὸ καὶ [336] τραγικώτερον ἀπαγγέλλει τὴν συμφοράν· οἷον, ὅτι τὰ δεσμὰ ⁷¹ M. φησὶν ὅτι ἐκάθ. εἶπεν C. D. E. Iidem ἁπλῶς post vv. ἐν προσκ. φησὶ (φησὶ om. E.) collocant, consentientibus Interpp. εἶπεν ἁπλῶς] ἁπλῶς εἶπεν F. ⁷² Λουκᾶς] Μάρκος Euth. Arm. vid. Mar. iv. 38. ⁷³ ἐβαρήθημεν] dior. ἐβαρύνθημεν Sav. Ben. ⁷⁴ αὐτὸ] om. E. F. mox ἐγένετο F. ⁷⁵ κατασκ. A. C. προπαρασκ. F. ⁷⁶ ἐνόμισαν] ὑπενόησαν F. neutrum habet E. ⁷⁷ καὶ om. C. D. E. F. ⁷⁸ εἶχον] Sic E. F. ἔχοντες C. D. (paulo ante γὰρ om. pr. D) ἔχοντες ἦσαν A. ⁷⁹ ὀλιγοπιστίας] αὐτοῖς ὀλιγοπιστίαν E. p. r. αὐτοὺς om. A. ⁸⁰ διδάξα: F. διδάσκειν conjecit Bois. ἣν] add. αὕτη E. ⁸¹ ἐνέφηνεν Edd. ⁸² ἐθαυματούργει Edd. ⁸³ ἀπέμενε] ὑπελείφθη F. ⁸⁴ ὅπερ] ὃ Edd. ⁸⁵ ἐκείνος] Sic Edd. codices Μωϋσῆς. ⁸⁶ ὡμολόγησαν Mor. Ben. ἔλεγον om. D. sed in mar. ἐνόμιζον habet. ⁸⁷ ἀκούσαντες et p. p. ἔκραξεν Edd. ⁸⁸ ὁμολογεῖται Edd. ⁸⁹ μόνης] Sic Ep. Arm. et codd. ἐκείνης Edd. ⁹⁰ ἐναντία λέγειν] Sic codd. ἀμφιβάλλειν Edd. ⁹¹ ἀντιδ.] r. p. μ. ἐπιδείξασθαι E.

351 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII AL. XXIX. IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII AL. XXIX. 352 ἑαυτοῦ. Ἔνθα μὲν γὰρ θαυμάτων ἐπίδειξις ἦν, καὶ τὸν δῆμον ἀφίησι παρεῖναι· ἔνθα δὲ πειρασμῶν καὶ φόβων ἐπανάστασις, τοὺς ἀθλητὰς τῆς οἰκουμένης, οὓς γυμνάζειν ἔμελλε, τούτους παραλαμβάνει μόνους. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖός φησι ὅτι ἐκάθευδεν εἶπεν ⁷¹ ἁπλῶς, ὁ δὲ Λουκᾶς ⁷² ὅτι ἐν προσκεφαλαίῳ φησὶ, δεικνύς τε τὸ ἄτυφον, καὶ πολλὴν ἐντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύων φιλοσοφίαν. Τοῦ κλυδωνίου τοίνυν διεγερθέντος, καὶ τῆς θαλάσσης μαινομένης, διεγείρουσιν αὐτὸν λέγοντες· Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Ὁ δὲ αὐτοῖς ἐπετίμα πρὸ τῆς θαλάσσης. Καὶ γὰρ, ὅπερ ἔφην, γυμνασίας ἕνεκεν ταῦτα συνεχωρεῖτο, καὶ τύπος ἦν τῶν μελλόντων καταλήψεσθαι αὐτοὺς πειρασμῶν. Καὶ γὰρ καὶ μετὰ ταῦτα πολλάκις ἀφῆκεν αὐτοὺς εἰς χαλεπωτέρους [534] χειμῶνας πραγμάτων ἐμπεσεῖν, καὶ ἐμακροθύμησε. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· *Οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοὶ, ὅτι καθ’ ὑπερβολὴν ἐβαρήθημεν ⁷³ ὑπὲρ δύναμιν, ὥστε ἐξαπορηθῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν*· καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν, *Ὃς ἐκ τηλικούτων θανάτων ἐῤῥύσατο ἡμᾶς*. Δεικνὺς τοίνυν ἐντεῦθεν, ὅτι θαῤῥεῖν χρὴ, κἂν μεγάλα διεγείρηται τὰ κύματα, καὶ ὅτι πάντα συμφερόντως οἰκονομεῖ, πρῶτον αὐτοῖς ἐπιτιμᾷ. Καὶ γὰρ αὐτὸ ⁷⁴ τὸ θορυβηθῆναι συμφερόντως ἐγίνετο, ὥστε μεῖζον φανῆναι τὸ θαῦμα, καὶ διηνεκῆ γενέσθαι τοῦ συμβάντος τὴν μνήμην. Ὅταν γὰρ παράδοξόν τι γενέσθαι μέλλῃ, πολλὰ προκατασκευάζεται ⁷⁵ πρότερον μνήμης ποιητικὰ, ἵνα μὴ μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸ θαῦμα εἰς λήθην ἐμπέσωσιν. Οὕτω καὶ Μωϋσῆς πρότερον φοβεῖται τὸν ὄφιν, καὶ φοβεῖται οὐχὶ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ἀγωνίας, καὶ τότε ὁρᾷ τὸ παράδοξον ἐκεῖνο γινόμενον. Οὕτω καὶ οὗτοι· προσδοκήσαντες ἀπόλλυσθαι πρότερον, τότε ἐσώθησαν· ἵνα ὁμολογήσαντες τὸν κίνδυνον, μάθωσι τοῦ θαύματος τὸ μέγεθος. Διὰ τοῦτο καὶ καθεύδει· εἰ γὰρ ἐγρηγορότος ἐγένετο, ἢ οὐκ ἂν ἐφοβήθησαν, ἢ οὐκ ἂν παρεκάλεσαν, ἢ οὐδ’ ἂν ἐνόμισαν ⁷⁶ αὐτὸν δύνασθαί τι τοιοῦτον ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καθεύδει, διδοὺς καιρὸν τῇ δειλίᾳ, καὶ τρανοτέραν αὐτοῖς ποιῶν τὴν αἴσθησιν τῶν γινομένων. Οὐ γὰρ ὁμοίως τις ὁρᾷ τὰ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις σώμασι γινόμενα, καὶ τὰ ἐν ἑαυτῷ. Ἐπεὶ οὖν πάντας εἶδον εὐεργετηθέντας, ἑαυτοὺς δὲ οὐδενὸς ἀπολελαυκότας, καὶ ⁷⁷ ὕπτιοι ἦσαν, (οὔτε γὰρ γαλοῦ, οὔτε ἄλλο τι τοιοῦτον νόσημα εἶχον) ⁷⁸, ἔδει δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς οἰκείας αἰσθήσεως ἀπολαῦσαι τῶν εὐεργεσιῶν· συγχωρεῖ τὸν χειμῶνα, ἵνα διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς σαφεστέραν λάβωσιν αἴσθησιν τῆς εὐεργεσίας. Διὰ τοῦτο οὐδὲ παρόντων τῶν ὄχλων τοῦτο ποιεῖ, ὥστε μὴ καταγνωσθῆναι ὀλιγοπιστίας ⁷⁹· ἀλλ’ αὐτοὺς μόνους λαβὼν διορθοῦται, καὶ πρὸ τοῦ χειμῶνος τῶν ὑδάτων τὸν χειμῶνα τῆς ψυχῆς αὐτῶν λύει, ἐπιτιμῶν καὶ λέγων· *Τί δειλοί ἐστε, ὀλιγόπιστοι;* καὶ παιδεύων ὁμοῦ, ὅτι τὸν φόβον οὐχ ἡ τῶν πειρασμῶν ἐργάζεται ἐπαγωγὴ, ἀλλὰ τὸ τῆς διανοίας ἀσθενές. Εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι δειλίας οὐκ ἦν, οὐδὲ ὀλιγοπιστίας, τὸ προσελθόντας ἐγεῖραι, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι τοῦτο αὐτὸ μάλιστα σημεῖον ἦν τοῦ μὴ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν. Ὅτι μὲν γὰρ δύναται ἐπιτιμᾷν ἐγερθεὶς, ᾔδεσαν· ὅτι δὲ καὶ καθεύδων, οὐδέπω. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ νῦν, ὅπου γε καὶ μετὰ πολλὰ ἕτερα θαύματα ἀτελέστερον ἔτι διέκειντο; Διὸ καὶ ἐπιτιμῶνται πολλάκις, ὡς ὅταν λέγῃ, *Ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε;* Μὴ τοίνυν θαυμά- σῃς, εἰ τῶν μαθητῶν ἀτελέστερον διακειμένων οἱ ὄχλοι οὐδὲν μέγα περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο· *Ἐθαύμαζον γὰρ λέγοντες· Ποταπός ἐστιν οὗτος ὁ ἄνθρωπος, ὅτι καὶ ἡ θάλασσα καὶ οἱ ἄνεμοι ὑπακούουσιν αὐτῷ;* Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐπετίμησεν, ὅτι ἄνθρωπον αὐτὸν ἐκάλουν, ἀλλ’ ἀνέμενε, διὰ τῶν σημείων αὐτοὺς διδάσκων ⁸⁰, ὅτι πεπλανημένη ἦν αὐτῶν ἡ ὑπόληψις. Πόθεν δὲ ἄνθρωπον [335] αὐτὸν ἐνόμιζον; Ἀπό τε τῆς ὄψεως, ἀπὸ τε τοῦ ὕπνου, καὶ τοῦ πλοίῳ κεχρῆσθαι. Διὰ δὴ τοῦτο εἰς ἀμηχανίαν ἐξέπιπτον λέγοντες· *Ποταπός ἐστιν οὗτος;* Ὁ μὲν γὰρ ὕπνος καὶ τὸ φαινόμενον ἄνθρωπον ἐδείκνυ· ἡ δὲ θάλασσα καὶ ἡ γαλήνη Θεὸν ἐνέφαινεν ⁸¹. β΄. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ Μωϋσῆς ἐποίησέ τι τοιοῦτόν ποτε, καὶ ἐντεῦθεν δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν· καὶ ὅτι ὁ μὲν ὡς δοῦλος, ὁ δὲ ὡς Δεσπότης θαυματουργεῖ ⁸². Οὐ γὰρ ῥάβδον ἔτεινεν ὥσπερ ἐκεῖνος, οὐδὲ χεῖρας ἐξέτεινεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδὲ εὐχῆς ἐδεήθη· ἀλλ’ ὥσπερ εἰκὸς δεσπότην ἐπιτάττοντα θεραπαινίδι, καὶ Δημιουργὸν κτίσματι, οὕτως αὐτὴν κατεστείλε τε καὶ ἐχαλίνωσε λόγῳ καὶ ἐπιτάγματι μόνον· καὶ πᾶσα εὐθέως ἐλύετο ἡ ζάλη, καὶ οὐδὲ ἴχνος ἀπέμενε ⁸³ τῆς ταραχῆς. Τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπών· *Καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.* Καὶ ὅπερ ⁸⁴ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς μέγα εἴρητο, τοῦτο αὐτὸς διὰ τῶν ἔργων ἐπεδείξατο πάλιν. Τί δὲ εἴρητο περὶ αὐτοῦ; *Εἶπε, φησὶ, καὶ ἔστη πνεῦμα καταιγίδος.* Οὕτω καὶ ἐνταῦθα· *Εἶπε, καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.* Διὸ μάλιστα καὶ ἐθαύμαζον οἱ ὄχλοι αὐτὸν, οὐκ ἂν θαυμάσαντες, εἴπερ οὕτως ἐποίησεν ὡς ἐκεῖνος ⁸⁵. Ἐπειδὴ δὲ ἀπέβη τῆς θαλάσσης, διαδέχεται θαῦμα ἕτερον φοβερώτερον. Δαιμονῶντες γὰρ καθάπερ δραπέται πονηροὶ δεσπότην ἰδόντες, ἔλεγον· *Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;* Ἐπειδὴ γὰρ ἄνθρωπον αὐτὸν ἔλεγον ⁸⁶ οἱ ὄχλοι, ἦλθον οἱ δαίμονες τὴν θεότητα αὐτοῦ ἀνακηρύττοντες· καὶ οἱ τῆς θαλάττης κυμαινούσης καὶ πάλιν ἡσυχαζούσης οὐκ ἀκούοντες ⁸⁷, ἤκουον τῶν δαιμόνων ταῦτα βοώντων, ἅπερ ἐκείνη διὰ τῆς γαλήνης ἔκραξεν. Εἶτα ἵνα μὴ δόξῃ κολακείας τὸ πρᾶγμα εἶναι, ἀπὸ τῆς πείρας τῶν πραγμάτων βοῶσι λέγοντες· *Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;* Διὰ δὴ τοῦτο πρότερον ὡμολόγηται ⁸⁸ ἡ ἔχθρα, ἵνα μὴ ὕποπτος αὐτῶν ἡ ἱκετηρία γένηται. Καὶ γὰρ ἐμαστίζοντο ἀοράτως, καὶ τῆς θαλάττης ἐχειμάζοντο μᾶλλον, κεντούμενοι καὶ ἐμπιπράμενοι, καὶ τὰ ἀνήκεστα πάσχοντες ἀπὸ τῆς παρουσίας μόνης ⁸⁹. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς αὐτοὺς προσεγγεῖν ἐτόλμα, αὐτὸς πρὸς αὐτοὺς ἀπέρχεται ὁ Χριστός. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖός φησιν αὐτοὺς εἰρηκέναι· *Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς*· οἱ δὲ ἄλλοι προσέθηκαν, ὅτι καὶ παρεκάλουν αὐτὸν καὶ ὥρκιζον, ἵνα μὴ εἰς τὴν ἄβυσσον αὐτοὺς ἐμβάλῃ. Ἐνόμισαν γὰρ ἤδη τὴν κόλασιν αὐτοῖς ἐφεστάναι, καὶ ἔδεισαν ὡς ἤδη εἰς τιμωρίαν ἐμπεσούμενοι. Εἰ δὲ οἱ περὶ τὸν Λουκᾶν ἕνα φασὶν αὐτὸν εἶναι, οὗτος δὲ δύο, οὐδὲ τοῦτο διαφωνίαν ἐμφαίνει. Εἰ μὲν γὰρ εἶπον, ὅτι εἷς μόνος ἦν, ἕτερος δὲ οὐκ ἦν, ἐδόκουν ἐναντία λέγειν ⁹⁰ τῷ Ματθαίῳ· εἰ δὲ, ὁ μὲν περὶ τοῦ ἑνὸς, ὁ δὲ περὶ τῶν δύο διελέχθη, οὐ μάχης τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ διαφόρου διηγήσεως. Καὶ γὰρ ἔμοιγε δοκεῖ τὸν χαλεπώτερον τούτων ἐπιλεξάμενος ὁ Λουκᾶς εἰρηκέναι· διὸ καὶ [336] τραγικώτερον ἀπαγγέλλει τὴν συμφοράν· οἷον, ὅτι τὰ δεσμὰ ⁷¹ M. φησὶν ὅτι ἐκάθ. εἶπεν C. D. E. Iidem ἁπλῶς post vv. ἐν προσκ. φησὶ (φησὶ om. E.) collocant, consentientibus Interpp. εἶπεν ἁπλῶς] ἁπλῶς εἶπεν F. ⁷² Λουκᾶς] Μάρκος Euth. Arm. vid. Mar. iv. 38. ⁷³ ἐβαρήθημεν] dior. ἐβαρύνθημεν Sav. Ben. ⁷⁴ αὐτὸ] om. E. F. mox ἐγένετο F. ⁷⁵ κατασκ. A. C. προπαρασκ. F. ⁷⁶ ἐνόμισαν] ὑπενόησαν F. neutrum habet E. ⁷⁷ καὶ om. C. D. E. F. ⁷⁸ εἶχον] Sic E. F. ἔχοντες C. D. (paulo ante γὰρ om. pr. D) ἔχοντες ἦσαν A. ⁷⁹ ὀλιγοπιστίας] αὐτοῖς ὀλιγοπιστίαν E. p. r. αὐτοὺς om. A. ⁸⁰ διδάξα: F. διδάσκειν conjecit Bois. ἣν] add. αὕτη E. ⁸¹ ἐνέφηνεν Edd. ⁸² ἐθαυματούργει Edd. ⁸³ ἀπέμενε] ὑπελείφθη F. ⁸⁴ ὅπερ] ὃ Edd. ⁸⁵ ἐκείνος] Sic Edd. codices Μωϋσῆς. ⁸⁶ ὡμολόγησαν Mor. Ben. ἔλεγον om. D. sed in mar. ἐνόμιζον habet. ⁸⁷ ἀκούσαντες et p. p. ἔκραξεν Edd. ⁸⁸ ὁμολογεῖται Edd. ⁸⁹ μόνης] Sic Ep. Arm. et codd. ἐκείνης Edd. ⁹⁰ ἐναντία λέγειν] Sic codd. ἀμφιβάλλειν Edd. ⁹¹ ἀντιδ.] r. p. μ. ἐπιδείξασθαι E.

351 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII AL. XXIX. IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII AL. XXIX. 352 ἑαυτοῦ. Ἔνθα μὲν γὰρ θαυμάτων ἐπίδειξις ἦν, καὶ τὸν δῆμον ἀφίησι παρεῖναι· ἔνθα δὲ πειρασμῶν καὶ φόβων ἐπανάστασις, τοὺς ἀθλητὰς τῆς οἰκουμένης, οὓς γυμνάζειν ἔμελλε, τούτους παραλαμβάνει μόνους. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖός φησι ὅτι ἐκάθευδεν εἶπεν ⁷¹ ἁπλῶς, ὁ δὲ Λουκᾶς ⁷² ὅτι ἐν προσκεφαλαίῳ φησὶ, δεικνύς τε τὸ ἄτυφον, καὶ πολλὴν ἐντεῦθεν ἡμᾶς παιδεύων φιλοσοφίαν. Τοῦ κλυδωνίου τοίνυν διεγερθέντος, καὶ τῆς θαλάσσης μαινομένης, διεγείρουσιν αὐτὸν λέγοντες· Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Ὁ δὲ αὐτοῖς ἐπετίμα πρὸ τῆς θαλάσσης. Καὶ γὰρ, ὅπερ ἔφην, γυμνασίας ἕνεκεν ταῦτα συνεχωρεῖτο, καὶ τύπος ἦν τῶν μελλόντων καταλήψεσθαι αὐτοὺς πειρασμῶν. Καὶ γὰρ καὶ μετὰ ταῦτα πολλάκις ἀφῆκεν αὐτοὺς εἰς χαλεπωτέρους [534] χειμῶνας πραγμάτων ἐμπεσεῖν, καὶ ἐμακροθύμησε. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· *Οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοὶ, ὅτι καθ’ ὑπερβολὴν ἐβαρήθημεν ⁷³ ὑπὲρ δύναμιν, ὥστε ἐξαπορηθῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν*· καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν, *Ὃς ἐκ τηλικούτων θανάτων ἐῤῥύσατο ἡμᾶς*. Δεικνὺς τοίνυν ἐντεῦθεν, ὅτι θαῤῥεῖν χρὴ, κἂν μεγάλα διεγείρηται τὰ κύματα, καὶ ὅτι πάντα συμφερόντως οἰκονομεῖ, πρῶτον αὐτοῖς ἐπιτιμᾷ. Καὶ γὰρ αὐτὸ ⁷⁴ τὸ θορυβηθῆναι συμφερόντως ἐγίνετο, ὥστε μεῖζον φανῆναι τὸ θαῦμα, καὶ διηνεκῆ γενέσθαι τοῦ συμβάντος τὴν μνήμην. Ὅταν γὰρ παράδοξόν τι γενέσθαι μέλλῃ, πολλὰ προκατασκευάζεται ⁷⁵ πρότερον μνήμης ποιητικὰ, ἵνα μὴ μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸ θαῦμα εἰς λήθην ἐμπέσωσιν. Οὕτω καὶ Μωϋσῆς πρότερον φοβεῖται τὸν ὄφιν, καὶ φοβεῖται οὐχὶ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ἀγωνίας, καὶ τότε ὁρᾷ τὸ παράδοξον ἐκεῖνο γινόμενον. Οὕτω καὶ οὗτοι· προσδοκήσαντες ἀπόλλυσθαι πρότερον, τότε ἐσώθησαν· ἵνα ὁμολογήσαντες τὸν κίνδυνον, μάθωσι τοῦ θαύματος τὸ μέγεθος. Διὰ τοῦτο καὶ καθεύδει· εἰ γὰρ ἐγρηγορότος ἐγένετο, ἢ οὐκ ἂν ἐφοβήθησαν, ἢ οὐκ ἂν παρεκάλεσαν, ἢ οὐδ’ ἂν ἐνόμισαν ⁷⁶ αὐτὸν δύνασθαί τι τοιοῦτον ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καθεύδει, διδοὺς καιρὸν τῇ δειλίᾳ, καὶ τρανοτέραν αὐτοῖς ποιῶν τὴν αἴσθησιν τῶν γινομένων. Οὐ γὰρ ὁμοίως τις ὁρᾷ τὰ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις σώμασι γινόμενα, καὶ τὰ ἐν ἑαυτῷ. Ἐπεὶ οὖν πάντας εἶδον εὐεργετηθέντας, ἑαυτοὺς δὲ οὐδενὸς ἀπολελαυκότας, καὶ ⁷⁷ ὕπτιοι ἦσαν, (οὔτε γὰρ γαλοῦ, οὔτε ἄλλο τι τοιοῦτον νόσημα εἶχον) ⁷⁸, ἔδει δὲ αὐτοὺς διὰ τῆς οἰκείας αἰσθήσεως ἀπολαῦσαι τῶν εὐεργεσιῶν· συγχωρεῖ τὸν χειμῶνα, ἵνα διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς σαφεστέραν λάβωσιν αἴσθησιν τῆς εὐεργεσίας. Διὰ τοῦτο οὐδὲ παρόντων τῶν ὄχλων τοῦτο ποιεῖ, ὥστε μὴ καταγνωσθῆναι ὀλιγοπιστίας ⁷⁹· ἀλλ’ αὐτοὺς μόνους λαβὼν διορθοῦται, καὶ πρὸ τοῦ χειμῶνος τῶν ὑδάτων τὸν χειμῶνα τῆς ψυχῆς αὐτῶν λύει, ἐπιτιμῶν καὶ λέγων· *Τί δειλοί ἐστε, ὀλιγόπιστοι;* καὶ παιδεύων ὁμοῦ, ὅτι τὸν φόβον οὐχ ἡ τῶν πειρασμῶν ἐργάζεται ἐπαγωγὴ, ἀλλὰ τὸ τῆς διανοίας ἀσθενές. Εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι δειλίας οὐκ ἦν, οὐδὲ ὀλιγοπιστίας, τὸ προσελθόντας ἐγεῖραι, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι τοῦτο αὐτὸ μάλιστα σημεῖον ἦν τοῦ μὴ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν. Ὅτι μὲν γὰρ δύναται ἐπιτιμᾷν ἐγερθεὶς, ᾔδεσαν· ὅτι δὲ καὶ καθεύδων, οὐδέπω. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ νῦν, ὅπου γε καὶ μετὰ πολλὰ ἕτερα θαύματα ἀτελέστερον ἔτι διέκειντο; Διὸ καὶ ἐπιτιμῶνται πολλάκις, ὡς ὅταν λέγῃ, *Ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε;* Μὴ τοίνυν θαυμά- σῃς, εἰ τῶν μαθητῶν ἀτελέστερον διακειμένων οἱ ὄχλοι οὐδὲν μέγα περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο· *Ἐθαύμαζον γὰρ λέγοντες· Ποταπός ἐστιν οὗτος ὁ ἄνθρωπος, ὅτι καὶ ἡ θάλασσα καὶ οἱ ἄνεμοι ὑπακούουσιν αὐτῷ;* Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐπετίμησεν, ὅτι ἄνθρωπον αὐτὸν ἐκάλουν, ἀλλ’ ἀνέμενε, διὰ τῶν σημείων αὐτοὺς διδάσκων ⁸⁰, ὅτι πεπλανημένη ἦν αὐτῶν ἡ ὑπόληψις. Πόθεν δὲ ἄνθρωπον [335] αὐτὸν ἐνόμιζον; Ἀπό τε τῆς ὄψεως, ἀπὸ τε τοῦ ὕπνου, καὶ τοῦ πλοίῳ κεχρῆσθαι. Διὰ δὴ τοῦτο εἰς ἀμηχανίαν ἐξέπιπτον λέγοντες· *Ποταπός ἐστιν οὗτος;* Ὁ μὲν γὰρ ὕπνος καὶ τὸ φαινόμενον ἄνθρωπον ἐδείκνυ· ἡ δὲ θάλασσα καὶ ἡ γαλήνη Θεὸν ἐνέφαινεν ⁸¹. β΄. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ Μωϋσῆς ἐποίησέ τι τοιοῦτόν ποτε, καὶ ἐντεῦθεν δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν· καὶ ὅτι ὁ μὲν ὡς δοῦλος, ὁ δὲ ὡς Δεσπότης θαυματουργεῖ ⁸². Οὐ γὰρ ῥάβδον ἔτεινεν ὥσπερ ἐκεῖνος, οὐδὲ χεῖρας ἐξέτεινεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδὲ εὐχῆς ἐδεήθη· ἀλλ’ ὥσπερ εἰκὸς δεσπότην ἐπιτάττοντα θεραπαινίδι, καὶ Δημιουργὸν κτίσματι, οὕτως αὐτὴν κατεστείλε τε καὶ ἐχαλίνωσε λόγῳ καὶ ἐπιτάγματι μόνον· καὶ πᾶσα εὐθέως ἐλύετο ἡ ζάλη, καὶ οὐδὲ ἴχνος ἀπέμενε ⁸³ τῆς ταραχῆς. Τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπών· *Καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.* Καὶ ὅπερ ⁸⁴ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς μέγα εἴρητο, τοῦτο αὐτὸς διὰ τῶν ἔργων ἐπεδείξατο πάλιν. Τί δὲ εἴρητο περὶ αὐτοῦ; *Εἶπε, φησὶ, καὶ ἔστη πνεῦμα καταιγίδος.* Οὕτω καὶ ἐνταῦθα· *Εἶπε, καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.* Διὸ μάλιστα καὶ ἐθαύμαζον οἱ ὄχλοι αὐτὸν, οὐκ ἂν θαυμάσαντες, εἴπερ οὕτως ἐποίησεν ὡς ἐκεῖνος ⁸⁵. Ἐπειδὴ δὲ ἀπέβη τῆς θαλάσσης, διαδέχεται θαῦμα ἕτερον φοβερώτερον. Δαιμονῶντες γὰρ καθάπερ δραπέται πονηροὶ δεσπότην ἰδόντες, ἔλεγον· *Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ἰησοῦ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;* Ἐπειδὴ γὰρ ἄνθρωπον αὐτὸν ἔλεγον ⁸⁶ οἱ ὄχλοι, ἦλθον οἱ δαίμονες τὴν θεότητα αὐτοῦ ἀνακηρύττοντες· καὶ οἱ τῆς θαλάττης κυμαινούσης καὶ πάλιν ἡσυχαζούσης οὐκ ἀκούοντες ⁸⁷, ἤκουον τῶν δαιμόνων ταῦτα βοώντων, ἅπερ ἐκείνη διὰ τῆς γαλήνης ἔκραξεν. Εἶτα ἵνα μὴ δόξῃ κολακείας τὸ πρᾶγμα εἶναι, ἀπὸ τῆς πείρας τῶν πραγμάτων βοῶσι λέγοντες· *Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;* Διὰ δὴ τοῦτο πρότερον ὡμολόγηται ⁸⁸ ἡ ἔχθρα, ἵνα μὴ ὕποπτος αὐτῶν ἡ ἱκετηρία γένηται. Καὶ γὰρ ἐμαστίζοντο ἀοράτως, καὶ τῆς θαλάττης ἐχειμάζοντο μᾶλλον, κεντούμενοι καὶ ἐμπιπράμενοι, καὶ τὰ ἀνήκεστα πάσχοντες ἀπὸ τῆς παρουσίας μόνης ⁸⁹. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδεὶς αὐτοὺς προσεγγεῖν ἐτόλμα, αὐτὸς πρὸς αὐτοὺς ἀπέρχεται ὁ Χριστός. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖός φησιν αὐτοὺς εἰρηκέναι· *Ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς*· οἱ δὲ ἄλλοι προσέθηκαν, ὅτι καὶ παρεκάλουν αὐτὸν καὶ ὥρκιζον, ἵνα μὴ εἰς τὴν ἄβυσσον αὐτοὺς ἐμβάλῃ. Ἐνόμισαν γὰρ ἤδη τὴν κόλασιν αὐτοῖς ἐφεστάναι, καὶ ἔδεισαν ὡς ἤδη εἰς τιμωρίαν ἐμπεσούμενοι. Εἰ δὲ οἱ περὶ τὸν Λουκᾶν ἕνα φασὶν αὐτὸν εἶναι, οὗτος δὲ δύο, οὐδὲ τοῦτο διαφωνίαν ἐμφαίνει. Εἰ μὲν γὰρ εἶπον, ὅτι εἷς μόνος ἦν, ἕτερος δὲ οὐκ ἦν, ἐδόκουν ἐναντία λέγειν ⁹⁰ τῷ Ματθαίῳ· εἰ δὲ, ὁ μὲν περὶ τοῦ ἑνὸς, ὁ δὲ περὶ τῶν δύο διελέχθη, οὐ μάχης τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ διαφόρου διηγήσεως. Καὶ γὰρ ἔμοιγε δοκεῖ τὸν χαλεπώτερον τούτων ἐπιλεξάμενος ὁ Λουκᾶς εἰρηκέναι· διὸ καὶ [336] τραγικώτερον ἀπαγγέλλει τὴν συμφοράν· οἷον, ὅτι τὰ δεσμὰ ⁷¹ M. φησὶν ὅτι ἐκάθ. εἶπεν C. D. E. Iidem ἁπλῶς post vv. ἐν προσκ. φησὶ (φησὶ om. E.) collocant, consentientibus Interpp. εἶπεν ἁπλῶς] ἁπλῶς εἶπεν F. ⁷² Λουκᾶς] Μάρκος Euth. Arm. vid. Mar. iv. 38. ⁷³ ἐβαρήθημεν] dior. ἐβαρύνθημεν Sav. Ben. ⁷⁴ αὐτὸ] om. E. F. mox ἐγένετο F. ⁷⁵ κατασκ. A. C. προπαρασκ. F. ⁷⁶ ἐνόμισαν] ὑπενόησαν F. neutrum habet E. ⁷⁷ καὶ om. C. D. E. F. ⁷⁸ εἶχον] Sic E. F. ἔχοντες C. D. (paulo ante γὰρ om. pr. D) ἔχοντες ἦσαν A. ⁷⁹ ὀλιγοπιστίας] αὐτοῖς ὀλιγοπιστίαν E. p. r. αὐτοὺς om. A. ⁸⁰ διδάξα: F. διδάσκειν conjecit Bois. ἣν] add. αὕτη E. ⁸¹ ἐνέφηνεν Edd. ⁸² ἐθαυματούργει Edd. ⁸³ ἀπέμενε] ὑπελείφθη F. ⁸⁴ ὅπερ] ὃ Edd. ⁸⁵ ἐκείνος] Sic Edd. codices Μωϋσῆς. ⁸⁶ ὡμολόγησαν Mor. Ben. ἔλεγον om. D. sed in mar. ἐνόμιζον habet. ⁸⁷ ἀκούσαντες et p. p. ἔκραξεν Edd. ⁸⁸ ὁμολογεῖται Edd. ⁸⁹ μόνης] Sic Ep. Arm. et codd. ἐκείνης Edd. ⁹⁰ ἐναντία λέγειν] Sic codd. ἀμφιβάλλειν Edd. ⁹¹ ἀντιδ.] r. p. μ. ἐπιδείξασθαι E.

3:3 انت καλῷ. "Οτι δὲ οὐδὲ αἱ τῶν ἁμαρτωλών ψυχαὶ διατρία, ἐνταῦθα δύνανται, ἄκουσον τοῦ πλουσίου πολλά υπ τούτου παρακαλοῦντος, καὶ οὐκ ἐπιτυγχάνοντος· ώς είπε ἦν δυνατόν, αὐτὸς ἂν ἦλθε, καὶ ἀνήγγειλε ο τὰ ἐπὶ γεγενημένα. "Οθεν δῆλον, ὅτι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπολη μίαν εἰς χώραν τινὰ ἀπάγονται αἱ ψυχαί, οὐκέτι κύρια οὖσαι ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην ἡμέραν ἀναμένουσαι. . . S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. καὶ τὰς ἁλύσεις διαῤῥήσσων κατὰ τὴν ἔρημον ἐπλανᾶτο· ὁ δὲ Μάρκος ὅτι καὶ τοῖς λίθοις ἑαυτὸν ἔκοπτέ φησι · καὶ τὰ ῥήματα δὲ αὐτῶν ἱκανὰ τὸ ἀπηνὲς οι καὶ τὸ ἀναί- σχυντον ἐνδείξασθαι. Ηλθες γὰρ ὧδε πρὸ καιροῦ βα- σανίσαι ἡμᾶς; φησίν. Ὅτι μὲν γὰρ οὐχ ἥμαρτον, οὐκ εἶχον εἰπεῖν· ἀξιοῦσι δὲ μὴ πρὸ καιροῦ δοῦναι τὴν δίκην. Ἐπειδὴ γὰρ κατέλαβεν αὐτοὺς τὰ ἀνήκεστα τα δεινά καὶ παράνομα ἐκεῖνα ἐργαζομένους, καὶ τὸ πλάσμα τὸ ἑαυτοῦ παντὶ διαστρέφοντας τρόπῳ καὶ τιμωρουμένους, καὶ ἐνόμιζον αὐτὸν δι' ὑπερβολὴν τῶν γενομένων 88 οὐκ ἀναμένειν τὸν καιρὸν τῆς κολάσεως, διὰ τοῦτο παρεκά- λουν καὶ ἐδέοντο· καὶ οἱ μηδὲ δεσμῶν ἀνεχόμενοι σιδη- ρῶν, ἔρχονται δεδεμένοι· καὶ οἱ τὰ ὄρη κατατρέχοντες, εἰς τὰ πεδία ἐξῄεσαν· καὶ οἱ οἱ τοὺς ἄλλους κωλύοντες διαβαίνειν, τὸν ἀποτειχίζοντα τὴν ὁδὸν αὐτοῖς ἰδόντες, ἔστησαν. Τί δήποτε δὲ καὶ τοῖς τάφοις εμφιλοχωροῦσιν ; Ολέθριον δόγμα τοῖς πολλοῖς ἐνθεῖναι βουλόμενοι, οἷον ὅτι αἱ ψυχαὶ τῶν ἀπελθόντων δαίμονες γίνονται· 8 μηδέν ποτε γένοιτο μηδὲ μέχρις ἐννοίας λαβεῖν. Τί οὖν, φησίν, ἂν εἴποις, ὅταν πολλοὶ τῶν γοήτων παῖδας με λαβόντες ἀποσφάττωσιν, ὥστε αὐτοῖς μετὰ ταῦτα συμπράττουσαν τὴν ψυχὴν ἔχειν; Καὶ πόθεν τοῦτο δῆλον; Ὅτι μὲν γὰρ ἀποσφάττουσι, πολλοὶ λέγουσιν· ὅτι δὲ αἱ ψυχαὶ τῶν σφαγέντων μετ' αὐτῶν εἰσι, πόθεν ἔγνως; είπέ μοι. Αύ- τοί, φησὶν, οἱ δαιμονῶντες βοῶσιν, ὅτι Ψυχὴ τοῦ δεῖνος ἐγώ. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σκηνή τις καὶ ἀπάτη διαβολική. Οὐ γὰρ ἡ ψυχὴ τοῦ τετελευτηκότος ἐστὶν ἡ βοῶσα, ἀλλ' ὁ δαίμων ὁ ὑποκρινόμενος ταῦτα, ὥστε ἀπατῆσαι τοὺς ἀκούοντας. Εἰ γὰρ εἰς δαίμονος οὐσίαν δυνατόν σε ψυχὴν εἰσελθεῖν, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸ σῶμα τὸ ἑαυτῆς. "Αλλως δὲ οὐκ ἂν ο ἔχοι λόγον τὴν ἠδικημένην ψυχὴν συμπράτ- δειν τῷ ἠδικηκότι· ἡ ἄνθρωπον δύνασθαι δύναμιν ἀσώ ματον εἰς ἑτέραν μεταβαλεῖν οὐσίαν. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῶν σωμάτων τοῦτο ἀμήχανον, καὶ οὐκ ἄν τις ἀνθρώπου σῶμα ἄνου να εργάσαιτο· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀοράτου ψυ- χῆς τοῦτο ἀδύνατον, καὶ οὐκ ἄν τις ἰσχύσειεν εἰς δαίμη νος οὐσίαν αὐτὴν μετενεγκεῖν. 96 Εἰ δὲ λέγοι τις, Καὶ τίνος ένεκεν ὅπερ ἠξίωσαν οἱ ται μονες ἐποίησεν ὁ Χριστὸς, εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων ἐπιτρέψας αὐτοῖς ἀπελθεῖν ; ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ότι ούχ ἐκείνοις πειθόμενος τοῦτο ἐποίησεν, ἀλλὰ πολλὰ ἐντεύθεν οἰκονομῶν· ἐν μὲν, τὸ διδάξαι τοὺς ἀπαλλαγέντας τῶν πο νηρῶν τυράννων ἐκείνων τὸ μέγεθος τῆς λύμης τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς· ἕτερον δὲ, ἵνα μάθωσι πάντες, ὅτι οὐδὲ χοίρων κατατολμῶσιν, εἰ μὴ αὐτὸς συγχωρή σεις τρίτον, ὅτι χαλεπώτερα τῶν χοίρων ἐκείνους ἂν εἰργάσαντο, εἰ μὴ καὶ ἐν τῇ συμφορά πολλῆς ἀπέλαναν τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας. Ὅτι γὰρ ἡμᾶς τῶν ἀλόγων μᾶλλον μισοῦσι, παντί που δηλόν ἐστιν. Ὥστε οἱ τῶν χοίρων μὴ φειδόμενοι, ἀλλ' ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπή πάντες αὐτοὺς κατακρημνίσαντες, πολλῷ μᾶλλον ἂν τοὺς ἀν θρώπους ταῦτα εἰργάσαντο, οὓς εἶχον, ἐπ' ἐρημίας ἄγοντες καὶ ἀπάγοντες, εἰ μὴ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ τυραννία πολλὴ ἦν ἡ τοῦ Θεοῦ κηδεμονία, χαλινοῦσα καὶ ἐπέχουσα τὴν περαιτέρω βύμην αὐτῶν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, ὃς οὐκ ἀπολαύει τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας. Ει δ μὴ πάντες ὁμοίως, μηδὲ καθ' ἕνα τρόπον, καὶ τούτη προ νοίας μέγιστον εἰδός ἐστι. Πρὸς γὰρ τὸ ἑκάστῳ λυσιτε λοῦν καὶ τὸ τῆς προνοίας ἐπιδείκνυται. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐκ τούτου μανθάνομεν, ότιπερ ού κοινῇ πάντων προνοεί μόνον, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἐκάστου· 8 καὶ ἐπὶ τῶν μαθητῶν ἐδήλωσεν εἰπών· Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ἠριθμημέναι εἰσι. Καὶ ἀπὸ τῶν δαιμονώντων δὲ τούτων ' ἄν τις τοῦτο κατίδοι σαφῶς, οι πάλαι ἂν ἀπεπνίγησαν, εἰ μὴ πολλῆς τῆς ἄνωθεν κηδεμονίας ἀπέλαυον. Διὰ δὴ ταῦτα ἐπέτρεψεν ἀπελθεῖν * εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων, καὶ ἵνα καὶ οἱ ' τὰ χωρία οἰκοῦντες ἐκεῖνα μάθωσιν αὐτοῦ τὴν δύνα μιν. Ενθα μὲν γὰρ πολὺ τὸ ὄνομα [338] αὐτοῦ ἐστιν, οὐ σφόδρα επεδείκνυτο 10. Ενθα δὲ μηδεὶς αὐτὸν οἶδεν, ἀλλ᾽ ἔτι ἀναισθήτως διάκεινται, ἐκλάμπειν ἐποίει τ θαύματα, ὥστε αὐτοὺς εἰς τὴν αὐτοῦ θεογνωσίαν ἐπιστά σασθαι. Οτι γὰρ ἀναίσθητοί τινες ἦσαν οἱ τὴν παλιν ἐκείνην οἰκοῦντες ", δῆλον ἀπὸ τοῦ τέλους. Δέον γὰρ αὐ- τοὺς προσκυνῆσαι καὶ θαυμάσαι τὴν δύναμιν, οἱ δὲ ἀπέπεμπον, Καὶ παρεκάλουν ἀπελθεῖν ἀπὸ 10 των ορίων αὐτῶν. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν ἀνεῖλον τοὺς χοίρους οἱ δαίμονες; Πανταχοῦ τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἀθυμίαν εμβάλλειν τ' ἐσπουδάκασι, καὶ πανταχοῦ χαίρουσι τη ἀπωλείᾳ ". Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ διάβολος ἐπὶ τοῦ Ἰωδ ἐποίησε· καίτοι καὶ ἐκεῖ ὁ Θεὸς ἐπέτρεψεν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐκεῖ πειθόμενος τῷ διαβόλῳ, ἀλλὰ τὸν αὐτοῦ θεράποντα θέλων ἀποφῆναι λαμπρότερον, καὶ τῷ δαίμονι πᾶσαν ἀναισχυντίας ἐκκόπτων πρόφασιν, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ περιτρέπων κεφαλὴν τὰ κατὰ τοῦ δικαίου γινόμενα. Ἐπεὶ καὶ νῦν τοὐναντίον, ήπερ ήθελον οὗτοι, γέγονε. Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ δύναμις λαμπρῶς ἀνεκηρύττετο, να ανήκεστα om. C. D. Ε. F. ως γινομένων Α. F. οι καὶ om. C. D. Ε. οι παῖδας] καὶ παῖδας Α. αὐτοῖς αὐτοὺς Γ. * ἀδύνατον Α. οι οὐκ ἂν] οὐδὲ Edul. οὐδὲ ἂν tacite Ben. 244. 50 ὄνου] add. σῶμα Edd. οὐκ ἄν τις ισχύσει ά. σ. δ. ἐργάσασθαι D. ος που βαδίζει Α. ποῖ βαδίζει C. D. ποῖα βαδίζειν F. σ. ἀπήγγειλε Ε. ἡγγειλε .. • Sic Ep. et Edd. συγχωρής G. celeri συγχωρήση. Ο περιάγοντες γ'. Ὥστε γραῒδίων μεθυόντων ταυτί τα βήματα, καὶ παίδων μορμολύκεια. Οὐδὲ γὰρ ἔνι ψυχὴν ἀποῤῥαγεῖσαν τοῦ σώματος ἐνταῦθα πλανᾶσθαι λοιπόν. Δικαίων γὰρ ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ· εἰ δὲ αἱ τῶν δικαίων, καὶ αἱ τῶν παίδων· οὐδὲ γὰρ ἐκεῖναι πονηρα!. Καὶ αἱ τῶν ἁμαρτω λῶν δὲ εὐθέως ἐντεῦθεν ἀπάγονται. Καὶ δῆλον ἀπὸ τοῦ Λαζάρου καὶ τοῦ πλουσίου· καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν ὁ Χρι στός· Σήμερον τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ, Καὶ οὐχ οἷόν τε ψυχὴν ἐξελθοῦσαν τοῦ σώματος ἐνταῦθα πλανᾶσθαι· καὶ μάλα εἰκότως. [337] Εἰ γὰρ ἐν γῇ βαδί- ζοντες τῇ συνήθει καὶ γνωρίμῳ, καὶ σῶμα περικείμενοι, ὅταν ξένην ὁδεύωμεν ὁδὸν, ποίαν ἐλθεῖν οὐκ ἴσμεν, ἂν μὴ τὸν χειραγωγούντα ἔχωμεν· πῶς ἡ τοῦ σώματος ἀποῤῥαγεῖσα ψυχὴ, καὶ τῆς συνηθείας ἐξελθοῦσα πάσης, εἴσεται ποῦ δεῖ βαδίζειν … ἄνευ τοῦ καθοδηγοῦντος αυτ τήν ; Καὶ πολλαχόθεν δὲ ἑτέρωθεν ἄν τις κατίδοι, ὅτι οὐκ ἔνι ψυχὴν ἐξελθοῦσαν ἐνταῦθα μεῖναι. Καὶ γὰρ ὁ Στέφα- νός φησι· Δέξαι τὸ πνεῦμά μου· καὶ ὁ Παῦλος, Το ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι πολλῷ μᾶλλον κρείτ- τον. Καὶ περὶ τοῦ πατριάρχου δέ φησιν ή Γραφή. Καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, τραφεὶς ἐν γήρει 13 είποιμι Edd. δεύτερον Edd. δε om. Ε. • C. D. καὶ ἀπάγοντες om. F. ' • καὶ deest in Edd. κεφαλῆς] add. πᾶσαι Edd. * τούτων omn. Ε. τοῦτο ἐν τις item. • ἀπελθεῖν] add. αὐτοῖς E. add. αὐτοὺς Edd. · καὶ ἵνα καὶ of Sic F. Prius καὶ inclusit Mor. ἵνα μὴ οἱ Ο. cauturi ἵνα οι. το ἐπιδείκνυτα: F. Η κατοικοῦντες C. D. Ε. repetunt οἱ δαίμονες, quod in E. Arm. Mor. non comparet. 18 18 ἀπὸ] ἐκ Εdd. " ἐμβαλεῖν F. Past b. v. vulgo τῇ αὐτῶν ἀπωλείᾳ Edd. cade uc vastitate Ge

3:3 انت καλῷ. "Οτι δὲ οὐδὲ αἱ τῶν ἁμαρτωλών ψυχαὶ διατρία, ἐνταῦθα δύνανται, ἄκουσον τοῦ πλουσίου πολλά υπ τούτου παρακαλοῦντος, καὶ οὐκ ἐπιτυγχάνοντος· ώς είπε ἦν δυνατόν, αὐτὸς ἂν ἦλθε, καὶ ἀνήγγειλε ο τὰ ἐπὶ γεγενημένα. "Οθεν δῆλον, ὅτι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπολη μίαν εἰς χώραν τινὰ ἀπάγονται αἱ ψυχαί, οὐκέτι κύρια οὖσαι ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην ἡμέραν ἀναμένουσαι. . . S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. καὶ τὰς ἁλύσεις διαῤῥήσσων κατὰ τὴν ἔρημον ἐπλανᾶτο· ὁ δὲ Μάρκος ὅτι καὶ τοῖς λίθοις ἑαυτὸν ἔκοπτέ φησι · καὶ τὰ ῥήματα δὲ αὐτῶν ἱκανὰ τὸ ἀπηνὲς οι καὶ τὸ ἀναί- σχυντον ἐνδείξασθαι. Ηλθες γὰρ ὧδε πρὸ καιροῦ βα- σανίσαι ἡμᾶς; φησίν. Ὅτι μὲν γὰρ οὐχ ἥμαρτον, οὐκ εἶχον εἰπεῖν· ἀξιοῦσι δὲ μὴ πρὸ καιροῦ δοῦναι τὴν δίκην. Ἐπειδὴ γὰρ κατέλαβεν αὐτοὺς τὰ ἀνήκεστα τα δεινά καὶ παράνομα ἐκεῖνα ἐργαζομένους, καὶ τὸ πλάσμα τὸ ἑαυτοῦ παντὶ διαστρέφοντας τρόπῳ καὶ τιμωρουμένους, καὶ ἐνόμιζον αὐτὸν δι' ὑπερβολὴν τῶν γενομένων 88 οὐκ ἀναμένειν τὸν καιρὸν τῆς κολάσεως, διὰ τοῦτο παρεκά- λουν καὶ ἐδέοντο· καὶ οἱ μηδὲ δεσμῶν ἀνεχόμενοι σιδη- ρῶν, ἔρχονται δεδεμένοι· καὶ οἱ τὰ ὄρη κατατρέχοντες, εἰς τὰ πεδία ἐξῄεσαν· καὶ οἱ οἱ τοὺς ἄλλους κωλύοντες διαβαίνειν, τὸν ἀποτειχίζοντα τὴν ὁδὸν αὐτοῖς ἰδόντες, ἔστησαν. Τί δήποτε δὲ καὶ τοῖς τάφοις εμφιλοχωροῦσιν ; Ολέθριον δόγμα τοῖς πολλοῖς ἐνθεῖναι βουλόμενοι, οἷον ὅτι αἱ ψυχαὶ τῶν ἀπελθόντων δαίμονες γίνονται· 8 μηδέν ποτε γένοιτο μηδὲ μέχρις ἐννοίας λαβεῖν. Τί οὖν, φησίν, ἂν εἴποις, ὅταν πολλοὶ τῶν γοήτων παῖδας με λαβόντες ἀποσφάττωσιν, ὥστε αὐτοῖς μετὰ ταῦτα συμπράττουσαν τὴν ψυχὴν ἔχειν; Καὶ πόθεν τοῦτο δῆλον; Ὅτι μὲν γὰρ ἀποσφάττουσι, πολλοὶ λέγουσιν· ὅτι δὲ αἱ ψυχαὶ τῶν σφαγέντων μετ' αὐτῶν εἰσι, πόθεν ἔγνως; είπέ μοι. Αύ- τοί, φησὶν, οἱ δαιμονῶντες βοῶσιν, ὅτι Ψυχὴ τοῦ δεῖνος ἐγώ. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σκηνή τις καὶ ἀπάτη διαβολική. Οὐ γὰρ ἡ ψυχὴ τοῦ τετελευτηκότος ἐστὶν ἡ βοῶσα, ἀλλ' ὁ δαίμων ὁ ὑποκρινόμενος ταῦτα, ὥστε ἀπατῆσαι τοὺς ἀκούοντας. Εἰ γὰρ εἰς δαίμονος οὐσίαν δυνατόν σε ψυχὴν εἰσελθεῖν, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸ σῶμα τὸ ἑαυτῆς. "Αλλως δὲ οὐκ ἂν ο ἔχοι λόγον τὴν ἠδικημένην ψυχὴν συμπράτ- δειν τῷ ἠδικηκότι· ἡ ἄνθρωπον δύνασθαι δύναμιν ἀσώ ματον εἰς ἑτέραν μεταβαλεῖν οὐσίαν. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῶν σωμάτων τοῦτο ἀμήχανον, καὶ οὐκ ἄν τις ἀνθρώπου σῶμα ἄνου να εργάσαιτο· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀοράτου ψυ- χῆς τοῦτο ἀδύνατον, καὶ οὐκ ἄν τις ἰσχύσειεν εἰς δαίμη νος οὐσίαν αὐτὴν μετενεγκεῖν. 96 Εἰ δὲ λέγοι τις, Καὶ τίνος ένεκεν ὅπερ ἠξίωσαν οἱ ται μονες ἐποίησεν ὁ Χριστὸς, εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων ἐπιτρέψας αὐτοῖς ἀπελθεῖν ; ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ότι ούχ ἐκείνοις πειθόμενος τοῦτο ἐποίησεν, ἀλλὰ πολλὰ ἐντεύθεν οἰκονομῶν· ἐν μὲν, τὸ διδάξαι τοὺς ἀπαλλαγέντας τῶν πο νηρῶν τυράννων ἐκείνων τὸ μέγεθος τῆς λύμης τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς· ἕτερον δὲ, ἵνα μάθωσι πάντες, ὅτι οὐδὲ χοίρων κατατολμῶσιν, εἰ μὴ αὐτὸς συγχωρή σεις τρίτον, ὅτι χαλεπώτερα τῶν χοίρων ἐκείνους ἂν εἰργάσαντο, εἰ μὴ καὶ ἐν τῇ συμφορά πολλῆς ἀπέλαναν τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας. Ὅτι γὰρ ἡμᾶς τῶν ἀλόγων μᾶλλον μισοῦσι, παντί που δηλόν ἐστιν. Ὥστε οἱ τῶν χοίρων μὴ φειδόμενοι, ἀλλ' ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπή πάντες αὐτοὺς κατακρημνίσαντες, πολλῷ μᾶλλον ἂν τοὺς ἀν θρώπους ταῦτα εἰργάσαντο, οὓς εἶχον, ἐπ' ἐρημίας ἄγοντες καὶ ἀπάγοντες, εἰ μὴ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ τυραννία πολλὴ ἦν ἡ τοῦ Θεοῦ κηδεμονία, χαλινοῦσα καὶ ἐπέχουσα τὴν περαιτέρω βύμην αὐτῶν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, ὃς οὐκ ἀπολαύει τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας. Ει δ μὴ πάντες ὁμοίως, μηδὲ καθ' ἕνα τρόπον, καὶ τούτη προ νοίας μέγιστον εἰδός ἐστι. Πρὸς γὰρ τὸ ἑκάστῳ λυσιτε λοῦν καὶ τὸ τῆς προνοίας ἐπιδείκνυται. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐκ τούτου μανθάνομεν, ότιπερ ού κοινῇ πάντων προνοεί μόνον, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἐκάστου· 8 καὶ ἐπὶ τῶν μαθητῶν ἐδήλωσεν εἰπών· Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ἠριθμημέναι εἰσι. Καὶ ἀπὸ τῶν δαιμονώντων δὲ τούτων ' ἄν τις τοῦτο κατίδοι σαφῶς, οι πάλαι ἂν ἀπεπνίγησαν, εἰ μὴ πολλῆς τῆς ἄνωθεν κηδεμονίας ἀπέλαυον. Διὰ δὴ ταῦτα ἐπέτρεψεν ἀπελθεῖν * εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων, καὶ ἵνα καὶ οἱ ' τὰ χωρία οἰκοῦντες ἐκεῖνα μάθωσιν αὐτοῦ τὴν δύνα μιν. Ενθα μὲν γὰρ πολὺ τὸ ὄνομα [338] αὐτοῦ ἐστιν, οὐ σφόδρα επεδείκνυτο 10. Ενθα δὲ μηδεὶς αὐτὸν οἶδεν, ἀλλ᾽ ἔτι ἀναισθήτως διάκεινται, ἐκλάμπειν ἐποίει τ θαύματα, ὥστε αὐτοὺς εἰς τὴν αὐτοῦ θεογνωσίαν ἐπιστά σασθαι. Οτι γὰρ ἀναίσθητοί τινες ἦσαν οἱ τὴν παλιν ἐκείνην οἰκοῦντες ", δῆλον ἀπὸ τοῦ τέλους. Δέον γὰρ αὐ- τοὺς προσκυνῆσαι καὶ θαυμάσαι τὴν δύναμιν, οἱ δὲ ἀπέπεμπον, Καὶ παρεκάλουν ἀπελθεῖν ἀπὸ 10 των ορίων αὐτῶν. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν ἀνεῖλον τοὺς χοίρους οἱ δαίμονες; Πανταχοῦ τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἀθυμίαν εμβάλλειν τ' ἐσπουδάκασι, καὶ πανταχοῦ χαίρουσι τη ἀπωλείᾳ ". Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ διάβολος ἐπὶ τοῦ Ἰωδ ἐποίησε· καίτοι καὶ ἐκεῖ ὁ Θεὸς ἐπέτρεψεν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐκεῖ πειθόμενος τῷ διαβόλῳ, ἀλλὰ τὸν αὐτοῦ θεράποντα θέλων ἀποφῆναι λαμπρότερον, καὶ τῷ δαίμονι πᾶσαν ἀναισχυντίας ἐκκόπτων πρόφασιν, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ περιτρέπων κεφαλὴν τὰ κατὰ τοῦ δικαίου γινόμενα. Ἐπεὶ καὶ νῦν τοὐναντίον, ήπερ ήθελον οὗτοι, γέγονε. Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ δύναμις λαμπρῶς ἀνεκηρύττετο, να ανήκεστα om. C. D. Ε. F. ως γινομένων Α. F. οι καὶ om. C. D. Ε. οι παῖδας] καὶ παῖδας Α. αὐτοῖς αὐτοὺς Γ. * ἀδύνατον Α. οι οὐκ ἂν] οὐδὲ Edul. οὐδὲ ἂν tacite Ben. 244. 50 ὄνου] add. σῶμα Edd. οὐκ ἄν τις ισχύσει ά. σ. δ. ἐργάσασθαι D. ος που βαδίζει Α. ποῖ βαδίζει C. D. ποῖα βαδίζειν F. σ. ἀπήγγειλε Ε. ἡγγειλε .. • Sic Ep. et Edd. συγχωρής G. celeri συγχωρήση. Ο περιάγοντες γ'. Ὥστε γραῒδίων μεθυόντων ταυτί τα βήματα, καὶ παίδων μορμολύκεια. Οὐδὲ γὰρ ἔνι ψυχὴν ἀποῤῥαγεῖσαν τοῦ σώματος ἐνταῦθα πλανᾶσθαι λοιπόν. Δικαίων γὰρ ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ· εἰ δὲ αἱ τῶν δικαίων, καὶ αἱ τῶν παίδων· οὐδὲ γὰρ ἐκεῖναι πονηρα!. Καὶ αἱ τῶν ἁμαρτω λῶν δὲ εὐθέως ἐντεῦθεν ἀπάγονται. Καὶ δῆλον ἀπὸ τοῦ Λαζάρου καὶ τοῦ πλουσίου· καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν ὁ Χρι στός· Σήμερον τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ, Καὶ οὐχ οἷόν τε ψυχὴν ἐξελθοῦσαν τοῦ σώματος ἐνταῦθα πλανᾶσθαι· καὶ μάλα εἰκότως. [337] Εἰ γὰρ ἐν γῇ βαδί- ζοντες τῇ συνήθει καὶ γνωρίμῳ, καὶ σῶμα περικείμενοι, ὅταν ξένην ὁδεύωμεν ὁδὸν, ποίαν ἐλθεῖν οὐκ ἴσμεν, ἂν μὴ τὸν χειραγωγούντα ἔχωμεν· πῶς ἡ τοῦ σώματος ἀποῤῥαγεῖσα ψυχὴ, καὶ τῆς συνηθείας ἐξελθοῦσα πάσης, εἴσεται ποῦ δεῖ βαδίζειν … ἄνευ τοῦ καθοδηγοῦντος αυτ τήν ; Καὶ πολλαχόθεν δὲ ἑτέρωθεν ἄν τις κατίδοι, ὅτι οὐκ ἔνι ψυχὴν ἐξελθοῦσαν ἐνταῦθα μεῖναι. Καὶ γὰρ ὁ Στέφα- νός φησι· Δέξαι τὸ πνεῦμά μου· καὶ ὁ Παῦλος, Το ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι πολλῷ μᾶλλον κρείτ- τον. Καὶ περὶ τοῦ πατριάρχου δέ φησιν ή Γραφή. Καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, τραφεὶς ἐν γήρει 13 είποιμι Edd. δεύτερον Edd. δε om. Ε. • C. D. καὶ ἀπάγοντες om. F. ' • καὶ deest in Edd. κεφαλῆς] add. πᾶσαι Edd. * τούτων omn. Ε. τοῦτο ἐν τις item. • ἀπελθεῖν] add. αὐτοῖς E. add. αὐτοὺς Edd. · καὶ ἵνα καὶ of Sic F. Prius καὶ inclusit Mor. ἵνα μὴ οἱ Ο. cauturi ἵνα οι. το ἐπιδείκνυτα: F. Η κατοικοῦντες C. D. Ε. repetunt οἱ δαίμονες, quod in E. Arm. Mor. non comparet. 18 18 ἀπὸ] ἐκ Εdd. " ἐμβαλεῖν F. Past b. v. vulgo τῇ αὐτῶν ἀπωλείᾳ Edd. cade uc vastitate Ge

355 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII. al. XXIX. 356 καὶ ἡ πονηρία τῶν δαιμόνων, ἧς ἀπήλλαξε τοὺς ὑπ’ αὐτῶν κατεχομένους, σαφέστερον διεδείκνυτο, καὶ ὅτι οὐδὲ χοίρων εἰσὶν ἅπτεσθαι κύριοι, μὴ τοῦ τῶν ὅλων ἐπιτρέποντος Θεοῦ. δ΄. Εἰ δέ τις καὶ κατὰ ἀναγωγὴν ταῦτα ἐκλάβοι, τὸ κωλῦον οὐδέν. Ἡ μὲν γὰρ ἱστορία αὕτη· δεῖ δὲ εἰδέναι σαφῶς, ὡς οἱ χοιρώδεις τῶν ἀνθρώπων εὐεπιχείρητοι ταῖς τῶν δαιμόνων ἐνεργείαις εἰσί. Καὶ ἄνθρωποι μὲν ὄντες οἱ ταῦτα πάσχοντες, δύνανται καὶ περιγενέσθαι πολλάκις· ἂν δὲ χοῖροι τὸ ὅλον γένωνται, οὐ δαιμονίζονται μόνον, ἀλλὰ καὶ κατακρημνίζονται. Καὶ ἄλλως δὲ, ἵνα μή τις σκηνὴν εἶναι νομίσῃ τὰ γενόμενα, ἀλλὰ πιστεύσῃ σαφῶς ὅτι ἐξῆλθον οἱ δαίμονες $^{15}$, ἀπὸ τοῦ θανάτου τῶν χοίρων τοῦτο γίνεται κατάδηλον. Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ τὸ πρᾶον μετὰ τῆς δυνάμεως. Ἐπειδὴ γὰρ τοιαῦτα εὐεργετηθέντες ἀπήλαυνον αὐτὸν οἱ τὴν χώραν οἰκοῦντες ἐκείνην, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ’ ἀνεχώρησε $^{16}$, καὶ τοὺς ἀναξίους ἀποφήναντας ἑαυτοὺς τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας κατέλιπε, τοὺς ἐλευθερωθέντας τῶν δαιμόνων δοὺς διδασκάλους καὶ $^{17}$ τοὺς συβώτας, ὥστε παρ’ ἐκείνων μαθεῖν πάντα τὰ γεγενημένα· καὶ αὐτὸς ἀναχωρήσας τὸν φόβον ἀφίησιν αὐτοῖς ἐνακμάζοντα. Καὶ γὰρ τῆς ζημίας τὸ μέγεθος διεδίδου τοῦ γεγενημένου τὴν φήμην, καὶ καθικνεῖτο τῆς διανοίας $^{18}$ αὐτῶν τὸ συμβάν. Καὶ πολλαχόθεν ἐφέροντο φωναὶ, ἀνακηρύττουσαι τοῦ θαύματος τὸ παράδοξον, ἀπὸ τῶν θεραπευθέντων, ἀπὸ τῶν καταποντισθέντων, ἀπὸ τῶν δεσποτῶν τῶν χοίρων, ἀπὸ τῶν ποιμαινόντων αὐτοὺς ἀνθρώπων. $^{19}$ Ταῦτα καὶ νῦν γινόμενα ἴδοι τις ἂν, καὶ πολλοὺς ἐν τοῖς μνημείοις δαιμονιζομένους, οὓς οὐδὲν κατέχει τῆς μανίας, οὐ σίδηρος, οὐχ ἅλυσις, οὐκ ἀνθρώπων πλῆθος, οὐ παραίνεσις, οὐ νουθεσία, οὐ φόβος, οὐκ ἀπειλὴ, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Καὶ γὰρ ὅταν τις ἀκόλαστος ᾖ πρὸς πάντα $^{20}$ σώματα ἐπτοημένος, οὐδὲν διενήνοχε τοῦ δαιμονῶντος· ἀλλὰ γυμνὸς $^{21}$ [359] ὡς ἐκεῖνος περιέρχεται, ἱμάτια μὲν ἐνδεδυμένος, τῆς δὲ ἀληθοῦς περιβολῆς ἐστερημένος $^{22}$, καὶ τῆς αὐτῷ προσηκούσης δόξης γεγυμνωμένος, οὐ λίθοις ἑαυτὸν κόπτων, ἀλλὰ ἁμαρτήμασι πολλῶν λίθων χαλεπωτέροις. Τίς οὖν τὸν τοιοῦτον δῆσαι δυνήσεται; τίς $^{23}$ παῦσαι ἀσχημονοῦντα καὶ οἰστρούμενον, καὶ οὐδέποτε ἐν ἑαυτῷ γινόμενον, ἀλλ’ ἀεὶ παρὰ τὰ μνήματα φοιτῶντα; Τοιαῦτα γὰρ τῶν πορνῶν $^{24}$ τὰ καταγώγια, πολλῆς τῆς δυσωδίας γέμοντα, πολλῆς τῆς σηπεδόνος. Τί δὲ ὁ φιλάργυρος; οὐχὶ τοιοῦτος; τίς γὰρ $^{25}$ αὐτὸν ἰσχύσει δῆσαί ποτε; οὐχὶ φόβοι καὶ ἀπειλαὶ καθημεριναὶ, καὶ παραινέσεις καὶ συμβουλαί; Ἀλλὰ πάντα ταῦτα διακόπτει τὰ δεσμά· κἂν ἔλθῃ τις αὐτὸν $^{26}$ ἀπαλλάξαι, ὁρκίζει ὥστε μὴ ἀπαλλαγῆναι, βάσανον ἡγούμενος εἶναι μεγίστην τὸ μὴ εἶναι ἐν τῇ βασάνῳ· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀθλιώτερον $^{27}$; Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ δαίμων, εἰ καὶ ἀνθρώπων κατεφρόνησεν, ἀλλὰ τῷ προστάγματι εἶξε τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταχέως ἀπεπήδησε $^{28}$ τοῦ σώματος· οὗτος δὲ οὐδὲ τῷ προστάγματι εἴκει. Ἰδοὺ γοῦν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀκούει αὐτοῦ λέγοντος, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, καὶ γέενναν ἀπειλοῦντος, καὶ τὰς ἀνηκέστους κολάσεις, καὶ οὐ πείθεται· οὐχ ὅτι ἰσχυρότερός ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ’ ὅτι ἄκοντας ἡμᾶς ὁ Χριστὸς οὐ σωφρονίζει. Διὰ τοῦτο ὡς ἐν ἐρήμοις οἱ τοιοῦτοι διατρίβουσι, κἂν ἐν μέσαις πόλεσιν ὦσι. Τίς γὰρ ἂν ἕλοιτο νοῦν ἔχων τοιούτοις συγγίνεσθαι ἀνθρώποις; Μᾶλλον ἂν ἔγωγε κατεδεξάμην μετὰ μυρίων δαιμονώντων οἰκεῖν, ἢ μετὰ ἑνὸς ταύτην νοσοῦντος τὴν νόσον. Καὶ ὅτι οὐ σφάλλομαι ταῦτα λέγων, δῆλον ἐξ ὧν ἑκάτεροι πάσχουσιν. Οὗτοι μὲν γὰρ τὸν οὐδὲν ἠδικηκότα ἐχθρὸν ἡγοῦνται, καὶ βούλονται καὶ δοῦλον λαβεῖν ἐλεύθερον $^{29}$ ὄντα, καὶ μυρίοις περιβάλλουσι κακοῖς· οἱ δὲ δαιμονῶντες $^{30}$ οὐδὲν τοιοῦτον $^{31}$ ἐργάζονται, ἀλλ’ ἐν ἑαυτοῖς τὴν νόσον στρέφουσι. Καὶ οὗτοι μὲν $^{32}$ πολλάκις οἰκίας ἀνατρέπουσι, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ βλασφημεῖσθαι παρασκευάζουσι, καὶ λύμη πόλεως καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης εἰσίν· οἱ δὲ ὑπὸ δαιμόνων ἐνοχλούμενοι $^{33}$, ἐλεεῖσθαι μᾶλλόν εἰσιν ἄξιοι καὶ δακρύεσθαι. Καὶ οἱ μὲν ἐν ἀναισθησίᾳ τὰ πλείονα πράττουσιν· οἱ δὲ μετὰ λογισμοῦ παραπαίουσιν, ἐν μέσαις πόλεσι βακχευόμενοι, καὶ καινήν τινα μαινόμενοι μανίαν. Τί γὰρ τοιοῦτον ἐργάζονται οἱ δαιμονῶντες ἅπαντες, οἷον Ἰούδας ἐτόλμησε, τὴν ἐσχάτην παρανομίαν ἐπιδειξάμενος; Καὶ πάντες δὲ οἱ ἐκεῖνον ζηλοῦντες, καθάπερ θηρία χαλεπὰ ἀπὸ γαλεάγρας φυγόντα, τὰς πόλεις θορυβοῦσιν, οὐδενὸς κατέχοντος. Περίκειται μὲν γὰρ τούτοις δεσμὰ πανταχόθεν· οἷον ὁ τῶν δικαστῶν φόβος, ἡ τῶν νόμων ἀπειλὴ, ἡ παρὰ τῶν πολλῶν κατάγνωσις, καὶ ἕτερα πλείονα τούτων· ἀλλ’ ὅμως καὶ ταῦτα διαῤῥήγνυντες πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι. Καὶ εἴ τις αὐτὰ τέλεον αὐτῶν $^{34}$ ἀφέλοι, τότε ἂν ἔγνω σαφῶς τὸν ἐν αὐτοῖς δαίμονα πολὺ τοῦ νῦν ἐξελθόντος ἀγριώτερον ὄντα καὶ μανικώτερον. [340] ε΄. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο οὔκ ἐστι, τῷ λόγῳ τέως αὐτὸ ὑποθώμεθα, καὶ πάσας αὐτοῦ περιέλωμεν τὰς ἁλύσεις· καὶ τότε αὐτοῦ σαφῶς εἰσόμεθα τὴν λαμπρὰν μανίαν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε τὸ θηρίον, ὅταν αὐτὸ ἐκκαλύψωμεν· ἐν γὰρ τῷ λόγῳ ἡ σκηνὴ, οὐκ ἐν ἀληθείᾳ $^{35}$ τὸ πρᾶγμα. Ἔστω τοίνυν τις ἄνθρωπος πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιείς, μέλας, ἐξ ἑκατέρων τῶν ὤμων δράκοντας ἀντὶ χειρῶν ἔχων ἐξηρτημένους· ἔστω δὲ αὐτῷ καὶ στόμα, ἀντὶ μὲν ὀδόντων ξίφη ὀξέα ἔχον ἐμπεπηγότα $^{36}$, ἀντὶ δὲ γλώσσης ἰοῦ καὶ δηλητηρίου φαρμάκου πηγὴν ἀναβλύζουσαν· γαστὴρ δὲ, καμίνου πάσης δαπανητικωτέρα, τὰ ἐμβαλλόμενα ἀναλίσκουσα ἅπαντα· καὶ πόδες ὑπόπτεροί τινες καὶ φλογὸς ἁπάσης σφοδρότεροι· καὶ τὸ πρόσωπον δὲ αὐτῷ ἀπὸ κυνὸς καὶ λύκου κατεσκευασμένον ἔστω· καὶ φθεγγέσθω μηδὲν ἀνθρώπινον, ἀλλ’ ἀπηχές τι καὶ ἀηδὲς καὶ φοβερόν· ἐχέτω δὲ καὶ ἐν χερσὶ φλόγα. Τάχα φοβερὰ δοκεῖ εἶναι ὑμῖν τὰ εἰρημένα· ἀλλ’ οὐδέπω κατ’ ἀξίαν αὐτὸν ἐσχηματίσαμεν· μετὰ γὰρ τούτων καὶ ἕτερα δεῖ προσθεῖναι. Καὶ γὰρ $^{37}$ τοὺς ἀπαντῶντας σφαττέτω, κατεσθιέτω, τῶν σαρκῶν αὐτῶν ἀπτέσθω. Ἀλλὰ καὶ τούτου πολλῷ χαλεπώτερος ὁ φιλάργυρος, πᾶσιν ἐπιὼν ὥσπερ ᾅδης, πάντας $^{38}$ καταπίνων, κοινὸς πολέμιος περιερχόμενος οὗ τῶν ἀνθρώπων γένους. Καὶ γὰρ βούλεται μηδένα ἄνθρωπον εἶναι, ἵνα τὰ πάντα $^{39}$ κατέχῃ. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλ’ ὅταν πάντας ἀπολέσῃ τῇ ἐπιθυμίᾳ, καὶ τῆς γῆς τὴν οὐ- $^{15}$ Sic codd. Verss. Euth. ἐξῆλθεν ὁ δαίμων Edd. $^{16}$ ἀλλὰ καὶ ἀνεχ. Edd. $^{17}$ καὶ om. C. D. E. F. Paulo ante δοὺς om. D. τοὺς συβώτας] τοὺς χοιροβόσκοντας E. τοῖς συμβιόταις (sic) C. Verba τοὺς συβώτας radendo sustulit eorr. D. Plura in adnot. $^{18}$ διανοίας] Sic E. Ge. Arm. ἀγνοίας A. C. D. ἀναισθησίας F. $^{19}$ ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων A. $^{20}$ πάντα] add. τὰ D. E. $^{21}$ γυμνὸς] add. ὢν Edd. $^{22}$ ἀπεστερημένος Edd. στολῆς pro περιβολῆς habet E. $^{23}$ τίς] καὶ Edd. $^{24}$ πόρνων Edd. cum F. $^{25}$ γὰρ] δὲ Edd. p. ρ. ἰσχύει F. $^{26}$ αὐτὸν om. C. D. F. F. ἀπαλλάξαι] add. τῶν δεσμῶν Edd. $^{27}$ χαλεπώτερον (om. ἂν) Edd. $^{28}$ ἀπεδήμησε A. C. D. ἀπέστη F. $^{29}$ τὸν ἐλευθ. A. C. $^{30}$ εἰ δὲ ἄλλοι δαιμ. C. F. et pr. D. $^{31}$ τοιοῦτον] Sic codd. et Verss. ἄλλο Edd. p. ρ τρέφουσι Edd. $^{32}$ Καὶ οὗτοι μὲν] Οὗτοι δὲ C. E. F. et pr. D. $^{33}$ ὀχλούμενοι A. C. D. $^{34}$ αὐτῶν om. A. $^{35}$ ἐν τῇ ἀλ. Edd. $^{36}$ πεπηγότα A. C. F. $^{37}$ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{38}$ πάντα Edd. $^{39}$ πάντων F.

355 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII. al. XXIX. 356 καὶ ἡ πονηρία τῶν δαιμόνων, ἧς ἀπήλλαξε τοὺς ὑπ’ αὐτῶν κατεχομένους, σαφέστερον διεδείκνυτο, καὶ ὅτι οὐδὲ χοίρων εἰσὶν ἅπτεσθαι κύριοι, μὴ τοῦ τῶν ὅλων ἐπιτρέποντος Θεοῦ. δ΄. Εἰ δέ τις καὶ κατὰ ἀναγωγὴν ταῦτα ἐκλάβοι, τὸ κωλῦον οὐδέν. Ἡ μὲν γὰρ ἱστορία αὕτη· δεῖ δὲ εἰδέναι σαφῶς, ὡς οἱ χοιρώδεις τῶν ἀνθρώπων εὐεπιχείρητοι ταῖς τῶν δαιμόνων ἐνεργείαις εἰσί. Καὶ ἄνθρωποι μὲν ὄντες οἱ ταῦτα πάσχοντες, δύνανται καὶ περιγενέσθαι πολλάκις· ἂν δὲ χοῖροι τὸ ὅλον γένωνται, οὐ δαιμονίζονται μόνον, ἀλλὰ καὶ κατακρημνίζονται. Καὶ ἄλλως δὲ, ἵνα μή τις σκηνὴν εἶναι νομίσῃ τὰ γενόμενα, ἀλλὰ πιστεύσῃ σαφῶς ὅτι ἐξῆλθον οἱ δαίμονες $^{15}$, ἀπὸ τοῦ θανάτου τῶν χοίρων τοῦτο γίνεται κατάδηλον. Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ τὸ πρᾶον μετὰ τῆς δυνάμεως. Ἐπειδὴ γὰρ τοιαῦτα εὐεργετηθέντες ἀπήλαυνον αὐτὸν οἱ τὴν χώραν οἰκοῦντες ἐκείνην, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ’ ἀνεχώρησε $^{16}$, καὶ τοὺς ἀναξίους ἀποφήναντας ἑαυτοὺς τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας κατέλιπε, τοὺς ἐλευθερωθέντας τῶν δαιμόνων δοὺς διδασκάλους καὶ $^{17}$ τοὺς συβώτας, ὥστε παρ’ ἐκείνων μαθεῖν πάντα τὰ γεγενημένα· καὶ αὐτὸς ἀναχωρήσας τὸν φόβον ἀφίησιν αὐτοῖς ἐνακμάζοντα. Καὶ γὰρ τῆς ζημίας τὸ μέγεθος διεδίδου τοῦ γεγενημένου τὴν φήμην, καὶ καθικνεῖτο τῆς διανοίας $^{18}$ αὐτῶν τὸ συμβάν. Καὶ πολλαχόθεν ἐφέροντο φωναὶ, ἀνακηρύττουσαι τοῦ θαύματος τὸ παράδοξον, ἀπὸ τῶν θεραπευθέντων, ἀπὸ τῶν καταποντισθέντων, ἀπὸ τῶν δεσποτῶν τῶν χοίρων, ἀπὸ τῶν ποιμαινόντων αὐτοὺς ἀνθρώπων. $^{19}$ Ταῦτα καὶ νῦν γινόμενα ἴδοι τις ἂν, καὶ πολλοὺς ἐν τοῖς μνημείοις δαιμονιζομένους, οὓς οὐδὲν κατέχει τῆς μανίας, οὐ σίδηρος, οὐχ ἅλυσις, οὐκ ἀνθρώπων πλῆθος, οὐ παραίνεσις, οὐ νουθεσία, οὐ φόβος, οὐκ ἀπειλὴ, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Καὶ γὰρ ὅταν τις ἀκόλαστος ᾖ πρὸς πάντα $^{20}$ σώματα ἐπτοημένος, οὐδὲν διενήνοχε τοῦ δαιμονῶντος· ἀλλὰ γυμνὸς $^{21}$ [359] ὡς ἐκεῖνος περιέρχεται, ἱμάτια μὲν ἐνδεδυμένος, τῆς δὲ ἀληθοῦς περιβολῆς ἐστερημένος $^{22}$, καὶ τῆς αὐτῷ προσηκούσης δόξης γεγυμνωμένος, οὐ λίθοις ἑαυτὸν κόπτων, ἀλλὰ ἁμαρτήμασι πολλῶν λίθων χαλεπωτέροις. Τίς οὖν τὸν τοιοῦτον δῆσαι δυνήσεται; τίς $^{23}$ παῦσαι ἀσχημονοῦντα καὶ οἰστρούμενον, καὶ οὐδέποτε ἐν ἑαυτῷ γινόμενον, ἀλλ’ ἀεὶ παρὰ τὰ μνήματα φοιτῶντα; Τοιαῦτα γὰρ τῶν πορνῶν $^{24}$ τὰ καταγώγια, πολλῆς τῆς δυσωδίας γέμοντα, πολλῆς τῆς σηπεδόνος. Τί δὲ ὁ φιλάργυρος; οὐχὶ τοιοῦτος; τίς γὰρ $^{25}$ αὐτὸν ἰσχύσει δῆσαί ποτε; οὐχὶ φόβοι καὶ ἀπειλαὶ καθημεριναὶ, καὶ παραινέσεις καὶ συμβουλαί; Ἀλλὰ πάντα ταῦτα διακόπτει τὰ δεσμά· κἂν ἔλθῃ τις αὐτὸν $^{26}$ ἀπαλλάξαι, ὁρκίζει ὥστε μὴ ἀπαλλαγῆναι, βάσανον ἡγούμενος εἶναι μεγίστην τὸ μὴ εἶναι ἐν τῇ βασάνῳ· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀθλιώτερον $^{27}$; Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ δαίμων, εἰ καὶ ἀνθρώπων κατεφρόνησεν, ἀλλὰ τῷ προστάγματι εἶξε τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταχέως ἀπεπήδησε $^{28}$ τοῦ σώματος· οὗτος δὲ οὐδὲ τῷ προστάγματι εἴκει. Ἰδοὺ γοῦν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀκούει αὐτοῦ λέγοντος, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, καὶ γέενναν ἀπειλοῦντος, καὶ τὰς ἀνηκέστους κολάσεις, καὶ οὐ πείθεται· οὐχ ὅτι ἰσχυρότερός ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ’ ὅτι ἄκοντας ἡμᾶς ὁ Χριστὸς οὐ σωφρονίζει. Διὰ τοῦτο ὡς ἐν ἐρήμοις οἱ τοιοῦτοι διατρίβουσι, κἂν ἐν μέσαις πόλεσιν ὦσι. Τίς γὰρ ἂν ἕλοιτο νοῦν ἔχων τοιούτοις συγγίνεσθαι ἀνθρώποις; Μᾶλλον ἂν ἔγωγε κατεδεξάμην μετὰ μυρίων δαιμονώντων οἰκεῖν, ἢ μετὰ ἑνὸς ταύτην νοσοῦντος τὴν νόσον. Καὶ ὅτι οὐ σφάλλομαι ταῦτα λέγων, δῆλον ἐξ ὧν ἑκάτεροι πάσχουσιν. Οὗτοι μὲν γὰρ τὸν οὐδὲν ἠδικηκότα ἐχθρὸν ἡγοῦνται, καὶ βούλονται καὶ δοῦλον λαβεῖν ἐλεύθερον $^{29}$ ὄντα, καὶ μυρίοις περιβάλλουσι κακοῖς· οἱ δὲ δαιμονῶντες $^{30}$ οὐδὲν τοιοῦτον $^{31}$ ἐργάζονται, ἀλλ’ ἐν ἑαυτοῖς τὴν νόσον στρέφουσι. Καὶ οὗτοι μὲν $^{32}$ πολλάκις οἰκίας ἀνατρέπουσι, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ βλασφημεῖσθαι παρασκευάζουσι, καὶ λύμη πόλεως καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης εἰσίν· οἱ δὲ ὑπὸ δαιμόνων ἐνοχλούμενοι $^{33}$, ἐλεεῖσθαι μᾶλλόν εἰσιν ἄξιοι καὶ δακρύεσθαι. Καὶ οἱ μὲν ἐν ἀναισθησίᾳ τὰ πλείονα πράττουσιν· οἱ δὲ μετὰ λογισμοῦ παραπαίουσιν, ἐν μέσαις πόλεσι βακχευόμενοι, καὶ καινήν τινα μαινόμενοι μανίαν. Τί γὰρ τοιοῦτον ἐργάζονται οἱ δαιμονῶντες ἅπαντες, οἷον Ἰούδας ἐτόλμησε, τὴν ἐσχάτην παρανομίαν ἐπιδειξάμενος; Καὶ πάντες δὲ οἱ ἐκεῖνον ζηλοῦντες, καθάπερ θηρία χαλεπὰ ἀπὸ γαλεάγρας φυγόντα, τὰς πόλεις θορυβοῦσιν, οὐδενὸς κατέχοντος. Περίκειται μὲν γὰρ τούτοις δεσμὰ πανταχόθεν· οἷον ὁ τῶν δικαστῶν φόβος, ἡ τῶν νόμων ἀπειλὴ, ἡ παρὰ τῶν πολλῶν κατάγνωσις, καὶ ἕτερα πλείονα τούτων· ἀλλ’ ὅμως καὶ ταῦτα διαῤῥήγνυντες πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι. Καὶ εἴ τις αὐτὰ τέλεον αὐτῶν $^{34}$ ἀφέλοι, τότε ἂν ἔγνω σαφῶς τὸν ἐν αὐτοῖς δαίμονα πολὺ τοῦ νῦν ἐξελθόντος ἀγριώτερον ὄντα καὶ μανικώτερον. [340] ε΄. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο οὔκ ἐστι, τῷ λόγῳ τέως αὐτὸ ὑποθώμεθα, καὶ πάσας αὐτοῦ περιέλωμεν τὰς ἁλύσεις· καὶ τότε αὐτοῦ σαφῶς εἰσόμεθα τὴν λαμπρὰν μανίαν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε τὸ θηρίον, ὅταν αὐτὸ ἐκκαλύψωμεν· ἐν γὰρ τῷ λόγῳ ἡ σκηνὴ, οὐκ ἐν ἀληθείᾳ $^{35}$ τὸ πρᾶγμα. Ἔστω τοίνυν τις ἄνθρωπος πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιείς, μέλας, ἐξ ἑκατέρων τῶν ὤμων δράκοντας ἀντὶ χειρῶν ἔχων ἐξηρτημένους· ἔστω δὲ αὐτῷ καὶ στόμα, ἀντὶ μὲν ὀδόντων ξίφη ὀξέα ἔχον ἐμπεπηγότα $^{36}$, ἀντὶ δὲ γλώσσης ἰοῦ καὶ δηλητηρίου φαρμάκου πηγὴν ἀναβλύζουσαν· γαστὴρ δὲ, καμίνου πάσης δαπανητικωτέρα, τὰ ἐμβαλλόμενα ἀναλίσκουσα ἅπαντα· καὶ πόδες ὑπόπτεροί τινες καὶ φλογὸς ἁπάσης σφοδρότεροι· καὶ τὸ πρόσωπον δὲ αὐτῷ ἀπὸ κυνὸς καὶ λύκου κατεσκευασμένον ἔστω· καὶ φθεγγέσθω μηδὲν ἀνθρώπινον, ἀλλ’ ἀπηχές τι καὶ ἀηδὲς καὶ φοβερόν· ἐχέτω δὲ καὶ ἐν χερσὶ φλόγα. Τάχα φοβερὰ δοκεῖ εἶναι ὑμῖν τὰ εἰρημένα· ἀλλ’ οὐδέπω κατ’ ἀξίαν αὐτὸν ἐσχηματίσαμεν· μετὰ γὰρ τούτων καὶ ἕτερα δεῖ προσθεῖναι. Καὶ γὰρ $^{37}$ τοὺς ἀπαντῶντας σφαττέτω, κατεσθιέτω, τῶν σαρκῶν αὐτῶν ἀπτέσθω. Ἀλλὰ καὶ τούτου πολλῷ χαλεπώτερος ὁ φιλάργυρος, πᾶσιν ἐπιὼν ὥσπερ ᾅδης, πάντας $^{38}$ καταπίνων, κοινὸς πολέμιος περιερχόμενος οὗ τῶν ἀνθρώπων γένους. Καὶ γὰρ βούλεται μηδένα ἄνθρωπον εἶναι, ἵνα τὰ πάντα $^{39}$ κατέχῃ. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλ’ ὅταν πάντας ἀπολέσῃ τῇ ἐπιθυμίᾳ, καὶ τῆς γῆς τὴν οὐ- $^{15}$ Sic codd. Verss. Euth. ἐξῆλθεν ὁ δαίμων Edd. $^{16}$ ἀλλὰ καὶ ἀνεχ. Edd. $^{17}$ καὶ om. C. D. E. F. Paulo ante δοὺς om. D. τοὺς συβώτας] τοὺς χοιροβόσκοντας E. τοῖς συμβιόταις (sic) C. Verba τοὺς συβώτας radendo sustulit eorr. D. Plura in adnot. $^{18}$ διανοίας] Sic E. Ge. Arm. ἀγνοίας A. C. D. ἀναισθησίας F. $^{19}$ ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων A. $^{20}$ πάντα] add. τὰ D. E. $^{21}$ γυμνὸς] add. ὢν Edd. $^{22}$ ἀπεστερημένος Edd. στολῆς pro περιβολῆς habet E. $^{23}$ τίς] καὶ Edd. $^{24}$ πόρνων Edd. cum F. $^{25}$ γὰρ] δὲ Edd. p. ρ. ἰσχύει F. $^{26}$ αὐτὸν om. C. D. F. F. ἀπαλλάξαι] add. τῶν δεσμῶν Edd. $^{27}$ χαλεπώτερον (om. ἂν) Edd. $^{28}$ ἀπεδήμησε A. C. D. ἀπέστη F. $^{29}$ τὸν ἐλευθ. A. C. $^{30}$ εἰ δὲ ἄλλοι δαιμ. C. F. et pr. D. $^{31}$ τοιοῦτον] Sic codd. et Verss. ἄλλο Edd. p. ρ τρέφουσι Edd. $^{32}$ Καὶ οὗτοι μὲν] Οὗτοι δὲ C. E. F. et pr. D. $^{33}$ ὀχλούμενοι A. C. D. $^{34}$ αὐτῶν om. A. $^{35}$ ἐν τῇ ἀλ. Edd. $^{36}$ πεπηγότα A. C. F. $^{37}$ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{38}$ πάντα Edd. $^{39}$ πάντων F.

355 IN MATTHÆUM HOMIL. XXVIII. al. XXIX. 356 καὶ ἡ πονηρία τῶν δαιμόνων, ἧς ἀπήλλαξε τοὺς ὑπ’ αὐτῶν κατεχομένους, σαφέστερον διεδείκνυτο, καὶ ὅτι οὐδὲ χοίρων εἰσὶν ἅπτεσθαι κύριοι, μὴ τοῦ τῶν ὅλων ἐπιτρέποντος Θεοῦ. δ΄. Εἰ δέ τις καὶ κατὰ ἀναγωγὴν ταῦτα ἐκλάβοι, τὸ κωλῦον οὐδέν. Ἡ μὲν γὰρ ἱστορία αὕτη· δεῖ δὲ εἰδέναι σαφῶς, ὡς οἱ χοιρώδεις τῶν ἀνθρώπων εὐεπιχείρητοι ταῖς τῶν δαιμόνων ἐνεργείαις εἰσί. Καὶ ἄνθρωποι μὲν ὄντες οἱ ταῦτα πάσχοντες, δύνανται καὶ περιγενέσθαι πολλάκις· ἂν δὲ χοῖροι τὸ ὅλον γένωνται, οὐ δαιμονίζονται μόνον, ἀλλὰ καὶ κατακρημνίζονται. Καὶ ἄλλως δὲ, ἵνα μή τις σκηνὴν εἶναι νομίσῃ τὰ γενόμενα, ἀλλὰ πιστεύσῃ σαφῶς ὅτι ἐξῆλθον οἱ δαίμονες $^{15}$, ἀπὸ τοῦ θανάτου τῶν χοίρων τοῦτο γίνεται κατάδηλον. Σκόπει δὲ αὐτοῦ καὶ τὸ πρᾶον μετὰ τῆς δυνάμεως. Ἐπειδὴ γὰρ τοιαῦτα εὐεργετηθέντες ἀπήλαυνον αὐτὸν οἱ τὴν χώραν οἰκοῦντες ἐκείνην, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ’ ἀνεχώρησε $^{16}$, καὶ τοὺς ἀναξίους ἀποφήναντας ἑαυτοὺς τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας κατέλιπε, τοὺς ἐλευθερωθέντας τῶν δαιμόνων δοὺς διδασκάλους καὶ $^{17}$ τοὺς συβώτας, ὥστε παρ’ ἐκείνων μαθεῖν πάντα τὰ γεγενημένα· καὶ αὐτὸς ἀναχωρήσας τὸν φόβον ἀφίησιν αὐτοῖς ἐνακμάζοντα. Καὶ γὰρ τῆς ζημίας τὸ μέγεθος διεδίδου τοῦ γεγενημένου τὴν φήμην, καὶ καθικνεῖτο τῆς διανοίας $^{18}$ αὐτῶν τὸ συμβάν. Καὶ πολλαχόθεν ἐφέροντο φωναὶ, ἀνακηρύττουσαι τοῦ θαύματος τὸ παράδοξον, ἀπὸ τῶν θεραπευθέντων, ἀπὸ τῶν καταποντισθέντων, ἀπὸ τῶν δεσποτῶν τῶν χοίρων, ἀπὸ τῶν ποιμαινόντων αὐτοὺς ἀνθρώπων. $^{19}$ Ταῦτα καὶ νῦν γινόμενα ἴδοι τις ἂν, καὶ πολλοὺς ἐν τοῖς μνημείοις δαιμονιζομένους, οὓς οὐδὲν κατέχει τῆς μανίας, οὐ σίδηρος, οὐχ ἅλυσις, οὐκ ἀνθρώπων πλῆθος, οὐ παραίνεσις, οὐ νουθεσία, οὐ φόβος, οὐκ ἀπειλὴ, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Καὶ γὰρ ὅταν τις ἀκόλαστος ᾖ πρὸς πάντα $^{20}$ σώματα ἐπτοημένος, οὐδὲν διενήνοχε τοῦ δαιμονῶντος· ἀλλὰ γυμνὸς $^{21}$ [359] ὡς ἐκεῖνος περιέρχεται, ἱμάτια μὲν ἐνδεδυμένος, τῆς δὲ ἀληθοῦς περιβολῆς ἐστερημένος $^{22}$, καὶ τῆς αὐτῷ προσηκούσης δόξης γεγυμνωμένος, οὐ λίθοις ἑαυτὸν κόπτων, ἀλλὰ ἁμαρτήμασι πολλῶν λίθων χαλεπωτέροις. Τίς οὖν τὸν τοιοῦτον δῆσαι δυνήσεται; τίς $^{23}$ παῦσαι ἀσχημονοῦντα καὶ οἰστρούμενον, καὶ οὐδέποτε ἐν ἑαυτῷ γινόμενον, ἀλλ’ ἀεὶ παρὰ τὰ μνήματα φοιτῶντα; Τοιαῦτα γὰρ τῶν πορνῶν $^{24}$ τὰ καταγώγια, πολλῆς τῆς δυσωδίας γέμοντα, πολλῆς τῆς σηπεδόνος. Τί δὲ ὁ φιλάργυρος; οὐχὶ τοιοῦτος; τίς γὰρ $^{25}$ αὐτὸν ἰσχύσει δῆσαί ποτε; οὐχὶ φόβοι καὶ ἀπειλαὶ καθημεριναὶ, καὶ παραινέσεις καὶ συμβουλαί; Ἀλλὰ πάντα ταῦτα διακόπτει τὰ δεσμά· κἂν ἔλθῃ τις αὐτὸν $^{26}$ ἀπαλλάξαι, ὁρκίζει ὥστε μὴ ἀπαλλαγῆναι, βάσανον ἡγούμενος εἶναι μεγίστην τὸ μὴ εἶναι ἐν τῇ βασάνῳ· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀθλιώτερον $^{27}$; Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ δαίμων, εἰ καὶ ἀνθρώπων κατεφρόνησεν, ἀλλὰ τῷ προστάγματι εἶξε τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταχέως ἀπεπήδησε $^{28}$ τοῦ σώματος· οὗτος δὲ οὐδὲ τῷ προστάγματι εἴκει. Ἰδοὺ γοῦν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀκούει αὐτοῦ λέγοντος, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, καὶ γέενναν ἀπειλοῦντος, καὶ τὰς ἀνηκέστους κολάσεις, καὶ οὐ πείθεται· οὐχ ὅτι ἰσχυρότερός ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ’ ὅτι ἄκοντας ἡμᾶς ὁ Χριστὸς οὐ σωφρονίζει. Διὰ τοῦτο ὡς ἐν ἐρήμοις οἱ τοιοῦτοι διατρίβουσι, κἂν ἐν μέσαις πόλεσιν ὦσι. Τίς γὰρ ἂν ἕλοιτο νοῦν ἔχων τοιούτοις συγγίνεσθαι ἀνθρώποις; Μᾶλλον ἂν ἔγωγε κατεδεξάμην μετὰ μυρίων δαιμονώντων οἰκεῖν, ἢ μετὰ ἑνὸς ταύτην νοσοῦντος τὴν νόσον. Καὶ ὅτι οὐ σφάλλομαι ταῦτα λέγων, δῆλον ἐξ ὧν ἑκάτεροι πάσχουσιν. Οὗτοι μὲν γὰρ τὸν οὐδὲν ἠδικηκότα ἐχθρὸν ἡγοῦνται, καὶ βούλονται καὶ δοῦλον λαβεῖν ἐλεύθερον $^{29}$ ὄντα, καὶ μυρίοις περιβάλλουσι κακοῖς· οἱ δὲ δαιμονῶντες $^{30}$ οὐδὲν τοιοῦτον $^{31}$ ἐργάζονται, ἀλλ’ ἐν ἑαυτοῖς τὴν νόσον στρέφουσι. Καὶ οὗτοι μὲν $^{32}$ πολλάκις οἰκίας ἀνατρέπουσι, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ βλασφημεῖσθαι παρασκευάζουσι, καὶ λύμη πόλεως καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης εἰσίν· οἱ δὲ ὑπὸ δαιμόνων ἐνοχλούμενοι $^{33}$, ἐλεεῖσθαι μᾶλλόν εἰσιν ἄξιοι καὶ δακρύεσθαι. Καὶ οἱ μὲν ἐν ἀναισθησίᾳ τὰ πλείονα πράττουσιν· οἱ δὲ μετὰ λογισμοῦ παραπαίουσιν, ἐν μέσαις πόλεσι βακχευόμενοι, καὶ καινήν τινα μαινόμενοι μανίαν. Τί γὰρ τοιοῦτον ἐργάζονται οἱ δαιμονῶντες ἅπαντες, οἷον Ἰούδας ἐτόλμησε, τὴν ἐσχάτην παρανομίαν ἐπιδειξάμενος; Καὶ πάντες δὲ οἱ ἐκεῖνον ζηλοῦντες, καθάπερ θηρία χαλεπὰ ἀπὸ γαλεάγρας φυγόντα, τὰς πόλεις θορυβοῦσιν, οὐδενὸς κατέχοντος. Περίκειται μὲν γὰρ τούτοις δεσμὰ πανταχόθεν· οἷον ὁ τῶν δικαστῶν φόβος, ἡ τῶν νόμων ἀπειλὴ, ἡ παρὰ τῶν πολλῶν κατάγνωσις, καὶ ἕτερα πλείονα τούτων· ἀλλ’ ὅμως καὶ ταῦτα διαῤῥήγνυντες πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι. Καὶ εἴ τις αὐτὰ τέλεον αὐτῶν $^{34}$ ἀφέλοι, τότε ἂν ἔγνω σαφῶς τὸν ἐν αὐτοῖς δαίμονα πολὺ τοῦ νῦν ἐξελθόντος ἀγριώτερον ὄντα καὶ μανικώτερον. [340] ε΄. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο οὔκ ἐστι, τῷ λόγῳ τέως αὐτὸ ὑποθώμεθα, καὶ πάσας αὐτοῦ περιέλωμεν τὰς ἁλύσεις· καὶ τότε αὐτοῦ σαφῶς εἰσόμεθα τὴν λαμπρὰν μανίαν. Ἀλλὰ μὴ δείσητε τὸ θηρίον, ὅταν αὐτὸ ἐκκαλύψωμεν· ἐν γὰρ τῷ λόγῳ ἡ σκηνὴ, οὐκ ἐν ἀληθείᾳ $^{35}$ τὸ πρᾶγμα. Ἔστω τοίνυν τις ἄνθρωπος πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιείς, μέλας, ἐξ ἑκατέρων τῶν ὤμων δράκοντας ἀντὶ χειρῶν ἔχων ἐξηρτημένους· ἔστω δὲ αὐτῷ καὶ στόμα, ἀντὶ μὲν ὀδόντων ξίφη ὀξέα ἔχον ἐμπεπηγότα $^{36}$, ἀντὶ δὲ γλώσσης ἰοῦ καὶ δηλητηρίου φαρμάκου πηγὴν ἀναβλύζουσαν· γαστὴρ δὲ, καμίνου πάσης δαπανητικωτέρα, τὰ ἐμβαλλόμενα ἀναλίσκουσα ἅπαντα· καὶ πόδες ὑπόπτεροί τινες καὶ φλογὸς ἁπάσης σφοδρότεροι· καὶ τὸ πρόσωπον δὲ αὐτῷ ἀπὸ κυνὸς καὶ λύκου κατεσκευασμένον ἔστω· καὶ φθεγγέσθω μηδὲν ἀνθρώπινον, ἀλλ’ ἀπηχές τι καὶ ἀηδὲς καὶ φοβερόν· ἐχέτω δὲ καὶ ἐν χερσὶ φλόγα. Τάχα φοβερὰ δοκεῖ εἶναι ὑμῖν τὰ εἰρημένα· ἀλλ’ οὐδέπω κατ’ ἀξίαν αὐτὸν ἐσχηματίσαμεν· μετὰ γὰρ τούτων καὶ ἕτερα δεῖ προσθεῖναι. Καὶ γὰρ $^{37}$ τοὺς ἀπαντῶντας σφαττέτω, κατεσθιέτω, τῶν σαρκῶν αὐτῶν ἀπτέσθω. Ἀλλὰ καὶ τούτου πολλῷ χαλεπώτερος ὁ φιλάργυρος, πᾶσιν ἐπιὼν ὥσπερ ᾅδης, πάντας $^{38}$ καταπίνων, κοινὸς πολέμιος περιερχόμενος οὗ τῶν ἀνθρώπων γένους. Καὶ γὰρ βούλεται μηδένα ἄνθρωπον εἶναι, ἵνα τὰ πάντα $^{39}$ κατέχῃ. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλ’ ὅταν πάντας ἀπολέσῃ τῇ ἐπιθυμίᾳ, καὶ τῆς γῆς τὴν οὐ- $^{15}$ Sic codd. Verss. Euth. ἐξῆλθεν ὁ δαίμων Edd. $^{16}$ ἀλλὰ καὶ ἀνεχ. Edd. $^{17}$ καὶ om. C. D. E. F. Paulo ante δοὺς om. D. τοὺς συβώτας] τοὺς χοιροβόσκοντας E. τοῖς συμβιόταις (sic) C. Verba τοὺς συβώτας radendo sustulit eorr. D. Plura in adnot. $^{18}$ διανοίας] Sic E. Ge. Arm. ἀγνοίας A. C. D. ἀναισθησίας F. $^{19}$ ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων A. $^{20}$ πάντα] add. τὰ D. E. $^{21}$ γυμνὸς] add. ὢν Edd. $^{22}$ ἀπεστερημένος Edd. στολῆς pro περιβολῆς habet E. $^{23}$ τίς] καὶ Edd. $^{24}$ πόρνων Edd. cum F. $^{25}$ γὰρ] δὲ Edd. p. ρ. ἰσχύει F. $^{26}$ αὐτὸν om. C. D. F. F. ἀπαλλάξαι] add. τῶν δεσμῶν Edd. $^{27}$ χαλεπώτερον (om. ἂν) Edd. $^{28}$ ἀπεδήμησε A. C. D. ἀπέστη F. $^{29}$ τὸν ἐλευθ. A. C. $^{30}$ εἰ δὲ ἄλλοι δαιμ. C. F. et pr. D. $^{31}$ τοιοῦτον] Sic codd. et Verss. ἄλλο Edd. p. ρ τρέφουσι Edd. $^{32}$ Καὶ οὗτοι μὲν] Οὗτοι δὲ C. E. F. et pr. D. $^{33}$ ὀχλούμενοι A. C. D. $^{34}$ αὐτῶν om. A. $^{35}$ ἐν τῇ ἀλ. Edd. $^{36}$ πεπηγότα A. C. F. $^{37}$ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{38}$ πάντα Edd. $^{39}$ πάντων F.

357 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI σίαν ἀφανίσαι ἐπιθυμεῖ, καὶ χρυσὸν αὐτὴν οὖσαν ἰδεῖν· οὐ τὴν γῆν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄρη καὶ νάπας καὶ πη- γάς, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ φαινόμενα. Καὶ ἵνα μάθητε ὅτι οὐδέπω τὴν μανίαν παρεστήσαμεν τὴν ἐκείνου, μη- δεὶς ἔστω ὁ ἐγκαλῶν καὶ δεδιττόμενος, ἀλλ᾽ ἄνελε τὸν ἐκ τῶν νόμων φόβον τῷ λόγῳ τέως, καὶ ὄψει αὐτὸν ξί- φος ἁρπάσαντα, καὶ πάντας διαχρώμενον, καὶ οὐδενὸς φειδόμενον, οὐ φίλου, οὐ συγγενούς, οὐκ ἀδελφοῦ, οὐκ αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὑποθέσεως ἐν- ταῦθα χρεία· ἀλλ' ἐρώμεθα αὐτὸν, εἰ μὴ τοιαύτας πλάττει καθ' ἑαυτὸν ἀεὶ φαντασίας, καὶ πάντας ἔπεισιν ἀναιρῶν τῷ λογισμῷ, καὶ φίλους, καὶ συγγενεῖς, καὶ αὐτοὺς τοὺς γεγεννηκότας. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸ ἐρωτήσεως χρεία· καὶ γὰρ πάντες ἴσασιν ὡς οἱ σε τούτῳ κατεχόμε νοι τῷ νοσήματι, καὶ γῆρας βαρύνονται πατρός, τά τε 40 γλυκὺ καὶ πᾶσιν ἐπέραστον, τὸ παῖδας ἔχειν, βαρύ καὶ ἐπαχθὲς εἶναι νομίζουσι. Πολλοὶ γοῦν καὶ ἀτοκίαν διὰ τοῦτο ὠνήσαντο, καὶ τὴν φύσιν ἐπήρωσαν, οὐκ ἀνελόν τες τεχθέντας τοὺς παῖδας, ἀλλὰ μηδὲ φῦναι τὴν ἀρ- χὴν συγχωρήσαντες. Μή τοίνυν θαυμάσητε, εἰ τὸν φι λάργυρον οὕτως ἐσχηματίσαμεν (καὶ γὰρ πολύ [341] χείρων ἐς ἐστὶ τῶν εἰρημένων), ἀλλὰ σκοπήσωμεν πῶς τοῦ δαίμονος αὐτὸν ἀπαλλάξη εν. Πῶς οὖν ἀπαλλάξο μεν ; Εἰ μάθοι σαφῶς, ὅτι ἡ φιλαργυρία πρὸς αὐτὸ τοῦτο μάλιστα αὐτῷ σὲ ἐναντιοῦται, πρὸς τὸ πορίζειν χρή- ματα· οἱ γὰρ σε τὰ μικρὰ κερδαίνειν βουλόμενοι, μετ γάλας ὑπομένουσι ζημίας· ὅθεν δὴ καὶ παροιμία εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξενήνεκται. Πολλοὶ γοῦν πολλάκις ἐπὶ μετ γάλεις δανείσαι βουλόμενοι τόκοις, τῇ προσδοκίᾳ τοῦ κέρδους οὐκ ἐξετάσαντες τους λαμβάνοντας “, μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου παντὸς ἐξέπεσον. Πάλιν εἰς κινδύνους περιπεσόντες ἕτεροι, καὶ μὴ σε βουληθέντες 68 48 ARCHIEP. CONSTANTINOP " 83 358 Ολίγα προέσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς οὐσίας ἀπ. ώλεσαν. Παρὸν πάλιν, ἢ ἀξιώματα κερδαλέα, ή άλλο τι τοιοῦτον ὠνήσασθαι, μικρολογησάμενοι τὸ πᾶν ἀπών. σαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἴσασι σπείρειν, ἀλλ' ἀεὶ θερί ζειν 50 με μελετήκασι, καὶ τοῦ ἀμητοῦ συνεχῶς ἐκπίστην σιν. Οὐδεὶς γὰρ ἀεὶ θερίζειν δύ αται, ὥσπερ οτε ἀεὶ κερδαίνειν. Ἐπεὶ οὖν οὐ βούλονται δαπανᾶν, οὐδὲ χερι δαίνειν ἴσασιν. Ἀλλὰ κἂν γυναῖκα δέῃ λαβεῖν, πάλιν το αὐτὸ τοῦτο ὑπομένουσιν· ἡ γὰρ ἐξηπατήθησαν ἄπορον ἀντ' οι εὐπόρου λαβόντες· ἢ καὶ σε πλουσίαν εἰσαγαγόντ τες και μυρίων γέμουσαν ελαττωμάτων, πλεύνα πάλιν τὴν ζημίαν ὑπέμειναν. Οὐ γὰρ ἡ περιουσία, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ τὸν πλοῦτον ἐργάζεται. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ πλού του, ὅταν δαπανηρά ᾗ καὶ ἄσωτος, καὶ πάντα ἀνέμου σφοδρότερον ἐκφορῇ εἰ; τί δὲ, ἂν ἀσελγής, καὶ κυρίως ἐραστὰς ἐφέλκηται ; τί δέ. ἂν μέθυσος; οὐ πάντων πονέ στερον ταχέως τὸν ἄνδρα εργάζεται; Οὐ γαμούσι δὲ μή. νον, ἀλλὰ καὶ ὠνοῦνται ἐπισφαλῶς, ὑπὸ τῆς ἐπιθυμία; τῆς πολλῆς οὐ τὰ σπουδαῖα τῶν ἀνδραπόδων, ἀλλὰ τ εξωνα περιεργαζόμενοι. Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀναλογικά. μενοι ( τῶν γὰρ περὶ τῆς γεέννης καὶ τῆς βασιλείας οὐδέπω λόγων ἀκούειν δύνασθε ), καὶ τὰς ζημίας ἐννή. σαντες, ἃς ὑπεμείνατε πολλάκις ἀπὸ τῆς φιλοχρηματίας, καὶ ἐν δανείσματι, καὶ ἐν ὠνίοις, καὶ ἐν γάμοις. καὶ ἐν προστασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, ἀπέστησε τον χρημάτων ἐρᾷ» . Οὕτω γὰρ δυνήσεσθε καὶ τὸν παρόντα βίον μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, καὶ μικρὸν ἐπιδόντες καὶ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἀκοῦσαι λόγων, καὶ διαβλέψαντες εἰς αὐτὸν τῆς δικαιοσύνης ἰδεῖν τὸν ἥλιον, καὶ τῶν ἐτηγ γελμένων παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν· ὧν γένατη πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 40 oux A C. F. κι ὅσοι C. Ε. F. p. p. καὶ γῆρας C. ὅτι κ. γ. Ε. ὅσοι τούτῳ κατ. εἶπε τῷ νησ. ὅτι καὶ γῆρας κα apud Ben. et secutus est in versione Ge. σε καὶ τὸ Ε. σὲ ἀνελόντες] add. μόνον Α. * χεῖρον C. F. Μox ἀπαλ λάξωμεν bis D. Ε F. " αὐτῶν C. αὐτῷ super rasuram habet D. ἡμῖν Εdd. 46 ἀεὶ γὰρ οἱ Εdd. σε λαβόντας ει μετὰ τῶν τόκων Εdd. 48 μή] οὐ Edd. 60 Καὶ παρὸν A. p. p. μικρολογισάμενος A. D. Ε. 50 ἀλλ' ἀεὶ θερ ] αλλά θερ. Edd. Mox θερίζειν εἰ κερδαίνειν mutatis sedibus leguntur in A. ἀντ' ἐξ C Ε. F. et pr. D. σε ἐκφορεί C. D. έκφυσᾷ F. " ἐραν] add. διὰ τὸ χρημάτων ἐραν Ε. add. διὰ τοῦ χρημάτων μὴ ἐρεν (. C. facile pecuniam non amando avaritiam contemnetis Ge. Interpretatio erat sequentis czw, a margine loco alieno Invecta. Nam in cod. F. sic scriptum est : Οὕτω γὰρ διὰ τὸ μὴ χρημάτων ἐρᾶν δυνήσεσθε κ. τ. έ. om. Α. 53 35.89 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. [349] Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον διεπέρασε, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Καὶ ἰδοὺ προσήνεγκαν αὐτ τῷ παραλυτικὴν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν, εἶπε τῷ παραλυτικῷ· • Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι. 51 ἄτυφον καὶ τὸ ἐπιεικὲς τοῦ Δεσπότου. Καὶ γὰρ καὶ πρὶ τούτου τοὺς ὄχλους διεκρούσατο· καὶ ὑπὸ τῶν ἐν Γαλά ροις δὲ ἐκβληθείς, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ' ἀνεχώρησε μὲν, οὐ μὴν μακράν. Καὶ πάλιν εἰς τὸ πλοῖον ἐμβὲς δια έβαινε, δυνάμενος καὶ πεζῇ διαβαίνειν. Οὐ γὰρ ἀεὶ πα α'. Ιδίαν αὐτοῦ πόλιν ἐνταῦθα τὴν Καπερναούμ λέγει. ραδοξοποιεῖν ἐβούλετο, ὥστε μὴ τῷ τῆς οἰκονομίας λυ Η μὲν γὰρ ἤνεγκεν αὐτὸν, ἡ Βηθλεέμ· ἡ δὲ ἔθρεψεν, ἡ μήνασθαι λόγῳ. Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖός φησιν, ὅτι προδο Ναζαρέτ· ἡ δὲ εἶχεν οἰκοῦντα διηνεκώς όλος, ἡ Καπερ- έφερον αὐτόν· οἱ δὲ ἄλλοι, ὅτι καὶ τὴν στέγην διατεμόν. ναούμ. Ο μέντοι παραλυτικὸς ἕτερος οὗτός ἐστι παρὰ τες, καθῆκαν αὐτόν. Καὶ προὔθηκαν τῷ Χριστῷ τὸν τὸν ἐν τῷ Ἰωάννῃ κείμενον. Ο μὲν γὰρ ἐν τῇ κολυμ- κάμνοντα, λέγοντες μὲν οὐδὲν, αὐτῷ δὲ τὸ πᾶν ἐπιτρέ βήθρα κατέκειτο, οὗτος δὲ ἐν τῇ Καπερναούμ · καὶ ὁ μὲν ποντες. Ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ καὶ αὐτὸς περιήγε, καὶ οὐ τριακονταοκτὼ εἶχεν ἔτη, περὶ τούτου δὲ οὐδὲν τοιοῦτον τοσαύτην παρὰ τῶν προσιόντων ᾔτει τὴν πίστιν· ἐν· εἴρηται· καὶ ὁ μὲν ἐν ἐρημίᾳ τῶν προστησομένων ἦν, ταῦθα δὲ καὶ προτήεσαν. καὶ πίστιν ἀπῃτοῦντο. Ιδών οὗτος δὲ εἶχε τοὺς ἐπιμελουμένους, οἱ καὶ βαστάζον- γάρ, φησί, τὴν πίστιν αὐτῶν, τουτέστι, τῶν χαλα τις αὐτὸν ἔφερον. Καὶ τούτῳ μέν φησι, Τέκνον, ἀφέων. σάντων. Οὐ γὰρ πανταχού παρὰ τῶν καμνόντων μόνον ταί σου αἱ ἁμαρτίαι· ἐκείνῳ δέ φησι, Θέλεις ὑγιὴς ζητεῖ τὴν πίστιν· οἷον, ὅταν παραπαίωσιν, ἡ ἑτέρας γενέσθαι; Καὶ τὸν μὲν ἐν σαββάτῳ ἐθεράπευσε, τοῦτον ὑπὸ τοῦ νοσήματος ὦσιν ἐξεστηκότες. Μάλλον δὲ ἐν δὲ οὖν ἐν σαββάτῳ· ἡ γὰρ ἂν ἐνεκάλεσαν καὶ τοῦτο ταῦθα καὶ τοῦ κάμνοντος ἦν ἡ πίστις· οὐ γὰρ ἂν ἦν· Ἰουδαῖοι· καὶ ἐπὶ τούτου μὲν ἐσίγησαν, ἐπ' ἐκείνου δὲ έσχετο χαλασθῆναι μὴ πιστεύων. Ἐπεὶ οὖν τοσαύτην ἐπέκειντο διώκοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς είρηται, ἐπεδείξαντο πίστιν, ἐπιδείκνυται καὶ αὐτὸς τὴν αὐτοῦ ἀλλ' ἵνα μή τις διαφωνίαν εἶναι νομίσῃ, ἕνα καὶ τὸν δύναμιν, μετ' ἐξουσίας ἁπάσης λύων τὰ ἁμαρτήματα, αὐτὴν ὑποπτεύσας παραλυτικόν. Σὺ δέ μοι σκόπει τὸ καὶ δεικνὺς διὰ πάντων, ὅτι ὁμότιμός ἐστι τῷ γεγενν διηνεκώς om. Α. G. Agnoscunt Εp. et Theoph, cum Verss. σε επεδείξατο Ρ. 15.60 προσέφερον Edd. 89.65 7. ¿. Edd. Nostram lectionem, quæ est unius codicis A. (nam D. mutilus est) confirmant ● MSS_ non pauci »

357 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI σίαν ἀφανίσαι ἐπιθυμεῖ, καὶ χρυσὸν αὐτὴν οὖσαν ἰδεῖν· οὐ τὴν γῆν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄρη καὶ νάπας καὶ πη- γάς, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ φαινόμενα. Καὶ ἵνα μάθητε ὅτι οὐδέπω τὴν μανίαν παρεστήσαμεν τὴν ἐκείνου, μη- δεὶς ἔστω ὁ ἐγκαλῶν καὶ δεδιττόμενος, ἀλλ᾽ ἄνελε τὸν ἐκ τῶν νόμων φόβον τῷ λόγῳ τέως, καὶ ὄψει αὐτὸν ξί- φος ἁρπάσαντα, καὶ πάντας διαχρώμενον, καὶ οὐδενὸς φειδόμενον, οὐ φίλου, οὐ συγγενούς, οὐκ ἀδελφοῦ, οὐκ αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὑποθέσεως ἐν- ταῦθα χρεία· ἀλλ' ἐρώμεθα αὐτὸν, εἰ μὴ τοιαύτας πλάττει καθ' ἑαυτὸν ἀεὶ φαντασίας, καὶ πάντας ἔπεισιν ἀναιρῶν τῷ λογισμῷ, καὶ φίλους, καὶ συγγενεῖς, καὶ αὐτοὺς τοὺς γεγεννηκότας. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸ ἐρωτήσεως χρεία· καὶ γὰρ πάντες ἴσασιν ὡς οἱ σε τούτῳ κατεχόμε νοι τῷ νοσήματι, καὶ γῆρας βαρύνονται πατρός, τά τε 40 γλυκὺ καὶ πᾶσιν ἐπέραστον, τὸ παῖδας ἔχειν, βαρύ καὶ ἐπαχθὲς εἶναι νομίζουσι. Πολλοὶ γοῦν καὶ ἀτοκίαν διὰ τοῦτο ὠνήσαντο, καὶ τὴν φύσιν ἐπήρωσαν, οὐκ ἀνελόν τες τεχθέντας τοὺς παῖδας, ἀλλὰ μηδὲ φῦναι τὴν ἀρ- χὴν συγχωρήσαντες. Μή τοίνυν θαυμάσητε, εἰ τὸν φι λάργυρον οὕτως ἐσχηματίσαμεν (καὶ γὰρ πολύ [341] χείρων ἐς ἐστὶ τῶν εἰρημένων), ἀλλὰ σκοπήσωμεν πῶς τοῦ δαίμονος αὐτὸν ἀπαλλάξη εν. Πῶς οὖν ἀπαλλάξο μεν ; Εἰ μάθοι σαφῶς, ὅτι ἡ φιλαργυρία πρὸς αὐτὸ τοῦτο μάλιστα αὐτῷ σὲ ἐναντιοῦται, πρὸς τὸ πορίζειν χρή- ματα· οἱ γὰρ σε τὰ μικρὰ κερδαίνειν βουλόμενοι, μετ γάλας ὑπομένουσι ζημίας· ὅθεν δὴ καὶ παροιμία εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξενήνεκται. Πολλοὶ γοῦν πολλάκις ἐπὶ μετ γάλεις δανείσαι βουλόμενοι τόκοις, τῇ προσδοκίᾳ τοῦ κέρδους οὐκ ἐξετάσαντες τους λαμβάνοντας “, μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου παντὸς ἐξέπεσον. Πάλιν εἰς κινδύνους περιπεσόντες ἕτεροι, καὶ μὴ σε βουληθέντες 68 48 ARCHIEP. CONSTANTINOP " 83 358 Ολίγα προέσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς οὐσίας ἀπ. ώλεσαν. Παρὸν πάλιν, ἢ ἀξιώματα κερδαλέα, ή άλλο τι τοιοῦτον ὠνήσασθαι, μικρολογησάμενοι τὸ πᾶν ἀπών. σαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἴσασι σπείρειν, ἀλλ' ἀεὶ θερί ζειν 50 με μελετήκασι, καὶ τοῦ ἀμητοῦ συνεχῶς ἐκπίστην σιν. Οὐδεὶς γὰρ ἀεὶ θερίζειν δύ αται, ὥσπερ οτε ἀεὶ κερδαίνειν. Ἐπεὶ οὖν οὐ βούλονται δαπανᾶν, οὐδὲ χερι δαίνειν ἴσασιν. Ἀλλὰ κἂν γυναῖκα δέῃ λαβεῖν, πάλιν το αὐτὸ τοῦτο ὑπομένουσιν· ἡ γὰρ ἐξηπατήθησαν ἄπορον ἀντ' οι εὐπόρου λαβόντες· ἢ καὶ σε πλουσίαν εἰσαγαγόντ τες και μυρίων γέμουσαν ελαττωμάτων, πλεύνα πάλιν τὴν ζημίαν ὑπέμειναν. Οὐ γὰρ ἡ περιουσία, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ τὸν πλοῦτον ἐργάζεται. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ πλού του, ὅταν δαπανηρά ᾗ καὶ ἄσωτος, καὶ πάντα ἀνέμου σφοδρότερον ἐκφορῇ εἰ; τί δὲ, ἂν ἀσελγής, καὶ κυρίως ἐραστὰς ἐφέλκηται ; τί δέ. ἂν μέθυσος; οὐ πάντων πονέ στερον ταχέως τὸν ἄνδρα εργάζεται; Οὐ γαμούσι δὲ μή. νον, ἀλλὰ καὶ ὠνοῦνται ἐπισφαλῶς, ὑπὸ τῆς ἐπιθυμία; τῆς πολλῆς οὐ τὰ σπουδαῖα τῶν ἀνδραπόδων, ἀλλὰ τ εξωνα περιεργαζόμενοι. Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀναλογικά. μενοι ( τῶν γὰρ περὶ τῆς γεέννης καὶ τῆς βασιλείας οὐδέπω λόγων ἀκούειν δύνασθε ), καὶ τὰς ζημίας ἐννή. σαντες, ἃς ὑπεμείνατε πολλάκις ἀπὸ τῆς φιλοχρηματίας, καὶ ἐν δανείσματι, καὶ ἐν ὠνίοις, καὶ ἐν γάμοις. καὶ ἐν προστασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, ἀπέστησε τον χρημάτων ἐρᾷ» . Οὕτω γὰρ δυνήσεσθε καὶ τὸν παρόντα βίον μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, καὶ μικρὸν ἐπιδόντες καὶ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἀκοῦσαι λόγων, καὶ διαβλέψαντες εἰς αὐτὸν τῆς δικαιοσύνης ἰδεῖν τὸν ἥλιον, καὶ τῶν ἐτηγ γελμένων παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν· ὧν γένατη πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 40 oux A C. F. κι ὅσοι C. Ε. F. p. p. καὶ γῆρας C. ὅτι κ. γ. Ε. ὅσοι τούτῳ κατ. εἶπε τῷ νησ. ὅτι καὶ γῆρας κα apud Ben. et secutus est in versione Ge. σε καὶ τὸ Ε. σὲ ἀνελόντες] add. μόνον Α. * χεῖρον C. F. Μox ἀπαλ λάξωμεν bis D. Ε F. " αὐτῶν C. αὐτῷ super rasuram habet D. ἡμῖν Εdd. 46 ἀεὶ γὰρ οἱ Εdd. σε λαβόντας ει μετὰ τῶν τόκων Εdd. 48 μή] οὐ Edd. 60 Καὶ παρὸν A. p. p. μικρολογισάμενος A. D. Ε. 50 ἀλλ' ἀεὶ θερ ] αλλά θερ. Edd. Mox θερίζειν εἰ κερδαίνειν mutatis sedibus leguntur in A. ἀντ' ἐξ C Ε. F. et pr. D. σε ἐκφορεί C. D. έκφυσᾷ F. " ἐραν] add. διὰ τὸ χρημάτων ἐραν Ε. add. διὰ τοῦ χρημάτων μὴ ἐρεν (. C. facile pecuniam non amando avaritiam contemnetis Ge. Interpretatio erat sequentis czw, a margine loco alieno Invecta. Nam in cod. F. sic scriptum est : Οὕτω γὰρ διὰ τὸ μὴ χρημάτων ἐρᾶν δυνήσεσθε κ. τ. έ. om. Α. 53 35.89 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. [349] Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον διεπέρασε, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Καὶ ἰδοὺ προσήνεγκαν αὐτ τῷ παραλυτικὴν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν, εἶπε τῷ παραλυτικῷ· • Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι. 51 ἄτυφον καὶ τὸ ἐπιεικὲς τοῦ Δεσπότου. Καὶ γὰρ καὶ πρὶ τούτου τοὺς ὄχλους διεκρούσατο· καὶ ὑπὸ τῶν ἐν Γαλά ροις δὲ ἐκβληθείς, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ' ἀνεχώρησε μὲν, οὐ μὴν μακράν. Καὶ πάλιν εἰς τὸ πλοῖον ἐμβὲς δια έβαινε, δυνάμενος καὶ πεζῇ διαβαίνειν. Οὐ γὰρ ἀεὶ πα α'. Ιδίαν αὐτοῦ πόλιν ἐνταῦθα τὴν Καπερναούμ λέγει. ραδοξοποιεῖν ἐβούλετο, ὥστε μὴ τῷ τῆς οἰκονομίας λυ Η μὲν γὰρ ἤνεγκεν αὐτὸν, ἡ Βηθλεέμ· ἡ δὲ ἔθρεψεν, ἡ μήνασθαι λόγῳ. Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖός φησιν, ὅτι προδο Ναζαρέτ· ἡ δὲ εἶχεν οἰκοῦντα διηνεκώς όλος, ἡ Καπερ- έφερον αὐτόν· οἱ δὲ ἄλλοι, ὅτι καὶ τὴν στέγην διατεμόν. ναούμ. Ο μέντοι παραλυτικὸς ἕτερος οὗτός ἐστι παρὰ τες, καθῆκαν αὐτόν. Καὶ προὔθηκαν τῷ Χριστῷ τὸν τὸν ἐν τῷ Ἰωάννῃ κείμενον. Ο μὲν γὰρ ἐν τῇ κολυμ- κάμνοντα, λέγοντες μὲν οὐδὲν, αὐτῷ δὲ τὸ πᾶν ἐπιτρέ βήθρα κατέκειτο, οὗτος δὲ ἐν τῇ Καπερναούμ · καὶ ὁ μὲν ποντες. Ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ καὶ αὐτὸς περιήγε, καὶ οὐ τριακονταοκτὼ εἶχεν ἔτη, περὶ τούτου δὲ οὐδὲν τοιοῦτον τοσαύτην παρὰ τῶν προσιόντων ᾔτει τὴν πίστιν· ἐν· εἴρηται· καὶ ὁ μὲν ἐν ἐρημίᾳ τῶν προστησομένων ἦν, ταῦθα δὲ καὶ προτήεσαν. καὶ πίστιν ἀπῃτοῦντο. Ιδών οὗτος δὲ εἶχε τοὺς ἐπιμελουμένους, οἱ καὶ βαστάζον- γάρ, φησί, τὴν πίστιν αὐτῶν, τουτέστι, τῶν χαλα τις αὐτὸν ἔφερον. Καὶ τούτῳ μέν φησι, Τέκνον, ἀφέων. σάντων. Οὐ γὰρ πανταχού παρὰ τῶν καμνόντων μόνον ταί σου αἱ ἁμαρτίαι· ἐκείνῳ δέ φησι, Θέλεις ὑγιὴς ζητεῖ τὴν πίστιν· οἷον, ὅταν παραπαίωσιν, ἡ ἑτέρας γενέσθαι; Καὶ τὸν μὲν ἐν σαββάτῳ ἐθεράπευσε, τοῦτον ὑπὸ τοῦ νοσήματος ὦσιν ἐξεστηκότες. Μάλλον δὲ ἐν δὲ οὖν ἐν σαββάτῳ· ἡ γὰρ ἂν ἐνεκάλεσαν καὶ τοῦτο ταῦθα καὶ τοῦ κάμνοντος ἦν ἡ πίστις· οὐ γὰρ ἂν ἦν· Ἰουδαῖοι· καὶ ἐπὶ τούτου μὲν ἐσίγησαν, ἐπ' ἐκείνου δὲ έσχετο χαλασθῆναι μὴ πιστεύων. Ἐπεὶ οὖν τοσαύτην ἐπέκειντο διώκοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς είρηται, ἐπεδείξαντο πίστιν, ἐπιδείκνυται καὶ αὐτὸς τὴν αὐτοῦ ἀλλ' ἵνα μή τις διαφωνίαν εἶναι νομίσῃ, ἕνα καὶ τὸν δύναμιν, μετ' ἐξουσίας ἁπάσης λύων τὰ ἁμαρτήματα, αὐτὴν ὑποπτεύσας παραλυτικόν. Σὺ δέ μοι σκόπει τὸ καὶ δεικνὺς διὰ πάντων, ὅτι ὁμότιμός ἐστι τῷ γεγενν διηνεκώς om. Α. G. Agnoscunt Εp. et Theoph, cum Verss. σε επεδείξατο Ρ. 15.60 προσέφερον Edd. 89.65 7. ¿. Edd. Nostram lectionem, quæ est unius codicis A. (nam D. mutilus est) confirmant ● MSS_ non pauci »

357 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI σίαν ἀφανίσαι ἐπιθυμεῖ, καὶ χρυσὸν αὐτὴν οὖσαν ἰδεῖν· οὐ τὴν γῆν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄρη καὶ νάπας καὶ πη- γάς, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ φαινόμενα. Καὶ ἵνα μάθητε ὅτι οὐδέπω τὴν μανίαν παρεστήσαμεν τὴν ἐκείνου, μη- δεὶς ἔστω ὁ ἐγκαλῶν καὶ δεδιττόμενος, ἀλλ᾽ ἄνελε τὸν ἐκ τῶν νόμων φόβον τῷ λόγῳ τέως, καὶ ὄψει αὐτὸν ξί- φος ἁρπάσαντα, καὶ πάντας διαχρώμενον, καὶ οὐδενὸς φειδόμενον, οὐ φίλου, οὐ συγγενούς, οὐκ ἀδελφοῦ, οὐκ αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὑποθέσεως ἐν- ταῦθα χρεία· ἀλλ' ἐρώμεθα αὐτὸν, εἰ μὴ τοιαύτας πλάττει καθ' ἑαυτὸν ἀεὶ φαντασίας, καὶ πάντας ἔπεισιν ἀναιρῶν τῷ λογισμῷ, καὶ φίλους, καὶ συγγενεῖς, καὶ αὐτοὺς τοὺς γεγεννηκότας. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸ ἐρωτήσεως χρεία· καὶ γὰρ πάντες ἴσασιν ὡς οἱ σε τούτῳ κατεχόμε νοι τῷ νοσήματι, καὶ γῆρας βαρύνονται πατρός, τά τε 40 γλυκὺ καὶ πᾶσιν ἐπέραστον, τὸ παῖδας ἔχειν, βαρύ καὶ ἐπαχθὲς εἶναι νομίζουσι. Πολλοὶ γοῦν καὶ ἀτοκίαν διὰ τοῦτο ὠνήσαντο, καὶ τὴν φύσιν ἐπήρωσαν, οὐκ ἀνελόν τες τεχθέντας τοὺς παῖδας, ἀλλὰ μηδὲ φῦναι τὴν ἀρ- χὴν συγχωρήσαντες. Μή τοίνυν θαυμάσητε, εἰ τὸν φι λάργυρον οὕτως ἐσχηματίσαμεν (καὶ γὰρ πολύ [341] χείρων ἐς ἐστὶ τῶν εἰρημένων), ἀλλὰ σκοπήσωμεν πῶς τοῦ δαίμονος αὐτὸν ἀπαλλάξη εν. Πῶς οὖν ἀπαλλάξο μεν ; Εἰ μάθοι σαφῶς, ὅτι ἡ φιλαργυρία πρὸς αὐτὸ τοῦτο μάλιστα αὐτῷ σὲ ἐναντιοῦται, πρὸς τὸ πορίζειν χρή- ματα· οἱ γὰρ σε τὰ μικρὰ κερδαίνειν βουλόμενοι, μετ γάλας ὑπομένουσι ζημίας· ὅθεν δὴ καὶ παροιμία εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξενήνεκται. Πολλοὶ γοῦν πολλάκις ἐπὶ μετ γάλεις δανείσαι βουλόμενοι τόκοις, τῇ προσδοκίᾳ τοῦ κέρδους οὐκ ἐξετάσαντες τους λαμβάνοντας “, μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου παντὸς ἐξέπεσον. Πάλιν εἰς κινδύνους περιπεσόντες ἕτεροι, καὶ μὴ σε βουληθέντες 68 48 ARCHIEP. CONSTANTINOP " 83 358 Ολίγα προέσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς οὐσίας ἀπ. ώλεσαν. Παρὸν πάλιν, ἢ ἀξιώματα κερδαλέα, ή άλλο τι τοιοῦτον ὠνήσασθαι, μικρολογησάμενοι τὸ πᾶν ἀπών. σαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἴσασι σπείρειν, ἀλλ' ἀεὶ θερί ζειν 50 με μελετήκασι, καὶ τοῦ ἀμητοῦ συνεχῶς ἐκπίστην σιν. Οὐδεὶς γὰρ ἀεὶ θερίζειν δύ αται, ὥσπερ οτε ἀεὶ κερδαίνειν. Ἐπεὶ οὖν οὐ βούλονται δαπανᾶν, οὐδὲ χερι δαίνειν ἴσασιν. Ἀλλὰ κἂν γυναῖκα δέῃ λαβεῖν, πάλιν το αὐτὸ τοῦτο ὑπομένουσιν· ἡ γὰρ ἐξηπατήθησαν ἄπορον ἀντ' οι εὐπόρου λαβόντες· ἢ καὶ σε πλουσίαν εἰσαγαγόντ τες και μυρίων γέμουσαν ελαττωμάτων, πλεύνα πάλιν τὴν ζημίαν ὑπέμειναν. Οὐ γὰρ ἡ περιουσία, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ τὸν πλοῦτον ἐργάζεται. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ πλού του, ὅταν δαπανηρά ᾗ καὶ ἄσωτος, καὶ πάντα ἀνέμου σφοδρότερον ἐκφορῇ εἰ; τί δὲ, ἂν ἀσελγής, καὶ κυρίως ἐραστὰς ἐφέλκηται ; τί δέ. ἂν μέθυσος; οὐ πάντων πονέ στερον ταχέως τὸν ἄνδρα εργάζεται; Οὐ γαμούσι δὲ μή. νον, ἀλλὰ καὶ ὠνοῦνται ἐπισφαλῶς, ὑπὸ τῆς ἐπιθυμία; τῆς πολλῆς οὐ τὰ σπουδαῖα τῶν ἀνδραπόδων, ἀλλὰ τ εξωνα περιεργαζόμενοι. Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀναλογικά. μενοι ( τῶν γὰρ περὶ τῆς γεέννης καὶ τῆς βασιλείας οὐδέπω λόγων ἀκούειν δύνασθε ), καὶ τὰς ζημίας ἐννή. σαντες, ἃς ὑπεμείνατε πολλάκις ἀπὸ τῆς φιλοχρηματίας, καὶ ἐν δανείσματι, καὶ ἐν ὠνίοις, καὶ ἐν γάμοις. καὶ ἐν προστασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, ἀπέστησε τον χρημάτων ἐρᾷ» . Οὕτω γὰρ δυνήσεσθε καὶ τὸν παρόντα βίον μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, καὶ μικρὸν ἐπιδόντες καὶ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἀκοῦσαι λόγων, καὶ διαβλέψαντες εἰς αὐτὸν τῆς δικαιοσύνης ἰδεῖν τὸν ἥλιον, καὶ τῶν ἐτηγ γελμένων παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν· ὧν γένατη πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 40 oux A C. F. κι ὅσοι C. Ε. F. p. p. καὶ γῆρας C. ὅτι κ. γ. Ε. ὅσοι τούτῳ κατ. εἶπε τῷ νησ. ὅτι καὶ γῆρας κα apud Ben. et secutus est in versione Ge. σε καὶ τὸ Ε. σὲ ἀνελόντες] add. μόνον Α. * χεῖρον C. F. Μox ἀπαλ λάξωμεν bis D. Ε F. " αὐτῶν C. αὐτῷ super rasuram habet D. ἡμῖν Εdd. 46 ἀεὶ γὰρ οἱ Εdd. σε λαβόντας ει μετὰ τῶν τόκων Εdd. 48 μή] οὐ Edd. 60 Καὶ παρὸν A. p. p. μικρολογισάμενος A. D. Ε. 50 ἀλλ' ἀεὶ θερ ] αλλά θερ. Edd. Mox θερίζειν εἰ κερδαίνειν mutatis sedibus leguntur in A. ἀντ' ἐξ C Ε. F. et pr. D. σε ἐκφορεί C. D. έκφυσᾷ F. " ἐραν] add. διὰ τὸ χρημάτων ἐραν Ε. add. διὰ τοῦ χρημάτων μὴ ἐρεν (. C. facile pecuniam non amando avaritiam contemnetis Ge. Interpretatio erat sequentis czw, a margine loco alieno Invecta. Nam in cod. F. sic scriptum est : Οὕτω γὰρ διὰ τὸ μὴ χρημάτων ἐρᾶν δυνήσεσθε κ. τ. έ. om. Α. 53 35.89 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. [349] Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον διεπέρασε, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Καὶ ἰδοὺ προσήνεγκαν αὐτ τῷ παραλυτικὴν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν, εἶπε τῷ παραλυτικῷ· • Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι. 51 ἄτυφον καὶ τὸ ἐπιεικὲς τοῦ Δεσπότου. Καὶ γὰρ καὶ πρὶ τούτου τοὺς ὄχλους διεκρούσατο· καὶ ὑπὸ τῶν ἐν Γαλά ροις δὲ ἐκβληθείς, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ' ἀνεχώρησε μὲν, οὐ μὴν μακράν. Καὶ πάλιν εἰς τὸ πλοῖον ἐμβὲς δια έβαινε, δυνάμενος καὶ πεζῇ διαβαίνειν. Οὐ γὰρ ἀεὶ πα α'. Ιδίαν αὐτοῦ πόλιν ἐνταῦθα τὴν Καπερναούμ λέγει. ραδοξοποιεῖν ἐβούλετο, ὥστε μὴ τῷ τῆς οἰκονομίας λυ Η μὲν γὰρ ἤνεγκεν αὐτὸν, ἡ Βηθλεέμ· ἡ δὲ ἔθρεψεν, ἡ μήνασθαι λόγῳ. Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖός φησιν, ὅτι προδο Ναζαρέτ· ἡ δὲ εἶχεν οἰκοῦντα διηνεκώς όλος, ἡ Καπερ- έφερον αὐτόν· οἱ δὲ ἄλλοι, ὅτι καὶ τὴν στέγην διατεμόν. ναούμ. Ο μέντοι παραλυτικὸς ἕτερος οὗτός ἐστι παρὰ τες, καθῆκαν αὐτόν. Καὶ προὔθηκαν τῷ Χριστῷ τὸν τὸν ἐν τῷ Ἰωάννῃ κείμενον. Ο μὲν γὰρ ἐν τῇ κολυμ- κάμνοντα, λέγοντες μὲν οὐδὲν, αὐτῷ δὲ τὸ πᾶν ἐπιτρέ βήθρα κατέκειτο, οὗτος δὲ ἐν τῇ Καπερναούμ · καὶ ὁ μὲν ποντες. Ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ καὶ αὐτὸς περιήγε, καὶ οὐ τριακονταοκτὼ εἶχεν ἔτη, περὶ τούτου δὲ οὐδὲν τοιοῦτον τοσαύτην παρὰ τῶν προσιόντων ᾔτει τὴν πίστιν· ἐν· εἴρηται· καὶ ὁ μὲν ἐν ἐρημίᾳ τῶν προστησομένων ἦν, ταῦθα δὲ καὶ προτήεσαν. καὶ πίστιν ἀπῃτοῦντο. Ιδών οὗτος δὲ εἶχε τοὺς ἐπιμελουμένους, οἱ καὶ βαστάζον- γάρ, φησί, τὴν πίστιν αὐτῶν, τουτέστι, τῶν χαλα τις αὐτὸν ἔφερον. Καὶ τούτῳ μέν φησι, Τέκνον, ἀφέων. σάντων. Οὐ γὰρ πανταχού παρὰ τῶν καμνόντων μόνον ταί σου αἱ ἁμαρτίαι· ἐκείνῳ δέ φησι, Θέλεις ὑγιὴς ζητεῖ τὴν πίστιν· οἷον, ὅταν παραπαίωσιν, ἡ ἑτέρας γενέσθαι; Καὶ τὸν μὲν ἐν σαββάτῳ ἐθεράπευσε, τοῦτον ὑπὸ τοῦ νοσήματος ὦσιν ἐξεστηκότες. Μάλλον δὲ ἐν δὲ οὖν ἐν σαββάτῳ· ἡ γὰρ ἂν ἐνεκάλεσαν καὶ τοῦτο ταῦθα καὶ τοῦ κάμνοντος ἦν ἡ πίστις· οὐ γὰρ ἂν ἦν· Ἰουδαῖοι· καὶ ἐπὶ τούτου μὲν ἐσίγησαν, ἐπ' ἐκείνου δὲ έσχετο χαλασθῆναι μὴ πιστεύων. Ἐπεὶ οὖν τοσαύτην ἐπέκειντο διώκοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς είρηται, ἐπεδείξαντο πίστιν, ἐπιδείκνυται καὶ αὐτὸς τὴν αὐτοῦ ἀλλ' ἵνα μή τις διαφωνίαν εἶναι νομίσῃ, ἕνα καὶ τὸν δύναμιν, μετ' ἐξουσίας ἁπάσης λύων τὰ ἁμαρτήματα, αὐτὴν ὑποπτεύσας παραλυτικόν. Σὺ δέ μοι σκόπει τὸ καὶ δεικνὺς διὰ πάντων, ὅτι ὁμότιμός ἐστι τῷ γεγενν διηνεκώς om. Α. G. Agnoscunt Εp. et Theoph, cum Verss. σε επεδείξατο Ρ. 15.60 προσέφερον Edd. 89.65 7. ¿. Edd. Nostram lectionem, quæ est unius codicis A. (nam D. mutilus est) confirmant ● MSS_ non pauci »

357 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI σίαν ἀφανίσαι ἐπιθυμεῖ, καὶ χρυσὸν αὐτὴν οὖσαν ἰδεῖν· οὐ τὴν γῆν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄρη καὶ νάπας καὶ πη- γάς, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ φαινόμενα. Καὶ ἵνα μάθητε ὅτι οὐδέπω τὴν μανίαν παρεστήσαμεν τὴν ἐκείνου, μη- δεὶς ἔστω ὁ ἐγκαλῶν καὶ δεδιττόμενος, ἀλλ᾽ ἄνελε τὸν ἐκ τῶν νόμων φόβον τῷ λόγῳ τέως, καὶ ὄψει αὐτὸν ξί- φος ἁρπάσαντα, καὶ πάντας διαχρώμενον, καὶ οὐδενὸς φειδόμενον, οὐ φίλου, οὐ συγγενούς, οὐκ ἀδελφοῦ, οὐκ αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὑποθέσεως ἐν- ταῦθα χρεία· ἀλλ' ἐρώμεθα αὐτὸν, εἰ μὴ τοιαύτας πλάττει καθ' ἑαυτὸν ἀεὶ φαντασίας, καὶ πάντας ἔπεισιν ἀναιρῶν τῷ λογισμῷ, καὶ φίλους, καὶ συγγενεῖς, καὶ αὐτοὺς τοὺς γεγεννηκότας. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸ ἐρωτήσεως χρεία· καὶ γὰρ πάντες ἴσασιν ὡς οἱ σε τούτῳ κατεχόμε νοι τῷ νοσήματι, καὶ γῆρας βαρύνονται πατρός, τά τε 40 γλυκὺ καὶ πᾶσιν ἐπέραστον, τὸ παῖδας ἔχειν, βαρύ καὶ ἐπαχθὲς εἶναι νομίζουσι. Πολλοὶ γοῦν καὶ ἀτοκίαν διὰ τοῦτο ὠνήσαντο, καὶ τὴν φύσιν ἐπήρωσαν, οὐκ ἀνελόν τες τεχθέντας τοὺς παῖδας, ἀλλὰ μηδὲ φῦναι τὴν ἀρ- χὴν συγχωρήσαντες. Μή τοίνυν θαυμάσητε, εἰ τὸν φι λάργυρον οὕτως ἐσχηματίσαμεν (καὶ γὰρ πολύ [341] χείρων ἐς ἐστὶ τῶν εἰρημένων), ἀλλὰ σκοπήσωμεν πῶς τοῦ δαίμονος αὐτὸν ἀπαλλάξη εν. Πῶς οὖν ἀπαλλάξο μεν ; Εἰ μάθοι σαφῶς, ὅτι ἡ φιλαργυρία πρὸς αὐτὸ τοῦτο μάλιστα αὐτῷ σὲ ἐναντιοῦται, πρὸς τὸ πορίζειν χρή- ματα· οἱ γὰρ σε τὰ μικρὰ κερδαίνειν βουλόμενοι, μετ γάλας ὑπομένουσι ζημίας· ὅθεν δὴ καὶ παροιμία εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξενήνεκται. Πολλοὶ γοῦν πολλάκις ἐπὶ μετ γάλεις δανείσαι βουλόμενοι τόκοις, τῇ προσδοκίᾳ τοῦ κέρδους οὐκ ἐξετάσαντες τους λαμβάνοντας “, μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου παντὸς ἐξέπεσον. Πάλιν εἰς κινδύνους περιπεσόντες ἕτεροι, καὶ μὴ σε βουληθέντες 68 48 ARCHIEP. CONSTANTINOP " 83 358 Ολίγα προέσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς οὐσίας ἀπ. ώλεσαν. Παρὸν πάλιν, ἢ ἀξιώματα κερδαλέα, ή άλλο τι τοιοῦτον ὠνήσασθαι, μικρολογησάμενοι τὸ πᾶν ἀπών. σαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἴσασι σπείρειν, ἀλλ' ἀεὶ θερί ζειν 50 με μελετήκασι, καὶ τοῦ ἀμητοῦ συνεχῶς ἐκπίστην σιν. Οὐδεὶς γὰρ ἀεὶ θερίζειν δύ αται, ὥσπερ οτε ἀεὶ κερδαίνειν. Ἐπεὶ οὖν οὐ βούλονται δαπανᾶν, οὐδὲ χερι δαίνειν ἴσασιν. Ἀλλὰ κἂν γυναῖκα δέῃ λαβεῖν, πάλιν το αὐτὸ τοῦτο ὑπομένουσιν· ἡ γὰρ ἐξηπατήθησαν ἄπορον ἀντ' οι εὐπόρου λαβόντες· ἢ καὶ σε πλουσίαν εἰσαγαγόντ τες και μυρίων γέμουσαν ελαττωμάτων, πλεύνα πάλιν τὴν ζημίαν ὑπέμειναν. Οὐ γὰρ ἡ περιουσία, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ τὸν πλοῦτον ἐργάζεται. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ πλού του, ὅταν δαπανηρά ᾗ καὶ ἄσωτος, καὶ πάντα ἀνέμου σφοδρότερον ἐκφορῇ εἰ; τί δὲ, ἂν ἀσελγής, καὶ κυρίως ἐραστὰς ἐφέλκηται ; τί δέ. ἂν μέθυσος; οὐ πάντων πονέ στερον ταχέως τὸν ἄνδρα εργάζεται; Οὐ γαμούσι δὲ μή. νον, ἀλλὰ καὶ ὠνοῦνται ἐπισφαλῶς, ὑπὸ τῆς ἐπιθυμία; τῆς πολλῆς οὐ τὰ σπουδαῖα τῶν ἀνδραπόδων, ἀλλὰ τ εξωνα περιεργαζόμενοι. Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀναλογικά. μενοι ( τῶν γὰρ περὶ τῆς γεέννης καὶ τῆς βασιλείας οὐδέπω λόγων ἀκούειν δύνασθε ), καὶ τὰς ζημίας ἐννή. σαντες, ἃς ὑπεμείνατε πολλάκις ἀπὸ τῆς φιλοχρηματίας, καὶ ἐν δανείσματι, καὶ ἐν ὠνίοις, καὶ ἐν γάμοις. καὶ ἐν προστασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, ἀπέστησε τον χρημάτων ἐρᾷ» . Οὕτω γὰρ δυνήσεσθε καὶ τὸν παρόντα βίον μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, καὶ μικρὸν ἐπιδόντες καὶ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἀκοῦσαι λόγων, καὶ διαβλέψαντες εἰς αὐτὸν τῆς δικαιοσύνης ἰδεῖν τὸν ἥλιον, καὶ τῶν ἐτηγ γελμένων παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν· ὧν γένατη πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 40 oux A C. F. κι ὅσοι C. Ε. F. p. p. καὶ γῆρας C. ὅτι κ. γ. Ε. ὅσοι τούτῳ κατ. εἶπε τῷ νησ. ὅτι καὶ γῆρας κα apud Ben. et secutus est in versione Ge. σε καὶ τὸ Ε. σὲ ἀνελόντες] add. μόνον Α. * χεῖρον C. F. Μox ἀπαλ λάξωμεν bis D. Ε F. " αὐτῶν C. αὐτῷ super rasuram habet D. ἡμῖν Εdd. 46 ἀεὶ γὰρ οἱ Εdd. σε λαβόντας ει μετὰ τῶν τόκων Εdd. 48 μή] οὐ Edd. 60 Καὶ παρὸν A. p. p. μικρολογισάμενος A. D. Ε. 50 ἀλλ' ἀεὶ θερ ] αλλά θερ. Edd. Mox θερίζειν εἰ κερδαίνειν mutatis sedibus leguntur in A. ἀντ' ἐξ C Ε. F. et pr. D. σε ἐκφορεί C. D. έκφυσᾷ F. " ἐραν] add. διὰ τὸ χρημάτων ἐραν Ε. add. διὰ τοῦ χρημάτων μὴ ἐρεν (. C. facile pecuniam non amando avaritiam contemnetis Ge. Interpretatio erat sequentis czw, a margine loco alieno Invecta. Nam in cod. F. sic scriptum est : Οὕτω γὰρ διὰ τὸ μὴ χρημάτων ἐρᾶν δυνήσεσθε κ. τ. έ. om. Α. 53 35.89 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. [349] Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον διεπέρασε, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Καὶ ἰδοὺ προσήνεγκαν αὐτ τῷ παραλυτικὴν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν, εἶπε τῷ παραλυτικῷ· • Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι. 51 ἄτυφον καὶ τὸ ἐπιεικὲς τοῦ Δεσπότου. Καὶ γὰρ καὶ πρὶ τούτου τοὺς ὄχλους διεκρούσατο· καὶ ὑπὸ τῶν ἐν Γαλά ροις δὲ ἐκβληθείς, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ' ἀνεχώρησε μὲν, οὐ μὴν μακράν. Καὶ πάλιν εἰς τὸ πλοῖον ἐμβὲς δια έβαινε, δυνάμενος καὶ πεζῇ διαβαίνειν. Οὐ γὰρ ἀεὶ πα α'. Ιδίαν αὐτοῦ πόλιν ἐνταῦθα τὴν Καπερναούμ λέγει. ραδοξοποιεῖν ἐβούλετο, ὥστε μὴ τῷ τῆς οἰκονομίας λυ Η μὲν γὰρ ἤνεγκεν αὐτὸν, ἡ Βηθλεέμ· ἡ δὲ ἔθρεψεν, ἡ μήνασθαι λόγῳ. Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖός φησιν, ὅτι προδο Ναζαρέτ· ἡ δὲ εἶχεν οἰκοῦντα διηνεκώς όλος, ἡ Καπερ- έφερον αὐτόν· οἱ δὲ ἄλλοι, ὅτι καὶ τὴν στέγην διατεμόν. ναούμ. Ο μέντοι παραλυτικὸς ἕτερος οὗτός ἐστι παρὰ τες, καθῆκαν αὐτόν. Καὶ προὔθηκαν τῷ Χριστῷ τὸν τὸν ἐν τῷ Ἰωάννῃ κείμενον. Ο μὲν γὰρ ἐν τῇ κολυμ- κάμνοντα, λέγοντες μὲν οὐδὲν, αὐτῷ δὲ τὸ πᾶν ἐπιτρέ βήθρα κατέκειτο, οὗτος δὲ ἐν τῇ Καπερναούμ · καὶ ὁ μὲν ποντες. Ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ καὶ αὐτὸς περιήγε, καὶ οὐ τριακονταοκτὼ εἶχεν ἔτη, περὶ τούτου δὲ οὐδὲν τοιοῦτον τοσαύτην παρὰ τῶν προσιόντων ᾔτει τὴν πίστιν· ἐν· εἴρηται· καὶ ὁ μὲν ἐν ἐρημίᾳ τῶν προστησομένων ἦν, ταῦθα δὲ καὶ προτήεσαν. καὶ πίστιν ἀπῃτοῦντο. Ιδών οὗτος δὲ εἶχε τοὺς ἐπιμελουμένους, οἱ καὶ βαστάζον- γάρ, φησί, τὴν πίστιν αὐτῶν, τουτέστι, τῶν χαλα τις αὐτὸν ἔφερον. Καὶ τούτῳ μέν φησι, Τέκνον, ἀφέων. σάντων. Οὐ γὰρ πανταχού παρὰ τῶν καμνόντων μόνον ταί σου αἱ ἁμαρτίαι· ἐκείνῳ δέ φησι, Θέλεις ὑγιὴς ζητεῖ τὴν πίστιν· οἷον, ὅταν παραπαίωσιν, ἡ ἑτέρας γενέσθαι; Καὶ τὸν μὲν ἐν σαββάτῳ ἐθεράπευσε, τοῦτον ὑπὸ τοῦ νοσήματος ὦσιν ἐξεστηκότες. Μάλλον δὲ ἐν δὲ οὖν ἐν σαββάτῳ· ἡ γὰρ ἂν ἐνεκάλεσαν καὶ τοῦτο ταῦθα καὶ τοῦ κάμνοντος ἦν ἡ πίστις· οὐ γὰρ ἂν ἦν· Ἰουδαῖοι· καὶ ἐπὶ τούτου μὲν ἐσίγησαν, ἐπ' ἐκείνου δὲ έσχετο χαλασθῆναι μὴ πιστεύων. Ἐπεὶ οὖν τοσαύτην ἐπέκειντο διώκοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς είρηται, ἐπεδείξαντο πίστιν, ἐπιδείκνυται καὶ αὐτὸς τὴν αὐτοῦ ἀλλ' ἵνα μή τις διαφωνίαν εἶναι νομίσῃ, ἕνα καὶ τὸν δύναμιν, μετ' ἐξουσίας ἁπάσης λύων τὰ ἁμαρτήματα, αὐτὴν ὑποπτεύσας παραλυτικόν. Σὺ δέ μοι σκόπει τὸ καὶ δεικνὺς διὰ πάντων, ὅτι ὁμότιμός ἐστι τῷ γεγενν διηνεκώς om. Α. G. Agnoscunt Εp. et Theoph, cum Verss. σε επεδείξατο Ρ. 15.60 προσέφερον Edd. 89.65 7. ¿. Edd. Nostram lectionem, quæ est unius codicis A. (nam D. mutilus est) confirmant ● MSS_ non pauci »

357 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI σίαν ἀφανίσαι ἐπιθυμεῖ, καὶ χρυσὸν αὐτὴν οὖσαν ἰδεῖν· οὐ τὴν γῆν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄρη καὶ νάπας καὶ πη- γάς, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ φαινόμενα. Καὶ ἵνα μάθητε ὅτι οὐδέπω τὴν μανίαν παρεστήσαμεν τὴν ἐκείνου, μη- δεὶς ἔστω ὁ ἐγκαλῶν καὶ δεδιττόμενος, ἀλλ᾽ ἄνελε τὸν ἐκ τῶν νόμων φόβον τῷ λόγῳ τέως, καὶ ὄψει αὐτὸν ξί- φος ἁρπάσαντα, καὶ πάντας διαχρώμενον, καὶ οὐδενὸς φειδόμενον, οὐ φίλου, οὐ συγγενούς, οὐκ ἀδελφοῦ, οὐκ αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὑποθέσεως ἐν- ταῦθα χρεία· ἀλλ' ἐρώμεθα αὐτὸν, εἰ μὴ τοιαύτας πλάττει καθ' ἑαυτὸν ἀεὶ φαντασίας, καὶ πάντας ἔπεισιν ἀναιρῶν τῷ λογισμῷ, καὶ φίλους, καὶ συγγενεῖς, καὶ αὐτοὺς τοὺς γεγεννηκότας. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸ ἐρωτήσεως χρεία· καὶ γὰρ πάντες ἴσασιν ὡς οἱ σε τούτῳ κατεχόμε νοι τῷ νοσήματι, καὶ γῆρας βαρύνονται πατρός, τά τε 40 γλυκὺ καὶ πᾶσιν ἐπέραστον, τὸ παῖδας ἔχειν, βαρύ καὶ ἐπαχθὲς εἶναι νομίζουσι. Πολλοὶ γοῦν καὶ ἀτοκίαν διὰ τοῦτο ὠνήσαντο, καὶ τὴν φύσιν ἐπήρωσαν, οὐκ ἀνελόν τες τεχθέντας τοὺς παῖδας, ἀλλὰ μηδὲ φῦναι τὴν ἀρ- χὴν συγχωρήσαντες. Μή τοίνυν θαυμάσητε, εἰ τὸν φι λάργυρον οὕτως ἐσχηματίσαμεν (καὶ γὰρ πολύ [341] χείρων ἐς ἐστὶ τῶν εἰρημένων), ἀλλὰ σκοπήσωμεν πῶς τοῦ δαίμονος αὐτὸν ἀπαλλάξη εν. Πῶς οὖν ἀπαλλάξο μεν ; Εἰ μάθοι σαφῶς, ὅτι ἡ φιλαργυρία πρὸς αὐτὸ τοῦτο μάλιστα αὐτῷ σὲ ἐναντιοῦται, πρὸς τὸ πορίζειν χρή- ματα· οἱ γὰρ σε τὰ μικρὰ κερδαίνειν βουλόμενοι, μετ γάλας ὑπομένουσι ζημίας· ὅθεν δὴ καὶ παροιμία εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξενήνεκται. Πολλοὶ γοῦν πολλάκις ἐπὶ μετ γάλεις δανείσαι βουλόμενοι τόκοις, τῇ προσδοκίᾳ τοῦ κέρδους οὐκ ἐξετάσαντες τους λαμβάνοντας “, μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου παντὸς ἐξέπεσον. Πάλιν εἰς κινδύνους περιπεσόντες ἕτεροι, καὶ μὴ σε βουληθέντες 68 48 ARCHIEP. CONSTANTINOP " 83 358 Ολίγα προέσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς οὐσίας ἀπ. ώλεσαν. Παρὸν πάλιν, ἢ ἀξιώματα κερδαλέα, ή άλλο τι τοιοῦτον ὠνήσασθαι, μικρολογησάμενοι τὸ πᾶν ἀπών. σαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἴσασι σπείρειν, ἀλλ' ἀεὶ θερί ζειν 50 με μελετήκασι, καὶ τοῦ ἀμητοῦ συνεχῶς ἐκπίστην σιν. Οὐδεὶς γὰρ ἀεὶ θερίζειν δύ αται, ὥσπερ οτε ἀεὶ κερδαίνειν. Ἐπεὶ οὖν οὐ βούλονται δαπανᾶν, οὐδὲ χερι δαίνειν ἴσασιν. Ἀλλὰ κἂν γυναῖκα δέῃ λαβεῖν, πάλιν το αὐτὸ τοῦτο ὑπομένουσιν· ἡ γὰρ ἐξηπατήθησαν ἄπορον ἀντ' οι εὐπόρου λαβόντες· ἢ καὶ σε πλουσίαν εἰσαγαγόντ τες και μυρίων γέμουσαν ελαττωμάτων, πλεύνα πάλιν τὴν ζημίαν ὑπέμειναν. Οὐ γὰρ ἡ περιουσία, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ τὸν πλοῦτον ἐργάζεται. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ πλού του, ὅταν δαπανηρά ᾗ καὶ ἄσωτος, καὶ πάντα ἀνέμου σφοδρότερον ἐκφορῇ εἰ; τί δὲ, ἂν ἀσελγής, καὶ κυρίως ἐραστὰς ἐφέλκηται ; τί δέ. ἂν μέθυσος; οὐ πάντων πονέ στερον ταχέως τὸν ἄνδρα εργάζεται; Οὐ γαμούσι δὲ μή. νον, ἀλλὰ καὶ ὠνοῦνται ἐπισφαλῶς, ὑπὸ τῆς ἐπιθυμία; τῆς πολλῆς οὐ τὰ σπουδαῖα τῶν ἀνδραπόδων, ἀλλὰ τ εξωνα περιεργαζόμενοι. Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀναλογικά. μενοι ( τῶν γὰρ περὶ τῆς γεέννης καὶ τῆς βασιλείας οὐδέπω λόγων ἀκούειν δύνασθε ), καὶ τὰς ζημίας ἐννή. σαντες, ἃς ὑπεμείνατε πολλάκις ἀπὸ τῆς φιλοχρηματίας, καὶ ἐν δανείσματι, καὶ ἐν ὠνίοις, καὶ ἐν γάμοις. καὶ ἐν προστασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, ἀπέστησε τον χρημάτων ἐρᾷ» . Οὕτω γὰρ δυνήσεσθε καὶ τὸν παρόντα βίον μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, καὶ μικρὸν ἐπιδόντες καὶ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἀκοῦσαι λόγων, καὶ διαβλέψαντες εἰς αὐτὸν τῆς δικαιοσύνης ἰδεῖν τὸν ἥλιον, καὶ τῶν ἐτηγ γελμένων παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν· ὧν γένατη πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 40 oux A C. F. κι ὅσοι C. Ε. F. p. p. καὶ γῆρας C. ὅτι κ. γ. Ε. ὅσοι τούτῳ κατ. εἶπε τῷ νησ. ὅτι καὶ γῆρας κα apud Ben. et secutus est in versione Ge. σε καὶ τὸ Ε. σὲ ἀνελόντες] add. μόνον Α. * χεῖρον C. F. Μox ἀπαλ λάξωμεν bis D. Ε F. " αὐτῶν C. αὐτῷ super rasuram habet D. ἡμῖν Εdd. 46 ἀεὶ γὰρ οἱ Εdd. σε λαβόντας ει μετὰ τῶν τόκων Εdd. 48 μή] οὐ Edd. 60 Καὶ παρὸν A. p. p. μικρολογισάμενος A. D. Ε. 50 ἀλλ' ἀεὶ θερ ] αλλά θερ. Edd. Mox θερίζειν εἰ κερδαίνειν mutatis sedibus leguntur in A. ἀντ' ἐξ C Ε. F. et pr. D. σε ἐκφορεί C. D. έκφυσᾷ F. " ἐραν] add. διὰ τὸ χρημάτων ἐραν Ε. add. διὰ τοῦ χρημάτων μὴ ἐρεν (. C. facile pecuniam non amando avaritiam contemnetis Ge. Interpretatio erat sequentis czw, a margine loco alieno Invecta. Nam in cod. F. sic scriptum est : Οὕτω γὰρ διὰ τὸ μὴ χρημάτων ἐρᾶν δυνήσεσθε κ. τ. έ. om. Α. 53 35.89 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. [349] Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον διεπέρασε, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Καὶ ἰδοὺ προσήνεγκαν αὐτ τῷ παραλυτικὴν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν, εἶπε τῷ παραλυτικῷ· • Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι. 51 ἄτυφον καὶ τὸ ἐπιεικὲς τοῦ Δεσπότου. Καὶ γὰρ καὶ πρὶ τούτου τοὺς ὄχλους διεκρούσατο· καὶ ὑπὸ τῶν ἐν Γαλά ροις δὲ ἐκβληθείς, οὐκ ἀντέτεινεν, ἀλλ' ἀνεχώρησε μὲν, οὐ μὴν μακράν. Καὶ πάλιν εἰς τὸ πλοῖον ἐμβὲς δια έβαινε, δυνάμενος καὶ πεζῇ διαβαίνειν. Οὐ γὰρ ἀεὶ πα α'. Ιδίαν αὐτοῦ πόλιν ἐνταῦθα τὴν Καπερναούμ λέγει. ραδοξοποιεῖν ἐβούλετο, ὥστε μὴ τῷ τῆς οἰκονομίας λυ Η μὲν γὰρ ἤνεγκεν αὐτὸν, ἡ Βηθλεέμ· ἡ δὲ ἔθρεψεν, ἡ μήνασθαι λόγῳ. Ὁ μὲν οὖν Ματθαῖός φησιν, ὅτι προδο Ναζαρέτ· ἡ δὲ εἶχεν οἰκοῦντα διηνεκώς όλος, ἡ Καπερ- έφερον αὐτόν· οἱ δὲ ἄλλοι, ὅτι καὶ τὴν στέγην διατεμόν. ναούμ. Ο μέντοι παραλυτικὸς ἕτερος οὗτός ἐστι παρὰ τες, καθῆκαν αὐτόν. Καὶ προὔθηκαν τῷ Χριστῷ τὸν τὸν ἐν τῷ Ἰωάννῃ κείμενον. Ο μὲν γὰρ ἐν τῇ κολυμ- κάμνοντα, λέγοντες μὲν οὐδὲν, αὐτῷ δὲ τὸ πᾶν ἐπιτρέ βήθρα κατέκειτο, οὗτος δὲ ἐν τῇ Καπερναούμ · καὶ ὁ μὲν ποντες. Ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ καὶ αὐτὸς περιήγε, καὶ οὐ τριακονταοκτὼ εἶχεν ἔτη, περὶ τούτου δὲ οὐδὲν τοιοῦτον τοσαύτην παρὰ τῶν προσιόντων ᾔτει τὴν πίστιν· ἐν· εἴρηται· καὶ ὁ μὲν ἐν ἐρημίᾳ τῶν προστησομένων ἦν, ταῦθα δὲ καὶ προτήεσαν. καὶ πίστιν ἀπῃτοῦντο. Ιδών οὗτος δὲ εἶχε τοὺς ἐπιμελουμένους, οἱ καὶ βαστάζον- γάρ, φησί, τὴν πίστιν αὐτῶν, τουτέστι, τῶν χαλα τις αὐτὸν ἔφερον. Καὶ τούτῳ μέν φησι, Τέκνον, ἀφέων. σάντων. Οὐ γὰρ πανταχού παρὰ τῶν καμνόντων μόνον ταί σου αἱ ἁμαρτίαι· ἐκείνῳ δέ φησι, Θέλεις ὑγιὴς ζητεῖ τὴν πίστιν· οἷον, ὅταν παραπαίωσιν, ἡ ἑτέρας γενέσθαι; Καὶ τὸν μὲν ἐν σαββάτῳ ἐθεράπευσε, τοῦτον ὑπὸ τοῦ νοσήματος ὦσιν ἐξεστηκότες. Μάλλον δὲ ἐν δὲ οὖν ἐν σαββάτῳ· ἡ γὰρ ἂν ἐνεκάλεσαν καὶ τοῦτο ταῦθα καὶ τοῦ κάμνοντος ἦν ἡ πίστις· οὐ γὰρ ἂν ἦν· Ἰουδαῖοι· καὶ ἐπὶ τούτου μὲν ἐσίγησαν, ἐπ' ἐκείνου δὲ έσχετο χαλασθῆναι μὴ πιστεύων. Ἐπεὶ οὖν τοσαύτην ἐπέκειντο διώκοντες. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς είρηται, ἐπεδείξαντο πίστιν, ἐπιδείκνυται καὶ αὐτὸς τὴν αὐτοῦ ἀλλ' ἵνα μή τις διαφωνίαν εἶναι νομίσῃ, ἕνα καὶ τὸν δύναμιν, μετ' ἐξουσίας ἁπάσης λύων τὰ ἁμαρτήματα, αὐτὴν ὑποπτεύσας παραλυτικόν. Σὺ δέ μοι σκόπει τὸ καὶ δεικνὺς διὰ πάντων, ὅτι ὁμότιμός ἐστι τῷ γεγενν διηνεκώς om. Α. G. Agnoscunt Εp. et Theoph, cum Verss. σε επεδείξατο Ρ. 15.60 προσέφερον Edd. 89.65 7. ¿. Edd. Nostram lectionem, quæ est unius codicis A. (nam D. mutilus est) confirmant ● MSS_ non pauci »

359 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. bebat, ipsi vero non multum gloriæ apud illos attulit. All¡ enim a nequitia sua exagitati, cum vellent occa- siones maledicendi quærere, illud inviti cɗecerunt, ut res clarior evaderet. Sagax ením cum esset, ipso- rum invidia est usus ad signum celebrandum. Quo- niam igitur turbabantur et dicebant: 3. Hic blasphe- mat ; quis potest peccata dimittere, nisi solus Deus (Marc. 2. 7)? videamus quod ipse ait. Num opinio- nem illam rejecit? Atqui si non æqualis Deo erat, dicere debuit : Quid de me non consentaneam opinio- nem habetis? Procul absum a tanta potestate. Verum nihil simile dicit; imo vero illam opinionem confirma- vit et asseruit, tam voce, quam miraculo. Quia enim de seipso quædam proferre auditoribus importunum esse videbatur, per alios illa que ad se spectant con- firmat : quodque mirum fuit, non per amicos tantum, sed etiam per inimicos: quod ex sapientiæ ejus culinine procedit. Per amicos quidem, cum dixit, Volo, munda- re, itemque cum ait, Non inveni tantam fidem in Israel (Matth.8 10): per inimicos autem nune; cum dixissent enim, Nemo potest dimittere peccata, nisi solus Deus, in- tulit ipse : 6. Ut autem scialis, quia potestatem habet Filius hominis dimittere peccată super terram, tunc dixit para- lytico : Surgens tolle grabbatum tuum, et vade in domum tuam. Neque solum hic, sed etiam alibi cum dicerent illi: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia homo cum sis, facis teipsum Deum (Joan. 10. 33) : neque tume hanc opinionem confutavit, sed illam con- firmavit dicens: Si non facio opera Patris mei, ne mihi credatis; si autem facio, etiamsi mihi non creditis, saltem operibus credite (Ibid. 57. 38). - Hic porro divinitatis suæ aliud signum non parvum exhibet, necnon suæ cum Patre æqualitatis. Illi nam- que dicebant, peccata dimittere unius Dei esse: hic vero non modo peccata dimittit, sed antea aliud quid- piam exhibet, quod unius Dei est, quod nempe secreta cordis revelet. Neque enim id quod cogitabant in me- dium protulerunt. 3 Ecce, inquit, quidam de scribis dixerunt intra se : Hic blasphemat. 4. Et sciens Jesus cogitationes eorum, dixit : Quid vos cogitatis mala in cordibus vestris? Quod autem unius Dei sit secreta nosse, audi prophetam dicentem : Tu nosti corda so- lus (2. Paral. 6. 30); et rursum, Scrutans corda el renes Deus (Psal. 7. 10). Jeremias vero ait : Profun- dum cor est præ omnibus, et homo est, et quis noscet eum (Jer. 17. 9)? ct, Homo videt in facie, Deus autem in corde (1. Reg. 16. 7). In multis quoque aliis videre ost, Deum unuin esse qui mentes noverit. Ostendens itaque sc Deum esse, æqualem Patri, quæ ipsi in se cogitabant, ac timore multitudinis in medium proferre non audebant, ipse revelavit et manifesta reddidit, bic animi lenitatem ostendens. Nam magnam quoque ait : Quid cogitutis mala in cordibus vestris? Certe si indignari quempiam oportebat, ægrum quasi delusum par fuit indigne ſerre, ac dicere : Ad aliud sananduin venisti, alind tu curas ? undenam mihi liquidum erit, dimissa mihi esse peccata? Nunc autem ille nihil dicit hujusmodi, sed in curantis potestatem se tradit; hi au- 360 tem perversi et invidi, aliorum beneficiis insidiantur. Ideo ipsos cum omni tamen lenitate corripit. Nam si non creditis, inquit, dicto primo, jactantiamque id esse putatis, ecce jam aliud huic adjungo', quod se- ereta vestra rovelem; ad hæc tertium »djicio. Qnod- nam illud ? Quod paralytici corpus firmum reddam. Ae quando paralyticum alloquebatur, non clare potesta- tein suam sic declaravit, nec dixit, Dimitto tibi pre- cata; sod, Dimittuntur tibi peccata. Illis autem engen- tibus, clarius suam enuntiat potestatem, dicens · Ot scialis, quia potestatem habet Filius hominis in terra dimittendi peccata. Viden' quantum abest, at nolik æqualis Patri reputari ? Non enim dixit : Filius koań- nis alio opus habet; neque dicit, Dedit illi potesta- tem; sed, Potestatem habet. Neque illud ex fastu dicit : Sed ut vobis persuadeam, inquit, me non blasphemare, cum me facio æqualem Deo*. Ulique enim vult de- monstrationes præbere claras firmasque,ut cum dicit : Vade, ostende te sacerdoti (Matth. 8. 4): socrumque Petri exhibet ministrantem, ac porcos præcipitari permittit. Sic et nunc, remissionis peccatorum signum statuit corporis valetudinem; valetudinis vera, quod grahbatum tollat, ne putaretur id quod gestumi erat phantasma esse. Neque prius illud fecit, quam ipsos interrogasset. 5. Quid est, inquit, facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata, an dicere, Tolle grabbatum tuum, et vade in domum tuam? Quod autem dicit, bu- jusmodi est : Quid vobis videtur facilius esse, corpus dissolutum firmare, aut animæ peccata dimittere? Cor- pus firmare certe. Quanto enim anima præstantior est corpore, tanto peccata dimittere majus est corporis curatione sed quia illud occultum, hoc vero mani- festum est, adjicio id quod minus est, sed apertius, ut id quod majus occultumque est, per hoc factum de- nionstretur, jain prius operibus revelans id quod Jnan- nes dixerat, Qui tollit pecenta mundi ( Joan. 1. 29 ). reinisit hic rursum ostendens, quam a fastu essel alienus, remque illain phantasma non fuisse : hos enisa et morbi et sanitatis testes adhibet. Ego quidem optas- sem, inquit, per morbum tuum eos, qui sani quidem videntur, sed anima ægrotant, sanare: quia vero id nolunt, Vade in domum, ut eos qui ibi sunt emendes. Vides quomodo ostendat se et animæ et corporis esse creatorem? Utriusque enim substantiae paralysin sanal, et quod occultum erat, ex eo quod manifestum est, notum facit. Attamen illi adhuc humi repebant : nam talem hominibus; ipsis enim caro resistebat. Ille vero non increpavit eos, sed prodest tamen illis, per opera excitans, corumque animum in sublime erigens. Inte- rim vero non parvum erat, quod omnium hominum maxinius haberetur, quodque a Deo venire putaretur. Nam si hæc firmiter mente tenuissent, paulum profi- cientes agnovissent ipsum esse Dei Filium. Sel hre non firmiter retinuerunt, ideoque accedere non po- : · Alii habent, aliud signum huic adjungo. • Alii legunt, Patri, pro, Deo. • Alii, præcipitari jubet. 2. Unius Dei est secreta cordis nosse et revelare. 3. Cum itaque jussu ip-ius surrexisset, domum illam 8. Glorificaverunt Deum, inquit, qui dedit potestatem

359 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. bebat, ipsi vero non multum gloriæ apud illos attulit. All¡ enim a nequitia sua exagitati, cum vellent occa- siones maledicendi quærere, illud inviti cɗecerunt, ut res clarior evaderet. Sagax ením cum esset, ipso- rum invidia est usus ad signum celebrandum. Quo- niam igitur turbabantur et dicebant: 3. Hic blasphe- mat ; quis potest peccata dimittere, nisi solus Deus (Marc. 2. 7)? videamus quod ipse ait. Num opinio- nem illam rejecit? Atqui si non æqualis Deo erat, dicere debuit : Quid de me non consentaneam opinio- nem habetis? Procul absum a tanta potestate. Verum nihil simile dicit; imo vero illam opinionem confirma- vit et asseruit, tam voce, quam miraculo. Quia enim de seipso quædam proferre auditoribus importunum esse videbatur, per alios illa que ad se spectant con- firmat : quodque mirum fuit, non per amicos tantum, sed etiam per inimicos: quod ex sapientiæ ejus culinine procedit. Per amicos quidem, cum dixit, Volo, munda- re, itemque cum ait, Non inveni tantam fidem in Israel (Matth.8 10): per inimicos autem nune; cum dixissent enim, Nemo potest dimittere peccata, nisi solus Deus, in- tulit ipse : 6. Ut autem scialis, quia potestatem habet Filius hominis dimittere peccată super terram, tunc dixit para- lytico : Surgens tolle grabbatum tuum, et vade in domum tuam. Neque solum hic, sed etiam alibi cum dicerent illi: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia homo cum sis, facis teipsum Deum (Joan. 10. 33) : neque tume hanc opinionem confutavit, sed illam con- firmavit dicens: Si non facio opera Patris mei, ne mihi credatis; si autem facio, etiamsi mihi non creditis, saltem operibus credite (Ibid. 57. 38). - Hic porro divinitatis suæ aliud signum non parvum exhibet, necnon suæ cum Patre æqualitatis. Illi nam- que dicebant, peccata dimittere unius Dei esse: hic vero non modo peccata dimittit, sed antea aliud quid- piam exhibet, quod unius Dei est, quod nempe secreta cordis revelet. Neque enim id quod cogitabant in me- dium protulerunt. 3 Ecce, inquit, quidam de scribis dixerunt intra se : Hic blasphemat. 4. Et sciens Jesus cogitationes eorum, dixit : Quid vos cogitatis mala in cordibus vestris? Quod autem unius Dei sit secreta nosse, audi prophetam dicentem : Tu nosti corda so- lus (2. Paral. 6. 30); et rursum, Scrutans corda el renes Deus (Psal. 7. 10). Jeremias vero ait : Profun- dum cor est præ omnibus, et homo est, et quis noscet eum (Jer. 17. 9)? ct, Homo videt in facie, Deus autem in corde (1. Reg. 16. 7). In multis quoque aliis videre ost, Deum unuin esse qui mentes noverit. Ostendens itaque sc Deum esse, æqualem Patri, quæ ipsi in se cogitabant, ac timore multitudinis in medium proferre non audebant, ipse revelavit et manifesta reddidit, bic animi lenitatem ostendens. Nam magnam quoque ait : Quid cogitutis mala in cordibus vestris? Certe si indignari quempiam oportebat, ægrum quasi delusum par fuit indigne ſerre, ac dicere : Ad aliud sananduin venisti, alind tu curas ? undenam mihi liquidum erit, dimissa mihi esse peccata? Nunc autem ille nihil dicit hujusmodi, sed in curantis potestatem se tradit; hi au- 360 tem perversi et invidi, aliorum beneficiis insidiantur. Ideo ipsos cum omni tamen lenitate corripit. Nam si non creditis, inquit, dicto primo, jactantiamque id esse putatis, ecce jam aliud huic adjungo', quod se- ereta vestra rovelem; ad hæc tertium »djicio. Qnod- nam illud ? Quod paralytici corpus firmum reddam. Ae quando paralyticum alloquebatur, non clare potesta- tein suam sic declaravit, nec dixit, Dimitto tibi pre- cata; sod, Dimittuntur tibi peccata. Illis autem engen- tibus, clarius suam enuntiat potestatem, dicens · Ot scialis, quia potestatem habet Filius hominis in terra dimittendi peccata. Viden' quantum abest, at nolik æqualis Patri reputari ? Non enim dixit : Filius koań- nis alio opus habet; neque dicit, Dedit illi potesta- tem; sed, Potestatem habet. Neque illud ex fastu dicit : Sed ut vobis persuadeam, inquit, me non blasphemare, cum me facio æqualem Deo*. Ulique enim vult de- monstrationes præbere claras firmasque,ut cum dicit : Vade, ostende te sacerdoti (Matth. 8. 4): socrumque Petri exhibet ministrantem, ac porcos præcipitari permittit. Sic et nunc, remissionis peccatorum signum statuit corporis valetudinem; valetudinis vera, quod grahbatum tollat, ne putaretur id quod gestumi erat phantasma esse. Neque prius illud fecit, quam ipsos interrogasset. 5. Quid est, inquit, facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata, an dicere, Tolle grabbatum tuum, et vade in domum tuam? Quod autem dicit, bu- jusmodi est : Quid vobis videtur facilius esse, corpus dissolutum firmare, aut animæ peccata dimittere? Cor- pus firmare certe. Quanto enim anima præstantior est corpore, tanto peccata dimittere majus est corporis curatione sed quia illud occultum, hoc vero mani- festum est, adjicio id quod minus est, sed apertius, ut id quod majus occultumque est, per hoc factum de- nionstretur, jain prius operibus revelans id quod Jnan- nes dixerat, Qui tollit pecenta mundi ( Joan. 1. 29 ). reinisit hic rursum ostendens, quam a fastu essel alienus, remque illain phantasma non fuisse : hos enisa et morbi et sanitatis testes adhibet. Ego quidem optas- sem, inquit, per morbum tuum eos, qui sani quidem videntur, sed anima ægrotant, sanare: quia vero id nolunt, Vade in domum, ut eos qui ibi sunt emendes. Vides quomodo ostendat se et animæ et corporis esse creatorem? Utriusque enim substantiae paralysin sanal, et quod occultum erat, ex eo quod manifestum est, notum facit. Attamen illi adhuc humi repebant : nam talem hominibus; ipsis enim caro resistebat. Ille vero non increpavit eos, sed prodest tamen illis, per opera excitans, corumque animum in sublime erigens. Inte- rim vero non parvum erat, quod omnium hominum maxinius haberetur, quodque a Deo venire putaretur. Nam si hæc firmiter mente tenuissent, paulum profi- cientes agnovissent ipsum esse Dei Filium. Sel hre non firmiter retinuerunt, ideoque accedere non po- : · Alii habent, aliud signum huic adjungo. • Alii legunt, Patri, pro, Deo. • Alii, præcipitari jubet. 2. Unius Dei est secreta cordis nosse et revelare. 3. Cum itaque jussu ip-ius surrexisset, domum illam 8. Glorificaverunt Deum, inquit, qui dedit potestatem

359 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. bebat, ipsi vero non multum gloriæ apud illos attulit. All¡ enim a nequitia sua exagitati, cum vellent occa- siones maledicendi quærere, illud inviti cɗecerunt, ut res clarior evaderet. Sagax ením cum esset, ipso- rum invidia est usus ad signum celebrandum. Quo- niam igitur turbabantur et dicebant: 3. Hic blasphe- mat ; quis potest peccata dimittere, nisi solus Deus (Marc. 2. 7)? videamus quod ipse ait. Num opinio- nem illam rejecit? Atqui si non æqualis Deo erat, dicere debuit : Quid de me non consentaneam opinio- nem habetis? Procul absum a tanta potestate. Verum nihil simile dicit; imo vero illam opinionem confirma- vit et asseruit, tam voce, quam miraculo. Quia enim de seipso quædam proferre auditoribus importunum esse videbatur, per alios illa que ad se spectant con- firmat : quodque mirum fuit, non per amicos tantum, sed etiam per inimicos: quod ex sapientiæ ejus culinine procedit. Per amicos quidem, cum dixit, Volo, munda- re, itemque cum ait, Non inveni tantam fidem in Israel (Matth.8 10): per inimicos autem nune; cum dixissent enim, Nemo potest dimittere peccata, nisi solus Deus, in- tulit ipse : 6. Ut autem scialis, quia potestatem habet Filius hominis dimittere peccată super terram, tunc dixit para- lytico : Surgens tolle grabbatum tuum, et vade in domum tuam. Neque solum hic, sed etiam alibi cum dicerent illi: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia homo cum sis, facis teipsum Deum (Joan. 10. 33) : neque tume hanc opinionem confutavit, sed illam con- firmavit dicens: Si non facio opera Patris mei, ne mihi credatis; si autem facio, etiamsi mihi non creditis, saltem operibus credite (Ibid. 57. 38). - Hic porro divinitatis suæ aliud signum non parvum exhibet, necnon suæ cum Patre æqualitatis. Illi nam- que dicebant, peccata dimittere unius Dei esse: hic vero non modo peccata dimittit, sed antea aliud quid- piam exhibet, quod unius Dei est, quod nempe secreta cordis revelet. Neque enim id quod cogitabant in me- dium protulerunt. 3 Ecce, inquit, quidam de scribis dixerunt intra se : Hic blasphemat. 4. Et sciens Jesus cogitationes eorum, dixit : Quid vos cogitatis mala in cordibus vestris? Quod autem unius Dei sit secreta nosse, audi prophetam dicentem : Tu nosti corda so- lus (2. Paral. 6. 30); et rursum, Scrutans corda el renes Deus (Psal. 7. 10). Jeremias vero ait : Profun- dum cor est præ omnibus, et homo est, et quis noscet eum (Jer. 17. 9)? ct, Homo videt in facie, Deus autem in corde (1. Reg. 16. 7). In multis quoque aliis videre ost, Deum unuin esse qui mentes noverit. Ostendens itaque sc Deum esse, æqualem Patri, quæ ipsi in se cogitabant, ac timore multitudinis in medium proferre non audebant, ipse revelavit et manifesta reddidit, bic animi lenitatem ostendens. Nam magnam quoque ait : Quid cogitutis mala in cordibus vestris? Certe si indignari quempiam oportebat, ægrum quasi delusum par fuit indigne ſerre, ac dicere : Ad aliud sananduin venisti, alind tu curas ? undenam mihi liquidum erit, dimissa mihi esse peccata? Nunc autem ille nihil dicit hujusmodi, sed in curantis potestatem se tradit; hi au- 360 tem perversi et invidi, aliorum beneficiis insidiantur. Ideo ipsos cum omni tamen lenitate corripit. Nam si non creditis, inquit, dicto primo, jactantiamque id esse putatis, ecce jam aliud huic adjungo', quod se- ereta vestra rovelem; ad hæc tertium »djicio. Qnod- nam illud ? Quod paralytici corpus firmum reddam. Ae quando paralyticum alloquebatur, non clare potesta- tein suam sic declaravit, nec dixit, Dimitto tibi pre- cata; sod, Dimittuntur tibi peccata. Illis autem engen- tibus, clarius suam enuntiat potestatem, dicens · Ot scialis, quia potestatem habet Filius hominis in terra dimittendi peccata. Viden' quantum abest, at nolik æqualis Patri reputari ? Non enim dixit : Filius koań- nis alio opus habet; neque dicit, Dedit illi potesta- tem; sed, Potestatem habet. Neque illud ex fastu dicit : Sed ut vobis persuadeam, inquit, me non blasphemare, cum me facio æqualem Deo*. Ulique enim vult de- monstrationes præbere claras firmasque,ut cum dicit : Vade, ostende te sacerdoti (Matth. 8. 4): socrumque Petri exhibet ministrantem, ac porcos præcipitari permittit. Sic et nunc, remissionis peccatorum signum statuit corporis valetudinem; valetudinis vera, quod grahbatum tollat, ne putaretur id quod gestumi erat phantasma esse. Neque prius illud fecit, quam ipsos interrogasset. 5. Quid est, inquit, facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata, an dicere, Tolle grabbatum tuum, et vade in domum tuam? Quod autem dicit, bu- jusmodi est : Quid vobis videtur facilius esse, corpus dissolutum firmare, aut animæ peccata dimittere? Cor- pus firmare certe. Quanto enim anima præstantior est corpore, tanto peccata dimittere majus est corporis curatione sed quia illud occultum, hoc vero mani- festum est, adjicio id quod minus est, sed apertius, ut id quod majus occultumque est, per hoc factum de- nionstretur, jain prius operibus revelans id quod Jnan- nes dixerat, Qui tollit pecenta mundi ( Joan. 1. 29 ). reinisit hic rursum ostendens, quam a fastu essel alienus, remque illain phantasma non fuisse : hos enisa et morbi et sanitatis testes adhibet. Ego quidem optas- sem, inquit, per morbum tuum eos, qui sani quidem videntur, sed anima ægrotant, sanare: quia vero id nolunt, Vade in domum, ut eos qui ibi sunt emendes. Vides quomodo ostendat se et animæ et corporis esse creatorem? Utriusque enim substantiae paralysin sanal, et quod occultum erat, ex eo quod manifestum est, notum facit. Attamen illi adhuc humi repebant : nam talem hominibus; ipsis enim caro resistebat. Ille vero non increpavit eos, sed prodest tamen illis, per opera excitans, corumque animum in sublime erigens. Inte- rim vero non parvum erat, quod omnium hominum maxinius haberetur, quodque a Deo venire putaretur. Nam si hæc firmiter mente tenuissent, paulum profi- cientes agnovissent ipsum esse Dei Filium. Sel hre non firmiter retinuerunt, ideoque accedere non po- : · Alii habent, aliud signum huic adjungo. • Alii legunt, Patri, pro, Deo. • Alii, præcipitari jubet. 2. Unius Dei est secreta cordis nosse et revelare. 3. Cum itaque jussu ip-ius surrexisset, domum illam 8. Glorificaverunt Deum, inquit, qui dedit potestatem

361 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 30 λος δὲ ἐν πραότητι κελεύει παιδεύειν τοὺς ἀντιδιατιθέα μένους. Καὶ τῷ Χριστῷ δὲ ' ἡνίκα προσθεσαν οι μαθητεί ἀξιοῦντες πῦρ καταβῆναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, σφόδρα έτ ετίμησεν αὐτοῖς λέγων· Οὐκ οἴδατε ποίου πνεύματος ἐστε ὑμεῖς. Καὶ ἐνταῦθα δὲ οὐκ εἶπεν, "Ω μιαροί και γόητες ὑμεῖς· ὦ βάσκανοι καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων συν τηρίας ἐχθροί· ἀλλὰ, Τί ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Δεῖ τοίνυν μετ' ἐπιεικείας ἐξαίρειν τὸ νόσημα. Ο γάρ φόβω γενόμενος ἀνθρωπίνων βελτίων, ταχέως επανήξει πρὸς τὴν πονηρίαν πάλιν. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ζιζάνια ἀφεθῆναι ἐκέλευσε, διδούς προθεσμίαν μετανοίας. Πολλοὶ γοῦν αὐτῶν μετενόησαν, καὶ γεγό νασι σπουδαίοι, πρότερον όντες φαύλος, οἷον ὁ Παῦλος, ὁ τελώνης, ὁ λῃστής· καὶ γὰρ ζιζάνια ὄντες οὗτοι κ αυτος γεγόνασιν ὥριμος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων τω ἀμήχανον· ἐπὶ δὲ τῆς προαιρέσεως βάδιον τε καὶ εύχο λον· οὐ γὰρ φύσεως ὅροις αύτη δέδεται, ἀλλ᾽ ἐλευθερία προαιρέσεως τετίμηται. Οταν τοίνυν ἴδῃς ἐχθρὸν τῆς ἀληθείας, θεράπευσον, ἐπιμέλησαι, πρὸς ἀρετὴν ἐπαν ἀγαγε, βίον ἐπιδεικνύμενος ἄριστον, λόγον παρεχόμενο;" ἀκατάγνωστον, προστασίαν καὶ κηδεμονίαν περέχων, πάντα τρόπον κινῶν διορθώσεως, τοὺς ἀρίστους των ἰατρῶν μιμούμενος. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι καθ' ένα τρίπον θεραπεύουσι μόνον, ἀλλ' ὅταν ἴδωσιν οὐκ εἶχαν νὰ ἔλες τῷ προτέρω φαρμάκων, προστιθέασιν ἕτερον, καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν ἄλλο· καὶ νῦν μὲν τέμνουσι, νῦν δὲ ἐπι τούτους ποιεῖται καὶ τῆς ὑγιείας. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐδου- λόμην, φησί, διὰ τοῦ σοῦ πάθους καὶ τοὺς δοκοῦντας ὑγιαίνειν, νοσοῦντας δὲ τὴν διάνοιαν, θεραπεῦσαι· ἐπειδὴ δὲ οὐ βούλονται, ἄπιθι οἴκαδε, τοὺς ἐκεῖ διορθωσόμενος. Ορᾶς πῶς δείκνυσι καὶ ψυχῆς καὶ σωμάτων 8 αὐτὸν ὄντα δημιουργόν ; Ἑκατέρας οὖν 13 οὐσίας τὴν παρά- λυσιν ἰᾶται, καὶ τὸ ἀφανὲς ἐκ τοῦ φανεροῦ δῆλον ποιεῖ· ἀλλ' ὅμως ἔτι χαμαὶ σύρονται. Ιδόντες γὰρ οἱ ὄχλοι ἐθαι- μασαν, καὶ ἐδόξασαν " τὸν Θεὸν, φησὶν, τὸν δόντα εξουσίαν τοιαύτην τοῖς ἀνθρώποις· προσίστατο γὰρ αὐτοῖς ἡ σάρξ. Αὐτὸς δὲ αὐτοῖς οὐκ ἐπετίμα, ἀλλὰ πρό εισι διὰ τῶν ἔργων ἐγείρων αὐτοὺς, καὶ ὑψηλὸν τὸ φρό- νημα ποιῶν. Τέως γὰρ οὐκ ἦν μικρὸν τὸ νομίζεσθαι πάντων ἀνθρώπων να είναι μείζω, καὶ παρὰ Θεοῦ ἥκειν. Εἰ γὰρ ταῦτα καλῶς ἐβεβαίωσαν παρ' ἑαυτοῖς οι, ὁδῷ προβαίνοντες ἔγνωσαν ἂν, ὅτι καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἦν. Αλλ' οὐ κατέσχον ταῦτα σαφῶς· διὰ τοῦτο οὐδὲ προσελθεῖν †δυνήθησαν. Ἔλεγον γὰρ πάλιν· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἔστι παρὰ τοῦ Θεοῦ· πῶς ἐστιν οὗτος παρὰ τοῦ Θεοῦ; Καὶ συνεχῶς αὐτὰ ἔστρεφον, τῶν οἰκείων παθῶν ταῦτα προβαλλόμενοι προκαλύμματα. 18 "Ο πολλοί καὶ νῦν ποιοῦσι, καὶ τὸν Θεὸν δοκοῦντες ἐκδικεῖν, οἰκεῖα πληροῦσι πάθη, δέον μετ' ἐπιεικείας ἅπαντα μετιέναι. Καὶ γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεός, σκηπτὸν δυνάμενος ἀφιέναι ἐπὶ τοὺς βλασφημοῦντας αὐτὸν, τὸν ἥλιον ἀνατέλλει, καὶ τοὺς ὄμβρους ἀφίησι, καὶ τὰ ἄλλα πάντα μετὰ δαψι λείας παρέχει· ὃν χρὴ καὶ ἡμᾶς μιμουμένους παρα- καλεῖν, παραινεῖν, νουθετεῖν μετὰ πραότητος, οὐκ ὀργι- δεσμοῦσι. Καὶ σὺ τοίνυν ψυχῶν ἰατρὸς γενόμενος, πάντα 98 96 ζομένους, οὐδὲ ἐκθηριουμένους. Οὐδὲ γὰρ βλάβη τις εἰς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῆς βλασφημίας εκβαίνει, ἵνα θυμωθῇς κ. ἀλλ' ὁ βλασφημήσας αὐτὸς καὶ τὸ τραῦμα ἔλαβεν. Οὐκ οὖν στέναξον, θρήνησον· καὶ γὰρ δακρύων ἄξιον τὸ πάθος. Καὶ τὸν τραυματισθέντα δὲ οὐδὲν οὕτως ὡς ἐπι· είκεια θεραπεῦσαι δύναται. Επιείκεια γὰρ πάσης βίας δυνατωτέρα. Ορα γοῦν πῶς αὐτὸς ἡμῖν ὁ ὑβρισμένος διαλέγεται, καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ ἐπὶ τῆς [346] Καινῆς· ἐκεῖ μὲν λέγων, Λαός μου, τί ἐποίησά σοι; ἐνταῦθα δὲ, Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις; Καὶ ὁ Παῦ +3 κίνει θεραπείας τρόπον κατὰ τοὺς τοῦ Χριστοῦ νόμους, ἵνα καὶ τῆς σαυτοῦ σωτηρίας καὶ τῆς ἑτέρων ὠφελείας λάβῃς μισθὸν, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα ποιῶν, καὶ ταύτη καὶ αὐτὸς δοξαζόμενος. Τους δοξάζοντας γάρ με δια ξάσω, φησί· καὶ οἱ ἐξουθενοῦντές με εξουθενωθή σονται. Πάντα τοίνυν εἰς δίξαν αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐπιτύχωμεν • λήξεως· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ως σώματος Γ. οὖν γάρ Ε. Ἰδόντες. . . ἐδόξασαν] Εδόξασαν γὰρ (cet. omissis) Edd. οι τῶν ἀνθρώπων Edll. p. p. παρά τοῦ Θεοῦ F. *6 nap' aútci; A. C. et pr. D. Hæc vv. desunt in Mor. Ben. οι πῶς καὶ πάλιν, πως A. Clausula: πῶς. . Θεοῦ non legit C. * ΗΘΙΚΟΝ. Οτι τοὺς σφαλλομένους εἰς Θεὸν οὐ δεῖ μετ' έργων, ἀλλὰ μετ' ἐπιεικείας νουθετεῖν Α. να θυμωθῇ Γ. Αrm. τῷ Χριστῷ δὲ] Sic codd. et Arm. αὐτὸς δὲ ἐν 2.8 οὗτοι] οὕτως Ε. * προτεινόμενος Α. τὸν λόγον παρ. Edd. σ' ἐξουδεν. Α. D. Luis C. ἀξιωθῶμεν Α. [357] OMIAIA A'. Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄνθρωπον ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον, Ματθαῖον λεγόμενον· καὶ λέγει αὐτῷ· « Ακολούθει μοι. » 7 • α'. Ποιήσας γὰρ τὸ θαῦμα οὐκ ἐπέμεινεν, ἵνα μὴ τὸν ζῆλον ἐξάψη πλέον ὁρώμενος· ἀλλὰ χαρίζεται αὐτοῖς ἀναχωρῶν, καὶ τὸ πάθος παραμυθούμενος. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ποιῶμεν, μὴ ὁμόσε χωροῦντες τοῖς ἐπιβου- λεύουσιν, ἀλλὰ παραμυθώμεθα αὐτῶν τὸ ἕλκος, ἐνδι- δόντες καὶ χαλῶντες αὐτῶν τὸν τόνον. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐ μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ τῶν ἄλλων αὐτὸν ἑκά- λεσεν; Ωσπερ ἐκεῖ τότε παρεγένετο, ὅτε ᾔδει τοὺς ἀν- θρώπους πεισθησομένους· οὕτω καὶ τὸν Ματθαῖον τότε ἐκάλεσεν, ὅτε ἐπίστατο είξοντα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ Παῦλον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἡλίευσεν. Ο γὰρ τὰς καρ- δίας ἐπιστάμενος, καὶ τὰ ἀπόρθητα τῆς ἑκάστου δια νοίας εἰδὼς, ᾔδει καὶ πότε ἔμελλεν ἕκαστος τούτων 10 ὑπακούσεσθαι. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν προοιμίοις αὐτὸν ἐκάλει, ὅτε σκληρότερον ἔτι διέκειτο, ἀλλὰ μετὰ τὰ 11 μυρία Ολύματα, καὶ τὴν πολλὴν περὶ αὐτοῦ φήμην, ὅτε καὶ ἐπιτηδειότερον ᾔδει πρὸς τὴν ὑπακοὴν γεγενημένον, Αξιον δὲ καὶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ 19 θαυμάται τὴν φίλο σοφίαν, πῶς οὐκ ἀποκρύπτεται αὐτοῦ τὸν ἔμπροσθεί βίον, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄνομα τίθησι, τῶν ἄλλων κρυψάντων αὐτὸν 10 προσηγορίᾳ ἑτέρα. Τίνος δὲ ἕνεκεν εἶπεν, ὅτι Ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον; Δεικνύς του καλέσαντες τὴν δύναμιν, ὅτι οὐ λήξαντα 14, οὐδὲ ἀποστάντα τῆς πονηρᾶς ταύτης καπηλείας, ἀλλ' ἐκ μέσων αὐτὸν ἀν έσπασε τῶν κακῶν· καθάπερ οὖν καὶ τὸν μακάριον 1137. λον μαινόμενον καὶ λυττῶντα καὶ πῦρ ἀφιέντα με έστησεν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς δεῖγμα ποιούμενος τῆς τοῦ καλέσαντος δυνάμεως, φησὶ Γαλάταις· Ηκούσατε την ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι κα ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς ἁλιέας δὲ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντας ἐκάλεσεν. 'Αλλ' ἐκεῖνο 10 μὲν τέχνη τις ἦν οὐ διαβεβλημένη μέν ἀνθρώπων δὲ ἀγροικότερον διακειμένων, καὶ ἀμίκτων, καὶ πολὺ τὴ ἀφελὲς κεκτημένων· τοῦτο δὲ ἐπιτήδευμα ἀναισχυντίας γέμον ἦν "' καὶ ἐταμότητος, καὶ κέρδος * γάρ om. Α. επέμενεν Ελ. 86 B. F. • είξοντα] Sic Εp. et Verss. ἄξοντα Α. ήξοντα Β. 10 τούτων πολλ A. Ge. 1 om. B. F. 1. Sic coil. et Verss. ἀποστόλου Εdd. " Η καταλήξαντα Edd. 16 ἐκείνῃ D. ἐκείνων Edd. αὐτὸν] Sic Β. D. E. Ep. cxlery 13 omn. Α. Γ. 17 10 μέν om. Α. F. Digitized by . Ayte

361 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 30 λος δὲ ἐν πραότητι κελεύει παιδεύειν τοὺς ἀντιδιατιθέα μένους. Καὶ τῷ Χριστῷ δὲ ' ἡνίκα προσθεσαν οι μαθητεί ἀξιοῦντες πῦρ καταβῆναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, σφόδρα έτ ετίμησεν αὐτοῖς λέγων· Οὐκ οἴδατε ποίου πνεύματος ἐστε ὑμεῖς. Καὶ ἐνταῦθα δὲ οὐκ εἶπεν, "Ω μιαροί και γόητες ὑμεῖς· ὦ βάσκανοι καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων συν τηρίας ἐχθροί· ἀλλὰ, Τί ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Δεῖ τοίνυν μετ' ἐπιεικείας ἐξαίρειν τὸ νόσημα. Ο γάρ φόβω γενόμενος ἀνθρωπίνων βελτίων, ταχέως επανήξει πρὸς τὴν πονηρίαν πάλιν. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ζιζάνια ἀφεθῆναι ἐκέλευσε, διδούς προθεσμίαν μετανοίας. Πολλοὶ γοῦν αὐτῶν μετενόησαν, καὶ γεγό νασι σπουδαίοι, πρότερον όντες φαύλος, οἷον ὁ Παῦλος, ὁ τελώνης, ὁ λῃστής· καὶ γὰρ ζιζάνια ὄντες οὗτοι κ αυτος γεγόνασιν ὥριμος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων τω ἀμήχανον· ἐπὶ δὲ τῆς προαιρέσεως βάδιον τε καὶ εύχο λον· οὐ γὰρ φύσεως ὅροις αύτη δέδεται, ἀλλ᾽ ἐλευθερία προαιρέσεως τετίμηται. Οταν τοίνυν ἴδῃς ἐχθρὸν τῆς ἀληθείας, θεράπευσον, ἐπιμέλησαι, πρὸς ἀρετὴν ἐπαν ἀγαγε, βίον ἐπιδεικνύμενος ἄριστον, λόγον παρεχόμενο;" ἀκατάγνωστον, προστασίαν καὶ κηδεμονίαν περέχων, πάντα τρόπον κινῶν διορθώσεως, τοὺς ἀρίστους των ἰατρῶν μιμούμενος. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι καθ' ένα τρίπον θεραπεύουσι μόνον, ἀλλ' ὅταν ἴδωσιν οὐκ εἶχαν νὰ ἔλες τῷ προτέρω φαρμάκων, προστιθέασιν ἕτερον, καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν ἄλλο· καὶ νῦν μὲν τέμνουσι, νῦν δὲ ἐπι τούτους ποιεῖται καὶ τῆς ὑγιείας. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐδου- λόμην, φησί, διὰ τοῦ σοῦ πάθους καὶ τοὺς δοκοῦντας ὑγιαίνειν, νοσοῦντας δὲ τὴν διάνοιαν, θεραπεῦσαι· ἐπειδὴ δὲ οὐ βούλονται, ἄπιθι οἴκαδε, τοὺς ἐκεῖ διορθωσόμενος. Ορᾶς πῶς δείκνυσι καὶ ψυχῆς καὶ σωμάτων 8 αὐτὸν ὄντα δημιουργόν ; Ἑκατέρας οὖν 13 οὐσίας τὴν παρά- λυσιν ἰᾶται, καὶ τὸ ἀφανὲς ἐκ τοῦ φανεροῦ δῆλον ποιεῖ· ἀλλ' ὅμως ἔτι χαμαὶ σύρονται. Ιδόντες γὰρ οἱ ὄχλοι ἐθαι- μασαν, καὶ ἐδόξασαν " τὸν Θεὸν, φησὶν, τὸν δόντα εξουσίαν τοιαύτην τοῖς ἀνθρώποις· προσίστατο γὰρ αὐτοῖς ἡ σάρξ. Αὐτὸς δὲ αὐτοῖς οὐκ ἐπετίμα, ἀλλὰ πρό εισι διὰ τῶν ἔργων ἐγείρων αὐτοὺς, καὶ ὑψηλὸν τὸ φρό- νημα ποιῶν. Τέως γὰρ οὐκ ἦν μικρὸν τὸ νομίζεσθαι πάντων ἀνθρώπων να είναι μείζω, καὶ παρὰ Θεοῦ ἥκειν. Εἰ γὰρ ταῦτα καλῶς ἐβεβαίωσαν παρ' ἑαυτοῖς οι, ὁδῷ προβαίνοντες ἔγνωσαν ἂν, ὅτι καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἦν. Αλλ' οὐ κατέσχον ταῦτα σαφῶς· διὰ τοῦτο οὐδὲ προσελθεῖν †δυνήθησαν. Ἔλεγον γὰρ πάλιν· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἔστι παρὰ τοῦ Θεοῦ· πῶς ἐστιν οὗτος παρὰ τοῦ Θεοῦ; Καὶ συνεχῶς αὐτὰ ἔστρεφον, τῶν οἰκείων παθῶν ταῦτα προβαλλόμενοι προκαλύμματα. 18 "Ο πολλοί καὶ νῦν ποιοῦσι, καὶ τὸν Θεὸν δοκοῦντες ἐκδικεῖν, οἰκεῖα πληροῦσι πάθη, δέον μετ' ἐπιεικείας ἅπαντα μετιέναι. Καὶ γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεός, σκηπτὸν δυνάμενος ἀφιέναι ἐπὶ τοὺς βλασφημοῦντας αὐτὸν, τὸν ἥλιον ἀνατέλλει, καὶ τοὺς ὄμβρους ἀφίησι, καὶ τὰ ἄλλα πάντα μετὰ δαψι λείας παρέχει· ὃν χρὴ καὶ ἡμᾶς μιμουμένους παρα- καλεῖν, παραινεῖν, νουθετεῖν μετὰ πραότητος, οὐκ ὀργι- δεσμοῦσι. Καὶ σὺ τοίνυν ψυχῶν ἰατρὸς γενόμενος, πάντα 98 96 ζομένους, οὐδὲ ἐκθηριουμένους. Οὐδὲ γὰρ βλάβη τις εἰς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῆς βλασφημίας εκβαίνει, ἵνα θυμωθῇς κ. ἀλλ' ὁ βλασφημήσας αὐτὸς καὶ τὸ τραῦμα ἔλαβεν. Οὐκ οὖν στέναξον, θρήνησον· καὶ γὰρ δακρύων ἄξιον τὸ πάθος. Καὶ τὸν τραυματισθέντα δὲ οὐδὲν οὕτως ὡς ἐπι· είκεια θεραπεῦσαι δύναται. Επιείκεια γὰρ πάσης βίας δυνατωτέρα. Ορα γοῦν πῶς αὐτὸς ἡμῖν ὁ ὑβρισμένος διαλέγεται, καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ ἐπὶ τῆς [346] Καινῆς· ἐκεῖ μὲν λέγων, Λαός μου, τί ἐποίησά σοι; ἐνταῦθα δὲ, Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις; Καὶ ὁ Παῦ +3 κίνει θεραπείας τρόπον κατὰ τοὺς τοῦ Χριστοῦ νόμους, ἵνα καὶ τῆς σαυτοῦ σωτηρίας καὶ τῆς ἑτέρων ὠφελείας λάβῃς μισθὸν, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα ποιῶν, καὶ ταύτη καὶ αὐτὸς δοξαζόμενος. Τους δοξάζοντας γάρ με δια ξάσω, φησί· καὶ οἱ ἐξουθενοῦντές με εξουθενωθή σονται. Πάντα τοίνυν εἰς δίξαν αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐπιτύχωμεν • λήξεως· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ως σώματος Γ. οὖν γάρ Ε. Ἰδόντες. . . ἐδόξασαν] Εδόξασαν γὰρ (cet. omissis) Edd. οι τῶν ἀνθρώπων Edll. p. p. παρά τοῦ Θεοῦ F. *6 nap' aútci; A. C. et pr. D. Hæc vv. desunt in Mor. Ben. οι πῶς καὶ πάλιν, πως A. Clausula: πῶς. . Θεοῦ non legit C. * ΗΘΙΚΟΝ. Οτι τοὺς σφαλλομένους εἰς Θεὸν οὐ δεῖ μετ' έργων, ἀλλὰ μετ' ἐπιεικείας νουθετεῖν Α. να θυμωθῇ Γ. Αrm. τῷ Χριστῷ δὲ] Sic codd. et Arm. αὐτὸς δὲ ἐν 2.8 οὗτοι] οὕτως Ε. * προτεινόμενος Α. τὸν λόγον παρ. Edd. σ' ἐξουδεν. Α. D. Luis C. ἀξιωθῶμεν Α. [357] OMIAIA A'. Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄνθρωπον ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον, Ματθαῖον λεγόμενον· καὶ λέγει αὐτῷ· « Ακολούθει μοι. » 7 • α'. Ποιήσας γὰρ τὸ θαῦμα οὐκ ἐπέμεινεν, ἵνα μὴ τὸν ζῆλον ἐξάψη πλέον ὁρώμενος· ἀλλὰ χαρίζεται αὐτοῖς ἀναχωρῶν, καὶ τὸ πάθος παραμυθούμενος. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ποιῶμεν, μὴ ὁμόσε χωροῦντες τοῖς ἐπιβου- λεύουσιν, ἀλλὰ παραμυθώμεθα αὐτῶν τὸ ἕλκος, ἐνδι- δόντες καὶ χαλῶντες αὐτῶν τὸν τόνον. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐ μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ τῶν ἄλλων αὐτὸν ἑκά- λεσεν; Ωσπερ ἐκεῖ τότε παρεγένετο, ὅτε ᾔδει τοὺς ἀν- θρώπους πεισθησομένους· οὕτω καὶ τὸν Ματθαῖον τότε ἐκάλεσεν, ὅτε ἐπίστατο είξοντα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ Παῦλον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἡλίευσεν. Ο γὰρ τὰς καρ- δίας ἐπιστάμενος, καὶ τὰ ἀπόρθητα τῆς ἑκάστου δια νοίας εἰδὼς, ᾔδει καὶ πότε ἔμελλεν ἕκαστος τούτων 10 ὑπακούσεσθαι. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν προοιμίοις αὐτὸν ἐκάλει, ὅτε σκληρότερον ἔτι διέκειτο, ἀλλὰ μετὰ τὰ 11 μυρία Ολύματα, καὶ τὴν πολλὴν περὶ αὐτοῦ φήμην, ὅτε καὶ ἐπιτηδειότερον ᾔδει πρὸς τὴν ὑπακοὴν γεγενημένον, Αξιον δὲ καὶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ 19 θαυμάται τὴν φίλο σοφίαν, πῶς οὐκ ἀποκρύπτεται αὐτοῦ τὸν ἔμπροσθεί βίον, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄνομα τίθησι, τῶν ἄλλων κρυψάντων αὐτὸν 10 προσηγορίᾳ ἑτέρα. Τίνος δὲ ἕνεκεν εἶπεν, ὅτι Ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον; Δεικνύς του καλέσαντες τὴν δύναμιν, ὅτι οὐ λήξαντα 14, οὐδὲ ἀποστάντα τῆς πονηρᾶς ταύτης καπηλείας, ἀλλ' ἐκ μέσων αὐτὸν ἀν έσπασε τῶν κακῶν· καθάπερ οὖν καὶ τὸν μακάριον 1137. λον μαινόμενον καὶ λυττῶντα καὶ πῦρ ἀφιέντα με έστησεν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς δεῖγμα ποιούμενος τῆς τοῦ καλέσαντος δυνάμεως, φησὶ Γαλάταις· Ηκούσατε την ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι κα ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς ἁλιέας δὲ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντας ἐκάλεσεν. 'Αλλ' ἐκεῖνο 10 μὲν τέχνη τις ἦν οὐ διαβεβλημένη μέν ἀνθρώπων δὲ ἀγροικότερον διακειμένων, καὶ ἀμίκτων, καὶ πολὺ τὴ ἀφελὲς κεκτημένων· τοῦτο δὲ ἐπιτήδευμα ἀναισχυντίας γέμον ἦν "' καὶ ἐταμότητος, καὶ κέρδος * γάρ om. Α. επέμενεν Ελ. 86 B. F. • είξοντα] Sic Εp. et Verss. ἄξοντα Α. ήξοντα Β. 10 τούτων πολλ A. Ge. 1 om. B. F. 1. Sic coil. et Verss. ἀποστόλου Εdd. " Η καταλήξαντα Edd. 16 ἐκείνῃ D. ἐκείνων Edd. αὐτὸν] Sic Β. D. E. Ep. cxlery 13 omn. Α. Γ. 17 10 μέν om. Α. F. Digitized by . Ayte

361 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 30 λος δὲ ἐν πραότητι κελεύει παιδεύειν τοὺς ἀντιδιατιθέα μένους. Καὶ τῷ Χριστῷ δὲ ' ἡνίκα προσθεσαν οι μαθητεί ἀξιοῦντες πῦρ καταβῆναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, σφόδρα έτ ετίμησεν αὐτοῖς λέγων· Οὐκ οἴδατε ποίου πνεύματος ἐστε ὑμεῖς. Καὶ ἐνταῦθα δὲ οὐκ εἶπεν, "Ω μιαροί και γόητες ὑμεῖς· ὦ βάσκανοι καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων συν τηρίας ἐχθροί· ἀλλὰ, Τί ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Δεῖ τοίνυν μετ' ἐπιεικείας ἐξαίρειν τὸ νόσημα. Ο γάρ φόβω γενόμενος ἀνθρωπίνων βελτίων, ταχέως επανήξει πρὸς τὴν πονηρίαν πάλιν. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ζιζάνια ἀφεθῆναι ἐκέλευσε, διδούς προθεσμίαν μετανοίας. Πολλοὶ γοῦν αὐτῶν μετενόησαν, καὶ γεγό νασι σπουδαίοι, πρότερον όντες φαύλος, οἷον ὁ Παῦλος, ὁ τελώνης, ὁ λῃστής· καὶ γὰρ ζιζάνια ὄντες οὗτοι κ αυτος γεγόνασιν ὥριμος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων τω ἀμήχανον· ἐπὶ δὲ τῆς προαιρέσεως βάδιον τε καὶ εύχο λον· οὐ γὰρ φύσεως ὅροις αύτη δέδεται, ἀλλ᾽ ἐλευθερία προαιρέσεως τετίμηται. Οταν τοίνυν ἴδῃς ἐχθρὸν τῆς ἀληθείας, θεράπευσον, ἐπιμέλησαι, πρὸς ἀρετὴν ἐπαν ἀγαγε, βίον ἐπιδεικνύμενος ἄριστον, λόγον παρεχόμενο;" ἀκατάγνωστον, προστασίαν καὶ κηδεμονίαν περέχων, πάντα τρόπον κινῶν διορθώσεως, τοὺς ἀρίστους των ἰατρῶν μιμούμενος. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι καθ' ένα τρίπον θεραπεύουσι μόνον, ἀλλ' ὅταν ἴδωσιν οὐκ εἶχαν νὰ ἔλες τῷ προτέρω φαρμάκων, προστιθέασιν ἕτερον, καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν ἄλλο· καὶ νῦν μὲν τέμνουσι, νῦν δὲ ἐπι τούτους ποιεῖται καὶ τῆς ὑγιείας. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐδου- λόμην, φησί, διὰ τοῦ σοῦ πάθους καὶ τοὺς δοκοῦντας ὑγιαίνειν, νοσοῦντας δὲ τὴν διάνοιαν, θεραπεῦσαι· ἐπειδὴ δὲ οὐ βούλονται, ἄπιθι οἴκαδε, τοὺς ἐκεῖ διορθωσόμενος. Ορᾶς πῶς δείκνυσι καὶ ψυχῆς καὶ σωμάτων 8 αὐτὸν ὄντα δημιουργόν ; Ἑκατέρας οὖν 13 οὐσίας τὴν παρά- λυσιν ἰᾶται, καὶ τὸ ἀφανὲς ἐκ τοῦ φανεροῦ δῆλον ποιεῖ· ἀλλ' ὅμως ἔτι χαμαὶ σύρονται. Ιδόντες γὰρ οἱ ὄχλοι ἐθαι- μασαν, καὶ ἐδόξασαν " τὸν Θεὸν, φησὶν, τὸν δόντα εξουσίαν τοιαύτην τοῖς ἀνθρώποις· προσίστατο γὰρ αὐτοῖς ἡ σάρξ. Αὐτὸς δὲ αὐτοῖς οὐκ ἐπετίμα, ἀλλὰ πρό εισι διὰ τῶν ἔργων ἐγείρων αὐτοὺς, καὶ ὑψηλὸν τὸ φρό- νημα ποιῶν. Τέως γὰρ οὐκ ἦν μικρὸν τὸ νομίζεσθαι πάντων ἀνθρώπων να είναι μείζω, καὶ παρὰ Θεοῦ ἥκειν. Εἰ γὰρ ταῦτα καλῶς ἐβεβαίωσαν παρ' ἑαυτοῖς οι, ὁδῷ προβαίνοντες ἔγνωσαν ἂν, ὅτι καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἦν. Αλλ' οὐ κατέσχον ταῦτα σαφῶς· διὰ τοῦτο οὐδὲ προσελθεῖν †δυνήθησαν. Ἔλεγον γὰρ πάλιν· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἔστι παρὰ τοῦ Θεοῦ· πῶς ἐστιν οὗτος παρὰ τοῦ Θεοῦ; Καὶ συνεχῶς αὐτὰ ἔστρεφον, τῶν οἰκείων παθῶν ταῦτα προβαλλόμενοι προκαλύμματα. 18 "Ο πολλοί καὶ νῦν ποιοῦσι, καὶ τὸν Θεὸν δοκοῦντες ἐκδικεῖν, οἰκεῖα πληροῦσι πάθη, δέον μετ' ἐπιεικείας ἅπαντα μετιέναι. Καὶ γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεός, σκηπτὸν δυνάμενος ἀφιέναι ἐπὶ τοὺς βλασφημοῦντας αὐτὸν, τὸν ἥλιον ἀνατέλλει, καὶ τοὺς ὄμβρους ἀφίησι, καὶ τὰ ἄλλα πάντα μετὰ δαψι λείας παρέχει· ὃν χρὴ καὶ ἡμᾶς μιμουμένους παρα- καλεῖν, παραινεῖν, νουθετεῖν μετὰ πραότητος, οὐκ ὀργι- δεσμοῦσι. Καὶ σὺ τοίνυν ψυχῶν ἰατρὸς γενόμενος, πάντα 98 96 ζομένους, οὐδὲ ἐκθηριουμένους. Οὐδὲ γὰρ βλάβη τις εἰς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῆς βλασφημίας εκβαίνει, ἵνα θυμωθῇς κ. ἀλλ' ὁ βλασφημήσας αὐτὸς καὶ τὸ τραῦμα ἔλαβεν. Οὐκ οὖν στέναξον, θρήνησον· καὶ γὰρ δακρύων ἄξιον τὸ πάθος. Καὶ τὸν τραυματισθέντα δὲ οὐδὲν οὕτως ὡς ἐπι· είκεια θεραπεῦσαι δύναται. Επιείκεια γὰρ πάσης βίας δυνατωτέρα. Ορα γοῦν πῶς αὐτὸς ἡμῖν ὁ ὑβρισμένος διαλέγεται, καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ ἐπὶ τῆς [346] Καινῆς· ἐκεῖ μὲν λέγων, Λαός μου, τί ἐποίησά σοι; ἐνταῦθα δὲ, Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις; Καὶ ὁ Παῦ +3 κίνει θεραπείας τρόπον κατὰ τοὺς τοῦ Χριστοῦ νόμους, ἵνα καὶ τῆς σαυτοῦ σωτηρίας καὶ τῆς ἑτέρων ὠφελείας λάβῃς μισθὸν, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα ποιῶν, καὶ ταύτη καὶ αὐτὸς δοξαζόμενος. Τους δοξάζοντας γάρ με δια ξάσω, φησί· καὶ οἱ ἐξουθενοῦντές με εξουθενωθή σονται. Πάντα τοίνυν εἰς δίξαν αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐπιτύχωμεν • λήξεως· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ως σώματος Γ. οὖν γάρ Ε. Ἰδόντες. . . ἐδόξασαν] Εδόξασαν γὰρ (cet. omissis) Edd. οι τῶν ἀνθρώπων Edll. p. p. παρά τοῦ Θεοῦ F. *6 nap' aútci; A. C. et pr. D. Hæc vv. desunt in Mor. Ben. οι πῶς καὶ πάλιν, πως A. Clausula: πῶς. . Θεοῦ non legit C. * ΗΘΙΚΟΝ. Οτι τοὺς σφαλλομένους εἰς Θεὸν οὐ δεῖ μετ' έργων, ἀλλὰ μετ' ἐπιεικείας νουθετεῖν Α. να θυμωθῇ Γ. Αrm. τῷ Χριστῷ δὲ] Sic codd. et Arm. αὐτὸς δὲ ἐν 2.8 οὗτοι] οὕτως Ε. * προτεινόμενος Α. τὸν λόγον παρ. Edd. σ' ἐξουδεν. Α. D. Luis C. ἀξιωθῶμεν Α. [357] OMIAIA A'. Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄνθρωπον ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον, Ματθαῖον λεγόμενον· καὶ λέγει αὐτῷ· « Ακολούθει μοι. » 7 • α'. Ποιήσας γὰρ τὸ θαῦμα οὐκ ἐπέμεινεν, ἵνα μὴ τὸν ζῆλον ἐξάψη πλέον ὁρώμενος· ἀλλὰ χαρίζεται αὐτοῖς ἀναχωρῶν, καὶ τὸ πάθος παραμυθούμενος. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ποιῶμεν, μὴ ὁμόσε χωροῦντες τοῖς ἐπιβου- λεύουσιν, ἀλλὰ παραμυθώμεθα αὐτῶν τὸ ἕλκος, ἐνδι- δόντες καὶ χαλῶντες αὐτῶν τὸν τόνον. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐ μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ τῶν ἄλλων αὐτὸν ἑκά- λεσεν; Ωσπερ ἐκεῖ τότε παρεγένετο, ὅτε ᾔδει τοὺς ἀν- θρώπους πεισθησομένους· οὕτω καὶ τὸν Ματθαῖον τότε ἐκάλεσεν, ὅτε ἐπίστατο είξοντα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ Παῦλον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἡλίευσεν. Ο γὰρ τὰς καρ- δίας ἐπιστάμενος, καὶ τὰ ἀπόρθητα τῆς ἑκάστου δια νοίας εἰδὼς, ᾔδει καὶ πότε ἔμελλεν ἕκαστος τούτων 10 ὑπακούσεσθαι. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν προοιμίοις αὐτὸν ἐκάλει, ὅτε σκληρότερον ἔτι διέκειτο, ἀλλὰ μετὰ τὰ 11 μυρία Ολύματα, καὶ τὴν πολλὴν περὶ αὐτοῦ φήμην, ὅτε καὶ ἐπιτηδειότερον ᾔδει πρὸς τὴν ὑπακοὴν γεγενημένον, Αξιον δὲ καὶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ 19 θαυμάται τὴν φίλο σοφίαν, πῶς οὐκ ἀποκρύπτεται αὐτοῦ τὸν ἔμπροσθεί βίον, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄνομα τίθησι, τῶν ἄλλων κρυψάντων αὐτὸν 10 προσηγορίᾳ ἑτέρα. Τίνος δὲ ἕνεκεν εἶπεν, ὅτι Ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον; Δεικνύς του καλέσαντες τὴν δύναμιν, ὅτι οὐ λήξαντα 14, οὐδὲ ἀποστάντα τῆς πονηρᾶς ταύτης καπηλείας, ἀλλ' ἐκ μέσων αὐτὸν ἀν έσπασε τῶν κακῶν· καθάπερ οὖν καὶ τὸν μακάριον 1137. λον μαινόμενον καὶ λυττῶντα καὶ πῦρ ἀφιέντα με έστησεν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς δεῖγμα ποιούμενος τῆς τοῦ καλέσαντος δυνάμεως, φησὶ Γαλάταις· Ηκούσατε την ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι κα ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς ἁλιέας δὲ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντας ἐκάλεσεν. 'Αλλ' ἐκεῖνο 10 μὲν τέχνη τις ἦν οὐ διαβεβλημένη μέν ἀνθρώπων δὲ ἀγροικότερον διακειμένων, καὶ ἀμίκτων, καὶ πολὺ τὴ ἀφελὲς κεκτημένων· τοῦτο δὲ ἐπιτήδευμα ἀναισχυντίας γέμον ἦν "' καὶ ἐταμότητος, καὶ κέρδος * γάρ om. Α. επέμενεν Ελ. 86 B. F. • είξοντα] Sic Εp. et Verss. ἄξοντα Α. ήξοντα Β. 10 τούτων πολλ A. Ge. 1 om. B. F. 1. Sic coil. et Verss. ἀποστόλου Εdd. " Η καταλήξαντα Edd. 16 ἐκείνῃ D. ἐκείνων Edd. αὐτὸν] Sic Β. D. E. Ep. cxlery 13 omn. Α. Γ. 17 10 μέν om. Α. F. Digitized by . Ayte

361 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 30 λος δὲ ἐν πραότητι κελεύει παιδεύειν τοὺς ἀντιδιατιθέα μένους. Καὶ τῷ Χριστῷ δὲ ' ἡνίκα προσθεσαν οι μαθητεί ἀξιοῦντες πῦρ καταβῆναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, σφόδρα έτ ετίμησεν αὐτοῖς λέγων· Οὐκ οἴδατε ποίου πνεύματος ἐστε ὑμεῖς. Καὶ ἐνταῦθα δὲ οὐκ εἶπεν, "Ω μιαροί και γόητες ὑμεῖς· ὦ βάσκανοι καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων συν τηρίας ἐχθροί· ἀλλὰ, Τί ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Δεῖ τοίνυν μετ' ἐπιεικείας ἐξαίρειν τὸ νόσημα. Ο γάρ φόβω γενόμενος ἀνθρωπίνων βελτίων, ταχέως επανήξει πρὸς τὴν πονηρίαν πάλιν. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ ζιζάνια ἀφεθῆναι ἐκέλευσε, διδούς προθεσμίαν μετανοίας. Πολλοὶ γοῦν αὐτῶν μετενόησαν, καὶ γεγό νασι σπουδαίοι, πρότερον όντες φαύλος, οἷον ὁ Παῦλος, ὁ τελώνης, ὁ λῃστής· καὶ γὰρ ζιζάνια ὄντες οὗτοι κ αυτος γεγόνασιν ὥριμος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων τω ἀμήχανον· ἐπὶ δὲ τῆς προαιρέσεως βάδιον τε καὶ εύχο λον· οὐ γὰρ φύσεως ὅροις αύτη δέδεται, ἀλλ᾽ ἐλευθερία προαιρέσεως τετίμηται. Οταν τοίνυν ἴδῃς ἐχθρὸν τῆς ἀληθείας, θεράπευσον, ἐπιμέλησαι, πρὸς ἀρετὴν ἐπαν ἀγαγε, βίον ἐπιδεικνύμενος ἄριστον, λόγον παρεχόμενο;" ἀκατάγνωστον, προστασίαν καὶ κηδεμονίαν περέχων, πάντα τρόπον κινῶν διορθώσεως, τοὺς ἀρίστους των ἰατρῶν μιμούμενος. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι καθ' ένα τρίπον θεραπεύουσι μόνον, ἀλλ' ὅταν ἴδωσιν οὐκ εἶχαν νὰ ἔλες τῷ προτέρω φαρμάκων, προστιθέασιν ἕτερον, καὶ μετ' ἐκεῖνο πάλιν ἄλλο· καὶ νῦν μὲν τέμνουσι, νῦν δὲ ἐπι τούτους ποιεῖται καὶ τῆς ὑγιείας. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐδου- λόμην, φησί, διὰ τοῦ σοῦ πάθους καὶ τοὺς δοκοῦντας ὑγιαίνειν, νοσοῦντας δὲ τὴν διάνοιαν, θεραπεῦσαι· ἐπειδὴ δὲ οὐ βούλονται, ἄπιθι οἴκαδε, τοὺς ἐκεῖ διορθωσόμενος. Ορᾶς πῶς δείκνυσι καὶ ψυχῆς καὶ σωμάτων 8 αὐτὸν ὄντα δημιουργόν ; Ἑκατέρας οὖν 13 οὐσίας τὴν παρά- λυσιν ἰᾶται, καὶ τὸ ἀφανὲς ἐκ τοῦ φανεροῦ δῆλον ποιεῖ· ἀλλ' ὅμως ἔτι χαμαὶ σύρονται. Ιδόντες γὰρ οἱ ὄχλοι ἐθαι- μασαν, καὶ ἐδόξασαν " τὸν Θεὸν, φησὶν, τὸν δόντα εξουσίαν τοιαύτην τοῖς ἀνθρώποις· προσίστατο γὰρ αὐτοῖς ἡ σάρξ. Αὐτὸς δὲ αὐτοῖς οὐκ ἐπετίμα, ἀλλὰ πρό εισι διὰ τῶν ἔργων ἐγείρων αὐτοὺς, καὶ ὑψηλὸν τὸ φρό- νημα ποιῶν. Τέως γὰρ οὐκ ἦν μικρὸν τὸ νομίζεσθαι πάντων ἀνθρώπων να είναι μείζω, καὶ παρὰ Θεοῦ ἥκειν. Εἰ γὰρ ταῦτα καλῶς ἐβεβαίωσαν παρ' ἑαυτοῖς οι, ὁδῷ προβαίνοντες ἔγνωσαν ἂν, ὅτι καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἦν. Αλλ' οὐ κατέσχον ταῦτα σαφῶς· διὰ τοῦτο οὐδὲ προσελθεῖν †δυνήθησαν. Ἔλεγον γὰρ πάλιν· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἔστι παρὰ τοῦ Θεοῦ· πῶς ἐστιν οὗτος παρὰ τοῦ Θεοῦ; Καὶ συνεχῶς αὐτὰ ἔστρεφον, τῶν οἰκείων παθῶν ταῦτα προβαλλόμενοι προκαλύμματα. 18 "Ο πολλοί καὶ νῦν ποιοῦσι, καὶ τὸν Θεὸν δοκοῦντες ἐκδικεῖν, οἰκεῖα πληροῦσι πάθη, δέον μετ' ἐπιεικείας ἅπαντα μετιέναι. Καὶ γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεός, σκηπτὸν δυνάμενος ἀφιέναι ἐπὶ τοὺς βλασφημοῦντας αὐτὸν, τὸν ἥλιον ἀνατέλλει, καὶ τοὺς ὄμβρους ἀφίησι, καὶ τὰ ἄλλα πάντα μετὰ δαψι λείας παρέχει· ὃν χρὴ καὶ ἡμᾶς μιμουμένους παρα- καλεῖν, παραινεῖν, νουθετεῖν μετὰ πραότητος, οὐκ ὀργι- δεσμοῦσι. Καὶ σὺ τοίνυν ψυχῶν ἰατρὸς γενόμενος, πάντα 98 96 ζομένους, οὐδὲ ἐκθηριουμένους. Οὐδὲ γὰρ βλάβη τις εἰς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῆς βλασφημίας εκβαίνει, ἵνα θυμωθῇς κ. ἀλλ' ὁ βλασφημήσας αὐτὸς καὶ τὸ τραῦμα ἔλαβεν. Οὐκ οὖν στέναξον, θρήνησον· καὶ γὰρ δακρύων ἄξιον τὸ πάθος. Καὶ τὸν τραυματισθέντα δὲ οὐδὲν οὕτως ὡς ἐπι· είκεια θεραπεῦσαι δύναται. Επιείκεια γὰρ πάσης βίας δυνατωτέρα. Ορα γοῦν πῶς αὐτὸς ἡμῖν ὁ ὑβρισμένος διαλέγεται, καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ ἐπὶ τῆς [346] Καινῆς· ἐκεῖ μὲν λέγων, Λαός μου, τί ἐποίησά σοι; ἐνταῦθα δὲ, Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις; Καὶ ὁ Παῦ +3 κίνει θεραπείας τρόπον κατὰ τοὺς τοῦ Χριστοῦ νόμους, ἵνα καὶ τῆς σαυτοῦ σωτηρίας καὶ τῆς ἑτέρων ὠφελείας λάβῃς μισθὸν, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα ποιῶν, καὶ ταύτη καὶ αὐτὸς δοξαζόμενος. Τους δοξάζοντας γάρ με δια ξάσω, φησί· καὶ οἱ ἐξουθενοῦντές με εξουθενωθή σονται. Πάντα τοίνυν εἰς δίξαν αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα τῆς μακαρίας ἐκείνης ἐπιτύχωμεν • λήξεως· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ως σώματος Γ. οὖν γάρ Ε. Ἰδόντες. . . ἐδόξασαν] Εδόξασαν γὰρ (cet. omissis) Edd. οι τῶν ἀνθρώπων Edll. p. p. παρά τοῦ Θεοῦ F. *6 nap' aútci; A. C. et pr. D. Hæc vv. desunt in Mor. Ben. οι πῶς καὶ πάλιν, πως A. Clausula: πῶς. . Θεοῦ non legit C. * ΗΘΙΚΟΝ. Οτι τοὺς σφαλλομένους εἰς Θεὸν οὐ δεῖ μετ' έργων, ἀλλὰ μετ' ἐπιεικείας νουθετεῖν Α. να θυμωθῇ Γ. Αrm. τῷ Χριστῷ δὲ] Sic codd. et Arm. αὐτὸς δὲ ἐν 2.8 οὗτοι] οὕτως Ε. * προτεινόμενος Α. τὸν λόγον παρ. Edd. σ' ἐξουδεν. Α. D. Luis C. ἀξιωθῶμεν Α. [357] OMIAIA A'. Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄνθρωπον ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον, Ματθαῖον λεγόμενον· καὶ λέγει αὐτῷ· « Ακολούθει μοι. » 7 • α'. Ποιήσας γὰρ τὸ θαῦμα οὐκ ἐπέμεινεν, ἵνα μὴ τὸν ζῆλον ἐξάψη πλέον ὁρώμενος· ἀλλὰ χαρίζεται αὐτοῖς ἀναχωρῶν, καὶ τὸ πάθος παραμυθούμενος. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ποιῶμεν, μὴ ὁμόσε χωροῦντες τοῖς ἐπιβου- λεύουσιν, ἀλλὰ παραμυθώμεθα αὐτῶν τὸ ἕλκος, ἐνδι- δόντες καὶ χαλῶντες αὐτῶν τὸν τόνον. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐ μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ τῶν ἄλλων αὐτὸν ἑκά- λεσεν; Ωσπερ ἐκεῖ τότε παρεγένετο, ὅτε ᾔδει τοὺς ἀν- θρώπους πεισθησομένους· οὕτω καὶ τὸν Ματθαῖον τότε ἐκάλεσεν, ὅτε ἐπίστατο είξοντα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ Παῦλον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἡλίευσεν. Ο γὰρ τὰς καρ- δίας ἐπιστάμενος, καὶ τὰ ἀπόρθητα τῆς ἑκάστου δια νοίας εἰδὼς, ᾔδει καὶ πότε ἔμελλεν ἕκαστος τούτων 10 ὑπακούσεσθαι. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν προοιμίοις αὐτὸν ἐκάλει, ὅτε σκληρότερον ἔτι διέκειτο, ἀλλὰ μετὰ τὰ 11 μυρία Ολύματα, καὶ τὴν πολλὴν περὶ αὐτοῦ φήμην, ὅτε καὶ ἐπιτηδειότερον ᾔδει πρὸς τὴν ὑπακοὴν γεγενημένον, Αξιον δὲ καὶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ 19 θαυμάται τὴν φίλο σοφίαν, πῶς οὐκ ἀποκρύπτεται αὐτοῦ τὸν ἔμπροσθεί βίον, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄνομα τίθησι, τῶν ἄλλων κρυψάντων αὐτὸν 10 προσηγορίᾳ ἑτέρα. Τίνος δὲ ἕνεκεν εἶπεν, ὅτι Ἐπὶ τὸ τελώνιον καθήμενον; Δεικνύς του καλέσαντες τὴν δύναμιν, ὅτι οὐ λήξαντα 14, οὐδὲ ἀποστάντα τῆς πονηρᾶς ταύτης καπηλείας, ἀλλ' ἐκ μέσων αὐτὸν ἀν έσπασε τῶν κακῶν· καθάπερ οὖν καὶ τὸν μακάριον 1137. λον μαινόμενον καὶ λυττῶντα καὶ πῦρ ἀφιέντα με έστησεν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς δεῖγμα ποιούμενος τῆς τοῦ καλέσαντος δυνάμεως, φησὶ Γαλάταις· Ηκούσατε την ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι κα ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς ἁλιέας δὲ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντας ἐκάλεσεν. 'Αλλ' ἐκεῖνο 10 μὲν τέχνη τις ἦν οὐ διαβεβλημένη μέν ἀνθρώπων δὲ ἀγροικότερον διακειμένων, καὶ ἀμίκτων, καὶ πολὺ τὴ ἀφελὲς κεκτημένων· τοῦτο δὲ ἐπιτήδευμα ἀναισχυντίας γέμον ἦν "' καὶ ἐταμότητος, καὶ κέρδος * γάρ om. Α. επέμενεν Ελ. 86 B. F. • είξοντα] Sic Εp. et Verss. ἄξοντα Α. ήξοντα Β. 10 τούτων πολλ A. Ge. 1 om. B. F. 1. Sic coil. et Verss. ἀποστόλου Εdd. " Η καταλήξαντα Edd. 16 ἐκείνῃ D. ἐκείνων Edd. αὐτὸν] Sic Β. D. E. Ep. cxlery 13 omn. Α. Γ. 17 10 μέν om. Α. F. Digitized by . Ayte

363 IN MATTHÆUM HOMIL, XXX. al. XXXI. οὐκ ἔχον πρόφασιν τ8 εύλογον, καὶ ἐμπορία ἀναιδὴς, καὶ αρπαγὴ σχήμα έχουσα έννομον· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἐπισχύνετο "' ὁ καλέσας. Καὶ τί λέγω, εἰ τελώνην οὐκ ἐπῃσχύνετο, όπου με οὐδὲ πόρνην γυναῖκα οὐ μόνον καλέσαι οὐκ ἐπῃσχύνθη, ἀλλὰ καὶ φιλῆσαι τοὺς πόδας, αὐτοῦ καὶ βρέξει τοῖς δάκρυσι παρείχεν αὐτῇ; Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο παραγέγονεν, οὐχ ἵνα σώματα θερα- πεύσῃ [343] μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ψυχῆς κακίαν ἰάσηται. Ο καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικού πεποίηκε· καὶ δείξας σαφῶς, ὅτι δύναται ἀφιέναι αμαρτίας, τότε ἐπὶ τοῦτον Ερχεται, ἵνα μηκέτι θορυβώνται τελώνην ὁρῶντες εἰς τὸν τῶν μαθητῶν ἐγκρινόμενον χορόν. Ὁ γὰρ κύριος ὢν λύσαι τὰ πεπλημμελημένα πάντα, τί θαυμάζεις εἰ καὶ τοῦτον ἀπόστολον ποιεί; 'Αλλ' ὥσπερ εἶδες τοῦ καλέ- σαντος τὴν δύναμιν, οὕτω καταμάνθανε καὶ τοῦ κληθέν- της τὴν ὑπακοήν. Οὔτε γὰρ ἀντέτεινεν, οὐδὲ ο.ει άμπι σβητῶν εἶπε· Τί τοῦτο; ἄρα μὴ ἀπατηλῇ κλήσει ἐμὲ τὸν τοιοῦτον καλεῖς; καὶ γὰρ ἄκαιρος αὕτη πάλιν ἡ ταπεινοφροσύνη· ἀλλ' εὐθέως ὑπήκουσε, καὶ οὐδὲ οἴκαδε ἀπελθεῖν ἠξίωσε, καὶ τοῖς αὐτοῦ περὶ τούτου 38 κοινώ· σασθαι, ὥσπερ οὖν οὐδὲ οἱ ἁλιεῖς· ἀλλ᾽ ὅν τρόπον ἐκεῖ. να τὸ δίκτυον καὶ τὸ πλοῖον καὶ τὸν πατέρα, οὕτω καὶ οὗτος τὴν τελωνείαν καὶ τὸ κέρδος ἀφεὶς εἴπετο, παρ- εσκευασμένην πρὸς ἅπαντα τὴν γνώμην ἐπιδεικνύμενος· καὶ πάντων ἀθρόως " ἑαυτὸν ἀποῤῥηγοὺς τῶν βιωτικών, ἐμαρτύρει τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ καλέσαντος διὰ τῆς ἀπηρ- τισμένης ὑπακοῆς. Καὶ τί δήποτε, φησίν, οὐχὶ καὶ περὶ τῶν ἄλλων εἶπεν ἡμῖν, πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐκλήθησαν, ἀλλὰ περὶ Πέτρου καὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου καὶ Φι λίππου, περὶ δὲ τῶν ἄλλων οὐδαμοῦ; Ὅτι οὗτοι μάλιστα ἦταν ἐν τοῖς ἀτόποις καὶ ταπεινοῖ; ἐπιτηδεύμασιν. Ούτε γὰρ τελωνείας τι χεῖρον, οὔτε ἀλείας εὐτελέστερον. Ὅτι δὲ καὶ Φίλιππος τῶν σφόδρα ἀσήμων ἦν, ἀπὸ τῆς παι τρίδος δῆλον. Διὰ τοῦτο τούτους μάλιστα ἡμῖν, 8 ανακης ρύπτουσι μετὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων, δηλοῦντες ὅτι καὶ ἐν ταῖς λαμπροῖς τῶν διηγημάτων τούτοις πιστεύειν χρή. Οἱ γὰρ τῶν δοκούντων ἐπονειδίστων εἶναι μηδὲν αἱρούμενοι παραλιπεῖν, ἀλλὰ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα μετὰ ἀκριβείας ἀνακηρύττοντες, καὶ ἐπὶ τοῦ Διδασκά λου καὶ ἐπὶ τῶν μαθητῶν, πῶς ἂν εἶεν ἐπὶ τῶν σεμνῶν ὕποπτοι; καὶ μάλιστα όταν σημεία μὲν πολλὰ καὶ θαύ ματα 30 παρατρέχωσι, τὰ δὲ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ δοκοῦντα εἶναι ἀνείξη μετὰ ἀκριβείας βοῶσι· καὶ τῶν μαθητῶν τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰ ἐλαττώματα, καὶ τοῦ Διδασκά και τους προγόνους τοὺς ἐπὶ ἁμαρτήμασι " βεβοημένους λαμπρὰ ἐκκαλύπτωσι τῇ φωνῇ; "Οθεν δῆλον ὅτι πολύν τῆς ἀληθείας ἐποιοῦντο λόγον ", καὶ οὐδὲν πρὸς χάριν, οὐδὲ πρὸς ἐπίδειξιν ἔγραφον. β. Καλέσας τοίνυν αὐτὸν, καὶ τιμῇ μεγίστη τετίμηκε, τραπέζης αὐτῷ κοινωνήσας εὐθέως· ταύτῃ γὰρ αὐτὸν καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων εξελπιν ἐποίει· καὶ εἰς πλείονα παρρησίαν ήγεν τ. Οὐ γὰρ χρόνῳ μακρῷ, ἀλλ᾽ ἀθρόον Ισατο την κακίαν. Καὶ οὐκ αὐτῷ συνανάκειται μόνῳ 30 ἀλλὰ καὶ ἑτέροις πολλοῖς· καίτοι καὶ τοῦτο ἐδόκει αὐτοῦ Έγκλημα είναι, ὅτι οὐκ ἀπεσόβησε τοὺς ἁμαρτωλούς. 'λλ' οὐδὲ τοῦτο κρύπτουσιν, οἷα 30 ἐπισκήπτειν ἐπι χειρούσι τοῖς παρ' αὐτοῦ γινομένοις. Συνέρχονται δὲ οἱ τελῶναι ὡς πρὸς ὁμότεχνον· ἐγκαλλωπιζόμενος γὰρ [349] τῇ εἰσόδῳ τῇ τοῦ Χριστοῦ, πάντας αὐτοὺς συνεκάλεσε. Καὶ γὰρ τῶν εἶδος θεραπείας ὁ Χριστὸς ἐκίνει, καὶ οὐχὶ Η 33 37 364 διαλεγόμενος μόνον, οὐδὲ θεραπεύων, οὐδὲ ἐλέγχων τους ἐχθροὺς, ἀλλὰ καὶ ἀριστῶν διώρθου πολλοὺς τῶν κακῶς διακειμένων· διὰ τούτων διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι πᾶς καιρός καὶ πᾶν ἔργον δύναται παρέχειν ἡμῖν τὴν οι ὠφέλειαν. Καίτοιγε τὰ παρακείμενα τότε ἐξ ἀδικίας ἦν καὶ πλέον εξίας· ἀλλ' οὐ παρητήσατο ὁ Χριστὸς αὐτῶν μετασχεῖν, ἐπειδὴ μέγα τὸ κέρδος ἐντεῦθεν ἔμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὁμορόφιος καὶ ὁμοτράπεζος γίνεται τοῖς τοιαῦτα 10.00 πεπλημμεληκόσι. Τοιοῦτος εἰ γὰρ ὁ ἱατρός · ἂν μὴ ἀνάσχηται τῆς σηπεδόνος των καμνόντων, οὐκ ἀπαλλάτ τει τῆς ἀρρωστίας αὐτούς. Καίτοιγε πονηρὰν ἐντεῦθεν ἔλαβε δόξαν, καὶ τῷ μετ' αὐτοῦ φαγεῖν, καὶ τῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ τῇ ἐκείνου, καὶ τῷ μετὰ πολλῶν τελωνῶν. Ορα γοῦν δὲ αὐτοὺς τοῦτο ὀνειδίζοντας· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, τελωνών φίλος καὶ ἁμαρτωλών. Ακουέτωσαν ὅσοι μεγάλην ἐπὶ νηστείᾳ δόξαν ἑαυτοῖς περιτιθέναι σπουδάζουσιν, καὶ ἐννοείτωσαν ὅτι ὁ Δεσπό της ἡμῶν φάγος καὶ οινοπότης ἐκλήθη, καὶ οὐκ ᾔσχύνετο, ἀλλὰ πάντων ὑπερεώρα τούτων, ἵνα τὸ προκείμενον ἀνύσῃ· ὅπερ οὖν 30 καὶ ἐγένετο. Καὶ γὰρ καὶ μετεβάλετο ὁ τελώνης, καὶ βελτίων οὕτως ἐγένετο. Καὶ ἵνα μάθης, ὅτι μέγα τοῦτο ήνυσε τὸ κοινωνῆσαι αὐτῷ τῆς τραπέζης, ἄκουσον τί φησιν ὁ Ζακχαῖος, ἕτερος πάλιν τελώνης. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, Σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι, ὑπὸ τῆς ἡδονῆς πτερω θεὶς, Τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι οι δίδωμι πτω χοῖς, φησὶ, καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, απο δίδωμι τετραπλούν 3. Καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς φησι· Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο. Οὕτω διὰ πάντων ένεστι παιδεύειν. Καὶ πῶς ὁ Παῦλος» φησί, κελεύει, ἐάν τις, ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν; Μάλιστα μὲν 10 οὔπω δῆλον, εἰ καὶ διδασκάλοις ταῦτα παραινεῖ, ἀλλ' οὐχὶ ἀδελφοῖς μόνοις. Ἔπειτα, οὗτος οὔπω τῶν ἀπηρτισμένων ἦσαν, οὐδὲ σὺ ἀδελφῶν γεγενη- μένων. Πρὸς δὲ τούτοις ὁ Παῦλος καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γεν γενημένους τότε ἀποστρέφεσθαι κελεύει, ὅταν ἐπιμένω σιν· οὗτοι δὲ ἦσαν παυσάμενοι λοιπὸν καὶ μεταβαλόμενοι. Αλλ᾿ οὐδὲν τούτων τους Φαρισαίους ενέτρεψεν, ἀλλ' ἐγκαλοῦσι τοῖς μαθηταῖς λέγοντες· Διατί μετὰ τελωνών καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν ; Καὶ ὅταν μὲν αὐτοὶ “ δοκῶσιν ἁμαρτάνειν, αὐτῷ ἐντυγχάνουσι λέγοντες· Ἰδοὺ οἱ μαθηταί σου ποιοῦσιν ὃ οὐκ ἔξ- εστι ποιεῖν ἐν σαββάτῳ· ἐνταῦθα δὲ πρὸς αὐτοὺς αὐτὸν διαβάλλουσιν. "Απερ πάντα κακουργούντων ἦν καὶ βου λομένων ἀποῤῥῆξαι τοῦ διδασκάλου τὸν χορὸν τῶν μαθη τῶν. Τί οὖν ἡ ἄπειρος σοφία ; Οὐ χρείαν ἔχουσι, φησίν. οἱ ἰσχύοντες ιατροῦ, ἀλλ' οι κακῶς ἔχοντες. Ορα πῶς αὐτῶν εἰς τουναντίον περιέτρεψε τὸν [350] λόγο Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἔγκλημα ἐποιοῦντο τὸ συγγίνεσθαι αὐτὸν τούτοις· αὐτὸς δὲ τοὐναντίον φησίν, ὅτι τὸ μὴ συγγίνεσθαι ἀνάξιον αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας· καὶ οὐ μόνον ἐγκλήματος ἐκτὸς τὸ τοὺς τοιούτους διαρ θοῦν, ἀλλὰ προηγούμενον καὶ ἀναγκαῖον καὶ μυρίων ἄξιον επαίνων. Εἶτα, ἵνα μὴ δόξῃ καταισχύνειν τοὺς κληθέντας τῷ λέγειν, οἱ κακῶς ἔχοντες, ὅρα πῶς αὐτὸ παραμυθείται πάλιν, ἐπιτιμῶν αὐτοῖς καὶ λέγων· Που ρευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν, Ελεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, τὴν τῶν Γραφῶν ἄγνοιαν αὐτοῖς ὀνειδίζων. Διὸ καὶ πληκτικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ, 8 τού 10.11 outɛ F. Ep. 89 Το κέρδους οὐκ ἔχοντος πρόν. Β. F. " επαισχύνεται Β. F. p. p. ἐπαισχύνεται Εdd. των Ε. 98 άθρόον Ελε. το μάλ. ἡμῖν] ἡμῖν μάλ. Ε. ἡμῖν deest in Edd. * Sic Ge. θαυμαστά Β. C. D. τα αμαρτήμασι] ταπεινότητι Α. ἁμαρ. καὶ ταπεινότητι Επίd. invitis Interpp. " τὸν λόγον Edd. 10 ἐνῆγεν Εd. το μόνον Ε. 23.88 τὰ τοιαῦτα G. F. 10 οἷα τοῖς corr. D. οἱ δὲ A. p. p. ἐπιχειροῦντες F. και την οπι. Ερ. Η Ταούτον Γ. Ερ. Οὕτω καὶ ἰατρὸς ποιεῖ· ἂν γὰρ μὴ δ. " γοῦν] Sic Euth. et coud. γὰρ Edd. 4º μου A. 30 Sic Euth. et codd. τετραπλάσιον Εdd. 20 μὲν] add. οὖν A. C. D. 40 οὐδὲ] ὁ δὲ Β. τῶν τελ. Β. F. 1 Mosq. * αὐτοὶ] Sic Edd. et Arm. codices οἱ μαθηταί. B. F. * οὖν οπο μετά

363 IN MATTHÆUM HOMIL, XXX. al. XXXI. οὐκ ἔχον πρόφασιν τ8 εύλογον, καὶ ἐμπορία ἀναιδὴς, καὶ αρπαγὴ σχήμα έχουσα έννομον· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἐπισχύνετο "' ὁ καλέσας. Καὶ τί λέγω, εἰ τελώνην οὐκ ἐπῃσχύνετο, όπου με οὐδὲ πόρνην γυναῖκα οὐ μόνον καλέσαι οὐκ ἐπῃσχύνθη, ἀλλὰ καὶ φιλῆσαι τοὺς πόδας, αὐτοῦ καὶ βρέξει τοῖς δάκρυσι παρείχεν αὐτῇ; Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο παραγέγονεν, οὐχ ἵνα σώματα θερα- πεύσῃ [343] μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ψυχῆς κακίαν ἰάσηται. Ο καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικού πεποίηκε· καὶ δείξας σαφῶς, ὅτι δύναται ἀφιέναι αμαρτίας, τότε ἐπὶ τοῦτον Ερχεται, ἵνα μηκέτι θορυβώνται τελώνην ὁρῶντες εἰς τὸν τῶν μαθητῶν ἐγκρινόμενον χορόν. Ὁ γὰρ κύριος ὢν λύσαι τὰ πεπλημμελημένα πάντα, τί θαυμάζεις εἰ καὶ τοῦτον ἀπόστολον ποιεί; 'Αλλ' ὥσπερ εἶδες τοῦ καλέ- σαντος τὴν δύναμιν, οὕτω καταμάνθανε καὶ τοῦ κληθέν- της τὴν ὑπακοήν. Οὔτε γὰρ ἀντέτεινεν, οὐδὲ ο.ει άμπι σβητῶν εἶπε· Τί τοῦτο; ἄρα μὴ ἀπατηλῇ κλήσει ἐμὲ τὸν τοιοῦτον καλεῖς; καὶ γὰρ ἄκαιρος αὕτη πάλιν ἡ ταπεινοφροσύνη· ἀλλ' εὐθέως ὑπήκουσε, καὶ οὐδὲ οἴκαδε ἀπελθεῖν ἠξίωσε, καὶ τοῖς αὐτοῦ περὶ τούτου 38 κοινώ· σασθαι, ὥσπερ οὖν οὐδὲ οἱ ἁλιεῖς· ἀλλ᾽ ὅν τρόπον ἐκεῖ. να τὸ δίκτυον καὶ τὸ πλοῖον καὶ τὸν πατέρα, οὕτω καὶ οὗτος τὴν τελωνείαν καὶ τὸ κέρδος ἀφεὶς εἴπετο, παρ- εσκευασμένην πρὸς ἅπαντα τὴν γνώμην ἐπιδεικνύμενος· καὶ πάντων ἀθρόως " ἑαυτὸν ἀποῤῥηγοὺς τῶν βιωτικών, ἐμαρτύρει τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ καλέσαντος διὰ τῆς ἀπηρ- τισμένης ὑπακοῆς. Καὶ τί δήποτε, φησίν, οὐχὶ καὶ περὶ τῶν ἄλλων εἶπεν ἡμῖν, πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐκλήθησαν, ἀλλὰ περὶ Πέτρου καὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου καὶ Φι λίππου, περὶ δὲ τῶν ἄλλων οὐδαμοῦ; Ὅτι οὗτοι μάλιστα ἦταν ἐν τοῖς ἀτόποις καὶ ταπεινοῖ; ἐπιτηδεύμασιν. Ούτε γὰρ τελωνείας τι χεῖρον, οὔτε ἀλείας εὐτελέστερον. Ὅτι δὲ καὶ Φίλιππος τῶν σφόδρα ἀσήμων ἦν, ἀπὸ τῆς παι τρίδος δῆλον. Διὰ τοῦτο τούτους μάλιστα ἡμῖν, 8 ανακης ρύπτουσι μετὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων, δηλοῦντες ὅτι καὶ ἐν ταῖς λαμπροῖς τῶν διηγημάτων τούτοις πιστεύειν χρή. Οἱ γὰρ τῶν δοκούντων ἐπονειδίστων εἶναι μηδὲν αἱρούμενοι παραλιπεῖν, ἀλλὰ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα μετὰ ἀκριβείας ἀνακηρύττοντες, καὶ ἐπὶ τοῦ Διδασκά λου καὶ ἐπὶ τῶν μαθητῶν, πῶς ἂν εἶεν ἐπὶ τῶν σεμνῶν ὕποπτοι; καὶ μάλιστα όταν σημεία μὲν πολλὰ καὶ θαύ ματα 30 παρατρέχωσι, τὰ δὲ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ δοκοῦντα εἶναι ἀνείξη μετὰ ἀκριβείας βοῶσι· καὶ τῶν μαθητῶν τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰ ἐλαττώματα, καὶ τοῦ Διδασκά και τους προγόνους τοὺς ἐπὶ ἁμαρτήμασι " βεβοημένους λαμπρὰ ἐκκαλύπτωσι τῇ φωνῇ; "Οθεν δῆλον ὅτι πολύν τῆς ἀληθείας ἐποιοῦντο λόγον ", καὶ οὐδὲν πρὸς χάριν, οὐδὲ πρὸς ἐπίδειξιν ἔγραφον. β. Καλέσας τοίνυν αὐτὸν, καὶ τιμῇ μεγίστη τετίμηκε, τραπέζης αὐτῷ κοινωνήσας εὐθέως· ταύτῃ γὰρ αὐτὸν καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων εξελπιν ἐποίει· καὶ εἰς πλείονα παρρησίαν ήγεν τ. Οὐ γὰρ χρόνῳ μακρῷ, ἀλλ᾽ ἀθρόον Ισατο την κακίαν. Καὶ οὐκ αὐτῷ συνανάκειται μόνῳ 30 ἀλλὰ καὶ ἑτέροις πολλοῖς· καίτοι καὶ τοῦτο ἐδόκει αὐτοῦ Έγκλημα είναι, ὅτι οὐκ ἀπεσόβησε τοὺς ἁμαρτωλούς. 'λλ' οὐδὲ τοῦτο κρύπτουσιν, οἷα 30 ἐπισκήπτειν ἐπι χειρούσι τοῖς παρ' αὐτοῦ γινομένοις. Συνέρχονται δὲ οἱ τελῶναι ὡς πρὸς ὁμότεχνον· ἐγκαλλωπιζόμενος γὰρ [349] τῇ εἰσόδῳ τῇ τοῦ Χριστοῦ, πάντας αὐτοὺς συνεκάλεσε. Καὶ γὰρ τῶν εἶδος θεραπείας ὁ Χριστὸς ἐκίνει, καὶ οὐχὶ Η 33 37 364 διαλεγόμενος μόνον, οὐδὲ θεραπεύων, οὐδὲ ἐλέγχων τους ἐχθροὺς, ἀλλὰ καὶ ἀριστῶν διώρθου πολλοὺς τῶν κακῶς διακειμένων· διὰ τούτων διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι πᾶς καιρός καὶ πᾶν ἔργον δύναται παρέχειν ἡμῖν τὴν οι ὠφέλειαν. Καίτοιγε τὰ παρακείμενα τότε ἐξ ἀδικίας ἦν καὶ πλέον εξίας· ἀλλ' οὐ παρητήσατο ὁ Χριστὸς αὐτῶν μετασχεῖν, ἐπειδὴ μέγα τὸ κέρδος ἐντεῦθεν ἔμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὁμορόφιος καὶ ὁμοτράπεζος γίνεται τοῖς τοιαῦτα 10.00 πεπλημμεληκόσι. Τοιοῦτος εἰ γὰρ ὁ ἱατρός · ἂν μὴ ἀνάσχηται τῆς σηπεδόνος των καμνόντων, οὐκ ἀπαλλάτ τει τῆς ἀρρωστίας αὐτούς. Καίτοιγε πονηρὰν ἐντεῦθεν ἔλαβε δόξαν, καὶ τῷ μετ' αὐτοῦ φαγεῖν, καὶ τῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ τῇ ἐκείνου, καὶ τῷ μετὰ πολλῶν τελωνῶν. Ορα γοῦν δὲ αὐτοὺς τοῦτο ὀνειδίζοντας· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, τελωνών φίλος καὶ ἁμαρτωλών. Ακουέτωσαν ὅσοι μεγάλην ἐπὶ νηστείᾳ δόξαν ἑαυτοῖς περιτιθέναι σπουδάζουσιν, καὶ ἐννοείτωσαν ὅτι ὁ Δεσπό της ἡμῶν φάγος καὶ οινοπότης ἐκλήθη, καὶ οὐκ ᾔσχύνετο, ἀλλὰ πάντων ὑπερεώρα τούτων, ἵνα τὸ προκείμενον ἀνύσῃ· ὅπερ οὖν 30 καὶ ἐγένετο. Καὶ γὰρ καὶ μετεβάλετο ὁ τελώνης, καὶ βελτίων οὕτως ἐγένετο. Καὶ ἵνα μάθης, ὅτι μέγα τοῦτο ήνυσε τὸ κοινωνῆσαι αὐτῷ τῆς τραπέζης, ἄκουσον τί φησιν ὁ Ζακχαῖος, ἕτερος πάλιν τελώνης. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, Σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι, ὑπὸ τῆς ἡδονῆς πτερω θεὶς, Τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι οι δίδωμι πτω χοῖς, φησὶ, καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, απο δίδωμι τετραπλούν 3. Καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς φησι· Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο. Οὕτω διὰ πάντων ένεστι παιδεύειν. Καὶ πῶς ὁ Παῦλος» φησί, κελεύει, ἐάν τις, ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν; Μάλιστα μὲν 10 οὔπω δῆλον, εἰ καὶ διδασκάλοις ταῦτα παραινεῖ, ἀλλ' οὐχὶ ἀδελφοῖς μόνοις. Ἔπειτα, οὗτος οὔπω τῶν ἀπηρτισμένων ἦσαν, οὐδὲ σὺ ἀδελφῶν γεγενη- μένων. Πρὸς δὲ τούτοις ὁ Παῦλος καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γεν γενημένους τότε ἀποστρέφεσθαι κελεύει, ὅταν ἐπιμένω σιν· οὗτοι δὲ ἦσαν παυσάμενοι λοιπὸν καὶ μεταβαλόμενοι. Αλλ᾿ οὐδὲν τούτων τους Φαρισαίους ενέτρεψεν, ἀλλ' ἐγκαλοῦσι τοῖς μαθηταῖς λέγοντες· Διατί μετὰ τελωνών καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν ; Καὶ ὅταν μὲν αὐτοὶ “ δοκῶσιν ἁμαρτάνειν, αὐτῷ ἐντυγχάνουσι λέγοντες· Ἰδοὺ οἱ μαθηταί σου ποιοῦσιν ὃ οὐκ ἔξ- εστι ποιεῖν ἐν σαββάτῳ· ἐνταῦθα δὲ πρὸς αὐτοὺς αὐτὸν διαβάλλουσιν. "Απερ πάντα κακουργούντων ἦν καὶ βου λομένων ἀποῤῥῆξαι τοῦ διδασκάλου τὸν χορὸν τῶν μαθη τῶν. Τί οὖν ἡ ἄπειρος σοφία ; Οὐ χρείαν ἔχουσι, φησίν. οἱ ἰσχύοντες ιατροῦ, ἀλλ' οι κακῶς ἔχοντες. Ορα πῶς αὐτῶν εἰς τουναντίον περιέτρεψε τὸν [350] λόγο Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἔγκλημα ἐποιοῦντο τὸ συγγίνεσθαι αὐτὸν τούτοις· αὐτὸς δὲ τοὐναντίον φησίν, ὅτι τὸ μὴ συγγίνεσθαι ἀνάξιον αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας· καὶ οὐ μόνον ἐγκλήματος ἐκτὸς τὸ τοὺς τοιούτους διαρ θοῦν, ἀλλὰ προηγούμενον καὶ ἀναγκαῖον καὶ μυρίων ἄξιον επαίνων. Εἶτα, ἵνα μὴ δόξῃ καταισχύνειν τοὺς κληθέντας τῷ λέγειν, οἱ κακῶς ἔχοντες, ὅρα πῶς αὐτὸ παραμυθείται πάλιν, ἐπιτιμῶν αὐτοῖς καὶ λέγων· Που ρευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν, Ελεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, τὴν τῶν Γραφῶν ἄγνοιαν αὐτοῖς ὀνειδίζων. Διὸ καὶ πληκτικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ, 8 τού 10.11 outɛ F. Ep. 89 Το κέρδους οὐκ ἔχοντος πρόν. Β. F. " επαισχύνεται Β. F. p. p. ἐπαισχύνεται Εdd. των Ε. 98 άθρόον Ελε. το μάλ. ἡμῖν] ἡμῖν μάλ. Ε. ἡμῖν deest in Edd. * Sic Ge. θαυμαστά Β. C. D. τα αμαρτήμασι] ταπεινότητι Α. ἁμαρ. καὶ ταπεινότητι Επίd. invitis Interpp. " τὸν λόγον Edd. 10 ἐνῆγεν Εd. το μόνον Ε. 23.88 τὰ τοιαῦτα G. F. 10 οἷα τοῖς corr. D. οἱ δὲ A. p. p. ἐπιχειροῦντες F. και την οπι. Ερ. Η Ταούτον Γ. Ερ. Οὕτω καὶ ἰατρὸς ποιεῖ· ἂν γὰρ μὴ δ. " γοῦν] Sic Euth. et coud. γὰρ Edd. 4º μου A. 30 Sic Euth. et codd. τετραπλάσιον Εdd. 20 μὲν] add. οὖν A. C. D. 40 οὐδὲ] ὁ δὲ Β. τῶν τελ. Β. F. 1 Mosq. * αὐτοὶ] Sic Edd. et Arm. codices οἱ μαθηταί. B. F. * οὖν οπο μετά

363 IN MATTHÆUM HOMIL, XXX. al. XXXI. οὐκ ἔχον πρόφασιν τ8 εύλογον, καὶ ἐμπορία ἀναιδὴς, καὶ αρπαγὴ σχήμα έχουσα έννομον· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἐπισχύνετο "' ὁ καλέσας. Καὶ τί λέγω, εἰ τελώνην οὐκ ἐπῃσχύνετο, όπου με οὐδὲ πόρνην γυναῖκα οὐ μόνον καλέσαι οὐκ ἐπῃσχύνθη, ἀλλὰ καὶ φιλῆσαι τοὺς πόδας, αὐτοῦ καὶ βρέξει τοῖς δάκρυσι παρείχεν αὐτῇ; Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο παραγέγονεν, οὐχ ἵνα σώματα θερα- πεύσῃ [343] μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ψυχῆς κακίαν ἰάσηται. Ο καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικού πεποίηκε· καὶ δείξας σαφῶς, ὅτι δύναται ἀφιέναι αμαρτίας, τότε ἐπὶ τοῦτον Ερχεται, ἵνα μηκέτι θορυβώνται τελώνην ὁρῶντες εἰς τὸν τῶν μαθητῶν ἐγκρινόμενον χορόν. Ὁ γὰρ κύριος ὢν λύσαι τὰ πεπλημμελημένα πάντα, τί θαυμάζεις εἰ καὶ τοῦτον ἀπόστολον ποιεί; 'Αλλ' ὥσπερ εἶδες τοῦ καλέ- σαντος τὴν δύναμιν, οὕτω καταμάνθανε καὶ τοῦ κληθέν- της τὴν ὑπακοήν. Οὔτε γὰρ ἀντέτεινεν, οὐδὲ ο.ει άμπι σβητῶν εἶπε· Τί τοῦτο; ἄρα μὴ ἀπατηλῇ κλήσει ἐμὲ τὸν τοιοῦτον καλεῖς; καὶ γὰρ ἄκαιρος αὕτη πάλιν ἡ ταπεινοφροσύνη· ἀλλ' εὐθέως ὑπήκουσε, καὶ οὐδὲ οἴκαδε ἀπελθεῖν ἠξίωσε, καὶ τοῖς αὐτοῦ περὶ τούτου 38 κοινώ· σασθαι, ὥσπερ οὖν οὐδὲ οἱ ἁλιεῖς· ἀλλ᾽ ὅν τρόπον ἐκεῖ. να τὸ δίκτυον καὶ τὸ πλοῖον καὶ τὸν πατέρα, οὕτω καὶ οὗτος τὴν τελωνείαν καὶ τὸ κέρδος ἀφεὶς εἴπετο, παρ- εσκευασμένην πρὸς ἅπαντα τὴν γνώμην ἐπιδεικνύμενος· καὶ πάντων ἀθρόως " ἑαυτὸν ἀποῤῥηγοὺς τῶν βιωτικών, ἐμαρτύρει τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ καλέσαντος διὰ τῆς ἀπηρ- τισμένης ὑπακοῆς. Καὶ τί δήποτε, φησίν, οὐχὶ καὶ περὶ τῶν ἄλλων εἶπεν ἡμῖν, πῶς καὶ τίνα τρόπον ἐκλήθησαν, ἀλλὰ περὶ Πέτρου καὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου καὶ Φι λίππου, περὶ δὲ τῶν ἄλλων οὐδαμοῦ; Ὅτι οὗτοι μάλιστα ἦταν ἐν τοῖς ἀτόποις καὶ ταπεινοῖ; ἐπιτηδεύμασιν. Ούτε γὰρ τελωνείας τι χεῖρον, οὔτε ἀλείας εὐτελέστερον. Ὅτι δὲ καὶ Φίλιππος τῶν σφόδρα ἀσήμων ἦν, ἀπὸ τῆς παι τρίδος δῆλον. Διὰ τοῦτο τούτους μάλιστα ἡμῖν, 8 ανακης ρύπτουσι μετὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων, δηλοῦντες ὅτι καὶ ἐν ταῖς λαμπροῖς τῶν διηγημάτων τούτοις πιστεύειν χρή. Οἱ γὰρ τῶν δοκούντων ἐπονειδίστων εἶναι μηδὲν αἱρούμενοι παραλιπεῖν, ἀλλὰ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτα μετὰ ἀκριβείας ἀνακηρύττοντες, καὶ ἐπὶ τοῦ Διδασκά λου καὶ ἐπὶ τῶν μαθητῶν, πῶς ἂν εἶεν ἐπὶ τῶν σεμνῶν ὕποπτοι; καὶ μάλιστα όταν σημεία μὲν πολλὰ καὶ θαύ ματα 30 παρατρέχωσι, τὰ δὲ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ δοκοῦντα εἶναι ἀνείξη μετὰ ἀκριβείας βοῶσι· καὶ τῶν μαθητῶν τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰ ἐλαττώματα, καὶ τοῦ Διδασκά και τους προγόνους τοὺς ἐπὶ ἁμαρτήμασι " βεβοημένους λαμπρὰ ἐκκαλύπτωσι τῇ φωνῇ; "Οθεν δῆλον ὅτι πολύν τῆς ἀληθείας ἐποιοῦντο λόγον ", καὶ οὐδὲν πρὸς χάριν, οὐδὲ πρὸς ἐπίδειξιν ἔγραφον. β. Καλέσας τοίνυν αὐτὸν, καὶ τιμῇ μεγίστη τετίμηκε, τραπέζης αὐτῷ κοινωνήσας εὐθέως· ταύτῃ γὰρ αὐτὸν καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων εξελπιν ἐποίει· καὶ εἰς πλείονα παρρησίαν ήγεν τ. Οὐ γὰρ χρόνῳ μακρῷ, ἀλλ᾽ ἀθρόον Ισατο την κακίαν. Καὶ οὐκ αὐτῷ συνανάκειται μόνῳ 30 ἀλλὰ καὶ ἑτέροις πολλοῖς· καίτοι καὶ τοῦτο ἐδόκει αὐτοῦ Έγκλημα είναι, ὅτι οὐκ ἀπεσόβησε τοὺς ἁμαρτωλούς. 'λλ' οὐδὲ τοῦτο κρύπτουσιν, οἷα 30 ἐπισκήπτειν ἐπι χειρούσι τοῖς παρ' αὐτοῦ γινομένοις. Συνέρχονται δὲ οἱ τελῶναι ὡς πρὸς ὁμότεχνον· ἐγκαλλωπιζόμενος γὰρ [349] τῇ εἰσόδῳ τῇ τοῦ Χριστοῦ, πάντας αὐτοὺς συνεκάλεσε. Καὶ γὰρ τῶν εἶδος θεραπείας ὁ Χριστὸς ἐκίνει, καὶ οὐχὶ Η 33 37 364 διαλεγόμενος μόνον, οὐδὲ θεραπεύων, οὐδὲ ἐλέγχων τους ἐχθροὺς, ἀλλὰ καὶ ἀριστῶν διώρθου πολλοὺς τῶν κακῶς διακειμένων· διὰ τούτων διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι πᾶς καιρός καὶ πᾶν ἔργον δύναται παρέχειν ἡμῖν τὴν οι ὠφέλειαν. Καίτοιγε τὰ παρακείμενα τότε ἐξ ἀδικίας ἦν καὶ πλέον εξίας· ἀλλ' οὐ παρητήσατο ὁ Χριστὸς αὐτῶν μετασχεῖν, ἐπειδὴ μέγα τὸ κέρδος ἐντεῦθεν ἔμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὁμορόφιος καὶ ὁμοτράπεζος γίνεται τοῖς τοιαῦτα 10.00 πεπλημμεληκόσι. Τοιοῦτος εἰ γὰρ ὁ ἱατρός · ἂν μὴ ἀνάσχηται τῆς σηπεδόνος των καμνόντων, οὐκ ἀπαλλάτ τει τῆς ἀρρωστίας αὐτούς. Καίτοιγε πονηρὰν ἐντεῦθεν ἔλαβε δόξαν, καὶ τῷ μετ' αὐτοῦ φαγεῖν, καὶ τῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ τῇ ἐκείνου, καὶ τῷ μετὰ πολλῶν τελωνῶν. Ορα γοῦν δὲ αὐτοὺς τοῦτο ὀνειδίζοντας· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, τελωνών φίλος καὶ ἁμαρτωλών. Ακουέτωσαν ὅσοι μεγάλην ἐπὶ νηστείᾳ δόξαν ἑαυτοῖς περιτιθέναι σπουδάζουσιν, καὶ ἐννοείτωσαν ὅτι ὁ Δεσπό της ἡμῶν φάγος καὶ οινοπότης ἐκλήθη, καὶ οὐκ ᾔσχύνετο, ἀλλὰ πάντων ὑπερεώρα τούτων, ἵνα τὸ προκείμενον ἀνύσῃ· ὅπερ οὖν 30 καὶ ἐγένετο. Καὶ γὰρ καὶ μετεβάλετο ὁ τελώνης, καὶ βελτίων οὕτως ἐγένετο. Καὶ ἵνα μάθης, ὅτι μέγα τοῦτο ήνυσε τὸ κοινωνῆσαι αὐτῷ τῆς τραπέζης, ἄκουσον τί φησιν ὁ Ζακχαῖος, ἕτερος πάλιν τελώνης. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, Σήμερον ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι, ὑπὸ τῆς ἡδονῆς πτερω θεὶς, Τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι οι δίδωμι πτω χοῖς, φησὶ, καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, απο δίδωμι τετραπλούν 3. Καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς φησι· Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο. Οὕτω διὰ πάντων ένεστι παιδεύειν. Καὶ πῶς ὁ Παῦλος» φησί, κελεύει, ἐάν τις, ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ἢ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν; Μάλιστα μὲν 10 οὔπω δῆλον, εἰ καὶ διδασκάλοις ταῦτα παραινεῖ, ἀλλ' οὐχὶ ἀδελφοῖς μόνοις. Ἔπειτα, οὗτος οὔπω τῶν ἀπηρτισμένων ἦσαν, οὐδὲ σὺ ἀδελφῶν γεγενη- μένων. Πρὸς δὲ τούτοις ὁ Παῦλος καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γεν γενημένους τότε ἀποστρέφεσθαι κελεύει, ὅταν ἐπιμένω σιν· οὗτοι δὲ ἦσαν παυσάμενοι λοιπὸν καὶ μεταβαλόμενοι. Αλλ᾿ οὐδὲν τούτων τους Φαρισαίους ενέτρεψεν, ἀλλ' ἐγκαλοῦσι τοῖς μαθηταῖς λέγοντες· Διατί μετὰ τελωνών καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν ; Καὶ ὅταν μὲν αὐτοὶ “ δοκῶσιν ἁμαρτάνειν, αὐτῷ ἐντυγχάνουσι λέγοντες· Ἰδοὺ οἱ μαθηταί σου ποιοῦσιν ὃ οὐκ ἔξ- εστι ποιεῖν ἐν σαββάτῳ· ἐνταῦθα δὲ πρὸς αὐτοὺς αὐτὸν διαβάλλουσιν. "Απερ πάντα κακουργούντων ἦν καὶ βου λομένων ἀποῤῥῆξαι τοῦ διδασκάλου τὸν χορὸν τῶν μαθη τῶν. Τί οὖν ἡ ἄπειρος σοφία ; Οὐ χρείαν ἔχουσι, φησίν. οἱ ἰσχύοντες ιατροῦ, ἀλλ' οι κακῶς ἔχοντες. Ορα πῶς αὐτῶν εἰς τουναντίον περιέτρεψε τὸν [350] λόγο Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἔγκλημα ἐποιοῦντο τὸ συγγίνεσθαι αὐτὸν τούτοις· αὐτὸς δὲ τοὐναντίον φησίν, ὅτι τὸ μὴ συγγίνεσθαι ἀνάξιον αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας· καὶ οὐ μόνον ἐγκλήματος ἐκτὸς τὸ τοὺς τοιούτους διαρ θοῦν, ἀλλὰ προηγούμενον καὶ ἀναγκαῖον καὶ μυρίων ἄξιον επαίνων. Εἶτα, ἵνα μὴ δόξῃ καταισχύνειν τοὺς κληθέντας τῷ λέγειν, οἱ κακῶς ἔχοντες, ὅρα πῶς αὐτὸ παραμυθείται πάλιν, ἐπιτιμῶν αὐτοῖς καὶ λέγων· Που ρευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν, Ελεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, τὴν τῶν Γραφῶν ἄγνοιαν αὐτοῖς ὀνειδίζων. Διὸ καὶ πληκτικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ, 8 τού 10.11 outɛ F. Ep. 89 Το κέρδους οὐκ ἔχοντος πρόν. Β. F. " επαισχύνεται Β. F. p. p. ἐπαισχύνεται Εdd. των Ε. 98 άθρόον Ελε. το μάλ. ἡμῖν] ἡμῖν μάλ. Ε. ἡμῖν deest in Edd. * Sic Ge. θαυμαστά Β. C. D. τα αμαρτήμασι] ταπεινότητι Α. ἁμαρ. καὶ ταπεινότητι Επίd. invitis Interpp. " τὸν λόγον Edd. 10 ἐνῆγεν Εd. το μόνον Ε. 23.88 τὰ τοιαῦτα G. F. 10 οἷα τοῖς corr. D. οἱ δὲ A. p. p. ἐπιχειροῦντες F. και την οπι. Ερ. Η Ταούτον Γ. Ερ. Οὕτω καὶ ἰατρὸς ποιεῖ· ἂν γὰρ μὴ δ. " γοῦν] Sic Euth. et coud. γὰρ Edd. 4º μου A. 30 Sic Euth. et codd. τετραπλάσιον Εdd. 20 μὲν] add. οὖν A. C. D. 40 οὐδὲ] ὁ δὲ Β. τῶν τελ. Β. F. 1 Mosq. * αὐτοὶ] Sic Edd. et Arm. codices οἱ μαθηταί. B. F. * οὖν οπο μετά

οὐχὶ αὐτὸς ὀργιζόμενος· μὴ γένοιτο· ἀλλ’ ὥστε ἐκείνους μὴ ἐξαπορηθῆναι. Καίτοιγε ἠδύνατο εἰπεῖν· Οὐκ ἐνενοή-σατε, πῶς ἔλυσα τὰς ἁμαρτίας τοῦ παραλυτικοῦ; πῶς τὸ σῶμα ἔσφιγξα; Ἀλλ’ οὐ λέγει τούτων οὐδέν· ἀλλ’ ἀπὸ τῶν κοινῶν λογισμῶν πρῶτον αὐτοῖς διαλέγεται, καὶ τότε ἀπὸ τῶν Γραφῶν. Εἰπὼν γὰρ, Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες, καὶ λανθανόντως δείξας ἑαυτὸν ὄντα τὸν ἰατρὸν, τότε εἶπε· Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυ- σίαν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος ποιεῖ. Πρότερον ἀπὸ τῶν κοινῶν παραδειγμάτων τὸν λόγον κατασκευάσας, καὶ εἰπών· Τίς ποιμαίνει ποίμνην, καὶ ἐκ τοῦ γάλακτος αὐτῆς οὐκ ἐσθίει τότε καὶ τὰς Γραφὰς ἐπήγαγε λέ-γων· Ἐν γὰρ τῷ νόμῳ Μωϋσέως γέγραπται, Οὐ φι-μώσεις βοῦν ἀλοῶντα· καὶ πάλιν, Οὕτως ὁ Κύριος διέταξε τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν, ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν. Πρὸς δὲ τοὺς μαθητὰς οὐχ οὕτως· ἀλλὰ τῶν σημείων ἀναμιμνήσκει οὕτω λέγων· Οὔπω μνημονεύετε τοὺς πέντε ἄρτους τῶν πεντακισχι-λίων, καὶ πόσους κοφίνους ἐλάβετε; γ. Ἀλλ’ οὐ πρὸς τούτους οὕτως· ἀλλὰ τῆς ἀσθενείας ἀναμιμνήσκει τῆς κοινῆς, καὶ δείκνυσι καὶ αὐτοὺς ὄντας τῶν ἀσθενούντων, οἴγε οὐδὲ τὰς Γραφὰς ᾔδεσαν, καὶ πάσης τῆς λοιπῆς ἀμελοῦντες ἀρετῆς, ἐν ταῖς θυσίαις τὸ πᾶν ἐτίθεντο· ὃ καὶ σφόδρα αὐτοὺς αἰνιττόμενος, τὸ διὰ τῶν προφητῶν πάντων εἰρημένον ἐν βραχεῖ τίθησι, λέγων· Μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Διὰ γὰρ τούτων δείκνυσιν οὐκ αὐτὸν ὄντα τὸν παρανο-μοῦντα, ἀλλ’ ἐκείνους· ὡσανεὶ ἔλεγε· Τίνος ἕνεκεν ἐγκαλεῖτέ μοι· ὅτι ἁμαρτωλοὺς διορθοῦμαι; Οὐκοῦν καὶ τῷ Πατρὶ τοῦτο ἐγκαλέσετε. Ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ τοῦτο κατασκευάζων ἔλεγεν· Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι· καὶ ἐνταῦθα πάλιν· Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τοῦτο βούλεται, φησὶν, οὕτω καὶ ἐγώ. Ὁρᾷς πῶς ἐκεῖνα μὲν περιττὰ, ταῦτα δὲ ἀναγκαῖα; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Ἔλεον θέλω καὶ θυσίαν, ἀλλ’, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Τὸ μὲν γὰρ ἐνέκρινε, τὸ δὲ ἐξέβαλε· καὶ ἀπέδειξεν οὐ μόνον οὐ κεκωλυμένον ὅπερ ἐνεκάλουν, ἀλλὰ καὶ νενομοθετημένον, καὶ μᾶλλον τῆς θυσίας· καὶ τὴν Παλαιὰν αὐτὴν εἰσάγει συνῳδὰ αὐτῷ φθεγγομένην καὶ νομοθετοῦσαν. Καθαψά-μενος τοίνυν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῶν κοινῶν ὑποδειγμάτων, καὶ ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ἐπάγει πάλιν· Οὐκ ἦλθον κα-λέσαι δικαίους, ἀλλ’ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν. Ταῦτα δὲ εἰρωνευόμενος πρὸς αὐτοὺς λέγει, ὡς ὅταν λέγῃ· Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν· καὶ πάλιν· Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Ὅτι γὰρ οὐδεὶς δίκαιος ἦν ἐπὶ τῆς γῆς, Παῦλος ἐδήλωσεν εἰ-πών· Πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐκείνους παρεμυθή-σατο τοὺς κεκλημένους. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέχω, φησὶ, τοῦ βδελύξασθαι ἁμαρτωλοὺς, ὅτι καὶ δι’ αὐτοὺς παρα-γέγονα μόνους. Εἶτα, ἵνα μὴ ὑπτιωτέρους ἐργάσηται, εἰπὼν ἁμαρτωλοὺς, οὐκ ἐσίγησεν, ἀλλὰ προσέθηκεν, εἰς μετάνοιαν. Οὐ γὰρ ὥστε ἁμαρτωλοὺς μεῖναι παρεγε-νόμην, ἀλλ’ ὥστε μεταβαλέσθαι καὶ γενέσθαι βελτίους. Ἐπεὶ οὖν πάντοθεν ἐπεστόμισε, καὶ ἀπὸ τῶν Γρα-φῶν, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας, καὶ οὐ-δὲν ἔσχον εἰπεῖν, ὑπεύθυνοι τοῖς ἐγκλήμασι φανέντες, οἷς ἐπήγαγον αὐτῷ, καὶ ἐναντίοι τῷ νόμῳ καὶ τῇ Παλαιᾷ ἀφέντες αὐτὸν, πάλιν ἐπὶ τοὺς μαθητὰς τὸ ἔγκλημα

οὐχὶ αὐτὸς ὀργιζόμενος· μὴ γένοιτο· ἀλλ’ ὥστε ἐκείνους μὴ ἐξαπορηθῆναι. Καίτοιγε ἠδύνατο εἰπεῖν· Οὐκ ἐνενοή-σατε, πῶς ἔλυσα τὰς ἁμαρτίας τοῦ παραλυτικοῦ; πῶς τὸ σῶμα ἔσφιγξα; Ἀλλ’ οὐ λέγει τούτων οὐδέν· ἀλλ’ ἀπὸ τῶν κοινῶν λογισμῶν πρῶτον αὐτοῖς διαλέγεται, καὶ τότε ἀπὸ τῶν Γραφῶν. Εἰπὼν γὰρ, Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες, καὶ λανθανόντως δείξας ἑαυτὸν ὄντα τὸν ἰατρὸν, τότε εἶπε· Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυ- σίαν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος ποιεῖ. Πρότερον ἀπὸ τῶν κοινῶν παραδειγμάτων τὸν λόγον κατασκευάσας, καὶ εἰπών· Τίς ποιμαίνει ποίμνην, καὶ ἐκ τοῦ γάλακτος αὐτῆς οὐκ ἐσθίει τότε καὶ τὰς Γραφὰς ἐπήγαγε λέ-γων· Ἐν γὰρ τῷ νόμῳ Μωϋσέως γέγραπται, Οὐ φι-μώσεις βοῦν ἀλοῶντα· καὶ πάλιν, Οὕτως ὁ Κύριος διέταξε τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν, ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν. Πρὸς δὲ τοὺς μαθητὰς οὐχ οὕτως· ἀλλὰ τῶν σημείων ἀναμιμνήσκει οὕτω λέγων· Οὔπω μνημονεύετε τοὺς πέντε ἄρτους τῶν πεντακισχι-λίων, καὶ πόσους κοφίνους ἐλάβετε; γ. Ἀλλ’ οὐ πρὸς τούτους οὕτως· ἀλλὰ τῆς ἀσθενείας ἀναμιμνήσκει τῆς κοινῆς, καὶ δείκνυσι καὶ αὐτοὺς ὄντας τῶν ἀσθενούντων, οἴγε οὐδὲ τὰς Γραφὰς ᾔδεσαν, καὶ πάσης τῆς λοιπῆς ἀμελοῦντες ἀρετῆς, ἐν ταῖς θυσίαις τὸ πᾶν ἐτίθεντο· ὃ καὶ σφόδρα αὐτοὺς αἰνιττόμενος, τὸ διὰ τῶν προφητῶν πάντων εἰρημένον ἐν βραχεῖ τίθησι, λέγων· Μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Διὰ γὰρ τούτων δείκνυσιν οὐκ αὐτὸν ὄντα τὸν παρανο-μοῦντα, ἀλλ’ ἐκείνους· ὡσανεὶ ἔλεγε· Τίνος ἕνεκεν ἐγκαλεῖτέ μοι· ὅτι ἁμαρτωλοὺς διορθοῦμαι; Οὐκοῦν καὶ τῷ Πατρὶ τοῦτο ἐγκαλέσετε. Ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ τοῦτο κατασκευάζων ἔλεγεν· Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι· καὶ ἐνταῦθα πάλιν· Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τοῦτο βούλεται, φησὶν, οὕτω καὶ ἐγώ. Ὁρᾷς πῶς ἐκεῖνα μὲν περιττὰ, ταῦτα δὲ ἀναγκαῖα; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Ἔλεον θέλω καὶ θυσίαν, ἀλλ’, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Τὸ μὲν γὰρ ἐνέκρινε, τὸ δὲ ἐξέβαλε· καὶ ἀπέδειξεν οὐ μόνον οὐ κεκωλυμένον ὅπερ ἐνεκάλουν, ἀλλὰ καὶ νενομοθετημένον, καὶ μᾶλλον τῆς θυσίας· καὶ τὴν Παλαιὰν αὐτὴν εἰσάγει συνῳδὰ αὐτῷ φθεγγομένην καὶ νομοθετοῦσαν. Καθαψά-μενος τοίνυν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῶν κοινῶν ὑποδειγμάτων, καὶ ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ἐπάγει πάλιν· Οὐκ ἦλθον κα-λέσαι δικαίους, ἀλλ’ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν. Ταῦτα δὲ εἰρωνευόμενος πρὸς αὐτοὺς λέγει, ὡς ὅταν λέγῃ· Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν· καὶ πάλιν· Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Ὅτι γὰρ οὐδεὶς δίκαιος ἦν ἐπὶ τῆς γῆς, Παῦλος ἐδήλωσεν εἰ-πών· Πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐκείνους παρεμυθή-σατο τοὺς κεκλημένους. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέχω, φησὶ, τοῦ βδελύξασθαι ἁμαρτωλοὺς, ὅτι καὶ δι’ αὐτοὺς παρα-γέγονα μόνους. Εἶτα, ἵνα μὴ ὑπτιωτέρους ἐργάσηται, εἰπὼν ἁμαρτωλοὺς, οὐκ ἐσίγησεν, ἀλλὰ προσέθηκεν, εἰς μετάνοιαν. Οὐ γὰρ ὥστε ἁμαρτωλοὺς μεῖναι παρεγε-νόμην, ἀλλ’ ὥστε μεταβαλέσθαι καὶ γενέσθαι βελτίους. Ἐπεὶ οὖν πάντοθεν ἐπεστόμισε, καὶ ἀπὸ τῶν Γρα-φῶν, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας, καὶ οὐ-δὲν ἔσχον εἰπεῖν, ὑπεύθυνοι τοῖς ἐγκλήμασι φανέντες, οἷς ἐπήγαγον αὐτῷ, καὶ ἐναντίοι τῷ νόμῳ καὶ τῇ Παλαιᾷ ἀφέντες αὐτὸν, πάλιν ἐπὶ τοὺς μαθητὰς τὸ ἔγκλημα

οὐχὶ αὐτὸς ὀργιζόμενος· μὴ γένοιτο· ἀλλ’ ὥστε ἐκείνους μὴ ἐξαπορηθῆναι. Καίτοιγε ἠδύνατο εἰπεῖν· Οὐκ ἐνενοή-σατε, πῶς ἔλυσα τὰς ἁμαρτίας τοῦ παραλυτικοῦ; πῶς τὸ σῶμα ἔσφιγξα; Ἀλλ’ οὐ λέγει τούτων οὐδέν· ἀλλ’ ἀπὸ τῶν κοινῶν λογισμῶν πρῶτον αὐτοῖς διαλέγεται, καὶ τότε ἀπὸ τῶν Γραφῶν. Εἰπὼν γὰρ, Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες, καὶ λανθανόντως δείξας ἑαυτὸν ὄντα τὸν ἰατρὸν, τότε εἶπε· Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυ- σίαν. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος ποιεῖ. Πρότερον ἀπὸ τῶν κοινῶν παραδειγμάτων τὸν λόγον κατασκευάσας, καὶ εἰπών· Τίς ποιμαίνει ποίμνην, καὶ ἐκ τοῦ γάλακτος αὐτῆς οὐκ ἐσθίει τότε καὶ τὰς Γραφὰς ἐπήγαγε λέ-γων· Ἐν γὰρ τῷ νόμῳ Μωϋσέως γέγραπται, Οὐ φι-μώσεις βοῦν ἀλοῶντα· καὶ πάλιν, Οὕτως ὁ Κύριος διέταξε τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν, ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν. Πρὸς δὲ τοὺς μαθητὰς οὐχ οὕτως· ἀλλὰ τῶν σημείων ἀναμιμνήσκει οὕτω λέγων· Οὔπω μνημονεύετε τοὺς πέντε ἄρτους τῶν πεντακισχι-λίων, καὶ πόσους κοφίνους ἐλάβετε; γ. Ἀλλ’ οὐ πρὸς τούτους οὕτως· ἀλλὰ τῆς ἀσθενείας ἀναμιμνήσκει τῆς κοινῆς, καὶ δείκνυσι καὶ αὐτοὺς ὄντας τῶν ἀσθενούντων, οἴγε οὐδὲ τὰς Γραφὰς ᾔδεσαν, καὶ πάσης τῆς λοιπῆς ἀμελοῦντες ἀρετῆς, ἐν ταῖς θυσίαις τὸ πᾶν ἐτίθεντο· ὃ καὶ σφόδρα αὐτοὺς αἰνιττόμενος, τὸ διὰ τῶν προφητῶν πάντων εἰρημένον ἐν βραχεῖ τίθησι, λέγων· Μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Διὰ γὰρ τούτων δείκνυσιν οὐκ αὐτὸν ὄντα τὸν παρανο-μοῦντα, ἀλλ’ ἐκείνους· ὡσανεὶ ἔλεγε· Τίνος ἕνεκεν ἐγκαλεῖτέ μοι· ὅτι ἁμαρτωλοὺς διορθοῦμαι; Οὐκοῦν καὶ τῷ Πατρὶ τοῦτο ἐγκαλέσετε. Ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ τοῦτο κατασκευάζων ἔλεγεν· Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι· καὶ ἐνταῦθα πάλιν· Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τοῦτο βούλεται, φησὶν, οὕτω καὶ ἐγώ. Ὁρᾷς πῶς ἐκεῖνα μὲν περιττὰ, ταῦτα δὲ ἀναγκαῖα; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Ἔλεον θέλω καὶ θυσίαν, ἀλλ’, Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Τὸ μὲν γὰρ ἐνέκρινε, τὸ δὲ ἐξέβαλε· καὶ ἀπέδειξεν οὐ μόνον οὐ κεκωλυμένον ὅπερ ἐνεκάλουν, ἀλλὰ καὶ νενομοθετημένον, καὶ μᾶλλον τῆς θυσίας· καὶ τὴν Παλαιὰν αὐτὴν εἰσάγει συνῳδὰ αὐτῷ φθεγγομένην καὶ νομοθετοῦσαν. Καθαψά-μενος τοίνυν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῶν κοινῶν ὑποδειγμάτων, καὶ ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ἐπάγει πάλιν· Οὐκ ἦλθον κα-λέσαι δικαίους, ἀλλ’ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν. Ταῦτα δὲ εἰρωνευόμενος πρὸς αὐτοὺς λέγει, ὡς ὅταν λέγῃ· Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν· καὶ πάλιν· Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Ὅτι γὰρ οὐδεὶς δίκαιος ἦν ἐπὶ τῆς γῆς, Παῦλος ἐδήλωσεν εἰ-πών· Πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐκείνους παρεμυθή-σατο τοὺς κεκλημένους. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέχω, φησὶ, τοῦ βδελύξασθαι ἁμαρτωλοὺς, ὅτι καὶ δι’ αὐτοὺς παρα-γέγονα μόνους. Εἶτα, ἵνα μὴ ὑπτιωτέρους ἐργάσηται, εἰπὼν ἁμαρτωλοὺς, οὐκ ἐσίγησεν, ἀλλὰ προσέθηκεν, εἰς μετάνοιαν. Οὐ γὰρ ὥστε ἁμαρτωλοὺς μεῖναι παρεγε-νόμην, ἀλλ’ ὥστε μεταβαλέσθαι καὶ γενέσθαι βελτίους. Ἐπεὶ οὖν πάντοθεν ἐπεστόμισε, καὶ ἀπὸ τῶν Γρα-φῶν, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας, καὶ οὐ-δὲν ἔσχον εἰπεῖν, ὑπεύθυνοι τοῖς ἐγκλήμασι φανέντες, οἷς ἐπήγαγον αὐτῷ, καὶ ἐναντίοι τῷ νόμῳ καὶ τῇ Παλαιᾷ ἀφέντες αὐτὸν, πάλιν ἐπὶ τοὺς μαθητὰς τὸ ἔγκλημα

367 ÎN MATTHÆUM HOMIL. XXX. al. XXXI. 08. 368 καὶ ὁ Ἰωάννης ἐνδεικνύμενος αὐτὸν εἰρηκέναι, φησί· Πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσωσι ταῦτα εἶναι μόνον ἅπερ εἶπεν, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολλῷ τι μείζονα φαντάζωνται, τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν εἰς τὸ μέσον τέθεικεν, ἐπαγγει λάμενος, ὅταν γένωνται ισχυροί, κἀκεῖνα ἐρεῖν τ· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθά φησιν· Ἐλεύσονται ἡμέραι, όταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ- σουσι. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς πάντα παρὰ πάντων ἀπαιτῶμεν ἐν προοιμίοις, ἀλλ' ὅσα δυνατόν· καὶ ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ἥξομεν. Εἰ δὲ ἐπείγῃ καὶ σπεύδεις, δι' αὐτὸ τοῦτο μὴ ἐπείγου, ἐπειδὴ σπεύδεις. Εἰ δὲ αίνιγμά σοι τὸ εἰρημένον δοκεῖ εἶναι, ἀπ' αὐτῆς αὐτὸ τῶν πραγ- μάτων μάνθανε τῆς φύσεως, καὶ τότε ὄψει αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἅπασαν. Καὶ μηδείς σε τῶν ἀκαίρως έγκα λούντων κινείτω· ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Φαρισαῖοι οἱ ἐγκα λοῦντες ἦσαν, καὶ μαθηταὶ οἱ ὀνειδιζόμενοι. δ. Οὐ μὴν ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστημίζει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐτέρωθεν, λέγων· Ἐλεύσονται ἡμέραι, ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσι. Διὰ γὰρ τούτων δείκνυσιν, ὅτι οὐ γαστριμαργίας τὸ γινό- μενον ἦν, ἀλλ' οἰκονομίας τινὸς θαυμαστῆς· ἅμα δὲ καὶ τὴν περὶ τοῦ πάθους προκαταβάλλεται λόγον, ἐν ταῖς πρὸς ἑτέρους ἀντιλογίαις παιδεύων τοὺς μαθητάς, καὶ γυμνάζων μελετών ἤδη ἐν τοῖς δοκοῦσιν εἶναι σκυθρω· τοῖς. Πρὸς μὲν γὰρ αὐτοὺς ἤδη τοῦτο εἰπεῖν, φορτικών ἦν καὶ ἐπαχθὲς, ὅπου γε καὶ μετὰ ταῦτα λεχθὲν αὐτοὺς ἐθορύβησε· πρὸς δὲ ἑτέρους λεγόμενον, ἀνεπαχθέστερον τούτοις μᾶλλον ἐγίνετο. Ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς καὶ ἐπὶ τῷ πάθει Ἰωάννου μέγα φρονεῖν, καὶ τοῦτο ἐνα τεῦθεν καταστέλλει τὸ φύσημα· τὸν μέντοι περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον ούπω προστίθησι · οὐδέπω γὰρ ἦν καιρός. Τοῦτο μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἦν, τὸ ἄνθρωπον νο- μιζόμενον εἶναι ἀποθανεῖν, ἐκεῖνο δὲ ὑπὲρ φύσιν. Εἶτα ὅπερ ἔμπροσθεν ἐποίησε, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Ὥσπερ γὰρ ἐπιχειροῦντας αὐτὸν δεῖξαι ἐγκλήμασιν όντα ὑπεύθυνον τῷ μετὰ ἁμαρτωλῶν ἐσθίειν, ἔπεισε τουναντίον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ οι ἔγκλημα, ἀλλὰ καὶ ἔπαινος τὸ γινόμενον ἦν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα βουλομέν νους αὐτοὺς ἀποφῆναι αὐτὸν, ὅτι οὐκ οἶδε κεχρῆσθαι τοῖς μαθηταῖς, δείκνυσιν ὅτι τὸ ταῦτα [355] λέγειν οὐκ εἰδότων ἐστὶ κεχρῆσθαι τοῖς ἑπομένοις, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἐγκαλούντων. Οὐδεὶς γὰρ ἐπιβάλλει, φησὶν, ἐπίβλημα ῥήκους ἀγνάγου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ. Πάλιν ἀπὸ τῶν κοινῶν ὑποδειγμάτων κατασκευάζει τὸν λόγον. Ο δὲ λέγει, τοιαῦτόν ἐστιν· Οὔπω γεγόνασιν ἰσχυροὶ οἱ μα- θηταί, ἀλλ' ἔτι πολλής δέονται συγκαταβάσεως οὔπω διὰ τοῦ Πνεύματος ἀνεκαινίσθησαν. Οὕτω δὲ διακειμέ- τοῖς οὐ χρὴ βάρος ἐπιτιθέναι ἐπιταγμάτων. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, νόμους τιθεὶς ο καὶ κανόνας τοῖς ἑαυτοῦ μαθη- ταῖς, ἵν' ὅταν μέλλωσι μαθητές λαμβάνειν τοὺς ἐκ τῆς οἰκουμένης ἅπαντας, μετὰ πολλῆς αὐτοῖς προσφέρωνται τῆς ἡμερότητος. Οὐδὲ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ασκούς παλαιούς. Εἶδες τὰ ὑποδείγματα τῇ Παλαιᾷ [οικότα; τὸ ἱμάτιον; τοὺς ἀσκούς ; Καὶ γὰρ ὁ Ἱερεμίας περίζωμα τον λαόν φησι, καὶ πάλιν ἀσκῶν μέμνηται καὶ οίνου. Ἐπειδὴ γὰρ περὶ γαστριμαργίας ἦν ὁ λόγος καὶ τραπέζης, ἀπὸ τῶν αὐτῶν λαμβάνει τὰ ὑποδείγματα. Ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ πλέον τί φησιν, ὅτι καὶ τὸ καινὸν σχίζεται, ἐὰν ἐπιβάλῃς αὐτὸ τῷ παλαιῷ. Ορᾶς ὅτι οὐ μόνον οὐδὲν γίνεται ὄφελος, ἀλλὰ καὶ πλείων " ή ζη- μία; Καὶ λέγει μὲν τὸ παρὸν, προαναφωνεῖ δὲ τὸ μέλο λον· οἷον ὅτι καινοὶ μετὰ ταῦτα ἔσονται· ἕως δ' ἂν τοῦτο γένηται, οὐδὲν αὐστηρὸν αὐτοῖς ἐπιτάττειν χρὴ καὶ βαρύ. Ο γὰρ πρὸ καιροῦ ζητῶν, φησί, τοῦ προσήκον- της τὰ ὑψηλὰ ἐντιθέναι " δόγματα, οὐδὲ τοῦ καιροῦ καλοῦντος λοιπὸν ἐπιτηδείους εὑρήσει, ἀχρήστους έργα- σάμενος ἅπαξ. Τοῦτο δὲ οὐ παρὰ τὸν οἶνον συμβαίνει, οὐδὲ παρὰ τοὺς ὑποδεχομένους 70, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀκαι ρίαν τῶν ἐμβαλλόντων. Εντεῦθεν ἡμᾶς καὶ τὴν αἰτίαν ἐξίδαξε τῶν ταπεινῶν ῥημάτων, ὧν συνεχώς πρὸς αὐτ τους διελέγετο. Διὰ γὰρ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν πολλὰ Έλεγε καταδεέστερα τῆς ἀξίας τῆς ἑαυτοῦ· ὅπερ οὖν 43 προτίθησ: Ell. p. p. ἦν om. Α. C. 60. σε οὐχ om. " • 78 " Αλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἔπεισε τὸν Χριστὸν μετα- θεἶναι τὴν δόξαν, οὐδὲ εἶπεν 1. Αἰσχύνη ἐστὶ τούτους νηστεύειν [354] καὶ τούτους μὴ νηστεύειν. Αλλ' ὥσπερ ὁ ἄριστος κυβερνήτης οὐ τοῖς ταραττομένοις κύμασιν, ἀλλὰ τῇ οἰκείᾳ τέχνῃ προσέχει· οὕτω καὶ ὁ Χριστύς τότε ἐποίησε το. Καὶ γὰρ αἰσχύνη ἦν, οὐ τὸ μὴ νη- στεύειν αὐτοὺς, ἀλλὰ τὸ διὰ τὴν νηστείαν ἐν τοῖς και ρίοις πληγῆναι, καὶ ἀποσχισθῆναι ", καὶ διαρραγήναι. "Απερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦντες, οὕτω τοῖς οἰκείοις χρώμεθα πᾶσι. Κἂν γυναῖκα φιλόκοσμον ἔχῃς, πρὸς ἐπιτρίμματα κεχηνυῖαν καὶ ἀνεπτερωμένην, καὶ πολλ τρυφῇ διαχεομένην, καὶ λάλον, καὶ ἀνόητον "· καίτοιγε οὐκ ἔνι ταῦτα πάντα εἰς γυναῖκα μίαν συνεμπεσεΐν πλὴν ἀλλὰ διαπλάσωμεν τῷ λόγῳ γυναῖκα το τοιαύτην. Τί οὖν ὅτι γυναῖκα, φησὶ, καὶ οὐχὶ ἄνδρα διαπλάττεις; Εἰσὶ καὶ ἄνδρες ταύτης χείρους τῆς γυναικός. Αλλ' ἐπειδὴ ἀνδράσιν ἡ ἐπιστασία ἐγκεχείρισται, διὰ τοῦτο γυναῖκα διαπλάττομεν τέως, οὐχ ὡς ἐκεῖ τῆς κακίας πλεοναζούσης. Πολλὰ γὰρ καὶ παρὰ ἀνδράσιν ἔστιν εὐο ρεῖν, ἃ παρὰ γυναιξὶν οὐκ ἔστιν, οἷον ἀνδροφονίας το τυμβωρυχίαν, θηριομαχίαν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Μὴ τοίνυν νομίσητε τὸ γένος ἡμᾶς ἐξευτελίζοντας ταῦτα ποιεῖν· οὐκ ἔστι τοῦτο ^, οὐκ ἔστιν· ἀλλ' οὕτω χρήσι μον τέως ὑπογράψαι τὴν εἰκόνα. Υποκείσθω τοίνυν ἡμῖν γυνὴ τοιαύτη, καὶ σπουδαζέτω παντὶ τρόπῳ αὐτὴν διορθοῦσθαι ὁ ἀνήρ. Πῶς οὖν αὐτὴν διορθώσεται; Μή πάντα αθρόον ἐπιτάττων, ἀλλὰ τὰ κουφότερα πρότερον, καὶ οἷς οὐ σφόδρα κατέχεται. "Αν γὰρ τὸ πᾶν ἐπείξης αὐτὴν κατορθῶσαι ἐξ ἀρχῆς, τὸ πᾶν ἀπώλεσας. Μή τοίνυν περιέλῃς τὰ χρυσία εὐθέως, ἀλλ᾽ ἄφες ἔχειν καὶ περικεῖσθαι τέως· δοκεῖ γὰρ τοῦτο ἔλαττον εἶναι κακὸν τῶν ἐπιτριμμάτων καὶ τῶν ὑπογραφών. Πρότερον τοί- νυν ἐκεῖνα αναιρείσθω· καὶ μηδὲ ἐκεῖνα φόβῳ καὶ ἀπειλῆ, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ προσηνείᾳ, καὶ διὰ τῆς ἑτέρων κατηγορίας, καὶ διὰ τῆς σῆς ψήφου καὶ γνώμης. Καὶ λέγε πρὸς αὐτὴν συνεχῶς, ὅτι Σοι οὐκ ἔστιν ἐπέραστος ἡ ὄψις οὕτω καλλωπιζομένη, ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἀηδής· καὶ πεῖθε μάλιστα ὅτι σε τοῦτο λυπεῖ. Καὶ μετὰ τὴν σὴν ψῆφον, καὶ τὴν παρ' ἑτέρων δόξαν εἴσαγε, καὶ λέγε, ὅτι καὶ τὰς εὐμόρφους τοῦτο ἀφανίζειν είωθεν, ἵνα τὸ A. F. p. p. v deest in Edd. σε ἑπομένοις] ἐπαίνοις Α. μαθηταῖς E. Vulgatum male ceperunt Ge. Ben. vertendo, ignorare sectatoribus uti. Recte ad sensum Arm. σε τῆς συγκ. Ε. qui, quid consequens sit, non intelligunt. Α' ἐπιτιθεὶς Ell. σε πλεῖον Β. Γ. et pr. D. & μαθεῖναι Γ. 10 ὑποδεχομένους] adld. ἀσχοὺς Α. Non habuerunt Εp. Ge. Arun. " πολλά A. Ge. * εὑρεῖν Β. F. * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι ὁ βουλόμενος ἐνεγκεῖν τινα εἰς ἀρετὴν, μικρά τινα ὀφείλει πρῶτον αὐτῷ παραινεῖν κατορθώσαι. τὸν αὐτὸν δε τρόπον καὶ ἐπὶ γυναικὸς φιλοκόσμου δεῖ ποιεῖν. Α. * εἶπεν] Sic E. Ge. Arm. cateri εἰπεῖν. Μου τού ὑποσχ. 13. διασχ. F. " Sic Ε. F. et pr. A. cum Arin. ceteri ανόνητον. Πως συμπεσεῖν Edd. praeter Sur 10 γυναίκα οι. Α. τοιαύτην γυναῖκα Eild. * ἀνδροφονίαι, etc. Edd. Deinle θηριο μαχίαν om. D. Ε. sed invitis Interpp. insuper μονομαχίαν i. e. gladiatoram congressum addit Arm. ταῦτα Lik sex F. his C. το εποίει Ε. ποιεί Εdd. 76

367 ÎN MATTHÆUM HOMIL. XXX. al. XXXI. 08. 368 καὶ ὁ Ἰωάννης ἐνδεικνύμενος αὐτὸν εἰρηκέναι, φησί· Πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσωσι ταῦτα εἶναι μόνον ἅπερ εἶπεν, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολλῷ τι μείζονα φαντάζωνται, τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν εἰς τὸ μέσον τέθεικεν, ἐπαγγει λάμενος, ὅταν γένωνται ισχυροί, κἀκεῖνα ἐρεῖν τ· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθά φησιν· Ἐλεύσονται ἡμέραι, όταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ- σουσι. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς πάντα παρὰ πάντων ἀπαιτῶμεν ἐν προοιμίοις, ἀλλ' ὅσα δυνατόν· καὶ ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ἥξομεν. Εἰ δὲ ἐπείγῃ καὶ σπεύδεις, δι' αὐτὸ τοῦτο μὴ ἐπείγου, ἐπειδὴ σπεύδεις. Εἰ δὲ αίνιγμά σοι τὸ εἰρημένον δοκεῖ εἶναι, ἀπ' αὐτῆς αὐτὸ τῶν πραγ- μάτων μάνθανε τῆς φύσεως, καὶ τότε ὄψει αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἅπασαν. Καὶ μηδείς σε τῶν ἀκαίρως έγκα λούντων κινείτω· ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Φαρισαῖοι οἱ ἐγκα λοῦντες ἦσαν, καὶ μαθηταὶ οἱ ὀνειδιζόμενοι. δ. Οὐ μὴν ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστημίζει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐτέρωθεν, λέγων· Ἐλεύσονται ἡμέραι, ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσι. Διὰ γὰρ τούτων δείκνυσιν, ὅτι οὐ γαστριμαργίας τὸ γινό- μενον ἦν, ἀλλ' οἰκονομίας τινὸς θαυμαστῆς· ἅμα δὲ καὶ τὴν περὶ τοῦ πάθους προκαταβάλλεται λόγον, ἐν ταῖς πρὸς ἑτέρους ἀντιλογίαις παιδεύων τοὺς μαθητάς, καὶ γυμνάζων μελετών ἤδη ἐν τοῖς δοκοῦσιν εἶναι σκυθρω· τοῖς. Πρὸς μὲν γὰρ αὐτοὺς ἤδη τοῦτο εἰπεῖν, φορτικών ἦν καὶ ἐπαχθὲς, ὅπου γε καὶ μετὰ ταῦτα λεχθὲν αὐτοὺς ἐθορύβησε· πρὸς δὲ ἑτέρους λεγόμενον, ἀνεπαχθέστερον τούτοις μᾶλλον ἐγίνετο. Ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς καὶ ἐπὶ τῷ πάθει Ἰωάννου μέγα φρονεῖν, καὶ τοῦτο ἐνα τεῦθεν καταστέλλει τὸ φύσημα· τὸν μέντοι περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον ούπω προστίθησι · οὐδέπω γὰρ ἦν καιρός. Τοῦτο μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἦν, τὸ ἄνθρωπον νο- μιζόμενον εἶναι ἀποθανεῖν, ἐκεῖνο δὲ ὑπὲρ φύσιν. Εἶτα ὅπερ ἔμπροσθεν ἐποίησε, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Ὥσπερ γὰρ ἐπιχειροῦντας αὐτὸν δεῖξαι ἐγκλήμασιν όντα ὑπεύθυνον τῷ μετὰ ἁμαρτωλῶν ἐσθίειν, ἔπεισε τουναντίον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ οι ἔγκλημα, ἀλλὰ καὶ ἔπαινος τὸ γινόμενον ἦν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα βουλομέν νους αὐτοὺς ἀποφῆναι αὐτὸν, ὅτι οὐκ οἶδε κεχρῆσθαι τοῖς μαθηταῖς, δείκνυσιν ὅτι τὸ ταῦτα [355] λέγειν οὐκ εἰδότων ἐστὶ κεχρῆσθαι τοῖς ἑπομένοις, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἐγκαλούντων. Οὐδεὶς γὰρ ἐπιβάλλει, φησὶν, ἐπίβλημα ῥήκους ἀγνάγου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ. Πάλιν ἀπὸ τῶν κοινῶν ὑποδειγμάτων κατασκευάζει τὸν λόγον. Ο δὲ λέγει, τοιαῦτόν ἐστιν· Οὔπω γεγόνασιν ἰσχυροὶ οἱ μα- θηταί, ἀλλ' ἔτι πολλής δέονται συγκαταβάσεως οὔπω διὰ τοῦ Πνεύματος ἀνεκαινίσθησαν. Οὕτω δὲ διακειμέ- τοῖς οὐ χρὴ βάρος ἐπιτιθέναι ἐπιταγμάτων. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, νόμους τιθεὶς ο καὶ κανόνας τοῖς ἑαυτοῦ μαθη- ταῖς, ἵν' ὅταν μέλλωσι μαθητές λαμβάνειν τοὺς ἐκ τῆς οἰκουμένης ἅπαντας, μετὰ πολλῆς αὐτοῖς προσφέρωνται τῆς ἡμερότητος. Οὐδὲ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ασκούς παλαιούς. Εἶδες τὰ ὑποδείγματα τῇ Παλαιᾷ [οικότα; τὸ ἱμάτιον; τοὺς ἀσκούς ; Καὶ γὰρ ὁ Ἱερεμίας περίζωμα τον λαόν φησι, καὶ πάλιν ἀσκῶν μέμνηται καὶ οίνου. Ἐπειδὴ γὰρ περὶ γαστριμαργίας ἦν ὁ λόγος καὶ τραπέζης, ἀπὸ τῶν αὐτῶν λαμβάνει τὰ ὑποδείγματα. Ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ πλέον τί φησιν, ὅτι καὶ τὸ καινὸν σχίζεται, ἐὰν ἐπιβάλῃς αὐτὸ τῷ παλαιῷ. Ορᾶς ὅτι οὐ μόνον οὐδὲν γίνεται ὄφελος, ἀλλὰ καὶ πλείων " ή ζη- μία; Καὶ λέγει μὲν τὸ παρὸν, προαναφωνεῖ δὲ τὸ μέλο λον· οἷον ὅτι καινοὶ μετὰ ταῦτα ἔσονται· ἕως δ' ἂν τοῦτο γένηται, οὐδὲν αὐστηρὸν αὐτοῖς ἐπιτάττειν χρὴ καὶ βαρύ. Ο γὰρ πρὸ καιροῦ ζητῶν, φησί, τοῦ προσήκον- της τὰ ὑψηλὰ ἐντιθέναι " δόγματα, οὐδὲ τοῦ καιροῦ καλοῦντος λοιπὸν ἐπιτηδείους εὑρήσει, ἀχρήστους έργα- σάμενος ἅπαξ. Τοῦτο δὲ οὐ παρὰ τὸν οἶνον συμβαίνει, οὐδὲ παρὰ τοὺς ὑποδεχομένους 70, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀκαι ρίαν τῶν ἐμβαλλόντων. Εντεῦθεν ἡμᾶς καὶ τὴν αἰτίαν ἐξίδαξε τῶν ταπεινῶν ῥημάτων, ὧν συνεχώς πρὸς αὐτ τους διελέγετο. Διὰ γὰρ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν πολλὰ Έλεγε καταδεέστερα τῆς ἀξίας τῆς ἑαυτοῦ· ὅπερ οὖν 43 προτίθησ: Ell. p. p. ἦν om. Α. C. 60. σε οὐχ om. " • 78 " Αλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἔπεισε τὸν Χριστὸν μετα- θεἶναι τὴν δόξαν, οὐδὲ εἶπεν 1. Αἰσχύνη ἐστὶ τούτους νηστεύειν [354] καὶ τούτους μὴ νηστεύειν. Αλλ' ὥσπερ ὁ ἄριστος κυβερνήτης οὐ τοῖς ταραττομένοις κύμασιν, ἀλλὰ τῇ οἰκείᾳ τέχνῃ προσέχει· οὕτω καὶ ὁ Χριστύς τότε ἐποίησε το. Καὶ γὰρ αἰσχύνη ἦν, οὐ τὸ μὴ νη- στεύειν αὐτοὺς, ἀλλὰ τὸ διὰ τὴν νηστείαν ἐν τοῖς και ρίοις πληγῆναι, καὶ ἀποσχισθῆναι ", καὶ διαρραγήναι. "Απερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦντες, οὕτω τοῖς οἰκείοις χρώμεθα πᾶσι. Κἂν γυναῖκα φιλόκοσμον ἔχῃς, πρὸς ἐπιτρίμματα κεχηνυῖαν καὶ ἀνεπτερωμένην, καὶ πολλ τρυφῇ διαχεομένην, καὶ λάλον, καὶ ἀνόητον "· καίτοιγε οὐκ ἔνι ταῦτα πάντα εἰς γυναῖκα μίαν συνεμπεσεΐν πλὴν ἀλλὰ διαπλάσωμεν τῷ λόγῳ γυναῖκα το τοιαύτην. Τί οὖν ὅτι γυναῖκα, φησὶ, καὶ οὐχὶ ἄνδρα διαπλάττεις; Εἰσὶ καὶ ἄνδρες ταύτης χείρους τῆς γυναικός. Αλλ' ἐπειδὴ ἀνδράσιν ἡ ἐπιστασία ἐγκεχείρισται, διὰ τοῦτο γυναῖκα διαπλάττομεν τέως, οὐχ ὡς ἐκεῖ τῆς κακίας πλεοναζούσης. Πολλὰ γὰρ καὶ παρὰ ἀνδράσιν ἔστιν εὐο ρεῖν, ἃ παρὰ γυναιξὶν οὐκ ἔστιν, οἷον ἀνδροφονίας το τυμβωρυχίαν, θηριομαχίαν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Μὴ τοίνυν νομίσητε τὸ γένος ἡμᾶς ἐξευτελίζοντας ταῦτα ποιεῖν· οὐκ ἔστι τοῦτο ^, οὐκ ἔστιν· ἀλλ' οὕτω χρήσι μον τέως ὑπογράψαι τὴν εἰκόνα. Υποκείσθω τοίνυν ἡμῖν γυνὴ τοιαύτη, καὶ σπουδαζέτω παντὶ τρόπῳ αὐτὴν διορθοῦσθαι ὁ ἀνήρ. Πῶς οὖν αὐτὴν διορθώσεται; Μή πάντα αθρόον ἐπιτάττων, ἀλλὰ τὰ κουφότερα πρότερον, καὶ οἷς οὐ σφόδρα κατέχεται. "Αν γὰρ τὸ πᾶν ἐπείξης αὐτὴν κατορθῶσαι ἐξ ἀρχῆς, τὸ πᾶν ἀπώλεσας. Μή τοίνυν περιέλῃς τὰ χρυσία εὐθέως, ἀλλ᾽ ἄφες ἔχειν καὶ περικεῖσθαι τέως· δοκεῖ γὰρ τοῦτο ἔλαττον εἶναι κακὸν τῶν ἐπιτριμμάτων καὶ τῶν ὑπογραφών. Πρότερον τοί- νυν ἐκεῖνα αναιρείσθω· καὶ μηδὲ ἐκεῖνα φόβῳ καὶ ἀπειλῆ, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ προσηνείᾳ, καὶ διὰ τῆς ἑτέρων κατηγορίας, καὶ διὰ τῆς σῆς ψήφου καὶ γνώμης. Καὶ λέγε πρὸς αὐτὴν συνεχῶς, ὅτι Σοι οὐκ ἔστιν ἐπέραστος ἡ ὄψις οὕτω καλλωπιζομένη, ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἀηδής· καὶ πεῖθε μάλιστα ὅτι σε τοῦτο λυπεῖ. Καὶ μετὰ τὴν σὴν ψῆφον, καὶ τὴν παρ' ἑτέρων δόξαν εἴσαγε, καὶ λέγε, ὅτι καὶ τὰς εὐμόρφους τοῦτο ἀφανίζειν είωθεν, ἵνα τὸ A. F. p. p. v deest in Edd. σε ἑπομένοις] ἐπαίνοις Α. μαθηταῖς E. Vulgatum male ceperunt Ge. Ben. vertendo, ignorare sectatoribus uti. Recte ad sensum Arm. σε τῆς συγκ. Ε. qui, quid consequens sit, non intelligunt. Α' ἐπιτιθεὶς Ell. σε πλεῖον Β. Γ. et pr. D. & μαθεῖναι Γ. 10 ὑποδεχομένους] adld. ἀσχοὺς Α. Non habuerunt Εp. Ge. Arun. " πολλά A. Ge. * εὑρεῖν Β. F. * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι ὁ βουλόμενος ἐνεγκεῖν τινα εἰς ἀρετὴν, μικρά τινα ὀφείλει πρῶτον αὐτῷ παραινεῖν κατορθώσαι. τὸν αὐτὸν δε τρόπον καὶ ἐπὶ γυναικὸς φιλοκόσμου δεῖ ποιεῖν. Α. * εἶπεν] Sic E. Ge. Arm. cateri εἰπεῖν. Μου τού ὑποσχ. 13. διασχ. F. " Sic Ε. F. et pr. A. cum Arin. ceteri ανόνητον. Πως συμπεσεῖν Edd. praeter Sur 10 γυναίκα οι. Α. τοιαύτην γυναῖκα Eild. * ἀνδροφονίαι, etc. Edd. Deinle θηριο μαχίαν om. D. Ε. sed invitis Interpp. insuper μονομαχίαν i. e. gladiatoram congressum addit Arm. ταῦτα Lik sex F. his C. το εποίει Ε. ποιεί Εdd. 76

367 ÎN MATTHÆUM HOMIL. XXX. al. XXXI. 08. 368 καὶ ὁ Ἰωάννης ἐνδεικνύμενος αὐτὸν εἰρηκέναι, φησί· Πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσωσι ταῦτα εἶναι μόνον ἅπερ εἶπεν, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολλῷ τι μείζονα φαντάζωνται, τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν εἰς τὸ μέσον τέθεικεν, ἐπαγγει λάμενος, ὅταν γένωνται ισχυροί, κἀκεῖνα ἐρεῖν τ· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθά φησιν· Ἐλεύσονται ἡμέραι, όταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύ- σουσι. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς πάντα παρὰ πάντων ἀπαιτῶμεν ἐν προοιμίοις, ἀλλ' ὅσα δυνατόν· καὶ ταχέως καὶ ἐπ' ἐκεῖνα ἥξομεν. Εἰ δὲ ἐπείγῃ καὶ σπεύδεις, δι' αὐτὸ τοῦτο μὴ ἐπείγου, ἐπειδὴ σπεύδεις. Εἰ δὲ αίνιγμά σοι τὸ εἰρημένον δοκεῖ εἶναι, ἀπ' αὐτῆς αὐτὸ τῶν πραγ- μάτων μάνθανε τῆς φύσεως, καὶ τότε ὄψει αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἅπασαν. Καὶ μηδείς σε τῶν ἀκαίρως έγκα λούντων κινείτω· ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα Φαρισαῖοι οἱ ἐγκα λοῦντες ἦσαν, καὶ μαθηταὶ οἱ ὀνειδιζόμενοι. δ. Οὐ μὴν ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιστημίζει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐτέρωθεν, λέγων· Ἐλεύσονται ἡμέραι, ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσι. Διὰ γὰρ τούτων δείκνυσιν, ὅτι οὐ γαστριμαργίας τὸ γινό- μενον ἦν, ἀλλ' οἰκονομίας τινὸς θαυμαστῆς· ἅμα δὲ καὶ τὴν περὶ τοῦ πάθους προκαταβάλλεται λόγον, ἐν ταῖς πρὸς ἑτέρους ἀντιλογίαις παιδεύων τοὺς μαθητάς, καὶ γυμνάζων μελετών ἤδη ἐν τοῖς δοκοῦσιν εἶναι σκυθρω· τοῖς. Πρὸς μὲν γὰρ αὐτοὺς ἤδη τοῦτο εἰπεῖν, φορτικών ἦν καὶ ἐπαχθὲς, ὅπου γε καὶ μετὰ ταῦτα λεχθὲν αὐτοὺς ἐθορύβησε· πρὸς δὲ ἑτέρους λεγόμενον, ἀνεπαχθέστερον τούτοις μᾶλλον ἐγίνετο. Ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς καὶ ἐπὶ τῷ πάθει Ἰωάννου μέγα φρονεῖν, καὶ τοῦτο ἐνα τεῦθεν καταστέλλει τὸ φύσημα· τὸν μέντοι περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον ούπω προστίθησι · οὐδέπω γὰρ ἦν καιρός. Τοῦτο μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἦν, τὸ ἄνθρωπον νο- μιζόμενον εἶναι ἀποθανεῖν, ἐκεῖνο δὲ ὑπὲρ φύσιν. Εἶτα ὅπερ ἔμπροσθεν ἐποίησε, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ. Ὥσπερ γὰρ ἐπιχειροῦντας αὐτὸν δεῖξαι ἐγκλήμασιν όντα ὑπεύθυνον τῷ μετὰ ἁμαρτωλῶν ἐσθίειν, ἔπεισε τουναντίον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ οι ἔγκλημα, ἀλλὰ καὶ ἔπαινος τὸ γινόμενον ἦν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα βουλομέν νους αὐτοὺς ἀποφῆναι αὐτὸν, ὅτι οὐκ οἶδε κεχρῆσθαι τοῖς μαθηταῖς, δείκνυσιν ὅτι τὸ ταῦτα [355] λέγειν οὐκ εἰδότων ἐστὶ κεχρῆσθαι τοῖς ἑπομένοις, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἐγκαλούντων. Οὐδεὶς γὰρ ἐπιβάλλει, φησὶν, ἐπίβλημα ῥήκους ἀγνάγου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ. Πάλιν ἀπὸ τῶν κοινῶν ὑποδειγμάτων κατασκευάζει τὸν λόγον. Ο δὲ λέγει, τοιαῦτόν ἐστιν· Οὔπω γεγόνασιν ἰσχυροὶ οἱ μα- θηταί, ἀλλ' ἔτι πολλής δέονται συγκαταβάσεως οὔπω διὰ τοῦ Πνεύματος ἀνεκαινίσθησαν. Οὕτω δὲ διακειμέ- τοῖς οὐ χρὴ βάρος ἐπιτιθέναι ἐπιταγμάτων. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, νόμους τιθεὶς ο καὶ κανόνας τοῖς ἑαυτοῦ μαθη- ταῖς, ἵν' ὅταν μέλλωσι μαθητές λαμβάνειν τοὺς ἐκ τῆς οἰκουμένης ἅπαντας, μετὰ πολλῆς αὐτοῖς προσφέρωνται τῆς ἡμερότητος. Οὐδὲ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ασκούς παλαιούς. Εἶδες τὰ ὑποδείγματα τῇ Παλαιᾷ [οικότα; τὸ ἱμάτιον; τοὺς ἀσκούς ; Καὶ γὰρ ὁ Ἱερεμίας περίζωμα τον λαόν φησι, καὶ πάλιν ἀσκῶν μέμνηται καὶ οίνου. Ἐπειδὴ γὰρ περὶ γαστριμαργίας ἦν ὁ λόγος καὶ τραπέζης, ἀπὸ τῶν αὐτῶν λαμβάνει τὰ ὑποδείγματα. Ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ πλέον τί φησιν, ὅτι καὶ τὸ καινὸν σχίζεται, ἐὰν ἐπιβάλῃς αὐτὸ τῷ παλαιῷ. Ορᾶς ὅτι οὐ μόνον οὐδὲν γίνεται ὄφελος, ἀλλὰ καὶ πλείων " ή ζη- μία; Καὶ λέγει μὲν τὸ παρὸν, προαναφωνεῖ δὲ τὸ μέλο λον· οἷον ὅτι καινοὶ μετὰ ταῦτα ἔσονται· ἕως δ' ἂν τοῦτο γένηται, οὐδὲν αὐστηρὸν αὐτοῖς ἐπιτάττειν χρὴ καὶ βαρύ. Ο γὰρ πρὸ καιροῦ ζητῶν, φησί, τοῦ προσήκον- της τὰ ὑψηλὰ ἐντιθέναι " δόγματα, οὐδὲ τοῦ καιροῦ καλοῦντος λοιπὸν ἐπιτηδείους εὑρήσει, ἀχρήστους έργα- σάμενος ἅπαξ. Τοῦτο δὲ οὐ παρὰ τὸν οἶνον συμβαίνει, οὐδὲ παρὰ τοὺς ὑποδεχομένους 70, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀκαι ρίαν τῶν ἐμβαλλόντων. Εντεῦθεν ἡμᾶς καὶ τὴν αἰτίαν ἐξίδαξε τῶν ταπεινῶν ῥημάτων, ὧν συνεχώς πρὸς αὐτ τους διελέγετο. Διὰ γὰρ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν πολλὰ Έλεγε καταδεέστερα τῆς ἀξίας τῆς ἑαυτοῦ· ὅπερ οὖν 43 προτίθησ: Ell. p. p. ἦν om. Α. C. 60. σε οὐχ om. " • 78 " Αλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων ἔπεισε τὸν Χριστὸν μετα- θεἶναι τὴν δόξαν, οὐδὲ εἶπεν 1. Αἰσχύνη ἐστὶ τούτους νηστεύειν [354] καὶ τούτους μὴ νηστεύειν. Αλλ' ὥσπερ ὁ ἄριστος κυβερνήτης οὐ τοῖς ταραττομένοις κύμασιν, ἀλλὰ τῇ οἰκείᾳ τέχνῃ προσέχει· οὕτω καὶ ὁ Χριστύς τότε ἐποίησε το. Καὶ γὰρ αἰσχύνη ἦν, οὐ τὸ μὴ νη- στεύειν αὐτοὺς, ἀλλὰ τὸ διὰ τὴν νηστείαν ἐν τοῖς και ρίοις πληγῆναι, καὶ ἀποσχισθῆναι ", καὶ διαρραγήναι. "Απερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦντες, οὕτω τοῖς οἰκείοις χρώμεθα πᾶσι. Κἂν γυναῖκα φιλόκοσμον ἔχῃς, πρὸς ἐπιτρίμματα κεχηνυῖαν καὶ ἀνεπτερωμένην, καὶ πολλ τρυφῇ διαχεομένην, καὶ λάλον, καὶ ἀνόητον "· καίτοιγε οὐκ ἔνι ταῦτα πάντα εἰς γυναῖκα μίαν συνεμπεσεΐν πλὴν ἀλλὰ διαπλάσωμεν τῷ λόγῳ γυναῖκα το τοιαύτην. Τί οὖν ὅτι γυναῖκα, φησὶ, καὶ οὐχὶ ἄνδρα διαπλάττεις; Εἰσὶ καὶ ἄνδρες ταύτης χείρους τῆς γυναικός. Αλλ' ἐπειδὴ ἀνδράσιν ἡ ἐπιστασία ἐγκεχείρισται, διὰ τοῦτο γυναῖκα διαπλάττομεν τέως, οὐχ ὡς ἐκεῖ τῆς κακίας πλεοναζούσης. Πολλὰ γὰρ καὶ παρὰ ἀνδράσιν ἔστιν εὐο ρεῖν, ἃ παρὰ γυναιξὶν οὐκ ἔστιν, οἷον ἀνδροφονίας το τυμβωρυχίαν, θηριομαχίαν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Μὴ τοίνυν νομίσητε τὸ γένος ἡμᾶς ἐξευτελίζοντας ταῦτα ποιεῖν· οὐκ ἔστι τοῦτο ^, οὐκ ἔστιν· ἀλλ' οὕτω χρήσι μον τέως ὑπογράψαι τὴν εἰκόνα. Υποκείσθω τοίνυν ἡμῖν γυνὴ τοιαύτη, καὶ σπουδαζέτω παντὶ τρόπῳ αὐτὴν διορθοῦσθαι ὁ ἀνήρ. Πῶς οὖν αὐτὴν διορθώσεται; Μή πάντα αθρόον ἐπιτάττων, ἀλλὰ τὰ κουφότερα πρότερον, καὶ οἷς οὐ σφόδρα κατέχεται. "Αν γὰρ τὸ πᾶν ἐπείξης αὐτὴν κατορθῶσαι ἐξ ἀρχῆς, τὸ πᾶν ἀπώλεσας. Μή τοίνυν περιέλῃς τὰ χρυσία εὐθέως, ἀλλ᾽ ἄφες ἔχειν καὶ περικεῖσθαι τέως· δοκεῖ γὰρ τοῦτο ἔλαττον εἶναι κακὸν τῶν ἐπιτριμμάτων καὶ τῶν ὑπογραφών. Πρότερον τοί- νυν ἐκεῖνα αναιρείσθω· καὶ μηδὲ ἐκεῖνα φόβῳ καὶ ἀπειλῆ, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ προσηνείᾳ, καὶ διὰ τῆς ἑτέρων κατηγορίας, καὶ διὰ τῆς σῆς ψήφου καὶ γνώμης. Καὶ λέγε πρὸς αὐτὴν συνεχῶς, ὅτι Σοι οὐκ ἔστιν ἐπέραστος ἡ ὄψις οὕτω καλλωπιζομένη, ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἀηδής· καὶ πεῖθε μάλιστα ὅτι σε τοῦτο λυπεῖ. Καὶ μετὰ τὴν σὴν ψῆφον, καὶ τὴν παρ' ἑτέρων δόξαν εἴσαγε, καὶ λέγε, ὅτι καὶ τὰς εὐμόρφους τοῦτο ἀφανίζειν είωθεν, ἵνα τὸ A. F. p. p. v deest in Edd. σε ἑπομένοις] ἐπαίνοις Α. μαθηταῖς E. Vulgatum male ceperunt Ge. Ben. vertendo, ignorare sectatoribus uti. Recte ad sensum Arm. σε τῆς συγκ. Ε. qui, quid consequens sit, non intelligunt. Α' ἐπιτιθεὶς Ell. σε πλεῖον Β. Γ. et pr. D. & μαθεῖναι Γ. 10 ὑποδεχομένους] adld. ἀσχοὺς Α. Non habuerunt Εp. Ge. Arun. " πολλά A. Ge. * εὑρεῖν Β. F. * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι ὁ βουλόμενος ἐνεγκεῖν τινα εἰς ἀρετὴν, μικρά τινα ὀφείλει πρῶτον αὐτῷ παραινεῖν κατορθώσαι. τὸν αὐτὸν δε τρόπον καὶ ἐπὶ γυναικὸς φιλοκόσμου δεῖ ποιεῖν. Α. * εἶπεν] Sic E. Ge. Arm. cateri εἰπεῖν. Μου τού ὑποσχ. 13. διασχ. F. " Sic Ε. F. et pr. A. cum Arin. ceteri ανόνητον. Πως συμπεσεῖν Edd. praeter Sur 10 γυναίκα οι. Α. τοιαύτην γυναῖκα Eild. * ἀνδροφονίαι, etc. Edd. Deinle θηριο μαχίαν om. D. Ε. sed invitis Interpp. insuper μονομαχίαν i. e. gladiatoram congressum addit Arm. ταῦτα Lik sex F. his C. το εποίει Ε. ποιεί Εdd. 76

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

571 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. - tum di. Särgentem porro multi sequuti sunt, quasi ad ma- guum miraculum, et ob dignitatem accedentis, etiam quia multi adbuc rudiores non tam anim:v cu- ram, quam corporis sanitatem quærebant: et conflue- bant, alii suis compulsi morbis,alii curationis aliorum spectatores esse cupientes; doctrinæ autem causa pauci interim ad eum accedebant. Nec concessit eos domum Ingredi, sed discipulos tantum, neque omnes, ubique nos instituens ad vulgi existimationem depellendam, Agendi ratio mulieris fluxum sanguinis patientis, scutitur. Christus homo non gloriam amabat. 20. Et ecce mulier quæ sanguinis fluxum patiebatur a duode- cim annis, arcessit retro; et tetigit fimbriam vestimenti ejus. 21. Dicebat enim intra se : Si teligero tantum vestimentum ejus, salva ero. Cur non fidenter ad illum accessit ? Quod puderet de morbo ; sese namque im- mindam pukibat. Nam si menstruata non munda putabatur, multo magis illa que tali morbo laborabat id credere poterat : hujusmodi enim immundities magna secundum legem potabatur esse. Ideo sese abdit et occultat. Alioquin vero nondum illa consen- taneam et perfectam de illo opinionem habebat : ne- que enim putasset se latere posse. Prima vero hæc mulier publice accedit : etenim audivit, ipsum etiam mulieres curare, et puellam mortuam adire. În do- mum autem vocare non ausa est, etsi dives essct: neque publice accessit, sed clam cum fide vestimenta tetigit. Non dubitavit, neque in seipsa dixit : Num li- herabor a morbo, necne? sed de sanitate recuperanda confidens accessit : Dicebat enim, inquit, intra se : Si solum tetigero vestimentum ejus, salva ero. Noverat enim ex qua egrederetur dome, nempe publicanorum, et quinam sequerentur, nimiruni peccatores et pu- blicani hæc vero omnia fidem ipsi indebant. Quid igitur Christus? Non permisit eam latere, sed in medium adduxit, et multis de causis illain ma- nifestam esse voluit. Quanquam quidam stolidi di- cant, hoc ipsum ideo fecisse, quod gloriam amaret. Cur enim, inquiunt, non permisit illam latere ? Quid dicis, exsecrande? qui jubet tacere, qui sexcenta mi- racula prætercurrit, gloriam amat? Cur ergo illam in medium adducit? Primo solvit mulieris timorem, ne conscientiæ stimulis agitata, utpote quæ gratiam illam suffurata esset, scrupulo laboraret. Secundo, Ipsam corrigit, quod se latere putaret. Tertio, fidem ejus omnibus notam reddit, ut alii eam imitarentur . neque minus signum edit, cum ostendit se omnia seire, quam cum fluxum sanguinis colibet. Deinde archisynagogum, cujus fides periclitabatur, quo pacto omnia perdidisset, per nittlierem illam confirmabat. Nam venerant qui dicerent: Noli vexare magistrum; nam mortua est puella (Luc. 8.49). Qui autem in domo erant irridebant cum, quod diceret illaın dormire; verisimi- leque erat patrem etiam quidpiam simile passum esse. culam adducit in medium. Quod enim admodum ru dis îlle esset, andi quid ipsi dicat: Ne timeas, tu so. lum crede, et satva erit (Ibid. v. 50 ). Nam de îndu- stria morabatur, ut tune accederet, cumi mortka 372 esset, ut clara resurrectio esset. Idcirco tardius incedit, et mulieri multa loquitur, ut interin illa moveretur, et accederent qui hæc muntiarent, ac dicerent : Noli vexare magistrum. Iloc et evangelisu subindicat dicens: Adhuc eo loquente, venerunt de domo dicentes : Hortua est filia tua : noli vexare mu gistrum. Volebat enini evulgari et credi mortem, Be resurrectio suspecta esset. Et hoc ubique farit. Sie et in morte Lazari, post primam, secundum ter- tiamque diem accessit. Ideoque illum in medium adducit et ait : 22. Confide, filia; sicut et paralytico dicebat, Confide, fili (Matth. 9. 2). Formidolusa quippe mulier erat, ideoque dicit, Confide, et filiam vcRI ; nam fides illam filiam effecerat ; hire in laudem ejus dicit : Fides tua te salvam fecit. Lucas vero plura alia nobis de muliere narrat. Cum euim accessisset, inquit, et curata fuisset, non statim illam Christus vocavit, sed prius dixit : Quis me tetigit? Deinde Petro et aliis dice::tibus: Præceptor, turbie te constringunt et comprimunt, et dicis, Quis me tetigit (Luc. 8. 45) ! quod maximum signum erat, ipsum carne vere circumdatum fuisse, et fastum omnem calcasse: neque enim procul sequebantur, sed undique com primebant; ille vero, inquit, dicere perstitit: Tetigit me uliquis : novi enim virtutem ex me exivisse (Ibid, v. 46); rudiorem responsionem pro auditoruni captu et opinione concinnans. Have autem dicebat, ut illam ad confitendum induceret. Ideoque non statim illam arguit,quo ostendens, se omnia | erfecte scire,suaderet illi ut omnia sua sponte declararet, et quod factum erat prædicaret,ne si ipse dixisset, suspectus videreur. Fides mulieris sanguinis fluxum patientis. —Viden' mulierem archisynagogo præstantiorem? Non reți- nuit, non apprehendit; sed summis tantuni digitis tetigit, et cum ultima venisset, prior sanata discessit. Ille medicum adduxit domum; huic tactus solus sativ fuit: nam etsi ægritudine ligaretur, fide ceu alisadol- lebatur. Perpende autem quomodo illam consoletur dicens: Fides tun te salvam fecit. Atqui si ostenta- tionis causa in medium illam produxisset, né qua • quam illud adjecturus erat; sed hæc dixit ut arebi- synagogum ad credendum institueret, et mulierem commendaret, atque his verbis voluptatem ipsi uti- litatemque præberet corporis curatione non minoreni. Quod autem ad mulierem celebrandam cæterosque emendandos id fecerit, non autem sui ostentaudi causa, vel hinc conspicuum est, quod ipse, hocetiam dempto signo, nihilo minus admirandus futurus esset, camcrebriora uivalibus imbribus circumfluerent cam miracula, et longe majora fecisset facturusque essel : mulier vero, nisi id ita factum esset, latens el tantis vacua laudibus abscessisset.Ideoque ipsam in medium adductam celebravit, ejusque timoreus depulit: nam Tremens accessit(Ibid. v. 47), inquit, ipsequeilli filu- ciam indidit, et cun: corporis valetudine, alia ipsi viatica dedit, dicens, Vude in pace (Ibid. v. 43) 25. Veniens autem in domum principis, vidensque lībići- nes et turbam tumultuantem, 24. dixit: Discedite : non est enim mortua purila, sed dormit. Et deridebant 2. Ideo illam infirmitatem prius emendans, mulier-

571 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. - tum di. Särgentem porro multi sequuti sunt, quasi ad ma- guum miraculum, et ob dignitatem accedentis, etiam quia multi adbuc rudiores non tam anim:v cu- ram, quam corporis sanitatem quærebant: et conflue- bant, alii suis compulsi morbis,alii curationis aliorum spectatores esse cupientes; doctrinæ autem causa pauci interim ad eum accedebant. Nec concessit eos domum Ingredi, sed discipulos tantum, neque omnes, ubique nos instituens ad vulgi existimationem depellendam, Agendi ratio mulieris fluxum sanguinis patientis, scutitur. Christus homo non gloriam amabat. 20. Et ecce mulier quæ sanguinis fluxum patiebatur a duode- cim annis, arcessit retro; et tetigit fimbriam vestimenti ejus. 21. Dicebat enim intra se : Si teligero tantum vestimentum ejus, salva ero. Cur non fidenter ad illum accessit ? Quod puderet de morbo ; sese namque im- mindam pukibat. Nam si menstruata non munda putabatur, multo magis illa que tali morbo laborabat id credere poterat : hujusmodi enim immundities magna secundum legem potabatur esse. Ideo sese abdit et occultat. Alioquin vero nondum illa consen- taneam et perfectam de illo opinionem habebat : ne- que enim putasset se latere posse. Prima vero hæc mulier publice accedit : etenim audivit, ipsum etiam mulieres curare, et puellam mortuam adire. În do- mum autem vocare non ausa est, etsi dives essct: neque publice accessit, sed clam cum fide vestimenta tetigit. Non dubitavit, neque in seipsa dixit : Num li- herabor a morbo, necne? sed de sanitate recuperanda confidens accessit : Dicebat enim, inquit, intra se : Si solum tetigero vestimentum ejus, salva ero. Noverat enim ex qua egrederetur dome, nempe publicanorum, et quinam sequerentur, nimiruni peccatores et pu- blicani hæc vero omnia fidem ipsi indebant. Quid igitur Christus? Non permisit eam latere, sed in medium adduxit, et multis de causis illain ma- nifestam esse voluit. Quanquam quidam stolidi di- cant, hoc ipsum ideo fecisse, quod gloriam amaret. Cur enim, inquiunt, non permisit illam latere ? Quid dicis, exsecrande? qui jubet tacere, qui sexcenta mi- racula prætercurrit, gloriam amat? Cur ergo illam in medium adducit? Primo solvit mulieris timorem, ne conscientiæ stimulis agitata, utpote quæ gratiam illam suffurata esset, scrupulo laboraret. Secundo, Ipsam corrigit, quod se latere putaret. Tertio, fidem ejus omnibus notam reddit, ut alii eam imitarentur . neque minus signum edit, cum ostendit se omnia seire, quam cum fluxum sanguinis colibet. Deinde archisynagogum, cujus fides periclitabatur, quo pacto omnia perdidisset, per nittlierem illam confirmabat. Nam venerant qui dicerent: Noli vexare magistrum; nam mortua est puella (Luc. 8.49). Qui autem in domo erant irridebant cum, quod diceret illaın dormire; verisimi- leque erat patrem etiam quidpiam simile passum esse. culam adducit in medium. Quod enim admodum ru dis îlle esset, andi quid ipsi dicat: Ne timeas, tu so. lum crede, et satva erit (Ibid. v. 50 ). Nam de îndu- stria morabatur, ut tune accederet, cumi mortka 372 esset, ut clara resurrectio esset. Idcirco tardius incedit, et mulieri multa loquitur, ut interin illa moveretur, et accederent qui hæc muntiarent, ac dicerent : Noli vexare magistrum. Iloc et evangelisu subindicat dicens: Adhuc eo loquente, venerunt de domo dicentes : Hortua est filia tua : noli vexare mu gistrum. Volebat enini evulgari et credi mortem, Be resurrectio suspecta esset. Et hoc ubique farit. Sie et in morte Lazari, post primam, secundum ter- tiamque diem accessit. Ideoque illum in medium adducit et ait : 22. Confide, filia; sicut et paralytico dicebat, Confide, fili (Matth. 9. 2). Formidolusa quippe mulier erat, ideoque dicit, Confide, et filiam vcRI ; nam fides illam filiam effecerat ; hire in laudem ejus dicit : Fides tua te salvam fecit. Lucas vero plura alia nobis de muliere narrat. Cum euim accessisset, inquit, et curata fuisset, non statim illam Christus vocavit, sed prius dixit : Quis me tetigit? Deinde Petro et aliis dice::tibus: Præceptor, turbie te constringunt et comprimunt, et dicis, Quis me tetigit (Luc. 8. 45) ! quod maximum signum erat, ipsum carne vere circumdatum fuisse, et fastum omnem calcasse: neque enim procul sequebantur, sed undique com primebant; ille vero, inquit, dicere perstitit: Tetigit me uliquis : novi enim virtutem ex me exivisse (Ibid, v. 46); rudiorem responsionem pro auditoruni captu et opinione concinnans. Have autem dicebat, ut illam ad confitendum induceret. Ideoque non statim illam arguit,quo ostendens, se omnia | erfecte scire,suaderet illi ut omnia sua sponte declararet, et quod factum erat prædicaret,ne si ipse dixisset, suspectus videreur. Fides mulieris sanguinis fluxum patientis. —Viden' mulierem archisynagogo præstantiorem? Non reți- nuit, non apprehendit; sed summis tantuni digitis tetigit, et cum ultima venisset, prior sanata discessit. Ille medicum adduxit domum; huic tactus solus sativ fuit: nam etsi ægritudine ligaretur, fide ceu alisadol- lebatur. Perpende autem quomodo illam consoletur dicens: Fides tun te salvam fecit. Atqui si ostenta- tionis causa in medium illam produxisset, né qua • quam illud adjecturus erat; sed hæc dixit ut arebi- synagogum ad credendum institueret, et mulierem commendaret, atque his verbis voluptatem ipsi uti- litatemque præberet corporis curatione non minoreni. Quod autem ad mulierem celebrandam cæterosque emendandos id fecerit, non autem sui ostentaudi causa, vel hinc conspicuum est, quod ipse, hocetiam dempto signo, nihilo minus admirandus futurus esset, camcrebriora uivalibus imbribus circumfluerent cam miracula, et longe majora fecisset facturusque essel : mulier vero, nisi id ita factum esset, latens el tantis vacua laudibus abscessisset.Ideoque ipsam in medium adductam celebravit, ejusque timoreus depulit: nam Tremens accessit(Ibid. v. 47), inquit, ipsequeilli filu- ciam indidit, et cun: corporis valetudine, alia ipsi viatica dedit, dicens, Vude in pace (Ibid. v. 43) 25. Veniens autem in domum principis, vidensque lībići- nes et turbam tumultuantem, 24. dixit: Discedite : non est enim mortua purila, sed dormit. Et deridebant 2. Ideo illam infirmitatem prius emendans, mulier-

571 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. - tum di. Särgentem porro multi sequuti sunt, quasi ad ma- guum miraculum, et ob dignitatem accedentis, etiam quia multi adbuc rudiores non tam anim:v cu- ram, quam corporis sanitatem quærebant: et conflue- bant, alii suis compulsi morbis,alii curationis aliorum spectatores esse cupientes; doctrinæ autem causa pauci interim ad eum accedebant. Nec concessit eos domum Ingredi, sed discipulos tantum, neque omnes, ubique nos instituens ad vulgi existimationem depellendam, Agendi ratio mulieris fluxum sanguinis patientis, scutitur. Christus homo non gloriam amabat. 20. Et ecce mulier quæ sanguinis fluxum patiebatur a duode- cim annis, arcessit retro; et tetigit fimbriam vestimenti ejus. 21. Dicebat enim intra se : Si teligero tantum vestimentum ejus, salva ero. Cur non fidenter ad illum accessit ? Quod puderet de morbo ; sese namque im- mindam pukibat. Nam si menstruata non munda putabatur, multo magis illa que tali morbo laborabat id credere poterat : hujusmodi enim immundities magna secundum legem potabatur esse. Ideo sese abdit et occultat. Alioquin vero nondum illa consen- taneam et perfectam de illo opinionem habebat : ne- que enim putasset se latere posse. Prima vero hæc mulier publice accedit : etenim audivit, ipsum etiam mulieres curare, et puellam mortuam adire. În do- mum autem vocare non ausa est, etsi dives essct: neque publice accessit, sed clam cum fide vestimenta tetigit. Non dubitavit, neque in seipsa dixit : Num li- herabor a morbo, necne? sed de sanitate recuperanda confidens accessit : Dicebat enim, inquit, intra se : Si solum tetigero vestimentum ejus, salva ero. Noverat enim ex qua egrederetur dome, nempe publicanorum, et quinam sequerentur, nimiruni peccatores et pu- blicani hæc vero omnia fidem ipsi indebant. Quid igitur Christus? Non permisit eam latere, sed in medium adduxit, et multis de causis illain ma- nifestam esse voluit. Quanquam quidam stolidi di- cant, hoc ipsum ideo fecisse, quod gloriam amaret. Cur enim, inquiunt, non permisit illam latere ? Quid dicis, exsecrande? qui jubet tacere, qui sexcenta mi- racula prætercurrit, gloriam amat? Cur ergo illam in medium adducit? Primo solvit mulieris timorem, ne conscientiæ stimulis agitata, utpote quæ gratiam illam suffurata esset, scrupulo laboraret. Secundo, Ipsam corrigit, quod se latere putaret. Tertio, fidem ejus omnibus notam reddit, ut alii eam imitarentur . neque minus signum edit, cum ostendit se omnia seire, quam cum fluxum sanguinis colibet. Deinde archisynagogum, cujus fides periclitabatur, quo pacto omnia perdidisset, per nittlierem illam confirmabat. Nam venerant qui dicerent: Noli vexare magistrum; nam mortua est puella (Luc. 8.49). Qui autem in domo erant irridebant cum, quod diceret illaın dormire; verisimi- leque erat patrem etiam quidpiam simile passum esse. culam adducit in medium. Quod enim admodum ru dis îlle esset, andi quid ipsi dicat: Ne timeas, tu so. lum crede, et satva erit (Ibid. v. 50 ). Nam de îndu- stria morabatur, ut tune accederet, cumi mortka 372 esset, ut clara resurrectio esset. Idcirco tardius incedit, et mulieri multa loquitur, ut interin illa moveretur, et accederent qui hæc muntiarent, ac dicerent : Noli vexare magistrum. Iloc et evangelisu subindicat dicens: Adhuc eo loquente, venerunt de domo dicentes : Hortua est filia tua : noli vexare mu gistrum. Volebat enini evulgari et credi mortem, Be resurrectio suspecta esset. Et hoc ubique farit. Sie et in morte Lazari, post primam, secundum ter- tiamque diem accessit. Ideoque illum in medium adducit et ait : 22. Confide, filia; sicut et paralytico dicebat, Confide, fili (Matth. 9. 2). Formidolusa quippe mulier erat, ideoque dicit, Confide, et filiam vcRI ; nam fides illam filiam effecerat ; hire in laudem ejus dicit : Fides tua te salvam fecit. Lucas vero plura alia nobis de muliere narrat. Cum euim accessisset, inquit, et curata fuisset, non statim illam Christus vocavit, sed prius dixit : Quis me tetigit? Deinde Petro et aliis dice::tibus: Præceptor, turbie te constringunt et comprimunt, et dicis, Quis me tetigit (Luc. 8. 45) ! quod maximum signum erat, ipsum carne vere circumdatum fuisse, et fastum omnem calcasse: neque enim procul sequebantur, sed undique com primebant; ille vero, inquit, dicere perstitit: Tetigit me uliquis : novi enim virtutem ex me exivisse (Ibid, v. 46); rudiorem responsionem pro auditoruni captu et opinione concinnans. Have autem dicebat, ut illam ad confitendum induceret. Ideoque non statim illam arguit,quo ostendens, se omnia | erfecte scire,suaderet illi ut omnia sua sponte declararet, et quod factum erat prædicaret,ne si ipse dixisset, suspectus videreur. Fides mulieris sanguinis fluxum patientis. —Viden' mulierem archisynagogo præstantiorem? Non reți- nuit, non apprehendit; sed summis tantuni digitis tetigit, et cum ultima venisset, prior sanata discessit. Ille medicum adduxit domum; huic tactus solus sativ fuit: nam etsi ægritudine ligaretur, fide ceu alisadol- lebatur. Perpende autem quomodo illam consoletur dicens: Fides tun te salvam fecit. Atqui si ostenta- tionis causa in medium illam produxisset, né qua • quam illud adjecturus erat; sed hæc dixit ut arebi- synagogum ad credendum institueret, et mulierem commendaret, atque his verbis voluptatem ipsi uti- litatemque præberet corporis curatione non minoreni. Quod autem ad mulierem celebrandam cæterosque emendandos id fecerit, non autem sui ostentaudi causa, vel hinc conspicuum est, quod ipse, hocetiam dempto signo, nihilo minus admirandus futurus esset, camcrebriora uivalibus imbribus circumfluerent cam miracula, et longe majora fecisset facturusque essel : mulier vero, nisi id ita factum esset, latens el tantis vacua laudibus abscessisset.Ideoque ipsam in medium adductam celebravit, ejusque timoreus depulit: nam Tremens accessit(Ibid. v. 47), inquit, ipsequeilli filu- ciam indidit, et cun: corporis valetudine, alia ipsi viatica dedit, dicens, Vude in pace (Ibid. v. 43) 25. Veniens autem in domum principis, vidensque lībići- nes et turbam tumultuantem, 24. dixit: Discedite : non est enim mortua purila, sed dormit. Et deridebant 2. Ideo illam infirmitatem prius emendans, mulier-

373 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCIHEP. CONSTANTINOP. εἰργάσατο καὶ ποιήσειν ἔμελλεν)· ἡ δὲ γυνή, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε, λαβοῦσα ἂν ἀπῆλθε, τῶν μεγάλων τούτων ἀπεστερημένη ἐπαίνων. Διὰ τοῦτο αὐτὴν εἰς μέσον ἀγα- γὼν ἀνεκήρυξε, καὶ τὸ δέος ἐξέβαλε (καὶ γὰρ τρέμουσα, φησί, προσῆλθε ), καὶ θαῤῥεῖν αὐτὴν παρεσκεύασε, καὶ μετὰ τῆς ὑγιείας τοῦ σώματος καὶ ἕτερα αὐτῇ δέδωκεν ἐφόδια, εἰπών, Πορεύου ἐν εἰρήνῃ. Ελθὼν δὲ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἄρχοντος, καὶ ἰδὼν τοὺς αὐλητὰς, καὶ τὸν ὄχλον θορυβούμενον, ἔλεγεν Αποχωρεῖτε· οὐ γὰρ ἀπέθανε τὸ κοράσιον, ἀλλὰ και θεύδει. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ 18. Καλά γε τῶν ἀρχισυν αγώγων τὰ τεκμήρια, ἐν τῷ ἀποθανεῖν αὐλοὶ καὶ κύμβα- λα θρήνον ἐγείροντες. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας ἐξέβαλε, τοὺς δὲ γεγεννηκότας εισήγαγεν, ὥστε μὴ ἐγγενέσθαι εἰπεῖν, ὅτι ἄλλως "7 ἐθεράπευσε· καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως δὲ ἐγείρει τῷ λόγῳ, λέγων· Οὐ τέθνηκε τὸ κοράσιον, ἀλλὰ καθεύδει. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ωσπερ οὖν 18 καὶ ἐπὶ τῆς θαλάττης ἐπιτιμα τοῖς μαθηταῖς πρῶτον· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὸν θόρυβον έχε βάλλει τῆς διανοίας τῶν παρόντων, ὁμοῦ καὶ 38 δεικνὺς ὅτι εὔκολον αὐτῷ τοὺς τεθνηκότας ἐγεῖραι (ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πεποίηκε, λέγων: Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν [360] κεκοίμηται), καὶ ἅμα παιδεύων μὴ δεδιέναι τὸν θάνατον· οὐ γὰρ εἶναι θάνατον αὐτὸν 30, ἀλλ᾽ ὕπνον λοιπὸν γεγενῆσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ αὐτὸς ἔμελλεν ἀπο- θνήσκειν, ἐν τοῖς ἑτέρων σώμασι προπαρασκευάζει τους μαθητὰς θαῤῥεῖν, καὶ πράως φέρειν τὴν τελευτήν. Καὶ γὰρ αὐτοῦ παραγενομένου οι λοιπὸν ὕπνος ὁ θάνατος ἦν. Αλλ' ὅμως κατεγέλων αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ οὐκ ἠγανάκτησ σεν ἀπιστούμενος ἐφ᾽ οἷς μικρὸν ὕστερον ἔμελλε θαν ματουργεῖν· οὐδὲ ἐπετίμησε τῷ γέλωτι, ἵνα καὶ αὐτὸς, καὶ οἱ αὐλοὶ, καὶ τὰ κύμβαλα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα από δειξις γένηται τοῦ θανάτου. γ. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ μετὰ τὸ γενέσθαι τὰ θαύματα ἀπιστοῦσιν ἄνθρωποι, προκαταλαμβάνει ταῖς οἰκείαις ἀποκρίσεσιν αὐτούς· ὁ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου γέγονε, καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως. Καὶ γὰρ Μωϋσῇ φησι· Τί τοῦτο τὸ ἐν τῇ χειρί σου ; ἵν᾿ ὅταν ἴδῃ ὄφιν γεγε- νημένον, μὴ ἐπιλάθηται ὅτι ράβδος ἦν πρὸ τούτου, ἀλλὰ τῆς οἰκείας ἀναμνησθεὶς φωνῆς ἐκπλαγῇἐς τὸ γινόμενον. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου φησί. Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ἵνα οἱ εἰπόντες, Ἔρχου καὶ ἴδε, καὶ ὅτι "Οζει, τεταρταῖος γείρ ἐστι, μηκέτι ἀπιστεῖν ἔχωσιν, ὅτι νεκρὸν ἀνέστη- σεν. Ἰδὼν τοίνυν τὰ κύμβαλα καὶ τοὺς ὄχλους, ἐξήγαγεν ἅπαντας, καὶ παρόντων τῶν γονέων θαυματουργεί, οὐχ ἑτέραν ἐπεισάγων ψυχήν, ἀλλ᾽ αὐτὴν τὴν ἐξελθοῦσαν ἐπανάγων, καὶ ὥσπερ ἐξ ὕπνου διεγείρων. Κατέχει δὲ τῆς χειρὸς, πληροφορῶν τοὺς ὁρῶντας, ὥστε προοδοποιῆ- σαι διὰ τῆς ὄψεως τῇ πίστει τῆς ἀναστάσεως. Ο μὲν γὰρ πατὴρ ἔλεγεν, Επίθες τὴν χεῖρα· αὐτὸς δέ τι πλέον 88 ποιεῖ· οὐ γὰρ ἐπιτίθησιν, ἀλλὰ καὶ κατασχὼν ἀν- ίστησι, δεικνὺς ὅτι πάντα αὐτῷ ἑτοιμα. Καὶ οὐκ ἀνίστησι μόνον, ἀλλὰ καὶ τροφὴν κελεύει δοῦναι, ἵνα μὴ δόξῃ φάντασμα εἶναι τὸ γεγενημένον. Καὶ οὐκ αὐτὸς δίδωσιν, ἀλλ' ἐκείνοις κελεύει· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου εἶπε - Δύσατε αὐτὸν, καὶ ἄφετε ὑπάγειν, καὶ μετὰ ταῦτα κοινωνὸν ποιεῖ τῆς τραπέζης. Καὶ γὰρ ἀμφότερα ἀεὶ κατασκευάζειν εἴωθε, καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀνα- στάσεως μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης τὴν ἀπόδειξιν ποιού- μενος. Σὺ δέ μοι μὴ τὴν ἀνάστασιν σκόπει μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ παρήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ τοῦτο μάλιστα διὰ 60 376 πάντων παιδεύου 88, τὸ ἄτυφον καὶ ἀκενόδοξον· καὶ μετὰ τούτου κἀκεῖνο μάνθανε, ὅτι τους κοπτομένους ἔξω τῆς οἰκίας ἐξέβαλε, καὶ ἀναξίους τῆς τοιαύτης θεω ρίας ἀπέφηνε· καὶ μὴ ἐξέλθῃς μετὰ τῶν αὐλούντων, ἀλλὰ μένε μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου. Εἰ γὰρ τότε ἐξέβαλεν ἐκείνους ἔξω, πολλῷ μᾶλλον νῦν . Τότε μὲν γὰρ οὔπω δῆλος ὁ θάνατος ἦν ὕπνος γεγενημένος· νῦν δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἡλίου τοῦτο φανερώτερον. Αλλ' οὐκ ἤγειρέ σου τὸ θυγάτριον νῦν; Αλλὰ πάντως ἐγερεῖ, καὶ μετὰ πλείονος τῆς δόξης. Εκείνο μὲν γὰρ ἀναστών πάλιν ἀπέθανε· τὸ δὲ σὸν ἐὰν ἀναστῇ, μένει λοιπόν ἀθάνατον δ' ὄν. 38 Μηδείς τοίνυν κοπτέσθω λοιπόν, μηδὲ θρηνείτω, μηδὲ [361] τὸ κατόρθωμα τοῦ Χριστοῦ δια βαλλέτω. Καὶ γὰρ ἐνίκησε τὸν θάνατον. Τί τα ριττὰ θρηνεῖς; Ὕπνος τὸ πράγμα γέγονε. Τί ὀδύσῃ καὶ κλαίεις; Τοῦτο γὰρ εἰ καὶ Ἕλληνες ἐποίουν, καταγείξει ἔδει· ὅταν δὲ ὁ πιστὸς ἐν τούτοις ἀσχημονῇ, ποία απο λογία; τίς ἔσται συγγνώμη τοιαῦτα ἀνοηταίνουσι, καὶ ταῦτα μετὰ χρόνον τοσοῦτον καὶ σαφῆ τῆς ἀναστάσεως ἀπόδειξιν; Σὺ δὲ ὥσπερ αὐξῆσαι τὸ ἔγκλημα σπεύδων, καὶ θρηνῳδοὺς ἡμῖν ἄγεις Ελληνίδας γυναῖκας, ἐξάπτων τὸ πάθος 88, καὶ τὴν κάμινον διεγείρων, καὶ οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος· Τις συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ ; ἢ τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Καὶ παῖδες μὲν Ἑλλήνων οἱ μηδὲν περὶ ἀναστάσεως εἰδότες, ὅμως ευρίσκουσι λόγους παραμυθίας, λέγοντες· Φέρε γενναίως καὶ γὰρ ἀναλῦσαι τὸ γεγενημένον οὐκ ἔνι, οὐδὲ διορ θῶσαι το τοῖς θρήνοις· σὺ δὲ ὁ φιλοσοφώτερα καὶ χρηστή τερα τούτων ἀκούων, οὐκ αἰσχύνῃ μείζονα ἐκείνων ἀσχημονῶν; Οὐδὲ γὰρ λέγομεν· Φέρε γενναίως, ἐπειδὴ τὸ γεγενημένον ἀναλῦσαι οὐκ ἔνι· ἀλλὰ, Φέρε γενναίως καὶ γὰρ ἀναστήσεται πάντως· καθεύδει τὸ παιδίον, καὶ οὐ τέθνηκεν· ἡσυχάζει, καὶ οὐκ ἀπόλωλεν. ᾿Ανάστα σις γὰρ αὐτὸ διαδέξεται, καὶ ζωὴ αἰώνιος, καὶ ἀθανα σία, καὶ λῆξις ἀγγελική. Οὐκ ἀκούεις τοῦ ψαλμοῦ λέ γοντος. Επίστρεψον, ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐεργέτησε σε; Εὐεργεσίαν ὁ θεὸς τὸ πράγμα καλεῖ, καὶ σὺ θρηνεῖς; Καὶ τί πλέον ἂν ἐποίη σας, εἰ πολέμιος καὶ ἐχθρὸς τοῦ τετελευτηκότος ἧς ; Ε γὰρ δεῖ θρηνεῖν, τὸν διάβολον δεῖ θρηνεῖν. Ἐκεῖνος και πτέσθω, ἐκεῖνος ὀδυρέσθω, ὅτι πρὸς τὰ μείζονα οδεύο μὲν ἀγαθά. Τῆς ἐκείνου πονηρίας ἀξία αὕτη ἡ οιμωγή, οὐχὶ σοῦ τοῦ στεφανοῦσθαι μέλλοντος καὶ ἀναπαύεσθαι. Καὶ γὰρ λιμὴν εὔδιος ὁ θάνατος. Σκόπει γοῦν πόσων γέμει κακῶν ὁ παρών βίος· ἐννόησον ποσάκις αὐτὸς κατηράσω τὴν παροῦσαν ζωήν. Καὶ γὰρ ἐπὶ τὸ χεῖρον τὰ πράγματα πρόεισι, καὶ ἐξ ἀρχῆς δὲ οὐ μικρά συν εκληρώθης καταδίκῃ. Εν γὰρ λύπαις τέξη τέκνα, φησί καὶ, Εν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε. 'Αλλ' οὐ περί τῶν ἐκεῖ τοιοῦτον οὐδὲν εἴρηται, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπαν, ὅτι Απέδρα οδύνη, λύπη, καὶ στεναγμός· καὶ ὅτι ᾿Απὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθή σονται εἰς τοὺς κόλπους Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ· καὶ ὅτι νυμφὼν τὰ ἐκεῖ πνευματικές, και φαιδραὶ λαμπάδες, καὶ μετάστασις πρὸς τὸν οὐρανόν. δ'. Τί τοίνυν καταισχύνεις τὸν ἀπελθόντα; τί παρασκευά ζεις τοὺς ἄλλους δεδοικέναι καὶ τρέμειν τὸν θάνατον; τί ποιεῖς πολλοὺς κατηγορεῖν τοῦ Θεοῦ, ὡς μεγάλα έρ γασαμένου δεινά; μᾶλλον δὲ τί μετὰ ταῦτα πένητας καλεῖς, καὶ παρακαλεῖς ἱερέας εύξασθαι; Ἵνα εἰς ἀνά • Verba και κατεγ. αὐτοῦ desunt in B. F. Arm. 3 ἐν τῷ μετὰ τὸ Edd. 17 άλλως] Sic Β. C. F. aliter, et non mandato Arm. Vulgo ἄλλος. το οὖν omn. Β. C. D. F. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ Edd. το ὁμοῦ καὶ om. Α. ὁμοῦ καὶ δεικνύς] εἶτα δείκνυσι Ε. 50 αὐτὸ Edd. λοιπὸν] αὐτὸν Β. Γ. Οι παραγινομένου A. C. D. Ε. "Sic Edd. codices ἐκπλαγείη. τι πλέον] Sic Ε. cæteri μειζόνως. “ εἶπε] λέγε: Edi. * παιδεύων F. Sav. p. p. μετά τοῦτο Edd. νῦν] καὶ νῦν Εdd. 87 8y] wv B. bv om. Sav. Beni. 38 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι οὐ δεῖ θρηνείν τους τ λευτηκότας. Α. » πένθος G. D. 60 διορθώσασθαι Edd. p. p. σὺ δὲ φιλοσοφώτερος καὶ χρηστότερος κ. Δ. Γ. 89

373 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCIHEP. CONSTANTINOP. εἰργάσατο καὶ ποιήσειν ἔμελλεν)· ἡ δὲ γυνή, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε, λαβοῦσα ἂν ἀπῆλθε, τῶν μεγάλων τούτων ἀπεστερημένη ἐπαίνων. Διὰ τοῦτο αὐτὴν εἰς μέσον ἀγα- γὼν ἀνεκήρυξε, καὶ τὸ δέος ἐξέβαλε (καὶ γὰρ τρέμουσα, φησί, προσῆλθε ), καὶ θαῤῥεῖν αὐτὴν παρεσκεύασε, καὶ μετὰ τῆς ὑγιείας τοῦ σώματος καὶ ἕτερα αὐτῇ δέδωκεν ἐφόδια, εἰπών, Πορεύου ἐν εἰρήνῃ. Ελθὼν δὲ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἄρχοντος, καὶ ἰδὼν τοὺς αὐλητὰς, καὶ τὸν ὄχλον θορυβούμενον, ἔλεγεν Αποχωρεῖτε· οὐ γὰρ ἀπέθανε τὸ κοράσιον, ἀλλὰ και θεύδει. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ 18. Καλά γε τῶν ἀρχισυν αγώγων τὰ τεκμήρια, ἐν τῷ ἀποθανεῖν αὐλοὶ καὶ κύμβα- λα θρήνον ἐγείροντες. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας ἐξέβαλε, τοὺς δὲ γεγεννηκότας εισήγαγεν, ὥστε μὴ ἐγγενέσθαι εἰπεῖν, ὅτι ἄλλως "7 ἐθεράπευσε· καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως δὲ ἐγείρει τῷ λόγῳ, λέγων· Οὐ τέθνηκε τὸ κοράσιον, ἀλλὰ καθεύδει. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ωσπερ οὖν 18 καὶ ἐπὶ τῆς θαλάττης ἐπιτιμα τοῖς μαθηταῖς πρῶτον· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὸν θόρυβον έχε βάλλει τῆς διανοίας τῶν παρόντων, ὁμοῦ καὶ 38 δεικνὺς ὅτι εὔκολον αὐτῷ τοὺς τεθνηκότας ἐγεῖραι (ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πεποίηκε, λέγων: Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν [360] κεκοίμηται), καὶ ἅμα παιδεύων μὴ δεδιέναι τὸν θάνατον· οὐ γὰρ εἶναι θάνατον αὐτὸν 30, ἀλλ᾽ ὕπνον λοιπὸν γεγενῆσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ αὐτὸς ἔμελλεν ἀπο- θνήσκειν, ἐν τοῖς ἑτέρων σώμασι προπαρασκευάζει τους μαθητὰς θαῤῥεῖν, καὶ πράως φέρειν τὴν τελευτήν. Καὶ γὰρ αὐτοῦ παραγενομένου οι λοιπὸν ὕπνος ὁ θάνατος ἦν. Αλλ' ὅμως κατεγέλων αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ οὐκ ἠγανάκτησ σεν ἀπιστούμενος ἐφ᾽ οἷς μικρὸν ὕστερον ἔμελλε θαν ματουργεῖν· οὐδὲ ἐπετίμησε τῷ γέλωτι, ἵνα καὶ αὐτὸς, καὶ οἱ αὐλοὶ, καὶ τὰ κύμβαλα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα από δειξις γένηται τοῦ θανάτου. γ. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ μετὰ τὸ γενέσθαι τὰ θαύματα ἀπιστοῦσιν ἄνθρωποι, προκαταλαμβάνει ταῖς οἰκείαις ἀποκρίσεσιν αὐτούς· ὁ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου γέγονε, καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως. Καὶ γὰρ Μωϋσῇ φησι· Τί τοῦτο τὸ ἐν τῇ χειρί σου ; ἵν᾿ ὅταν ἴδῃ ὄφιν γεγε- νημένον, μὴ ἐπιλάθηται ὅτι ράβδος ἦν πρὸ τούτου, ἀλλὰ τῆς οἰκείας ἀναμνησθεὶς φωνῆς ἐκπλαγῇἐς τὸ γινόμενον. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου φησί. Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ἵνα οἱ εἰπόντες, Ἔρχου καὶ ἴδε, καὶ ὅτι "Οζει, τεταρταῖος γείρ ἐστι, μηκέτι ἀπιστεῖν ἔχωσιν, ὅτι νεκρὸν ἀνέστη- σεν. Ἰδὼν τοίνυν τὰ κύμβαλα καὶ τοὺς ὄχλους, ἐξήγαγεν ἅπαντας, καὶ παρόντων τῶν γονέων θαυματουργεί, οὐχ ἑτέραν ἐπεισάγων ψυχήν, ἀλλ᾽ αὐτὴν τὴν ἐξελθοῦσαν ἐπανάγων, καὶ ὥσπερ ἐξ ὕπνου διεγείρων. Κατέχει δὲ τῆς χειρὸς, πληροφορῶν τοὺς ὁρῶντας, ὥστε προοδοποιῆ- σαι διὰ τῆς ὄψεως τῇ πίστει τῆς ἀναστάσεως. Ο μὲν γὰρ πατὴρ ἔλεγεν, Επίθες τὴν χεῖρα· αὐτὸς δέ τι πλέον 88 ποιεῖ· οὐ γὰρ ἐπιτίθησιν, ἀλλὰ καὶ κατασχὼν ἀν- ίστησι, δεικνὺς ὅτι πάντα αὐτῷ ἑτοιμα. Καὶ οὐκ ἀνίστησι μόνον, ἀλλὰ καὶ τροφὴν κελεύει δοῦναι, ἵνα μὴ δόξῃ φάντασμα εἶναι τὸ γεγενημένον. Καὶ οὐκ αὐτὸς δίδωσιν, ἀλλ' ἐκείνοις κελεύει· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου εἶπε - Δύσατε αὐτὸν, καὶ ἄφετε ὑπάγειν, καὶ μετὰ ταῦτα κοινωνὸν ποιεῖ τῆς τραπέζης. Καὶ γὰρ ἀμφότερα ἀεὶ κατασκευάζειν εἴωθε, καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀνα- στάσεως μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης τὴν ἀπόδειξιν ποιού- μενος. Σὺ δέ μοι μὴ τὴν ἀνάστασιν σκόπει μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ παρήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ τοῦτο μάλιστα διὰ 60 376 πάντων παιδεύου 88, τὸ ἄτυφον καὶ ἀκενόδοξον· καὶ μετὰ τούτου κἀκεῖνο μάνθανε, ὅτι τους κοπτομένους ἔξω τῆς οἰκίας ἐξέβαλε, καὶ ἀναξίους τῆς τοιαύτης θεω ρίας ἀπέφηνε· καὶ μὴ ἐξέλθῃς μετὰ τῶν αὐλούντων, ἀλλὰ μένε μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου. Εἰ γὰρ τότε ἐξέβαλεν ἐκείνους ἔξω, πολλῷ μᾶλλον νῦν . Τότε μὲν γὰρ οὔπω δῆλος ὁ θάνατος ἦν ὕπνος γεγενημένος· νῦν δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἡλίου τοῦτο φανερώτερον. Αλλ' οὐκ ἤγειρέ σου τὸ θυγάτριον νῦν; Αλλὰ πάντως ἐγερεῖ, καὶ μετὰ πλείονος τῆς δόξης. Εκείνο μὲν γὰρ ἀναστών πάλιν ἀπέθανε· τὸ δὲ σὸν ἐὰν ἀναστῇ, μένει λοιπόν ἀθάνατον δ' ὄν. 38 Μηδείς τοίνυν κοπτέσθω λοιπόν, μηδὲ θρηνείτω, μηδὲ [361] τὸ κατόρθωμα τοῦ Χριστοῦ δια βαλλέτω. Καὶ γὰρ ἐνίκησε τὸν θάνατον. Τί τα ριττὰ θρηνεῖς; Ὕπνος τὸ πράγμα γέγονε. Τί ὀδύσῃ καὶ κλαίεις; Τοῦτο γὰρ εἰ καὶ Ἕλληνες ἐποίουν, καταγείξει ἔδει· ὅταν δὲ ὁ πιστὸς ἐν τούτοις ἀσχημονῇ, ποία απο λογία; τίς ἔσται συγγνώμη τοιαῦτα ἀνοηταίνουσι, καὶ ταῦτα μετὰ χρόνον τοσοῦτον καὶ σαφῆ τῆς ἀναστάσεως ἀπόδειξιν; Σὺ δὲ ὥσπερ αὐξῆσαι τὸ ἔγκλημα σπεύδων, καὶ θρηνῳδοὺς ἡμῖν ἄγεις Ελληνίδας γυναῖκας, ἐξάπτων τὸ πάθος 88, καὶ τὴν κάμινον διεγείρων, καὶ οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος· Τις συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ ; ἢ τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Καὶ παῖδες μὲν Ἑλλήνων οἱ μηδὲν περὶ ἀναστάσεως εἰδότες, ὅμως ευρίσκουσι λόγους παραμυθίας, λέγοντες· Φέρε γενναίως καὶ γὰρ ἀναλῦσαι τὸ γεγενημένον οὐκ ἔνι, οὐδὲ διορ θῶσαι το τοῖς θρήνοις· σὺ δὲ ὁ φιλοσοφώτερα καὶ χρηστή τερα τούτων ἀκούων, οὐκ αἰσχύνῃ μείζονα ἐκείνων ἀσχημονῶν; Οὐδὲ γὰρ λέγομεν· Φέρε γενναίως, ἐπειδὴ τὸ γεγενημένον ἀναλῦσαι οὐκ ἔνι· ἀλλὰ, Φέρε γενναίως καὶ γὰρ ἀναστήσεται πάντως· καθεύδει τὸ παιδίον, καὶ οὐ τέθνηκεν· ἡσυχάζει, καὶ οὐκ ἀπόλωλεν. ᾿Ανάστα σις γὰρ αὐτὸ διαδέξεται, καὶ ζωὴ αἰώνιος, καὶ ἀθανα σία, καὶ λῆξις ἀγγελική. Οὐκ ἀκούεις τοῦ ψαλμοῦ λέ γοντος. Επίστρεψον, ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐεργέτησε σε; Εὐεργεσίαν ὁ θεὸς τὸ πράγμα καλεῖ, καὶ σὺ θρηνεῖς; Καὶ τί πλέον ἂν ἐποίη σας, εἰ πολέμιος καὶ ἐχθρὸς τοῦ τετελευτηκότος ἧς ; Ε γὰρ δεῖ θρηνεῖν, τὸν διάβολον δεῖ θρηνεῖν. Ἐκεῖνος και πτέσθω, ἐκεῖνος ὀδυρέσθω, ὅτι πρὸς τὰ μείζονα οδεύο μὲν ἀγαθά. Τῆς ἐκείνου πονηρίας ἀξία αὕτη ἡ οιμωγή, οὐχὶ σοῦ τοῦ στεφανοῦσθαι μέλλοντος καὶ ἀναπαύεσθαι. Καὶ γὰρ λιμὴν εὔδιος ὁ θάνατος. Σκόπει γοῦν πόσων γέμει κακῶν ὁ παρών βίος· ἐννόησον ποσάκις αὐτὸς κατηράσω τὴν παροῦσαν ζωήν. Καὶ γὰρ ἐπὶ τὸ χεῖρον τὰ πράγματα πρόεισι, καὶ ἐξ ἀρχῆς δὲ οὐ μικρά συν εκληρώθης καταδίκῃ. Εν γὰρ λύπαις τέξη τέκνα, φησί καὶ, Εν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε. 'Αλλ' οὐ περί τῶν ἐκεῖ τοιοῦτον οὐδὲν εἴρηται, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπαν, ὅτι Απέδρα οδύνη, λύπη, καὶ στεναγμός· καὶ ὅτι ᾿Απὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθή σονται εἰς τοὺς κόλπους Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ· καὶ ὅτι νυμφὼν τὰ ἐκεῖ πνευματικές, και φαιδραὶ λαμπάδες, καὶ μετάστασις πρὸς τὸν οὐρανόν. δ'. Τί τοίνυν καταισχύνεις τὸν ἀπελθόντα; τί παρασκευά ζεις τοὺς ἄλλους δεδοικέναι καὶ τρέμειν τὸν θάνατον; τί ποιεῖς πολλοὺς κατηγορεῖν τοῦ Θεοῦ, ὡς μεγάλα έρ γασαμένου δεινά; μᾶλλον δὲ τί μετὰ ταῦτα πένητας καλεῖς, καὶ παρακαλεῖς ἱερέας εύξασθαι; Ἵνα εἰς ἀνά • Verba και κατεγ. αὐτοῦ desunt in B. F. Arm. 3 ἐν τῷ μετὰ τὸ Edd. 17 άλλως] Sic Β. C. F. aliter, et non mandato Arm. Vulgo ἄλλος. το οὖν omn. Β. C. D. F. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ Edd. το ὁμοῦ καὶ om. Α. ὁμοῦ καὶ δεικνύς] εἶτα δείκνυσι Ε. 50 αὐτὸ Edd. λοιπὸν] αὐτὸν Β. Γ. Οι παραγινομένου A. C. D. Ε. "Sic Edd. codices ἐκπλαγείη. τι πλέον] Sic Ε. cæteri μειζόνως. “ εἶπε] λέγε: Edi. * παιδεύων F. Sav. p. p. μετά τοῦτο Edd. νῦν] καὶ νῦν Εdd. 87 8y] wv B. bv om. Sav. Beni. 38 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι οὐ δεῖ θρηνείν τους τ λευτηκότας. Α. » πένθος G. D. 60 διορθώσασθαι Edd. p. p. σὺ δὲ φιλοσοφώτερος καὶ χρηστότερος κ. Δ. Γ. 89

373 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCIHEP. CONSTANTINOP. εἰργάσατο καὶ ποιήσειν ἔμελλεν)· ἡ δὲ γυνή, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε, λαβοῦσα ἂν ἀπῆλθε, τῶν μεγάλων τούτων ἀπεστερημένη ἐπαίνων. Διὰ τοῦτο αὐτὴν εἰς μέσον ἀγα- γὼν ἀνεκήρυξε, καὶ τὸ δέος ἐξέβαλε (καὶ γὰρ τρέμουσα, φησί, προσῆλθε ), καὶ θαῤῥεῖν αὐτὴν παρεσκεύασε, καὶ μετὰ τῆς ὑγιείας τοῦ σώματος καὶ ἕτερα αὐτῇ δέδωκεν ἐφόδια, εἰπών, Πορεύου ἐν εἰρήνῃ. Ελθὼν δὲ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἄρχοντος, καὶ ἰδὼν τοὺς αὐλητὰς, καὶ τὸν ὄχλον θορυβούμενον, ἔλεγεν Αποχωρεῖτε· οὐ γὰρ ἀπέθανε τὸ κοράσιον, ἀλλὰ και θεύδει. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ 18. Καλά γε τῶν ἀρχισυν αγώγων τὰ τεκμήρια, ἐν τῷ ἀποθανεῖν αὐλοὶ καὶ κύμβα- λα θρήνον ἐγείροντες. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας ἐξέβαλε, τοὺς δὲ γεγεννηκότας εισήγαγεν, ὥστε μὴ ἐγγενέσθαι εἰπεῖν, ὅτι ἄλλως "7 ἐθεράπευσε· καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως δὲ ἐγείρει τῷ λόγῳ, λέγων· Οὐ τέθνηκε τὸ κοράσιον, ἀλλὰ καθεύδει. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ωσπερ οὖν 18 καὶ ἐπὶ τῆς θαλάττης ἐπιτιμα τοῖς μαθηταῖς πρῶτον· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὸν θόρυβον έχε βάλλει τῆς διανοίας τῶν παρόντων, ὁμοῦ καὶ 38 δεικνὺς ὅτι εὔκολον αὐτῷ τοὺς τεθνηκότας ἐγεῖραι (ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πεποίηκε, λέγων: Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν [360] κεκοίμηται), καὶ ἅμα παιδεύων μὴ δεδιέναι τὸν θάνατον· οὐ γὰρ εἶναι θάνατον αὐτὸν 30, ἀλλ᾽ ὕπνον λοιπὸν γεγενῆσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ αὐτὸς ἔμελλεν ἀπο- θνήσκειν, ἐν τοῖς ἑτέρων σώμασι προπαρασκευάζει τους μαθητὰς θαῤῥεῖν, καὶ πράως φέρειν τὴν τελευτήν. Καὶ γὰρ αὐτοῦ παραγενομένου οι λοιπὸν ὕπνος ὁ θάνατος ἦν. Αλλ' ὅμως κατεγέλων αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ οὐκ ἠγανάκτησ σεν ἀπιστούμενος ἐφ᾽ οἷς μικρὸν ὕστερον ἔμελλε θαν ματουργεῖν· οὐδὲ ἐπετίμησε τῷ γέλωτι, ἵνα καὶ αὐτὸς, καὶ οἱ αὐλοὶ, καὶ τὰ κύμβαλα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα από δειξις γένηται τοῦ θανάτου. γ. Ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ μετὰ τὸ γενέσθαι τὰ θαύματα ἀπιστοῦσιν ἄνθρωποι, προκαταλαμβάνει ταῖς οἰκείαις ἀποκρίσεσιν αὐτούς· ὁ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου γέγονε, καὶ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως. Καὶ γὰρ Μωϋσῇ φησι· Τί τοῦτο τὸ ἐν τῇ χειρί σου ; ἵν᾿ ὅταν ἴδῃ ὄφιν γεγε- νημένον, μὴ ἐπιλάθηται ὅτι ράβδος ἦν πρὸ τούτου, ἀλλὰ τῆς οἰκείας ἀναμνησθεὶς φωνῆς ἐκπλαγῇἐς τὸ γινόμενον. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου φησί. Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ἵνα οἱ εἰπόντες, Ἔρχου καὶ ἴδε, καὶ ὅτι "Οζει, τεταρταῖος γείρ ἐστι, μηκέτι ἀπιστεῖν ἔχωσιν, ὅτι νεκρὸν ἀνέστη- σεν. Ἰδὼν τοίνυν τὰ κύμβαλα καὶ τοὺς ὄχλους, ἐξήγαγεν ἅπαντας, καὶ παρόντων τῶν γονέων θαυματουργεί, οὐχ ἑτέραν ἐπεισάγων ψυχήν, ἀλλ᾽ αὐτὴν τὴν ἐξελθοῦσαν ἐπανάγων, καὶ ὥσπερ ἐξ ὕπνου διεγείρων. Κατέχει δὲ τῆς χειρὸς, πληροφορῶν τοὺς ὁρῶντας, ὥστε προοδοποιῆ- σαι διὰ τῆς ὄψεως τῇ πίστει τῆς ἀναστάσεως. Ο μὲν γὰρ πατὴρ ἔλεγεν, Επίθες τὴν χεῖρα· αὐτὸς δέ τι πλέον 88 ποιεῖ· οὐ γὰρ ἐπιτίθησιν, ἀλλὰ καὶ κατασχὼν ἀν- ίστησι, δεικνὺς ὅτι πάντα αὐτῷ ἑτοιμα. Καὶ οὐκ ἀνίστησι μόνον, ἀλλὰ καὶ τροφὴν κελεύει δοῦναι, ἵνα μὴ δόξῃ φάντασμα εἶναι τὸ γεγενημένον. Καὶ οὐκ αὐτὸς δίδωσιν, ἀλλ' ἐκείνοις κελεύει· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου εἶπε - Δύσατε αὐτὸν, καὶ ἄφετε ὑπάγειν, καὶ μετὰ ταῦτα κοινωνὸν ποιεῖ τῆς τραπέζης. Καὶ γὰρ ἀμφότερα ἀεὶ κατασκευάζειν εἴωθε, καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀνα- στάσεως μετὰ ἀκριβείας ἁπάσης τὴν ἀπόδειξιν ποιού- μενος. Σὺ δέ μοι μὴ τὴν ἀνάστασιν σκόπει μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ παρήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ τοῦτο μάλιστα διὰ 60 376 πάντων παιδεύου 88, τὸ ἄτυφον καὶ ἀκενόδοξον· καὶ μετὰ τούτου κἀκεῖνο μάνθανε, ὅτι τους κοπτομένους ἔξω τῆς οἰκίας ἐξέβαλε, καὶ ἀναξίους τῆς τοιαύτης θεω ρίας ἀπέφηνε· καὶ μὴ ἐξέλθῃς μετὰ τῶν αὐλούντων, ἀλλὰ μένε μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου. Εἰ γὰρ τότε ἐξέβαλεν ἐκείνους ἔξω, πολλῷ μᾶλλον νῦν . Τότε μὲν γὰρ οὔπω δῆλος ὁ θάνατος ἦν ὕπνος γεγενημένος· νῦν δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἡλίου τοῦτο φανερώτερον. Αλλ' οὐκ ἤγειρέ σου τὸ θυγάτριον νῦν; Αλλὰ πάντως ἐγερεῖ, καὶ μετὰ πλείονος τῆς δόξης. Εκείνο μὲν γὰρ ἀναστών πάλιν ἀπέθανε· τὸ δὲ σὸν ἐὰν ἀναστῇ, μένει λοιπόν ἀθάνατον δ' ὄν. 38 Μηδείς τοίνυν κοπτέσθω λοιπόν, μηδὲ θρηνείτω, μηδὲ [361] τὸ κατόρθωμα τοῦ Χριστοῦ δια βαλλέτω. Καὶ γὰρ ἐνίκησε τὸν θάνατον. Τί τα ριττὰ θρηνεῖς; Ὕπνος τὸ πράγμα γέγονε. Τί ὀδύσῃ καὶ κλαίεις; Τοῦτο γὰρ εἰ καὶ Ἕλληνες ἐποίουν, καταγείξει ἔδει· ὅταν δὲ ὁ πιστὸς ἐν τούτοις ἀσχημονῇ, ποία απο λογία; τίς ἔσται συγγνώμη τοιαῦτα ἀνοηταίνουσι, καὶ ταῦτα μετὰ χρόνον τοσοῦτον καὶ σαφῆ τῆς ἀναστάσεως ἀπόδειξιν; Σὺ δὲ ὥσπερ αὐξῆσαι τὸ ἔγκλημα σπεύδων, καὶ θρηνῳδοὺς ἡμῖν ἄγεις Ελληνίδας γυναῖκας, ἐξάπτων τὸ πάθος 88, καὶ τὴν κάμινον διεγείρων, καὶ οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος· Τις συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ ; ἢ τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Καὶ παῖδες μὲν Ἑλλήνων οἱ μηδὲν περὶ ἀναστάσεως εἰδότες, ὅμως ευρίσκουσι λόγους παραμυθίας, λέγοντες· Φέρε γενναίως καὶ γὰρ ἀναλῦσαι τὸ γεγενημένον οὐκ ἔνι, οὐδὲ διορ θῶσαι το τοῖς θρήνοις· σὺ δὲ ὁ φιλοσοφώτερα καὶ χρηστή τερα τούτων ἀκούων, οὐκ αἰσχύνῃ μείζονα ἐκείνων ἀσχημονῶν; Οὐδὲ γὰρ λέγομεν· Φέρε γενναίως, ἐπειδὴ τὸ γεγενημένον ἀναλῦσαι οὐκ ἔνι· ἀλλὰ, Φέρε γενναίως καὶ γὰρ ἀναστήσεται πάντως· καθεύδει τὸ παιδίον, καὶ οὐ τέθνηκεν· ἡσυχάζει, καὶ οὐκ ἀπόλωλεν. ᾿Ανάστα σις γὰρ αὐτὸ διαδέξεται, καὶ ζωὴ αἰώνιος, καὶ ἀθανα σία, καὶ λῆξις ἀγγελική. Οὐκ ἀκούεις τοῦ ψαλμοῦ λέ γοντος. Επίστρεψον, ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐεργέτησε σε; Εὐεργεσίαν ὁ θεὸς τὸ πράγμα καλεῖ, καὶ σὺ θρηνεῖς; Καὶ τί πλέον ἂν ἐποίη σας, εἰ πολέμιος καὶ ἐχθρὸς τοῦ τετελευτηκότος ἧς ; Ε γὰρ δεῖ θρηνεῖν, τὸν διάβολον δεῖ θρηνεῖν. Ἐκεῖνος και πτέσθω, ἐκεῖνος ὀδυρέσθω, ὅτι πρὸς τὰ μείζονα οδεύο μὲν ἀγαθά. Τῆς ἐκείνου πονηρίας ἀξία αὕτη ἡ οιμωγή, οὐχὶ σοῦ τοῦ στεφανοῦσθαι μέλλοντος καὶ ἀναπαύεσθαι. Καὶ γὰρ λιμὴν εὔδιος ὁ θάνατος. Σκόπει γοῦν πόσων γέμει κακῶν ὁ παρών βίος· ἐννόησον ποσάκις αὐτὸς κατηράσω τὴν παροῦσαν ζωήν. Καὶ γὰρ ἐπὶ τὸ χεῖρον τὰ πράγματα πρόεισι, καὶ ἐξ ἀρχῆς δὲ οὐ μικρά συν εκληρώθης καταδίκῃ. Εν γὰρ λύπαις τέξη τέκνα, φησί καὶ, Εν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε. 'Αλλ' οὐ περί τῶν ἐκεῖ τοιοῦτον οὐδὲν εἴρηται, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπαν, ὅτι Απέδρα οδύνη, λύπη, καὶ στεναγμός· καὶ ὅτι ᾿Απὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθή σονται εἰς τοὺς κόλπους Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ· καὶ ὅτι νυμφὼν τὰ ἐκεῖ πνευματικές, και φαιδραὶ λαμπάδες, καὶ μετάστασις πρὸς τὸν οὐρανόν. δ'. Τί τοίνυν καταισχύνεις τὸν ἀπελθόντα; τί παρασκευά ζεις τοὺς ἄλλους δεδοικέναι καὶ τρέμειν τὸν θάνατον; τί ποιεῖς πολλοὺς κατηγορεῖν τοῦ Θεοῦ, ὡς μεγάλα έρ γασαμένου δεινά; μᾶλλον δὲ τί μετὰ ταῦτα πένητας καλεῖς, καὶ παρακαλεῖς ἱερέας εύξασθαι; Ἵνα εἰς ἀνά • Verba και κατεγ. αὐτοῦ desunt in B. F. Arm. 3 ἐν τῷ μετὰ τὸ Edd. 17 άλλως] Sic Β. C. F. aliter, et non mandato Arm. Vulgo ἄλλος. το οὖν omn. Β. C. D. F. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ Edd. το ὁμοῦ καὶ om. Α. ὁμοῦ καὶ δεικνύς] εἶτα δείκνυσι Ε. 50 αὐτὸ Edd. λοιπὸν] αὐτὸν Β. Γ. Οι παραγινομένου A. C. D. Ε. "Sic Edd. codices ἐκπλαγείη. τι πλέον] Sic Ε. cæteri μειζόνως. “ εἶπε] λέγε: Edi. * παιδεύων F. Sav. p. p. μετά τοῦτο Edd. νῦν] καὶ νῦν Εdd. 87 8y] wv B. bv om. Sav. Beni. 38 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι οὐ δεῖ θρηνείν τους τ λευτηκότας. Α. » πένθος G. D. 60 διορθώσασθαι Edd. p. p. σὺ δὲ φιλοσοφώτερος καὶ χρηστότερος κ. Δ. Γ. 89

375 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXI. AL. XXXII. 376 παυσιν ἀπέλθῃ, φησὶν, ὁ τετελευτηκὼς, ἵνα ἵλεων σχῇ τὸν δικαστήν. Ὑπὲρ [362] τούτων οὖν θρηνεῖς καὶ ὀλολύζεις; Οὐκοῦν σαυτῷ μάχῃ καὶ πολεμεῖς, ὑπὲρ ὧν εἰς λιμένας ἀπῆλθεν ἐκεῖνος, χειμῶνα σαυτῷ $^{41\text{-}45}$ κατασκευάζων. Καὶ τί πάθω; φησί· τοιοῦτόν ἡ φύσις. Οὐκ ἔστι φύσεως τὸ ἔγκλημα, οὐδὲ τῆς τοῦ πράγματος ἀκολουθίας· ἀλλ’ ἡμεῖς, οἱ πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦντές ἐσμεν, οἱ καταμαλακιζόμενοι, καὶ τὴν οἰκείαν προδιδόντες εὐγένειαν, καὶ τοὺς ἀπίστους χείρους ποιοῦντες. Πῶς γὰρ ἑτέρῳ περὶ ἀθανασίας διαλεξόμεθα; πῶς πείσομεν τὸν ἐθνικὸν, ὅταν μᾶλλον ἐκείνου τὸν θάνατον φοβώμεθα καὶ φρίττωμεν; Πολλοὶ γοῦν παρ’ Ἕλλησι, καίτοιγε οὐδὲν περὶ ἀθανασίας εἰδότες, ἐστεφανώθησαν $^{46}$, τῶν παίδων αὐτοῖς ἀπελθόντων, καὶ λευχειμονοῦντες ἐφαίνοντο, ἵνα τὴν παροῦσαν καρπώσωνται δόξαν· σὺ δὲ οὐδὲ διὰ τὴν μέλλουσαν παύῃ γυναικιζόμενος καὶ κοπτόμενος. Ἀλλὰ κληρονόμους $^{47}$ οὐκ ἔχεις, οὐδὲ διάδοχον τῶν ὄντων; Καὶ τί μᾶλλον ἐβούλου, τῶν σῶν αὐτὸν εἶναι κληρονόμον, ἢ τῶν οὐρανῶν; τί δὲ ἐπεθύμεις $^{48}$, τὰ ἀπολλύμενα αὐτὸν διαδέχεσθαι, ἃ μικρὸν ὕστερον ἀφιέναι ἔμελλεν, ἢ τὰ μένοντα καὶ ἀκίνητα; Οὐκ ἔσχες κληρονόμον αὐτὸν, ἀλλ’ ἀντὶ σοῦ ἔσχεν αὐτὸν ὁ Θεός· οὐκ ἐγένετο τῶν ἀδελφῶν τῶν ἰδίων συγκληρονόμος, ἀλλ’ ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τίνι, φησὶ, τὰ ἱμάτια, τίνι τὰ οἰκήματα, τίνι τὰ ἀνδράποδα καὶ τοὺς ἀγροὺς καταλιμπάνομεν $^{49}$; Αὐτῷ πάλιν, καὶ ἀσφαλέστερον, ἢ εἰ ἔζη· τὸ γὰρ κωλῦον οὐδέν. Εἰ γὰρ $^{50}$ βάρβαροι συγκατακαίουσι τοῖς ἀπελθοῦσι τὰ ὄντα, πολλῷ μᾶλλον σὲ συναποστεῖλαι τῷ τετελευτηκότι δίκαιον $^{51}$ τὰ αὐτοῦ, οὐχ ἵνα τέφρα γένηται, καθάπερ ἐκεῖνα, ἀλλ’ ἵνα πλείονα τούτῳ περιβάλῃ δόξαν· καὶ εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν, ἵνα τὰ ἁμαρτήματα λύσῃ· εἰ δὲ δίκαιος, ἵνα προσθήκη γένηται μισθοῦ καὶ ἀντιδόσεως. Ἀλλ’ ἰδεῖν αὐτὸν ἐπιθυμεῖς; Οὐκοῦν τὸν αὐτὸν αὐτῷ βίου βίον, καὶ ταχέως ἀπολήψῃ τὴν ἱερὰν ἐκείνην ὄψιν. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο λογίζου, ὅτι κἂν ἡμῶν μὴ ἀκούσῃς, τῷ χρόνῳ πάντως πεισθήσῃ. Ἀλλ’ οὐδεὶς τότε σοι ὁ μισθός· τοῦ γὰρ πλήθους τῶν ἡμερῶν γίνεται ἡ παραμυθία. Ἂν δὲ νῦν βουληθῇς φιλοσοφεῖν, δύο κερδανεῖς τὰ μέγιστα· καὶ σαυτὸν τῶν ἐν μέσῳ κακῶν ἀπαλλάξεις, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ λαμπρότερον ἀναδήσῃ τὸν στέφανον. Καὶ γὰρ ἐλεημοσύνης καὶ τῶν ἄλλων πολλῷ μεῖζον τὸ πράως συμφορὰν ἐνεγκεῖν. Ἐννόησον ὅτι καὶ $^{52}$ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀπέθανε· καὶ ἐκεῖνος μὲν διὰ σὲ, σὺ δὲ διὰ σαυτόν. Καὶ εἰπών, Εἰ δυνατόν παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον $^{53}$, καὶ λυπηθεὶς, καὶ ἀγωνιάσας, ὅμως οὐ παρέδραμε τὴν τελευτὴν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὴν ὑπέστη τῆς τραγῳδίας. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς θάνατον ὑπέμεινεν, ἀλλὰ τὸν αἴσχιστον· καὶ πρὸ τοῦ θανάτου μάστιγας, καὶ πρὸ τῶν $^{54}$ μαστίγων ὀνείδη καὶ σκώμματα καὶ λοιδορίας, σὲ παιδεύων πάντα φέρειν γενναίως. Ἀλλ’ ὅμως ἀποθανὼν, καὶ τὸ σῶμα ἀποθέμενος, πάλιν αὐτὸ ἀνέλαβε μετὰ μείζονος δόξης, σοὶ καὶ ἐνταῦθα χρηστὰς ὑποτείνων [363] ἐλπίδας. Ταῦτα εἰ μὴ μῦθος, μή θρήνει· ταῦτα εἰ πιστὰ νομίζεις εἶναι, μὴ δάκρυε· εἰ δὲ δακρύεις, πῶς δυνήσῃ πεῖσαι τὸν Ἕλληνα $^{55}$, ὅτι πιστεύεις; ε΄. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀφόρητον ἔτι σοι φαίνεται τὸ συμβάν; Οὐκοῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο οὐκ ἄξιον ἐκεῖνον θρηνεῖν· πολλῶν γὰρ τοιούτων ἀπηλλάγη συμφορῶν ἐκεῖνος. Μὴ τοίνυν αὐτῷ φθόνει, μηδὲ βάσκαινε. Τὸ γὰρ ἑαυτῷ μὲν θάνατον αἰτεῖν διὰ τὴν ἄωρον ἐκείνου $^{56}$ τελευτὴν, πενθεῖν δὲ ἐκεῖνον, ὅτι μὴ ἔζη, ἵνα πολλὰ ὑπομείνῃ τοιαῦτα, φθονοῦντος μᾶλλόν ἐστι καὶ βασκαίνοντος. Μὴ δὴ τοῦτο ἐννόει, ὅτι οὐκέτι ἀναστρέψει $^{57}$ εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀπελεύσῃ μικρὸν ὕστερον πρὸς αὐτόν. Μὴ τοῦτο λογίζου, ὅτι οὐκέτι ἐπανέρχεται ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὅτι οὐδὲ αὐτὰ $^{58}$ ταῦτα τὰ ὁρώμενα μένει τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ταῦτα μετασχηματίζεται. Καὶ γὰρ καὶ οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ θάλαττα καὶ πάντα μεταρμόζεται, καὶ τότε ἀπολήψῃ $^{59}$ σου τὸ παιδίον μετὰ πλείονος δόξης. Καὶ εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν, ἔστη τὰ τῆς κακίας· οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μεταβαλλόμενον ὁ Θεὸς ᾔδει, προανήρπασεν ἂν τῆς μετανοίας· εἰ δὲ δίκαιος ὢν κατέλυσεν, ἐν ἀσφαλείᾳ τὰ ἀγαθὰ κέκτηται. Ὅθεν δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστι φιλοστοργίας σου τὰ δάκρυα, ἀλλὰ πάθους ἀλογίστου. Ἐπεὶ εἰ τὸν ἀπελθόντα ὠφέλεις, χαίρειν ἔδει καὶ εὐφραίνεσθαι, ὅτι τῶν παρόντων ἀπηλλάγη κυμάτων. Τί γὰρ τὸ πλέον; εἰπέ μοι· τί δὲ τὸ ξένον καὶ καινόν; οὐχὶ τὰ αὐτὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὁρῶμεν ἀνακυκλούμενα; Ἡμέρα καὶ νὺξ, νὺξ καὶ ἡμέρα· χειμὼν καὶ θέρος, θέρος καὶ χειμών, καὶ πλέον οὐδέν. Καὶ ταῦτα μὲν ἀεὶ τὰ αὐτά· τὰ δὲ κακὰ ξένα καὶ καινότερα. Ταῦτα οὖν αὐτὸν ἀντλεῖν $^{60}$ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐβούλου, καὶ μένειν ἐνταῦθα, καὶ νοσεῖν, καὶ πενθεῖν, καὶ δεδοικέναι, καὶ τρέμειν, καὶ τὰ μὲν ὑπομένειν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ μήποτε ὑπομείνῃ φοβεῖσθαι; Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι τὸ μακρὸν τοῦτο πλέοντα $^{61}$ πέλαγος, δυνατὸν ἦν ἀθυμίας καὶ φροντίδων καὶ τῶν ἄλλων ἀπηλλάχθαι τῶν τοιούτων. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο λογίζου, ὅτι οὐκ ἀθάνατον ἔτεκες· καὶ ὅτι εἰ μὴ νῦν ἐτελεύτησε, μικρὸν ὕστερον ἂν τοῦτο ὑπέμεινεν. Ἀλλ’ οὐκ ἐνεπλήσθης αὐτοῦ; Ἀλλὰ ἀπολαύσῃ πάντως ἐκεῖ. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἐπιθυμεῖς ὁρᾷν; Καὶ τί τὸ κωλῦον; Ἔξεστι γὰρ καὶ ἐνταῦθα, ἐὰν νήφῃς· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῶν μελλόντων ὄψεως φανερωτέρα. Σὺ δὲ, εἰ μὲν ἐν βασιλείοις ἦν, οὐκ ἄν ποτε αὐτὸν ἐπεζήτησας $^{62}$ ἰδεῖν, ἀκούουσα εὐδοκιμοῦντα· πρὸς δὲ τὰ πολλῷ βελτίω ὁρῶσα ἀποδεδημηκότα, ὑπὲρ ὀλίγου χρόνου μικροψυχεῖς, καὶ ταῦτα ἔχουσα ἀντ’ ἐκείνου τὸν συνοικοῦντα; Ἀλλ’ οὐκ ἔχεις ἄνδρα; Ἀλλ’ ἔχεις παραμυθίαν, τὸν Πατέρα τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτὴν τῶν χηρῶν. Ἄκουσον καὶ Παύλου ταύτην μακαρίζοντος τὴν χηρείαν, καὶ λέγοντος· Ἡ δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη [364] ἤλπισεν ἐπὶ Κύριον. Καὶ γὰρ εὐδοκιμωτέρα ἡ τοιαύτη φανεῖται, πλείονα ἐπιδεικνυμένη τὴν ὑπομονήν. Μὴ τοίνυν θρήνει ὑπὲρ οὗ στεφανοῦσαι· ὑπὲρ οὗ μισθὸν ἀπαιτεῖς $^{63}$. Καὶ γὰρ ἀπέδωκας τὴν παρακαταθήκην, εἰ ὅπερ ἐπεπιστεύθης παρέστησας. Μηκέτι φρόντιζε λοιπὸν, ἐν ἀσύλῳ $^{64}$ τὸ κτῆμα ἀποθεμένη θησαυρῷ. Εἰ δὲ καὶ μάθοις, τίς μὲν ὁ παρὼν βίος, τίς δὲ ἡ μέλλουσα ζωή, καὶ ὅτι οὗτος μὲν ἀράχνη καὶ σκιὰ, τὰ δὲ ἐκεῖ πάντα ἀκίνητα καὶ ἀθάνατα, οὐ δεήσῃ λοιπὸν ἑτέρων λόγων. Νῦν μὲν γὰρ ἁπάσης τὸ παιδίον ἀπήλλακται μεταβολῆς· ἐνταῦθα δὲ ὢν, ἴσως μὲν χρηστὸς, ἴσως δὲ οὐ τοιοῦτος ἔμενεν ἄν. Ἢ οὐχ ὁρᾷς, ὅσοι τοὺς ἑαυτῶν ἀποκηρύττουσι παῖδας; ὅσοι τῶν ἀποκηρυττομένων χείρους ὄντας ἀναγκάζονται οἴκοι κατέχειν; Ταῦτα πάντα $^{65}$ λογιζόμενοι φιλοσοφῶμεν· οὕτω γὰρ καὶ τῷ τετελευτηκότι χαριούμεθα, καὶ παρὰ ἀνθρώπων πολλῶν ἀπολαυσόμεθα τῶν ἐπαίνων, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοὺς μεγάλους τῆς ὑπομονῆς ἀποληψόμεθα μισθοὺς, καὶ τῶν αἰωνίων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν $^{66}$, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. $^{41\text{-}45}$ σαυτῷ] Sic. E. [et Boull. 2943.] σαυτοῦ A. B. adversus teipsum Ge. χειμῶνας αὐτοῦ C. F. χειμῶνας αὐτῷ Edd. $^{46}$ ἐστεφανώσαντο E. αὐτοῖς] αὐτῶν A. B. C. F. $^{47}$ κληρονόμον Edd. $^{48}$ Sic Edd. codices ἐπιθυμεῖς. Mox ἀ. καὶ μικρὸν Edd. $^{49}$ καταλιμπάνομεν B. καταλίπωμεν A. $^{50}$ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{51}$ δίκαιον om. B. C. F. τῷ τετ. τὰ αὐτοῦ δεῖ A. E. Mutilus est h. l. cod. D. Paulo post τέφρα om. E. $^{52}$ καὶ deest in meis. $^{53}$ ποτήριον] add. τοῦτο Edd. $^{54}$ τῶν om. A. B. F. $^{55}$ τοὺς Ἕλληνας Edd. $^{56}$ ἐκείνου] αὐτοῦ Edd. $^{57}$ ἐπαναστρέψει Edd. $^{58}$ αὐτὰ om. A. B. D. E. ταῦτα om. F. οὐδὲ ταῦτα ὁρώμενα pr. C. $^{59}$ ἀπολήψῃ] ταῦτα ἀπολήψεται Mor. Ben. contra codd. et Verss. $^{60}$ ἀντλεῖν Sic A. E. Ge. Arm. cæteri ὁρᾷν. $^{61}$ διαπλέοντα Edd. $^{62}$ ἐπεθύμησας F. ἐζήτησας Edd. $^{63}$ ἀπαιτῇ F. $^{64}$ ἀληστεύτῳ Edd. $^{65}$ Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα Edd. $^{66}$ Clausula ὧν... ἐπιτυχεῖν deest in A. B. D. F.

375 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXI. AL. XXXII. 376 παυσιν ἀπέλθῃ, φησὶν, ὁ τετελευτηκὼς, ἵνα ἵλεων σχῇ τὸν δικαστήν. Ὑπὲρ [362] τούτων οὖν θρηνεῖς καὶ ὀλολύζεις; Οὐκοῦν σαυτῷ μάχῃ καὶ πολεμεῖς, ὑπὲρ ὧν εἰς λιμένας ἀπῆλθεν ἐκεῖνος, χειμῶνα σαυτῷ $^{41\text{-}45}$ κατασκευάζων. Καὶ τί πάθω; φησί· τοιοῦτόν ἡ φύσις. Οὐκ ἔστι φύσεως τὸ ἔγκλημα, οὐδὲ τῆς τοῦ πράγματος ἀκολουθίας· ἀλλ’ ἡμεῖς, οἱ πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦντές ἐσμεν, οἱ καταμαλακιζόμενοι, καὶ τὴν οἰκείαν προδιδόντες εὐγένειαν, καὶ τοὺς ἀπίστους χείρους ποιοῦντες. Πῶς γὰρ ἑτέρῳ περὶ ἀθανασίας διαλεξόμεθα; πῶς πείσομεν τὸν ἐθνικὸν, ὅταν μᾶλλον ἐκείνου τὸν θάνατον φοβώμεθα καὶ φρίττωμεν; Πολλοὶ γοῦν παρ’ Ἕλλησι, καίτοιγε οὐδὲν περὶ ἀθανασίας εἰδότες, ἐστεφανώθησαν $^{46}$, τῶν παίδων αὐτοῖς ἀπελθόντων, καὶ λευχειμονοῦντες ἐφαίνοντο, ἵνα τὴν παροῦσαν καρπώσωνται δόξαν· σὺ δὲ οὐδὲ διὰ τὴν μέλλουσαν παύῃ γυναικιζόμενος καὶ κοπτόμενος. Ἀλλὰ κληρονόμους $^{47}$ οὐκ ἔχεις, οὐδὲ διάδοχον τῶν ὄντων; Καὶ τί μᾶλλον ἐβούλου, τῶν σῶν αὐτὸν εἶναι κληρονόμον, ἢ τῶν οὐρανῶν; τί δὲ ἐπεθύμεις $^{48}$, τὰ ἀπολλύμενα αὐτὸν διαδέχεσθαι, ἃ μικρὸν ὕστερον ἀφιέναι ἔμελλεν, ἢ τὰ μένοντα καὶ ἀκίνητα; Οὐκ ἔσχες κληρονόμον αὐτὸν, ἀλλ’ ἀντὶ σοῦ ἔσχεν αὐτὸν ὁ Θεός· οὐκ ἐγένετο τῶν ἀδελφῶν τῶν ἰδίων συγκληρονόμος, ἀλλ’ ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τίνι, φησὶ, τὰ ἱμάτια, τίνι τὰ οἰκήματα, τίνι τὰ ἀνδράποδα καὶ τοὺς ἀγροὺς καταλιμπάνομεν $^{49}$; Αὐτῷ πάλιν, καὶ ἀσφαλέστερον, ἢ εἰ ἔζη· τὸ γὰρ κωλῦον οὐδέν. Εἰ γὰρ $^{50}$ βάρβαροι συγκατακαίουσι τοῖς ἀπελθοῦσι τὰ ὄντα, πολλῷ μᾶλλον σὲ συναποστεῖλαι τῷ τετελευτηκότι δίκαιον $^{51}$ τὰ αὐτοῦ, οὐχ ἵνα τέφρα γένηται, καθάπερ ἐκεῖνα, ἀλλ’ ἵνα πλείονα τούτῳ περιβάλῃ δόξαν· καὶ εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν, ἵνα τὰ ἁμαρτήματα λύσῃ· εἰ δὲ δίκαιος, ἵνα προσθήκη γένηται μισθοῦ καὶ ἀντιδόσεως. Ἀλλ’ ἰδεῖν αὐτὸν ἐπιθυμεῖς; Οὐκοῦν τὸν αὐτὸν αὐτῷ βίου βίον, καὶ ταχέως ἀπολήψῃ τὴν ἱερὰν ἐκείνην ὄψιν. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο λογίζου, ὅτι κἂν ἡμῶν μὴ ἀκούσῃς, τῷ χρόνῳ πάντως πεισθήσῃ. Ἀλλ’ οὐδεὶς τότε σοι ὁ μισθός· τοῦ γὰρ πλήθους τῶν ἡμερῶν γίνεται ἡ παραμυθία. Ἂν δὲ νῦν βουληθῇς φιλοσοφεῖν, δύο κερδανεῖς τὰ μέγιστα· καὶ σαυτὸν τῶν ἐν μέσῳ κακῶν ἀπαλλάξεις, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ λαμπρότερον ἀναδήσῃ τὸν στέφανον. Καὶ γὰρ ἐλεημοσύνης καὶ τῶν ἄλλων πολλῷ μεῖζον τὸ πράως συμφορὰν ἐνεγκεῖν. Ἐννόησον ὅτι καὶ $^{52}$ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀπέθανε· καὶ ἐκεῖνος μὲν διὰ σὲ, σὺ δὲ διὰ σαυτόν. Καὶ εἰπών, Εἰ δυνατόν παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον $^{53}$, καὶ λυπηθεὶς, καὶ ἀγωνιάσας, ὅμως οὐ παρέδραμε τὴν τελευτὴν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὴν ὑπέστη τῆς τραγῳδίας. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς θάνατον ὑπέμεινεν, ἀλλὰ τὸν αἴσχιστον· καὶ πρὸ τοῦ θανάτου μάστιγας, καὶ πρὸ τῶν $^{54}$ μαστίγων ὀνείδη καὶ σκώμματα καὶ λοιδορίας, σὲ παιδεύων πάντα φέρειν γενναίως. Ἀλλ’ ὅμως ἀποθανὼν, καὶ τὸ σῶμα ἀποθέμενος, πάλιν αὐτὸ ἀνέλαβε μετὰ μείζονος δόξης, σοὶ καὶ ἐνταῦθα χρηστὰς ὑποτείνων [363] ἐλπίδας. Ταῦτα εἰ μὴ μῦθος, μή θρήνει· ταῦτα εἰ πιστὰ νομίζεις εἶναι, μὴ δάκρυε· εἰ δὲ δακρύεις, πῶς δυνήσῃ πεῖσαι τὸν Ἕλληνα $^{55}$, ὅτι πιστεύεις; ε΄. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀφόρητον ἔτι σοι φαίνεται τὸ συμβάν; Οὐκοῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο οὐκ ἄξιον ἐκεῖνον θρηνεῖν· πολλῶν γὰρ τοιούτων ἀπηλλάγη συμφορῶν ἐκεῖνος. Μὴ τοίνυν αὐτῷ φθόνει, μηδὲ βάσκαινε. Τὸ γὰρ ἑαυτῷ μὲν θάνατον αἰτεῖν διὰ τὴν ἄωρον ἐκείνου $^{56}$ τελευτὴν, πενθεῖν δὲ ἐκεῖνον, ὅτι μὴ ἔζη, ἵνα πολλὰ ὑπομείνῃ τοιαῦτα, φθονοῦντος μᾶλλόν ἐστι καὶ βασκαίνοντος. Μὴ δὴ τοῦτο ἐννόει, ὅτι οὐκέτι ἀναστρέψει $^{57}$ εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀπελεύσῃ μικρὸν ὕστερον πρὸς αὐτόν. Μὴ τοῦτο λογίζου, ὅτι οὐκέτι ἐπανέρχεται ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὅτι οὐδὲ αὐτὰ $^{58}$ ταῦτα τὰ ὁρώμενα μένει τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ταῦτα μετασχηματίζεται. Καὶ γὰρ καὶ οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ θάλαττα καὶ πάντα μεταρμόζεται, καὶ τότε ἀπολήψῃ $^{59}$ σου τὸ παιδίον μετὰ πλείονος δόξης. Καὶ εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν, ἔστη τὰ τῆς κακίας· οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μεταβαλλόμενον ὁ Θεὸς ᾔδει, προανήρπασεν ἂν τῆς μετανοίας· εἰ δὲ δίκαιος ὢν κατέλυσεν, ἐν ἀσφαλείᾳ τὰ ἀγαθὰ κέκτηται. Ὅθεν δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστι φιλοστοργίας σου τὰ δάκρυα, ἀλλὰ πάθους ἀλογίστου. Ἐπεὶ εἰ τὸν ἀπελθόντα ὠφέλεις, χαίρειν ἔδει καὶ εὐφραίνεσθαι, ὅτι τῶν παρόντων ἀπηλλάγη κυμάτων. Τί γὰρ τὸ πλέον; εἰπέ μοι· τί δὲ τὸ ξένον καὶ καινόν; οὐχὶ τὰ αὐτὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὁρῶμεν ἀνακυκλούμενα; Ἡμέρα καὶ νὺξ, νὺξ καὶ ἡμέρα· χειμὼν καὶ θέρος, θέρος καὶ χειμών, καὶ πλέον οὐδέν. Καὶ ταῦτα μὲν ἀεὶ τὰ αὐτά· τὰ δὲ κακὰ ξένα καὶ καινότερα. Ταῦτα οὖν αὐτὸν ἀντλεῖν $^{60}$ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐβούλου, καὶ μένειν ἐνταῦθα, καὶ νοσεῖν, καὶ πενθεῖν, καὶ δεδοικέναι, καὶ τρέμειν, καὶ τὰ μὲν ὑπομένειν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ μήποτε ὑπομείνῃ φοβεῖσθαι; Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι τὸ μακρὸν τοῦτο πλέοντα $^{61}$ πέλαγος, δυνατὸν ἦν ἀθυμίας καὶ φροντίδων καὶ τῶν ἄλλων ἀπηλλάχθαι τῶν τοιούτων. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο λογίζου, ὅτι οὐκ ἀθάνατον ἔτεκες· καὶ ὅτι εἰ μὴ νῦν ἐτελεύτησε, μικρὸν ὕστερον ἂν τοῦτο ὑπέμεινεν. Ἀλλ’ οὐκ ἐνεπλήσθης αὐτοῦ; Ἀλλὰ ἀπολαύσῃ πάντως ἐκεῖ. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἐπιθυμεῖς ὁρᾷν; Καὶ τί τὸ κωλῦον; Ἔξεστι γὰρ καὶ ἐνταῦθα, ἐὰν νήφῃς· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῶν μελλόντων ὄψεως φανερωτέρα. Σὺ δὲ, εἰ μὲν ἐν βασιλείοις ἦν, οὐκ ἄν ποτε αὐτὸν ἐπεζήτησας $^{62}$ ἰδεῖν, ἀκούουσα εὐδοκιμοῦντα· πρὸς δὲ τὰ πολλῷ βελτίω ὁρῶσα ἀποδεδημηκότα, ὑπὲρ ὀλίγου χρόνου μικροψυχεῖς, καὶ ταῦτα ἔχουσα ἀντ’ ἐκείνου τὸν συνοικοῦντα; Ἀλλ’ οὐκ ἔχεις ἄνδρα; Ἀλλ’ ἔχεις παραμυθίαν, τὸν Πατέρα τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτὴν τῶν χηρῶν. Ἄκουσον καὶ Παύλου ταύτην μακαρίζοντος τὴν χηρείαν, καὶ λέγοντος· Ἡ δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη [364] ἤλπισεν ἐπὶ Κύριον. Καὶ γὰρ εὐδοκιμωτέρα ἡ τοιαύτη φανεῖται, πλείονα ἐπιδεικνυμένη τὴν ὑπομονήν. Μὴ τοίνυν θρήνει ὑπὲρ οὗ στεφανοῦσαι· ὑπὲρ οὗ μισθὸν ἀπαιτεῖς $^{63}$. Καὶ γὰρ ἀπέδωκας τὴν παρακαταθήκην, εἰ ὅπερ ἐπεπιστεύθης παρέστησας. Μηκέτι φρόντιζε λοιπὸν, ἐν ἀσύλῳ $^{64}$ τὸ κτῆμα ἀποθεμένη θησαυρῷ. Εἰ δὲ καὶ μάθοις, τίς μὲν ὁ παρὼν βίος, τίς δὲ ἡ μέλλουσα ζωή, καὶ ὅτι οὗτος μὲν ἀράχνη καὶ σκιὰ, τὰ δὲ ἐκεῖ πάντα ἀκίνητα καὶ ἀθάνατα, οὐ δεήσῃ λοιπὸν ἑτέρων λόγων. Νῦν μὲν γὰρ ἁπάσης τὸ παιδίον ἀπήλλακται μεταβολῆς· ἐνταῦθα δὲ ὢν, ἴσως μὲν χρηστὸς, ἴσως δὲ οὐ τοιοῦτος ἔμενεν ἄν. Ἢ οὐχ ὁρᾷς, ὅσοι τοὺς ἑαυτῶν ἀποκηρύττουσι παῖδας; ὅσοι τῶν ἀποκηρυττομένων χείρους ὄντας ἀναγκάζονται οἴκοι κατέχειν; Ταῦτα πάντα $^{65}$ λογιζόμενοι φιλοσοφῶμεν· οὕτω γὰρ καὶ τῷ τετελευτηκότι χαριούμεθα, καὶ παρὰ ἀνθρώπων πολλῶν ἀπολαυσόμεθα τῶν ἐπαίνων, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοὺς μεγάλους τῆς ὑπομονῆς ἀποληψόμεθα μισθοὺς, καὶ τῶν αἰωνίων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν $^{66}$, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. $^{41\text{-}45}$ σαυτῷ] Sic. E. [et Boull. 2943.] σαυτοῦ A. B. adversus teipsum Ge. χειμῶνας αὐτοῦ C. F. χειμῶνας αὐτῷ Edd. $^{46}$ ἐστεφανώσαντο E. αὐτοῖς] αὐτῶν A. B. C. F. $^{47}$ κληρονόμον Edd. $^{48}$ Sic Edd. codices ἐπιθυμεῖς. Mox ἀ. καὶ μικρὸν Edd. $^{49}$ καταλιμπάνομεν B. καταλίπωμεν A. $^{50}$ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{51}$ δίκαιον om. B. C. F. τῷ τετ. τὰ αὐτοῦ δεῖ A. E. Mutilus est h. l. cod. D. Paulo post τέφρα om. E. $^{52}$ καὶ deest in meis. $^{53}$ ποτήριον] add. τοῦτο Edd. $^{54}$ τῶν om. A. B. F. $^{55}$ τοὺς Ἕλληνας Edd. $^{56}$ ἐκείνου] αὐτοῦ Edd. $^{57}$ ἐπαναστρέψει Edd. $^{58}$ αὐτὰ om. A. B. D. E. ταῦτα om. F. οὐδὲ ταῦτα ὁρώμενα pr. C. $^{59}$ ἀπολήψῃ] ταῦτα ἀπολήψεται Mor. Ben. contra codd. et Verss. $^{60}$ ἀντλεῖν Sic A. E. Ge. Arm. cæteri ὁρᾷν. $^{61}$ διαπλέοντα Edd. $^{62}$ ἐπεθύμησας F. ἐζήτησας Edd. $^{63}$ ἀπαιτῇ F. $^{64}$ ἀληστεύτῳ Edd. $^{65}$ Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα Edd. $^{66}$ Clausula ὧν... ἐπιτυχεῖν deest in A. B. D. F.

375 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXI. AL. XXXII. 376 παυσιν ἀπέλθῃ, φησὶν, ὁ τετελευτηκὼς, ἵνα ἵλεων σχῇ τὸν δικαστήν. Ὑπὲρ [362] τούτων οὖν θρηνεῖς καὶ ὀλολύζεις; Οὐκοῦν σαυτῷ μάχῃ καὶ πολεμεῖς, ὑπὲρ ὧν εἰς λιμένας ἀπῆλθεν ἐκεῖνος, χειμῶνα σαυτῷ $^{41\text{-}45}$ κατασκευάζων. Καὶ τί πάθω; φησί· τοιοῦτόν ἡ φύσις. Οὐκ ἔστι φύσεως τὸ ἔγκλημα, οὐδὲ τῆς τοῦ πράγματος ἀκολουθίας· ἀλλ’ ἡμεῖς, οἱ πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦντές ἐσμεν, οἱ καταμαλακιζόμενοι, καὶ τὴν οἰκείαν προδιδόντες εὐγένειαν, καὶ τοὺς ἀπίστους χείρους ποιοῦντες. Πῶς γὰρ ἑτέρῳ περὶ ἀθανασίας διαλεξόμεθα; πῶς πείσομεν τὸν ἐθνικὸν, ὅταν μᾶλλον ἐκείνου τὸν θάνατον φοβώμεθα καὶ φρίττωμεν; Πολλοὶ γοῦν παρ’ Ἕλλησι, καίτοιγε οὐδὲν περὶ ἀθανασίας εἰδότες, ἐστεφανώθησαν $^{46}$, τῶν παίδων αὐτοῖς ἀπελθόντων, καὶ λευχειμονοῦντες ἐφαίνοντο, ἵνα τὴν παροῦσαν καρπώσωνται δόξαν· σὺ δὲ οὐδὲ διὰ τὴν μέλλουσαν παύῃ γυναικιζόμενος καὶ κοπτόμενος. Ἀλλὰ κληρονόμους $^{47}$ οὐκ ἔχεις, οὐδὲ διάδοχον τῶν ὄντων; Καὶ τί μᾶλλον ἐβούλου, τῶν σῶν αὐτὸν εἶναι κληρονόμον, ἢ τῶν οὐρανῶν; τί δὲ ἐπεθύμεις $^{48}$, τὰ ἀπολλύμενα αὐτὸν διαδέχεσθαι, ἃ μικρὸν ὕστερον ἀφιέναι ἔμελλεν, ἢ τὰ μένοντα καὶ ἀκίνητα; Οὐκ ἔσχες κληρονόμον αὐτὸν, ἀλλ’ ἀντὶ σοῦ ἔσχεν αὐτὸν ὁ Θεός· οὐκ ἐγένετο τῶν ἀδελφῶν τῶν ἰδίων συγκληρονόμος, ἀλλ’ ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τίνι, φησὶ, τὰ ἱμάτια, τίνι τὰ οἰκήματα, τίνι τὰ ἀνδράποδα καὶ τοὺς ἀγροὺς καταλιμπάνομεν $^{49}$; Αὐτῷ πάλιν, καὶ ἀσφαλέστερον, ἢ εἰ ἔζη· τὸ γὰρ κωλῦον οὐδέν. Εἰ γὰρ $^{50}$ βάρβαροι συγκατακαίουσι τοῖς ἀπελθοῦσι τὰ ὄντα, πολλῷ μᾶλλον σὲ συναποστεῖλαι τῷ τετελευτηκότι δίκαιον $^{51}$ τὰ αὐτοῦ, οὐχ ἵνα τέφρα γένηται, καθάπερ ἐκεῖνα, ἀλλ’ ἵνα πλείονα τούτῳ περιβάλῃ δόξαν· καὶ εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν, ἵνα τὰ ἁμαρτήματα λύσῃ· εἰ δὲ δίκαιος, ἵνα προσθήκη γένηται μισθοῦ καὶ ἀντιδόσεως. Ἀλλ’ ἰδεῖν αὐτὸν ἐπιθυμεῖς; Οὐκοῦν τὸν αὐτὸν αὐτῷ βίου βίον, καὶ ταχέως ἀπολήψῃ τὴν ἱερὰν ἐκείνην ὄψιν. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο λογίζου, ὅτι κἂν ἡμῶν μὴ ἀκούσῃς, τῷ χρόνῳ πάντως πεισθήσῃ. Ἀλλ’ οὐδεὶς τότε σοι ὁ μισθός· τοῦ γὰρ πλήθους τῶν ἡμερῶν γίνεται ἡ παραμυθία. Ἂν δὲ νῦν βουληθῇς φιλοσοφεῖν, δύο κερδανεῖς τὰ μέγιστα· καὶ σαυτὸν τῶν ἐν μέσῳ κακῶν ἀπαλλάξεις, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ λαμπρότερον ἀναδήσῃ τὸν στέφανον. Καὶ γὰρ ἐλεημοσύνης καὶ τῶν ἄλλων πολλῷ μεῖζον τὸ πράως συμφορὰν ἐνεγκεῖν. Ἐννόησον ὅτι καὶ $^{52}$ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀπέθανε· καὶ ἐκεῖνος μὲν διὰ σὲ, σὺ δὲ διὰ σαυτόν. Καὶ εἰπών, Εἰ δυνατόν παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον $^{53}$, καὶ λυπηθεὶς, καὶ ἀγωνιάσας, ὅμως οὐ παρέδραμε τὴν τελευτὴν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὴν ὑπέστη τῆς τραγῳδίας. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς θάνατον ὑπέμεινεν, ἀλλὰ τὸν αἴσχιστον· καὶ πρὸ τοῦ θανάτου μάστιγας, καὶ πρὸ τῶν $^{54}$ μαστίγων ὀνείδη καὶ σκώμματα καὶ λοιδορίας, σὲ παιδεύων πάντα φέρειν γενναίως. Ἀλλ’ ὅμως ἀποθανὼν, καὶ τὸ σῶμα ἀποθέμενος, πάλιν αὐτὸ ἀνέλαβε μετὰ μείζονος δόξης, σοὶ καὶ ἐνταῦθα χρηστὰς ὑποτείνων [363] ἐλπίδας. Ταῦτα εἰ μὴ μῦθος, μή θρήνει· ταῦτα εἰ πιστὰ νομίζεις εἶναι, μὴ δάκρυε· εἰ δὲ δακρύεις, πῶς δυνήσῃ πεῖσαι τὸν Ἕλληνα $^{55}$, ὅτι πιστεύεις; ε΄. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀφόρητον ἔτι σοι φαίνεται τὸ συμβάν; Οὐκοῦν δι’ αὐτὸ τοῦτο οὐκ ἄξιον ἐκεῖνον θρηνεῖν· πολλῶν γὰρ τοιούτων ἀπηλλάγη συμφορῶν ἐκεῖνος. Μὴ τοίνυν αὐτῷ φθόνει, μηδὲ βάσκαινε. Τὸ γὰρ ἑαυτῷ μὲν θάνατον αἰτεῖν διὰ τὴν ἄωρον ἐκείνου $^{56}$ τελευτὴν, πενθεῖν δὲ ἐκεῖνον, ὅτι μὴ ἔζη, ἵνα πολλὰ ὑπομείνῃ τοιαῦτα, φθονοῦντος μᾶλλόν ἐστι καὶ βασκαίνοντος. Μὴ δὴ τοῦτο ἐννόει, ὅτι οὐκέτι ἀναστρέψει $^{57}$ εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀπελεύσῃ μικρὸν ὕστερον πρὸς αὐτόν. Μὴ τοῦτο λογίζου, ὅτι οὐκέτι ἐπανέρχεται ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὅτι οὐδὲ αὐτὰ $^{58}$ ταῦτα τὰ ὁρώμενα μένει τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ταῦτα μετασχηματίζεται. Καὶ γὰρ καὶ οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ θάλαττα καὶ πάντα μεταρμόζεται, καὶ τότε ἀπολήψῃ $^{59}$ σου τὸ παιδίον μετὰ πλείονος δόξης. Καὶ εἰ μὲν ἁμαρτωλὸς ἀπῆλθεν, ἔστη τὰ τῆς κακίας· οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μεταβαλλόμενον ὁ Θεὸς ᾔδει, προανήρπασεν ἂν τῆς μετανοίας· εἰ δὲ δίκαιος ὢν κατέλυσεν, ἐν ἀσφαλείᾳ τὰ ἀγαθὰ κέκτηται. Ὅθεν δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστι φιλοστοργίας σου τὰ δάκρυα, ἀλλὰ πάθους ἀλογίστου. Ἐπεὶ εἰ τὸν ἀπελθόντα ὠφέλεις, χαίρειν ἔδει καὶ εὐφραίνεσθαι, ὅτι τῶν παρόντων ἀπηλλάγη κυμάτων. Τί γὰρ τὸ πλέον; εἰπέ μοι· τί δὲ τὸ ξένον καὶ καινόν; οὐχὶ τὰ αὐτὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὁρῶμεν ἀνακυκλούμενα; Ἡμέρα καὶ νὺξ, νὺξ καὶ ἡμέρα· χειμὼν καὶ θέρος, θέρος καὶ χειμών, καὶ πλέον οὐδέν. Καὶ ταῦτα μὲν ἀεὶ τὰ αὐτά· τὰ δὲ κακὰ ξένα καὶ καινότερα. Ταῦτα οὖν αὐτὸν ἀντλεῖν $^{60}$ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐβούλου, καὶ μένειν ἐνταῦθα, καὶ νοσεῖν, καὶ πενθεῖν, καὶ δεδοικέναι, καὶ τρέμειν, καὶ τὰ μὲν ὑπομένειν τῶν δεινῶν, τὰ δὲ μήποτε ὑπομείνῃ φοβεῖσθαι; Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι τὸ μακρὸν τοῦτο πλέοντα $^{61}$ πέλαγος, δυνατὸν ἦν ἀθυμίας καὶ φροντίδων καὶ τῶν ἄλλων ἀπηλλάχθαι τῶν τοιούτων. Μετὰ δὲ τούτων κἀκεῖνο λογίζου, ὅτι οὐκ ἀθάνατον ἔτεκες· καὶ ὅτι εἰ μὴ νῦν ἐτελεύτησε, μικρὸν ὕστερον ἂν τοῦτο ὑπέμεινεν. Ἀλλ’ οὐκ ἐνεπλήσθης αὐτοῦ; Ἀλλὰ ἀπολαύσῃ πάντως ἐκεῖ. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἐπιθυμεῖς ὁρᾷν; Καὶ τί τὸ κωλῦον; Ἔξεστι γὰρ καὶ ἐνταῦθα, ἐὰν νήφῃς· ἡ γὰρ ἐλπὶς τῶν μελλόντων ὄψεως φανερωτέρα. Σὺ δὲ, εἰ μὲν ἐν βασιλείοις ἦν, οὐκ ἄν ποτε αὐτὸν ἐπεζήτησας $^{62}$ ἰδεῖν, ἀκούουσα εὐδοκιμοῦντα· πρὸς δὲ τὰ πολλῷ βελτίω ὁρῶσα ἀποδεδημηκότα, ὑπὲρ ὀλίγου χρόνου μικροψυχεῖς, καὶ ταῦτα ἔχουσα ἀντ’ ἐκείνου τὸν συνοικοῦντα; Ἀλλ’ οὐκ ἔχεις ἄνδρα; Ἀλλ’ ἔχεις παραμυθίαν, τὸν Πατέρα τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτὴν τῶν χηρῶν. Ἄκουσον καὶ Παύλου ταύτην μακαρίζοντος τὴν χηρείαν, καὶ λέγοντος· Ἡ δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη [364] ἤλπισεν ἐπὶ Κύριον. Καὶ γὰρ εὐδοκιμωτέρα ἡ τοιαύτη φανεῖται, πλείονα ἐπιδεικνυμένη τὴν ὑπομονήν. Μὴ τοίνυν θρήνει ὑπὲρ οὗ στεφανοῦσαι· ὑπὲρ οὗ μισθὸν ἀπαιτεῖς $^{63}$. Καὶ γὰρ ἀπέδωκας τὴν παρακαταθήκην, εἰ ὅπερ ἐπεπιστεύθης παρέστησας. Μηκέτι φρόντιζε λοιπὸν, ἐν ἀσύλῳ $^{64}$ τὸ κτῆμα ἀποθεμένη θησαυρῷ. Εἰ δὲ καὶ μάθοις, τίς μὲν ὁ παρὼν βίος, τίς δὲ ἡ μέλλουσα ζωή, καὶ ὅτι οὗτος μὲν ἀράχνη καὶ σκιὰ, τὰ δὲ ἐκεῖ πάντα ἀκίνητα καὶ ἀθάνατα, οὐ δεήσῃ λοιπὸν ἑτέρων λόγων. Νῦν μὲν γὰρ ἁπάσης τὸ παιδίον ἀπήλλακται μεταβολῆς· ἐνταῦθα δὲ ὢν, ἴσως μὲν χρηστὸς, ἴσως δὲ οὐ τοιοῦτος ἔμενεν ἄν. Ἢ οὐχ ὁρᾷς, ὅσοι τοὺς ἑαυτῶν ἀποκηρύττουσι παῖδας; ὅσοι τῶν ἀποκηρυττομένων χείρους ὄντας ἀναγκάζονται οἴκοι κατέχειν; Ταῦτα πάντα $^{65}$ λογιζόμενοι φιλοσοφῶμεν· οὕτω γὰρ καὶ τῷ τετελευτηκότι χαριούμεθα, καὶ παρὰ ἀνθρώπων πολλῶν ἀπολαυσόμεθα τῶν ἐπαίνων, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοὺς μεγάλους τῆς ὑπομονῆς ἀποληψόμεθα μισθοὺς, καὶ τῶν αἰωνίων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν $^{66}$, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. $^{41\text{-}45}$ σαυτῷ] Sic. E. [et Boull. 2943.] σαυτοῦ A. B. adversus teipsum Ge. χειμῶνας αὐτοῦ C. F. χειμῶνας αὐτῷ Edd. $^{46}$ ἐστεφανώσαντο E. αὐτοῖς] αὐτῶν A. B. C. F. $^{47}$ κληρονόμον Edd. $^{48}$ Sic Edd. codices ἐπιθυμεῖς. Mox ἀ. καὶ μικρὸν Edd. $^{49}$ καταλιμπάνομεν B. καταλίπωμεν A. $^{50}$ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{51}$ δίκαιον om. B. C. F. τῷ τετ. τὰ αὐτοῦ δεῖ A. E. Mutilus est h. l. cod. D. Paulo post τέφρα om. E. $^{52}$ καὶ deest in meis. $^{53}$ ποτήριον] add. τοῦτο Edd. $^{54}$ τῶν om. A. B. F. $^{55}$ τοὺς Ἕλληνας Edd. $^{56}$ ἐκείνου] αὐτοῦ Edd. $^{57}$ ἐπαναστρέψει Edd. $^{58}$ αὐτὰ om. A. B. D. E. ταῦτα om. F. οὐδὲ ταῦτα ὁρώμενα pr. C. $^{59}$ ἀπολήψῃ] ταῦτα ἀπολήψεται Mor. Ben. contra codd. et Verss. $^{60}$ ἀντλεῖν Sic A. E. Ge. Arm. cæteri ὁρᾷν. $^{61}$ διαπλέοντα Edd. $^{62}$ ἐπεθύμησας F. ἐζήτησας Edd. $^{63}$ ἀπαιτῇ F. $^{64}$ ἀληστεύτῳ Edd. $^{65}$ Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα Edd. $^{66}$ Clausula ὧν... ἐπιτυχεῖν deest in A. B. D. F.

377 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΒ'. Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ ἠκολούθησαν δύο τυφλοὶ κράζοντες,καὶ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ. Καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοὶ, καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ιησούς: «Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;, Λέγουσιν αὐτῷ· « Ναί, Κύριε. . Τότε ήψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων· · Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. » Καὶ ἀνεῴχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφ θαλμοί. " α'. Τί δήποτε παρέλκει αὐτοὺς κράζοντας; Πάλιν ἐνταῦ- θα παιδεύων ἡμᾶς τὴν παρὰ τῶν πολλῶν διωθεῖσθαι δό- ξαν. Ἐπειδὴ γὰρ πλησίον ἦν ἡ οἰκία, ἄγει αὐτοὺς ἐκεῖ κατ' ιδίαν θεραπεύσων. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ παρ. ήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη τῶν Ἰουδαίων κατηγορία, ὅταν οὗτοι μέν, τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῖς ἐκκε- κομμένων, ἐξ ἀκοῆς μόνης τὴν πίστιν δέχωνται· ἐκεῖνοι δὲ θεωροῦντες τὰ θαύματα, καὶ τὴν ὄψιν μαρτυροῦσαν τοῖς γινομένοις ἔχοντες, τἀναντία πάντα ποιῶσιν. "Ορα δὲ αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν, καὶ ἀπὸ τῆς κραυγῆς, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς οὐ ἐντεύξεως. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσῆλ- θον, ἀλλὰ μεγάλα το βοῶντες, καὶ οὐδὲν ἕτερον ἀλλ᾽ ἢ Ελεον 71 προβαλλόμενοι. Υἱὸν δὲ Δαυΐδ ἐκάλουν, ἐπειδὴ τὸ ὄνομα τιμῆς ἐδόκει εἶναι. Πολλαχοῦ γοῦν καὶ οἱ προ- φῆται τοὺς βασιλέας, οὓς ἐβούλοντο τιμὴν καὶ μεγάλους ἀποφαίνειν, οὕτως ἐκάλουν. Καὶ ἀγαγὼν αὐτοὺς [565] εἰς τὴν οἰκίαν ", δευτέραν ἐρώτησιν προσάγει. Πολλαχοῦ γὰρ ἐσπούδακεν τ ἱκετευόμενος ἰᾶσθαι, ἵνα μή τις νομίσῃ διὰ φιλοτιμίαν αὐτὸν τοῖς θαύμασι τούτοις ἐπιπηδᾷν· καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ δείξῃ, ὅτι καὶ ἄξιοι ἦσαν θεραπείας· καὶ ἵνα μή τις λέγῃ, ὅτι Εἰ ἐλέῳ το μόνον ἔσωζε, πάντας σώζεσθαι ἔδει. Εχει γάρ τινα καὶ ἡ φιλ- ανθρωπία λόγον, τὸν ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν σωζομένων. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον τὴν πίστιν αὐτοὺς ἀπαιτεῖ, ἀλλ' ἐπειδὴ εἶπον υἱὸν το Δαυΐδ, ἀνάγων αὐτοὺς ἐπὶ τὸ ὑψη λότερον, καὶ παιδεύων, & χρή, περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, φησί. Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Οὐκ εἶ πεν, ὅτι Πιστεύετε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέ ρα μου, ὅτι " δύναμαι εὔξασθαι, ἀλλ', Ὅτι ἐγὼ δύνα- μαι τοῦτο ποιῆσαι. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Ναί, Κύριε. Οὐκέτι Δαυτό υἱὸν αὐτὸν καλοῦσιν, ἀλλ᾽ ὑψηλότερον ἀνίπτανται, καὶ τὴν δεσποτείαν ὁμολογοῦσι. Και τότε λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἐπιτίθησι τὴν χεῖρα, λέγων· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τὴν πίστιν αὐτ τῶν ῥωννύς, καὶ δεικνὺς μεριστὰς ὄντας τοῦ κατορθώ ματος, καὶ μαρτυρῶν ὅτι οὐ κολακείας τὰ ῥήματα ἦν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ᾿Ανοιχθήτωσαν ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, ἀλλὰ, Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν· ὅ πολλοῖς τῶν προσελθόντων λέγει, πρὸ τῆς τῶν σωμάτων ἰατρείας τὴν ἐν τῇ ψυχῇ πίστιν προανακηρύξαι σπεύδων, ὥστε καὶ ἐκείνους εὐδοκιμωτέρους ποιῆσαι, καὶ ἑτέρους σπουδαιο- τέρους κατασκευάσαι. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικοῦ· καὶ γὰρ πρὸ τοῦ σφίγξαι τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν κειμένην ἀνίστησι, λέγων· Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ τὸ κοράσιον δὲ ἀναστήσας κατέσχε, καὶ διὰ τῆς τραπέζης ἐδίδαξεν αὐτὴν τὸν εὐεργέτην· καὶ ἐπὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὁμοίως ἐποίησε, τῇ πίστει τὸ πᾶν ἐπιτρέψας· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἀπαλλάττων τοῦ χειμῶνος τῆς θαλάσσης, τῆς ὀλιγοπιστίας πρῶτον ἀπήλλαττεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα· ᾔδει μὲν καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων φωνῆς αὐτὸς τὰ ἀπόρρητα της διανοίας ἵνα δὲ καὶ ἑτέρους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον ἀγάγῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις καταδήλους αὐτοὺς ποιεῖ, διὰ τοῦ τέλους τῆς ἱε τρείας τὴν κρυπτομένην αὐτῶν πίστιν ἀνακηρύττων. Εἶτα μετὰ τὴν ἰατρείαν κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ οὐχ ἁπλῶς κελεύει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρίτης τος. Ενεβριμήσατο γὰρ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, φησὶ, λέ γων· 'Οράτε, μηδεὶς γινωσκέτω. Οἱ δὲ ἐξελθόντες, διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ. Οὐ μήν ένα ἔσχοντο ἐκεῖνοι, ἀλλ' ἐγένοντο κήρυκες καὶ εὐαγγελισταί καὶ κελευόμενοι κρύπτειν τὸ γεγενημένον, ούκ έχο ἔσχοντο. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φαίνεται λέγων· "Απελθε, καὶ διηγοῦ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ· οὐκ ἔστιν ἐναντίον ἐκεῖνο τούτῳ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμβαίνον. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς αὐτοὺς μὲν περὶ ἑαυτῶν μηδὲν λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους ἡμᾶς ἐγκωμιάζειν κωλύειν· εἰ δὲ εἰς τὸν Θεὸν ἡ δόξα ἀναφέροιτο, [366] μή μόνον μὴ κωλύειν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτάττειν τοῦτο ποιεῖν. Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, φησίν, ἰδοὺ 18. προσήνεγκαν αὐτῷ ἀνθρωπον κωφόν, δαιμονιζόμενον. Οὐ γὰρ τῆς φύσεως ἦν τὸ πάθος, ἀλλὰ τοῦ δαίμονος ἡ ἐπιβουλή· διὸ καὶ ἑτέρων δεῖται τῶν προσαγόντων. Οὐδὲ γὰρ δι' ἑαυτοῦ παρα λέσαι ἡδύνατο, ἄφωνος ὤν, οὐδὲ ἑτέρους ἱκετεύσαι, τοῦ δαίμονος δήσαντος τὴν γλώτταν, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς γλώττης πεδήσαντος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἀπαιτεῖ πίστιναύ τὸν, ἀλλ᾽ εὐθέως διορθοῦται τὸ νόσημα. Εκβληθέντος γὰρ τοῦ δαίμονος 85, φησίν, ἐλάλησεν ὁ κωφός. Οἱ δὲ ὄχλοι ἐθαύμασαν, λέγοντες· Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ. "Ο δή μάλιστα ηνία τους Φαρισαίως, ὅτι πάντων αὐτὸν προϋτίθεσαν, οὐ τῶν τότε ὄντων, ἀλλά καὶ τῶν πώποτε γενομένων ἐθεράπευεν, ἀλλ᾽ ὅτι ῥᾳδίως, καὶ ταχέως, καὶ ἄπειρα νοσήματα, καὶ ἀνιάτως ἔχοντα. Καὶ ὁ μὲν δῆμος εἶτως. β'. Οἱ Φαρισαῖοι δὲ τοὐναντίον ἅπαν ε'. Οὐ γὰρ μόνη διαβάλλουσι τὰ γεγενημένα, ἀλλὰ καὶ ἐναντία λέγοντες ἑαυτοῖς οὐκ αἰσχύνονται. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία. Τι γάρ φασιν; Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Μάλιστα μὲν γὰρ, δ καὶ προϊών φησιν, ἀμήχανον δαίμονα εκβάλο λειν δαίμονα· τὰ γὰρ ἑαυτοῦ συγκροτείν είωθεν, οὐ κατα- λύειν 88 ἐκεῖνος. Αὐτὸς δὲ οὐχὶ δαίμονας ἐξέβαλε μόνον, ἀλλὰ καὶ λεπρούς ἐκάθηρε, καὶ νεκρούς ήγειρε, καὶ θάλατταν ἐχαλίνου, καὶ ἁμαρτήματα ἔλυε, καὶ βασι λείαν ἐκήρυττε, καὶ τῷ Πατρὶ προσῆγεν· ἅπερ οὔτ' ἂν ἔλοιτό ποτε δαίμων, οὔτ᾽ ἂν δυνηθείη ποτὲ ἐργάσασθαι, Οἱ γὰρ δαίμονες εἰδώλοις προσάγουσι, καὶ Θεοῦ ἀπὸ ἀγουσι, καὶ τῇ μελλούσῃ ζωῇ ἀπιστεῖν πείθουσιν. Ο δαίο μων ὑβριζόμενος οὐκ εὐεργετεί, ὅπου γε καὶ μὴ ὑβριζό μενος βλάπτει τοὺς θεραπεύοντας αὐτὸν καὶ τιμώντας. Αὐτὸς δὲ τοὐναντίων ποιεῖ· μετὰ γὰρ τὰς ὕβρεις ταύτας καὶ τὰς λοιδορίας, Περιήγε, φησί, τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Καὶ οὐ μόνον αὐτοὺς οὐκ ἐκόλασεν ἀναισθητοῦντας, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλῶς ἐπετίμησεν· ὁμοῦ τε τὴν πραότητα ἐπιδεικνύμε νος, καὶ ταύτῃ ἐν τὴν κακηγορίαν ἐλέγχων ὁμοῦ τε βου λόμενος διὰ τῶν ἑξῆς σημείων πλείονα παρασχεῖν τὴν 47 ἠκολούθησαν] add. αὐτῷ Α. 2 Mosqq. σε Ελθόντι δὲ αὐτῷ et p. p. οἱ δύο τυφλοί Eud. σε ἀπ' αὐτῆς τῆς] ἀπὸ τῆς Β. Γ. * μεγάλα μέγα C. D. F. καὶ μέγα Β. Ελεον] Sic codd. et Gr. τὸ ἐλέησον Edd. " εἰς τὴν οἰκίαν οιη. Β. Γ. ἐσπούδαζεν Edd. * ἵνα] add. και Ε. p. p. ὅτι δὴ ἄξιοι idem. το ελεών Ellil. ὅτι] ἢ ὅτι Α. et sic tacite ed. Ben. ὅτι οὐ δύναμαι hic et paulo ante E. 78.60 Αὐτῶν. . . ἰδου] Τούτων ἀπελθόν των Ελά. σε δαιμονίου Α. F. Ep. cum 4 Mosqq. Μox ἐθαύμαζον Εill. σ' ἅπαν deest in meis; sed tuetur Ep. " Sic Ep. et codd. οὐκ ἀναλύει» Edd. ταύτην codices cum Arm. et hac ratione illorum maledicentiam redarguens Ge. 77 71 86 P. γεγενημένων ει Ε. F. ἐθεράπευσεν Edd. ρ. ρ. κατηγορίαν 88. προβτίθεσαν δ, οὐχ ὅτι

377 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΒ'. Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ ἠκολούθησαν δύο τυφλοὶ κράζοντες,καὶ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, υἱὲ Δαυΐδ. Καὶ ἐλθόντος αὐτοῦ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοὶ, καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ιησούς: «Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;, Λέγουσιν αὐτῷ· « Ναί, Κύριε. . Τότε ήψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων· · Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. » Καὶ ἀνεῴχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφ θαλμοί. " α'. Τί δήποτε παρέλκει αὐτοὺς κράζοντας; Πάλιν ἐνταῦ- θα παιδεύων ἡμᾶς τὴν παρὰ τῶν πολλῶν διωθεῖσθαι δό- ξαν. Ἐπειδὴ γὰρ πλησίον ἦν ἡ οἰκία, ἄγει αὐτοὺς ἐκεῖ κατ' ιδίαν θεραπεύσων. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ παρ. ήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη τῶν Ἰουδαίων κατηγορία, ὅταν οὗτοι μέν, τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῖς ἐκκε- κομμένων, ἐξ ἀκοῆς μόνης τὴν πίστιν δέχωνται· ἐκεῖνοι δὲ θεωροῦντες τὰ θαύματα, καὶ τὴν ὄψιν μαρτυροῦσαν τοῖς γινομένοις ἔχοντες, τἀναντία πάντα ποιῶσιν. "Ορα δὲ αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν, καὶ ἀπὸ τῆς κραυγῆς, καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς οὐ ἐντεύξεως. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσῆλ- θον, ἀλλὰ μεγάλα το βοῶντες, καὶ οὐδὲν ἕτερον ἀλλ᾽ ἢ Ελεον 71 προβαλλόμενοι. Υἱὸν δὲ Δαυΐδ ἐκάλουν, ἐπειδὴ τὸ ὄνομα τιμῆς ἐδόκει εἶναι. Πολλαχοῦ γοῦν καὶ οἱ προ- φῆται τοὺς βασιλέας, οὓς ἐβούλοντο τιμὴν καὶ μεγάλους ἀποφαίνειν, οὕτως ἐκάλουν. Καὶ ἀγαγὼν αὐτοὺς [565] εἰς τὴν οἰκίαν ", δευτέραν ἐρώτησιν προσάγει. Πολλαχοῦ γὰρ ἐσπούδακεν τ ἱκετευόμενος ἰᾶσθαι, ἵνα μή τις νομίσῃ διὰ φιλοτιμίαν αὐτὸν τοῖς θαύμασι τούτοις ἐπιπηδᾷν· καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ δείξῃ, ὅτι καὶ ἄξιοι ἦσαν θεραπείας· καὶ ἵνα μή τις λέγῃ, ὅτι Εἰ ἐλέῳ το μόνον ἔσωζε, πάντας σώζεσθαι ἔδει. Εχει γάρ τινα καὶ ἡ φιλ- ανθρωπία λόγον, τὸν ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν σωζομένων. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον τὴν πίστιν αὐτοὺς ἀπαιτεῖ, ἀλλ' ἐπειδὴ εἶπον υἱὸν το Δαυΐδ, ἀνάγων αὐτοὺς ἐπὶ τὸ ὑψη λότερον, καὶ παιδεύων, & χρή, περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι, φησί. Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Οὐκ εἶ πεν, ὅτι Πιστεύετε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέ ρα μου, ὅτι " δύναμαι εὔξασθαι, ἀλλ', Ὅτι ἐγὼ δύνα- μαι τοῦτο ποιῆσαι. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Ναί, Κύριε. Οὐκέτι Δαυτό υἱὸν αὐτὸν καλοῦσιν, ἀλλ᾽ ὑψηλότερον ἀνίπτανται, καὶ τὴν δεσποτείαν ὁμολογοῦσι. Και τότε λοιπὸν καὶ αὐτὸς ἐπιτίθησι τὴν χεῖρα, λέγων· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο, τὴν πίστιν αὐτ τῶν ῥωννύς, καὶ δεικνὺς μεριστὰς ὄντας τοῦ κατορθώ ματος, καὶ μαρτυρῶν ὅτι οὐ κολακείας τὰ ῥήματα ἦν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ᾿Ανοιχθήτωσαν ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, ἀλλὰ, Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν· ὅ πολλοῖς τῶν προσελθόντων λέγει, πρὸ τῆς τῶν σωμάτων ἰατρείας τὴν ἐν τῇ ψυχῇ πίστιν προανακηρύξαι σπεύδων, ὥστε καὶ ἐκείνους εὐδοκιμωτέρους ποιῆσαι, καὶ ἑτέρους σπουδαιο- τέρους κατασκευάσαι. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ παραλυτικοῦ· καὶ γὰρ πρὸ τοῦ σφίγξαι τὸ σῶμα, τὴν ψυχὴν κειμένην ἀνίστησι, λέγων· Θάρσει, τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ τὸ κοράσιον δὲ ἀναστήσας κατέσχε, καὶ διὰ τῆς τραπέζης ἐδίδαξεν αὐτὴν τὸν εὐεργέτην· καὶ ἐπὶ τοῦ ἑκατοντάρχου δὲ ὁμοίως ἐποίησε, τῇ πίστει τὸ πᾶν ἐπιτρέψας· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἀπαλλάττων τοῦ χειμῶνος τῆς θαλάσσης, τῆς ὀλιγοπιστίας πρῶτον ἀπήλλαττεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα· ᾔδει μὲν καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων φωνῆς αὐτὸς τὰ ἀπόρρητα της διανοίας ἵνα δὲ καὶ ἑτέρους εἰς τὸν αὐτὸν ζῆλον ἀγάγῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις καταδήλους αὐτοὺς ποιεῖ, διὰ τοῦ τέλους τῆς ἱε τρείας τὴν κρυπτομένην αὐτῶν πίστιν ἀνακηρύττων. Εἶτα μετὰ τὴν ἰατρείαν κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν· καὶ οὐχ ἁπλῶς κελεύει, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρίτης τος. Ενεβριμήσατο γὰρ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, φησὶ, λέ γων· 'Οράτε, μηδεὶς γινωσκέτω. Οἱ δὲ ἐξελθόντες, διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ. Οὐ μήν ένα ἔσχοντο ἐκεῖνοι, ἀλλ' ἐγένοντο κήρυκες καὶ εὐαγγελισταί καὶ κελευόμενοι κρύπτειν τὸ γεγενημένον, ούκ έχο ἔσχοντο. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φαίνεται λέγων· "Απελθε, καὶ διηγοῦ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ· οὐκ ἔστιν ἐναντίον ἐκεῖνο τούτῳ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμβαίνον. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς αὐτοὺς μὲν περὶ ἑαυτῶν μηδὲν λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους ἡμᾶς ἐγκωμιάζειν κωλύειν· εἰ δὲ εἰς τὸν Θεὸν ἡ δόξα ἀναφέροιτο, [366] μή μόνον μὴ κωλύειν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτάττειν τοῦτο ποιεῖν. Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, φησίν, ἰδοὺ 18. προσήνεγκαν αὐτῷ ἀνθρωπον κωφόν, δαιμονιζόμενον. Οὐ γὰρ τῆς φύσεως ἦν τὸ πάθος, ἀλλὰ τοῦ δαίμονος ἡ ἐπιβουλή· διὸ καὶ ἑτέρων δεῖται τῶν προσαγόντων. Οὐδὲ γὰρ δι' ἑαυτοῦ παρα λέσαι ἡδύνατο, ἄφωνος ὤν, οὐδὲ ἑτέρους ἱκετεύσαι, τοῦ δαίμονος δήσαντος τὴν γλώτταν, καὶ τὴν ψυχὴν μετὰ τῆς γλώττης πεδήσαντος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἀπαιτεῖ πίστιναύ τὸν, ἀλλ᾽ εὐθέως διορθοῦται τὸ νόσημα. Εκβληθέντος γὰρ τοῦ δαίμονος 85, φησίν, ἐλάλησεν ὁ κωφός. Οἱ δὲ ὄχλοι ἐθαύμασαν, λέγοντες· Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ. "Ο δή μάλιστα ηνία τους Φαρισαίως, ὅτι πάντων αὐτὸν προϋτίθεσαν, οὐ τῶν τότε ὄντων, ἀλλά καὶ τῶν πώποτε γενομένων ἐθεράπευεν, ἀλλ᾽ ὅτι ῥᾳδίως, καὶ ταχέως, καὶ ἄπειρα νοσήματα, καὶ ἀνιάτως ἔχοντα. Καὶ ὁ μὲν δῆμος εἶτως. β'. Οἱ Φαρισαῖοι δὲ τοὐναντίον ἅπαν ε'. Οὐ γὰρ μόνη διαβάλλουσι τὰ γεγενημένα, ἀλλὰ καὶ ἐναντία λέγοντες ἑαυτοῖς οὐκ αἰσχύνονται. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία. Τι γάρ φασιν; Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Μάλιστα μὲν γὰρ, δ καὶ προϊών φησιν, ἀμήχανον δαίμονα εκβάλο λειν δαίμονα· τὰ γὰρ ἑαυτοῦ συγκροτείν είωθεν, οὐ κατα- λύειν 88 ἐκεῖνος. Αὐτὸς δὲ οὐχὶ δαίμονας ἐξέβαλε μόνον, ἀλλὰ καὶ λεπρούς ἐκάθηρε, καὶ νεκρούς ήγειρε, καὶ θάλατταν ἐχαλίνου, καὶ ἁμαρτήματα ἔλυε, καὶ βασι λείαν ἐκήρυττε, καὶ τῷ Πατρὶ προσῆγεν· ἅπερ οὔτ' ἂν ἔλοιτό ποτε δαίμων, οὔτ᾽ ἂν δυνηθείη ποτὲ ἐργάσασθαι, Οἱ γὰρ δαίμονες εἰδώλοις προσάγουσι, καὶ Θεοῦ ἀπὸ ἀγουσι, καὶ τῇ μελλούσῃ ζωῇ ἀπιστεῖν πείθουσιν. Ο δαίο μων ὑβριζόμενος οὐκ εὐεργετεί, ὅπου γε καὶ μὴ ὑβριζό μενος βλάπτει τοὺς θεραπεύοντας αὐτὸν καὶ τιμώντας. Αὐτὸς δὲ τοὐναντίων ποιεῖ· μετὰ γὰρ τὰς ὕβρεις ταύτας καὶ τὰς λοιδορίας, Περιήγε, φησί, τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Καὶ οὐ μόνον αὐτοὺς οὐκ ἐκόλασεν ἀναισθητοῦντας, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλῶς ἐπετίμησεν· ὁμοῦ τε τὴν πραότητα ἐπιδεικνύμε νος, καὶ ταύτῃ ἐν τὴν κακηγορίαν ἐλέγχων ὁμοῦ τε βου λόμενος διὰ τῶν ἑξῆς σημείων πλείονα παρασχεῖν τὴν 47 ἠκολούθησαν] add. αὐτῷ Α. 2 Mosqq. σε Ελθόντι δὲ αὐτῷ et p. p. οἱ δύο τυφλοί Eud. σε ἀπ' αὐτῆς τῆς] ἀπὸ τῆς Β. Γ. * μεγάλα μέγα C. D. F. καὶ μέγα Β. Ελεον] Sic codd. et Gr. τὸ ἐλέησον Edd. " εἰς τὴν οἰκίαν οιη. Β. Γ. ἐσπούδαζεν Edd. * ἵνα] add. και Ε. p. p. ὅτι δὴ ἄξιοι idem. το ελεών Ellil. ὅτι] ἢ ὅτι Α. et sic tacite ed. Ben. ὅτι οὐ δύναμαι hic et paulo ante E. 78.60 Αὐτῶν. . . ἰδου] Τούτων ἀπελθόν των Ελά. σε δαιμονίου Α. F. Ep. cum 4 Mosqq. Μox ἐθαύμαζον Εill. σ' ἅπαν deest in meis; sed tuetur Ep. " Sic Ep. et codd. οὐκ ἀναλύει» Edd. ταύτην codices cum Arm. et hac ratione illorum maledicentiam redarguens Ge. 77 71 86 P. γεγενημένων ει Ε. F. ἐθεράπευσεν Edd. ρ. ρ. κατηγορίαν 88. προβτίθεσαν δ, οὐχ ὅτι

379 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXII. al. XXXIII. 380 ἀπόδειξιν, καὶ τότε καὶ τὸν ἀπὸ τῶν λόγων ἔλεγχον ἐπαγαγεῖν $^{90}$. Περιῆγε τοίνυν καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν χώραις, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν· παιδεύων ἡμᾶς οὕτως ἀμείβεσθαι τοὺς κακηγόρους, οὐ κακηγορίαις ἑτέραις, ἀλλ’ εὐεργεσίαις μείζοσιν. Εἰ γὰρ μὴ δι’ ἀνθρώπους, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν εὐεργετεῖς τοὺς ὁμοδούλους, ὅσα ἂν ποιῶσι, μὴ ἀποστῇς εὐεργετῶν, ἵνα μείζων ὁ μισθὸς ᾖ· ὡς ὅ γε μετὰ τὴν κακηγορίαν ἀφιστάμενος τῆς εὐεργεσίας, δείκνυσιν ὅτι διὰ τὸν ἐκείνων ἔπαινον, ἀλλ’ οὐ διὰ τὸν Θεὸν, τῆς τοιαύτης ἐπιλαμβάνεται ἀρετῆς. Διὰ τοῦτο ὁ Χριστὸς παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι ἐξ ἀγαθότητος μόνης ἐπιτοῦτο ᾖει $^{91}$, οὐ μόνον οὐκ ἀνέμενε πρὸς [367] αὐτὸν ἐλθεῖν τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς πρὸς ἐκείνους ἠπείγετο, δύο τὰ μέγιστα αὐτοῖς κομίζων ἀγαθά· ἓν μὲν, τῆς βασιλείας τὸ Εὐαγγέλιον· ἕτερον δὲ, τὴν πάντων τῶν νοσημάτων διόρθωσιν. Καὶ οὐδὲ πάλιν παρεώρα, οὐ $^{92}$ κάμνην παρέτρεχεν, ἀλλὰ πάντα ἐπήει τόπον. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἵσταται, ἀλλὰ καὶ ἑτέραν πρόνοιαν ἐπιδείκνυται. *Ἰδὼν γὰρ, φησὶ, τοὺς ὄχλους, ἐσπλαγχνίσθη περὶ αὐτῶν ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι, ὡς πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα. Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ $^{93}$· *Ὁ μὲν θερισμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως $^{94}$ ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ.* Ὅρα πάλιν τὸ ἀκενόδοξον. *Ἵνα $^{95}$ μὴ ἅπαντας πρὸς ἑαυτὸν ἐπισύρηται, ἐκπέμπει τοὺς μαθητάς. Οὐ διὰ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλ’ ἵνα αὐτοὺς καὶ παιδεύσῃ, καθάπερ ἔν τινι παλαίστρᾳ τῇ Παλαιστίνῃ μελετήσαντας, οὕτω πρὸς τοὺς ἀγῶνας τῆς οἰκουμένης ἀποδύσασθαι. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ μείζονα τὰ γυμνάσια τῶν ἀγώνων τίθησι, ὅσον $^{96}$ εἰς τὴν αὐτῶν ἧκεν ἀρετὴν, ἵνα εὐκοπώτερον τῶν μετὰ ταῦτα ἀγώνων ἅψωνται, καθάπερ τινὰς νεοσσοὺς ἁπαλοὺς πρὸς τὸ πτῆναι προάγων ἤδη. Καὶ τέως αὐτοὺς ἰατροὺς σωμάτων ποιεῖ, ὕστερον ταμιευόμενος τὴν τῆς ψυχῆς διόρθωσιν τὴν προηγουμένην. Καὶ σκόπει πῶς εὔκολον τὸ πρᾶγμα δείκνυσι καὶ ἀναγκαῖον. Τί γάρ φησιν; *Ὁ μὲν θερισμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι.* Οὐ γὰρ ἐπὶ τὸν σπόρον ὑμᾶς, φησὶν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν ἀμητὸν πέμπω. Ὅπερ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἔλεγεν· *Ἄλλοι κεκοπιάκασι, καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν κόπον αὐτῶν εἰσεληλύθατε.* Ταῦτα δὲ ἔλεγε, καὶ τὸ φρόνημα αὐτῶν καταστέλλων, καὶ θαῤῥεῖν παρασκευάζων, καὶ δεικνὺς ὅτι ὁ μείζων προέλαβε πόνος. Θεῖα δὲ καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ φιλανθρωπίας ἀρχόμενον, οὐκ ἐξ ἀμοιβῆς τινας. *Ἐσπλαγχνίσθη γὰρ, ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι, ὡς πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα.* Αὕτη τῶν ἀρχόντων τῶν Ἰουδαίων ἡ κατηγορία, ὅτι ποιμένες ὄντες τὰ τῶν λύκων ἐπεδείκνυντο. Οὐ γὰρ μόνον οὐ διώρθουν $^{97}$ τὸ πλῆθος, ἀλλὰ καὶ ἐλυμαίνοντο αὐτῶν τὴν προκοπήν. Ἐκείνων γοῦν θαυμαζόντων, καὶ λεγόντων, Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ· οὗτοι τὰ ἐναντία ἔλεγον, ὅτι *Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια.* Ἀλλὰ τίνας ἐργάτας ἐνταῦθά φησι; Τοὺς δώδεκα μαθητάς. Τί οὖν; εἰπὼν, *Οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι,* προσέθηκεν αὐτοῖς; Οὐδαμῶς· ἀλλ’ αὐτοὺς ἔπεμψε. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἔλεγε, *Δεήθητε τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ,* καὶ οὐδένα αὐτοῖς προσέθηκεν; Ὅτι καὶ δώδεκα ὄντας πολλοὺς ἐποίησε λοιπὸν, οὐχὶ τῷ ἀριθμῷ προσθεὶς, ἀλλὰ δύναμιν χαρισάμενος. γ΄. Εἶτα δεικνὺς ἡλίκον τὸ δῶρόν ἐστι, φησὶ, *Δεήθητε $^{98}$ τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ·* καὶ λανθανόντως ἑαυτὸν ἐμφαίνει τὸν τὸ κῦρος ἔχοντα. Εἰπὼν γὰρ, *Δεήθητε τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ,* οὐδὲν δεηθέντων αὐτῶν, οὐδὲ εὐξαμένων, [368] αὐτὸς αὐτοὺς εὐθέως χειροτονεῖ, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς καὶ τῶν Ἰωάννου ῥημάτων, καὶ τῆς ἅλω, καὶ τοῦ λικμῶντος $^{99}$, καὶ τοῦ ἀχύρου, καὶ τοῦ σίτου. Ὅθεν δῆλον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ γεωργὸς, αὐτὸς ὁ τοῦ θερισμοῦ Κύριος, αὐτὸς ὁ τῶν προφητῶν δεσπότης. Εἰ γὰρ θερίζειν ἔπεμψε, δῆλον ὅτι τὰ ἀλλότρια, ἀλλ’ ἃ διὰ τῶν προφητῶν ἔσπειρεν. Οὐ ταύτῃ δὲ αὐτοὺς μόνον παρεθάῤῥυνε, τῷ $^{1}$ θερισμὸν καλέσαι τὴν αὐτῶν διακονίαν, ἀλλὰ καὶ τῷ ποιῆσαι δυνατοὺς πρὸς τὴν διακονίαν. *Καὶ προσκαλεσάμενος, φησὶ, τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν.* Καίτοι οὔπω ἦν Πνεῦμα δεδομένον· *Οὔπω γὰρ ἦν, φησὶ, Πνεῦμα $^{2}$, ἐπειδὴ Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη.* Πῶς οὖν ἐξέβαλλον $^{3}$ τὰ πνεύματα; Ἀπὸ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς ἐξουσίας. Σκόπει δέ μοι καὶ τὸ εὔκαιρον τῆς ἀποστολῆς. Οὐ γὰρ ἐκ προοιμίων αὐτοὺς ἔπεμψεν, ἀλλ’ ὅτε ἱκανῶς τῆς ἀκολουθήσεως ἦσαν ἀπολελαυκότες, καὶ εἶδον καὶ νεκρὸν ἐγερθέντα, καὶ θάλατταν ἐπιτιμηθεῖσαν, καὶ δαίμονας ἐλαθέντας, καὶ παραλυτικὸν σφιγέντα $^{4, 5}$, καὶ ἁμαρτήματα λυθέντα, καὶ λεπρὸν καθαρθέντα, καὶ ἀρκούσαν αὐτοῦ τῆς δυνάμεως ἔλαβον ἀπόδειξιν, καὶ δι’ ἔργων καὶ διὰ λόγων, τότε αὐτοὺς ἐκπέμπει· καὶ οὐκ εἰς ἐπικίνδυνα πράγματα (οὐδεὶς γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ τέως κίνδυνος ἦν), ἀλλὰ πρὸς κακηγορίας ἔδει ἵστασθαι μόνον. Πλὴν καὶ τοῦτο αὐτοῖς προλέγει, τὸ περὶ τῶν κινδύνων, προπαρασκευάζων αὐτοὺς καὶ πρὸ τοῦ καιροῦ, καὶ ἐναγωνίους ποιῶν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων προῤῥήσει. Εἶτα, ἐπειδὴ δύο συζυγίας εἶπεν ἡμῖν ἀποστόλων, τὴν Πέτρου καὶ Ἰωάννου, καὶ μετ’ ἐκείνας $^{6, 7}$ τὸν Ματθαῖον ἔδειξε κληθέντα, περὶ δὲ τῆς τῶν ἄλλων ἀποστόλων κλήσεώς τε καὶ προσηγορίας οὐδὲν ἡμῖν διελέχθη, ἐνταῦθα ἀναγκαίως τὸν κατάλογον αὐτῶν καὶ τὸν ἀριθμὸν τίθησι, καὶ τὰ ὀνόματα δῆλα ποιεῖ, λέγων οὕτως· *Τῶν $^{8}$ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· Πρῶτος, Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος.* Καὶ γὰρ ἕτερος Σίμων ἦν, ὁ Κανανίτης $^{9}$· *καὶ Ἰούδας ὁ Ἰσκαριώτης, καὶ Ἰούδας ὁ Ἰακώβου· καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου, καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου.* Ὁ μὲν οὖν Μάρκος καὶ $^{10}$ κατὰ τὴν $^{10}$ ἀξίαν αὐτοὺς τίθησι· μετὰ γὰρ τοὺς δύο κορυφαίους τότε τὸν Ἀνδρέαν ἀριθμεῖ· οὗτος δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ’ ἀδιαφόρως $^{11}$, μᾶλλον δὲ καὶ Θωμᾶν τὸν πολὺ καταδεέστερον ἑαυτοῦ $^{12}$ προτίθησιν. Ἄλλ’ ἴδωμεν αὐτῶν ἄνωθεν τὸν κατάλογον. *Πρῶτος, Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος, καὶ Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.* Οὐ μικρὸν καὶ τοῦτο $^{13}$ ἐγκώμιον· τὴν μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, τὸν δὲ ἀπὸ τῆς εὐγενείας $^{14}$ τῆς κατὰ τὸν τρόπον ὠνόμασεν. Εἶτα *Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.* Ὁρᾷς πῶς οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν τίθησιν; Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ὁ Ἰωάννης οὐχὶ τῶν ἄλλων μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀδελφοῦ μείζων εἶναι. Εἶτα εἰπὼν, *Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος,* ἐπήγαγε· *Θωμᾶς, [369] καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης.* Ἀλλ’ οὐχ ὁ Λουκᾶς οὕτως· ἀλλ’ ἀντιστρόφως, καὶ προτίθησιν αὐτὸν τοῦ Θωμᾶ. Εἶτα *Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου.* Ἦν γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, καὶ ὁ τοῦ Ζεβεδαίου. Εἶτα εἰπὼν *Λεββαῖον τὸν ἐπικληθέντα Θαδδαῖον $^{15}$, καὶ Σίμωνα τὸν ζηλωτὴν,* ὃν καὶ Κανανίτην καλεῖ, ἐπὶ τὸν προδότην ἔρχεται· καὶ οὐχ ὡς ἐχθρός τις καὶ πολέμιος, ἀλλ’ ὡς ἱστορίαν γράφων οὕτω διηγήσατο. Οὐκ εἶπεν, Ὁ μιαρὸς καὶ παμμίαρος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πόλεως αὐτὸν ἐκάλεσεν, *Ἰούδας ὁ Ἰσκα-* $^{90}$ ἐπάγειν Edd. $^{91}$ ᾔει] εἴη B. D. et pr. C. cæteri ἥκει. $^{92}$ οὐδὲ Edd. $^{93}$ αὐτοῦ deest in Edd. $^{94}$ ὅπως] ἵνα Edd. $^{95}$ "Ἵνα] add. γὰρ E. $^{96}$ ὅσον] καὶ ὅσον E. $^{97}$ διωρθοῦντο Edd. $^{98}$ δεήθητε] add. οὖν Edd. $^{99}$ λικμῶντος] Sic A. C. G. E. et corr. D. quibusdam consentit Arm. Vulgo λικμῶνος (ventilabri Ge.) quæ vox nulla est. $^{1}$ παρεθάῤῥυνεν ἐν τῷ codices præter E. $^{2}$ Πνεῦμα] add. ἅγιον Edd. ἐπειδὴ] ὅτι Edd. $^{3}$ Sic A. E. F. Euth. cæteri ἐξέβαλον. $^{4, 5}$ σφιγγέντα F. $^{6, 7}$ ἐκείνους A. $^{8}$ τῶν] add. δὲ A. F. $^{9}$ ὁ λεγόμενος Καν. Edd. $^{10}$ τὴν deest in Edd. $^{11}$ ἀλλ’ ἀδιαφ.] Sic pr. A. et corr. B. pro vulgato ἀλλὰ διαφόρως. sed indifferenter Ge. Arm. ἀλλ’ ἁπλῶς κατὰ τὸ παραπέσον Theoph. De scr plura codd. E. F. anceps judicium est. $^{12}$ Codices αὐτοῦ. $^{13}$ τοῦτο] add. τὸ Edd. $^{14}$ συγγενείας Mor. Arm. ὠνόμασεν] Sic codd. et Verss. Edebatur ἐξήνεσεν. $^{15}$ τὸν καὶ Θαδ. Edd.

379 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXII. al. XXXIII. 380 ἀπόδειξιν, καὶ τότε καὶ τὸν ἀπὸ τῶν λόγων ἔλεγχον ἐπαγαγεῖν $^{90}$. Περιῆγε τοίνυν καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν χώραις, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν· παιδεύων ἡμᾶς οὕτως ἀμείβεσθαι τοὺς κακηγόρους, οὐ κακηγορίαις ἑτέραις, ἀλλ’ εὐεργεσίαις μείζοσιν. Εἰ γὰρ μὴ δι’ ἀνθρώπους, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν εὐεργετεῖς τοὺς ὁμοδούλους, ὅσα ἂν ποιῶσι, μὴ ἀποστῇς εὐεργετῶν, ἵνα μείζων ὁ μισθὸς ᾖ· ὡς ὅ γε μετὰ τὴν κακηγορίαν ἀφιστάμενος τῆς εὐεργεσίας, δείκνυσιν ὅτι διὰ τὸν ἐκείνων ἔπαινον, ἀλλ’ οὐ διὰ τὸν Θεὸν, τῆς τοιαύτης ἐπιλαμβάνεται ἀρετῆς. Διὰ τοῦτο ὁ Χριστὸς παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι ἐξ ἀγαθότητος μόνης ἐπιτοῦτο ᾖει $^{91}$, οὐ μόνον οὐκ ἀνέμενε πρὸς [367] αὐτὸν ἐλθεῖν τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς πρὸς ἐκείνους ἠπείγετο, δύο τὰ μέγιστα αὐτοῖς κομίζων ἀγαθά· ἓν μὲν, τῆς βασιλείας τὸ Εὐαγγέλιον· ἕτερον δὲ, τὴν πάντων τῶν νοσημάτων διόρθωσιν. Καὶ οὐδὲ πάλιν παρεώρα, οὐ $^{92}$ κάμνην παρέτρεχεν, ἀλλὰ πάντα ἐπήει τόπον. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἵσταται, ἀλλὰ καὶ ἑτέραν πρόνοιαν ἐπιδείκνυται. *Ἰδὼν γὰρ, φησὶ, τοὺς ὄχλους, ἐσπλαγχνίσθη περὶ αὐτῶν ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι, ὡς πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα. Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ $^{93}$· *Ὁ μὲν θερισμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως $^{94}$ ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ.* Ὅρα πάλιν τὸ ἀκενόδοξον. *Ἵνα $^{95}$ μὴ ἅπαντας πρὸς ἑαυτὸν ἐπισύρηται, ἐκπέμπει τοὺς μαθητάς. Οὐ διὰ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλ’ ἵνα αὐτοὺς καὶ παιδεύσῃ, καθάπερ ἔν τινι παλαίστρᾳ τῇ Παλαιστίνῃ μελετήσαντας, οὕτω πρὸς τοὺς ἀγῶνας τῆς οἰκουμένης ἀποδύσασθαι. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ μείζονα τὰ γυμνάσια τῶν ἀγώνων τίθησι, ὅσον $^{96}$ εἰς τὴν αὐτῶν ἧκεν ἀρετὴν, ἵνα εὐκοπώτερον τῶν μετὰ ταῦτα ἀγώνων ἅψωνται, καθάπερ τινὰς νεοσσοὺς ἁπαλοὺς πρὸς τὸ πτῆναι προάγων ἤδη. Καὶ τέως αὐτοὺς ἰατροὺς σωμάτων ποιεῖ, ὕστερον ταμιευόμενος τὴν τῆς ψυχῆς διόρθωσιν τὴν προηγουμένην. Καὶ σκόπει πῶς εὔκολον τὸ πρᾶγμα δείκνυσι καὶ ἀναγκαῖον. Τί γάρ φησιν; *Ὁ μὲν θερισμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι.* Οὐ γὰρ ἐπὶ τὸν σπόρον ὑμᾶς, φησὶν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν ἀμητὸν πέμπω. Ὅπερ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἔλεγεν· *Ἄλλοι κεκοπιάκασι, καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν κόπον αὐτῶν εἰσεληλύθατε.* Ταῦτα δὲ ἔλεγε, καὶ τὸ φρόνημα αὐτῶν καταστέλλων, καὶ θαῤῥεῖν παρασκευάζων, καὶ δεικνὺς ὅτι ὁ μείζων προέλαβε πόνος. Θεῖα δὲ καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ φιλανθρωπίας ἀρχόμενον, οὐκ ἐξ ἀμοιβῆς τινας. *Ἐσπλαγχνίσθη γὰρ, ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι, ὡς πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα.* Αὕτη τῶν ἀρχόντων τῶν Ἰουδαίων ἡ κατηγορία, ὅτι ποιμένες ὄντες τὰ τῶν λύκων ἐπεδείκνυντο. Οὐ γὰρ μόνον οὐ διώρθουν $^{97}$ τὸ πλῆθος, ἀλλὰ καὶ ἐλυμαίνοντο αὐτῶν τὴν προκοπήν. Ἐκείνων γοῦν θαυμαζόντων, καὶ λεγόντων, Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ· οὗτοι τὰ ἐναντία ἔλεγον, ὅτι *Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια.* Ἀλλὰ τίνας ἐργάτας ἐνταῦθά φησι; Τοὺς δώδεκα μαθητάς. Τί οὖν; εἰπὼν, *Οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι,* προσέθηκεν αὐτοῖς; Οὐδαμῶς· ἀλλ’ αὐτοὺς ἔπεμψε. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἔλεγε, *Δεήθητε τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ,* καὶ οὐδένα αὐτοῖς προσέθηκεν; Ὅτι καὶ δώδεκα ὄντας πολλοὺς ἐποίησε λοιπὸν, οὐχὶ τῷ ἀριθμῷ προσθεὶς, ἀλλὰ δύναμιν χαρισάμενος. γ΄. Εἶτα δεικνὺς ἡλίκον τὸ δῶρόν ἐστι, φησὶ, *Δεήθητε $^{98}$ τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ·* καὶ λανθανόντως ἑαυτὸν ἐμφαίνει τὸν τὸ κῦρος ἔχοντα. Εἰπὼν γὰρ, *Δεήθητε τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ,* οὐδὲν δεηθέντων αὐτῶν, οὐδὲ εὐξαμένων, [368] αὐτὸς αὐτοὺς εὐθέως χειροτονεῖ, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς καὶ τῶν Ἰωάννου ῥημάτων, καὶ τῆς ἅλω, καὶ τοῦ λικμῶντος $^{99}$, καὶ τοῦ ἀχύρου, καὶ τοῦ σίτου. Ὅθεν δῆλον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ γεωργὸς, αὐτὸς ὁ τοῦ θερισμοῦ Κύριος, αὐτὸς ὁ τῶν προφητῶν δεσπότης. Εἰ γὰρ θερίζειν ἔπεμψε, δῆλον ὅτι τὰ ἀλλότρια, ἀλλ’ ἃ διὰ τῶν προφητῶν ἔσπειρεν. Οὐ ταύτῃ δὲ αὐτοὺς μόνον παρεθάῤῥυνε, τῷ $^{1}$ θερισμὸν καλέσαι τὴν αὐτῶν διακονίαν, ἀλλὰ καὶ τῷ ποιῆσαι δυνατοὺς πρὸς τὴν διακονίαν. *Καὶ προσκαλεσάμενος, φησὶ, τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν.* Καίτοι οὔπω ἦν Πνεῦμα δεδομένον· *Οὔπω γὰρ ἦν, φησὶ, Πνεῦμα $^{2}$, ἐπειδὴ Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη.* Πῶς οὖν ἐξέβαλλον $^{3}$ τὰ πνεύματα; Ἀπὸ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς ἐξουσίας. Σκόπει δέ μοι καὶ τὸ εὔκαιρον τῆς ἀποστολῆς. Οὐ γὰρ ἐκ προοιμίων αὐτοὺς ἔπεμψεν, ἀλλ’ ὅτε ἱκανῶς τῆς ἀκολουθήσεως ἦσαν ἀπολελαυκότες, καὶ εἶδον καὶ νεκρὸν ἐγερθέντα, καὶ θάλατταν ἐπιτιμηθεῖσαν, καὶ δαίμονας ἐλαθέντας, καὶ παραλυτικὸν σφιγέντα $^{4, 5}$, καὶ ἁμαρτήματα λυθέντα, καὶ λεπρὸν καθαρθέντα, καὶ ἀρκούσαν αὐτοῦ τῆς δυνάμεως ἔλαβον ἀπόδειξιν, καὶ δι’ ἔργων καὶ διὰ λόγων, τότε αὐτοὺς ἐκπέμπει· καὶ οὐκ εἰς ἐπικίνδυνα πράγματα (οὐδεὶς γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ τέως κίνδυνος ἦν), ἀλλὰ πρὸς κακηγορίας ἔδει ἵστασθαι μόνον. Πλὴν καὶ τοῦτο αὐτοῖς προλέγει, τὸ περὶ τῶν κινδύνων, προπαρασκευάζων αὐτοὺς καὶ πρὸ τοῦ καιροῦ, καὶ ἐναγωνίους ποιῶν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων προῤῥήσει. Εἶτα, ἐπειδὴ δύο συζυγίας εἶπεν ἡμῖν ἀποστόλων, τὴν Πέτρου καὶ Ἰωάννου, καὶ μετ’ ἐκείνας $^{6, 7}$ τὸν Ματθαῖον ἔδειξε κληθέντα, περὶ δὲ τῆς τῶν ἄλλων ἀποστόλων κλήσεώς τε καὶ προσηγορίας οὐδὲν ἡμῖν διελέχθη, ἐνταῦθα ἀναγκαίως τὸν κατάλογον αὐτῶν καὶ τὸν ἀριθμὸν τίθησι, καὶ τὰ ὀνόματα δῆλα ποιεῖ, λέγων οὕτως· *Τῶν $^{8}$ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· Πρῶτος, Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος.* Καὶ γὰρ ἕτερος Σίμων ἦν, ὁ Κανανίτης $^{9}$· *καὶ Ἰούδας ὁ Ἰσκαριώτης, καὶ Ἰούδας ὁ Ἰακώβου· καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου, καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου.* Ὁ μὲν οὖν Μάρκος καὶ $^{10}$ κατὰ τὴν $^{10}$ ἀξίαν αὐτοὺς τίθησι· μετὰ γὰρ τοὺς δύο κορυφαίους τότε τὸν Ἀνδρέαν ἀριθμεῖ· οὗτος δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ’ ἀδιαφόρως $^{11}$, μᾶλλον δὲ καὶ Θωμᾶν τὸν πολὺ καταδεέστερον ἑαυτοῦ $^{12}$ προτίθησιν. Ἄλλ’ ἴδωμεν αὐτῶν ἄνωθεν τὸν κατάλογον. *Πρῶτος, Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος, καὶ Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.* Οὐ μικρὸν καὶ τοῦτο $^{13}$ ἐγκώμιον· τὴν μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, τὸν δὲ ἀπὸ τῆς εὐγενείας $^{14}$ τῆς κατὰ τὸν τρόπον ὠνόμασεν. Εἶτα *Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.* Ὁρᾷς πῶς οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν τίθησιν; Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ὁ Ἰωάννης οὐχὶ τῶν ἄλλων μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀδελφοῦ μείζων εἶναι. Εἶτα εἰπὼν, *Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος,* ἐπήγαγε· *Θωμᾶς, [369] καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης.* Ἀλλ’ οὐχ ὁ Λουκᾶς οὕτως· ἀλλ’ ἀντιστρόφως, καὶ προτίθησιν αὐτὸν τοῦ Θωμᾶ. Εἶτα *Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου.* Ἦν γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, καὶ ὁ τοῦ Ζεβεδαίου. Εἶτα εἰπὼν *Λεββαῖον τὸν ἐπικληθέντα Θαδδαῖον $^{15}$, καὶ Σίμωνα τὸν ζηλωτὴν,* ὃν καὶ Κανανίτην καλεῖ, ἐπὶ τὸν προδότην ἔρχεται· καὶ οὐχ ὡς ἐχθρός τις καὶ πολέμιος, ἀλλ’ ὡς ἱστορίαν γράφων οὕτω διηγήσατο. Οὐκ εἶπεν, Ὁ μιαρὸς καὶ παμμίαρος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πόλεως αὐτὸν ἐκάλεσεν, *Ἰούδας ὁ Ἰσκα-* $^{90}$ ἐπάγειν Edd. $^{91}$ ᾔει] εἴη B. D. et pr. C. cæteri ἥκει. $^{92}$ οὐδὲ Edd. $^{93}$ αὐτοῦ deest in Edd. $^{94}$ ὅπως] ἵνα Edd. $^{95}$ "Ἵνα] add. γὰρ E. $^{96}$ ὅσον] καὶ ὅσον E. $^{97}$ διωρθοῦντο Edd. $^{98}$ δεήθητε] add. οὖν Edd. $^{99}$ λικμῶντος] Sic A. C. G. E. et corr. D. quibusdam consentit Arm. Vulgo λικμῶνος (ventilabri Ge.) quæ vox nulla est. $^{1}$ παρεθάῤῥυνεν ἐν τῷ codices præter E. $^{2}$ Πνεῦμα] add. ἅγιον Edd. ἐπειδὴ] ὅτι Edd. $^{3}$ Sic A. E. F. Euth. cæteri ἐξέβαλον. $^{4, 5}$ σφιγγέντα F. $^{6, 7}$ ἐκείνους A. $^{8}$ τῶν] add. δὲ A. F. $^{9}$ ὁ λεγόμενος Καν. Edd. $^{10}$ τὴν deest in Edd. $^{11}$ ἀλλ’ ἀδιαφ.] Sic pr. A. et corr. B. pro vulgato ἀλλὰ διαφόρως. sed indifferenter Ge. Arm. ἀλλ’ ἁπλῶς κατὰ τὸ παραπέσον Theoph. De scr plura codd. E. F. anceps judicium est. $^{12}$ Codices αὐτοῦ. $^{13}$ τοῦτο] add. τὸ Edd. $^{14}$ συγγενείας Mor. Arm. ὠνόμασεν] Sic codd. et Verss. Edebatur ἐξήνεσεν. $^{15}$ τὸν καὶ Θαδ. Edd.

379 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXII. al. XXXIII. 380 ἀπόδειξιν, καὶ τότε καὶ τὸν ἀπὸ τῶν λόγων ἔλεγχον ἐπαγαγεῖν $^{90}$. Περιῆγε τοίνυν καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν χώραις, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν· παιδεύων ἡμᾶς οὕτως ἀμείβεσθαι τοὺς κακηγόρους, οὐ κακηγορίαις ἑτέραις, ἀλλ’ εὐεργεσίαις μείζοσιν. Εἰ γὰρ μὴ δι’ ἀνθρώπους, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν εὐεργετεῖς τοὺς ὁμοδούλους, ὅσα ἂν ποιῶσι, μὴ ἀποστῇς εὐεργετῶν, ἵνα μείζων ὁ μισθὸς ᾖ· ὡς ὅ γε μετὰ τὴν κακηγορίαν ἀφιστάμενος τῆς εὐεργεσίας, δείκνυσιν ὅτι διὰ τὸν ἐκείνων ἔπαινον, ἀλλ’ οὐ διὰ τὸν Θεὸν, τῆς τοιαύτης ἐπιλαμβάνεται ἀρετῆς. Διὰ τοῦτο ὁ Χριστὸς παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι ἐξ ἀγαθότητος μόνης ἐπιτοῦτο ᾖει $^{91}$, οὐ μόνον οὐκ ἀνέμενε πρὸς [367] αὐτὸν ἐλθεῖν τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς πρὸς ἐκείνους ἠπείγετο, δύο τὰ μέγιστα αὐτοῖς κομίζων ἀγαθά· ἓν μὲν, τῆς βασιλείας τὸ Εὐαγγέλιον· ἕτερον δὲ, τὴν πάντων τῶν νοσημάτων διόρθωσιν. Καὶ οὐδὲ πάλιν παρεώρα, οὐ $^{92}$ κάμνην παρέτρεχεν, ἀλλὰ πάντα ἐπήει τόπον. Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἵσταται, ἀλλὰ καὶ ἑτέραν πρόνοιαν ἐπιδείκνυται. *Ἰδὼν γὰρ, φησὶ, τοὺς ὄχλους, ἐσπλαγχνίσθη περὶ αὐτῶν ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι, ὡς πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα. Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ $^{93}$· *Ὁ μὲν θερισμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως $^{94}$ ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ.* Ὅρα πάλιν τὸ ἀκενόδοξον. *Ἵνα $^{95}$ μὴ ἅπαντας πρὸς ἑαυτὸν ἐπισύρηται, ἐκπέμπει τοὺς μαθητάς. Οὐ διὰ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλ’ ἵνα αὐτοὺς καὶ παιδεύσῃ, καθάπερ ἔν τινι παλαίστρᾳ τῇ Παλαιστίνῃ μελετήσαντας, οὕτω πρὸς τοὺς ἀγῶνας τῆς οἰκουμένης ἀποδύσασθαι. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ μείζονα τὰ γυμνάσια τῶν ἀγώνων τίθησι, ὅσον $^{96}$ εἰς τὴν αὐτῶν ἧκεν ἀρετὴν, ἵνα εὐκοπώτερον τῶν μετὰ ταῦτα ἀγώνων ἅψωνται, καθάπερ τινὰς νεοσσοὺς ἁπαλοὺς πρὸς τὸ πτῆναι προάγων ἤδη. Καὶ τέως αὐτοὺς ἰατροὺς σωμάτων ποιεῖ, ὕστερον ταμιευόμενος τὴν τῆς ψυχῆς διόρθωσιν τὴν προηγουμένην. Καὶ σκόπει πῶς εὔκολον τὸ πρᾶγμα δείκνυσι καὶ ἀναγκαῖον. Τί γάρ φησιν; *Ὁ μὲν θερισμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι.* Οὐ γὰρ ἐπὶ τὸν σπόρον ὑμᾶς, φησὶν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν ἀμητὸν πέμπω. Ὅπερ ἐν τῷ Ἰωάννῃ ἔλεγεν· *Ἄλλοι κεκοπιάκασι, καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν κόπον αὐτῶν εἰσεληλύθατε.* Ταῦτα δὲ ἔλεγε, καὶ τὸ φρόνημα αὐτῶν καταστέλλων, καὶ θαῤῥεῖν παρασκευάζων, καὶ δεικνὺς ὅτι ὁ μείζων προέλαβε πόνος. Θεῖα δὲ καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ φιλανθρωπίας ἀρχόμενον, οὐκ ἐξ ἀμοιβῆς τινας. *Ἐσπλαγχνίσθη γὰρ, ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι, ὡς πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα.* Αὕτη τῶν ἀρχόντων τῶν Ἰουδαίων ἡ κατηγορία, ὅτι ποιμένες ὄντες τὰ τῶν λύκων ἐπεδείκνυντο. Οὐ γὰρ μόνον οὐ διώρθουν $^{97}$ τὸ πλῆθος, ἀλλὰ καὶ ἐλυμαίνοντο αὐτῶν τὴν προκοπήν. Ἐκείνων γοῦν θαυμαζόντων, καὶ λεγόντων, Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ· οὗτοι τὰ ἐναντία ἔλεγον, ὅτι *Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια.* Ἀλλὰ τίνας ἐργάτας ἐνταῦθά φησι; Τοὺς δώδεκα μαθητάς. Τί οὖν; εἰπὼν, *Οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι,* προσέθηκεν αὐτοῖς; Οὐδαμῶς· ἀλλ’ αὐτοὺς ἔπεμψε. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἔλεγε, *Δεήθητε τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ,* καὶ οὐδένα αὐτοῖς προσέθηκεν; Ὅτι καὶ δώδεκα ὄντας πολλοὺς ἐποίησε λοιπὸν, οὐχὶ τῷ ἀριθμῷ προσθεὶς, ἀλλὰ δύναμιν χαρισάμενος. γ΄. Εἶτα δεικνὺς ἡλίκον τὸ δῶρόν ἐστι, φησὶ, *Δεήθητε $^{98}$ τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ·* καὶ λανθανόντως ἑαυτὸν ἐμφαίνει τὸν τὸ κῦρος ἔχοντα. Εἰπὼν γὰρ, *Δεήθητε τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ,* οὐδὲν δεηθέντων αὐτῶν, οὐδὲ εὐξαμένων, [368] αὐτὸς αὐτοὺς εὐθέως χειροτονεῖ, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς καὶ τῶν Ἰωάννου ῥημάτων, καὶ τῆς ἅλω, καὶ τοῦ λικμῶντος $^{99}$, καὶ τοῦ ἀχύρου, καὶ τοῦ σίτου. Ὅθεν δῆλον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ γεωργὸς, αὐτὸς ὁ τοῦ θερισμοῦ Κύριος, αὐτὸς ὁ τῶν προφητῶν δεσπότης. Εἰ γὰρ θερίζειν ἔπεμψε, δῆλον ὅτι τὰ ἀλλότρια, ἀλλ’ ἃ διὰ τῶν προφητῶν ἔσπειρεν. Οὐ ταύτῃ δὲ αὐτοὺς μόνον παρεθάῤῥυνε, τῷ $^{1}$ θερισμὸν καλέσαι τὴν αὐτῶν διακονίαν, ἀλλὰ καὶ τῷ ποιῆσαι δυνατοὺς πρὸς τὴν διακονίαν. *Καὶ προσκαλεσάμενος, φησὶ, τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν.* Καίτοι οὔπω ἦν Πνεῦμα δεδομένον· *Οὔπω γὰρ ἦν, φησὶ, Πνεῦμα $^{2}$, ἐπειδὴ Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη.* Πῶς οὖν ἐξέβαλλον $^{3}$ τὰ πνεύματα; Ἀπὸ τῆς ἐπιταγῆς τῆς αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς ἐξουσίας. Σκόπει δέ μοι καὶ τὸ εὔκαιρον τῆς ἀποστολῆς. Οὐ γὰρ ἐκ προοιμίων αὐτοὺς ἔπεμψεν, ἀλλ’ ὅτε ἱκανῶς τῆς ἀκολουθήσεως ἦσαν ἀπολελαυκότες, καὶ εἶδον καὶ νεκρὸν ἐγερθέντα, καὶ θάλατταν ἐπιτιμηθεῖσαν, καὶ δαίμονας ἐλαθέντας, καὶ παραλυτικὸν σφιγέντα $^{4, 5}$, καὶ ἁμαρτήματα λυθέντα, καὶ λεπρὸν καθαρθέντα, καὶ ἀρκούσαν αὐτοῦ τῆς δυνάμεως ἔλαβον ἀπόδειξιν, καὶ δι’ ἔργων καὶ διὰ λόγων, τότε αὐτοὺς ἐκπέμπει· καὶ οὐκ εἰς ἐπικίνδυνα πράγματα (οὐδεὶς γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ τέως κίνδυνος ἦν), ἀλλὰ πρὸς κακηγορίας ἔδει ἵστασθαι μόνον. Πλὴν καὶ τοῦτο αὐτοῖς προλέγει, τὸ περὶ τῶν κινδύνων, προπαρασκευάζων αὐτοὺς καὶ πρὸ τοῦ καιροῦ, καὶ ἐναγωνίους ποιῶν τῇ συνεχεῖ περὶ τούτων προῤῥήσει. Εἶτα, ἐπειδὴ δύο συζυγίας εἶπεν ἡμῖν ἀποστόλων, τὴν Πέτρου καὶ Ἰωάννου, καὶ μετ’ ἐκείνας $^{6, 7}$ τὸν Ματθαῖον ἔδειξε κληθέντα, περὶ δὲ τῆς τῶν ἄλλων ἀποστόλων κλήσεώς τε καὶ προσηγορίας οὐδὲν ἡμῖν διελέχθη, ἐνταῦθα ἀναγκαίως τὸν κατάλογον αὐτῶν καὶ τὸν ἀριθμὸν τίθησι, καὶ τὰ ὀνόματα δῆλα ποιεῖ, λέγων οὕτως· *Τῶν $^{8}$ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα· Πρῶτος, Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος.* Καὶ γὰρ ἕτερος Σίμων ἦν, ὁ Κανανίτης $^{9}$· *καὶ Ἰούδας ὁ Ἰσκαριώτης, καὶ Ἰούδας ὁ Ἰακώβου· καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου, καὶ Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου.* Ὁ μὲν οὖν Μάρκος καὶ $^{10}$ κατὰ τὴν $^{10}$ ἀξίαν αὐτοὺς τίθησι· μετὰ γὰρ τοὺς δύο κορυφαίους τότε τὸν Ἀνδρέαν ἀριθμεῖ· οὗτος δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ’ ἀδιαφόρως $^{11}$, μᾶλλον δὲ καὶ Θωμᾶν τὸν πολὺ καταδεέστερον ἑαυτοῦ $^{12}$ προτίθησιν. Ἄλλ’ ἴδωμεν αὐτῶν ἄνωθεν τὸν κατάλογον. *Πρῶτος, Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος, καὶ Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.* Οὐ μικρὸν καὶ τοῦτο $^{13}$ ἐγκώμιον· τὴν μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, τὸν δὲ ἀπὸ τῆς εὐγενείας $^{14}$ τῆς κατὰ τὸν τρόπον ὠνόμασεν. Εἶτα *Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.* Ὁρᾷς πῶς οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν τίθησιν; Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ὁ Ἰωάννης οὐχὶ τῶν ἄλλων μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀδελφοῦ μείζων εἶναι. Εἶτα εἰπὼν, *Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος,* ἐπήγαγε· *Θωμᾶς, [369] καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης.* Ἀλλ’ οὐχ ὁ Λουκᾶς οὕτως· ἀλλ’ ἀντιστρόφως, καὶ προτίθησιν αὐτὸν τοῦ Θωμᾶ. Εἶτα *Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἀλφαίου.* Ἦν γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, καὶ ὁ τοῦ Ζεβεδαίου. Εἶτα εἰπὼν *Λεββαῖον τὸν ἐπικληθέντα Θαδδαῖον $^{15}$, καὶ Σίμωνα τὸν ζηλωτὴν,* ὃν καὶ Κανανίτην καλεῖ, ἐπὶ τὸν προδότην ἔρχεται· καὶ οὐχ ὡς ἐχθρός τις καὶ πολέμιος, ἀλλ’ ὡς ἱστορίαν γράφων οὕτω διηγήσατο. Οὐκ εἶπεν, Ὁ μιαρὸς καὶ παμμίαρος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πόλεως αὐτὸν ἐκάλεσεν, *Ἰούδας ὁ Ἰσκα-* $^{90}$ ἐπάγειν Edd. $^{91}$ ᾔει] εἴη B. D. et pr. C. cæteri ἥκει. $^{92}$ οὐδὲ Edd. $^{93}$ αὐτοῦ deest in Edd. $^{94}$ ὅπως] ἵνα Edd. $^{95}$ "Ἵνα] add. γὰρ E. $^{96}$ ὅσον] καὶ ὅσον E. $^{97}$ διωρθοῦντο Edd. $^{98}$ δεήθητε] add. οὖν Edd. $^{99}$ λικμῶντος] Sic A. C. G. E. et corr. D. quibusdam consentit Arm. Vulgo λικμῶνος (ventilabri Ge.) quæ vox nulla est. $^{1}$ παρεθάῤῥυνεν ἐν τῷ codices præter E. $^{2}$ Πνεῦμα] add. ἅγιον Edd. ἐπειδὴ] ὅτι Edd. $^{3}$ Sic A. E. F. Euth. cæteri ἐξέβαλον. $^{4, 5}$ σφιγγέντα F. $^{6, 7}$ ἐκείνους A. $^{8}$ τῶν] add. δὲ A. F. $^{9}$ ὁ λεγόμενος Καν. Edd. $^{10}$ τὴν deest in Edd. $^{11}$ ἀλλ’ ἀδιαφ.] Sic pr. A. et corr. B. pro vulgato ἀλλὰ διαφόρως. sed indifferenter Ge. Arm. ἀλλ’ ἁπλῶς κατὰ τὸ παραπέσον Theoph. De scr plura codd. E. F. anceps judicium est. $^{12}$ Codices αὐτοῦ. $^{13}$ τοῦτο] add. τὸ Edd. $^{14}$ συγγενείας Mor. Arm. ὠνόμασεν] Sic codd. et Verss. Edebatur ἐξήνεσεν. $^{15}$ τὸν καὶ Θαδ. Edd.

381 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 17 ριώτης. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ἰούδας ὁ Λεββαῖος, ὁ ἐπι- κληθείς 14 Θαδδαίος, ἐν Ἰακώβου φησὶν ὁ Λουκᾶς εἶναι λέγων, Ἰούδας Ιακώβου. Ἀπὸ τούτου τοίνυν διαιρῶν αὐτὸν, φησίν· Ἰούδας ὁ Ισκαριώτης, ὁ καὶ παραδούς- αὐτόν. Καὶ οὐκ αἰσχύνεται λέγων· Ο καὶ “' παραδούς αὐτόν. Οὕτως οὐδὲν οὐδέποτε οὐδὲ τῶν δοκούντων ἐπο ονειδίστων εἶναι ἀπέκρυπτον. Πρῶτος δὲ πάντων καὶ κορυφαῖος, ὁ ἀγράμματος, ὁ 18 ἰδιώτης. Αλλ' ίδωμεν ποῦ καὶ πρὸς τίνας αὐτοὺς πέμπει. Τούτους τοὺς δώδεκα, φησὶν, ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς. Ποίους τούτους; Τους ἁλιέας 18, τοὺς τελώνας· καὶ γὰρ τέσσαρες ἦσαν ἁλιεῖς, καὶ δύο τελῶναι, Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος· ὁ δὲ εἷς καὶ προδότης. Καὶ τί πρὸς αὐτούς φησιν; Εὐθέως παραγγέλ- λει το αὐτοῖς λέγων· Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ἰσραήλ. Μὴ γὰρ δὴ νομίσητε, φησίν, ἐπειδή με υβρί ζουσι, καὶ δαιμονῶντα καλοῦσιν, ὅτι μισῶ αὐτοὺς καὶ ἀποστρέφομαι. Καὶ γὰρ πρώτους αὐτοὺς διορθῶσαι ἐσπούδακα, καὶ πάντων ὑμᾶς ἀπάγων τῶν ἄλλων, τού- τοις πέμπω διδασκάλους καὶ ἰατρούς. Καὶ οὐ μόνον πρὸ τούτων ἄλλοις καταγγείλαι κωλύω, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁδοῦ ἅψα- σθαι τῆς ἐκεῖ φερούσης επιτρέπω, οὐδὲ εἰ εἰς πόλιν τοιαύτην εἰσελθεῖν. δ. Καὶ γὰρ καὶ οἱ Σαμαρεῖται ἐναντίως πρὸς Ιου- δαίους διάκεινται. Καίτοιγε εὐκολώτερα τὰ ἐκείνων ἦν· πολλῷ εἰ γὰρ ἐπιτηδειότερον πρὸς τὴν πίστιν εἶχον· τὰ δὲ τούτων χαλεπώτερα. Αλλ' ὅμως ἐπὶ τὰ δυσκολώτερα πέμπει, τὴν κηδεμονίαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἐνδεικνύμενος, καὶ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων 18, καὶ προ οδοποιῶν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀποστόλων, ἵνα μὴ πάλιν ἐγκαλῶσιν ”, ὅτι πρὸς ἀκροβυστους εἰσῆλθον, καὶ 38 δι- καίαν δέξωσιν αἰτίαν ἔχειν τοῦ φυγείν 18 αὐτοὺς καὶ ἀπο στρέφεσθαι. Καὶ πρόβατα αὐτοὺς καλεῖ ἀπολωλότα, οὐκ ἀποπηδήσαντα, πανταχόθεν συγγνώμην αὐτοῖς ἐπι- νοῶν, καὶ ἐφελκόμενος αὐτῶν τὴν γνώμην. Πορευόμε- και δέ, φησί, κηρύξατε" λέγοντες, ὅτι Ηγγικεν ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἶδες διακονίας μέγεθος; εἶδες ἀποστόλων ἀξίωμα; Οὐδὲν αἰσθητὸν κελεύονται λέγειν, οὐδὲ οἷον οἱ περὶ Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας τοὺς ἔμ- προσθεν, ἀλλὰ καινά τινα καὶ παράδοξα. Οὐ γὰρ τοιαῦτα ἐκήρυττον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ γῆν, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ ἀγαθά· οἱ [370] δὲ βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ τὰ ἐκεῖ ἅπαντα. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον οὗτοι μείζους, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ὑπακοῆς. Οὐδὲ γὰρ ἀναδύονται, οὐδὲ ὀκνοῦσι, καθάπερ οἱ παλαιοίε · ἀλλὰ, καίτοι κινδύνους καὶ πολέμους καὶ τὰ ἀφόρητα ἀκούοντες κακά, μετὰ πολλῆς δέχονται τῆς πειθοῦς τὰ ἐπιταττόμενα, ἅτε βασιλείας κήρυκες ὄντες. Καὶ τί θαυμαστὸν, φησίν, εἰ μηδὲν σκυθρωπὸν κηρύτ· τοντες καὶ χαλεπόν, εὐκόλως ὑπήκουσαν; Τί λέγεις; οὐδὲν χαλεπὸν ἐπετάγησαν; Οὐκ ἀκούεις τῶν δεσμωτη- ρίων, τῶν ἀναγωγῶν, τῶν πολέμων τῶν ἐμφυλίων, τοῦ παρὰ πάντων μίσους, ἅπερ ἅπαντα μικρὸν ὕστερον αυτ τοὺς ὑποστήσεσθαι 30 ἔλεγεν; Ετέροις μὲν γὰρ μυρίων ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας ἔπεμπεν· αὐτοὺς δὲ ἀνήκεστα δεινὰ πείσεσθαι ἔλεγε καὶ προανεφώ νει. Εἶτα ποιῶν αὐτοὺς ἀξιοπίστους, φησίν· Ασθενοῦν- 25 . as τας θερατεύετε, λεπρούς καθαίρετε, δαιμόνια έχε βάλλετε· δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε. Όρα τών τῶν ἠθῶν ἐπιμελεῖται, καὶ οὐκ ἔλαττον ἢ τῶν σημείων, δεικνὺς ὅτι τὰ σημεῖα τούτων χωρὶς οὐδέν ἐστι. Καὶ γὰρ τὸ φρόνημα 88 αὐτῶν καταστέλλει λέγων· Δωρεάν ἐλά βετε, δωρεάν δότε· καὶ φιλοχρηματίας καθαρεύειν παρασκευάζει. Εἶτα ἵνα μὴ νομισθῇ αὐτῶν εἶναι κατ θωμα, καὶ ἐπαρθῶσιν ἀπὸ τῶν γινομένων σημείων, τη Δωρεάν ἐλάβετε. Οὐδὲν χαρίζεσθε τοῖς δεχομένοις ὑμᾶς οὐ γὰρ μισθοῦ ταῦτα ἐλάβετε, οὐδὲ πονέσαντες· ἐπὴ γὰρ ἡ χάρις. Οὕτως οὖν καὶ ἐκείνοις δότε· οὐδὲ γὰρ ἔστι τιμὴν αὐτῶν ἀξίαν εὑρεῖν. Εἶτα τὴν βίζαν τῶν κα- κῶν εὐθέως ἀνασπῶν, φησι· Μὴ κτήσησθε χρυσέν, μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν, μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον. Οὐκ εἶπε, Μὴ λάβητε μεθ' ἑαυτῶν, ΕΕ, Κἂν ἑτέρωθεν ἐξῇ λαβεῖν, φύγε τὸ πονηρὸν νόσημα Καὶ γὰρ πολλὰ διὰ τούτου κατώρθου· ἓν μὲν, ἀντ όπτους ποιῶν τοὺς μαθητάς· δεύτερον δὲ, πάσης αὐτοὺς ἀπαλλάττων φροντίδος, ὥστε τὴν σχολὴν πᾶσαν τῷ λέγω παρέχειν· τρίτον, διδάσκων αὐτοὺς τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Τοῦτο γοῦν αὐτοῖς καὶ λέγει μετὰ ταῦτα· Μή τινος ὑστερήσατε, ὅτε ἔπεμψα ὑμᾶς γυμνοὺς καὶ ἀντιπο δέτους ; Οὐκ εὐθέως εἶπε . Μὴ κτήσησθε· ἀλλ' ότι εἶπε, Λεπροὺς καθαίρετε, δαιμόνια εκβάλλετε, τότε εἶπε, Μηδέν 38 κτήσησθε δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε· καὶ τὸ συμφέρον διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ τὸ πρέπον αὐτοῖς, καὶ τὸ δυνατὸν παρεχόμενος. Αλλ' ίσως εἴποι τις ἂν, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα λόγον ἂν ἔχοι· τὸ δὲ μὴ τ πήραν ἔχειν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτώνας, μηδὲ ῥάβδον, μηδὲ ὑποδήματα, τίνος ἕνεκεν ἐπέταξεν ; Εἰς πᾶσαν αὐτ τοὺς ἀκρίβειαν ἀσκῆσαι βουλόμενος· ἐπεὶ καὶ ἀνωτέρω, οὐδὲ ὑπὲρ τῆς ἐπιούσης ἡμέρας μεριμνᾶν ἐπέτρεψε. Καὶ γὰρ καὶ ε τῇ οἰκουμένῃ διδασκάλους ἔμελλεν ἀποστέλ λειν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀγγέλους αὐτοὺς ἐξ ἀνθρώπων, ώς εἰπεῖν, κατασκευάζει, πάσης ἀπολύων φροντίδος βιωσι κῆς, ὥστε μια κατέχεσθαι φροντίδι μόνη, τῇ ἐκ τῆς διδα σκαλίας· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνης [371] αὐτοὺς ἀπολύε, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε πως ἢ τί λαλήσητε.Ὥστε δ δοκεῖ σφόδρα φορτικὸν εἶναι καὶ ἐπαχθές, τοῦτο μάλιστα εὔκολον αὐτοῖς ἀποφαίνει καὶ ῥᾴδιον. Οὐδὲν γὰρ ούτως εὐθυμεῖσθαι ποιεῖ, ὡς τὸ φροντίδος ἀπηλλάχθαι καὶ με ρίμνης· καὶ μάλιστα ὅταν ἐξῃ ταύτης ἀπηλλαγμένου; μηδενὸς ἐλαττοῦσθαι, τοῦ Θεοῦ παρόντος, καὶ ἀντὶ πάν των αὐτοῖς γινομένου. Είτα ένα μὴ λέγωσι, Πόθεν συν τῆς ἀναγκαίας τροφῆς ἀπολαύσομεν; οὐ λέγει αὐτοῖς, ὅτι Ἠκούσατε ὅτι εἶπον ὑμῖν ἔμπροσθεν· Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ (ούπω γὰρ ἦσαν δυνατο τὸ ἐπίταγμα τοῦτο διὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξασθαι ")· ἀλλὰ τὸ πολὺ τούτου καταδεέστερον ἐπήγαγε, λέγων· Άξιες γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστι· δηλῶν ἔτι παρὰ τῶν μαθητῶν αὐτοὺς τρέφεσθαι ἔδει · ἵνα μήτε αὐτοὶ μέγα φρονῶσι κατὰ τῶν μαθητευομένων, ὡς πάντα παρέχοντες, καὶ μηδὲν λαμβάνοντες παρ' αὐτῶν· μήτε ἐκεῖνοι πάλιν ἀποῤῥαγῶσιν ὑπερορώμενοι παρά τούτων. • ε'. Εἶτα, ἵνα μὴ λέγωσι, Προσαιτοῦντας οὖν ἡμᾶς 16 ὁ καὶ ἐπικλ. Α. 17 καὶ om. Β. F. 18 λas B. C. D. F. Σε οὐδὲ] μηδὲ Edd. τοιαύτην] Sic Edul. Σαμαρειτών codd. et Verss. 38 πολύ Edd. το αποφράτο των Ευδ. κι ἐγκαλοῦντες ὦσιν Mor. Ben. ἀκροβύστους] add Ασσυρίους Edd. refragantibus codd. et Vers 26 και om. G. F. et pr. B. D. 30 φεύγειν Εdd. * Sic Euld. et Veres. ἀποδημήσαντα Ε. cateri αποδημήσαντας. Perinulantur eadem vv. p. 339 Β. κηρύττετε οιη. λέγοντες} Edd. 29 παλαιοὶ] πολλοί Α. ἄλλοι Mor. τοῖς ἀπαντήσεσθαι Edd. contra codd. et Ge. οι ἠθῶν] add. αὐτῶν Edd. p. p. καὶ deest in codd. præter E. Di φρονήματα Ε. Μox δωρεάν δότε om. Β. F. φύγετε Α. * Οὐκ εὐθέως δὲ εἶπε Β. Καὶ οὐκ εὐθέως λέγε: Σ μηδὲν] μὴ E. Verba τότε επήγαγε, quæ post κτήσησθε vulgo leguntur, jubentibus codd. et Ge. delevi. μελ μηδὲ Β. D. F. p. p. μὴ ῥάβδον Edd. Mac vv. desunt in F. 3 και deest Edd. * ñ om. A. B.Mor. p. p. àa- λήσετε Ε. 30 ἐπὶ τῶν ἔργων ἐπιδεῖξαι Edd. το δεξ Γ. 33 "0 6] καὶ Edd. 10 αλιέας] add. τοὺς ἰδιώτας A. Theoph. να παραγγεί

381 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 17 ριώτης. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ἰούδας ὁ Λεββαῖος, ὁ ἐπι- κληθείς 14 Θαδδαίος, ἐν Ἰακώβου φησὶν ὁ Λουκᾶς εἶναι λέγων, Ἰούδας Ιακώβου. Ἀπὸ τούτου τοίνυν διαιρῶν αὐτὸν, φησίν· Ἰούδας ὁ Ισκαριώτης, ὁ καὶ παραδούς- αὐτόν. Καὶ οὐκ αἰσχύνεται λέγων· Ο καὶ “' παραδούς αὐτόν. Οὕτως οὐδὲν οὐδέποτε οὐδὲ τῶν δοκούντων ἐπο ονειδίστων εἶναι ἀπέκρυπτον. Πρῶτος δὲ πάντων καὶ κορυφαῖος, ὁ ἀγράμματος, ὁ 18 ἰδιώτης. Αλλ' ίδωμεν ποῦ καὶ πρὸς τίνας αὐτοὺς πέμπει. Τούτους τοὺς δώδεκα, φησὶν, ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς. Ποίους τούτους; Τους ἁλιέας 18, τοὺς τελώνας· καὶ γὰρ τέσσαρες ἦσαν ἁλιεῖς, καὶ δύο τελῶναι, Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος· ὁ δὲ εἷς καὶ προδότης. Καὶ τί πρὸς αὐτούς φησιν; Εὐθέως παραγγέλ- λει το αὐτοῖς λέγων· Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ἰσραήλ. Μὴ γὰρ δὴ νομίσητε, φησίν, ἐπειδή με υβρί ζουσι, καὶ δαιμονῶντα καλοῦσιν, ὅτι μισῶ αὐτοὺς καὶ ἀποστρέφομαι. Καὶ γὰρ πρώτους αὐτοὺς διορθῶσαι ἐσπούδακα, καὶ πάντων ὑμᾶς ἀπάγων τῶν ἄλλων, τού- τοις πέμπω διδασκάλους καὶ ἰατρούς. Καὶ οὐ μόνον πρὸ τούτων ἄλλοις καταγγείλαι κωλύω, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁδοῦ ἅψα- σθαι τῆς ἐκεῖ φερούσης επιτρέπω, οὐδὲ εἰ εἰς πόλιν τοιαύτην εἰσελθεῖν. δ. Καὶ γὰρ καὶ οἱ Σαμαρεῖται ἐναντίως πρὸς Ιου- δαίους διάκεινται. Καίτοιγε εὐκολώτερα τὰ ἐκείνων ἦν· πολλῷ εἰ γὰρ ἐπιτηδειότερον πρὸς τὴν πίστιν εἶχον· τὰ δὲ τούτων χαλεπώτερα. Αλλ' ὅμως ἐπὶ τὰ δυσκολώτερα πέμπει, τὴν κηδεμονίαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἐνδεικνύμενος, καὶ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων 18, καὶ προ οδοποιῶν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀποστόλων, ἵνα μὴ πάλιν ἐγκαλῶσιν ”, ὅτι πρὸς ἀκροβυστους εἰσῆλθον, καὶ 38 δι- καίαν δέξωσιν αἰτίαν ἔχειν τοῦ φυγείν 18 αὐτοὺς καὶ ἀπο στρέφεσθαι. Καὶ πρόβατα αὐτοὺς καλεῖ ἀπολωλότα, οὐκ ἀποπηδήσαντα, πανταχόθεν συγγνώμην αὐτοῖς ἐπι- νοῶν, καὶ ἐφελκόμενος αὐτῶν τὴν γνώμην. Πορευόμε- και δέ, φησί, κηρύξατε" λέγοντες, ὅτι Ηγγικεν ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἶδες διακονίας μέγεθος; εἶδες ἀποστόλων ἀξίωμα; Οὐδὲν αἰσθητὸν κελεύονται λέγειν, οὐδὲ οἷον οἱ περὶ Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας τοὺς ἔμ- προσθεν, ἀλλὰ καινά τινα καὶ παράδοξα. Οὐ γὰρ τοιαῦτα ἐκήρυττον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ γῆν, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ ἀγαθά· οἱ [370] δὲ βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ τὰ ἐκεῖ ἅπαντα. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον οὗτοι μείζους, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ὑπακοῆς. Οὐδὲ γὰρ ἀναδύονται, οὐδὲ ὀκνοῦσι, καθάπερ οἱ παλαιοίε · ἀλλὰ, καίτοι κινδύνους καὶ πολέμους καὶ τὰ ἀφόρητα ἀκούοντες κακά, μετὰ πολλῆς δέχονται τῆς πειθοῦς τὰ ἐπιταττόμενα, ἅτε βασιλείας κήρυκες ὄντες. Καὶ τί θαυμαστὸν, φησίν, εἰ μηδὲν σκυθρωπὸν κηρύτ· τοντες καὶ χαλεπόν, εὐκόλως ὑπήκουσαν; Τί λέγεις; οὐδὲν χαλεπὸν ἐπετάγησαν; Οὐκ ἀκούεις τῶν δεσμωτη- ρίων, τῶν ἀναγωγῶν, τῶν πολέμων τῶν ἐμφυλίων, τοῦ παρὰ πάντων μίσους, ἅπερ ἅπαντα μικρὸν ὕστερον αυτ τοὺς ὑποστήσεσθαι 30 ἔλεγεν; Ετέροις μὲν γὰρ μυρίων ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας ἔπεμπεν· αὐτοὺς δὲ ἀνήκεστα δεινὰ πείσεσθαι ἔλεγε καὶ προανεφώ νει. Εἶτα ποιῶν αὐτοὺς ἀξιοπίστους, φησίν· Ασθενοῦν- 25 . as τας θερατεύετε, λεπρούς καθαίρετε, δαιμόνια έχε βάλλετε· δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε. Όρα τών τῶν ἠθῶν ἐπιμελεῖται, καὶ οὐκ ἔλαττον ἢ τῶν σημείων, δεικνὺς ὅτι τὰ σημεῖα τούτων χωρὶς οὐδέν ἐστι. Καὶ γὰρ τὸ φρόνημα 88 αὐτῶν καταστέλλει λέγων· Δωρεάν ἐλά βετε, δωρεάν δότε· καὶ φιλοχρηματίας καθαρεύειν παρασκευάζει. Εἶτα ἵνα μὴ νομισθῇ αὐτῶν εἶναι κατ θωμα, καὶ ἐπαρθῶσιν ἀπὸ τῶν γινομένων σημείων, τη Δωρεάν ἐλάβετε. Οὐδὲν χαρίζεσθε τοῖς δεχομένοις ὑμᾶς οὐ γὰρ μισθοῦ ταῦτα ἐλάβετε, οὐδὲ πονέσαντες· ἐπὴ γὰρ ἡ χάρις. Οὕτως οὖν καὶ ἐκείνοις δότε· οὐδὲ γὰρ ἔστι τιμὴν αὐτῶν ἀξίαν εὑρεῖν. Εἶτα τὴν βίζαν τῶν κα- κῶν εὐθέως ἀνασπῶν, φησι· Μὴ κτήσησθε χρυσέν, μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν, μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον. Οὐκ εἶπε, Μὴ λάβητε μεθ' ἑαυτῶν, ΕΕ, Κἂν ἑτέρωθεν ἐξῇ λαβεῖν, φύγε τὸ πονηρὸν νόσημα Καὶ γὰρ πολλὰ διὰ τούτου κατώρθου· ἓν μὲν, ἀντ όπτους ποιῶν τοὺς μαθητάς· δεύτερον δὲ, πάσης αὐτοὺς ἀπαλλάττων φροντίδος, ὥστε τὴν σχολὴν πᾶσαν τῷ λέγω παρέχειν· τρίτον, διδάσκων αὐτοὺς τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Τοῦτο γοῦν αὐτοῖς καὶ λέγει μετὰ ταῦτα· Μή τινος ὑστερήσατε, ὅτε ἔπεμψα ὑμᾶς γυμνοὺς καὶ ἀντιπο δέτους ; Οὐκ εὐθέως εἶπε . Μὴ κτήσησθε· ἀλλ' ότι εἶπε, Λεπροὺς καθαίρετε, δαιμόνια εκβάλλετε, τότε εἶπε, Μηδέν 38 κτήσησθε δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε· καὶ τὸ συμφέρον διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ τὸ πρέπον αὐτοῖς, καὶ τὸ δυνατὸν παρεχόμενος. Αλλ' ίσως εἴποι τις ἂν, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα λόγον ἂν ἔχοι· τὸ δὲ μὴ τ πήραν ἔχειν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτώνας, μηδὲ ῥάβδον, μηδὲ ὑποδήματα, τίνος ἕνεκεν ἐπέταξεν ; Εἰς πᾶσαν αὐτ τοὺς ἀκρίβειαν ἀσκῆσαι βουλόμενος· ἐπεὶ καὶ ἀνωτέρω, οὐδὲ ὑπὲρ τῆς ἐπιούσης ἡμέρας μεριμνᾶν ἐπέτρεψε. Καὶ γὰρ καὶ ε τῇ οἰκουμένῃ διδασκάλους ἔμελλεν ἀποστέλ λειν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀγγέλους αὐτοὺς ἐξ ἀνθρώπων, ώς εἰπεῖν, κατασκευάζει, πάσης ἀπολύων φροντίδος βιωσι κῆς, ὥστε μια κατέχεσθαι φροντίδι μόνη, τῇ ἐκ τῆς διδα σκαλίας· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνης [371] αὐτοὺς ἀπολύε, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε πως ἢ τί λαλήσητε.Ὥστε δ δοκεῖ σφόδρα φορτικὸν εἶναι καὶ ἐπαχθές, τοῦτο μάλιστα εὔκολον αὐτοῖς ἀποφαίνει καὶ ῥᾴδιον. Οὐδὲν γὰρ ούτως εὐθυμεῖσθαι ποιεῖ, ὡς τὸ φροντίδος ἀπηλλάχθαι καὶ με ρίμνης· καὶ μάλιστα ὅταν ἐξῃ ταύτης ἀπηλλαγμένου; μηδενὸς ἐλαττοῦσθαι, τοῦ Θεοῦ παρόντος, καὶ ἀντὶ πάν των αὐτοῖς γινομένου. Είτα ένα μὴ λέγωσι, Πόθεν συν τῆς ἀναγκαίας τροφῆς ἀπολαύσομεν; οὐ λέγει αὐτοῖς, ὅτι Ἠκούσατε ὅτι εἶπον ὑμῖν ἔμπροσθεν· Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ (ούπω γὰρ ἦσαν δυνατο τὸ ἐπίταγμα τοῦτο διὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξασθαι ")· ἀλλὰ τὸ πολὺ τούτου καταδεέστερον ἐπήγαγε, λέγων· Άξιες γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστι· δηλῶν ἔτι παρὰ τῶν μαθητῶν αὐτοὺς τρέφεσθαι ἔδει · ἵνα μήτε αὐτοὶ μέγα φρονῶσι κατὰ τῶν μαθητευομένων, ὡς πάντα παρέχοντες, καὶ μηδὲν λαμβάνοντες παρ' αὐτῶν· μήτε ἐκεῖνοι πάλιν ἀποῤῥαγῶσιν ὑπερορώμενοι παρά τούτων. • ε'. Εἶτα, ἵνα μὴ λέγωσι, Προσαιτοῦντας οὖν ἡμᾶς 16 ὁ καὶ ἐπικλ. Α. 17 καὶ om. Β. F. 18 λas B. C. D. F. Σε οὐδὲ] μηδὲ Edd. τοιαύτην] Sic Edul. Σαμαρειτών codd. et Verss. 38 πολύ Edd. το αποφράτο των Ευδ. κι ἐγκαλοῦντες ὦσιν Mor. Ben. ἀκροβύστους] add Ασσυρίους Edd. refragantibus codd. et Vers 26 και om. G. F. et pr. B. D. 30 φεύγειν Εdd. * Sic Euld. et Veres. ἀποδημήσαντα Ε. cateri αποδημήσαντας. Perinulantur eadem vv. p. 339 Β. κηρύττετε οιη. λέγοντες} Edd. 29 παλαιοὶ] πολλοί Α. ἄλλοι Mor. τοῖς ἀπαντήσεσθαι Edd. contra codd. et Ge. οι ἠθῶν] add. αὐτῶν Edd. p. p. καὶ deest in codd. præter E. Di φρονήματα Ε. Μox δωρεάν δότε om. Β. F. φύγετε Α. * Οὐκ εὐθέως δὲ εἶπε Β. Καὶ οὐκ εὐθέως λέγε: Σ μηδὲν] μὴ E. Verba τότε επήγαγε, quæ post κτήσησθε vulgo leguntur, jubentibus codd. et Ge. delevi. μελ μηδὲ Β. D. F. p. p. μὴ ῥάβδον Edd. Mac vv. desunt in F. 3 και deest Edd. * ñ om. A. B.Mor. p. p. àa- λήσετε Ε. 30 ἐπὶ τῶν ἔργων ἐπιδεῖξαι Edd. το δεξ Γ. 33 "0 6] καὶ Edd. 10 αλιέας] add. τοὺς ἰδιώτας A. Theoph. να παραγγεί

381 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 17 ριώτης. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ἰούδας ὁ Λεββαῖος, ὁ ἐπι- κληθείς 14 Θαδδαίος, ἐν Ἰακώβου φησὶν ὁ Λουκᾶς εἶναι λέγων, Ἰούδας Ιακώβου. Ἀπὸ τούτου τοίνυν διαιρῶν αὐτὸν, φησίν· Ἰούδας ὁ Ισκαριώτης, ὁ καὶ παραδούς- αὐτόν. Καὶ οὐκ αἰσχύνεται λέγων· Ο καὶ “' παραδούς αὐτόν. Οὕτως οὐδὲν οὐδέποτε οὐδὲ τῶν δοκούντων ἐπο ονειδίστων εἶναι ἀπέκρυπτον. Πρῶτος δὲ πάντων καὶ κορυφαῖος, ὁ ἀγράμματος, ὁ 18 ἰδιώτης. Αλλ' ίδωμεν ποῦ καὶ πρὸς τίνας αὐτοὺς πέμπει. Τούτους τοὺς δώδεκα, φησὶν, ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς. Ποίους τούτους; Τους ἁλιέας 18, τοὺς τελώνας· καὶ γὰρ τέσσαρες ἦσαν ἁλιεῖς, καὶ δύο τελῶναι, Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος· ὁ δὲ εἷς καὶ προδότης. Καὶ τί πρὸς αὐτούς φησιν; Εὐθέως παραγγέλ- λει το αὐτοῖς λέγων· Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε· πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ἰσραήλ. Μὴ γὰρ δὴ νομίσητε, φησίν, ἐπειδή με υβρί ζουσι, καὶ δαιμονῶντα καλοῦσιν, ὅτι μισῶ αὐτοὺς καὶ ἀποστρέφομαι. Καὶ γὰρ πρώτους αὐτοὺς διορθῶσαι ἐσπούδακα, καὶ πάντων ὑμᾶς ἀπάγων τῶν ἄλλων, τού- τοις πέμπω διδασκάλους καὶ ἰατρούς. Καὶ οὐ μόνον πρὸ τούτων ἄλλοις καταγγείλαι κωλύω, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁδοῦ ἅψα- σθαι τῆς ἐκεῖ φερούσης επιτρέπω, οὐδὲ εἰ εἰς πόλιν τοιαύτην εἰσελθεῖν. δ. Καὶ γὰρ καὶ οἱ Σαμαρεῖται ἐναντίως πρὸς Ιου- δαίους διάκεινται. Καίτοιγε εὐκολώτερα τὰ ἐκείνων ἦν· πολλῷ εἰ γὰρ ἐπιτηδειότερον πρὸς τὴν πίστιν εἶχον· τὰ δὲ τούτων χαλεπώτερα. Αλλ' ὅμως ἐπὶ τὰ δυσκολώτερα πέμπει, τὴν κηδεμονίαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἐνδεικνύμενος, καὶ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων 18, καὶ προ οδοποιῶν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀποστόλων, ἵνα μὴ πάλιν ἐγκαλῶσιν ”, ὅτι πρὸς ἀκροβυστους εἰσῆλθον, καὶ 38 δι- καίαν δέξωσιν αἰτίαν ἔχειν τοῦ φυγείν 18 αὐτοὺς καὶ ἀπο στρέφεσθαι. Καὶ πρόβατα αὐτοὺς καλεῖ ἀπολωλότα, οὐκ ἀποπηδήσαντα, πανταχόθεν συγγνώμην αὐτοῖς ἐπι- νοῶν, καὶ ἐφελκόμενος αὐτῶν τὴν γνώμην. Πορευόμε- και δέ, φησί, κηρύξατε" λέγοντες, ὅτι Ηγγικεν ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἶδες διακονίας μέγεθος; εἶδες ἀποστόλων ἀξίωμα; Οὐδὲν αἰσθητὸν κελεύονται λέγειν, οὐδὲ οἷον οἱ περὶ Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας τοὺς ἔμ- προσθεν, ἀλλὰ καινά τινα καὶ παράδοξα. Οὐ γὰρ τοιαῦτα ἐκήρυττον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ γῆν, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ ἀγαθά· οἱ [370] δὲ βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ τὰ ἐκεῖ ἅπαντα. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον οὗτοι μείζους, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ὑπακοῆς. Οὐδὲ γὰρ ἀναδύονται, οὐδὲ ὀκνοῦσι, καθάπερ οἱ παλαιοίε · ἀλλὰ, καίτοι κινδύνους καὶ πολέμους καὶ τὰ ἀφόρητα ἀκούοντες κακά, μετὰ πολλῆς δέχονται τῆς πειθοῦς τὰ ἐπιταττόμενα, ἅτε βασιλείας κήρυκες ὄντες. Καὶ τί θαυμαστὸν, φησίν, εἰ μηδὲν σκυθρωπὸν κηρύτ· τοντες καὶ χαλεπόν, εὐκόλως ὑπήκουσαν; Τί λέγεις; οὐδὲν χαλεπὸν ἐπετάγησαν; Οὐκ ἀκούεις τῶν δεσμωτη- ρίων, τῶν ἀναγωγῶν, τῶν πολέμων τῶν ἐμφυλίων, τοῦ παρὰ πάντων μίσους, ἅπερ ἅπαντα μικρὸν ὕστερον αυτ τοὺς ὑποστήσεσθαι 30 ἔλεγεν; Ετέροις μὲν γὰρ μυρίων ἐσομένους ἀγαθῶν προξένους καὶ κήρυκας ἔπεμπεν· αὐτοὺς δὲ ἀνήκεστα δεινὰ πείσεσθαι ἔλεγε καὶ προανεφώ νει. Εἶτα ποιῶν αὐτοὺς ἀξιοπίστους, φησίν· Ασθενοῦν- 25 . as τας θερατεύετε, λεπρούς καθαίρετε, δαιμόνια έχε βάλλετε· δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε. Όρα τών τῶν ἠθῶν ἐπιμελεῖται, καὶ οὐκ ἔλαττον ἢ τῶν σημείων, δεικνὺς ὅτι τὰ σημεῖα τούτων χωρὶς οὐδέν ἐστι. Καὶ γὰρ τὸ φρόνημα 88 αὐτῶν καταστέλλει λέγων· Δωρεάν ἐλά βετε, δωρεάν δότε· καὶ φιλοχρηματίας καθαρεύειν παρασκευάζει. Εἶτα ἵνα μὴ νομισθῇ αὐτῶν εἶναι κατ θωμα, καὶ ἐπαρθῶσιν ἀπὸ τῶν γινομένων σημείων, τη Δωρεάν ἐλάβετε. Οὐδὲν χαρίζεσθε τοῖς δεχομένοις ὑμᾶς οὐ γὰρ μισθοῦ ταῦτα ἐλάβετε, οὐδὲ πονέσαντες· ἐπὴ γὰρ ἡ χάρις. Οὕτως οὖν καὶ ἐκείνοις δότε· οὐδὲ γὰρ ἔστι τιμὴν αὐτῶν ἀξίαν εὑρεῖν. Εἶτα τὴν βίζαν τῶν κα- κῶν εὐθέως ἀνασπῶν, φησι· Μὴ κτήσησθε χρυσέν, μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν, μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδον. Οὐκ εἶπε, Μὴ λάβητε μεθ' ἑαυτῶν, ΕΕ, Κἂν ἑτέρωθεν ἐξῇ λαβεῖν, φύγε τὸ πονηρὸν νόσημα Καὶ γὰρ πολλὰ διὰ τούτου κατώρθου· ἓν μὲν, ἀντ όπτους ποιῶν τοὺς μαθητάς· δεύτερον δὲ, πάσης αὐτοὺς ἀπαλλάττων φροντίδος, ὥστε τὴν σχολὴν πᾶσαν τῷ λέγω παρέχειν· τρίτον, διδάσκων αὐτοὺς τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Τοῦτο γοῦν αὐτοῖς καὶ λέγει μετὰ ταῦτα· Μή τινος ὑστερήσατε, ὅτε ἔπεμψα ὑμᾶς γυμνοὺς καὶ ἀντιπο δέτους ; Οὐκ εὐθέως εἶπε . Μὴ κτήσησθε· ἀλλ' ότι εἶπε, Λεπροὺς καθαίρετε, δαιμόνια εκβάλλετε, τότε εἶπε, Μηδέν 38 κτήσησθε δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε· καὶ τὸ συμφέρον διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ τὸ πρέπον αὐτοῖς, καὶ τὸ δυνατὸν παρεχόμενος. Αλλ' ίσως εἴποι τις ἂν, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα λόγον ἂν ἔχοι· τὸ δὲ μὴ τ πήραν ἔχειν εἰς ὁδὸν, μηδὲ δύο χιτώνας, μηδὲ ῥάβδον, μηδὲ ὑποδήματα, τίνος ἕνεκεν ἐπέταξεν ; Εἰς πᾶσαν αὐτ τοὺς ἀκρίβειαν ἀσκῆσαι βουλόμενος· ἐπεὶ καὶ ἀνωτέρω, οὐδὲ ὑπὲρ τῆς ἐπιούσης ἡμέρας μεριμνᾶν ἐπέτρεψε. Καὶ γὰρ καὶ ε τῇ οἰκουμένῃ διδασκάλους ἔμελλεν ἀποστέλ λειν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀγγέλους αὐτοὺς ἐξ ἀνθρώπων, ώς εἰπεῖν, κατασκευάζει, πάσης ἀπολύων φροντίδος βιωσι κῆς, ὥστε μια κατέχεσθαι φροντίδι μόνη, τῇ ἐκ τῆς διδα σκαλίας· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνης [371] αὐτοὺς ἀπολύε, λέγων· Μὴ μεριμνήσητε πως ἢ τί λαλήσητε.Ὥστε δ δοκεῖ σφόδρα φορτικὸν εἶναι καὶ ἐπαχθές, τοῦτο μάλιστα εὔκολον αὐτοῖς ἀποφαίνει καὶ ῥᾴδιον. Οὐδὲν γὰρ ούτως εὐθυμεῖσθαι ποιεῖ, ὡς τὸ φροντίδος ἀπηλλάχθαι καὶ με ρίμνης· καὶ μάλιστα ὅταν ἐξῃ ταύτης ἀπηλλαγμένου; μηδενὸς ἐλαττοῦσθαι, τοῦ Θεοῦ παρόντος, καὶ ἀντὶ πάν των αὐτοῖς γινομένου. Είτα ένα μὴ λέγωσι, Πόθεν συν τῆς ἀναγκαίας τροφῆς ἀπολαύσομεν; οὐ λέγει αὐτοῖς, ὅτι Ἠκούσατε ὅτι εἶπον ὑμῖν ἔμπροσθεν· Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ (ούπω γὰρ ἦσαν δυνατο τὸ ἐπίταγμα τοῦτο διὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξασθαι ")· ἀλλὰ τὸ πολὺ τούτου καταδεέστερον ἐπήγαγε, λέγων· Άξιες γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστι· δηλῶν ἔτι παρὰ τῶν μαθητῶν αὐτοὺς τρέφεσθαι ἔδει · ἵνα μήτε αὐτοὶ μέγα φρονῶσι κατὰ τῶν μαθητευομένων, ὡς πάντα παρέχοντες, καὶ μηδὲν λαμβάνοντες παρ' αὐτῶν· μήτε ἐκεῖνοι πάλιν ἀποῤῥαγῶσιν ὑπερορώμενοι παρά τούτων. • ε'. Εἶτα, ἵνα μὴ λέγωσι, Προσαιτοῦντας οὖν ἡμᾶς 16 ὁ καὶ ἐπικλ. Α. 17 καὶ om. Β. F. 18 λas B. C. D. F. Σε οὐδὲ] μηδὲ Edd. τοιαύτην] Sic Edul. Σαμαρειτών codd. et Verss. 38 πολύ Edd. το αποφράτο των Ευδ. κι ἐγκαλοῦντες ὦσιν Mor. Ben. ἀκροβύστους] add Ασσυρίους Edd. refragantibus codd. et Vers 26 και om. G. F. et pr. B. D. 30 φεύγειν Εdd. * Sic Euld. et Veres. ἀποδημήσαντα Ε. cateri αποδημήσαντας. Perinulantur eadem vv. p. 339 Β. κηρύττετε οιη. λέγοντες} Edd. 29 παλαιοὶ] πολλοί Α. ἄλλοι Mor. τοῖς ἀπαντήσεσθαι Edd. contra codd. et Ge. οι ἠθῶν] add. αὐτῶν Edd. p. p. καὶ deest in codd. præter E. Di φρονήματα Ε. Μox δωρεάν δότε om. Β. F. φύγετε Α. * Οὐκ εὐθέως δὲ εἶπε Β. Καὶ οὐκ εὐθέως λέγε: Σ μηδὲν] μὴ E. Verba τότε επήγαγε, quæ post κτήσησθε vulgo leguntur, jubentibus codd. et Ge. delevi. μελ μηδὲ Β. D. F. p. p. μὴ ῥάβδον Edd. Mac vv. desunt in F. 3 και deest Edd. * ñ om. A. B.Mor. p. p. àa- λήσετε Ε. 30 ἐπὶ τῶν ἔργων ἐπιδεῖξαι Edd. το δεξ Γ. 33 "0 6] καὶ Edd. 10 αλιέας] add. τοὺς ἰδιώτας A. Theoph. να παραγγεί

888 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. quod datur, mercedem, vocat. Ne putetis, inquit, quia opera illa tota in verbis consistit, parvum a vo- bis beneficium præberi; multi namque laboris res est: quodque dant ii qui docentur, non gratis largiuntur, sed id mercedis loco habendum; Dignus est enim ope- rarius mercede sua. Hoc autein dicit, non quod tanti solum apostolici labores habendi sint, absit; sed quod illis constituat, ne plus aliquid quærant, et præ- bentibus suadeat, se non ex liberalitate illud suppe- ditare, sed ex debito. 11. In quamcumque civitatem vel vicum intraveritis, interrogate quis dignus in illa sil, el illic manete donec exieritis. Neque enim, inquit, quin dixi, Dignus est operarius cibo suo ', omnium ja- nuas vobis aperui; sed hic quoque multam accuratio- nem expeto. Illud enim vobis laudi honorique erit, etiam in victus ratione. Si enim dignus ille sil, om- nino cibum suppeditabit ; maximeque si nonnisi ne- cessaria petatis. Non modo autem dignos quærere præcipit, sed votatetiam ne de domo in domum trans- eant, ne se excipientem offendant, neve ipsi leves el ventri dediti habeantur. Id enim declaravit his verbis, Ibi manete donec exieritis. Quod etiam ex aliis eval gelistis (Marc. 6. Luc. 10) disci potest. Viden' quo pacto illos honoratiores, et eos qui hospitio recipiunt diligentiores faciat, ostendens illos maxime lucrari, et ad gloriam, et ad utilitatem? Deinde de hac ipsa re sic prosequitur: 12. Intrantes autem in domum, salutate illam. 13. Et si quidem fuerit domus digna, veniat pax vestra super illam : si autem non fuerit di- gna, pax vestra ad vos revertatur. Viden' quam minu- tatim hæc præcipiat? Et jure quidem. Athletas quippe religionis et præcones orbis instruit, et hac ratione illos et moderatiores reddit et optabiliores, adjicitque : 14. Et quicumque non susceperit vos, ne- que audierit sermones vestros, exeuntes ex domo vel civitate illa, excutite pulverem pedum vestrorum. 15. Amen dico vobis, tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomorrhæ in die judicii, quam civitati illi. Ne quia docetis, inquit, ideo exspectetis salutem ab aliis dici vobis, sed primi hunc honorern exhibete. Deinde ostendens eam non esse simplicem salutationem, sed benedictionem, ait, Si digna fuerit domus, veniet super illam : sin contumeliosa sit, prima pœna erit quod pace non fruatur; secunda, quod Sodomitis paria patiatur. Et quid ad nos, inquient, illorum sup- plicia? Domos dignorum habebitis. Quid vero signifi- cat illud, Excutite pulverem pedum vestrorum? Vel ut testificentur se nihil ab ipsis recepisse; vel in testi- monium longi suscepti itineris in illorum gratiam. Tu vero mihi considera ipsum non totum jam illis dare. Neque enim adhuc illis præscientiam indit, qua nosse possint qui digni, qui indigni sint; sed explorare et experimentuin sumere jubet. Cur porro ille apud publicanum manebat? Quia ille ex muta- tione dígnus evaserat. Tu vero perpende quomodo omnibus nuďatis omnia largiatur, dum præcipit ut in discipulorum domibus maneant, et nihil habentes ་ Edd., mercede sua. 884 ingrediantur. Hoc enim pacto omni cura liberi erɔnı, illisque suadebant, se ad ipsorum tantum salutern illo venisse, tum quia nihil attulerant, tum quia nihi plus quam necessaria peterent, tum etiam quod non apud omnes indiscriminatim ingrederentur. Neque enim ex signis tantum volebat illos splendidos esse, sed ex virtute magis, quam ex signis. Nihil enim ita philosophiam exprimit, ut si nihil superfluum habeas, et si quoad licet nulla re indigeas. Illud vero nove rant et ipsi pseudoapostoli. Ideo Paulus dicebat: Ut à quo gloriantur, inveniantur ut nos (2. Cor. 11. 12). Quod si cum in peregrina regione sumus, et ad igno- tos proficiscimur, nihil plus querendum est quam quotidianus cibus, multo magis sic agendum cum domi manemus. in - dari, quantum malum. Reverentia in ecclesia commen- datur; describitur ecclesiæ sanctitas. Hæc non an- diamus tantum, sed etiam imitemur. Non enim solís apostolis dicta sunt, sed sanctis omnibus postea fu- turis. Simus ergo nos illa successione digni. Nam ex suscipientium voluntate pax ista modo venit, modo avolat. Neque enim ex docentium fiducia et potestate tantum, sed etiam ex accipientium dignitate illud ef- ficitur. Neque putemus inde parum damni emergere, si hujusmodi pace non fruamur. Hanc enim propheta olim prænuntiabat dicens: Quam speciosi sunt pedes evangelizantium pacem (Nahum 1. 15). Deinde ipsius dignitatem interpretaus adjicit, Evangelizantium bona (Rom. 10. 15). Hanc magnam esse Christus pronuntiavit dicens : Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis (Joan. 14. 27). Nihilque non agendum est ut illa fruamur, et domi et in ecclesia. Nam et in ecclesia qui præsidet, pacem dat. Hoc illius est typus (a) et tessera, atque oportet magno cum studio ipsum suscipere, propensum animum potius quam inensam præbentes. Nam si a mensa non sese partici- pem offerre onerosum est,quanto onerosius est dicen- tem repellere? Propter te sedet presbyter, propter te slat magister ',non sine labore et defatigatione. Quam igitur excusationem habebis, qui ne quidem illum au- dire sustines? Communis certe domus ecclesia est, vo– bisque præcedentibus nos ingredimur, illorum for- mam et exemplum servantes. Ideoque statim ingressi pacem omnibus simul dicimus secundum legem illam. Nemo igitur negligens vel oscitans sit, dum sacerdotes ingressi illud dicunt: non parvum enim hæc negligen- tibus imminet supplicium. Mallem enim millics in do- mum cujuspiam vestrum ingressus despici, quam bic loquens non audiri. Iloc mihi onerosius illo essel: quandoquidem dignior hæc domus est. Etenim hic majores nostræ possessiones depositæ sunt, bic spes nustra omnis. Quid enim hic non magnum, mon (re- mendum est? Siquidem bæc mensa longe honorabi- ' Alii habent, diaconus. (a) Id est id quod agit præses in ecclesia, cum paceśn dat, typus est Christi pacem dantis in Evangelio: nam, ty- pus, pro imagine accipitur rei agendæ et aliquando jam actæ. Cfr. Adnot. Field, ad pag. 373. 6. Pax Dei non nisi bonæ voluntati datur ; illa frau-

888 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. quod datur, mercedem, vocat. Ne putetis, inquit, quia opera illa tota in verbis consistit, parvum a vo- bis beneficium præberi; multi namque laboris res est: quodque dant ii qui docentur, non gratis largiuntur, sed id mercedis loco habendum; Dignus est enim ope- rarius mercede sua. Hoc autein dicit, non quod tanti solum apostolici labores habendi sint, absit; sed quod illis constituat, ne plus aliquid quærant, et præ- bentibus suadeat, se non ex liberalitate illud suppe- ditare, sed ex debito. 11. In quamcumque civitatem vel vicum intraveritis, interrogate quis dignus in illa sil, el illic manete donec exieritis. Neque enim, inquit, quin dixi, Dignus est operarius cibo suo ', omnium ja- nuas vobis aperui; sed hic quoque multam accuratio- nem expeto. Illud enim vobis laudi honorique erit, etiam in victus ratione. Si enim dignus ille sil, om- nino cibum suppeditabit ; maximeque si nonnisi ne- cessaria petatis. Non modo autem dignos quærere præcipit, sed votatetiam ne de domo in domum trans- eant, ne se excipientem offendant, neve ipsi leves el ventri dediti habeantur. Id enim declaravit his verbis, Ibi manete donec exieritis. Quod etiam ex aliis eval gelistis (Marc. 6. Luc. 10) disci potest. Viden' quo pacto illos honoratiores, et eos qui hospitio recipiunt diligentiores faciat, ostendens illos maxime lucrari, et ad gloriam, et ad utilitatem? Deinde de hac ipsa re sic prosequitur: 12. Intrantes autem in domum, salutate illam. 13. Et si quidem fuerit domus digna, veniat pax vestra super illam : si autem non fuerit di- gna, pax vestra ad vos revertatur. Viden' quam minu- tatim hæc præcipiat? Et jure quidem. Athletas quippe religionis et præcones orbis instruit, et hac ratione illos et moderatiores reddit et optabiliores, adjicitque : 14. Et quicumque non susceperit vos, ne- que audierit sermones vestros, exeuntes ex domo vel civitate illa, excutite pulverem pedum vestrorum. 15. Amen dico vobis, tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomorrhæ in die judicii, quam civitati illi. Ne quia docetis, inquit, ideo exspectetis salutem ab aliis dici vobis, sed primi hunc honorern exhibete. Deinde ostendens eam non esse simplicem salutationem, sed benedictionem, ait, Si digna fuerit domus, veniet super illam : sin contumeliosa sit, prima pœna erit quod pace non fruatur; secunda, quod Sodomitis paria patiatur. Et quid ad nos, inquient, illorum sup- plicia? Domos dignorum habebitis. Quid vero signifi- cat illud, Excutite pulverem pedum vestrorum? Vel ut testificentur se nihil ab ipsis recepisse; vel in testi- monium longi suscepti itineris in illorum gratiam. Tu vero mihi considera ipsum non totum jam illis dare. Neque enim adhuc illis præscientiam indit, qua nosse possint qui digni, qui indigni sint; sed explorare et experimentuin sumere jubet. Cur porro ille apud publicanum manebat? Quia ille ex muta- tione dígnus evaserat. Tu vero perpende quomodo omnibus nuďatis omnia largiatur, dum præcipit ut in discipulorum domibus maneant, et nihil habentes ་ Edd., mercede sua. 884 ingrediantur. Hoc enim pacto omni cura liberi erɔnı, illisque suadebant, se ad ipsorum tantum salutern illo venisse, tum quia nihil attulerant, tum quia nihi plus quam necessaria peterent, tum etiam quod non apud omnes indiscriminatim ingrederentur. Neque enim ex signis tantum volebat illos splendidos esse, sed ex virtute magis, quam ex signis. Nihil enim ita philosophiam exprimit, ut si nihil superfluum habeas, et si quoad licet nulla re indigeas. Illud vero nove rant et ipsi pseudoapostoli. Ideo Paulus dicebat: Ut à quo gloriantur, inveniantur ut nos (2. Cor. 11. 12). Quod si cum in peregrina regione sumus, et ad igno- tos proficiscimur, nihil plus querendum est quam quotidianus cibus, multo magis sic agendum cum domi manemus. in - dari, quantum malum. Reverentia in ecclesia commen- datur; describitur ecclesiæ sanctitas. Hæc non an- diamus tantum, sed etiam imitemur. Non enim solís apostolis dicta sunt, sed sanctis omnibus postea fu- turis. Simus ergo nos illa successione digni. Nam ex suscipientium voluntate pax ista modo venit, modo avolat. Neque enim ex docentium fiducia et potestate tantum, sed etiam ex accipientium dignitate illud ef- ficitur. Neque putemus inde parum damni emergere, si hujusmodi pace non fruamur. Hanc enim propheta olim prænuntiabat dicens: Quam speciosi sunt pedes evangelizantium pacem (Nahum 1. 15). Deinde ipsius dignitatem interpretaus adjicit, Evangelizantium bona (Rom. 10. 15). Hanc magnam esse Christus pronuntiavit dicens : Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis (Joan. 14. 27). Nihilque non agendum est ut illa fruamur, et domi et in ecclesia. Nam et in ecclesia qui præsidet, pacem dat. Hoc illius est typus (a) et tessera, atque oportet magno cum studio ipsum suscipere, propensum animum potius quam inensam præbentes. Nam si a mensa non sese partici- pem offerre onerosum est,quanto onerosius est dicen- tem repellere? Propter te sedet presbyter, propter te slat magister ',non sine labore et defatigatione. Quam igitur excusationem habebis, qui ne quidem illum au- dire sustines? Communis certe domus ecclesia est, vo– bisque præcedentibus nos ingredimur, illorum for- mam et exemplum servantes. Ideoque statim ingressi pacem omnibus simul dicimus secundum legem illam. Nemo igitur negligens vel oscitans sit, dum sacerdotes ingressi illud dicunt: non parvum enim hæc negligen- tibus imminet supplicium. Mallem enim millics in do- mum cujuspiam vestrum ingressus despici, quam bic loquens non audiri. Iloc mihi onerosius illo essel: quandoquidem dignior hæc domus est. Etenim hic majores nostræ possessiones depositæ sunt, bic spes nustra omnis. Quid enim hic non magnum, mon (re- mendum est? Siquidem bæc mensa longe honorabi- ' Alii habent, diaconus. (a) Id est id quod agit præses in ecclesia, cum paceśn dat, typus est Christi pacem dantis in Evangelio: nam, ty- pus, pro imagine accipitur rei agendæ et aliquando jam actæ. Cfr. Adnot. Field, ad pag. 373. 6. Pax Dei non nisi bonæ voluntati datur ; illa frau-

888 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. quod datur, mercedem, vocat. Ne putetis, inquit, quia opera illa tota in verbis consistit, parvum a vo- bis beneficium præberi; multi namque laboris res est: quodque dant ii qui docentur, non gratis largiuntur, sed id mercedis loco habendum; Dignus est enim ope- rarius mercede sua. Hoc autein dicit, non quod tanti solum apostolici labores habendi sint, absit; sed quod illis constituat, ne plus aliquid quærant, et præ- bentibus suadeat, se non ex liberalitate illud suppe- ditare, sed ex debito. 11. In quamcumque civitatem vel vicum intraveritis, interrogate quis dignus in illa sil, el illic manete donec exieritis. Neque enim, inquit, quin dixi, Dignus est operarius cibo suo ', omnium ja- nuas vobis aperui; sed hic quoque multam accuratio- nem expeto. Illud enim vobis laudi honorique erit, etiam in victus ratione. Si enim dignus ille sil, om- nino cibum suppeditabit ; maximeque si nonnisi ne- cessaria petatis. Non modo autem dignos quærere præcipit, sed votatetiam ne de domo in domum trans- eant, ne se excipientem offendant, neve ipsi leves el ventri dediti habeantur. Id enim declaravit his verbis, Ibi manete donec exieritis. Quod etiam ex aliis eval gelistis (Marc. 6. Luc. 10) disci potest. Viden' quo pacto illos honoratiores, et eos qui hospitio recipiunt diligentiores faciat, ostendens illos maxime lucrari, et ad gloriam, et ad utilitatem? Deinde de hac ipsa re sic prosequitur: 12. Intrantes autem in domum, salutate illam. 13. Et si quidem fuerit domus digna, veniat pax vestra super illam : si autem non fuerit di- gna, pax vestra ad vos revertatur. Viden' quam minu- tatim hæc præcipiat? Et jure quidem. Athletas quippe religionis et præcones orbis instruit, et hac ratione illos et moderatiores reddit et optabiliores, adjicitque : 14. Et quicumque non susceperit vos, ne- que audierit sermones vestros, exeuntes ex domo vel civitate illa, excutite pulverem pedum vestrorum. 15. Amen dico vobis, tolerabilius erit terræ Sodomorum et Gomorrhæ in die judicii, quam civitati illi. Ne quia docetis, inquit, ideo exspectetis salutem ab aliis dici vobis, sed primi hunc honorern exhibete. Deinde ostendens eam non esse simplicem salutationem, sed benedictionem, ait, Si digna fuerit domus, veniet super illam : sin contumeliosa sit, prima pœna erit quod pace non fruatur; secunda, quod Sodomitis paria patiatur. Et quid ad nos, inquient, illorum sup- plicia? Domos dignorum habebitis. Quid vero signifi- cat illud, Excutite pulverem pedum vestrorum? Vel ut testificentur se nihil ab ipsis recepisse; vel in testi- monium longi suscepti itineris in illorum gratiam. Tu vero mihi considera ipsum non totum jam illis dare. Neque enim adhuc illis præscientiam indit, qua nosse possint qui digni, qui indigni sint; sed explorare et experimentuin sumere jubet. Cur porro ille apud publicanum manebat? Quia ille ex muta- tione dígnus evaserat. Tu vero perpende quomodo omnibus nuďatis omnia largiatur, dum præcipit ut in discipulorum domibus maneant, et nihil habentes ་ Edd., mercede sua. 884 ingrediantur. Hoc enim pacto omni cura liberi erɔnı, illisque suadebant, se ad ipsorum tantum salutern illo venisse, tum quia nihil attulerant, tum quia nihi plus quam necessaria peterent, tum etiam quod non apud omnes indiscriminatim ingrederentur. Neque enim ex signis tantum volebat illos splendidos esse, sed ex virtute magis, quam ex signis. Nihil enim ita philosophiam exprimit, ut si nihil superfluum habeas, et si quoad licet nulla re indigeas. Illud vero nove rant et ipsi pseudoapostoli. Ideo Paulus dicebat: Ut à quo gloriantur, inveniantur ut nos (2. Cor. 11. 12). Quod si cum in peregrina regione sumus, et ad igno- tos proficiscimur, nihil plus querendum est quam quotidianus cibus, multo magis sic agendum cum domi manemus. in - dari, quantum malum. Reverentia in ecclesia commen- datur; describitur ecclesiæ sanctitas. Hæc non an- diamus tantum, sed etiam imitemur. Non enim solís apostolis dicta sunt, sed sanctis omnibus postea fu- turis. Simus ergo nos illa successione digni. Nam ex suscipientium voluntate pax ista modo venit, modo avolat. Neque enim ex docentium fiducia et potestate tantum, sed etiam ex accipientium dignitate illud ef- ficitur. Neque putemus inde parum damni emergere, si hujusmodi pace non fruamur. Hanc enim propheta olim prænuntiabat dicens: Quam speciosi sunt pedes evangelizantium pacem (Nahum 1. 15). Deinde ipsius dignitatem interpretaus adjicit, Evangelizantium bona (Rom. 10. 15). Hanc magnam esse Christus pronuntiavit dicens : Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis (Joan. 14. 27). Nihilque non agendum est ut illa fruamur, et domi et in ecclesia. Nam et in ecclesia qui præsidet, pacem dat. Hoc illius est typus (a) et tessera, atque oportet magno cum studio ipsum suscipere, propensum animum potius quam inensam præbentes. Nam si a mensa non sese partici- pem offerre onerosum est,quanto onerosius est dicen- tem repellere? Propter te sedet presbyter, propter te slat magister ',non sine labore et defatigatione. Quam igitur excusationem habebis, qui ne quidem illum au- dire sustines? Communis certe domus ecclesia est, vo– bisque præcedentibus nos ingredimur, illorum for- mam et exemplum servantes. Ideoque statim ingressi pacem omnibus simul dicimus secundum legem illam. Nemo igitur negligens vel oscitans sit, dum sacerdotes ingressi illud dicunt: non parvum enim hæc negligen- tibus imminet supplicium. Mallem enim millics in do- mum cujuspiam vestrum ingressus despici, quam bic loquens non audiri. Iloc mihi onerosius illo essel: quandoquidem dignior hæc domus est. Etenim hic majores nostræ possessiones depositæ sunt, bic spes nustra omnis. Quid enim hic non magnum, mon (re- mendum est? Siquidem bæc mensa longe honorabi- ' Alii habent, diaconus. (a) Id est id quod agit præses in ecclesia, cum paceśn dat, typus est Christi pacem dantis in Evangelio: nam, ty- pus, pro imagine accipitur rei agendæ et aliquando jam actæ. Cfr. Adnot. Field, ad pag. 373. 6. Pax Dei non nisi bonæ voluntati datur ; illa frau-

βωτίου πολλῷ βέλτιον καὶ ἀναγκαιότερον· οὐ γὰρ ἱμάτια, ἀλλ’ ἐλεημοσύνην ἔχει συγκεκλεισμένην, εἰ καὶ ὀλίγοι εἰ-σὶν κεκτημένοι. Ἐνταῦθα καὶ κλίνη ἐκείνης βελτίων· ἡ γὰρ τῶν θείων Γραφῶν ἀνάπαυσις πάσης κλίνης ἡδίων ἐστί. Καὶ εἰ καλῶς ἦν ἡμῖν [τὰ τῆς ὁμονοίας κατωρθωμένα], οὔτ’ ἂν ἑτέραν ἔσχομεν παρὰ ταύτην οἰκίαν. Καὶ ὅτι οὐ φορτικὸν τὸ εἰρημένον, μαρτυροῦσιν οἱ τρισχίλιοι καὶ οἱ πεντακισχίλιοι, καὶ οἰκίαν καὶ τρά-πεζαν καὶ ψυχὴν ἐσχηκότες μίαν· Τοῦ γὰρ πλήθους τῶν πιστευσάντων, φησὶν, ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. Ἐπειδὴ δὲ πολὺ τῆς ἐκείνων ἀποδέομεν ἀρετῆς, καὶ διῳκίσμεθα κατὰ τὰς οἰκίας, κἂν, ἡνίκα ἐνθάδε συλλεγό-μεθα, μετὰ προθυμίας τοῦτο ποιῶμεν. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις πτωχοὶ καὶ πένητές ἐσμεν, [ἀλλ’ ἐν τούτοις πλούσιοι. Διὸ] κἂν ἐνταῦθα δέξασθε μετὰ ἀγάπης εἰσιόν-τας ἡμᾶς πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ὅταν εἴπω, Εἰρήνη ὑμῖν, εἶτα εἴπητε, Καὶ τῷ πνεύματί σου· μὴ τῇ φωνῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώμῃ λέγετε· μὴ τῷ στόματι, ἀλλὰ καὶ τῇ διανοίᾳ. Ἂν δὲ ἐνταῦθα μὲν λέγῃς, Εἰρήνη καὶ τῷ πνεύματί σου, ἔξω δέ μοι πολεμῇς διαπτύων καὶ κακη-γορῶν, μυρίοις λάθρα πλύνων ὀνείδεσι, ποία εἰρήνη αὕτη; Ἐγὼ μὲν γὰρ, κἂν μυριάκις κακηγορήσῃς, μετὰ καθα-ρᾶς καρδίας τὴν εἰρήνην σοι δίδωμι, μετὰ εἰλικρινοῦς γνώμης, καὶ πονηρὸν οὐδὲν δύναμαί ποτε περὶ σοῦ εἰ-πεῖν· σπλάγχνα γὰρ ἔχω πατρικά. Κἂν ἐπιπλήξω ποτὲ, κηδόμενος τοῦτο ποιῶ. Σὺ δὲ λάθρα δάκνων, καὶ μὴ δεχό-μενός με ἐν δεσποτικῇ οἰκίᾳ, δέδοικα μὴ πάλιν μοι τὴν ἀθυμίαν αὐξήσῃς· οὐκ ἐπειδὴ ὕβρισας, οὐδὲ ἐπειδὴ ἐξέβαλες, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν εἰρήνην ἀπεκρούσω, καὶ τὴν χαλεπὴν ἐκείνην ἐπεσπάσω κόλασιν. Κἂν γὰρ μὴ ἐκτι-νάξω τὸν κονιορτὸν ἐγὼ, κἂν μὴ ἀποστραφῶ, τὰ τῆς ἀπει-λῆς ἀκίνητα μένει. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐπιλέγω πολλάκις ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀεὶ τοῦτο λέγων οὐ παύσομαι· ἂν δὲ μετὰ τῶν ὕβρεων καὶ μὴ δέξησθε, οὐδὲ οὕτω τὸν κο-νιορτὸν ἐκτινάσσω· οὐκ ἐπειδὴ παρακούω τοῦ Δεσπότου, ἀλλ’ ἐπειδὴ σφόδρα ὑμῶν ἐκκαίομαι. Ἄλλως δὲ οὐδὲ ἔπαθόν τι δι’ ὑμᾶς· οὔτε μακρὰν ἦλθον ἀποδημίαν, οὐδὲ μετὰ τοῦ σχήματος ἐκείνου καὶ τῆς ἀκτημοσύνης ἦλθον (διὰ τοῦτο πρότερον ἑαυτοῖς ἐγκαλοῦμεν), οὐδὲ χωρὶς ὑποδημάτων καὶ δευτέρου χιτῶνος· διὰ τοῦτο τάχα καὶ τὰ παρ’ ὑμῶν ἐλλιμπάνετε. Πλὴν ἀλλ’ οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο ὑμῖν εἰς ἀπολογίαν· ἀλλ’ ἡμῖν μὲν τὸ κρίμα μεῖζον, ὑμῖν δὲ συγγνώμης οὐ μεταδίδωσι. ζ. Τότε αἱ οἰκίαι ἐκκλησίαι ἦσαν, νῦν δὲ ἡ ἐκκλησία οἰκία γέγονεν. Οὐδὲν ἦν τότε ἐν οἰκίᾳ λαλῆσαι βιωτικόν· οὐδέν ἐστι νῦν ἐν ἐκκλησίᾳ πνευματικὸν εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα τὰ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἐπεισάγετε· καὶ τοῦ Θεοῦ διαλεγομένου, ἀφέντες τὸ σιγῇ τῶν λεγομένων ἀκούειν, τἀναντία φέροντες συμβάλλετε πράγματα· καὶ εἴθε τὰ ὑμέτερα· νυνὶ δὲ τὰ μηδὲν ὑμῖν προσήκοντα καὶ λέγετε καὶ ἀκούετε. Διὰ ταῦτα θρηνῶ, καὶ θρηνῶν οὐ παύσομαι. Οὐδὲ γάρ εἰμι κύριος τὴν οἰκίαν ἀμεῖψαι ταύτην, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀνάγκη μένειν, ἕως ἂν ἐκ τοῦ παρόντος ἐξέλθωμεν βίου. Χωρήσατε τοίνυν ἡμᾶς, καθὼς ὁ Παῦλος ἐκέλευσεν. Οὐδὲ γὰρ περὶ τραπέζης ἐκεῖ τὸ εἰρημένον ἦν αὐτῷ, ἀλλὰ περὶ γνώμης καὶ διανοίας.

βωτίου πολλῷ βέλτιον καὶ ἀναγκαιότερον· οὐ γὰρ ἱμάτια, ἀλλ’ ἐλεημοσύνην ἔχει συγκεκλεισμένην, εἰ καὶ ὀλίγοι εἰ-σὶν κεκτημένοι. Ἐνταῦθα καὶ κλίνη ἐκείνης βελτίων· ἡ γὰρ τῶν θείων Γραφῶν ἀνάπαυσις πάσης κλίνης ἡδίων ἐστί. Καὶ εἰ καλῶς ἦν ἡμῖν [τὰ τῆς ὁμονοίας κατωρθωμένα], οὔτ’ ἂν ἑτέραν ἔσχομεν παρὰ ταύτην οἰκίαν. Καὶ ὅτι οὐ φορτικὸν τὸ εἰρημένον, μαρτυροῦσιν οἱ τρισχίλιοι καὶ οἱ πεντακισχίλιοι, καὶ οἰκίαν καὶ τρά-πεζαν καὶ ψυχὴν ἐσχηκότες μίαν· Τοῦ γὰρ πλήθους τῶν πιστευσάντων, φησὶν, ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. Ἐπειδὴ δὲ πολὺ τῆς ἐκείνων ἀποδέομεν ἀρετῆς, καὶ διῳκίσμεθα κατὰ τὰς οἰκίας, κἂν, ἡνίκα ἐνθάδε συλλεγό-μεθα, μετὰ προθυμίας τοῦτο ποιῶμεν. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις πτωχοὶ καὶ πένητές ἐσμεν, [ἀλλ’ ἐν τούτοις πλούσιοι. Διὸ] κἂν ἐνταῦθα δέξασθε μετὰ ἀγάπης εἰσιόν-τας ἡμᾶς πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ὅταν εἴπω, Εἰρήνη ὑμῖν, εἶτα εἴπητε, Καὶ τῷ πνεύματί σου· μὴ τῇ φωνῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώμῃ λέγετε· μὴ τῷ στόματι, ἀλλὰ καὶ τῇ διανοίᾳ. Ἂν δὲ ἐνταῦθα μὲν λέγῃς, Εἰρήνη καὶ τῷ πνεύματί σου, ἔξω δέ μοι πολεμῇς διαπτύων καὶ κακη-γορῶν, μυρίοις λάθρα πλύνων ὀνείδεσι, ποία εἰρήνη αὕτη; Ἐγὼ μὲν γὰρ, κἂν μυριάκις κακηγορήσῃς, μετὰ καθα-ρᾶς καρδίας τὴν εἰρήνην σοι δίδωμι, μετὰ εἰλικρινοῦς γνώμης, καὶ πονηρὸν οὐδὲν δύναμαί ποτε περὶ σοῦ εἰ-πεῖν· σπλάγχνα γὰρ ἔχω πατρικά. Κἂν ἐπιπλήξω ποτὲ, κηδόμενος τοῦτο ποιῶ. Σὺ δὲ λάθρα δάκνων, καὶ μὴ δεχό-μενός με ἐν δεσποτικῇ οἰκίᾳ, δέδοικα μὴ πάλιν μοι τὴν ἀθυμίαν αὐξήσῃς· οὐκ ἐπειδὴ ὕβρισας, οὐδὲ ἐπειδὴ ἐξέβαλες, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν εἰρήνην ἀπεκρούσω, καὶ τὴν χαλεπὴν ἐκείνην ἐπεσπάσω κόλασιν. Κἂν γὰρ μὴ ἐκτι-νάξω τὸν κονιορτὸν ἐγὼ, κἂν μὴ ἀποστραφῶ, τὰ τῆς ἀπει-λῆς ἀκίνητα μένει. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐπιλέγω πολλάκις ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀεὶ τοῦτο λέγων οὐ παύσομαι· ἂν δὲ μετὰ τῶν ὕβρεων καὶ μὴ δέξησθε, οὐδὲ οὕτω τὸν κο-νιορτὸν ἐκτινάσσω· οὐκ ἐπειδὴ παρακούω τοῦ Δεσπότου, ἀλλ’ ἐπειδὴ σφόδρα ὑμῶν ἐκκαίομαι. Ἄλλως δὲ οὐδὲ ἔπαθόν τι δι’ ὑμᾶς· οὔτε μακρὰν ἦλθον ἀποδημίαν, οὐδὲ μετὰ τοῦ σχήματος ἐκείνου καὶ τῆς ἀκτημοσύνης ἦλθον (διὰ τοῦτο πρότερον ἑαυτοῖς ἐγκαλοῦμεν), οὐδὲ χωρὶς ὑποδημάτων καὶ δευτέρου χιτῶνος· διὰ τοῦτο τάχα καὶ τὰ παρ’ ὑμῶν ἐλλιμπάνετε. Πλὴν ἀλλ’ οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο ὑμῖν εἰς ἀπολογίαν· ἀλλ’ ἡμῖν μὲν τὸ κρίμα μεῖζον, ὑμῖν δὲ συγγνώμης οὐ μεταδίδωσι. ζ. Τότε αἱ οἰκίαι ἐκκλησίαι ἦσαν, νῦν δὲ ἡ ἐκκλησία οἰκία γέγονεν. Οὐδὲν ἦν τότε ἐν οἰκίᾳ λαλῆσαι βιωτικόν· οὐδέν ἐστι νῦν ἐν ἐκκλησίᾳ πνευματικὸν εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα τὰ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἐπεισάγετε· καὶ τοῦ Θεοῦ διαλεγομένου, ἀφέντες τὸ σιγῇ τῶν λεγομένων ἀκούειν, τἀναντία φέροντες συμβάλλετε πράγματα· καὶ εἴθε τὰ ὑμέτερα· νυνὶ δὲ τὰ μηδὲν ὑμῖν προσήκοντα καὶ λέγετε καὶ ἀκούετε. Διὰ ταῦτα θρηνῶ, καὶ θρηνῶν οὐ παύσομαι. Οὐδὲ γάρ εἰμι κύριος τὴν οἰκίαν ἀμεῖψαι ταύτην, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀνάγκη μένειν, ἕως ἂν ἐκ τοῦ παρόντος ἐξέλθωμεν βίου. Χωρήσατε τοίνυν ἡμᾶς, καθὼς ὁ Παῦλος ἐκέλευσεν. Οὐδὲ γὰρ περὶ τραπέζης ἐκεῖ τὸ εἰρημένον ἦν αὐτῷ, ἀλλὰ περὶ γνώμης καὶ διανοίας.

βωτίου πολλῷ βέλτιον καὶ ἀναγκαιότερον· οὐ γὰρ ἱμάτια, ἀλλ’ ἐλεημοσύνην ἔχει συγκεκλεισμένην, εἰ καὶ ὀλίγοι εἰ-σὶν κεκτημένοι. Ἐνταῦθα καὶ κλίνη ἐκείνης βελτίων· ἡ γὰρ τῶν θείων Γραφῶν ἀνάπαυσις πάσης κλίνης ἡδίων ἐστί. Καὶ εἰ καλῶς ἦν ἡμῖν [τὰ τῆς ὁμονοίας κατωρθωμένα], οὔτ’ ἂν ἑτέραν ἔσχομεν παρὰ ταύτην οἰκίαν. Καὶ ὅτι οὐ φορτικὸν τὸ εἰρημένον, μαρτυροῦσιν οἱ τρισχίλιοι καὶ οἱ πεντακισχίλιοι, καὶ οἰκίαν καὶ τρά-πεζαν καὶ ψυχὴν ἐσχηκότες μίαν· Τοῦ γὰρ πλήθους τῶν πιστευσάντων, φησὶν, ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. Ἐπειδὴ δὲ πολὺ τῆς ἐκείνων ἀποδέομεν ἀρετῆς, καὶ διῳκίσμεθα κατὰ τὰς οἰκίας, κἂν, ἡνίκα ἐνθάδε συλλεγό-μεθα, μετὰ προθυμίας τοῦτο ποιῶμεν. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις πτωχοὶ καὶ πένητές ἐσμεν, [ἀλλ’ ἐν τούτοις πλούσιοι. Διὸ] κἂν ἐνταῦθα δέξασθε μετὰ ἀγάπης εἰσιόν-τας ἡμᾶς πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ὅταν εἴπω, Εἰρήνη ὑμῖν, εἶτα εἴπητε, Καὶ τῷ πνεύματί σου· μὴ τῇ φωνῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώμῃ λέγετε· μὴ τῷ στόματι, ἀλλὰ καὶ τῇ διανοίᾳ. Ἂν δὲ ἐνταῦθα μὲν λέγῃς, Εἰρήνη καὶ τῷ πνεύματί σου, ἔξω δέ μοι πολεμῇς διαπτύων καὶ κακη-γορῶν, μυρίοις λάθρα πλύνων ὀνείδεσι, ποία εἰρήνη αὕτη; Ἐγὼ μὲν γὰρ, κἂν μυριάκις κακηγορήσῃς, μετὰ καθα-ρᾶς καρδίας τὴν εἰρήνην σοι δίδωμι, μετὰ εἰλικρινοῦς γνώμης, καὶ πονηρὸν οὐδὲν δύναμαί ποτε περὶ σοῦ εἰ-πεῖν· σπλάγχνα γὰρ ἔχω πατρικά. Κἂν ἐπιπλήξω ποτὲ, κηδόμενος τοῦτο ποιῶ. Σὺ δὲ λάθρα δάκνων, καὶ μὴ δεχό-μενός με ἐν δεσποτικῇ οἰκίᾳ, δέδοικα μὴ πάλιν μοι τὴν ἀθυμίαν αὐξήσῃς· οὐκ ἐπειδὴ ὕβρισας, οὐδὲ ἐπειδὴ ἐξέβαλες, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν εἰρήνην ἀπεκρούσω, καὶ τὴν χαλεπὴν ἐκείνην ἐπεσπάσω κόλασιν. Κἂν γὰρ μὴ ἐκτι-νάξω τὸν κονιορτὸν ἐγὼ, κἂν μὴ ἀποστραφῶ, τὰ τῆς ἀπει-λῆς ἀκίνητα μένει. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐπιλέγω πολλάκις ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀεὶ τοῦτο λέγων οὐ παύσομαι· ἂν δὲ μετὰ τῶν ὕβρεων καὶ μὴ δέξησθε, οὐδὲ οὕτω τὸν κο-νιορτὸν ἐκτινάσσω· οὐκ ἐπειδὴ παρακούω τοῦ Δεσπότου, ἀλλ’ ἐπειδὴ σφόδρα ὑμῶν ἐκκαίομαι. Ἄλλως δὲ οὐδὲ ἔπαθόν τι δι’ ὑμᾶς· οὔτε μακρὰν ἦλθον ἀποδημίαν, οὐδὲ μετὰ τοῦ σχήματος ἐκείνου καὶ τῆς ἀκτημοσύνης ἦλθον (διὰ τοῦτο πρότερον ἑαυτοῖς ἐγκαλοῦμεν), οὐδὲ χωρὶς ὑποδημάτων καὶ δευτέρου χιτῶνος· διὰ τοῦτο τάχα καὶ τὰ παρ’ ὑμῶν ἐλλιμπάνετε. Πλὴν ἀλλ’ οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο ὑμῖν εἰς ἀπολογίαν· ἀλλ’ ἡμῖν μὲν τὸ κρίμα μεῖζον, ὑμῖν δὲ συγγνώμης οὐ μεταδίδωσι. ζ. Τότε αἱ οἰκίαι ἐκκλησίαι ἦσαν, νῦν δὲ ἡ ἐκκλησία οἰκία γέγονεν. Οὐδὲν ἦν τότε ἐν οἰκίᾳ λαλῆσαι βιωτικόν· οὐδέν ἐστι νῦν ἐν ἐκκλησίᾳ πνευματικὸν εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα τὰ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἐπεισάγετε· καὶ τοῦ Θεοῦ διαλεγομένου, ἀφέντες τὸ σιγῇ τῶν λεγομένων ἀκούειν, τἀναντία φέροντες συμβάλλετε πράγματα· καὶ εἴθε τὰ ὑμέτερα· νυνὶ δὲ τὰ μηδὲν ὑμῖν προσήκοντα καὶ λέγετε καὶ ἀκούετε. Διὰ ταῦτα θρηνῶ, καὶ θρηνῶν οὐ παύσομαι. Οὐδὲ γάρ εἰμι κύριος τὴν οἰκίαν ἀμεῖψαι ταύτην, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀνάγκη μένειν, ἕως ἂν ἐκ τοῦ παρόντος ἐξέλθωμεν βίου. Χωρήσατε τοίνυν ἡμᾶς, καθὼς ὁ Παῦλος ἐκέλευσεν. Οὐδὲ γὰρ περὶ τραπέζης ἐκεῖ τὸ εἰρημένον ἦν αὐτῷ, ἀλλὰ περὶ γνώμης καὶ διανοίας.

387 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII. al. XXXIV. μενον· καὶ γὰρ ἔμαθες ότι ολόκληρος ἡ οἰκουμένη ἀνίστα- ται. Μὴ ζήτε: τυφλὸν ἰδεῖν θεραπευόμενον, ἀλλ' ὅρα πάν- τας ἀναβλέποντας νῦν τὴν βελτίω καὶ χρησιμωτέραν ἀνάβλεψιν· [376] καὶ μάθε καὶ σὺ σωφρόνως ὁρᾷν, καὶ διόρθωσαν σου τὸν ὀφθαλμόν. Καὶ γὰρ εἰ πάντες ὡς ἐχρῆν ἐξῶμεν, μᾶλλον ἂν τῶν θαυματουργούντων ἐθαύμασαν ἡμᾶς τι Ελλήνων παῖδες. Τὰ μὲν γὰρ ση- μεῖα καὶ φαντασίας ὑπόνοιαν ἔχει πολλάκις, καὶ ἑτέ ραν πονηρὰν ὑποψίαν, εἰ καὶ τὰ ἡμέτερα οὐ τοιαῦτα· βίος δὲ καθαρὸς οὐδεμίαν τοιαύτην ἐπήρειαν δέξασθαι δύναται· ἀλλὰ πάντων εμφράττει τα στόματα τῆς ἀρετῆς ἡ κτήσις. 78 τ'. Ταύτης τοίνυν ἐπιμελώμεθα· πολὺς γὰρ αὐτῆς ὁ πλοῦτος, καὶ τὸ θαῦμα μέγα. Αὕτη τὴν ὄντως ἐλευθε ρίαν παρέχει, καὶ ἐν τῇ δουλείᾳ ταύτην θεωρεῖσθαι παρασκευάζει, οὐκ ἀπαλλάττουσα τῆς δουλείας, ἀλλὰ δούλους μένοντας ἐλευθέρων ἀποφαίνουσα σεμνοτέρους, ὁ τοῦ δοῦναι ἐλευθερίαν πολλῷ πλέον ἐστίν· οὐ ποιοῦσα πλούσιον τὸν πένητα, ἀλλὰ μένοντα πένητα τοῦ πλουσίου εὐπορώτερον ἀποφαίνουσα. Εἰ δὲ καὶ σημεῖα βούλει ποιεῖν, ἀπαλλάγηθι πλημμελημάτων, καὶ τὸ πᾶν ἤνυσας. Καὶ γὰρ μέγας δαίμων ἡ ἁμαρτία, ἀγαπητέ· κἂν ταύ την εξέλης, τῶν μυρίους δαίμονας ἐλαυνόντων μείζον εἰργάσω. Ακουσον Παύλου λέγοντος, καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν θαυμάτων προτιθέντος· Ζηλοῦτε δέ, φησί, τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα"· καὶ ἔτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδὸν ὑμῖν δείκνυμι· καὶ μέλλων λέγειν τὴν ὁδὸν ταύ- την, οὐ νεκρῶν εἶπεν ἔγερσιν ", οὐ κάθαρσιν λεπρῶν, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν· ἀλλ' ἀντὶ πάντων τούτων τὴν ἀγάπην τέθεικεν. Ακουσον καὶ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· Μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑπακούει, άλλ' 53 588 ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ πρὸ τούτου πάλιν· Ἐροῦσί μοι πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ " δαιμόνια εξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πολλάς ἐποιήσαμεν ; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Καὶ ὅτε ἔμελλε σταυροῦσθαι, καλέσας τοὺς μαθητὰς ἔλεγεν αὐτοῖς· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ότι μαθηταί μού έστε, οὐκ ἐὰν δαιμόνια εκβάλλητε, ἀλλ' ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις. Καὶ πάλιν· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι σὺ μὲ ἀπέστειλας, οὐχὶ ἐὰν νεκροὺς ἐγείρωσιν οὗτοι, ἀλλ' ἐὰν ὦσιν ἔν. Τὰ μὲν γὰρ σημεία πολλάκις ἕτερον μὲν ὠφέλησε, τὸν δὲ ἔχοντα παρέβλαψεν, εἰς ἀπόνοιαν ἐπάραντα καὶ κενο δοξίαν, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τρόπῳει· ἐπὶ δὲ τῶν ἔργων οὐδὲν τοιοῦτον ὑποπτεῦσαι ἔνι δε, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετιόν- τας αὐτὰ, καὶ ἑτέρους πολλούς ὠφελεῖ. Ταῦτα τοίνυν μετά πολλῆς τῆς ἐπιμελείας έργασώμεθα. "Αν γὰρ ἐξ ἀπανθρωπίας εἰς ἐλεημοσύνην μεταβάλῃς, ξηρὰν τὴν χεῖρα οὖσαν ἐξέτεινας. "Αν θεάτρων ἀποστὰς ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν της, χωλεύοντα τὸν πόδα διώρθωσας. Αν ἀπο στήσῃς τοὺς ὀφθαλμούς σου [377] ἀπὸ πόρνης καὶ κάλο λους ἀλλοτρίου, τυφλοὺς ὄντας ἀνέγξας. Ἐὰν ἀντὶ σατα- νικῶν ᾠδῶν μάθῃς ψαλμούς πνευματικούς, κωτὸς ὧν ἐλάλησας. Ταῦτα τὰ θαύματα μέγιστα· ταῦτα τὰ σημεῖα παράδοξα. Αν ταῦτα τὰ σημεῖα ποιοῦντες διατελῶμεν, καὶ αὐτοὶ μεγάλοι τινὲς καὶ θαυμαστοὶ διὰ τούτων ἐσόμε θα, καὶ τοὺς πονηροὺς ἐπιτπασόμεθα ἅπαντας εἰς ἀρετήν, καὶ τῆς μελλούσης ἀπολαυσόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς δ' αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. " ” ἡμᾶς] ἂν ἡμᾶς Εld. ἡμᾶς ἐθαύμασαν Ε. * ταύτην] Sic Ε. Arn. cum Edd. ceteri ταύτη. κρείττονα Sic codd. et Verss. πνευματικά Επ. μα ούτε ν. ε. ἀνάστασιν Εdd. 8 Sic codd. obediunt Ge. υποτάσσεται Edd. σε καί] ad. τῷ σῷ ὀνόματι Α. τα μαθ. μου] ἐμοὶ μαθηταί Εdd. ἐκβάλλητε] ἐκβάλλετε F. ἐκβάλλεται Β. οὐκ ἐὰν δαίμονας ἐκβάλητε ald. " Clausulam καὶ ἐ. τ. τ. πon habent Ge. Sav. σε ἔνι] ἂν εἴη Mor. Ben. το θέατρον Κ. Ε. θεάτρου Mur. Ben. ίης] Sic Α. et corr. D. εἴης Β, Ε. et pr. D. Ψεις F. ήχης C. Denique εἰσίης tacite Edd. σε τούς] ald. ἀτελευτήτους Β. εἰς ἀτιλ. τοὺς αἰῶνας τ. α. Εdd. 87 ΟΜΙΛΙΑ ΑΓ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερεί. " 88 σ'. Ἐπειδὴ περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς σὲ ἐποίησεν αὐτ τους θαῤῥεῖν, καὶ τὰς πάντων ἀνέφξεν αὐτοῖς οἰκίας, καὶ σεμνὸν τῇ εἰσίδῳ αὐτῶν σχῆμα περιέθηκεν, οὐχ ὡς ἀλήτας καὶ προσαίτας εἰσιένα: κελεύων, ἀλλ' ὡς τῶν ὑποδεχομένων πολλών σεμνοτέρους (τοῦτο γὰρ ἔδειξε δι' ὧν ἔλεγεν· Άξιες ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ· καὶ δι' ὧν ἐκέλευσεν ἐρωτᾷν, τίς ἄξιος, κἀκεῖ μένειν, καὶ ἀσπάζεσθαι ως τους δεχομένους προσέταττε, καὶ δι' ὧν τοῖς μὴ δεχομένοις τὰ ἀνήκεστα ἐκεῖνα ἠπείλησε κακά)· ἐπειδὴ οὖν ταύτῃ τὰ ἐξέβαλεν αὐτῶν τὴν φρον- τίδα, καὶ τῇ τῶν σημείων καθώπλισεν ἐπιδείξει, καὶ σιδηρούς τινας καὶ ἀδαμαντίνους εἰργάσατο, πάντων ἀπαλλάξας τῶν βιωτικῶν, καὶ πάσης ἐλευθερώσας ἐπι παίρου μερίμνης αὐτούς· λέγει λοιπὸν καὶ τὰ μέλλοντα συμπίπτειν αὐτοῖς κακά, οὐ τὰ μικρὸν ὕστερον συμβη- σόμενα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ μετὰ μακρὸν ἐσόμενα χρόνον, ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τῷ πρὸς τὸν διάβολον προπαρα σκευάζων αὐτοὺς πολέμῳ. Καὶ γὰρ πολλὰ ἐντεῦθεν κατωρθοῦτο· καὶ πρῶτον, τὸ μαθεῖν τῆς προγνώσεως αὐτοῦ τὴν δύναμιν· δεύτερον δὲ, τὸ μηδένα υποπτεύειν, ὅτι δι' ἀσθένειαν τοῦ διδασκάλου ταῦτα ἐπῄει τὰ δεινά τρίτον, τὸ τοὺς ὑπομένοντας ταῦτα μὴ ἐκπλήττεσθαι τῷ ἀπροσδοκήτως καὶ παρ' ἐλπίδα οι εκβαίνειν· τέταρτον, τὸ μὴ παρ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ ταῦτα ἀκούοντας θορυβηθήναι. Καὶ γὰρ καὶ ἔπαθον τοῦτο αὐτὸς τότε, ὅτε καὶ ὀνειδίζων αὐτοῖς ἔλεγεν· Οτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρ δίαν· καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις ; Καίτοι 13 οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ ἦν εἰρηκώς, οἷον, ὅτι δεθήσεται καὶ μαστιγωθήσεται καὶ ἀναιρεθήσεται, ὥστε μὴ καὶ ταύτῃ συνταράξαι αὐτῶν τὴν διάνοιαν· ἀλλα τέως τὰ αὐτοῖς συμβησόμενα οι προαναφωνεῖ. Εἶτα ἵνα μάθωσιν, ὅτι καινὸς οὗτος ὁ τοῦ πολέμου νόμος, και πα ράδοξος τῆς παρατάξεως ὁ τρόπος, γυμνούς πέμπων, καὶ μονοχίτωνας, καὶ ἀνυποδέτους, καὶ χωρὶς [5781 ῥάβδου, καὶ χωρὶς ζώνης καὶ πήρας ", καὶ παρὰ τῶν δεχομένων κελεύων τρέφεσθαι, οὐδὲ ἐνταῦθα τὸν λόγον ἔστησεν, ἀλλὰ δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἄφατον δύναμιν, φησί · Καὶ οὕτως ἐπιόντες, τὴν προβάτων 8 ημερότητα ἐπιδεί κνυσθε, καὶ ταῦτα πρὸς λύκους ἰέναι μέλλοντες· καὶ οὐχ ἁπλῶς πρὸς λύκους, ἀλλὰ καὶ εἰς μέσους λύκων 9. Καὶ τροφής post θαῤῥεῖν collocant Edd. * ἀσπάσασθαι Ελ. οι ταύτην Β. οι ἐλπίδας Edd. σε αυτό deest in meis. Καίτοι] Sic F. ceteri καί. ἦν εἰρηκώς] λέγει Εdd. Οι συμπεσούμενα B. F. Mor. να και πήρας οιn. Β. F. Ge. Arin, 94 τὴν τῶν πρ. Ep. Sar. ν' ἐν μέσῳ λύκων Ελλ. PATROL, GR. LVII. 20

387 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII. al. XXXIV. μενον· καὶ γὰρ ἔμαθες ότι ολόκληρος ἡ οἰκουμένη ἀνίστα- ται. Μὴ ζήτε: τυφλὸν ἰδεῖν θεραπευόμενον, ἀλλ' ὅρα πάν- τας ἀναβλέποντας νῦν τὴν βελτίω καὶ χρησιμωτέραν ἀνάβλεψιν· [376] καὶ μάθε καὶ σὺ σωφρόνως ὁρᾷν, καὶ διόρθωσαν σου τὸν ὀφθαλμόν. Καὶ γὰρ εἰ πάντες ὡς ἐχρῆν ἐξῶμεν, μᾶλλον ἂν τῶν θαυματουργούντων ἐθαύμασαν ἡμᾶς τι Ελλήνων παῖδες. Τὰ μὲν γὰρ ση- μεῖα καὶ φαντασίας ὑπόνοιαν ἔχει πολλάκις, καὶ ἑτέ ραν πονηρὰν ὑποψίαν, εἰ καὶ τὰ ἡμέτερα οὐ τοιαῦτα· βίος δὲ καθαρὸς οὐδεμίαν τοιαύτην ἐπήρειαν δέξασθαι δύναται· ἀλλὰ πάντων εμφράττει τα στόματα τῆς ἀρετῆς ἡ κτήσις. 78 τ'. Ταύτης τοίνυν ἐπιμελώμεθα· πολὺς γὰρ αὐτῆς ὁ πλοῦτος, καὶ τὸ θαῦμα μέγα. Αὕτη τὴν ὄντως ἐλευθε ρίαν παρέχει, καὶ ἐν τῇ δουλείᾳ ταύτην θεωρεῖσθαι παρασκευάζει, οὐκ ἀπαλλάττουσα τῆς δουλείας, ἀλλὰ δούλους μένοντας ἐλευθέρων ἀποφαίνουσα σεμνοτέρους, ὁ τοῦ δοῦναι ἐλευθερίαν πολλῷ πλέον ἐστίν· οὐ ποιοῦσα πλούσιον τὸν πένητα, ἀλλὰ μένοντα πένητα τοῦ πλουσίου εὐπορώτερον ἀποφαίνουσα. Εἰ δὲ καὶ σημεῖα βούλει ποιεῖν, ἀπαλλάγηθι πλημμελημάτων, καὶ τὸ πᾶν ἤνυσας. Καὶ γὰρ μέγας δαίμων ἡ ἁμαρτία, ἀγαπητέ· κἂν ταύ την εξέλης, τῶν μυρίους δαίμονας ἐλαυνόντων μείζον εἰργάσω. Ακουσον Παύλου λέγοντος, καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν θαυμάτων προτιθέντος· Ζηλοῦτε δέ, φησί, τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα"· καὶ ἔτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδὸν ὑμῖν δείκνυμι· καὶ μέλλων λέγειν τὴν ὁδὸν ταύ- την, οὐ νεκρῶν εἶπεν ἔγερσιν ", οὐ κάθαρσιν λεπρῶν, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν· ἀλλ' ἀντὶ πάντων τούτων τὴν ἀγάπην τέθεικεν. Ακουσον καὶ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· Μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑπακούει, άλλ' 53 588 ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ πρὸ τούτου πάλιν· Ἐροῦσί μοι πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ " δαιμόνια εξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πολλάς ἐποιήσαμεν ; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Καὶ ὅτε ἔμελλε σταυροῦσθαι, καλέσας τοὺς μαθητὰς ἔλεγεν αὐτοῖς· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ότι μαθηταί μού έστε, οὐκ ἐὰν δαιμόνια εκβάλλητε, ἀλλ' ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις. Καὶ πάλιν· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι σὺ μὲ ἀπέστειλας, οὐχὶ ἐὰν νεκροὺς ἐγείρωσιν οὗτοι, ἀλλ' ἐὰν ὦσιν ἔν. Τὰ μὲν γὰρ σημεία πολλάκις ἕτερον μὲν ὠφέλησε, τὸν δὲ ἔχοντα παρέβλαψεν, εἰς ἀπόνοιαν ἐπάραντα καὶ κενο δοξίαν, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τρόπῳει· ἐπὶ δὲ τῶν ἔργων οὐδὲν τοιοῦτον ὑποπτεῦσαι ἔνι δε, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετιόν- τας αὐτὰ, καὶ ἑτέρους πολλούς ὠφελεῖ. Ταῦτα τοίνυν μετά πολλῆς τῆς ἐπιμελείας έργασώμεθα. "Αν γὰρ ἐξ ἀπανθρωπίας εἰς ἐλεημοσύνην μεταβάλῃς, ξηρὰν τὴν χεῖρα οὖσαν ἐξέτεινας. "Αν θεάτρων ἀποστὰς ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν της, χωλεύοντα τὸν πόδα διώρθωσας. Αν ἀπο στήσῃς τοὺς ὀφθαλμούς σου [377] ἀπὸ πόρνης καὶ κάλο λους ἀλλοτρίου, τυφλοὺς ὄντας ἀνέγξας. Ἐὰν ἀντὶ σατα- νικῶν ᾠδῶν μάθῃς ψαλμούς πνευματικούς, κωτὸς ὧν ἐλάλησας. Ταῦτα τὰ θαύματα μέγιστα· ταῦτα τὰ σημεῖα παράδοξα. Αν ταῦτα τὰ σημεῖα ποιοῦντες διατελῶμεν, καὶ αὐτοὶ μεγάλοι τινὲς καὶ θαυμαστοὶ διὰ τούτων ἐσόμε θα, καὶ τοὺς πονηροὺς ἐπιτπασόμεθα ἅπαντας εἰς ἀρετήν, καὶ τῆς μελλούσης ἀπολαυσόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς δ' αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. " ” ἡμᾶς] ἂν ἡμᾶς Εld. ἡμᾶς ἐθαύμασαν Ε. * ταύτην] Sic Ε. Arn. cum Edd. ceteri ταύτη. κρείττονα Sic codd. et Verss. πνευματικά Επ. μα ούτε ν. ε. ἀνάστασιν Εdd. 8 Sic codd. obediunt Ge. υποτάσσεται Edd. σε καί] ad. τῷ σῷ ὀνόματι Α. τα μαθ. μου] ἐμοὶ μαθηταί Εdd. ἐκβάλλητε] ἐκβάλλετε F. ἐκβάλλεται Β. οὐκ ἐὰν δαίμονας ἐκβάλητε ald. " Clausulam καὶ ἐ. τ. τ. πon habent Ge. Sav. σε ἔνι] ἂν εἴη Mor. Ben. το θέατρον Κ. Ε. θεάτρου Mur. Ben. ίης] Sic Α. et corr. D. εἴης Β, Ε. et pr. D. Ψεις F. ήχης C. Denique εἰσίης tacite Edd. σε τούς] ald. ἀτελευτήτους Β. εἰς ἀτιλ. τοὺς αἰῶνας τ. α. Εdd. 87 ΟΜΙΛΙΑ ΑΓ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερεί. " 88 σ'. Ἐπειδὴ περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς σὲ ἐποίησεν αὐτ τους θαῤῥεῖν, καὶ τὰς πάντων ἀνέφξεν αὐτοῖς οἰκίας, καὶ σεμνὸν τῇ εἰσίδῳ αὐτῶν σχῆμα περιέθηκεν, οὐχ ὡς ἀλήτας καὶ προσαίτας εἰσιένα: κελεύων, ἀλλ' ὡς τῶν ὑποδεχομένων πολλών σεμνοτέρους (τοῦτο γὰρ ἔδειξε δι' ὧν ἔλεγεν· Άξιες ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ· καὶ δι' ὧν ἐκέλευσεν ἐρωτᾷν, τίς ἄξιος, κἀκεῖ μένειν, καὶ ἀσπάζεσθαι ως τους δεχομένους προσέταττε, καὶ δι' ὧν τοῖς μὴ δεχομένοις τὰ ἀνήκεστα ἐκεῖνα ἠπείλησε κακά)· ἐπειδὴ οὖν ταύτῃ τὰ ἐξέβαλεν αὐτῶν τὴν φρον- τίδα, καὶ τῇ τῶν σημείων καθώπλισεν ἐπιδείξει, καὶ σιδηρούς τινας καὶ ἀδαμαντίνους εἰργάσατο, πάντων ἀπαλλάξας τῶν βιωτικῶν, καὶ πάσης ἐλευθερώσας ἐπι παίρου μερίμνης αὐτούς· λέγει λοιπὸν καὶ τὰ μέλλοντα συμπίπτειν αὐτοῖς κακά, οὐ τὰ μικρὸν ὕστερον συμβη- σόμενα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ μετὰ μακρὸν ἐσόμενα χρόνον, ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τῷ πρὸς τὸν διάβολον προπαρα σκευάζων αὐτοὺς πολέμῳ. Καὶ γὰρ πολλὰ ἐντεῦθεν κατωρθοῦτο· καὶ πρῶτον, τὸ μαθεῖν τῆς προγνώσεως αὐτοῦ τὴν δύναμιν· δεύτερον δὲ, τὸ μηδένα υποπτεύειν, ὅτι δι' ἀσθένειαν τοῦ διδασκάλου ταῦτα ἐπῄει τὰ δεινά τρίτον, τὸ τοὺς ὑπομένοντας ταῦτα μὴ ἐκπλήττεσθαι τῷ ἀπροσδοκήτως καὶ παρ' ἐλπίδα οι εκβαίνειν· τέταρτον, τὸ μὴ παρ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ ταῦτα ἀκούοντας θορυβηθήναι. Καὶ γὰρ καὶ ἔπαθον τοῦτο αὐτὸς τότε, ὅτε καὶ ὀνειδίζων αὐτοῖς ἔλεγεν· Οτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρ δίαν· καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις ; Καίτοι 13 οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ ἦν εἰρηκώς, οἷον, ὅτι δεθήσεται καὶ μαστιγωθήσεται καὶ ἀναιρεθήσεται, ὥστε μὴ καὶ ταύτῃ συνταράξαι αὐτῶν τὴν διάνοιαν· ἀλλα τέως τὰ αὐτοῖς συμβησόμενα οι προαναφωνεῖ. Εἶτα ἵνα μάθωσιν, ὅτι καινὸς οὗτος ὁ τοῦ πολέμου νόμος, και πα ράδοξος τῆς παρατάξεως ὁ τρόπος, γυμνούς πέμπων, καὶ μονοχίτωνας, καὶ ἀνυποδέτους, καὶ χωρὶς [5781 ῥάβδου, καὶ χωρὶς ζώνης καὶ πήρας ", καὶ παρὰ τῶν δεχομένων κελεύων τρέφεσθαι, οὐδὲ ἐνταῦθα τὸν λόγον ἔστησεν, ἀλλὰ δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἄφατον δύναμιν, φησί · Καὶ οὕτως ἐπιόντες, τὴν προβάτων 8 ημερότητα ἐπιδεί κνυσθε, καὶ ταῦτα πρὸς λύκους ἰέναι μέλλοντες· καὶ οὐχ ἁπλῶς πρὸς λύκους, ἀλλὰ καὶ εἰς μέσους λύκων 9. Καὶ τροφής post θαῤῥεῖν collocant Edd. * ἀσπάσασθαι Ελ. οι ταύτην Β. οι ἐλπίδας Edd. σε αυτό deest in meis. Καίτοι] Sic F. ceteri καί. ἦν εἰρηκώς] λέγει Εdd. Οι συμπεσούμενα B. F. Mor. να και πήρας οιn. Β. F. Ge. Arin, 94 τὴν τῶν πρ. Ep. Sar. ν' ἐν μέσῳ λύκων Ελλ. PATROL, GR. LVII. 20

387 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII. al. XXXIV. μενον· καὶ γὰρ ἔμαθες ότι ολόκληρος ἡ οἰκουμένη ἀνίστα- ται. Μὴ ζήτε: τυφλὸν ἰδεῖν θεραπευόμενον, ἀλλ' ὅρα πάν- τας ἀναβλέποντας νῦν τὴν βελτίω καὶ χρησιμωτέραν ἀνάβλεψιν· [376] καὶ μάθε καὶ σὺ σωφρόνως ὁρᾷν, καὶ διόρθωσαν σου τὸν ὀφθαλμόν. Καὶ γὰρ εἰ πάντες ὡς ἐχρῆν ἐξῶμεν, μᾶλλον ἂν τῶν θαυματουργούντων ἐθαύμασαν ἡμᾶς τι Ελλήνων παῖδες. Τὰ μὲν γὰρ ση- μεῖα καὶ φαντασίας ὑπόνοιαν ἔχει πολλάκις, καὶ ἑτέ ραν πονηρὰν ὑποψίαν, εἰ καὶ τὰ ἡμέτερα οὐ τοιαῦτα· βίος δὲ καθαρὸς οὐδεμίαν τοιαύτην ἐπήρειαν δέξασθαι δύναται· ἀλλὰ πάντων εμφράττει τα στόματα τῆς ἀρετῆς ἡ κτήσις. 78 τ'. Ταύτης τοίνυν ἐπιμελώμεθα· πολὺς γὰρ αὐτῆς ὁ πλοῦτος, καὶ τὸ θαῦμα μέγα. Αὕτη τὴν ὄντως ἐλευθε ρίαν παρέχει, καὶ ἐν τῇ δουλείᾳ ταύτην θεωρεῖσθαι παρασκευάζει, οὐκ ἀπαλλάττουσα τῆς δουλείας, ἀλλὰ δούλους μένοντας ἐλευθέρων ἀποφαίνουσα σεμνοτέρους, ὁ τοῦ δοῦναι ἐλευθερίαν πολλῷ πλέον ἐστίν· οὐ ποιοῦσα πλούσιον τὸν πένητα, ἀλλὰ μένοντα πένητα τοῦ πλουσίου εὐπορώτερον ἀποφαίνουσα. Εἰ δὲ καὶ σημεῖα βούλει ποιεῖν, ἀπαλλάγηθι πλημμελημάτων, καὶ τὸ πᾶν ἤνυσας. Καὶ γὰρ μέγας δαίμων ἡ ἁμαρτία, ἀγαπητέ· κἂν ταύ την εξέλης, τῶν μυρίους δαίμονας ἐλαυνόντων μείζον εἰργάσω. Ακουσον Παύλου λέγοντος, καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν θαυμάτων προτιθέντος· Ζηλοῦτε δέ, φησί, τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα"· καὶ ἔτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδὸν ὑμῖν δείκνυμι· καὶ μέλλων λέγειν τὴν ὁδὸν ταύ- την, οὐ νεκρῶν εἶπεν ἔγερσιν ", οὐ κάθαρσιν λεπρῶν, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν· ἀλλ' ἀντὶ πάντων τούτων τὴν ἀγάπην τέθεικεν. Ακουσον καὶ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· Μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑπακούει, άλλ' 53 588 ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ πρὸ τούτου πάλιν· Ἐροῦσί μοι πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ " δαιμόνια εξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πολλάς ἐποιήσαμεν ; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Καὶ ὅτε ἔμελλε σταυροῦσθαι, καλέσας τοὺς μαθητὰς ἔλεγεν αὐτοῖς· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ότι μαθηταί μού έστε, οὐκ ἐὰν δαιμόνια εκβάλλητε, ἀλλ' ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις. Καὶ πάλιν· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι σὺ μὲ ἀπέστειλας, οὐχὶ ἐὰν νεκροὺς ἐγείρωσιν οὗτοι, ἀλλ' ἐὰν ὦσιν ἔν. Τὰ μὲν γὰρ σημεία πολλάκις ἕτερον μὲν ὠφέλησε, τὸν δὲ ἔχοντα παρέβλαψεν, εἰς ἀπόνοιαν ἐπάραντα καὶ κενο δοξίαν, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τρόπῳει· ἐπὶ δὲ τῶν ἔργων οὐδὲν τοιοῦτον ὑποπτεῦσαι ἔνι δε, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετιόν- τας αὐτὰ, καὶ ἑτέρους πολλούς ὠφελεῖ. Ταῦτα τοίνυν μετά πολλῆς τῆς ἐπιμελείας έργασώμεθα. "Αν γὰρ ἐξ ἀπανθρωπίας εἰς ἐλεημοσύνην μεταβάλῃς, ξηρὰν τὴν χεῖρα οὖσαν ἐξέτεινας. "Αν θεάτρων ἀποστὰς ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν της, χωλεύοντα τὸν πόδα διώρθωσας. Αν ἀπο στήσῃς τοὺς ὀφθαλμούς σου [377] ἀπὸ πόρνης καὶ κάλο λους ἀλλοτρίου, τυφλοὺς ὄντας ἀνέγξας. Ἐὰν ἀντὶ σατα- νικῶν ᾠδῶν μάθῃς ψαλμούς πνευματικούς, κωτὸς ὧν ἐλάλησας. Ταῦτα τὰ θαύματα μέγιστα· ταῦτα τὰ σημεῖα παράδοξα. Αν ταῦτα τὰ σημεῖα ποιοῦντες διατελῶμεν, καὶ αὐτοὶ μεγάλοι τινὲς καὶ θαυμαστοὶ διὰ τούτων ἐσόμε θα, καὶ τοὺς πονηροὺς ἐπιτπασόμεθα ἅπαντας εἰς ἀρετήν, καὶ τῆς μελλούσης ἀπολαυσόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς δ' αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. " ” ἡμᾶς] ἂν ἡμᾶς Εld. ἡμᾶς ἐθαύμασαν Ε. * ταύτην] Sic Ε. Arn. cum Edd. ceteri ταύτη. κρείττονα Sic codd. et Verss. πνευματικά Επ. μα ούτε ν. ε. ἀνάστασιν Εdd. 8 Sic codd. obediunt Ge. υποτάσσεται Edd. σε καί] ad. τῷ σῷ ὀνόματι Α. τα μαθ. μου] ἐμοὶ μαθηταί Εdd. ἐκβάλλητε] ἐκβάλλετε F. ἐκβάλλεται Β. οὐκ ἐὰν δαίμονας ἐκβάλητε ald. " Clausulam καὶ ἐ. τ. τ. πon habent Ge. Sav. σε ἔνι] ἂν εἴη Mor. Ben. το θέατρον Κ. Ε. θεάτρου Mur. Ben. ίης] Sic Α. et corr. D. εἴης Β, Ε. et pr. D. Ψεις F. ήχης C. Denique εἰσίης tacite Edd. σε τούς] ald. ἀτελευτήτους Β. εἰς ἀτιλ. τοὺς αἰῶνας τ. α. Εdd. 87 ΟΜΙΛΙΑ ΑΓ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερεί. " 88 σ'. Ἐπειδὴ περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς σὲ ἐποίησεν αὐτ τους θαῤῥεῖν, καὶ τὰς πάντων ἀνέφξεν αὐτοῖς οἰκίας, καὶ σεμνὸν τῇ εἰσίδῳ αὐτῶν σχῆμα περιέθηκεν, οὐχ ὡς ἀλήτας καὶ προσαίτας εἰσιένα: κελεύων, ἀλλ' ὡς τῶν ὑποδεχομένων πολλών σεμνοτέρους (τοῦτο γὰρ ἔδειξε δι' ὧν ἔλεγεν· Άξιες ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ· καὶ δι' ὧν ἐκέλευσεν ἐρωτᾷν, τίς ἄξιος, κἀκεῖ μένειν, καὶ ἀσπάζεσθαι ως τους δεχομένους προσέταττε, καὶ δι' ὧν τοῖς μὴ δεχομένοις τὰ ἀνήκεστα ἐκεῖνα ἠπείλησε κακά)· ἐπειδὴ οὖν ταύτῃ τὰ ἐξέβαλεν αὐτῶν τὴν φρον- τίδα, καὶ τῇ τῶν σημείων καθώπλισεν ἐπιδείξει, καὶ σιδηρούς τινας καὶ ἀδαμαντίνους εἰργάσατο, πάντων ἀπαλλάξας τῶν βιωτικῶν, καὶ πάσης ἐλευθερώσας ἐπι παίρου μερίμνης αὐτούς· λέγει λοιπὸν καὶ τὰ μέλλοντα συμπίπτειν αὐτοῖς κακά, οὐ τὰ μικρὸν ὕστερον συμβη- σόμενα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ μετὰ μακρὸν ἐσόμενα χρόνον, ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τῷ πρὸς τὸν διάβολον προπαρα σκευάζων αὐτοὺς πολέμῳ. Καὶ γὰρ πολλὰ ἐντεῦθεν κατωρθοῦτο· καὶ πρῶτον, τὸ μαθεῖν τῆς προγνώσεως αὐτοῦ τὴν δύναμιν· δεύτερον δὲ, τὸ μηδένα υποπτεύειν, ὅτι δι' ἀσθένειαν τοῦ διδασκάλου ταῦτα ἐπῄει τὰ δεινά τρίτον, τὸ τοὺς ὑπομένοντας ταῦτα μὴ ἐκπλήττεσθαι τῷ ἀπροσδοκήτως καὶ παρ' ἐλπίδα οι εκβαίνειν· τέταρτον, τὸ μὴ παρ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ ταῦτα ἀκούοντας θορυβηθήναι. Καὶ γὰρ καὶ ἔπαθον τοῦτο αὐτὸς τότε, ὅτε καὶ ὀνειδίζων αὐτοῖς ἔλεγεν· Οτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρ δίαν· καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις ; Καίτοι 13 οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ ἦν εἰρηκώς, οἷον, ὅτι δεθήσεται καὶ μαστιγωθήσεται καὶ ἀναιρεθήσεται, ὥστε μὴ καὶ ταύτῃ συνταράξαι αὐτῶν τὴν διάνοιαν· ἀλλα τέως τὰ αὐτοῖς συμβησόμενα οι προαναφωνεῖ. Εἶτα ἵνα μάθωσιν, ὅτι καινὸς οὗτος ὁ τοῦ πολέμου νόμος, και πα ράδοξος τῆς παρατάξεως ὁ τρόπος, γυμνούς πέμπων, καὶ μονοχίτωνας, καὶ ἀνυποδέτους, καὶ χωρὶς [5781 ῥάβδου, καὶ χωρὶς ζώνης καὶ πήρας ", καὶ παρὰ τῶν δεχομένων κελεύων τρέφεσθαι, οὐδὲ ἐνταῦθα τὸν λόγον ἔστησεν, ἀλλὰ δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἄφατον δύναμιν, φησί · Καὶ οὕτως ἐπιόντες, τὴν προβάτων 8 ημερότητα ἐπιδεί κνυσθε, καὶ ταῦτα πρὸς λύκους ἰέναι μέλλοντες· καὶ οὐχ ἁπλῶς πρὸς λύκους, ἀλλὰ καὶ εἰς μέσους λύκων 9. Καὶ τροφής post θαῤῥεῖν collocant Edd. * ἀσπάσασθαι Ελ. οι ταύτην Β. οι ἐλπίδας Edd. σε αυτό deest in meis. Καίτοι] Sic F. ceteri καί. ἦν εἰρηκώς] λέγει Εdd. Οι συμπεσούμενα B. F. Mor. να και πήρας οιn. Β. F. Ge. Arin, 94 τὴν τῶν πρ. Ep. Sar. ν' ἐν μέσῳ λύκων Ελλ. PATROL, GR. LVII. 20

387 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII. al. XXXIV. μενον· καὶ γὰρ ἔμαθες ότι ολόκληρος ἡ οἰκουμένη ἀνίστα- ται. Μὴ ζήτε: τυφλὸν ἰδεῖν θεραπευόμενον, ἀλλ' ὅρα πάν- τας ἀναβλέποντας νῦν τὴν βελτίω καὶ χρησιμωτέραν ἀνάβλεψιν· [376] καὶ μάθε καὶ σὺ σωφρόνως ὁρᾷν, καὶ διόρθωσαν σου τὸν ὀφθαλμόν. Καὶ γὰρ εἰ πάντες ὡς ἐχρῆν ἐξῶμεν, μᾶλλον ἂν τῶν θαυματουργούντων ἐθαύμασαν ἡμᾶς τι Ελλήνων παῖδες. Τὰ μὲν γὰρ ση- μεῖα καὶ φαντασίας ὑπόνοιαν ἔχει πολλάκις, καὶ ἑτέ ραν πονηρὰν ὑποψίαν, εἰ καὶ τὰ ἡμέτερα οὐ τοιαῦτα· βίος δὲ καθαρὸς οὐδεμίαν τοιαύτην ἐπήρειαν δέξασθαι δύναται· ἀλλὰ πάντων εμφράττει τα στόματα τῆς ἀρετῆς ἡ κτήσις. 78 τ'. Ταύτης τοίνυν ἐπιμελώμεθα· πολὺς γὰρ αὐτῆς ὁ πλοῦτος, καὶ τὸ θαῦμα μέγα. Αὕτη τὴν ὄντως ἐλευθε ρίαν παρέχει, καὶ ἐν τῇ δουλείᾳ ταύτην θεωρεῖσθαι παρασκευάζει, οὐκ ἀπαλλάττουσα τῆς δουλείας, ἀλλὰ δούλους μένοντας ἐλευθέρων ἀποφαίνουσα σεμνοτέρους, ὁ τοῦ δοῦναι ἐλευθερίαν πολλῷ πλέον ἐστίν· οὐ ποιοῦσα πλούσιον τὸν πένητα, ἀλλὰ μένοντα πένητα τοῦ πλουσίου εὐπορώτερον ἀποφαίνουσα. Εἰ δὲ καὶ σημεῖα βούλει ποιεῖν, ἀπαλλάγηθι πλημμελημάτων, καὶ τὸ πᾶν ἤνυσας. Καὶ γὰρ μέγας δαίμων ἡ ἁμαρτία, ἀγαπητέ· κἂν ταύ την εξέλης, τῶν μυρίους δαίμονας ἐλαυνόντων μείζον εἰργάσω. Ακουσον Παύλου λέγοντος, καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν θαυμάτων προτιθέντος· Ζηλοῦτε δέ, φησί, τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα"· καὶ ἔτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδὸν ὑμῖν δείκνυμι· καὶ μέλλων λέγειν τὴν ὁδὸν ταύ- την, οὐ νεκρῶν εἶπεν ἔγερσιν ", οὐ κάθαρσιν λεπρῶν, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν· ἀλλ' ἀντὶ πάντων τούτων τὴν ἀγάπην τέθεικεν. Ακουσον καὶ τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· Μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑπακούει, άλλ' 53 588 ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ πρὸ τούτου πάλιν· Ἐροῦσί μοι πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ " δαιμόνια εξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πολλάς ἐποιήσαμεν ; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Καὶ ὅτε ἔμελλε σταυροῦσθαι, καλέσας τοὺς μαθητὰς ἔλεγεν αὐτοῖς· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ότι μαθηταί μού έστε, οὐκ ἐὰν δαιμόνια εκβάλλητε, ἀλλ' ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις. Καὶ πάλιν· Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι σὺ μὲ ἀπέστειλας, οὐχὶ ἐὰν νεκροὺς ἐγείρωσιν οὗτοι, ἀλλ' ἐὰν ὦσιν ἔν. Τὰ μὲν γὰρ σημεία πολλάκις ἕτερον μὲν ὠφέλησε, τὸν δὲ ἔχοντα παρέβλαψεν, εἰς ἀπόνοιαν ἐπάραντα καὶ κενο δοξίαν, ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τρόπῳει· ἐπὶ δὲ τῶν ἔργων οὐδὲν τοιοῦτον ὑποπτεῦσαι ἔνι δε, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετιόν- τας αὐτὰ, καὶ ἑτέρους πολλούς ὠφελεῖ. Ταῦτα τοίνυν μετά πολλῆς τῆς ἐπιμελείας έργασώμεθα. "Αν γὰρ ἐξ ἀπανθρωπίας εἰς ἐλεημοσύνην μεταβάλῃς, ξηρὰν τὴν χεῖρα οὖσαν ἐξέτεινας. "Αν θεάτρων ἀποστὰς ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν της, χωλεύοντα τὸν πόδα διώρθωσας. Αν ἀπο στήσῃς τοὺς ὀφθαλμούς σου [377] ἀπὸ πόρνης καὶ κάλο λους ἀλλοτρίου, τυφλοὺς ὄντας ἀνέγξας. Ἐὰν ἀντὶ σατα- νικῶν ᾠδῶν μάθῃς ψαλμούς πνευματικούς, κωτὸς ὧν ἐλάλησας. Ταῦτα τὰ θαύματα μέγιστα· ταῦτα τὰ σημεῖα παράδοξα. Αν ταῦτα τὰ σημεῖα ποιοῦντες διατελῶμεν, καὶ αὐτοὶ μεγάλοι τινὲς καὶ θαυμαστοὶ διὰ τούτων ἐσόμε θα, καὶ τοὺς πονηροὺς ἐπιτπασόμεθα ἅπαντας εἰς ἀρετήν, καὶ τῆς μελλούσης ἀπολαυσόμεθα ζωῆς· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς δ' αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. " ” ἡμᾶς] ἂν ἡμᾶς Εld. ἡμᾶς ἐθαύμασαν Ε. * ταύτην] Sic Ε. Arn. cum Edd. ceteri ταύτη. κρείττονα Sic codd. et Verss. πνευματικά Επ. μα ούτε ν. ε. ἀνάστασιν Εdd. 8 Sic codd. obediunt Ge. υποτάσσεται Edd. σε καί] ad. τῷ σῷ ὀνόματι Α. τα μαθ. μου] ἐμοὶ μαθηταί Εdd. ἐκβάλλητε] ἐκβάλλετε F. ἐκβάλλεται Β. οὐκ ἐὰν δαίμονας ἐκβάλητε ald. " Clausulam καὶ ἐ. τ. τ. πon habent Ge. Sav. σε ἔνι] ἂν εἴη Mor. Ben. το θέατρον Κ. Ε. θεάτρου Mur. Ben. ίης] Sic Α. et corr. D. εἴης Β, Ε. et pr. D. Ψεις F. ήχης C. Denique εἰσίης tacite Edd. σε τούς] ald. ἀτελευτήτους Β. εἰς ἀτιλ. τοὺς αἰῶνας τ. α. Εdd. 87 ΟΜΙΛΙΑ ΑΓ. Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερεί. " 88 σ'. Ἐπειδὴ περὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς σὲ ἐποίησεν αὐτ τους θαῤῥεῖν, καὶ τὰς πάντων ἀνέφξεν αὐτοῖς οἰκίας, καὶ σεμνὸν τῇ εἰσίδῳ αὐτῶν σχῆμα περιέθηκεν, οὐχ ὡς ἀλήτας καὶ προσαίτας εἰσιένα: κελεύων, ἀλλ' ὡς τῶν ὑποδεχομένων πολλών σεμνοτέρους (τοῦτο γὰρ ἔδειξε δι' ὧν ἔλεγεν· Άξιες ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ· καὶ δι' ὧν ἐκέλευσεν ἐρωτᾷν, τίς ἄξιος, κἀκεῖ μένειν, καὶ ἀσπάζεσθαι ως τους δεχομένους προσέταττε, καὶ δι' ὧν τοῖς μὴ δεχομένοις τὰ ἀνήκεστα ἐκεῖνα ἠπείλησε κακά)· ἐπειδὴ οὖν ταύτῃ τὰ ἐξέβαλεν αὐτῶν τὴν φρον- τίδα, καὶ τῇ τῶν σημείων καθώπλισεν ἐπιδείξει, καὶ σιδηρούς τινας καὶ ἀδαμαντίνους εἰργάσατο, πάντων ἀπαλλάξας τῶν βιωτικῶν, καὶ πάσης ἐλευθερώσας ἐπι παίρου μερίμνης αὐτούς· λέγει λοιπὸν καὶ τὰ μέλλοντα συμπίπτειν αὐτοῖς κακά, οὐ τὰ μικρὸν ὕστερον συμβη- σόμενα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ μετὰ μακρὸν ἐσόμενα χρόνον, ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τῷ πρὸς τὸν διάβολον προπαρα σκευάζων αὐτοὺς πολέμῳ. Καὶ γὰρ πολλὰ ἐντεῦθεν κατωρθοῦτο· καὶ πρῶτον, τὸ μαθεῖν τῆς προγνώσεως αὐτοῦ τὴν δύναμιν· δεύτερον δὲ, τὸ μηδένα υποπτεύειν, ὅτι δι' ἀσθένειαν τοῦ διδασκάλου ταῦτα ἐπῄει τὰ δεινά τρίτον, τὸ τοὺς ὑπομένοντας ταῦτα μὴ ἐκπλήττεσθαι τῷ ἀπροσδοκήτως καὶ παρ' ἐλπίδα οι εκβαίνειν· τέταρτον, τὸ μὴ παρ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ ταῦτα ἀκούοντας θορυβηθήναι. Καὶ γὰρ καὶ ἔπαθον τοῦτο αὐτὸς τότε, ὅτε καὶ ὀνειδίζων αὐτοῖς ἔλεγεν· Οτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρ δίαν· καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις ; Καίτοι 13 οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ ἦν εἰρηκώς, οἷον, ὅτι δεθήσεται καὶ μαστιγωθήσεται καὶ ἀναιρεθήσεται, ὥστε μὴ καὶ ταύτῃ συνταράξαι αὐτῶν τὴν διάνοιαν· ἀλλα τέως τὰ αὐτοῖς συμβησόμενα οι προαναφωνεῖ. Εἶτα ἵνα μάθωσιν, ὅτι καινὸς οὗτος ὁ τοῦ πολέμου νόμος, και πα ράδοξος τῆς παρατάξεως ὁ τρόπος, γυμνούς πέμπων, καὶ μονοχίτωνας, καὶ ἀνυποδέτους, καὶ χωρὶς [5781 ῥάβδου, καὶ χωρὶς ζώνης καὶ πήρας ", καὶ παρὰ τῶν δεχομένων κελεύων τρέφεσθαι, οὐδὲ ἐνταῦθα τὸν λόγον ἔστησεν, ἀλλὰ δεικνὺς αὐτοῦ τὴν ἄφατον δύναμιν, φησί · Καὶ οὕτως ἐπιόντες, τὴν προβάτων 8 ημερότητα ἐπιδεί κνυσθε, καὶ ταῦτα πρὸς λύκους ἰέναι μέλλοντες· καὶ οὐχ ἁπλῶς πρὸς λύκους, ἀλλὰ καὶ εἰς μέσους λύκων 9. Καὶ τροφής post θαῤῥεῖν collocant Edd. * ἀσπάσασθαι Ελ. οι ταύτην Β. οι ἐλπίδας Edd. σε αυτό deest in meis. Καίτοι] Sic F. ceteri καί. ἦν εἰρηκώς] λέγει Εdd. Οι συμπεσούμενα B. F. Mor. να και πήρας οιn. Β. F. Ge. Arin, 94 τὴν τῶν πρ. Ep. Sar. ν' ἐν μέσῳ λύκων Ελλ. PATROL, GR. LVII. 20

. 389 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. οὐ προδότων ἡμερότητα μόνον ἔχειν κελεύει, ἀλλὰ καὶ τῆς περιστερᾶς τὸ ἀκέραιον. Οὕτω γὰρ μάλιστα την ἐμὴν ἐνδείξομαι ἰσχύν, ὅταν πρόβατα λύκων περιγένη- ται, καὶ ἐν μέσῳ τῶν λύκων ὄντα, καὶ μυρία λαμβάνοντα δήγματα, μὴ μόνον μὴ ο καταναλίσκηται, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους μεταβάλλῃ· 8 πολλῷ θαυμαστότερόν ἐστι καὶ μεῖζον τοῦ ἀνελεῖν, τὸ μεταθεῖναι τὴν γνώμην, καὶ μετ ταῤῥυθμίσαι τὴν διάνοιαν· καὶ ταῦτα δώδεκα ὄντες μόνον, τῆς οἰκουμένης τῶν λύκων εμπεπλησμένης. Αἰσχυνώμεθα τοίνυν οἱ τἀναντία ποιοῦντες, οἱ ὡς λύκοι τοῖς ἐχθροῖς ἐπιτιθέμενοι. Εως γὰρ ἂν ὦμεν πρόβατα, νικῶμεν· καν μυρίοι περιστοιχίσωνται λύκοι, περιγι· νόμεθα καὶ κρατούμεν· ἂν δὲ γενώμεθα λύκοι, ήττώ- μεθα· ἀφίσταται γὰρ ἡμῶν ἡ τοῦ ποιμένος βοήθεια. Οι γὰρ λύκους, ἀλλὰ πρόβατα ποιμαίνει, καὶ ' καταλιμ- πάνει σε καὶ ἀναχωρεῖ· οὐδὲ γὰρ συγχωρεῖς αὐτοῦ δειχθῆναι τὴν δύναμιν. "Αν μὲν γὰρ πάσχων κακῶς ἡμερότητα ἐπιδείξῃ, αὐτῷ λογίζεται ἅπαν τὸ τρόπαιον· ἂν δὲ ἐπεξίῃς καὶ πυκτεύῃς, ἐπισκιάζεις τῇ νίκῃ. Σὺ δέ μα: σκόπει τίνες εἰσὶν οἱ τῶν προσταγμάτων τούτων ἀκούοντες τῶν σκληρῶν καὶ ἐπιπόνων· οἱ δειλοὶ καὶ ἰδιῶται· οἱ ἀγράμματοι καὶ ἀμαθεῖς· οἱ πάντοθεν ἄσημοι· οἱ μηδέποτε τοῖς ἔξωθεν ἐντραφέντες νόμοις· οἱ μὴ ταχέως εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλοντες ἑαυτούς· οἱ ἁλιεῖς, οἱ τελῶναι, οἱ μυρίων γέμοντες έλαττωμάτων. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ὑψηλοὺς καὶ μεγάλους ἱκανὰ ταῦτα θορυβῆσαι ἦν, τοὺς πάντοθεν ἀπείρους καὶ οὐδὲν οὐδέποτε φαντασθέντας γενναῖον πῶς οὐκ ἦν ἱκανὰ καταβαλεῖν καὶ ἐκπλῆξαι; 'Αλλ' οὐ κατέβαλε. Καὶ μάλα εἰκότως, ἴσως ' εἶποι τις ἄν· ἔδωκε γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν λεπρούς καθαίρειν, δαί- μονας ἐλαύνειν. Ἐγὼ δὲ ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ἱκανὸν ἦν θορυβῆσαι, ὅτι · καὶ νεκροὺς ἐγείροντες τὰ ἀνήκεστα ταῦτα ἔμελλον ὑπομένειν, καὶ δικαστήρια, καὶ ἀπαγωγὰς, καὶ τοὺς παρὰ πάντων πολέμους, καὶ τὸ κοινὸν τῆς οἰκουμένης μῖσος, καὶ τοιαῦτα αὐτοὺς θαυματουργοῦντας ἀναμένειν δεινά. Τίς οὖν ἡ τούτων πάντων παράκλησις; Ή τοῦ πέμποντος δύναμις. Διὸ καὶ τοῦτο πρὸ πάντων τέθεικε, λέγων· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς. Αρκεῖ τοῦτο εἰς παραμυθίαν ὑμῖν· ἀρκεῖ τοῦτο εἰς τὸ θαῤῥεῖν, καὶ μηδένα * δεδοικέναι τῶν ἐπιόντων. β'. Εἶδες αυθεντίαν; εἶδες ἐξουσίαν ; εἶδες δύναμιν ἄμαχον; Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ θορυβηθῆτε, φησὶν, ὅτι μεταξὺ λύκων πέμπων, ὡς πρόβατα καὶ ὡς περιστερὰς εἶναι κελεύω. Ἠδυνάμην μὲν γὰρ ποιῆσαι τοὐναντίον, καὶ μηδὲν [379] ὑμᾶς ἀφεῖναι δεινὸν ὑπομέ νειν, μηδὲ ὡς πρόβατα ὑποτεθῆναι λύκοις, ἀλλὰ λεόντων ἐργάσασθα: φοβερωτέρους· ἀλλ' οὕτω συμφέρει γενέ- σθαι. Τοῦτο καὶ ὑμᾶς λαμπροτέρους ποιεῖ· τοῦτο καὶ τὴν ἐμὴν ἀνακηρύττει δύναμιν. Τοῦτο καὶ πρὸς Παῦλον ἔλεγεν· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Εγώ τοίνυν οὕτως ὑμᾶς ἐποίησα εἶναι. Οταν γὰρ εἴπῃ, Ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα, τοῦτο αινίττεται· Μὴ τοίνυν καταπέσητε · οἶδα γάρ, οἶδα σαφῶς, ὅτι ταύτῃ μάλιστα πᾶσιν ἀχείρω τοι ἔσεσθε. Εἶτα, ἵνα τι καὶ παρ' ἑαυτῶν εἰσφέρωσι, καὶ μὴ πάντα τῆς χάριτος εἶναι δοκῇ, μηδὲ εἰκῆ καὶ μάτην στεφανοῦσθαι νομίζωνται, φησί· Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερίο Καὶ τί δύναιτ' ἂν ἡ ἡμετέρα φρόνησις, φησίν, ἐν τοτ τοις κινδύνοις ; πῶς δὲ ὅλως δυνησόμεθα φρόνησιν έχειν, ὑπὸ τοσούτων περιαντλούμενοι κυμάτων; Ὅσοι γάρ ἂν γένηται φρόνιμον πρόβατον μεταξύ λύκων εν, και λύκων τοσούτων, τί δυνήσεται πλέον ἀνύσαι ; ἔσω ' 3, γένηται ἀκέραιος ή περιστερά, τί ὠφελήσει, τοσούται ἐπικειμένων ιεράκων ; Ἐπὶ μὲν ἢ τῶν ἀλόγων, ἐπὶ δὲ ὑμῶν, τὰ μέγιστα. Αλλ' ίδωμεν ποίαν, τρόπον ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ. Τὴν τοῦ ὄφεις, φησί. Καθάπερ γάρ ἐκεῖνος τὰ πάντα προϊεται, κἂν αὐτὸ ἔξῃ τὸ σῶμα ἀποτμηθῆναι, οὐ σφόδρα ἀντέχεται αὐτοῦ, ὥστε την κεφαλὴν διατηρῆσαι· οὕτω καὶ σὺ, φησί, πλην της πίστεως πάντα ἐκδίδου, κἂν χρήματα, κἂν τὰ σώμα. κἂν αὐτὴν τὴν ψυχὴν ἐκδοῦναι δέῃ. Ἐκεῖνο γὰρ τ κεφαλὴ καὶ ἡ ῥίζα · κἀκείνης διατηρουμένης, καν κάτι ἀπολέσῃς, ἅπαντα ἀνακτήσῃ πάλιν μετά πλείονος της περιφανείας. Διὰ δὴ τοῦτο οὔτε ἁπλοῦν τινα εἶναι καὶ ἀφελῆ προσέταξεν, ούτε φρόνιμον μόνον, ἀλλ' ἐπέρασε ταῦτα ἀμφότερα, ὥστε γενέσθαι αὐτὰ ἀρετήν· τὴν μὲν φρόνησιν τοῦ ὄφεως εἰς τὸ μὴ πλήττεσθαι ἐν τοῖς και ρίοις παραλαβών· τὸ δὲ ἀκέραιον τῆς περιστερᾶς, εἰς τὸ μὴ ἀμύνεσθαι 10 τοὺς ἀδικοῦντας, μηδὲ τιμωρεῖσθαι τοὺς ἐπιβουλεύοντας· ἐπεὶ πάλιν οὐδὲν ὄφελος της προς νήσεως, ἂν μὴ τοῦτο προσῇ. Τί τοίνυν τούτων εντονώ τερον γένοιτ' ἂν τῶν ἐπιταγμάτων; Οὐ γὰρ ἤρχει ε παθεῖν κακῶς; Οὐχὶ, φησίν· ἀλλ' οὐδὲ ἀγανακτεῖν τοι συγχωρῶ. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ περιστερά. Ωσπερ ἂν εἴ 15 τις κάλαμον εἰς πῦρ ἐμβαλών, κελεύοι μὴ καίεσθαι ὑπὸ τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ σβεννύναι τὸ πῦρ. Ἀλλὰ μὴ θορυβώ μεθα· καὶ γὰρ ἐξέβη ταῦτα, καὶ τέλος ἔλαβε, καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐδείχθη τῶν ἔργων, καὶ φρόνιμοι γεγόνας. ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί· οὐκ ἄλλης ὄντες φύσεως, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς ἡμῖν. Μὴ τοίνυν ἀδύνατα νομιζέτω τις εἶναι τὰ ἐπιτάγματα. Πρὸ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων αὐτὸς οἶδε τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν· ο δεν ὅτι θρασύτης οὐ θρασύτητι [380], ἀλλ' ἐπιεικείς σβέν νυται. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων τοῦτο γινόμενον ἰδεῖν ἐθέλοις, ἀνάγνωθι τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων εξ βιβλίον, καὶ ὄψε: ποσάκις τοῦ δήμου τῶν Ἰουδαίων κατεξαναστάντος καὶ τοὺς ἐδόντας θήγοντος, την περι στερὰν οὗτοι μιμούμενοι, καὶ μετὰ τῆς πρεπούσης ἐπιει· κείας ἀποκρινόμενοι, κατέλυσαν τὴν ἐκείνων θυμόν, ἔσβεσαν τὴν μανίαν, ἐξέλυσαν τὴν ὁρμήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον· Οὐ παραγγελία παρηγγείλαμεν ὑμῖν μὴ λα- λεῖν ἐν τῷ ὀνόματι τούτῳ; καίτοι μυρία δυνάμενοι θαυματουργεῖν, τραχὺ μὲν οὐδὲν οὔτε εἶπον, οὔτε ἐποίη σαν, μετὰ πραότητος δὲ πάσης ἀπελογοῦντο λέγοντες· Εἰ δίκαιόν ἐστιν ὑμῶν ἀκούειν μᾶλλον ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε. Είδες τὸ ἀκέραιον τῆς περιστεράς; βλέπε τὸ φρόνιμον τοῦ ὄφεως· Ἡμεῖς γὰρ οὐ δυνάμεθα οίδαμεν καὶ ἠκούσαμεν μὴ λαλεῖν. Εἶδες πως παντα- το χόθεν ηκριβωμένους είναι χρή, ὥστε μὴ ὑπὸ πιν δύνων ταπεινοῦσθαι, μηδὲ ὑπὸ θυμοῦ παροξύνεσθαι ; Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Προσέχετε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων παραδώσουσι γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς· καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς 13 $2 5 μή σm. Α. Γ. * όντας Εdd. 1 και om. Β. F. * πάντοθεν add. ὄντες F. • ἴσως] καὶ ἴσως Ε. ἀλλ' ἴσως Γ. ίσως om. B. Nostram lectionen vertit Ge. Mox καὶ δαίμονας Ε. yap deest in Edd. • ὅτι ὅταν codices praeter E. μηδέν Ερ. 11 • μέν] add. γάρ Lit. γ. γ. 4 ὅσον] ὅς ἐάν Β. ὡς ἐάν F. Deinte ἀκέραιος ώς ή περ. Α. Β. 10 ἀμύνασθαι Edd. et pr. D. Ὥσπερ γὰρ εἰ Α. Καθάπερ γὰρ τὰ μεγάλα Εdd. • Εκείνη F. et sic ed. Sav. " ἂν εἰ F. p. p. κελεύει Α. Β. F. κελεύῃ C. D. γάρ om. Ε. 19 είδομεν F. Paulo ante βλέπε και το F. Sa μή... μηδέ μήτε... μήτε F. Ep.

. 389 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. οὐ προδότων ἡμερότητα μόνον ἔχειν κελεύει, ἀλλὰ καὶ τῆς περιστερᾶς τὸ ἀκέραιον. Οὕτω γὰρ μάλιστα την ἐμὴν ἐνδείξομαι ἰσχύν, ὅταν πρόβατα λύκων περιγένη- ται, καὶ ἐν μέσῳ τῶν λύκων ὄντα, καὶ μυρία λαμβάνοντα δήγματα, μὴ μόνον μὴ ο καταναλίσκηται, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους μεταβάλλῃ· 8 πολλῷ θαυμαστότερόν ἐστι καὶ μεῖζον τοῦ ἀνελεῖν, τὸ μεταθεῖναι τὴν γνώμην, καὶ μετ ταῤῥυθμίσαι τὴν διάνοιαν· καὶ ταῦτα δώδεκα ὄντες μόνον, τῆς οἰκουμένης τῶν λύκων εμπεπλησμένης. Αἰσχυνώμεθα τοίνυν οἱ τἀναντία ποιοῦντες, οἱ ὡς λύκοι τοῖς ἐχθροῖς ἐπιτιθέμενοι. Εως γὰρ ἂν ὦμεν πρόβατα, νικῶμεν· καν μυρίοι περιστοιχίσωνται λύκοι, περιγι· νόμεθα καὶ κρατούμεν· ἂν δὲ γενώμεθα λύκοι, ήττώ- μεθα· ἀφίσταται γὰρ ἡμῶν ἡ τοῦ ποιμένος βοήθεια. Οι γὰρ λύκους, ἀλλὰ πρόβατα ποιμαίνει, καὶ ' καταλιμ- πάνει σε καὶ ἀναχωρεῖ· οὐδὲ γὰρ συγχωρεῖς αὐτοῦ δειχθῆναι τὴν δύναμιν. "Αν μὲν γὰρ πάσχων κακῶς ἡμερότητα ἐπιδείξῃ, αὐτῷ λογίζεται ἅπαν τὸ τρόπαιον· ἂν δὲ ἐπεξίῃς καὶ πυκτεύῃς, ἐπισκιάζεις τῇ νίκῃ. Σὺ δέ μα: σκόπει τίνες εἰσὶν οἱ τῶν προσταγμάτων τούτων ἀκούοντες τῶν σκληρῶν καὶ ἐπιπόνων· οἱ δειλοὶ καὶ ἰδιῶται· οἱ ἀγράμματοι καὶ ἀμαθεῖς· οἱ πάντοθεν ἄσημοι· οἱ μηδέποτε τοῖς ἔξωθεν ἐντραφέντες νόμοις· οἱ μὴ ταχέως εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλοντες ἑαυτούς· οἱ ἁλιεῖς, οἱ τελῶναι, οἱ μυρίων γέμοντες έλαττωμάτων. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ὑψηλοὺς καὶ μεγάλους ἱκανὰ ταῦτα θορυβῆσαι ἦν, τοὺς πάντοθεν ἀπείρους καὶ οὐδὲν οὐδέποτε φαντασθέντας γενναῖον πῶς οὐκ ἦν ἱκανὰ καταβαλεῖν καὶ ἐκπλῆξαι; 'Αλλ' οὐ κατέβαλε. Καὶ μάλα εἰκότως, ἴσως ' εἶποι τις ἄν· ἔδωκε γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν λεπρούς καθαίρειν, δαί- μονας ἐλαύνειν. Ἐγὼ δὲ ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ἱκανὸν ἦν θορυβῆσαι, ὅτι · καὶ νεκροὺς ἐγείροντες τὰ ἀνήκεστα ταῦτα ἔμελλον ὑπομένειν, καὶ δικαστήρια, καὶ ἀπαγωγὰς, καὶ τοὺς παρὰ πάντων πολέμους, καὶ τὸ κοινὸν τῆς οἰκουμένης μῖσος, καὶ τοιαῦτα αὐτοὺς θαυματουργοῦντας ἀναμένειν δεινά. Τίς οὖν ἡ τούτων πάντων παράκλησις; Ή τοῦ πέμποντος δύναμις. Διὸ καὶ τοῦτο πρὸ πάντων τέθεικε, λέγων· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς. Αρκεῖ τοῦτο εἰς παραμυθίαν ὑμῖν· ἀρκεῖ τοῦτο εἰς τὸ θαῤῥεῖν, καὶ μηδένα * δεδοικέναι τῶν ἐπιόντων. β'. Εἶδες αυθεντίαν; εἶδες ἐξουσίαν ; εἶδες δύναμιν ἄμαχον; Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ θορυβηθῆτε, φησὶν, ὅτι μεταξὺ λύκων πέμπων, ὡς πρόβατα καὶ ὡς περιστερὰς εἶναι κελεύω. Ἠδυνάμην μὲν γὰρ ποιῆσαι τοὐναντίον, καὶ μηδὲν [379] ὑμᾶς ἀφεῖναι δεινὸν ὑπομέ νειν, μηδὲ ὡς πρόβατα ὑποτεθῆναι λύκοις, ἀλλὰ λεόντων ἐργάσασθα: φοβερωτέρους· ἀλλ' οὕτω συμφέρει γενέ- σθαι. Τοῦτο καὶ ὑμᾶς λαμπροτέρους ποιεῖ· τοῦτο καὶ τὴν ἐμὴν ἀνακηρύττει δύναμιν. Τοῦτο καὶ πρὸς Παῦλον ἔλεγεν· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Εγώ τοίνυν οὕτως ὑμᾶς ἐποίησα εἶναι. Οταν γὰρ εἴπῃ, Ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα, τοῦτο αινίττεται· Μὴ τοίνυν καταπέσητε · οἶδα γάρ, οἶδα σαφῶς, ὅτι ταύτῃ μάλιστα πᾶσιν ἀχείρω τοι ἔσεσθε. Εἶτα, ἵνα τι καὶ παρ' ἑαυτῶν εἰσφέρωσι, καὶ μὴ πάντα τῆς χάριτος εἶναι δοκῇ, μηδὲ εἰκῆ καὶ μάτην στεφανοῦσθαι νομίζωνται, φησί· Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερίο Καὶ τί δύναιτ' ἂν ἡ ἡμετέρα φρόνησις, φησίν, ἐν τοτ τοις κινδύνοις ; πῶς δὲ ὅλως δυνησόμεθα φρόνησιν έχειν, ὑπὸ τοσούτων περιαντλούμενοι κυμάτων; Ὅσοι γάρ ἂν γένηται φρόνιμον πρόβατον μεταξύ λύκων εν, και λύκων τοσούτων, τί δυνήσεται πλέον ἀνύσαι ; ἔσω ' 3, γένηται ἀκέραιος ή περιστερά, τί ὠφελήσει, τοσούται ἐπικειμένων ιεράκων ; Ἐπὶ μὲν ἢ τῶν ἀλόγων, ἐπὶ δὲ ὑμῶν, τὰ μέγιστα. Αλλ' ίδωμεν ποίαν, τρόπον ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ. Τὴν τοῦ ὄφεις, φησί. Καθάπερ γάρ ἐκεῖνος τὰ πάντα προϊεται, κἂν αὐτὸ ἔξῃ τὸ σῶμα ἀποτμηθῆναι, οὐ σφόδρα ἀντέχεται αὐτοῦ, ὥστε την κεφαλὴν διατηρῆσαι· οὕτω καὶ σὺ, φησί, πλην της πίστεως πάντα ἐκδίδου, κἂν χρήματα, κἂν τὰ σώμα. κἂν αὐτὴν τὴν ψυχὴν ἐκδοῦναι δέῃ. Ἐκεῖνο γὰρ τ κεφαλὴ καὶ ἡ ῥίζα · κἀκείνης διατηρουμένης, καν κάτι ἀπολέσῃς, ἅπαντα ἀνακτήσῃ πάλιν μετά πλείονος της περιφανείας. Διὰ δὴ τοῦτο οὔτε ἁπλοῦν τινα εἶναι καὶ ἀφελῆ προσέταξεν, ούτε φρόνιμον μόνον, ἀλλ' ἐπέρασε ταῦτα ἀμφότερα, ὥστε γενέσθαι αὐτὰ ἀρετήν· τὴν μὲν φρόνησιν τοῦ ὄφεως εἰς τὸ μὴ πλήττεσθαι ἐν τοῖς και ρίοις παραλαβών· τὸ δὲ ἀκέραιον τῆς περιστερᾶς, εἰς τὸ μὴ ἀμύνεσθαι 10 τοὺς ἀδικοῦντας, μηδὲ τιμωρεῖσθαι τοὺς ἐπιβουλεύοντας· ἐπεὶ πάλιν οὐδὲν ὄφελος της προς νήσεως, ἂν μὴ τοῦτο προσῇ. Τί τοίνυν τούτων εντονώ τερον γένοιτ' ἂν τῶν ἐπιταγμάτων; Οὐ γὰρ ἤρχει ε παθεῖν κακῶς; Οὐχὶ, φησίν· ἀλλ' οὐδὲ ἀγανακτεῖν τοι συγχωρῶ. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ περιστερά. Ωσπερ ἂν εἴ 15 τις κάλαμον εἰς πῦρ ἐμβαλών, κελεύοι μὴ καίεσθαι ὑπὸ τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ σβεννύναι τὸ πῦρ. Ἀλλὰ μὴ θορυβώ μεθα· καὶ γὰρ ἐξέβη ταῦτα, καὶ τέλος ἔλαβε, καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐδείχθη τῶν ἔργων, καὶ φρόνιμοι γεγόνας. ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί· οὐκ ἄλλης ὄντες φύσεως, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς ἡμῖν. Μὴ τοίνυν ἀδύνατα νομιζέτω τις εἶναι τὰ ἐπιτάγματα. Πρὸ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων αὐτὸς οἶδε τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν· ο δεν ὅτι θρασύτης οὐ θρασύτητι [380], ἀλλ' ἐπιεικείς σβέν νυται. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων τοῦτο γινόμενον ἰδεῖν ἐθέλοις, ἀνάγνωθι τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων εξ βιβλίον, καὶ ὄψε: ποσάκις τοῦ δήμου τῶν Ἰουδαίων κατεξαναστάντος καὶ τοὺς ἐδόντας θήγοντος, την περι στερὰν οὗτοι μιμούμενοι, καὶ μετὰ τῆς πρεπούσης ἐπιει· κείας ἀποκρινόμενοι, κατέλυσαν τὴν ἐκείνων θυμόν, ἔσβεσαν τὴν μανίαν, ἐξέλυσαν τὴν ὁρμήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον· Οὐ παραγγελία παρηγγείλαμεν ὑμῖν μὴ λα- λεῖν ἐν τῷ ὀνόματι τούτῳ; καίτοι μυρία δυνάμενοι θαυματουργεῖν, τραχὺ μὲν οὐδὲν οὔτε εἶπον, οὔτε ἐποίη σαν, μετὰ πραότητος δὲ πάσης ἀπελογοῦντο λέγοντες· Εἰ δίκαιόν ἐστιν ὑμῶν ἀκούειν μᾶλλον ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε. Είδες τὸ ἀκέραιον τῆς περιστεράς; βλέπε τὸ φρόνιμον τοῦ ὄφεως· Ἡμεῖς γὰρ οὐ δυνάμεθα οίδαμεν καὶ ἠκούσαμεν μὴ λαλεῖν. Εἶδες πως παντα- το χόθεν ηκριβωμένους είναι χρή, ὥστε μὴ ὑπὸ πιν δύνων ταπεινοῦσθαι, μηδὲ ὑπὸ θυμοῦ παροξύνεσθαι ; Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Προσέχετε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων παραδώσουσι γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς· καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς 13 $2 5 μή σm. Α. Γ. * όντας Εdd. 1 και om. Β. F. * πάντοθεν add. ὄντες F. • ἴσως] καὶ ἴσως Ε. ἀλλ' ἴσως Γ. ίσως om. B. Nostram lectionen vertit Ge. Mox καὶ δαίμονας Ε. yap deest in Edd. • ὅτι ὅταν codices praeter E. μηδέν Ερ. 11 • μέν] add. γάρ Lit. γ. γ. 4 ὅσον] ὅς ἐάν Β. ὡς ἐάν F. Deinte ἀκέραιος ώς ή περ. Α. Β. 10 ἀμύνασθαι Edd. et pr. D. Ὥσπερ γὰρ εἰ Α. Καθάπερ γὰρ τὰ μεγάλα Εdd. • Εκείνη F. et sic ed. Sav. " ἂν εἰ F. p. p. κελεύει Α. Β. F. κελεύῃ C. D. γάρ om. Ε. 19 είδομεν F. Paulo ante βλέπε και το F. Sa μή... μηδέ μήτε... μήτε F. Ep.

. 389 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. οὐ προδότων ἡμερότητα μόνον ἔχειν κελεύει, ἀλλὰ καὶ τῆς περιστερᾶς τὸ ἀκέραιον. Οὕτω γὰρ μάλιστα την ἐμὴν ἐνδείξομαι ἰσχύν, ὅταν πρόβατα λύκων περιγένη- ται, καὶ ἐν μέσῳ τῶν λύκων ὄντα, καὶ μυρία λαμβάνοντα δήγματα, μὴ μόνον μὴ ο καταναλίσκηται, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους μεταβάλλῃ· 8 πολλῷ θαυμαστότερόν ἐστι καὶ μεῖζον τοῦ ἀνελεῖν, τὸ μεταθεῖναι τὴν γνώμην, καὶ μετ ταῤῥυθμίσαι τὴν διάνοιαν· καὶ ταῦτα δώδεκα ὄντες μόνον, τῆς οἰκουμένης τῶν λύκων εμπεπλησμένης. Αἰσχυνώμεθα τοίνυν οἱ τἀναντία ποιοῦντες, οἱ ὡς λύκοι τοῖς ἐχθροῖς ἐπιτιθέμενοι. Εως γὰρ ἂν ὦμεν πρόβατα, νικῶμεν· καν μυρίοι περιστοιχίσωνται λύκοι, περιγι· νόμεθα καὶ κρατούμεν· ἂν δὲ γενώμεθα λύκοι, ήττώ- μεθα· ἀφίσταται γὰρ ἡμῶν ἡ τοῦ ποιμένος βοήθεια. Οι γὰρ λύκους, ἀλλὰ πρόβατα ποιμαίνει, καὶ ' καταλιμ- πάνει σε καὶ ἀναχωρεῖ· οὐδὲ γὰρ συγχωρεῖς αὐτοῦ δειχθῆναι τὴν δύναμιν. "Αν μὲν γὰρ πάσχων κακῶς ἡμερότητα ἐπιδείξῃ, αὐτῷ λογίζεται ἅπαν τὸ τρόπαιον· ἂν δὲ ἐπεξίῃς καὶ πυκτεύῃς, ἐπισκιάζεις τῇ νίκῃ. Σὺ δέ μα: σκόπει τίνες εἰσὶν οἱ τῶν προσταγμάτων τούτων ἀκούοντες τῶν σκληρῶν καὶ ἐπιπόνων· οἱ δειλοὶ καὶ ἰδιῶται· οἱ ἀγράμματοι καὶ ἀμαθεῖς· οἱ πάντοθεν ἄσημοι· οἱ μηδέποτε τοῖς ἔξωθεν ἐντραφέντες νόμοις· οἱ μὴ ταχέως εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλοντες ἑαυτούς· οἱ ἁλιεῖς, οἱ τελῶναι, οἱ μυρίων γέμοντες έλαττωμάτων. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ὑψηλοὺς καὶ μεγάλους ἱκανὰ ταῦτα θορυβῆσαι ἦν, τοὺς πάντοθεν ἀπείρους καὶ οὐδὲν οὐδέποτε φαντασθέντας γενναῖον πῶς οὐκ ἦν ἱκανὰ καταβαλεῖν καὶ ἐκπλῆξαι; 'Αλλ' οὐ κατέβαλε. Καὶ μάλα εἰκότως, ἴσως ' εἶποι τις ἄν· ἔδωκε γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν λεπρούς καθαίρειν, δαί- μονας ἐλαύνειν. Ἐγὼ δὲ ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ἱκανὸν ἦν θορυβῆσαι, ὅτι · καὶ νεκροὺς ἐγείροντες τὰ ἀνήκεστα ταῦτα ἔμελλον ὑπομένειν, καὶ δικαστήρια, καὶ ἀπαγωγὰς, καὶ τοὺς παρὰ πάντων πολέμους, καὶ τὸ κοινὸν τῆς οἰκουμένης μῖσος, καὶ τοιαῦτα αὐτοὺς θαυματουργοῦντας ἀναμένειν δεινά. Τίς οὖν ἡ τούτων πάντων παράκλησις; Ή τοῦ πέμποντος δύναμις. Διὸ καὶ τοῦτο πρὸ πάντων τέθεικε, λέγων· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς. Αρκεῖ τοῦτο εἰς παραμυθίαν ὑμῖν· ἀρκεῖ τοῦτο εἰς τὸ θαῤῥεῖν, καὶ μηδένα * δεδοικέναι τῶν ἐπιόντων. β'. Εἶδες αυθεντίαν; εἶδες ἐξουσίαν ; εἶδες δύναμιν ἄμαχον; Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ θορυβηθῆτε, φησὶν, ὅτι μεταξὺ λύκων πέμπων, ὡς πρόβατα καὶ ὡς περιστερὰς εἶναι κελεύω. Ἠδυνάμην μὲν γὰρ ποιῆσαι τοὐναντίον, καὶ μηδὲν [379] ὑμᾶς ἀφεῖναι δεινὸν ὑπομέ νειν, μηδὲ ὡς πρόβατα ὑποτεθῆναι λύκοις, ἀλλὰ λεόντων ἐργάσασθα: φοβερωτέρους· ἀλλ' οὕτω συμφέρει γενέ- σθαι. Τοῦτο καὶ ὑμᾶς λαμπροτέρους ποιεῖ· τοῦτο καὶ τὴν ἐμὴν ἀνακηρύττει δύναμιν. Τοῦτο καὶ πρὸς Παῦλον ἔλεγεν· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Εγώ τοίνυν οὕτως ὑμᾶς ἐποίησα εἶναι. Οταν γὰρ εἴπῃ, Ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα, τοῦτο αινίττεται· Μὴ τοίνυν καταπέσητε · οἶδα γάρ, οἶδα σαφῶς, ὅτι ταύτῃ μάλιστα πᾶσιν ἀχείρω τοι ἔσεσθε. Εἶτα, ἵνα τι καὶ παρ' ἑαυτῶν εἰσφέρωσι, καὶ μὴ πάντα τῆς χάριτος εἶναι δοκῇ, μηδὲ εἰκῆ καὶ μάτην στεφανοῦσθαι νομίζωνται, φησί· Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστερίο Καὶ τί δύναιτ' ἂν ἡ ἡμετέρα φρόνησις, φησίν, ἐν τοτ τοις κινδύνοις ; πῶς δὲ ὅλως δυνησόμεθα φρόνησιν έχειν, ὑπὸ τοσούτων περιαντλούμενοι κυμάτων; Ὅσοι γάρ ἂν γένηται φρόνιμον πρόβατον μεταξύ λύκων εν, και λύκων τοσούτων, τί δυνήσεται πλέον ἀνύσαι ; ἔσω ' 3, γένηται ἀκέραιος ή περιστερά, τί ὠφελήσει, τοσούται ἐπικειμένων ιεράκων ; Ἐπὶ μὲν ἢ τῶν ἀλόγων, ἐπὶ δὲ ὑμῶν, τὰ μέγιστα. Αλλ' ίδωμεν ποίαν, τρόπον ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ. Τὴν τοῦ ὄφεις, φησί. Καθάπερ γάρ ἐκεῖνος τὰ πάντα προϊεται, κἂν αὐτὸ ἔξῃ τὸ σῶμα ἀποτμηθῆναι, οὐ σφόδρα ἀντέχεται αὐτοῦ, ὥστε την κεφαλὴν διατηρῆσαι· οὕτω καὶ σὺ, φησί, πλην της πίστεως πάντα ἐκδίδου, κἂν χρήματα, κἂν τὰ σώμα. κἂν αὐτὴν τὴν ψυχὴν ἐκδοῦναι δέῃ. Ἐκεῖνο γὰρ τ κεφαλὴ καὶ ἡ ῥίζα · κἀκείνης διατηρουμένης, καν κάτι ἀπολέσῃς, ἅπαντα ἀνακτήσῃ πάλιν μετά πλείονος της περιφανείας. Διὰ δὴ τοῦτο οὔτε ἁπλοῦν τινα εἶναι καὶ ἀφελῆ προσέταξεν, ούτε φρόνιμον μόνον, ἀλλ' ἐπέρασε ταῦτα ἀμφότερα, ὥστε γενέσθαι αὐτὰ ἀρετήν· τὴν μὲν φρόνησιν τοῦ ὄφεως εἰς τὸ μὴ πλήττεσθαι ἐν τοῖς και ρίοις παραλαβών· τὸ δὲ ἀκέραιον τῆς περιστερᾶς, εἰς τὸ μὴ ἀμύνεσθαι 10 τοὺς ἀδικοῦντας, μηδὲ τιμωρεῖσθαι τοὺς ἐπιβουλεύοντας· ἐπεὶ πάλιν οὐδὲν ὄφελος της προς νήσεως, ἂν μὴ τοῦτο προσῇ. Τί τοίνυν τούτων εντονώ τερον γένοιτ' ἂν τῶν ἐπιταγμάτων; Οὐ γὰρ ἤρχει ε παθεῖν κακῶς; Οὐχὶ, φησίν· ἀλλ' οὐδὲ ἀγανακτεῖν τοι συγχωρῶ. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ περιστερά. Ωσπερ ἂν εἴ 15 τις κάλαμον εἰς πῦρ ἐμβαλών, κελεύοι μὴ καίεσθαι ὑπὸ τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ σβεννύναι τὸ πῦρ. Ἀλλὰ μὴ θορυβώ μεθα· καὶ γὰρ ἐξέβη ταῦτα, καὶ τέλος ἔλαβε, καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐδείχθη τῶν ἔργων, καὶ φρόνιμοι γεγόνας. ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί· οὐκ ἄλλης ὄντες φύσεως, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς ἡμῖν. Μὴ τοίνυν ἀδύνατα νομιζέτω τις εἶναι τὰ ἐπιτάγματα. Πρὸ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων αὐτὸς οἶδε τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν· ο δεν ὅτι θρασύτης οὐ θρασύτητι [380], ἀλλ' ἐπιεικείς σβέν νυται. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων τοῦτο γινόμενον ἰδεῖν ἐθέλοις, ἀνάγνωθι τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων εξ βιβλίον, καὶ ὄψε: ποσάκις τοῦ δήμου τῶν Ἰουδαίων κατεξαναστάντος καὶ τοὺς ἐδόντας θήγοντος, την περι στερὰν οὗτοι μιμούμενοι, καὶ μετὰ τῆς πρεπούσης ἐπιει· κείας ἀποκρινόμενοι, κατέλυσαν τὴν ἐκείνων θυμόν, ἔσβεσαν τὴν μανίαν, ἐξέλυσαν τὴν ὁρμήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον· Οὐ παραγγελία παρηγγείλαμεν ὑμῖν μὴ λα- λεῖν ἐν τῷ ὀνόματι τούτῳ; καίτοι μυρία δυνάμενοι θαυματουργεῖν, τραχὺ μὲν οὐδὲν οὔτε εἶπον, οὔτε ἐποίη σαν, μετὰ πραότητος δὲ πάσης ἀπελογοῦντο λέγοντες· Εἰ δίκαιόν ἐστιν ὑμῶν ἀκούειν μᾶλλον ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε. Είδες τὸ ἀκέραιον τῆς περιστεράς; βλέπε τὸ φρόνιμον τοῦ ὄφεως· Ἡμεῖς γὰρ οὐ δυνάμεθα οίδαμεν καὶ ἠκούσαμεν μὴ λαλεῖν. Εἶδες πως παντα- το χόθεν ηκριβωμένους είναι χρή, ὥστε μὴ ὑπὸ πιν δύνων ταπεινοῦσθαι, μηδὲ ὑπὸ θυμοῦ παροξύνεσθαι ; Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Προσέχετε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων παραδώσουσι γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς· καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς 13 $2 5 μή σm. Α. Γ. * όντας Εdd. 1 και om. Β. F. * πάντοθεν add. ὄντες F. • ἴσως] καὶ ἴσως Ε. ἀλλ' ἴσως Γ. ίσως om. B. Nostram lectionen vertit Ge. Mox καὶ δαίμονας Ε. yap deest in Edd. • ὅτι ὅταν codices praeter E. μηδέν Ερ. 11 • μέν] add. γάρ Lit. γ. γ. 4 ὅσον] ὅς ἐάν Β. ὡς ἐάν F. Deinte ἀκέραιος ώς ή περ. Α. Β. 10 ἀμύνασθαι Edd. et pr. D. Ὥσπερ γὰρ εἰ Α. Καθάπερ γὰρ τὰ μεγάλα Εdd. • Εκείνη F. et sic ed. Sav. " ἂν εἰ F. p. p. κελεύει Α. Β. F. κελεύῃ C. D. γάρ om. Ε. 19 είδομεν F. Paulo ante βλέπε και το F. Sa μή... μηδέ μήτε... μήτε F. Ep.

IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII, al. XXXIV. 391 μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι. Πάλιν γὰρ " νήφειν αὐτοὺς παρασκευάζει, πανταχοῦ τὸ μὲν παθεῖν κακῶς αὐτοῖς διδοὺς, τὸ δὲ ποιῆσαι ἑτέροις ἀφιεῖς, ἵνα μάθῃς ὅτι ἐν τῷ παθεῖν κακῶς ἡ νίκη, καὶ τὰ λαμπρὰ ἐντεῦθεν έστηκε τρόπαια. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Πυκτεύετε καὶ ὑμεῖς, καὶ ἀνθίστασθε τοῖς ἐπηρεάζειν βουλομένοις ὑμῖν· ἀλλ᾽ ὅτι τὰ ἔσχατα πείσεσθε, μόνον. 392 ποιῶν. Ταῦτα δὲ αὐτοὺς παρεκάλει, οὐκ ἐπειδὴ τῆς ἑτέρων ἐπεθύμουν τιμωρίας, ἀλλ' ἵνα θαῤῥεῖν ἔχωσιν *, ὅτι πανταχοῦ αὐτὸν ἕξουσι συμπαρόντα, τὸν καὶ προ- ειπόντα καὶ προειδότα ες ταῦτα, καὶ ὅτι αὐχ ὡς πονηροί καὶ λυμεώνες ταῦτα πείσονται. Μετὰ δὲ τούτων οὐ μικρὰν καὶ ἑτέραν προστίθησιν τι αὐτοῖς παράκλησιν, λέγων· "Οταν δὲ παραδώσουσιν το ὑμᾶς, με μερι μνήσητε πως ἢ τί λαλήσετε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσετε. Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι, Πῶς πεῖσαι δυνησόμεθα, τοιούτων γινομένων πραγμάτων; καὶ περὶ τῆς ἀπολογίας κελεύει θαῤῥεῖν. Καὶ ἀλλαχοῦ μέν φησιν Εγώ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν· ἐνταῦθα δὲ, Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἐστι τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν, εἰς τὸ τῶν προφητῶν αὐτοὺς ἀνάγων ἀξίωμα. Διὰ τοῦτο, ὅτε εἶπε τὴν δύναμιν τὴν δεδομένην, τότε καὶ τὰ δεινὰ ἐπήγαγε, τοὺς φόνους καὶ τὰς σφαγάς. Παραδώσει γὰρ ἀδελφὸς ἀδελφὸν, φησὶν, εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται " τέκνα ἐπὶ γονεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστην ἀλλὰ καὶ τὸ πολὺ φρικωδέστερον προσέθηκε, καὶ πέτραν ἱκανὸν διασαλεῦσαι, ὅτι Καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν * ἐπὶ θύραις ἡ παράκλησις· Διὰ τὸ ὄνομά μου γὰρ, φησί, ταῦτα πείσεσθε. Καὶ μετὰ τούτου πάλιν ἕτερον· Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται. [389] Ταῦτα δὲ καὶ ἄλλως ἱκανὰ ἦν ἀνορ- θῶσαι αὐτῶν τὰ φρονήματα, είγε τοσαύτη τοῦ κηρύγματ τος ἔμελλεν ἀνάπτεσθαι δύναμις, ὡς φύσιν ἀτιμάζεσθαι, καὶ συγγένειαν ἐκβάλλεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι πάντων τὸν λόγον, κατὰ κράτος πάντα έλαύνοντα. Εἰ γὰρ φύσ σεως τυραννὶς οὐκ ἰσχύει πρὸς τὰ λεγόμενα ἀντιστῆναι, ἀλλὰ διαλύεται καὶ καταπατεῖται, τί ἕτερον ὑμῶν περι- γενέσθαι δυνήσεται ; Οὐ μὴν, ἐπειδὴ ταῦτα ἔσται, ἐν ἀδείπ ὑμῶν ἔσται ὁ βίος, ἀλλὰ καὶ κοινοὺς ἕξετε πολεμίους καὶ ἐχθροὺς τοὺς τὴν οἰκουμένην οἰκοῦντας. γ. Βαβαί ! πόση τοῦ λέγοντος ή δύναμις ! πόση τῶν ἀκουόντων ἡ φιλοσοφία ! Καὶ γὰρ σφόδρα ἄξιον θαυμά- ζειν, πῶς οὐκ εὐθέως απεπήδησαν ταῦτα ἀκούοντες, ἄν θρωπος ψοφοδεείς, καὶ τὴν λίμνην οὐδέποτε 10 ὑπερβάντες ἐκείνην, περὶ ἦν ἡλίευον· πῶς δὲ οὐκ ἐνενόησαν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς εἶπον· Καὶ τοῦ φευξόμεθα λοιπών ; Τὰ δι- καστήρια καθ' ἡμῶν, οἱ βασιλεῖς καθ' ἡμῶν, οἱ ἡγεμόνες, εξ συναγωγαὶ τῶν Ἰουδαίων, οι δήμοι τῶν Ἑλλήνων, ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι. Ἐντεῦθεν γὰρ οὐχὶ μόνον τὴν Παλαιστίνην αὐτοῖς καὶ τὰ ἐν αὐτῇ κακὰ προανεφώνη- σεν, ἀλλὰ καὶ τοὺς τῆς οἰκουμένης παρήνοιξε πολέμους, εἰπών· Ἐπὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε καὶ ἡγεμόνας: δεικνὺς ὅτι καὶ τοῖς ἔθνεσι μετὰ ταῦτα κήρυκας αὐτοὺς ἔμελλε πέμπειν. Τὴν οἰκουμένην ἡμῖν ἐξεπολέμωσας, τοὺς τὴν γῆν οἰκοῦντας ἅπαντας ἁπλισας καθ᾿ ἡμῶν, δήμους, τυράννους, βασιλεῖς. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ πολὺ φρι κωδέστερον, ὅταν καὶ ἀδελφοκτόνοι καὶ παιδοκτόνοι 17 καὶ πατροκτόνοι δι' ἡμᾶς μέλλωσιν οἱ ἄνθρωποι γίνεσθαι. Παραδώσει γάρ, φησίν, ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γο- νεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. Πῶς οὖν οἱ λοιποί, φησί, πιστεύσουσιν, ὅταν ἴδωσι δι' ἡμᾶς παῖδας ὑπὸ πατέρων ἀναιρουμένους, καὶ ἀδελφοὺς ὑπὸ ἀδελφῶν, καὶ μιασμά- των τὰ πάντα πληρούμενα; Οὐ γὰρ ὡς [381] δαίμονας αλάστορας, οὐ γὰρ ὡς ἐναγεῖς καὶ τῆς οἰκουμένης λυμεώνας ἀπελάσουσιν ἡμᾶς πάντοθεν, αἱμάτων συγ γενικῶν τὴν γῆν πληρουμένην ὁρῶντες καὶ φόνων τοι ούτων; Καλήν γε 18 (οὐ γάρ;) τὴν εἰρήνην εἰς τὰς οἰκίας εἰσάγοντες δώσομεν, τοσούτων αὐτὰς ἐμπιπλῶντες σφαγῶν. Εἰ γὰρ πολλοί τινες ήμεν, καὶ μὴ δώδεκα· εἰ γὰρ μὴ ἰδιῶται μηδὲ τὸ ἀγράμματοι, ἀλλὰ σοφοὶ καὶ μήτορες καὶ δεινοὶ λέγειν· μᾶλλον δὲ εἰ βασιλεῖς αὐτοί, καὶ στρατόπεδα ἔχοντες, καὶ χρημάτων περιουσίαν· πῶς ἂν ἰσχύσαμεν πεῖσαί τινας, ἐμφυλίους πολέμους ἀνάπτοντες, καὶ ἐμφυλίων δὲ ει πολλῷ χαλεπωτέρους; Κἂν γὰρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας καταφρονήσωμεν, τίς ἡμῖν τῶν ἄλλων προσέξει; Αλλ' οὐδὲν τούτων οὔτε ἐνενόησαν, οὔτε εἶπον, οὔτε εὐθύνας ἀπῄτουν τῶν ἐπι- ταγμάτων, ἀλλ' εἶκον καὶ ἐπείθοντο μόνον. Τοῦτο δὲ οὐ τῆς αὐτῶν ἀρετῆς ἦν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Διδα σκάλου σοφίας. "Ορα γὰρ πῶς ἑκάστῳ τῶν δεινῶν παρα μυθίαν παρέζευξε· καὶ ἐπὶ 13 τῶν μὴ δεχομένων αὐτοὺς Ελεγε,· Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρας ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ· καὶ ἐνταῦθα πάλιν εἰπὼν, Ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε, ἐπήγαγεν, ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη παράκλησις, τὸ καὶ διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα πάσχειν, καὶ εἰς ἔλεγχον ἐκείνων. Ο γὰρ Θεός, και μηδεὶς προσέχῃ, τὰ αὐτοῦ πανταχοῦ φαίνεται 10 γάρ στη. Ε. 10 οὐδέπω F. Sav. Paulo ante άκούσαντες Α. Β. 17 καὶ παιδοκτόνοι om. Α. F. Ge. καὶ πατρο- χρόνοι όm. Β. F. 10 οὐ γάρ] οὐχ Edd. 10 Καλήν γε, οὐ γάρ; τὴν εἰρήνην] Sic F. nulla tamen distinctione post γὰρ ficta. οὐ γάρ om. Sav. Hancne igitur pacem ita optabilem, etc. Ge. Ceteri codices. Πάνυ γε · οὐ γὰρ τὴν οι δέ οπι. Ε. 19 μηδέ] και Εdd. εἰρήνην... πάνω γε om. Β. ού] οἱ (sic) corr. Α. Β. οὔπω Ε. · ἐπί] add. μέν Ε. μ' ἵνα θ. ἔχωσιν] Sic Ep. et codd. ἐπειδὴ θ. εἶχον Edd. et Ge. εἰ τὴν καὶ προειδότα και προειπόντα Ep. Arm. Cf. p. 310 Δ. Caterum in omuibus neis vv. τὸν καὶ προειπόντα casu exciderunt. Etiam Ge. non nisi, qui hac pro- videret, habet. 88 Sic Verss. προτίθησιν Α. Β. C. 3 Alii παραδώσωσιν. Mox inter λαλήσετε ει λαλήσητε luctuant codd. ἀναστήσοντα: Edd. 38 πάλιν δὲ πάλιν Edd. 30 ἡ δύναμις Edd. Infra κατάκρας πάντα ἐλ. Β. D. F και τάχτορας Γ. 3 ὑμῖν Edd. οι οὐδὲ ἀφ' ἑνός A. C. D. F. οὐδενός Β. " και deest in codd. præter E. ἀλλὰ καὶ ὁ δέ Edd. adv. Interpp. " σκιάν Α.Γ. πάντες παρῆλθον] Sic cod. et Verss. Vulgo πάντες abest. 3 ἐν ἐκείνοι; Εdd 31 31 δ. Ποῦ νῦν Πλάτων ; που Πυθαγόρας; ποὺ τῶν Στωί κῶν ὁ ὁρμαθός; Καὶ γὰρ πολλῆς ἀπολαύσας ἐκεῖνος τιμῆς, οὕτως ἐλέγχετο, ὡς καὶ ἀπεμποληθῆναι, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλετο κατορθῶσαι, οὐδὲ ἐφ' ἑνὸς οι τυράν νου· ἀλλὰ καὶ ει τοὺς μαθητὲς προδούς, ἐλεεινῶς τὸν βίον κατέλυσε. Καὶ τὰ Κυνικὰ καθάρματα ὥσπερ όναρ καὶ σκιὰ 38 πάντες παρῆλθον. Καίτοιγε οὐδέποτε τοιοῦ τον οὐδὲν ἐκείνοις " συνέπεσεν, ἀλλὰ καὶ λαμπροὶ διὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἔξωθεν εἶναι ἐδόκουν, καὶ τὰς ἐπι- στολὰς ἀνέθεσαν δημοσίᾳ Αθηναῖοι τὰς Πλάτωνος παρὰ Δίωνος πεμφθείσας, καὶ ἐν ἀνέσει τὸν πάντα διῆγον χρόνον, καὶ χρήμασιν επλούτουν οὐκ ὀλίγοις. Οὕτω γοῦν ὁ μὲν ᾿Αρίστιππος πόρνας ηγόραζε πολυτελεῖς· ὁ δὲ διαθήκας ἔγραφεν, οὐ τὸν τυχόντα κλῆρον καταλιμ- πάνων· ὁ δὲ, τῶν μαθητῶν γεφυρωσάντων ἑαυτοὺς, ἄνωθεν εβάδιζε· τὸν δὲ Σινωπέα φασὶ καὶ δημοσίᾳ ἀσχημονεῖν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς. Ταῦτα γὰρ αὐτῶν τὰ σεμνά. Ἀλλ᾿ οὐδὲν τοιοῦτον ἐνταῦθα, ἀλλ' ἐπιτεταμένη σωφρο- σύνη καὶ κοσμιότης ηκριβωμένη, καὶ πόλεμος πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς εὐσε 20

IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII, al. XXXIV. 391 μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι. Πάλιν γὰρ " νήφειν αὐτοὺς παρασκευάζει, πανταχοῦ τὸ μὲν παθεῖν κακῶς αὐτοῖς διδοὺς, τὸ δὲ ποιῆσαι ἑτέροις ἀφιεῖς, ἵνα μάθῃς ὅτι ἐν τῷ παθεῖν κακῶς ἡ νίκη, καὶ τὰ λαμπρὰ ἐντεῦθεν έστηκε τρόπαια. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Πυκτεύετε καὶ ὑμεῖς, καὶ ἀνθίστασθε τοῖς ἐπηρεάζειν βουλομένοις ὑμῖν· ἀλλ᾽ ὅτι τὰ ἔσχατα πείσεσθε, μόνον. 392 ποιῶν. Ταῦτα δὲ αὐτοὺς παρεκάλει, οὐκ ἐπειδὴ τῆς ἑτέρων ἐπεθύμουν τιμωρίας, ἀλλ' ἵνα θαῤῥεῖν ἔχωσιν *, ὅτι πανταχοῦ αὐτὸν ἕξουσι συμπαρόντα, τὸν καὶ προ- ειπόντα καὶ προειδότα ες ταῦτα, καὶ ὅτι αὐχ ὡς πονηροί καὶ λυμεώνες ταῦτα πείσονται. Μετὰ δὲ τούτων οὐ μικρὰν καὶ ἑτέραν προστίθησιν τι αὐτοῖς παράκλησιν, λέγων· "Οταν δὲ παραδώσουσιν το ὑμᾶς, με μερι μνήσητε πως ἢ τί λαλήσετε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσετε. Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι, Πῶς πεῖσαι δυνησόμεθα, τοιούτων γινομένων πραγμάτων; καὶ περὶ τῆς ἀπολογίας κελεύει θαῤῥεῖν. Καὶ ἀλλαχοῦ μέν φησιν Εγώ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν· ἐνταῦθα δὲ, Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἐστι τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν, εἰς τὸ τῶν προφητῶν αὐτοὺς ἀνάγων ἀξίωμα. Διὰ τοῦτο, ὅτε εἶπε τὴν δύναμιν τὴν δεδομένην, τότε καὶ τὰ δεινὰ ἐπήγαγε, τοὺς φόνους καὶ τὰς σφαγάς. Παραδώσει γὰρ ἀδελφὸς ἀδελφὸν, φησὶν, εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται " τέκνα ἐπὶ γονεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστην ἀλλὰ καὶ τὸ πολὺ φρικωδέστερον προσέθηκε, καὶ πέτραν ἱκανὸν διασαλεῦσαι, ὅτι Καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν * ἐπὶ θύραις ἡ παράκλησις· Διὰ τὸ ὄνομά μου γὰρ, φησί, ταῦτα πείσεσθε. Καὶ μετὰ τούτου πάλιν ἕτερον· Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται. [389] Ταῦτα δὲ καὶ ἄλλως ἱκανὰ ἦν ἀνορ- θῶσαι αὐτῶν τὰ φρονήματα, είγε τοσαύτη τοῦ κηρύγματ τος ἔμελλεν ἀνάπτεσθαι δύναμις, ὡς φύσιν ἀτιμάζεσθαι, καὶ συγγένειαν ἐκβάλλεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι πάντων τὸν λόγον, κατὰ κράτος πάντα έλαύνοντα. Εἰ γὰρ φύσ σεως τυραννὶς οὐκ ἰσχύει πρὸς τὰ λεγόμενα ἀντιστῆναι, ἀλλὰ διαλύεται καὶ καταπατεῖται, τί ἕτερον ὑμῶν περι- γενέσθαι δυνήσεται ; Οὐ μὴν, ἐπειδὴ ταῦτα ἔσται, ἐν ἀδείπ ὑμῶν ἔσται ὁ βίος, ἀλλὰ καὶ κοινοὺς ἕξετε πολεμίους καὶ ἐχθροὺς τοὺς τὴν οἰκουμένην οἰκοῦντας. γ. Βαβαί ! πόση τοῦ λέγοντος ή δύναμις ! πόση τῶν ἀκουόντων ἡ φιλοσοφία ! Καὶ γὰρ σφόδρα ἄξιον θαυμά- ζειν, πῶς οὐκ εὐθέως απεπήδησαν ταῦτα ἀκούοντες, ἄν θρωπος ψοφοδεείς, καὶ τὴν λίμνην οὐδέποτε 10 ὑπερβάντες ἐκείνην, περὶ ἦν ἡλίευον· πῶς δὲ οὐκ ἐνενόησαν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς εἶπον· Καὶ τοῦ φευξόμεθα λοιπών ; Τὰ δι- καστήρια καθ' ἡμῶν, οἱ βασιλεῖς καθ' ἡμῶν, οἱ ἡγεμόνες, εξ συναγωγαὶ τῶν Ἰουδαίων, οι δήμοι τῶν Ἑλλήνων, ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι. Ἐντεῦθεν γὰρ οὐχὶ μόνον τὴν Παλαιστίνην αὐτοῖς καὶ τὰ ἐν αὐτῇ κακὰ προανεφώνη- σεν, ἀλλὰ καὶ τοὺς τῆς οἰκουμένης παρήνοιξε πολέμους, εἰπών· Ἐπὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε καὶ ἡγεμόνας: δεικνὺς ὅτι καὶ τοῖς ἔθνεσι μετὰ ταῦτα κήρυκας αὐτοὺς ἔμελλε πέμπειν. Τὴν οἰκουμένην ἡμῖν ἐξεπολέμωσας, τοὺς τὴν γῆν οἰκοῦντας ἅπαντας ἁπλισας καθ᾿ ἡμῶν, δήμους, τυράννους, βασιλεῖς. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ πολὺ φρι κωδέστερον, ὅταν καὶ ἀδελφοκτόνοι καὶ παιδοκτόνοι 17 καὶ πατροκτόνοι δι' ἡμᾶς μέλλωσιν οἱ ἄνθρωποι γίνεσθαι. Παραδώσει γάρ, φησίν, ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γο- νεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. Πῶς οὖν οἱ λοιποί, φησί, πιστεύσουσιν, ὅταν ἴδωσι δι' ἡμᾶς παῖδας ὑπὸ πατέρων ἀναιρουμένους, καὶ ἀδελφοὺς ὑπὸ ἀδελφῶν, καὶ μιασμά- των τὰ πάντα πληρούμενα; Οὐ γὰρ ὡς [381] δαίμονας αλάστορας, οὐ γὰρ ὡς ἐναγεῖς καὶ τῆς οἰκουμένης λυμεώνας ἀπελάσουσιν ἡμᾶς πάντοθεν, αἱμάτων συγ γενικῶν τὴν γῆν πληρουμένην ὁρῶντες καὶ φόνων τοι ούτων; Καλήν γε 18 (οὐ γάρ;) τὴν εἰρήνην εἰς τὰς οἰκίας εἰσάγοντες δώσομεν, τοσούτων αὐτὰς ἐμπιπλῶντες σφαγῶν. Εἰ γὰρ πολλοί τινες ήμεν, καὶ μὴ δώδεκα· εἰ γὰρ μὴ ἰδιῶται μηδὲ τὸ ἀγράμματοι, ἀλλὰ σοφοὶ καὶ μήτορες καὶ δεινοὶ λέγειν· μᾶλλον δὲ εἰ βασιλεῖς αὐτοί, καὶ στρατόπεδα ἔχοντες, καὶ χρημάτων περιουσίαν· πῶς ἂν ἰσχύσαμεν πεῖσαί τινας, ἐμφυλίους πολέμους ἀνάπτοντες, καὶ ἐμφυλίων δὲ ει πολλῷ χαλεπωτέρους; Κἂν γὰρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας καταφρονήσωμεν, τίς ἡμῖν τῶν ἄλλων προσέξει; Αλλ' οὐδὲν τούτων οὔτε ἐνενόησαν, οὔτε εἶπον, οὔτε εὐθύνας ἀπῄτουν τῶν ἐπι- ταγμάτων, ἀλλ' εἶκον καὶ ἐπείθοντο μόνον. Τοῦτο δὲ οὐ τῆς αὐτῶν ἀρετῆς ἦν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Διδα σκάλου σοφίας. "Ορα γὰρ πῶς ἑκάστῳ τῶν δεινῶν παρα μυθίαν παρέζευξε· καὶ ἐπὶ 13 τῶν μὴ δεχομένων αὐτοὺς Ελεγε,· Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρας ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ· καὶ ἐνταῦθα πάλιν εἰπὼν, Ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε, ἐπήγαγεν, ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη παράκλησις, τὸ καὶ διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα πάσχειν, καὶ εἰς ἔλεγχον ἐκείνων. Ο γὰρ Θεός, και μηδεὶς προσέχῃ, τὰ αὐτοῦ πανταχοῦ φαίνεται 10 γάρ στη. Ε. 10 οὐδέπω F. Sav. Paulo ante άκούσαντες Α. Β. 17 καὶ παιδοκτόνοι om. Α. F. Ge. καὶ πατρο- χρόνοι όm. Β. F. 10 οὐ γάρ] οὐχ Edd. 10 Καλήν γε, οὐ γάρ; τὴν εἰρήνην] Sic F. nulla tamen distinctione post γὰρ ficta. οὐ γάρ om. Sav. Hancne igitur pacem ita optabilem, etc. Ge. Ceteri codices. Πάνυ γε · οὐ γὰρ τὴν οι δέ οπι. Ε. 19 μηδέ] και Εdd. εἰρήνην... πάνω γε om. Β. ού] οἱ (sic) corr. Α. Β. οὔπω Ε. · ἐπί] add. μέν Ε. μ' ἵνα θ. ἔχωσιν] Sic Ep. et codd. ἐπειδὴ θ. εἶχον Edd. et Ge. εἰ τὴν καὶ προειδότα και προειπόντα Ep. Arm. Cf. p. 310 Δ. Caterum in omuibus neis vv. τὸν καὶ προειπόντα casu exciderunt. Etiam Ge. non nisi, qui hac pro- videret, habet. 88 Sic Verss. προτίθησιν Α. Β. C. 3 Alii παραδώσωσιν. Mox inter λαλήσετε ει λαλήσητε luctuant codd. ἀναστήσοντα: Edd. 38 πάλιν δὲ πάλιν Edd. 30 ἡ δύναμις Edd. Infra κατάκρας πάντα ἐλ. Β. D. F και τάχτορας Γ. 3 ὑμῖν Edd. οι οὐδὲ ἀφ' ἑνός A. C. D. F. οὐδενός Β. " και deest in codd. præter E. ἀλλὰ καὶ ὁ δέ Edd. adv. Interpp. " σκιάν Α.Γ. πάντες παρῆλθον] Sic cod. et Verss. Vulgo πάντες abest. 3 ἐν ἐκείνοι; Εdd 31 31 δ. Ποῦ νῦν Πλάτων ; που Πυθαγόρας; ποὺ τῶν Στωί κῶν ὁ ὁρμαθός; Καὶ γὰρ πολλῆς ἀπολαύσας ἐκεῖνος τιμῆς, οὕτως ἐλέγχετο, ὡς καὶ ἀπεμποληθῆναι, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλετο κατορθῶσαι, οὐδὲ ἐφ' ἑνὸς οι τυράν νου· ἀλλὰ καὶ ει τοὺς μαθητὲς προδούς, ἐλεεινῶς τὸν βίον κατέλυσε. Καὶ τὰ Κυνικὰ καθάρματα ὥσπερ όναρ καὶ σκιὰ 38 πάντες παρῆλθον. Καίτοιγε οὐδέποτε τοιοῦ τον οὐδὲν ἐκείνοις " συνέπεσεν, ἀλλὰ καὶ λαμπροὶ διὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἔξωθεν εἶναι ἐδόκουν, καὶ τὰς ἐπι- στολὰς ἀνέθεσαν δημοσίᾳ Αθηναῖοι τὰς Πλάτωνος παρὰ Δίωνος πεμφθείσας, καὶ ἐν ἀνέσει τὸν πάντα διῆγον χρόνον, καὶ χρήμασιν επλούτουν οὐκ ὀλίγοις. Οὕτω γοῦν ὁ μὲν ᾿Αρίστιππος πόρνας ηγόραζε πολυτελεῖς· ὁ δὲ διαθήκας ἔγραφεν, οὐ τὸν τυχόντα κλῆρον καταλιμ- πάνων· ὁ δὲ, τῶν μαθητῶν γεφυρωσάντων ἑαυτοὺς, ἄνωθεν εβάδιζε· τὸν δὲ Σινωπέα φασὶ καὶ δημοσίᾳ ἀσχημονεῖν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς. Ταῦτα γὰρ αὐτῶν τὰ σεμνά. Ἀλλ᾿ οὐδὲν τοιοῦτον ἐνταῦθα, ἀλλ' ἐπιτεταμένη σωφρο- σύνη καὶ κοσμιότης ηκριβωμένη, καὶ πόλεμος πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς εὐσε 20

IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII, al. XXXIV. 391 μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι. Πάλιν γὰρ " νήφειν αὐτοὺς παρασκευάζει, πανταχοῦ τὸ μὲν παθεῖν κακῶς αὐτοῖς διδοὺς, τὸ δὲ ποιῆσαι ἑτέροις ἀφιεῖς, ἵνα μάθῃς ὅτι ἐν τῷ παθεῖν κακῶς ἡ νίκη, καὶ τὰ λαμπρὰ ἐντεῦθεν έστηκε τρόπαια. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Πυκτεύετε καὶ ὑμεῖς, καὶ ἀνθίστασθε τοῖς ἐπηρεάζειν βουλομένοις ὑμῖν· ἀλλ᾽ ὅτι τὰ ἔσχατα πείσεσθε, μόνον. 392 ποιῶν. Ταῦτα δὲ αὐτοὺς παρεκάλει, οὐκ ἐπειδὴ τῆς ἑτέρων ἐπεθύμουν τιμωρίας, ἀλλ' ἵνα θαῤῥεῖν ἔχωσιν *, ὅτι πανταχοῦ αὐτὸν ἕξουσι συμπαρόντα, τὸν καὶ προ- ειπόντα καὶ προειδότα ες ταῦτα, καὶ ὅτι αὐχ ὡς πονηροί καὶ λυμεώνες ταῦτα πείσονται. Μετὰ δὲ τούτων οὐ μικρὰν καὶ ἑτέραν προστίθησιν τι αὐτοῖς παράκλησιν, λέγων· "Οταν δὲ παραδώσουσιν το ὑμᾶς, με μερι μνήσητε πως ἢ τί λαλήσετε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσετε. Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι, Πῶς πεῖσαι δυνησόμεθα, τοιούτων γινομένων πραγμάτων; καὶ περὶ τῆς ἀπολογίας κελεύει θαῤῥεῖν. Καὶ ἀλλαχοῦ μέν φησιν Εγώ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν· ἐνταῦθα δὲ, Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἐστι τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν, εἰς τὸ τῶν προφητῶν αὐτοὺς ἀνάγων ἀξίωμα. Διὰ τοῦτο, ὅτε εἶπε τὴν δύναμιν τὴν δεδομένην, τότε καὶ τὰ δεινὰ ἐπήγαγε, τοὺς φόνους καὶ τὰς σφαγάς. Παραδώσει γὰρ ἀδελφὸς ἀδελφὸν, φησὶν, εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται " τέκνα ἐπὶ γονεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστην ἀλλὰ καὶ τὸ πολὺ φρικωδέστερον προσέθηκε, καὶ πέτραν ἱκανὸν διασαλεῦσαι, ὅτι Καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν * ἐπὶ θύραις ἡ παράκλησις· Διὰ τὸ ὄνομά μου γὰρ, φησί, ταῦτα πείσεσθε. Καὶ μετὰ τούτου πάλιν ἕτερον· Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται. [389] Ταῦτα δὲ καὶ ἄλλως ἱκανὰ ἦν ἀνορ- θῶσαι αὐτῶν τὰ φρονήματα, είγε τοσαύτη τοῦ κηρύγματ τος ἔμελλεν ἀνάπτεσθαι δύναμις, ὡς φύσιν ἀτιμάζεσθαι, καὶ συγγένειαν ἐκβάλλεσθαι, καὶ προτιμᾶσθαι πάντων τὸν λόγον, κατὰ κράτος πάντα έλαύνοντα. Εἰ γὰρ φύσ σεως τυραννὶς οὐκ ἰσχύει πρὸς τὰ λεγόμενα ἀντιστῆναι, ἀλλὰ διαλύεται καὶ καταπατεῖται, τί ἕτερον ὑμῶν περι- γενέσθαι δυνήσεται ; Οὐ μὴν, ἐπειδὴ ταῦτα ἔσται, ἐν ἀδείπ ὑμῶν ἔσται ὁ βίος, ἀλλὰ καὶ κοινοὺς ἕξετε πολεμίους καὶ ἐχθροὺς τοὺς τὴν οἰκουμένην οἰκοῦντας. γ. Βαβαί ! πόση τοῦ λέγοντος ή δύναμις ! πόση τῶν ἀκουόντων ἡ φιλοσοφία ! Καὶ γὰρ σφόδρα ἄξιον θαυμά- ζειν, πῶς οὐκ εὐθέως απεπήδησαν ταῦτα ἀκούοντες, ἄν θρωπος ψοφοδεείς, καὶ τὴν λίμνην οὐδέποτε 10 ὑπερβάντες ἐκείνην, περὶ ἦν ἡλίευον· πῶς δὲ οὐκ ἐνενόησαν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς εἶπον· Καὶ τοῦ φευξόμεθα λοιπών ; Τὰ δι- καστήρια καθ' ἡμῶν, οἱ βασιλεῖς καθ' ἡμῶν, οἱ ἡγεμόνες, εξ συναγωγαὶ τῶν Ἰουδαίων, οι δήμοι τῶν Ἑλλήνων, ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι. Ἐντεῦθεν γὰρ οὐχὶ μόνον τὴν Παλαιστίνην αὐτοῖς καὶ τὰ ἐν αὐτῇ κακὰ προανεφώνη- σεν, ἀλλὰ καὶ τοὺς τῆς οἰκουμένης παρήνοιξε πολέμους, εἰπών· Ἐπὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε καὶ ἡγεμόνας: δεικνὺς ὅτι καὶ τοῖς ἔθνεσι μετὰ ταῦτα κήρυκας αὐτοὺς ἔμελλε πέμπειν. Τὴν οἰκουμένην ἡμῖν ἐξεπολέμωσας, τοὺς τὴν γῆν οἰκοῦντας ἅπαντας ἁπλισας καθ᾿ ἡμῶν, δήμους, τυράννους, βασιλεῖς. Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ πολὺ φρι κωδέστερον, ὅταν καὶ ἀδελφοκτόνοι καὶ παιδοκτόνοι 17 καὶ πατροκτόνοι δι' ἡμᾶς μέλλωσιν οἱ ἄνθρωποι γίνεσθαι. Παραδώσει γάρ, φησίν, ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γο- νεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. Πῶς οὖν οἱ λοιποί, φησί, πιστεύσουσιν, ὅταν ἴδωσι δι' ἡμᾶς παῖδας ὑπὸ πατέρων ἀναιρουμένους, καὶ ἀδελφοὺς ὑπὸ ἀδελφῶν, καὶ μιασμά- των τὰ πάντα πληρούμενα; Οὐ γὰρ ὡς [381] δαίμονας αλάστορας, οὐ γὰρ ὡς ἐναγεῖς καὶ τῆς οἰκουμένης λυμεώνας ἀπελάσουσιν ἡμᾶς πάντοθεν, αἱμάτων συγ γενικῶν τὴν γῆν πληρουμένην ὁρῶντες καὶ φόνων τοι ούτων; Καλήν γε 18 (οὐ γάρ;) τὴν εἰρήνην εἰς τὰς οἰκίας εἰσάγοντες δώσομεν, τοσούτων αὐτὰς ἐμπιπλῶντες σφαγῶν. Εἰ γὰρ πολλοί τινες ήμεν, καὶ μὴ δώδεκα· εἰ γὰρ μὴ ἰδιῶται μηδὲ τὸ ἀγράμματοι, ἀλλὰ σοφοὶ καὶ μήτορες καὶ δεινοὶ λέγειν· μᾶλλον δὲ εἰ βασιλεῖς αὐτοί, καὶ στρατόπεδα ἔχοντες, καὶ χρημάτων περιουσίαν· πῶς ἂν ἰσχύσαμεν πεῖσαί τινας, ἐμφυλίους πολέμους ἀνάπτοντες, καὶ ἐμφυλίων δὲ ει πολλῷ χαλεπωτέρους; Κἂν γὰρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας καταφρονήσωμεν, τίς ἡμῖν τῶν ἄλλων προσέξει; Αλλ' οὐδὲν τούτων οὔτε ἐνενόησαν, οὔτε εἶπον, οὔτε εὐθύνας ἀπῄτουν τῶν ἐπι- ταγμάτων, ἀλλ' εἶκον καὶ ἐπείθοντο μόνον. Τοῦτο δὲ οὐ τῆς αὐτῶν ἀρετῆς ἦν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Διδα σκάλου σοφίας. "Ορα γὰρ πῶς ἑκάστῳ τῶν δεινῶν παρα μυθίαν παρέζευξε· καὶ ἐπὶ 13 τῶν μὴ δεχομένων αὐτοὺς Ελεγε,· Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρας ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ· καὶ ἐνταῦθα πάλιν εἰπὼν, Ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε, ἐπήγαγεν, ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν. Οὐ μικρὰ δὲ αὕτη παράκλησις, τὸ καὶ διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα πάσχειν, καὶ εἰς ἔλεγχον ἐκείνων. Ο γὰρ Θεός, και μηδεὶς προσέχῃ, τὰ αὐτοῦ πανταχοῦ φαίνεται 10 γάρ στη. Ε. 10 οὐδέπω F. Sav. Paulo ante άκούσαντες Α. Β. 17 καὶ παιδοκτόνοι om. Α. F. Ge. καὶ πατρο- χρόνοι όm. Β. F. 10 οὐ γάρ] οὐχ Edd. 10 Καλήν γε, οὐ γάρ; τὴν εἰρήνην] Sic F. nulla tamen distinctione post γὰρ ficta. οὐ γάρ om. Sav. Hancne igitur pacem ita optabilem, etc. Ge. Ceteri codices. Πάνυ γε · οὐ γὰρ τὴν οι δέ οπι. Ε. 19 μηδέ] και Εdd. εἰρήνην... πάνω γε om. Β. ού] οἱ (sic) corr. Α. Β. οὔπω Ε. · ἐπί] add. μέν Ε. μ' ἵνα θ. ἔχωσιν] Sic Ep. et codd. ἐπειδὴ θ. εἶχον Edd. et Ge. εἰ τὴν καὶ προειδότα και προειπόντα Ep. Arm. Cf. p. 310 Δ. Caterum in omuibus neis vv. τὸν καὶ προειπόντα casu exciderunt. Etiam Ge. non nisi, qui hac pro- videret, habet. 88 Sic Verss. προτίθησιν Α. Β. C. 3 Alii παραδώσωσιν. Mox inter λαλήσετε ει λαλήσητε luctuant codd. ἀναστήσοντα: Edd. 38 πάλιν δὲ πάλιν Edd. 30 ἡ δύναμις Edd. Infra κατάκρας πάντα ἐλ. Β. D. F και τάχτορας Γ. 3 ὑμῖν Edd. οι οὐδὲ ἀφ' ἑνός A. C. D. F. οὐδενός Β. " και deest in codd. præter E. ἀλλὰ καὶ ὁ δέ Edd. adv. Interpp. " σκιάν Α.Γ. πάντες παρῆλθον] Sic cod. et Verss. Vulgo πάντες abest. 3 ἐν ἐκείνοι; Εdd 31 31 δ. Ποῦ νῦν Πλάτων ; που Πυθαγόρας; ποὺ τῶν Στωί κῶν ὁ ὁρμαθός; Καὶ γὰρ πολλῆς ἀπολαύσας ἐκεῖνος τιμῆς, οὕτως ἐλέγχετο, ὡς καὶ ἀπεμποληθῆναι, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλετο κατορθῶσαι, οὐδὲ ἐφ' ἑνὸς οι τυράν νου· ἀλλὰ καὶ ει τοὺς μαθητὲς προδούς, ἐλεεινῶς τὸν βίον κατέλυσε. Καὶ τὰ Κυνικὰ καθάρματα ὥσπερ όναρ καὶ σκιὰ 38 πάντες παρῆλθον. Καίτοιγε οὐδέποτε τοιοῦ τον οὐδὲν ἐκείνοις " συνέπεσεν, ἀλλὰ καὶ λαμπροὶ διὰ τὴν φιλοσοφίαν τὴν ἔξωθεν εἶναι ἐδόκουν, καὶ τὰς ἐπι- στολὰς ἀνέθεσαν δημοσίᾳ Αθηναῖοι τὰς Πλάτωνος παρὰ Δίωνος πεμφθείσας, καὶ ἐν ἀνέσει τὸν πάντα διῆγον χρόνον, καὶ χρήμασιν επλούτουν οὐκ ὀλίγοις. Οὕτω γοῦν ὁ μὲν ᾿Αρίστιππος πόρνας ηγόραζε πολυτελεῖς· ὁ δὲ διαθήκας ἔγραφεν, οὐ τὸν τυχόντα κλῆρον καταλιμ- πάνων· ὁ δὲ, τῶν μαθητῶν γεφυρωσάντων ἑαυτοὺς, ἄνωθεν εβάδιζε· τὸν δὲ Σινωπέα φασὶ καὶ δημοσίᾳ ἀσχημονεῖν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς. Ταῦτα γὰρ αὐτῶν τὰ σεμνά. Ἀλλ᾿ οὐδὲν τοιοῦτον ἐνταῦθα, ἀλλ' ἐπιτεταμένη σωφρο- σύνη καὶ κοσμιότης ηκριβωμένη, καὶ πόλεμος πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς εὐσε 20

βείας, καὶ τὸ καθ’ ἑκάστην σφάττεσθαι τὴν ἡμέραν, καὶ μετὰ ταῦτα τὰ λαμπρὰ τρόπαια. Ἀλλ’ εἰσί τινες, φησὶ, καὶ στρατηγικοὶ παρ’ αὐτοῖς, οἷον ὁ Θεμιστο-κλῆς, ὁ Περικλῆς. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα παίδων ἀθύρματα πρὸς τὰ τῶν ἁλιέων. Τί γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν; Ὅτι τοὺς Ἀθηναίους ἔπεισεν ἐπιβῆναι τῶν πλοίων, τοῦ Ξέρξου κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐλαύνοντος; Ἐνταῦθα δὲ οὐ Ξέρξου ἐλαύνοντος, ἀλλὰ τοῦ διαβόλου μετὰ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης καὶ τῶν ἀπείρων δαιμόνων κατὰ τῶν δώδεκα τούτων ἐπιόντων, οὐκ ἐν ἑνὶ καιρῷ, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου, περιεγένοντο καὶ ἐκράτησαν· καὶ τὸ δὴ θαυ-μαστὸν, οὐκ ἀνελόντες τοὺς ἐναντίους, ἀλλὰ μεταβαλόν-τες καὶ μεταῤῥυθμίσαντες. Τοῦτο γὰρ μάλιστα δεῖ παν-ταχοῦ παρατηρεῖν, ὅτι οὐκ ἀνεῖλον, οὐδὲ ἠφάνισαν τοὺς ἐπιβουλεύοντας αὐτοῖς, ἀλλὰ δαιμόνων λαβόντες ἴσους, ἀγγέλων ἐποίησαν ἐφαμίλλους, τὴν μὲν ἀνθρωπίνην φύσιν τῆς πονηρᾶς ταύτης ἐλευθερώσαντες τυραννίδος, τοὺς δὲ ἀλιτηρίους ἐκείνους καὶ πάντα συνταράττοντας δαίμονας ἐκ μέσων ἀγορῶν καὶ οἰκιῶν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῆς ἀπελάσαντες τῆς ἐρημίας. Καὶ μαρτυροῦσιν οἱ τῶν μοναχῶν χοροὶ, οὓς κατεφύτευσαν πανταχοῦ, οὐ τὴν οἰκουμένην μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀοίκητον ἐκ-καθάραντες. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστότερον, ὅτι οὐκ ἐκ πα-ρατάξεως ἴσης ταῦτα ἐποίουν, ἀλλ’ ἐν τῷ πάσχειν κακῶς πάντα ἤνυον. Καὶ γὰρ εἶχον αὐτοὺς ἐν τῷ μέσῳ, δώδεκα ἀνθρώπους ἰδιώτας, δεσμεύοντες, μαστίζοντες, περι-άγοντες, καὶ οὐκ ἴσχυον ἐπιστομίσαι· ἀλλ’ ὥσπερ τὴν ἀκτῖνα δῆσαι ἀδύνατον, οὕτω καὶ τὴν γλῶτταν ἐκεί-νων. Τὸ δὲ αἴτιον, οὐκ αὐτοὶ ἦσαν οἱ λαλοῦντες, ἀλλ’ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Παῦλος ἐνίκησε τοὺς περὶ Ἀγρίππαν, καὶ τὸν κακίᾳ νικήσαντα πάντας ἀνθρώπους Νέρωνα. Ὁ γὰρ Κύριός μοι παρ-έστη, φησὶ, καὶ ἐνεδυνάμωσέ με, καὶ ἐῤῥύσατό με ἐκ στόματος λέοντος. Σὺ δὲ καὶ αὐτοὺς θαύμαζε, πῶς ἀκούσαντες, Μὴ μεριμνήσητε, καὶ ἐπίστευσαν καὶ κατεδέξαντο, καὶ οὐδὲν αὐτοὺς τῶν φοβερῶν ἐξέπληξεν. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι ἱκανὴν αὐτοῖς δέδωκε παράκλησιν τῷ εἰπεῖν, ὅτι Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἔσται τὸ λαλοῦν· καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα ἐκπλήττομαι αὐτοὺς, ὅτι οὐκ ἀμφέβαλον, οὐδὲ ἐζήτησαν ἀπαλλαγὴν τῶν δεινῶν· καὶ ταῦτα, οὐ δύο, οὐ τρία ἔτη μέλλοντες ταῦτα πάσχειν, ἀλλὰ παρὰ πάντα τὸν βίον. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται, τοῦτό ἐστιν αἰνιττομένου. Βούλεται γὰρ μὴ τὰ παρ’ αὐτοῦ μόνον εἰσφέρεσθαι, ἀλλὰ καὶ παρ’ αὐτῶν γίνεσθαι τὰ κατορθώματα. Σκόπει γοῦν ἄνωθεν πῶς τὰ μὲν αὐτοῦ, τὰ δὲ τῶν μαθητῶν γίνεται. Τὸ μὲν γὰρ σημεῖα ποιεῖν, αὐτοῦ· τὸ δὲ μὴ κτήσασθαι μηδὲν, ἐκείνων. Πάλιν, τὸ τὰς οἰκίας ἀνοῖξαι πάσας, τῆς ἄνωθεν χάρι-τος· τὸ δὲ μηδὲν πλέον τῆς χρείας ἀπαιτῆσαι, τῆς αὐ-τῶν φιλοσοφίας· Ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Τὸ τὴν εἰρήνην χαρίσασθαι, τῆς τοῦ Θεοῦ δω-ρεᾶς· τὸ τοὺς ἀξίους ἐπιζητεῖν, καὶ μὴ πρὸς πάντας ἁπλῶς εἰσιέναι, τῆς αὐτῶν ἐγκρατείας. Πάλιν, τὸ κολά-ζειν τοὺς μὴ δεχομένους αὐτοὺς, αὐτοῦ· τὸ δὲ μετ’ ἐπι-εικείας ἀναχωρεῖν ἐκ τούτων, μὴ λοιδορουμένους, μηδὲ ὑβρίζοντας, τῆς τῶν ἀποστόλων πραότητος. Τὸ δοῦναι Πνεῦμα, καὶ μὴ ποιῆσαι μεριμνᾷν, τοῦ πέμποντος ἦν· τὸ δὲ ὡς πρόβατα γίνεσθαι καὶ περιστερὰς, καὶ φέρειν πάντα γενναίως, τῆς τούτων εὐτονίας καὶ συνέσεως. Τὸ μισεῖσθαι, καὶ τὸ μὴ καταπίπτειν, καὶ τὸ ὑπομένειν, αὐ-τῶν· τὸ ὑπομείναντας σῶσαι, τοῦ πέμποντος. Διὸ καὶ ἔλεγεν· Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.

βείας, καὶ τὸ καθ’ ἑκάστην σφάττεσθαι τὴν ἡμέραν, καὶ μετὰ ταῦτα τὰ λαμπρὰ τρόπαια. Ἀλλ’ εἰσί τινες, φησὶ, καὶ στρατηγικοὶ παρ’ αὐτοῖς, οἷον ὁ Θεμιστο-κλῆς, ὁ Περικλῆς. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα παίδων ἀθύρματα πρὸς τὰ τῶν ἁλιέων. Τί γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν; Ὅτι τοὺς Ἀθηναίους ἔπεισεν ἐπιβῆναι τῶν πλοίων, τοῦ Ξέρξου κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐλαύνοντος; Ἐνταῦθα δὲ οὐ Ξέρξου ἐλαύνοντος, ἀλλὰ τοῦ διαβόλου μετὰ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης καὶ τῶν ἀπείρων δαιμόνων κατὰ τῶν δώδεκα τούτων ἐπιόντων, οὐκ ἐν ἑνὶ καιρῷ, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου, περιεγένοντο καὶ ἐκράτησαν· καὶ τὸ δὴ θαυ-μαστὸν, οὐκ ἀνελόντες τοὺς ἐναντίους, ἀλλὰ μεταβαλόν-τες καὶ μεταῤῥυθμίσαντες. Τοῦτο γὰρ μάλιστα δεῖ παν-ταχοῦ παρατηρεῖν, ὅτι οὐκ ἀνεῖλον, οὐδὲ ἠφάνισαν τοὺς ἐπιβουλεύοντας αὐτοῖς, ἀλλὰ δαιμόνων λαβόντες ἴσους, ἀγγέλων ἐποίησαν ἐφαμίλλους, τὴν μὲν ἀνθρωπίνην φύσιν τῆς πονηρᾶς ταύτης ἐλευθερώσαντες τυραννίδος, τοὺς δὲ ἀλιτηρίους ἐκείνους καὶ πάντα συνταράττοντας δαίμονας ἐκ μέσων ἀγορῶν καὶ οἰκιῶν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῆς ἀπελάσαντες τῆς ἐρημίας. Καὶ μαρτυροῦσιν οἱ τῶν μοναχῶν χοροὶ, οὓς κατεφύτευσαν πανταχοῦ, οὐ τὴν οἰκουμένην μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀοίκητον ἐκ-καθάραντες. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστότερον, ὅτι οὐκ ἐκ πα-ρατάξεως ἴσης ταῦτα ἐποίουν, ἀλλ’ ἐν τῷ πάσχειν κακῶς πάντα ἤνυον. Καὶ γὰρ εἶχον αὐτοὺς ἐν τῷ μέσῳ, δώδεκα ἀνθρώπους ἰδιώτας, δεσμεύοντες, μαστίζοντες, περι-άγοντες, καὶ οὐκ ἴσχυον ἐπιστομίσαι· ἀλλ’ ὥσπερ τὴν ἀκτῖνα δῆσαι ἀδύνατον, οὕτω καὶ τὴν γλῶτταν ἐκεί-νων. Τὸ δὲ αἴτιον, οὐκ αὐτοὶ ἦσαν οἱ λαλοῦντες, ἀλλ’ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Παῦλος ἐνίκησε τοὺς περὶ Ἀγρίππαν, καὶ τὸν κακίᾳ νικήσαντα πάντας ἀνθρώπους Νέρωνα. Ὁ γὰρ Κύριός μοι παρ-έστη, φησὶ, καὶ ἐνεδυνάμωσέ με, καὶ ἐῤῥύσατό με ἐκ στόματος λέοντος. Σὺ δὲ καὶ αὐτοὺς θαύμαζε, πῶς ἀκούσαντες, Μὴ μεριμνήσητε, καὶ ἐπίστευσαν καὶ κατεδέξαντο, καὶ οὐδὲν αὐτοὺς τῶν φοβερῶν ἐξέπληξεν. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι ἱκανὴν αὐτοῖς δέδωκε παράκλησιν τῷ εἰπεῖν, ὅτι Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἔσται τὸ λαλοῦν· καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα ἐκπλήττομαι αὐτοὺς, ὅτι οὐκ ἀμφέβαλον, οὐδὲ ἐζήτησαν ἀπαλλαγὴν τῶν δεινῶν· καὶ ταῦτα, οὐ δύο, οὐ τρία ἔτη μέλλοντες ταῦτα πάσχειν, ἀλλὰ παρὰ πάντα τὸν βίον. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται, τοῦτό ἐστιν αἰνιττομένου. Βούλεται γὰρ μὴ τὰ παρ’ αὐτοῦ μόνον εἰσφέρεσθαι, ἀλλὰ καὶ παρ’ αὐτῶν γίνεσθαι τὰ κατορθώματα. Σκόπει γοῦν ἄνωθεν πῶς τὰ μὲν αὐτοῦ, τὰ δὲ τῶν μαθητῶν γίνεται. Τὸ μὲν γὰρ σημεῖα ποιεῖν, αὐτοῦ· τὸ δὲ μὴ κτήσασθαι μηδὲν, ἐκείνων. Πάλιν, τὸ τὰς οἰκίας ἀνοῖξαι πάσας, τῆς ἄνωθεν χάρι-τος· τὸ δὲ μηδὲν πλέον τῆς χρείας ἀπαιτῆσαι, τῆς αὐ-τῶν φιλοσοφίας· Ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Τὸ τὴν εἰρήνην χαρίσασθαι, τῆς τοῦ Θεοῦ δω-ρεᾶς· τὸ τοὺς ἀξίους ἐπιζητεῖν, καὶ μὴ πρὸς πάντας ἁπλῶς εἰσιέναι, τῆς αὐτῶν ἐγκρατείας. Πάλιν, τὸ κολά-ζειν τοὺς μὴ δεχομένους αὐτοὺς, αὐτοῦ· τὸ δὲ μετ’ ἐπι-εικείας ἀναχωρεῖν ἐκ τούτων, μὴ λοιδορουμένους, μηδὲ ὑβρίζοντας, τῆς τῶν ἀποστόλων πραότητος. Τὸ δοῦναι Πνεῦμα, καὶ μὴ ποιῆσαι μεριμνᾷν, τοῦ πέμποντος ἦν· τὸ δὲ ὡς πρόβατα γίνεσθαι καὶ περιστερὰς, καὶ φέρειν πάντα γενναίως, τῆς τούτων εὐτονίας καὶ συνέσεως. Τὸ μισεῖσθαι, καὶ τὸ μὴ καταπίπτειν, καὶ τὸ ὑπομένειν, αὐ-τῶν· τὸ ὑπομείναντας σῶσαι, τοῦ πέμποντος. Διὸ καὶ ἔλεγεν· Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.

βείας, καὶ τὸ καθ’ ἑκάστην σφάττεσθαι τὴν ἡμέραν, καὶ μετὰ ταῦτα τὰ λαμπρὰ τρόπαια. Ἀλλ’ εἰσί τινες, φησὶ, καὶ στρατηγικοὶ παρ’ αὐτοῖς, οἷον ὁ Θεμιστο-κλῆς, ὁ Περικλῆς. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα παίδων ἀθύρματα πρὸς τὰ τῶν ἁλιέων. Τί γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν; Ὅτι τοὺς Ἀθηναίους ἔπεισεν ἐπιβῆναι τῶν πλοίων, τοῦ Ξέρξου κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐλαύνοντος; Ἐνταῦθα δὲ οὐ Ξέρξου ἐλαύνοντος, ἀλλὰ τοῦ διαβόλου μετὰ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης καὶ τῶν ἀπείρων δαιμόνων κατὰ τῶν δώδεκα τούτων ἐπιόντων, οὐκ ἐν ἑνὶ καιρῷ, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου, περιεγένοντο καὶ ἐκράτησαν· καὶ τὸ δὴ θαυ-μαστὸν, οὐκ ἀνελόντες τοὺς ἐναντίους, ἀλλὰ μεταβαλόν-τες καὶ μεταῤῥυθμίσαντες. Τοῦτο γὰρ μάλιστα δεῖ παν-ταχοῦ παρατηρεῖν, ὅτι οὐκ ἀνεῖλον, οὐδὲ ἠφάνισαν τοὺς ἐπιβουλεύοντας αὐτοῖς, ἀλλὰ δαιμόνων λαβόντες ἴσους, ἀγγέλων ἐποίησαν ἐφαμίλλους, τὴν μὲν ἀνθρωπίνην φύσιν τῆς πονηρᾶς ταύτης ἐλευθερώσαντες τυραννίδος, τοὺς δὲ ἀλιτηρίους ἐκείνους καὶ πάντα συνταράττοντας δαίμονας ἐκ μέσων ἀγορῶν καὶ οἰκιῶν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῆς ἀπελάσαντες τῆς ἐρημίας. Καὶ μαρτυροῦσιν οἱ τῶν μοναχῶν χοροὶ, οὓς κατεφύτευσαν πανταχοῦ, οὐ τὴν οἰκουμένην μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀοίκητον ἐκ-καθάραντες. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστότερον, ὅτι οὐκ ἐκ πα-ρατάξεως ἴσης ταῦτα ἐποίουν, ἀλλ’ ἐν τῷ πάσχειν κακῶς πάντα ἤνυον. Καὶ γὰρ εἶχον αὐτοὺς ἐν τῷ μέσῳ, δώδεκα ἀνθρώπους ἰδιώτας, δεσμεύοντες, μαστίζοντες, περι-άγοντες, καὶ οὐκ ἴσχυον ἐπιστομίσαι· ἀλλ’ ὥσπερ τὴν ἀκτῖνα δῆσαι ἀδύνατον, οὕτω καὶ τὴν γλῶτταν ἐκεί-νων. Τὸ δὲ αἴτιον, οὐκ αὐτοὶ ἦσαν οἱ λαλοῦντες, ἀλλ’ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Παῦλος ἐνίκησε τοὺς περὶ Ἀγρίππαν, καὶ τὸν κακίᾳ νικήσαντα πάντας ἀνθρώπους Νέρωνα. Ὁ γὰρ Κύριός μοι παρ-έστη, φησὶ, καὶ ἐνεδυνάμωσέ με, καὶ ἐῤῥύσατό με ἐκ στόματος λέοντος. Σὺ δὲ καὶ αὐτοὺς θαύμαζε, πῶς ἀκούσαντες, Μὴ μεριμνήσητε, καὶ ἐπίστευσαν καὶ κατεδέξαντο, καὶ οὐδὲν αὐτοὺς τῶν φοβερῶν ἐξέπληξεν. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι ἱκανὴν αὐτοῖς δέδωκε παράκλησιν τῷ εἰπεῖν, ὅτι Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἔσται τὸ λαλοῦν· καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα ἐκπλήττομαι αὐτοὺς, ὅτι οὐκ ἀμφέβαλον, οὐδὲ ἐζήτησαν ἀπαλλαγὴν τῶν δεινῶν· καὶ ταῦτα, οὐ δύο, οὐ τρία ἔτη μέλλοντες ταῦτα πάσχειν, ἀλλὰ παρὰ πάντα τὸν βίον. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται, τοῦτό ἐστιν αἰνιττομένου. Βούλεται γὰρ μὴ τὰ παρ’ αὐτοῦ μόνον εἰσφέρεσθαι, ἀλλὰ καὶ παρ’ αὐτῶν γίνεσθαι τὰ κατορθώματα. Σκόπει γοῦν ἄνωθεν πῶς τὰ μὲν αὐτοῦ, τὰ δὲ τῶν μαθητῶν γίνεται. Τὸ μὲν γὰρ σημεῖα ποιεῖν, αὐτοῦ· τὸ δὲ μὴ κτήσασθαι μηδὲν, ἐκείνων. Πάλιν, τὸ τὰς οἰκίας ἀνοῖξαι πάσας, τῆς ἄνωθεν χάρι-τος· τὸ δὲ μηδὲν πλέον τῆς χρείας ἀπαιτῆσαι, τῆς αὐ-τῶν φιλοσοφίας· Ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Τὸ τὴν εἰρήνην χαρίσασθαι, τῆς τοῦ Θεοῦ δω-ρεᾶς· τὸ τοὺς ἀξίους ἐπιζητεῖν, καὶ μὴ πρὸς πάντας ἁπλῶς εἰσιέναι, τῆς αὐτῶν ἐγκρατείας. Πάλιν, τὸ κολά-ζειν τοὺς μὴ δεχομένους αὐτοὺς, αὐτοῦ· τὸ δὲ μετ’ ἐπι-εικείας ἀναχωρεῖν ἐκ τούτων, μὴ λοιδορουμένους, μηδὲ ὑβρίζοντας, τῆς τῶν ἀποστόλων πραότητος. Τὸ δοῦναι Πνεῦμα, καὶ μὴ ποιῆσαι μεριμνᾷν, τοῦ πέμποντος ἦν· τὸ δὲ ὡς πρόβατα γίνεσθαι καὶ περιστερὰς, καὶ φέρειν πάντα γενναίως, τῆς τούτων εὐτονίας καὶ συνέσεως. Τὸ μισεῖσθαι, καὶ τὸ μὴ καταπίπτειν, καὶ τὸ ὑπομένειν, αὐ-τῶν· τὸ ὑπομείναντας σῶσαι, τοῦ πέμποντος. Διὸ καὶ ἔλεγεν· Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.

395 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII, al. XXXIV. - 88. καὶ τιμαὶ πολλαὶ Χριστιανοῖς, καὶ προεδρίας καὶ δόξαι καὶ ἀνέσεις· καὶ οὐδὲ οὕτω περιγινόμεθα. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἀπαγόμενοι καθ' ἡμέραν, καὶ διδάσκαλοι καὶ μαθη ταὶ, καὶ μυρίους μώλωπας ἔχοντες καὶ συνεχῆ στίγμα- τα, τῶν ἐν παραδείσῳ διαγόντων μᾶλλον ἐτρύφων 18 ο ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ὄναρ τοιοῦτόν τι ὑπομείναντες, κηροῦ παν τὸς ἐσμεν μαλακώτεροι. 'Αλλ' ἐκεῖνοι, φησίν, ἐθαυμα- τούργουν. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐκ ἐμαστιγοῦντο; διὰ τοῦτο οὐκ ἠλαύνοντο; Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστι τὸ παράδοξον, ὅτι καὶ παρὰ τῶν εὐεργετουμένων πολλάκις τοιαῦτα ἔπα- σχον, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθορυβούντο, κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἀπολαμβάνοντες· σὺ δὲ, ἄν τινα εὐεργετήσῃ; μικράν τινα εὐεργεσίαν, εἶτα λυπηροῦ τινος ἀπολαύσῃς, θορυβῇ, ταράττῃ, καὶ ἐπὶ τῷ γεγενημένῳ μετανοεῖς. 88 ς'. Εἰ τοίνυν γένοιτο, ὁ μὴ γένοιτο, μηδέ συμβαίη ποτέ, γενέσθαι πόλεμον Ἐκκλησιῶν καὶ διωγμὸν, ἐννόησον πόλ τος ἔσται ὁ γέλως, πόσα τὰ ὀνείδη. Και μάλα εἰκότως· ὅταν γὰρ ἐν τῇ παλαίστρα μηδεὶς γυμνάζηται, πῶς ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἔσται λαμπρός; Ποιος γὰρ ἀθλητὴς, παιδο- τρίβην σὲ οὐκ εἰδὼς, δυνήσεται, καλούντων τῶν Ολυμ- πιακῶν ἀγώνων, μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξασθαι πρός τὸν ἀνταγωνιστήν; Οὐ γὰρ ἐχρῆν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν παλαίειν ἡμᾶς, καὶ πυκτεύειν, καὶ τρέχειν ; Οὐχ ὁρᾶτε τοὺς λεγομένους πεντάθλους, ἐπειδὰν μηδένα ἔχωσι τὸν ἀνταγωνιστήν, πῶς θύλακον ἄμμου γεμίσαντες πολλῆς, καὶ κρεμάσαντες, ἐκεῖ τὴν ἰσχὺν γυμνάζουσιν ἅπασαν ; οἱ δὲ τούτων νεώτεροι ἐν τοῖς τῶν ἑταίρων σε σώματι μετ λετῶσι τὴν πρὸς τοὺς ἐχθροὺς μάχην; Τούτους καὶ σὺ ζήλωσον, καὶ μελέτα της φιλοσοφίας τὰ παλαίσματα. Καὶ γὰρ εἰς θυμὸν πολλοὶ παροξύνουσι, καὶ εἰς ἐπιθυ- μίαν ἐμβάλλουσι, καὶ πολλὴν ἀνάπτουσι φλόγα 1. Στήθι τοίνυν κατὰ τῶν παθῶν, φέρε γενναίως τὰς κατὰ διά- νοιαν οδύνας, ἵνα καὶ τὰς τοῦ σώματος ἐνέγκης. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος Ἰώβ, εἰ μὴ καλῶς ἦν γυμνασάμενος πρὸ τῶν ἀγώνων, οὐκ ἂν οὕτω λαμπρῶς ἐπὶ τῶν ἀγώνων ἔλαμε ψεν· εἰ μὴ μεμελετήσει πάσης ἐκτός ἀθυμίας εἶναι, εἶπεν ἄν τι τολμηρόν, τῶν παίδων ἀποθανόντων. Νυνὶ δὲ πρὸς πάντα ἔστη τὰ παλαίσματα, πρὸς χρημάτων ἀπώλειαν καὶ περιουσίας τοσαύτης ἀφανισμόν, πρὸς παίδων ἀποβολὴν, πρὸς γυναικὸς συμπάθειαν, πρὸς σώματος μάστιγας, πρὸς ἐνείδη φίλων, πρὸς λοιδορίας οἰκετῶν. Εἰ δὲ θέλεις καὶ τὰ γυμνάσια αὐτοῦ ἰδεῖν, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος, πῶς κατα εφρόνει χρημάτων· Εἰ δὲ καὶ εὐφράνθην, φησί, πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· εἰ ἔταξα χρυσίον εἰς δ' χοῦν, εἰ λίθῳ πολυτελεῖ ἐπεποίθειν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἁρπα- γέντων αὐτῶν ἐθορυβεῖτο, ἐπειδὴ καὶ [586] παρόντων αὐ τῶν οὐκ ἐπεθύμει. Ακουσον πῶς καὶ τὰ κατὰ τοὺς παῖ- δας διώκει, οὐ καταμαλακιζόμενος παρὰ τὸ δέον, ὥσπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν παρ' αὐτῶν ἀπαιτῶν. Ὁ γὰρ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀδήλων θυσίαν ἀναφέρων, ἐννόησον πῶς ἦν ἀκριβὴς τῶν φανερῶν δικαστής. Εἰ δὲ καὶ τοὺς περὶ σω φροσύνης ἀγῶνας ἀκοῦσαι βούλει, ἄκουσον αὐτοῦ λέγον- τος Διαθήκην διεθέμην τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, τοῦ μὴ κατανοῆσαι εἰς παρθένον. Διὰ τοῦτο αὐτὸν οὐ κατέκλα- σεν ἡ γυνή· ἐφίλει μὲν γὰρ αὐτὴν καὶ πρὸ τούτου, ἀλλ' σεχ ὑπὲρ τὸ μέτρον, ἀλλ' ὡς εἰκὸς γυναῖκα. Ὅθεν μοι καὶ Επυμάσαι ἔπεισι, πόθεν ἐπῆλθε τῷ διαβόλῳ, εἰδότι αὐτοῦ 69 396 τὰ γυμνάσια, κινῆσαι τοὺς ἀγῶνας. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε; Πονηρόν ἐστι τὸ θηρίον, καὶ οὐδέποτε ἀπογινώσκει· 8 μέσ γιστον ἡμῖν κατάκριμα γίνεται, ὅτι ἐκεῖνος μὲν οὐδέποτε ἡμῶν ἀπελπίζει τὴν ἀπώλειαν, ἡμεῖς δὲ τὴν ἑαυτῶν ἀπο- γινώσκομεν σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ κ σώματος πήρωσιν καὶ λώβην σκόπει πῶς ἐμελέτα. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς οὐδέποτέ τι τοιοῦτον ὑπέμεινεν, ἀλλ' ἐν πλούτῳ καὶ τρυφῇ καὶ τῇ άλλη περιφανεία διετέλεσε ζῶν, τὰς ἀλλοτρίας καθ' ἑκά. στην ὠνειροπόλει συμφοράς· καὶ τοῦτο δηλῶν ἔλεγε· Φόβος γὰρ, ὃν ἐφοβούμην, ἦλθέ μοι, καὶ ὃν ἐδεδοί- κειν, συνήντησέ μοι. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ δὲ ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ ἔκλαυσα, καὶ ἐστέναξα ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀν- άγκαις· διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲν αὐτὸν ἐθορύβει τῶν προς πιπτόντων, τῶν μεγάλων ἐκείνων καὶ ἀφορήτων. Μὴ γάρ μο: τὴν ἀπώλειαν ἴδῃς οι τῶν χρημάτων, μηδὲ τὴν τῶν παίδων ἀφαίρεσιν, μηδὲ τὴν πληγὴν ἐκείνην τὴν ἀνίατον, μηδὲ τὴν τῆς γυναικὸς ἐπιβουλήν· ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλεπώτερα. Καὶ τί τούτων χαλεπώτερον, φησίν, ἔπαθεν ὁ Ἰώβ; παρὰ γὰρ τῆς ἱστορίας οὐδὲν τούτων 8 πλέον μανθάνομεν. Επειδή καθεύδομεν, οὐ μανθάνομεν· ὡς δ γε μεριμνῶν, καὶ τὸν μαργαρίτην καλῶς διερευνώμενος, πολλῷ πλείονα τούτων εἴσεται. Τὰ γὰρ χαλεπώτερα καὶ ἱκανὰ μείζονα ενιέναι θόρυβον, ἕτερα ἦν. Καὶ πρῶτον, τὸ μηδὲν εἰδέναι περὶ βασιλείας οὐρανῶν καὶ ἀναστάσεως σαφές· ὅπερ οὖν καὶ θρηνῶν ἔλεγεν· Οὐ γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα ζήσομαι, ἵνα μακροθυμήσω. Δεύτερον, τὸ πολλὰ ἑαυτῷ συνειδέναι καλά. Τρίτον, τὸ μηδὲν συνειδέναι που νηρόν. Τέταρτον, τὸ παρὰ Θεοῦ νομίζειν ταῦτα ὑπομέ νειν· εἰ δὲ καὶ παρὰ διαβόλου, καὶ τοῦτο ἱκανὸν ἦν αὐτὸν σκανδαλίσαι. Πέμπτον, τὸ ἀκούειν τῶν φίλων ἐπὶ κακί διαβαλλόντων αὐτόν· Οὐκ ἄξια γὰρ, φησὶν, ὧν ἥμαρτες, μεμαστίγωσαι. Εκτον, τὸ τοὺς πονηρίᾳ ζῶντας εὖ πά- σχοντας ὁρᾶν, καὶ ἐπεγγελῶντας σὲ αὐτῷ. Εβδομον, τὸ μὴ ἔχειν εἰς ἕτερον ἰδεῖν τοιαῦτα πεπονθότα ποτέ. 63 ζ'. Καὶ εἰ βούλει μαθεῖν, ἡλίκα ταῦτά ἐστιν, ἐννόησον τὰ παρόντα. Εἰ γὰρ νῦν βασιλείας προσδοκωμένης, καὶ ἀναστάσεως ἐλπιζομένης, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, καὶ μυρία συνειδότες ἑαυτοῖς κακά, καὶ τοσαῦτα ἔχοντες παραδείγματα, [387] καὶ τοσαύτης μετέχοντες φιλοσο φίας, ἂν ὀλίγον χρυσίον ἀπολέσωσί τινες, καὶ τοῦτο πολλάκις ἁρπάσαντες, ἀβίωτον τὸν βίον εἶναι νομίζουσιν, οὐ γυναικὸς ἐπικειμένης, οὐ οι παίδων ἀφαιρεθέντων, οὐ φίλων ὀνειδιζόντων, οὐκ οἰκετῶν ἐπεμβαινόντων, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ὄντων τῶν παρακαλούντων, τῶν μὲν διὰ ῥημάτων, τῶν δὲ διὰ πραγμάτων· πόσων οὐκ ἄξιος ἐκεῖνος ἂν εἴη στεφάνων, τὰ ἐκ δικαίων πόνων συλ- λεγέντα ὁρῶν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἁρπαζόμενα, καὶ μετὰ πάντα ἐκεῖνα μυρία ὑπομένων πειρασμῶν νεφά- δας, καὶ διὰ πάντων ἀκίνητος μένων, καὶ τὴν προσο ήκουσαν ἀναφέρων τῷ Δεσπότῃ περὶ τούτων εὐχαρι στίαν; Αν γὰρ μηδὲν τῶν ἄλλων μηδεὶς εἴπῃ, τὰ τῆς γυναικός μόνον ῥήματα και σε πέτραν ἦν ἱκανὰ διασα- λεῦσαι. "Ορα γοῦν αὐτῆς τὴν κακουργίαν. Οὐ μέμνηται χρημάτων, οὐ μέμνηται καμήλων καὶ ποιμνίων καὶ βουκολίων (συνήδει γὰρ τῷ ἀνδρὶ τὴν ἐπὶ τούτοις φιλο- σοφίαν), ἀλλὰ τοῦ πάντων τούτων σε φορτικωτέρου, τῶν παίδων λέγω, καὶ πλατύνει την τραγῳδίαν, καὶ τὰ Ενετρύφων Β. οι παιδοτριβεῖν Β. C. D. F. • Mss. ἑταίρων, et recte quidem, ut videtur. Editi ετέ- μων. » Montef. qui tamen non correxit εταίρων E. Ge. exteri cum Arm. ἑτέρων. 81 τὴν φλόγα Edd. εἰς] ως A. In loco Jobi duplex exstat scriptura, εἰς χοῦν μου εἰ ἰσχύν μου. Illam in nostro loco tuentur Arm. et co- fices : hanc, si modo vulgatis fides labeinla sit, laudavit Chrysost. Tomn. 111, pag. 409 Ε. σε αὐτῶν om. Κ. ἐθέμην Α. Ρ. p. του om. Ε. 00 'Αλλά add. και Edd. οι ἴδῃς] εἴπῃς Sav. σε τούτων om. Ε. σε ἐπιγελών- τας Ρ. οι οὐ οὐ] οὔτε... οὔτε F. οὔτε... οὐ Β. 65 και om. Β. F. καὶ πέτρας Edd. Nobiscum facit Florileg. p. 302. (t. XII, p. 569 E.) "zoúrou A. B. C. F. ID

395 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII, al. XXXIV. - 88. καὶ τιμαὶ πολλαὶ Χριστιανοῖς, καὶ προεδρίας καὶ δόξαι καὶ ἀνέσεις· καὶ οὐδὲ οὕτω περιγινόμεθα. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἀπαγόμενοι καθ' ἡμέραν, καὶ διδάσκαλοι καὶ μαθη ταὶ, καὶ μυρίους μώλωπας ἔχοντες καὶ συνεχῆ στίγμα- τα, τῶν ἐν παραδείσῳ διαγόντων μᾶλλον ἐτρύφων 18 ο ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ὄναρ τοιοῦτόν τι ὑπομείναντες, κηροῦ παν τὸς ἐσμεν μαλακώτεροι. 'Αλλ' ἐκεῖνοι, φησίν, ἐθαυμα- τούργουν. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐκ ἐμαστιγοῦντο; διὰ τοῦτο οὐκ ἠλαύνοντο; Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστι τὸ παράδοξον, ὅτι καὶ παρὰ τῶν εὐεργετουμένων πολλάκις τοιαῦτα ἔπα- σχον, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθορυβούντο, κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἀπολαμβάνοντες· σὺ δὲ, ἄν τινα εὐεργετήσῃ; μικράν τινα εὐεργεσίαν, εἶτα λυπηροῦ τινος ἀπολαύσῃς, θορυβῇ, ταράττῃ, καὶ ἐπὶ τῷ γεγενημένῳ μετανοεῖς. 88 ς'. Εἰ τοίνυν γένοιτο, ὁ μὴ γένοιτο, μηδέ συμβαίη ποτέ, γενέσθαι πόλεμον Ἐκκλησιῶν καὶ διωγμὸν, ἐννόησον πόλ τος ἔσται ὁ γέλως, πόσα τὰ ὀνείδη. Και μάλα εἰκότως· ὅταν γὰρ ἐν τῇ παλαίστρα μηδεὶς γυμνάζηται, πῶς ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἔσται λαμπρός; Ποιος γὰρ ἀθλητὴς, παιδο- τρίβην σὲ οὐκ εἰδὼς, δυνήσεται, καλούντων τῶν Ολυμ- πιακῶν ἀγώνων, μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξασθαι πρός τὸν ἀνταγωνιστήν; Οὐ γὰρ ἐχρῆν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν παλαίειν ἡμᾶς, καὶ πυκτεύειν, καὶ τρέχειν ; Οὐχ ὁρᾶτε τοὺς λεγομένους πεντάθλους, ἐπειδὰν μηδένα ἔχωσι τὸν ἀνταγωνιστήν, πῶς θύλακον ἄμμου γεμίσαντες πολλῆς, καὶ κρεμάσαντες, ἐκεῖ τὴν ἰσχὺν γυμνάζουσιν ἅπασαν ; οἱ δὲ τούτων νεώτεροι ἐν τοῖς τῶν ἑταίρων σε σώματι μετ λετῶσι τὴν πρὸς τοὺς ἐχθροὺς μάχην; Τούτους καὶ σὺ ζήλωσον, καὶ μελέτα της φιλοσοφίας τὰ παλαίσματα. Καὶ γὰρ εἰς θυμὸν πολλοὶ παροξύνουσι, καὶ εἰς ἐπιθυ- μίαν ἐμβάλλουσι, καὶ πολλὴν ἀνάπτουσι φλόγα 1. Στήθι τοίνυν κατὰ τῶν παθῶν, φέρε γενναίως τὰς κατὰ διά- νοιαν οδύνας, ἵνα καὶ τὰς τοῦ σώματος ἐνέγκης. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος Ἰώβ, εἰ μὴ καλῶς ἦν γυμνασάμενος πρὸ τῶν ἀγώνων, οὐκ ἂν οὕτω λαμπρῶς ἐπὶ τῶν ἀγώνων ἔλαμε ψεν· εἰ μὴ μεμελετήσει πάσης ἐκτός ἀθυμίας εἶναι, εἶπεν ἄν τι τολμηρόν, τῶν παίδων ἀποθανόντων. Νυνὶ δὲ πρὸς πάντα ἔστη τὰ παλαίσματα, πρὸς χρημάτων ἀπώλειαν καὶ περιουσίας τοσαύτης ἀφανισμόν, πρὸς παίδων ἀποβολὴν, πρὸς γυναικὸς συμπάθειαν, πρὸς σώματος μάστιγας, πρὸς ἐνείδη φίλων, πρὸς λοιδορίας οἰκετῶν. Εἰ δὲ θέλεις καὶ τὰ γυμνάσια αὐτοῦ ἰδεῖν, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος, πῶς κατα εφρόνει χρημάτων· Εἰ δὲ καὶ εὐφράνθην, φησί, πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· εἰ ἔταξα χρυσίον εἰς δ' χοῦν, εἰ λίθῳ πολυτελεῖ ἐπεποίθειν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἁρπα- γέντων αὐτῶν ἐθορυβεῖτο, ἐπειδὴ καὶ [586] παρόντων αὐ τῶν οὐκ ἐπεθύμει. Ακουσον πῶς καὶ τὰ κατὰ τοὺς παῖ- δας διώκει, οὐ καταμαλακιζόμενος παρὰ τὸ δέον, ὥσπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν παρ' αὐτῶν ἀπαιτῶν. Ὁ γὰρ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀδήλων θυσίαν ἀναφέρων, ἐννόησον πῶς ἦν ἀκριβὴς τῶν φανερῶν δικαστής. Εἰ δὲ καὶ τοὺς περὶ σω φροσύνης ἀγῶνας ἀκοῦσαι βούλει, ἄκουσον αὐτοῦ λέγον- τος Διαθήκην διεθέμην τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, τοῦ μὴ κατανοῆσαι εἰς παρθένον. Διὰ τοῦτο αὐτὸν οὐ κατέκλα- σεν ἡ γυνή· ἐφίλει μὲν γὰρ αὐτὴν καὶ πρὸ τούτου, ἀλλ' σεχ ὑπὲρ τὸ μέτρον, ἀλλ' ὡς εἰκὸς γυναῖκα. Ὅθεν μοι καὶ Επυμάσαι ἔπεισι, πόθεν ἐπῆλθε τῷ διαβόλῳ, εἰδότι αὐτοῦ 69 396 τὰ γυμνάσια, κινῆσαι τοὺς ἀγῶνας. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε; Πονηρόν ἐστι τὸ θηρίον, καὶ οὐδέποτε ἀπογινώσκει· 8 μέσ γιστον ἡμῖν κατάκριμα γίνεται, ὅτι ἐκεῖνος μὲν οὐδέποτε ἡμῶν ἀπελπίζει τὴν ἀπώλειαν, ἡμεῖς δὲ τὴν ἑαυτῶν ἀπο- γινώσκομεν σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ κ σώματος πήρωσιν καὶ λώβην σκόπει πῶς ἐμελέτα. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς οὐδέποτέ τι τοιοῦτον ὑπέμεινεν, ἀλλ' ἐν πλούτῳ καὶ τρυφῇ καὶ τῇ άλλη περιφανεία διετέλεσε ζῶν, τὰς ἀλλοτρίας καθ' ἑκά. στην ὠνειροπόλει συμφοράς· καὶ τοῦτο δηλῶν ἔλεγε· Φόβος γὰρ, ὃν ἐφοβούμην, ἦλθέ μοι, καὶ ὃν ἐδεδοί- κειν, συνήντησέ μοι. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ δὲ ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ ἔκλαυσα, καὶ ἐστέναξα ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀν- άγκαις· διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲν αὐτὸν ἐθορύβει τῶν προς πιπτόντων, τῶν μεγάλων ἐκείνων καὶ ἀφορήτων. Μὴ γάρ μο: τὴν ἀπώλειαν ἴδῃς οι τῶν χρημάτων, μηδὲ τὴν τῶν παίδων ἀφαίρεσιν, μηδὲ τὴν πληγὴν ἐκείνην τὴν ἀνίατον, μηδὲ τὴν τῆς γυναικὸς ἐπιβουλήν· ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλεπώτερα. Καὶ τί τούτων χαλεπώτερον, φησίν, ἔπαθεν ὁ Ἰώβ; παρὰ γὰρ τῆς ἱστορίας οὐδὲν τούτων 8 πλέον μανθάνομεν. Επειδή καθεύδομεν, οὐ μανθάνομεν· ὡς δ γε μεριμνῶν, καὶ τὸν μαργαρίτην καλῶς διερευνώμενος, πολλῷ πλείονα τούτων εἴσεται. Τὰ γὰρ χαλεπώτερα καὶ ἱκανὰ μείζονα ενιέναι θόρυβον, ἕτερα ἦν. Καὶ πρῶτον, τὸ μηδὲν εἰδέναι περὶ βασιλείας οὐρανῶν καὶ ἀναστάσεως σαφές· ὅπερ οὖν καὶ θρηνῶν ἔλεγεν· Οὐ γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα ζήσομαι, ἵνα μακροθυμήσω. Δεύτερον, τὸ πολλὰ ἑαυτῷ συνειδέναι καλά. Τρίτον, τὸ μηδὲν συνειδέναι που νηρόν. Τέταρτον, τὸ παρὰ Θεοῦ νομίζειν ταῦτα ὑπομέ νειν· εἰ δὲ καὶ παρὰ διαβόλου, καὶ τοῦτο ἱκανὸν ἦν αὐτὸν σκανδαλίσαι. Πέμπτον, τὸ ἀκούειν τῶν φίλων ἐπὶ κακί διαβαλλόντων αὐτόν· Οὐκ ἄξια γὰρ, φησὶν, ὧν ἥμαρτες, μεμαστίγωσαι. Εκτον, τὸ τοὺς πονηρίᾳ ζῶντας εὖ πά- σχοντας ὁρᾶν, καὶ ἐπεγγελῶντας σὲ αὐτῷ. Εβδομον, τὸ μὴ ἔχειν εἰς ἕτερον ἰδεῖν τοιαῦτα πεπονθότα ποτέ. 63 ζ'. Καὶ εἰ βούλει μαθεῖν, ἡλίκα ταῦτά ἐστιν, ἐννόησον τὰ παρόντα. Εἰ γὰρ νῦν βασιλείας προσδοκωμένης, καὶ ἀναστάσεως ἐλπιζομένης, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, καὶ μυρία συνειδότες ἑαυτοῖς κακά, καὶ τοσαῦτα ἔχοντες παραδείγματα, [387] καὶ τοσαύτης μετέχοντες φιλοσο φίας, ἂν ὀλίγον χρυσίον ἀπολέσωσί τινες, καὶ τοῦτο πολλάκις ἁρπάσαντες, ἀβίωτον τὸν βίον εἶναι νομίζουσιν, οὐ γυναικὸς ἐπικειμένης, οὐ οι παίδων ἀφαιρεθέντων, οὐ φίλων ὀνειδιζόντων, οὐκ οἰκετῶν ἐπεμβαινόντων, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ὄντων τῶν παρακαλούντων, τῶν μὲν διὰ ῥημάτων, τῶν δὲ διὰ πραγμάτων· πόσων οὐκ ἄξιος ἐκεῖνος ἂν εἴη στεφάνων, τὰ ἐκ δικαίων πόνων συλ- λεγέντα ὁρῶν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἁρπαζόμενα, καὶ μετὰ πάντα ἐκεῖνα μυρία ὑπομένων πειρασμῶν νεφά- δας, καὶ διὰ πάντων ἀκίνητος μένων, καὶ τὴν προσο ήκουσαν ἀναφέρων τῷ Δεσπότῃ περὶ τούτων εὐχαρι στίαν; Αν γὰρ μηδὲν τῶν ἄλλων μηδεὶς εἴπῃ, τὰ τῆς γυναικός μόνον ῥήματα και σε πέτραν ἦν ἱκανὰ διασα- λεῦσαι. "Ορα γοῦν αὐτῆς τὴν κακουργίαν. Οὐ μέμνηται χρημάτων, οὐ μέμνηται καμήλων καὶ ποιμνίων καὶ βουκολίων (συνήδει γὰρ τῷ ἀνδρὶ τὴν ἐπὶ τούτοις φιλο- σοφίαν), ἀλλὰ τοῦ πάντων τούτων σε φορτικωτέρου, τῶν παίδων λέγω, καὶ πλατύνει την τραγῳδίαν, καὶ τὰ Ενετρύφων Β. οι παιδοτριβεῖν Β. C. D. F. • Mss. ἑταίρων, et recte quidem, ut videtur. Editi ετέ- μων. » Montef. qui tamen non correxit εταίρων E. Ge. exteri cum Arm. ἑτέρων. 81 τὴν φλόγα Edd. εἰς] ως A. In loco Jobi duplex exstat scriptura, εἰς χοῦν μου εἰ ἰσχύν μου. Illam in nostro loco tuentur Arm. et co- fices : hanc, si modo vulgatis fides labeinla sit, laudavit Chrysost. Tomn. 111, pag. 409 Ε. σε αὐτῶν om. Κ. ἐθέμην Α. Ρ. p. του om. Ε. 00 'Αλλά add. και Edd. οι ἴδῃς] εἴπῃς Sav. σε τούτων om. Ε. σε ἐπιγελών- τας Ρ. οι οὐ οὐ] οὔτε... οὔτε F. οὔτε... οὐ Β. 65 και om. Β. F. καὶ πέτρας Edd. Nobiscum facit Florileg. p. 302. (t. XII, p. 569 E.) "zoúrou A. B. C. F. ID

395 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIII, al. XXXIV. - 88. καὶ τιμαὶ πολλαὶ Χριστιανοῖς, καὶ προεδρίας καὶ δόξαι καὶ ἀνέσεις· καὶ οὐδὲ οὕτω περιγινόμεθα. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἀπαγόμενοι καθ' ἡμέραν, καὶ διδάσκαλοι καὶ μαθη ταὶ, καὶ μυρίους μώλωπας ἔχοντες καὶ συνεχῆ στίγμα- τα, τῶν ἐν παραδείσῳ διαγόντων μᾶλλον ἐτρύφων 18 ο ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ὄναρ τοιοῦτόν τι ὑπομείναντες, κηροῦ παν τὸς ἐσμεν μαλακώτεροι. 'Αλλ' ἐκεῖνοι, φησίν, ἐθαυμα- τούργουν. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐκ ἐμαστιγοῦντο; διὰ τοῦτο οὐκ ἠλαύνοντο; Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστι τὸ παράδοξον, ὅτι καὶ παρὰ τῶν εὐεργετουμένων πολλάκις τοιαῦτα ἔπα- σχον, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθορυβούντο, κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἀπολαμβάνοντες· σὺ δὲ, ἄν τινα εὐεργετήσῃ; μικράν τινα εὐεργεσίαν, εἶτα λυπηροῦ τινος ἀπολαύσῃς, θορυβῇ, ταράττῃ, καὶ ἐπὶ τῷ γεγενημένῳ μετανοεῖς. 88 ς'. Εἰ τοίνυν γένοιτο, ὁ μὴ γένοιτο, μηδέ συμβαίη ποτέ, γενέσθαι πόλεμον Ἐκκλησιῶν καὶ διωγμὸν, ἐννόησον πόλ τος ἔσται ὁ γέλως, πόσα τὰ ὀνείδη. Και μάλα εἰκότως· ὅταν γὰρ ἐν τῇ παλαίστρα μηδεὶς γυμνάζηται, πῶς ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἔσται λαμπρός; Ποιος γὰρ ἀθλητὴς, παιδο- τρίβην σὲ οὐκ εἰδὼς, δυνήσεται, καλούντων τῶν Ολυμ- πιακῶν ἀγώνων, μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξασθαι πρός τὸν ἀνταγωνιστήν; Οὐ γὰρ ἐχρῆν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν παλαίειν ἡμᾶς, καὶ πυκτεύειν, καὶ τρέχειν ; Οὐχ ὁρᾶτε τοὺς λεγομένους πεντάθλους, ἐπειδὰν μηδένα ἔχωσι τὸν ἀνταγωνιστήν, πῶς θύλακον ἄμμου γεμίσαντες πολλῆς, καὶ κρεμάσαντες, ἐκεῖ τὴν ἰσχὺν γυμνάζουσιν ἅπασαν ; οἱ δὲ τούτων νεώτεροι ἐν τοῖς τῶν ἑταίρων σε σώματι μετ λετῶσι τὴν πρὸς τοὺς ἐχθροὺς μάχην; Τούτους καὶ σὺ ζήλωσον, καὶ μελέτα της φιλοσοφίας τὰ παλαίσματα. Καὶ γὰρ εἰς θυμὸν πολλοὶ παροξύνουσι, καὶ εἰς ἐπιθυ- μίαν ἐμβάλλουσι, καὶ πολλὴν ἀνάπτουσι φλόγα 1. Στήθι τοίνυν κατὰ τῶν παθῶν, φέρε γενναίως τὰς κατὰ διά- νοιαν οδύνας, ἵνα καὶ τὰς τοῦ σώματος ἐνέγκης. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος Ἰώβ, εἰ μὴ καλῶς ἦν γυμνασάμενος πρὸ τῶν ἀγώνων, οὐκ ἂν οὕτω λαμπρῶς ἐπὶ τῶν ἀγώνων ἔλαμε ψεν· εἰ μὴ μεμελετήσει πάσης ἐκτός ἀθυμίας εἶναι, εἶπεν ἄν τι τολμηρόν, τῶν παίδων ἀποθανόντων. Νυνὶ δὲ πρὸς πάντα ἔστη τὰ παλαίσματα, πρὸς χρημάτων ἀπώλειαν καὶ περιουσίας τοσαύτης ἀφανισμόν, πρὸς παίδων ἀποβολὴν, πρὸς γυναικὸς συμπάθειαν, πρὸς σώματος μάστιγας, πρὸς ἐνείδη φίλων, πρὸς λοιδορίας οἰκετῶν. Εἰ δὲ θέλεις καὶ τὰ γυμνάσια αὐτοῦ ἰδεῖν, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος, πῶς κατα εφρόνει χρημάτων· Εἰ δὲ καὶ εὐφράνθην, φησί, πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· εἰ ἔταξα χρυσίον εἰς δ' χοῦν, εἰ λίθῳ πολυτελεῖ ἐπεποίθειν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἁρπα- γέντων αὐτῶν ἐθορυβεῖτο, ἐπειδὴ καὶ [586] παρόντων αὐ τῶν οὐκ ἐπεθύμει. Ακουσον πῶς καὶ τὰ κατὰ τοὺς παῖ- δας διώκει, οὐ καταμαλακιζόμενος παρὰ τὸ δέον, ὥσπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν παρ' αὐτῶν ἀπαιτῶν. Ὁ γὰρ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀδήλων θυσίαν ἀναφέρων, ἐννόησον πῶς ἦν ἀκριβὴς τῶν φανερῶν δικαστής. Εἰ δὲ καὶ τοὺς περὶ σω φροσύνης ἀγῶνας ἀκοῦσαι βούλει, ἄκουσον αὐτοῦ λέγον- τος Διαθήκην διεθέμην τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, τοῦ μὴ κατανοῆσαι εἰς παρθένον. Διὰ τοῦτο αὐτὸν οὐ κατέκλα- σεν ἡ γυνή· ἐφίλει μὲν γὰρ αὐτὴν καὶ πρὸ τούτου, ἀλλ' σεχ ὑπὲρ τὸ μέτρον, ἀλλ' ὡς εἰκὸς γυναῖκα. Ὅθεν μοι καὶ Επυμάσαι ἔπεισι, πόθεν ἐπῆλθε τῷ διαβόλῳ, εἰδότι αὐτοῦ 69 396 τὰ γυμνάσια, κινῆσαι τοὺς ἀγῶνας. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε; Πονηρόν ἐστι τὸ θηρίον, καὶ οὐδέποτε ἀπογινώσκει· 8 μέσ γιστον ἡμῖν κατάκριμα γίνεται, ὅτι ἐκεῖνος μὲν οὐδέποτε ἡμῶν ἀπελπίζει τὴν ἀπώλειαν, ἡμεῖς δὲ τὴν ἑαυτῶν ἀπο- γινώσκομεν σωτηρίαν. ᾿Αλλὰ κ σώματος πήρωσιν καὶ λώβην σκόπει πῶς ἐμελέτα. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς οὐδέποτέ τι τοιοῦτον ὑπέμεινεν, ἀλλ' ἐν πλούτῳ καὶ τρυφῇ καὶ τῇ άλλη περιφανεία διετέλεσε ζῶν, τὰς ἀλλοτρίας καθ' ἑκά. στην ὠνειροπόλει συμφοράς· καὶ τοῦτο δηλῶν ἔλεγε· Φόβος γὰρ, ὃν ἐφοβούμην, ἦλθέ μοι, καὶ ὃν ἐδεδοί- κειν, συνήντησέ μοι. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ δὲ ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ ἔκλαυσα, καὶ ἐστέναξα ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀν- άγκαις· διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲν αὐτὸν ἐθορύβει τῶν προς πιπτόντων, τῶν μεγάλων ἐκείνων καὶ ἀφορήτων. Μὴ γάρ μο: τὴν ἀπώλειαν ἴδῃς οι τῶν χρημάτων, μηδὲ τὴν τῶν παίδων ἀφαίρεσιν, μηδὲ τὴν πληγὴν ἐκείνην τὴν ἀνίατον, μηδὲ τὴν τῆς γυναικὸς ἐπιβουλήν· ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλεπώτερα. Καὶ τί τούτων χαλεπώτερον, φησίν, ἔπαθεν ὁ Ἰώβ; παρὰ γὰρ τῆς ἱστορίας οὐδὲν τούτων 8 πλέον μανθάνομεν. Επειδή καθεύδομεν, οὐ μανθάνομεν· ὡς δ γε μεριμνῶν, καὶ τὸν μαργαρίτην καλῶς διερευνώμενος, πολλῷ πλείονα τούτων εἴσεται. Τὰ γὰρ χαλεπώτερα καὶ ἱκανὰ μείζονα ενιέναι θόρυβον, ἕτερα ἦν. Καὶ πρῶτον, τὸ μηδὲν εἰδέναι περὶ βασιλείας οὐρανῶν καὶ ἀναστάσεως σαφές· ὅπερ οὖν καὶ θρηνῶν ἔλεγεν· Οὐ γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα ζήσομαι, ἵνα μακροθυμήσω. Δεύτερον, τὸ πολλὰ ἑαυτῷ συνειδέναι καλά. Τρίτον, τὸ μηδὲν συνειδέναι που νηρόν. Τέταρτον, τὸ παρὰ Θεοῦ νομίζειν ταῦτα ὑπομέ νειν· εἰ δὲ καὶ παρὰ διαβόλου, καὶ τοῦτο ἱκανὸν ἦν αὐτὸν σκανδαλίσαι. Πέμπτον, τὸ ἀκούειν τῶν φίλων ἐπὶ κακί διαβαλλόντων αὐτόν· Οὐκ ἄξια γὰρ, φησὶν, ὧν ἥμαρτες, μεμαστίγωσαι. Εκτον, τὸ τοὺς πονηρίᾳ ζῶντας εὖ πά- σχοντας ὁρᾶν, καὶ ἐπεγγελῶντας σὲ αὐτῷ. Εβδομον, τὸ μὴ ἔχειν εἰς ἕτερον ἰδεῖν τοιαῦτα πεπονθότα ποτέ. 63 ζ'. Καὶ εἰ βούλει μαθεῖν, ἡλίκα ταῦτά ἐστιν, ἐννόησον τὰ παρόντα. Εἰ γὰρ νῦν βασιλείας προσδοκωμένης, καὶ ἀναστάσεως ἐλπιζομένης, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, καὶ μυρία συνειδότες ἑαυτοῖς κακά, καὶ τοσαῦτα ἔχοντες παραδείγματα, [387] καὶ τοσαύτης μετέχοντες φιλοσο φίας, ἂν ὀλίγον χρυσίον ἀπολέσωσί τινες, καὶ τοῦτο πολλάκις ἁρπάσαντες, ἀβίωτον τὸν βίον εἶναι νομίζουσιν, οὐ γυναικὸς ἐπικειμένης, οὐ οι παίδων ἀφαιρεθέντων, οὐ φίλων ὀνειδιζόντων, οὐκ οἰκετῶν ἐπεμβαινόντων, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ὄντων τῶν παρακαλούντων, τῶν μὲν διὰ ῥημάτων, τῶν δὲ διὰ πραγμάτων· πόσων οὐκ ἄξιος ἐκεῖνος ἂν εἴη στεφάνων, τὰ ἐκ δικαίων πόνων συλ- λεγέντα ὁρῶν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἁρπαζόμενα, καὶ μετὰ πάντα ἐκεῖνα μυρία ὑπομένων πειρασμῶν νεφά- δας, καὶ διὰ πάντων ἀκίνητος μένων, καὶ τὴν προσο ήκουσαν ἀναφέρων τῷ Δεσπότῃ περὶ τούτων εὐχαρι στίαν; Αν γὰρ μηδὲν τῶν ἄλλων μηδεὶς εἴπῃ, τὰ τῆς γυναικός μόνον ῥήματα και σε πέτραν ἦν ἱκανὰ διασα- λεῦσαι. "Ορα γοῦν αὐτῆς τὴν κακουργίαν. Οὐ μέμνηται χρημάτων, οὐ μέμνηται καμήλων καὶ ποιμνίων καὶ βουκολίων (συνήδει γὰρ τῷ ἀνδρὶ τὴν ἐπὶ τούτοις φιλο- σοφίαν), ἀλλὰ τοῦ πάντων τούτων σε φορτικωτέρου, τῶν παίδων λέγω, καὶ πλατύνει την τραγῳδίαν, καὶ τὰ Ενετρύφων Β. οι παιδοτριβεῖν Β. C. D. F. • Mss. ἑταίρων, et recte quidem, ut videtur. Editi ετέ- μων. » Montef. qui tamen non correxit εταίρων E. Ge. exteri cum Arm. ἑτέρων. 81 τὴν φλόγα Edd. εἰς] ως A. In loco Jobi duplex exstat scriptura, εἰς χοῦν μου εἰ ἰσχύν μου. Illam in nostro loco tuentur Arm. et co- fices : hanc, si modo vulgatis fides labeinla sit, laudavit Chrysost. Tomn. 111, pag. 409 Ε. σε αὐτῶν om. Κ. ἐθέμην Α. Ρ. p. του om. Ε. 00 'Αλλά add. και Edd. οι ἴδῃς] εἴπῃς Sav. σε τούτων om. Ε. σε ἐπιγελών- τας Ρ. οι οὐ οὐ] οὔτε... οὔτε F. οὔτε... οὐ Β. 65 και om. Β. F. καὶ πέτρας Edd. Nobiscum facit Florileg. p. 302. (t. XII, p. 569 E.) "zoúrou A. B. C. F. ID

παρ’ ἑαυτῆς προστίθησιν Εἰ δὲ ἐν εὐθηνίᾳ ὄντας καὶ μηδὲν πάσχοντας ἀηδὲς, πολλὰ πολλάκις ἔπεισαν γυναῖ-κες· ἐννόησον πῶς ἦν ἐκείνη νεανικὴ ἡ ψυχὴ, μετὰ τος-ούτων ὅπλων αὐτὴν ἐπελθοῦσαν ἀποκρουσαμένη, καὶ δύο τὰ τυραννικώτατα πάθη καταπατήσασα, ἐπιθυμίαν καὶ ἔλεον. Καίτοι πολλοὶ τῶν κρατησάντων ἐπιθυμίας, ὑπ’ ἐλέου ἐκάμφθησαν. Ὁ γοῦν γενναῖος ἐκεῖνος Ἰωσὴφ τῆς μὲν τυραννικωτάτης ἡδονῆς κατέσχε, καὶ τὴν βάρ-βαρον ἐκείνην γυναῖκα διεκρούσατο μυρία προσάγουσαν μηχανήματα· δακρύων δὲ οὐ κατέσχεν, ἀλλ’ ἰδὼν τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς ἠδικηκότας, ἐνεπρήσθη τῷ πάθει, καὶ τὸ προσωπεῖον ταχέως ῥίψας, τὸ δρᾶμα ἀπεκάλυψεν. Ὅταν δὲ καὶ γυνὴ ᾖ, καὶ ἐλεεινὰ λέγῃ, καὶ τὸν καιρὸν ἔχῃ συμπράττοντα, καὶ τὰ τραύματα, καὶ τοὺς μώλω-πας, καὶ τὰ μυρία κύματα τῶν συμφορῶν, πῶς οὐκ ἄν τις δικαίως ἀδάμαντος παντὸς στεῤῥοτέραν τὴν οὐδὲν ὑπὸ τοσούτου χειμῶνος παθοῦσαν ψυχὴν εἶναι ἀποφή-ναιτο; Δότε μοι μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῶν ἀποστόλων, εἰ μὴ μείζων, ἀλλ’ οὐδὲ ἐλάττων ὁ μακάριος οὗτος ἦν. Ἐκείνους μὲν γὰρ παρεμυθεῖτο τὸ διὰ τὸν Χριστὸν πάσχειν· καὶ οὕτω τοῦτο ἱκανὸν ἦν τὸ φάρμα-κον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν αὐτοὺς ἀναστῆσαι, ὡς παντα-χοῦ αὐτὸ τιθέναι τὸν Δεσπότην, Δι’ ἐμὲ, καὶ, Ἕνεκεν ἐμοῦ, λέγοντα, καὶ, Εἰ ἐμὲ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζε-βοὺλ ἐκάλεσαν. Ἐκεῖνος δὲ ταύτης ἔρημος ἦν τῆς παραμυθίας, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῆς ἀπὸ τῆς χάριτος. Οὐδὲ γὰρ εἶχε τοσαύτην Πνεύματος δύνα-μιν. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον. ὅτιπερ ἐν πολλῇ τρυφῇ τρα-φεὶς, οὐκ ἐξ ἁλιέων καὶ τελωνῶν καὶ τῶν εὐτελῶς βε-βιωκότων, ἀλλὰ τοσαύτης ἀπολελαυκὼς τιμῆς, ἔπασχεν ΟΜΙΛΙΑ ΛΔ. Ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. α. Εἰπὼν ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ καὶ φρικώδη, καὶ ἀδά-μαντα ἱκανὰ διαλῦσαι, τὰ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἀνά-στασιν καὶ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῖς συμβησόμενα, ἄγει πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ τὰ ἡμερώτερα, διδοὺς ἀναπνεῦσαι τοῖς ἀθληταῖς, καὶ πολλὴν αὐτοῖς παρέχων τὴν ἄδειαν. Οὐδὲ γὰρ ἐκέλευσε διωκομένους ὁμόσε χωρεῖν, ἀλλὰ φεύ-γειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀρχὴ τέως ἦν καὶ προοίμια, συγκατα-βατικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ. Οὐ γὰρ δὴ περὶ τῶν μετὰ ταῦτά φησι διωγμῶν, ἀλλὰ τῶν πρὸ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ πάθους. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσε λέγων· Οὐ γὰρ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν, ἐὰν διωκόμενοι φεύγωμεν, καὶ πάλιν ἐκεῖ καταλαβόντες ἐλαύ-νωσι; τοῦτον ἀναιρῶν τὸν φόβον φησίν· Οὐ φθήσεσθε περιελθόντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ εὐθέως ὑμᾶς κατα-λήψομαι. Καὶ θέα πῶς καὶ ἐνταῦθα οὐ λύει τὰ δεινὰ, ἀλλὰ παρίσταται τοῖς κινδύνοις. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐξαρπάσομαι, καὶ λύσω τοὺς διωγμούς· ἀλλὰ τί; Οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ γὰρ ἤρκει εἰς παραμυθίαν

παρ’ ἑαυτῆς προστίθησιν Εἰ δὲ ἐν εὐθηνίᾳ ὄντας καὶ μηδὲν πάσχοντας ἀηδὲς, πολλὰ πολλάκις ἔπεισαν γυναῖ-κες· ἐννόησον πῶς ἦν ἐκείνη νεανικὴ ἡ ψυχὴ, μετὰ τος-ούτων ὅπλων αὐτὴν ἐπελθοῦσαν ἀποκρουσαμένη, καὶ δύο τὰ τυραννικώτατα πάθη καταπατήσασα, ἐπιθυμίαν καὶ ἔλεον. Καίτοι πολλοὶ τῶν κρατησάντων ἐπιθυμίας, ὑπ’ ἐλέου ἐκάμφθησαν. Ὁ γοῦν γενναῖος ἐκεῖνος Ἰωσὴφ τῆς μὲν τυραννικωτάτης ἡδονῆς κατέσχε, καὶ τὴν βάρ-βαρον ἐκείνην γυναῖκα διεκρούσατο μυρία προσάγουσαν μηχανήματα· δακρύων δὲ οὐ κατέσχεν, ἀλλ’ ἰδὼν τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς ἠδικηκότας, ἐνεπρήσθη τῷ πάθει, καὶ τὸ προσωπεῖον ταχέως ῥίψας, τὸ δρᾶμα ἀπεκάλυψεν. Ὅταν δὲ καὶ γυνὴ ᾖ, καὶ ἐλεεινὰ λέγῃ, καὶ τὸν καιρὸν ἔχῃ συμπράττοντα, καὶ τὰ τραύματα, καὶ τοὺς μώλω-πας, καὶ τὰ μυρία κύματα τῶν συμφορῶν, πῶς οὐκ ἄν τις δικαίως ἀδάμαντος παντὸς στεῤῥοτέραν τὴν οὐδὲν ὑπὸ τοσούτου χειμῶνος παθοῦσαν ψυχὴν εἶναι ἀποφή-ναιτο; Δότε μοι μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῶν ἀποστόλων, εἰ μὴ μείζων, ἀλλ’ οὐδὲ ἐλάττων ὁ μακάριος οὗτος ἦν. Ἐκείνους μὲν γὰρ παρεμυθεῖτο τὸ διὰ τὸν Χριστὸν πάσχειν· καὶ οὕτω τοῦτο ἱκανὸν ἦν τὸ φάρμα-κον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν αὐτοὺς ἀναστῆσαι, ὡς παντα-χοῦ αὐτὸ τιθέναι τὸν Δεσπότην, Δι’ ἐμὲ, καὶ, Ἕνεκεν ἐμοῦ, λέγοντα, καὶ, Εἰ ἐμὲ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζε-βοὺλ ἐκάλεσαν. Ἐκεῖνος δὲ ταύτης ἔρημος ἦν τῆς παραμυθίας, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῆς ἀπὸ τῆς χάριτος. Οὐδὲ γὰρ εἶχε τοσαύτην Πνεύματος δύνα-μιν. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον. ὅτιπερ ἐν πολλῇ τρυφῇ τρα-φεὶς, οὐκ ἐξ ἁλιέων καὶ τελωνῶν καὶ τῶν εὐτελῶς βε-βιωκότων, ἀλλὰ τοσαύτης ἀπολελαυκὼς τιμῆς, ἔπασχεν ΟΜΙΛΙΑ ΛΔ. Ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. α. Εἰπὼν ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ καὶ φρικώδη, καὶ ἀδά-μαντα ἱκανὰ διαλῦσαι, τὰ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἀνά-στασιν καὶ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῖς συμβησόμενα, ἄγει πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ τὰ ἡμερώτερα, διδοὺς ἀναπνεῦσαι τοῖς ἀθληταῖς, καὶ πολλὴν αὐτοῖς παρέχων τὴν ἄδειαν. Οὐδὲ γὰρ ἐκέλευσε διωκομένους ὁμόσε χωρεῖν, ἀλλὰ φεύ-γειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀρχὴ τέως ἦν καὶ προοίμια, συγκατα-βατικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ. Οὐ γὰρ δὴ περὶ τῶν μετὰ ταῦτά φησι διωγμῶν, ἀλλὰ τῶν πρὸ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ πάθους. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσε λέγων· Οὐ γὰρ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν, ἐὰν διωκόμενοι φεύγωμεν, καὶ πάλιν ἐκεῖ καταλαβόντες ἐλαύ-νωσι; τοῦτον ἀναιρῶν τὸν φόβον φησίν· Οὐ φθήσεσθε περιελθόντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ εὐθέως ὑμᾶς κατα-λήψομαι. Καὶ θέα πῶς καὶ ἐνταῦθα οὐ λύει τὰ δεινὰ, ἀλλὰ παρίσταται τοῖς κινδύνοις. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐξαρπάσομαι, καὶ λύσω τοὺς διωγμούς· ἀλλὰ τί; Οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ γὰρ ἤρκει εἰς παραμυθίαν

παρ’ ἑαυτῆς προστίθησιν Εἰ δὲ ἐν εὐθηνίᾳ ὄντας καὶ μηδὲν πάσχοντας ἀηδὲς, πολλὰ πολλάκις ἔπεισαν γυναῖ-κες· ἐννόησον πῶς ἦν ἐκείνη νεανικὴ ἡ ψυχὴ, μετὰ τος-ούτων ὅπλων αὐτὴν ἐπελθοῦσαν ἀποκρουσαμένη, καὶ δύο τὰ τυραννικώτατα πάθη καταπατήσασα, ἐπιθυμίαν καὶ ἔλεον. Καίτοι πολλοὶ τῶν κρατησάντων ἐπιθυμίας, ὑπ’ ἐλέου ἐκάμφθησαν. Ὁ γοῦν γενναῖος ἐκεῖνος Ἰωσὴφ τῆς μὲν τυραννικωτάτης ἡδονῆς κατέσχε, καὶ τὴν βάρ-βαρον ἐκείνην γυναῖκα διεκρούσατο μυρία προσάγουσαν μηχανήματα· δακρύων δὲ οὐ κατέσχεν, ἀλλ’ ἰδὼν τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς ἠδικηκότας, ἐνεπρήσθη τῷ πάθει, καὶ τὸ προσωπεῖον ταχέως ῥίψας, τὸ δρᾶμα ἀπεκάλυψεν. Ὅταν δὲ καὶ γυνὴ ᾖ, καὶ ἐλεεινὰ λέγῃ, καὶ τὸν καιρὸν ἔχῃ συμπράττοντα, καὶ τὰ τραύματα, καὶ τοὺς μώλω-πας, καὶ τὰ μυρία κύματα τῶν συμφορῶν, πῶς οὐκ ἄν τις δικαίως ἀδάμαντος παντὸς στεῤῥοτέραν τὴν οὐδὲν ὑπὸ τοσούτου χειμῶνος παθοῦσαν ψυχὴν εἶναι ἀποφή-ναιτο; Δότε μοι μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῶν ἀποστόλων, εἰ μὴ μείζων, ἀλλ’ οὐδὲ ἐλάττων ὁ μακάριος οὗτος ἦν. Ἐκείνους μὲν γὰρ παρεμυθεῖτο τὸ διὰ τὸν Χριστὸν πάσχειν· καὶ οὕτω τοῦτο ἱκανὸν ἦν τὸ φάρμα-κον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν αὐτοὺς ἀναστῆσαι, ὡς παντα-χοῦ αὐτὸ τιθέναι τὸν Δεσπότην, Δι’ ἐμὲ, καὶ, Ἕνεκεν ἐμοῦ, λέγοντα, καὶ, Εἰ ἐμὲ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζε-βοὺλ ἐκάλεσαν. Ἐκεῖνος δὲ ταύτης ἔρημος ἦν τῆς παραμυθίας, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῆς ἀπὸ τῆς χάριτος. Οὐδὲ γὰρ εἶχε τοσαύτην Πνεύματος δύνα-μιν. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον. ὅτιπερ ἐν πολλῇ τρυφῇ τρα-φεὶς, οὐκ ἐξ ἁλιέων καὶ τελωνῶν καὶ τῶν εὐτελῶς βε-βιωκότων, ἀλλὰ τοσαύτης ἀπολελαυκὼς τιμῆς, ἔπασχεν ΟΜΙΛΙΑ ΛΔ. Ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. α. Εἰπὼν ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ καὶ φρικώδη, καὶ ἀδά-μαντα ἱκανὰ διαλῦσαι, τὰ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἀνά-στασιν καὶ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῖς συμβησόμενα, ἄγει πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ τὰ ἡμερώτερα, διδοὺς ἀναπνεῦσαι τοῖς ἀθληταῖς, καὶ πολλὴν αὐτοῖς παρέχων τὴν ἄδειαν. Οὐδὲ γὰρ ἐκέλευσε διωκομένους ὁμόσε χωρεῖν, ἀλλὰ φεύ-γειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀρχὴ τέως ἦν καὶ προοίμια, συγκατα-βατικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ. Οὐ γὰρ δὴ περὶ τῶν μετὰ ταῦτά φησι διωγμῶν, ἀλλὰ τῶν πρὸ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ πάθους. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσε λέγων· Οὐ γὰρ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν, ἐὰν διωκόμενοι φεύγωμεν, καὶ πάλιν ἐκεῖ καταλαβόντες ἐλαύ-νωσι; τοῦτον ἀναιρῶν τὸν φόβον φησίν· Οὐ φθήσεσθε περιελθόντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ εὐθέως ὑμᾶς κατα-λήψομαι. Καὶ θέα πῶς καὶ ἐνταῦθα οὐ λύει τὰ δεινὰ, ἀλλὰ παρίσταται τοῖς κινδύνοις. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐξαρπάσομαι, καὶ λύσω τοὺς διωγμούς· ἀλλὰ τί; Οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ γὰρ ἤρκει εἰς παραμυθίαν

παρ’ ἑαυτῆς προστίθησιν Εἰ δὲ ἐν εὐθηνίᾳ ὄντας καὶ μηδὲν πάσχοντας ἀηδὲς, πολλὰ πολλάκις ἔπεισαν γυναῖ-κες· ἐννόησον πῶς ἦν ἐκείνη νεανικὴ ἡ ψυχὴ, μετὰ τος-ούτων ὅπλων αὐτὴν ἐπελθοῦσαν ἀποκρουσαμένη, καὶ δύο τὰ τυραννικώτατα πάθη καταπατήσασα, ἐπιθυμίαν καὶ ἔλεον. Καίτοι πολλοὶ τῶν κρατησάντων ἐπιθυμίας, ὑπ’ ἐλέου ἐκάμφθησαν. Ὁ γοῦν γενναῖος ἐκεῖνος Ἰωσὴφ τῆς μὲν τυραννικωτάτης ἡδονῆς κατέσχε, καὶ τὴν βάρ-βαρον ἐκείνην γυναῖκα διεκρούσατο μυρία προσάγουσαν μηχανήματα· δακρύων δὲ οὐ κατέσχεν, ἀλλ’ ἰδὼν τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς ἠδικηκότας, ἐνεπρήσθη τῷ πάθει, καὶ τὸ προσωπεῖον ταχέως ῥίψας, τὸ δρᾶμα ἀπεκάλυψεν. Ὅταν δὲ καὶ γυνὴ ᾖ, καὶ ἐλεεινὰ λέγῃ, καὶ τὸν καιρὸν ἔχῃ συμπράττοντα, καὶ τὰ τραύματα, καὶ τοὺς μώλω-πας, καὶ τὰ μυρία κύματα τῶν συμφορῶν, πῶς οὐκ ἄν τις δικαίως ἀδάμαντος παντὸς στεῤῥοτέραν τὴν οὐδὲν ὑπὸ τοσούτου χειμῶνος παθοῦσαν ψυχὴν εἶναι ἀποφή-ναιτο; Δότε μοι μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῶν ἀποστόλων, εἰ μὴ μείζων, ἀλλ’ οὐδὲ ἐλάττων ὁ μακάριος οὗτος ἦν. Ἐκείνους μὲν γὰρ παρεμυθεῖτο τὸ διὰ τὸν Χριστὸν πάσχειν· καὶ οὕτω τοῦτο ἱκανὸν ἦν τὸ φάρμα-κον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν αὐτοὺς ἀναστῆσαι, ὡς παντα-χοῦ αὐτὸ τιθέναι τὸν Δεσπότην, Δι’ ἐμὲ, καὶ, Ἕνεκεν ἐμοῦ, λέγοντα, καὶ, Εἰ ἐμὲ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζε-βοὺλ ἐκάλεσαν. Ἐκεῖνος δὲ ταύτης ἔρημος ἦν τῆς παραμυθίας, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῆς ἀπὸ τῆς χάριτος. Οὐδὲ γὰρ εἶχε τοσαύτην Πνεύματος δύνα-μιν. Καὶ τὸ δὴ μεῖζον. ὅτιπερ ἐν πολλῇ τρυφῇ τρα-φεὶς, οὐκ ἐξ ἁλιέων καὶ τελωνῶν καὶ τῶν εὐτελῶς βε-βιωκότων, ἀλλὰ τοσαύτης ἀπολελαυκὼς τιμῆς, ἔπασχεν ΟΜΙΛΙΑ ΛΔ. Ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. α. Εἰπὼν ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ καὶ φρικώδη, καὶ ἀδά-μαντα ἱκανὰ διαλῦσαι, τὰ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἀνά-στασιν καὶ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῖς συμβησόμενα, ἄγει πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ τὰ ἡμερώτερα, διδοὺς ἀναπνεῦσαι τοῖς ἀθληταῖς, καὶ πολλὴν αὐτοῖς παρέχων τὴν ἄδειαν. Οὐδὲ γὰρ ἐκέλευσε διωκομένους ὁμόσε χωρεῖν, ἀλλὰ φεύ-γειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀρχὴ τέως ἦν καὶ προοίμια, συγκατα-βατικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ. Οὐ γὰρ δὴ περὶ τῶν μετὰ ταῦτά φησι διωγμῶν, ἀλλὰ τῶν πρὸ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ πάθους. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσε λέγων· Οὐ γὰρ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ἵνα γὰρ μὴ λέγωσι· Τί οὖν, ἐὰν διωκόμενοι φεύγωμεν, καὶ πάλιν ἐκεῖ καταλαβόντες ἐλαύ-νωσι; τοῦτον ἀναιρῶν τὸν φόβον φησίν· Οὐ φθήσεσθε περιελθόντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ εὐθέως ὑμᾶς κατα-λήψομαι. Καὶ θέα πῶς καὶ ἐνταῦθα οὐ λύει τὰ δεινὰ, ἀλλὰ παρίσταται τοῖς κινδύνοις. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐξαρπάσομαι, καὶ λύσω τοὺς διωγμούς· ἀλλὰ τί; Οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ γὰρ ἤρκει εἰς παραμυθίαν

399 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 400 sed per totum orbem prædicate, terram mareque peragrantes, habitatam, non habitatam : ac tyrannis, populis, philosophis, rhetoribus cum magna Aducia omnia dicite. Ideo Gixit, Super lecta, et, In lumine, sine ullo subterfugio, et cum omni libertate. Et cur suum. 25. Sufficit discipulo, ut sit sicut magister ejus, el servo, sicut dominus ejus. Si patremfamilias Beelze- bub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus? 26. Ne staque timeatis eos. Vide quomodo se omnium Domi- num et Deum et creatorem esse declarat. Quid igitur? Non est discipulus super magistrum, nec servus super do- “non satis habuit dicere, Prædicate super tecta, et, minum? Donec erit aut discipulus aut servus, non erit inajor secundum honoris ordinem. Ne mihi enim hic rara qua:dam præferas exempla, de iis quæ ut pluri- mum esse solent id accipe. Nec dixit, Quanto magis servos, sed, Domesticos ejus, magna erga illos man- suetudine usus. Alibi etiam dicit: Non ultra voco vos servos; vos amici mei estis (Joan. 15. 15). Nec dixit, Si patremfamilias injuriis et maledictis affecerunt ; sed ipsum contumeliæ modum expressit, quod Beel- zebub vocarint. Deinde aliam hac non minorem dat consolationem; erat tamen illa maxima; sed quia iis, qui nondum philosophabantur, alia opus erat quæ posset illos afficere, hanc etiam addit: ac dicendi quidem modus generalem videtur efferre sententiam ; attamen non de omnibus, sed de propositis tantum dicitur. Quid enim ait? Ne timeatis eos: nihil enim est opertum, quod non revelabitur; nec occultum, quod non scietur. Quod autem dicit, hujusmodi est : Sufficit quidem vobis ad consolationem, si ego magister et Dominus consors sim conviciorum. Si vero adhuc do- Jetis hæc audientes, illud quoque animo reputate, vos non multum postea ab hac suspicione liberatum iri. Cur enim id ægre ſertis? quia præstigiatores et deceptores vos vocant? At paululum exspectate, et servatores benefactoresque orbis vos prædicabunt omnes. At enim tempus illa omnia quæ subobscura erant revelabit, et illorum calumniam deteget, virtu- temque vestram conspicuam reddet. Cum euim ex rebus ipsis comprobabimini salvatores³ esse, et be- nefici, et omni virtute conspicui, illorum dictis homi- nes non attendent sed rei veritati: ac illi quidem sycophantæ, mendaces, maledici, vos vero ipso sole splendidiores deprehendemini: multum quippe tem- poris spatium vos notos reddet, prædicabit, et tuba clariorem emittet vocem, vestræque virtutis testes universos homines exhibebit. Ne itaque ea quæ nunc dicuntur vos dejiciant, sed spes futurorum bonorum erigat. Non possunt enim ea quæ ad vos spectant occultari. sollicitudine liberavit, et probris omnibus superiores reddidit, demum illos opportune de libertate prædi- candi alloquitur: nam dicit: 27. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, præ- dicale super tecta. Quanquam non erant tenebræ, cum hæc diceret, neque ad aurem loquebatur; sed hæc byperbolice dicta sunt. Quia enim solos alloque- batur, et in parvo Palæstinæ angulo, ideo dicit, In tenebris, et, In aure, hunc loquendi modum compa- rans cum loquendi fiducia, qua illos postea instru- cturus erat. Ne in una, duabus tribusve civitatibus, 1 Alit, lumina. Dicite in lumine, sed adjecit etiam, Quod dico vobis in tenebris, et, Quod in aure auditis? Ut eorum sensus erigat. Sicut quando dicebat : Qui credit in me, opera quæ ego fucio et ipse faciel, `et majora korun, faciet (Joan. 14. 12): sic et hoc loco, ostendens per ipsos omnia effici, et plura quam per seipsum facta sint, ita posuit. Nam ait : Principium vobis ego et initia dedi; plura vero illa per vos impleri volo. Hoc au- tem non modo præcipientis est, sed etiam futera nuntiantis, fiduciam inspirantis, prædicentis eos omnia esse superaturos, sensimque subvertentis con - ceptam circa maledicta mœstitiam. Quemadmodum enim hæc prædicatio, nunc latens, omnia pervadet, sic mala illa Judæorum existimatio cito peribit. Dein- de, postquam illorum erexit auimos, rursum pericula prædicit, illorum mentem erigens, omnibusque su blimiores reddens. Quid enim ait? 28. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt oc- cidere. Viden' quomodo illos omnibus superiores red- dat, non curas modo, non maledicta, pericula, ¡usi- dias, sed etiam mortem omnium terribilissimam con- temnere doeens? neque simpliciter mortem, કર્મ etiam violentam? Neque dixit, Occidemini, sed cum magnificentia congruenti totum declaravit, Nolite timere, dicens, ab iis qui occidunt corpus, animam au- tem non possunt occidere : sed potius timete eum qui potest el animam et corpus perdere in gehennam: in contrarium vertens sermonem, uti semper facit. Quid enim sibi vult? Timetis mortem, ideoque ad prædicandum segniores. estis? Sed hoc de causa po- tius prædicate, quia mortem timetis. Illud enim vere vos ³ a morte eripiet. Nam etiamsi vos interempturi sunt, meliorem tamen partem non superabunt, etiamsi id totis viribus conentur. Ideo non dixit, Ani- mam autem non occidunt; sed, Non possunt occidere. Nam etiamsi velint, non superabunt. Itaque si suppli- cium times, illud longe gravius time. Viden' quomo- do non promittat se illos a morte liberaturum esse, sed mori permittit, majora largiturus, quam si id non permitteret? Longe enim majus est suadere ut mors spernatur, quam a morte eruere. Non itaque illos in pericula conjicit, sed reddit periculis superiores, bre- vique sermone doctrinam de immortalitate animæ in illis inserit, ac duobus tribusve verbis sic inserto salutari dogmate, aliis illos ratiociniis consolatur. Ne enim putarent se occidi et jugulari, quod quasi dero- licti sint, de providentia Dei sermonem inducit, his verbis: 29. Nonne duo passeres asse venannt, et uxus ex illis non cadet in laqueum sine Patre vestro qui în cœlis est ? 30. Vestri autem capilli capitis omnes nume- rati sunt. Quid enim vilius illis? inquit: attamen numquam, ignorante Deo, capientur. Non enim ope- ' Morel. habet, 110s; male. ! 2. Deinde, postquam illos omni angore, timore et

399 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 400 sed per totum orbem prædicate, terram mareque peragrantes, habitatam, non habitatam : ac tyrannis, populis, philosophis, rhetoribus cum magna Aducia omnia dicite. Ideo Gixit, Super lecta, et, In lumine, sine ullo subterfugio, et cum omni libertate. Et cur suum. 25. Sufficit discipulo, ut sit sicut magister ejus, el servo, sicut dominus ejus. Si patremfamilias Beelze- bub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus? 26. Ne staque timeatis eos. Vide quomodo se omnium Domi- num et Deum et creatorem esse declarat. Quid igitur? Non est discipulus super magistrum, nec servus super do- “non satis habuit dicere, Prædicate super tecta, et, minum? Donec erit aut discipulus aut servus, non erit inajor secundum honoris ordinem. Ne mihi enim hic rara qua:dam præferas exempla, de iis quæ ut pluri- mum esse solent id accipe. Nec dixit, Quanto magis servos, sed, Domesticos ejus, magna erga illos man- suetudine usus. Alibi etiam dicit: Non ultra voco vos servos; vos amici mei estis (Joan. 15. 15). Nec dixit, Si patremfamilias injuriis et maledictis affecerunt ; sed ipsum contumeliæ modum expressit, quod Beel- zebub vocarint. Deinde aliam hac non minorem dat consolationem; erat tamen illa maxima; sed quia iis, qui nondum philosophabantur, alia opus erat quæ posset illos afficere, hanc etiam addit: ac dicendi quidem modus generalem videtur efferre sententiam ; attamen non de omnibus, sed de propositis tantum dicitur. Quid enim ait? Ne timeatis eos: nihil enim est opertum, quod non revelabitur; nec occultum, quod non scietur. Quod autem dicit, hujusmodi est : Sufficit quidem vobis ad consolationem, si ego magister et Dominus consors sim conviciorum. Si vero adhuc do- Jetis hæc audientes, illud quoque animo reputate, vos non multum postea ab hac suspicione liberatum iri. Cur enim id ægre ſertis? quia præstigiatores et deceptores vos vocant? At paululum exspectate, et servatores benefactoresque orbis vos prædicabunt omnes. At enim tempus illa omnia quæ subobscura erant revelabit, et illorum calumniam deteget, virtu- temque vestram conspicuam reddet. Cum euim ex rebus ipsis comprobabimini salvatores³ esse, et be- nefici, et omni virtute conspicui, illorum dictis homi- nes non attendent sed rei veritati: ac illi quidem sycophantæ, mendaces, maledici, vos vero ipso sole splendidiores deprehendemini: multum quippe tem- poris spatium vos notos reddet, prædicabit, et tuba clariorem emittet vocem, vestræque virtutis testes universos homines exhibebit. Ne itaque ea quæ nunc dicuntur vos dejiciant, sed spes futurorum bonorum erigat. Non possunt enim ea quæ ad vos spectant occultari. sollicitudine liberavit, et probris omnibus superiores reddidit, demum illos opportune de libertate prædi- candi alloquitur: nam dicit: 27. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, præ- dicale super tecta. Quanquam non erant tenebræ, cum hæc diceret, neque ad aurem loquebatur; sed hæc byperbolice dicta sunt. Quia enim solos alloque- batur, et in parvo Palæstinæ angulo, ideo dicit, In tenebris, et, In aure, hunc loquendi modum compa- rans cum loquendi fiducia, qua illos postea instru- cturus erat. Ne in una, duabus tribusve civitatibus, 1 Alit, lumina. Dicite in lumine, sed adjecit etiam, Quod dico vobis in tenebris, et, Quod in aure auditis? Ut eorum sensus erigat. Sicut quando dicebat : Qui credit in me, opera quæ ego fucio et ipse faciel, `et majora korun, faciet (Joan. 14. 12): sic et hoc loco, ostendens per ipsos omnia effici, et plura quam per seipsum facta sint, ita posuit. Nam ait : Principium vobis ego et initia dedi; plura vero illa per vos impleri volo. Hoc au- tem non modo præcipientis est, sed etiam futera nuntiantis, fiduciam inspirantis, prædicentis eos omnia esse superaturos, sensimque subvertentis con - ceptam circa maledicta mœstitiam. Quemadmodum enim hæc prædicatio, nunc latens, omnia pervadet, sic mala illa Judæorum existimatio cito peribit. Dein- de, postquam illorum erexit auimos, rursum pericula prædicit, illorum mentem erigens, omnibusque su blimiores reddens. Quid enim ait? 28. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt oc- cidere. Viden' quomodo illos omnibus superiores red- dat, non curas modo, non maledicta, pericula, ¡usi- dias, sed etiam mortem omnium terribilissimam con- temnere doeens? neque simpliciter mortem, કર્મ etiam violentam? Neque dixit, Occidemini, sed cum magnificentia congruenti totum declaravit, Nolite timere, dicens, ab iis qui occidunt corpus, animam au- tem non possunt occidere : sed potius timete eum qui potest el animam et corpus perdere in gehennam: in contrarium vertens sermonem, uti semper facit. Quid enim sibi vult? Timetis mortem, ideoque ad prædicandum segniores. estis? Sed hoc de causa po- tius prædicate, quia mortem timetis. Illud enim vere vos ³ a morte eripiet. Nam etiamsi vos interempturi sunt, meliorem tamen partem non superabunt, etiamsi id totis viribus conentur. Ideo non dixit, Ani- mam autem non occidunt; sed, Non possunt occidere. Nam etiamsi velint, non superabunt. Itaque si suppli- cium times, illud longe gravius time. Viden' quomo- do non promittat se illos a morte liberaturum esse, sed mori permittit, majora largiturus, quam si id non permitteret? Longe enim majus est suadere ut mors spernatur, quam a morte eruere. Non itaque illos in pericula conjicit, sed reddit periculis superiores, bre- vique sermone doctrinam de immortalitate animæ in illis inserit, ac duobus tribusve verbis sic inserto salutari dogmate, aliis illos ratiociniis consolatur. Ne enim putarent se occidi et jugulari, quod quasi dero- licti sint, de providentia Dei sermonem inducit, his verbis: 29. Nonne duo passeres asse venannt, et uxus ex illis non cadet in laqueum sine Patre vestro qui în cœlis est ? 30. Vestri autem capilli capitis omnes nume- rati sunt. Quid enim vilius illis? inquit: attamen numquam, ignorante Deo, capientur. Non enim ope- ' Morel. habet, 110s; male. ! 2. Deinde, postquam illos omni angore, timore et

399 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 400 sed per totum orbem prædicate, terram mareque peragrantes, habitatam, non habitatam : ac tyrannis, populis, philosophis, rhetoribus cum magna Aducia omnia dicite. Ideo Gixit, Super lecta, et, In lumine, sine ullo subterfugio, et cum omni libertate. Et cur suum. 25. Sufficit discipulo, ut sit sicut magister ejus, el servo, sicut dominus ejus. Si patremfamilias Beelze- bub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus? 26. Ne staque timeatis eos. Vide quomodo se omnium Domi- num et Deum et creatorem esse declarat. Quid igitur? Non est discipulus super magistrum, nec servus super do- “non satis habuit dicere, Prædicate super tecta, et, minum? Donec erit aut discipulus aut servus, non erit inajor secundum honoris ordinem. Ne mihi enim hic rara qua:dam præferas exempla, de iis quæ ut pluri- mum esse solent id accipe. Nec dixit, Quanto magis servos, sed, Domesticos ejus, magna erga illos man- suetudine usus. Alibi etiam dicit: Non ultra voco vos servos; vos amici mei estis (Joan. 15. 15). Nec dixit, Si patremfamilias injuriis et maledictis affecerunt ; sed ipsum contumeliæ modum expressit, quod Beel- zebub vocarint. Deinde aliam hac non minorem dat consolationem; erat tamen illa maxima; sed quia iis, qui nondum philosophabantur, alia opus erat quæ posset illos afficere, hanc etiam addit: ac dicendi quidem modus generalem videtur efferre sententiam ; attamen non de omnibus, sed de propositis tantum dicitur. Quid enim ait? Ne timeatis eos: nihil enim est opertum, quod non revelabitur; nec occultum, quod non scietur. Quod autem dicit, hujusmodi est : Sufficit quidem vobis ad consolationem, si ego magister et Dominus consors sim conviciorum. Si vero adhuc do- Jetis hæc audientes, illud quoque animo reputate, vos non multum postea ab hac suspicione liberatum iri. Cur enim id ægre ſertis? quia præstigiatores et deceptores vos vocant? At paululum exspectate, et servatores benefactoresque orbis vos prædicabunt omnes. At enim tempus illa omnia quæ subobscura erant revelabit, et illorum calumniam deteget, virtu- temque vestram conspicuam reddet. Cum euim ex rebus ipsis comprobabimini salvatores³ esse, et be- nefici, et omni virtute conspicui, illorum dictis homi- nes non attendent sed rei veritati: ac illi quidem sycophantæ, mendaces, maledici, vos vero ipso sole splendidiores deprehendemini: multum quippe tem- poris spatium vos notos reddet, prædicabit, et tuba clariorem emittet vocem, vestræque virtutis testes universos homines exhibebit. Ne itaque ea quæ nunc dicuntur vos dejiciant, sed spes futurorum bonorum erigat. Non possunt enim ea quæ ad vos spectant occultari. sollicitudine liberavit, et probris omnibus superiores reddidit, demum illos opportune de libertate prædi- candi alloquitur: nam dicit: 27. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, præ- dicale super tecta. Quanquam non erant tenebræ, cum hæc diceret, neque ad aurem loquebatur; sed hæc byperbolice dicta sunt. Quia enim solos alloque- batur, et in parvo Palæstinæ angulo, ideo dicit, In tenebris, et, In aure, hunc loquendi modum compa- rans cum loquendi fiducia, qua illos postea instru- cturus erat. Ne in una, duabus tribusve civitatibus, 1 Alit, lumina. Dicite in lumine, sed adjecit etiam, Quod dico vobis in tenebris, et, Quod in aure auditis? Ut eorum sensus erigat. Sicut quando dicebat : Qui credit in me, opera quæ ego fucio et ipse faciel, `et majora korun, faciet (Joan. 14. 12): sic et hoc loco, ostendens per ipsos omnia effici, et plura quam per seipsum facta sint, ita posuit. Nam ait : Principium vobis ego et initia dedi; plura vero illa per vos impleri volo. Hoc au- tem non modo præcipientis est, sed etiam futera nuntiantis, fiduciam inspirantis, prædicentis eos omnia esse superaturos, sensimque subvertentis con - ceptam circa maledicta mœstitiam. Quemadmodum enim hæc prædicatio, nunc latens, omnia pervadet, sic mala illa Judæorum existimatio cito peribit. Dein- de, postquam illorum erexit auimos, rursum pericula prædicit, illorum mentem erigens, omnibusque su blimiores reddens. Quid enim ait? 28. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt oc- cidere. Viden' quomodo illos omnibus superiores red- dat, non curas modo, non maledicta, pericula, ¡usi- dias, sed etiam mortem omnium terribilissimam con- temnere doeens? neque simpliciter mortem, કર્મ etiam violentam? Neque dixit, Occidemini, sed cum magnificentia congruenti totum declaravit, Nolite timere, dicens, ab iis qui occidunt corpus, animam au- tem non possunt occidere : sed potius timete eum qui potest el animam et corpus perdere in gehennam: in contrarium vertens sermonem, uti semper facit. Quid enim sibi vult? Timetis mortem, ideoque ad prædicandum segniores. estis? Sed hoc de causa po- tius prædicate, quia mortem timetis. Illud enim vere vos ³ a morte eripiet. Nam etiamsi vos interempturi sunt, meliorem tamen partem non superabunt, etiamsi id totis viribus conentur. Ideo non dixit, Ani- mam autem non occidunt; sed, Non possunt occidere. Nam etiamsi velint, non superabunt. Itaque si suppli- cium times, illud longe gravius time. Viden' quomo- do non promittat se illos a morte liberaturum esse, sed mori permittit, majora largiturus, quam si id non permitteret? Longe enim majus est suadere ut mors spernatur, quam a morte eruere. Non itaque illos in pericula conjicit, sed reddit periculis superiores, bre- vique sermone doctrinam de immortalitate animæ in illis inserit, ac duobus tribusve verbis sic inserto salutari dogmate, aliis illos ratiociniis consolatur. Ne enim putarent se occidi et jugulari, quod quasi dero- licti sint, de providentia Dei sermonem inducit, his verbis: 29. Nonne duo passeres asse venannt, et uxus ex illis non cadet in laqueum sine Patre vestro qui în cœlis est ? 30. Vestri autem capilli capitis omnes nume- rati sunt. Quid enim vilius illis? inquit: attamen numquam, ignorante Deo, capientur. Non enim ope- ' Morel. habet, 110s; male. ! 2. Deinde, postquam illos omni angore, timore et

401 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ρίου πωλεῖται ; καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται εἰς παγίδα" ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ήριθμη- μέναι εἰσί. Τί γὰρ εὐτελέστερον ἐκείνων; φησίν· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ ἐκεῖνα ἁλώσεται, ἀγνοοῦντος τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ τοῦτό φησιν. ὅτι ἐνεργοῦντος αὐτοῦ πίπτει· τοῦτο γὰρ ἀνάξιον Θεοῦ· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτὸν λανθάνει τῶν γινομένων. Εἰ τοίνυν ἀγνοεῖ οὐδὲν τῶν συμβαινόν- των, ὑμᾶς δὲ φιλεί πατρὸς γνησιώτερον, καὶ οὕτω [392] φιλεῖ, ὡς καὶ τὰς τρίχας Αριθμηκέναι, οὐ χρὴ δεδοικέ- ναι. Τοῦτο δὲ ἔλεγεν, οὐχ ὅτι τὰς τρίχας ὁ Θεὸς ἀριθμεῖ, ἀλλ' ἵνα τὴν ἀκριβῆ γνῶσιν καὶ τὴν πολλὴν πρόνοιαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἐνδείξηται. Εἰ τοίνυν καὶ οἶδε πάντα τὰ γινόμενα, καὶ δύναται σώζειν ὑμᾶς, καὶ βούλεται, ὅσα ἂν πάθητε, μὴ νομίσητε εγκαταλιμπανόμενοι πά σχειν. Οὐδὲ γὰρ ἀπαλλάξαι ὑμᾶς βούλεται τῶν δεινῶν, ἀλλὰ πεῖσαι καταφρονεῖν τῶν δεινῶν· ἐπειδὴ τοῦτο μάλιστα ἀπαλλαγὴ τῶν δεινῶν. Μὴ οὖν φοβηθῆτε πολλῶν 10 στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς. Ορᾷς ἤδη τὴν φόβον αὐτῶν κρατήσαντα; Καὶ γὰρ ᾔδει τὰ ἀπόρ- ῥητα τῆς διανοίας· διὰ τοῦτο ἐπήγαγε, Μὴ οὖν φο- βεῖσθε αὐτούς. Κἂν γὰρ κρατήσωσι, τοῦ καταδεεστέ ρου κρατήσουσι, τοῦ σώματος λέγω· 8 κἂν μὴ οὗτοι ἀποκτείνωσιν, ἡ φύσις λαβοῦσα ἄπεισι πάντως. ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ὥστε οὐδὲ τούτου οὗτοι γεγόνασι κύριοι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτὸ ἔχουσιν. Εἰ δὲ τοῦτο δέδοικας, πολλῷ μᾶλ λον τὸ μεῖζον δεδοικέναι χρή, καὶ φοβεῖσθαι τὸν δυνά- μενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἐν γεέννῃ ἀπολέσαι. Καὶ οὐ λέγει φανερῶς ἑαυτὸν νῦν 11 εἶναι τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι· δι' ὧν δὲ ἔμπροσθεν ἀπὸ έφηνε 18 κριτὴν ἑαυτὸν ὄντα, ἐδήλωσεν. ᾿Αλλὰ νῦν τούναν τίον γίνεται 18. Τὸν μὲν γὰρ δυνάμενον ψυχὴν ἀπολέσαι, τουτέστι, κολάσαι, οὐ φοβούμεθα· τοὺς δὲ τὸ σῶμα ἀναιροῦντας πεφρίκαμεν. Καίτοιγε ὁ μὲν μετὰ τῆς τ ψυχῆς καὶ τὸ σῶμα τιμωρεῖται· οἱ δὲ οὐ μόνον τὴν ψυ χὴν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ σῶμα κολάσαι δύνανται, καν μυριάκις κολάσωσιν. ἀλλὰ λαμπρότερον μᾶλλον 18 οὕτω ποιοῦσιν αὐτό. Είδες πῶς δείκνυσι τοὺς ἀγῶνας εὐχερεῖς ; Καὶ γὰρ σφόδρα ὁ θάνατος κατέσειεν 18 αὐτῶν τὴν ψυχὴν, φοβερὸν τέως ἐμπνέων, τῷ μηδέπω γεγενῆσθαι εὐκατα- γώνιστος, μηδὲ τοὺς μέλλοντας αὐτοῦ καταφρονεῖν τῆς τοῦ Πνεύματος ἀπολελαυκέναι χάριτος. Εκβαλών " τοίς νυν τὸν φόβον καὶ τὴν ἀγωνίαν τὴν κατασείουσαν αὐτῶν τὴν ψυχὴν, καὶ διὰ τῶν ἑξῆς παραθαρρύνει πάλιν, φόβῳ φόβον ἐκβάλλων, καὶ οὐ φόβῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπάθλων ἐλπίδι μεγάλων· καὶ μετὰ πολλῆς ἀπειλεῖ τῆς ἐξου σίας, εκατέρωθεν 8 αὐτοὺς προτρέπων εἰς τὴν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας παρρησίαν, καὶ το ἐπάγει λέγων· Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὃς 30 δ' ἂν ἀρνήσηται με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι καγώ αὐτὸν Εμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. (3 γὰρ ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων ὠθεῖ, καὶ εἰς τὰ σκυθρωπά καταλήγει. Καὶ σκόπει τὴν ἀκρί- βειαν. Οὐκ εἶπεν, Ἐμὲ, ἀλλ', Ἐν ἐμοί, δεικνὺς ὅτι οὐκ οἰκείᾳ δυνάμει, ἀλλὰ τῇ ἄνωθεν βοηθούμενος χάριτι ὁμολογεῖ ὁ ὁμολογῶν. Περὶ δὲ τοῦ ἀρνουμένου οὐκ εἶπεν, 402 Ἐν ἐμοὶ, ἀλλ', Ἐμέ · ἔρημος γάρ γενόμενος της δωσεις, οὕτως ἀρνεῖται. Τίνος οὖν [395] ἕνεκεν ἐγκαλεῖται, φη- σιν, εἰ ἐγκαταλειφθείς ει ἀρνεῖται; Ὅτι τὸ ἐγκαταλει φθῆναι παρ' αὐτὸν γίνεται τὸν ἐγκαταλιμπανόμενον. Τίκ δὲ ἕνεκεν οὐκ ἀρκεῖται τῇ κατὰ διάνοιαν πίστει, ας καὶ τὴν διὰ τοῦ στόματος ὁμολογίαν ἀπαιτεῖ; Εἰς τελ ῥησίαν ἡμᾶς ἀλείφων καὶ πλείονα ἀγάπην καὶ διάθεσιν, καὶ ὑψηλοὺς ἐργαζόμενος. Διὸ καὶ πρὸς ἅπαντας δειν γεται. Καὶ οὐδὲ τῷ προσώπῳ τῶν μαθητῶν κέχρηται μόνον· οὐ γὰρ αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητές είνα ἤδη κατασκευάζει γενναίους. Ο γὰρ τοῦτο μαθών, οἱ διδάξει μόνον μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ καὶ πείσεται πάντε εὐκόλως καὶ μετὰ προθυμίας. Τούτο γοῦν πολλοὺς τοῖς ἀποστόλοις προσήγαγε, τὸ πιστεῦσαι τῷ βήματι τούτῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἐν ἐν τῇ κολάσει πλείων ἡ τιμωρία, καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς μείζων ἡ ἀντίδοσις. Ἐπειδὴ γὰρ τῷ χρόνῳ πλεονεκτεῖ ὁ κατορθῶν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῆς τιμωρίας νομίζει κερδαίνειν ὁ ἁμαρτάνων, αντίρροπον το μέλλον δὲ πολλῷ πλείον το μείζονα πλεονεξίαν εἰσήγαγε, την προσθήκην τῶν ἀντιδόσεων. Ἐπλεονέκτησας, φησι, το πρότερός με ομολογῆσαι ἐνταῦθα ; Πλεονεκτήσω σε κάνε φησί, τῷ μείζονά σοι δοῦναι, καὶ ἀφάτως μείζονα· ἐκεῖ γάρ σε ομολογήσω. Ορᾷς ἐκεῖ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ καὶ ταμιευόμενα ; Τί τοίνυν σπεύδεις καὶ ἐπείγῃ; τί δέζη. τεῖς ἐνταῦθα τὰς ἀμοιβὰς, ἐλπίδι σωθείς ; Διὰ δὲ τοῦτ κἂν ποιήσῃς τι χρηστόν, καὶ μὴ λάβῃς αὐτοῦ τὴν ἀντί δοσιν ἐνταῦθα, μὴ ταράττου· μετὰ γὰρ προσθήκης ἐν τῷ μέλλοντί σε 10 καιρῷ ἀναμένει τούτων ἡ ἀμοιβή. Και ποιήσῃς τι πονηρὸν, καὶ μὴ δῷς δίκην, μὴ βαθύμει· έχει γάρ σε ἐκδέξεται ἡ τιμωρία, ἂν μὴ μεταβάλῃ καὶ γένη βελτίων. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα στοχάζου καὶ περὶ τῶν μελλόντων. Εἰ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τῶν ἀγω νων οὕτως εἰσὶ λαμπροὶ οἱ ὁμολογοῦντες, ἐν τῷ καιρ τῶν στεφάνων εννόησον τίνες ἔσονται ; Βὲ οἱ ἐχθροὶ ἐν ταῦθα κροτοῦσιν, ὁ πάντων πατέρων φιλοστοργότερες πῶς οὐ θαυμάσεται σε καὶ ἀνακηρύξει; Τότε γὰρ ἡμῶν εἰσι καὶ τῶν ἀγαθῶν αἱ δωρεαὶ, καὶ τῶν κακῶν αἱ τιμων ρίαι. Ὥστε οἱ μὲν ἀρνούμενοι, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκε! βλαβήσονται· ἐνταῦθα μὲν, μετὰ πονηροῦ συνειδότες ζῶντες, καν μήποτε ἀποθάνωσιν, ἀποθανοῦνται πάνω τως· καὶ ἐκεῖ εν τὴν ἐσχάτην υπομένοντες δίκην· οἱ & ἕτεροι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ κερδανοῦσι, καὶ τὸν θάνα τον ἐνταῦθα 16 πραγματευόμενοι, καὶ τῶν ζώντων ταύτη λαμπρότεροι γινόμενοι, καὶ ἐκεῖ τῶν ἀποῤῥήτων ἀπο λαύοντες ἀγαθῶν. Οὐ γὰρ δὴ πρὸς τὸ κολάζειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐεργετεῖν ἔτοιμος ὁ Θεός· καὶ πολύ τοῦτο μᾶλλον ἢ τὸ ἐκεῖνο. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν τοῦτο μὲν ἅπαξ τίθησιν, ἐκεῖνο δὲ δίς; Οἶδε το μάλλον τούτου το φρονιζομένους. Διὰ τοῦτο εἰπών, φοβήθητε τον δυνά μενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα εἰς γέενναν οι απολέσει, πάλιν λέγει, Αρνήσομαι αὐτὸν κἀγώ. Οὕτω καὶ Παι λος ποιεῖ ", συνεχῶς τῆς γεέννης μεμνημένος. δ. Αλείψας τοίνυν τὸν ἀκροατὴν [394] διά πάντων (καὶ γὰρ τοὺς οὐρανοὺς ἀνέψξεν αὐτῷ, καὶ τὸ δικαστή ριον ἐκεῖνο ἐπέστησε τὸ φοβερὸν, καὶ τὸ θέατρον ἔδειξε τῶν ἀγγέλων, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἀνακήρυξιν τῶν στεφά νων, πολλὴν ἐντεῦθεν προοδοποιούσαν 3 τῷ λόγῳ τῆς εὐσεβείας τὴν εὐκολίαν), λοιπὸν ἵνα μὴ τὰ δειλών γεγο Τι νύν • εἰς παγίδα] Sic mei et Mosqq. omnes. Locum vulgari modo laudat, supra p. 133 C. Mos ἐν τοῖς οὐρανοῖς · παταί om. Β. Γ. F. F. 10 πολλῷ ex corr. A. 3 Mosq. Μox κατακρατήσαντα odidit Sav. nescio unde εἶναι] εἶναι νῦν D. νῦν om. E. Verba εἶναι... ἀπολέσαι desunt in Β. F. favente Ge. ποιοῦμεν Ge. Sar. εκ τῆς om. Α. Β. " ἐνέφηνε Edd. το γίνεται 18 μᾶλλον om. Α. Β. C. D. Clausulam non habet F. κατέσεισεν Ε Ρ Ε οὐ μόνον οὐ τὴν ψ. C. Ε. Εκβάλλων Β. Εp. et pr. D. 18 καὶ ἑκατέρωθεν Ελ. 10 καί] διό δ. Verba καὶ ἐπάγει λ. desunt in Β. Μox οὖν om. D. Ε. F. 2 Mosqq. 10 85] ὅστις Edil. Verba ὃς δ' ἂν. . . οὐρανός post ὁμολογῶν rejiciunt A. D. Ε. F. uum hic, tum ilic habent B. C. In Mor. penitus desunt. οι εἰ ὁ ἐγχ. Bill. is και deest in meis. εε ὁ δὲ ἁμαρτὼν ἀντ. Β. D. F. Mor. 1 πλείον] δέ D. πλεῖον deest in Εdd. μείζονα μετα ζον Ε. 18 σοι Α. Β. D. F. 16 Sic omnes mei. καταστοχάζου τὰ τῶν μ. Εdd. ε καὶ ἐκεῖ] add. δέ Edil. και σπι Ε. μ. Ρ. ὑπομενοῦσι Β. D. F. 88 ενταῦθα om. B. F. Arm. *) add. πρός D. Μox τίνος ένεκεν οιη. Β. Γ. το οίδε add. γάρ F. τούτῳ] add. τοὺς ἀκούοντας Ε. invitis Verss. liabent Edd. sed post μάλλον. Η ἐν γεέννης. 35 εποίει Edd. 33 προοδοποιεῖ corr. vet. D. προοδοποιῶν conj. Bois. 30 ἵνα γὰρ μὴ Α. Β. D. F. λοιπόν οικ. Β. Γ. præcedentibus adnectunt A. D.

401 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ρίου πωλεῖται ; καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται εἰς παγίδα" ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ήριθμη- μέναι εἰσί. Τί γὰρ εὐτελέστερον ἐκείνων; φησίν· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ ἐκεῖνα ἁλώσεται, ἀγνοοῦντος τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ τοῦτό φησιν. ὅτι ἐνεργοῦντος αὐτοῦ πίπτει· τοῦτο γὰρ ἀνάξιον Θεοῦ· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτὸν λανθάνει τῶν γινομένων. Εἰ τοίνυν ἀγνοεῖ οὐδὲν τῶν συμβαινόν- των, ὑμᾶς δὲ φιλεί πατρὸς γνησιώτερον, καὶ οὕτω [392] φιλεῖ, ὡς καὶ τὰς τρίχας Αριθμηκέναι, οὐ χρὴ δεδοικέ- ναι. Τοῦτο δὲ ἔλεγεν, οὐχ ὅτι τὰς τρίχας ὁ Θεὸς ἀριθμεῖ, ἀλλ' ἵνα τὴν ἀκριβῆ γνῶσιν καὶ τὴν πολλὴν πρόνοιαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἐνδείξηται. Εἰ τοίνυν καὶ οἶδε πάντα τὰ γινόμενα, καὶ δύναται σώζειν ὑμᾶς, καὶ βούλεται, ὅσα ἂν πάθητε, μὴ νομίσητε εγκαταλιμπανόμενοι πά σχειν. Οὐδὲ γὰρ ἀπαλλάξαι ὑμᾶς βούλεται τῶν δεινῶν, ἀλλὰ πεῖσαι καταφρονεῖν τῶν δεινῶν· ἐπειδὴ τοῦτο μάλιστα ἀπαλλαγὴ τῶν δεινῶν. Μὴ οὖν φοβηθῆτε πολλῶν 10 στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς. Ορᾷς ἤδη τὴν φόβον αὐτῶν κρατήσαντα; Καὶ γὰρ ᾔδει τὰ ἀπόρ- ῥητα τῆς διανοίας· διὰ τοῦτο ἐπήγαγε, Μὴ οὖν φο- βεῖσθε αὐτούς. Κἂν γὰρ κρατήσωσι, τοῦ καταδεεστέ ρου κρατήσουσι, τοῦ σώματος λέγω· 8 κἂν μὴ οὗτοι ἀποκτείνωσιν, ἡ φύσις λαβοῦσα ἄπεισι πάντως. ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ὥστε οὐδὲ τούτου οὗτοι γεγόνασι κύριοι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτὸ ἔχουσιν. Εἰ δὲ τοῦτο δέδοικας, πολλῷ μᾶλ λον τὸ μεῖζον δεδοικέναι χρή, καὶ φοβεῖσθαι τὸν δυνά- μενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἐν γεέννῃ ἀπολέσαι. Καὶ οὐ λέγει φανερῶς ἑαυτὸν νῦν 11 εἶναι τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι· δι' ὧν δὲ ἔμπροσθεν ἀπὸ έφηνε 18 κριτὴν ἑαυτὸν ὄντα, ἐδήλωσεν. ᾿Αλλὰ νῦν τούναν τίον γίνεται 18. Τὸν μὲν γὰρ δυνάμενον ψυχὴν ἀπολέσαι, τουτέστι, κολάσαι, οὐ φοβούμεθα· τοὺς δὲ τὸ σῶμα ἀναιροῦντας πεφρίκαμεν. Καίτοιγε ὁ μὲν μετὰ τῆς τ ψυχῆς καὶ τὸ σῶμα τιμωρεῖται· οἱ δὲ οὐ μόνον τὴν ψυ χὴν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ σῶμα κολάσαι δύνανται, καν μυριάκις κολάσωσιν. ἀλλὰ λαμπρότερον μᾶλλον 18 οὕτω ποιοῦσιν αὐτό. Είδες πῶς δείκνυσι τοὺς ἀγῶνας εὐχερεῖς ; Καὶ γὰρ σφόδρα ὁ θάνατος κατέσειεν 18 αὐτῶν τὴν ψυχὴν, φοβερὸν τέως ἐμπνέων, τῷ μηδέπω γεγενῆσθαι εὐκατα- γώνιστος, μηδὲ τοὺς μέλλοντας αὐτοῦ καταφρονεῖν τῆς τοῦ Πνεύματος ἀπολελαυκέναι χάριτος. Εκβαλών " τοίς νυν τὸν φόβον καὶ τὴν ἀγωνίαν τὴν κατασείουσαν αὐτῶν τὴν ψυχὴν, καὶ διὰ τῶν ἑξῆς παραθαρρύνει πάλιν, φόβῳ φόβον ἐκβάλλων, καὶ οὐ φόβῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπάθλων ἐλπίδι μεγάλων· καὶ μετὰ πολλῆς ἀπειλεῖ τῆς ἐξου σίας, εκατέρωθεν 8 αὐτοὺς προτρέπων εἰς τὴν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας παρρησίαν, καὶ το ἐπάγει λέγων· Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὃς 30 δ' ἂν ἀρνήσηται με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι καγώ αὐτὸν Εμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. (3 γὰρ ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων ὠθεῖ, καὶ εἰς τὰ σκυθρωπά καταλήγει. Καὶ σκόπει τὴν ἀκρί- βειαν. Οὐκ εἶπεν, Ἐμὲ, ἀλλ', Ἐν ἐμοί, δεικνὺς ὅτι οὐκ οἰκείᾳ δυνάμει, ἀλλὰ τῇ ἄνωθεν βοηθούμενος χάριτι ὁμολογεῖ ὁ ὁμολογῶν. Περὶ δὲ τοῦ ἀρνουμένου οὐκ εἶπεν, 402 Ἐν ἐμοὶ, ἀλλ', Ἐμέ · ἔρημος γάρ γενόμενος της δωσεις, οὕτως ἀρνεῖται. Τίνος οὖν [395] ἕνεκεν ἐγκαλεῖται, φη- σιν, εἰ ἐγκαταλειφθείς ει ἀρνεῖται; Ὅτι τὸ ἐγκαταλει φθῆναι παρ' αὐτὸν γίνεται τὸν ἐγκαταλιμπανόμενον. Τίκ δὲ ἕνεκεν οὐκ ἀρκεῖται τῇ κατὰ διάνοιαν πίστει, ας καὶ τὴν διὰ τοῦ στόματος ὁμολογίαν ἀπαιτεῖ; Εἰς τελ ῥησίαν ἡμᾶς ἀλείφων καὶ πλείονα ἀγάπην καὶ διάθεσιν, καὶ ὑψηλοὺς ἐργαζόμενος. Διὸ καὶ πρὸς ἅπαντας δειν γεται. Καὶ οὐδὲ τῷ προσώπῳ τῶν μαθητῶν κέχρηται μόνον· οὐ γὰρ αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητές είνα ἤδη κατασκευάζει γενναίους. Ο γὰρ τοῦτο μαθών, οἱ διδάξει μόνον μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ καὶ πείσεται πάντε εὐκόλως καὶ μετὰ προθυμίας. Τούτο γοῦν πολλοὺς τοῖς ἀποστόλοις προσήγαγε, τὸ πιστεῦσαι τῷ βήματι τούτῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἐν ἐν τῇ κολάσει πλείων ἡ τιμωρία, καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς μείζων ἡ ἀντίδοσις. Ἐπειδὴ γὰρ τῷ χρόνῳ πλεονεκτεῖ ὁ κατορθῶν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῆς τιμωρίας νομίζει κερδαίνειν ὁ ἁμαρτάνων, αντίρροπον το μέλλον δὲ πολλῷ πλείον το μείζονα πλεονεξίαν εἰσήγαγε, την προσθήκην τῶν ἀντιδόσεων. Ἐπλεονέκτησας, φησι, το πρότερός με ομολογῆσαι ἐνταῦθα ; Πλεονεκτήσω σε κάνε φησί, τῷ μείζονά σοι δοῦναι, καὶ ἀφάτως μείζονα· ἐκεῖ γάρ σε ομολογήσω. Ορᾷς ἐκεῖ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ καὶ ταμιευόμενα ; Τί τοίνυν σπεύδεις καὶ ἐπείγῃ; τί δέζη. τεῖς ἐνταῦθα τὰς ἀμοιβὰς, ἐλπίδι σωθείς ; Διὰ δὲ τοῦτ κἂν ποιήσῃς τι χρηστόν, καὶ μὴ λάβῃς αὐτοῦ τὴν ἀντί δοσιν ἐνταῦθα, μὴ ταράττου· μετὰ γὰρ προσθήκης ἐν τῷ μέλλοντί σε 10 καιρῷ ἀναμένει τούτων ἡ ἀμοιβή. Και ποιήσῃς τι πονηρὸν, καὶ μὴ δῷς δίκην, μὴ βαθύμει· έχει γάρ σε ἐκδέξεται ἡ τιμωρία, ἂν μὴ μεταβάλῃ καὶ γένη βελτίων. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα στοχάζου καὶ περὶ τῶν μελλόντων. Εἰ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τῶν ἀγω νων οὕτως εἰσὶ λαμπροὶ οἱ ὁμολογοῦντες, ἐν τῷ καιρ τῶν στεφάνων εννόησον τίνες ἔσονται ; Βὲ οἱ ἐχθροὶ ἐν ταῦθα κροτοῦσιν, ὁ πάντων πατέρων φιλοστοργότερες πῶς οὐ θαυμάσεται σε καὶ ἀνακηρύξει; Τότε γὰρ ἡμῶν εἰσι καὶ τῶν ἀγαθῶν αἱ δωρεαὶ, καὶ τῶν κακῶν αἱ τιμων ρίαι. Ὥστε οἱ μὲν ἀρνούμενοι, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκε! βλαβήσονται· ἐνταῦθα μὲν, μετὰ πονηροῦ συνειδότες ζῶντες, καν μήποτε ἀποθάνωσιν, ἀποθανοῦνται πάνω τως· καὶ ἐκεῖ εν τὴν ἐσχάτην υπομένοντες δίκην· οἱ & ἕτεροι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ κερδανοῦσι, καὶ τὸν θάνα τον ἐνταῦθα 16 πραγματευόμενοι, καὶ τῶν ζώντων ταύτη λαμπρότεροι γινόμενοι, καὶ ἐκεῖ τῶν ἀποῤῥήτων ἀπο λαύοντες ἀγαθῶν. Οὐ γὰρ δὴ πρὸς τὸ κολάζειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐεργετεῖν ἔτοιμος ὁ Θεός· καὶ πολύ τοῦτο μᾶλλον ἢ τὸ ἐκεῖνο. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν τοῦτο μὲν ἅπαξ τίθησιν, ἐκεῖνο δὲ δίς; Οἶδε το μάλλον τούτου το φρονιζομένους. Διὰ τοῦτο εἰπών, φοβήθητε τον δυνά μενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα εἰς γέενναν οι απολέσει, πάλιν λέγει, Αρνήσομαι αὐτὸν κἀγώ. Οὕτω καὶ Παι λος ποιεῖ ", συνεχῶς τῆς γεέννης μεμνημένος. δ. Αλείψας τοίνυν τὸν ἀκροατὴν [394] διά πάντων (καὶ γὰρ τοὺς οὐρανοὺς ἀνέψξεν αὐτῷ, καὶ τὸ δικαστή ριον ἐκεῖνο ἐπέστησε τὸ φοβερὸν, καὶ τὸ θέατρον ἔδειξε τῶν ἀγγέλων, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἀνακήρυξιν τῶν στεφά νων, πολλὴν ἐντεῦθεν προοδοποιούσαν 3 τῷ λόγῳ τῆς εὐσεβείας τὴν εὐκολίαν), λοιπὸν ἵνα μὴ τὰ δειλών γεγο Τι νύν • εἰς παγίδα] Sic mei et Mosqq. omnes. Locum vulgari modo laudat, supra p. 133 C. Mos ἐν τοῖς οὐρανοῖς · παταί om. Β. Γ. F. F. 10 πολλῷ ex corr. A. 3 Mosq. Μox κατακρατήσαντα odidit Sav. nescio unde εἶναι] εἶναι νῦν D. νῦν om. E. Verba εἶναι... ἀπολέσαι desunt in Β. F. favente Ge. ποιοῦμεν Ge. Sar. εκ τῆς om. Α. Β. " ἐνέφηνε Edd. το γίνεται 18 μᾶλλον om. Α. Β. C. D. Clausulam non habet F. κατέσεισεν Ε Ρ Ε οὐ μόνον οὐ τὴν ψ. C. Ε. Εκβάλλων Β. Εp. et pr. D. 18 καὶ ἑκατέρωθεν Ελ. 10 καί] διό δ. Verba καὶ ἐπάγει λ. desunt in Β. Μox οὖν om. D. Ε. F. 2 Mosqq. 10 85] ὅστις Edil. Verba ὃς δ' ἂν. . . οὐρανός post ὁμολογῶν rejiciunt A. D. Ε. F. uum hic, tum ilic habent B. C. In Mor. penitus desunt. οι εἰ ὁ ἐγχ. Bill. is και deest in meis. εε ὁ δὲ ἁμαρτὼν ἀντ. Β. D. F. Mor. 1 πλείον] δέ D. πλεῖον deest in Εdd. μείζονα μετα ζον Ε. 18 σοι Α. Β. D. F. 16 Sic omnes mei. καταστοχάζου τὰ τῶν μ. Εdd. ε καὶ ἐκεῖ] add. δέ Edil. και σπι Ε. μ. Ρ. ὑπομενοῦσι Β. D. F. 88 ενταῦθα om. B. F. Arm. *) add. πρός D. Μox τίνος ένεκεν οιη. Β. Γ. το οίδε add. γάρ F. τούτῳ] add. τοὺς ἀκούοντας Ε. invitis Verss. liabent Edd. sed post μάλλον. Η ἐν γεέννης. 35 εποίει Edd. 33 προοδοποιεῖ corr. vet. D. προοδοποιῶν conj. Bois. 30 ἵνα γὰρ μὴ Α. Β. D. F. λοιπόν οικ. Β. Γ. præcedentibus adnectunt A. D.

401 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ρίου πωλεῖται ; καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται εἰς παγίδα" ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ήριθμη- μέναι εἰσί. Τί γὰρ εὐτελέστερον ἐκείνων; φησίν· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ ἐκεῖνα ἁλώσεται, ἀγνοοῦντος τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ τοῦτό φησιν. ὅτι ἐνεργοῦντος αὐτοῦ πίπτει· τοῦτο γὰρ ἀνάξιον Θεοῦ· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτὸν λανθάνει τῶν γινομένων. Εἰ τοίνυν ἀγνοεῖ οὐδὲν τῶν συμβαινόν- των, ὑμᾶς δὲ φιλεί πατρὸς γνησιώτερον, καὶ οὕτω [392] φιλεῖ, ὡς καὶ τὰς τρίχας Αριθμηκέναι, οὐ χρὴ δεδοικέ- ναι. Τοῦτο δὲ ἔλεγεν, οὐχ ὅτι τὰς τρίχας ὁ Θεὸς ἀριθμεῖ, ἀλλ' ἵνα τὴν ἀκριβῆ γνῶσιν καὶ τὴν πολλὴν πρόνοιαν τὴν περὶ αὐτοὺς ἐνδείξηται. Εἰ τοίνυν καὶ οἶδε πάντα τὰ γινόμενα, καὶ δύναται σώζειν ὑμᾶς, καὶ βούλεται, ὅσα ἂν πάθητε, μὴ νομίσητε εγκαταλιμπανόμενοι πά σχειν. Οὐδὲ γὰρ ἀπαλλάξαι ὑμᾶς βούλεται τῶν δεινῶν, ἀλλὰ πεῖσαι καταφρονεῖν τῶν δεινῶν· ἐπειδὴ τοῦτο μάλιστα ἀπαλλαγὴ τῶν δεινῶν. Μὴ οὖν φοβηθῆτε πολλῶν 10 στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς. Ορᾷς ἤδη τὴν φόβον αὐτῶν κρατήσαντα; Καὶ γὰρ ᾔδει τὰ ἀπόρ- ῥητα τῆς διανοίας· διὰ τοῦτο ἐπήγαγε, Μὴ οὖν φο- βεῖσθε αὐτούς. Κἂν γὰρ κρατήσωσι, τοῦ καταδεεστέ ρου κρατήσουσι, τοῦ σώματος λέγω· 8 κἂν μὴ οὗτοι ἀποκτείνωσιν, ἡ φύσις λαβοῦσα ἄπεισι πάντως. ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ὥστε οὐδὲ τούτου οὗτοι γεγόνασι κύριοι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτὸ ἔχουσιν. Εἰ δὲ τοῦτο δέδοικας, πολλῷ μᾶλ λον τὸ μεῖζον δεδοικέναι χρή, καὶ φοβεῖσθαι τὸν δυνά- μενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἐν γεέννῃ ἀπολέσαι. Καὶ οὐ λέγει φανερῶς ἑαυτὸν νῦν 11 εἶναι τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι· δι' ὧν δὲ ἔμπροσθεν ἀπὸ έφηνε 18 κριτὴν ἑαυτὸν ὄντα, ἐδήλωσεν. ᾿Αλλὰ νῦν τούναν τίον γίνεται 18. Τὸν μὲν γὰρ δυνάμενον ψυχὴν ἀπολέσαι, τουτέστι, κολάσαι, οὐ φοβούμεθα· τοὺς δὲ τὸ σῶμα ἀναιροῦντας πεφρίκαμεν. Καίτοιγε ὁ μὲν μετὰ τῆς τ ψυχῆς καὶ τὸ σῶμα τιμωρεῖται· οἱ δὲ οὐ μόνον τὴν ψυ χὴν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ σῶμα κολάσαι δύνανται, καν μυριάκις κολάσωσιν. ἀλλὰ λαμπρότερον μᾶλλον 18 οὕτω ποιοῦσιν αὐτό. Είδες πῶς δείκνυσι τοὺς ἀγῶνας εὐχερεῖς ; Καὶ γὰρ σφόδρα ὁ θάνατος κατέσειεν 18 αὐτῶν τὴν ψυχὴν, φοβερὸν τέως ἐμπνέων, τῷ μηδέπω γεγενῆσθαι εὐκατα- γώνιστος, μηδὲ τοὺς μέλλοντας αὐτοῦ καταφρονεῖν τῆς τοῦ Πνεύματος ἀπολελαυκέναι χάριτος. Εκβαλών " τοίς νυν τὸν φόβον καὶ τὴν ἀγωνίαν τὴν κατασείουσαν αὐτῶν τὴν ψυχὴν, καὶ διὰ τῶν ἑξῆς παραθαρρύνει πάλιν, φόβῳ φόβον ἐκβάλλων, καὶ οὐ φόβῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπάθλων ἐλπίδι μεγάλων· καὶ μετὰ πολλῆς ἀπειλεῖ τῆς ἐξου σίας, εκατέρωθεν 8 αὐτοὺς προτρέπων εἰς τὴν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας παρρησίαν, καὶ το ἐπάγει λέγων· Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὃς 30 δ' ἂν ἀρνήσηται με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι καγώ αὐτὸν Εμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. (3 γὰρ ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων ὠθεῖ, καὶ εἰς τὰ σκυθρωπά καταλήγει. Καὶ σκόπει τὴν ἀκρί- βειαν. Οὐκ εἶπεν, Ἐμὲ, ἀλλ', Ἐν ἐμοί, δεικνὺς ὅτι οὐκ οἰκείᾳ δυνάμει, ἀλλὰ τῇ ἄνωθεν βοηθούμενος χάριτι ὁμολογεῖ ὁ ὁμολογῶν. Περὶ δὲ τοῦ ἀρνουμένου οὐκ εἶπεν, 402 Ἐν ἐμοὶ, ἀλλ', Ἐμέ · ἔρημος γάρ γενόμενος της δωσεις, οὕτως ἀρνεῖται. Τίνος οὖν [395] ἕνεκεν ἐγκαλεῖται, φη- σιν, εἰ ἐγκαταλειφθείς ει ἀρνεῖται; Ὅτι τὸ ἐγκαταλει φθῆναι παρ' αὐτὸν γίνεται τὸν ἐγκαταλιμπανόμενον. Τίκ δὲ ἕνεκεν οὐκ ἀρκεῖται τῇ κατὰ διάνοιαν πίστει, ας καὶ τὴν διὰ τοῦ στόματος ὁμολογίαν ἀπαιτεῖ; Εἰς τελ ῥησίαν ἡμᾶς ἀλείφων καὶ πλείονα ἀγάπην καὶ διάθεσιν, καὶ ὑψηλοὺς ἐργαζόμενος. Διὸ καὶ πρὸς ἅπαντας δειν γεται. Καὶ οὐδὲ τῷ προσώπῳ τῶν μαθητῶν κέχρηται μόνον· οὐ γὰρ αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητές είνα ἤδη κατασκευάζει γενναίους. Ο γὰρ τοῦτο μαθών, οἱ διδάξει μόνον μετὰ παρρησίας, ἀλλὰ καὶ πείσεται πάντε εὐκόλως καὶ μετὰ προθυμίας. Τούτο γοῦν πολλοὺς τοῖς ἀποστόλοις προσήγαγε, τὸ πιστεῦσαι τῷ βήματι τούτῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἐν ἐν τῇ κολάσει πλείων ἡ τιμωρία, καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς μείζων ἡ ἀντίδοσις. Ἐπειδὴ γὰρ τῷ χρόνῳ πλεονεκτεῖ ὁ κατορθῶν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῆς τιμωρίας νομίζει κερδαίνειν ὁ ἁμαρτάνων, αντίρροπον το μέλλον δὲ πολλῷ πλείον το μείζονα πλεονεξίαν εἰσήγαγε, την προσθήκην τῶν ἀντιδόσεων. Ἐπλεονέκτησας, φησι, το πρότερός με ομολογῆσαι ἐνταῦθα ; Πλεονεκτήσω σε κάνε φησί, τῷ μείζονά σοι δοῦναι, καὶ ἀφάτως μείζονα· ἐκεῖ γάρ σε ομολογήσω. Ορᾷς ἐκεῖ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ καὶ ταμιευόμενα ; Τί τοίνυν σπεύδεις καὶ ἐπείγῃ; τί δέζη. τεῖς ἐνταῦθα τὰς ἀμοιβὰς, ἐλπίδι σωθείς ; Διὰ δὲ τοῦτ κἂν ποιήσῃς τι χρηστόν, καὶ μὴ λάβῃς αὐτοῦ τὴν ἀντί δοσιν ἐνταῦθα, μὴ ταράττου· μετὰ γὰρ προσθήκης ἐν τῷ μέλλοντί σε 10 καιρῷ ἀναμένει τούτων ἡ ἀμοιβή. Και ποιήσῃς τι πονηρὸν, καὶ μὴ δῷς δίκην, μὴ βαθύμει· έχει γάρ σε ἐκδέξεται ἡ τιμωρία, ἂν μὴ μεταβάλῃ καὶ γένη βελτίων. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα στοχάζου καὶ περὶ τῶν μελλόντων. Εἰ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τῶν ἀγω νων οὕτως εἰσὶ λαμπροὶ οἱ ὁμολογοῦντες, ἐν τῷ καιρ τῶν στεφάνων εννόησον τίνες ἔσονται ; Βὲ οἱ ἐχθροὶ ἐν ταῦθα κροτοῦσιν, ὁ πάντων πατέρων φιλοστοργότερες πῶς οὐ θαυμάσεται σε καὶ ἀνακηρύξει; Τότε γὰρ ἡμῶν εἰσι καὶ τῶν ἀγαθῶν αἱ δωρεαὶ, καὶ τῶν κακῶν αἱ τιμων ρίαι. Ὥστε οἱ μὲν ἀρνούμενοι, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκε! βλαβήσονται· ἐνταῦθα μὲν, μετὰ πονηροῦ συνειδότες ζῶντες, καν μήποτε ἀποθάνωσιν, ἀποθανοῦνται πάνω τως· καὶ ἐκεῖ εν τὴν ἐσχάτην υπομένοντες δίκην· οἱ & ἕτεροι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ κερδανοῦσι, καὶ τὸν θάνα τον ἐνταῦθα 16 πραγματευόμενοι, καὶ τῶν ζώντων ταύτη λαμπρότεροι γινόμενοι, καὶ ἐκεῖ τῶν ἀποῤῥήτων ἀπο λαύοντες ἀγαθῶν. Οὐ γὰρ δὴ πρὸς τὸ κολάζειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐεργετεῖν ἔτοιμος ὁ Θεός· καὶ πολύ τοῦτο μᾶλλον ἢ τὸ ἐκεῖνο. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν τοῦτο μὲν ἅπαξ τίθησιν, ἐκεῖνο δὲ δίς; Οἶδε το μάλλον τούτου το φρονιζομένους. Διὰ τοῦτο εἰπών, φοβήθητε τον δυνά μενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα εἰς γέενναν οι απολέσει, πάλιν λέγει, Αρνήσομαι αὐτὸν κἀγώ. Οὕτω καὶ Παι λος ποιεῖ ", συνεχῶς τῆς γεέννης μεμνημένος. δ. Αλείψας τοίνυν τὸν ἀκροατὴν [394] διά πάντων (καὶ γὰρ τοὺς οὐρανοὺς ἀνέψξεν αὐτῷ, καὶ τὸ δικαστή ριον ἐκεῖνο ἐπέστησε τὸ φοβερὸν, καὶ τὸ θέατρον ἔδειξε τῶν ἀγγέλων, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἀνακήρυξιν τῶν στεφά νων, πολλὴν ἐντεῦθεν προοδοποιούσαν 3 τῷ λόγῳ τῆς εὐσεβείας τὴν εὐκολίαν), λοιπὸν ἵνα μὴ τὰ δειλών γεγο Τι νύν • εἰς παγίδα] Sic mei et Mosqq. omnes. Locum vulgari modo laudat, supra p. 133 C. Mos ἐν τοῖς οὐρανοῖς · παταί om. Β. Γ. F. F. 10 πολλῷ ex corr. A. 3 Mosq. Μox κατακρατήσαντα odidit Sav. nescio unde εἶναι] εἶναι νῦν D. νῦν om. E. Verba εἶναι... ἀπολέσαι desunt in Β. F. favente Ge. ποιοῦμεν Ge. Sar. εκ τῆς om. Α. Β. " ἐνέφηνε Edd. το γίνεται 18 μᾶλλον om. Α. Β. C. D. Clausulam non habet F. κατέσεισεν Ε Ρ Ε οὐ μόνον οὐ τὴν ψ. C. Ε. Εκβάλλων Β. Εp. et pr. D. 18 καὶ ἑκατέρωθεν Ελ. 10 καί] διό δ. Verba καὶ ἐπάγει λ. desunt in Β. Μox οὖν om. D. Ε. F. 2 Mosqq. 10 85] ὅστις Edil. Verba ὃς δ' ἂν. . . οὐρανός post ὁμολογῶν rejiciunt A. D. Ε. F. uum hic, tum ilic habent B. C. In Mor. penitus desunt. οι εἰ ὁ ἐγχ. Bill. is και deest in meis. εε ὁ δὲ ἁμαρτὼν ἀντ. Β. D. F. Mor. 1 πλείον] δέ D. πλεῖον deest in Εdd. μείζονα μετα ζον Ε. 18 σοι Α. Β. D. F. 16 Sic omnes mei. καταστοχάζου τὰ τῶν μ. Εdd. ε καὶ ἐκεῖ] add. δέ Edil. και σπι Ε. μ. Ρ. ὑπομενοῦσι Β. D. F. 88 ενταῦθα om. B. F. Arm. *) add. πρός D. Μox τίνος ένεκεν οιη. Β. Γ. το οίδε add. γάρ F. τούτῳ] add. τοὺς ἀκούοντας Ε. invitis Verss. liabent Edd. sed post μάλλον. Η ἐν γεέννης. 35 εποίει Edd. 33 προοδοποιεῖ corr. vet. D. προοδοποιῶν conj. Bois. 30 ἵνα γὰρ μὴ Α. Β. D. F. λοιπόν οικ. Β. Γ. præcedentibus adnectunt A. D.

403 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIV. Al. XXXV. 404 μένων ἐμποδισθῇ τὸ κήρυγμα, καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς σφαγὰς αὐτοὺς παρασκευάζεσθαι κελεύει· ἵνα μάθωσιν ὅτι οἱ ἐν τῇ πλάνῃ μένοντες, καὶ τῆς τούτων ἐπιβουλῆς δώσουσι δίκην. Καταφρονῶμεν $^{35.36}$ τοίνυν θανάτου, κἂν μὴ παρῇ καιρὸς ὁ τοῦτον $^{37}$ ἀπαιτῶν· καὶ γὰρ εἰς πολλῷ βελτίονα μεταστησόμεθα $^{38}$ ζωήν. Ἀλλὰ φθείρεται τὸ σῶμα; Καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα χαίρειν δεῖ, ὅτι ὁ θάνατος φθείρεται, καὶ ἡ θνητότης ἀπόλλυται, οὐχ ἡ οὐσία τοῦ σώματος. Οὐδὲ γὰρ εἰ ἀνδριάντα ἴδοις χωνευόμενον, ἀπώλειαν προσερεῖς τὸ γινόμενον, ἀλλὰ βελτίω κατασκευήν. Τοῦτο δὴ $^{39}$ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος λογίζου, καὶ μὴ θρήνει. Τότε γὰρ ἔδει θρηνεῖν, εἰ ἔμενεν ἐν τῇ κολάσει. Ἀλλ’ ἔδει, φησὶ, χωρὶς τοῦ φθείρεσθαι τὰ σώματα τοῦτο γίνεσθαι, καὶ ὁλόκληρα μένειν αὐτά. Καὶ τί τοῦτο ἢ τοὺς ζῶντας ἢ τοὺς ἀπελθόντας ὤνησεν ἄν; Μέχρι πότε φιλοσώματοι; μέχρι πότε τῇ γῇ προσηλωμένοι πρὸς τὰς σκιὰς κεχήνατε; Τί γὰρ τοῦτο ὠφέλησεν ἄν; μᾶλλον δὲ τί οὐκ ἂν ἔβλαψεν; Εἰ γὰρ μὴ ἐφθείρετο τὰ σώματα, πρῶτον τὸ πάντων μεῖζον τῶν κακῶν ὁ τῦφος παρὰ πολλοῖς ἔμενεν ἄν. Εἰ γὰρ καὶ τούτου γινομένου, καὶ σκωλήκων πηγαζόντων, πολλοί θεοὶ εἶναι $^{40}$ ἐφιλονείκησαν· τί οὐκ ἂν ἐγένετο, τούτου μένοντος; Δεύτερον, οὐκ ἂν ἐπιστεύθη ἀπὸ γῆς εἶναι· εἰ γὰρ τοῦ τέλους μαρτυροῦντος ἀμφισβητοῦσιν ἔτι τινὲς, τί οὐκ ἂν ὑπώπτευσαν, εἰ μὴ τοῦτο ἑώρων; Τρίτον, σφόδρα ἂν ἐφιλήθη τὰ σώματα, καὶ οἱ πλείους σαρκικώτεροι καὶ παχύτεροι ἐγένοντο ἄν· εἰ δὲ καὶ νῦν τινες τοῖς τάφοις συμπλέκονται καὶ ταῖς σοροῖς, ἀφανισθέντων ἐκείνων, τί οὐκ ἂν ἐποίησαν, εἰ καὶ τὴν εἰκόνα εἶχον διατηρουμένην; Τέταρτον, οὐκ ἂν σφόδρα ἐπόθησαν $^{41}$ τὰ μέλλοντα. Πέμπτον, οἱ τὸν κόσμον ἀθάνατον εἶναι λέγοντες, μᾶλλον ἂν ἐβεβαιώθησαν, καὶ οὐκ ἂν ἔφησαν $^{42}$ θεὸν εἶναι Δημιουργόν. Ἕκτον, οὐκ ἂν ἔγνωσαν τῆς ψυχῆς τὴν ἀρετὴν, καὶ πόσον ἐστὶ παροῦσα σώματι ψυχή. Ἕβδομον, πολλοὶ τῶν ἀποβαλλόντων $^{43}$ τοὺς οἰκείους, τὰς πόλεις ἀφέντες, τὰ μνήματα ἔμελλον οἰκεῖν, καὶ παραπλῆγες γίνεσθαι, τοῖς νεκροῖς τοῖς αὑτῶν διηνεκῶς διαλεγόμενοι. Εἰ γὰρ καὶ νῦν εἰκόνας διαπλάττοντες ἄνθρωποι, ἐπειδὴ τὸ σῶμα κατασχεῖν οὐκ ἔχουσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατόν, ἀλλὰ καὶ ἀκόντων αὐτῶν ῥεῖ καὶ ἀποπηδᾷ), προσηλωμένοι ταῖς σανίσιν εἰσὶ, [395] τί οὐκ ἂν τότε ἐπενόησαν ἄτοπον; Ἐμοὶ δοκεῖν $^{44.45}$ καὶ ναοὺς ἂν τοῖς τοιούτοις σώμασιν οἰκοδομῆσαι οἱ πολλοὶ, καὶ πείσαι δαίμονας φθέγγεσθαι δι’ αὐτῶν οἱ τὰ τοιαῦτα μαγγανεύειν δεινοὶ, ὅπου γε καὶ νῦν οἱ τὰς νεκρομαντείας τολμῶντες πολλὰ τούτων ἀτοπώτερα ἐπιχειροῦσι $^{46}$. Πόσαι δὲ οὐκ ἂν εἰδωλολατρεῖαι ἐντεῦθεν ἐγένοντο; οἵ γε μετὰ τὴν κόνιν καὶ τὴν τέφραν ταῦτα ποιεῖν ἔτι φιλονεικοῦσι. Πάντα τοίνυν ἀναιρῶν ὁ Θεὸς τὰ ἄτοπα, καὶ παιδεύων ἡμᾶς ἀφίστασθαι τῶν γηΐνων ἁπάντων, ἀφανίζει τὰ σώματα $^{47}$ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων. Καὶ γὰρ ὁ φιλοσώματος, καὶ πρὸς κόρην ἐπτοημένος εὔμορφον, εἰ μὴ βούλοιτο μαθεῖν τῷ λόγῳ τὸ εἰδεχθὲς τῆς οὐσίας, δι’ αὐτῆς αὐτὸ τῆς ὄψεως εἴσεται. Καὶ γὰρ πολλαὶ τῆς ἐρωμένης ὁμήλικες, πολλάκις δὲ καὶ λαμπρότεραι, ἀποθανοῦσαι μετὰ μίαν καὶ δευτέραν ἡμέραν δυσωδίαν παρέσχον, καὶ ἰχῶρα, καὶ σηπεδόνα σκωλήκων. Ἐννόησον τοίνυν οἷον κάλλος φιλεῖς, καὶ πρὸς ποίαν ἐπτόησαι εὐμορφίαν. Εἰ δὲ μὴ ἐφθείρετο τὰ σώματα, οὐκ ἂν τοῦτο ἐγνώσθη καλῶς· ἀλλ’ ὥσπερ οἱ δαίμονες παρὰ τοὺς τάφους τρέχουσιν, οὕτω καὶ πολλοὶ τῶν ἐρώντων τοῖς μνήμασι παρακαθήμενοι διηνεκῶς, δαίμονας ἂν ἐδέξαντο τῇ ψυχῇ, καὶ τῇ χαλεπῇ ταύτῃ ταχέως ἂν ἐναπέθανον μανίᾳ. Νῦν δὲ μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων καὶ τοῦτο παραμυθεῖται τὴν ψυχὴν, τὸ μὴ φαίνεσθαι τὴν εἰκόνα, καὶ εἰς λήθην ἐμβάλλει $^{48}$ τοῦ πάθους. ε'. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἦν, οὐδὲ $^{49}$ μνήματα ἦν, ἀλλὰ τὰς πόλεις εἶδες ἂν ἀνδριάντων νεκροὺς ἐχούσας, ἑκάστου τὸν ἑαυτοῦ βλέπειν ἐπιθυμοῦντος. Καὶ πολλὴ ἂν ἐντεῦθεν ἐγένετο σύγχυσις, καὶ οὐδεὶς τῶν πολλῶν ψυχῆς ἐπεμελήσατο, οὐκ ἂν παρεχώρησε τῷ περὶ ἀθανασίας ἐπεισελθεῖν λόγῳ· καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ ἂν ἀτοπώτερα τούτων ἐγένετο, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλόν. Διὰ τοῦτο σήπεται εὐθέως, ἵνα ἴδῃς γυμνὸν τῆς ψυχῆς τὸ κάλλος. Εἰ γὰρ ἐκείνη $^{50}$ τοσούτου κάλλους καὶ τοσαύτης ζωῆς πρόξενος, πολλῷ μᾶλλον αὐτὴ βελτίων ἂν εἴη· εἰ τὸ οὕτως εἰδεχθὲς καὶ δυσειδὲς διακρατεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἑαυτήν. Οὐ γὰρ τὸ σῶμά ἐστι τὸ καλὸν, ἀλλ’ ἡ διάπλασις, καὶ τὸ ἄνθος ὅπερ παρὰ τῆς ψυχῆς ἐπιχρώννυται τῇ οὐσίᾳ. Φίλει τοίνυν ἐκείνην τὴν κἀκεῖνο τοιοῦτον ποιοῦσαν φαίνεσθαι. Καὶ τί λέγω τὸν θάνατον; Καὶ γὰρ ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ δείκνυμί σοι, πῶς πάντα αὐτῆς ἐστι τὰ καλά $^{51}$. Ἄν τε γὰρ ἡσθῇ, ῥόδα κατέπασε τῶν παρειῶν· ἄν τε ἀλγήσῃ, τὸ κάλλος λαβοῦσα ἐκεῖνο, μελαίνῃ στολῇ τὸ πᾶν περιέβαλε. Κἂν εὐφραίνηται διηνεκῶς, γέγονεν εὐπαθὲς $^{52}$ τὸ σῶμα· ἂν δ’ ἀλγήσῃ, ἀράχνης ἰσχνότερόν τε καὶ ἀσθενέστερον ἐποίησεν· ἂν θυμωθῇ, πάλιν πεποίηκεν $^{53}$ ἀποτρόπαιον καὶ αἰσχρόν· ἂν γαληνὸν ὀφθαλμὸν [396] δείξῃ, πολὺ τὸ κάλλος ἐχαρίσατο· ἂν βασκήνῃ $^{54}$, πολλὴν τὴν ὠχρίαν καὶ τὴν τηκεδόνα ἐξέχεεν· ἂν ἀγαπήσῃ, πολλὴν τὴν εὐμορφίαν ἐδωρήσατο. Οὕτω γοῦν πολλαὶ οὐκ οὖσαι εὔμορφοι τὴν ὄψιν, χάριν πολλὴν ἀπὸ ψυχῆς ἔλαβον· ἕτεραι πάλιν $^{55}$ λάμπουσαι τῇ ὥρᾳ, ἐπειδὴ ψυχὴν ἄχαριν ἔσχον, ἐλυμήναντο τὴν εὐμορφίαν. Ἐννόησον πῶς ἐρυθραίνει πρόσωπον λευκὸν ὄν, καὶ τῇ τοῦ χρώματος ποικιλίᾳ πολλὴν ἐργάζεται τὴν ἡδονὴν, ὅταν αἰσχύνεσθαι δέῃ καὶ ἐρυθριᾶν· ὥσπερ οὖν ἐὰν ἀναίσχυντος ᾖ, θηρίου παντὸς ἀηδεστέραν τὴν ὄψιν $^{56}$ ἐργάζεται. Οὐδὲν γὰρ ψυχῆς καλῆς ὡραιότερον, οὐδὲν $^{57}$ ἥδιον. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σωμάτων, μετὰ ἀλγηδόνος ὁ πόθος· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καθαρὰ καὶ ἀκύμαντος ἡ ἡδονή. Τί τοίνυν τὸν βασιλέα ἀφεὶς, πρὸς τὸν κήρυκα ἐπτόησαι; τί τὸν φιλόσοφον καταλιπὼν, κέχηνας πρὸς τὴν ἑρμηνείαν; Εἶδες καλὸν ὀφθαλμόν; κατάμαθε τὸν ἔνδον· κἂν μὴ ᾖ καλὸς ἐκεῖνος, καταφρόνησον καὶ τούτου. Οὐδὲ γὰρ εἰ γυναῖκα εἶδες ἄμορφον προσωπεῖον περικειμένην καλὸν, ἔπαθες ἄν τι πρὸς αὐτήν· ὥσπερ οὖν οὐδὲ εὐειδῆ καὶ καλὴν ἠνέσχου ἂν κρύπτεσθαι τῷ προσωπείῳ, ἀλλὰ περιελὼν αὐτὸ, γυμνὴν ἂν ἠθέλησας τὴν ὥραν ἰδεῖν. Τοῦτο δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ποίει, καὶ αὐτὴν καταμάνθανε πρώτην· ἐν προσωπείῳ γὰρ χώρα αὕτη τὸ $^{58.59}$ σῶμα περίκειται· διὸ καὶ μένει τοιοῦτον οἷόν ἐστιν· ἐκείνη δὲ κἂν ἄμορφος ᾖ, ταχέως δύναται γενέσθαι καλή. Κἂν ὀφθαλμὸν ἔχῃ δυσειδῆ καὶ τραχὺν καὶ σκληρὸν, δύναται γενέσθαι καλὸς, ἥμερος, γαληνὸς, μειλίχιος, προσηνής. Ταύτην τοίνυν τὴν εὐμορφίαν ζητῶμεν, ταύτην $^{60}$ καλλωπίζωμεν τὴν ὄψιν, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς ἐπιθυμήσας τοῦ κάλλους ἡμῶν, μεταδῷ $^{61}$ ἡμῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. $^{35.36}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι ἀναγκαίως φθείρεται τὰ σώματα ἡμῶν· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, πολλὰ τὰ ἄτοπα συνέβαινε. A. $^{37}$ τούτῳ B, τοῦτο F. $^{38}$ Sic codd. et Verss. ἀναστησόμεθα Edd. $^{39}$ δή] δέ A. B. D. δή om. F. $^{40}$ εἶναι] νομισθῆναι Edd. Mox ἐπιστεύθησαν B. ἐπείσθησαν B. $^{41}$ ἔφασαν F. ἐφαντάσθησαν B. D. Deinde τὸν Θεόν Edd. $^{43}$ ἀποβαλόντων A. C. et corr. D. μνήματα] σήματα Edd. $^{44.45}$ δοκεῖν] Sic C. et corr. A. cæteri δοκεῖ δοκοῦσιν. Mor. Ben. δοκεῖν et p. ᾠκοδόμησαν Sav. $^{46}$ Post ἐπιχειροῦσι vulgo sequitur clausula οἵ γε μετὰ τὴν κόνιν... φιλονεικοῦσι, cui nos, jubentibus Verss. et codd., præter E. aptiorem sedem tribuimus. $^{47}$ τὸ σῶμα Edd. $^{48}$ ἐμβάλλειν E. ἐμβαλεῖν B. $^{49}$ οὐδέ] οὐδ’ ἄν Edd. $^{50}$ ἐκείνη, ... πρόξενος] Sic Edd. ἐκεῖνο... ἄξιος omnes mei. Mox αὐτή dedi ex conjectura pro vulgato αὕτη. $^{51}$ Ἄν τε... ἄν τε] Ἄν μὲν, .. ἂν δέ Edd. κατέπασε Edd. $^{52}$ ἐμπαθές A. ἀπαθές E. δ’ ἀλγήσῃ] δὲ ῥαθυμήσῃ B. D. F. invitis Interpp. $^{53}$ πεποίηκεν] add. αὐτό Edd. $^{54}$ βασκαίνῃ A. B. βασκένῃ (sic) F. $^{55}$ πάλιν om. B. F. $^{56}$ ὄψιν] aud. δείκνυσιν· οὕτως ἡ αἰδήμων, ἥμερον καὶ εὐειδῆ τὴν ὄψιν Edd. Ex octo codd. quos ad h. l. inspexi, ne unus quidem additamentum agnoscit, nec in suis invenerunt Interpp. $^{57}$ οὐδέ Edd. $^{58.59}$ αὕτη τὸ σ.] τὸ σ. αὕτη A. τὸ σ. αὐτῇ B. τὸ σ. αὐτὸ Mor. Ben. αὕτη om. Sav. $^{60}$ ταύτῃ corr. B. ταύτην τὴν καλλωπιζομένην ὄψιν Edd. $^{61}$ τοῦ ἡμετέρου κάλλους, μεταδῷ Edd.

403 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIV. Al. XXXV. 404 μένων ἐμποδισθῇ τὸ κήρυγμα, καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς σφαγὰς αὐτοὺς παρασκευάζεσθαι κελεύει· ἵνα μάθωσιν ὅτι οἱ ἐν τῇ πλάνῃ μένοντες, καὶ τῆς τούτων ἐπιβουλῆς δώσουσι δίκην. Καταφρονῶμεν $^{35.36}$ τοίνυν θανάτου, κἂν μὴ παρῇ καιρὸς ὁ τοῦτον $^{37}$ ἀπαιτῶν· καὶ γὰρ εἰς πολλῷ βελτίονα μεταστησόμεθα $^{38}$ ζωήν. Ἀλλὰ φθείρεται τὸ σῶμα; Καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα χαίρειν δεῖ, ὅτι ὁ θάνατος φθείρεται, καὶ ἡ θνητότης ἀπόλλυται, οὐχ ἡ οὐσία τοῦ σώματος. Οὐδὲ γὰρ εἰ ἀνδριάντα ἴδοις χωνευόμενον, ἀπώλειαν προσερεῖς τὸ γινόμενον, ἀλλὰ βελτίω κατασκευήν. Τοῦτο δὴ $^{39}$ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος λογίζου, καὶ μὴ θρήνει. Τότε γὰρ ἔδει θρηνεῖν, εἰ ἔμενεν ἐν τῇ κολάσει. Ἀλλ’ ἔδει, φησὶ, χωρὶς τοῦ φθείρεσθαι τὰ σώματα τοῦτο γίνεσθαι, καὶ ὁλόκληρα μένειν αὐτά. Καὶ τί τοῦτο ἢ τοὺς ζῶντας ἢ τοὺς ἀπελθόντας ὤνησεν ἄν; Μέχρι πότε φιλοσώματοι; μέχρι πότε τῇ γῇ προσηλωμένοι πρὸς τὰς σκιὰς κεχήνατε; Τί γὰρ τοῦτο ὠφέλησεν ἄν; μᾶλλον δὲ τί οὐκ ἂν ἔβλαψεν; Εἰ γὰρ μὴ ἐφθείρετο τὰ σώματα, πρῶτον τὸ πάντων μεῖζον τῶν κακῶν ὁ τῦφος παρὰ πολλοῖς ἔμενεν ἄν. Εἰ γὰρ καὶ τούτου γινομένου, καὶ σκωλήκων πηγαζόντων, πολλοί θεοὶ εἶναι $^{40}$ ἐφιλονείκησαν· τί οὐκ ἂν ἐγένετο, τούτου μένοντος; Δεύτερον, οὐκ ἂν ἐπιστεύθη ἀπὸ γῆς εἶναι· εἰ γὰρ τοῦ τέλους μαρτυροῦντος ἀμφισβητοῦσιν ἔτι τινὲς, τί οὐκ ἂν ὑπώπτευσαν, εἰ μὴ τοῦτο ἑώρων; Τρίτον, σφόδρα ἂν ἐφιλήθη τὰ σώματα, καὶ οἱ πλείους σαρκικώτεροι καὶ παχύτεροι ἐγένοντο ἄν· εἰ δὲ καὶ νῦν τινες τοῖς τάφοις συμπλέκονται καὶ ταῖς σοροῖς, ἀφανισθέντων ἐκείνων, τί οὐκ ἂν ἐποίησαν, εἰ καὶ τὴν εἰκόνα εἶχον διατηρουμένην; Τέταρτον, οὐκ ἂν σφόδρα ἐπόθησαν $^{41}$ τὰ μέλλοντα. Πέμπτον, οἱ τὸν κόσμον ἀθάνατον εἶναι λέγοντες, μᾶλλον ἂν ἐβεβαιώθησαν, καὶ οὐκ ἂν ἔφησαν $^{42}$ θεὸν εἶναι Δημιουργόν. Ἕκτον, οὐκ ἂν ἔγνωσαν τῆς ψυχῆς τὴν ἀρετὴν, καὶ πόσον ἐστὶ παροῦσα σώματι ψυχή. Ἕβδομον, πολλοὶ τῶν ἀποβαλλόντων $^{43}$ τοὺς οἰκείους, τὰς πόλεις ἀφέντες, τὰ μνήματα ἔμελλον οἰκεῖν, καὶ παραπλῆγες γίνεσθαι, τοῖς νεκροῖς τοῖς αὑτῶν διηνεκῶς διαλεγόμενοι. Εἰ γὰρ καὶ νῦν εἰκόνας διαπλάττοντες ἄνθρωποι, ἐπειδὴ τὸ σῶμα κατασχεῖν οὐκ ἔχουσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατόν, ἀλλὰ καὶ ἀκόντων αὐτῶν ῥεῖ καὶ ἀποπηδᾷ), προσηλωμένοι ταῖς σανίσιν εἰσὶ, [395] τί οὐκ ἂν τότε ἐπενόησαν ἄτοπον; Ἐμοὶ δοκεῖν $^{44.45}$ καὶ ναοὺς ἂν τοῖς τοιούτοις σώμασιν οἰκοδομῆσαι οἱ πολλοὶ, καὶ πείσαι δαίμονας φθέγγεσθαι δι’ αὐτῶν οἱ τὰ τοιαῦτα μαγγανεύειν δεινοὶ, ὅπου γε καὶ νῦν οἱ τὰς νεκρομαντείας τολμῶντες πολλὰ τούτων ἀτοπώτερα ἐπιχειροῦσι $^{46}$. Πόσαι δὲ οὐκ ἂν εἰδωλολατρεῖαι ἐντεῦθεν ἐγένοντο; οἵ γε μετὰ τὴν κόνιν καὶ τὴν τέφραν ταῦτα ποιεῖν ἔτι φιλονεικοῦσι. Πάντα τοίνυν ἀναιρῶν ὁ Θεὸς τὰ ἄτοπα, καὶ παιδεύων ἡμᾶς ἀφίστασθαι τῶν γηΐνων ἁπάντων, ἀφανίζει τὰ σώματα $^{47}$ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων. Καὶ γὰρ ὁ φιλοσώματος, καὶ πρὸς κόρην ἐπτοημένος εὔμορφον, εἰ μὴ βούλοιτο μαθεῖν τῷ λόγῳ τὸ εἰδεχθὲς τῆς οὐσίας, δι’ αὐτῆς αὐτὸ τῆς ὄψεως εἴσεται. Καὶ γὰρ πολλαὶ τῆς ἐρωμένης ὁμήλικες, πολλάκις δὲ καὶ λαμπρότεραι, ἀποθανοῦσαι μετὰ μίαν καὶ δευτέραν ἡμέραν δυσωδίαν παρέσχον, καὶ ἰχῶρα, καὶ σηπεδόνα σκωλήκων. Ἐννόησον τοίνυν οἷον κάλλος φιλεῖς, καὶ πρὸς ποίαν ἐπτόησαι εὐμορφίαν. Εἰ δὲ μὴ ἐφθείρετο τὰ σώματα, οὐκ ἂν τοῦτο ἐγνώσθη καλῶς· ἀλλ’ ὥσπερ οἱ δαίμονες παρὰ τοὺς τάφους τρέχουσιν, οὕτω καὶ πολλοὶ τῶν ἐρώντων τοῖς μνήμασι παρακαθήμενοι διηνεκῶς, δαίμονας ἂν ἐδέξαντο τῇ ψυχῇ, καὶ τῇ χαλεπῇ ταύτῃ ταχέως ἂν ἐναπέθανον μανίᾳ. Νῦν δὲ μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων καὶ τοῦτο παραμυθεῖται τὴν ψυχὴν, τὸ μὴ φαίνεσθαι τὴν εἰκόνα, καὶ εἰς λήθην ἐμβάλλει $^{48}$ τοῦ πάθους. ε'. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἦν, οὐδὲ $^{49}$ μνήματα ἦν, ἀλλὰ τὰς πόλεις εἶδες ἂν ἀνδριάντων νεκροὺς ἐχούσας, ἑκάστου τὸν ἑαυτοῦ βλέπειν ἐπιθυμοῦντος. Καὶ πολλὴ ἂν ἐντεῦθεν ἐγένετο σύγχυσις, καὶ οὐδεὶς τῶν πολλῶν ψυχῆς ἐπεμελήσατο, οὐκ ἂν παρεχώρησε τῷ περὶ ἀθανασίας ἐπεισελθεῖν λόγῳ· καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ ἂν ἀτοπώτερα τούτων ἐγένετο, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλόν. Διὰ τοῦτο σήπεται εὐθέως, ἵνα ἴδῃς γυμνὸν τῆς ψυχῆς τὸ κάλλος. Εἰ γὰρ ἐκείνη $^{50}$ τοσούτου κάλλους καὶ τοσαύτης ζωῆς πρόξενος, πολλῷ μᾶλλον αὐτὴ βελτίων ἂν εἴη· εἰ τὸ οὕτως εἰδεχθὲς καὶ δυσειδὲς διακρατεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἑαυτήν. Οὐ γὰρ τὸ σῶμά ἐστι τὸ καλὸν, ἀλλ’ ἡ διάπλασις, καὶ τὸ ἄνθος ὅπερ παρὰ τῆς ψυχῆς ἐπιχρώννυται τῇ οὐσίᾳ. Φίλει τοίνυν ἐκείνην τὴν κἀκεῖνο τοιοῦτον ποιοῦσαν φαίνεσθαι. Καὶ τί λέγω τὸν θάνατον; Καὶ γὰρ ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ δείκνυμί σοι, πῶς πάντα αὐτῆς ἐστι τὰ καλά $^{51}$. Ἄν τε γὰρ ἡσθῇ, ῥόδα κατέπασε τῶν παρειῶν· ἄν τε ἀλγήσῃ, τὸ κάλλος λαβοῦσα ἐκεῖνο, μελαίνῃ στολῇ τὸ πᾶν περιέβαλε. Κἂν εὐφραίνηται διηνεκῶς, γέγονεν εὐπαθὲς $^{52}$ τὸ σῶμα· ἂν δ’ ἀλγήσῃ, ἀράχνης ἰσχνότερόν τε καὶ ἀσθενέστερον ἐποίησεν· ἂν θυμωθῇ, πάλιν πεποίηκεν $^{53}$ ἀποτρόπαιον καὶ αἰσχρόν· ἂν γαληνὸν ὀφθαλμὸν [396] δείξῃ, πολὺ τὸ κάλλος ἐχαρίσατο· ἂν βασκήνῃ $^{54}$, πολλὴν τὴν ὠχρίαν καὶ τὴν τηκεδόνα ἐξέχεεν· ἂν ἀγαπήσῃ, πολλὴν τὴν εὐμορφίαν ἐδωρήσατο. Οὕτω γοῦν πολλαὶ οὐκ οὖσαι εὔμορφοι τὴν ὄψιν, χάριν πολλὴν ἀπὸ ψυχῆς ἔλαβον· ἕτεραι πάλιν $^{55}$ λάμπουσαι τῇ ὥρᾳ, ἐπειδὴ ψυχὴν ἄχαριν ἔσχον, ἐλυμήναντο τὴν εὐμορφίαν. Ἐννόησον πῶς ἐρυθραίνει πρόσωπον λευκὸν ὄν, καὶ τῇ τοῦ χρώματος ποικιλίᾳ πολλὴν ἐργάζεται τὴν ἡδονὴν, ὅταν αἰσχύνεσθαι δέῃ καὶ ἐρυθριᾶν· ὥσπερ οὖν ἐὰν ἀναίσχυντος ᾖ, θηρίου παντὸς ἀηδεστέραν τὴν ὄψιν $^{56}$ ἐργάζεται. Οὐδὲν γὰρ ψυχῆς καλῆς ὡραιότερον, οὐδὲν $^{57}$ ἥδιον. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σωμάτων, μετὰ ἀλγηδόνος ὁ πόθος· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καθαρὰ καὶ ἀκύμαντος ἡ ἡδονή. Τί τοίνυν τὸν βασιλέα ἀφεὶς, πρὸς τὸν κήρυκα ἐπτόησαι; τί τὸν φιλόσοφον καταλιπὼν, κέχηνας πρὸς τὴν ἑρμηνείαν; Εἶδες καλὸν ὀφθαλμόν; κατάμαθε τὸν ἔνδον· κἂν μὴ ᾖ καλὸς ἐκεῖνος, καταφρόνησον καὶ τούτου. Οὐδὲ γὰρ εἰ γυναῖκα εἶδες ἄμορφον προσωπεῖον περικειμένην καλὸν, ἔπαθες ἄν τι πρὸς αὐτήν· ὥσπερ οὖν οὐδὲ εὐειδῆ καὶ καλὴν ἠνέσχου ἂν κρύπτεσθαι τῷ προσωπείῳ, ἀλλὰ περιελὼν αὐτὸ, γυμνὴν ἂν ἠθέλησας τὴν ὥραν ἰδεῖν. Τοῦτο δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ποίει, καὶ αὐτὴν καταμάνθανε πρώτην· ἐν προσωπείῳ γὰρ χώρα αὕτη τὸ $^{58.59}$ σῶμα περίκειται· διὸ καὶ μένει τοιοῦτον οἷόν ἐστιν· ἐκείνη δὲ κἂν ἄμορφος ᾖ, ταχέως δύναται γενέσθαι καλή. Κἂν ὀφθαλμὸν ἔχῃ δυσειδῆ καὶ τραχὺν καὶ σκληρὸν, δύναται γενέσθαι καλὸς, ἥμερος, γαληνὸς, μειλίχιος, προσηνής. Ταύτην τοίνυν τὴν εὐμορφίαν ζητῶμεν, ταύτην $^{60}$ καλλωπίζωμεν τὴν ὄψιν, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς ἐπιθυμήσας τοῦ κάλλους ἡμῶν, μεταδῷ $^{61}$ ἡμῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. $^{35.36}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι ἀναγκαίως φθείρεται τὰ σώματα ἡμῶν· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, πολλὰ τὰ ἄτοπα συνέβαινε. A. $^{37}$ τούτῳ B, τοῦτο F. $^{38}$ Sic codd. et Verss. ἀναστησόμεθα Edd. $^{39}$ δή] δέ A. B. D. δή om. F. $^{40}$ εἶναι] νομισθῆναι Edd. Mox ἐπιστεύθησαν B. ἐπείσθησαν B. $^{41}$ ἔφασαν F. ἐφαντάσθησαν B. D. Deinde τὸν Θεόν Edd. $^{43}$ ἀποβαλόντων A. C. et corr. D. μνήματα] σήματα Edd. $^{44.45}$ δοκεῖν] Sic C. et corr. A. cæteri δοκεῖ δοκοῦσιν. Mor. Ben. δοκεῖν et p. ᾠκοδόμησαν Sav. $^{46}$ Post ἐπιχειροῦσι vulgo sequitur clausula οἵ γε μετὰ τὴν κόνιν... φιλονεικοῦσι, cui nos, jubentibus Verss. et codd., præter E. aptiorem sedem tribuimus. $^{47}$ τὸ σῶμα Edd. $^{48}$ ἐμβάλλειν E. ἐμβαλεῖν B. $^{49}$ οὐδέ] οὐδ’ ἄν Edd. $^{50}$ ἐκείνη, ... πρόξενος] Sic Edd. ἐκεῖνο... ἄξιος omnes mei. Mox αὐτή dedi ex conjectura pro vulgato αὕτη. $^{51}$ Ἄν τε... ἄν τε] Ἄν μὲν, .. ἂν δέ Edd. κατέπασε Edd. $^{52}$ ἐμπαθές A. ἀπαθές E. δ’ ἀλγήσῃ] δὲ ῥαθυμήσῃ B. D. F. invitis Interpp. $^{53}$ πεποίηκεν] add. αὐτό Edd. $^{54}$ βασκαίνῃ A. B. βασκένῃ (sic) F. $^{55}$ πάλιν om. B. F. $^{56}$ ὄψιν] aud. δείκνυσιν· οὕτως ἡ αἰδήμων, ἥμερον καὶ εὐειδῆ τὴν ὄψιν Edd. Ex octo codd. quos ad h. l. inspexi, ne unus quidem additamentum agnoscit, nec in suis invenerunt Interpp. $^{57}$ οὐδέ Edd. $^{58.59}$ αὕτη τὸ σ.] τὸ σ. αὕτη A. τὸ σ. αὐτῇ B. τὸ σ. αὐτὸ Mor. Ben. αὕτη om. Sav. $^{60}$ ταύτῃ corr. B. ταύτην τὴν καλλωπιζομένην ὄψιν Edd. $^{61}$ τοῦ ἡμετέρου κάλλους, μεταδῷ Edd.

403 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXIV. Al. XXXV. 404 μένων ἐμποδισθῇ τὸ κήρυγμα, καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς σφαγὰς αὐτοὺς παρασκευάζεσθαι κελεύει· ἵνα μάθωσιν ὅτι οἱ ἐν τῇ πλάνῃ μένοντες, καὶ τῆς τούτων ἐπιβουλῆς δώσουσι δίκην. Καταφρονῶμεν $^{35.36}$ τοίνυν θανάτου, κἂν μὴ παρῇ καιρὸς ὁ τοῦτον $^{37}$ ἀπαιτῶν· καὶ γὰρ εἰς πολλῷ βελτίονα μεταστησόμεθα $^{38}$ ζωήν. Ἀλλὰ φθείρεται τὸ σῶμα; Καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα χαίρειν δεῖ, ὅτι ὁ θάνατος φθείρεται, καὶ ἡ θνητότης ἀπόλλυται, οὐχ ἡ οὐσία τοῦ σώματος. Οὐδὲ γὰρ εἰ ἀνδριάντα ἴδοις χωνευόμενον, ἀπώλειαν προσερεῖς τὸ γινόμενον, ἀλλὰ βελτίω κατασκευήν. Τοῦτο δὴ $^{39}$ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος λογίζου, καὶ μὴ θρήνει. Τότε γὰρ ἔδει θρηνεῖν, εἰ ἔμενεν ἐν τῇ κολάσει. Ἀλλ’ ἔδει, φησὶ, χωρὶς τοῦ φθείρεσθαι τὰ σώματα τοῦτο γίνεσθαι, καὶ ὁλόκληρα μένειν αὐτά. Καὶ τί τοῦτο ἢ τοὺς ζῶντας ἢ τοὺς ἀπελθόντας ὤνησεν ἄν; Μέχρι πότε φιλοσώματοι; μέχρι πότε τῇ γῇ προσηλωμένοι πρὸς τὰς σκιὰς κεχήνατε; Τί γὰρ τοῦτο ὠφέλησεν ἄν; μᾶλλον δὲ τί οὐκ ἂν ἔβλαψεν; Εἰ γὰρ μὴ ἐφθείρετο τὰ σώματα, πρῶτον τὸ πάντων μεῖζον τῶν κακῶν ὁ τῦφος παρὰ πολλοῖς ἔμενεν ἄν. Εἰ γὰρ καὶ τούτου γινομένου, καὶ σκωλήκων πηγαζόντων, πολλοί θεοὶ εἶναι $^{40}$ ἐφιλονείκησαν· τί οὐκ ἂν ἐγένετο, τούτου μένοντος; Δεύτερον, οὐκ ἂν ἐπιστεύθη ἀπὸ γῆς εἶναι· εἰ γὰρ τοῦ τέλους μαρτυροῦντος ἀμφισβητοῦσιν ἔτι τινὲς, τί οὐκ ἂν ὑπώπτευσαν, εἰ μὴ τοῦτο ἑώρων; Τρίτον, σφόδρα ἂν ἐφιλήθη τὰ σώματα, καὶ οἱ πλείους σαρκικώτεροι καὶ παχύτεροι ἐγένοντο ἄν· εἰ δὲ καὶ νῦν τινες τοῖς τάφοις συμπλέκονται καὶ ταῖς σοροῖς, ἀφανισθέντων ἐκείνων, τί οὐκ ἂν ἐποίησαν, εἰ καὶ τὴν εἰκόνα εἶχον διατηρουμένην; Τέταρτον, οὐκ ἂν σφόδρα ἐπόθησαν $^{41}$ τὰ μέλλοντα. Πέμπτον, οἱ τὸν κόσμον ἀθάνατον εἶναι λέγοντες, μᾶλλον ἂν ἐβεβαιώθησαν, καὶ οὐκ ἂν ἔφησαν $^{42}$ θεὸν εἶναι Δημιουργόν. Ἕκτον, οὐκ ἂν ἔγνωσαν τῆς ψυχῆς τὴν ἀρετὴν, καὶ πόσον ἐστὶ παροῦσα σώματι ψυχή. Ἕβδομον, πολλοὶ τῶν ἀποβαλλόντων $^{43}$ τοὺς οἰκείους, τὰς πόλεις ἀφέντες, τὰ μνήματα ἔμελλον οἰκεῖν, καὶ παραπλῆγες γίνεσθαι, τοῖς νεκροῖς τοῖς αὑτῶν διηνεκῶς διαλεγόμενοι. Εἰ γὰρ καὶ νῦν εἰκόνας διαπλάττοντες ἄνθρωποι, ἐπειδὴ τὸ σῶμα κατασχεῖν οὐκ ἔχουσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατόν, ἀλλὰ καὶ ἀκόντων αὐτῶν ῥεῖ καὶ ἀποπηδᾷ), προσηλωμένοι ταῖς σανίσιν εἰσὶ, [395] τί οὐκ ἂν τότε ἐπενόησαν ἄτοπον; Ἐμοὶ δοκεῖν $^{44.45}$ καὶ ναοὺς ἂν τοῖς τοιούτοις σώμασιν οἰκοδομῆσαι οἱ πολλοὶ, καὶ πείσαι δαίμονας φθέγγεσθαι δι’ αὐτῶν οἱ τὰ τοιαῦτα μαγγανεύειν δεινοὶ, ὅπου γε καὶ νῦν οἱ τὰς νεκρομαντείας τολμῶντες πολλὰ τούτων ἀτοπώτερα ἐπιχειροῦσι $^{46}$. Πόσαι δὲ οὐκ ἂν εἰδωλολατρεῖαι ἐντεῦθεν ἐγένοντο; οἵ γε μετὰ τὴν κόνιν καὶ τὴν τέφραν ταῦτα ποιεῖν ἔτι φιλονεικοῦσι. Πάντα τοίνυν ἀναιρῶν ὁ Θεὸς τὰ ἄτοπα, καὶ παιδεύων ἡμᾶς ἀφίστασθαι τῶν γηΐνων ἁπάντων, ἀφανίζει τὰ σώματα $^{47}$ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἡμετέρων. Καὶ γὰρ ὁ φιλοσώματος, καὶ πρὸς κόρην ἐπτοημένος εὔμορφον, εἰ μὴ βούλοιτο μαθεῖν τῷ λόγῳ τὸ εἰδεχθὲς τῆς οὐσίας, δι’ αὐτῆς αὐτὸ τῆς ὄψεως εἴσεται. Καὶ γὰρ πολλαὶ τῆς ἐρωμένης ὁμήλικες, πολλάκις δὲ καὶ λαμπρότεραι, ἀποθανοῦσαι μετὰ μίαν καὶ δευτέραν ἡμέραν δυσωδίαν παρέσχον, καὶ ἰχῶρα, καὶ σηπεδόνα σκωλήκων. Ἐννόησον τοίνυν οἷον κάλλος φιλεῖς, καὶ πρὸς ποίαν ἐπτόησαι εὐμορφίαν. Εἰ δὲ μὴ ἐφθείρετο τὰ σώματα, οὐκ ἂν τοῦτο ἐγνώσθη καλῶς· ἀλλ’ ὥσπερ οἱ δαίμονες παρὰ τοὺς τάφους τρέχουσιν, οὕτω καὶ πολλοὶ τῶν ἐρώντων τοῖς μνήμασι παρακαθήμενοι διηνεκῶς, δαίμονας ἂν ἐδέξαντο τῇ ψυχῇ, καὶ τῇ χαλεπῇ ταύτῃ ταχέως ἂν ἐναπέθανον μανίᾳ. Νῦν δὲ μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων καὶ τοῦτο παραμυθεῖται τὴν ψυχὴν, τὸ μὴ φαίνεσθαι τὴν εἰκόνα, καὶ εἰς λήθην ἐμβάλλει $^{48}$ τοῦ πάθους. ε'. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἦν, οὐδὲ $^{49}$ μνήματα ἦν, ἀλλὰ τὰς πόλεις εἶδες ἂν ἀνδριάντων νεκροὺς ἐχούσας, ἑκάστου τὸν ἑαυτοῦ βλέπειν ἐπιθυμοῦντος. Καὶ πολλὴ ἂν ἐντεῦθεν ἐγένετο σύγχυσις, καὶ οὐδεὶς τῶν πολλῶν ψυχῆς ἐπεμελήσατο, οὐκ ἂν παρεχώρησε τῷ περὶ ἀθανασίας ἐπεισελθεῖν λόγῳ· καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ ἂν ἀτοπώτερα τούτων ἐγένετο, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλόν. Διὰ τοῦτο σήπεται εὐθέως, ἵνα ἴδῃς γυμνὸν τῆς ψυχῆς τὸ κάλλος. Εἰ γὰρ ἐκείνη $^{50}$ τοσούτου κάλλους καὶ τοσαύτης ζωῆς πρόξενος, πολλῷ μᾶλλον αὐτὴ βελτίων ἂν εἴη· εἰ τὸ οὕτως εἰδεχθὲς καὶ δυσειδὲς διακρατεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἑαυτήν. Οὐ γὰρ τὸ σῶμά ἐστι τὸ καλὸν, ἀλλ’ ἡ διάπλασις, καὶ τὸ ἄνθος ὅπερ παρὰ τῆς ψυχῆς ἐπιχρώννυται τῇ οὐσίᾳ. Φίλει τοίνυν ἐκείνην τὴν κἀκεῖνο τοιοῦτον ποιοῦσαν φαίνεσθαι. Καὶ τί λέγω τὸν θάνατον; Καὶ γὰρ ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ δείκνυμί σοι, πῶς πάντα αὐτῆς ἐστι τὰ καλά $^{51}$. Ἄν τε γὰρ ἡσθῇ, ῥόδα κατέπασε τῶν παρειῶν· ἄν τε ἀλγήσῃ, τὸ κάλλος λαβοῦσα ἐκεῖνο, μελαίνῃ στολῇ τὸ πᾶν περιέβαλε. Κἂν εὐφραίνηται διηνεκῶς, γέγονεν εὐπαθὲς $^{52}$ τὸ σῶμα· ἂν δ’ ἀλγήσῃ, ἀράχνης ἰσχνότερόν τε καὶ ἀσθενέστερον ἐποίησεν· ἂν θυμωθῇ, πάλιν πεποίηκεν $^{53}$ ἀποτρόπαιον καὶ αἰσχρόν· ἂν γαληνὸν ὀφθαλμὸν [396] δείξῃ, πολὺ τὸ κάλλος ἐχαρίσατο· ἂν βασκήνῃ $^{54}$, πολλὴν τὴν ὠχρίαν καὶ τὴν τηκεδόνα ἐξέχεεν· ἂν ἀγαπήσῃ, πολλὴν τὴν εὐμορφίαν ἐδωρήσατο. Οὕτω γοῦν πολλαὶ οὐκ οὖσαι εὔμορφοι τὴν ὄψιν, χάριν πολλὴν ἀπὸ ψυχῆς ἔλαβον· ἕτεραι πάλιν $^{55}$ λάμπουσαι τῇ ὥρᾳ, ἐπειδὴ ψυχὴν ἄχαριν ἔσχον, ἐλυμήναντο τὴν εὐμορφίαν. Ἐννόησον πῶς ἐρυθραίνει πρόσωπον λευκὸν ὄν, καὶ τῇ τοῦ χρώματος ποικιλίᾳ πολλὴν ἐργάζεται τὴν ἡδονὴν, ὅταν αἰσχύνεσθαι δέῃ καὶ ἐρυθριᾶν· ὥσπερ οὖν ἐὰν ἀναίσχυντος ᾖ, θηρίου παντὸς ἀηδεστέραν τὴν ὄψιν $^{56}$ ἐργάζεται. Οὐδὲν γὰρ ψυχῆς καλῆς ὡραιότερον, οὐδὲν $^{57}$ ἥδιον. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σωμάτων, μετὰ ἀλγηδόνος ὁ πόθος· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, καθαρὰ καὶ ἀκύμαντος ἡ ἡδονή. Τί τοίνυν τὸν βασιλέα ἀφεὶς, πρὸς τὸν κήρυκα ἐπτόησαι; τί τὸν φιλόσοφον καταλιπὼν, κέχηνας πρὸς τὴν ἑρμηνείαν; Εἶδες καλὸν ὀφθαλμόν; κατάμαθε τὸν ἔνδον· κἂν μὴ ᾖ καλὸς ἐκεῖνος, καταφρόνησον καὶ τούτου. Οὐδὲ γὰρ εἰ γυναῖκα εἶδες ἄμορφον προσωπεῖον περικειμένην καλὸν, ἔπαθες ἄν τι πρὸς αὐτήν· ὥσπερ οὖν οὐδὲ εὐειδῆ καὶ καλὴν ἠνέσχου ἂν κρύπτεσθαι τῷ προσωπείῳ, ἀλλὰ περιελὼν αὐτὸ, γυμνὴν ἂν ἠθέλησας τὴν ὥραν ἰδεῖν. Τοῦτο δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ποίει, καὶ αὐτὴν καταμάνθανε πρώτην· ἐν προσωπείῳ γὰρ χώρα αὕτη τὸ $^{58.59}$ σῶμα περίκειται· διὸ καὶ μένει τοιοῦτον οἷόν ἐστιν· ἐκείνη δὲ κἂν ἄμορφος ᾖ, ταχέως δύναται γενέσθαι καλή. Κἂν ὀφθαλμὸν ἔχῃ δυσειδῆ καὶ τραχὺν καὶ σκληρὸν, δύναται γενέσθαι καλὸς, ἥμερος, γαληνὸς, μειλίχιος, προσηνής. Ταύτην τοίνυν τὴν εὐμορφίαν ζητῶμεν, ταύτην $^{60}$ καλλωπίζωμεν τὴν ὄψιν, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς ἐπιθυμήσας τοῦ κάλλους ἡμῶν, μεταδῷ $^{61}$ ἡμῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. $^{35.36}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι ἀναγκαίως φθείρεται τὰ σώματα ἡμῶν· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, πολλὰ τὰ ἄτοπα συνέβαινε. A. $^{37}$ τούτῳ B, τοῦτο F. $^{38}$ Sic codd. et Verss. ἀναστησόμεθα Edd. $^{39}$ δή] δέ A. B. D. δή om. F. $^{40}$ εἶναι] νομισθῆναι Edd. Mox ἐπιστεύθησαν B. ἐπείσθησαν B. $^{41}$ ἔφασαν F. ἐφαντάσθησαν B. D. Deinde τὸν Θεόν Edd. $^{43}$ ἀποβαλόντων A. C. et corr. D. μνήματα] σήματα Edd. $^{44.45}$ δοκεῖν] Sic C. et corr. A. cæteri δοκεῖ δοκοῦσιν. Mor. Ben. δοκεῖν et p. ᾠκοδόμησαν Sav. $^{46}$ Post ἐπιχειροῦσι vulgo sequitur clausula οἵ γε μετὰ τὴν κόνιν... φιλονεικοῦσι, cui nos, jubentibus Verss. et codd., præter E. aptiorem sedem tribuimus. $^{47}$ τὸ σῶμα Edd. $^{48}$ ἐμβάλλειν E. ἐμβαλεῖν B. $^{49}$ οὐδέ] οὐδ’ ἄν Edd. $^{50}$ ἐκείνη, ... πρόξενος] Sic Edd. ἐκεῖνο... ἄξιος omnes mei. Mox αὐτή dedi ex conjectura pro vulgato αὕτη. $^{51}$ Ἄν τε... ἄν τε] Ἄν μὲν, .. ἂν δέ Edd. κατέπασε Edd. $^{52}$ ἐμπαθές A. ἀπαθές E. δ’ ἀλγήσῃ] δὲ ῥαθυμήσῃ B. D. F. invitis Interpp. $^{53}$ πεποίηκεν] add. αὐτό Edd. $^{54}$ βασκαίνῃ A. B. βασκένῃ (sic) F. $^{55}$ πάλιν om. B. F. $^{56}$ ὄψιν] aud. δείκνυσιν· οὕτως ἡ αἰδήμων, ἥμερον καὶ εὐειδῆ τὴν ὄψιν Edd. Ex octo codd. quos ad h. l. inspexi, ne unus quidem additamentum agnoscit, nec in suis invenerunt Interpp. $^{57}$ οὐδέ Edd. $^{58.59}$ αὕτη τὸ σ.] τὸ σ. αὕτη A. τὸ σ. αὐτῇ B. τὸ σ. αὐτὸ Mor. Ben. αὕτη om. Sav. $^{60}$ ταύτῃ corr. B. ταύτην τὴν καλλωπιζομένην ὄψιν Edd. $^{61}$ τοῦ ἡμετέρου κάλλους, μεταδῷ Edd.

405 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν οὐκ [387] ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. α'. Πάλιν τὰ φορτικώτερα τίθησι καὶ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας· καὶ ὅπερ ἔμελλον ἀνθυποφέρειν “, τοῦτο προλέγει. Ἵνα γὰρ μὴ ταῦτα ἀκούοντες λέγωσι· Διὰ το τοῦτο οὖν παραγέγονας, ὥστε καὶ ἡμᾶς ἀνελεῖν καὶ τοὺς ἡμῖν πειθομένους, καὶ πολέμου τὴν γῆν ἐμπλῆσαι " ; πρότερον αὐτός φησιν· Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν. Πῶς οὖν αὐτοῖς ἐπέταξεν εἰς ἑκάστην οἰκίαν εἰσιοῦσιν εἰρήνην ἐπιλέγειν; πῶς δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι ἔλεγον, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη; πῶς δὲ καὶ οἱ προφῆται πάντες τοῦτο εὐηγγελίζοντο; Ὅτι τοῦτο μά- λιστα εἰρήνη, ὅταν τὸ νενοσηκὸς ἀποτέμνηται, ὅταν τὸ στασιάζον χωρίζηται. Οὕτω γὰρ δυνατὸν τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ συναφθῆναι. Ἐπεὶ καὶ ἰατρὸς οὕτω τὸ λοιπὸν διασώζει σῶμα, ὅταν τὸ ἁνιάτως ἔχον ἐκτέμῃ· καὶ στρατηγός, ὅταν κακῶς ὁμονοοῦντας εἰς διάστασιν ἀγάγῃ. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ πύργου γέγονεν ἐκείνου· τὴν γὰρ κακὴν εἰρήνην ή καλὴ διαφωνία ἔλυσε, καὶ ἐποίησεν εἰρήνην. Οὕτω καὶ Παῦλος τοὺς κατ' αὐτοῦ συμφωνοῦντας διέσχισεν 40. Επι δὲ τοῦ Ναβουθὲ πολέμου παντὸς τότε ἡ συμφωνία ἐκείνη χαλεπωτέρα γέγονεν. Οὐ γὰρ πανταχοῦ ὁμόνοια καλόν· ἐπεὶ καὶ λῃσταὶ συμφωνοῦσιν. Οὐκ ἄρα οὖν τῆς αὐτοῦ προθέσεως τὸ ἔργον, ἀλλὰ τῆς ἐκείνων γνώμης ὁ πόλεμος. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐβούλετο πάντας ὁμονοεῖν εἰς τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνοι διεστασίαζον, πόλεμος γίνεται. Αλλ' οὐκ εἶπεν οὕτως· ἀλλὰ τί φησιν ; Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἐκείνους παραμυθούμενος. Μὴ γὰρ νο- μίσητε, φησίν, ὅτι ὑμεῖς αἴτιοι τούτων· ἐγώ εἰμι ὁ ταῦτα κατασκευάζων, ἐπειδὴ οὕτω διάκεινται. Μὴ τοίνυν θορυ δεῖσθε, ὡς παρὰ προσδοκίαν τῶν πραγμάτων γινομένων. Διὰ τοῦτο ἦλθον, ὥστε πόλεμον ἐμβαλεῖν· τοῦτο γὰρ ἐμόν ἐστι τὸ θέλημα. Μὴ τοίνυν θορυβείσθε πολεμουμένης 0, ὡς ἐπιβουλευομένης τῆς γῆς. Ὅταν γὰρ ἀποσχισθῇ τὸ χεῖρον, τότε λοιπὸν τῷ κρείττονι συνάπτεται ὁ οὐρανός. Ταῦτα δὲ λέγει, πρὸς τὴν πονηρὰν ὑπόνοιαν τῶν πολλῶν αὐτοὺς ἀλείφων. Καὶ οὐκ εἶπε, Πόλεμον, ἀλλ᾽ ὅ τούτου χαλεπώτερον ἦν, Μάχαιραν. Εἰ δὲ φορτικώτερον είρηται ταῦτα καὶ κακεμφάτως, μὴ θαυμάσης. Βουλόμενος γὰρ αὐτῶν γυμνάσαι τῇ τραχύτητι τῶν [398] βημάτων τὴν ἀκοὴν, ἵνα μὴ ἐν τῇ δυσκολίᾳ τῶν πραγμάτων ἀποπηδής σωσιν, οὕτω καὶ τὸν λόγον ἐσχημάτισε· ἵνα 68 μή τις λέγῃ, ὅτι κολακεύσας ἔπεισε καὶ τὰ δυσχερή κρύψας, διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἑτέρως ὀφείλοντα λεχθῆναι, ἐπαχθέστερον ἡρμήνευσε καὶ φορτικώτερον. Βέλτιον γὰρ ἐπὶ τῶν πρα γμάτων τὴν ἡμερότητα ἰδεῖν, ἢ ἐπὶ τῶν ῥημάτων. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τούτοις ἠρκέσθη, ἀλλὰ καὶ ἀναπλώσας αὐτὸ τοῦ πολέμου τὸ εἶδος, δείκνυσι καὶ τοῦτο ἐμφυλίου πολλῷ χαλεπώτερον ὂν, καί φησιν· "Ηλθον διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μη- τρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς. Οὐ γὰρ φίλοι, φησίν, οὐδὲ τ8 πολῖται μόνον, ἀλλὰ καὶ συγκ γενεῖς κατ' ἀλλήλων στήσονται, καὶ ἡ φύσις καθ᾿ ἑαυ τὴν σχισθήσεται. Ἦλθον γὰρ, φησί, διχάσει ἄνθρω- που κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτ τῆς. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐν τοῖς οἰκείοις ὁ πόλεμος, ἀλλ' ἐν τοῖς φιλτάτοις καὶ τοῖς σφόδρα ἀναγκαίοις. "Ο μάλιστα ἔδωκεν Εdd. " 400 αὐτοῦ τὴν δύναμιν δείκνυσιν, ὅτι ταῦτα ἀκούοντες καὶ αὐτοὶ κατεδέχοντο, καὶ τοὺς ἄλλους ἔπειθον. Καίτοιγε οὐκ αὐτὸς ταῦτα ἐποίει, ἀλλ' ἡ ἐκείνων πονηρία· ἀλλ᾽ ὅμως αὐτὸς ταῦτα λέγει ποιεῖν. Τοιοῦτον γὰρ τῆς Γραφῆς τὸ ἔθος. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ φησι . Δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν. Καὶ ἐνταῦθα οὕτωτε φησίν· ἴν', ὅπερ ἔφθην εἰπών, μελετήσαντες ἐν τοῖς ῥής μασι τούτοις, μὴ θορυβῶνται ὀνειδιζόμενοι καὶ ὑβριζόμε νοι. Εἰ δέ τινες φορτικὰ ταῦτα νομίζουσιν εἶναι, ένα μνησθήτωσαν παλαιᾶς ἱστορίας. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς ένα χρόνοις τοῦτο συνέβη, δ μάλιστα δείκνυσι τὴν Παλαιών τῇ Καινῇ συγγενῆ, καὶ τὸν ταῦτα λέγοντα τοῦτον ὄντα το τὸν καὶ ἐκεῖνα ἐπιτάξαντα. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ὅτε ἕκαστος τὸν πλησίον ἀνεῖλε, τότε αὐτοῖς τὴν ὀργὴν εἴασε· καὶ ὅτε τὸν μόσχον ἐποίησαν, καὶ ὅτε τῷ Βεελης. γὰρ ἐτελέσθησαν. Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι πο νημὸς ἐκεῖνος ὁ Θεὸς, οὗτος δὲ ἀγαθός; Ἰδοὺ γὰρ συγγε νικῶν αἱμάτων τὴν οἰκουμένην ἐπλήρωσεν. Αλλ' όμως πολλῆς καὶ τοῦτο φιλανθρωπίας ἔργον εἶναί φαμεν. Διαθ τοῦτο δεικνὺς αὐτὸν ὄντα τὸν καὶ ἐκεῖνα ἀποδεξάμενον, καὶ προφητείας μέμνηται, εἰ καὶ μὴ εἰς τοῦτο εἰρημένης, ἀλλ' ὅμως τὸ αὐτὸ ἐμφαινούσης. Τίς δὲ αὕτη ἐστίν ; Εχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκειακοὶ αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων τοιουτόν τι συνέβη. Ήσαν γάρ προφῆται καὶ ψευδοπροφῆται, καὶ ὁ δῆμος ἐσχίζετο, καὶ αἱ οἰκίαι διῃροῦντο· καὶ οἱ μὲν τούτοις ἐπίστευον, οἱ δὲ ἐκείνοις. Διὰ τοῦτο παραινεῖ ὁ προφήτης λέγων· Μὴ πιστεύετε ἐν φίλοις, μηδὲ ἐλπίζετε ἐπὶ ἡγουμένοις ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου φύλαξαι, τοῦ ἀνα θέσθαι τι αὐτῇ· καὶ ", Εχθροὶ τοῦ ἀνδρὶς οἱ ἄνδρες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, τὸν μέλλοντα δέχεσθαι τὸν λόγον πάντων ἀνώτερον εἶναι παρασκευά ζων. Οὐ γὰρ τὸ ἀποθανεῖν κακόν, ἀλλὰ τὸ κακῶς ἀπο θανεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Πῦρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γήν. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, τὴν σφοδρότητα καὶ θερμότητα δηλῶν τῆς ἀγάπης, ἣν ἀπῄτει [599]. Ἐπειδὴ γὰρ " αὐτὸς ἡμᾶς σφόδρα ἠγάπησεν, οὕτω καὶ ἀγαπᾶσθαι βούλεται παρ' ἡμῶν. Ταῦτα δὲ καὶ τούτους ήλειψε τὰ βήσ ματα, καὶ ὑψηλοτέρους εποίει. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μέλλουσι, φησί, συγγενών τ8 καὶ παίδων καὶ γονέων καταφρονεῖν, ἐννόησον ὑμᾶς τὸ τοὺς διδασκάλους ὁποίους εἶναι χρήσ Οὐδὲ γὰρ μέχρις ὑμῶν τὰ δυσχερῆ στήσεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς ἄλλους διαβήσεται. Ἐπειδὴ γὰρ μεγάλα κο μίζων ἦλθον ἀγαθὰ, μεγάλην ἀπαιτῶ καὶ τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν διάθεσιν. Ο φιλῶν πατέρα ή μητέρα ὑπές ἐμέ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὁ φιλών ινών θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὡς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθε ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Εἶδες ἀξίωμα Διο δασκάλου; εἶδες πῶς δείκνυσιν ἑαυτὸν γνήσιον του γεγεννηκότος Υἱόν, πάντα κελεύων ἀφεῖναι κάτω, καὶ τὴν ἀγάπην τὴν αὐτοῦ προτιμάν; Καὶ τί λέγω, φησί, φίλους καὶ συγγενεῖς ; Κἂν τὴν ψυχὴν τὴν σαυτού προτιμήσῃς τῆς ἐμῆς ἀγάπης, πόῤῥω τῶν ἐμῶν ἔστησας μαθητῶν. Τί οὖν ; οὐκ ἐναντία ταῦτα τῇ Παλει; Μὴ γένοιτο· ἀλλὰ καὶ σφόδρα συνάδοντα. Καὶ γὰρ ἐκεῖ τοὺς εἰδωλολατροῦντας οὐχὶ μισεῖν το μόνον, ἀλλὰ καὶ λιθά σαι κελεύει, καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ δὲ τούτους θαυμά Γ. ώς "1 17 d σε ἀνθυποστρέφειν Edd. σε διά] καὶ διά Ε. “ πληρῶσαι Α. Μας πρότερος F. σε διείλεν Edd. οι ὡς πολε μουμένης Sav. Ben. favente Ge. σε 5] add. πολλῷ Γ. 68 ἵνα] καὶ ἵνα Edd. σ' τοῦτο] τοῦ C. Ε. τοῦτον Γ. δν] Sic C. et corr. B. έστι G. cæteri όντα. ** οὐδέ] και D. ἑαυτῆς D. F. Ερ. * Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φ. D. Ε. 78 καὶ ἐντ. οὕτω] οὕτω καὶ ἐντ. Ε. * τοῦτον ὄντα om. Β. F. 10 καί ] ὅτι Edd. καὶ οἱ λ. ρ. ρ. ἄνδρες om. Β. o om. Ε. το Verba καὶ θερμότητα desunt in meis, sed habet Ge. * αὐτός] οὕτως Mor. quαν contra codd. et Verss. secutus est Montel. + συγγενῶν] Sic Edd. et Armn. καὶ γυναικῶν codd. et Ge. * όμως;) Sic codd. et Ge. ἡμᾶς Edd. μισεῖν] Sic C. Ε. F. et Ge. vulgo μισεί. 80 "

405 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν οὐκ [387] ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. α'. Πάλιν τὰ φορτικώτερα τίθησι καὶ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας· καὶ ὅπερ ἔμελλον ἀνθυποφέρειν “, τοῦτο προλέγει. Ἵνα γὰρ μὴ ταῦτα ἀκούοντες λέγωσι· Διὰ το τοῦτο οὖν παραγέγονας, ὥστε καὶ ἡμᾶς ἀνελεῖν καὶ τοὺς ἡμῖν πειθομένους, καὶ πολέμου τὴν γῆν ἐμπλῆσαι " ; πρότερον αὐτός φησιν· Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν. Πῶς οὖν αὐτοῖς ἐπέταξεν εἰς ἑκάστην οἰκίαν εἰσιοῦσιν εἰρήνην ἐπιλέγειν; πῶς δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι ἔλεγον, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη; πῶς δὲ καὶ οἱ προφῆται πάντες τοῦτο εὐηγγελίζοντο; Ὅτι τοῦτο μά- λιστα εἰρήνη, ὅταν τὸ νενοσηκὸς ἀποτέμνηται, ὅταν τὸ στασιάζον χωρίζηται. Οὕτω γὰρ δυνατὸν τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ συναφθῆναι. Ἐπεὶ καὶ ἰατρὸς οὕτω τὸ λοιπὸν διασώζει σῶμα, ὅταν τὸ ἁνιάτως ἔχον ἐκτέμῃ· καὶ στρατηγός, ὅταν κακῶς ὁμονοοῦντας εἰς διάστασιν ἀγάγῃ. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ πύργου γέγονεν ἐκείνου· τὴν γὰρ κακὴν εἰρήνην ή καλὴ διαφωνία ἔλυσε, καὶ ἐποίησεν εἰρήνην. Οὕτω καὶ Παῦλος τοὺς κατ' αὐτοῦ συμφωνοῦντας διέσχισεν 40. Επι δὲ τοῦ Ναβουθὲ πολέμου παντὸς τότε ἡ συμφωνία ἐκείνη χαλεπωτέρα γέγονεν. Οὐ γὰρ πανταχοῦ ὁμόνοια καλόν· ἐπεὶ καὶ λῃσταὶ συμφωνοῦσιν. Οὐκ ἄρα οὖν τῆς αὐτοῦ προθέσεως τὸ ἔργον, ἀλλὰ τῆς ἐκείνων γνώμης ὁ πόλεμος. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐβούλετο πάντας ὁμονοεῖν εἰς τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνοι διεστασίαζον, πόλεμος γίνεται. Αλλ' οὐκ εἶπεν οὕτως· ἀλλὰ τί φησιν ; Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἐκείνους παραμυθούμενος. Μὴ γὰρ νο- μίσητε, φησίν, ὅτι ὑμεῖς αἴτιοι τούτων· ἐγώ εἰμι ὁ ταῦτα κατασκευάζων, ἐπειδὴ οὕτω διάκεινται. Μὴ τοίνυν θορυ δεῖσθε, ὡς παρὰ προσδοκίαν τῶν πραγμάτων γινομένων. Διὰ τοῦτο ἦλθον, ὥστε πόλεμον ἐμβαλεῖν· τοῦτο γὰρ ἐμόν ἐστι τὸ θέλημα. Μὴ τοίνυν θορυβείσθε πολεμουμένης 0, ὡς ἐπιβουλευομένης τῆς γῆς. Ὅταν γὰρ ἀποσχισθῇ τὸ χεῖρον, τότε λοιπὸν τῷ κρείττονι συνάπτεται ὁ οὐρανός. Ταῦτα δὲ λέγει, πρὸς τὴν πονηρὰν ὑπόνοιαν τῶν πολλῶν αὐτοὺς ἀλείφων. Καὶ οὐκ εἶπε, Πόλεμον, ἀλλ᾽ ὅ τούτου χαλεπώτερον ἦν, Μάχαιραν. Εἰ δὲ φορτικώτερον είρηται ταῦτα καὶ κακεμφάτως, μὴ θαυμάσης. Βουλόμενος γὰρ αὐτῶν γυμνάσαι τῇ τραχύτητι τῶν [398] βημάτων τὴν ἀκοὴν, ἵνα μὴ ἐν τῇ δυσκολίᾳ τῶν πραγμάτων ἀποπηδής σωσιν, οὕτω καὶ τὸν λόγον ἐσχημάτισε· ἵνα 68 μή τις λέγῃ, ὅτι κολακεύσας ἔπεισε καὶ τὰ δυσχερή κρύψας, διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἑτέρως ὀφείλοντα λεχθῆναι, ἐπαχθέστερον ἡρμήνευσε καὶ φορτικώτερον. Βέλτιον γὰρ ἐπὶ τῶν πρα γμάτων τὴν ἡμερότητα ἰδεῖν, ἢ ἐπὶ τῶν ῥημάτων. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τούτοις ἠρκέσθη, ἀλλὰ καὶ ἀναπλώσας αὐτὸ τοῦ πολέμου τὸ εἶδος, δείκνυσι καὶ τοῦτο ἐμφυλίου πολλῷ χαλεπώτερον ὂν, καί φησιν· "Ηλθον διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μη- τρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς. Οὐ γὰρ φίλοι, φησίν, οὐδὲ τ8 πολῖται μόνον, ἀλλὰ καὶ συγκ γενεῖς κατ' ἀλλήλων στήσονται, καὶ ἡ φύσις καθ᾿ ἑαυ τὴν σχισθήσεται. Ἦλθον γὰρ, φησί, διχάσει ἄνθρω- που κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτ τῆς. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐν τοῖς οἰκείοις ὁ πόλεμος, ἀλλ' ἐν τοῖς φιλτάτοις καὶ τοῖς σφόδρα ἀναγκαίοις. "Ο μάλιστα ἔδωκεν Εdd. " 400 αὐτοῦ τὴν δύναμιν δείκνυσιν, ὅτι ταῦτα ἀκούοντες καὶ αὐτοὶ κατεδέχοντο, καὶ τοὺς ἄλλους ἔπειθον. Καίτοιγε οὐκ αὐτὸς ταῦτα ἐποίει, ἀλλ' ἡ ἐκείνων πονηρία· ἀλλ᾽ ὅμως αὐτὸς ταῦτα λέγει ποιεῖν. Τοιοῦτον γὰρ τῆς Γραφῆς τὸ ἔθος. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ φησι . Δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν. Καὶ ἐνταῦθα οὕτωτε φησίν· ἴν', ὅπερ ἔφθην εἰπών, μελετήσαντες ἐν τοῖς ῥής μασι τούτοις, μὴ θορυβῶνται ὀνειδιζόμενοι καὶ ὑβριζόμε νοι. Εἰ δέ τινες φορτικὰ ταῦτα νομίζουσιν εἶναι, ένα μνησθήτωσαν παλαιᾶς ἱστορίας. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς ένα χρόνοις τοῦτο συνέβη, δ μάλιστα δείκνυσι τὴν Παλαιών τῇ Καινῇ συγγενῆ, καὶ τὸν ταῦτα λέγοντα τοῦτον ὄντα το τὸν καὶ ἐκεῖνα ἐπιτάξαντα. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ὅτε ἕκαστος τὸν πλησίον ἀνεῖλε, τότε αὐτοῖς τὴν ὀργὴν εἴασε· καὶ ὅτε τὸν μόσχον ἐποίησαν, καὶ ὅτε τῷ Βεελης. γὰρ ἐτελέσθησαν. Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι πο νημὸς ἐκεῖνος ὁ Θεὸς, οὗτος δὲ ἀγαθός; Ἰδοὺ γὰρ συγγε νικῶν αἱμάτων τὴν οἰκουμένην ἐπλήρωσεν. Αλλ' όμως πολλῆς καὶ τοῦτο φιλανθρωπίας ἔργον εἶναί φαμεν. Διαθ τοῦτο δεικνὺς αὐτὸν ὄντα τὸν καὶ ἐκεῖνα ἀποδεξάμενον, καὶ προφητείας μέμνηται, εἰ καὶ μὴ εἰς τοῦτο εἰρημένης, ἀλλ' ὅμως τὸ αὐτὸ ἐμφαινούσης. Τίς δὲ αὕτη ἐστίν ; Εχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκειακοὶ αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων τοιουτόν τι συνέβη. Ήσαν γάρ προφῆται καὶ ψευδοπροφῆται, καὶ ὁ δῆμος ἐσχίζετο, καὶ αἱ οἰκίαι διῃροῦντο· καὶ οἱ μὲν τούτοις ἐπίστευον, οἱ δὲ ἐκείνοις. Διὰ τοῦτο παραινεῖ ὁ προφήτης λέγων· Μὴ πιστεύετε ἐν φίλοις, μηδὲ ἐλπίζετε ἐπὶ ἡγουμένοις ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου φύλαξαι, τοῦ ἀνα θέσθαι τι αὐτῇ· καὶ ", Εχθροὶ τοῦ ἀνδρὶς οἱ ἄνδρες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, τὸν μέλλοντα δέχεσθαι τὸν λόγον πάντων ἀνώτερον εἶναι παρασκευά ζων. Οὐ γὰρ τὸ ἀποθανεῖν κακόν, ἀλλὰ τὸ κακῶς ἀπο θανεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Πῦρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γήν. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, τὴν σφοδρότητα καὶ θερμότητα δηλῶν τῆς ἀγάπης, ἣν ἀπῄτει [599]. Ἐπειδὴ γὰρ " αὐτὸς ἡμᾶς σφόδρα ἠγάπησεν, οὕτω καὶ ἀγαπᾶσθαι βούλεται παρ' ἡμῶν. Ταῦτα δὲ καὶ τούτους ήλειψε τὰ βήσ ματα, καὶ ὑψηλοτέρους εποίει. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μέλλουσι, φησί, συγγενών τ8 καὶ παίδων καὶ γονέων καταφρονεῖν, ἐννόησον ὑμᾶς τὸ τοὺς διδασκάλους ὁποίους εἶναι χρήσ Οὐδὲ γὰρ μέχρις ὑμῶν τὰ δυσχερῆ στήσεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς ἄλλους διαβήσεται. Ἐπειδὴ γὰρ μεγάλα κο μίζων ἦλθον ἀγαθὰ, μεγάλην ἀπαιτῶ καὶ τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν διάθεσιν. Ο φιλῶν πατέρα ή μητέρα ὑπές ἐμέ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὁ φιλών ινών θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὡς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθε ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Εἶδες ἀξίωμα Διο δασκάλου; εἶδες πῶς δείκνυσιν ἑαυτὸν γνήσιον του γεγεννηκότος Υἱόν, πάντα κελεύων ἀφεῖναι κάτω, καὶ τὴν ἀγάπην τὴν αὐτοῦ προτιμάν; Καὶ τί λέγω, φησί, φίλους καὶ συγγενεῖς ; Κἂν τὴν ψυχὴν τὴν σαυτού προτιμήσῃς τῆς ἐμῆς ἀγάπης, πόῤῥω τῶν ἐμῶν ἔστησας μαθητῶν. Τί οὖν ; οὐκ ἐναντία ταῦτα τῇ Παλει; Μὴ γένοιτο· ἀλλὰ καὶ σφόδρα συνάδοντα. Καὶ γὰρ ἐκεῖ τοὺς εἰδωλολατροῦντας οὐχὶ μισεῖν το μόνον, ἀλλὰ καὶ λιθά σαι κελεύει, καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ δὲ τούτους θαυμά Γ. ώς "1 17 d σε ἀνθυποστρέφειν Edd. σε διά] καὶ διά Ε. “ πληρῶσαι Α. Μας πρότερος F. σε διείλεν Edd. οι ὡς πολε μουμένης Sav. Ben. favente Ge. σε 5] add. πολλῷ Γ. 68 ἵνα] καὶ ἵνα Edd. σ' τοῦτο] τοῦ C. Ε. τοῦτον Γ. δν] Sic C. et corr. B. έστι G. cæteri όντα. ** οὐδέ] και D. ἑαυτῆς D. F. Ερ. * Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φ. D. Ε. 78 καὶ ἐντ. οὕτω] οὕτω καὶ ἐντ. Ε. * τοῦτον ὄντα om. Β. F. 10 καί ] ὅτι Edd. καὶ οἱ λ. ρ. ρ. ἄνδρες om. Β. o om. Ε. το Verba καὶ θερμότητα desunt in meis, sed habet Ge. * αὐτός] οὕτως Mor. quαν contra codd. et Verss. secutus est Montel. + συγγενῶν] Sic Edd. et Armn. καὶ γυναικῶν codd. et Ge. * όμως;) Sic codd. et Ge. ἡμᾶς Edd. μισεῖν] Sic C. Ε. F. et Ge. vulgo μισεί. 80 "

405 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν οὐκ [387] ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. α'. Πάλιν τὰ φορτικώτερα τίθησι καὶ μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας· καὶ ὅπερ ἔμελλον ἀνθυποφέρειν “, τοῦτο προλέγει. Ἵνα γὰρ μὴ ταῦτα ἀκούοντες λέγωσι· Διὰ το τοῦτο οὖν παραγέγονας, ὥστε καὶ ἡμᾶς ἀνελεῖν καὶ τοὺς ἡμῖν πειθομένους, καὶ πολέμου τὴν γῆν ἐμπλῆσαι " ; πρότερον αὐτός φησιν· Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν. Πῶς οὖν αὐτοῖς ἐπέταξεν εἰς ἑκάστην οἰκίαν εἰσιοῦσιν εἰρήνην ἐπιλέγειν; πῶς δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι ἔλεγον, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη; πῶς δὲ καὶ οἱ προφῆται πάντες τοῦτο εὐηγγελίζοντο; Ὅτι τοῦτο μά- λιστα εἰρήνη, ὅταν τὸ νενοσηκὸς ἀποτέμνηται, ὅταν τὸ στασιάζον χωρίζηται. Οὕτω γὰρ δυνατὸν τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ συναφθῆναι. Ἐπεὶ καὶ ἰατρὸς οὕτω τὸ λοιπὸν διασώζει σῶμα, ὅταν τὸ ἁνιάτως ἔχον ἐκτέμῃ· καὶ στρατηγός, ὅταν κακῶς ὁμονοοῦντας εἰς διάστασιν ἀγάγῃ. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ πύργου γέγονεν ἐκείνου· τὴν γὰρ κακὴν εἰρήνην ή καλὴ διαφωνία ἔλυσε, καὶ ἐποίησεν εἰρήνην. Οὕτω καὶ Παῦλος τοὺς κατ' αὐτοῦ συμφωνοῦντας διέσχισεν 40. Επι δὲ τοῦ Ναβουθὲ πολέμου παντὸς τότε ἡ συμφωνία ἐκείνη χαλεπωτέρα γέγονεν. Οὐ γὰρ πανταχοῦ ὁμόνοια καλόν· ἐπεὶ καὶ λῃσταὶ συμφωνοῦσιν. Οὐκ ἄρα οὖν τῆς αὐτοῦ προθέσεως τὸ ἔργον, ἀλλὰ τῆς ἐκείνων γνώμης ὁ πόλεμος. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐβούλετο πάντας ὁμονοεῖν εἰς τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνοι διεστασίαζον, πόλεμος γίνεται. Αλλ' οὐκ εἶπεν οὕτως· ἀλλὰ τί φησιν ; Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἐκείνους παραμυθούμενος. Μὴ γὰρ νο- μίσητε, φησίν, ὅτι ὑμεῖς αἴτιοι τούτων· ἐγώ εἰμι ὁ ταῦτα κατασκευάζων, ἐπειδὴ οὕτω διάκεινται. Μὴ τοίνυν θορυ δεῖσθε, ὡς παρὰ προσδοκίαν τῶν πραγμάτων γινομένων. Διὰ τοῦτο ἦλθον, ὥστε πόλεμον ἐμβαλεῖν· τοῦτο γὰρ ἐμόν ἐστι τὸ θέλημα. Μὴ τοίνυν θορυβείσθε πολεμουμένης 0, ὡς ἐπιβουλευομένης τῆς γῆς. Ὅταν γὰρ ἀποσχισθῇ τὸ χεῖρον, τότε λοιπὸν τῷ κρείττονι συνάπτεται ὁ οὐρανός. Ταῦτα δὲ λέγει, πρὸς τὴν πονηρὰν ὑπόνοιαν τῶν πολλῶν αὐτοὺς ἀλείφων. Καὶ οὐκ εἶπε, Πόλεμον, ἀλλ᾽ ὅ τούτου χαλεπώτερον ἦν, Μάχαιραν. Εἰ δὲ φορτικώτερον είρηται ταῦτα καὶ κακεμφάτως, μὴ θαυμάσης. Βουλόμενος γὰρ αὐτῶν γυμνάσαι τῇ τραχύτητι τῶν [398] βημάτων τὴν ἀκοὴν, ἵνα μὴ ἐν τῇ δυσκολίᾳ τῶν πραγμάτων ἀποπηδής σωσιν, οὕτω καὶ τὸν λόγον ἐσχημάτισε· ἵνα 68 μή τις λέγῃ, ὅτι κολακεύσας ἔπεισε καὶ τὰ δυσχερή κρύψας, διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἑτέρως ὀφείλοντα λεχθῆναι, ἐπαχθέστερον ἡρμήνευσε καὶ φορτικώτερον. Βέλτιον γὰρ ἐπὶ τῶν πρα γμάτων τὴν ἡμερότητα ἰδεῖν, ἢ ἐπὶ τῶν ῥημάτων. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τούτοις ἠρκέσθη, ἀλλὰ καὶ ἀναπλώσας αὐτὸ τοῦ πολέμου τὸ εἶδος, δείκνυσι καὶ τοῦτο ἐμφυλίου πολλῷ χαλεπώτερον ὂν, καί φησιν· "Ηλθον διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μη- τρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς. Οὐ γὰρ φίλοι, φησίν, οὐδὲ τ8 πολῖται μόνον, ἀλλὰ καὶ συγκ γενεῖς κατ' ἀλλήλων στήσονται, καὶ ἡ φύσις καθ᾿ ἑαυ τὴν σχισθήσεται. Ἦλθον γὰρ, φησί, διχάσει ἄνθρω- που κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτ τῆς. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐν τοῖς οἰκείοις ὁ πόλεμος, ἀλλ' ἐν τοῖς φιλτάτοις καὶ τοῖς σφόδρα ἀναγκαίοις. "Ο μάλιστα ἔδωκεν Εdd. " 400 αὐτοῦ τὴν δύναμιν δείκνυσιν, ὅτι ταῦτα ἀκούοντες καὶ αὐτοὶ κατεδέχοντο, καὶ τοὺς ἄλλους ἔπειθον. Καίτοιγε οὐκ αὐτὸς ταῦτα ἐποίει, ἀλλ' ἡ ἐκείνων πονηρία· ἀλλ᾽ ὅμως αὐτὸς ταῦτα λέγει ποιεῖν. Τοιοῦτον γὰρ τῆς Γραφῆς τὸ ἔθος. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ φησι . Δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν. Καὶ ἐνταῦθα οὕτωτε φησίν· ἴν', ὅπερ ἔφθην εἰπών, μελετήσαντες ἐν τοῖς ῥής μασι τούτοις, μὴ θορυβῶνται ὀνειδιζόμενοι καὶ ὑβριζόμε νοι. Εἰ δέ τινες φορτικὰ ταῦτα νομίζουσιν εἶναι, ένα μνησθήτωσαν παλαιᾶς ἱστορίας. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς ένα χρόνοις τοῦτο συνέβη, δ μάλιστα δείκνυσι τὴν Παλαιών τῇ Καινῇ συγγενῆ, καὶ τὸν ταῦτα λέγοντα τοῦτον ὄντα το τὸν καὶ ἐκεῖνα ἐπιτάξαντα. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ὅτε ἕκαστος τὸν πλησίον ἀνεῖλε, τότε αὐτοῖς τὴν ὀργὴν εἴασε· καὶ ὅτε τὸν μόσχον ἐποίησαν, καὶ ὅτε τῷ Βεελης. γὰρ ἐτελέσθησαν. Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι πο νημὸς ἐκεῖνος ὁ Θεὸς, οὗτος δὲ ἀγαθός; Ἰδοὺ γὰρ συγγε νικῶν αἱμάτων τὴν οἰκουμένην ἐπλήρωσεν. Αλλ' όμως πολλῆς καὶ τοῦτο φιλανθρωπίας ἔργον εἶναί φαμεν. Διαθ τοῦτο δεικνὺς αὐτὸν ὄντα τὸν καὶ ἐκεῖνα ἀποδεξάμενον, καὶ προφητείας μέμνηται, εἰ καὶ μὴ εἰς τοῦτο εἰρημένης, ἀλλ' ὅμως τὸ αὐτὸ ἐμφαινούσης. Τίς δὲ αὕτη ἐστίν ; Εχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκειακοὶ αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων τοιουτόν τι συνέβη. Ήσαν γάρ προφῆται καὶ ψευδοπροφῆται, καὶ ὁ δῆμος ἐσχίζετο, καὶ αἱ οἰκίαι διῃροῦντο· καὶ οἱ μὲν τούτοις ἐπίστευον, οἱ δὲ ἐκείνοις. Διὰ τοῦτο παραινεῖ ὁ προφήτης λέγων· Μὴ πιστεύετε ἐν φίλοις, μηδὲ ἐλπίζετε ἐπὶ ἡγουμένοις ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου φύλαξαι, τοῦ ἀνα θέσθαι τι αὐτῇ· καὶ ", Εχθροὶ τοῦ ἀνδρὶς οἱ ἄνδρες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, τὸν μέλλοντα δέχεσθαι τὸν λόγον πάντων ἀνώτερον εἶναι παρασκευά ζων. Οὐ γὰρ τὸ ἀποθανεῖν κακόν, ἀλλὰ τὸ κακῶς ἀπο θανεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγε· Πῦρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γήν. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, τὴν σφοδρότητα καὶ θερμότητα δηλῶν τῆς ἀγάπης, ἣν ἀπῄτει [599]. Ἐπειδὴ γὰρ " αὐτὸς ἡμᾶς σφόδρα ἠγάπησεν, οὕτω καὶ ἀγαπᾶσθαι βούλεται παρ' ἡμῶν. Ταῦτα δὲ καὶ τούτους ήλειψε τὰ βήσ ματα, καὶ ὑψηλοτέρους εποίει. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μέλλουσι, φησί, συγγενών τ8 καὶ παίδων καὶ γονέων καταφρονεῖν, ἐννόησον ὑμᾶς τὸ τοὺς διδασκάλους ὁποίους εἶναι χρήσ Οὐδὲ γὰρ μέχρις ὑμῶν τὰ δυσχερῆ στήσεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς ἄλλους διαβήσεται. Ἐπειδὴ γὰρ μεγάλα κο μίζων ἦλθον ἀγαθὰ, μεγάλην ἀπαιτῶ καὶ τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν διάθεσιν. Ο φιλῶν πατέρα ή μητέρα ὑπές ἐμέ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὁ φιλών ινών θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὡς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθε ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Εἶδες ἀξίωμα Διο δασκάλου; εἶδες πῶς δείκνυσιν ἑαυτὸν γνήσιον του γεγεννηκότος Υἱόν, πάντα κελεύων ἀφεῖναι κάτω, καὶ τὴν ἀγάπην τὴν αὐτοῦ προτιμάν; Καὶ τί λέγω, φησί, φίλους καὶ συγγενεῖς ; Κἂν τὴν ψυχὴν τὴν σαυτού προτιμήσῃς τῆς ἐμῆς ἀγάπης, πόῤῥω τῶν ἐμῶν ἔστησας μαθητῶν. Τί οὖν ; οὐκ ἐναντία ταῦτα τῇ Παλει; Μὴ γένοιτο· ἀλλὰ καὶ σφόδρα συνάδοντα. Καὶ γὰρ ἐκεῖ τοὺς εἰδωλολατροῦντας οὐχὶ μισεῖν το μόνον, ἀλλὰ καὶ λιθά σαι κελεύει, καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ δὲ τούτους θαυμά Γ. ώς "1 17 d σε ἀνθυποστρέφειν Edd. σε διά] καὶ διά Ε. “ πληρῶσαι Α. Μας πρότερος F. σε διείλεν Edd. οι ὡς πολε μουμένης Sav. Ben. favente Ge. σε 5] add. πολλῷ Γ. 68 ἵνα] καὶ ἵνα Edd. σ' τοῦτο] τοῦ C. Ε. τοῦτον Γ. δν] Sic C. et corr. B. έστι G. cæteri όντα. ** οὐδέ] και D. ἑαυτῆς D. F. Ερ. * Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φ. D. Ε. 78 καὶ ἐντ. οὕτω] οὕτω καὶ ἐντ. Ε. * τοῦτον ὄντα om. Β. F. 10 καί ] ὅτι Edd. καὶ οἱ λ. ρ. ρ. ἄνδρες om. Β. o om. Ε. το Verba καὶ θερμότητα desunt in meis, sed habet Ge. * αὐτός] οὕτως Mor. quαν contra codd. et Verss. secutus est Montel. + συγγενῶν] Sic Edd. et Armn. καὶ γυναικῶν codd. et Ge. * όμως;) Sic codd. et Ge. ἡμᾶς Edd. μισεῖν] Sic C. Ε. F. et Ge. vulgo μισεί. 80 "

407 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXV. AL. XXXVI. 408 ζων φησίν· *Ὁ λέγων τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρί, Οὐχ ἑώρακά σε, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ οὐκ ἔγνω, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ ἀπέγνω, ἐφύλαξε τὰ λόγιά σου.* Εἰ δὲ ὁ Παῦλος πολλὰ περὶ γονέων $^{81}$ διατάττεται, πάντα αὐτοῖς ὑπακούειν κελεύων, μὴ θαυμάσῃς· εἰς ἐκεῖνα γὰρ μόνον $^{82}$ φησὶν ὑπακούειν, ὅσα μὴ παραβλάπτει τὴν εὐσέβειαν. Καὶ γὰρ ὅσιον τὴν ἄλλην αὐτοῖς ἅπασαν ἀποδιδόναι τιμήν· ὅταν δὲ πλέον τῆς ὀφειλομένης ἀπαιτῶσιν, οὐ δεῖ πείθεσθαι. Διὰ τοῦτο ὁ Λουκᾶς φησιν· *Εἴ τις ἔρχεται πρός με, καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ, καὶ τὴν μητέρα, καὶ τὴν γυναῖκα, καὶ τὰ τέκνα, καὶ τοὺς ἀδελφούς, ἔτι δὲ καὶ τὴν ψυχὴν τὴν ἑαυτοῦ* $^{83}$, *οὐ δύναται μου μαθητὴς εἶναι*· οὐχ ἁπλῶς μισῆσαι κελεύων, ἐπεὶ τοῦτό καὶ $^{84}$ σφόδρα παράνομον, ἀλλ' "Ὅταν βούληται πλέον ἐμοῦ φιλεῖσθαι, μίσησον αὐτὸν κατὰ τοῦτο. Τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸν τὸν φιλούμενον καὶ τὸν φιλοῦντα ἀπόλλυσι. β'. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, καὶ τοὺς παῖδας ἀνδρειοτέρους ἐργαζόμενος, καὶ τοὺς πατέρας τοὺς μέλλοντας κωλύειν πραοτέρους ποιῶν. Ὁρῶντες γὰρ, ὅτι τοσαύτην ἰσχὺν ἔχει καὶ δύναμιν, ὡς ἀποσχίζειν αὐτῶν τὰ τέκνα, ἅτε ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντες, καὶ ἀφίστασθαι ἔμελλον. Διὸ καὶ τούτους ἀφεὶς, πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὸν λόγον, τούτους παιδεύων $^{85}$ μὴ ἐπιχειρεῖν, ἅτε ἀμηχάνοις ἐπιχειροῦντας. Εἶτα ἵνα μὴ ἀγανακτῶσιν ἐκεῖνοι, μηδὲ δυσχεραίνωσιν, ὅρα ποῦ προάγει τὸν λόγον. Εἰπὼν γὰρ, *Ὃς οὐ μισεῖ πατέρα καὶ μητέρα*, ἐπήγαγε, *Καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν.* Τί γάρ μοι λέγεις τοὺς γεγεννηκότας, φησὶ, καὶ ἀδελφοὺς, καὶ ἀδελφὰς, καὶ γυναῖκα; Ψυχῆς οὐδὲν οἰκειότερον οὐδενί· ἀλλ' ὅμως ἐὰν μὴ καὶ ταύτην μισήσῃς, τἀναντία τοῦ φιλοῦντος ὑποστήσῃ πάντα. Καὶ [400] οὐδὲ ἁπλῶς αὐτὴν μισῆσαι ἐκέλευσεν, ἀλλ' ὥστε καὶ εἰς πόλεμον καὶ εἰς μάχας αὐτὴν ἐκδιδόναι, καὶ εἰς σφαγὰς καὶ αἵματα. *Ὃς γὰρ οὐ βαστάζει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἔρχεται ὀπίσω μου, οὐ δύναταί μου* $^{86}$ *μαθητὴς εἶναι.* Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, ὅτι πρὸς θάνατον δεῖ παρατετάχθαι, ἀλλ' ὅτι καὶ πρὸς θάνατον βίαιον· καὶ οὐ πρὸς $^{87}$ βίαιον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπονείδιστον. Καὶ οὐδὲν οὐδέπω περὶ τοῦ οἰκείου διαλέγεται πάθους, ἵνα τέως ἐν τούτοις παιδευθέντες εὐκολώτερον τὸν περὶ ἐκείνου δέξωνται λόγον. Ἆρα οὐκ ἄξιον ἐκπλαγῆναι, πῶς ταῦτα ἀκουόντων αὐτῶν οὐκ ἀπέπτη τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ, πανταχοῦ τῶν μὲν λυπηρῶν ἐν χερσὶν ὄντων, τῶν δὲ χρηστῶν ἐν ἐλπίσι; Πῶς οὖν οὐκ ἀπέπτη; Πολλὴ καὶ ἡ τοῦ λέγοντος δύναμις ἦν, καὶ ἡ τῶν ἀκουόντων ἀγάπη. Διὸ πολλῷ φορτικώτερα καὶ ἐπαχθέστερα τῶν μεγάλων ἐκείνων ἀκούοντες ἀνδρῶν τῶν περὶ Μωϋσέα καὶ Ἱερεμίαν, ἔμενον πειθόμενοι καὶ οὐδὲν ἀντιλέγοντες. *Ὁ εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ*, φησὶν, *ἀπολέσει αὐτὴν, καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν.* Εἶδες πόσον τῶν παρὰ τὸ δέον φιλούντων τὸ βλάβος; πόσον τῶν μισούντων τὸ κέρδος; Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἐπιτάγματα φορτικὰ ἦν, πρὸς γονέας, καὶ παῖδας, καὶ φύσιν, καὶ συγγένειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην, καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ψυχὴν κελεύοντος αὐτοὺς $^{88}$ παρατάττεσθαι, τίθησι καὶ τὸ ὄφελος, μέγιστον ὄν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον οὐ βλάψει, φησὶ, ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ὠφελήσει τὰ μέγιστα, τἀναντία δὲ παραβλάψει· ὅπερ πανταχοῦ ποιεῖ, ἀφ' ὧν ἐπιθυμοῦσιν, ἀπὸ τούτων ἐνάγων. Διατί γὰρ οὐ βούλει καταφρονῆσαί σου τῆς ψυχῆς; Ἐπειδὴ φιλεῖς αὐτήν; Οὐκοῦν διὰ τοῦτο καταφρόνησον, καὶ τότε αὐτὴν τὰ μέγιστα ὀνήσεις, καὶ τὸ φιλοῦντος ἐπιδείξῃ. Καὶ σκόπει σύνεσιν ἄφατον. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν γονέων μόνον $^{89}$ γυμνάζει τὸν λόγον τοῦτον, οὐδὲ ἐπὶ τῶν παίδων, ἀλλ' ἐπὶ τῆς πάντων οἰκειοτέρας ψυχῆς, ἵνα ἐκεῖθεν ἐντεῦθεν ἀναμφισβήτητον γένηται, καὶ μάθωσιν ὅτι καὶ ἐκείνους οὕτω τὰ μέγιστα $^{90}$ ὠφελήσουσι, ὅπου γε καὶ ἐπὶ τῆς πάντων ἀναγκαιοτέρας ψυχῆς τοῦτο συμβαίνει. Ἱκανὰ μὲν οὖν ἦν καὶ ταῦτα πεῖσαι δέχεσθαι τοὺς μέλλοντας αὐτοὺς θεραπεύειν. Τίς γὰρ τοὺς οὕτω γενναίους καὶ ἀριστέας $^{91}$, καὶ καθάπερ λέοντας τὴν οἰκουμένην περιτρέχοντας, καὶ πάντων καταφρονοῦντας τῶν καθ' ἑαυτοὺς, ἵνα ἕτεροι σωθῶσιν, οὐκ ἂν ἐδέξατο προθυμίᾳ πάσῃ; Ἀλλ' ὅμως καὶ ἕτερον μισθὸν τίθησι, δεικνὺς ὅτι τῶν ξενοδοχούντων φροντίζει μᾶλλον ἐν τούτῳ, ἢ τῶν ξενιζομένων. Καὶ δίδωσι μὲν πρώτην τιμὴν, λέγων· *Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με*· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἴσον, τοῦ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ὑποδέχεσθαι; Ἐπαγγέλλεται δὲ μετὰ τούτου καὶ ἑτέραν ἀμοιβήν· *Ὁ δεχόμενος γὰρ, φησὶ, προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου, μισθὸν [401] προφήτου λήψεται· καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου, μισθὸν δικαίου λήψεται.* Καὶ ἀνωτέρω μὲν κόλασιν ἀπειλεῖ τοῖς μὴ δεχομένοις· ἐνταῦθα δὲ καὶ ἄνεσιν $^{92}$ ἀγαθῶν ὁρίζει. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι αὐτῶν $^{93}$ φροντίζει μᾶλλον, οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, 'Ὁ δεχόμενος προφήτην, ἢ $^{94}$, 'Ὁ δεχόμενος δίκαιον, ἀλλ' ἐπήγαγεν, *Εἰς ὄνομα προφήτου*, καί, *Εἰς ὄνομα δικαίου*· τουτέστιν, 'Ἐὰν μὴ διὰ βιωτικὴν προστασίαν, μηδὲ δι' ἄλλο τι τῶν ἐπιχώριον δέξηται, ἀλλ' ἐπειδὴ ἢ προφήτης ἐστὶν, ἢ δίκαιος, μισθὸν προφήτου καὶ μισθὸν δικαίου λήψεται· οἷον $^{95}$ εἰκὸς τὸν προφήτην ἢ δίκαιον δεξάμενον λαβεῖν· ἢ οἷον ἐκεῖνος μέλλει λαμβάνειν. Ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε· *Τὸ ὑμῶν περίσσευμα εἰς τὸ ἐκείνων ὑστέρημα, ἵνα καὶ τὸ ἐκείνων περίσσευμα γένηται εἰς τὸ ὑμῶν ὑστέρημα.* Εἶτα ἵνα μή τις πενίαν προβάληται $^{96}$, φησίν· *Ἢ ὃς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ* $^{97}$ *μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν* $^{98}$, *οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ.* Κἂν ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος $^{99}$ δῷς, ἔνθα οὐδὲν ἔστι δαπανῆσαι, καὶ τούτου κείσεταί σοι μισθός. Διὰ γὰρ ὑμᾶς ἅπαντα ποιῶ τοὺς δεχομένους. γ'. Εἶδες δι' ὅσων ἔπεισε, καὶ τὰς οἰκίας αὐτοῖς ἀνέῳξε τῆς οἰκουμένης ἁπάσης; Καὶ γὰρ ἔδειξε διὰ πάντων ὀφειλέτας αὐτῶν ὄντας· πρῶτον, εἰπὼν, "Ἄξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ"· δεύτερον, τῷ μηδὲν ἔχοντας ἐκπέμψαι· τρίτον, τῷ εἰς πολέμους καὶ μάχας ὑπὲρ τῶν δεχομένων ἐκδοῦναι· τέταρτον, τῷ καὶ σημεῖα αὐτοῖς ἐγχειρίσαι· πέμπτον, τῷ τὴν πάντων τῶν ἀγαθῶν αἰτίαν εἰρήνην διὰ τοῦ στόματος αὐτῶν εἰς τὰς τῶν δεχομένων εἰσαγαγεῖν $^{1}$ οἰκίας· ἕκτον, τῷ χαλεπώτερα Σοδόμων ἀπειλῆσαι τοῖς μὴ δεχομένοις αὐτούς· ἕβδομον, τῷ δεῖξαι καὶ αὐτὸν καὶ τὸν Πατέρα δεχομένους τοὺς ὑποδεχομένους αὐτούς· ὄγδοον, τῷ καὶ προφήτου καὶ δικαίου μισθὸν ἐπαγγείλασθαι $^{2}$· ἔνατον, τῷ καὶ ποτηρίου ψυχροῦ μεγάλας ὑποσχέσθαι $^{3}$ τὰς ἀμοιβάς. Τούτων δὲ $^{4}$ ἕκαστον καὶ καθ' ἑαυτὸ ἱκανὸν ἦν αὐτοὺς ἐπισπά- $^{81}$ διαλέγεται F. Deinde καὶ πάντα... κελεύει Edd. $^{82}$ μόνα Edd. $^{83}$ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν D. E. $^{84}$ τοῦτο καὶ] καὶ τοῦτο E. καὶ deest in Edd. $^{85}$ τούτους π.] π. αὐτούς C. E. ἐπιχειρεῖν] add. κωλύειν iidem. Verba τούτους... ἐπιχειροῦντας desunt in F. $^{86}$ μου] add. φησὶ Edd. $^{87}$ πρὸς] add. θάνατον Edd. Non habent Ep. Ge. $^{88}$ αὐτοῦ Edd. $^{89}$ μόνον post παίδων rejicitur in Edd. $^{90}$ μέγιστα] add. κερδανοῦσι καί Mor. Ben. contra codd. et Verss. $^{91}$ ἀριστεύοντας Edd. καὶ ante ἀριστέας om. D. $^{92}$ ἀντίδοσιν F. $^{93}$ τούτων Edd. $^{94}$ ἢ] καὶ Edd. $^{95}$ οἷον] ἢ οἷον Edd. ἀντὶ τοῦ οἷον E. Mox ἢ ante οἷον om. F. $^{96}$ προβάλληται E. Ἵνα μηδὲ πενίαν τις προβάλληται Edd. $^{97}$ ψυχροῦ B. F. $^{98}$ Desinit codex B. $^{99}$ ὕδατος om. F. Ep. $^{1}$ εἰσάγειν Edd. $^{2}$ ἐπαγγέλλεσθαι Edd. $^{3}$ ποτηρίου... ὑποσχέσθαι] Sic C. D. E. Arm. Sav. cæteri ποτήριον... ὑποδέχεσθαι. $^{4}$ δὲ] δὴ Edd.

407 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXV. AL. XXXVI. 408 ζων φησίν· *Ὁ λέγων τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρί, Οὐχ ἑώρακά σε, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ οὐκ ἔγνω, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ ἀπέγνω, ἐφύλαξε τὰ λόγιά σου.* Εἰ δὲ ὁ Παῦλος πολλὰ περὶ γονέων $^{81}$ διατάττεται, πάντα αὐτοῖς ὑπακούειν κελεύων, μὴ θαυμάσῃς· εἰς ἐκεῖνα γὰρ μόνον $^{82}$ φησὶν ὑπακούειν, ὅσα μὴ παραβλάπτει τὴν εὐσέβειαν. Καὶ γὰρ ὅσιον τὴν ἄλλην αὐτοῖς ἅπασαν ἀποδιδόναι τιμήν· ὅταν δὲ πλέον τῆς ὀφειλομένης ἀπαιτῶσιν, οὐ δεῖ πείθεσθαι. Διὰ τοῦτο ὁ Λουκᾶς φησιν· *Εἴ τις ἔρχεται πρός με, καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ, καὶ τὴν μητέρα, καὶ τὴν γυναῖκα, καὶ τὰ τέκνα, καὶ τοὺς ἀδελφούς, ἔτι δὲ καὶ τὴν ψυχὴν τὴν ἑαυτοῦ* $^{83}$, *οὐ δύναται μου μαθητὴς εἶναι*· οὐχ ἁπλῶς μισῆσαι κελεύων, ἐπεὶ τοῦτό καὶ $^{84}$ σφόδρα παράνομον, ἀλλ' "Ὅταν βούληται πλέον ἐμοῦ φιλεῖσθαι, μίσησον αὐτὸν κατὰ τοῦτο. Τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸν τὸν φιλούμενον καὶ τὸν φιλοῦντα ἀπόλλυσι. β'. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, καὶ τοὺς παῖδας ἀνδρειοτέρους ἐργαζόμενος, καὶ τοὺς πατέρας τοὺς μέλλοντας κωλύειν πραοτέρους ποιῶν. Ὁρῶντες γὰρ, ὅτι τοσαύτην ἰσχὺν ἔχει καὶ δύναμιν, ὡς ἀποσχίζειν αὐτῶν τὰ τέκνα, ἅτε ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντες, καὶ ἀφίστασθαι ἔμελλον. Διὸ καὶ τούτους ἀφεὶς, πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τὸν λόγον, τούτους παιδεύων $^{85}$ μὴ ἐπιχειρεῖν, ἅτε ἀμηχάνοις ἐπιχειροῦντας. Εἶτα ἵνα μὴ ἀγανακτῶσιν ἐκεῖνοι, μηδὲ δυσχεραίνωσιν, ὅρα ποῦ προάγει τὸν λόγον. Εἰπὼν γὰρ, *Ὃς οὐ μισεῖ πατέρα καὶ μητέρα*, ἐπήγαγε, *Καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν.* Τί γάρ μοι λέγεις τοὺς γεγεννηκότας, φησὶ, καὶ ἀδελφοὺς, καὶ ἀδελφὰς, καὶ γυναῖκα; Ψυχῆς οὐδὲν οἰκειότερον οὐδενί· ἀλλ' ὅμως ἐὰν μὴ καὶ ταύτην μισήσῃς, τἀναντία τοῦ φιλοῦντος ὑποστήσῃ πάντα. Καὶ [400] οὐδὲ ἁπλῶς αὐτὴν μισῆσαι ἐκέλευσεν, ἀλλ' ὥστε καὶ εἰς πόλεμον καὶ εἰς μάχας αὐτὴν ἐκδιδόναι, καὶ εἰς σφαγὰς καὶ αἵματα. *Ὃς γὰρ οὐ βαστάζει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἔρχεται ὀπίσω μου, οὐ δύναταί μου* $^{86}$ *μαθητὴς εἶναι.* Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, ὅτι πρὸς θάνατον δεῖ παρατετάχθαι, ἀλλ' ὅτι καὶ πρὸς θάνατον βίαιον· καὶ οὐ πρὸς $^{87}$ βίαιον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπονείδιστον. Καὶ οὐδὲν οὐδέπω περὶ τοῦ οἰκείου διαλέγεται πάθους, ἵνα τέως ἐν τούτοις παιδευθέντες εὐκολώτερον τὸν περὶ ἐκείνου δέξωνται λόγον. Ἆρα οὐκ ἄξιον ἐκπλαγῆναι, πῶς ταῦτα ἀκουόντων αὐτῶν οὐκ ἀπέπτη τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ, πανταχοῦ τῶν μὲν λυπηρῶν ἐν χερσὶν ὄντων, τῶν δὲ χρηστῶν ἐν ἐλπίσι; Πῶς οὖν οὐκ ἀπέπτη; Πολλὴ καὶ ἡ τοῦ λέγοντος δύναμις ἦν, καὶ ἡ τῶν ἀκουόντων ἀγάπη. Διὸ πολλῷ φορτικώτερα καὶ ἐπαχθέστερα τῶν μεγάλων ἐκείνων ἀκούοντες ἀνδρῶν τῶν περὶ Μωϋσέα καὶ Ἱερεμίαν, ἔμενον πειθόμενοι καὶ οὐδὲν ἀντιλέγοντες. *Ὁ εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ*, φησὶν, *ἀπολέσει αὐτὴν, καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν.* Εἶδες πόσον τῶν παρὰ τὸ δέον φιλούντων τὸ βλάβος; πόσον τῶν μισούντων τὸ κέρδος; Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἐπιτάγματα φορτικὰ ἦν, πρὸς γονέας, καὶ παῖδας, καὶ φύσιν, καὶ συγγένειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην, καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ψυχὴν κελεύοντος αὐτοὺς $^{88}$ παρατάττεσθαι, τίθησι καὶ τὸ ὄφελος, μέγιστον ὄν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον οὐ βλάψει, φησὶ, ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ὠφελήσει τὰ μέγιστα, τἀναντία δὲ παραβλάψει· ὅπερ πανταχοῦ ποιεῖ, ἀφ' ὧν ἐπιθυμοῦσιν, ἀπὸ τούτων ἐνάγων. Διατί γὰρ οὐ βούλει καταφρονῆσαί σου τῆς ψυχῆς; Ἐπειδὴ φιλεῖς αὐτήν; Οὐκοῦν διὰ τοῦτο καταφρόνησον, καὶ τότε αὐτὴν τὰ μέγιστα ὀνήσεις, καὶ τὸ φιλοῦντος ἐπιδείξῃ. Καὶ σκόπει σύνεσιν ἄφατον. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν γονέων μόνον $^{89}$ γυμνάζει τὸν λόγον τοῦτον, οὐδὲ ἐπὶ τῶν παίδων, ἀλλ' ἐπὶ τῆς πάντων οἰκειοτέρας ψυχῆς, ἵνα ἐκεῖθεν ἐντεῦθεν ἀναμφισβήτητον γένηται, καὶ μάθωσιν ὅτι καὶ ἐκείνους οὕτω τὰ μέγιστα $^{90}$ ὠφελήσουσι, ὅπου γε καὶ ἐπὶ τῆς πάντων ἀναγκαιοτέρας ψυχῆς τοῦτο συμβαίνει. Ἱκανὰ μὲν οὖν ἦν καὶ ταῦτα πεῖσαι δέχεσθαι τοὺς μέλλοντας αὐτοὺς θεραπεύειν. Τίς γὰρ τοὺς οὕτω γενναίους καὶ ἀριστέας $^{91}$, καὶ καθάπερ λέοντας τὴν οἰκουμένην περιτρέχοντας, καὶ πάντων καταφρονοῦντας τῶν καθ' ἑαυτοὺς, ἵνα ἕτεροι σωθῶσιν, οὐκ ἂν ἐδέξατο προθυμίᾳ πάσῃ; Ἀλλ' ὅμως καὶ ἕτερον μισθὸν τίθησι, δεικνὺς ὅτι τῶν ξενοδοχούντων φροντίζει μᾶλλον ἐν τούτῳ, ἢ τῶν ξενιζομένων. Καὶ δίδωσι μὲν πρώτην τιμὴν, λέγων· *Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με*· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἴσον, τοῦ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ὑποδέχεσθαι; Ἐπαγγέλλεται δὲ μετὰ τούτου καὶ ἑτέραν ἀμοιβήν· *Ὁ δεχόμενος γὰρ, φησὶ, προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου, μισθὸν [401] προφήτου λήψεται· καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου, μισθὸν δικαίου λήψεται.* Καὶ ἀνωτέρω μὲν κόλασιν ἀπειλεῖ τοῖς μὴ δεχομένοις· ἐνταῦθα δὲ καὶ ἄνεσιν $^{92}$ ἀγαθῶν ὁρίζει. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι αὐτῶν $^{93}$ φροντίζει μᾶλλον, οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, 'Ὁ δεχόμενος προφήτην, ἢ $^{94}$, 'Ὁ δεχόμενος δίκαιον, ἀλλ' ἐπήγαγεν, *Εἰς ὄνομα προφήτου*, καί, *Εἰς ὄνομα δικαίου*· τουτέστιν, 'Ἐὰν μὴ διὰ βιωτικὴν προστασίαν, μηδὲ δι' ἄλλο τι τῶν ἐπιχώριον δέξηται, ἀλλ' ἐπειδὴ ἢ προφήτης ἐστὶν, ἢ δίκαιος, μισθὸν προφήτου καὶ μισθὸν δικαίου λήψεται· οἷον $^{95}$ εἰκὸς τὸν προφήτην ἢ δίκαιον δεξάμενον λαβεῖν· ἢ οἷον ἐκεῖνος μέλλει λαμβάνειν. Ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγε· *Τὸ ὑμῶν περίσσευμα εἰς τὸ ἐκείνων ὑστέρημα, ἵνα καὶ τὸ ἐκείνων περίσσευμα γένηται εἰς τὸ ὑμῶν ὑστέρημα.* Εἶτα ἵνα μή τις πενίαν προβάληται $^{96}$, φησίν· *Ἢ ὃς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ* $^{97}$ *μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν* $^{98}$, *οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ.* Κἂν ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος $^{99}$ δῷς, ἔνθα οὐδὲν ἔστι δαπανῆσαι, καὶ τούτου κείσεταί σοι μισθός. Διὰ γὰρ ὑμᾶς ἅπαντα ποιῶ τοὺς δεχομένους. γ'. Εἶδες δι' ὅσων ἔπεισε, καὶ τὰς οἰκίας αὐτοῖς ἀνέῳξε τῆς οἰκουμένης ἁπάσης; Καὶ γὰρ ἔδειξε διὰ πάντων ὀφειλέτας αὐτῶν ὄντας· πρῶτον, εἰπὼν, "Ἄξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ"· δεύτερον, τῷ μηδὲν ἔχοντας ἐκπέμψαι· τρίτον, τῷ εἰς πολέμους καὶ μάχας ὑπὲρ τῶν δεχομένων ἐκδοῦναι· τέταρτον, τῷ καὶ σημεῖα αὐτοῖς ἐγχειρίσαι· πέμπτον, τῷ τὴν πάντων τῶν ἀγαθῶν αἰτίαν εἰρήνην διὰ τοῦ στόματος αὐτῶν εἰς τὰς τῶν δεχομένων εἰσαγαγεῖν $^{1}$ οἰκίας· ἕκτον, τῷ χαλεπώτερα Σοδόμων ἀπειλῆσαι τοῖς μὴ δεχομένοις αὐτούς· ἕβδομον, τῷ δεῖξαι καὶ αὐτὸν καὶ τὸν Πατέρα δεχομένους τοὺς ὑποδεχομένους αὐτούς· ὄγδοον, τῷ καὶ προφήτου καὶ δικαίου μισθὸν ἐπαγγείλασθαι $^{2}$· ἔνατον, τῷ καὶ ποτηρίου ψυχροῦ μεγάλας ὑποσχέσθαι $^{3}$ τὰς ἀμοιβάς. Τούτων δὲ $^{4}$ ἕκαστον καὶ καθ' ἑαυτὸ ἱκανὸν ἦν αὐτοὺς ἐπισπά- $^{81}$ διαλέγεται F. Deinde καὶ πάντα... κελεύει Edd. $^{82}$ μόνα Edd. $^{83}$ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν D. E. $^{84}$ τοῦτο καὶ] καὶ τοῦτο E. καὶ deest in Edd. $^{85}$ τούτους π.] π. αὐτούς C. E. ἐπιχειρεῖν] add. κωλύειν iidem. Verba τούτους... ἐπιχειροῦντας desunt in F. $^{86}$ μου] add. φησὶ Edd. $^{87}$ πρὸς] add. θάνατον Edd. Non habent Ep. Ge. $^{88}$ αὐτοῦ Edd. $^{89}$ μόνον post παίδων rejicitur in Edd. $^{90}$ μέγιστα] add. κερδανοῦσι καί Mor. Ben. contra codd. et Verss. $^{91}$ ἀριστεύοντας Edd. καὶ ante ἀριστέας om. D. $^{92}$ ἀντίδοσιν F. $^{93}$ τούτων Edd. $^{94}$ ἢ] καὶ Edd. $^{95}$ οἷον] ἢ οἷον Edd. ἀντὶ τοῦ οἷον E. Mox ἢ ante οἷον om. F. $^{96}$ προβάλληται E. Ἵνα μηδὲ πενίαν τις προβάλληται Edd. $^{97}$ ψυχροῦ B. F. $^{98}$ Desinit codex B. $^{99}$ ὕδατος om. F. Ep. $^{1}$ εἰσάγειν Edd. $^{2}$ ἐπαγγέλλεσθαι Edd. $^{3}$ ποτηρίου... ὑποσχέσθαι] Sic C. D. E. Arm. Sav. cæteri ποτήριον... ὑποδέχεσθαι. $^{4}$ δὲ] δὴ Edd.

409 ἡ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σασθαι. Τίς γάρ, είπέ μοι, στρατηγὸν μυρία τραύματα ἔχοντα καὶ ἡμαγμένον ὁρῶν, καὶ μετὰ πολλὰ " τρόπαια ἀπὸ πολέμου καὶ παρατάξεως ἐπανιόντα, οὐκ ἂν ἐδέξατο, τὰς θύρας ἀναπετάσας τῆς οἰκίας ἁπάσης; Καὶ τίς νῦν τοιοῦτος ; φησί. Διὰ τοῦτο προσέθηκεν, εἰς ὄνομα μα θητοῦ, καὶ προφήτου, καὶ δικαίου, ἵνα μάθῃς ὅτι οὐ τῇ ἀξία τοῦ παραγενομένου, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώμῃ τοῦ ξενί ζοντος τὸν μισθὸν τίθησιν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ περὶ προ- φητῶν καὶ δικαίων καὶ μαθητῶν φησιν· ἀλλαχοῦ δὲ καὶ τοὺς σφόδρα ἀπεῤῥιμμένους ὑποδέχεσθαι κελεύει, καὶ τοὺς μὴ ὑποδεχομένους κολάζει. Εφ' ὅσον γὰρ οὐκ ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε· καὶ τοὐναντίον πάλιν ἐπὶ τῶν αὐτῶν λέγει. Κανγὰρ μηδὲν ᾗ κατορθῶν [402] τοιοῦτον, ἄνθρωπός ἐστι, τὸν αὐτὸν σοὶ κόσμον οἰκῶν, τὴν αὐτὸν ἥλιον ὁρῶν, τὴν αὐτὴν ἔχων ψυχὴν, τὸν αὐτὸν Δεσπότην, τῶν αὐτῶν σοὶ κεκοινωνηκώς μυστηρίων, ἐπὶ τὴν αὐτὸν σοὶ καλούμενος οὐρανὸν, ἔχων μέγα δικαίωμα, τὴν πενίαν, καὶ τὸ δεῖσθαι τῆς ἀναγκαίας τροφῆς. Νῦν δὲ οἱ μὲν ἐξυπνίζοντες μετὰ αὐλῶν καὶ συρίγγων ἐν χειμῶνος ὥρᾳ, καὶ εἰκὴ καὶ μάτην ἐνοχλοῦντες, ξένια πολλά λαμβάνοντες παρὰ σοῦ ἀναχωροῦσι· καὶ οἱ χελιδόνας περιφέροντες, καὶ ἡσδο λωμένοι, καὶ πάντας κακηγοροῦντες, μισθὸν τῆς τερα τωδίας ταύτης λαμβάνουσιν. Αν δὲ προσέλθη πένης ἄρτου δεόμενος, μυρίαι κακηγορίαι καὶ διαβολαί, καὶ ἀργίας ἐγκλήματα, καὶ λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ σκώμ ματα· καὶ οὐ λογίζῃ πρὸς ἑαυτὸν, ὅτι καὶ σὺ ἀργεῖς, καὶ ὅμως ὁ Θεὸς τὰ παρ' ἑαυτοῦ σοι δίδωσι. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι πράττεις τι καὶ αὐτός· ἀλλ' ἐκεῖνό μοι δείξον, εἰ τῶν ἀναγκαίων τι ποιεῖς καὶ μεταχειρίζῃ Εἰ δὲ λέγεις μοι χρηματισμοὺς καὶ καπηλείας, καὶ τὴν τῶν ὄντων ἐπιμέλειαν καὶ προσθήκην, εἴποιμι ἄν σοι καὶ αὐτὸς, ὅτι ταῦτα οὐκ ἂν εἴη ἔργα, ἀλλ' ἐλεημοσύνη, καὶ εὐχαὶ, καὶ τῶν ἀδικουμένων προστασίαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ὧν ἐν ἀργίᾳ ζῶμεν διαπαντός. Αλλ' ὅμως ἡμῖν οὐδέποτε εἶπεν ὁ Θεὸς, Ἐπειδὴ ἀργεῖς, οὐκ ἀνά- πτω σοι τὸν ἥλιον· ἐπειδὴ οὐδὲν πράττεις τῶν ἀναγκαίων, την σελήνην σβεννύω, πηρῶ τὴν γαστέρα τῆς γῆς, και λύω τὰς λίμνας, τὰς πηγὰς, τους ποταμούς, ἀφανίζω τὸν ἀέρα, ἐπέχω τοὺς ετησίους θετούς· ἀλλὰ πάντα μετὰ δαψιλείας ἡμῖν παρέχει. Ενίοις δὲ οὐ μόνον ἀρ- γοῦσιν, ἀλλὰ καὶ πονηρὰ πράττουσι τούτων χαρίζεται τὴν ἀπόλαυσιν. Οταν τοίνυν ἴδῃς πένητα, καὶ εἴπῃς, Αποπνίγομαι ὅτι νέος ἂν οὗτος, ὑγιὴς ", οὐδὲν ἔχων, βούλεται τρέφεσθαι ἀργῶν ', οἰκέτης που καὶ δραπέτης ῶν, καὶ τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην καταλιπών· ταῦτα, ἅπερ εἶπον, εἰπὲ πρὸς ἑαυτὸν, μᾶλλον δὲ ἐκείνῳ δὸς αὐτὰ μετά παρρησίας εἰπεῖν πρὸς σέ, καὶ δικαιότερον ἐρεῖ, ὅτι Αποπνίγομαι, ὅτι ὑγιὴς ὢν ἀργεῖς, καὶ οὐδὲν πράτ- τεις ὧν ἐπέταξεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ δραπετεύσας ἀπὸ τῶν ἐπιταγμάτων τοῦ Δεσπότου, περιέρχῃ καθάπερ ἐν ἀλλο- δαπῇ τῇ κακίᾳ διατρίβων, μεθύων, κραιπαλών, κλέ πτων, ἁρπάζων, τὰς ἑτέρων ἀνατρέπων οἰκίας. Καὶ σὺ μὲν ὑπὲρ ἀργίας ἐγκαλεῖς· ἐγὼ δὲ ὑπὲρ ἔργων πονη- ρῶν, ὅταν ἐπιβουλεύης, ὅταν ὁμνύῃς, ὅταν ψεύδη, ὅταν αρπάζης, όταν μυρία τοιαῦτα ποιῇς. δ'. Ταῦτα δὲ 10 λέγω, εὐχὶ νομοθετῶν ἀργεῖν· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ καὶ σφόδρα βουλόμενος πάντας ἐν ἔργοις εἶναι· πᾶσαν γὰρ κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία· παρακαλῶ δὲ μὴ ἀνηλεείς 11 εἶναι, μηδὲ ὠμούς. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος μυρία μεμψάμενος [403] καὶ εἰπών· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, . 17 410 ἀλλὰ προσέθηκεν· Ὑμεῖς δὲ μὴ ἐκκακήσητε τὸ καλὸν ποιοῦντες. Καὶ μὴν ταῦτα ἐναντία ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐπέ. λευσας αὐτοὺς μὴ ἐσθίειν, πῶς ἡμῖν παραινεῖς διδόναι ; Ναί, φησί · καὶ γὰρ 18 ἐκέλευσα αὐτοὺς ἀποστρέφεσθαι, καὶ μὴ ἀναμίγνυσθαι, καὶ πάλιν εἶπον· Μὴ ἐχθροὺς ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε· οὐκ ἐναντία νομοθετών, ἀλλὰ καὶ πάνυ συνάδοντα. "Αν γὰρ 18 σὺ πρὸς έλεον ἕτοιμος ᾖς, κἀκεῖνος ταχέως ὁ πένης τῆς ἀργίας ἀπαλ λαγήσεται, καὶ σὺ τῆς ὠμάτητος. Αλλά ψεύδεται πολλὰ καὶ πλάττεται, φησίν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐντεῦθεν ἄξιος ἐλεεῖσθαι, ὅτι εἰς τοιαύτην κατέπεσεν ἀνάγκην, ὡς καὶ τοιαῦτα ἀναισχυντεῖν. Ἡμεῖς δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐλεοῦμεν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὠμὰ ἐκεῖνα προστίθεμεν βήματα, οὐκ δια δες ἅπαξ καὶ δίς ; λέγοντες. Τί οὖν; οὐ δεῖται τροφή και πάλιν, ἐπειδὴ ἅπαξ ἐτράφη; Διατί μὴ καὶ τῇ σεν τοῦ γαστρὶ τούτους τιθεῖς τοὺς νόμους, καὶ λέγεις καὶ 10 πρὸς αὐτήν· Ενεπλήσθης χθὲς καὶ πρὸ τῆς χθές, μὴ το ζήτει νῦν ; ᾿Αλλ᾽ ἐκείνην μὲν καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον διαῤῥηγνύεις, τοῦτον δὲ καὶ τὰ σύμμετρα αιτοῦντα ἀποστρέφῃ, ὀφείλων διὰ τοῦτο αὐτὸν ἐλεεῖν, ὅτι καθ' ἑκάστην ἀναγκάζεταί σοι προσιέναι τὴν ἡμέραν. Εἰ γὰρ καὶ μηδαμόθεν ετέρωθεν ἐπικαμπτῃ, διὰ τοῦτο αὐτὸν ἔδει σε ἐλεεῖν· τῇ γὰρ τῆς πενία; ἀνάγκῃ 1' ταῦτα βιάζεται καὶ ποιεῖ. Καὶ οὐκ ἐλεεῖς αὐτὸν, ὅτι τοιαῦτα ἀκούων οὐκ αἰσχύνεται ἡ γὰρ ἀνάγκη δυνατωτέρα. Σε δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐλεεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐκπομπεύεις· καὶ τοῦ Θεοῦ κελεύσαντος λάθρα διδόναι, έστηκας δημοσιεύων τὸν προσελθόντα, καὶ ὀνειδίζων, ὑπὲρ ὧν ἐλεεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ μὴ βούλει δοῦναι, τί καὶ ἐγκαλεῖς, καὶ συντρί δεις τὴν ταλαίπωρον καὶ ἀθλίαν ψυχήν; Πάθεν ὡς εἰς λιμένα τὰς σὰς χεῖρας ἐπιζητῶν· τί κύματα ἐγείρεις, καὶ χαλεπώτερον τὸν χειμῶνα ἐργάζῃ ; Τί καταγινώ σκεις ἀνελευθερίαν ; Μὴ γὰρ, εἰ προσεδόκησε τοιαῦτα ἀκούσεσθαι, προσῆλθεν ἄν; Εἰ δὲ καὶ ταῦτα προειδώς προσῆλθε, διὰ τοῦτο ἄξιον κἀκεῖνον ἐλεεῖν, καὶ τὴν σὴν φρίττειν ὠμότητα, ὅτι οὐδὲ οὕτως, ἀπαραίτητον έπια κειμένην ὁρῶν ἀνάγκην, ἡμερώτερος γίνη, οὐδὲ 10 άρ- κεῖν αὐτῷ νομίζεις εἰς ἀπολογίαν τῆς ἀναισχυντίας τοῦ λιμοῦ δέος, ἀλλ᾽ τὸ ἀναισχυντίαν ἐγκαλεῖς· καίτοι μείζονα αὐτὸς ἠναισχύντησας πολλάκις, καὶ ὑπὲρ χαλε- τῶν πραγμάτων. Ενταῦθα μὲν γὰρ καὶ συγγνώμην ή ἀναισχυντία φέρει, ἡμεῖς δὲ πολλάκις κολάσεως άξια πράττοντες 30 ἀναιδευόμεθα· καὶ δέον ἐννοοῦντας ἐκεῖνα ταπεινούς γίνεσθαι, καὶ ἐπεμβαίνομεν τοῖς ταλαιπώρος τούτοις, καὶ φάρμακα αιτοῦσε τραύματα προστίθε μεν ". Εἰ γὰρ μὴ βούλει δοῦναι, τί καὶ πλήττεις; εἰ μὴ βούλει χαρίσασθαι 11, τίνος ένεκεν καὶ ὑβρίζεις; Αλλ' οὐκ ἀνέχεται ἀποστῆναι ἐτέρως. Οὐκοῦν ὡς ἐκέλευ· σεν ὁ σοφὸς ἐκεῖνος, οὕτω ποίησον· 'Αποκρίθητι αὐτῷ εἰρηνικὰ ἐν πραύτητι. Οὐδὲ γὰρ ἐκὼν τοσαῦτα ἀναι σχυντεί. Οὐδὲ τὰ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, [104] ἄνθρωπος βουλόμενος ἁπλῶς καταισχύνεσθαι οι καν μυρία δικές φιλονεικήσωσιν, οὐκ ἂν εἴ ἀνασχοίμην ἐγὼ πεισθήναι ποτε, ὅτι ἄνθρωπος ἐν ἀφθονίᾳ ζῶν ἔλοιτο ἂν ἐπαιτεῖν. Μηδεὶς τοίνυν ἡμᾶς παραλογιζέσθω. Ἀλλὰ καν λέγῃ Παι λος· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω, προς ἐκείνους λέγει· πρὸς δὲ ἡμᾶς οὐ τοῦτο σε λέγει, αλλά τοὐναντίον· Τὸ καλόν ποιοῦντες μὴ ἐκκακεῖτε " Οὕτω καὶ ἐν οἰκίᾳ ποιοῦμεν ἡμεῖς· ὅταν δύο τινές μά χωνται πρὸς ἀλλήλους, κατ' ἰδίαν ἕκαστον λαβόντες εάν ναντία παραινούμεν. Τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἐποίησε, καὶ Μαϋσῆς. Πρὸς μὲν γὰρ τὸν Θεὸν ἔλεγεν· Εἰ μὲν * τὰ πολλά Εdd. πολλά om. D. • ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ ἐλεημοσύνης και συμπαθείας τῆς εἰς τοὺς δεομένους. Α. Η μεταχειρίζεις Α. D. * καὶ ὑγιής Α. F. ἀργός Α. C. ἀργος ὢν Florileg. _p. 358. (Tom. xi. p. 595 Α.) ἀργὸς, ὧν οἰκέτης που καὶ δραπέτης, και D. ἀργὸς ὢν που καὶ δραπέτης, και Γ. 10 δέ om. Ε. οὐχ οὐ Bild. 11 ἀνελεεῖς Α. D. F. 18 γὰρ οπι. Ε. 10 σύ] καὶ σὺ Α. C. D. F. ' καί omn. E. Flor. Verba καὶ πρὸς αὐτήν που leguntur in Edd. μή] καὶ μή Εdd. 16 ἀπαιτοῦντα Ελλ. τῇ. . . ἀνάγκῃ ἡ. . . ἀνάγκη Α. D. Ε. adil. γάρ Euld. plena post γίνη distinctione facta. ἀλλ' ἀλλὰ καί Α. 30 πράττοντες om. D. F. τιθέαμεν Ελλ. το χαρίζεσθαι Εdd. 83 Οὐδέ] Ο3 F. p. p. οὐκ ἔστιν om. Ε. εν αἰσχύνεσθαι El. A. F. 1ο τοῦτο οπι. A. D. F. 17 ἐκκανε το Γ. 18 27 19 με οὐδέ προς 28 ἂν ομ.

409 ἡ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σασθαι. Τίς γάρ, είπέ μοι, στρατηγὸν μυρία τραύματα ἔχοντα καὶ ἡμαγμένον ὁρῶν, καὶ μετὰ πολλὰ " τρόπαια ἀπὸ πολέμου καὶ παρατάξεως ἐπανιόντα, οὐκ ἂν ἐδέξατο, τὰς θύρας ἀναπετάσας τῆς οἰκίας ἁπάσης; Καὶ τίς νῦν τοιοῦτος ; φησί. Διὰ τοῦτο προσέθηκεν, εἰς ὄνομα μα θητοῦ, καὶ προφήτου, καὶ δικαίου, ἵνα μάθῃς ὅτι οὐ τῇ ἀξία τοῦ παραγενομένου, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώμῃ τοῦ ξενί ζοντος τὸν μισθὸν τίθησιν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ περὶ προ- φητῶν καὶ δικαίων καὶ μαθητῶν φησιν· ἀλλαχοῦ δὲ καὶ τοὺς σφόδρα ἀπεῤῥιμμένους ὑποδέχεσθαι κελεύει, καὶ τοὺς μὴ ὑποδεχομένους κολάζει. Εφ' ὅσον γὰρ οὐκ ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε· καὶ τοὐναντίον πάλιν ἐπὶ τῶν αὐτῶν λέγει. Κανγὰρ μηδὲν ᾗ κατορθῶν [402] τοιοῦτον, ἄνθρωπός ἐστι, τὸν αὐτὸν σοὶ κόσμον οἰκῶν, τὴν αὐτὸν ἥλιον ὁρῶν, τὴν αὐτὴν ἔχων ψυχὴν, τὸν αὐτὸν Δεσπότην, τῶν αὐτῶν σοὶ κεκοινωνηκώς μυστηρίων, ἐπὶ τὴν αὐτὸν σοὶ καλούμενος οὐρανὸν, ἔχων μέγα δικαίωμα, τὴν πενίαν, καὶ τὸ δεῖσθαι τῆς ἀναγκαίας τροφῆς. Νῦν δὲ οἱ μὲν ἐξυπνίζοντες μετὰ αὐλῶν καὶ συρίγγων ἐν χειμῶνος ὥρᾳ, καὶ εἰκὴ καὶ μάτην ἐνοχλοῦντες, ξένια πολλά λαμβάνοντες παρὰ σοῦ ἀναχωροῦσι· καὶ οἱ χελιδόνας περιφέροντες, καὶ ἡσδο λωμένοι, καὶ πάντας κακηγοροῦντες, μισθὸν τῆς τερα τωδίας ταύτης λαμβάνουσιν. Αν δὲ προσέλθη πένης ἄρτου δεόμενος, μυρίαι κακηγορίαι καὶ διαβολαί, καὶ ἀργίας ἐγκλήματα, καὶ λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ σκώμ ματα· καὶ οὐ λογίζῃ πρὸς ἑαυτὸν, ὅτι καὶ σὺ ἀργεῖς, καὶ ὅμως ὁ Θεὸς τὰ παρ' ἑαυτοῦ σοι δίδωσι. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι πράττεις τι καὶ αὐτός· ἀλλ' ἐκεῖνό μοι δείξον, εἰ τῶν ἀναγκαίων τι ποιεῖς καὶ μεταχειρίζῃ Εἰ δὲ λέγεις μοι χρηματισμοὺς καὶ καπηλείας, καὶ τὴν τῶν ὄντων ἐπιμέλειαν καὶ προσθήκην, εἴποιμι ἄν σοι καὶ αὐτὸς, ὅτι ταῦτα οὐκ ἂν εἴη ἔργα, ἀλλ' ἐλεημοσύνη, καὶ εὐχαὶ, καὶ τῶν ἀδικουμένων προστασίαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ὧν ἐν ἀργίᾳ ζῶμεν διαπαντός. Αλλ' ὅμως ἡμῖν οὐδέποτε εἶπεν ὁ Θεὸς, Ἐπειδὴ ἀργεῖς, οὐκ ἀνά- πτω σοι τὸν ἥλιον· ἐπειδὴ οὐδὲν πράττεις τῶν ἀναγκαίων, την σελήνην σβεννύω, πηρῶ τὴν γαστέρα τῆς γῆς, και λύω τὰς λίμνας, τὰς πηγὰς, τους ποταμούς, ἀφανίζω τὸν ἀέρα, ἐπέχω τοὺς ετησίους θετούς· ἀλλὰ πάντα μετὰ δαψιλείας ἡμῖν παρέχει. Ενίοις δὲ οὐ μόνον ἀρ- γοῦσιν, ἀλλὰ καὶ πονηρὰ πράττουσι τούτων χαρίζεται τὴν ἀπόλαυσιν. Οταν τοίνυν ἴδῃς πένητα, καὶ εἴπῃς, Αποπνίγομαι ὅτι νέος ἂν οὗτος, ὑγιὴς ", οὐδὲν ἔχων, βούλεται τρέφεσθαι ἀργῶν ', οἰκέτης που καὶ δραπέτης ῶν, καὶ τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην καταλιπών· ταῦτα, ἅπερ εἶπον, εἰπὲ πρὸς ἑαυτὸν, μᾶλλον δὲ ἐκείνῳ δὸς αὐτὰ μετά παρρησίας εἰπεῖν πρὸς σέ, καὶ δικαιότερον ἐρεῖ, ὅτι Αποπνίγομαι, ὅτι ὑγιὴς ὢν ἀργεῖς, καὶ οὐδὲν πράτ- τεις ὧν ἐπέταξεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ δραπετεύσας ἀπὸ τῶν ἐπιταγμάτων τοῦ Δεσπότου, περιέρχῃ καθάπερ ἐν ἀλλο- δαπῇ τῇ κακίᾳ διατρίβων, μεθύων, κραιπαλών, κλέ πτων, ἁρπάζων, τὰς ἑτέρων ἀνατρέπων οἰκίας. Καὶ σὺ μὲν ὑπὲρ ἀργίας ἐγκαλεῖς· ἐγὼ δὲ ὑπὲρ ἔργων πονη- ρῶν, ὅταν ἐπιβουλεύης, ὅταν ὁμνύῃς, ὅταν ψεύδη, ὅταν αρπάζης, όταν μυρία τοιαῦτα ποιῇς. δ'. Ταῦτα δὲ 10 λέγω, εὐχὶ νομοθετῶν ἀργεῖν· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ καὶ σφόδρα βουλόμενος πάντας ἐν ἔργοις εἶναι· πᾶσαν γὰρ κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία· παρακαλῶ δὲ μὴ ἀνηλεείς 11 εἶναι, μηδὲ ὠμούς. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος μυρία μεμψάμενος [403] καὶ εἰπών· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, . 17 410 ἀλλὰ προσέθηκεν· Ὑμεῖς δὲ μὴ ἐκκακήσητε τὸ καλὸν ποιοῦντες. Καὶ μὴν ταῦτα ἐναντία ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐπέ. λευσας αὐτοὺς μὴ ἐσθίειν, πῶς ἡμῖν παραινεῖς διδόναι ; Ναί, φησί · καὶ γὰρ 18 ἐκέλευσα αὐτοὺς ἀποστρέφεσθαι, καὶ μὴ ἀναμίγνυσθαι, καὶ πάλιν εἶπον· Μὴ ἐχθροὺς ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε· οὐκ ἐναντία νομοθετών, ἀλλὰ καὶ πάνυ συνάδοντα. "Αν γὰρ 18 σὺ πρὸς έλεον ἕτοιμος ᾖς, κἀκεῖνος ταχέως ὁ πένης τῆς ἀργίας ἀπαλ λαγήσεται, καὶ σὺ τῆς ὠμάτητος. Αλλά ψεύδεται πολλὰ καὶ πλάττεται, φησίν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐντεῦθεν ἄξιος ἐλεεῖσθαι, ὅτι εἰς τοιαύτην κατέπεσεν ἀνάγκην, ὡς καὶ τοιαῦτα ἀναισχυντεῖν. Ἡμεῖς δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐλεοῦμεν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὠμὰ ἐκεῖνα προστίθεμεν βήματα, οὐκ δια δες ἅπαξ καὶ δίς ; λέγοντες. Τί οὖν; οὐ δεῖται τροφή και πάλιν, ἐπειδὴ ἅπαξ ἐτράφη; Διατί μὴ καὶ τῇ σεν τοῦ γαστρὶ τούτους τιθεῖς τοὺς νόμους, καὶ λέγεις καὶ 10 πρὸς αὐτήν· Ενεπλήσθης χθὲς καὶ πρὸ τῆς χθές, μὴ το ζήτει νῦν ; ᾿Αλλ᾽ ἐκείνην μὲν καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον διαῤῥηγνύεις, τοῦτον δὲ καὶ τὰ σύμμετρα αιτοῦντα ἀποστρέφῃ, ὀφείλων διὰ τοῦτο αὐτὸν ἐλεεῖν, ὅτι καθ' ἑκάστην ἀναγκάζεταί σοι προσιέναι τὴν ἡμέραν. Εἰ γὰρ καὶ μηδαμόθεν ετέρωθεν ἐπικαμπτῃ, διὰ τοῦτο αὐτὸν ἔδει σε ἐλεεῖν· τῇ γὰρ τῆς πενία; ἀνάγκῃ 1' ταῦτα βιάζεται καὶ ποιεῖ. Καὶ οὐκ ἐλεεῖς αὐτὸν, ὅτι τοιαῦτα ἀκούων οὐκ αἰσχύνεται ἡ γὰρ ἀνάγκη δυνατωτέρα. Σε δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐλεεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐκπομπεύεις· καὶ τοῦ Θεοῦ κελεύσαντος λάθρα διδόναι, έστηκας δημοσιεύων τὸν προσελθόντα, καὶ ὀνειδίζων, ὑπὲρ ὧν ἐλεεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ μὴ βούλει δοῦναι, τί καὶ ἐγκαλεῖς, καὶ συντρί δεις τὴν ταλαίπωρον καὶ ἀθλίαν ψυχήν; Πάθεν ὡς εἰς λιμένα τὰς σὰς χεῖρας ἐπιζητῶν· τί κύματα ἐγείρεις, καὶ χαλεπώτερον τὸν χειμῶνα ἐργάζῃ ; Τί καταγινώ σκεις ἀνελευθερίαν ; Μὴ γὰρ, εἰ προσεδόκησε τοιαῦτα ἀκούσεσθαι, προσῆλθεν ἄν; Εἰ δὲ καὶ ταῦτα προειδώς προσῆλθε, διὰ τοῦτο ἄξιον κἀκεῖνον ἐλεεῖν, καὶ τὴν σὴν φρίττειν ὠμότητα, ὅτι οὐδὲ οὕτως, ἀπαραίτητον έπια κειμένην ὁρῶν ἀνάγκην, ἡμερώτερος γίνη, οὐδὲ 10 άρ- κεῖν αὐτῷ νομίζεις εἰς ἀπολογίαν τῆς ἀναισχυντίας τοῦ λιμοῦ δέος, ἀλλ᾽ τὸ ἀναισχυντίαν ἐγκαλεῖς· καίτοι μείζονα αὐτὸς ἠναισχύντησας πολλάκις, καὶ ὑπὲρ χαλε- τῶν πραγμάτων. Ενταῦθα μὲν γὰρ καὶ συγγνώμην ή ἀναισχυντία φέρει, ἡμεῖς δὲ πολλάκις κολάσεως άξια πράττοντες 30 ἀναιδευόμεθα· καὶ δέον ἐννοοῦντας ἐκεῖνα ταπεινούς γίνεσθαι, καὶ ἐπεμβαίνομεν τοῖς ταλαιπώρος τούτοις, καὶ φάρμακα αιτοῦσε τραύματα προστίθε μεν ". Εἰ γὰρ μὴ βούλει δοῦναι, τί καὶ πλήττεις; εἰ μὴ βούλει χαρίσασθαι 11, τίνος ένεκεν καὶ ὑβρίζεις; Αλλ' οὐκ ἀνέχεται ἀποστῆναι ἐτέρως. Οὐκοῦν ὡς ἐκέλευ· σεν ὁ σοφὸς ἐκεῖνος, οὕτω ποίησον· 'Αποκρίθητι αὐτῷ εἰρηνικὰ ἐν πραύτητι. Οὐδὲ γὰρ ἐκὼν τοσαῦτα ἀναι σχυντεί. Οὐδὲ τὰ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, [104] ἄνθρωπος βουλόμενος ἁπλῶς καταισχύνεσθαι οι καν μυρία δικές φιλονεικήσωσιν, οὐκ ἂν εἴ ἀνασχοίμην ἐγὼ πεισθήναι ποτε, ὅτι ἄνθρωπος ἐν ἀφθονίᾳ ζῶν ἔλοιτο ἂν ἐπαιτεῖν. Μηδεὶς τοίνυν ἡμᾶς παραλογιζέσθω. Ἀλλὰ καν λέγῃ Παι λος· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω, προς ἐκείνους λέγει· πρὸς δὲ ἡμᾶς οὐ τοῦτο σε λέγει, αλλά τοὐναντίον· Τὸ καλόν ποιοῦντες μὴ ἐκκακεῖτε " Οὕτω καὶ ἐν οἰκίᾳ ποιοῦμεν ἡμεῖς· ὅταν δύο τινές μά χωνται πρὸς ἀλλήλους, κατ' ἰδίαν ἕκαστον λαβόντες εάν ναντία παραινούμεν. Τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἐποίησε, καὶ Μαϋσῆς. Πρὸς μὲν γὰρ τὸν Θεὸν ἔλεγεν· Εἰ μὲν * τὰ πολλά Εdd. πολλά om. D. • ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ ἐλεημοσύνης και συμπαθείας τῆς εἰς τοὺς δεομένους. Α. Η μεταχειρίζεις Α. D. * καὶ ὑγιής Α. F. ἀργός Α. C. ἀργος ὢν Florileg. _p. 358. (Tom. xi. p. 595 Α.) ἀργὸς, ὧν οἰκέτης που καὶ δραπέτης, και D. ἀργὸς ὢν που καὶ δραπέτης, και Γ. 10 δέ om. Ε. οὐχ οὐ Bild. 11 ἀνελεεῖς Α. D. F. 18 γὰρ οπι. Ε. 10 σύ] καὶ σὺ Α. C. D. F. ' καί omn. E. Flor. Verba καὶ πρὸς αὐτήν που leguntur in Edd. μή] καὶ μή Εdd. 16 ἀπαιτοῦντα Ελλ. τῇ. . . ἀνάγκῃ ἡ. . . ἀνάγκη Α. D. Ε. adil. γάρ Euld. plena post γίνη distinctione facta. ἀλλ' ἀλλὰ καί Α. 30 πράττοντες om. D. F. τιθέαμεν Ελλ. το χαρίζεσθαι Εdd. 83 Οὐδέ] Ο3 F. p. p. οὐκ ἔστιν om. Ε. εν αἰσχύνεσθαι El. A. F. 1ο τοῦτο οπι. A. D. F. 17 ἐκκανε το Γ. 18 27 19 με οὐδέ προς 28 ἂν ομ.

409 ἡ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σασθαι. Τίς γάρ, είπέ μοι, στρατηγὸν μυρία τραύματα ἔχοντα καὶ ἡμαγμένον ὁρῶν, καὶ μετὰ πολλὰ " τρόπαια ἀπὸ πολέμου καὶ παρατάξεως ἐπανιόντα, οὐκ ἂν ἐδέξατο, τὰς θύρας ἀναπετάσας τῆς οἰκίας ἁπάσης; Καὶ τίς νῦν τοιοῦτος ; φησί. Διὰ τοῦτο προσέθηκεν, εἰς ὄνομα μα θητοῦ, καὶ προφήτου, καὶ δικαίου, ἵνα μάθῃς ὅτι οὐ τῇ ἀξία τοῦ παραγενομένου, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώμῃ τοῦ ξενί ζοντος τὸν μισθὸν τίθησιν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ περὶ προ- φητῶν καὶ δικαίων καὶ μαθητῶν φησιν· ἀλλαχοῦ δὲ καὶ τοὺς σφόδρα ἀπεῤῥιμμένους ὑποδέχεσθαι κελεύει, καὶ τοὺς μὴ ὑποδεχομένους κολάζει. Εφ' ὅσον γὰρ οὐκ ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε· καὶ τοὐναντίον πάλιν ἐπὶ τῶν αὐτῶν λέγει. Κανγὰρ μηδὲν ᾗ κατορθῶν [402] τοιοῦτον, ἄνθρωπός ἐστι, τὸν αὐτὸν σοὶ κόσμον οἰκῶν, τὴν αὐτὸν ἥλιον ὁρῶν, τὴν αὐτὴν ἔχων ψυχὴν, τὸν αὐτὸν Δεσπότην, τῶν αὐτῶν σοὶ κεκοινωνηκώς μυστηρίων, ἐπὶ τὴν αὐτὸν σοὶ καλούμενος οὐρανὸν, ἔχων μέγα δικαίωμα, τὴν πενίαν, καὶ τὸ δεῖσθαι τῆς ἀναγκαίας τροφῆς. Νῦν δὲ οἱ μὲν ἐξυπνίζοντες μετὰ αὐλῶν καὶ συρίγγων ἐν χειμῶνος ὥρᾳ, καὶ εἰκὴ καὶ μάτην ἐνοχλοῦντες, ξένια πολλά λαμβάνοντες παρὰ σοῦ ἀναχωροῦσι· καὶ οἱ χελιδόνας περιφέροντες, καὶ ἡσδο λωμένοι, καὶ πάντας κακηγοροῦντες, μισθὸν τῆς τερα τωδίας ταύτης λαμβάνουσιν. Αν δὲ προσέλθη πένης ἄρτου δεόμενος, μυρίαι κακηγορίαι καὶ διαβολαί, καὶ ἀργίας ἐγκλήματα, καὶ λοιδορίας καὶ ὕβρεις καὶ σκώμ ματα· καὶ οὐ λογίζῃ πρὸς ἑαυτὸν, ὅτι καὶ σὺ ἀργεῖς, καὶ ὅμως ὁ Θεὸς τὰ παρ' ἑαυτοῦ σοι δίδωσι. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι πράττεις τι καὶ αὐτός· ἀλλ' ἐκεῖνό μοι δείξον, εἰ τῶν ἀναγκαίων τι ποιεῖς καὶ μεταχειρίζῃ Εἰ δὲ λέγεις μοι χρηματισμοὺς καὶ καπηλείας, καὶ τὴν τῶν ὄντων ἐπιμέλειαν καὶ προσθήκην, εἴποιμι ἄν σοι καὶ αὐτὸς, ὅτι ταῦτα οὐκ ἂν εἴη ἔργα, ἀλλ' ἐλεημοσύνη, καὶ εὐχαὶ, καὶ τῶν ἀδικουμένων προστασίαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ὧν ἐν ἀργίᾳ ζῶμεν διαπαντός. Αλλ' ὅμως ἡμῖν οὐδέποτε εἶπεν ὁ Θεὸς, Ἐπειδὴ ἀργεῖς, οὐκ ἀνά- πτω σοι τὸν ἥλιον· ἐπειδὴ οὐδὲν πράττεις τῶν ἀναγκαίων, την σελήνην σβεννύω, πηρῶ τὴν γαστέρα τῆς γῆς, και λύω τὰς λίμνας, τὰς πηγὰς, τους ποταμούς, ἀφανίζω τὸν ἀέρα, ἐπέχω τοὺς ετησίους θετούς· ἀλλὰ πάντα μετὰ δαψιλείας ἡμῖν παρέχει. Ενίοις δὲ οὐ μόνον ἀρ- γοῦσιν, ἀλλὰ καὶ πονηρὰ πράττουσι τούτων χαρίζεται τὴν ἀπόλαυσιν. Οταν τοίνυν ἴδῃς πένητα, καὶ εἴπῃς, Αποπνίγομαι ὅτι νέος ἂν οὗτος, ὑγιὴς ", οὐδὲν ἔχων, βούλεται τρέφεσθαι ἀργῶν ', οἰκέτης που καὶ δραπέτης ῶν, καὶ τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην καταλιπών· ταῦτα, ἅπερ εἶπον, εἰπὲ πρὸς ἑαυτὸν, μᾶλλον δὲ ἐκείνῳ δὸς αὐτὰ μετά παρρησίας εἰπεῖν πρὸς σέ, καὶ δικαιότερον ἐρεῖ, ὅτι Αποπνίγομαι, ὅτι ὑγιὴς ὢν ἀργεῖς, καὶ οὐδὲν πράτ- τεις ὧν ἐπέταξεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ δραπετεύσας ἀπὸ τῶν ἐπιταγμάτων τοῦ Δεσπότου, περιέρχῃ καθάπερ ἐν ἀλλο- δαπῇ τῇ κακίᾳ διατρίβων, μεθύων, κραιπαλών, κλέ πτων, ἁρπάζων, τὰς ἑτέρων ἀνατρέπων οἰκίας. Καὶ σὺ μὲν ὑπὲρ ἀργίας ἐγκαλεῖς· ἐγὼ δὲ ὑπὲρ ἔργων πονη- ρῶν, ὅταν ἐπιβουλεύης, ὅταν ὁμνύῃς, ὅταν ψεύδη, ὅταν αρπάζης, όταν μυρία τοιαῦτα ποιῇς. δ'. Ταῦτα δὲ 10 λέγω, εὐχὶ νομοθετῶν ἀργεῖν· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ καὶ σφόδρα βουλόμενος πάντας ἐν ἔργοις εἶναι· πᾶσαν γὰρ κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία· παρακαλῶ δὲ μὴ ἀνηλεείς 11 εἶναι, μηδὲ ὠμούς. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος μυρία μεμψάμενος [403] καὶ εἰπών· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, . 17 410 ἀλλὰ προσέθηκεν· Ὑμεῖς δὲ μὴ ἐκκακήσητε τὸ καλὸν ποιοῦντες. Καὶ μὴν ταῦτα ἐναντία ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐπέ. λευσας αὐτοὺς μὴ ἐσθίειν, πῶς ἡμῖν παραινεῖς διδόναι ; Ναί, φησί · καὶ γὰρ 18 ἐκέλευσα αὐτοὺς ἀποστρέφεσθαι, καὶ μὴ ἀναμίγνυσθαι, καὶ πάλιν εἶπον· Μὴ ἐχθροὺς ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε· οὐκ ἐναντία νομοθετών, ἀλλὰ καὶ πάνυ συνάδοντα. "Αν γὰρ 18 σὺ πρὸς έλεον ἕτοιμος ᾖς, κἀκεῖνος ταχέως ὁ πένης τῆς ἀργίας ἀπαλ λαγήσεται, καὶ σὺ τῆς ὠμάτητος. Αλλά ψεύδεται πολλὰ καὶ πλάττεται, φησίν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐντεῦθεν ἄξιος ἐλεεῖσθαι, ὅτι εἰς τοιαύτην κατέπεσεν ἀνάγκην, ὡς καὶ τοιαῦτα ἀναισχυντεῖν. Ἡμεῖς δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐλεοῦμεν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὠμὰ ἐκεῖνα προστίθεμεν βήματα, οὐκ δια δες ἅπαξ καὶ δίς ; λέγοντες. Τί οὖν; οὐ δεῖται τροφή και πάλιν, ἐπειδὴ ἅπαξ ἐτράφη; Διατί μὴ καὶ τῇ σεν τοῦ γαστρὶ τούτους τιθεῖς τοὺς νόμους, καὶ λέγεις καὶ 10 πρὸς αὐτήν· Ενεπλήσθης χθὲς καὶ πρὸ τῆς χθές, μὴ το ζήτει νῦν ; ᾿Αλλ᾽ ἐκείνην μὲν καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον διαῤῥηγνύεις, τοῦτον δὲ καὶ τὰ σύμμετρα αιτοῦντα ἀποστρέφῃ, ὀφείλων διὰ τοῦτο αὐτὸν ἐλεεῖν, ὅτι καθ' ἑκάστην ἀναγκάζεταί σοι προσιέναι τὴν ἡμέραν. Εἰ γὰρ καὶ μηδαμόθεν ετέρωθεν ἐπικαμπτῃ, διὰ τοῦτο αὐτὸν ἔδει σε ἐλεεῖν· τῇ γὰρ τῆς πενία; ἀνάγκῃ 1' ταῦτα βιάζεται καὶ ποιεῖ. Καὶ οὐκ ἐλεεῖς αὐτὸν, ὅτι τοιαῦτα ἀκούων οὐκ αἰσχύνεται ἡ γὰρ ἀνάγκη δυνατωτέρα. Σε δὲ οὐ μόνον οὐκ ἐλεεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐκπομπεύεις· καὶ τοῦ Θεοῦ κελεύσαντος λάθρα διδόναι, έστηκας δημοσιεύων τὸν προσελθόντα, καὶ ὀνειδίζων, ὑπὲρ ὧν ἐλεεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ μὴ βούλει δοῦναι, τί καὶ ἐγκαλεῖς, καὶ συντρί δεις τὴν ταλαίπωρον καὶ ἀθλίαν ψυχήν; Πάθεν ὡς εἰς λιμένα τὰς σὰς χεῖρας ἐπιζητῶν· τί κύματα ἐγείρεις, καὶ χαλεπώτερον τὸν χειμῶνα ἐργάζῃ ; Τί καταγινώ σκεις ἀνελευθερίαν ; Μὴ γὰρ, εἰ προσεδόκησε τοιαῦτα ἀκούσεσθαι, προσῆλθεν ἄν; Εἰ δὲ καὶ ταῦτα προειδώς προσῆλθε, διὰ τοῦτο ἄξιον κἀκεῖνον ἐλεεῖν, καὶ τὴν σὴν φρίττειν ὠμότητα, ὅτι οὐδὲ οὕτως, ἀπαραίτητον έπια κειμένην ὁρῶν ἀνάγκην, ἡμερώτερος γίνη, οὐδὲ 10 άρ- κεῖν αὐτῷ νομίζεις εἰς ἀπολογίαν τῆς ἀναισχυντίας τοῦ λιμοῦ δέος, ἀλλ᾽ τὸ ἀναισχυντίαν ἐγκαλεῖς· καίτοι μείζονα αὐτὸς ἠναισχύντησας πολλάκις, καὶ ὑπὲρ χαλε- τῶν πραγμάτων. Ενταῦθα μὲν γὰρ καὶ συγγνώμην ή ἀναισχυντία φέρει, ἡμεῖς δὲ πολλάκις κολάσεως άξια πράττοντες 30 ἀναιδευόμεθα· καὶ δέον ἐννοοῦντας ἐκεῖνα ταπεινούς γίνεσθαι, καὶ ἐπεμβαίνομεν τοῖς ταλαιπώρος τούτοις, καὶ φάρμακα αιτοῦσε τραύματα προστίθε μεν ". Εἰ γὰρ μὴ βούλει δοῦναι, τί καὶ πλήττεις; εἰ μὴ βούλει χαρίσασθαι 11, τίνος ένεκεν καὶ ὑβρίζεις; Αλλ' οὐκ ἀνέχεται ἀποστῆναι ἐτέρως. Οὐκοῦν ὡς ἐκέλευ· σεν ὁ σοφὸς ἐκεῖνος, οὕτω ποίησον· 'Αποκρίθητι αὐτῷ εἰρηνικὰ ἐν πραύτητι. Οὐδὲ γὰρ ἐκὼν τοσαῦτα ἀναι σχυντεί. Οὐδὲ τὰ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, [104] ἄνθρωπος βουλόμενος ἁπλῶς καταισχύνεσθαι οι καν μυρία δικές φιλονεικήσωσιν, οὐκ ἂν εἴ ἀνασχοίμην ἐγὼ πεισθήναι ποτε, ὅτι ἄνθρωπος ἐν ἀφθονίᾳ ζῶν ἔλοιτο ἂν ἐπαιτεῖν. Μηδεὶς τοίνυν ἡμᾶς παραλογιζέσθω. Ἀλλὰ καν λέγῃ Παι λος· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω, προς ἐκείνους λέγει· πρὸς δὲ ἡμᾶς οὐ τοῦτο σε λέγει, αλλά τοὐναντίον· Τὸ καλόν ποιοῦντες μὴ ἐκκακεῖτε " Οὕτω καὶ ἐν οἰκίᾳ ποιοῦμεν ἡμεῖς· ὅταν δύο τινές μά χωνται πρὸς ἀλλήλους, κατ' ἰδίαν ἕκαστον λαβόντες εάν ναντία παραινούμεν. Τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἐποίησε, καὶ Μαϋσῆς. Πρὸς μὲν γὰρ τὸν Θεὸν ἔλεγεν· Εἰ μὲν * τὰ πολλά Εdd. πολλά om. D. • ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ ἐλεημοσύνης και συμπαθείας τῆς εἰς τοὺς δεομένους. Α. Η μεταχειρίζεις Α. D. * καὶ ὑγιής Α. F. ἀργός Α. C. ἀργος ὢν Florileg. _p. 358. (Tom. xi. p. 595 Α.) ἀργὸς, ὧν οἰκέτης που καὶ δραπέτης, και D. ἀργὸς ὢν που καὶ δραπέτης, και Γ. 10 δέ om. Ε. οὐχ οὐ Bild. 11 ἀνελεεῖς Α. D. F. 18 γὰρ οπι. Ε. 10 σύ] καὶ σὺ Α. C. D. F. ' καί omn. E. Flor. Verba καὶ πρὸς αὐτήν που leguntur in Edd. μή] καὶ μή Εdd. 16 ἀπαιτοῦντα Ελλ. τῇ. . . ἀνάγκῃ ἡ. . . ἀνάγκη Α. D. Ε. adil. γάρ Euld. plena post γίνη distinctione facta. ἀλλ' ἀλλὰ καί Α. 30 πράττοντες om. D. F. τιθέαμεν Ελλ. το χαρίζεσθαι Εdd. 83 Οὐδέ] Ο3 F. p. p. οὐκ ἔστιν om. Ε. εν αἰσχύνεσθαι El. A. F. 1ο τοῦτο οπι. A. D. F. 17 ἐκκανε το Γ. 18 27 19 με οὐδέ προς 28 ἂν ομ.

411 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXV. al. XXXVI. 412 ἄφεις ^28 αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· ἐπεὶ κἀμὲ ἐξάλειψον· αὐτοῖς δὲ ἐκέλευε κατασφάττειν ἀλλήλους καὶ τοὺς προσήκοντας ἅπαντας. Καίτοι ταῦτα ἐναντία ἐστὶν, ἀλλ’ ὅμως εἰς ἓν ἀμφότερα ἔβλεπε τέλος. Πάλιν ὁ Θεὸς τῷ μὲν Μωϋσεῖ, Ἰουδαίων ἀκουόντων, ἔλεγεν· Ἄφες με, καὶ ἐκτρίψω τὸν λαὸν (εἰ γὰρ καὶ μὴ παρῆσαν, ταῦτα λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ ἔμελλον αὐτὰ ἀκούσεσθαι ὕστερον)· κατ’ ἰδίαν δὲ τἀναντία τούτων αὐτῷ παραινεῖ. Καὶ ταῦτα Μωϋσῆς ἀναγκασθεὶς ὕστερον ἐξελάλησεν, οὕτω λέγων· Μὴ γὰρ ἐγὼ αὐτοὺς ἐν γαστρὶ ἔλαβον, ὅτι λέγεις μοι, Ἆρον ^29 αὐτοὺς, ὡς ἂν ἄρῃ τιθηνὸς τὸν θηλάζοντα εἰς τὸν κόλπον αὐτῆς; Ταῦτα καὶ ἐν οἰκίαις γίνεται· καὶ πολλάκις πατὴρ τῷ μὲν παιδαγωγῷ τὸν παῖδα ὑβρίσαντι κατ’ ἰδίαν ἐπιτιμᾷ λέγων· Μὴ ἔσο τραχὺς, μηδὲ σκληρός· τῷ δὲ νέῳ τὰ ἐναντία λέγει· Κἂν ἀδίκως ὑβρίζῃ, φέρε· ἀπὸ τῶν ἐναντίων ἔν τι ^30 χρήσιμον συνάγων. Οὕτω καὶ Παῦλος, τοῖς μὲν ὑγιαίνουσι καὶ προσαίτουσιν ἔλεγεν· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω, ἵνα αὐτοὺς εἰς ἔργον ἐμβάλῃ· τοῖς δὲ ἐλεεῖν δυναμένοις· Ὑμεῖς δὲ τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακήσητε ^31, ἵνα αὐτοὺς εἰς ἐλεημοσύνην ἀγάγῃ. Οὕτω καὶ ἡνίκα τοῖς ἐξ ἐθνῶν παρῄνει ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῇ μὴ ὑψηλοφρονεῖν κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὴν ἀγριέλαιον παρήγαγεν εἰς μέσον, καὶ ἄλλα μὲν τούτοις, ἄλλα δὲ ἐκείνοις φαίνεται λέγων. Μὴ τοίνυν εἰς ὠμότητα ἐκπέσωμεν, ἀλλ’ ἀκούσωμεν Παύλου λέγοντος· Τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακεῖτε ^32· ἀκούσωμεν τοῦ Δεσπότου λέγοντος· Παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου· καί, Γίνεσθε οἰκτίρμονες ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν. Καίτοι πολλὰ εἰπὼν, οὐδαμοῦ τοῦτο τέθεικεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν οἰκτιρμῶν μόνον. Οὐδὲν γὰρ ἡμᾶς ἴσους Θεῷ ποιεῖ, ὡς τὸ εὐεργετεῖν. ε΄. Ἀλλ’ οὐδὲν ἀναιδέστερον, φησὶ, πένητος. Διατί ^33; παρακαλῶ· ὅτι ἐπιτρέχων καταβοᾷ; Βούλει οὖν δείξω, ὅτι ἐκείνων ἡμεῖς ἐσμεν ἀναισχυντότεροι, καὶ σφόδρα ἀναιδεῖς; Ἀναμνήσθητί μοι νῦν ἐν καιρῷ τῆς νηστείας, ποσάκις τραπέζης παρακειμένης ἐν ἑσπέρᾳ, τὸν ^34 ὑπηρετοῦντα οἰκέτην καλέσας, ἵνα σχολαίτερον βαδίσῃ, πάντα ἀνέτρεψας, λακτίζων, ὑβρίζων, λοιδορούμενος, ὑπὲρ ἀναβολῆς μόνον μικρᾶς· [405] καίτοι σφόδρα εἰδὼς, ὅτι κἂν μὴ εὐθέως, ἀλλὰ μικρὸν ὕστερον ἀπολαύσῃ τῆς ἐδωδῆς. Εἶτα σαυτὸν μὲν ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ἐχθρινόμενον οὐ καλεῖς ἀναίσχυντον, τὸν δὲ πένητα τὸν ὑπὲρ τῶν μειζόνων δεδοικότα καὶ τρέμοντα (οὐδὲ γὰρ περὶ μελλήσεως, ἀλλὰ περὶ λιμοῦ πᾶς ὁ φόβος αὐτῷ), τοῦτον καὶ ἰταμὸν, καὶ ἀναιδῆ, καὶ ἀναίσχυντον, καὶ πάντα προσερεῖς τὰ αἴσχιστα; Καὶ πῶς οὐκ ἐσχάτης τοῦτο ἀναισχυντίας; Ἀλλ’ οὐκ ἐννοοῦμεν ταῦτα· διὰ τοῦτο ἐκείνους ἐπαχθεῖς εἶναι νομίζομεν· ὡς εἴ γε τὰ ἡμέτερα ἐξητάζομεν καὶ παρεβάλλομεν τοῖς ἐκείνων, οὐκ ἂν αὐτοὺς ἐνομίσαμεν εἶναι φορτικούς. Μὴ δὴ γίνου ^35 πικρὸς δικαστής. Καὶ γὰρ εἰ πάντων ἁμαρτημάτων ἦς ἀπηλλαγμένος, οὐδὲ οὕτω σοι ἐπέτρεπεν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος ἀκριβῆ γενέσθαι ἐξεταστὴν τῶν ἀλλοτρίων. Εἰ γὰρ ὁ Φαρισαῖος διὰ τοῦτο ἀπώλετο, ποίας τευξόμεθα ἀπολογίας ἡμεῖς; Εἰ τοῖς ^36 κατορθωκόσιν οὐκ ἐπιτρέπει πικρῶς ἐξετάζειν τὰ ἑτέρων, πολλῷ μᾶλλον τοῖς ἐπταικόσι. Μὴ τοίνυν ὠμοὶ, μηδὲ ἀπηνεῖς, μὴ ^37 ἄστοργοι, μὴ ἄσπονδοι, μὴ θηρίων χείρους ὦμεν. Καὶ γὰρ πολλοὺς εἰς τοῦτο οἶδα θηριωδίας ἐλθόντας, ὡς δι’ ὄκνον ^38 μικρὸν λιμώττοντας περιορᾷν, καὶ ταῦτα λέγοντας τὰ ῥήματα· Οὐ πάρεστιν οἰκέτης ἐμοὶ νῦν, πόῤῥω τῆς οἰκίας ἐσμὲν, τραπεζίτης οὐδείς ἐστί μοι γνώριμος. Ὢ τῆς ὠμότητος! Τὸ μεῖζον ὑπέσχου ^39, καὶ τὸ ἔλαττον οὐκ ἀνύεις; Ἵνα σὺ μὴ βαδίσῃς μικρὸν, ἐκεῖνος λιμῷ διαφθείρεται; Ὢ τῆς ὕβρεως! ὢ τοῦ τύφου! Εἰ γὰρ δέκα στάδια βαδίσαι ἐχρῆν, ὀκνῆσαι ἔδει; Οὐδὲ ἐννοεῖς ὅτι μείζων ὁ μισθός σοι οὕτω γίνεται; Ὅταν μὲν γὰρ δῷς, ὑπὲρ τοῦ διδομένου λαμβάνεις μισθὸν μόνον· ὅταν δὲ καὶ αὐτὸς βαδίσῃς, καὶ τούτου σοι κεῖται πάλιν ἀμοιβή. Ἐπεὶ καὶ ^40 τὸν πατριάρχην διὰ τοῦτο θαυμάζομεν, ὅτι αὐτὸς ἐπὶ τὰς βοῦς ἔδραμε, καὶ τὸ μοσχάριον ἥρπασε, καὶ ταῦτα τριακοσίους δέκα ὀκτὼ ^41 οἰκογενεῖς ἔχων. Νῦν δὲ τοσούτου τινές εἰσι τύφου πεπληρωμένοι, ὡς διὰ παίδων ταῦτα ποιεῖν, καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι. Ἀλλὰ δι’ ἐμαυτοῦ ^42 ταῦτα κελεύεις ἀνύειν; φησί· καὶ πῶς οὐ δόξω κενοδοξεῖν; Καὶ μὴν καὶ νῦν δι’ ἑτέραν κενοδοξίαν τοῦτο ποιεῖς, αἰσχυνόμενος ὀφθῆναι πένητι διαλεγόμενος. Ἀλλ’ οὐδὲν ὑπὲρ τούτων ἀκριβολογοῦμαι· μόνον δίδου, εἴτε διὰ σαυτοῦ, εἴτε δι’ ἑτέρου ^43 τοῦτο βούλει ποιεῖν· καὶ μὴ ἐγκάλει, μὴ πλήττε, μὴ λοιδόρει. Φαρμάκων γὰρ, οὐ τραυμάτων, δεῖται ὁ προσιών· ἐλέου, οὐ ξίφους. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τις λίθῳ βληθεὶς καὶ τραῦμα λαβὼν κατὰ τῆς κεφαλῆς, τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀφεὶς, προσέδραμέ σου τοῖς γόνασι καταῤῥεόμενος τῷ αἵματι, ἄρα ἑτέρῳ λίθῳ πατάξας προσέθηκας ἂν αὐτῷ ἕτερον τραῦμα; Οὐκ ἔγωγε οἶμαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐπεχείρησας ἂν διορθῶσαι. Τί οὖν ἐπὶ τῶν πενήτων ποιεῖς τὰ ἐναντία; Οὐκ οἶδας ὅσον δύναται καὶ ἀναστῆσαι καὶ καθελεῖν λόγος; Κρεῖττον γὰρ, φησὶ, λόγος ἢ δόσις. Οὐ λογίζῃ, ὅτι κατὰ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, καὶ χαλεπώτερον [406] τραῦμα λαμβάνεις, ὅταν λοιδορηθεὶς ἐκεῖνος ἀναχωρήσῃ σιγῇ, στένων καὶ πολλὰ δακρύων; Καὶ γὰρ παρὰ τοῦ Θεοῦ πέμπεται πρὸς σέ. Ἐννόησον οὖν, ὑβρίζων αὐτὸν, ποῦ διαβιβάζεις τὴν ὕβριν, ὅταν ἐκεῖνος μὲν πρὸς σὲ πέμπῃ, καὶ σοὶ δοῦναι κελεύῃ, σὺ δὲ μὴ μόνον μὴ δῷς, ἀλλὰ καὶ ὑβρίσῃς ἐλθόντα. Εἰ δὲ ἀγνοεῖς τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀτοπίας, ἐπ’ ἀνθρώπων αὐτὸ σκόπησον, καὶ τότε εἴσῃ καλῶς τὸ μέγεθος τῆς ἁμαρτίας. Εἰ γὰρ σὸς οἰκέτης παρὰ σοῦ κελευσθεὶς πρὸς ἕτερον ἀπελθεῖν οἰκέτην, ἀργύριον ἔχοντα σὺν λαβεῖν, οὐ μόνον κεναῖς ἐπανῆλθε χερσὶν, ἀλλὰ καὶ ὑβρισθεὶς, τί οὐκ ἂν εἰργάσω τὸν ὑβρικότα; πόσην οὐκ ἂν δίκην ἀπῄτησας, ἅτε λοιπὸν αὐτὸς ὢν ὁ ὑβρισμένος; Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ λογίζου· καὶ γὰρ αὐτὸς πέμπει πρὸς ἡμᾶς τοὺς πένητας, καὶ τὰ ἐκείνου ^44 δίδομεν, ἂν ἄρα δῶμεν. Ἂν δὲ πρὸς τῷ μὴ δοῦναι καὶ ὑβρισθέντας ἐκπέμψωμεν, ἐννόησον πόσων σκηπτῶν, πόσων κεραυνῶν ἄξιον πρᾶγμα ποιοῦμεν. Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα λογιζόμενοι, καὶ τὴν γλῶτταν χαλινώσωμεν, καὶ τὴν ἀπανθρωπίαν ^45 ἐκβάλωμεν, καὶ τὴν χεῖρα πρὸς ἐλεημοσύνην ἐκτείνωμεν, καὶ μὴ χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ ῥήμασι ^46 παραμυθώμεθα τοὺς δεομένους· ἵνα καὶ τὴν ἀπὸ τῆς λοιδορίας κόλασιν ἐκφύγωμεν ^47, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς εὐλογίας καὶ ἐλεημοσύνης βασιλείαν κληρονομήσωμεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ^28 ἄφεις codd. ἀφῇς Edd. ^29 ὅτι ἆρον Edd. ἄρῃ] εἰ F. ^30 τι] add. τὸ A. C. χρήσιμον om. F. ^31 ἐκκακῆτε Edd. ^32 ἐκκακῆτε A. E. F. ἐκκακήσητε D. ^33 Διατί;] add. εἰπέ μοι A. C. E. Non expresserunt Interpp. ^34 καὶ τόν Edd. καὶ deest in codd. et Flor. p. 357. ^35 γίνῃ D. γένη F. ^36 τοῖς] add. καλῶς Edd. ^37 μή] μηδέ E. F. ^38 ὄκνον] add. δὲ Edd. ^39 ὑπέσχου] Sic Arm. et Codd. ἤνυσας Edd. et Ge. ^40 καί om. E. p. r. καὶ διὰ τοῦτο A. C. D. E. ^41 καὶ ὀκτώ Edd. ^42 ἐμαυτοῦ] add. μέν Edd. ^43 ἑτέρων Edd. ^44 ἐκείνου] αὐτοῦ Edd. ^45 ἐκβάλλωμεν A. ^46 παραμυθησώμεθα Edd. ^47 φύγωμεν D. διαφύγωμεν P. p. r. καὶ τῆς ἐλεημοσύνης Edd.

411 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXV. al. XXXVI. 412 ἄφεις ^28 αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· ἐπεὶ κἀμὲ ἐξάλειψον· αὐτοῖς δὲ ἐκέλευε κατασφάττειν ἀλλήλους καὶ τοὺς προσήκοντας ἅπαντας. Καίτοι ταῦτα ἐναντία ἐστὶν, ἀλλ’ ὅμως εἰς ἓν ἀμφότερα ἔβλεπε τέλος. Πάλιν ὁ Θεὸς τῷ μὲν Μωϋσεῖ, Ἰουδαίων ἀκουόντων, ἔλεγεν· Ἄφες με, καὶ ἐκτρίψω τὸν λαὸν (εἰ γὰρ καὶ μὴ παρῆσαν, ταῦτα λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ ἔμελλον αὐτὰ ἀκούσεσθαι ὕστερον)· κατ’ ἰδίαν δὲ τἀναντία τούτων αὐτῷ παραινεῖ. Καὶ ταῦτα Μωϋσῆς ἀναγκασθεὶς ὕστερον ἐξελάλησεν, οὕτω λέγων· Μὴ γὰρ ἐγὼ αὐτοὺς ἐν γαστρὶ ἔλαβον, ὅτι λέγεις μοι, Ἆρον ^29 αὐτοὺς, ὡς ἂν ἄρῃ τιθηνὸς τὸν θηλάζοντα εἰς τὸν κόλπον αὐτῆς; Ταῦτα καὶ ἐν οἰκίαις γίνεται· καὶ πολλάκις πατὴρ τῷ μὲν παιδαγωγῷ τὸν παῖδα ὑβρίσαντι κατ’ ἰδίαν ἐπιτιμᾷ λέγων· Μὴ ἔσο τραχὺς, μηδὲ σκληρός· τῷ δὲ νέῳ τὰ ἐναντία λέγει· Κἂν ἀδίκως ὑβρίζῃ, φέρε· ἀπὸ τῶν ἐναντίων ἔν τι ^30 χρήσιμον συνάγων. Οὕτω καὶ Παῦλος, τοῖς μὲν ὑγιαίνουσι καὶ προσαίτουσιν ἔλεγεν· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω, ἵνα αὐτοὺς εἰς ἔργον ἐμβάλῃ· τοῖς δὲ ἐλεεῖν δυναμένοις· Ὑμεῖς δὲ τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακήσητε ^31, ἵνα αὐτοὺς εἰς ἐλεημοσύνην ἀγάγῃ. Οὕτω καὶ ἡνίκα τοῖς ἐξ ἐθνῶν παρῄνει ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῇ μὴ ὑψηλοφρονεῖν κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὴν ἀγριέλαιον παρήγαγεν εἰς μέσον, καὶ ἄλλα μὲν τούτοις, ἄλλα δὲ ἐκείνοις φαίνεται λέγων. Μὴ τοίνυν εἰς ὠμότητα ἐκπέσωμεν, ἀλλ’ ἀκούσωμεν Παύλου λέγοντος· Τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακεῖτε ^32· ἀκούσωμεν τοῦ Δεσπότου λέγοντος· Παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου· καί, Γίνεσθε οἰκτίρμονες ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν. Καίτοι πολλὰ εἰπὼν, οὐδαμοῦ τοῦτο τέθεικεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν οἰκτιρμῶν μόνον. Οὐδὲν γὰρ ἡμᾶς ἴσους Θεῷ ποιεῖ, ὡς τὸ εὐεργετεῖν. ε΄. Ἀλλ’ οὐδὲν ἀναιδέστερον, φησὶ, πένητος. Διατί ^33; παρακαλῶ· ὅτι ἐπιτρέχων καταβοᾷ; Βούλει οὖν δείξω, ὅτι ἐκείνων ἡμεῖς ἐσμεν ἀναισχυντότεροι, καὶ σφόδρα ἀναιδεῖς; Ἀναμνήσθητί μοι νῦν ἐν καιρῷ τῆς νηστείας, ποσάκις τραπέζης παρακειμένης ἐν ἑσπέρᾳ, τὸν ^34 ὑπηρετοῦντα οἰκέτην καλέσας, ἵνα σχολαίτερον βαδίσῃ, πάντα ἀνέτρεψας, λακτίζων, ὑβρίζων, λοιδορούμενος, ὑπὲρ ἀναβολῆς μόνον μικρᾶς· [405] καίτοι σφόδρα εἰδὼς, ὅτι κἂν μὴ εὐθέως, ἀλλὰ μικρὸν ὕστερον ἀπολαύσῃ τῆς ἐδωδῆς. Εἶτα σαυτὸν μὲν ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ἐχθρινόμενον οὐ καλεῖς ἀναίσχυντον, τὸν δὲ πένητα τὸν ὑπὲρ τῶν μειζόνων δεδοικότα καὶ τρέμοντα (οὐδὲ γὰρ περὶ μελλήσεως, ἀλλὰ περὶ λιμοῦ πᾶς ὁ φόβος αὐτῷ), τοῦτον καὶ ἰταμὸν, καὶ ἀναιδῆ, καὶ ἀναίσχυντον, καὶ πάντα προσερεῖς τὰ αἴσχιστα; Καὶ πῶς οὐκ ἐσχάτης τοῦτο ἀναισχυντίας; Ἀλλ’ οὐκ ἐννοοῦμεν ταῦτα· διὰ τοῦτο ἐκείνους ἐπαχθεῖς εἶναι νομίζομεν· ὡς εἴ γε τὰ ἡμέτερα ἐξητάζομεν καὶ παρεβάλλομεν τοῖς ἐκείνων, οὐκ ἂν αὐτοὺς ἐνομίσαμεν εἶναι φορτικούς. Μὴ δὴ γίνου ^35 πικρὸς δικαστής. Καὶ γὰρ εἰ πάντων ἁμαρτημάτων ἦς ἀπηλλαγμένος, οὐδὲ οὕτω σοι ἐπέτρεπεν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος ἀκριβῆ γενέσθαι ἐξεταστὴν τῶν ἀλλοτρίων. Εἰ γὰρ ὁ Φαρισαῖος διὰ τοῦτο ἀπώλετο, ποίας τευξόμεθα ἀπολογίας ἡμεῖς; Εἰ τοῖς ^36 κατορθωκόσιν οὐκ ἐπιτρέπει πικρῶς ἐξετάζειν τὰ ἑτέρων, πολλῷ μᾶλλον τοῖς ἐπταικόσι. Μὴ τοίνυν ὠμοὶ, μηδὲ ἀπηνεῖς, μὴ ^37 ἄστοργοι, μὴ ἄσπονδοι, μὴ θηρίων χείρους ὦμεν. Καὶ γὰρ πολλοὺς εἰς τοῦτο οἶδα θηριωδίας ἐλθόντας, ὡς δι’ ὄκνον ^38 μικρὸν λιμώττοντας περιορᾷν, καὶ ταῦτα λέγοντας τὰ ῥήματα· Οὐ πάρεστιν οἰκέτης ἐμοὶ νῦν, πόῤῥω τῆς οἰκίας ἐσμὲν, τραπεζίτης οὐδείς ἐστί μοι γνώριμος. Ὢ τῆς ὠμότητος! Τὸ μεῖζον ὑπέσχου ^39, καὶ τὸ ἔλαττον οὐκ ἀνύεις; Ἵνα σὺ μὴ βαδίσῃς μικρὸν, ἐκεῖνος λιμῷ διαφθείρεται; Ὢ τῆς ὕβρεως! ὢ τοῦ τύφου! Εἰ γὰρ δέκα στάδια βαδίσαι ἐχρῆν, ὀκνῆσαι ἔδει; Οὐδὲ ἐννοεῖς ὅτι μείζων ὁ μισθός σοι οὕτω γίνεται; Ὅταν μὲν γὰρ δῷς, ὑπὲρ τοῦ διδομένου λαμβάνεις μισθὸν μόνον· ὅταν δὲ καὶ αὐτὸς βαδίσῃς, καὶ τούτου σοι κεῖται πάλιν ἀμοιβή. Ἐπεὶ καὶ ^40 τὸν πατριάρχην διὰ τοῦτο θαυμάζομεν, ὅτι αὐτὸς ἐπὶ τὰς βοῦς ἔδραμε, καὶ τὸ μοσχάριον ἥρπασε, καὶ ταῦτα τριακοσίους δέκα ὀκτὼ ^41 οἰκογενεῖς ἔχων. Νῦν δὲ τοσούτου τινές εἰσι τύφου πεπληρωμένοι, ὡς διὰ παίδων ταῦτα ποιεῖν, καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι. Ἀλλὰ δι’ ἐμαυτοῦ ^42 ταῦτα κελεύεις ἀνύειν; φησί· καὶ πῶς οὐ δόξω κενοδοξεῖν; Καὶ μὴν καὶ νῦν δι’ ἑτέραν κενοδοξίαν τοῦτο ποιεῖς, αἰσχυνόμενος ὀφθῆναι πένητι διαλεγόμενος. Ἀλλ’ οὐδὲν ὑπὲρ τούτων ἀκριβολογοῦμαι· μόνον δίδου, εἴτε διὰ σαυτοῦ, εἴτε δι’ ἑτέρου ^43 τοῦτο βούλει ποιεῖν· καὶ μὴ ἐγκάλει, μὴ πλήττε, μὴ λοιδόρει. Φαρμάκων γὰρ, οὐ τραυμάτων, δεῖται ὁ προσιών· ἐλέου, οὐ ξίφους. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τις λίθῳ βληθεὶς καὶ τραῦμα λαβὼν κατὰ τῆς κεφαλῆς, τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀφεὶς, προσέδραμέ σου τοῖς γόνασι καταῤῥεόμενος τῷ αἵματι, ἄρα ἑτέρῳ λίθῳ πατάξας προσέθηκας ἂν αὐτῷ ἕτερον τραῦμα; Οὐκ ἔγωγε οἶμαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐπεχείρησας ἂν διορθῶσαι. Τί οὖν ἐπὶ τῶν πενήτων ποιεῖς τὰ ἐναντία; Οὐκ οἶδας ὅσον δύναται καὶ ἀναστῆσαι καὶ καθελεῖν λόγος; Κρεῖττον γὰρ, φησὶ, λόγος ἢ δόσις. Οὐ λογίζῃ, ὅτι κατὰ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, καὶ χαλεπώτερον [406] τραῦμα λαμβάνεις, ὅταν λοιδορηθεὶς ἐκεῖνος ἀναχωρήσῃ σιγῇ, στένων καὶ πολλὰ δακρύων; Καὶ γὰρ παρὰ τοῦ Θεοῦ πέμπεται πρὸς σέ. Ἐννόησον οὖν, ὑβρίζων αὐτὸν, ποῦ διαβιβάζεις τὴν ὕβριν, ὅταν ἐκεῖνος μὲν πρὸς σὲ πέμπῃ, καὶ σοὶ δοῦναι κελεύῃ, σὺ δὲ μὴ μόνον μὴ δῷς, ἀλλὰ καὶ ὑβρίσῃς ἐλθόντα. Εἰ δὲ ἀγνοεῖς τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀτοπίας, ἐπ’ ἀνθρώπων αὐτὸ σκόπησον, καὶ τότε εἴσῃ καλῶς τὸ μέγεθος τῆς ἁμαρτίας. Εἰ γὰρ σὸς οἰκέτης παρὰ σοῦ κελευσθεὶς πρὸς ἕτερον ἀπελθεῖν οἰκέτην, ἀργύριον ἔχοντα σὺν λαβεῖν, οὐ μόνον κεναῖς ἐπανῆλθε χερσὶν, ἀλλὰ καὶ ὑβρισθεὶς, τί οὐκ ἂν εἰργάσω τὸν ὑβρικότα; πόσην οὐκ ἂν δίκην ἀπῄτησας, ἅτε λοιπὸν αὐτὸς ὢν ὁ ὑβρισμένος; Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ λογίζου· καὶ γὰρ αὐτὸς πέμπει πρὸς ἡμᾶς τοὺς πένητας, καὶ τὰ ἐκείνου ^44 δίδομεν, ἂν ἄρα δῶμεν. Ἂν δὲ πρὸς τῷ μὴ δοῦναι καὶ ὑβρισθέντας ἐκπέμψωμεν, ἐννόησον πόσων σκηπτῶν, πόσων κεραυνῶν ἄξιον πρᾶγμα ποιοῦμεν. Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα λογιζόμενοι, καὶ τὴν γλῶτταν χαλινώσωμεν, καὶ τὴν ἀπανθρωπίαν ^45 ἐκβάλωμεν, καὶ τὴν χεῖρα πρὸς ἐλεημοσύνην ἐκτείνωμεν, καὶ μὴ χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ ῥήμασι ^46 παραμυθώμεθα τοὺς δεομένους· ἵνα καὶ τὴν ἀπὸ τῆς λοιδορίας κόλασιν ἐκφύγωμεν ^47, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς εὐλογίας καὶ ἐλεημοσύνης βασιλείαν κληρονομήσωμεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ^28 ἄφεις codd. ἀφῇς Edd. ^29 ὅτι ἆρον Edd. ἄρῃ] εἰ F. ^30 τι] add. τὸ A. C. χρήσιμον om. F. ^31 ἐκκακῆτε Edd. ^32 ἐκκακῆτε A. E. F. ἐκκακήσητε D. ^33 Διατί;] add. εἰπέ μοι A. C. E. Non expresserunt Interpp. ^34 καὶ τόν Edd. καὶ deest in codd. et Flor. p. 357. ^35 γίνῃ D. γένη F. ^36 τοῖς] add. καλῶς Edd. ^37 μή] μηδέ E. F. ^38 ὄκνον] add. δὲ Edd. ^39 ὑπέσχου] Sic Arm. et Codd. ἤνυσας Edd. et Ge. ^40 καί om. E. p. r. καὶ διὰ τοῦτο A. C. D. E. ^41 καὶ ὀκτώ Edd. ^42 ἐμαυτοῦ] add. μέν Edd. ^43 ἑτέρων Edd. ^44 ἐκείνου] αὐτοῦ Edd. ^45 ἐκβάλλωμεν A. ^46 παραμυθησώμεθα Edd. ^47 φύγωμεν D. διαφύγωμεν P. p. r. καὶ τῆς ἐλεημοσύνης Edd.

411 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXV. al. XXXVI. 412 ἄφεις ^28 αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· ἐπεὶ κἀμὲ ἐξάλειψον· αὐτοῖς δὲ ἐκέλευε κατασφάττειν ἀλλήλους καὶ τοὺς προσήκοντας ἅπαντας. Καίτοι ταῦτα ἐναντία ἐστὶν, ἀλλ’ ὅμως εἰς ἓν ἀμφότερα ἔβλεπε τέλος. Πάλιν ὁ Θεὸς τῷ μὲν Μωϋσεῖ, Ἰουδαίων ἀκουόντων, ἔλεγεν· Ἄφες με, καὶ ἐκτρίψω τὸν λαὸν (εἰ γὰρ καὶ μὴ παρῆσαν, ταῦτα λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ ἔμελλον αὐτὰ ἀκούσεσθαι ὕστερον)· κατ’ ἰδίαν δὲ τἀναντία τούτων αὐτῷ παραινεῖ. Καὶ ταῦτα Μωϋσῆς ἀναγκασθεὶς ὕστερον ἐξελάλησεν, οὕτω λέγων· Μὴ γὰρ ἐγὼ αὐτοὺς ἐν γαστρὶ ἔλαβον, ὅτι λέγεις μοι, Ἆρον ^29 αὐτοὺς, ὡς ἂν ἄρῃ τιθηνὸς τὸν θηλάζοντα εἰς τὸν κόλπον αὐτῆς; Ταῦτα καὶ ἐν οἰκίαις γίνεται· καὶ πολλάκις πατὴρ τῷ μὲν παιδαγωγῷ τὸν παῖδα ὑβρίσαντι κατ’ ἰδίαν ἐπιτιμᾷ λέγων· Μὴ ἔσο τραχὺς, μηδὲ σκληρός· τῷ δὲ νέῳ τὰ ἐναντία λέγει· Κἂν ἀδίκως ὑβρίζῃ, φέρε· ἀπὸ τῶν ἐναντίων ἔν τι ^30 χρήσιμον συνάγων. Οὕτω καὶ Παῦλος, τοῖς μὲν ὑγιαίνουσι καὶ προσαίτουσιν ἔλεγεν· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω, ἵνα αὐτοὺς εἰς ἔργον ἐμβάλῃ· τοῖς δὲ ἐλεεῖν δυναμένοις· Ὑμεῖς δὲ τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακήσητε ^31, ἵνα αὐτοὺς εἰς ἐλεημοσύνην ἀγάγῃ. Οὕτω καὶ ἡνίκα τοῖς ἐξ ἐθνῶν παρῄνει ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῇ μὴ ὑψηλοφρονεῖν κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὴν ἀγριέλαιον παρήγαγεν εἰς μέσον, καὶ ἄλλα μὲν τούτοις, ἄλλα δὲ ἐκείνοις φαίνεται λέγων. Μὴ τοίνυν εἰς ὠμότητα ἐκπέσωμεν, ἀλλ’ ἀκούσωμεν Παύλου λέγοντος· Τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακεῖτε ^32· ἀκούσωμεν τοῦ Δεσπότου λέγοντος· Παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου· καί, Γίνεσθε οἰκτίρμονες ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν. Καίτοι πολλὰ εἰπὼν, οὐδαμοῦ τοῦτο τέθεικεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν οἰκτιρμῶν μόνον. Οὐδὲν γὰρ ἡμᾶς ἴσους Θεῷ ποιεῖ, ὡς τὸ εὐεργετεῖν. ε΄. Ἀλλ’ οὐδὲν ἀναιδέστερον, φησὶ, πένητος. Διατί ^33; παρακαλῶ· ὅτι ἐπιτρέχων καταβοᾷ; Βούλει οὖν δείξω, ὅτι ἐκείνων ἡμεῖς ἐσμεν ἀναισχυντότεροι, καὶ σφόδρα ἀναιδεῖς; Ἀναμνήσθητί μοι νῦν ἐν καιρῷ τῆς νηστείας, ποσάκις τραπέζης παρακειμένης ἐν ἑσπέρᾳ, τὸν ^34 ὑπηρετοῦντα οἰκέτην καλέσας, ἵνα σχολαίτερον βαδίσῃ, πάντα ἀνέτρεψας, λακτίζων, ὑβρίζων, λοιδορούμενος, ὑπὲρ ἀναβολῆς μόνον μικρᾶς· [405] καίτοι σφόδρα εἰδὼς, ὅτι κἂν μὴ εὐθέως, ἀλλὰ μικρὸν ὕστερον ἀπολαύσῃ τῆς ἐδωδῆς. Εἶτα σαυτὸν μὲν ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ἐχθρινόμενον οὐ καλεῖς ἀναίσχυντον, τὸν δὲ πένητα τὸν ὑπὲρ τῶν μειζόνων δεδοικότα καὶ τρέμοντα (οὐδὲ γὰρ περὶ μελλήσεως, ἀλλὰ περὶ λιμοῦ πᾶς ὁ φόβος αὐτῷ), τοῦτον καὶ ἰταμὸν, καὶ ἀναιδῆ, καὶ ἀναίσχυντον, καὶ πάντα προσερεῖς τὰ αἴσχιστα; Καὶ πῶς οὐκ ἐσχάτης τοῦτο ἀναισχυντίας; Ἀλλ’ οὐκ ἐννοοῦμεν ταῦτα· διὰ τοῦτο ἐκείνους ἐπαχθεῖς εἶναι νομίζομεν· ὡς εἴ γε τὰ ἡμέτερα ἐξητάζομεν καὶ παρεβάλλομεν τοῖς ἐκείνων, οὐκ ἂν αὐτοὺς ἐνομίσαμεν εἶναι φορτικούς. Μὴ δὴ γίνου ^35 πικρὸς δικαστής. Καὶ γὰρ εἰ πάντων ἁμαρτημάτων ἦς ἀπηλλαγμένος, οὐδὲ οὕτω σοι ἐπέτρεπεν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος ἀκριβῆ γενέσθαι ἐξεταστὴν τῶν ἀλλοτρίων. Εἰ γὰρ ὁ Φαρισαῖος διὰ τοῦτο ἀπώλετο, ποίας τευξόμεθα ἀπολογίας ἡμεῖς; Εἰ τοῖς ^36 κατορθωκόσιν οὐκ ἐπιτρέπει πικρῶς ἐξετάζειν τὰ ἑτέρων, πολλῷ μᾶλλον τοῖς ἐπταικόσι. Μὴ τοίνυν ὠμοὶ, μηδὲ ἀπηνεῖς, μὴ ^37 ἄστοργοι, μὴ ἄσπονδοι, μὴ θηρίων χείρους ὦμεν. Καὶ γὰρ πολλοὺς εἰς τοῦτο οἶδα θηριωδίας ἐλθόντας, ὡς δι’ ὄκνον ^38 μικρὸν λιμώττοντας περιορᾷν, καὶ ταῦτα λέγοντας τὰ ῥήματα· Οὐ πάρεστιν οἰκέτης ἐμοὶ νῦν, πόῤῥω τῆς οἰκίας ἐσμὲν, τραπεζίτης οὐδείς ἐστί μοι γνώριμος. Ὢ τῆς ὠμότητος! Τὸ μεῖζον ὑπέσχου ^39, καὶ τὸ ἔλαττον οὐκ ἀνύεις; Ἵνα σὺ μὴ βαδίσῃς μικρὸν, ἐκεῖνος λιμῷ διαφθείρεται; Ὢ τῆς ὕβρεως! ὢ τοῦ τύφου! Εἰ γὰρ δέκα στάδια βαδίσαι ἐχρῆν, ὀκνῆσαι ἔδει; Οὐδὲ ἐννοεῖς ὅτι μείζων ὁ μισθός σοι οὕτω γίνεται; Ὅταν μὲν γὰρ δῷς, ὑπὲρ τοῦ διδομένου λαμβάνεις μισθὸν μόνον· ὅταν δὲ καὶ αὐτὸς βαδίσῃς, καὶ τούτου σοι κεῖται πάλιν ἀμοιβή. Ἐπεὶ καὶ ^40 τὸν πατριάρχην διὰ τοῦτο θαυμάζομεν, ὅτι αὐτὸς ἐπὶ τὰς βοῦς ἔδραμε, καὶ τὸ μοσχάριον ἥρπασε, καὶ ταῦτα τριακοσίους δέκα ὀκτὼ ^41 οἰκογενεῖς ἔχων. Νῦν δὲ τοσούτου τινές εἰσι τύφου πεπληρωμένοι, ὡς διὰ παίδων ταῦτα ποιεῖν, καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι. Ἀλλὰ δι’ ἐμαυτοῦ ^42 ταῦτα κελεύεις ἀνύειν; φησί· καὶ πῶς οὐ δόξω κενοδοξεῖν; Καὶ μὴν καὶ νῦν δι’ ἑτέραν κενοδοξίαν τοῦτο ποιεῖς, αἰσχυνόμενος ὀφθῆναι πένητι διαλεγόμενος. Ἀλλ’ οὐδὲν ὑπὲρ τούτων ἀκριβολογοῦμαι· μόνον δίδου, εἴτε διὰ σαυτοῦ, εἴτε δι’ ἑτέρου ^43 τοῦτο βούλει ποιεῖν· καὶ μὴ ἐγκάλει, μὴ πλήττε, μὴ λοιδόρει. Φαρμάκων γὰρ, οὐ τραυμάτων, δεῖται ὁ προσιών· ἐλέου, οὐ ξίφους. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τις λίθῳ βληθεὶς καὶ τραῦμα λαβὼν κατὰ τῆς κεφαλῆς, τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀφεὶς, προσέδραμέ σου τοῖς γόνασι καταῤῥεόμενος τῷ αἵματι, ἄρα ἑτέρῳ λίθῳ πατάξας προσέθηκας ἂν αὐτῷ ἕτερον τραῦμα; Οὐκ ἔγωγε οἶμαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐπεχείρησας ἂν διορθῶσαι. Τί οὖν ἐπὶ τῶν πενήτων ποιεῖς τὰ ἐναντία; Οὐκ οἶδας ὅσον δύναται καὶ ἀναστῆσαι καὶ καθελεῖν λόγος; Κρεῖττον γὰρ, φησὶ, λόγος ἢ δόσις. Οὐ λογίζῃ, ὅτι κατὰ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, καὶ χαλεπώτερον [406] τραῦμα λαμβάνεις, ὅταν λοιδορηθεὶς ἐκεῖνος ἀναχωρήσῃ σιγῇ, στένων καὶ πολλὰ δακρύων; Καὶ γὰρ παρὰ τοῦ Θεοῦ πέμπεται πρὸς σέ. Ἐννόησον οὖν, ὑβρίζων αὐτὸν, ποῦ διαβιβάζεις τὴν ὕβριν, ὅταν ἐκεῖνος μὲν πρὸς σὲ πέμπῃ, καὶ σοὶ δοῦναι κελεύῃ, σὺ δὲ μὴ μόνον μὴ δῷς, ἀλλὰ καὶ ὑβρίσῃς ἐλθόντα. Εἰ δὲ ἀγνοεῖς τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀτοπίας, ἐπ’ ἀνθρώπων αὐτὸ σκόπησον, καὶ τότε εἴσῃ καλῶς τὸ μέγεθος τῆς ἁμαρτίας. Εἰ γὰρ σὸς οἰκέτης παρὰ σοῦ κελευσθεὶς πρὸς ἕτερον ἀπελθεῖν οἰκέτην, ἀργύριον ἔχοντα σὺν λαβεῖν, οὐ μόνον κεναῖς ἐπανῆλθε χερσὶν, ἀλλὰ καὶ ὑβρισθεὶς, τί οὐκ ἂν εἰργάσω τὸν ὑβρικότα; πόσην οὐκ ἂν δίκην ἀπῄτησας, ἅτε λοιπὸν αὐτὸς ὢν ὁ ὑβρισμένος; Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ λογίζου· καὶ γὰρ αὐτὸς πέμπει πρὸς ἡμᾶς τοὺς πένητας, καὶ τὰ ἐκείνου ^44 δίδομεν, ἂν ἄρα δῶμεν. Ἂν δὲ πρὸς τῷ μὴ δοῦναι καὶ ὑβρισθέντας ἐκπέμψωμεν, ἐννόησον πόσων σκηπτῶν, πόσων κεραυνῶν ἄξιον πρᾶγμα ποιοῦμεν. Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα λογιζόμενοι, καὶ τὴν γλῶτταν χαλινώσωμεν, καὶ τὴν ἀπανθρωπίαν ^45 ἐκβάλωμεν, καὶ τὴν χεῖρα πρὸς ἐλεημοσύνην ἐκτείνωμεν, καὶ μὴ χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ ῥήμασι ^46 παραμυθώμεθα τοὺς δεομένους· ἵνα καὶ τὴν ἀπὸ τῆς λοιδορίας κόλασιν ἐκφύγωμεν ^47, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς εὐλογίας καὶ ἐλεημοσύνης βασιλείαν κληρονομήσωμεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ^28 ἄφεις codd. ἀφῇς Edd. ^29 ὅτι ἆρον Edd. ἄρῃ] εἰ F. ^30 τι] add. τὸ A. C. χρήσιμον om. F. ^31 ἐκκακῆτε Edd. ^32 ἐκκακῆτε A. E. F. ἐκκακήσητε D. ^33 Διατί;] add. εἰπέ μοι A. C. E. Non expresserunt Interpp. ^34 καὶ τόν Edd. καὶ deest in codd. et Flor. p. 357. ^35 γίνῃ D. γένη F. ^36 τοῖς] add. καλῶς Edd. ^37 μή] μηδέ E. F. ^38 ὄκνον] add. δὲ Edd. ^39 ὑπέσχου] Sic Arm. et Codd. ἤνυσας Edd. et Ge. ^40 καί om. E. p. r. καὶ διὰ τοῦτο A. C. D. E. ^41 καὶ ὀκτώ Edd. ^42 ἐμαυτοῦ] add. μέν Edd. ^43 ἑτέρων Edd. ^44 ἐκείνου] αὐτοῦ Edd. ^45 ἐκβάλλωμεν A. ^46 παραμυθησώμεθα Edd. ^47 φύγωμεν D. διαφύγωμεν P. p. r. καὶ τῆς ἐλεημοσύνης Edd.

413 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. OMIAIA AG. Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς διατάσσων τοῖς δώδεκα μαθηταῖς, μετέβη ἐκεῖθεν τοῦ διδάσκειν καὶ κηρύσσειν ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν. α. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς ἔπεμψεν, ὑπεξήγαγε λοιπὸν Εαυτόν, διδοὺς χώραν αὐτοῖς καὶ καιρὸν ποιεῖν ἅπερ ἐπε έταξεν. Οὐ το γὰρ ἂν αὐτοῦ παρόντος καὶ θεραπεύοντος ἠθέλησεν ἄν τις ἐκείνοις προσελθεῖν. Ακούσας δὲ Ἰωάννης ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τὰ ἔργα τοῦ Ἰησοῦ πέμψας δύο τῶν μαθητῶν, ἠρώτα αὐτὸν λέγων· Σύ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν ; Ὁ δὲ Λου- κᾶς φησιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀπήγγειλαν τὰ σημεῖα τῷ Ιωάννῃ, καὶ τότε ἔπεμψεν αὐτούς. Πλὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἀπορίαν οὐδεμίαν ἔχει, ἀλλὰ θεωρίαν μόνον την γὰρ ζηλοτυπίαν αὐτῶν ἐμφαίνει καὶ τοῦτο τὴν πρὸς αὐτ τόν· τὸ δὲ ἑξῆς σφόδρα ἐστὶ τῶν ζητουμένων. Ποῖον δή τοῦτο ; Τὸ εἰπεῖν. Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσο δοκώμεν ; Ὁ γὰρ πρὸ τῶν σημείων εἰδὼς αὐτὸν, δ παρὰ τοῦ Πνεύματος μαθών, ὁ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκού σας, ὁ ἐπὶ πάντων ἀνακηρύξας, νῦν πέμπει παρ' αὐτοῦ μαθησόμενος εἴτε αὐτὸς εἴη. εἴτε [407] μή; Καίτοι εἰ μὴ οἴδας ὅτι αὐτός ἐστι σαφῶς, πῶς σαυτόν οι ἀξιόπι στον είναι νομίζεις, ἀποφαινόμενος ὑπὲρ τῶν ἀγνοου μένων; Τὸν γὰρ ἑτέροις μαρτυρήσοντα. πρότερον αὐτὸν ἀξιόπιστον εἶναι δεῖ δ'. Οὐ σὺ ἔλεγες, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἱκα- νὸς λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος; Οὐ σὺ ἔλεγες, ὅτι οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ; Οὐκ εἶδες τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς ; οὐχὶ τῆς φωνῆς ἤκουσας; Ούχι διεκώλυες αὐτὸν λέγων, Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι 18; Οὐχὶ καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγες. Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι; Οὐχὶ τὸν δῆμον ἐδίδασκες ἅπαντα, ὅτι αὐτὸς αὐτοὺς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί; καὶ ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου ; Οὐχὶ πρὸ τῶν σημείων ταῦτα πάντα καὶ τῶν θ θαυμάτων ἀνεκήρυξας; Πῶς οὖν νῦν, ὅτε δῆλος πᾶσιν ἐγένετο, καὶ πανταχοῦ διῆλθεν αὐτοῦ ἡ φήμη, καὶ νεκροὶ ηγέρθησαν, καὶ δαίμονες ἀπηλάθησαν, καὶ σημείων του σούτων ἐπίδειξις γέγονε, τότε πέμπεις μανθάνων παρ' αὐτοῦ ; Τί δὴ γέγονεν ; ἀπάτη τις ἦν πάντα ἐκεῖνα τὰ βήματα, σκηνὴ καὶ μῦθοι 88 ; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα νοῦν ἔχων εἴποι ; Οὐ λέγω, Ἰωάννης, ὁ ἐν τῇ μήτρα σκιρ τῆσας, ὁ πρὸ τῶν ὠδίνων αὐτὸν ἀνακηρύξας, ὁ τῆς ἐρής μου πολίτης, ὁ τὴν ἀγγελικὴν ἐπιδειξάμενος πολιτείαν· ἀλλ' εἰ καὶ τῶν πολλῶν εἷς ἦν, καὶ τῶν σφόδρα ἀπερ- βιμμένων, οὐκ ἂν μετὰ τοσαύτας μαρτυρίας, καὶ τὰς παρ' ἑαυτοῦ καὶ τὰς παρ' ἑτέρων, ἀμφέβαλλεν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲ αὐτὸς οἱ ἀμφισβητῶν ἔπεμπεν, οὐδὲ ἀγνοῶν ἠρώτα. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἂν ἔχοι τις 8 πεῖν, ὅτι ᾔδει μὲν σαφῶς, διὰ δὲ τὸ δεσμωτήριον δειλότερος γέ- γονεν· οὐδὲ γὰρ ἀπαλλαγήσεσθαι ἐντεῦθεν προσεδόκα, οὐδὲ "' εἰ προσεδόκα, προΐδωκεν ἂν τὴν εὐσέβειαν ὁ πρὸς θανάτους παρατεταγμένος. Οὐδὲ γὰρ ἄν, εἰ μὴ πρὸς τοῦτο ἦν παρεσκευασμένος, πρὸς δῆμον ὁλόκληρον, από ματα μελετήσαντα ἐκχέειν προφητικά, τοσαύτην ἂν 30 48 16 ἐπεδείξατο τὴν ἀνδρείαν· οὐκ ἂν τὸν ἐμὸν τύραννοι ἐκεῖνον μετὰ τοσαύτης ἂν σὲ ἤλεγξε τῆς παρρησίας ἐν μέσῃ πόλει καὶ ἀγορᾷ, καθάπερ παιδία μικρή σφόδρα ἐπιτιμῶν, ἀκουόντων ἁπάντων . Εἰ δὲ καὶ δειλότερος γέγονε, πῶς τοὺς μαθητὰς οὐκ ᾔσχύνετο τοὺς ἑαυτοῦ, ἐφ᾽ ὧν αὐτῷ τοσαῦτα ἐμαρτύρησεν, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ἠρώτα, ὀφείλων δι' ἑτέρων; Καίτοιγε ήδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐξηλοτύπουν αὐτὸν, καὶ λαβήν τινα εὑρεῖν ἐπεθύ μουν. Πῶς δὲ τὸν δῆμον τὸν Ἰουδαϊκὸν οὐκ ἠρυθρίασεν, ἐφ' οὗ τοσαῦτα ἐκήρυξε ; Τί δὲ αὐτῷ καὶ εἰς τὴν ἀπαλλα τὴν τῶν δεσμῶν [408] ἐντεῦθεν πλέον ἐγίνετο; Οὐδὲ γὰρ διὰ τὸν Χριστὸν ἦν ἐμβεβλημένος, οὐδὲ διὰ τὸ ἀνακηρύξει αὐτοῦ τὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἔλεγχον τὸν ἐπὶ τῷ παρανόμῳ γάμῳ. Ποίου δὲ παιδίου ἀνοήτου, τίνος δὲ ἀνα θρώπου μαινομένου οὐκ ἂν ἑαυτῷ δόξαν περιέθηκε; Τι οὖν ἐστι τὸ κατασκευαζόμενον; Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν Ἰωάννου τὸ ἀμφισβητῆσαι ταῦτα, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ τυχόντος, οὐδὲ τοῦ σφόδρα ανοήτου καὶ παραπαίοντος, ἐκ τῶν εἰδ ρημένων δῆλον· δεῖ δὲ λοιπὸν τὴν λύσιν ἐπαγαγεῖν. Τι νος οὖν ἔνεκεν ἔπεμψεν ἐρωτῶν; Απεπήδων τοῦ Ἰησο οἱ Ἰωάννου μαθηταί· καὶ τοῦτο παντί του δῆλον ἐστι. καὶ ζηλοτύπως ἀεὶ πρὸς αὐτὸν εἶχον. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν πρὸς τὸν Διδάσκαλον ἔλεγον· Ὃς γὰρ εἶν, φησί, μετά σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σύ μεμαρτύρηκας, Τε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν· Ζήτησις εγένετο τῶν μαθητῶν Ἰωάννου μετὰ Ἰουδαίων σε περὶ καθαρισμοῦ· καὶ αὐτῷ” πάν προσελθόντες ἔλεγον· Διατί ἡμεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τη στεύομεν πολλὰ, οἱ δὲ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν; es β'. Οὔπω γὰρ ἦσαν εἰδότες, τίς ἦν ὁ Χριστὸς, ἀλλά τὸν μὲν Ἰησοῦν ἄνθρωπον ψιλόν ὑποπτεύοντες, τὰν δὲ Ἰωάννην μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον, ἐδάχνοντο είναι μοῦντα τοῦτον ὁρῶντες, ἐκεῖνον δὲ, καθὼς εἶπε, λιπόν λήγοντα. Καὶ τοῦτο αὐτοὺς ἐκώλυε προσελθεῖν, της τη λοτυπίας διατειχιζούσης την πρόσοδον. Ἕως μὲν οἶν ἐν Ιωάννης μετ᾿ αὐτῶν, παρεκάλει συνεχῶς καὶ ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲ οὕτως ἔπειθεν· ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἔμελλε τελε τῶν, πλείονα ποιεῖται τὴν σπουδήν. Καὶ γὰρ ἐδεδώκει μὴ καταλίπῃ πονηροῦ δόγματος ὑπόθεσιν, καὶ μείνωσιν ἀπεῤῥηγμένοι τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐσπούδαζε καὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν αὐτῷ προσαγαγεῖν ἐν ἅπαντας τους αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔπειθε, τελευτῶν λοιπὸν πλείστα ποιεῖται τὴν προθυμίαν. Εἰ μὲν οὖν εἶπεν, ὅτι ἀπέλ. θετε πρὸς αὐτὸν, αὐτός μου βελτίων ἐστὶν, οὐκ ἂν ἔπεισ δυσαποσπάστως ἔχοντας· ἀλλὰ καὶ ἐνομίσθη μετριά. ζων ἂν σὲ ταῦτα λέγειν, καὶ μᾶλλον ἂν αὐτῷ προπηλός θησαν· εἰ δὲ ἐσίγησε, πάλιν οὐδὲν πλέον ἐγίνετο. Τον ποιεῖ; Αναμένει παρ' αὐτῶν ἀκοῦσαι, ὅτι θαύματα τ ἐργάζεται· καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτοῖς παραινεῖ, οὐδὲ πάν τας πέμπει, ἀλλὰ δύο τινὰς οὓς ᾔδει ἴσως τῶν ἄλλων εὐπειθεστέρους όντας, ἵνα ἀνύποπτος ἡ ἐρώτησις γένη ται, ἵνα 68 παρὰ τῶν πραγμάτων μάθωσι τὸ μέσον του Ἰησοῦ κἀκείνου • καί φησιν · Ἀπέλθετε καὶ εἴπατε· Σύ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκώμεν ; Ὁ δὲ Χρι στὸς τὴν γνώμην εἰδὼς τὴν Ἰωάννου, οὐκ εἶπεν, ὅτι Εγω εἰμι· πάλιν γὰρ ἂν προέστη τοῦτο τοῖς ἀκούουσι, καίτοι τοῦτο ἀκόλουθον ἦν εἰπεῖν· ἀλλὰ ἀπὸ τῶν προ . μαθηταῖς] ai!!!. αὐτοῦ Α. 2 Mosqq. 4 Οὐδέ Ελλ. το Χριστοῦ Εdd. cum uno cod. F. μαθητῶν] add. εν του Γ. σ' αὐτόν Α. Β. F. et corr. Ε. τα δεῖ δοκεῖ Γ. Mer. σε βαπτισθῆναι add. καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με ; Ελά * τῶν] πρὸ τῶν Εdd. σε μῦθος F. σε οὗτος Edd. p. p. έπεμψε E. F. 87 Codices OUTE, &y om. A. C. E. * ἂν om. iidem cum Fiki. e Unus ανήλεγξε (?) ο Montef. 6 ἁπάντων] Sic Edd. et Verks. codices πολλών, • Sic omnes mei. Resiliebant a Jesu Arm. Alieniores erant Ge. Edd, facile : επεπήδων τῷ Ἰησοῦ, οἱ ἐκ τῶν με οι Ἰουδαίου F. Debinc mutilus est hic codex usque ad p. 409 D. • αὐτῷ] Sic Eull. et Verss. calices αυτοί, προσάγειν Cdd. σε οὖν] Sic Ep. et cold. γάρ Edil, ὅτι om. Α. Ερ. 6&v om. E. Ep. et codd. θαυμαστά Fold. xal Tv Ep. palos al. at Edd. invitis codd. et fywy D. " Sic

413 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. OMIAIA AG. Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς διατάσσων τοῖς δώδεκα μαθηταῖς, μετέβη ἐκεῖθεν τοῦ διδάσκειν καὶ κηρύσσειν ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν. α. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς ἔπεμψεν, ὑπεξήγαγε λοιπὸν Εαυτόν, διδοὺς χώραν αὐτοῖς καὶ καιρὸν ποιεῖν ἅπερ ἐπε έταξεν. Οὐ το γὰρ ἂν αὐτοῦ παρόντος καὶ θεραπεύοντος ἠθέλησεν ἄν τις ἐκείνοις προσελθεῖν. Ακούσας δὲ Ἰωάννης ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τὰ ἔργα τοῦ Ἰησοῦ πέμψας δύο τῶν μαθητῶν, ἠρώτα αὐτὸν λέγων· Σύ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν ; Ὁ δὲ Λου- κᾶς φησιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀπήγγειλαν τὰ σημεῖα τῷ Ιωάννῃ, καὶ τότε ἔπεμψεν αὐτούς. Πλὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἀπορίαν οὐδεμίαν ἔχει, ἀλλὰ θεωρίαν μόνον την γὰρ ζηλοτυπίαν αὐτῶν ἐμφαίνει καὶ τοῦτο τὴν πρὸς αὐτ τόν· τὸ δὲ ἑξῆς σφόδρα ἐστὶ τῶν ζητουμένων. Ποῖον δή τοῦτο ; Τὸ εἰπεῖν. Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσο δοκώμεν ; Ὁ γὰρ πρὸ τῶν σημείων εἰδὼς αὐτὸν, δ παρὰ τοῦ Πνεύματος μαθών, ὁ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκού σας, ὁ ἐπὶ πάντων ἀνακηρύξας, νῦν πέμπει παρ' αὐτοῦ μαθησόμενος εἴτε αὐτὸς εἴη. εἴτε [407] μή; Καίτοι εἰ μὴ οἴδας ὅτι αὐτός ἐστι σαφῶς, πῶς σαυτόν οι ἀξιόπι στον είναι νομίζεις, ἀποφαινόμενος ὑπὲρ τῶν ἀγνοου μένων; Τὸν γὰρ ἑτέροις μαρτυρήσοντα. πρότερον αὐτὸν ἀξιόπιστον εἶναι δεῖ δ'. Οὐ σὺ ἔλεγες, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἱκα- νὸς λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος; Οὐ σὺ ἔλεγες, ὅτι οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ; Οὐκ εἶδες τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς ; οὐχὶ τῆς φωνῆς ἤκουσας; Ούχι διεκώλυες αὐτὸν λέγων, Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι 18; Οὐχὶ καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγες. Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι; Οὐχὶ τὸν δῆμον ἐδίδασκες ἅπαντα, ὅτι αὐτὸς αὐτοὺς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί; καὶ ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου ; Οὐχὶ πρὸ τῶν σημείων ταῦτα πάντα καὶ τῶν θ θαυμάτων ἀνεκήρυξας; Πῶς οὖν νῦν, ὅτε δῆλος πᾶσιν ἐγένετο, καὶ πανταχοῦ διῆλθεν αὐτοῦ ἡ φήμη, καὶ νεκροὶ ηγέρθησαν, καὶ δαίμονες ἀπηλάθησαν, καὶ σημείων του σούτων ἐπίδειξις γέγονε, τότε πέμπεις μανθάνων παρ' αὐτοῦ ; Τί δὴ γέγονεν ; ἀπάτη τις ἦν πάντα ἐκεῖνα τὰ βήματα, σκηνὴ καὶ μῦθοι 88 ; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα νοῦν ἔχων εἴποι ; Οὐ λέγω, Ἰωάννης, ὁ ἐν τῇ μήτρα σκιρ τῆσας, ὁ πρὸ τῶν ὠδίνων αὐτὸν ἀνακηρύξας, ὁ τῆς ἐρής μου πολίτης, ὁ τὴν ἀγγελικὴν ἐπιδειξάμενος πολιτείαν· ἀλλ' εἰ καὶ τῶν πολλῶν εἷς ἦν, καὶ τῶν σφόδρα ἀπερ- βιμμένων, οὐκ ἂν μετὰ τοσαύτας μαρτυρίας, καὶ τὰς παρ' ἑαυτοῦ καὶ τὰς παρ' ἑτέρων, ἀμφέβαλλεν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲ αὐτὸς οἱ ἀμφισβητῶν ἔπεμπεν, οὐδὲ ἀγνοῶν ἠρώτα. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἂν ἔχοι τις 8 πεῖν, ὅτι ᾔδει μὲν σαφῶς, διὰ δὲ τὸ δεσμωτήριον δειλότερος γέ- γονεν· οὐδὲ γὰρ ἀπαλλαγήσεσθαι ἐντεῦθεν προσεδόκα, οὐδὲ "' εἰ προσεδόκα, προΐδωκεν ἂν τὴν εὐσέβειαν ὁ πρὸς θανάτους παρατεταγμένος. Οὐδὲ γὰρ ἄν, εἰ μὴ πρὸς τοῦτο ἦν παρεσκευασμένος, πρὸς δῆμον ὁλόκληρον, από ματα μελετήσαντα ἐκχέειν προφητικά, τοσαύτην ἂν 30 48 16 ἐπεδείξατο τὴν ἀνδρείαν· οὐκ ἂν τὸν ἐμὸν τύραννοι ἐκεῖνον μετὰ τοσαύτης ἂν σὲ ἤλεγξε τῆς παρρησίας ἐν μέσῃ πόλει καὶ ἀγορᾷ, καθάπερ παιδία μικρή σφόδρα ἐπιτιμῶν, ἀκουόντων ἁπάντων . Εἰ δὲ καὶ δειλότερος γέγονε, πῶς τοὺς μαθητὰς οὐκ ᾔσχύνετο τοὺς ἑαυτοῦ, ἐφ᾽ ὧν αὐτῷ τοσαῦτα ἐμαρτύρησεν, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ἠρώτα, ὀφείλων δι' ἑτέρων; Καίτοιγε ήδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐξηλοτύπουν αὐτὸν, καὶ λαβήν τινα εὑρεῖν ἐπεθύ μουν. Πῶς δὲ τὸν δῆμον τὸν Ἰουδαϊκὸν οὐκ ἠρυθρίασεν, ἐφ' οὗ τοσαῦτα ἐκήρυξε ; Τί δὲ αὐτῷ καὶ εἰς τὴν ἀπαλλα τὴν τῶν δεσμῶν [408] ἐντεῦθεν πλέον ἐγίνετο; Οὐδὲ γὰρ διὰ τὸν Χριστὸν ἦν ἐμβεβλημένος, οὐδὲ διὰ τὸ ἀνακηρύξει αὐτοῦ τὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἔλεγχον τὸν ἐπὶ τῷ παρανόμῳ γάμῳ. Ποίου δὲ παιδίου ἀνοήτου, τίνος δὲ ἀνα θρώπου μαινομένου οὐκ ἂν ἑαυτῷ δόξαν περιέθηκε; Τι οὖν ἐστι τὸ κατασκευαζόμενον; Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν Ἰωάννου τὸ ἀμφισβητῆσαι ταῦτα, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ τυχόντος, οὐδὲ τοῦ σφόδρα ανοήτου καὶ παραπαίοντος, ἐκ τῶν εἰδ ρημένων δῆλον· δεῖ δὲ λοιπὸν τὴν λύσιν ἐπαγαγεῖν. Τι νος οὖν ἔνεκεν ἔπεμψεν ἐρωτῶν; Απεπήδων τοῦ Ἰησο οἱ Ἰωάννου μαθηταί· καὶ τοῦτο παντί του δῆλον ἐστι. καὶ ζηλοτύπως ἀεὶ πρὸς αὐτὸν εἶχον. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν πρὸς τὸν Διδάσκαλον ἔλεγον· Ὃς γὰρ εἶν, φησί, μετά σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σύ μεμαρτύρηκας, Τε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν· Ζήτησις εγένετο τῶν μαθητῶν Ἰωάννου μετὰ Ἰουδαίων σε περὶ καθαρισμοῦ· καὶ αὐτῷ” πάν προσελθόντες ἔλεγον· Διατί ἡμεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τη στεύομεν πολλὰ, οἱ δὲ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν; es β'. Οὔπω γὰρ ἦσαν εἰδότες, τίς ἦν ὁ Χριστὸς, ἀλλά τὸν μὲν Ἰησοῦν ἄνθρωπον ψιλόν ὑποπτεύοντες, τὰν δὲ Ἰωάννην μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον, ἐδάχνοντο είναι μοῦντα τοῦτον ὁρῶντες, ἐκεῖνον δὲ, καθὼς εἶπε, λιπόν λήγοντα. Καὶ τοῦτο αὐτοὺς ἐκώλυε προσελθεῖν, της τη λοτυπίας διατειχιζούσης την πρόσοδον. Ἕως μὲν οἶν ἐν Ιωάννης μετ᾿ αὐτῶν, παρεκάλει συνεχῶς καὶ ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲ οὕτως ἔπειθεν· ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἔμελλε τελε τῶν, πλείονα ποιεῖται τὴν σπουδήν. Καὶ γὰρ ἐδεδώκει μὴ καταλίπῃ πονηροῦ δόγματος ὑπόθεσιν, καὶ μείνωσιν ἀπεῤῥηγμένοι τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐσπούδαζε καὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν αὐτῷ προσαγαγεῖν ἐν ἅπαντας τους αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔπειθε, τελευτῶν λοιπὸν πλείστα ποιεῖται τὴν προθυμίαν. Εἰ μὲν οὖν εἶπεν, ὅτι ἀπέλ. θετε πρὸς αὐτὸν, αὐτός μου βελτίων ἐστὶν, οὐκ ἂν ἔπεισ δυσαποσπάστως ἔχοντας· ἀλλὰ καὶ ἐνομίσθη μετριά. ζων ἂν σὲ ταῦτα λέγειν, καὶ μᾶλλον ἂν αὐτῷ προπηλός θησαν· εἰ δὲ ἐσίγησε, πάλιν οὐδὲν πλέον ἐγίνετο. Τον ποιεῖ; Αναμένει παρ' αὐτῶν ἀκοῦσαι, ὅτι θαύματα τ ἐργάζεται· καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτοῖς παραινεῖ, οὐδὲ πάν τας πέμπει, ἀλλὰ δύο τινὰς οὓς ᾔδει ἴσως τῶν ἄλλων εὐπειθεστέρους όντας, ἵνα ἀνύποπτος ἡ ἐρώτησις γένη ται, ἵνα 68 παρὰ τῶν πραγμάτων μάθωσι τὸ μέσον του Ἰησοῦ κἀκείνου • καί φησιν · Ἀπέλθετε καὶ εἴπατε· Σύ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκώμεν ; Ὁ δὲ Χρι στὸς τὴν γνώμην εἰδὼς τὴν Ἰωάννου, οὐκ εἶπεν, ὅτι Εγω εἰμι· πάλιν γὰρ ἂν προέστη τοῦτο τοῖς ἀκούουσι, καίτοι τοῦτο ἀκόλουθον ἦν εἰπεῖν· ἀλλὰ ἀπὸ τῶν προ . μαθηταῖς] ai!!!. αὐτοῦ Α. 2 Mosqq. 4 Οὐδέ Ελλ. το Χριστοῦ Εdd. cum uno cod. F. μαθητῶν] add. εν του Γ. σ' αὐτόν Α. Β. F. et corr. Ε. τα δεῖ δοκεῖ Γ. Mer. σε βαπτισθῆναι add. καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με ; Ελά * τῶν] πρὸ τῶν Εdd. σε μῦθος F. σε οὗτος Edd. p. p. έπεμψε E. F. 87 Codices OUTE, &y om. A. C. E. * ἂν om. iidem cum Fiki. e Unus ανήλεγξε (?) ο Montef. 6 ἁπάντων] Sic Edd. et Verks. codices πολλών, • Sic omnes mei. Resiliebant a Jesu Arm. Alieniores erant Ge. Edd, facile : επεπήδων τῷ Ἰησοῦ, οἱ ἐκ τῶν με οι Ἰουδαίου F. Debinc mutilus est hic codex usque ad p. 409 D. • αὐτῷ] Sic Eull. et Verss. calices αυτοί, προσάγειν Cdd. σε οὖν] Sic Ep. et cold. γάρ Edil, ὅτι om. Α. Ερ. 6&v om. E. Ep. et codd. θαυμαστά Fold. xal Tv Ep. palos al. at Edd. invitis codd. et fywy D. " Sic

413 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. OMIAIA AG. Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς διατάσσων τοῖς δώδεκα μαθηταῖς, μετέβη ἐκεῖθεν τοῦ διδάσκειν καὶ κηρύσσειν ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν. α. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς ἔπεμψεν, ὑπεξήγαγε λοιπὸν Εαυτόν, διδοὺς χώραν αὐτοῖς καὶ καιρὸν ποιεῖν ἅπερ ἐπε έταξεν. Οὐ το γὰρ ἂν αὐτοῦ παρόντος καὶ θεραπεύοντος ἠθέλησεν ἄν τις ἐκείνοις προσελθεῖν. Ακούσας δὲ Ἰωάννης ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τὰ ἔργα τοῦ Ἰησοῦ πέμψας δύο τῶν μαθητῶν, ἠρώτα αὐτὸν λέγων· Σύ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν ; Ὁ δὲ Λου- κᾶς φησιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀπήγγειλαν τὰ σημεῖα τῷ Ιωάννῃ, καὶ τότε ἔπεμψεν αὐτούς. Πλὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἀπορίαν οὐδεμίαν ἔχει, ἀλλὰ θεωρίαν μόνον την γὰρ ζηλοτυπίαν αὐτῶν ἐμφαίνει καὶ τοῦτο τὴν πρὸς αὐτ τόν· τὸ δὲ ἑξῆς σφόδρα ἐστὶ τῶν ζητουμένων. Ποῖον δή τοῦτο ; Τὸ εἰπεῖν. Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσο δοκώμεν ; Ὁ γὰρ πρὸ τῶν σημείων εἰδὼς αὐτὸν, δ παρὰ τοῦ Πνεύματος μαθών, ὁ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκού σας, ὁ ἐπὶ πάντων ἀνακηρύξας, νῦν πέμπει παρ' αὐτοῦ μαθησόμενος εἴτε αὐτὸς εἴη. εἴτε [407] μή; Καίτοι εἰ μὴ οἴδας ὅτι αὐτός ἐστι σαφῶς, πῶς σαυτόν οι ἀξιόπι στον είναι νομίζεις, ἀποφαινόμενος ὑπὲρ τῶν ἀγνοου μένων; Τὸν γὰρ ἑτέροις μαρτυρήσοντα. πρότερον αὐτὸν ἀξιόπιστον εἶναι δεῖ δ'. Οὐ σὺ ἔλεγες, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἱκα- νὸς λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος; Οὐ σὺ ἔλεγες, ὅτι οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ; Οὐκ εἶδες τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς ; οὐχὶ τῆς φωνῆς ἤκουσας; Ούχι διεκώλυες αὐτὸν λέγων, Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι 18; Οὐχὶ καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγες. Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι; Οὐχὶ τὸν δῆμον ἐδίδασκες ἅπαντα, ὅτι αὐτὸς αὐτοὺς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί; καὶ ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου ; Οὐχὶ πρὸ τῶν σημείων ταῦτα πάντα καὶ τῶν θ θαυμάτων ἀνεκήρυξας; Πῶς οὖν νῦν, ὅτε δῆλος πᾶσιν ἐγένετο, καὶ πανταχοῦ διῆλθεν αὐτοῦ ἡ φήμη, καὶ νεκροὶ ηγέρθησαν, καὶ δαίμονες ἀπηλάθησαν, καὶ σημείων του σούτων ἐπίδειξις γέγονε, τότε πέμπεις μανθάνων παρ' αὐτοῦ ; Τί δὴ γέγονεν ; ἀπάτη τις ἦν πάντα ἐκεῖνα τὰ βήματα, σκηνὴ καὶ μῦθοι 88 ; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα νοῦν ἔχων εἴποι ; Οὐ λέγω, Ἰωάννης, ὁ ἐν τῇ μήτρα σκιρ τῆσας, ὁ πρὸ τῶν ὠδίνων αὐτὸν ἀνακηρύξας, ὁ τῆς ἐρής μου πολίτης, ὁ τὴν ἀγγελικὴν ἐπιδειξάμενος πολιτείαν· ἀλλ' εἰ καὶ τῶν πολλῶν εἷς ἦν, καὶ τῶν σφόδρα ἀπερ- βιμμένων, οὐκ ἂν μετὰ τοσαύτας μαρτυρίας, καὶ τὰς παρ' ἑαυτοῦ καὶ τὰς παρ' ἑτέρων, ἀμφέβαλλεν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲ αὐτὸς οἱ ἀμφισβητῶν ἔπεμπεν, οὐδὲ ἀγνοῶν ἠρώτα. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἂν ἔχοι τις 8 πεῖν, ὅτι ᾔδει μὲν σαφῶς, διὰ δὲ τὸ δεσμωτήριον δειλότερος γέ- γονεν· οὐδὲ γὰρ ἀπαλλαγήσεσθαι ἐντεῦθεν προσεδόκα, οὐδὲ "' εἰ προσεδόκα, προΐδωκεν ἂν τὴν εὐσέβειαν ὁ πρὸς θανάτους παρατεταγμένος. Οὐδὲ γὰρ ἄν, εἰ μὴ πρὸς τοῦτο ἦν παρεσκευασμένος, πρὸς δῆμον ὁλόκληρον, από ματα μελετήσαντα ἐκχέειν προφητικά, τοσαύτην ἂν 30 48 16 ἐπεδείξατο τὴν ἀνδρείαν· οὐκ ἂν τὸν ἐμὸν τύραννοι ἐκεῖνον μετὰ τοσαύτης ἂν σὲ ἤλεγξε τῆς παρρησίας ἐν μέσῃ πόλει καὶ ἀγορᾷ, καθάπερ παιδία μικρή σφόδρα ἐπιτιμῶν, ἀκουόντων ἁπάντων . Εἰ δὲ καὶ δειλότερος γέγονε, πῶς τοὺς μαθητὰς οὐκ ᾔσχύνετο τοὺς ἑαυτοῦ, ἐφ᾽ ὧν αὐτῷ τοσαῦτα ἐμαρτύρησεν, ἀλλὰ δι' αὐτῶν ἠρώτα, ὀφείλων δι' ἑτέρων; Καίτοιγε ήδει σαφῶς, ὅτι καὶ ἐξηλοτύπουν αὐτὸν, καὶ λαβήν τινα εὑρεῖν ἐπεθύ μουν. Πῶς δὲ τὸν δῆμον τὸν Ἰουδαϊκὸν οὐκ ἠρυθρίασεν, ἐφ' οὗ τοσαῦτα ἐκήρυξε ; Τί δὲ αὐτῷ καὶ εἰς τὴν ἀπαλλα τὴν τῶν δεσμῶν [408] ἐντεῦθεν πλέον ἐγίνετο; Οὐδὲ γὰρ διὰ τὸν Χριστὸν ἦν ἐμβεβλημένος, οὐδὲ διὰ τὸ ἀνακηρύξει αὐτοῦ τὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἔλεγχον τὸν ἐπὶ τῷ παρανόμῳ γάμῳ. Ποίου δὲ παιδίου ἀνοήτου, τίνος δὲ ἀνα θρώπου μαινομένου οὐκ ἂν ἑαυτῷ δόξαν περιέθηκε; Τι οὖν ἐστι τὸ κατασκευαζόμενον; Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν Ἰωάννου τὸ ἀμφισβητῆσαι ταῦτα, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ τυχόντος, οὐδὲ τοῦ σφόδρα ανοήτου καὶ παραπαίοντος, ἐκ τῶν εἰδ ρημένων δῆλον· δεῖ δὲ λοιπὸν τὴν λύσιν ἐπαγαγεῖν. Τι νος οὖν ἔνεκεν ἔπεμψεν ἐρωτῶν; Απεπήδων τοῦ Ἰησο οἱ Ἰωάννου μαθηταί· καὶ τοῦτο παντί του δῆλον ἐστι. καὶ ζηλοτύπως ἀεὶ πρὸς αὐτὸν εἶχον. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν πρὸς τὸν Διδάσκαλον ἔλεγον· Ὃς γὰρ εἶν, φησί, μετά σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σύ μεμαρτύρηκας, Τε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν· καὶ πάλιν· Ζήτησις εγένετο τῶν μαθητῶν Ἰωάννου μετὰ Ἰουδαίων σε περὶ καθαρισμοῦ· καὶ αὐτῷ” πάν προσελθόντες ἔλεγον· Διατί ἡμεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τη στεύομεν πολλὰ, οἱ δὲ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν; es β'. Οὔπω γὰρ ἦσαν εἰδότες, τίς ἦν ὁ Χριστὸς, ἀλλά τὸν μὲν Ἰησοῦν ἄνθρωπον ψιλόν ὑποπτεύοντες, τὰν δὲ Ἰωάννην μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον, ἐδάχνοντο είναι μοῦντα τοῦτον ὁρῶντες, ἐκεῖνον δὲ, καθὼς εἶπε, λιπόν λήγοντα. Καὶ τοῦτο αὐτοὺς ἐκώλυε προσελθεῖν, της τη λοτυπίας διατειχιζούσης την πρόσοδον. Ἕως μὲν οἶν ἐν Ιωάννης μετ᾿ αὐτῶν, παρεκάλει συνεχῶς καὶ ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲ οὕτως ἔπειθεν· ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἔμελλε τελε τῶν, πλείονα ποιεῖται τὴν σπουδήν. Καὶ γὰρ ἐδεδώκει μὴ καταλίπῃ πονηροῦ δόγματος ὑπόθεσιν, καὶ μείνωσιν ἀπεῤῥηγμένοι τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐσπούδαζε καὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν αὐτῷ προσαγαγεῖν ἐν ἅπαντας τους αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔπειθε, τελευτῶν λοιπὸν πλείστα ποιεῖται τὴν προθυμίαν. Εἰ μὲν οὖν εἶπεν, ὅτι ἀπέλ. θετε πρὸς αὐτὸν, αὐτός μου βελτίων ἐστὶν, οὐκ ἂν ἔπεισ δυσαποσπάστως ἔχοντας· ἀλλὰ καὶ ἐνομίσθη μετριά. ζων ἂν σὲ ταῦτα λέγειν, καὶ μᾶλλον ἂν αὐτῷ προπηλός θησαν· εἰ δὲ ἐσίγησε, πάλιν οὐδὲν πλέον ἐγίνετο. Τον ποιεῖ; Αναμένει παρ' αὐτῶν ἀκοῦσαι, ὅτι θαύματα τ ἐργάζεται· καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτοῖς παραινεῖ, οὐδὲ πάν τας πέμπει, ἀλλὰ δύο τινὰς οὓς ᾔδει ἴσως τῶν ἄλλων εὐπειθεστέρους όντας, ἵνα ἀνύποπτος ἡ ἐρώτησις γένη ται, ἵνα 68 παρὰ τῶν πραγμάτων μάθωσι τὸ μέσον του Ἰησοῦ κἀκείνου • καί φησιν · Ἀπέλθετε καὶ εἴπατε· Σύ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκώμεν ; Ὁ δὲ Χρι στὸς τὴν γνώμην εἰδὼς τὴν Ἰωάννου, οὐκ εἶπεν, ὅτι Εγω εἰμι· πάλιν γὰρ ἂν προέστη τοῦτο τοῖς ἀκούουσι, καίτοι τοῦτο ἀκόλουθον ἦν εἰπεῖν· ἀλλὰ ἀπὸ τῶν προ . μαθηταῖς] ai!!!. αὐτοῦ Α. 2 Mosqq. 4 Οὐδέ Ελλ. το Χριστοῦ Εdd. cum uno cod. F. μαθητῶν] add. εν του Γ. σ' αὐτόν Α. Β. F. et corr. Ε. τα δεῖ δοκεῖ Γ. Mer. σε βαπτισθῆναι add. καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με ; Ελά * τῶν] πρὸ τῶν Εdd. σε μῦθος F. σε οὗτος Edd. p. p. έπεμψε E. F. 87 Codices OUTE, &y om. A. C. E. * ἂν om. iidem cum Fiki. e Unus ανήλεγξε (?) ο Montef. 6 ἁπάντων] Sic Edd. et Verks. codices πολλών, • Sic omnes mei. Resiliebant a Jesu Arm. Alieniores erant Ge. Edd, facile : επεπήδων τῷ Ἰησοῦ, οἱ ἐκ τῶν με οι Ἰουδαίου F. Debinc mutilus est hic codex usque ad p. 409 D. • αὐτῷ] Sic Eull. et Verss. calices αυτοί, προσάγειν Cdd. σε οὖν] Sic Ep. et cold. γάρ Edil, ὅτι om. Α. Ερ. 6&v om. E. Ep. et codd. θαυμαστά Fold. xal Tv Ep. palos al. at Edd. invitis codd. et fywy D. " Sic

415 13 IN MATTHÆÆUM HOMIL. XXXVI. al. XXXVI). " γμάτων αὐτοὺς ἀφίησι μανθάνειν. Λέγει γὰρ, ὅτι προσ- ελθόντων αὐτῷ τούτων, τότε ἐθεράπευσε [409] πολλούς. Καίτοι ποία ἀκολουθία ἦν, ἐρωτηθέντα, Σὺ εἶ ; πρὸς μὲν τοῦτο μηδὲν εἰπεῖν, θεραπεῦσαι δὲ εὐθέως τοὺς κακῶς ἔχοντας, εἰ μὴ τοῦτο ἐβούλετο κατασκευάσαι, ὅπερ εἶ πον ἐγώ ; Καὶ γὰρ τὴν ἀπὸ τῶν πραγμάτων μαρτυρίαν πιστοτέραν καὶ μᾶλλον ἀνύποπτον εἶναι ἐνόμιζον το τῆς ἀπὸ τῶν ῥημάτων. Εἰδὼς τοίνυν, ἅτε Θεὸς ὤν, τὴν διά νοιαν μεθ᾿ ἧς αὐτοὺς ἔπεμψεν ὁ Ἰωάννης, εὐθέως έθε- ράπευσε τυφλούς, χωλούς, καὶ ἑτέρους πολλοὺς, οὐκ ἐκεῖνον διδάσκων, (πῶς γὰρ τὸν πεπεισμένον;) ἀλλὰ τούτους τοὺς ἀμφιβάλλοντας· καὶ θεραπεύσας φησί · Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ιωάννῃ ὁ ἀκούετε και βλέπετε· Τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, καὶ χωλοὶ περιπα- τοῦσι, καὶ τι λεπροί καθαρίζονται, καὶ κωφοί ἀκούουσι, καὶ νεκροὶ ἐγείρονται, καὶ πτωχοὶ εὐαγ γελίζονται· καὶ προσέθηκε· Καὶ μακάριος ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί· δεικνὺς ὅτι καὶ τὰ ἀπόρ- ρητα αὐτῶν οἶδεν. Εἰ μὲν τὸ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐγώ εἰμι, καὶ προσέστη ἂν, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τοῦτο αὐτοῖς, καὶ ἐνενόησαν ἂν, εἰ καὶ μὴ εἶπον, ὅπερ Ἰουδαῖοι πρὸς αὐτὸν ἔλεγον· Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς. Διὰ τοῦτο αὐτὸς μὲν οὐ λέγει τοῦτο, ἀπὸ δὲ τῶν θαυμάτων ἀφίη- σιν αὐτοὺς πάντα μαθεῖν, ἀνύποπτον τὴν διδασκαλίαν ποιούμενος καὶ σαφεστέραν. Διὰ τοῦτο καὶ τὸν ἔλεγχον αὐτῶν λανθανόντως ἐπήγαγεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐσκανδαλί ζοντο ἐν αὐτῷ, τὸ πάθος αὐτῶν ἀνακηρύξας, καὶ τῷ συνειδότι αὐτῶν μόνιμ τοῦτο καταλιπών, καὶ οὐδένα μάρτυρα τῆς κακηγορίας 18 ταύτης ποιησάμενος, ἀλλ' ἢ μόνους ἐκείνους τοὺς ταῦτα ἐπισταμένους, μειζόνως αὐτοὺς καὶ ταύτῃ ἐπεσπάσατο, εἰπών· Μακάριος ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί. Καὶ γὰρ αὐτοὺς αἰνιττόμενος ταῦτα ἔλεγεν. Ἵνα δὲ μὴ τὰ παρ' ἡμῶν εἰρημένα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ παρ' ἑτέρων λεγό μένα θέντες εἰς μέσον, σαφεστέραν ὑμῖν ἐκ τῆς παρα θέσεως τῶν λεγομένων ποιήσωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἀναγ καῖον κἀκεῖνα εἰπεῖν. Τί οὖν φασί τινες; Ὅτι οὐχ αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία ἡ παρ' ἡμῶν εἰρημένη, ἀλλ' ἡγνόει ὁ Ιωάννης, Αγνόει δὲ οὐ τὸ πᾶν· ἀλλ' ὅτι μὲν αὐτὸς ἦν ὁ Χριστὸς, ᾔδει, εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων ἔμελλε τε- λευτάν, οὐκ ᾔδει· διὰ τοῦτο εἶπε, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ; τουτέστιν, ὁ εἰς τὸν ᾄδην μέλλων καταβαίνειν. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τοῦτο λόγον· ὁ γὰρ Ἰωάννης οὐδὲ τοῦτο Αγνόει. Τοῦτο γοῦν καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκήρυσσε, καὶ πρῶτον τοῦτο ἐμαρτύρησεν. "Ιδε γάρ, φησὶν, ο 'Αμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἀμνὸν δὲ ἐκάλεσε, τὸν σταυρὸν ἀνακηρύττων· καὶ τῷ εἰπεῖν δ. Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐδήλωσεν. Οὐ γὰρ ἑτέρως, ἀλλ' ἡ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦτο εἰργάσατο· δ καὶ Παῦλος ἔλεγε· Καὶ τὸ χειρόγραφον, δὴν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρκεν τε ἐκ μέσου, προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ. Καὶ τὸ λέγειν δὲ, ὅτι 'Εν Πνεύματι βαπτίσει ὑμᾶς, τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν προφητεύσαντος το ἦν. Αλλ' ὅτι μὲν ἀναστήσεται, [410] φησίν, ᾔδει, καὶ δώσει Πνεῦμα ἅγιον· ὅτι δὲ καὶ σταυ ρωθήσεται, οὐκ ᾔδει. Πῶς οὖν ἔμελλεν ἀνίστασθαι ὁ μὴ παθών, μηδὲ σταυρωθείς ; πῶς δὲ μείζων προφήτου ού- τος, ὁ μηδὲ τὰ τῶν προφητῶν ἐπιστάμενος; 78 γ. Ὅτι γάρ το μείζων προφήτου ἦν, καὶ αὐτὸς ὁ Χρι- 76 85 4'6 στὸς ἐμαρτύρησεν· ὅτι δὲ οἱ προφῆται τὸ πάθος ᾔδεσαν, παντί που δῆλόν ἐστι. Καὶ γὰρ Ησαΐας φησίν· Ὡς πρό- βατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος * αὐτὸν ἄφωνος. Καὶ πρὸ τῆς μαρτυρίας δὲ ταύτης φησίν· Εσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀν ιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Εἶτα τὸ πάθος λέγων καὶ τὴν ἀπ' αὐτοῦ δόξαν ἐπήγαγε Καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή. Οὐ μόνον δὲ ὅτι σταυρωθήσεται προὔλεγεν οὗτος, ἀλλὰ καὶ μετὰ τίνων· Καὶ γὰρ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη, φησί. Καὶ οὐδὲ τοῦτο μόνον, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἀπολογήσεται· Οὗτος γὰρ, φησίν, οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ ὅτι ἀδίκως κατακριθήσεται· Ἐν τῇ ταπεινώσει γὰρ 50 αὐτοῦ, φησίν, ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Καὶ πρὸ τούτου δὲ σι ὁ Δαυΐδ καὶ τοῦτο λέγει, καὶ τὸ δικαστήριον υπογράφει. "Ινα τί γάρ, φησὶν, ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέ τησαν κενά ; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, κατὰ τοῦ Κυ ρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Ἀλλαχοῦ δὲ καὶ τὸν τύπον δε λέγει τοῦ σταυροῦ, οὕτω λέγων· "Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου· καὶ τὰ παρὰ τῶν στρατιω τῶν τολμηθέντα προστίθησι μετά πάσης ἀκριβείας· Διεμερίσαντο γάρ, φησί, τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ 85 ἀλλαχοῦ δὲ ὅτι καὶ ὄξος προσήνεγκαν αὐτῷ λέγει· *Εδωκαν γάρ, φησὶν, εἰς τὸ βρωμα μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Εἶτα οἱ μὲν προ- φῆται πρὸ τοσούτων ἐτῶν καὶ τὸ δικαστήριον, καὶ τὴν καταδίκην, καὶ τοὺς συσταυρωθέντας οι μετ' αὐτοῦ λέ- γουσι, καὶ τῶν ἱματίων τὴν διανομὴν, καὶ τὸν ἐπ' αὐτ τῶν κλῆρον, καὶ πολλῷ πλείονα ἕτερα· οὐδὲ γὰρ πάντα ἀναγκαῖον παρατιθέναι σὲ νῦν, ὥστε μὴ μακρὸν ποιῆσαι τὸν λόγον· οὗτος δὲ ὁ μείζων ἐκείνων ἁπάντων, ἅπαντα ταῦτα ἡγνόει; Καὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον ; Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ ἔλεγε, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν ᾄδην; ἀλλ᾽ ἁπλῶς, ῾Ο ἐρχόμενος; Καίτοι πολλῷ 10 καταγελαστότερον τούτ του ἐκεῖνο ἂν εἴη · φασί γάρ "1. Διὰ τοῦτο ταῦτα ἔλεγεν, ἵνα κἀκεῖ ἀπελθών κηρύξῃ. Πρὸς οὓς εὔκαιρον εἰπεῖν· Ἀδελφοί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε. Ὁ μὲν γὰρ παρών βίος πολιτείας ἐστὶ καιρός· μετὰ δὲ τελευτὴν & κρίσις καὶ κόλασις. Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομολογήσεταί σοι; Πῶς οὖν συνετρίβησαν πύλαι χαλκαῖ, καὶ μοχλοί σιδηροί συν εθλάσθησαν; Διὰ τοῦ σώματος 85 τοῦ αὐτοῦ. Τότε γὰρ πρῶτον ἐδείχθη σῶμα ἀθάνατον, καὶ διαλύον τοῦ θανάτ του τὴν τυραννίδα. "Αλλως δὲ τοῦτο τοῦ θανάτου δεί κνυσι τὴν ἰσχὺν ἀνῃρημένην, οὐ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ τετελευτηκότων τὰ ἁμαρτήματα λελυμένα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔμπροσθεν ἅπαντας ἀπήλλαξε γεέννης, πῶς [411] φησιν, Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σου δόμων καὶ Γομόρρων"; Τοῦτο γὰρ ὡς καὶ ἐκείνων κολασθησομένων εἴρηται, ἡμερώτερον μέν, κολασθησο μένων δ' οὖν ὅμως. Καίτοιγε καὶ δίκην ἐνταῦθα ἔδοσαν τὴν ἐσχάτην· ἀλλ' ὅμως οὐδὲ τοῦτο αὐτοὺς ἐξαιρήσεται. Εἰ δὲ τούτους, πολλῷ μᾶλλον τοὺς μηδὲν πεπονθότας. Τί οὖν; Αδικήθησαν, φησίν, οἱ πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ; Οὐδαμῶς· ἐνὴν γὰρ καὶ μὴ ὁμολογήσαντας τὸν Χριστὸν τότε σωθῆναι. Οὐ γὰρ τοῦτο ἀπητεῖτο παρ' αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ μὴ εἰδωλολατρεῖν, καὶ τὸ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν εἰδέναι. 81 88 86 88 "" * εἰ σὺ εἶ Εdd. το ἐνόμιζον] Sic codd. credo, tum Christus, tum Baptista. Ενόμιζε Edd. εγίνωσκε Euth. et ad Joannem refert. cum nemo ignoret Ge. τι καί om. Α. D. 4 Mosqq. και λεπ. καθ. om. Ε. και ante νεκροί om. A. D. 3 Mosqq. Τι μέν deest in Edd. 78 κατηγορίας D. το Verba καὶ πρῶτον τ. ἐμ. non habet F. nec legisse videatur Interpp. το ήρεν Edd Το προφητεύοντος Edd. 1 xal om. F. το γάρ] μὲν γάρ Γ. κείραντος C. Ε. Μοκ φησί. Καὶ ἔσται Eid. 50 γάρ omn. A. C. D. F. δέ] add. αὐτοῦ Edd. δε τύπον] add. αὐτόν Edd. Μος. νν. οὕτω λέγων, quæ vulgo desunt, e codd. et Ge. recepi. ss Kal om. F. 'Αλλαχοῦ δὲ καὶ ὅτι ἔξος Edd. Η παυρωθέντας Δ. Ε. Οι παραθείναι Εdd. " Καίτοι πολλῷ] ᾿Αλλὰ καὶ τὸ πολλῷ Ead. Tσει ερχόμενος in multis codd. exstat additamentum, quod sequitur. Τὸ δὲ κατ' αὐτοὺς τοῦτο αὐτὸν ἐρωτᾷν, τί τὸ ὄφελος τῆς τοιαύτης γνώσεως; Αλλ' ἀκούσωμεν οἷα λέγουσιν· ἀναγκαῖον γὰρ κἀκεῖνο εἰπεῖν, καίτοι πολλῷ, κ. τ. ε. Habent e meis A. C. Ε. (sed αλλά ante ἀκούσωμεν οιιι. Α.) Interpretes prorsus ignorant. γάρ] add. ὅτι Ε. τα τὴν τελευτήν Edd., Ο το στόματος Ρ. ν τοῦτο add. φησίν Α. F. add. φασίν 11. οι Γομόρβας Ε. F. G. 87

415 13 IN MATTHÆÆUM HOMIL. XXXVI. al. XXXVI). " γμάτων αὐτοὺς ἀφίησι μανθάνειν. Λέγει γὰρ, ὅτι προσ- ελθόντων αὐτῷ τούτων, τότε ἐθεράπευσε [409] πολλούς. Καίτοι ποία ἀκολουθία ἦν, ἐρωτηθέντα, Σὺ εἶ ; πρὸς μὲν τοῦτο μηδὲν εἰπεῖν, θεραπεῦσαι δὲ εὐθέως τοὺς κακῶς ἔχοντας, εἰ μὴ τοῦτο ἐβούλετο κατασκευάσαι, ὅπερ εἶ πον ἐγώ ; Καὶ γὰρ τὴν ἀπὸ τῶν πραγμάτων μαρτυρίαν πιστοτέραν καὶ μᾶλλον ἀνύποπτον εἶναι ἐνόμιζον το τῆς ἀπὸ τῶν ῥημάτων. Εἰδὼς τοίνυν, ἅτε Θεὸς ὤν, τὴν διά νοιαν μεθ᾿ ἧς αὐτοὺς ἔπεμψεν ὁ Ἰωάννης, εὐθέως έθε- ράπευσε τυφλούς, χωλούς, καὶ ἑτέρους πολλοὺς, οὐκ ἐκεῖνον διδάσκων, (πῶς γὰρ τὸν πεπεισμένον;) ἀλλὰ τούτους τοὺς ἀμφιβάλλοντας· καὶ θεραπεύσας φησί · Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ιωάννῃ ὁ ἀκούετε και βλέπετε· Τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, καὶ χωλοὶ περιπα- τοῦσι, καὶ τι λεπροί καθαρίζονται, καὶ κωφοί ἀκούουσι, καὶ νεκροὶ ἐγείρονται, καὶ πτωχοὶ εὐαγ γελίζονται· καὶ προσέθηκε· Καὶ μακάριος ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί· δεικνὺς ὅτι καὶ τὰ ἀπόρ- ρητα αὐτῶν οἶδεν. Εἰ μὲν τὸ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐγώ εἰμι, καὶ προσέστη ἂν, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τοῦτο αὐτοῖς, καὶ ἐνενόησαν ἂν, εἰ καὶ μὴ εἶπον, ὅπερ Ἰουδαῖοι πρὸς αὐτὸν ἔλεγον· Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς. Διὰ τοῦτο αὐτὸς μὲν οὐ λέγει τοῦτο, ἀπὸ δὲ τῶν θαυμάτων ἀφίη- σιν αὐτοὺς πάντα μαθεῖν, ἀνύποπτον τὴν διδασκαλίαν ποιούμενος καὶ σαφεστέραν. Διὰ τοῦτο καὶ τὸν ἔλεγχον αὐτῶν λανθανόντως ἐπήγαγεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐσκανδαλί ζοντο ἐν αὐτῷ, τὸ πάθος αὐτῶν ἀνακηρύξας, καὶ τῷ συνειδότι αὐτῶν μόνιμ τοῦτο καταλιπών, καὶ οὐδένα μάρτυρα τῆς κακηγορίας 18 ταύτης ποιησάμενος, ἀλλ' ἢ μόνους ἐκείνους τοὺς ταῦτα ἐπισταμένους, μειζόνως αὐτοὺς καὶ ταύτῃ ἐπεσπάσατο, εἰπών· Μακάριος ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί. Καὶ γὰρ αὐτοὺς αἰνιττόμενος ταῦτα ἔλεγεν. Ἵνα δὲ μὴ τὰ παρ' ἡμῶν εἰρημένα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ παρ' ἑτέρων λεγό μένα θέντες εἰς μέσον, σαφεστέραν ὑμῖν ἐκ τῆς παρα θέσεως τῶν λεγομένων ποιήσωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἀναγ καῖον κἀκεῖνα εἰπεῖν. Τί οὖν φασί τινες; Ὅτι οὐχ αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία ἡ παρ' ἡμῶν εἰρημένη, ἀλλ' ἡγνόει ὁ Ιωάννης, Αγνόει δὲ οὐ τὸ πᾶν· ἀλλ' ὅτι μὲν αὐτὸς ἦν ὁ Χριστὸς, ᾔδει, εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων ἔμελλε τε- λευτάν, οὐκ ᾔδει· διὰ τοῦτο εἶπε, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ; τουτέστιν, ὁ εἰς τὸν ᾄδην μέλλων καταβαίνειν. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τοῦτο λόγον· ὁ γὰρ Ἰωάννης οὐδὲ τοῦτο Αγνόει. Τοῦτο γοῦν καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκήρυσσε, καὶ πρῶτον τοῦτο ἐμαρτύρησεν. "Ιδε γάρ, φησὶν, ο 'Αμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἀμνὸν δὲ ἐκάλεσε, τὸν σταυρὸν ἀνακηρύττων· καὶ τῷ εἰπεῖν δ. Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐδήλωσεν. Οὐ γὰρ ἑτέρως, ἀλλ' ἡ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦτο εἰργάσατο· δ καὶ Παῦλος ἔλεγε· Καὶ τὸ χειρόγραφον, δὴν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρκεν τε ἐκ μέσου, προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ. Καὶ τὸ λέγειν δὲ, ὅτι 'Εν Πνεύματι βαπτίσει ὑμᾶς, τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν προφητεύσαντος το ἦν. Αλλ' ὅτι μὲν ἀναστήσεται, [410] φησίν, ᾔδει, καὶ δώσει Πνεῦμα ἅγιον· ὅτι δὲ καὶ σταυ ρωθήσεται, οὐκ ᾔδει. Πῶς οὖν ἔμελλεν ἀνίστασθαι ὁ μὴ παθών, μηδὲ σταυρωθείς ; πῶς δὲ μείζων προφήτου ού- τος, ὁ μηδὲ τὰ τῶν προφητῶν ἐπιστάμενος; 78 γ. Ὅτι γάρ το μείζων προφήτου ἦν, καὶ αὐτὸς ὁ Χρι- 76 85 4'6 στὸς ἐμαρτύρησεν· ὅτι δὲ οἱ προφῆται τὸ πάθος ᾔδεσαν, παντί που δῆλόν ἐστι. Καὶ γὰρ Ησαΐας φησίν· Ὡς πρό- βατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος * αὐτὸν ἄφωνος. Καὶ πρὸ τῆς μαρτυρίας δὲ ταύτης φησίν· Εσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀν ιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Εἶτα τὸ πάθος λέγων καὶ τὴν ἀπ' αὐτοῦ δόξαν ἐπήγαγε Καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή. Οὐ μόνον δὲ ὅτι σταυρωθήσεται προὔλεγεν οὗτος, ἀλλὰ καὶ μετὰ τίνων· Καὶ γὰρ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη, φησί. Καὶ οὐδὲ τοῦτο μόνον, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἀπολογήσεται· Οὗτος γὰρ, φησίν, οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ ὅτι ἀδίκως κατακριθήσεται· Ἐν τῇ ταπεινώσει γὰρ 50 αὐτοῦ, φησίν, ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Καὶ πρὸ τούτου δὲ σι ὁ Δαυΐδ καὶ τοῦτο λέγει, καὶ τὸ δικαστήριον υπογράφει. "Ινα τί γάρ, φησὶν, ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέ τησαν κενά ; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, κατὰ τοῦ Κυ ρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Ἀλλαχοῦ δὲ καὶ τὸν τύπον δε λέγει τοῦ σταυροῦ, οὕτω λέγων· "Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου· καὶ τὰ παρὰ τῶν στρατιω τῶν τολμηθέντα προστίθησι μετά πάσης ἀκριβείας· Διεμερίσαντο γάρ, φησί, τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ 85 ἀλλαχοῦ δὲ ὅτι καὶ ὄξος προσήνεγκαν αὐτῷ λέγει· *Εδωκαν γάρ, φησὶν, εἰς τὸ βρωμα μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Εἶτα οἱ μὲν προ- φῆται πρὸ τοσούτων ἐτῶν καὶ τὸ δικαστήριον, καὶ τὴν καταδίκην, καὶ τοὺς συσταυρωθέντας οι μετ' αὐτοῦ λέ- γουσι, καὶ τῶν ἱματίων τὴν διανομὴν, καὶ τὸν ἐπ' αὐτ τῶν κλῆρον, καὶ πολλῷ πλείονα ἕτερα· οὐδὲ γὰρ πάντα ἀναγκαῖον παρατιθέναι σὲ νῦν, ὥστε μὴ μακρὸν ποιῆσαι τὸν λόγον· οὗτος δὲ ὁ μείζων ἐκείνων ἁπάντων, ἅπαντα ταῦτα ἡγνόει; Καὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον ; Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ ἔλεγε, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν ᾄδην; ἀλλ᾽ ἁπλῶς, ῾Ο ἐρχόμενος; Καίτοι πολλῷ 10 καταγελαστότερον τούτ του ἐκεῖνο ἂν εἴη · φασί γάρ "1. Διὰ τοῦτο ταῦτα ἔλεγεν, ἵνα κἀκεῖ ἀπελθών κηρύξῃ. Πρὸς οὓς εὔκαιρον εἰπεῖν· Ἀδελφοί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε. Ὁ μὲν γὰρ παρών βίος πολιτείας ἐστὶ καιρός· μετὰ δὲ τελευτὴν & κρίσις καὶ κόλασις. Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομολογήσεταί σοι; Πῶς οὖν συνετρίβησαν πύλαι χαλκαῖ, καὶ μοχλοί σιδηροί συν εθλάσθησαν; Διὰ τοῦ σώματος 85 τοῦ αὐτοῦ. Τότε γὰρ πρῶτον ἐδείχθη σῶμα ἀθάνατον, καὶ διαλύον τοῦ θανάτ του τὴν τυραννίδα. "Αλλως δὲ τοῦτο τοῦ θανάτου δεί κνυσι τὴν ἰσχὺν ἀνῃρημένην, οὐ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ τετελευτηκότων τὰ ἁμαρτήματα λελυμένα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔμπροσθεν ἅπαντας ἀπήλλαξε γεέννης, πῶς [411] φησιν, Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σου δόμων καὶ Γομόρρων"; Τοῦτο γὰρ ὡς καὶ ἐκείνων κολασθησομένων εἴρηται, ἡμερώτερον μέν, κολασθησο μένων δ' οὖν ὅμως. Καίτοιγε καὶ δίκην ἐνταῦθα ἔδοσαν τὴν ἐσχάτην· ἀλλ' ὅμως οὐδὲ τοῦτο αὐτοὺς ἐξαιρήσεται. Εἰ δὲ τούτους, πολλῷ μᾶλλον τοὺς μηδὲν πεπονθότας. Τί οὖν; Αδικήθησαν, φησίν, οἱ πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ; Οὐδαμῶς· ἐνὴν γὰρ καὶ μὴ ὁμολογήσαντας τὸν Χριστὸν τότε σωθῆναι. Οὐ γὰρ τοῦτο ἀπητεῖτο παρ' αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ μὴ εἰδωλολατρεῖν, καὶ τὸ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν εἰδέναι. 81 88 86 88 "" * εἰ σὺ εἶ Εdd. το ἐνόμιζον] Sic codd. credo, tum Christus, tum Baptista. Ενόμιζε Edd. εγίνωσκε Euth. et ad Joannem refert. cum nemo ignoret Ge. τι καί om. Α. D. 4 Mosqq. και λεπ. καθ. om. Ε. και ante νεκροί om. A. D. 3 Mosqq. Τι μέν deest in Edd. 78 κατηγορίας D. το Verba καὶ πρῶτον τ. ἐμ. non habet F. nec legisse videatur Interpp. το ήρεν Edd Το προφητεύοντος Edd. 1 xal om. F. το γάρ] μὲν γάρ Γ. κείραντος C. Ε. Μοκ φησί. Καὶ ἔσται Eid. 50 γάρ omn. A. C. D. F. δέ] add. αὐτοῦ Edd. δε τύπον] add. αὐτόν Edd. Μος. νν. οὕτω λέγων, quæ vulgo desunt, e codd. et Ge. recepi. ss Kal om. F. 'Αλλαχοῦ δὲ καὶ ὅτι ἔξος Edd. Η παυρωθέντας Δ. Ε. Οι παραθείναι Εdd. " Καίτοι πολλῷ] ᾿Αλλὰ καὶ τὸ πολλῷ Ead. Tσει ερχόμενος in multis codd. exstat additamentum, quod sequitur. Τὸ δὲ κατ' αὐτοὺς τοῦτο αὐτὸν ἐρωτᾷν, τί τὸ ὄφελος τῆς τοιαύτης γνώσεως; Αλλ' ἀκούσωμεν οἷα λέγουσιν· ἀναγκαῖον γὰρ κἀκεῖνο εἰπεῖν, καίτοι πολλῷ, κ. τ. ε. Habent e meis A. C. Ε. (sed αλλά ante ἀκούσωμεν οιιι. Α.) Interpretes prorsus ignorant. γάρ] add. ὅτι Ε. τα τὴν τελευτήν Edd., Ο το στόματος Ρ. ν τοῦτο add. φησίν Α. F. add. φασίν 11. οι Γομόρβας Ε. F. G. 87

415 13 IN MATTHÆÆUM HOMIL. XXXVI. al. XXXVI). " γμάτων αὐτοὺς ἀφίησι μανθάνειν. Λέγει γὰρ, ὅτι προσ- ελθόντων αὐτῷ τούτων, τότε ἐθεράπευσε [409] πολλούς. Καίτοι ποία ἀκολουθία ἦν, ἐρωτηθέντα, Σὺ εἶ ; πρὸς μὲν τοῦτο μηδὲν εἰπεῖν, θεραπεῦσαι δὲ εὐθέως τοὺς κακῶς ἔχοντας, εἰ μὴ τοῦτο ἐβούλετο κατασκευάσαι, ὅπερ εἶ πον ἐγώ ; Καὶ γὰρ τὴν ἀπὸ τῶν πραγμάτων μαρτυρίαν πιστοτέραν καὶ μᾶλλον ἀνύποπτον εἶναι ἐνόμιζον το τῆς ἀπὸ τῶν ῥημάτων. Εἰδὼς τοίνυν, ἅτε Θεὸς ὤν, τὴν διά νοιαν μεθ᾿ ἧς αὐτοὺς ἔπεμψεν ὁ Ἰωάννης, εὐθέως έθε- ράπευσε τυφλούς, χωλούς, καὶ ἑτέρους πολλοὺς, οὐκ ἐκεῖνον διδάσκων, (πῶς γὰρ τὸν πεπεισμένον;) ἀλλὰ τούτους τοὺς ἀμφιβάλλοντας· καὶ θεραπεύσας φησί · Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ιωάννῃ ὁ ἀκούετε και βλέπετε· Τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, καὶ χωλοὶ περιπα- τοῦσι, καὶ τι λεπροί καθαρίζονται, καὶ κωφοί ἀκούουσι, καὶ νεκροὶ ἐγείρονται, καὶ πτωχοὶ εὐαγ γελίζονται· καὶ προσέθηκε· Καὶ μακάριος ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί· δεικνὺς ὅτι καὶ τὰ ἀπόρ- ρητα αὐτῶν οἶδεν. Εἰ μὲν τὸ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἐγώ εἰμι, καὶ προσέστη ἂν, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τοῦτο αὐτοῖς, καὶ ἐνενόησαν ἂν, εἰ καὶ μὴ εἶπον, ὅπερ Ἰουδαῖοι πρὸς αὐτὸν ἔλεγον· Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς. Διὰ τοῦτο αὐτὸς μὲν οὐ λέγει τοῦτο, ἀπὸ δὲ τῶν θαυμάτων ἀφίη- σιν αὐτοὺς πάντα μαθεῖν, ἀνύποπτον τὴν διδασκαλίαν ποιούμενος καὶ σαφεστέραν. Διὰ τοῦτο καὶ τὸν ἔλεγχον αὐτῶν λανθανόντως ἐπήγαγεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐσκανδαλί ζοντο ἐν αὐτῷ, τὸ πάθος αὐτῶν ἀνακηρύξας, καὶ τῷ συνειδότι αὐτῶν μόνιμ τοῦτο καταλιπών, καὶ οὐδένα μάρτυρα τῆς κακηγορίας 18 ταύτης ποιησάμενος, ἀλλ' ἢ μόνους ἐκείνους τοὺς ταῦτα ἐπισταμένους, μειζόνως αὐτοὺς καὶ ταύτῃ ἐπεσπάσατο, εἰπών· Μακάριος ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί. Καὶ γὰρ αὐτοὺς αἰνιττόμενος ταῦτα ἔλεγεν. Ἵνα δὲ μὴ τὰ παρ' ἡμῶν εἰρημένα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ παρ' ἑτέρων λεγό μένα θέντες εἰς μέσον, σαφεστέραν ὑμῖν ἐκ τῆς παρα θέσεως τῶν λεγομένων ποιήσωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἀναγ καῖον κἀκεῖνα εἰπεῖν. Τί οὖν φασί τινες; Ὅτι οὐχ αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία ἡ παρ' ἡμῶν εἰρημένη, ἀλλ' ἡγνόει ὁ Ιωάννης, Αγνόει δὲ οὐ τὸ πᾶν· ἀλλ' ὅτι μὲν αὐτὸς ἦν ὁ Χριστὸς, ᾔδει, εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων ἔμελλε τε- λευτάν, οὐκ ᾔδει· διὰ τοῦτο εἶπε, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ; τουτέστιν, ὁ εἰς τὸν ᾄδην μέλλων καταβαίνειν. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοι τοῦτο λόγον· ὁ γὰρ Ἰωάννης οὐδὲ τοῦτο Αγνόει. Τοῦτο γοῦν καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκήρυσσε, καὶ πρῶτον τοῦτο ἐμαρτύρησεν. "Ιδε γάρ, φησὶν, ο 'Αμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἀμνὸν δὲ ἐκάλεσε, τὸν σταυρὸν ἀνακηρύττων· καὶ τῷ εἰπεῖν δ. Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐδήλωσεν. Οὐ γὰρ ἑτέρως, ἀλλ' ἡ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦτο εἰργάσατο· δ καὶ Παῦλος ἔλεγε· Καὶ τὸ χειρόγραφον, δὴν ὑπεναντίον ἡμῖν, καὶ αὐτὸ ἦρκεν τε ἐκ μέσου, προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ. Καὶ τὸ λέγειν δὲ, ὅτι 'Εν Πνεύματι βαπτίσει ὑμᾶς, τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν προφητεύσαντος το ἦν. Αλλ' ὅτι μὲν ἀναστήσεται, [410] φησίν, ᾔδει, καὶ δώσει Πνεῦμα ἅγιον· ὅτι δὲ καὶ σταυ ρωθήσεται, οὐκ ᾔδει. Πῶς οὖν ἔμελλεν ἀνίστασθαι ὁ μὴ παθών, μηδὲ σταυρωθείς ; πῶς δὲ μείζων προφήτου ού- τος, ὁ μηδὲ τὰ τῶν προφητῶν ἐπιστάμενος; 78 γ. Ὅτι γάρ το μείζων προφήτου ἦν, καὶ αὐτὸς ὁ Χρι- 76 85 4'6 στὸς ἐμαρτύρησεν· ὅτι δὲ οἱ προφῆται τὸ πάθος ᾔδεσαν, παντί που δῆλόν ἐστι. Καὶ γὰρ Ησαΐας φησίν· Ὡς πρό- βατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος * αὐτὸν ἄφωνος. Καὶ πρὸ τῆς μαρτυρίας δὲ ταύτης φησίν· Εσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀν ιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. Εἶτα τὸ πάθος λέγων καὶ τὴν ἀπ' αὐτοῦ δόξαν ἐπήγαγε Καὶ ἔσται ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή. Οὐ μόνον δὲ ὅτι σταυρωθήσεται προὔλεγεν οὗτος, ἀλλὰ καὶ μετὰ τίνων· Καὶ γὰρ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη, φησί. Καὶ οὐδὲ τοῦτο μόνον, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἀπολογήσεται· Οὗτος γὰρ, φησίν, οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ ὅτι ἀδίκως κατακριθήσεται· Ἐν τῇ ταπεινώσει γὰρ 50 αὐτοῦ, φησίν, ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Καὶ πρὸ τούτου δὲ σι ὁ Δαυΐδ καὶ τοῦτο λέγει, καὶ τὸ δικαστήριον υπογράφει. "Ινα τί γάρ, φησὶν, ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέ τησαν κενά ; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, κατὰ τοῦ Κυ ρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Ἀλλαχοῦ δὲ καὶ τὸν τύπον δε λέγει τοῦ σταυροῦ, οὕτω λέγων· "Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου· καὶ τὰ παρὰ τῶν στρατιω τῶν τολμηθέντα προστίθησι μετά πάσης ἀκριβείας· Διεμερίσαντο γάρ, φησί, τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ 85 ἀλλαχοῦ δὲ ὅτι καὶ ὄξος προσήνεγκαν αὐτῷ λέγει· *Εδωκαν γάρ, φησὶν, εἰς τὸ βρωμα μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Εἶτα οἱ μὲν προ- φῆται πρὸ τοσούτων ἐτῶν καὶ τὸ δικαστήριον, καὶ τὴν καταδίκην, καὶ τοὺς συσταυρωθέντας οι μετ' αὐτοῦ λέ- γουσι, καὶ τῶν ἱματίων τὴν διανομὴν, καὶ τὸν ἐπ' αὐτ τῶν κλῆρον, καὶ πολλῷ πλείονα ἕτερα· οὐδὲ γὰρ πάντα ἀναγκαῖον παρατιθέναι σὲ νῦν, ὥστε μὴ μακρὸν ποιῆσαι τὸν λόγον· οὗτος δὲ ὁ μείζων ἐκείνων ἁπάντων, ἅπαντα ταῦτα ἡγνόει; Καὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον ; Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ ἔλεγε, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν ᾄδην; ἀλλ᾽ ἁπλῶς, ῾Ο ἐρχόμενος; Καίτοι πολλῷ 10 καταγελαστότερον τούτ του ἐκεῖνο ἂν εἴη · φασί γάρ "1. Διὰ τοῦτο ταῦτα ἔλεγεν, ἵνα κἀκεῖ ἀπελθών κηρύξῃ. Πρὸς οὓς εὔκαιρον εἰπεῖν· Ἀδελφοί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε. Ὁ μὲν γὰρ παρών βίος πολιτείας ἐστὶ καιρός· μετὰ δὲ τελευτὴν & κρίσις καὶ κόλασις. Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομολογήσεταί σοι; Πῶς οὖν συνετρίβησαν πύλαι χαλκαῖ, καὶ μοχλοί σιδηροί συν εθλάσθησαν; Διὰ τοῦ σώματος 85 τοῦ αὐτοῦ. Τότε γὰρ πρῶτον ἐδείχθη σῶμα ἀθάνατον, καὶ διαλύον τοῦ θανάτ του τὴν τυραννίδα. "Αλλως δὲ τοῦτο τοῦ θανάτου δεί κνυσι τὴν ἰσχὺν ἀνῃρημένην, οὐ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ τετελευτηκότων τὰ ἁμαρτήματα λελυμένα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔμπροσθεν ἅπαντας ἀπήλλαξε γεέννης, πῶς [411] φησιν, Ανεκτότερον ἔσται γῇ Σου δόμων καὶ Γομόρρων"; Τοῦτο γὰρ ὡς καὶ ἐκείνων κολασθησομένων εἴρηται, ἡμερώτερον μέν, κολασθησο μένων δ' οὖν ὅμως. Καίτοιγε καὶ δίκην ἐνταῦθα ἔδοσαν τὴν ἐσχάτην· ἀλλ' ὅμως οὐδὲ τοῦτο αὐτοὺς ἐξαιρήσεται. Εἰ δὲ τούτους, πολλῷ μᾶλλον τοὺς μηδὲν πεπονθότας. Τί οὖν; Αδικήθησαν, φησίν, οἱ πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ; Οὐδαμῶς· ἐνὴν γὰρ καὶ μὴ ὁμολογήσαντας τὸν Χριστὸν τότε σωθῆναι. Οὐ γὰρ τοῦτο ἀπητεῖτο παρ' αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ μὴ εἰδωλολατρεῖν, καὶ τὸ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν εἰδέναι. 81 88 86 88 "" * εἰ σὺ εἶ Εdd. το ἐνόμιζον] Sic codd. credo, tum Christus, tum Baptista. Ενόμιζε Edd. εγίνωσκε Euth. et ad Joannem refert. cum nemo ignoret Ge. τι καί om. Α. D. 4 Mosqq. και λεπ. καθ. om. Ε. και ante νεκροί om. A. D. 3 Mosqq. Τι μέν deest in Edd. 78 κατηγορίας D. το Verba καὶ πρῶτον τ. ἐμ. non habet F. nec legisse videatur Interpp. το ήρεν Edd Το προφητεύοντος Edd. 1 xal om. F. το γάρ] μὲν γάρ Γ. κείραντος C. Ε. Μοκ φησί. Καὶ ἔσται Eid. 50 γάρ omn. A. C. D. F. δέ] add. αὐτοῦ Edd. δε τύπον] add. αὐτόν Edd. Μος. νν. οὕτω λέγων, quæ vulgo desunt, e codd. et Ge. recepi. ss Kal om. F. 'Αλλαχοῦ δὲ καὶ ὅτι ἔξος Edd. Η παυρωθέντας Δ. Ε. Οι παραθείναι Εdd. " Καίτοι πολλῷ] ᾿Αλλὰ καὶ τὸ πολλῷ Ead. Tσει ερχόμενος in multis codd. exstat additamentum, quod sequitur. Τὸ δὲ κατ' αὐτοὺς τοῦτο αὐτὸν ἐρωτᾷν, τί τὸ ὄφελος τῆς τοιαύτης γνώσεως; Αλλ' ἀκούσωμεν οἷα λέγουσιν· ἀναγκαῖον γὰρ κἀκεῖνο εἰπεῖν, καίτοι πολλῷ, κ. τ. ε. Habent e meis A. C. Ε. (sed αλλά ante ἀκούσωμεν οιιι. Α.) Interpretes prorsus ignorant. γάρ] add. ὅτι Ε. τα τὴν τελευτήν Edd., Ο το στόματος Ρ. ν τοῦτο add. φησίν Α. F. add. φασίν 11. οι Γομόρβας Ε. F. G. 87

Κύριος γὰρ, φησὶν, ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ Μακκαβαῖοι ἐθαυμάζοντο, ὅτι ὑπὲρ τῆς τοῦ νόμου φυλακῆς ἔπαθον ἅπερ ἔπαθον, καὶ οἱ παῖδες οἱ τρεῖς, καὶ ἕτεροι δὲ πολλοὶ παρὰ Ἰουδαίοις, βίον ἄριστον ἐπιδειξάμενοι, καὶ τὸ μέτρον τῆς γνώσεως ταύ-της διατηρήσαντες, οὐδὲν ἀπῃτήθησαν πλέον. Τότε μὲν γὰρ ἤρκει εἰς σωτηρίαν, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, τὸ τὸν Θεὸν εἰδέναι μόνον· νυνὶ δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γνώσεως. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν· Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς πολιτείας. Τότε μὲν ὁ φόνος ἀπώλλυε τὸν ἐργασάμενον, νῦν δὲ καὶ τὸ ὀργίζεσθαι. Καὶ τότε μὲν τὸ μοιχεύειν καὶ μίγνυσθαι ἀλλοτρίᾳ γυναικὶ κόλα-σιν ἔφερε· νῦν δὲ καὶ τὸ ἀκολάστοις ἰδεῖν ὀφθαλμοῖς. Ὥσπερ γὰρ ἡ γνῶσις, οὕτω καὶ ἡ πολιτεία ἐπιτέταται νῦν. Ὥστε οὐδὲν ἔδει προδρόμου ἐκεῖ. Ἄλλως δὲ, εἰ μέλλοιεν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οἱ ἄπιστοι πιστεύοντες σώ-ζεσθαι, οὐδεὶς ἀπολεῖταί ποτε. Πάντες γὰρ μεταγνώ-σονται τότε καὶ προσκυνήσουσι. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἄκουσον Παύλου λέγοντος, ὅτι Πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων· καὶ, ὅτι Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος. Ἀλλ’ οὐδὲν ὄφελος τῆς ὑποταγῆς ἐκείνης· οὐ γὰρ προαιρέσεώς ἐστιν εὐγνώ-μονος, ἀλλὰ τῆς τῶν πραγμάτων, ὡς ἂν εἴποι τις, λοι-πὸν ἀνάγκης. δ. Μὴ δὴ τοιαῦτα λοιπὸν εἰσάγωμεν δόγματα γραώδη, καὶ μύθους Ἰουδαϊκούς. Ἄκουσον γοῦν τί περὶ τούτων ὁ Παῦλός φησιν· Ὅσοι γὰρ ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται· περὶ τῶν ἐν τῷ πρὸ τοῦ νόμου χρόνῳ διαλεγόμενος· Καὶ ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρ-τον, διὰ νόμου κριθήσονται· περὶ τῶν μετὰ Μωϋσέα πάντων λέγων· καὶ, Ὅτι ἀποκαλύπτεται ὀργὴ Θεοῦ ἀπ’ οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν ἀν-θρώπων· καὶ, Θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ θλῖψις καὶ στενο-χωρία ἐπὶ πᾶσαν ψυχὴν ἀνθρώπου τοῦ κατεργαζο-μένου τὸ κακὸν, Ἰουδαίου τε πρῶτον καὶ Ἕλληνος. Καίτοι μυρία ἔπαθον ἐνταῦθα Ἕλληνες κακά· καὶ τοῦτο καὶ αἱ τῶν ἔξωθεν ἱστορίαι δηλοῦσι, καὶ αἱ Γρα-φαὶ αἱ παρ’ ἡμῖν. Τίς γὰρ ἂν διηγήσαιτο τὰς τῶν Βαβυλωνίων τραγῳδίας, ἢ τὰς τῶν Αἰγυπτίων; Ὅτι δὲ καὶ οἱ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐγνωκότες πρὸ τῆς ἐν-σάρκου παρουσίας, εἰδωλολατρείας δὲ ἀποστάντες, καὶ τὸν Θεὸν προσκυνήσαντες μόνον, καὶ πολιτείαν ἀρίστην ἐπιδειξάμενοι, ἁπάντων ἀπολαύσονται τῶν ἀγαθῶν, ἄκουσον τί φησιν· Δόξα δὲ καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθὸν, Ἰουδαίῳ τε πρῶτον καὶ Ἕλληνι. Ὁρᾷς ὅτι ἀγαθῶν ἀμοιβαὶ πολλαὶ τούτοις εἰσὶ, καὶ κολάσεις καὶ τιμωρίαι πάλιν τοῖς τὰ ἐναντία πεποιηκόσι; Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦν-τες; Εἰ γὰρ οἱ πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, οἱ μηδὲ ὄνομα γεέννης ἀκούσαντες, μηδὲ ἀναστάσεως, καὶ ἐνταῦθα κολασθέντες, κἀκεῖ δώσουσι δίκην· πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ τοσούτοις τραφέντες λόγοις φιλοσοφίας; Καὶ πῶς εὔλογον, φησὶ, τοὺς μηδὲν περὶ γεέννης ἀκούσαντας,

Κύριος γὰρ, φησὶν, ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ Μακκαβαῖοι ἐθαυμάζοντο, ὅτι ὑπὲρ τῆς τοῦ νόμου φυλακῆς ἔπαθον ἅπερ ἔπαθον, καὶ οἱ παῖδες οἱ τρεῖς, καὶ ἕτεροι δὲ πολλοὶ παρὰ Ἰουδαίοις, βίον ἄριστον ἐπιδειξάμενοι, καὶ τὸ μέτρον τῆς γνώσεως ταύ-της διατηρήσαντες, οὐδὲν ἀπῃτήθησαν πλέον. Τότε μὲν γὰρ ἤρκει εἰς σωτηρίαν, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, τὸ τὸν Θεὸν εἰδέναι μόνον· νυνὶ δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γνώσεως. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν· Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς πολιτείας. Τότε μὲν ὁ φόνος ἀπώλλυε τὸν ἐργασάμενον, νῦν δὲ καὶ τὸ ὀργίζεσθαι. Καὶ τότε μὲν τὸ μοιχεύειν καὶ μίγνυσθαι ἀλλοτρίᾳ γυναικὶ κόλα-σιν ἔφερε· νῦν δὲ καὶ τὸ ἀκολάστοις ἰδεῖν ὀφθαλμοῖς. Ὥσπερ γὰρ ἡ γνῶσις, οὕτω καὶ ἡ πολιτεία ἐπιτέταται νῦν. Ὥστε οὐδὲν ἔδει προδρόμου ἐκεῖ. Ἄλλως δὲ, εἰ μέλλοιεν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οἱ ἄπιστοι πιστεύοντες σώ-ζεσθαι, οὐδεὶς ἀπολεῖταί ποτε. Πάντες γὰρ μεταγνώ-σονται τότε καὶ προσκυνήσουσι. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἄκουσον Παύλου λέγοντος, ὅτι Πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων· καὶ, ὅτι Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος. Ἀλλ’ οὐδὲν ὄφελος τῆς ὑποταγῆς ἐκείνης· οὐ γὰρ προαιρέσεώς ἐστιν εὐγνώ-μονος, ἀλλὰ τῆς τῶν πραγμάτων, ὡς ἂν εἴποι τις, λοι-πὸν ἀνάγκης. δ. Μὴ δὴ τοιαῦτα λοιπὸν εἰσάγωμεν δόγματα γραώδη, καὶ μύθους Ἰουδαϊκούς. Ἄκουσον γοῦν τί περὶ τούτων ὁ Παῦλός φησιν· Ὅσοι γὰρ ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται· περὶ τῶν ἐν τῷ πρὸ τοῦ νόμου χρόνῳ διαλεγόμενος· Καὶ ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρ-τον, διὰ νόμου κριθήσονται· περὶ τῶν μετὰ Μωϋσέα πάντων λέγων· καὶ, Ὅτι ἀποκαλύπτεται ὀργὴ Θεοῦ ἀπ’ οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν ἀν-θρώπων· καὶ, Θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ θλῖψις καὶ στενο-χωρία ἐπὶ πᾶσαν ψυχὴν ἀνθρώπου τοῦ κατεργαζο-μένου τὸ κακὸν, Ἰουδαίου τε πρῶτον καὶ Ἕλληνος. Καίτοι μυρία ἔπαθον ἐνταῦθα Ἕλληνες κακά· καὶ τοῦτο καὶ αἱ τῶν ἔξωθεν ἱστορίαι δηλοῦσι, καὶ αἱ Γρα-φαὶ αἱ παρ’ ἡμῖν. Τίς γὰρ ἂν διηγήσαιτο τὰς τῶν Βαβυλωνίων τραγῳδίας, ἢ τὰς τῶν Αἰγυπτίων; Ὅτι δὲ καὶ οἱ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐγνωκότες πρὸ τῆς ἐν-σάρκου παρουσίας, εἰδωλολατρείας δὲ ἀποστάντες, καὶ τὸν Θεὸν προσκυνήσαντες μόνον, καὶ πολιτείαν ἀρίστην ἐπιδειξάμενοι, ἁπάντων ἀπολαύσονται τῶν ἀγαθῶν, ἄκουσον τί φησιν· Δόξα δὲ καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθὸν, Ἰουδαίῳ τε πρῶτον καὶ Ἕλληνι. Ὁρᾷς ὅτι ἀγαθῶν ἀμοιβαὶ πολλαὶ τούτοις εἰσὶ, καὶ κολάσεις καὶ τιμωρίαι πάλιν τοῖς τὰ ἐναντία πεποιηκόσι; Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦν-τες; Εἰ γὰρ οἱ πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, οἱ μηδὲ ὄνομα γεέννης ἀκούσαντες, μηδὲ ἀναστάσεως, καὶ ἐνταῦθα κολασθέντες, κἀκεῖ δώσουσι δίκην· πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ τοσούτοις τραφέντες λόγοις φιλοσοφίας; Καὶ πῶς εὔλογον, φησὶ, τοὺς μηδὲν περὶ γεέννης ἀκούσαντας,

Κύριος γὰρ, φησὶν, ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ Μακκαβαῖοι ἐθαυμάζοντο, ὅτι ὑπὲρ τῆς τοῦ νόμου φυλακῆς ἔπαθον ἅπερ ἔπαθον, καὶ οἱ παῖδες οἱ τρεῖς, καὶ ἕτεροι δὲ πολλοὶ παρὰ Ἰουδαίοις, βίον ἄριστον ἐπιδειξάμενοι, καὶ τὸ μέτρον τῆς γνώσεως ταύ-της διατηρήσαντες, οὐδὲν ἀπῃτήθησαν πλέον. Τότε μὲν γὰρ ἤρκει εἰς σωτηρίαν, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, τὸ τὸν Θεὸν εἰδέναι μόνον· νυνὶ δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γνώσεως. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν· Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς πολιτείας. Τότε μὲν ὁ φόνος ἀπώλλυε τὸν ἐργασάμενον, νῦν δὲ καὶ τὸ ὀργίζεσθαι. Καὶ τότε μὲν τὸ μοιχεύειν καὶ μίγνυσθαι ἀλλοτρίᾳ γυναικὶ κόλα-σιν ἔφερε· νῦν δὲ καὶ τὸ ἀκολάστοις ἰδεῖν ὀφθαλμοῖς. Ὥσπερ γὰρ ἡ γνῶσις, οὕτω καὶ ἡ πολιτεία ἐπιτέταται νῦν. Ὥστε οὐδὲν ἔδει προδρόμου ἐκεῖ. Ἄλλως δὲ, εἰ μέλλοιεν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οἱ ἄπιστοι πιστεύοντες σώ-ζεσθαι, οὐδεὶς ἀπολεῖταί ποτε. Πάντες γὰρ μεταγνώ-σονται τότε καὶ προσκυνήσουσι. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ἄκουσον Παύλου λέγοντος, ὅτι Πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, καὶ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων· καὶ, ὅτι Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος. Ἀλλ’ οὐδὲν ὄφελος τῆς ὑποταγῆς ἐκείνης· οὐ γὰρ προαιρέσεώς ἐστιν εὐγνώ-μονος, ἀλλὰ τῆς τῶν πραγμάτων, ὡς ἂν εἴποι τις, λοι-πὸν ἀνάγκης. δ. Μὴ δὴ τοιαῦτα λοιπὸν εἰσάγωμεν δόγματα γραώδη, καὶ μύθους Ἰουδαϊκούς. Ἄκουσον γοῦν τί περὶ τούτων ὁ Παῦλός φησιν· Ὅσοι γὰρ ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται· περὶ τῶν ἐν τῷ πρὸ τοῦ νόμου χρόνῳ διαλεγόμενος· Καὶ ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρ-τον, διὰ νόμου κριθήσονται· περὶ τῶν μετὰ Μωϋσέα πάντων λέγων· καὶ, Ὅτι ἀποκαλύπτεται ὀργὴ Θεοῦ ἀπ’ οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν ἀν-θρώπων· καὶ, Θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ θλῖψις καὶ στενο-χωρία ἐπὶ πᾶσαν ψυχὴν ἀνθρώπου τοῦ κατεργαζο-μένου τὸ κακὸν, Ἰουδαίου τε πρῶτον καὶ Ἕλληνος. Καίτοι μυρία ἔπαθον ἐνταῦθα Ἕλληνες κακά· καὶ τοῦτο καὶ αἱ τῶν ἔξωθεν ἱστορίαι δηλοῦσι, καὶ αἱ Γρα-φαὶ αἱ παρ’ ἡμῖν. Τίς γὰρ ἂν διηγήσαιτο τὰς τῶν Βαβυλωνίων τραγῳδίας, ἢ τὰς τῶν Αἰγυπτίων; Ὅτι δὲ καὶ οἱ τὸν Χριστὸν οὐκ ἐγνωκότες πρὸ τῆς ἐν-σάρκου παρουσίας, εἰδωλολατρείας δὲ ἀποστάντες, καὶ τὸν Θεὸν προσκυνήσαντες μόνον, καὶ πολιτείαν ἀρίστην ἐπιδειξάμενοι, ἁπάντων ἀπολαύσονται τῶν ἀγαθῶν, ἄκουσον τί φησιν· Δόξα δὲ καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ἐργαζομένῳ τὸ ἀγαθὸν, Ἰουδαίῳ τε πρῶτον καὶ Ἕλληνι. Ὁρᾷς ὅτι ἀγαθῶν ἀμοιβαὶ πολλαὶ τούτοις εἰσὶ, καὶ κολάσεις καὶ τιμωρίαι πάλιν τοῖς τὰ ἐναντία πεποιηκόσι; Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦν-τες; Εἰ γὰρ οἱ πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, οἱ μηδὲ ὄνομα γεέννης ἀκούσαντες, μηδὲ ἀναστάσεως, καὶ ἐνταῦθα κολασθέντες, κἀκεῖ δώσουσι δίκην· πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ τοσούτοις τραφέντες λόγοις φιλοσοφίας; Καὶ πῶς εὔλογον, φησὶ, τοὺς μηδὲν περὶ γεέννης ἀκούσαντας,

419 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXVII. al. XXXVIII. 420 φοβερώτερον· καὶ ὑμᾶς οὕτω διακεῖσθαι παρακαλώ. Οὕτω γὰρ καὶ γεέννης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἀπολαύσομεν δόξης ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἵνα μὴ τὰ Γομόρρων πάθωμεν, ἵνα μὴ τὰ Τυρίων ὑπο- μείνωμεν καὶ τὰ Σιδωνίων κακά· μᾶλλον δὲ ἵνα μὴ τῷ Χριστῷ προσκρούσωμεν, ὅπερ ἁπάντων ἐστὶ χαλεπώ- τερον [καὶ φοβερώτερον]. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς ἡ γέεννα φοβερὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ἔγωγε " οὐ παύσομαι συνεχῶς βοῶν, ὅτι τοῦτο γεέννης ο ἁπάσης χαλεπώτερον καὶ * Εγώ Εdd. γεέννης και χαλ. Edd. Mor και φυ6. om. F. 18 [414] ΟΜΙΛΙΑ ΛΖ'. Τούτων δὲ πορευομένων, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι ; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευό μενον; Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μας λακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἶκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; προφήτην ; Ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. α'. Τὸ μὲν γὰρ κατὰ τοὺς μαθητάς Ιωάννου ᾠκονο- μέθη καλῶς, καὶ βεβαιωθέντες ἀπῆλθον ἀπὸ τῶν παραυ είχα γενομένων σημείων· ἔδει δὲ λοιπὸν καὶ τὰ πρὸς τὴν δῆμον ἰάσασθαι. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν τοιοῦτον ὑπώπτευσαν περὶ τοῦ ἑαυτῶν διδασκάλου· ὁ δὲ πολὺς ἔχλος ἐκ τῆς ἐρωτήσεως τῶν Ἰωάννου μαθητῶν πολλὰ ἂν ἄτοπα ὑπενόησεν, οὐκ εἰδὼς τὴν γνώμην μεθ' ἧς ἔπεμψε τοὺς μαθητάς. Καὶ εἰκὸς ἦν διαλογίζεσθαι πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λέγειν· Ο τοσαῦτα μαρτυρήσας μετεπείσθη νῦν, καὶ ἀμφιβάλλει εἴτε οὗτος, εἴτε ἕτερος εἴη ὁ ἐρχό- μενος; ἄρα μὴ στασιάζων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ταῦτα λέ γει; ἄρα μὴ δειλότερος ὑπὸ τοῦ δεσμωτηρίου γενόμενος; ἄρα μὴ μάτην καὶ εἰκἢ τὰ πρότερα εἴρηκεν; Ἐπεὶ οὖν πολλὰ τοιαῦτα εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὑποπτεύειν, δρὰ πῶς αὐτῶν διορθοῦται τὴν ἀσθένειαν, καὶ ταύτας ἀναιρεῖ τὰς ὑποψίας. Πορευομένων γὰρ αὐτῶν, ἤρξατο λέ- γειν τοῖς ὄχλοις. Διατί, πορευομένων αὐτῶν; Ἵνα μὴ ἐόξῃ κολακεύειν τὸν ἄνθρωπον. Διορθούμενος δὲ τὸν δῆς θαυμαστὸν καὶ πέτρας στεῤῥότερον όψεσθαι προσεδοκή σατε. Οὐ γὰρ δὴ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν, ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον· οἱ γὰρ εὔκολοι, καὶ ῥᾳδίως περιφερόμενοι, καὶ νῦν μὲν ταῦτα, νῦν δὲ ἐκεῖνα λέγοντες, καὶ ἐπὶ μη- δενὸς ἑστῶτες, τούτῳ μάλιστα εοίκασι. Καὶ ὅρα πῶς πᾶσαν πονηρίαν ἀφεὶς, ταύτην τίθησι τὴν μάλιστα ὑφορμοῦσαν αὐτοῖς τότε, καὶ ἀναιρεῖ τὴν τῆς εὐκολίας ὑπόθεσιν· Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ εἰ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. "Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι οἶκοθεν οὐκ ἦν εὐρίπιστος· καὶ τοῦτο ἐδηλώσατε διὰ τῆς σπουδῆς ὑμεῖς. Οὐ μὴν οὐδὲ δουλεύσας ὕστερον χαῦνος γέγονε. Τῶν γὰρ ἀνθρώπων ἐκεῖνο ἔχοι τις ἂν εἰπεῖν, ὡς στερὸς μὲν ἦν, τρυφῇ δὲ οἱ μὲν οἴκοθέν εἰσι τοιοῦτοι, οἱ δὲ γίνονται· οἷον, ὁ μέν ἐστιν ὀργίλος φύσει, ὁ δὲ εἰς ἀρρωστίαν εμπεσών μα κράν, τοῦτο κτᾶται τὸ νόσημα. Πάλιν εὔκολοι καὶ κούφοι λακίζεσθαι τοῦτο γίνονται. Αλλ' ὁ Ἰωάννης, φησίν, οὔτε οἱ μέν εἰσι φύσει, οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ τρυφῇ δουλεύειν καὶ μα φύσει τοιοῦτος ἦν· οὐδὲ γὰρ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν· οὔτε ἐ τρυφῇ δοὺς ἑαυτὸν, ἀπώλεσεν ὅπερ εἶχε πλεονέ- κτημα. Οτι γὰρ οὐκ ἐδούλευσε τρυφῇ, δείκνυσιν ἡ στολή καὶ ἡ ἐρημία καὶ τὴ δεσμωτήριον. Εἰ γὰρ ἐβούλετο μα τ λακὰ φορεῖν, οὐκ ἂν τὴν ἔρημον ᾤκησεν, οὐκ ἂν τὸ δεσμωτήριον, ἀλλὰ τὰ βασίλεια. Ἐξῆν γὰρ αὐτῷ σιγή- σαντι μόνον μυρίας ἀπολαῦσαι τιμῆς. Ὅπου γὰρ καὶ ἐλέγξαντα καὶ δεδεμένον οὕτως ᾔδεῖτο ὁ Ἡρώδης, πολλῷ μᾶλλον σιγήσαντα ἐκολάκευσεν 35 ἄν. Εργῳ τοίνυν τῆς τερίας, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ἐπὶ τοιούτοις ὑποπτεύεσθαι; αὐτοῦ στεῤῥότητος παρασχών βάσανον καὶ τῆς καρ μον, οὐκ ἄγει εἰς μέσον αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ τὴν λύσιν μόνον ἐπάγει τῶν κατὰ διάνοιαν θορυβούντων αυτ τοὺς λογισμῶν, δεικνὺς ὅτι ᾔδει τὰ ἀπόῤῥητα ἁπάντων 19. Οὐδὲ γὰρ λέγει καθάπερ πρὸς Ἰουδαίους· Τί ένθυ μεῖσθε πονηρά; Εἰ γὰρ καὶ ἐνενόησαν, οὐκ ἀπὸ πονη- ρίας ελογίζοντο ταῦτα, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν εἰρημένων ἀγνοίας 1. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιπληκτικῶς αὐτοῖς διαλέ γεται, ἀλλὰ διορθονται αὐτῶν μόνον τὴν διάνοιαν, καὶ ἀπολογεῖται ὑπὲρ Ἰωάννου· καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐ μετ έπεσε τῆς προτέρας δόξης, οὐδὲ μεταβέβληται. Οὐδὲ γάρ ἐστιν εὔκολος ἄνθρωπος καὶ εὐρίπιπτος, ἀλλὰ πεπηγώς καὶ βέβαιος, καὶ οὐ τοιοῦτος, ὡς καὶ προδοῦναι τὰ ἐμ- πεπιστευμένα. Ταῦτα δὲ κατασκευάζων, οὐκ ἐκ τῆς οἰ κείας ἀποφάσεως εὐθέως, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐκείνων πρότερον ταῦτα κατασκευάζει μαρτυρίας· οὐ δι' ὧν εἶπον μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν ἔπραξαν, δεικνὺς 10 αὐτοὺς μαρτυροῦν τας αὐτοῦ τῇ στερρότητι. Διό φησι· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; Ωσανεὶ ἔλεγε· Διατί τας πόλεις ἀφέντες καὶ τὰς οἰκίας, συνήλθετε εἰς τὴν [415] ἔρημον ἅπαντες; ἵνα οικτρόν τινα ἴδητε καὶ εὔκολον ἄνθρωπον ; Αλλ' οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Οὐ γὰρ τοῦτο δείκνυσιν ἡ σπουδὴ ἐκείνη, καὶ τὸ πάντας συντρέχειν 10 εἰς τὴν ἔρη- μον. Οὐ γὰρ ἂν δῆμος τοσοῦτος καὶ πόλεις τοσαῦται μετά τοσαύτης προθυμίας εἰς τὴν ἔρημον καὶ τὸν Ἰορ- δάνην ποταμὸν ἐξεχύθησαν τότε ει, εἰ μὴ μέγαν τινὰ καὶ 1 γάρ om. C. Ε. 1' πάντων D. Εp. ἅπαντα Α. 18 ἀγνοίας] ἀκολουθίας Γ. 1ο δείξας Euld. 10 συῤῥεῖν Sav. nescio unde. εἰ τότε] ἂν F. ἂν τότε Sav. Σε ὑφορμούσαν] Sic A. C. E . pro vulgato ὑφορμώσαν, quod nihili esse videtur. Cf. Dorvill. ad Charit. p. 392. Ed. Lips. αὐτοῖς] Sic C. Ε. ceteri αὐτούς. 35 καὶ τοῦτο om. F. favente Ge. οι οὐδέ Α. Γ. δούς] Εκδούς Γ. 10 ἐκολάκευσεν] Sic F. coluisset Ge. Vulgo οὐκ ἐκύλασεν. Vid. adnot. 10 ἀποστελώ F. 2 Mosqq. Rursus infra, iidem et A. ő;) xal iidem quatuor. 37 μὲν om. Α. F. p. p. παρ' ἐχθρῶν Εdd. om. A. F. PATROL GR. LVII. 18 β'. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τοίνυν, καὶ ἀπὸ τῶν ἱματίων, καὶ ἀπὸ τῆς συνδρομῆς τὸ ἦθος αὐτοῦ χαρακτηρίσας, ἐπάγει λοιπὸν καὶ τὸν προφήτην. Εἰπὼν γὰρ, Τί ἐξήλ- θετε ; προφήτην ἰδεῖν; Ναι, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσό τερον προφήτου, φησίν· οὗτος γὰρ ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀποστέλλων τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμ- προσθέν σου. Πρότερον τὴν Ἰουδαίων μαρτυρίαν θεὶς, τότε τὴν τῶν προφητῶν ἐφαρμόζει· μᾶλλον δὲ πρῶτον μὲν τὴν ψῆφον τίθησι τὴν Ἰουδαϊκήν, ήπερ μεγίστη μένει γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅταν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ μαρτυρία φέρηται· δεύτερον, τὸν βίον τὸν τοῦ ἀνδρός· τρίτων, τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν· τέταρτον, τὸν προφήτην, πάντοθεν αὐτ τοὺς ἐπιστομίζων. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσι, Τί οὖν, εἰ τότε μὲν τοιοῦτος ἦν, νῦν δὲ μεταβέβληται; ἐπήγαγε [416] καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, τὰ ἱμάτια, τὸ δεσμωτήριον, καὶ μετὰ τούτων τὴν προφητείαν. Εἶτα εἰπὼν ὅτι 18 μείζων προ- φήτου, δείκνυσι καὶ κατὰ τί μείζων. Κατὰ τί τοίνυν μείζων; Κατὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τοῦ παραγενομένου. Απο :

419 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXVII. al. XXXVIII. 420 φοβερώτερον· καὶ ὑμᾶς οὕτω διακεῖσθαι παρακαλώ. Οὕτω γὰρ καὶ γεέννης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἀπολαύσομεν δόξης ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἵνα μὴ τὰ Γομόρρων πάθωμεν, ἵνα μὴ τὰ Τυρίων ὑπο- μείνωμεν καὶ τὰ Σιδωνίων κακά· μᾶλλον δὲ ἵνα μὴ τῷ Χριστῷ προσκρούσωμεν, ὅπερ ἁπάντων ἐστὶ χαλεπώ- τερον [καὶ φοβερώτερον]. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς ἡ γέεννα φοβερὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ἔγωγε " οὐ παύσομαι συνεχῶς βοῶν, ὅτι τοῦτο γεέννης ο ἁπάσης χαλεπώτερον καὶ * Εγώ Εdd. γεέννης και χαλ. Edd. Mor και φυ6. om. F. 18 [414] ΟΜΙΛΙΑ ΛΖ'. Τούτων δὲ πορευομένων, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι ; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευό μενον; Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μας λακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἶκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; προφήτην ; Ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. α'. Τὸ μὲν γὰρ κατὰ τοὺς μαθητάς Ιωάννου ᾠκονο- μέθη καλῶς, καὶ βεβαιωθέντες ἀπῆλθον ἀπὸ τῶν παραυ είχα γενομένων σημείων· ἔδει δὲ λοιπὸν καὶ τὰ πρὸς τὴν δῆμον ἰάσασθαι. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν τοιοῦτον ὑπώπτευσαν περὶ τοῦ ἑαυτῶν διδασκάλου· ὁ δὲ πολὺς ἔχλος ἐκ τῆς ἐρωτήσεως τῶν Ἰωάννου μαθητῶν πολλὰ ἂν ἄτοπα ὑπενόησεν, οὐκ εἰδὼς τὴν γνώμην μεθ' ἧς ἔπεμψε τοὺς μαθητάς. Καὶ εἰκὸς ἦν διαλογίζεσθαι πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λέγειν· Ο τοσαῦτα μαρτυρήσας μετεπείσθη νῦν, καὶ ἀμφιβάλλει εἴτε οὗτος, εἴτε ἕτερος εἴη ὁ ἐρχό- μενος; ἄρα μὴ στασιάζων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ταῦτα λέ γει; ἄρα μὴ δειλότερος ὑπὸ τοῦ δεσμωτηρίου γενόμενος; ἄρα μὴ μάτην καὶ εἰκἢ τὰ πρότερα εἴρηκεν; Ἐπεὶ οὖν πολλὰ τοιαῦτα εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὑποπτεύειν, δρὰ πῶς αὐτῶν διορθοῦται τὴν ἀσθένειαν, καὶ ταύτας ἀναιρεῖ τὰς ὑποψίας. Πορευομένων γὰρ αὐτῶν, ἤρξατο λέ- γειν τοῖς ὄχλοις. Διατί, πορευομένων αὐτῶν; Ἵνα μὴ ἐόξῃ κολακεύειν τὸν ἄνθρωπον. Διορθούμενος δὲ τὸν δῆς θαυμαστὸν καὶ πέτρας στεῤῥότερον όψεσθαι προσεδοκή σατε. Οὐ γὰρ δὴ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν, ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον· οἱ γὰρ εὔκολοι, καὶ ῥᾳδίως περιφερόμενοι, καὶ νῦν μὲν ταῦτα, νῦν δὲ ἐκεῖνα λέγοντες, καὶ ἐπὶ μη- δενὸς ἑστῶτες, τούτῳ μάλιστα εοίκασι. Καὶ ὅρα πῶς πᾶσαν πονηρίαν ἀφεὶς, ταύτην τίθησι τὴν μάλιστα ὑφορμοῦσαν αὐτοῖς τότε, καὶ ἀναιρεῖ τὴν τῆς εὐκολίας ὑπόθεσιν· Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ εἰ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. "Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι οἶκοθεν οὐκ ἦν εὐρίπιστος· καὶ τοῦτο ἐδηλώσατε διὰ τῆς σπουδῆς ὑμεῖς. Οὐ μὴν οὐδὲ δουλεύσας ὕστερον χαῦνος γέγονε. Τῶν γὰρ ἀνθρώπων ἐκεῖνο ἔχοι τις ἂν εἰπεῖν, ὡς στερὸς μὲν ἦν, τρυφῇ δὲ οἱ μὲν οἴκοθέν εἰσι τοιοῦτοι, οἱ δὲ γίνονται· οἷον, ὁ μέν ἐστιν ὀργίλος φύσει, ὁ δὲ εἰς ἀρρωστίαν εμπεσών μα κράν, τοῦτο κτᾶται τὸ νόσημα. Πάλιν εὔκολοι καὶ κούφοι λακίζεσθαι τοῦτο γίνονται. Αλλ' ὁ Ἰωάννης, φησίν, οὔτε οἱ μέν εἰσι φύσει, οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ τρυφῇ δουλεύειν καὶ μα φύσει τοιοῦτος ἦν· οὐδὲ γὰρ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν· οὔτε ἐ τρυφῇ δοὺς ἑαυτὸν, ἀπώλεσεν ὅπερ εἶχε πλεονέ- κτημα. Οτι γὰρ οὐκ ἐδούλευσε τρυφῇ, δείκνυσιν ἡ στολή καὶ ἡ ἐρημία καὶ τὴ δεσμωτήριον. Εἰ γὰρ ἐβούλετο μα τ λακὰ φορεῖν, οὐκ ἂν τὴν ἔρημον ᾤκησεν, οὐκ ἂν τὸ δεσμωτήριον, ἀλλὰ τὰ βασίλεια. Ἐξῆν γὰρ αὐτῷ σιγή- σαντι μόνον μυρίας ἀπολαῦσαι τιμῆς. Ὅπου γὰρ καὶ ἐλέγξαντα καὶ δεδεμένον οὕτως ᾔδεῖτο ὁ Ἡρώδης, πολλῷ μᾶλλον σιγήσαντα ἐκολάκευσεν 35 ἄν. Εργῳ τοίνυν τῆς τερίας, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ἐπὶ τοιούτοις ὑποπτεύεσθαι; αὐτοῦ στεῤῥότητος παρασχών βάσανον καὶ τῆς καρ μον, οὐκ ἄγει εἰς μέσον αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ τὴν λύσιν μόνον ἐπάγει τῶν κατὰ διάνοιαν θορυβούντων αυτ τοὺς λογισμῶν, δεικνὺς ὅτι ᾔδει τὰ ἀπόῤῥητα ἁπάντων 19. Οὐδὲ γὰρ λέγει καθάπερ πρὸς Ἰουδαίους· Τί ένθυ μεῖσθε πονηρά; Εἰ γὰρ καὶ ἐνενόησαν, οὐκ ἀπὸ πονη- ρίας ελογίζοντο ταῦτα, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν εἰρημένων ἀγνοίας 1. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιπληκτικῶς αὐτοῖς διαλέ γεται, ἀλλὰ διορθονται αὐτῶν μόνον τὴν διάνοιαν, καὶ ἀπολογεῖται ὑπὲρ Ἰωάννου· καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐ μετ έπεσε τῆς προτέρας δόξης, οὐδὲ μεταβέβληται. Οὐδὲ γάρ ἐστιν εὔκολος ἄνθρωπος καὶ εὐρίπιπτος, ἀλλὰ πεπηγώς καὶ βέβαιος, καὶ οὐ τοιοῦτος, ὡς καὶ προδοῦναι τὰ ἐμ- πεπιστευμένα. Ταῦτα δὲ κατασκευάζων, οὐκ ἐκ τῆς οἰ κείας ἀποφάσεως εὐθέως, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐκείνων πρότερον ταῦτα κατασκευάζει μαρτυρίας· οὐ δι' ὧν εἶπον μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν ἔπραξαν, δεικνὺς 10 αὐτοὺς μαρτυροῦν τας αὐτοῦ τῇ στερρότητι. Διό φησι· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; Ωσανεὶ ἔλεγε· Διατί τας πόλεις ἀφέντες καὶ τὰς οἰκίας, συνήλθετε εἰς τὴν [415] ἔρημον ἅπαντες; ἵνα οικτρόν τινα ἴδητε καὶ εὔκολον ἄνθρωπον ; Αλλ' οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Οὐ γὰρ τοῦτο δείκνυσιν ἡ σπουδὴ ἐκείνη, καὶ τὸ πάντας συντρέχειν 10 εἰς τὴν ἔρη- μον. Οὐ γὰρ ἂν δῆμος τοσοῦτος καὶ πόλεις τοσαῦται μετά τοσαύτης προθυμίας εἰς τὴν ἔρημον καὶ τὸν Ἰορ- δάνην ποταμὸν ἐξεχύθησαν τότε ει, εἰ μὴ μέγαν τινὰ καὶ 1 γάρ om. C. Ε. 1' πάντων D. Εp. ἅπαντα Α. 18 ἀγνοίας] ἀκολουθίας Γ. 1ο δείξας Euld. 10 συῤῥεῖν Sav. nescio unde. εἰ τότε] ἂν F. ἂν τότε Sav. Σε ὑφορμούσαν] Sic A. C. E . pro vulgato ὑφορμώσαν, quod nihili esse videtur. Cf. Dorvill. ad Charit. p. 392. Ed. Lips. αὐτοῖς] Sic C. Ε. ceteri αὐτούς. 35 καὶ τοῦτο om. F. favente Ge. οι οὐδέ Α. Γ. δούς] Εκδούς Γ. 10 ἐκολάκευσεν] Sic F. coluisset Ge. Vulgo οὐκ ἐκύλασεν. Vid. adnot. 10 ἀποστελώ F. 2 Mosqq. Rursus infra, iidem et A. ő;) xal iidem quatuor. 37 μὲν om. Α. F. p. p. παρ' ἐχθρῶν Εdd. om. A. F. PATROL GR. LVII. 18 β'. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τοίνυν, καὶ ἀπὸ τῶν ἱματίων, καὶ ἀπὸ τῆς συνδρομῆς τὸ ἦθος αὐτοῦ χαρακτηρίσας, ἐπάγει λοιπὸν καὶ τὸν προφήτην. Εἰπὼν γὰρ, Τί ἐξήλ- θετε ; προφήτην ἰδεῖν; Ναι, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσό τερον προφήτου, φησίν· οὗτος γὰρ ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀποστέλλων τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμ- προσθέν σου. Πρότερον τὴν Ἰουδαίων μαρτυρίαν θεὶς, τότε τὴν τῶν προφητῶν ἐφαρμόζει· μᾶλλον δὲ πρῶτον μὲν τὴν ψῆφον τίθησι τὴν Ἰουδαϊκήν, ήπερ μεγίστη μένει γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅταν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ μαρτυρία φέρηται· δεύτερον, τὸν βίον τὸν τοῦ ἀνδρός· τρίτων, τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν· τέταρτον, τὸν προφήτην, πάντοθεν αὐτ τοὺς ἐπιστομίζων. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσι, Τί οὖν, εἰ τότε μὲν τοιοῦτος ἦν, νῦν δὲ μεταβέβληται; ἐπήγαγε [416] καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, τὰ ἱμάτια, τὸ δεσμωτήριον, καὶ μετὰ τούτων τὴν προφητείαν. Εἶτα εἰπὼν ὅτι 18 μείζων προ- φήτου, δείκνυσι καὶ κατὰ τί μείζων. Κατὰ τί τοίνυν μείζων; Κατὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τοῦ παραγενομένου. Απο :

419 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXVII. al. XXXVIII. 420 φοβερώτερον· καὶ ὑμᾶς οὕτω διακεῖσθαι παρακαλώ. Οὕτω γὰρ καὶ γεέννης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἀπολαύσομεν δόξης ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἵνα μὴ τὰ Γομόρρων πάθωμεν, ἵνα μὴ τὰ Τυρίων ὑπο- μείνωμεν καὶ τὰ Σιδωνίων κακά· μᾶλλον δὲ ἵνα μὴ τῷ Χριστῷ προσκρούσωμεν, ὅπερ ἁπάντων ἐστὶ χαλεπώ- τερον [καὶ φοβερώτερον]. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς ἡ γέεννα φοβερὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ἔγωγε " οὐ παύσομαι συνεχῶς βοῶν, ὅτι τοῦτο γεέννης ο ἁπάσης χαλεπώτερον καὶ * Εγώ Εdd. γεέννης και χαλ. Edd. Mor και φυ6. om. F. 18 [414] ΟΜΙΛΙΑ ΛΖ'. Τούτων δὲ πορευομένων, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι ; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευό μενον; Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μας λακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἶκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; προφήτην ; Ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. α'. Τὸ μὲν γὰρ κατὰ τοὺς μαθητάς Ιωάννου ᾠκονο- μέθη καλῶς, καὶ βεβαιωθέντες ἀπῆλθον ἀπὸ τῶν παραυ είχα γενομένων σημείων· ἔδει δὲ λοιπὸν καὶ τὰ πρὸς τὴν δῆμον ἰάσασθαι. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν τοιοῦτον ὑπώπτευσαν περὶ τοῦ ἑαυτῶν διδασκάλου· ὁ δὲ πολὺς ἔχλος ἐκ τῆς ἐρωτήσεως τῶν Ἰωάννου μαθητῶν πολλὰ ἂν ἄτοπα ὑπενόησεν, οὐκ εἰδὼς τὴν γνώμην μεθ' ἧς ἔπεμψε τοὺς μαθητάς. Καὶ εἰκὸς ἦν διαλογίζεσθαι πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λέγειν· Ο τοσαῦτα μαρτυρήσας μετεπείσθη νῦν, καὶ ἀμφιβάλλει εἴτε οὗτος, εἴτε ἕτερος εἴη ὁ ἐρχό- μενος; ἄρα μὴ στασιάζων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ταῦτα λέ γει; ἄρα μὴ δειλότερος ὑπὸ τοῦ δεσμωτηρίου γενόμενος; ἄρα μὴ μάτην καὶ εἰκἢ τὰ πρότερα εἴρηκεν; Ἐπεὶ οὖν πολλὰ τοιαῦτα εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὑποπτεύειν, δρὰ πῶς αὐτῶν διορθοῦται τὴν ἀσθένειαν, καὶ ταύτας ἀναιρεῖ τὰς ὑποψίας. Πορευομένων γὰρ αὐτῶν, ἤρξατο λέ- γειν τοῖς ὄχλοις. Διατί, πορευομένων αὐτῶν; Ἵνα μὴ ἐόξῃ κολακεύειν τὸν ἄνθρωπον. Διορθούμενος δὲ τὸν δῆς θαυμαστὸν καὶ πέτρας στεῤῥότερον όψεσθαι προσεδοκή σατε. Οὐ γὰρ δὴ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν, ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον· οἱ γὰρ εὔκολοι, καὶ ῥᾳδίως περιφερόμενοι, καὶ νῦν μὲν ταῦτα, νῦν δὲ ἐκεῖνα λέγοντες, καὶ ἐπὶ μη- δενὸς ἑστῶτες, τούτῳ μάλιστα εοίκασι. Καὶ ὅρα πῶς πᾶσαν πονηρίαν ἀφεὶς, ταύτην τίθησι τὴν μάλιστα ὑφορμοῦσαν αὐτοῖς τότε, καὶ ἀναιρεῖ τὴν τῆς εὐκολίας ὑπόθεσιν· Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ εἰ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. "Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι οἶκοθεν οὐκ ἦν εὐρίπιστος· καὶ τοῦτο ἐδηλώσατε διὰ τῆς σπουδῆς ὑμεῖς. Οὐ μὴν οὐδὲ δουλεύσας ὕστερον χαῦνος γέγονε. Τῶν γὰρ ἀνθρώπων ἐκεῖνο ἔχοι τις ἂν εἰπεῖν, ὡς στερὸς μὲν ἦν, τρυφῇ δὲ οἱ μὲν οἴκοθέν εἰσι τοιοῦτοι, οἱ δὲ γίνονται· οἷον, ὁ μέν ἐστιν ὀργίλος φύσει, ὁ δὲ εἰς ἀρρωστίαν εμπεσών μα κράν, τοῦτο κτᾶται τὸ νόσημα. Πάλιν εὔκολοι καὶ κούφοι λακίζεσθαι τοῦτο γίνονται. Αλλ' ὁ Ἰωάννης, φησίν, οὔτε οἱ μέν εἰσι φύσει, οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ τρυφῇ δουλεύειν καὶ μα φύσει τοιοῦτος ἦν· οὐδὲ γὰρ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν· οὔτε ἐ τρυφῇ δοὺς ἑαυτὸν, ἀπώλεσεν ὅπερ εἶχε πλεονέ- κτημα. Οτι γὰρ οὐκ ἐδούλευσε τρυφῇ, δείκνυσιν ἡ στολή καὶ ἡ ἐρημία καὶ τὴ δεσμωτήριον. Εἰ γὰρ ἐβούλετο μα τ λακὰ φορεῖν, οὐκ ἂν τὴν ἔρημον ᾤκησεν, οὐκ ἂν τὸ δεσμωτήριον, ἀλλὰ τὰ βασίλεια. Ἐξῆν γὰρ αὐτῷ σιγή- σαντι μόνον μυρίας ἀπολαῦσαι τιμῆς. Ὅπου γὰρ καὶ ἐλέγξαντα καὶ δεδεμένον οὕτως ᾔδεῖτο ὁ Ἡρώδης, πολλῷ μᾶλλον σιγήσαντα ἐκολάκευσεν 35 ἄν. Εργῳ τοίνυν τῆς τερίας, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ἐπὶ τοιούτοις ὑποπτεύεσθαι; αὐτοῦ στεῤῥότητος παρασχών βάσανον καὶ τῆς καρ μον, οὐκ ἄγει εἰς μέσον αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ τὴν λύσιν μόνον ἐπάγει τῶν κατὰ διάνοιαν θορυβούντων αυτ τοὺς λογισμῶν, δεικνὺς ὅτι ᾔδει τὰ ἀπόῤῥητα ἁπάντων 19. Οὐδὲ γὰρ λέγει καθάπερ πρὸς Ἰουδαίους· Τί ένθυ μεῖσθε πονηρά; Εἰ γὰρ καὶ ἐνενόησαν, οὐκ ἀπὸ πονη- ρίας ελογίζοντο ταῦτα, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν εἰρημένων ἀγνοίας 1. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιπληκτικῶς αὐτοῖς διαλέ γεται, ἀλλὰ διορθονται αὐτῶν μόνον τὴν διάνοιαν, καὶ ἀπολογεῖται ὑπὲρ Ἰωάννου· καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐ μετ έπεσε τῆς προτέρας δόξης, οὐδὲ μεταβέβληται. Οὐδὲ γάρ ἐστιν εὔκολος ἄνθρωπος καὶ εὐρίπιπτος, ἀλλὰ πεπηγώς καὶ βέβαιος, καὶ οὐ τοιοῦτος, ὡς καὶ προδοῦναι τὰ ἐμ- πεπιστευμένα. Ταῦτα δὲ κατασκευάζων, οὐκ ἐκ τῆς οἰ κείας ἀποφάσεως εὐθέως, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐκείνων πρότερον ταῦτα κατασκευάζει μαρτυρίας· οὐ δι' ὧν εἶπον μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν ἔπραξαν, δεικνὺς 10 αὐτοὺς μαρτυροῦν τας αὐτοῦ τῇ στερρότητι. Διό φησι· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; Ωσανεὶ ἔλεγε· Διατί τας πόλεις ἀφέντες καὶ τὰς οἰκίας, συνήλθετε εἰς τὴν [415] ἔρημον ἅπαντες; ἵνα οικτρόν τινα ἴδητε καὶ εὔκολον ἄνθρωπον ; Αλλ' οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Οὐ γὰρ τοῦτο δείκνυσιν ἡ σπουδὴ ἐκείνη, καὶ τὸ πάντας συντρέχειν 10 εἰς τὴν ἔρη- μον. Οὐ γὰρ ἂν δῆμος τοσοῦτος καὶ πόλεις τοσαῦται μετά τοσαύτης προθυμίας εἰς τὴν ἔρημον καὶ τὸν Ἰορ- δάνην ποταμὸν ἐξεχύθησαν τότε ει, εἰ μὴ μέγαν τινὰ καὶ 1 γάρ om. C. Ε. 1' πάντων D. Εp. ἅπαντα Α. 18 ἀγνοίας] ἀκολουθίας Γ. 1ο δείξας Euld. 10 συῤῥεῖν Sav. nescio unde. εἰ τότε] ἂν F. ἂν τότε Sav. Σε ὑφορμούσαν] Sic A. C. E . pro vulgato ὑφορμώσαν, quod nihili esse videtur. Cf. Dorvill. ad Charit. p. 392. Ed. Lips. αὐτοῖς] Sic C. Ε. ceteri αὐτούς. 35 καὶ τοῦτο om. F. favente Ge. οι οὐδέ Α. Γ. δούς] Εκδούς Γ. 10 ἐκολάκευσεν] Sic F. coluisset Ge. Vulgo οὐκ ἐκύλασεν. Vid. adnot. 10 ἀποστελώ F. 2 Mosqq. Rursus infra, iidem et A. ő;) xal iidem quatuor. 37 μὲν om. Α. F. p. p. παρ' ἐχθρῶν Εdd. om. A. F. PATROL GR. LVII. 18 β'. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τοίνυν, καὶ ἀπὸ τῶν ἱματίων, καὶ ἀπὸ τῆς συνδρομῆς τὸ ἦθος αὐτοῦ χαρακτηρίσας, ἐπάγει λοιπὸν καὶ τὸν προφήτην. Εἰπὼν γὰρ, Τί ἐξήλ- θετε ; προφήτην ἰδεῖν; Ναι, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσό τερον προφήτου, φησίν· οὗτος γὰρ ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀποστέλλων τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμ- προσθέν σου. Πρότερον τὴν Ἰουδαίων μαρτυρίαν θεὶς, τότε τὴν τῶν προφητῶν ἐφαρμόζει· μᾶλλον δὲ πρῶτον μὲν τὴν ψῆφον τίθησι τὴν Ἰουδαϊκήν, ήπερ μεγίστη μένει γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅταν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ μαρτυρία φέρηται· δεύτερον, τὸν βίον τὸν τοῦ ἀνδρός· τρίτων, τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν· τέταρτον, τὸν προφήτην, πάντοθεν αὐτ τοὺς ἐπιστομίζων. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσι, Τί οὖν, εἰ τότε μὲν τοιοῦτος ἦν, νῦν δὲ μεταβέβληται; ἐπήγαγε [416] καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, τὰ ἱμάτια, τὸ δεσμωτήριον, καὶ μετὰ τούτων τὴν προφητείαν. Εἶτα εἰπὼν ὅτι 18 μείζων προ- φήτου, δείκνυσι καὶ κατὰ τί μείζων. Κατὰ τί τοίνυν μείζων; Κατὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τοῦ παραγενομένου. Απο :

419 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXVII. al. XXXVIII. 420 φοβερώτερον· καὶ ὑμᾶς οὕτω διακεῖσθαι παρακαλώ. Οὕτω γὰρ καὶ γεέννης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἀπολαύσομεν δόξης ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἵνα μὴ τὰ Γομόρρων πάθωμεν, ἵνα μὴ τὰ Τυρίων ὑπο- μείνωμεν καὶ τὰ Σιδωνίων κακά· μᾶλλον δὲ ἵνα μὴ τῷ Χριστῷ προσκρούσωμεν, ὅπερ ἁπάντων ἐστὶ χαλεπώ- τερον [καὶ φοβερώτερον]. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς ἡ γέεννα φοβερὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ἔγωγε " οὐ παύσομαι συνεχῶς βοῶν, ὅτι τοῦτο γεέννης ο ἁπάσης χαλεπώτερον καὶ * Εγώ Εdd. γεέννης και χαλ. Edd. Mor και φυ6. om. F. 18 [414] ΟΜΙΛΙΑ ΛΖ'. Τούτων δὲ πορευομένων, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι ; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευό μενον; Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μας λακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἶκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; προφήτην ; Ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. α'. Τὸ μὲν γὰρ κατὰ τοὺς μαθητάς Ιωάννου ᾠκονο- μέθη καλῶς, καὶ βεβαιωθέντες ἀπῆλθον ἀπὸ τῶν παραυ είχα γενομένων σημείων· ἔδει δὲ λοιπὸν καὶ τὰ πρὸς τὴν δῆμον ἰάσασθαι. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν τοιοῦτον ὑπώπτευσαν περὶ τοῦ ἑαυτῶν διδασκάλου· ὁ δὲ πολὺς ἔχλος ἐκ τῆς ἐρωτήσεως τῶν Ἰωάννου μαθητῶν πολλὰ ἂν ἄτοπα ὑπενόησεν, οὐκ εἰδὼς τὴν γνώμην μεθ' ἧς ἔπεμψε τοὺς μαθητάς. Καὶ εἰκὸς ἦν διαλογίζεσθαι πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λέγειν· Ο τοσαῦτα μαρτυρήσας μετεπείσθη νῦν, καὶ ἀμφιβάλλει εἴτε οὗτος, εἴτε ἕτερος εἴη ὁ ἐρχό- μενος; ἄρα μὴ στασιάζων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ταῦτα λέ γει; ἄρα μὴ δειλότερος ὑπὸ τοῦ δεσμωτηρίου γενόμενος; ἄρα μὴ μάτην καὶ εἰκἢ τὰ πρότερα εἴρηκεν; Ἐπεὶ οὖν πολλὰ τοιαῦτα εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὑποπτεύειν, δρὰ πῶς αὐτῶν διορθοῦται τὴν ἀσθένειαν, καὶ ταύτας ἀναιρεῖ τὰς ὑποψίας. Πορευομένων γὰρ αὐτῶν, ἤρξατο λέ- γειν τοῖς ὄχλοις. Διατί, πορευομένων αὐτῶν; Ἵνα μὴ ἐόξῃ κολακεύειν τὸν ἄνθρωπον. Διορθούμενος δὲ τὸν δῆς θαυμαστὸν καὶ πέτρας στεῤῥότερον όψεσθαι προσεδοκή σατε. Οὐ γὰρ δὴ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν, ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον· οἱ γὰρ εὔκολοι, καὶ ῥᾳδίως περιφερόμενοι, καὶ νῦν μὲν ταῦτα, νῦν δὲ ἐκεῖνα λέγοντες, καὶ ἐπὶ μη- δενὸς ἑστῶτες, τούτῳ μάλιστα εοίκασι. Καὶ ὅρα πῶς πᾶσαν πονηρίαν ἀφεὶς, ταύτην τίθησι τὴν μάλιστα ὑφορμοῦσαν αὐτοῖς τότε, καὶ ἀναιρεῖ τὴν τῆς εὐκολίας ὑπόθεσιν· Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ εἰ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. "Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι οἶκοθεν οὐκ ἦν εὐρίπιστος· καὶ τοῦτο ἐδηλώσατε διὰ τῆς σπουδῆς ὑμεῖς. Οὐ μὴν οὐδὲ δουλεύσας ὕστερον χαῦνος γέγονε. Τῶν γὰρ ἀνθρώπων ἐκεῖνο ἔχοι τις ἂν εἰπεῖν, ὡς στερὸς μὲν ἦν, τρυφῇ δὲ οἱ μὲν οἴκοθέν εἰσι τοιοῦτοι, οἱ δὲ γίνονται· οἷον, ὁ μέν ἐστιν ὀργίλος φύσει, ὁ δὲ εἰς ἀρρωστίαν εμπεσών μα κράν, τοῦτο κτᾶται τὸ νόσημα. Πάλιν εὔκολοι καὶ κούφοι λακίζεσθαι τοῦτο γίνονται. Αλλ' ὁ Ἰωάννης, φησίν, οὔτε οἱ μέν εἰσι φύσει, οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ τρυφῇ δουλεύειν καὶ μα φύσει τοιοῦτος ἦν· οὐδὲ γὰρ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν· οὔτε ἐ τρυφῇ δοὺς ἑαυτὸν, ἀπώλεσεν ὅπερ εἶχε πλεονέ- κτημα. Οτι γὰρ οὐκ ἐδούλευσε τρυφῇ, δείκνυσιν ἡ στολή καὶ ἡ ἐρημία καὶ τὴ δεσμωτήριον. Εἰ γὰρ ἐβούλετο μα τ λακὰ φορεῖν, οὐκ ἂν τὴν ἔρημον ᾤκησεν, οὐκ ἂν τὸ δεσμωτήριον, ἀλλὰ τὰ βασίλεια. Ἐξῆν γὰρ αὐτῷ σιγή- σαντι μόνον μυρίας ἀπολαῦσαι τιμῆς. Ὅπου γὰρ καὶ ἐλέγξαντα καὶ δεδεμένον οὕτως ᾔδεῖτο ὁ Ἡρώδης, πολλῷ μᾶλλον σιγήσαντα ἐκολάκευσεν 35 ἄν. Εργῳ τοίνυν τῆς τερίας, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ἐπὶ τοιούτοις ὑποπτεύεσθαι; αὐτοῦ στεῤῥότητος παρασχών βάσανον καὶ τῆς καρ μον, οὐκ ἄγει εἰς μέσον αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ τὴν λύσιν μόνον ἐπάγει τῶν κατὰ διάνοιαν θορυβούντων αυτ τοὺς λογισμῶν, δεικνὺς ὅτι ᾔδει τὰ ἀπόῤῥητα ἁπάντων 19. Οὐδὲ γὰρ λέγει καθάπερ πρὸς Ἰουδαίους· Τί ένθυ μεῖσθε πονηρά; Εἰ γὰρ καὶ ἐνενόησαν, οὐκ ἀπὸ πονη- ρίας ελογίζοντο ταῦτα, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν εἰρημένων ἀγνοίας 1. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιπληκτικῶς αὐτοῖς διαλέ γεται, ἀλλὰ διορθονται αὐτῶν μόνον τὴν διάνοιαν, καὶ ἀπολογεῖται ὑπὲρ Ἰωάννου· καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐ μετ έπεσε τῆς προτέρας δόξης, οὐδὲ μεταβέβληται. Οὐδὲ γάρ ἐστιν εὔκολος ἄνθρωπος καὶ εὐρίπιπτος, ἀλλὰ πεπηγώς καὶ βέβαιος, καὶ οὐ τοιοῦτος, ὡς καὶ προδοῦναι τὰ ἐμ- πεπιστευμένα. Ταῦτα δὲ κατασκευάζων, οὐκ ἐκ τῆς οἰ κείας ἀποφάσεως εὐθέως, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐκείνων πρότερον ταῦτα κατασκευάζει μαρτυρίας· οὐ δι' ὧν εἶπον μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν ἔπραξαν, δεικνὺς 10 αὐτοὺς μαρτυροῦν τας αὐτοῦ τῇ στερρότητι. Διό φησι· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; Ωσανεὶ ἔλεγε· Διατί τας πόλεις ἀφέντες καὶ τὰς οἰκίας, συνήλθετε εἰς τὴν [415] ἔρημον ἅπαντες; ἵνα οικτρόν τινα ἴδητε καὶ εὔκολον ἄνθρωπον ; Αλλ' οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Οὐ γὰρ τοῦτο δείκνυσιν ἡ σπουδὴ ἐκείνη, καὶ τὸ πάντας συντρέχειν 10 εἰς τὴν ἔρη- μον. Οὐ γὰρ ἂν δῆμος τοσοῦτος καὶ πόλεις τοσαῦται μετά τοσαύτης προθυμίας εἰς τὴν ἔρημον καὶ τὸν Ἰορ- δάνην ποταμὸν ἐξεχύθησαν τότε ει, εἰ μὴ μέγαν τινὰ καὶ 1 γάρ om. C. Ε. 1' πάντων D. Εp. ἅπαντα Α. 18 ἀγνοίας] ἀκολουθίας Γ. 1ο δείξας Euld. 10 συῤῥεῖν Sav. nescio unde. εἰ τότε] ἂν F. ἂν τότε Sav. Σε ὑφορμούσαν] Sic A. C. E . pro vulgato ὑφορμώσαν, quod nihili esse videtur. Cf. Dorvill. ad Charit. p. 392. Ed. Lips. αὐτοῖς] Sic C. Ε. ceteri αὐτούς. 35 καὶ τοῦτο om. F. favente Ge. οι οὐδέ Α. Γ. δούς] Εκδούς Γ. 10 ἐκολάκευσεν] Sic F. coluisset Ge. Vulgo οὐκ ἐκύλασεν. Vid. adnot. 10 ἀποστελώ F. 2 Mosqq. Rursus infra, iidem et A. ő;) xal iidem quatuor. 37 μὲν om. Α. F. p. p. παρ' ἐχθρῶν Εdd. om. A. F. PATROL GR. LVII. 18 β'. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τοίνυν, καὶ ἀπὸ τῶν ἱματίων, καὶ ἀπὸ τῆς συνδρομῆς τὸ ἦθος αὐτοῦ χαρακτηρίσας, ἐπάγει λοιπὸν καὶ τὸν προφήτην. Εἰπὼν γὰρ, Τί ἐξήλ- θετε ; προφήτην ἰδεῖν; Ναι, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσό τερον προφήτου, φησίν· οὗτος γὰρ ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀποστέλλων τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμ- προσθέν σου. Πρότερον τὴν Ἰουδαίων μαρτυρίαν θεὶς, τότε τὴν τῶν προφητῶν ἐφαρμόζει· μᾶλλον δὲ πρῶτον μὲν τὴν ψῆφον τίθησι τὴν Ἰουδαϊκήν, ήπερ μεγίστη μένει γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅταν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ μαρτυρία φέρηται· δεύτερον, τὸν βίον τὸν τοῦ ἀνδρός· τρίτων, τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν· τέταρτον, τὸν προφήτην, πάντοθεν αὐτ τοὺς ἐπιστομίζων. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσι, Τί οὖν, εἰ τότε μὲν τοιοῦτος ἦν, νῦν δὲ μεταβέβληται; ἐπήγαγε [416] καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, τὰ ἱμάτια, τὸ δεσμωτήριον, καὶ μετὰ τούτων τὴν προφητείαν. Εἶτα εἰπὼν ὅτι 18 μείζων προ- φήτου, δείκνυσι καὶ κατὰ τί μείζων. Κατὰ τί τοίνυν μείζων; Κατὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τοῦ παραγενομένου. Απο :

419 IN MATTHÆUM HOMIL. XXXVII. al. XXXVIII. 420 φοβερώτερον· καὶ ὑμᾶς οὕτω διακεῖσθαι παρακαλώ. Οὕτω γὰρ καὶ γεέννης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἀπολαύσομεν δόξης ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἵνα μὴ τὰ Γομόρρων πάθωμεν, ἵνα μὴ τὰ Τυρίων ὑπο- μείνωμεν καὶ τὰ Σιδωνίων κακά· μᾶλλον δὲ ἵνα μὴ τῷ Χριστῷ προσκρούσωμεν, ὅπερ ἁπάντων ἐστὶ χαλεπώ- τερον [καὶ φοβερώτερον]. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς ἡ γέεννα φοβερὸν εἶναι δοκεῖ, ἀλλ' ἔγωγε " οὐ παύσομαι συνεχῶς βοῶν, ὅτι τοῦτο γεέννης ο ἁπάσης χαλεπώτερον καὶ * Εγώ Εdd. γεέννης και χαλ. Edd. Mor και φυ6. om. F. 18 [414] ΟΜΙΛΙΑ ΛΖ'. Τούτων δὲ πορευομένων, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι ; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευό μενον; Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μας λακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἶκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; προφήτην ; Ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. α'. Τὸ μὲν γὰρ κατὰ τοὺς μαθητάς Ιωάννου ᾠκονο- μέθη καλῶς, καὶ βεβαιωθέντες ἀπῆλθον ἀπὸ τῶν παραυ είχα γενομένων σημείων· ἔδει δὲ λοιπὸν καὶ τὰ πρὸς τὴν δῆμον ἰάσασθαι. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν τοιοῦτον ὑπώπτευσαν περὶ τοῦ ἑαυτῶν διδασκάλου· ὁ δὲ πολὺς ἔχλος ἐκ τῆς ἐρωτήσεως τῶν Ἰωάννου μαθητῶν πολλὰ ἂν ἄτοπα ὑπενόησεν, οὐκ εἰδὼς τὴν γνώμην μεθ' ἧς ἔπεμψε τοὺς μαθητάς. Καὶ εἰκὸς ἦν διαλογίζεσθαι πρὸς ἑαυτοὺς καὶ λέγειν· Ο τοσαῦτα μαρτυρήσας μετεπείσθη νῦν, καὶ ἀμφιβάλλει εἴτε οὗτος, εἴτε ἕτερος εἴη ὁ ἐρχό- μενος; ἄρα μὴ στασιάζων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ταῦτα λέ γει; ἄρα μὴ δειλότερος ὑπὸ τοῦ δεσμωτηρίου γενόμενος; ἄρα μὴ μάτην καὶ εἰκἢ τὰ πρότερα εἴρηκεν; Ἐπεὶ οὖν πολλὰ τοιαῦτα εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὑποπτεύειν, δρὰ πῶς αὐτῶν διορθοῦται τὴν ἀσθένειαν, καὶ ταύτας ἀναιρεῖ τὰς ὑποψίας. Πορευομένων γὰρ αὐτῶν, ἤρξατο λέ- γειν τοῖς ὄχλοις. Διατί, πορευομένων αὐτῶν; Ἵνα μὴ ἐόξῃ κολακεύειν τὸν ἄνθρωπον. Διορθούμενος δὲ τὸν δῆς θαυμαστὸν καὶ πέτρας στεῤῥότερον όψεσθαι προσεδοκή σατε. Οὐ γὰρ δὴ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν, ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον· οἱ γὰρ εὔκολοι, καὶ ῥᾳδίως περιφερόμενοι, καὶ νῦν μὲν ταῦτα, νῦν δὲ ἐκεῖνα λέγοντες, καὶ ἐπὶ μη- δενὸς ἑστῶτες, τούτῳ μάλιστα εοίκασι. Καὶ ὅρα πῶς πᾶσαν πονηρίαν ἀφεὶς, ταύτην τίθησι τὴν μάλιστα ὑφορμοῦσαν αὐτοῖς τότε, καὶ ἀναιρεῖ τὴν τῆς εὐκολίας ὑπόθεσιν· Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον ; Ἰδοὺ εἰ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. "Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι οἶκοθεν οὐκ ἦν εὐρίπιστος· καὶ τοῦτο ἐδηλώσατε διὰ τῆς σπουδῆς ὑμεῖς. Οὐ μὴν οὐδὲ δουλεύσας ὕστερον χαῦνος γέγονε. Τῶν γὰρ ἀνθρώπων ἐκεῖνο ἔχοι τις ἂν εἰπεῖν, ὡς στερὸς μὲν ἦν, τρυφῇ δὲ οἱ μὲν οἴκοθέν εἰσι τοιοῦτοι, οἱ δὲ γίνονται· οἷον, ὁ μέν ἐστιν ὀργίλος φύσει, ὁ δὲ εἰς ἀρρωστίαν εμπεσών μα κράν, τοῦτο κτᾶται τὸ νόσημα. Πάλιν εὔκολοι καὶ κούφοι λακίζεσθαι τοῦτο γίνονται. Αλλ' ὁ Ἰωάννης, φησίν, οὔτε οἱ μέν εἰσι φύσει, οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ τρυφῇ δουλεύειν καὶ μα φύσει τοιοῦτος ἦν· οὐδὲ γὰρ κάλαμον ἐξήλθετε ἰδεῖν· οὔτε ἐ τρυφῇ δοὺς ἑαυτὸν, ἀπώλεσεν ὅπερ εἶχε πλεονέ- κτημα. Οτι γὰρ οὐκ ἐδούλευσε τρυφῇ, δείκνυσιν ἡ στολή καὶ ἡ ἐρημία καὶ τὴ δεσμωτήριον. Εἰ γὰρ ἐβούλετο μα τ λακὰ φορεῖν, οὐκ ἂν τὴν ἔρημον ᾤκησεν, οὐκ ἂν τὸ δεσμωτήριον, ἀλλὰ τὰ βασίλεια. Ἐξῆν γὰρ αὐτῷ σιγή- σαντι μόνον μυρίας ἀπολαῦσαι τιμῆς. Ὅπου γὰρ καὶ ἐλέγξαντα καὶ δεδεμένον οὕτως ᾔδεῖτο ὁ Ἡρώδης, πολλῷ μᾶλλον σιγήσαντα ἐκολάκευσεν 35 ἄν. Εργῳ τοίνυν τῆς τερίας, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ἐπὶ τοιούτοις ὑποπτεύεσθαι; αὐτοῦ στεῤῥότητος παρασχών βάσανον καὶ τῆς καρ μον, οὐκ ἄγει εἰς μέσον αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ τὴν λύσιν μόνον ἐπάγει τῶν κατὰ διάνοιαν θορυβούντων αυτ τοὺς λογισμῶν, δεικνὺς ὅτι ᾔδει τὰ ἀπόῤῥητα ἁπάντων 19. Οὐδὲ γὰρ λέγει καθάπερ πρὸς Ἰουδαίους· Τί ένθυ μεῖσθε πονηρά; Εἰ γὰρ καὶ ἐνενόησαν, οὐκ ἀπὸ πονη- ρίας ελογίζοντο ταῦτα, ἀλλ' ἀπὸ τῆς τῶν εἰρημένων ἀγνοίας 1. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιπληκτικῶς αὐτοῖς διαλέ γεται, ἀλλὰ διορθονται αὐτῶν μόνον τὴν διάνοιαν, καὶ ἀπολογεῖται ὑπὲρ Ἰωάννου· καὶ δείκνυσιν ὅτι οὐ μετ έπεσε τῆς προτέρας δόξης, οὐδὲ μεταβέβληται. Οὐδὲ γάρ ἐστιν εὔκολος ἄνθρωπος καὶ εὐρίπιπτος, ἀλλὰ πεπηγώς καὶ βέβαιος, καὶ οὐ τοιοῦτος, ὡς καὶ προδοῦναι τὰ ἐμ- πεπιστευμένα. Ταῦτα δὲ κατασκευάζων, οὐκ ἐκ τῆς οἰ κείας ἀποφάσεως εὐθέως, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐκείνων πρότερον ταῦτα κατασκευάζει μαρτυρίας· οὐ δι' ὧν εἶπον μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν ἔπραξαν, δεικνὺς 10 αὐτοὺς μαρτυροῦν τας αὐτοῦ τῇ στερρότητι. Διό φησι· Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν; Ωσανεὶ ἔλεγε· Διατί τας πόλεις ἀφέντες καὶ τὰς οἰκίας, συνήλθετε εἰς τὴν [415] ἔρημον ἅπαντες; ἵνα οικτρόν τινα ἴδητε καὶ εὔκολον ἄνθρωπον ; Αλλ' οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Οὐ γὰρ τοῦτο δείκνυσιν ἡ σπουδὴ ἐκείνη, καὶ τὸ πάντας συντρέχειν 10 εἰς τὴν ἔρη- μον. Οὐ γὰρ ἂν δῆμος τοσοῦτος καὶ πόλεις τοσαῦται μετά τοσαύτης προθυμίας εἰς τὴν ἔρημον καὶ τὸν Ἰορ- δάνην ποταμὸν ἐξεχύθησαν τότε ει, εἰ μὴ μέγαν τινὰ καὶ 1 γάρ om. C. Ε. 1' πάντων D. Εp. ἅπαντα Α. 18 ἀγνοίας] ἀκολουθίας Γ. 1ο δείξας Euld. 10 συῤῥεῖν Sav. nescio unde. εἰ τότε] ἂν F. ἂν τότε Sav. Σε ὑφορμούσαν] Sic A. C. E . pro vulgato ὑφορμώσαν, quod nihili esse videtur. Cf. Dorvill. ad Charit. p. 392. Ed. Lips. αὐτοῖς] Sic C. Ε. ceteri αὐτούς. 35 καὶ τοῦτο om. F. favente Ge. οι οὐδέ Α. Γ. δούς] Εκδούς Γ. 10 ἐκολάκευσεν] Sic F. coluisset Ge. Vulgo οὐκ ἐκύλασεν. Vid. adnot. 10 ἀποστελώ F. 2 Mosqq. Rursus infra, iidem et A. ő;) xal iidem quatuor. 37 μὲν om. Α. F. p. p. παρ' ἐχθρῶν Εdd. om. A. F. PATROL GR. LVII. 18 β'. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου τοίνυν, καὶ ἀπὸ τῶν ἱματίων, καὶ ἀπὸ τῆς συνδρομῆς τὸ ἦθος αὐτοῦ χαρακτηρίσας, ἐπάγει λοιπὸν καὶ τὸν προφήτην. Εἰπὼν γὰρ, Τί ἐξήλ- θετε ; προφήτην ἰδεῖν; Ναι, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσό τερον προφήτου, φησίν· οὗτος γὰρ ἐστι, περὶ οὗ γέγραπται· Ἰδοὺ ἀποστέλλων τὸν ἄγγελόν μου προ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμ- προσθέν σου. Πρότερον τὴν Ἰουδαίων μαρτυρίαν θεὶς, τότε τὴν τῶν προφητῶν ἐφαρμόζει· μᾶλλον δὲ πρῶτον μὲν τὴν ψῆφον τίθησι τὴν Ἰουδαϊκήν, ήπερ μεγίστη μένει γένοιτ' ἂν ἀπόδειξις, ὅταν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ μαρτυρία φέρηται· δεύτερον, τὸν βίον τὸν τοῦ ἀνδρός· τρίτων, τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν· τέταρτον, τὸν προφήτην, πάντοθεν αὐτ τοὺς ἐπιστομίζων. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσι, Τί οὖν, εἰ τότε μὲν τοιοῦτος ἦν, νῦν δὲ μεταβέβληται; ἐπήγαγε [416] καὶ τὰ μετὰ ταῦτα, τὰ ἱμάτια, τὸ δεσμωτήριον, καὶ μετὰ τούτων τὴν προφητείαν. Εἶτα εἰπὼν ὅτι 18 μείζων προ- φήτου, δείκνυσι καὶ κατὰ τί μείζων. Κατὰ τί τοίνυν μείζων; Κατὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τοῦ παραγενομένου. Απο :

στέλλω γὰρ, φησὶ, τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου· τουτέστιν, ἐγγύς σου. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν βασι-λέων οἱ ἐγγὺς τοῦ ὀχήματος ἐλαύνοντες, οὗτοι τῶν ἄλλων εἰσὶ λαμπρότεροι· οὕτω δὴ καὶ ὁ Ἰωάννης ἐγγὺς αὐτῆς φαίνεται τῆς παρουσίας ἐλαύνων. Ὅρα πῶς καὶ ἐντεῦ-θεν τὴν ὑπεροχὴν ἔδειξε· καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλὰ καὶ τὴν παρ’ ἑαυτοῦ λοιπὸν ἐπάγει ψῆφον, λέγων· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναι-κῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐκ ἔτεκε γυνὴ τούτου μείζονα. Καὶ ἀρκεῖ μὲν καὶ ἡ ἀπόφασις· εἰ δὲ βούλει καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων μαθεῖν, ἐννόησον αὐτοῦ τὴν τράπεζαν, τὴν διαγωγὴν, τῆς γνώμης τὸ ὕψος. Ὥσπερ γὰρ ἐν οὐρανῷ, οὕτω διῆγε, καὶ τῶν τῆς φύσεως ἀναγκῶν ἀνωτέρω γενόμενος, ξένην τινὰ ὥδευσεν ὁδὸν, ἐν ὕμνοις καὶ εὐ-χαῖς τὸν πάντα διάγων χρόνον, καὶ ἀνθρώπων μὲν οὐδενὶ, Θεῷ δὲ ὁμιλῶν μόνῳ διηνεκῶς. Οὐδὲ γὰρ εἶδέ τινα τῶν ὁμοδούλων, οὔτε ὤφθη τινὶ τούτων, οὐκ ἐγαλακτοτροφήθη, οὐ κλίνης, οὐ στέγης, οὐκ ἀγορᾶς, οὐκ ἄλλου τινὸς ἀπέλαυσε τῶν ἀνθρωπίνων· καὶ ὅμως ἥμερος ἦν ὁμοῦ καὶ σφοδρός. Ἄκουσον γοῦν πῶς μετ’ ἐπιεικείας τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διαλέγεται, πῶς μετὰ ἀνδρείας τῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων, πῶς μετὰ παῤ-ῥησίας τῷ βασιλεῖ. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν· Οὐκ ἐγή-γερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. Ἀλλ’ ἵνα μὴ πάλιν ἡ ὑπερβολὴ τῶν ἐγ-κωμίων τέκῃ τινὰ ἀτοπίαν, προτιμώντων αὐτὸν τοῦ Χριστοῦ τῶν Ἰουδαίων, σκόπει πῶς καὶ τοῦτο διορθοῦ-ται. Καθάπερ γὰρ ἐξ ὧν ᾠκοδομοῦντο οἱ μαθηταὶ, ἐβλά-πτοντο οἱ ὄχλοι, εὔκολον αὐτὸν εἶναι νομίζοντες· οὕτω καὶ ἐξ ὧν ἐθεραπεύοντο οἱ ὄχλοι, μείζων ἂν ἐγένετο ἡ βλάβη, σεμνοτέραν τοῦ Χριστοῦ περὶ αὐτοῦ λαμβα-νόντων αὐτῶν ὑπόνοιαν ἐκ τῶν εἰρημένων. Διὸ καὶ τοῦτο ἀνυπόπτως διορθοῦται λέγων· Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστι. Μικρότερος κατὰ τὴν ἡλικίαν, καὶ κατὰ τὴν τῶν πολλῶν δόξαν· καὶ γὰρ ἔλεγον αὐτὸν φάγον καὶ οἰνοπότην· καὶ, Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; καὶ πανταχοῦ αὐ-τὸν ἐξηυτέλιζον. Τί οὖν; φησί· κατὰ σύγκρισιν τοῦ Ἰωάννου μείζων ἦν; Ἄπαγε. Οὐδὲ γὰρ Ἰωάννης ὅταν λέγῃ, Ἰσχυρότερός μού ἐστι, συγκρίνων λέγει· οὐδὲ Παῦλος, ὅταν Μωϋσέως μεμνημένος γράφῃ, Πλείονος γὰρ δόξης οὗτος παρὰ Μωϋσῆν ἠξίωται, συγκρίνων γράφει. Καὶ αὐτὸς δὲ, Ἰδοὺ πλέον Σολομῶνος ὧδε, λέγων, οὐχὶ συγκρίνων φησίν. Εἰ δ’ ἄρα δοίημεν καὶ κατὰ σύγκρισιν εἰρῆσθαι παρ’ αὐτοῦ τοῦτο, οἰκονομικῶς ἐγίνετο διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν. Καὶ γὰρ σφό-δρα ἦσαν πρὸς αὐτὸν κεχηνότες οἱ ἄνθρωποι· τότε δὲ λαμπρότερον αὐτὸν καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐποίησε, καὶ ἡ πρὸς τὸν βασιλέα παῤῥησία, καὶ ἀγαπητὸν ἦν τέως τοῦτο δεχθῆναι παρὰ τοῖς πολλοῖς. Καὶ γὰρ καὶ ἡ Πα-λαιὰ οἶδεν οὕτω διορθοῦν τὰς τῶν πεπλανημένων ψυχὰς, τὰ ἀσύγκριτα κατὰ σύγκρισιν παραβάλλουσα· ὡς ὅταν λέγῃ· Οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι θεὸς ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι περὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χριστός· ἕτεροι δὲ περὶ ἀγγέλων. Ὅταν γὰρ τῆς ἀληθείασ

στέλλω γὰρ, φησὶ, τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου· τουτέστιν, ἐγγύς σου. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν βασι-λέων οἱ ἐγγὺς τοῦ ὀχήματος ἐλαύνοντες, οὗτοι τῶν ἄλλων εἰσὶ λαμπρότεροι· οὕτω δὴ καὶ ὁ Ἰωάννης ἐγγὺς αὐτῆς φαίνεται τῆς παρουσίας ἐλαύνων. Ὅρα πῶς καὶ ἐντεῦ-θεν τὴν ὑπεροχὴν ἔδειξε· καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλὰ καὶ τὴν παρ’ ἑαυτοῦ λοιπὸν ἐπάγει ψῆφον, λέγων· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναι-κῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐκ ἔτεκε γυνὴ τούτου μείζονα. Καὶ ἀρκεῖ μὲν καὶ ἡ ἀπόφασις· εἰ δὲ βούλει καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων μαθεῖν, ἐννόησον αὐτοῦ τὴν τράπεζαν, τὴν διαγωγὴν, τῆς γνώμης τὸ ὕψος. Ὥσπερ γὰρ ἐν οὐρανῷ, οὕτω διῆγε, καὶ τῶν τῆς φύσεως ἀναγκῶν ἀνωτέρω γενόμενος, ξένην τινὰ ὥδευσεν ὁδὸν, ἐν ὕμνοις καὶ εὐ-χαῖς τὸν πάντα διάγων χρόνον, καὶ ἀνθρώπων μὲν οὐδενὶ, Θεῷ δὲ ὁμιλῶν μόνῳ διηνεκῶς. Οὐδὲ γὰρ εἶδέ τινα τῶν ὁμοδούλων, οὔτε ὤφθη τινὶ τούτων, οὐκ ἐγαλακτοτροφήθη, οὐ κλίνης, οὐ στέγης, οὐκ ἀγορᾶς, οὐκ ἄλλου τινὸς ἀπέλαυσε τῶν ἀνθρωπίνων· καὶ ὅμως ἥμερος ἦν ὁμοῦ καὶ σφοδρός. Ἄκουσον γοῦν πῶς μετ’ ἐπιεικείας τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διαλέγεται, πῶς μετὰ ἀνδρείας τῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων, πῶς μετὰ παῤ-ῥησίας τῷ βασιλεῖ. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν· Οὐκ ἐγή-γερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. Ἀλλ’ ἵνα μὴ πάλιν ἡ ὑπερβολὴ τῶν ἐγ-κωμίων τέκῃ τινὰ ἀτοπίαν, προτιμώντων αὐτὸν τοῦ Χριστοῦ τῶν Ἰουδαίων, σκόπει πῶς καὶ τοῦτο διορθοῦ-ται. Καθάπερ γὰρ ἐξ ὧν ᾠκοδομοῦντο οἱ μαθηταὶ, ἐβλά-πτοντο οἱ ὄχλοι, εὔκολον αὐτὸν εἶναι νομίζοντες· οὕτω καὶ ἐξ ὧν ἐθεραπεύοντο οἱ ὄχλοι, μείζων ἂν ἐγένετο ἡ βλάβη, σεμνοτέραν τοῦ Χριστοῦ περὶ αὐτοῦ λαμβα-νόντων αὐτῶν ὑπόνοιαν ἐκ τῶν εἰρημένων. Διὸ καὶ τοῦτο ἀνυπόπτως διορθοῦται λέγων· Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστι. Μικρότερος κατὰ τὴν ἡλικίαν, καὶ κατὰ τὴν τῶν πολλῶν δόξαν· καὶ γὰρ ἔλεγον αὐτὸν φάγον καὶ οἰνοπότην· καὶ, Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; καὶ πανταχοῦ αὐ-τὸν ἐξηυτέλιζον. Τί οὖν; φησί· κατὰ σύγκρισιν τοῦ Ἰωάννου μείζων ἦν; Ἄπαγε. Οὐδὲ γὰρ Ἰωάννης ὅταν λέγῃ, Ἰσχυρότερός μού ἐστι, συγκρίνων λέγει· οὐδὲ Παῦλος, ὅταν Μωϋσέως μεμνημένος γράφῃ, Πλείονος γὰρ δόξης οὗτος παρὰ Μωϋσῆν ἠξίωται, συγκρίνων γράφει. Καὶ αὐτὸς δὲ, Ἰδοὺ πλέον Σολομῶνος ὧδε, λέγων, οὐχὶ συγκρίνων φησίν. Εἰ δ’ ἄρα δοίημεν καὶ κατὰ σύγκρισιν εἰρῆσθαι παρ’ αὐτοῦ τοῦτο, οἰκονομικῶς ἐγίνετο διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν. Καὶ γὰρ σφό-δρα ἦσαν πρὸς αὐτὸν κεχηνότες οἱ ἄνθρωποι· τότε δὲ λαμπρότερον αὐτὸν καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐποίησε, καὶ ἡ πρὸς τὸν βασιλέα παῤῥησία, καὶ ἀγαπητὸν ἦν τέως τοῦτο δεχθῆναι παρὰ τοῖς πολλοῖς. Καὶ γὰρ καὶ ἡ Πα-λαιὰ οἶδεν οὕτω διορθοῦν τὰς τῶν πεπλανημένων ψυχὰς, τὰ ἀσύγκριτα κατὰ σύγκρισιν παραβάλλουσα· ὡς ὅταν λέγῃ· Οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι θεὸς ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι περὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χριστός· ἕτεροι δὲ περὶ ἀγγέλων. Ὅταν γὰρ τῆς ἀληθείασ

στέλλω γὰρ, φησὶ, τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου· τουτέστιν, ἐγγύς σου. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν βασι-λέων οἱ ἐγγὺς τοῦ ὀχήματος ἐλαύνοντες, οὗτοι τῶν ἄλλων εἰσὶ λαμπρότεροι· οὕτω δὴ καὶ ὁ Ἰωάννης ἐγγὺς αὐτῆς φαίνεται τῆς παρουσίας ἐλαύνων. Ὅρα πῶς καὶ ἐντεῦ-θεν τὴν ὑπεροχὴν ἔδειξε· καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται, ἀλλὰ καὶ τὴν παρ’ ἑαυτοῦ λοιπὸν ἐπάγει ψῆφον, λέγων· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναι-κῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐκ ἔτεκε γυνὴ τούτου μείζονα. Καὶ ἀρκεῖ μὲν καὶ ἡ ἀπόφασις· εἰ δὲ βούλει καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων μαθεῖν, ἐννόησον αὐτοῦ τὴν τράπεζαν, τὴν διαγωγὴν, τῆς γνώμης τὸ ὕψος. Ὥσπερ γὰρ ἐν οὐρανῷ, οὕτω διῆγε, καὶ τῶν τῆς φύσεως ἀναγκῶν ἀνωτέρω γενόμενος, ξένην τινὰ ὥδευσεν ὁδὸν, ἐν ὕμνοις καὶ εὐ-χαῖς τὸν πάντα διάγων χρόνον, καὶ ἀνθρώπων μὲν οὐδενὶ, Θεῷ δὲ ὁμιλῶν μόνῳ διηνεκῶς. Οὐδὲ γὰρ εἶδέ τινα τῶν ὁμοδούλων, οὔτε ὤφθη τινὶ τούτων, οὐκ ἐγαλακτοτροφήθη, οὐ κλίνης, οὐ στέγης, οὐκ ἀγορᾶς, οὐκ ἄλλου τινὸς ἀπέλαυσε τῶν ἀνθρωπίνων· καὶ ὅμως ἥμερος ἦν ὁμοῦ καὶ σφοδρός. Ἄκουσον γοῦν πῶς μετ’ ἐπιεικείας τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διαλέγεται, πῶς μετὰ ἀνδρείας τῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων, πῶς μετὰ παῤ-ῥησίας τῷ βασιλεῖ. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν· Οὐκ ἐγή-γερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. Ἀλλ’ ἵνα μὴ πάλιν ἡ ὑπερβολὴ τῶν ἐγ-κωμίων τέκῃ τινὰ ἀτοπίαν, προτιμώντων αὐτὸν τοῦ Χριστοῦ τῶν Ἰουδαίων, σκόπει πῶς καὶ τοῦτο διορθοῦ-ται. Καθάπερ γὰρ ἐξ ὧν ᾠκοδομοῦντο οἱ μαθηταὶ, ἐβλά-πτοντο οἱ ὄχλοι, εὔκολον αὐτὸν εἶναι νομίζοντες· οὕτω καὶ ἐξ ὧν ἐθεραπεύοντο οἱ ὄχλοι, μείζων ἂν ἐγένετο ἡ βλάβη, σεμνοτέραν τοῦ Χριστοῦ περὶ αὐτοῦ λαμβα-νόντων αὐτῶν ὑπόνοιαν ἐκ τῶν εἰρημένων. Διὸ καὶ τοῦτο ἀνυπόπτως διορθοῦται λέγων· Ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστι. Μικρότερος κατὰ τὴν ἡλικίαν, καὶ κατὰ τὴν τῶν πολλῶν δόξαν· καὶ γὰρ ἔλεγον αὐτὸν φάγον καὶ οἰνοπότην· καὶ, Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; καὶ πανταχοῦ αὐ-τὸν ἐξηυτέλιζον. Τί οὖν; φησί· κατὰ σύγκρισιν τοῦ Ἰωάννου μείζων ἦν; Ἄπαγε. Οὐδὲ γὰρ Ἰωάννης ὅταν λέγῃ, Ἰσχυρότερός μού ἐστι, συγκρίνων λέγει· οὐδὲ Παῦλος, ὅταν Μωϋσέως μεμνημένος γράφῃ, Πλείονος γὰρ δόξης οὗτος παρὰ Μωϋσῆν ἠξίωται, συγκρίνων γράφει. Καὶ αὐτὸς δὲ, Ἰδοὺ πλέον Σολομῶνος ὧδε, λέγων, οὐχὶ συγκρίνων φησίν. Εἰ δ’ ἄρα δοίημεν καὶ κατὰ σύγκρισιν εἰρῆσθαι παρ’ αὐτοῦ τοῦτο, οἰκονομικῶς ἐγίνετο διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν. Καὶ γὰρ σφό-δρα ἦσαν πρὸς αὐτὸν κεχηνότες οἱ ἄνθρωποι· τότε δὲ λαμπρότερον αὐτὸν καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐποίησε, καὶ ἡ πρὸς τὸν βασιλέα παῤῥησία, καὶ ἀγαπητὸν ἦν τέως τοῦτο δεχθῆναι παρὰ τοῖς πολλοῖς. Καὶ γὰρ καὶ ἡ Πα-λαιὰ οἶδεν οὕτω διορθοῦν τὰς τῶν πεπλανημένων ψυχὰς, τὰ ἀσύγκριτα κατὰ σύγκρισιν παραβάλλουσα· ὡς ὅταν λέγῃ· Οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι θεὸς ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι περὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χριστός· ἕτεροι δὲ περὶ ἀγγέλων. Ὅταν γὰρ τῆς ἀληθείασ