qui ob divisam in duas decimam nonam, nonaginta et unam homilias numerari videbat, in eamdem Epistolam XCl numerum inductum fuisse. § VI. De interpretatione Georgii Trapezuntii, et de nova Homiliarum omnium in Mal thæum a nobis adornata. In Editis Latinis operum Chrysostomi, itemque in Græcolatinis Commeliniano et Morel liano, post octo priores homilias, quarum interpres Latinus Anianus est, uti jam diximus, cæteræ omnes cum interpretatione Georgii Trapezuntii prodiere; sed in Morelliana tam Aniani quam Georgii Trapezuntii versiones retractate, et in multis mutatæ comparent, ut COMMENTARIUS IN SANCTUM MATTHÆUM EVANGELISTAM (a). data. Novum Testamentum quando el quomodo datum. Par esset quidem nos nulla egere literarum ope, sed ita puram exhibere vitam, ut Spiritus gratia li Lrorum instar nobis esset: ac sicut libri atramento, sic corda nostra Spiritu ipso essent inscripta. Quia vero hujusmodi gratiam depulimus, age, secundum navigationis cursum suscipiamus. Certe primum illum cursum præstantiorem fuisse, et verbis et operibus ipsis ostendit Deus. Siquidem Noe et Abrahamo ne potibusque ejus, necnon Jobo ipsique Moysi, non per literas loquebatur, sed per se ipse, quod purum in ipsis animum reperiret. Postquam autem universus Hebræorum populus in profundum nequitiæ delapsus est, necesse demum fuit ut literis et tabulis ad eorum commonitionem uteretur; idque non in Veteris solum, (a) Contulimus Codices Reg. 1934, 1940, 1942, Colbert. 166, 208, Coistinianum 66. Alium item Dom. Foucault, et Turouensem D. du Poirier medici eruditissimi. sed in Novi etiam Testamenti sanctis factum compc rimus. Neque enim apostolis scripto quidpiam tradidit Deus, sed pro literis Spiritus gratiam se daturum il lis pollicitus est: nam Ille, ait, suggeret vobis omnia (Joan. 14. 26). Ut vero discas hoc longe melius fuisse, audi quid per prophetam dicat: Disponam vobis testa mentum novum, dans leges meas in mente eorum, et in cordibus eorum scribam eas, et erunt omnes docti a Deo (Jer. 31. 31. 33). Paulus quoque hanc declarans præstantiam, dicebat accepisse se legem, Non in la bulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (2. Cor. mata, alii circa vitam et mores impegerunt, neces saria denuo fuit illa per literas institutio. Animad vertas velim, quantum illud malum sit; quod etsi cum tanta puritate vitam agere debeamus, ut ne libris quidem sit opus, sed librorum vice corda offerenda sint Spiritui sancto instituenda; postquam tantum honorem amisimus, atque eo redacti sumus, ut li ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΝ. ΟΜΙΛΙΑ Α. α. Ἔδει μὲν ἡμᾶς μηδὲ δεῖσθαι τῆς ἀπὸ τῶν γραμμάτων βοηθείας, ἀλλ’ οὕτω βίον παρέχεσθαι κα-θαρὸν, ὡς τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν ἀντὶ βιβλίων γίνεσθαι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς, καὶ καθάπερ ταῦτα διὰ μέλανος, οὕτω τὰς καρδίας τὰς ἡμετέρας διὰ Πνεύματος ἐγγεγράφθαι. Ἐπειδὴ δὲ ταύτην δι-εκρουσάμεθα τὴν χάριν, φέρε κἂν τὸν δεύτερον ἀσπα-σώμεθα πλοῦν. Ἐπεὶ ὅτι τὸ πρότερον ἄμεινον ἦν, καὶ δι’ ὧν εἶπε, καὶ δι’ ὧν ἐποίησεν, ἐδήλωσεν ὁ Θεός. Καὶ γὰρ τῷ Νῶε, καὶ τῷ Ἀβραὰμ καὶ τοῖς ἐγ-γόνοις τοῖς ἐκείνου, καὶ τῷ Ἰὼβ, καὶ τῷ Μωϋσεῖ δὲ οὐ διὰ γραμμάτων διελέγετο, ἀλλ’ αὐτὸς δι’ ἑαυ-τοῦ, καθαρὰν εὑρίσκων αὐτῶν τὴν διάνοιαν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς αὐτὸν τῆς κακίας ἐνέπεσε τὸν πυθμένα ἅπας τῶν Ἑβραίων ὁ δῆμος, τότε λοιπὸν γράμματα καὶ πλάκες, καὶ ἡ διὰ τούτων ὑπόμνησις. Καὶ τοῦτο οὐκ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ ἁγίων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ Καινῇ συμβὰν ἴδοι τις ἄν. Οὐδὲ γὰρ τοῖς ἀποστό-λοις ἔδωκέ τι γραπτὸν ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἀντὶ γραμμάτων 1. Libri Scripturæ cur dati. Lex quando et quomodo 3. 3). Quia vero post multum temporis alii circa dog

qui ob divisam in duas decimam nonam, nonaginta et unam homilias numerari videbat, in eamdem Epistolam XCl numerum inductum fuisse. § VI. De interpretatione Georgii Trapezuntii, et de nova Homiliarum omnium in Mal thæum a nobis adornata. In Editis Latinis operum Chrysostomi, itemque in Græcolatinis Commeliniano et Morel liano, post octo priores homilias, quarum interpres Latinus Anianus est, uti jam diximus, cæteræ omnes cum interpretatione Georgii Trapezuntii prodiere; sed in Morelliana tam Aniani quam Georgii Trapezuntii versiones retractate, et in multis mutatæ comparent, ut COMMENTARIUS IN SANCTUM MATTHÆUM EVANGELISTAM (a). data. Novum Testamentum quando el quomodo datum. Par esset quidem nos nulla egere literarum ope, sed ita puram exhibere vitam, ut Spiritus gratia li Lrorum instar nobis esset: ac sicut libri atramento, sic corda nostra Spiritu ipso essent inscripta. Quia vero hujusmodi gratiam depulimus, age, secundum navigationis cursum suscipiamus. Certe primum illum cursum præstantiorem fuisse, et verbis et operibus ipsis ostendit Deus. Siquidem Noe et Abrahamo ne potibusque ejus, necnon Jobo ipsique Moysi, non per literas loquebatur, sed per se ipse, quod purum in ipsis animum reperiret. Postquam autem universus Hebræorum populus in profundum nequitiæ delapsus est, necesse demum fuit ut literis et tabulis ad eorum commonitionem uteretur; idque non in Veteris solum, (a) Contulimus Codices Reg. 1934, 1940, 1942, Colbert. 166, 208, Coistinianum 66. Alium item Dom. Foucault, et Turouensem D. du Poirier medici eruditissimi. sed in Novi etiam Testamenti sanctis factum compc rimus. Neque enim apostolis scripto quidpiam tradidit Deus, sed pro literis Spiritus gratiam se daturum il lis pollicitus est: nam Ille, ait, suggeret vobis omnia (Joan. 14. 26). Ut vero discas hoc longe melius fuisse, audi quid per prophetam dicat: Disponam vobis testa mentum novum, dans leges meas in mente eorum, et in cordibus eorum scribam eas, et erunt omnes docti a Deo (Jer. 31. 31. 33). Paulus quoque hanc declarans præstantiam, dicebat accepisse se legem, Non in la bulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (2. Cor. mata, alii circa vitam et mores impegerunt, neces saria denuo fuit illa per literas institutio. Animad vertas velim, quantum illud malum sit; quod etsi cum tanta puritate vitam agere debeamus, ut ne libris quidem sit opus, sed librorum vice corda offerenda sint Spiritui sancto instituenda; postquam tantum honorem amisimus, atque eo redacti sumus, ut li ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΝ. ΟΜΙΛΙΑ Α. α. Ἔδει μὲν ἡμᾶς μηδὲ δεῖσθαι τῆς ἀπὸ τῶν γραμμάτων βοηθείας, ἀλλ’ οὕτω βίον παρέχεσθαι κα-θαρὸν, ὡς τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν ἀντὶ βιβλίων γίνεσθαι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς, καὶ καθάπερ ταῦτα διὰ μέλανος, οὕτω τὰς καρδίας τὰς ἡμετέρας διὰ Πνεύματος ἐγγεγράφθαι. Ἐπειδὴ δὲ ταύτην δι-εκρουσάμεθα τὴν χάριν, φέρε κἂν τὸν δεύτερον ἀσπα-σώμεθα πλοῦν. Ἐπεὶ ὅτι τὸ πρότερον ἄμεινον ἦν, καὶ δι’ ὧν εἶπε, καὶ δι’ ὧν ἐποίησεν, ἐδήλωσεν ὁ Θεός. Καὶ γὰρ τῷ Νῶε, καὶ τῷ Ἀβραὰμ καὶ τοῖς ἐγ-γόνοις τοῖς ἐκείνου, καὶ τῷ Ἰὼβ, καὶ τῷ Μωϋσεῖ δὲ οὐ διὰ γραμμάτων διελέγετο, ἀλλ’ αὐτὸς δι’ ἑαυ-τοῦ, καθαρὰν εὑρίσκων αὐτῶν τὴν διάνοιαν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς αὐτὸν τῆς κακίας ἐνέπεσε τὸν πυθμένα ἅπας τῶν Ἑβραίων ὁ δῆμος, τότε λοιπὸν γράμματα καὶ πλάκες, καὶ ἡ διὰ τούτων ὑπόμνησις. Καὶ τοῦτο οὐκ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ ἁγίων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ Καινῇ συμβὰν ἴδοι τις ἄν. Οὐδὲ γὰρ τοῖς ἀποστό-λοις ἔδωκέ τι γραπτὸν ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἀντὶ γραμμάτων 1. Libri Scripturæ cur dati. Lex quando et quomodo 3. 3). Quia vero post multum temporis alii circa dog

15 10 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. . 16 ἄγγελοι συνεχόρευον ἀνθρώποις, ἄνθρωποι τοῖς ἀγ γέλοις ἐκοινώνουν, καὶ ταῖς ἄλλαις τοῖς ἄνω δυνά- μεσι· καὶ ἦν ἰδεῖν τὸν χρόνιον λυθέντε πόλεμον, καὶ καταλλαγὰς Θεοῦ πρὸς τὴν ἡμετέραν γεγενημένας φύσιν, διάβολον αἰσχυνόμενον, δαίμονας δραπετεύον τας, θάνατον λελυμένον 18, παράδεισον ἀνοιγόμενον, κατάραν ἠφανισμένην, ἁμαρτίαν ἐκποδὼν γεγενη- μένην, πλάνην ἀπεληλαμένην, ἀλήθειαν ἐπανελθοῦ σαν, τῆς εὐσεβείας τὸν λόγον πανταχού καταστει ρόμενον καὶ κομῶντα, τὴν τῶν ἄνω πολιτείαν ἐπὶ τῆς γῆς πεφυτευμένην, μετὰ ἀδείας τὰς δυνάμεις ἐκείνας ὁμιλούσας ἡμῖν, καὶ τῇ γῇ συνεχῶς ἀγγέλους ἐπιχωριάζοντας, καὶ πολλὴν ὑπὲρ τῶν μελλόντων τὴν ἐλπίδα οὖσαν. Διὰ τοῦτο Εὐαγγέλιον τὴν ἱστο ρίαν ἐκάλεσεν, ὡς τά γε ἄλλα πάντα βήματα μόνον ἐστὶ πραγμάτων ἔρημα, οἷον χρημάτων [5] περιου σία, δυναστείας μέγεθος, καὶ ἀρχαὶ καὶ δόξαι καὶ τιμαὶ, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα παρὰ ἀνθρώποις ἀγαθὰ είναι νομίζεται. Τὰ δὲ παρὰ τῶν ἁλιέων ἀπαγγελ- θέντα γνησίως τε καὶ κυρίως εὐαγγέλια ἂν καλοντο· οὐκ ἐπειδὴ βέβαια καὶ ἀκίνητα μόνον ἐστὶν ἀγαθά, καὶ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν, ἀλλ' ὅτι καὶ μετ' εὐκολίας ἁπάσης ἡμῖν ἐδόθη. Οὐδὲ γὰρ πονήσαντες καὶ ἱδρώσαντες, οὐ καμόντες καὶ ταλαιπωρηθέντες, ἀλλ' ἀγαπηθέντες παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνον, ἐλάβομεν ἅπερ ἐλάβομεν. Καὶ τί δήποτε τοσούτων ὄντων τῶν μαθητῶν, δύο γράφουσιν ἐκ τῶν ἀποστόλων μόνοι, καὶ δύο ἐκ τῶν τούτοις ἀκολούθων; Ὁ μὲν γὰρ Παύ- λου, ὁ δὲ Πέτρου μαθητής ὤν, μετὰ Ἰωάννου καὶ Ματθαίου τὰ Εὐαγγέλια ἔγραψαν. Ὅτι οὐδὲν πρὸς φιλοτιμίαν ἐποίουν, ἀλλὰ πάντα πρὸς χρείαν. Τί οὖν ; Οὐκ ἤρχει εἰς εὐαγγελιστὴς πάντα εἰπεῖν ; Ηρχει μέν· ἀλλὰ κἂν τέσσαρες ὦσιν οἱ γράφοντες, μήτε κατὰ τοὺς αὐτοὺς καιρούς, μήτε ἐν τοῖς αὐτοῖς τόποις, μήτε συνελθόντες καὶ διαλεχθέντες ἀλλήλοις, εἶτα ὥσπερ ἀφ' ἑνὸς στόματος πάντα φθέγγωντας 10 μεγίστη τῆς ἀληθείας ἀπόδειξις τοῦτο γίνεται. ἐπισπάσασθαι " χάριν, σκόπησον ἡλίκη κατηγορία, τὸ μηδὲ μετὰ τὴν βοήθειαν ταύτην ἐθέλειν κερδαί νειν, ἀλλ' ὡς εἰκῇ καὶ μάτην κείμενα τὰ γράμματα περιορᾷν, καὶ μείζονα ἐπισπᾶσθαι * τὴν κόλασιν. Οπερ ἵνα μὴ γένηται, προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μάθωμεν [3] πῶς μὲν ὁ πα λαιὸς ἐδόθη νόμος, πῶς δὲ ἡ Καινή Διαθήκη. Πῶς οὖν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐδόθη τότε, καὶ πότε καὶ ποῦ; Μετὰ τὸν τῶν Αἰγυπτίων ὄλεθρον, ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ, καπνοῦ καὶ πυρὸς ἀνιόντος ἀπὸ τοῦ ὄρους, σάλπιγγος ηχούσης, βροντῶν καὶ ἀστρα- πῶν γινομένων ", τοῦ Μωϋσέως εἰς αὐτὸν εἰσιόντος τὸν γνόφον. Ἐν τῇ Καινῇ δὲ οὐχ οὕτως· οὔτε ἐν ἐρήμῳ, οὔτε ἐν ὄρει, οὔτε μετὰ καπνοῦ καὶ σκότους καὶ γνόφου καὶ θυέλλης· ἀλλ' ἀρχομένης ημέρας, ἐν οἰκίᾳ, πάντων συγκαθημένων, μετὰ πολλῆς τῆς ἡμερότητος πάντα ἐγίνετο. Τοῖς μὲν γὰρ ἀλογωτές ροις καὶ δυσηνίοις σωματικῆς ἔδει φαντασίας, οἷον ἐρημίας, ὄρους, καπνού, σάλπιγγος ἠχῆς, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων· τοῖς δὲ ὑψηλοτέροις καὶ κατα- πειθέσι καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἔννοιαν ὑπεραναβε βηκόσιν, οὐδενὸς ἦν τούτων χρεία. Εἰ δὲ καὶ ἐπ' αὐτ τῶν ἦχος ἐγένετο, οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας Ἰουδαίους, δι᾿ οὖς καὶ αἱ τοῦ πυρὸς ὤφθησαν γλῶσσαι. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσὶ, πολλῷ μᾶλλον, εἰ μηδὲν τούτων εἶδον, ταῦτα ἂν εἶπον. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς, Μωϋσέως ἀναβάντος, οὕτως ὁ Θεὸς κατέβη· ἐνταῦθα δὲ τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν οὐρανὸν, μᾶλλον δὲ εἰς τὸν θρόνον τὸν βασιλικόν ἀνενεχθείσης, οὕτω τὸ Πνεῦμα κάτεισιν. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα ἔλαττον, οὐκ ἂν μείζονα ἦν τὰ γενόμενα 11 καὶ θαυμαστότερα. Καὶ γὰρ αἱ πλάκες αὗται πολλῷ βελτίους '', καὶ τὰ κατορθώματα λαμπρότερα. Οὐ γὰρ ἐξ ὅρους κατήεσαν στήλας φέροντες λιθίνας ἐπὶ τῶν χειρῶν οἱ ἀπόστολοι, καθάπερ Μωϋσῆς· ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα ἐν τῇ διανοίᾳ περιφέροντες, καὶ θησαυ- ρόν τινα καὶ πηγὴν δογμάτων καὶ χαρισμάτων καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀναβλύζοντες, οὕτω πανταχοῦ περιήεσαν, βιβλία καὶ νόμοι γινόμενοι διὰ τῆς [4] χάριτος ἔμψυχοι. Οὕτω τοὺς τρισχιλίους, οὕτω τοὺς πεντακισχιλίους, οὕτω τοὺς τῆς οἰκουμένης ἐπεσπά- σαντο δήμους, τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐκείνων γλώττης τοῖς προσιοῦσιν ἅπασι διαλεγομένου. Αφ' οὗ καὶ ὁ Ματθαῖος τοῦ Πνεύματος εμπλησθεὶς ἔγραψεν ἅπερ ἔγραψε· Ματθαῖος ὁ τελώνης· οὐ γὰρ αἰσχύνομαι καλῶν αὐτὸν ἀπὸ τῆς τέχνης, οὔτε τοῦτον, οὔτε τοὺς ἄλλους. Τοῦτο γὰρ μάλιστα δείκνυσι καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν, καὶ τὴν ἐκείνων ἀρετήν. · β'. Εὐαγγέλιον δὲ αὐτοῦ τὴν πραγματείαν εικότως ἐκάλεσε. Καὶ γὰρ κολάσεως ἀναίρεσιν, καὶ ἁμαρτη- μάτων λύσιν, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υἱοθεσίαν, καὶ κληρονομίαν τῶν οὐρανῶν, καὶ συγγένειαν πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, πᾶσιν ἦλθεν ἀπαγγέλλων· τοῖς ἐχθροῖς, τοῖς ἀγνώ μοσι, τοῖς ἐν σκότῳ καθημένοις. Τί ποτ' οὖν τῶν εὐαγγελίων τούτων ἴσον γένοιτ' ἄν; Θεὸς ἐπὶ γῆς, ἄνθρωπος ἐν οὐρανῷ· καὶ πάντα ἀναμὶς ἐγένετο, " ἐπισπάσασθαι · Καὶ μὴν τοὐναντίον συνέβη, φησι· πολλαχοῦ γὰρ διαφωνοῦντες ἐλέγχονται. Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μέσ γιστον δεῖγμα τῆς ἀληθείας ἐστίν. Εἰ γὰρ πάντα συνεφώνησαν μετὰ ἀκριβείας, καὶ μέχρι καιροῦ, καὶ μέχρι τόπου, καὶ μέχρι ῥημάτων αὐτῶν, οὐδεὶς ἂν ἐπίστευσε τῶν ἐχθρῶν, ὅτι μή συνελθόντες ἀπὸ συν- θήκης τινὸς ἀνθρωπίνης ἔγραψαν ἅπερ ἔγραψαν· οὐ γὰρ εἶναι τῆς ἁπλότητος τὴν τοσαύτην συμφωνίαν. Νυνὶ δὲ καὶ ἡ δοκοῦσα ἐν μικροῖς εἶναι διαφωνία πάσης ἀπαλλάττει αὐτοὺς ὑποψίας, καὶ λαμπρῶς ὑπὲρ τοῦ τρόπου τῶν γραψάντων ἀπολογεῖται. Εἰ δέ τι περὶ καιρῶν ἢ τόπων διαφόρως ἀπήγγειλαν, τοῦτο οὐδὲν βλάπτει τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. [6] Καὶ ταῦτα δὲ 18, ὡς ἂν ὁ Θεὸς παρέχῃ, πειρασόμεθα προϊόντες ἀποδείξαι, ἐκεῖνο μετὰ τῶν εἰρημένων ἀξιοῦντες ὑμᾶς παρατηρεῖν, ὅτι ἐν τοῖς κεφαλαίοις 10 καὶ συνέχουσιν ἡμῶν τὴν ζωὴν καὶ τὸ κήρυγμα συγκ κροτοῦσιν, οὐδαμοῦ τις αὐτῶν οὐδὲ μικρὸν διαφω νήσας εὑρίσκεται. Τίνα δὲ ταῦτα ἐστιν; Οἷον, ὅτι ὁ Θεὸς ἄνθρωπος ἐγένετο, ὅτι θαύματα εποίησεν, ὅτι ἐσταυρώθη, ὅτι ἐτάφη, ὅτι ἀνέστη, ὅτι ἀνῆλθεν, ὅτι pr. D. 10780 · ἐπισπάσασθαι ] ἐφέλκεσθα: Ε. · καὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ πυρὸς C. D. νομένων Edd. Η γινόμενα A. G. 1 βελτίους ] Add. ἐκείνων D. 15 λελυμένον ] Sie An. Arm. δεδεμένον Α.Ε. " Sic Steph. Sar. codices φθέγγονται. 1 δέ om. Α. 16 10 κεφαλαίοις] καιρίοις Α. Euth.

15 10 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. . 16 ἄγγελοι συνεχόρευον ἀνθρώποις, ἄνθρωποι τοῖς ἀγ γέλοις ἐκοινώνουν, καὶ ταῖς ἄλλαις τοῖς ἄνω δυνά- μεσι· καὶ ἦν ἰδεῖν τὸν χρόνιον λυθέντε πόλεμον, καὶ καταλλαγὰς Θεοῦ πρὸς τὴν ἡμετέραν γεγενημένας φύσιν, διάβολον αἰσχυνόμενον, δαίμονας δραπετεύον τας, θάνατον λελυμένον 18, παράδεισον ἀνοιγόμενον, κατάραν ἠφανισμένην, ἁμαρτίαν ἐκποδὼν γεγενη- μένην, πλάνην ἀπεληλαμένην, ἀλήθειαν ἐπανελθοῦ σαν, τῆς εὐσεβείας τὸν λόγον πανταχού καταστει ρόμενον καὶ κομῶντα, τὴν τῶν ἄνω πολιτείαν ἐπὶ τῆς γῆς πεφυτευμένην, μετὰ ἀδείας τὰς δυνάμεις ἐκείνας ὁμιλούσας ἡμῖν, καὶ τῇ γῇ συνεχῶς ἀγγέλους ἐπιχωριάζοντας, καὶ πολλὴν ὑπὲρ τῶν μελλόντων τὴν ἐλπίδα οὖσαν. Διὰ τοῦτο Εὐαγγέλιον τὴν ἱστο ρίαν ἐκάλεσεν, ὡς τά γε ἄλλα πάντα βήματα μόνον ἐστὶ πραγμάτων ἔρημα, οἷον χρημάτων [5] περιου σία, δυναστείας μέγεθος, καὶ ἀρχαὶ καὶ δόξαι καὶ τιμαὶ, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα παρὰ ἀνθρώποις ἀγαθὰ είναι νομίζεται. Τὰ δὲ παρὰ τῶν ἁλιέων ἀπαγγελ- θέντα γνησίως τε καὶ κυρίως εὐαγγέλια ἂν καλοντο· οὐκ ἐπειδὴ βέβαια καὶ ἀκίνητα μόνον ἐστὶν ἀγαθά, καὶ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν, ἀλλ' ὅτι καὶ μετ' εὐκολίας ἁπάσης ἡμῖν ἐδόθη. Οὐδὲ γὰρ πονήσαντες καὶ ἱδρώσαντες, οὐ καμόντες καὶ ταλαιπωρηθέντες, ἀλλ' ἀγαπηθέντες παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνον, ἐλάβομεν ἅπερ ἐλάβομεν. Καὶ τί δήποτε τοσούτων ὄντων τῶν μαθητῶν, δύο γράφουσιν ἐκ τῶν ἀποστόλων μόνοι, καὶ δύο ἐκ τῶν τούτοις ἀκολούθων; Ὁ μὲν γὰρ Παύ- λου, ὁ δὲ Πέτρου μαθητής ὤν, μετὰ Ἰωάννου καὶ Ματθαίου τὰ Εὐαγγέλια ἔγραψαν. Ὅτι οὐδὲν πρὸς φιλοτιμίαν ἐποίουν, ἀλλὰ πάντα πρὸς χρείαν. Τί οὖν ; Οὐκ ἤρχει εἰς εὐαγγελιστὴς πάντα εἰπεῖν ; Ηρχει μέν· ἀλλὰ κἂν τέσσαρες ὦσιν οἱ γράφοντες, μήτε κατὰ τοὺς αὐτοὺς καιρούς, μήτε ἐν τοῖς αὐτοῖς τόποις, μήτε συνελθόντες καὶ διαλεχθέντες ἀλλήλοις, εἶτα ὥσπερ ἀφ' ἑνὸς στόματος πάντα φθέγγωντας 10 μεγίστη τῆς ἀληθείας ἀπόδειξις τοῦτο γίνεται. ἐπισπάσασθαι " χάριν, σκόπησον ἡλίκη κατηγορία, τὸ μηδὲ μετὰ τὴν βοήθειαν ταύτην ἐθέλειν κερδαί νειν, ἀλλ' ὡς εἰκῇ καὶ μάτην κείμενα τὰ γράμματα περιορᾷν, καὶ μείζονα ἐπισπᾶσθαι * τὴν κόλασιν. Οπερ ἵνα μὴ γένηται, προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μάθωμεν [3] πῶς μὲν ὁ πα λαιὸς ἐδόθη νόμος, πῶς δὲ ἡ Καινή Διαθήκη. Πῶς οὖν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐδόθη τότε, καὶ πότε καὶ ποῦ; Μετὰ τὸν τῶν Αἰγυπτίων ὄλεθρον, ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ, καπνοῦ καὶ πυρὸς ἀνιόντος ἀπὸ τοῦ ὄρους, σάλπιγγος ηχούσης, βροντῶν καὶ ἀστρα- πῶν γινομένων ", τοῦ Μωϋσέως εἰς αὐτὸν εἰσιόντος τὸν γνόφον. Ἐν τῇ Καινῇ δὲ οὐχ οὕτως· οὔτε ἐν ἐρήμῳ, οὔτε ἐν ὄρει, οὔτε μετὰ καπνοῦ καὶ σκότους καὶ γνόφου καὶ θυέλλης· ἀλλ' ἀρχομένης ημέρας, ἐν οἰκίᾳ, πάντων συγκαθημένων, μετὰ πολλῆς τῆς ἡμερότητος πάντα ἐγίνετο. Τοῖς μὲν γὰρ ἀλογωτές ροις καὶ δυσηνίοις σωματικῆς ἔδει φαντασίας, οἷον ἐρημίας, ὄρους, καπνού, σάλπιγγος ἠχῆς, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων· τοῖς δὲ ὑψηλοτέροις καὶ κατα- πειθέσι καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἔννοιαν ὑπεραναβε βηκόσιν, οὐδενὸς ἦν τούτων χρεία. Εἰ δὲ καὶ ἐπ' αὐτ τῶν ἦχος ἐγένετο, οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας Ἰουδαίους, δι᾿ οὖς καὶ αἱ τοῦ πυρὸς ὤφθησαν γλῶσσαι. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσὶ, πολλῷ μᾶλλον, εἰ μηδὲν τούτων εἶδον, ταῦτα ἂν εἶπον. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς, Μωϋσέως ἀναβάντος, οὕτως ὁ Θεὸς κατέβη· ἐνταῦθα δὲ τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν οὐρανὸν, μᾶλλον δὲ εἰς τὸν θρόνον τὸν βασιλικόν ἀνενεχθείσης, οὕτω τὸ Πνεῦμα κάτεισιν. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα ἔλαττον, οὐκ ἂν μείζονα ἦν τὰ γενόμενα 11 καὶ θαυμαστότερα. Καὶ γὰρ αἱ πλάκες αὗται πολλῷ βελτίους '', καὶ τὰ κατορθώματα λαμπρότερα. Οὐ γὰρ ἐξ ὅρους κατήεσαν στήλας φέροντες λιθίνας ἐπὶ τῶν χειρῶν οἱ ἀπόστολοι, καθάπερ Μωϋσῆς· ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα ἐν τῇ διανοίᾳ περιφέροντες, καὶ θησαυ- ρόν τινα καὶ πηγὴν δογμάτων καὶ χαρισμάτων καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀναβλύζοντες, οὕτω πανταχοῦ περιήεσαν, βιβλία καὶ νόμοι γινόμενοι διὰ τῆς [4] χάριτος ἔμψυχοι. Οὕτω τοὺς τρισχιλίους, οὕτω τοὺς πεντακισχιλίους, οὕτω τοὺς τῆς οἰκουμένης ἐπεσπά- σαντο δήμους, τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐκείνων γλώττης τοῖς προσιοῦσιν ἅπασι διαλεγομένου. Αφ' οὗ καὶ ὁ Ματθαῖος τοῦ Πνεύματος εμπλησθεὶς ἔγραψεν ἅπερ ἔγραψε· Ματθαῖος ὁ τελώνης· οὐ γὰρ αἰσχύνομαι καλῶν αὐτὸν ἀπὸ τῆς τέχνης, οὔτε τοῦτον, οὔτε τοὺς ἄλλους. Τοῦτο γὰρ μάλιστα δείκνυσι καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν, καὶ τὴν ἐκείνων ἀρετήν. · β'. Εὐαγγέλιον δὲ αὐτοῦ τὴν πραγματείαν εικότως ἐκάλεσε. Καὶ γὰρ κολάσεως ἀναίρεσιν, καὶ ἁμαρτη- μάτων λύσιν, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υἱοθεσίαν, καὶ κληρονομίαν τῶν οὐρανῶν, καὶ συγγένειαν πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, πᾶσιν ἦλθεν ἀπαγγέλλων· τοῖς ἐχθροῖς, τοῖς ἀγνώ μοσι, τοῖς ἐν σκότῳ καθημένοις. Τί ποτ' οὖν τῶν εὐαγγελίων τούτων ἴσον γένοιτ' ἄν; Θεὸς ἐπὶ γῆς, ἄνθρωπος ἐν οὐρανῷ· καὶ πάντα ἀναμὶς ἐγένετο, " ἐπισπάσασθαι · Καὶ μὴν τοὐναντίον συνέβη, φησι· πολλαχοῦ γὰρ διαφωνοῦντες ἐλέγχονται. Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μέσ γιστον δεῖγμα τῆς ἀληθείας ἐστίν. Εἰ γὰρ πάντα συνεφώνησαν μετὰ ἀκριβείας, καὶ μέχρι καιροῦ, καὶ μέχρι τόπου, καὶ μέχρι ῥημάτων αὐτῶν, οὐδεὶς ἂν ἐπίστευσε τῶν ἐχθρῶν, ὅτι μή συνελθόντες ἀπὸ συν- θήκης τινὸς ἀνθρωπίνης ἔγραψαν ἅπερ ἔγραψαν· οὐ γὰρ εἶναι τῆς ἁπλότητος τὴν τοσαύτην συμφωνίαν. Νυνὶ δὲ καὶ ἡ δοκοῦσα ἐν μικροῖς εἶναι διαφωνία πάσης ἀπαλλάττει αὐτοὺς ὑποψίας, καὶ λαμπρῶς ὑπὲρ τοῦ τρόπου τῶν γραψάντων ἀπολογεῖται. Εἰ δέ τι περὶ καιρῶν ἢ τόπων διαφόρως ἀπήγγειλαν, τοῦτο οὐδὲν βλάπτει τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. [6] Καὶ ταῦτα δὲ 18, ὡς ἂν ὁ Θεὸς παρέχῃ, πειρασόμεθα προϊόντες ἀποδείξαι, ἐκεῖνο μετὰ τῶν εἰρημένων ἀξιοῦντες ὑμᾶς παρατηρεῖν, ὅτι ἐν τοῖς κεφαλαίοις 10 καὶ συνέχουσιν ἡμῶν τὴν ζωὴν καὶ τὸ κήρυγμα συγκ κροτοῦσιν, οὐδαμοῦ τις αὐτῶν οὐδὲ μικρὸν διαφω νήσας εὑρίσκεται. Τίνα δὲ ταῦτα ἐστιν; Οἷον, ὅτι ὁ Θεὸς ἄνθρωπος ἐγένετο, ὅτι θαύματα εποίησεν, ὅτι ἐσταυρώθη, ὅτι ἐτάφη, ὅτι ἀνέστη, ὅτι ἀνῆλθεν, ὅτι pr. D. 10780 · ἐπισπάσασθαι ] ἐφέλκεσθα: Ε. · καὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ πυρὸς C. D. νομένων Edd. Η γινόμενα A. G. 1 βελτίους ] Add. ἐκείνων D. 15 λελυμένον ] Sie An. Arm. δεδεμένον Α.Ε. " Sic Steph. Sar. codices φθέγγονται. 1 δέ om. Α. 16 10 κεφαλαίοις] καιρίοις Α. Euth.

15 10 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. . 16 ἄγγελοι συνεχόρευον ἀνθρώποις, ἄνθρωποι τοῖς ἀγ γέλοις ἐκοινώνουν, καὶ ταῖς ἄλλαις τοῖς ἄνω δυνά- μεσι· καὶ ἦν ἰδεῖν τὸν χρόνιον λυθέντε πόλεμον, καὶ καταλλαγὰς Θεοῦ πρὸς τὴν ἡμετέραν γεγενημένας φύσιν, διάβολον αἰσχυνόμενον, δαίμονας δραπετεύον τας, θάνατον λελυμένον 18, παράδεισον ἀνοιγόμενον, κατάραν ἠφανισμένην, ἁμαρτίαν ἐκποδὼν γεγενη- μένην, πλάνην ἀπεληλαμένην, ἀλήθειαν ἐπανελθοῦ σαν, τῆς εὐσεβείας τὸν λόγον πανταχού καταστει ρόμενον καὶ κομῶντα, τὴν τῶν ἄνω πολιτείαν ἐπὶ τῆς γῆς πεφυτευμένην, μετὰ ἀδείας τὰς δυνάμεις ἐκείνας ὁμιλούσας ἡμῖν, καὶ τῇ γῇ συνεχῶς ἀγγέλους ἐπιχωριάζοντας, καὶ πολλὴν ὑπὲρ τῶν μελλόντων τὴν ἐλπίδα οὖσαν. Διὰ τοῦτο Εὐαγγέλιον τὴν ἱστο ρίαν ἐκάλεσεν, ὡς τά γε ἄλλα πάντα βήματα μόνον ἐστὶ πραγμάτων ἔρημα, οἷον χρημάτων [5] περιου σία, δυναστείας μέγεθος, καὶ ἀρχαὶ καὶ δόξαι καὶ τιμαὶ, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα παρὰ ἀνθρώποις ἀγαθὰ είναι νομίζεται. Τὰ δὲ παρὰ τῶν ἁλιέων ἀπαγγελ- θέντα γνησίως τε καὶ κυρίως εὐαγγέλια ἂν καλοντο· οὐκ ἐπειδὴ βέβαια καὶ ἀκίνητα μόνον ἐστὶν ἀγαθά, καὶ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν, ἀλλ' ὅτι καὶ μετ' εὐκολίας ἁπάσης ἡμῖν ἐδόθη. Οὐδὲ γὰρ πονήσαντες καὶ ἱδρώσαντες, οὐ καμόντες καὶ ταλαιπωρηθέντες, ἀλλ' ἀγαπηθέντες παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνον, ἐλάβομεν ἅπερ ἐλάβομεν. Καὶ τί δήποτε τοσούτων ὄντων τῶν μαθητῶν, δύο γράφουσιν ἐκ τῶν ἀποστόλων μόνοι, καὶ δύο ἐκ τῶν τούτοις ἀκολούθων; Ὁ μὲν γὰρ Παύ- λου, ὁ δὲ Πέτρου μαθητής ὤν, μετὰ Ἰωάννου καὶ Ματθαίου τὰ Εὐαγγέλια ἔγραψαν. Ὅτι οὐδὲν πρὸς φιλοτιμίαν ἐποίουν, ἀλλὰ πάντα πρὸς χρείαν. Τί οὖν ; Οὐκ ἤρχει εἰς εὐαγγελιστὴς πάντα εἰπεῖν ; Ηρχει μέν· ἀλλὰ κἂν τέσσαρες ὦσιν οἱ γράφοντες, μήτε κατὰ τοὺς αὐτοὺς καιρούς, μήτε ἐν τοῖς αὐτοῖς τόποις, μήτε συνελθόντες καὶ διαλεχθέντες ἀλλήλοις, εἶτα ὥσπερ ἀφ' ἑνὸς στόματος πάντα φθέγγωντας 10 μεγίστη τῆς ἀληθείας ἀπόδειξις τοῦτο γίνεται. ἐπισπάσασθαι " χάριν, σκόπησον ἡλίκη κατηγορία, τὸ μηδὲ μετὰ τὴν βοήθειαν ταύτην ἐθέλειν κερδαί νειν, ἀλλ' ὡς εἰκῇ καὶ μάτην κείμενα τὰ γράμματα περιορᾷν, καὶ μείζονα ἐπισπᾶσθαι * τὴν κόλασιν. Οπερ ἵνα μὴ γένηται, προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μάθωμεν [3] πῶς μὲν ὁ πα λαιὸς ἐδόθη νόμος, πῶς δὲ ἡ Καινή Διαθήκη. Πῶς οὖν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐδόθη τότε, καὶ πότε καὶ ποῦ; Μετὰ τὸν τῶν Αἰγυπτίων ὄλεθρον, ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ, καπνοῦ καὶ πυρὸς ἀνιόντος ἀπὸ τοῦ ὄρους, σάλπιγγος ηχούσης, βροντῶν καὶ ἀστρα- πῶν γινομένων ", τοῦ Μωϋσέως εἰς αὐτὸν εἰσιόντος τὸν γνόφον. Ἐν τῇ Καινῇ δὲ οὐχ οὕτως· οὔτε ἐν ἐρήμῳ, οὔτε ἐν ὄρει, οὔτε μετὰ καπνοῦ καὶ σκότους καὶ γνόφου καὶ θυέλλης· ἀλλ' ἀρχομένης ημέρας, ἐν οἰκίᾳ, πάντων συγκαθημένων, μετὰ πολλῆς τῆς ἡμερότητος πάντα ἐγίνετο. Τοῖς μὲν γὰρ ἀλογωτές ροις καὶ δυσηνίοις σωματικῆς ἔδει φαντασίας, οἷον ἐρημίας, ὄρους, καπνού, σάλπιγγος ἠχῆς, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων· τοῖς δὲ ὑψηλοτέροις καὶ κατα- πειθέσι καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἔννοιαν ὑπεραναβε βηκόσιν, οὐδενὸς ἦν τούτων χρεία. Εἰ δὲ καὶ ἐπ' αὐτ τῶν ἦχος ἐγένετο, οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας Ἰουδαίους, δι᾿ οὖς καὶ αἱ τοῦ πυρὸς ὤφθησαν γλῶσσαι. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσὶ, πολλῷ μᾶλλον, εἰ μηδὲν τούτων εἶδον, ταῦτα ἂν εἶπον. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς, Μωϋσέως ἀναβάντος, οὕτως ὁ Θεὸς κατέβη· ἐνταῦθα δὲ τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν οὐρανὸν, μᾶλλον δὲ εἰς τὸν θρόνον τὸν βασιλικόν ἀνενεχθείσης, οὕτω τὸ Πνεῦμα κάτεισιν. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα ἔλαττον, οὐκ ἂν μείζονα ἦν τὰ γενόμενα 11 καὶ θαυμαστότερα. Καὶ γὰρ αἱ πλάκες αὗται πολλῷ βελτίους '', καὶ τὰ κατορθώματα λαμπρότερα. Οὐ γὰρ ἐξ ὅρους κατήεσαν στήλας φέροντες λιθίνας ἐπὶ τῶν χειρῶν οἱ ἀπόστολοι, καθάπερ Μωϋσῆς· ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα ἐν τῇ διανοίᾳ περιφέροντες, καὶ θησαυ- ρόν τινα καὶ πηγὴν δογμάτων καὶ χαρισμάτων καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀναβλύζοντες, οὕτω πανταχοῦ περιήεσαν, βιβλία καὶ νόμοι γινόμενοι διὰ τῆς [4] χάριτος ἔμψυχοι. Οὕτω τοὺς τρισχιλίους, οὕτω τοὺς πεντακισχιλίους, οὕτω τοὺς τῆς οἰκουμένης ἐπεσπά- σαντο δήμους, τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐκείνων γλώττης τοῖς προσιοῦσιν ἅπασι διαλεγομένου. Αφ' οὗ καὶ ὁ Ματθαῖος τοῦ Πνεύματος εμπλησθεὶς ἔγραψεν ἅπερ ἔγραψε· Ματθαῖος ὁ τελώνης· οὐ γὰρ αἰσχύνομαι καλῶν αὐτὸν ἀπὸ τῆς τέχνης, οὔτε τοῦτον, οὔτε τοὺς ἄλλους. Τοῦτο γὰρ μάλιστα δείκνυσι καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν, καὶ τὴν ἐκείνων ἀρετήν. · β'. Εὐαγγέλιον δὲ αὐτοῦ τὴν πραγματείαν εικότως ἐκάλεσε. Καὶ γὰρ κολάσεως ἀναίρεσιν, καὶ ἁμαρτη- μάτων λύσιν, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υἱοθεσίαν, καὶ κληρονομίαν τῶν οὐρανῶν, καὶ συγγένειαν πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, πᾶσιν ἦλθεν ἀπαγγέλλων· τοῖς ἐχθροῖς, τοῖς ἀγνώ μοσι, τοῖς ἐν σκότῳ καθημένοις. Τί ποτ' οὖν τῶν εὐαγγελίων τούτων ἴσον γένοιτ' ἄν; Θεὸς ἐπὶ γῆς, ἄνθρωπος ἐν οὐρανῷ· καὶ πάντα ἀναμὶς ἐγένετο, " ἐπισπάσασθαι · Καὶ μὴν τοὐναντίον συνέβη, φησι· πολλαχοῦ γὰρ διαφωνοῦντες ἐλέγχονται. Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μέσ γιστον δεῖγμα τῆς ἀληθείας ἐστίν. Εἰ γὰρ πάντα συνεφώνησαν μετὰ ἀκριβείας, καὶ μέχρι καιροῦ, καὶ μέχρι τόπου, καὶ μέχρι ῥημάτων αὐτῶν, οὐδεὶς ἂν ἐπίστευσε τῶν ἐχθρῶν, ὅτι μή συνελθόντες ἀπὸ συν- θήκης τινὸς ἀνθρωπίνης ἔγραψαν ἅπερ ἔγραψαν· οὐ γὰρ εἶναι τῆς ἁπλότητος τὴν τοσαύτην συμφωνίαν. Νυνὶ δὲ καὶ ἡ δοκοῦσα ἐν μικροῖς εἶναι διαφωνία πάσης ἀπαλλάττει αὐτοὺς ὑποψίας, καὶ λαμπρῶς ὑπὲρ τοῦ τρόπου τῶν γραψάντων ἀπολογεῖται. Εἰ δέ τι περὶ καιρῶν ἢ τόπων διαφόρως ἀπήγγειλαν, τοῦτο οὐδὲν βλάπτει τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. [6] Καὶ ταῦτα δὲ 18, ὡς ἂν ὁ Θεὸς παρέχῃ, πειρασόμεθα προϊόντες ἀποδείξαι, ἐκεῖνο μετὰ τῶν εἰρημένων ἀξιοῦντες ὑμᾶς παρατηρεῖν, ὅτι ἐν τοῖς κεφαλαίοις 10 καὶ συνέχουσιν ἡμῶν τὴν ζωὴν καὶ τὸ κήρυγμα συγκ κροτοῦσιν, οὐδαμοῦ τις αὐτῶν οὐδὲ μικρὸν διαφω νήσας εὑρίσκεται. Τίνα δὲ ταῦτα ἐστιν; Οἷον, ὅτι ὁ Θεὸς ἄνθρωπος ἐγένετο, ὅτι θαύματα εποίησεν, ὅτι ἐσταυρώθη, ὅτι ἐτάφη, ὅτι ἀνέστη, ὅτι ἀνῆλθεν, ὅτι pr. D. 10780 · ἐπισπάσασθαι ] ἐφέλκεσθα: Ε. · καὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ πυρὸς C. D. νομένων Edd. Η γινόμενα A. G. 1 βελτίους ] Add. ἐκείνων D. 15 λελυμένον ] Sie An. Arm. δεδεμένον Α.Ε. " Sic Steph. Sar. codices φθέγγονται. 1 δέ om. Α. 16 10 κεφαλαίοις] καιρίοις Α. Euth.

17' IN MATTHIUM HOMIL. I. μέλλει κρίνειν, ὅτι ἔδωκε σωτηριώδεις ἐντολὰς, ὅτι οὐκ ἐναντίον τῇ Παλαιᾷ νόμον εἰσήνεγκεν, ὅτι Υἱός, ὅτι Μονογενῆς, ὅτι γνήσιος, ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας τῷ Πατρί, καὶ ὅσα τοιαῦτα· περὶ γὰρ ταῦτα πολλὴν εξα ρήσομεν, οὖσαν αὐτοῖς συμφωνίαν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς θαύ μασι μὴ πάντες πάντα εἶπον, ἀλλ' ὁ μὲν ταῦτα, ὁ δὲ ἐκεῖνα, τοῦτό σε μὴ θορυβείτω· εἴτε γὰρ εἰς πάντα εἶπε, περισσὸς ἦν ὁ τῶν λοιπῶν ἀριθμός· εἴτε πάν τες ἐξηλλαγμένα καὶ καινὰ πρὸς ἀλλήλους ἔγραψαν, οὐκ ἂν ἐφάνη τῆς συμφωνίας ἡ ἀπόδειξις. Διὰ τοῦτο καὶ κοινῇ πολλὰ διελέχθησαν, καὶ ἕκαστος αὐτῶν Ιδιόν τι λαβὼν εἶπεν, ἵνα μήτε 17 περισσὸς εἶναι δόξῃ καὶ προσεῤῥίφθαι ἁπλῶς, καὶ τῆς ἀληθείας τῶν λεγομένων ἀκριβῆ παράσχηται τὴν βάσανον ἡμῖν. γ. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς καὶ τὴν αἰτίαν φησί, δι' ἣν ἐπὶ τὸ γράφειν ἔρχεται· "Ινα ἔχῃς γάρ, φησί, περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν· τουτέστιν, Ινα συνεχῶς ὑπομιμνησκόμενος τὴν ἀσφάλειαν ἔχῃς, καὶ ἐν ἀσφαλεία μένης. Ὁ δὲ Ἰωάννης αὐτὸς μὲν ἐσίγησε τὴν αἰτίαν· ὡς γὰρ λόγος φησὶν 18 ἄνωθεν καὶ ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς καταβὰς, οὐδὲ αὐτὸς ἁπλῶς ἐπὶ τὸ γράφειν ἦλθεν· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῖς τρισὶν ἡ σπουδὴ γέγονε τῷ τῆς οἰκονομίας ἐνδιατρίψαι λόγῳ, καὶ [7] τὰ τῆς θεότητος ἐκινδύνευεν ἀποσιωπᾶσθαι δόγματα, τοῦ Χριστοῦ κινήσαντος αὐτὸν λοιπὸν, οὕτως ἦλθεν ἐπὶ τὴν εὐαγγελικήν συγγραφήν. Καὶ τοῦτο δῆλον καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἱστορίας, καὶ τῶν τοῦ Εὐαγγελίου προοιμίων. Οὐδὲ γὰρ ὁμοίως τοῖς λοιποῖς κάτωθεν ἄρχεται, ἀλλ᾽ ἄνωθεν, πρὸς ὅπερ ἠπείγετο, καὶ διὰ τοῦτο τὸ πᾶν βιβλίον συνέθηκεν. Οὐκ ἐν τοῖς προοι μίοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ παντὸς τοῦ Εὐαγγε λίου τῶν ἄλλων ἐστὶν ὑψηλότερος. Λέγεται δὲ καὶ Ματθαῖος, τῶν ἐξ Ἰουδαίων πιστευσάντων προσελ θόντων αὐτῷ καὶ παρακαλεσάντων, ἅπερ εἶπε διὰ βημάτων, ταῦτα ἀφεῖναι διὰ γραμμάτων αὐτοῖς, καὶ τῇ τῶν Ἑβραίων φωνῇ συνθεῖναι τὸ Εὐαγγέ λιον· καὶ Μάρκος δὲ ἐν Αἰγύπτῳ, τῶν μαθητῶν παρακαλεσάντων, αὐτὸ τὸ τοῦτο ποιῆσαι. Διὰ δὴ τοῦτο ὁ μὲν Ματθαῖος, ἅτε Εβραίοις γράφων, ούτ δὲν πλέον ἐζήτησε δεῖξαι, ἢ ὅτι ἀπὸ ᾽Αβραὰμ καὶ Δαυΐδ ἦν. Ὁ δὲ Λουκᾶς, ἅτε κοινῇ πᾶσι διαλεγόμε νος, καὶ ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀνάγει, μέχρι τοῦ 'Αδάμ προϊών. Καὶ ὁ μὲν ἀπὸ τῆς γενέσεως ἄρχεται· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀνέπαυε τὸν Ἰουδαῖον, ὡς τὸ μαθεῖν αὐτ τὸν, ὅτι τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ τοῦ Δαυΐδ ἔγγονος ἦν ὁ Χριστός· ὁ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἑτέρων πλειόνων μέσ μνηται πραγμάτων, καὶ τότε ἐπὶ τὴν γενεαλογίαν πρόεισι. Τὴν δὲ συμφωνίαν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῆς οἰ- κουμένης παραστήσομεν της δεξαμένης τὰ εἰρημένα, καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν. Καὶ γὰρ πολλαὶ μετ' ἐκείνους αἱρέσεις ετέχθησαν, εναντία δοξάζουσαι τοῖς εἰρημένοις· καὶ αἱ μὲν πάντα κατ εδέξαντο τα λεχθέντα, αἱ δὲ μέρη τῶν εἰρημένων ἀποκάψασαι τῶν λοιπῶν, οὕτω παρ' ἑαυταῖς ἔχουσιν. Εἰ δὲ μάχη τις ἦν ἐν τοῖς εἰρημένοις, οὔτ᾽ ἂν αὶ τἀναν τία λέγουσαι ἅπαντα ἣν ἐδέξαντο, ἀλλὰ μέρος τὸ δο κοῦν αὐταῖς [8] συνηδειν· οὔτ᾽ ἂν αἱ μέρος ἀπολα- 18 βοῦσαι διηλέγχθησαν 10 ἀπὸ τοῦ μέρους, ὡς μηδὲ τὰ κόμματα αὐτὰ λανθάνειν, ἀλλὰ βοἂν τὴν πρὸς τὸ ὅλον σῶμα συγγένειαν. Καὶ καθάπερ ἂν ἀπὸ πλευ ρᾶς λάβης τι μέρος, καὶ ἐν τῷ μέρει τὰ πάντα εύ ρήσεις, ἀφ᾽ ὧν τὸ ὅλον ζῶον συνέστηκε, καὶ νεῦρα, καὶ φλέβας, καὶ ὀστᾶ, καὶ ἀρτηρίας, καὶ αἷμα, καὶ ὁλοκλήρου, ὡς ἂν εἴποι τις, τοῦ φυράματος δεῖγμα· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφῶν ἔστιν ἰδεῖν ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων μέρει τὴν τοῦ παντὸς συγγένειαν διαφαι νομένην. Εἰ δὲ διεφώνουν, οὔτ᾽ ἂν τοῦτο ἐδείχθη ", καὶ αὐτὸ πάλαι ἂν διελύθη τὸ δόγμα· Πᾶσα γὰρ βασιλεία, φησὶν, ἐφ' ἑαυτῆς μερισθεῖσα οὐ σταθήσεται. Νῦν δὲ κἂν τούτῳ τοῦ Πνεύματος ἡ ἰσχὺς λάμπει, πείσασα τοὺς ἀνθρώπους, περὶ τὰ ἀναγκαιότερα καὶ κατεπείγοντα γινομένους, μηδὲν ἀπὸ τῶν μικρῶν τούτων παραβλάπτεσθαι. δ'. Ενθα μὲν οὖν ἕκαστος διατρίβων ἔγραψεν, οὐ σφόδρα ἡμῖν δεῖ ἰσχυρίσασθαι 88· ὅτι δὲ οὐ κατ᾽ ἀλλή λων ἔστησαν, τοῦτο διὰ πάσης τῆς πραγματείας πει- ρασόμεθα ἀποδείξαι. Σὺ δὲ ταὐτὸν ποιεῖς, διαφωνίαν. αἰτιώμενος, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐκέλευες εἰπεῖν, καὶ τρόπους λέξεων. Καὶ οὔπω λέγω ὅτι καὶ οἱ μέγα ἐπὶ ῥητορικῇ καὶ φιλοσοφία κομπάζοντες, πολλοὶ πολλὰ βιβλία γράψαντες περὶ τῶν αὐτῶν πρα- γμάτων, οὐ μόνον ἁπλῶς διεφώνησαν, ἀλλὰ καὶ ἐναν- τίως ἀλλήλοις εἶπον. Καὶ γὰρ ἕτερόν ἐστι διαφόρως εἰπεῖν, καὶ μαχομένους εἰπεῖν. Οὐδὲν 18 τούτων λέγων μή μοι γένοιτο ἐκ τῆς ἐκείνων παρανοίας συνθεῖναι τὴν ἀπολογίαν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τοῦ ψεύδους τὴν ἀλήθειαν συστήσασθαι βούλομαι. Αλλ' ἐκεῖνο ἡδέως ἂν ἐροίμην, Πῶς ἐπιστεύθη τὰ " διαφωνοῦντα; πως ἐκράτησε ; πῶς ἐναντία λέγοντες ἐθαυμάζοντο, [9] ἐπιστεύοντο, ἀνεκηρύττοντο πανταχοῦ τῆς οίκου μένης ; Καίτοι πολλοὶ οἱ μάρτυρες 88 τῶν λεγομένων ἦσαν, πολλοὶ δὲ καὶ οἱ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι. Οὐ γὰρ ἐν γωνίᾳ μια γράψαντες αὐτὰ κατώρυξαν, ἀλλὰ πανταχοῦ γῆς καὶ θαλάττης ἤπλωσαν ὑπὸ ταῖς πάντων ἀκολῖς· καὶ ἐχθρῶν παρόντων ταῦτα ἀνεγινώσκετο, καθάπερ καὶ νῦν, καὶ οὐδένα οὐδὲν τῶν εἰρημένων ἐσκανδάλισε. Καὶ μάλα εἰκότως· θεία γὰρ δύναμις ἦν ἡ πάντα ἐπιοῦσα καὶ κατορθοῦσα παρὰ πᾶσιν. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο ἦν, πῶς ὁ τελώνης, καὶ ὁ ἁλιεὺς, καὶ ὁ ἀγράμματος τοιαῦτα ἐφιλοσόφει ; "Α γὰρ οὐδὲ ὄναρ οἱ ἔξωθεν φαντασθῆναι ηδυνήθησαν ποτε, ταῦτα οὗτοι μετὰ πολλῆς τῆς πληροφορίας καὶ ἀπαγγέλλουσι καὶ πείθουσι· καὶ οὐχὶ ζῶντες μόνον, ἀλλὰ καὶ τελευτή. σαντες· οὐδὲ δύο καὶ εἴκοσιν ἀνθρώπους, οὐδὲ ἑκατὸν καὶ χιλίους καὶ μυρίους, ἀλλὰ πόλεις καὶ ἔθνη καὶ δήμους, καὶ γῆν καὶ θάλασσαν, καὶ Ἑλλάδα καὶ βάρβαρον, καὶ τὴν οἰκουμένην καὶ τὴν ἀοίκητον· καὶ περὶ πραγμάτων 20 σφόδρα τὴν ἡμετέραν ὑπερβαι νόντων φύσιν. Τὴν γὰρ γῆν ἀφέντες, πάντα περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς διαλέγονται, ἑτέραν ἡμῖν ζωήν εἰσάγοντες καὶ βίον ἄλλον, καὶ πλοῦτον καὶ πενίαν, καὶ ἐλευθερίαν καὶ δουλείαν, καὶ ζωὴν καὶ θάνατον, καὶ κόσμον καὶ πολιτείαν, πάντα ἐξηλλαγμένα. Οὐ καθάπερ Πλάτων, ὁ τὴν καταγέλαστον ἐκείνην πολι τείαν συνθείς, καὶ Ζήνων, καὶ εἴ τις ἕτερος πολιτείαν 26 "' μή τι Εdd. 18 γὰρ λόγος φησίν] δὲ λόγος ἔχει Ε. 1 αὐτό] αὐτόν. αὐτὸ διηλέγχθησαν Ε. ο Vid. adnot. "Sic Edd. •, sie arm et codd. ἐδέχθη Aν. Εάν δε σε δισχυρίσασθαι δυνατόν διεσχ. D. ' οὐδέν] ἀλλ᾽ τι δεῖ (σχ. Dogit οὐδέν C. D. * τά om. C. D. 28 Incipit codex B.

17' IN MATTHIUM HOMIL. I. μέλλει κρίνειν, ὅτι ἔδωκε σωτηριώδεις ἐντολὰς, ὅτι οὐκ ἐναντίον τῇ Παλαιᾷ νόμον εἰσήνεγκεν, ὅτι Υἱός, ὅτι Μονογενῆς, ὅτι γνήσιος, ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας τῷ Πατρί, καὶ ὅσα τοιαῦτα· περὶ γὰρ ταῦτα πολλὴν εξα ρήσομεν, οὖσαν αὐτοῖς συμφωνίαν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς θαύ μασι μὴ πάντες πάντα εἶπον, ἀλλ' ὁ μὲν ταῦτα, ὁ δὲ ἐκεῖνα, τοῦτό σε μὴ θορυβείτω· εἴτε γὰρ εἰς πάντα εἶπε, περισσὸς ἦν ὁ τῶν λοιπῶν ἀριθμός· εἴτε πάν τες ἐξηλλαγμένα καὶ καινὰ πρὸς ἀλλήλους ἔγραψαν, οὐκ ἂν ἐφάνη τῆς συμφωνίας ἡ ἀπόδειξις. Διὰ τοῦτο καὶ κοινῇ πολλὰ διελέχθησαν, καὶ ἕκαστος αὐτῶν Ιδιόν τι λαβὼν εἶπεν, ἵνα μήτε 17 περισσὸς εἶναι δόξῃ καὶ προσεῤῥίφθαι ἁπλῶς, καὶ τῆς ἀληθείας τῶν λεγομένων ἀκριβῆ παράσχηται τὴν βάσανον ἡμῖν. γ. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς καὶ τὴν αἰτίαν φησί, δι' ἣν ἐπὶ τὸ γράφειν ἔρχεται· "Ινα ἔχῃς γάρ, φησί, περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν· τουτέστιν, Ινα συνεχῶς ὑπομιμνησκόμενος τὴν ἀσφάλειαν ἔχῃς, καὶ ἐν ἀσφαλεία μένης. Ὁ δὲ Ἰωάννης αὐτὸς μὲν ἐσίγησε τὴν αἰτίαν· ὡς γὰρ λόγος φησὶν 18 ἄνωθεν καὶ ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς καταβὰς, οὐδὲ αὐτὸς ἁπλῶς ἐπὶ τὸ γράφειν ἦλθεν· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῖς τρισὶν ἡ σπουδὴ γέγονε τῷ τῆς οἰκονομίας ἐνδιατρίψαι λόγῳ, καὶ [7] τὰ τῆς θεότητος ἐκινδύνευεν ἀποσιωπᾶσθαι δόγματα, τοῦ Χριστοῦ κινήσαντος αὐτὸν λοιπὸν, οὕτως ἦλθεν ἐπὶ τὴν εὐαγγελικήν συγγραφήν. Καὶ τοῦτο δῆλον καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἱστορίας, καὶ τῶν τοῦ Εὐαγγελίου προοιμίων. Οὐδὲ γὰρ ὁμοίως τοῖς λοιποῖς κάτωθεν ἄρχεται, ἀλλ᾽ ἄνωθεν, πρὸς ὅπερ ἠπείγετο, καὶ διὰ τοῦτο τὸ πᾶν βιβλίον συνέθηκεν. Οὐκ ἐν τοῖς προοι μίοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ παντὸς τοῦ Εὐαγγε λίου τῶν ἄλλων ἐστὶν ὑψηλότερος. Λέγεται δὲ καὶ Ματθαῖος, τῶν ἐξ Ἰουδαίων πιστευσάντων προσελ θόντων αὐτῷ καὶ παρακαλεσάντων, ἅπερ εἶπε διὰ βημάτων, ταῦτα ἀφεῖναι διὰ γραμμάτων αὐτοῖς, καὶ τῇ τῶν Ἑβραίων φωνῇ συνθεῖναι τὸ Εὐαγγέ λιον· καὶ Μάρκος δὲ ἐν Αἰγύπτῳ, τῶν μαθητῶν παρακαλεσάντων, αὐτὸ τὸ τοῦτο ποιῆσαι. Διὰ δὴ τοῦτο ὁ μὲν Ματθαῖος, ἅτε Εβραίοις γράφων, ούτ δὲν πλέον ἐζήτησε δεῖξαι, ἢ ὅτι ἀπὸ ᾽Αβραὰμ καὶ Δαυΐδ ἦν. Ὁ δὲ Λουκᾶς, ἅτε κοινῇ πᾶσι διαλεγόμε νος, καὶ ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀνάγει, μέχρι τοῦ 'Αδάμ προϊών. Καὶ ὁ μὲν ἀπὸ τῆς γενέσεως ἄρχεται· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀνέπαυε τὸν Ἰουδαῖον, ὡς τὸ μαθεῖν αὐτ τὸν, ὅτι τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ τοῦ Δαυΐδ ἔγγονος ἦν ὁ Χριστός· ὁ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἑτέρων πλειόνων μέσ μνηται πραγμάτων, καὶ τότε ἐπὶ τὴν γενεαλογίαν πρόεισι. Τὴν δὲ συμφωνίαν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῆς οἰ- κουμένης παραστήσομεν της δεξαμένης τὰ εἰρημένα, καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν. Καὶ γὰρ πολλαὶ μετ' ἐκείνους αἱρέσεις ετέχθησαν, εναντία δοξάζουσαι τοῖς εἰρημένοις· καὶ αἱ μὲν πάντα κατ εδέξαντο τα λεχθέντα, αἱ δὲ μέρη τῶν εἰρημένων ἀποκάψασαι τῶν λοιπῶν, οὕτω παρ' ἑαυταῖς ἔχουσιν. Εἰ δὲ μάχη τις ἦν ἐν τοῖς εἰρημένοις, οὔτ᾽ ἂν αὶ τἀναν τία λέγουσαι ἅπαντα ἣν ἐδέξαντο, ἀλλὰ μέρος τὸ δο κοῦν αὐταῖς [8] συνηδειν· οὔτ᾽ ἂν αἱ μέρος ἀπολα- 18 βοῦσαι διηλέγχθησαν 10 ἀπὸ τοῦ μέρους, ὡς μηδὲ τὰ κόμματα αὐτὰ λανθάνειν, ἀλλὰ βοἂν τὴν πρὸς τὸ ὅλον σῶμα συγγένειαν. Καὶ καθάπερ ἂν ἀπὸ πλευ ρᾶς λάβης τι μέρος, καὶ ἐν τῷ μέρει τὰ πάντα εύ ρήσεις, ἀφ᾽ ὧν τὸ ὅλον ζῶον συνέστηκε, καὶ νεῦρα, καὶ φλέβας, καὶ ὀστᾶ, καὶ ἀρτηρίας, καὶ αἷμα, καὶ ὁλοκλήρου, ὡς ἂν εἴποι τις, τοῦ φυράματος δεῖγμα· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφῶν ἔστιν ἰδεῖν ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων μέρει τὴν τοῦ παντὸς συγγένειαν διαφαι νομένην. Εἰ δὲ διεφώνουν, οὔτ᾽ ἂν τοῦτο ἐδείχθη ", καὶ αὐτὸ πάλαι ἂν διελύθη τὸ δόγμα· Πᾶσα γὰρ βασιλεία, φησὶν, ἐφ' ἑαυτῆς μερισθεῖσα οὐ σταθήσεται. Νῦν δὲ κἂν τούτῳ τοῦ Πνεύματος ἡ ἰσχὺς λάμπει, πείσασα τοὺς ἀνθρώπους, περὶ τὰ ἀναγκαιότερα καὶ κατεπείγοντα γινομένους, μηδὲν ἀπὸ τῶν μικρῶν τούτων παραβλάπτεσθαι. δ'. Ενθα μὲν οὖν ἕκαστος διατρίβων ἔγραψεν, οὐ σφόδρα ἡμῖν δεῖ ἰσχυρίσασθαι 88· ὅτι δὲ οὐ κατ᾽ ἀλλή λων ἔστησαν, τοῦτο διὰ πάσης τῆς πραγματείας πει- ρασόμεθα ἀποδείξαι. Σὺ δὲ ταὐτὸν ποιεῖς, διαφωνίαν. αἰτιώμενος, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐκέλευες εἰπεῖν, καὶ τρόπους λέξεων. Καὶ οὔπω λέγω ὅτι καὶ οἱ μέγα ἐπὶ ῥητορικῇ καὶ φιλοσοφία κομπάζοντες, πολλοὶ πολλὰ βιβλία γράψαντες περὶ τῶν αὐτῶν πρα- γμάτων, οὐ μόνον ἁπλῶς διεφώνησαν, ἀλλὰ καὶ ἐναν- τίως ἀλλήλοις εἶπον. Καὶ γὰρ ἕτερόν ἐστι διαφόρως εἰπεῖν, καὶ μαχομένους εἰπεῖν. Οὐδὲν 18 τούτων λέγων μή μοι γένοιτο ἐκ τῆς ἐκείνων παρανοίας συνθεῖναι τὴν ἀπολογίαν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τοῦ ψεύδους τὴν ἀλήθειαν συστήσασθαι βούλομαι. Αλλ' ἐκεῖνο ἡδέως ἂν ἐροίμην, Πῶς ἐπιστεύθη τὰ " διαφωνοῦντα; πως ἐκράτησε ; πῶς ἐναντία λέγοντες ἐθαυμάζοντο, [9] ἐπιστεύοντο, ἀνεκηρύττοντο πανταχοῦ τῆς οίκου μένης ; Καίτοι πολλοὶ οἱ μάρτυρες 88 τῶν λεγομένων ἦσαν, πολλοὶ δὲ καὶ οἱ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι. Οὐ γὰρ ἐν γωνίᾳ μια γράψαντες αὐτὰ κατώρυξαν, ἀλλὰ πανταχοῦ γῆς καὶ θαλάττης ἤπλωσαν ὑπὸ ταῖς πάντων ἀκολῖς· καὶ ἐχθρῶν παρόντων ταῦτα ἀνεγινώσκετο, καθάπερ καὶ νῦν, καὶ οὐδένα οὐδὲν τῶν εἰρημένων ἐσκανδάλισε. Καὶ μάλα εἰκότως· θεία γὰρ δύναμις ἦν ἡ πάντα ἐπιοῦσα καὶ κατορθοῦσα παρὰ πᾶσιν. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο ἦν, πῶς ὁ τελώνης, καὶ ὁ ἁλιεὺς, καὶ ὁ ἀγράμματος τοιαῦτα ἐφιλοσόφει ; "Α γὰρ οὐδὲ ὄναρ οἱ ἔξωθεν φαντασθῆναι ηδυνήθησαν ποτε, ταῦτα οὗτοι μετὰ πολλῆς τῆς πληροφορίας καὶ ἀπαγγέλλουσι καὶ πείθουσι· καὶ οὐχὶ ζῶντες μόνον, ἀλλὰ καὶ τελευτή. σαντες· οὐδὲ δύο καὶ εἴκοσιν ἀνθρώπους, οὐδὲ ἑκατὸν καὶ χιλίους καὶ μυρίους, ἀλλὰ πόλεις καὶ ἔθνη καὶ δήμους, καὶ γῆν καὶ θάλασσαν, καὶ Ἑλλάδα καὶ βάρβαρον, καὶ τὴν οἰκουμένην καὶ τὴν ἀοίκητον· καὶ περὶ πραγμάτων 20 σφόδρα τὴν ἡμετέραν ὑπερβαι νόντων φύσιν. Τὴν γὰρ γῆν ἀφέντες, πάντα περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς διαλέγονται, ἑτέραν ἡμῖν ζωήν εἰσάγοντες καὶ βίον ἄλλον, καὶ πλοῦτον καὶ πενίαν, καὶ ἐλευθερίαν καὶ δουλείαν, καὶ ζωὴν καὶ θάνατον, καὶ κόσμον καὶ πολιτείαν, πάντα ἐξηλλαγμένα. Οὐ καθάπερ Πλάτων, ὁ τὴν καταγέλαστον ἐκείνην πολι τείαν συνθείς, καὶ Ζήνων, καὶ εἴ τις ἕτερος πολιτείαν 26 "' μή τι Εdd. 18 γὰρ λόγος φησίν] δὲ λόγος ἔχει Ε. 1 αὐτό] αὐτόν. αὐτὸ διηλέγχθησαν Ε. ο Vid. adnot. "Sic Edd. •, sie arm et codd. ἐδέχθη Aν. Εάν δε σε δισχυρίσασθαι δυνατόν διεσχ. D. ' οὐδέν] ἀλλ᾽ τι δεῖ (σχ. Dogit οὐδέν C. D. * τά om. C. D. 28 Incipit codex B.

17' IN MATTHIUM HOMIL. I. μέλλει κρίνειν, ὅτι ἔδωκε σωτηριώδεις ἐντολὰς, ὅτι οὐκ ἐναντίον τῇ Παλαιᾷ νόμον εἰσήνεγκεν, ὅτι Υἱός, ὅτι Μονογενῆς, ὅτι γνήσιος, ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας τῷ Πατρί, καὶ ὅσα τοιαῦτα· περὶ γὰρ ταῦτα πολλὴν εξα ρήσομεν, οὖσαν αὐτοῖς συμφωνίαν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς θαύ μασι μὴ πάντες πάντα εἶπον, ἀλλ' ὁ μὲν ταῦτα, ὁ δὲ ἐκεῖνα, τοῦτό σε μὴ θορυβείτω· εἴτε γὰρ εἰς πάντα εἶπε, περισσὸς ἦν ὁ τῶν λοιπῶν ἀριθμός· εἴτε πάν τες ἐξηλλαγμένα καὶ καινὰ πρὸς ἀλλήλους ἔγραψαν, οὐκ ἂν ἐφάνη τῆς συμφωνίας ἡ ἀπόδειξις. Διὰ τοῦτο καὶ κοινῇ πολλὰ διελέχθησαν, καὶ ἕκαστος αὐτῶν Ιδιόν τι λαβὼν εἶπεν, ἵνα μήτε 17 περισσὸς εἶναι δόξῃ καὶ προσεῤῥίφθαι ἁπλῶς, καὶ τῆς ἀληθείας τῶν λεγομένων ἀκριβῆ παράσχηται τὴν βάσανον ἡμῖν. γ. Ὁ μὲν οὖν Λουκᾶς καὶ τὴν αἰτίαν φησί, δι' ἣν ἐπὶ τὸ γράφειν ἔρχεται· "Ινα ἔχῃς γάρ, φησί, περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν· τουτέστιν, Ινα συνεχῶς ὑπομιμνησκόμενος τὴν ἀσφάλειαν ἔχῃς, καὶ ἐν ἀσφαλεία μένης. Ὁ δὲ Ἰωάννης αὐτὸς μὲν ἐσίγησε τὴν αἰτίαν· ὡς γὰρ λόγος φησὶν 18 ἄνωθεν καὶ ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς καταβὰς, οὐδὲ αὐτὸς ἁπλῶς ἐπὶ τὸ γράφειν ἦλθεν· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῖς τρισὶν ἡ σπουδὴ γέγονε τῷ τῆς οἰκονομίας ἐνδιατρίψαι λόγῳ, καὶ [7] τὰ τῆς θεότητος ἐκινδύνευεν ἀποσιωπᾶσθαι δόγματα, τοῦ Χριστοῦ κινήσαντος αὐτὸν λοιπὸν, οὕτως ἦλθεν ἐπὶ τὴν εὐαγγελικήν συγγραφήν. Καὶ τοῦτο δῆλον καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἱστορίας, καὶ τῶν τοῦ Εὐαγγελίου προοιμίων. Οὐδὲ γὰρ ὁμοίως τοῖς λοιποῖς κάτωθεν ἄρχεται, ἀλλ᾽ ἄνωθεν, πρὸς ὅπερ ἠπείγετο, καὶ διὰ τοῦτο τὸ πᾶν βιβλίον συνέθηκεν. Οὐκ ἐν τοῖς προοι μίοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ παντὸς τοῦ Εὐαγγε λίου τῶν ἄλλων ἐστὶν ὑψηλότερος. Λέγεται δὲ καὶ Ματθαῖος, τῶν ἐξ Ἰουδαίων πιστευσάντων προσελ θόντων αὐτῷ καὶ παρακαλεσάντων, ἅπερ εἶπε διὰ βημάτων, ταῦτα ἀφεῖναι διὰ γραμμάτων αὐτοῖς, καὶ τῇ τῶν Ἑβραίων φωνῇ συνθεῖναι τὸ Εὐαγγέ λιον· καὶ Μάρκος δὲ ἐν Αἰγύπτῳ, τῶν μαθητῶν παρακαλεσάντων, αὐτὸ τὸ τοῦτο ποιῆσαι. Διὰ δὴ τοῦτο ὁ μὲν Ματθαῖος, ἅτε Εβραίοις γράφων, ούτ δὲν πλέον ἐζήτησε δεῖξαι, ἢ ὅτι ἀπὸ ᾽Αβραὰμ καὶ Δαυΐδ ἦν. Ὁ δὲ Λουκᾶς, ἅτε κοινῇ πᾶσι διαλεγόμε νος, καὶ ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀνάγει, μέχρι τοῦ 'Αδάμ προϊών. Καὶ ὁ μὲν ἀπὸ τῆς γενέσεως ἄρχεται· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀνέπαυε τὸν Ἰουδαῖον, ὡς τὸ μαθεῖν αὐτ τὸν, ὅτι τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ τοῦ Δαυΐδ ἔγγονος ἦν ὁ Χριστός· ὁ δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἑτέρων πλειόνων μέσ μνηται πραγμάτων, καὶ τότε ἐπὶ τὴν γενεαλογίαν πρόεισι. Τὴν δὲ συμφωνίαν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῆς οἰ- κουμένης παραστήσομεν της δεξαμένης τὰ εἰρημένα, καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν. Καὶ γὰρ πολλαὶ μετ' ἐκείνους αἱρέσεις ετέχθησαν, εναντία δοξάζουσαι τοῖς εἰρημένοις· καὶ αἱ μὲν πάντα κατ εδέξαντο τα λεχθέντα, αἱ δὲ μέρη τῶν εἰρημένων ἀποκάψασαι τῶν λοιπῶν, οὕτω παρ' ἑαυταῖς ἔχουσιν. Εἰ δὲ μάχη τις ἦν ἐν τοῖς εἰρημένοις, οὔτ᾽ ἂν αὶ τἀναν τία λέγουσαι ἅπαντα ἣν ἐδέξαντο, ἀλλὰ μέρος τὸ δο κοῦν αὐταῖς [8] συνηδειν· οὔτ᾽ ἂν αἱ μέρος ἀπολα- 18 βοῦσαι διηλέγχθησαν 10 ἀπὸ τοῦ μέρους, ὡς μηδὲ τὰ κόμματα αὐτὰ λανθάνειν, ἀλλὰ βοἂν τὴν πρὸς τὸ ὅλον σῶμα συγγένειαν. Καὶ καθάπερ ἂν ἀπὸ πλευ ρᾶς λάβης τι μέρος, καὶ ἐν τῷ μέρει τὰ πάντα εύ ρήσεις, ἀφ᾽ ὧν τὸ ὅλον ζῶον συνέστηκε, καὶ νεῦρα, καὶ φλέβας, καὶ ὀστᾶ, καὶ ἀρτηρίας, καὶ αἷμα, καὶ ὁλοκλήρου, ὡς ἂν εἴποι τις, τοῦ φυράματος δεῖγμα· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφῶν ἔστιν ἰδεῖν ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων μέρει τὴν τοῦ παντὸς συγγένειαν διαφαι νομένην. Εἰ δὲ διεφώνουν, οὔτ᾽ ἂν τοῦτο ἐδείχθη ", καὶ αὐτὸ πάλαι ἂν διελύθη τὸ δόγμα· Πᾶσα γὰρ βασιλεία, φησὶν, ἐφ' ἑαυτῆς μερισθεῖσα οὐ σταθήσεται. Νῦν δὲ κἂν τούτῳ τοῦ Πνεύματος ἡ ἰσχὺς λάμπει, πείσασα τοὺς ἀνθρώπους, περὶ τὰ ἀναγκαιότερα καὶ κατεπείγοντα γινομένους, μηδὲν ἀπὸ τῶν μικρῶν τούτων παραβλάπτεσθαι. δ'. Ενθα μὲν οὖν ἕκαστος διατρίβων ἔγραψεν, οὐ σφόδρα ἡμῖν δεῖ ἰσχυρίσασθαι 88· ὅτι δὲ οὐ κατ᾽ ἀλλή λων ἔστησαν, τοῦτο διὰ πάσης τῆς πραγματείας πει- ρασόμεθα ἀποδείξαι. Σὺ δὲ ταὐτὸν ποιεῖς, διαφωνίαν. αἰτιώμενος, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐκέλευες εἰπεῖν, καὶ τρόπους λέξεων. Καὶ οὔπω λέγω ὅτι καὶ οἱ μέγα ἐπὶ ῥητορικῇ καὶ φιλοσοφία κομπάζοντες, πολλοὶ πολλὰ βιβλία γράψαντες περὶ τῶν αὐτῶν πρα- γμάτων, οὐ μόνον ἁπλῶς διεφώνησαν, ἀλλὰ καὶ ἐναν- τίως ἀλλήλοις εἶπον. Καὶ γὰρ ἕτερόν ἐστι διαφόρως εἰπεῖν, καὶ μαχομένους εἰπεῖν. Οὐδὲν 18 τούτων λέγων μή μοι γένοιτο ἐκ τῆς ἐκείνων παρανοίας συνθεῖναι τὴν ἀπολογίαν· οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τοῦ ψεύδους τὴν ἀλήθειαν συστήσασθαι βούλομαι. Αλλ' ἐκεῖνο ἡδέως ἂν ἐροίμην, Πῶς ἐπιστεύθη τὰ " διαφωνοῦντα; πως ἐκράτησε ; πῶς ἐναντία λέγοντες ἐθαυμάζοντο, [9] ἐπιστεύοντο, ἀνεκηρύττοντο πανταχοῦ τῆς οίκου μένης ; Καίτοι πολλοὶ οἱ μάρτυρες 88 τῶν λεγομένων ἦσαν, πολλοὶ δὲ καὶ οἱ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι. Οὐ γὰρ ἐν γωνίᾳ μια γράψαντες αὐτὰ κατώρυξαν, ἀλλὰ πανταχοῦ γῆς καὶ θαλάττης ἤπλωσαν ὑπὸ ταῖς πάντων ἀκολῖς· καὶ ἐχθρῶν παρόντων ταῦτα ἀνεγινώσκετο, καθάπερ καὶ νῦν, καὶ οὐδένα οὐδὲν τῶν εἰρημένων ἐσκανδάλισε. Καὶ μάλα εἰκότως· θεία γὰρ δύναμις ἦν ἡ πάντα ἐπιοῦσα καὶ κατορθοῦσα παρὰ πᾶσιν. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο ἦν, πῶς ὁ τελώνης, καὶ ὁ ἁλιεὺς, καὶ ὁ ἀγράμματος τοιαῦτα ἐφιλοσόφει ; "Α γὰρ οὐδὲ ὄναρ οἱ ἔξωθεν φαντασθῆναι ηδυνήθησαν ποτε, ταῦτα οὗτοι μετὰ πολλῆς τῆς πληροφορίας καὶ ἀπαγγέλλουσι καὶ πείθουσι· καὶ οὐχὶ ζῶντες μόνον, ἀλλὰ καὶ τελευτή. σαντες· οὐδὲ δύο καὶ εἴκοσιν ἀνθρώπους, οὐδὲ ἑκατὸν καὶ χιλίους καὶ μυρίους, ἀλλὰ πόλεις καὶ ἔθνη καὶ δήμους, καὶ γῆν καὶ θάλασσαν, καὶ Ἑλλάδα καὶ βάρβαρον, καὶ τὴν οἰκουμένην καὶ τὴν ἀοίκητον· καὶ περὶ πραγμάτων 20 σφόδρα τὴν ἡμετέραν ὑπερβαι νόντων φύσιν. Τὴν γὰρ γῆν ἀφέντες, πάντα περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς διαλέγονται, ἑτέραν ἡμῖν ζωήν εἰσάγοντες καὶ βίον ἄλλον, καὶ πλοῦτον καὶ πενίαν, καὶ ἐλευθερίαν καὶ δουλείαν, καὶ ζωὴν καὶ θάνατον, καὶ κόσμον καὶ πολιτείαν, πάντα ἐξηλλαγμένα. Οὐ καθάπερ Πλάτων, ὁ τὴν καταγέλαστον ἐκείνην πολι τείαν συνθείς, καὶ Ζήνων, καὶ εἴ τις ἕτερος πολιτείαν 26 "' μή τι Εdd. 18 γὰρ λόγος φησίν] δὲ λόγος ἔχει Ε. 1 αὐτό] αὐτόν. αὐτὸ διηλέγχθησαν Ε. ο Vid. adnot. "Sic Edd. •, sie arm et codd. ἐδέχθη Aν. Εάν δε σε δισχυρίσασθαι δυνατόν διεσχ. D. ' οὐδέν] ἀλλ᾽ τι δεῖ (σχ. Dogit οὐδέν C. D. * τά om. C. D. 28 Incipit codex B.

49 ἔγραψεν, ἢ νόμους συνέθηκεν. Καὶ γὰρ αὐτόθεν ἅπαντες ἐδείκνυντο οὗτοι, ὅτι πνεύμα πονηρὸν, καὶ δαίμων τις ἄγριος πολεμῶν ἡμῶν τῇ φύσει, καὶ σωφροσύνης ἐχθρὸς, καὶ εὐταξίας [10] πολέμιος, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιῶν, ἐνήχησεν αὐτῶν τῇ ψυχῇ. Οταν γὰρ κοινὰς πᾶσι τὰς γυναῖκας ποιῶσι, καὶ παρθένους γυμνώσαντες ἐπὶ τῆς παλαίστρας ἄγωσιν ἐπὶ θέαν ἀνθρώπων, καὶ λαθραίους κατασκευάζωσε γάμους, πάντα ὁμοῦ εν μιγνύντες καὶ συνταράττον τες, 18 καὶ τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ἀνατρέποντες, τί ἕτερον ἔστιν εἰπεῖν ; Οτι γὰρ δαιμόνων ἐκεῖνα ἅπαντα ευρήματα καὶ παρὰ φύσιν τὰ λεγόμενα, καὶ αὐτὴ μαρτυρήσειεν ἂν ἡμῖν ἡ φύσις, οὐκ ἀνασχομένη τῶν εἰρημένων· καὶ ταῦτα οὐ μετὰ διωγμῶν, οὐ μετὰ κινδύνων, οὐ μετὰ πολέμων, ἀλλὰ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας ἁπάσης γραφόντων, καὶ πολλοῖς πολλα- χόθεν καλλωπιζόντων. Τὰ δὲ τῶν ἁλιέων, ἐλαυνο μένων, μαστιζομένων, κινδυνευόντων, καὶ ἰδιῶται καὶ σοφοί, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ βασιλεῖς καὶ στρατιῶται, καὶ βάρβαροι καὶ Ἕλληνες, μετά πάσης ἐδέξαντο τῆς εὐνοίας. S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ε. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι διὰ τὸ μικρὰ εἶναι ταῦτα καὶ χαμαίζηλα, εὐπαράδεκτα γέγονεν ἅπασι· καὶ γὰρ πολλῷ ταῦτα ἐκείνων ὑψηλότερα. Παρθενείας μὲν γὰρ, ἐκεῖνοι οὐδὲ ὄναρ οὐδὲ τὸ ὄνομα εφαντάσθη- σαν, οὐδὲ ἀκτημοσύνης, οὐδὲ νηστείας, οὐδέ τινος ἄλλων τῶν ὑψηλῶν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν οὐκ ἐπιθυμίαν ἐξομίζουσι μόνον, οὐδὲ πρᾶξιν κολάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ὄψιν ἀκόλαστον, καὶ ῥήματα ὑβριστικά, καὶ γέλωτα ἄτακτον, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ κραυγὴν, καὶ μέχρι τῶν μικροτάτων προάγουσι τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν τοῦ τῆς παρθενίας ενέπλησαν φυτοῦ. Καὶ περὶ Θεοῦ δὲ ταῦτα φιλοσοφείν πείθουσι, καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς πραγμάτων, ἃ μηδεὶς μηδέποτε ἐκείνων μηδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν ἴσχυσε. Πῶς [11] γὰρ, οἱ κνωδάλων καὶ θηρίων χαμαὶ ἑρπόντων καὶ ἑτέρων ἀτιμοτέρων εἰκόνας θεοποιήσαντες; Αλλ' ὅμως καὶ ἐδέχθη καὶ ἐπιστεύθη τὰ ὑψηλὰ ταῦτα δόγματα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνθεῖ τὴν ἡμέραν, καὶ ἐπιδίδωσι. Τὰ δὲ ἐκείνων οίχεται καὶ ἀπόλωλεν, αραχνίων εὐκολώ τερον ἀφανισθέντα. Καὶ μάλα εἰκότως· δαίμονες γὰρ ταῦτα διηγόρευον. Διὸ 80 μετὰ τῆς ἀσελγείας καὶ πολὺν ἔχει τὸν ζόφον, καὶ πλείω τὸν πόνον ε'. Τί γὰρ ἂν γένοιτο καταγελαστότερον τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἐν ᾗ μετὰ τῶν εἰρημένων μυρίους ἀναλώσας στίχους ὁ φιλόσοφος, ὥστε δυνηθῆναι δεῖξαι τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς μακρηγορίας, καὶ ἀσαφείας πολλῆς τὰ εἰρημένα ἐνέπλησεν; Οπερ εἰ καί τι συμφέρον είχε, σφόδρα ἄχρηστον ἔμελλον εἶναι τῷ τῶν ἀνθρώ πων βίῳ. Εἰ γὰρ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ χαλκοτύπος, καὶ ὁ οἰκοδόμος, καὶ ὁ κυβερνήτης, καὶ ἕκαστος, ἀπὸ τῆς τῶν χειρῶν τρεφόμενος εργασίας, μέλλοι τῆς τέχνης μὲν ἀφίστασθαι καὶ τῶν δικαίων πόνων, ἀναλίσκειν δὲ ἔτη τόσα καὶ τόσα, ὥστε μαθεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον· καὶ πρὶν ἢ μαθεῖν πολλάκις φθάσει τα λιμῷ διαφθαρεῖς, καὶ ἀπελεύσεται διὰ τὸ δίκαιον τοῦτο, μήτε τῶν ἄλλων τῶν χρησίμων μηδὲν μαθών, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταλύσας τὸν βίον. Ἀλλ᾿ οὐ τὰ $7 9 39 που, ἡμέτερα τοιαῦτα· ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ πρέ καὶ τὸ συμφέρον, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν βραχέσι καὶ σαφέσι συλλαβών βήμασιν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Χριστός· ποτὲ μὲν λέγων, ὅτι Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται, τουτέστι, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, καὶ τῇ τοῦ πλησίον· ποτὲ δὲ λέγων, "Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. "Απερ καὶ γηπόνῳ, καὶ οἰκέτῃ, καὶ γυναικὶ χήρᾳ, καὶ παιδὶ αὐτῷ, καὶ τῷ σφόδρα ἀνοήτῳ δοκοῦντι εἶναι, πάντα ευσύνοπτα καὶ ῥᾴδια καταμαθεῖν. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῆς ἀληθείας [12] καὶ μαρτυρεῖ τῶν πραγμάτων τὸ τέλος. Πάντες γοῦν ἔμαθον τὰ πρακτέα· καὶ οὐκ ἔμαθον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐζήλωσαν· καὶ οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον, οὐδὲ ἐν μέσαις ταῖς ἀγοραῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κορυφαῖς τῶν ὁρῶν. Καὶ γὰρ ἐκεῖ πολλὴν ὄψει την φιλοσοφίαν οὖσαν, καὶ χοροὺς ἀγγέλων ἐν ἀνθρωπίνου σώματο λάμποντας, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν πολιτείαν ἐνταῦθα φαινομένην. Καὶ γὰρ πολιτείαν ἔγραψαν ἡμῖν οἱ ἁλιεῖς, οὐκ ἀπὸ παίδων κελεύσαντες λαμβάνεσθαι, καθάπερ ἐκεῖνοι, οὐδὲ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν νομο- θετοῦντες εἶναι τὸν εἰ ἐνάρετον· ἀλλ᾽ ἁπλῶς τάση διαλεγόμενοι ἡλικίᾳ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, παίδων παί γνια· ταῦτα δὲ, πραγμάτων ἀλήθεια. Καὶ τόπον δὲ ἀπέδωκαν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ τὸν οὐρανὸν, καὶ τεχνίτην αὐτῆς τὸν Θεὸν εἰσήγαγον, καὶ νομοθέτην τῶν ἐκεῖ κειμένων 10 νόμων· ὥσπερ οὖν καὶ ἐχρῆν. Τὰ δὲ ἔπαθλα τῆς πολιτείας, οὐ φύλλα δάφνης, οὐδὲ κότινος, οὐδὲ ἡ ἐν πρυτανείῳ σίτησις, οὐδὲ εἰκόνες χαλκαῖ, τὰ ψυχρὰ ταῦτα καὶ εὐτελῆ· ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ Θεοῦ γενέσθαι παῖδας, καὶ τὸ μετ' ἀγγέλων χορεύειν, καὶ τῷ θρόνῳ παρεστάναι τῷ βα σιλικῷ, καὶ διηνεκώς είναι μετά Χριστοῦ. δ'. Δημαγωγοὶ δὲ τῆς πολιτείας εἰσὶ ταύτης τελῶναι, καὶ ἁλιεῖς, καὶ σκηνοποιοί, οὐκ ἐν χρόνῳ ζήσαντες ὀλίγῳ, ἀλλὰ διὰ παντὸς ζώντες. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τελευτὴν τοὺς πολιτευομένους τὰ μέγιστα ἀνῆσαι δύναιντ' ἄν. Ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πόλεμος οὐ πρὸς ἀνα θρώπους, ἀλλὰ πρὸς δαίμονας καὶ τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις εκείνας ἐστί. Διὸ καὶ στρατηγὸς αὐτοῖς οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ ἀγγέλων οὐδεὶς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Καὶ τὰ ὅπλα δὲ τῶν στρατιωτών τούτων μιμεί ται τοῦ πολέμου τὴν φύσιν· οὐ 80 γὰρ ἀπὸ δέρματος καὶ σιδήρου κατεσκευασμένα εἰσὶν, [15] ἀλλ' ἐξ ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως καὶ φιλοσοφίας ἁπάσης. Ἐπεὶ οὖν περὶ τῆς πολιτείας ταύτης καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, καὶ ἡμῖν πρόκειται νῦν εἰπεῖν, προσέχωμεν ἀκριβῶς τῷ Ματθαίῳ περὶ ταύ της τρανῶς οι διαλεγομένῳ. Οὐ γὰρ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ τὴν πολιτείαν νομοθετήσαντος Χριστοῦ πάντα ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Προσέχωμεν δὲ, ἵνα καὶ ἐγγραφῆναι δυνηθῶμεν εἰς αὐτὴν, καὶ λάμψαι μετὰ τῶν ἤδη πολιτευσαμένων, καὶ τοὺς ἁμαράντους ἐκείνους ἐκ- δεχομένων στεφάνους. Καίτοιγε πολλοῖς εὔκολος δ λόγος οὗτος εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ τῶν προφητῶν δυσκο λίαν ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἀγνοούντων ἐστὶ τὸ βάθος τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ ἐ νοημάτων. Διὸ παρακαλώ, 37 * ὁμοῦ] Add. χρήματα Β. 1 συνταράττοντες] συντάττοντες Β. Ε. συγχέοντες Α. 10 οὐδέ om. Ε. * διή] Add. xal Edd. 2 πλείω τὸν πόνον] Sic An. Arm. et codd. πλέον τὸ ἄτοπον Steph. Sav. 3 πᾶσαν ἁπλῶς τήν] Sic An. et Codd. πᾶσαν τὴν ἄλλην Edd. " τόν] το Edd. præter Mor. 33 φθάση Edd. 28 n. cadem. 86 οὐ ] οὐδέ Edd. κειμένων Οι τρανῶς om. Α. Β. ἐν αὐτῷ] Sic Ε. αὐτῶν A. caeteri αὐτοῖς. by

49 ἔγραψεν, ἢ νόμους συνέθηκεν. Καὶ γὰρ αὐτόθεν ἅπαντες ἐδείκνυντο οὗτοι, ὅτι πνεύμα πονηρὸν, καὶ δαίμων τις ἄγριος πολεμῶν ἡμῶν τῇ φύσει, καὶ σωφροσύνης ἐχθρὸς, καὶ εὐταξίας [10] πολέμιος, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιῶν, ἐνήχησεν αὐτῶν τῇ ψυχῇ. Οταν γὰρ κοινὰς πᾶσι τὰς γυναῖκας ποιῶσι, καὶ παρθένους γυμνώσαντες ἐπὶ τῆς παλαίστρας ἄγωσιν ἐπὶ θέαν ἀνθρώπων, καὶ λαθραίους κατασκευάζωσε γάμους, πάντα ὁμοῦ εν μιγνύντες καὶ συνταράττον τες, 18 καὶ τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ἀνατρέποντες, τί ἕτερον ἔστιν εἰπεῖν ; Οτι γὰρ δαιμόνων ἐκεῖνα ἅπαντα ευρήματα καὶ παρὰ φύσιν τὰ λεγόμενα, καὶ αὐτὴ μαρτυρήσειεν ἂν ἡμῖν ἡ φύσις, οὐκ ἀνασχομένη τῶν εἰρημένων· καὶ ταῦτα οὐ μετὰ διωγμῶν, οὐ μετὰ κινδύνων, οὐ μετὰ πολέμων, ἀλλὰ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας ἁπάσης γραφόντων, καὶ πολλοῖς πολλα- χόθεν καλλωπιζόντων. Τὰ δὲ τῶν ἁλιέων, ἐλαυνο μένων, μαστιζομένων, κινδυνευόντων, καὶ ἰδιῶται καὶ σοφοί, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ βασιλεῖς καὶ στρατιῶται, καὶ βάρβαροι καὶ Ἕλληνες, μετά πάσης ἐδέξαντο τῆς εὐνοίας. S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ε. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι διὰ τὸ μικρὰ εἶναι ταῦτα καὶ χαμαίζηλα, εὐπαράδεκτα γέγονεν ἅπασι· καὶ γὰρ πολλῷ ταῦτα ἐκείνων ὑψηλότερα. Παρθενείας μὲν γὰρ, ἐκεῖνοι οὐδὲ ὄναρ οὐδὲ τὸ ὄνομα εφαντάσθη- σαν, οὐδὲ ἀκτημοσύνης, οὐδὲ νηστείας, οὐδέ τινος ἄλλων τῶν ὑψηλῶν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν οὐκ ἐπιθυμίαν ἐξομίζουσι μόνον, οὐδὲ πρᾶξιν κολάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ὄψιν ἀκόλαστον, καὶ ῥήματα ὑβριστικά, καὶ γέλωτα ἄτακτον, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ κραυγὴν, καὶ μέχρι τῶν μικροτάτων προάγουσι τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν τοῦ τῆς παρθενίας ενέπλησαν φυτοῦ. Καὶ περὶ Θεοῦ δὲ ταῦτα φιλοσοφείν πείθουσι, καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς πραγμάτων, ἃ μηδεὶς μηδέποτε ἐκείνων μηδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν ἴσχυσε. Πῶς [11] γὰρ, οἱ κνωδάλων καὶ θηρίων χαμαὶ ἑρπόντων καὶ ἑτέρων ἀτιμοτέρων εἰκόνας θεοποιήσαντες; Αλλ' ὅμως καὶ ἐδέχθη καὶ ἐπιστεύθη τὰ ὑψηλὰ ταῦτα δόγματα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνθεῖ τὴν ἡμέραν, καὶ ἐπιδίδωσι. Τὰ δὲ ἐκείνων οίχεται καὶ ἀπόλωλεν, αραχνίων εὐκολώ τερον ἀφανισθέντα. Καὶ μάλα εἰκότως· δαίμονες γὰρ ταῦτα διηγόρευον. Διὸ 80 μετὰ τῆς ἀσελγείας καὶ πολὺν ἔχει τὸν ζόφον, καὶ πλείω τὸν πόνον ε'. Τί γὰρ ἂν γένοιτο καταγελαστότερον τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἐν ᾗ μετὰ τῶν εἰρημένων μυρίους ἀναλώσας στίχους ὁ φιλόσοφος, ὥστε δυνηθῆναι δεῖξαι τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς μακρηγορίας, καὶ ἀσαφείας πολλῆς τὰ εἰρημένα ἐνέπλησεν; Οπερ εἰ καί τι συμφέρον είχε, σφόδρα ἄχρηστον ἔμελλον εἶναι τῷ τῶν ἀνθρώ πων βίῳ. Εἰ γὰρ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ χαλκοτύπος, καὶ ὁ οἰκοδόμος, καὶ ὁ κυβερνήτης, καὶ ἕκαστος, ἀπὸ τῆς τῶν χειρῶν τρεφόμενος εργασίας, μέλλοι τῆς τέχνης μὲν ἀφίστασθαι καὶ τῶν δικαίων πόνων, ἀναλίσκειν δὲ ἔτη τόσα καὶ τόσα, ὥστε μαθεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον· καὶ πρὶν ἢ μαθεῖν πολλάκις φθάσει τα λιμῷ διαφθαρεῖς, καὶ ἀπελεύσεται διὰ τὸ δίκαιον τοῦτο, μήτε τῶν ἄλλων τῶν χρησίμων μηδὲν μαθών, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταλύσας τὸν βίον. Ἀλλ᾿ οὐ τὰ $7 9 39 που, ἡμέτερα τοιαῦτα· ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ πρέ καὶ τὸ συμφέρον, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν βραχέσι καὶ σαφέσι συλλαβών βήμασιν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Χριστός· ποτὲ μὲν λέγων, ὅτι Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται, τουτέστι, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, καὶ τῇ τοῦ πλησίον· ποτὲ δὲ λέγων, "Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. "Απερ καὶ γηπόνῳ, καὶ οἰκέτῃ, καὶ γυναικὶ χήρᾳ, καὶ παιδὶ αὐτῷ, καὶ τῷ σφόδρα ἀνοήτῳ δοκοῦντι εἶναι, πάντα ευσύνοπτα καὶ ῥᾴδια καταμαθεῖν. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῆς ἀληθείας [12] καὶ μαρτυρεῖ τῶν πραγμάτων τὸ τέλος. Πάντες γοῦν ἔμαθον τὰ πρακτέα· καὶ οὐκ ἔμαθον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐζήλωσαν· καὶ οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον, οὐδὲ ἐν μέσαις ταῖς ἀγοραῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κορυφαῖς τῶν ὁρῶν. Καὶ γὰρ ἐκεῖ πολλὴν ὄψει την φιλοσοφίαν οὖσαν, καὶ χοροὺς ἀγγέλων ἐν ἀνθρωπίνου σώματο λάμποντας, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν πολιτείαν ἐνταῦθα φαινομένην. Καὶ γὰρ πολιτείαν ἔγραψαν ἡμῖν οἱ ἁλιεῖς, οὐκ ἀπὸ παίδων κελεύσαντες λαμβάνεσθαι, καθάπερ ἐκεῖνοι, οὐδὲ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν νομο- θετοῦντες εἶναι τὸν εἰ ἐνάρετον· ἀλλ᾽ ἁπλῶς τάση διαλεγόμενοι ἡλικίᾳ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, παίδων παί γνια· ταῦτα δὲ, πραγμάτων ἀλήθεια. Καὶ τόπον δὲ ἀπέδωκαν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ τὸν οὐρανὸν, καὶ τεχνίτην αὐτῆς τὸν Θεὸν εἰσήγαγον, καὶ νομοθέτην τῶν ἐκεῖ κειμένων 10 νόμων· ὥσπερ οὖν καὶ ἐχρῆν. Τὰ δὲ ἔπαθλα τῆς πολιτείας, οὐ φύλλα δάφνης, οὐδὲ κότινος, οὐδὲ ἡ ἐν πρυτανείῳ σίτησις, οὐδὲ εἰκόνες χαλκαῖ, τὰ ψυχρὰ ταῦτα καὶ εὐτελῆ· ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ Θεοῦ γενέσθαι παῖδας, καὶ τὸ μετ' ἀγγέλων χορεύειν, καὶ τῷ θρόνῳ παρεστάναι τῷ βα σιλικῷ, καὶ διηνεκώς είναι μετά Χριστοῦ. δ'. Δημαγωγοὶ δὲ τῆς πολιτείας εἰσὶ ταύτης τελῶναι, καὶ ἁλιεῖς, καὶ σκηνοποιοί, οὐκ ἐν χρόνῳ ζήσαντες ὀλίγῳ, ἀλλὰ διὰ παντὸς ζώντες. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τελευτὴν τοὺς πολιτευομένους τὰ μέγιστα ἀνῆσαι δύναιντ' ἄν. Ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πόλεμος οὐ πρὸς ἀνα θρώπους, ἀλλὰ πρὸς δαίμονας καὶ τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις εκείνας ἐστί. Διὸ καὶ στρατηγὸς αὐτοῖς οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ ἀγγέλων οὐδεὶς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Καὶ τὰ ὅπλα δὲ τῶν στρατιωτών τούτων μιμεί ται τοῦ πολέμου τὴν φύσιν· οὐ 80 γὰρ ἀπὸ δέρματος καὶ σιδήρου κατεσκευασμένα εἰσὶν, [15] ἀλλ' ἐξ ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως καὶ φιλοσοφίας ἁπάσης. Ἐπεὶ οὖν περὶ τῆς πολιτείας ταύτης καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, καὶ ἡμῖν πρόκειται νῦν εἰπεῖν, προσέχωμεν ἀκριβῶς τῷ Ματθαίῳ περὶ ταύ της τρανῶς οι διαλεγομένῳ. Οὐ γὰρ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ τὴν πολιτείαν νομοθετήσαντος Χριστοῦ πάντα ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Προσέχωμεν δὲ, ἵνα καὶ ἐγγραφῆναι δυνηθῶμεν εἰς αὐτὴν, καὶ λάμψαι μετὰ τῶν ἤδη πολιτευσαμένων, καὶ τοὺς ἁμαράντους ἐκείνους ἐκ- δεχομένων στεφάνους. Καίτοιγε πολλοῖς εὔκολος δ λόγος οὗτος εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ τῶν προφητῶν δυσκο λίαν ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἀγνοούντων ἐστὶ τὸ βάθος τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ ἐ νοημάτων. Διὸ παρακαλώ, 37 * ὁμοῦ] Add. χρήματα Β. 1 συνταράττοντες] συντάττοντες Β. Ε. συγχέοντες Α. 10 οὐδέ om. Ε. * διή] Add. xal Edd. 2 πλείω τὸν πόνον] Sic An. Arm. et codd. πλέον τὸ ἄτοπον Steph. Sav. 3 πᾶσαν ἁπλῶς τήν] Sic An. et Codd. πᾶσαν τὴν ἄλλην Edd. " τόν] το Edd. præter Mor. 33 φθάση Edd. 28 n. cadem. 86 οὐ ] οὐδέ Edd. κειμένων Οι τρανῶς om. Α. Β. ἐν αὐτῷ] Sic Ε. αὐτῶν A. caeteri αὐτοῖς. by

49 ἔγραψεν, ἢ νόμους συνέθηκεν. Καὶ γὰρ αὐτόθεν ἅπαντες ἐδείκνυντο οὗτοι, ὅτι πνεύμα πονηρὸν, καὶ δαίμων τις ἄγριος πολεμῶν ἡμῶν τῇ φύσει, καὶ σωφροσύνης ἐχθρὸς, καὶ εὐταξίας [10] πολέμιος, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιῶν, ἐνήχησεν αὐτῶν τῇ ψυχῇ. Οταν γὰρ κοινὰς πᾶσι τὰς γυναῖκας ποιῶσι, καὶ παρθένους γυμνώσαντες ἐπὶ τῆς παλαίστρας ἄγωσιν ἐπὶ θέαν ἀνθρώπων, καὶ λαθραίους κατασκευάζωσε γάμους, πάντα ὁμοῦ εν μιγνύντες καὶ συνταράττον τες, 18 καὶ τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ἀνατρέποντες, τί ἕτερον ἔστιν εἰπεῖν ; Οτι γὰρ δαιμόνων ἐκεῖνα ἅπαντα ευρήματα καὶ παρὰ φύσιν τὰ λεγόμενα, καὶ αὐτὴ μαρτυρήσειεν ἂν ἡμῖν ἡ φύσις, οὐκ ἀνασχομένη τῶν εἰρημένων· καὶ ταῦτα οὐ μετὰ διωγμῶν, οὐ μετὰ κινδύνων, οὐ μετὰ πολέμων, ἀλλὰ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας ἁπάσης γραφόντων, καὶ πολλοῖς πολλα- χόθεν καλλωπιζόντων. Τὰ δὲ τῶν ἁλιέων, ἐλαυνο μένων, μαστιζομένων, κινδυνευόντων, καὶ ἰδιῶται καὶ σοφοί, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ βασιλεῖς καὶ στρατιῶται, καὶ βάρβαροι καὶ Ἕλληνες, μετά πάσης ἐδέξαντο τῆς εὐνοίας. S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ε. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι διὰ τὸ μικρὰ εἶναι ταῦτα καὶ χαμαίζηλα, εὐπαράδεκτα γέγονεν ἅπασι· καὶ γὰρ πολλῷ ταῦτα ἐκείνων ὑψηλότερα. Παρθενείας μὲν γὰρ, ἐκεῖνοι οὐδὲ ὄναρ οὐδὲ τὸ ὄνομα εφαντάσθη- σαν, οὐδὲ ἀκτημοσύνης, οὐδὲ νηστείας, οὐδέ τινος ἄλλων τῶν ὑψηλῶν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν οὐκ ἐπιθυμίαν ἐξομίζουσι μόνον, οὐδὲ πρᾶξιν κολάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ὄψιν ἀκόλαστον, καὶ ῥήματα ὑβριστικά, καὶ γέλωτα ἄτακτον, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ κραυγὴν, καὶ μέχρι τῶν μικροτάτων προάγουσι τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν τοῦ τῆς παρθενίας ενέπλησαν φυτοῦ. Καὶ περὶ Θεοῦ δὲ ταῦτα φιλοσοφείν πείθουσι, καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς πραγμάτων, ἃ μηδεὶς μηδέποτε ἐκείνων μηδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν ἴσχυσε. Πῶς [11] γὰρ, οἱ κνωδάλων καὶ θηρίων χαμαὶ ἑρπόντων καὶ ἑτέρων ἀτιμοτέρων εἰκόνας θεοποιήσαντες; Αλλ' ὅμως καὶ ἐδέχθη καὶ ἐπιστεύθη τὰ ὑψηλὰ ταῦτα δόγματα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνθεῖ τὴν ἡμέραν, καὶ ἐπιδίδωσι. Τὰ δὲ ἐκείνων οίχεται καὶ ἀπόλωλεν, αραχνίων εὐκολώ τερον ἀφανισθέντα. Καὶ μάλα εἰκότως· δαίμονες γὰρ ταῦτα διηγόρευον. Διὸ 80 μετὰ τῆς ἀσελγείας καὶ πολὺν ἔχει τὸν ζόφον, καὶ πλείω τὸν πόνον ε'. Τί γὰρ ἂν γένοιτο καταγελαστότερον τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἐν ᾗ μετὰ τῶν εἰρημένων μυρίους ἀναλώσας στίχους ὁ φιλόσοφος, ὥστε δυνηθῆναι δεῖξαι τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς μακρηγορίας, καὶ ἀσαφείας πολλῆς τὰ εἰρημένα ἐνέπλησεν; Οπερ εἰ καί τι συμφέρον είχε, σφόδρα ἄχρηστον ἔμελλον εἶναι τῷ τῶν ἀνθρώ πων βίῳ. Εἰ γὰρ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ χαλκοτύπος, καὶ ὁ οἰκοδόμος, καὶ ὁ κυβερνήτης, καὶ ἕκαστος, ἀπὸ τῆς τῶν χειρῶν τρεφόμενος εργασίας, μέλλοι τῆς τέχνης μὲν ἀφίστασθαι καὶ τῶν δικαίων πόνων, ἀναλίσκειν δὲ ἔτη τόσα καὶ τόσα, ὥστε μαθεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον· καὶ πρὶν ἢ μαθεῖν πολλάκις φθάσει τα λιμῷ διαφθαρεῖς, καὶ ἀπελεύσεται διὰ τὸ δίκαιον τοῦτο, μήτε τῶν ἄλλων τῶν χρησίμων μηδὲν μαθών, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταλύσας τὸν βίον. Ἀλλ᾿ οὐ τὰ $7 9 39 που, ἡμέτερα τοιαῦτα· ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ πρέ καὶ τὸ συμφέρον, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν βραχέσι καὶ σαφέσι συλλαβών βήμασιν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Χριστός· ποτὲ μὲν λέγων, ὅτι Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται, τουτέστι, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, καὶ τῇ τοῦ πλησίον· ποτὲ δὲ λέγων, "Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. "Απερ καὶ γηπόνῳ, καὶ οἰκέτῃ, καὶ γυναικὶ χήρᾳ, καὶ παιδὶ αὐτῷ, καὶ τῷ σφόδρα ἀνοήτῳ δοκοῦντι εἶναι, πάντα ευσύνοπτα καὶ ῥᾴδια καταμαθεῖν. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῆς ἀληθείας [12] καὶ μαρτυρεῖ τῶν πραγμάτων τὸ τέλος. Πάντες γοῦν ἔμαθον τὰ πρακτέα· καὶ οὐκ ἔμαθον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐζήλωσαν· καὶ οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον, οὐδὲ ἐν μέσαις ταῖς ἀγοραῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κορυφαῖς τῶν ὁρῶν. Καὶ γὰρ ἐκεῖ πολλὴν ὄψει την φιλοσοφίαν οὖσαν, καὶ χοροὺς ἀγγέλων ἐν ἀνθρωπίνου σώματο λάμποντας, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν πολιτείαν ἐνταῦθα φαινομένην. Καὶ γὰρ πολιτείαν ἔγραψαν ἡμῖν οἱ ἁλιεῖς, οὐκ ἀπὸ παίδων κελεύσαντες λαμβάνεσθαι, καθάπερ ἐκεῖνοι, οὐδὲ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν νομο- θετοῦντες εἶναι τὸν εἰ ἐνάρετον· ἀλλ᾽ ἁπλῶς τάση διαλεγόμενοι ἡλικίᾳ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, παίδων παί γνια· ταῦτα δὲ, πραγμάτων ἀλήθεια. Καὶ τόπον δὲ ἀπέδωκαν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ τὸν οὐρανὸν, καὶ τεχνίτην αὐτῆς τὸν Θεὸν εἰσήγαγον, καὶ νομοθέτην τῶν ἐκεῖ κειμένων 10 νόμων· ὥσπερ οὖν καὶ ἐχρῆν. Τὰ δὲ ἔπαθλα τῆς πολιτείας, οὐ φύλλα δάφνης, οὐδὲ κότινος, οὐδὲ ἡ ἐν πρυτανείῳ σίτησις, οὐδὲ εἰκόνες χαλκαῖ, τὰ ψυχρὰ ταῦτα καὶ εὐτελῆ· ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ Θεοῦ γενέσθαι παῖδας, καὶ τὸ μετ' ἀγγέλων χορεύειν, καὶ τῷ θρόνῳ παρεστάναι τῷ βα σιλικῷ, καὶ διηνεκώς είναι μετά Χριστοῦ. δ'. Δημαγωγοὶ δὲ τῆς πολιτείας εἰσὶ ταύτης τελῶναι, καὶ ἁλιεῖς, καὶ σκηνοποιοί, οὐκ ἐν χρόνῳ ζήσαντες ὀλίγῳ, ἀλλὰ διὰ παντὸς ζώντες. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τελευτὴν τοὺς πολιτευομένους τὰ μέγιστα ἀνῆσαι δύναιντ' ἄν. Ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πόλεμος οὐ πρὸς ἀνα θρώπους, ἀλλὰ πρὸς δαίμονας καὶ τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις εκείνας ἐστί. Διὸ καὶ στρατηγὸς αὐτοῖς οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ ἀγγέλων οὐδεὶς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Καὶ τὰ ὅπλα δὲ τῶν στρατιωτών τούτων μιμεί ται τοῦ πολέμου τὴν φύσιν· οὐ 80 γὰρ ἀπὸ δέρματος καὶ σιδήρου κατεσκευασμένα εἰσὶν, [15] ἀλλ' ἐξ ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως καὶ φιλοσοφίας ἁπάσης. Ἐπεὶ οὖν περὶ τῆς πολιτείας ταύτης καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, καὶ ἡμῖν πρόκειται νῦν εἰπεῖν, προσέχωμεν ἀκριβῶς τῷ Ματθαίῳ περὶ ταύ της τρανῶς οι διαλεγομένῳ. Οὐ γὰρ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ τὴν πολιτείαν νομοθετήσαντος Χριστοῦ πάντα ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Προσέχωμεν δὲ, ἵνα καὶ ἐγγραφῆναι δυνηθῶμεν εἰς αὐτὴν, καὶ λάμψαι μετὰ τῶν ἤδη πολιτευσαμένων, καὶ τοὺς ἁμαράντους ἐκείνους ἐκ- δεχομένων στεφάνους. Καίτοιγε πολλοῖς εὔκολος δ λόγος οὗτος εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ τῶν προφητῶν δυσκο λίαν ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἀγνοούντων ἐστὶ τὸ βάθος τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ ἐ νοημάτων. Διὸ παρακαλώ, 37 * ὁμοῦ] Add. χρήματα Β. 1 συνταράττοντες] συντάττοντες Β. Ε. συγχέοντες Α. 10 οὐδέ om. Ε. * διή] Add. xal Edd. 2 πλείω τὸν πόνον] Sic An. Arm. et codd. πλέον τὸ ἄτοπον Steph. Sav. 3 πᾶσαν ἁπλῶς τήν] Sic An. et Codd. πᾶσαν τὴν ἄλλην Edd. " τόν] το Edd. præter Mor. 33 φθάση Edd. 28 n. cadem. 86 οὐ ] οὐδέ Edd. κειμένων Οι τρανῶς om. Α. Β. ἐν αὐτῷ] Sic Ε. αὐτῶν A. caeteri αὐτοῖς. by

21 IN MATTHÆUM HOMIL. I. 22 μετὰ πολλῆς ἡμῖν ἕπεσθαι τῆς σπουδῆς, ὥστε εἰς αὐτὸ τὸ πέλαγος τῶν γεγραμμένων εἰσελθεῖν, τοῦ Χριστοῦ προηγουμένου ταύτης ἡμῖν τῆς εἰσόδου. Ὥστε δὲ εὐμαθέστερον γενέσθαι τὸν λόγον, δεόμεθα καὶ παρακαλοῦμεν (ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων Γραφῶν πεποιήκαμεν), προλαμβάνειν τὴν περικοπὴν τῆς Γραφῆς, ἣν ἂν μέλλωμεν ἐξηγεῖσθαι, ἵνα τῇ γνώσει ἡ ἀνάγνωσις προοδοποιοῦσα ᾖ $^{38}$, ὃ καὶ ἐπὶ τοῦ εὐνούχου γέγονε, καὶ πολλὴν παράσχῃ $^{39}$ τὴν εὐκολίαν ἡμῖν. Καὶ γὰρ τὰ ζητούμενα πολλὰ καὶ ἐπάλληλα. Ὅρα γοῦν εὐθέως ἐν προοιμίοις τοῦ Εὐαγγελίου αὐτοῦ, πόσα ἄν τις ἐπαπορήσειε. Πρῶτον μὲν, τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖται, οὐκ ὢν τοῦ Χριστοῦ πατήρ. Δεύτερον δὲ, πόθεν ἔσται δῆλος ἡμῖν ἀπὸ τοῦ Δαυῒδ κατάγων τὸ γένος, τῆς Μαρίας, ἀφ’ ἧς ἐτέχθη, τῶν προγόνων ἀγνοουμένων· οὐδὲ γὰρ ἐγενεαλογήθη ἡ Παρθένος. Τρίτον, τίνος ἕνεκεν ὁ μὲν Ἰωσὴφ, ὁ μηδὲν συντελῶν πρὸς τὴν γέννησιν, γενεαλογεῖται· ἡ δὲ Παρθένος, ἡ καὶ μήτηρ γενομένη, οὐ δείκνυται τίνων πατέρων καὶ πάππων καὶ προγόνων $^{41}$ ἐστί. Μετὰ τούτων ἄξιον κἀκεῖνο [14] ζητῆσαι, τί δήποτε διὰ τῶν ἀνδρῶν προάγων τὴν γενεαλογίαν, ἐμνήσθη καὶ γυναικῶν. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο $^{42}$ αὐτῷ ἔδοξεν, οὐδὲ πάσας τέθεικε τὰς γυναῖκας, ἀλλὰ τὰς εὐδοκίμους παραδραμὼν, οἷον τὴν Σάρραν, τὴν Ῥεβέκκαν, καὶ ὅσαι τοιαῦται, τὰς ἐπὶ κακίᾳ βεβοημένας, ταύτας εἰς μέσον ἤγαγε μόνον· οἷον εἴ τις πόρνη καὶ μοιχαλὶς, εἴ τις ἐκ παρανόμων γάμων, εἴ τις ἀλλόφυλος καὶ βάρβαρος ἦν. Καὶ γὰρ τῆς τοῦ Οὐρίου, καὶ τῆς Θάμαρ, καὶ τῆς Ῥαὰβ $^{43}$, καὶ τῆς Ῥοὺθ ἐμνημόνευσεν· ὧν ἡ μὲν ἀλλογενὴς ἦν, ἡ δὲ πόρνη, ἡ δὲ τῷ κηδεστῇ προσεφθάρη· καὶ οὐδὲ τούτῳ $^{44}$ νόμῳ γάμου, ἀλλὰ κλέψασα τὴν μῖξιν, καὶ πόρνης περιθεμένη προσωπεῖον ἑαυτῇ· καὶ τὴν τοῦ Οὐρίου δὲ οὐδεὶς ἀγνοεῖ διὰ τὴν περιφάνειαν τοῦ τολμήματος. Ἀλλ’ ὅμως πάσας τὰς ἄλλας ἀφεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς, ταύτας ἐνέθηκε τῇ γενεαλογίᾳ μόνας. Καίτοι εἰ μνησθῆναι γυναικῶν ἔδει, πασῶν ἐχρῆν· εἰ δὲ μὴ πασῶν, ἀλλ’ ἐνίων, τῶν ἐν ἀρετῇ, οὐ τῶν ἐν ἁμαρτήμασι βεβοημένων. Εἴδετε πόσης ἡμῖν δεῖ προσοχῆς ἐν τοῖς προοιμίοις εὐθέως. Καίτοιγε δοκεῖ σαφέστερον εἶναι τῶν ἄλλων τὸ προοίμιον, τάχα δὲ πολλοῖς καὶ περισσὸν, διὰ τὸ ὀνομάτων ἀριθμὸν εἶναι μόνον. Μετὰ τοῦτο κἀκεῖνο ἄξιον ζητῆσαι, τίνος ἕνεκεν τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς. Εἰ γὰρ ὡς σφόδρα ἀσεβῶν ἀπεσιώπησε τὴν προσηγορίαν, οὐδὲ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων μνησθῆναι ἔδει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἕτερόν ἐστι ζήτημα. Δεκατέσσαρας γὰρ εἰπὼν γενεὰς, ἐν τῇ τρίτῃ μερίδι τὸν ἀριθμὸν οὐ διέσωσε. Καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ μὲν Λουκᾶς ἑτέρων ἐμνημόνευσεν ὀνομάτων, καὶ οὐ μόνον οὐ τῶν αὐτῶν ἁπάντων, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλειόνων· ὁ δὲ Ματθαῖος, καὶ ἐλαττόνων, καὶ ἑτέρων, καίτοιγε εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ αὐτὸς τελευτήσας, εἰς ὃν καὶ ὁ Λουκᾶς κατέληξεν. [15] Ὁρᾶτε ὅσης ἀγρυπνίας ἡμῖν χρεία, οὐκ εἰς τὸ λῦσαι μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μαθεῖν, τίνα χρὴ λῦσαι. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν, τὸ τὰ διαπορούμενα δυνηθῆναι εὑρεῖν· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνο ἄπορον, πῶς ἡ Ἐλισάβετ ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς οὖσα, συγγενὴς ἦν τῆς Μαρίας. Ϛ΄. $^{45}$ Ἀλλ’ ἵνα μὴ καταχώσωμεν ὑμῶν τὴν μνήμην πολλὰ συνείροντες, ἐνταῦθα τέως τὸν λόγον στήσωμεν. Ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν εἰς τὸ διεγερθῆναι καὶ τὸ $^{46}$ τὰ ζητούμενα μόνον $^{47}$ μαθεῖν. Εἰ δὲ καὶ τῆς λύσεως ἐρᾶτε, καὶ τούτου πρὸ τῶν λόγων τῶν ἡμετέρων ὑμεῖς κύριοι. Ἂν μὲν γὰρ ἴδω διεγερθέντας καὶ ἐπιθυμοῦντας μαθεῖν, πειράσομαι καὶ τὴν λύσιν ἐπαγαγεῖν· ἂν δὲ χασμωμένους καὶ μὴ προσέχοντας, ἀποκρύψομαι καὶ τὰ ζητήματα καὶ τὴν λύσιν, θείῳ νόμῳ πειθόμενος· Μὴ δῶτε $^{48}$ γὰρ, φησὶ, τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, ἵνα μὴ καταπατήσωσι τοῖς ποσὶν αὐτῶν. Τίς δέ ἐστιν ὁ καταπατῶν; Ὁ μὴ τίμια ταῦτα ἡγούμενος καὶ σεμνά. Καὶ τίς οὕτως ἄθλιος, φησὶν, ὡς μὴ σεμνὰ ταῦτα καὶ πάντων ἡγεῖσθαι τιμιώτερα; Ὁ μηδὲ τοσαύτην παρέχων αὐτοῖς σχολὴν, ὅσην ταῖς πόρναις γυναιξὶν ἐν τοῖς σατανικοῖς θεάτροις. Ἐκεῖ μὲν γὰρ καὶ διημερεύουσιν οἱ πολλοὶ, καὶ πολλὰ τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας προδιδόασι διὰ τὴν ἄκαιρον ἀσχολίαν ταύτην, καὶ μετὰ ἀκριβείας ὅπερ ἂν ἀκούσωσι κατέχουσι, καὶ ταῦτα ἐπὶ λύμῃ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς φυλάττοντες. Ἐνταῦθα δὲ τοῦ Θεοῦ φθεγγομένου, οὐδὲ μικρὸν ἀνέχονται παραμεῖναι χρόνον. Διὰ τοῦτο οὐδὲν κοινὸν ἔχομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἀλλὰ μέχρι ῥημάτων ἡμῖν ἡ πολιτεία. Καίτοιγε καὶ γέενναν διὰ τοῦτο ἠπείλησεν ὁ Θεὸς, οὐχ ἵνα ἐμβάλῃ, [16] ἀλλ’ ἵνα πείσῃ φυγεῖν τὴν χαλεπὴν τυραννίδα $^{49}$ ταύτην $^{50}$. Ἡμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιοῦμεν, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πρὸς τὴν ἐκεῖ φέρουσαν ὁδὸν τρέχομεν· καὶ τοῦ Θεοῦ κελεύοντος μὴ μόνον ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ ποιεῖν τὰ λεγόμενα, οὐδὲ ἀκοῦσαι ἀνεχόμεθα. Πότε οὖν πράξομεν, εἰπέ μοι, τὰ κελευόμενα, καὶ τῶν ἔργων ἁψόμεθα, ὅταν μηδὲ τοὺς ὑπὲρ τούτων λόγους ἀκούειν ἀνεχώμεθα, ἀλλὰ ἀσχάλλωμεν καὶ ἁλύωμεν πρὸς τὴν ἐνταῦθα διατριβὴν, καίτοι βραχεῖαν οὖσαν σφόδρα; Εἶτα ἡμεῖς μὲν περὶ ψυχρῶν διαλεγόμενοι πραγμάτων, ἂν τοὺς συγκαθημένους μὴ προσέχοντας ἴδωμεν, ὕβριν τὸ πρᾶγμά φαμεν. Τὸν Θεὸν δὲ οὐχ ἡγούμεθα παροξύνειν, ὅταν αὐτοῦ περὶ τοιούτων διαλεγομένου, καταφρονήσαντες τῶν λεγομένων, ἑτέρωσε βλέπωμεν; Ἀλλ’ ὁ μὲν γεγηρακὼς καὶ πολλὴν ἐπελθὼν γῆν, καὶ σταδίων ἀριθμὸν, καὶ πόλεων θέσεις, καὶ σχήματα καὶ λιμένας καὶ ἀγορὰς μετὰ ἀκριβείας ἡμῖν ἀπαγγέλλει πάσης· αὐτοὶ δὲ οὐδὲ ὅσον ἀπέχομεν τῆς ἐν τοῖς οὐρανοῖς πόλεως ἴσμεν· ἣ γὰρ ἂν καὶ ἐσπουδάσαμεν ἐπιτεμεῖν τὸ μῆκος, εἰ τὸ διάστημα ἔγνωμεν. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἡμῶν ἀφέστηκεν ἡ πόλις ἐκείνη, ὅσον οὐρανοῦ πρὸς τὴν γῆν τὸ μέσον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον, ἐὰν ἀμελῶμεν· ὥσπερ οὖν ἐὰν σπουδάζωμεν, καὶ ἐν ἀκαρεῖ χρόνῳ ἐπὶ τὰς πύλας αὐτῆς ἥξομεν. Οὐ γὰρ μήκει τόπων, ἀλλὰ γνώμῃ τρόπων τὰ διαστήματα ταῦτα ὥρισται. $^{38}$ ᾖ et μοι καὶ ante πολλήν om. An. Sav. καὶ om pr. B. C. $^{39}$ παράσχοι Edd. $^{41}$ προγόνων] ἐπιπάππων Edd. $^{42}$ τοῦτο] + δήπου Ε. $^{43}$ καὶ τῆς Ῥαάβ. desunt in omnibus. $^{44}$ τοῦτο C. $^{45}$ ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μετὰ νήψεως καὶ προσεχείας τὴν ἀκρόασιν ποιεῖσθαι τῆς διηγήσεως Α. $^{46}$ τό om. Ε. $^{47}$ μόνον] μόνα Ε. ἐνταῦθα Edd. $^{48}$ δότε B. C. D. $^{49}$ τυραννίδα] Sic Arm. συνήθειαν Α. Ε. An. $^{50}$ Post ταύτην vulgo legitur δὲ: ὧν ἀκούομεν, quæ verba desunt in B. C. D. An. Arm. mox post ποιοῦμεν addunt ἀκούομεν omnes præter A. An.

21 IN MATTHÆUM HOMIL. I. 22 μετὰ πολλῆς ἡμῖν ἕπεσθαι τῆς σπουδῆς, ὥστε εἰς αὐτὸ τὸ πέλαγος τῶν γεγραμμένων εἰσελθεῖν, τοῦ Χριστοῦ προηγουμένου ταύτης ἡμῖν τῆς εἰσόδου. Ὥστε δὲ εὐμαθέστερον γενέσθαι τὸν λόγον, δεόμεθα καὶ παρακαλοῦμεν (ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων Γραφῶν πεποιήκαμεν), προλαμβάνειν τὴν περικοπὴν τῆς Γραφῆς, ἣν ἂν μέλλωμεν ἐξηγεῖσθαι, ἵνα τῇ γνώσει ἡ ἀνάγνωσις προοδοποιοῦσα ᾖ $^{38}$, ὃ καὶ ἐπὶ τοῦ εὐνούχου γέγονε, καὶ πολλὴν παράσχῃ $^{39}$ τὴν εὐκολίαν ἡμῖν. Καὶ γὰρ τὰ ζητούμενα πολλὰ καὶ ἐπάλληλα. Ὅρα γοῦν εὐθέως ἐν προοιμίοις τοῦ Εὐαγγελίου αὐτοῦ, πόσα ἄν τις ἐπαπορήσειε. Πρῶτον μὲν, τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖται, οὐκ ὢν τοῦ Χριστοῦ πατήρ. Δεύτερον δὲ, πόθεν ἔσται δῆλος ἡμῖν ἀπὸ τοῦ Δαυῒδ κατάγων τὸ γένος, τῆς Μαρίας, ἀφ’ ἧς ἐτέχθη, τῶν προγόνων ἀγνοουμένων· οὐδὲ γὰρ ἐγενεαλογήθη ἡ Παρθένος. Τρίτον, τίνος ἕνεκεν ὁ μὲν Ἰωσὴφ, ὁ μηδὲν συντελῶν πρὸς τὴν γέννησιν, γενεαλογεῖται· ἡ δὲ Παρθένος, ἡ καὶ μήτηρ γενομένη, οὐ δείκνυται τίνων πατέρων καὶ πάππων καὶ προγόνων $^{41}$ ἐστί. Μετὰ τούτων ἄξιον κἀκεῖνο [14] ζητῆσαι, τί δήποτε διὰ τῶν ἀνδρῶν προάγων τὴν γενεαλογίαν, ἐμνήσθη καὶ γυναικῶν. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο $^{42}$ αὐτῷ ἔδοξεν, οὐδὲ πάσας τέθεικε τὰς γυναῖκας, ἀλλὰ τὰς εὐδοκίμους παραδραμὼν, οἷον τὴν Σάρραν, τὴν Ῥεβέκκαν, καὶ ὅσαι τοιαῦται, τὰς ἐπὶ κακίᾳ βεβοημένας, ταύτας εἰς μέσον ἤγαγε μόνον· οἷον εἴ τις πόρνη καὶ μοιχαλὶς, εἴ τις ἐκ παρανόμων γάμων, εἴ τις ἀλλόφυλος καὶ βάρβαρος ἦν. Καὶ γὰρ τῆς τοῦ Οὐρίου, καὶ τῆς Θάμαρ, καὶ τῆς Ῥαὰβ $^{43}$, καὶ τῆς Ῥοὺθ ἐμνημόνευσεν· ὧν ἡ μὲν ἀλλογενὴς ἦν, ἡ δὲ πόρνη, ἡ δὲ τῷ κηδεστῇ προσεφθάρη· καὶ οὐδὲ τούτῳ $^{44}$ νόμῳ γάμου, ἀλλὰ κλέψασα τὴν μῖξιν, καὶ πόρνης περιθεμένη προσωπεῖον ἑαυτῇ· καὶ τὴν τοῦ Οὐρίου δὲ οὐδεὶς ἀγνοεῖ διὰ τὴν περιφάνειαν τοῦ τολμήματος. Ἀλλ’ ὅμως πάσας τὰς ἄλλας ἀφεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς, ταύτας ἐνέθηκε τῇ γενεαλογίᾳ μόνας. Καίτοι εἰ μνησθῆναι γυναικῶν ἔδει, πασῶν ἐχρῆν· εἰ δὲ μὴ πασῶν, ἀλλ’ ἐνίων, τῶν ἐν ἀρετῇ, οὐ τῶν ἐν ἁμαρτήμασι βεβοημένων. Εἴδετε πόσης ἡμῖν δεῖ προσοχῆς ἐν τοῖς προοιμίοις εὐθέως. Καίτοιγε δοκεῖ σαφέστερον εἶναι τῶν ἄλλων τὸ προοίμιον, τάχα δὲ πολλοῖς καὶ περισσὸν, διὰ τὸ ὀνομάτων ἀριθμὸν εἶναι μόνον. Μετὰ τοῦτο κἀκεῖνο ἄξιον ζητῆσαι, τίνος ἕνεκεν τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς. Εἰ γὰρ ὡς σφόδρα ἀσεβῶν ἀπεσιώπησε τὴν προσηγορίαν, οὐδὲ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων μνησθῆναι ἔδει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἕτερόν ἐστι ζήτημα. Δεκατέσσαρας γὰρ εἰπὼν γενεὰς, ἐν τῇ τρίτῃ μερίδι τὸν ἀριθμὸν οὐ διέσωσε. Καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ μὲν Λουκᾶς ἑτέρων ἐμνημόνευσεν ὀνομάτων, καὶ οὐ μόνον οὐ τῶν αὐτῶν ἁπάντων, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλειόνων· ὁ δὲ Ματθαῖος, καὶ ἐλαττόνων, καὶ ἑτέρων, καίτοιγε εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ αὐτὸς τελευτήσας, εἰς ὃν καὶ ὁ Λουκᾶς κατέληξεν. [15] Ὁρᾶτε ὅσης ἀγρυπνίας ἡμῖν χρεία, οὐκ εἰς τὸ λῦσαι μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μαθεῖν, τίνα χρὴ λῦσαι. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν, τὸ τὰ διαπορούμενα δυνηθῆναι εὑρεῖν· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνο ἄπορον, πῶς ἡ Ἐλισάβετ ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς οὖσα, συγγενὴς ἦν τῆς Μαρίας. Ϛ΄. $^{45}$ Ἀλλ’ ἵνα μὴ καταχώσωμεν ὑμῶν τὴν μνήμην πολλὰ συνείροντες, ἐνταῦθα τέως τὸν λόγον στήσωμεν. Ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν εἰς τὸ διεγερθῆναι καὶ τὸ $^{46}$ τὰ ζητούμενα μόνον $^{47}$ μαθεῖν. Εἰ δὲ καὶ τῆς λύσεως ἐρᾶτε, καὶ τούτου πρὸ τῶν λόγων τῶν ἡμετέρων ὑμεῖς κύριοι. Ἂν μὲν γὰρ ἴδω διεγερθέντας καὶ ἐπιθυμοῦντας μαθεῖν, πειράσομαι καὶ τὴν λύσιν ἐπαγαγεῖν· ἂν δὲ χασμωμένους καὶ μὴ προσέχοντας, ἀποκρύψομαι καὶ τὰ ζητήματα καὶ τὴν λύσιν, θείῳ νόμῳ πειθόμενος· Μὴ δῶτε $^{48}$ γὰρ, φησὶ, τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, ἵνα μὴ καταπατήσωσι τοῖς ποσὶν αὐτῶν. Τίς δέ ἐστιν ὁ καταπατῶν; Ὁ μὴ τίμια ταῦτα ἡγούμενος καὶ σεμνά. Καὶ τίς οὕτως ἄθλιος, φησὶν, ὡς μὴ σεμνὰ ταῦτα καὶ πάντων ἡγεῖσθαι τιμιώτερα; Ὁ μηδὲ τοσαύτην παρέχων αὐτοῖς σχολὴν, ὅσην ταῖς πόρναις γυναιξὶν ἐν τοῖς σατανικοῖς θεάτροις. Ἐκεῖ μὲν γὰρ καὶ διημερεύουσιν οἱ πολλοὶ, καὶ πολλὰ τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας προδιδόασι διὰ τὴν ἄκαιρον ἀσχολίαν ταύτην, καὶ μετὰ ἀκριβείας ὅπερ ἂν ἀκούσωσι κατέχουσι, καὶ ταῦτα ἐπὶ λύμῃ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς φυλάττοντες. Ἐνταῦθα δὲ τοῦ Θεοῦ φθεγγομένου, οὐδὲ μικρὸν ἀνέχονται παραμεῖναι χρόνον. Διὰ τοῦτο οὐδὲν κοινὸν ἔχομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἀλλὰ μέχρι ῥημάτων ἡμῖν ἡ πολιτεία. Καίτοιγε καὶ γέενναν διὰ τοῦτο ἠπείλησεν ὁ Θεὸς, οὐχ ἵνα ἐμβάλῃ, [16] ἀλλ’ ἵνα πείσῃ φυγεῖν τὴν χαλεπὴν τυραννίδα $^{49}$ ταύτην $^{50}$. Ἡμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιοῦμεν, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πρὸς τὴν ἐκεῖ φέρουσαν ὁδὸν τρέχομεν· καὶ τοῦ Θεοῦ κελεύοντος μὴ μόνον ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ ποιεῖν τὰ λεγόμενα, οὐδὲ ἀκοῦσαι ἀνεχόμεθα. Πότε οὖν πράξομεν, εἰπέ μοι, τὰ κελευόμενα, καὶ τῶν ἔργων ἁψόμεθα, ὅταν μηδὲ τοὺς ὑπὲρ τούτων λόγους ἀκούειν ἀνεχώμεθα, ἀλλὰ ἀσχάλλωμεν καὶ ἁλύωμεν πρὸς τὴν ἐνταῦθα διατριβὴν, καίτοι βραχεῖαν οὖσαν σφόδρα; Εἶτα ἡμεῖς μὲν περὶ ψυχρῶν διαλεγόμενοι πραγμάτων, ἂν τοὺς συγκαθημένους μὴ προσέχοντας ἴδωμεν, ὕβριν τὸ πρᾶγμά φαμεν. Τὸν Θεὸν δὲ οὐχ ἡγούμεθα παροξύνειν, ὅταν αὐτοῦ περὶ τοιούτων διαλεγομένου, καταφρονήσαντες τῶν λεγομένων, ἑτέρωσε βλέπωμεν; Ἀλλ’ ὁ μὲν γεγηρακὼς καὶ πολλὴν ἐπελθὼν γῆν, καὶ σταδίων ἀριθμὸν, καὶ πόλεων θέσεις, καὶ σχήματα καὶ λιμένας καὶ ἀγορὰς μετὰ ἀκριβείας ἡμῖν ἀπαγγέλλει πάσης· αὐτοὶ δὲ οὐδὲ ὅσον ἀπέχομεν τῆς ἐν τοῖς οὐρανοῖς πόλεως ἴσμεν· ἣ γὰρ ἂν καὶ ἐσπουδάσαμεν ἐπιτεμεῖν τὸ μῆκος, εἰ τὸ διάστημα ἔγνωμεν. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἡμῶν ἀφέστηκεν ἡ πόλις ἐκείνη, ὅσον οὐρανοῦ πρὸς τὴν γῆν τὸ μέσον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον, ἐὰν ἀμελῶμεν· ὥσπερ οὖν ἐὰν σπουδάζωμεν, καὶ ἐν ἀκαρεῖ χρόνῳ ἐπὶ τὰς πύλας αὐτῆς ἥξομεν. Οὐ γὰρ μήκει τόπων, ἀλλὰ γνώμῃ τρόπων τὰ διαστήματα ταῦτα ὥρισται. $^{38}$ ᾖ et μοι καὶ ante πολλήν om. An. Sav. καὶ om pr. B. C. $^{39}$ παράσχοι Edd. $^{41}$ προγόνων] ἐπιπάππων Edd. $^{42}$ τοῦτο] + δήπου Ε. $^{43}$ καὶ τῆς Ῥαάβ. desunt in omnibus. $^{44}$ τοῦτο C. $^{45}$ ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μετὰ νήψεως καὶ προσεχείας τὴν ἀκρόασιν ποιεῖσθαι τῆς διηγήσεως Α. $^{46}$ τό om. Ε. $^{47}$ μόνον] μόνα Ε. ἐνταῦθα Edd. $^{48}$ δότε B. C. D. $^{49}$ τυραννίδα] Sic Arm. συνήθειαν Α. Ε. An. $^{50}$ Post ταύτην vulgo legitur δὲ: ὧν ἀκούομεν, quæ verba desunt in B. C. D. An. Arm. mox post ποιοῦμεν addunt ἀκούομεν omnes præter A. An.

21 IN MATTHÆUM HOMIL. I. 22 μετὰ πολλῆς ἡμῖν ἕπεσθαι τῆς σπουδῆς, ὥστε εἰς αὐτὸ τὸ πέλαγος τῶν γεγραμμένων εἰσελθεῖν, τοῦ Χριστοῦ προηγουμένου ταύτης ἡμῖν τῆς εἰσόδου. Ὥστε δὲ εὐμαθέστερον γενέσθαι τὸν λόγον, δεόμεθα καὶ παρακαλοῦμεν (ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων Γραφῶν πεποιήκαμεν), προλαμβάνειν τὴν περικοπὴν τῆς Γραφῆς, ἣν ἂν μέλλωμεν ἐξηγεῖσθαι, ἵνα τῇ γνώσει ἡ ἀνάγνωσις προοδοποιοῦσα ᾖ $^{38}$, ὃ καὶ ἐπὶ τοῦ εὐνούχου γέγονε, καὶ πολλὴν παράσχῃ $^{39}$ τὴν εὐκολίαν ἡμῖν. Καὶ γὰρ τὰ ζητούμενα πολλὰ καὶ ἐπάλληλα. Ὅρα γοῦν εὐθέως ἐν προοιμίοις τοῦ Εὐαγγελίου αὐτοῦ, πόσα ἄν τις ἐπαπορήσειε. Πρῶτον μὲν, τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖται, οὐκ ὢν τοῦ Χριστοῦ πατήρ. Δεύτερον δὲ, πόθεν ἔσται δῆλος ἡμῖν ἀπὸ τοῦ Δαυῒδ κατάγων τὸ γένος, τῆς Μαρίας, ἀφ’ ἧς ἐτέχθη, τῶν προγόνων ἀγνοουμένων· οὐδὲ γὰρ ἐγενεαλογήθη ἡ Παρθένος. Τρίτον, τίνος ἕνεκεν ὁ μὲν Ἰωσὴφ, ὁ μηδὲν συντελῶν πρὸς τὴν γέννησιν, γενεαλογεῖται· ἡ δὲ Παρθένος, ἡ καὶ μήτηρ γενομένη, οὐ δείκνυται τίνων πατέρων καὶ πάππων καὶ προγόνων $^{41}$ ἐστί. Μετὰ τούτων ἄξιον κἀκεῖνο [14] ζητῆσαι, τί δήποτε διὰ τῶν ἀνδρῶν προάγων τὴν γενεαλογίαν, ἐμνήσθη καὶ γυναικῶν. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο $^{42}$ αὐτῷ ἔδοξεν, οὐδὲ πάσας τέθεικε τὰς γυναῖκας, ἀλλὰ τὰς εὐδοκίμους παραδραμὼν, οἷον τὴν Σάρραν, τὴν Ῥεβέκκαν, καὶ ὅσαι τοιαῦται, τὰς ἐπὶ κακίᾳ βεβοημένας, ταύτας εἰς μέσον ἤγαγε μόνον· οἷον εἴ τις πόρνη καὶ μοιχαλὶς, εἴ τις ἐκ παρανόμων γάμων, εἴ τις ἀλλόφυλος καὶ βάρβαρος ἦν. Καὶ γὰρ τῆς τοῦ Οὐρίου, καὶ τῆς Θάμαρ, καὶ τῆς Ῥαὰβ $^{43}$, καὶ τῆς Ῥοὺθ ἐμνημόνευσεν· ὧν ἡ μὲν ἀλλογενὴς ἦν, ἡ δὲ πόρνη, ἡ δὲ τῷ κηδεστῇ προσεφθάρη· καὶ οὐδὲ τούτῳ $^{44}$ νόμῳ γάμου, ἀλλὰ κλέψασα τὴν μῖξιν, καὶ πόρνης περιθεμένη προσωπεῖον ἑαυτῇ· καὶ τὴν τοῦ Οὐρίου δὲ οὐδεὶς ἀγνοεῖ διὰ τὴν περιφάνειαν τοῦ τολμήματος. Ἀλλ’ ὅμως πάσας τὰς ἄλλας ἀφεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς, ταύτας ἐνέθηκε τῇ γενεαλογίᾳ μόνας. Καίτοι εἰ μνησθῆναι γυναικῶν ἔδει, πασῶν ἐχρῆν· εἰ δὲ μὴ πασῶν, ἀλλ’ ἐνίων, τῶν ἐν ἀρετῇ, οὐ τῶν ἐν ἁμαρτήμασι βεβοημένων. Εἴδετε πόσης ἡμῖν δεῖ προσοχῆς ἐν τοῖς προοιμίοις εὐθέως. Καίτοιγε δοκεῖ σαφέστερον εἶναι τῶν ἄλλων τὸ προοίμιον, τάχα δὲ πολλοῖς καὶ περισσὸν, διὰ τὸ ὀνομάτων ἀριθμὸν εἶναι μόνον. Μετὰ τοῦτο κἀκεῖνο ἄξιον ζητῆσαι, τίνος ἕνεκεν τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς. Εἰ γὰρ ὡς σφόδρα ἀσεβῶν ἀπεσιώπησε τὴν προσηγορίαν, οὐδὲ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων μνησθῆναι ἔδει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἕτερόν ἐστι ζήτημα. Δεκατέσσαρας γὰρ εἰπὼν γενεὰς, ἐν τῇ τρίτῃ μερίδι τὸν ἀριθμὸν οὐ διέσωσε. Καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ μὲν Λουκᾶς ἑτέρων ἐμνημόνευσεν ὀνομάτων, καὶ οὐ μόνον οὐ τῶν αὐτῶν ἁπάντων, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλειόνων· ὁ δὲ Ματθαῖος, καὶ ἐλαττόνων, καὶ ἑτέρων, καίτοιγε εἰς τὸν Ἰωσὴφ καὶ αὐτὸς τελευτήσας, εἰς ὃν καὶ ὁ Λουκᾶς κατέληξεν. [15] Ὁρᾶτε ὅσης ἀγρυπνίας ἡμῖν χρεία, οὐκ εἰς τὸ λῦσαι μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μαθεῖν, τίνα χρὴ λῦσαι. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν, τὸ τὰ διαπορούμενα δυνηθῆναι εὑρεῖν· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνο ἄπορον, πῶς ἡ Ἐλισάβετ ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς οὖσα, συγγενὴς ἦν τῆς Μαρίας. Ϛ΄. $^{45}$ Ἀλλ’ ἵνα μὴ καταχώσωμεν ὑμῶν τὴν μνήμην πολλὰ συνείροντες, ἐνταῦθα τέως τὸν λόγον στήσωμεν. Ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν εἰς τὸ διεγερθῆναι καὶ τὸ $^{46}$ τὰ ζητούμενα μόνον $^{47}$ μαθεῖν. Εἰ δὲ καὶ τῆς λύσεως ἐρᾶτε, καὶ τούτου πρὸ τῶν λόγων τῶν ἡμετέρων ὑμεῖς κύριοι. Ἂν μὲν γὰρ ἴδω διεγερθέντας καὶ ἐπιθυμοῦντας μαθεῖν, πειράσομαι καὶ τὴν λύσιν ἐπαγαγεῖν· ἂν δὲ χασμωμένους καὶ μὴ προσέχοντας, ἀποκρύψομαι καὶ τὰ ζητήματα καὶ τὴν λύσιν, θείῳ νόμῳ πειθόμενος· Μὴ δῶτε $^{48}$ γὰρ, φησὶ, τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, ἵνα μὴ καταπατήσωσι τοῖς ποσὶν αὐτῶν. Τίς δέ ἐστιν ὁ καταπατῶν; Ὁ μὴ τίμια ταῦτα ἡγούμενος καὶ σεμνά. Καὶ τίς οὕτως ἄθλιος, φησὶν, ὡς μὴ σεμνὰ ταῦτα καὶ πάντων ἡγεῖσθαι τιμιώτερα; Ὁ μηδὲ τοσαύτην παρέχων αὐτοῖς σχολὴν, ὅσην ταῖς πόρναις γυναιξὶν ἐν τοῖς σατανικοῖς θεάτροις. Ἐκεῖ μὲν γὰρ καὶ διημερεύουσιν οἱ πολλοὶ, καὶ πολλὰ τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας προδιδόασι διὰ τὴν ἄκαιρον ἀσχολίαν ταύτην, καὶ μετὰ ἀκριβείας ὅπερ ἂν ἀκούσωσι κατέχουσι, καὶ ταῦτα ἐπὶ λύμῃ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς φυλάττοντες. Ἐνταῦθα δὲ τοῦ Θεοῦ φθεγγομένου, οὐδὲ μικρὸν ἀνέχονται παραμεῖναι χρόνον. Διὰ τοῦτο οὐδὲν κοινὸν ἔχομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἀλλὰ μέχρι ῥημάτων ἡμῖν ἡ πολιτεία. Καίτοιγε καὶ γέενναν διὰ τοῦτο ἠπείλησεν ὁ Θεὸς, οὐχ ἵνα ἐμβάλῃ, [16] ἀλλ’ ἵνα πείσῃ φυγεῖν τὴν χαλεπὴν τυραννίδα $^{49}$ ταύτην $^{50}$. Ἡμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιοῦμεν, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πρὸς τὴν ἐκεῖ φέρουσαν ὁδὸν τρέχομεν· καὶ τοῦ Θεοῦ κελεύοντος μὴ μόνον ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ ποιεῖν τὰ λεγόμενα, οὐδὲ ἀκοῦσαι ἀνεχόμεθα. Πότε οὖν πράξομεν, εἰπέ μοι, τὰ κελευόμενα, καὶ τῶν ἔργων ἁψόμεθα, ὅταν μηδὲ τοὺς ὑπὲρ τούτων λόγους ἀκούειν ἀνεχώμεθα, ἀλλὰ ἀσχάλλωμεν καὶ ἁλύωμεν πρὸς τὴν ἐνταῦθα διατριβὴν, καίτοι βραχεῖαν οὖσαν σφόδρα; Εἶτα ἡμεῖς μὲν περὶ ψυχρῶν διαλεγόμενοι πραγμάτων, ἂν τοὺς συγκαθημένους μὴ προσέχοντας ἴδωμεν, ὕβριν τὸ πρᾶγμά φαμεν. Τὸν Θεὸν δὲ οὐχ ἡγούμεθα παροξύνειν, ὅταν αὐτοῦ περὶ τοιούτων διαλεγομένου, καταφρονήσαντες τῶν λεγομένων, ἑτέρωσε βλέπωμεν; Ἀλλ’ ὁ μὲν γεγηρακὼς καὶ πολλὴν ἐπελθὼν γῆν, καὶ σταδίων ἀριθμὸν, καὶ πόλεων θέσεις, καὶ σχήματα καὶ λιμένας καὶ ἀγορὰς μετὰ ἀκριβείας ἡμῖν ἀπαγγέλλει πάσης· αὐτοὶ δὲ οὐδὲ ὅσον ἀπέχομεν τῆς ἐν τοῖς οὐρανοῖς πόλεως ἴσμεν· ἣ γὰρ ἂν καὶ ἐσπουδάσαμεν ἐπιτεμεῖν τὸ μῆκος, εἰ τὸ διάστημα ἔγνωμεν. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἡμῶν ἀφέστηκεν ἡ πόλις ἐκείνη, ὅσον οὐρανοῦ πρὸς τὴν γῆν τὸ μέσον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον, ἐὰν ἀμελῶμεν· ὥσπερ οὖν ἐὰν σπουδάζωμεν, καὶ ἐν ἀκαρεῖ χρόνῳ ἐπὶ τὰς πύλας αὐτῆς ἥξομεν. Οὐ γὰρ μήκει τόπων, ἀλλὰ γνώμῃ τρόπων τὰ διαστήματα ταῦτα ὥρισται. $^{38}$ ᾖ et μοι καὶ ante πολλήν om. An. Sav. καὶ om pr. B. C. $^{39}$ παράσχοι Edd. $^{41}$ προγόνων] ἐπιπάππων Edd. $^{42}$ τοῦτο] + δήπου Ε. $^{43}$ καὶ τῆς Ῥαάβ. desunt in omnibus. $^{44}$ τοῦτο C. $^{45}$ ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ τοῦ μετὰ νήψεως καὶ προσεχείας τὴν ἀκρόασιν ποιεῖσθαι τῆς διηγήσεως Α. $^{46}$ τό om. Ε. $^{47}$ μόνον] μόνα Ε. ἐνταῦθα Edd. $^{48}$ δότε B. C. D. $^{49}$ τυραννίδα] Sic Arm. συνήθειαν Α. Ε. An. $^{50}$ Post ταύτην vulgo legitur δὲ: ὧν ἀκούομεν, quæ verba desunt in B. C. D. An. Arm. mox post ποιοῦμεν addunt ἀκούομεν omnes præter A. An.

η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσ ίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. Η μέν Α. νῦν οι τά Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. τίνα στρατευομένων ορθούς Α. Β. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ ρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχε λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκεί νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [] καὶ ἀνα πεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγη σις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν " ὁ οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες σιτίων οὐδὲ ποτῶν τίων οὐδὲ ποτῶν et corr. C. D. om. om. C. D. om. B. C. 88 Edd. præter Mur. Mox corr. C. 50 D. et pr. C. Edd. C. Edd. om. C. D. et mox Edd. Digitized by gift Totuv η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [17] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκβάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασίλεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [18] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. et corr. C. D. Η μέν om. Α. νῦν οι τά om. Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. C. D. om. B. C. 88 τίνα Edd. præter Mur. Mox στρατευομένων corr. C. 50 ορθούς Α. Β. D. et pr. C. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [19] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχελεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκείνων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν Edd. ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. C. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [20] καὶ ἀναπεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγησις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν Edd. " ὁ om. C. D. οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες et mox σιτίων οὐδὲ ποτῶν Edd. Digitized by gift Totuv τίων οὐδὲ ποτῶν η. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ παλαιὰ, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ-τερος, ἢ τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ-θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ ἐφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ-ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι τῶν ἐπηγγελ-μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Ἀλλ’ εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντὸς τιμιωτέραν. Καταμάθω-μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τὰς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. Ἂν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ-βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ἡ πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ’ ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί-λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ-νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολὴ καταπλῆξαι δύναται τὸν θεατήν. ΟΜΙΛΙΑ Β. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἆρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ἣν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ-νων ἁπάντων; Καὶ γὰρ μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε-ρον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ-ρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόῤῥωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾷν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐκε-λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ’ ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ-λοντας ἀκούσεσθαι λόγων, καὶ οὐ πόῤῥω ὄρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ-νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον ὄψεσθε, οὐδὲ καπνὸν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης ἐκείνης, καὶ ἀγγέ-λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστῶτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων ἐκεί-νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων,

η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσ ίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. Η μέν Α. νῦν οι τά Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. τίνα στρατευομένων ορθούς Α. Β. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ ρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχε λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκεί νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [] καὶ ἀνα πεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγη σις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν " ὁ οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες σιτίων οὐδὲ ποτῶν τίων οὐδὲ ποτῶν et corr. C. D. om. om. C. D. om. B. C. 88 Edd. præter Mur. Mox corr. C. 50 D. et pr. C. Edd. C. Edd. om. C. D. et mox Edd. Digitized by gift Totuv η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [17] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκβάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασίλεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [18] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. et corr. C. D. Η μέν om. Α. νῦν οι τά om. Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. C. D. om. B. C. 88 τίνα Edd. præter Mur. Mox στρατευομένων corr. C. 50 ορθούς Α. Β. D. et pr. C. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [19] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχελεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκείνων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν Edd. ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. C. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [20] καὶ ἀναπεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγησις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν Edd. " ὁ om. C. D. οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες et mox σιτίων οὐδὲ ποτῶν Edd. Digitized by gift Totuv τίων οὐδὲ ποτῶν η. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ παλαιὰ, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ-τερος, ἢ τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ-θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ ἐφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ-ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι τῶν ἐπηγγελ-μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Ἀλλ’ εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντὸς τιμιωτέραν. Καταμάθω-μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τὰς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. Ἂν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ-βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ἡ πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ’ ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί-λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ-νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολὴ καταπλῆξαι δύναται τὸν θεατήν. ΟΜΙΛΙΑ Β. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἆρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ἣν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ-νων ἁπάντων; Καὶ γὰρ μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε-ρον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ-ρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόῤῥωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾷν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐκε-λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ’ ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ-λοντας ἀκούσεσθαι λόγων, καὶ οὐ πόῤῥω ὄρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ-νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον ὄψεσθε, οὐδὲ καπνὸν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης ἐκείνης, καὶ ἀγγέ-λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστῶτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων ἐκεί-νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων,

η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσ ίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. Η μέν Α. νῦν οι τά Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. τίνα στρατευομένων ορθούς Α. Β. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ ρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχε λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκεί νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [] καὶ ἀνα πεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγη σις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν " ὁ οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες σιτίων οὐδὲ ποτῶν τίων οὐδὲ ποτῶν et corr. C. D. om. om. C. D. om. B. C. 88 Edd. præter Mur. Mox corr. C. 50 D. et pr. C. Edd. C. Edd. om. C. D. et mox Edd. Digitized by gift Totuv η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [17] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκβάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασίλεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [18] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. et corr. C. D. Η μέν om. Α. νῦν οι τά om. Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. C. D. om. B. C. 88 τίνα Edd. præter Mur. Mox στρατευομένων corr. C. 50 ορθούς Α. Β. D. et pr. C. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [19] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχελεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκείνων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν Edd. ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. C. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [20] καὶ ἀναπεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγησις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν Edd. " ὁ om. C. D. οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες et mox σιτίων οὐδὲ ποτῶν Edd. Digitized by gift Totuv τίων οὐδὲ ποτῶν η. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ παλαιὰ, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ-τερος, ἢ τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ-θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ ἐφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ-ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι τῶν ἐπηγγελ-μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Ἀλλ’ εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντὸς τιμιωτέραν. Καταμάθω-μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τὰς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. Ἂν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ-βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ἡ πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ’ ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί-λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ-νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολὴ καταπλῆξαι δύναται τὸν θεατήν. ΟΜΙΛΙΑ Β. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἆρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ἣν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ-νων ἁπάντων; Καὶ γὰρ μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε-ρον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ-ρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόῤῥωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾷν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐκε-λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ’ ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ-λοντας ἀκούσεσθαι λόγων, καὶ οὐ πόῤῥω ὄρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ-νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον ὄψεσθε, οὐδὲ καπνὸν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης ἐκείνης, καὶ ἀγγέ-λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστῶτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων ἐκεί-νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων,

η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσ ίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. Η μέν Α. νῦν οι τά Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. τίνα στρατευομένων ορθούς Α. Β. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ ρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχε λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκεί νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [] καὶ ἀνα πεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγη σις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν " ὁ οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες σιτίων οὐδὲ ποτῶν τίων οὐδὲ ποτῶν et corr. C. D. om. om. C. D. om. B. C. 88 Edd. præter Mur. Mox corr. C. 50 D. et pr. C. Edd. C. Edd. om. C. D. et mox Edd. Digitized by gift Totuv η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [17] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκβάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασίλεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [18] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. et corr. C. D. Η μέν om. Α. νῦν οι τά om. Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. C. D. om. B. C. 88 τίνα Edd. præter Mur. Mox στρατευομένων corr. C. 50 ορθούς Α. Β. D. et pr. C. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [19] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχελεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκείνων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν Edd. ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. C. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [20] καὶ ἀναπεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγησις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν Edd. " ὁ om. C. D. οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες et mox σιτίων οὐδὲ ποτῶν Edd. Digitized by gift Totuv τίων οὐδὲ ποτῶν η. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ παλαιὰ, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ-τερος, ἢ τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ-θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ ἐφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ-ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι τῶν ἐπηγγελ-μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Ἀλλ’ εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντὸς τιμιωτέραν. Καταμάθω-μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τὰς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. Ἂν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ-βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ἡ πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ’ ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί-λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ-νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολὴ καταπλῆξαι δύναται τὸν θεατήν. ΟΜΙΛΙΑ Β. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἆρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ἣν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ-νων ἁπάντων; Καὶ γὰρ μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε-ρον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ-ρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόῤῥωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾷν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐκε-λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ’ ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ-λοντας ἀκούσεσθαι λόγων, καὶ οὐ πόῤῥω ὄρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ-νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον ὄψεσθε, οὐδὲ καπνὸν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης ἐκείνης, καὶ ἀγγέ-λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστῶτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων ἐκεί-νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων,

η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσ ίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. Η μέν Α. νῦν οι τά Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. τίνα στρατευομένων ορθούς Α. Β. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ ρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχε λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκεί νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [] καὶ ἀνα πεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγη σις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν " ὁ οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες σιτίων οὐδὲ ποτῶν τίων οὐδὲ ποτῶν et corr. C. D. om. om. C. D. om. B. C. 88 Edd. præter Mur. Mox corr. C. 50 D. et pr. C. Edd. C. Edd. om. C. D. et mox Edd. Digitized by gift Totuv η'. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ οι παλαιά, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν [17] σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ τερος, ή τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ εφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πως οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι δὲ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντός τιμιωτέραν. Καταμάθω μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τάς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. "Αν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκβάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ή πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ' ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασίλεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολή καταπλήξαι δύναται τὸν θεατήν. Κεκλεισμέναι μὲν νῦν εἰ εἰσιν ἡμῖν αἱ πύλαι· ὅταν δὲ ἴδωμεν αὐτὰς ἀναπετασθείσας (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ τῶν ζητημάτων λύσις), τότε οψόμεθα πολλὴν ἔνδον τὴν ἀστραπήν. Καὶ γὰρ τοῖς τοῦ πνεύματος οδηγούμενος ὀφθαλμοῖς, πάντα σοι ἐπαγγέλλεται δειχνῦναι ὁ τελώ νης οὗτος· ποῦ μὲν ὁ βασιλεὺς κάθηται· καὶ τίνες κ αὐτῷ τῶν στρατευμάτων παρεστήκασι· καὶ τοῦ μὲν ἄγγελοι, ποῦ δὲ ἀρχάγγελοι· καὶ τίς τοῖς νέοις πολέ ταις ἐν τῇ πόλει ταύτῃ [18] τόπος αφώρισται, καὶ ποία ἡ ἐκεῖ φέρουσα ὁδός· καὶ τίνα ἔλαβον λήξιν οι πρῶτον πολιτευσάμενοι ἐκεῖ, καὶ οἱ μετ' ἐκείνους, καὶ οἱ μετὰ τούτους· καὶ ὅσα τῶν δήμων ἐκείνων τὰ τάγματα, καὶ ὅσα τῆς βουλῆς, καὶ πόσαι ἀξιωμάτων διαφοραί. Μὴ τοίνυν μετὰ θορύβου καὶ ταραχῆς εἰσίωμεν, ἀλλὰ μετὰ σιγῆς μυστικής. Εἰ γὰρ ἐπὶ θεά τρου σιγῆς πολλῆς γενομένης, τότε τὰ τοῦ βασιλέως ἀναγινώσκεται γράμματα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς πό λεως ταύτης ἅπαντας δεῖ κατεστάλθαι, καὶ ὀρθαῖς κα ταῖς ψυχαῖς καὶ ταῖς ἀκοαῖς ἐστάναι. Οὐ γὰρ ἐπιγείου τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀγγέλων Δεσπότου τα γράμματα ἀναγινώσκεσθαι μέλλει. Αν οὕτως ἑαυτοὺς ρυθμί σωμεν, καὶ αὐτὴ τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις οδηγήσει μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἡμᾶς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἥξομεν τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν, καὶ πάντων ἐπιτευξόμεθα τῶν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεύξεσθαι Ε. et corr. C. D. Η μέν om. Α. νῦν οι τά om. Ε. σε αθλοφόρους] θαλλοφόρους Β. C. D. om. B. C. 88 τίνα Edd. præter Mur. Mox στρατευομένων corr. C. 50 ορθούς Α. Β. D. et pr. C. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. α. Δρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ήν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ των ἁπάντων; Καὶ γὰρ σε μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε μον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυρί, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι [19] μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόρρωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐχελεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ' ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ λοντας ἀκούσεσθαι δε λόγων, καὶ οὐ πόρρω όρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον όψεσθε, οὐδὲ καπνόν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης εκείνης, καὶ ἀγγέ λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστώτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων εκείνων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, 8 ης Α. σε καὶ γὰρ] καὶ γὰρ καὶ Β. καὶ νῦν Edd. ἀπό] καί Α. Ε. σε ἀναθ.] τὰ ἀναθ. Δ. C. Ε. « τὴν πανήγυριν τῶν ἀγγέλων, τὸ αἷμα τοῦ ῥαντισμού, δι' οὗ τὰ πάντα συνήφθη, καὶ ὁ " οὐρανὸς ἐδέξατο τὰ ἀπὸ γῆς ", καὶ γῆ τὰ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἡ πάλαι ποθουμένη καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις παραγέγονεν εἰρή νη. Εν ταύτῃ τὸ τρόπαιον ἔστη τοῦ σταυροῦ τὸ λαμ πρὸν καὶ περιφανές, τὰ λάφυρα τοῦ Χριστοῦ, τὰ ἀκροθίνια τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας, τὰ σκύλα τοῦ Βασιλέως ἡμῶν· ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἀπὸ τῶν Εὐαγ γελίων εἰσόμεθα μετὰ ἀκριβείας. Κἂν ἀκολουθῇς μετὰ ἡσυχίας τῆς προσηκούσης, δυνησόμεθά σε περιαγα γεῖν πανταχοῦ, καὶ δεῖξαι, ποῦ μὲν ὁ θάνατος ἀν εσκολοπισμένος κεῖται· ποῦ δὲ ἡ ἁμαρτία κρεμαμένη ποῦ δὲ τὰ πολλὰ καὶ παράδοξα ἀπὸ τοῦ πολέμου τού του, ἀπὸ σὲ τῆς μάχης ταύτης ἀναθήματα “. Ὄψει καὶ τὸν τύραννον ἐνταῦθα δεδεμένον, καὶ τῶν αἰχμ αλώτων τὸ πλῆθος ἑπόμενον, καὶ τὴν ἀκρόπολιν, ἀφ' ἧς ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος ἅπαντα κατέδραμε τον ἔμπροσθεν χρόνον· ὄψει τοῦ λῃστοῦ τὰς καταδύσεις καὶ τὰ σπήλαια, διεῤῥωγότα λοιπόν [20] καὶ ἀναπεπταμένα· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ παρεγένετο ὁ Βασιλεύς. ᾿Αλλὰ μὴ ἀποκάμῃς, ἀγαπητέ· οὐδὲ γὰρ εἰ πόλεμόν τις αἰσθητόν διηγεῖτο, καὶ τρόπαια, καὶ νίκας, > όρον ἔλαβες ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ σιτίων οὐδὲ ποτὸν πρὸ αύτης ἂν ἔθου τῆς ἱστορίας. Εἰ δὲ ἐκείνη ποθητές ή διήγησις, πολλῷ μᾶλλον αΰτη. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἐστὶν ἀκοῦσαι, πῶς μὲν ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ τῶν θρόνων ἂν ἀκούειν Edd. " ὁ om. C. D. οι τῆς γῆς ΕΔΑ. ἐλάμβανες et mox σιτίων οὐδὲ ποτῶν Edd. Digitized by gift Totuv τίων οὐδὲ ποτῶν η. Σὺ δὲ τὰ μὲν τοῦ βίου πράγματα μετὰ ἀκριβείας οἶδας, καὶ τὰ νέα καὶ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ παλαιὰ, καὶ ἄρχοντας ἀριθμεῖν δύνασαι, οἷς ἐστρατεύσω τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, καὶ ἀγωνοθέτην, καὶ ἀθλοφόρους, καὶ στρατηγοὺς, τὰ μηδέν σοι διαφέροντα· τίς δὲ ἄρχων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ γέγονεν, ἢ πρῶτος, ἢ δεύ-τερος, ἢ τρίτος, ἢ πόσον ἕκαστος χρόνον, ἢ τί κατορ-θώσας καὶ ἐργασάμενος, οὐδὲ ὄναρ ἐφαντάσθης ποτέ. Νόμων δὲ τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ κειμένων, οὐδὲ ἑτέ-ρων λεγόντων ἀκοῦσαι καὶ προσέχειν ὑπομένεις. Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, προσδοκᾷς τεύξασθαι τῶν ἐπηγγελ-μένων ἀγαθῶν, μηδὲ τοῖς λεγομένοις προσέχων; Ἀλλ’ εἰ καὶ μὴ πρότερον, νῦν γοῦν τοῦτο ποιῶμεν. Καὶ γὰρ εἰς πόλιν μέλλομεν εἰσιέναι, ἐὰν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπῃ, χρυσῆν, καὶ χρυσοῦ παντὸς τιμιωτέραν. Καταμάθω-μεν οὖν αὐτῆς τὰ θεμέλια, τὰς πύλας τὰς ἀπὸ σαπφείρου καὶ μαργαριτῶν συγκειμένας· καὶ γὰρ ἔχομεν ἄριστον χειραγωγὸν τὸν Ματθαῖον. Διὰ γὰρ τῆς αὐτοῦ πύλης εἴσιμεν νῦν, καὶ δεῖ πολλῆς ἡμῖν τῆς σπουδῆς. Ἂν γὰρ ἴδῃ τινὰ μὴ προσέχοντα, ἐκ-βάλλει τῆς πόλεως. Καὶ γάρ ἐστι βασιλικωτάτη ἡ πόλις καὶ περιφανής· οὐχ ὥσπερ αἱ παρ’ ἡμῖν, εἰς ἀγορὰν καὶ βασίλεια διῃρημένη· ἀλλὰ πάντα βασί-λεια τὰ ἐκεῖ. Ἀναπετάσωμεν τοίνυν τὰς πύλας τῆς διανοίας, ἀναπετάσωμεν τὴν ἀκοὴν, καὶ μετὰ φρίκης πολλῆς μέλλοντες ἐπιβαίνειν τῶν προθύρων, προσκυ-νήσωμεν τὸν ἐν αὐτῇ βασιλέα· καὶ γὰρ εὐθέως ἡ πρώτη προσβολὴ καταπλῆξαι δύναται τὸν θεατήν. ΟΜΙΛΙΑ Β. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἆρα μέμνησθε τῆς παραγγελίας, ἣν πρώην ἐποιησάμεθα πρὸς ὑμᾶς, παρακαλοῦντες μετὰ σιγῆς ἁπάσης καὶ μυστικῆς ἡσυχίας ἀκούειν τῶν λεγομέ-νων ἁπάντων; Καὶ γὰρ μέλλομεν τῶν ἱερῶν σήμε-ρον ἐπιβαίνειν προθύρων· διὸ καὶ τῆς παραγγελίας ἀνέμνησα. Εἰ γὰρ Ἰουδαῖοι κεκαυμένῳ ὄρει, καὶ πυ-ρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ σκότῳ, καὶ θυέλλῃ προσιέναι μέλλοντες, μᾶλλον δὲ οὐδὲ προσιέναι, ἀλλὰ πόῤῥωθεν ταῦτα καὶ ὁρᾷν καὶ ἀκούειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐκε-λεύοντο γυναικὸς ἀπέχεσθαι, καὶ τὰ ἱμάτια ἀποπλῦναι, καὶ ἐν τρόμῳ ἦσαν καὶ φόβῳ, καὶ αὐτοὶ, καὶ μετ’ ἐκείνων Μωϋσῆς· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοιούτων μέλ-λοντας ἀκούσεσθαι λόγων, καὶ οὐ πόῤῥω ὄρους ἑστάναι καπνιζομένου, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν εἰσιέναι τὸν οὐρανὸν, πλείονα χρὴ ἐπιδείκνυσθαι φιλοσοφίαν, οὐχ ἱμάτια ἀποπλύνοντας, ἀλλὰ τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς ἀποσμήχοντας, καὶ πάσης βιωτικῆς ἀπαλλαττομέ-νους μίξεως. Οὐ γὰρ γνόφον ὄψεσθε, οὐδὲ καπνὸν, οὐδὲ θύελλαν· ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Βασιλέα καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς ἀποῤῥήτου δόξης ἐκείνης, καὶ ἀγγέ-λους καὶ ἀρχαγγέλους παρεστῶτας αὐτῷ, καὶ τοὺς δήμους τῶν ἁγίων μετὰ τῶν ἀπείρων μυριάδων ἐκεί-νων. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ πόλις, τὴν Ἐκκλησίαν ἔχουσα τῶν πρωτοτόκων, τὰ πνεύματα τῶν δικαίων,

25 IN MATTHAEUM ROMIL. 11. ἀναστὰς τῶν βασιλικῶν, καὶ εἰς τὴν γῆν, καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ᾄδην ἤλατο ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ τῆς παρατάξεως ἔστη· πῶς δὲ οἱ ἀντιπαρετάξατο ὁ διάβολος, μᾶλλον δὲ οὐ Θεῷ γυμνῷ, ἀλλὰ Θεῷ ἀνθρωπίνῃ κρυπτομένῳ φύσει. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστὸν, ὅτι θανάτῳ θάνατον ὄψει λυόμενον, καὶ κατάραν ἀφανιζομένην κατάρα, καὶ δι' ὧν ἴσχυσεν ὁ διάβολος, διὰ τούτων αὐτοῦ καὶ ταλυομένην τὴν τυραννίδα. Διαναστῶμεν τοίνυν, καὶ μὴ καθεύδωμεν· ἰδοὺ γὰρ ὁρῶ τὰς πύλας ἡμῖν ἀνα- γομένας· ἀλλ᾽ εἰσίωμεν μετὰ εὐταξίας ἁπάσης καὶ τρόμου, τῶν προθύρων αὐτῶν εὐθέως ἐπιβαίνοντες. Τίνα δέ εστι ταῦτα τὰ πρόθυρα; Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. Τί λέγεις; περὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ διαλέξε σθαι σε ἐπηγγείλω, καὶ τοῦ Δαυΐδ μνημονεύεις, ἀν- θρώπου μετὰ μυρίας γενεάς γενομένου, καὶ αὐτὸν εἶναι φὴς καὶ πατέρα και πρόγονον; Επίσχες, καὶ μὴ πάντα αθρόως ζήτει μαθεῖν, ἀλλ᾽ ἡρέμα καὶ κατὰ μικρόν. Ἐν γὰρ τοῖς προθύροις έστηκας ἔτι παρ' αὐτὰ τὰ προπύλαια· τί τοίνυν σπεύδεις πρὸς τὰ ἄδυτα ; Οὔπω τὰ ἔξω καλῶς κατώπτευσας ἅπαντα. Οὐδὲ γὰρ ἐκείνην σοι τέως διηγοῦμαι τὴν γέννησιν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὴν μετὰ ταῦτα· ἀνέκφραστος γὰρ καὶ ἀπόρρητος. Καὶ πρὸ ἐμοῦ σοι τοῦτο ὁ προφήτης εξ πεν Ησαΐας· ἀνακηρύττων γὰρ αὐτοῦ τὸ πάθος καὶ τὴν πολλὴν ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης κηδεμονίαν, καὶ εκπληττόμενος τίς ὧν τί γέγονε, καὶ τοῦ κατέβη, [31] ἀνεβόησε μέγα καὶ λαμπρὸν οὕτω λέγων· Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; β'. Οὐ τοίνυν περὶ ἐκείνης ἡμῖν ὁ λόγος νῦν, ἀλλὰ περὶ ταύτης τῆς κάτω, τῆς ἐν τῇ γῇ γενομένης, τῆς μετὰ μυρίων μαρτύρων. Καὶ περὶ ταύτης δὲ, ὡς ἡμῖν δυο νατὸν εἰπεῖν δεξαμένοις τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν, οὕτω διηγησόμεθα. Οὐδὲ γὰρ ταύτην μετὰ σαφηνείας πάσης παραστῆσαι ἔνι· ἐπεὶ καὶ αὕτη φρικωδεστάτη. Μὴ τοίνυν μικρά νομίσῃς ἀκούειν, ταύτην ἀκούων τὴν γέννησιν· ἀλλ᾽ ἀνάστησόν σου τὴν διάνοιαν, καὶ εὐθέως φρίξον, ἀκούσας ὅτι Θεὸς ἐπὶ γῆς ἦλθεν. Οὔ- τω γὰρ τοῦτο θαυμαστὸν καὶ παράδοξον ἦν, ὡς καὶ τοὺς ἀγγέλους χορὸν ὑπὲρ τούτων στήσαντας τὴν ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης ἐπὶ τούτοις ἀναφέρειν εύφη- μίαν, καὶ τοὺς προφήτας ἄνωθεν τοῦτο ἐκπλήττε σθαι, ὅτι Ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Καὶ γὰρ " σφόδρα παράδοξον ἀκοῦ σαι, ὅτι ὁ τ8 Θεὸς ὁ ἀπόῤῥητος 6, καὶ ἀνέκφραστος, καὶ ἀπερινόητος, καὶ τῷ Πατρὶ ἴσος, διὰ μήτρας ἦλθε παρθενικῆς, καὶ γενέσθαι ἐκ γυναικός κατεδέξατο, καὶ σχεῖν προγόνους τὸν Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραάμ. Καὶ τί λέγω τὸν Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραάμ, Τὸ γὰρ δὴ φρικωδέστερον, τὰς γυναῖκας ἐκείνας ", ὧν ἀρτίως ἐμνήσθημεν. Ταῦτα ἀκούων, ἀνάστηθι, καὶ μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ μά λιστα θαύμασιν, ὅτι Υἱὸς ὢν τοῦ ἀνάρχου Θεοῦ, καὶ γνήσιος Υἱός, ήνέσχετο ἀκοῦσαι καὶ Δαυΐδ υἱός, ἵνα σε ποιήσῃ υἱὸν Θεοῦ· ἡνέσχετο πατέρα αὐτῷ γενέσθαι δοῦλον, ἵνα σοὶ τῷ δούλῳ Πατέρα ποιήσῃ τὸν Δεσπό την. Εἶδες ἐκ προοιμίων εὐθέως οἷα τὰ εὐαγγελια ; 17 70 26 Εἰ δὲ [22] ἀμφιβάλλεις· περὶ τῶν σῶν, ἀπὸ των ἐκείνου καὶ ταῦτα πίστευε. Πολὺ γὰρ δυσκολώτερον, ὅσον εἰς ἀνθρώπινον λογισμόν, Θεὸν ἄνθρωπον γενέ- σθαι, ἢ ἄνθρωπον υἱὸν Θεοῦ χρηματίσαι. Οταν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ υἱὸς τοῦ Δαυΐδ ἐστι καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ, μὴ ἀμφίβαλλε λοιπὸν, ὅτι καὶ σὺ, ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Αδάμ, υἱὸς ἔσῃ τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰκῆ καὶ μάτην τοσοῦτον ἑαυτὸν ἑταπείνωσεν, εἰ μὴ ἔμελλεν ἡμᾶς ἀνυψοῦν. Ἐγεννήθη γὰρ τι κατὰ σάρκα, ἵνα σὺ γεννηθῇς κατὰ πνεῦμα· ἐγεννήθη ἐκ γυναικὸς, ἵνα σὺ παύσῃ γυναικὸς ὢν υἱός. Διὰ τοῦτο διπλή γέγονεν ή γέννησις, καὶ ἐοικυῖα ἡμῖν, καὶ ὑπερβαίνουσα τὴν ἡμετέραν. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικὸς γεννηθῆναι ἡμῖν συνέβαινε· τὸ δὲ μὴ ἐξ αἵματος, μηδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ τ8 Πνεύματος ἁγίου, τὴν ὑπερβαίνουσαν ἡμᾶς καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώ νει το γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρί ζεσθαι. Καὶ πάντα δὲ τὰ ἄλλα τοιαῦτα ἦν. Καὶ γὰρ τὸ λουτρὸν τοιοῦτον τ· εἶχε γάρ τι τοῦ παλαιοῦ, εἶχέ τι καὶ τοῦ καινοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ προφήτου βαπτισθῆναι, τὸ το παλαιὸν ἐδείκνυ· τὸ δὲ Πνεῦμα το κατελθεῖν, τὸ νέον ὑπέγραψε ". Καὶ καθάπερ τις ἐν μεταιχμίῳ στὰς, δύο τινῶν ἀλλήλων διεστηκότων, ἀμε φοτέρας ἁπλώσας τὰς χεῖρας ἑκατέρωθεν λαβὼν συν ἀψειεν· οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίησε, τὴν παλαιὰν τῇ και - τῇ συνάπτων, τὴν θείαν φύσιν τῇ ἀνθρωπίνῃ, τὰ αὐτ τοῦ τοῖς ἡμετέροις. Εἶδες τὴν ἀστραπὴν τῆς πόλεως, ὅσῃ σε ἐκ προοιμίων κατηύγασε τῇ λαμπηδόνι; πῶς σοι τὸν Βασιλέα εὐθέως ἔδειξεν ἐν τῷ σῷ σχήματι, ὡσανεὶ ἐν στρατοπέδῳ; Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ τὴν οἰκείαν ἀξίαν φαίνεται ἔχων διηνεκῶς ὁ βασιλεὺς, ἀλλὰ τὴν ἁλουργίδα ἀφεὶς καὶ τὸ διάδημα, στρατιώτου σχῆμα ὑπέδυ πολλάκις. Αλλ' ἐκεῖ μὲν, ἵνα μὴ [23] γνώρι μος γενόμενος ἐφ' ἑαυτὸν ἑλκύσῃ τοὺς πολεμίους" ένα ταῦθα δὲ τοὐναντίον, ἵνα μὴ γνώριμος γενόμενος, φυγεῖν παρασκευάσῃ τῆς πρὸς αὐτὸν συμπλοκῆς τὸν ἐχθρὸν, καὶ τοὺς οἰκείους διαταράξῃ πάντας· σῶσαι γὰρ, οὐκ ἐκπλῆξαι, ἐσπούδασε. Διὰ τοῦτο καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀπὸ ταύτης εκάλεσε τῆς προσηγορίας, Ἰησοῦν προσειπών. Τὸ γὰρ Ἰησοῦς τοῦτο ὄνομα οὐκ ἔστιν Ἑλληνικὸν, ἀλλὰ τῇ Εβραίων φωνῇ οὕτω λέγεται Ἰησοῦς· ὅ ἐστιν εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν ἑρμη- νευόμενον, Σωτήρ· Σωτὴρ δὲ, ἀπὸ τοῦ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. γ. Εἶδες πῶς ἀναπτέρωσε τὸν ἀκροατήν, τά τε ἐν συνηθεία φθεγξάμενος, καὶ δι' αὐτῶν τὰ ὑπὲρ ἐλπίδα πᾶσιν ἡμῖν ἐμφήνας; Καὶ γὰρ ἀμφοτέρων τῶν ὀνο μάτων τούτων πολλὴ ἡ γνῶσις παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἦν 78. Ἐπειδὴ γὰρ παράδοξα ἦν τὰ μέλλοντα γίνε σθαι, καὶ οἱ τῶν ὀνομάτων προέδραμον τύποι· ὥστε ἄνωθεν πάντα καινοτομίας προαναιρεθῆναι θόρυβον. Καὶ γὰρ Ἰησοῦς τ ὁ μετὰ Μωϋσέα εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας λέγεται. Εἶδες τόν τύπον ; βλέπε τὴν … ἀλήθειαν· Ἐκεῖνος εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, οὗτος εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀγαθά· ἐκεῖνος μετὰ τὸ τελευτήσαι Μωϋσέα, οὗτος μετὰ τὸ παύσασθαι τὸν νόμον· ἐκεῖ- + και Β. Ε. 69 8 οπι. C. D. bis om. 18 ἀλλ' ἐκ] Sic Β. γάρ] μὲν γὰρ * δὲ] + Θεῷ Ε. σε διαλέξασθαι pr. D. διαλέγεσθαι Ε. * Καὶ γάρ] Edd. ἐν ἀπόρρητος] ἀπρόσιτος Ε. 7 ἐκείνας + τὰς πόρνας Edd. cateri αλλά το προαναφωνεί Β. Απ. * τοιοῦτον] + ἦν Β. 15 τό] καὶ το Β. τὸ τὸ δὲ Πν.) τῷ δὲ πν. C. D. τὸ (pr. τῷ δὲ τὸ πν. Ε, " ὑπέγραφε Edd. το ην οιη. A. C. Ε. 78 19 Ἰησοῦς ante λέγεται collocat A.

25 IN MATTHAEUM ROMIL. 11. ἀναστὰς τῶν βασιλικῶν, καὶ εἰς τὴν γῆν, καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ᾄδην ἤλατο ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ τῆς παρατάξεως ἔστη· πῶς δὲ οἱ ἀντιπαρετάξατο ὁ διάβολος, μᾶλλον δὲ οὐ Θεῷ γυμνῷ, ἀλλὰ Θεῷ ἀνθρωπίνῃ κρυπτομένῳ φύσει. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστὸν, ὅτι θανάτῳ θάνατον ὄψει λυόμενον, καὶ κατάραν ἀφανιζομένην κατάρα, καὶ δι' ὧν ἴσχυσεν ὁ διάβολος, διὰ τούτων αὐτοῦ καὶ ταλυομένην τὴν τυραννίδα. Διαναστῶμεν τοίνυν, καὶ μὴ καθεύδωμεν· ἰδοὺ γὰρ ὁρῶ τὰς πύλας ἡμῖν ἀνα- γομένας· ἀλλ᾽ εἰσίωμεν μετὰ εὐταξίας ἁπάσης καὶ τρόμου, τῶν προθύρων αὐτῶν εὐθέως ἐπιβαίνοντες. Τίνα δέ εστι ταῦτα τὰ πρόθυρα; Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ, υἱοῦ ᾿Αβραάμ. Τί λέγεις; περὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ διαλέξε σθαι σε ἐπηγγείλω, καὶ τοῦ Δαυΐδ μνημονεύεις, ἀν- θρώπου μετὰ μυρίας γενεάς γενομένου, καὶ αὐτὸν εἶναι φὴς καὶ πατέρα και πρόγονον; Επίσχες, καὶ μὴ πάντα αθρόως ζήτει μαθεῖν, ἀλλ᾽ ἡρέμα καὶ κατὰ μικρόν. Ἐν γὰρ τοῖς προθύροις έστηκας ἔτι παρ' αὐτὰ τὰ προπύλαια· τί τοίνυν σπεύδεις πρὸς τὰ ἄδυτα ; Οὔπω τὰ ἔξω καλῶς κατώπτευσας ἅπαντα. Οὐδὲ γὰρ ἐκείνην σοι τέως διηγοῦμαι τὴν γέννησιν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὴν μετὰ ταῦτα· ἀνέκφραστος γὰρ καὶ ἀπόρρητος. Καὶ πρὸ ἐμοῦ σοι τοῦτο ὁ προφήτης εξ πεν Ησαΐας· ἀνακηρύττων γὰρ αὐτοῦ τὸ πάθος καὶ τὴν πολλὴν ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης κηδεμονίαν, καὶ εκπληττόμενος τίς ὧν τί γέγονε, καὶ τοῦ κατέβη, [31] ἀνεβόησε μέγα καὶ λαμπρὸν οὕτω λέγων· Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; β'. Οὐ τοίνυν περὶ ἐκείνης ἡμῖν ὁ λόγος νῦν, ἀλλὰ περὶ ταύτης τῆς κάτω, τῆς ἐν τῇ γῇ γενομένης, τῆς μετὰ μυρίων μαρτύρων. Καὶ περὶ ταύτης δὲ, ὡς ἡμῖν δυο νατὸν εἰπεῖν δεξαμένοις τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν, οὕτω διηγησόμεθα. Οὐδὲ γὰρ ταύτην μετὰ σαφηνείας πάσης παραστῆσαι ἔνι· ἐπεὶ καὶ αὕτη φρικωδεστάτη. Μὴ τοίνυν μικρά νομίσῃς ἀκούειν, ταύτην ἀκούων τὴν γέννησιν· ἀλλ᾽ ἀνάστησόν σου τὴν διάνοιαν, καὶ εὐθέως φρίξον, ἀκούσας ὅτι Θεὸς ἐπὶ γῆς ἦλθεν. Οὔ- τω γὰρ τοῦτο θαυμαστὸν καὶ παράδοξον ἦν, ὡς καὶ τοὺς ἀγγέλους χορὸν ὑπὲρ τούτων στήσαντας τὴν ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης ἐπὶ τούτοις ἀναφέρειν εύφη- μίαν, καὶ τοὺς προφήτας ἄνωθεν τοῦτο ἐκπλήττε σθαι, ὅτι Ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Καὶ γὰρ " σφόδρα παράδοξον ἀκοῦ σαι, ὅτι ὁ τ8 Θεὸς ὁ ἀπόῤῥητος 6, καὶ ἀνέκφραστος, καὶ ἀπερινόητος, καὶ τῷ Πατρὶ ἴσος, διὰ μήτρας ἦλθε παρθενικῆς, καὶ γενέσθαι ἐκ γυναικός κατεδέξατο, καὶ σχεῖν προγόνους τὸν Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραάμ. Καὶ τί λέγω τὸν Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραάμ, Τὸ γὰρ δὴ φρικωδέστερον, τὰς γυναῖκας ἐκείνας ", ὧν ἀρτίως ἐμνήσθημεν. Ταῦτα ἀκούων, ἀνάστηθι, καὶ μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ μά λιστα θαύμασιν, ὅτι Υἱὸς ὢν τοῦ ἀνάρχου Θεοῦ, καὶ γνήσιος Υἱός, ήνέσχετο ἀκοῦσαι καὶ Δαυΐδ υἱός, ἵνα σε ποιήσῃ υἱὸν Θεοῦ· ἡνέσχετο πατέρα αὐτῷ γενέσθαι δοῦλον, ἵνα σοὶ τῷ δούλῳ Πατέρα ποιήσῃ τὸν Δεσπό την. Εἶδες ἐκ προοιμίων εὐθέως οἷα τὰ εὐαγγελια ; 17 70 26 Εἰ δὲ [22] ἀμφιβάλλεις· περὶ τῶν σῶν, ἀπὸ των ἐκείνου καὶ ταῦτα πίστευε. Πολὺ γὰρ δυσκολώτερον, ὅσον εἰς ἀνθρώπινον λογισμόν, Θεὸν ἄνθρωπον γενέ- σθαι, ἢ ἄνθρωπον υἱὸν Θεοῦ χρηματίσαι. Οταν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ υἱὸς τοῦ Δαυΐδ ἐστι καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ, μὴ ἀμφίβαλλε λοιπὸν, ὅτι καὶ σὺ, ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Αδάμ, υἱὸς ἔσῃ τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰκῆ καὶ μάτην τοσοῦτον ἑαυτὸν ἑταπείνωσεν, εἰ μὴ ἔμελλεν ἡμᾶς ἀνυψοῦν. Ἐγεννήθη γὰρ τι κατὰ σάρκα, ἵνα σὺ γεννηθῇς κατὰ πνεῦμα· ἐγεννήθη ἐκ γυναικὸς, ἵνα σὺ παύσῃ γυναικὸς ὢν υἱός. Διὰ τοῦτο διπλή γέγονεν ή γέννησις, καὶ ἐοικυῖα ἡμῖν, καὶ ὑπερβαίνουσα τὴν ἡμετέραν. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ γυναικὸς γεννηθῆναι ἡμῖν συνέβαινε· τὸ δὲ μὴ ἐξ αἵματος, μηδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς ἢ ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ τ8 Πνεύματος ἁγίου, τὴν ὑπερβαίνουσαν ἡμᾶς καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώ νει το γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἐκ Πνεύματος χαρί ζεσθαι. Καὶ πάντα δὲ τὰ ἄλλα τοιαῦτα ἦν. Καὶ γὰρ τὸ λουτρὸν τοιοῦτον τ· εἶχε γάρ τι τοῦ παλαιοῦ, εἶχέ τι καὶ τοῦ καινοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ προφήτου βαπτισθῆναι, τὸ το παλαιὸν ἐδείκνυ· τὸ δὲ Πνεῦμα το κατελθεῖν, τὸ νέον ὑπέγραψε ". Καὶ καθάπερ τις ἐν μεταιχμίῳ στὰς, δύο τινῶν ἀλλήλων διεστηκότων, ἀμε φοτέρας ἁπλώσας τὰς χεῖρας ἑκατέρωθεν λαβὼν συν ἀψειεν· οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίησε, τὴν παλαιὰν τῇ και - τῇ συνάπτων, τὴν θείαν φύσιν τῇ ἀνθρωπίνῃ, τὰ αὐτ τοῦ τοῖς ἡμετέροις. Εἶδες τὴν ἀστραπὴν τῆς πόλεως, ὅσῃ σε ἐκ προοιμίων κατηύγασε τῇ λαμπηδόνι; πῶς σοι τὸν Βασιλέα εὐθέως ἔδειξεν ἐν τῷ σῷ σχήματι, ὡσανεὶ ἐν στρατοπέδῳ; Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ τὴν οἰκείαν ἀξίαν φαίνεται ἔχων διηνεκῶς ὁ βασιλεὺς, ἀλλὰ τὴν ἁλουργίδα ἀφεὶς καὶ τὸ διάδημα, στρατιώτου σχῆμα ὑπέδυ πολλάκις. Αλλ' ἐκεῖ μὲν, ἵνα μὴ [23] γνώρι μος γενόμενος ἐφ' ἑαυτὸν ἑλκύσῃ τοὺς πολεμίους" ένα ταῦθα δὲ τοὐναντίον, ἵνα μὴ γνώριμος γενόμενος, φυγεῖν παρασκευάσῃ τῆς πρὸς αὐτὸν συμπλοκῆς τὸν ἐχθρὸν, καὶ τοὺς οἰκείους διαταράξῃ πάντας· σῶσαι γὰρ, οὐκ ἐκπλῆξαι, ἐσπούδασε. Διὰ τοῦτο καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀπὸ ταύτης εκάλεσε τῆς προσηγορίας, Ἰησοῦν προσειπών. Τὸ γὰρ Ἰησοῦς τοῦτο ὄνομα οὐκ ἔστιν Ἑλληνικὸν, ἀλλὰ τῇ Εβραίων φωνῇ οὕτω λέγεται Ἰησοῦς· ὅ ἐστιν εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν ἑρμη- νευόμενον, Σωτήρ· Σωτὴρ δὲ, ἀπὸ τοῦ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. γ. Εἶδες πῶς ἀναπτέρωσε τὸν ἀκροατήν, τά τε ἐν συνηθεία φθεγξάμενος, καὶ δι' αὐτῶν τὰ ὑπὲρ ἐλπίδα πᾶσιν ἡμῖν ἐμφήνας; Καὶ γὰρ ἀμφοτέρων τῶν ὀνο μάτων τούτων πολλὴ ἡ γνῶσις παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἦν 78. Ἐπειδὴ γὰρ παράδοξα ἦν τὰ μέλλοντα γίνε σθαι, καὶ οἱ τῶν ὀνομάτων προέδραμον τύποι· ὥστε ἄνωθεν πάντα καινοτομίας προαναιρεθῆναι θόρυβον. Καὶ γὰρ Ἰησοῦς τ ὁ μετὰ Μωϋσέα εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας λέγεται. Εἶδες τόν τύπον ; βλέπε τὴν … ἀλήθειαν· Ἐκεῖνος εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, οὗτος εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀγαθά· ἐκεῖνος μετὰ τὸ τελευτήσαι Μωϋσέα, οὗτος μετὰ τὸ παύσασθαι τὸν νόμον· ἐκεῖ- + και Β. Ε. 69 8 οπι. C. D. bis om. 18 ἀλλ' ἐκ] Sic Β. γάρ] μὲν γὰρ * δὲ] + Θεῷ Ε. σε διαλέξασθαι pr. D. διαλέγεσθαι Ε. * Καὶ γάρ] Edd. ἐν ἀπόρρητος] ἀπρόσιτος Ε. 7 ἐκείνας + τὰς πόρνας Edd. cateri αλλά το προαναφωνεί Β. Απ. * τοιοῦτον] + ἦν Β. 15 τό] καὶ το Β. τὸ τὸ δὲ Πν.) τῷ δὲ πν. C. D. τὸ (pr. τῷ δὲ τὸ πν. Ε, " ὑπέγραφε Edd. το ην οιη. A. C. Ε. 78 19 Ἰησοῦς ante λέγεται collocat A.

27 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIIEP. CONSTANTINΟΡ. νος ως δημαγωγός, οὗτος ὡς βασιλεύς. 'Αλλ' ἵνα μὴ Ἰησοῦν ἀκούσας διὰ τὴν ὁμωνυμίαν πλανηθῇς, ἐπ- ἠγαγεν· Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἦν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἑτέρας φυλής. Τίνος δὲ ἕνεκεν Βίβλον αὐτὴν γενέσεως καλεί Ἰησοῦ Χριστοῦ; και τοιγε οὐ τοῦτο ἔχει μόνον τὴν γέννησιν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν. Οτι πάσης τῆς οἰκονομίας τὸ κεφά λαιον τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ ῥίζα πάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν γίνεται. Ωσπερ οὖν βιβλίον οὐρανοῦ καὶ γῆς καλεῖ Μωυσῆς, καίτοιγε οὐ περὶ οὐρανοῦ [24] καὶ γῆς διαλεχθεὶς μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐν μέσῳ πάντων· οὕτω καὶ οὗτος ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τῶν κατορθωμάτων τὸ βιβλίον ἐκάλεσε. Τὸ γὰρ ἐκπλή ξεως γέμον καὶ ὑπὲρ ἐλπίδα καὶ προσδοκίαν ἅπα σαν, ἄνθρωπον γενέσθαι Θεόν· τούτου δὲ γενομένου, τὰ μετὰ ταῦτα ἅπαντα κατὰ λόγον καὶ ἀκολουθίαν ἕπεται. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν, Υἱοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τότε, Υἱοῦ Δαυΐδ; Οὐχ ὡς τινες οἴονται, κάτωθεν ἄνω βουλόμενος ἐλθεῖν· ἐπεὶ ἐποίησεν ἂν, ὅπερ καὶ οε ὁ Λουκᾶς· νῦν δὲ τοὐναντίον ποιεῖ. Τίνος οὖν ἔνε κεν τοῦ Δαυΐδ ἐμνημόνευσεν ; Ἐν δὲ τοῖς πάντων στόμασιν ὁ ἄνθρωπος ἦν, ἀπό τε τῆς περιφανείας, ἀπό τε τοῦ χρόνου· οὐ γὰρ πάλαι ἦν τετελευτηκώς, ὥσπερ ὁ ᾿Αβραάμ. Εἰ δὲ ἀμφοτέροις ἐπηγγείλατο ὁ Θεός, ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνο μὲν, ὡς παλαιόν, ἐσιγάτο· τοῦτο δὲ, ὡς πρόσφατον καὶ νέον, ὑπὸ πάντων περιο εφέρετο. Αὐτοὶ γοῦν λέγουσιν· Οὐκ ἐκ τοῦ σπέρμα τος Δαυΐδ καὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ τῆς κώμης, ὅπου ἦν Δαυΐδ, ἔρχεται ὁ Χριστός. Καὶ οὐδεὶς αὐτὸν υἱὸν Ἀβραὰμ, ἀλλὰ πάντες υἱὸν Δαυΐδ ἐκάλουν· καὶ γὰρ καὶ διὰ τὸν χρόνον, ὡς ἔφθην εἰπὼν, καὶ διὰ τὴν βα σιλείαν, μᾶλλον ἐν μνήμῃ πᾶσιν οὗτος ἦν. Οὕτω γοῦν καὶ οὓς ἐτίμων βασιλέας μετ' ἐκεῖνον ἐξ ἐκεί νου ἅπαντας εκάλουν, καὶ αὐτοὶ καὶ ὁ Θεός. Καὶ γὰρ καὶ Ἰεζεκιήλ, καὶ ἕτεροι δὲ προφῆται, λέγουσιν αὐτ τοῖς παραγίνεσθαι Δαυΐδ καὶ ἀνίστασθαι, οὐ περὶ ἐκείνου λέγοντες τοῦ τετελευτηκότος, ἀλλὰ τῶν ζη- λούντων τὴν ἀρετὴν τὴν ἐκείνου. Καὶ οἱ τῷ Εζεκία φησίν· Υπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαυΐδ τὸν παῖδά μου. Καὶ τῷ Σολομῶνι δὲ ἔλεγεν 8, ὅτι διὰ Δαυίδ οὐ διέρρηξε σε ζώντος αὐτοῦ τὴν βασιλείαν. Πολλὴ γὰρ ἡ δόξα τοῦ ἀν- δρὸς ἦν καὶ παρὰ [25] Θεῷ καὶ παρὰ ἀνθρώποις. Διὰ τοῦτο εὐθέως ἐκ τοῦ γνωριμωτέρου τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, καὶ τότε ἐπὶ τὸν πατέρα ἀνατρέχει, περιτ- τὸν ἡγούμενος, ὅσον πρὸς Ἰουδαίους, ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀγαγεῖν. Οὗτοι γὰρ μάλιστα ἦσαν οἱ θαυμα ζόμενοι· ὁ μὲν, ὡς προφήτης καὶ βασιλεύς· ὁ δὲ, ὡς πατριάρχης και προφήτης. Καὶ πόθεν δῆλον ὅτι ἐκ τοῦ Δαυΐδ ἐστι ; φησίν. Εἰ γὰρ ἐξ ἀνδρὸς οὐκ ἐγεν νήθη, ἀλλ' ἀπὸ γυναικὸς μόνον, ἡ δὲ Παρθένος οὐ γενεαλογεῖται, πῶς εἰσόμεθα ὅτι τοῦ Δαυΐδ ἔκγονος ἦν; Δύο γάρ ἐστι τὰ ζητούμενα· τίνος τε ἔνεκεν ή μήτηρ οὐ γενεαλογεῖται, καὶ τί δήποτε ὁ Ἰωσήφ, ὁ μηδὲν συντελῶν πρὸς τὴν γέννησιν, μνημονεύεται παρ' αὐτῶν· δοκεῖ γὰρ τὸ μὲν περιττὸν εἶναι, τὸ δὲ ἐνδεές. Ποῖον οὖν πρότερον ἀναγκαῖον εἰπεῖν: Πῶς 85 28 ἐκ τοῦ Δαυΐδ ἡ Παρθένος. Πῶς οὖν εἰσόμεθα ὅτι ἐκ τοῦ Δαυΐδ ; Ακουσον τοῦ Θεοῦ λέγοντος τῷ Γαβριήλ, ἀπελθεῖν Πρὸς παρθένον * μεμνηστευμένην ἀν δρί, ᾧ ὄνομα Ἰωσὴρ, ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ. Τί τοίνυν βούλει σε τούτου σαφέστερον, ὅταν ἀκού- σῃς ὅτι ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ ἦν ἡ Παρθένος ; δ'. Οθεν δῆλον, ὅτι καὶ ὁ Ἰωσὴφ ἐκεῖθεν ἦν. Και γὰρ νόμος ἦν ὁ κελεύων μὴ ἐξεῖναι γαμεῖν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἢ ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Καὶ ὁ πατριάρχης δὲ Ἰακώ ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἀναστήσεσθαι αὐτὸν προὔλεγεν, οὕτω λέγων· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Ἡ γὰρ προφητεία αὕτη, ὅτι μὲν ἐκ τῆς φυλῆς Ιούδα γέγονε, δηλοῖ· ὅτι δὲ καὶ τοῦ γένους Δαυΐδ, οὐκέτι. 'Αρα οὖν τῇ φυλῇ Ἰούδα οὐχὶ γένος ἂν ἦν μόνον τὸ τοῦ Δαυΐδ, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἕτερα· καὶ συνέβαινε τῆς μὲν φυλῆς εἶναι τοῦ Ἰούδα, οὐκέτι δὲ καὶ τοῦ γένους Δαυΐδ; 'Αλλ᾽ ἵνα μὴ τοῦτο λέγῃς, ἀνεῖλέ σου τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ὁ εὐαγγελιστής, εἰπὼν ὅτι ἐξ οἴκου καὶ παρ τριᾶς [26] ἦν Δαυίδ. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρωθεν βούλει τοῦτο μαθεῖν, οὐδὲ ἑτέρας ἀπορήσομεν ἀποδείξεως· οὐ γὰρ δὴ μόνον ἀπὸ φυλῆς οὐκ ἐξῆν ἑτέρας, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀπὸ πατριᾶς ἑτέρας, τουτέστι, συγγενείας, γαμεῖν. Ὥστε ἄν τε τῇ Παρθένῳ, τὸ ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ ἁρμόσωμεν, ἔστηκε τὸ εἰρημένον· ἄν τε τῷ Ἰωσήφ, δι' ἐκείνου καὶ τοῦτο κατασκευάζεται. Εἰ γὰρ ἐξ οἴκου Δαυΐδ καὶ πατριᾶς ἦν [ὁ Ἰωσὴφ 88], οὐκ ἂν ἄλλοθεν ἔλαβε τὴν γυναῖκα, ἢ ὅθεν καὶ αὐτὸς ἦν. Τί οὖν, εἰ παρέβη τὸν νόμον; φησί. Διὰ γὰρ τοῦτο προ λαβὼν ἐμαρτύρησεν, ὅτι δίκαιος ἦν ὁ Ἰωσήφ, ἵνα μὴ τοῦτο λέγῃς, ἀλλὰ μαθὼν αὐτοῦ τὴν ἀρετὴν, κἀκεῖνο εἰδῇς, ὅτι οὐκ ἂν παρέβη τὸν νόμον. Ο γὰρ οὕτω φιλάνθρωπος καὶ πάθους ἐκτὸς, ὡς μηδὲ ὑποψίας ἀναγκαζούσης βουληθῆναι ἐπιχειρῆσαι κολάσαι τὴν Παρθένον, πῶς ἂν δι' ἡδονὴν παρέβη τὸν νόμον; Ο γὰρ ὑπὲρ νόμον φιλοσοφήσας (καὶ γὰρ τὸ ἀφεῖναι καὶ λάθρα ἀφεῖναι 88, ὑπὲρ νόμον φιλοσοφοῦντος ἦν, πῶς ἂν παρὰ νόμον " έπραξε τι, καὶ ταῦτα οὐδεμιάς ἀναγκαζούσης αιτίας; Αλλ' ὅτι μὲν ἐκ τοῦ γένους τοῦ Δαυΐδ ἦν ἡ Παρθένος, ἐκ τούτων δῆλον· τίνος δὲ ἕνεκεν αὐτὴν οὐκ ἐγενεαλόγησεν, ἀλλὰ τὸν Ἰωσήφ, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Τίνος οὖν ἕνεκεν; Οὐκ ἦν νόμος παρὰ Ἰουδαίοις γενεαλογεῖσθαι γυναῖκας. Ιν᾿ οὖν καὶ τὸ ἔθος φυλάξῃ καὶ μὴ δόξῃ παραχαράττειν ἐκ προοιμίων, καὶ τὴν κόρην ἡμῖν γνωρίσῃ, διὰ τοῦτο τοὺς προγόνους αὐτῆς σιγήσας, τὸν Ἰωσὴφ ἐγενες - λόγησεν. Είτε γὰρ ἐπὶ τῆς Παρθένου τοῦτο ἐποίη σεν, ἔδοξεν ἂν καινοτομεῖν· εἴτε τὸν Ἰωσὴφ ἐπίγησεν, οὐκ ἂν ἔγνωμεν τῆς Παρθένου τους προγόνους. Ιν' οὖν μάθωμεν τὴν Μαρίαν, [27] τίς ἦν καὶ πόθεν, καὶ τὰ τῶν νόμων ἀκίνητα μείνῃ, τὸν μνηστῆρα αύτ τῆς ἐγενεαλόγησε, καὶ ἔδειξεν ὄντα ἐκ τῆς οἰκίας Δαυΐδ. Τούτου γὰρ ἀποδειχθέντος, κἀκεῖνο συναποδέ δεικται, τὸ καὶ τὴν Παρθένον ἐκεῖθεν εἶναι, διὰ τὸ τὸν δίκαιον τοῦτον, καθάπερ ἔφθην εἰπών, μὴ ἀνα- σχέσθαι ετέρωθεν ἀγαγέσθαι γυναῖκα. Εστι δὲ καὶ ἕτερον λόγον εἰπεῖν μυστικώτερον, δι᾿ ἂν ἐσιγήθησαν 88 το τήν] καὶ τήν Edd. ει ὅπερ καί] Sic Β. cæteri om. καί. 88 Εν] Ὅτι ἐν Ερ. Απ. 63 Καί + ὁ Θεὸς δέ Ε. δε απιέ φησιν Β. 8ἰ ἔλεγεν, λέγεται C. είρηται Ε. διέρρηξε] Sic Β. D. Arn. dirumperet An., calen διαρρήξω. και παρθένον] τήν παρθένον Εdd. σε βούλει] + μαθεῖν Α. βούλει. . . ἀκούσῃς] βούλει λοιπόν, Ακούσας Ε. 28 ὁ Ἰωσήφ om. Β. Απ. Ατιν. σε ἀφῆναι Mor. ἀφιέναι Sav. Ben. " παράνομον D. Ε.

27 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIIEP. CONSTANTINΟΡ. νος ως δημαγωγός, οὗτος ὡς βασιλεύς. 'Αλλ' ἵνα μὴ Ἰησοῦν ἀκούσας διὰ τὴν ὁμωνυμίαν πλανηθῇς, ἐπ- ἠγαγεν· Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἦν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἑτέρας φυλής. Τίνος δὲ ἕνεκεν Βίβλον αὐτὴν γενέσεως καλεί Ἰησοῦ Χριστοῦ; και τοιγε οὐ τοῦτο ἔχει μόνον τὴν γέννησιν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν. Οτι πάσης τῆς οἰκονομίας τὸ κεφά λαιον τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ ῥίζα πάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν γίνεται. Ωσπερ οὖν βιβλίον οὐρανοῦ καὶ γῆς καλεῖ Μωυσῆς, καίτοιγε οὐ περὶ οὐρανοῦ [24] καὶ γῆς διαλεχθεὶς μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐν μέσῳ πάντων· οὕτω καὶ οὗτος ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τῶν κατορθωμάτων τὸ βιβλίον ἐκάλεσε. Τὸ γὰρ ἐκπλή ξεως γέμον καὶ ὑπὲρ ἐλπίδα καὶ προσδοκίαν ἅπα σαν, ἄνθρωπον γενέσθαι Θεόν· τούτου δὲ γενομένου, τὰ μετὰ ταῦτα ἅπαντα κατὰ λόγον καὶ ἀκολουθίαν ἕπεται. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν, Υἱοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τότε, Υἱοῦ Δαυΐδ; Οὐχ ὡς τινες οἴονται, κάτωθεν ἄνω βουλόμενος ἐλθεῖν· ἐπεὶ ἐποίησεν ἂν, ὅπερ καὶ οε ὁ Λουκᾶς· νῦν δὲ τοὐναντίον ποιεῖ. Τίνος οὖν ἔνε κεν τοῦ Δαυΐδ ἐμνημόνευσεν ; Ἐν δὲ τοῖς πάντων στόμασιν ὁ ἄνθρωπος ἦν, ἀπό τε τῆς περιφανείας, ἀπό τε τοῦ χρόνου· οὐ γὰρ πάλαι ἦν τετελευτηκώς, ὥσπερ ὁ ᾿Αβραάμ. Εἰ δὲ ἀμφοτέροις ἐπηγγείλατο ὁ Θεός, ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνο μὲν, ὡς παλαιόν, ἐσιγάτο· τοῦτο δὲ, ὡς πρόσφατον καὶ νέον, ὑπὸ πάντων περιο εφέρετο. Αὐτοὶ γοῦν λέγουσιν· Οὐκ ἐκ τοῦ σπέρμα τος Δαυΐδ καὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ τῆς κώμης, ὅπου ἦν Δαυΐδ, ἔρχεται ὁ Χριστός. Καὶ οὐδεὶς αὐτὸν υἱὸν Ἀβραὰμ, ἀλλὰ πάντες υἱὸν Δαυΐδ ἐκάλουν· καὶ γὰρ καὶ διὰ τὸν χρόνον, ὡς ἔφθην εἰπὼν, καὶ διὰ τὴν βα σιλείαν, μᾶλλον ἐν μνήμῃ πᾶσιν οὗτος ἦν. Οὕτω γοῦν καὶ οὓς ἐτίμων βασιλέας μετ' ἐκεῖνον ἐξ ἐκεί νου ἅπαντας εκάλουν, καὶ αὐτοὶ καὶ ὁ Θεός. Καὶ γὰρ καὶ Ἰεζεκιήλ, καὶ ἕτεροι δὲ προφῆται, λέγουσιν αὐτ τοῖς παραγίνεσθαι Δαυΐδ καὶ ἀνίστασθαι, οὐ περὶ ἐκείνου λέγοντες τοῦ τετελευτηκότος, ἀλλὰ τῶν ζη- λούντων τὴν ἀρετὴν τὴν ἐκείνου. Καὶ οἱ τῷ Εζεκία φησίν· Υπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαυΐδ τὸν παῖδά μου. Καὶ τῷ Σολομῶνι δὲ ἔλεγεν 8, ὅτι διὰ Δαυίδ οὐ διέρρηξε σε ζώντος αὐτοῦ τὴν βασιλείαν. Πολλὴ γὰρ ἡ δόξα τοῦ ἀν- δρὸς ἦν καὶ παρὰ [25] Θεῷ καὶ παρὰ ἀνθρώποις. Διὰ τοῦτο εὐθέως ἐκ τοῦ γνωριμωτέρου τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, καὶ τότε ἐπὶ τὸν πατέρα ἀνατρέχει, περιτ- τὸν ἡγούμενος, ὅσον πρὸς Ἰουδαίους, ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀγαγεῖν. Οὗτοι γὰρ μάλιστα ἦσαν οἱ θαυμα ζόμενοι· ὁ μὲν, ὡς προφήτης καὶ βασιλεύς· ὁ δὲ, ὡς πατριάρχης και προφήτης. Καὶ πόθεν δῆλον ὅτι ἐκ τοῦ Δαυΐδ ἐστι ; φησίν. Εἰ γὰρ ἐξ ἀνδρὸς οὐκ ἐγεν νήθη, ἀλλ' ἀπὸ γυναικὸς μόνον, ἡ δὲ Παρθένος οὐ γενεαλογεῖται, πῶς εἰσόμεθα ὅτι τοῦ Δαυΐδ ἔκγονος ἦν; Δύο γάρ ἐστι τὰ ζητούμενα· τίνος τε ἔνεκεν ή μήτηρ οὐ γενεαλογεῖται, καὶ τί δήποτε ὁ Ἰωσήφ, ὁ μηδὲν συντελῶν πρὸς τὴν γέννησιν, μνημονεύεται παρ' αὐτῶν· δοκεῖ γὰρ τὸ μὲν περιττὸν εἶναι, τὸ δὲ ἐνδεές. Ποῖον οὖν πρότερον ἀναγκαῖον εἰπεῖν: Πῶς 85 28 ἐκ τοῦ Δαυΐδ ἡ Παρθένος. Πῶς οὖν εἰσόμεθα ὅτι ἐκ τοῦ Δαυΐδ ; Ακουσον τοῦ Θεοῦ λέγοντος τῷ Γαβριήλ, ἀπελθεῖν Πρὸς παρθένον * μεμνηστευμένην ἀν δρί, ᾧ ὄνομα Ἰωσὴρ, ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ. Τί τοίνυν βούλει σε τούτου σαφέστερον, ὅταν ἀκού- σῃς ὅτι ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ ἦν ἡ Παρθένος ; δ'. Οθεν δῆλον, ὅτι καὶ ὁ Ἰωσὴφ ἐκεῖθεν ἦν. Και γὰρ νόμος ἦν ὁ κελεύων μὴ ἐξεῖναι γαμεῖν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἢ ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Καὶ ὁ πατριάρχης δὲ Ἰακώ ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἀναστήσεσθαι αὐτὸν προὔλεγεν, οὕτω λέγων· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Ἡ γὰρ προφητεία αὕτη, ὅτι μὲν ἐκ τῆς φυλῆς Ιούδα γέγονε, δηλοῖ· ὅτι δὲ καὶ τοῦ γένους Δαυΐδ, οὐκέτι. 'Αρα οὖν τῇ φυλῇ Ἰούδα οὐχὶ γένος ἂν ἦν μόνον τὸ τοῦ Δαυΐδ, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἕτερα· καὶ συνέβαινε τῆς μὲν φυλῆς εἶναι τοῦ Ἰούδα, οὐκέτι δὲ καὶ τοῦ γένους Δαυΐδ; 'Αλλ᾽ ἵνα μὴ τοῦτο λέγῃς, ἀνεῖλέ σου τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ὁ εὐαγγελιστής, εἰπὼν ὅτι ἐξ οἴκου καὶ παρ τριᾶς [26] ἦν Δαυίδ. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρωθεν βούλει τοῦτο μαθεῖν, οὐδὲ ἑτέρας ἀπορήσομεν ἀποδείξεως· οὐ γὰρ δὴ μόνον ἀπὸ φυλῆς οὐκ ἐξῆν ἑτέρας, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀπὸ πατριᾶς ἑτέρας, τουτέστι, συγγενείας, γαμεῖν. Ὥστε ἄν τε τῇ Παρθένῳ, τὸ ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ ἁρμόσωμεν, ἔστηκε τὸ εἰρημένον· ἄν τε τῷ Ἰωσήφ, δι' ἐκείνου καὶ τοῦτο κατασκευάζεται. Εἰ γὰρ ἐξ οἴκου Δαυΐδ καὶ πατριᾶς ἦν [ὁ Ἰωσὴφ 88], οὐκ ἂν ἄλλοθεν ἔλαβε τὴν γυναῖκα, ἢ ὅθεν καὶ αὐτὸς ἦν. Τί οὖν, εἰ παρέβη τὸν νόμον; φησί. Διὰ γὰρ τοῦτο προ λαβὼν ἐμαρτύρησεν, ὅτι δίκαιος ἦν ὁ Ἰωσήφ, ἵνα μὴ τοῦτο λέγῃς, ἀλλὰ μαθὼν αὐτοῦ τὴν ἀρετὴν, κἀκεῖνο εἰδῇς, ὅτι οὐκ ἂν παρέβη τὸν νόμον. Ο γὰρ οὕτω φιλάνθρωπος καὶ πάθους ἐκτὸς, ὡς μηδὲ ὑποψίας ἀναγκαζούσης βουληθῆναι ἐπιχειρῆσαι κολάσαι τὴν Παρθένον, πῶς ἂν δι' ἡδονὴν παρέβη τὸν νόμον; Ο γὰρ ὑπὲρ νόμον φιλοσοφήσας (καὶ γὰρ τὸ ἀφεῖναι καὶ λάθρα ἀφεῖναι 88, ὑπὲρ νόμον φιλοσοφοῦντος ἦν, πῶς ἂν παρὰ νόμον " έπραξε τι, καὶ ταῦτα οὐδεμιάς ἀναγκαζούσης αιτίας; Αλλ' ὅτι μὲν ἐκ τοῦ γένους τοῦ Δαυΐδ ἦν ἡ Παρθένος, ἐκ τούτων δῆλον· τίνος δὲ ἕνεκεν αὐτὴν οὐκ ἐγενεαλόγησεν, ἀλλὰ τὸν Ἰωσήφ, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Τίνος οὖν ἕνεκεν; Οὐκ ἦν νόμος παρὰ Ἰουδαίοις γενεαλογεῖσθαι γυναῖκας. Ιν᾿ οὖν καὶ τὸ ἔθος φυλάξῃ καὶ μὴ δόξῃ παραχαράττειν ἐκ προοιμίων, καὶ τὴν κόρην ἡμῖν γνωρίσῃ, διὰ τοῦτο τοὺς προγόνους αὐτῆς σιγήσας, τὸν Ἰωσὴφ ἐγενες - λόγησεν. Είτε γὰρ ἐπὶ τῆς Παρθένου τοῦτο ἐποίη σεν, ἔδοξεν ἂν καινοτομεῖν· εἴτε τὸν Ἰωσὴφ ἐπίγησεν, οὐκ ἂν ἔγνωμεν τῆς Παρθένου τους προγόνους. Ιν' οὖν μάθωμεν τὴν Μαρίαν, [27] τίς ἦν καὶ πόθεν, καὶ τὰ τῶν νόμων ἀκίνητα μείνῃ, τὸν μνηστῆρα αύτ τῆς ἐγενεαλόγησε, καὶ ἔδειξεν ὄντα ἐκ τῆς οἰκίας Δαυΐδ. Τούτου γὰρ ἀποδειχθέντος, κἀκεῖνο συναποδέ δεικται, τὸ καὶ τὴν Παρθένον ἐκεῖθεν εἶναι, διὰ τὸ τὸν δίκαιον τοῦτον, καθάπερ ἔφθην εἰπών, μὴ ἀνα- σχέσθαι ετέρωθεν ἀγαγέσθαι γυναῖκα. Εστι δὲ καὶ ἕτερον λόγον εἰπεῖν μυστικώτερον, δι᾿ ἂν ἐσιγήθησαν 88 το τήν] καὶ τήν Edd. ει ὅπερ καί] Sic Β. cæteri om. καί. 88 Εν] Ὅτι ἐν Ερ. Απ. 63 Καί + ὁ Θεὸς δέ Ε. δε απιέ φησιν Β. 8ἰ ἔλεγεν, λέγεται C. είρηται Ε. διέρρηξε] Sic Β. D. Arn. dirumperet An., calen διαρρήξω. και παρθένον] τήν παρθένον Εdd. σε βούλει] + μαθεῖν Α. βούλει. . . ἀκούσῃς] βούλει λοιπόν, Ακούσας Ε. 28 ὁ Ἰωσήφ om. Β. Απ. Ατιν. σε ἀφῆναι Mor. ἀφιέναι Sav. Ben. " παράνομον D. Ε.

27 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIIEP. CONSTANTINΟΡ. νος ως δημαγωγός, οὗτος ὡς βασιλεύς. 'Αλλ' ἵνα μὴ Ἰησοῦν ἀκούσας διὰ τὴν ὁμωνυμίαν πλανηθῇς, ἐπ- ἠγαγεν· Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυΐδ. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἦν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἑτέρας φυλής. Τίνος δὲ ἕνεκεν Βίβλον αὐτὴν γενέσεως καλεί Ἰησοῦ Χριστοῦ; και τοιγε οὐ τοῦτο ἔχει μόνον τὴν γέννησιν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν. Οτι πάσης τῆς οἰκονομίας τὸ κεφά λαιον τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ ῥίζα πάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν γίνεται. Ωσπερ οὖν βιβλίον οὐρανοῦ καὶ γῆς καλεῖ Μωυσῆς, καίτοιγε οὐ περὶ οὐρανοῦ [24] καὶ γῆς διαλεχθεὶς μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐν μέσῳ πάντων· οὕτω καὶ οὗτος ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τῶν κατορθωμάτων τὸ βιβλίον ἐκάλεσε. Τὸ γὰρ ἐκπλή ξεως γέμον καὶ ὑπὲρ ἐλπίδα καὶ προσδοκίαν ἅπα σαν, ἄνθρωπον γενέσθαι Θεόν· τούτου δὲ γενομένου, τὰ μετὰ ταῦτα ἅπαντα κατὰ λόγον καὶ ἀκολουθίαν ἕπεται. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν, Υἱοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τότε, Υἱοῦ Δαυΐδ; Οὐχ ὡς τινες οἴονται, κάτωθεν ἄνω βουλόμενος ἐλθεῖν· ἐπεὶ ἐποίησεν ἂν, ὅπερ καὶ οε ὁ Λουκᾶς· νῦν δὲ τοὐναντίον ποιεῖ. Τίνος οὖν ἔνε κεν τοῦ Δαυΐδ ἐμνημόνευσεν ; Ἐν δὲ τοῖς πάντων στόμασιν ὁ ἄνθρωπος ἦν, ἀπό τε τῆς περιφανείας, ἀπό τε τοῦ χρόνου· οὐ γὰρ πάλαι ἦν τετελευτηκώς, ὥσπερ ὁ ᾿Αβραάμ. Εἰ δὲ ἀμφοτέροις ἐπηγγείλατο ὁ Θεός, ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνο μὲν, ὡς παλαιόν, ἐσιγάτο· τοῦτο δὲ, ὡς πρόσφατον καὶ νέον, ὑπὸ πάντων περιο εφέρετο. Αὐτοὶ γοῦν λέγουσιν· Οὐκ ἐκ τοῦ σπέρμα τος Δαυΐδ καὶ ἀπὸ Βηθλεὲμ τῆς κώμης, ὅπου ἦν Δαυΐδ, ἔρχεται ὁ Χριστός. Καὶ οὐδεὶς αὐτὸν υἱὸν Ἀβραὰμ, ἀλλὰ πάντες υἱὸν Δαυΐδ ἐκάλουν· καὶ γὰρ καὶ διὰ τὸν χρόνον, ὡς ἔφθην εἰπὼν, καὶ διὰ τὴν βα σιλείαν, μᾶλλον ἐν μνήμῃ πᾶσιν οὗτος ἦν. Οὕτω γοῦν καὶ οὓς ἐτίμων βασιλέας μετ' ἐκεῖνον ἐξ ἐκεί νου ἅπαντας εκάλουν, καὶ αὐτοὶ καὶ ὁ Θεός. Καὶ γὰρ καὶ Ἰεζεκιήλ, καὶ ἕτεροι δὲ προφῆται, λέγουσιν αὐτ τοῖς παραγίνεσθαι Δαυΐδ καὶ ἀνίστασθαι, οὐ περὶ ἐκείνου λέγοντες τοῦ τετελευτηκότος, ἀλλὰ τῶν ζη- λούντων τὴν ἀρετὴν τὴν ἐκείνου. Καὶ οἱ τῷ Εζεκία φησίν· Υπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαυΐδ τὸν παῖδά μου. Καὶ τῷ Σολομῶνι δὲ ἔλεγεν 8, ὅτι διὰ Δαυίδ οὐ διέρρηξε σε ζώντος αὐτοῦ τὴν βασιλείαν. Πολλὴ γὰρ ἡ δόξα τοῦ ἀν- δρὸς ἦν καὶ παρὰ [25] Θεῷ καὶ παρὰ ἀνθρώποις. Διὰ τοῦτο εὐθέως ἐκ τοῦ γνωριμωτέρου τὴν ἀρχὴν ποιεῖται, καὶ τότε ἐπὶ τὸν πατέρα ἀνατρέχει, περιτ- τὸν ἡγούμενος, ὅσον πρὸς Ἰουδαίους, ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀγαγεῖν. Οὗτοι γὰρ μάλιστα ἦσαν οἱ θαυμα ζόμενοι· ὁ μὲν, ὡς προφήτης καὶ βασιλεύς· ὁ δὲ, ὡς πατριάρχης και προφήτης. Καὶ πόθεν δῆλον ὅτι ἐκ τοῦ Δαυΐδ ἐστι ; φησίν. Εἰ γὰρ ἐξ ἀνδρὸς οὐκ ἐγεν νήθη, ἀλλ' ἀπὸ γυναικὸς μόνον, ἡ δὲ Παρθένος οὐ γενεαλογεῖται, πῶς εἰσόμεθα ὅτι τοῦ Δαυΐδ ἔκγονος ἦν; Δύο γάρ ἐστι τὰ ζητούμενα· τίνος τε ἔνεκεν ή μήτηρ οὐ γενεαλογεῖται, καὶ τί δήποτε ὁ Ἰωσήφ, ὁ μηδὲν συντελῶν πρὸς τὴν γέννησιν, μνημονεύεται παρ' αὐτῶν· δοκεῖ γὰρ τὸ μὲν περιττὸν εἶναι, τὸ δὲ ἐνδεές. Ποῖον οὖν πρότερον ἀναγκαῖον εἰπεῖν: Πῶς 85 28 ἐκ τοῦ Δαυΐδ ἡ Παρθένος. Πῶς οὖν εἰσόμεθα ὅτι ἐκ τοῦ Δαυΐδ ; Ακουσον τοῦ Θεοῦ λέγοντος τῷ Γαβριήλ, ἀπελθεῖν Πρὸς παρθένον * μεμνηστευμένην ἀν δρί, ᾧ ὄνομα Ἰωσὴρ, ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ. Τί τοίνυν βούλει σε τούτου σαφέστερον, ὅταν ἀκού- σῃς ὅτι ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ ἦν ἡ Παρθένος ; δ'. Οθεν δῆλον, ὅτι καὶ ὁ Ἰωσὴφ ἐκεῖθεν ἦν. Και γὰρ νόμος ἦν ὁ κελεύων μὴ ἐξεῖναι γαμεῖν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἢ ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Καὶ ὁ πατριάρχης δὲ Ἰακώ ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἀναστήσεσθαι αὐτὸν προὔλεγεν, οὕτω λέγων· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Ἡ γὰρ προφητεία αὕτη, ὅτι μὲν ἐκ τῆς φυλῆς Ιούδα γέγονε, δηλοῖ· ὅτι δὲ καὶ τοῦ γένους Δαυΐδ, οὐκέτι. 'Αρα οὖν τῇ φυλῇ Ἰούδα οὐχὶ γένος ἂν ἦν μόνον τὸ τοῦ Δαυΐδ, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἕτερα· καὶ συνέβαινε τῆς μὲν φυλῆς εἶναι τοῦ Ἰούδα, οὐκέτι δὲ καὶ τοῦ γένους Δαυΐδ; 'Αλλ᾽ ἵνα μὴ τοῦτο λέγῃς, ἀνεῖλέ σου τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ὁ εὐαγγελιστής, εἰπὼν ὅτι ἐξ οἴκου καὶ παρ τριᾶς [26] ἦν Δαυίδ. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρωθεν βούλει τοῦτο μαθεῖν, οὐδὲ ἑτέρας ἀπορήσομεν ἀποδείξεως· οὐ γὰρ δὴ μόνον ἀπὸ φυλῆς οὐκ ἐξῆν ἑτέρας, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀπὸ πατριᾶς ἑτέρας, τουτέστι, συγγενείας, γαμεῖν. Ὥστε ἄν τε τῇ Παρθένῳ, τὸ ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαυίδ ἁρμόσωμεν, ἔστηκε τὸ εἰρημένον· ἄν τε τῷ Ἰωσήφ, δι' ἐκείνου καὶ τοῦτο κατασκευάζεται. Εἰ γὰρ ἐξ οἴκου Δαυΐδ καὶ πατριᾶς ἦν [ὁ Ἰωσὴφ 88], οὐκ ἂν ἄλλοθεν ἔλαβε τὴν γυναῖκα, ἢ ὅθεν καὶ αὐτὸς ἦν. Τί οὖν, εἰ παρέβη τὸν νόμον; φησί. Διὰ γὰρ τοῦτο προ λαβὼν ἐμαρτύρησεν, ὅτι δίκαιος ἦν ὁ Ἰωσήφ, ἵνα μὴ τοῦτο λέγῃς, ἀλλὰ μαθὼν αὐτοῦ τὴν ἀρετὴν, κἀκεῖνο εἰδῇς, ὅτι οὐκ ἂν παρέβη τὸν νόμον. Ο γὰρ οὕτω φιλάνθρωπος καὶ πάθους ἐκτὸς, ὡς μηδὲ ὑποψίας ἀναγκαζούσης βουληθῆναι ἐπιχειρῆσαι κολάσαι τὴν Παρθένον, πῶς ἂν δι' ἡδονὴν παρέβη τὸν νόμον; Ο γὰρ ὑπὲρ νόμον φιλοσοφήσας (καὶ γὰρ τὸ ἀφεῖναι καὶ λάθρα ἀφεῖναι 88, ὑπὲρ νόμον φιλοσοφοῦντος ἦν, πῶς ἂν παρὰ νόμον " έπραξε τι, καὶ ταῦτα οὐδεμιάς ἀναγκαζούσης αιτίας; Αλλ' ὅτι μὲν ἐκ τοῦ γένους τοῦ Δαυΐδ ἦν ἡ Παρθένος, ἐκ τούτων δῆλον· τίνος δὲ ἕνεκεν αὐτὴν οὐκ ἐγενεαλόγησεν, ἀλλὰ τὸν Ἰωσήφ, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Τίνος οὖν ἕνεκεν; Οὐκ ἦν νόμος παρὰ Ἰουδαίοις γενεαλογεῖσθαι γυναῖκας. Ιν᾿ οὖν καὶ τὸ ἔθος φυλάξῃ καὶ μὴ δόξῃ παραχαράττειν ἐκ προοιμίων, καὶ τὴν κόρην ἡμῖν γνωρίσῃ, διὰ τοῦτο τοὺς προγόνους αὐτῆς σιγήσας, τὸν Ἰωσὴφ ἐγενες - λόγησεν. Είτε γὰρ ἐπὶ τῆς Παρθένου τοῦτο ἐποίη σεν, ἔδοξεν ἂν καινοτομεῖν· εἴτε τὸν Ἰωσὴφ ἐπίγησεν, οὐκ ἂν ἔγνωμεν τῆς Παρθένου τους προγόνους. Ιν' οὖν μάθωμεν τὴν Μαρίαν, [27] τίς ἦν καὶ πόθεν, καὶ τὰ τῶν νόμων ἀκίνητα μείνῃ, τὸν μνηστῆρα αύτ τῆς ἐγενεαλόγησε, καὶ ἔδειξεν ὄντα ἐκ τῆς οἰκίας Δαυΐδ. Τούτου γὰρ ἀποδειχθέντος, κἀκεῖνο συναποδέ δεικται, τὸ καὶ τὴν Παρθένον ἐκεῖθεν εἶναι, διὰ τὸ τὸν δίκαιον τοῦτον, καθάπερ ἔφθην εἰπών, μὴ ἀνα- σχέσθαι ετέρωθεν ἀγαγέσθαι γυναῖκα. Εστι δὲ καὶ ἕτερον λόγον εἰπεῖν μυστικώτερον, δι᾿ ἂν ἐσιγήθησαν 88 το τήν] καὶ τήν Edd. ει ὅπερ καί] Sic Β. cæteri om. καί. 88 Εν] Ὅτι ἐν Ερ. Απ. 63 Καί + ὁ Θεὸς δέ Ε. δε απιέ φησιν Β. 8ἰ ἔλεγεν, λέγεται C. είρηται Ε. διέρρηξε] Sic Β. D. Arn. dirumperet An., calen διαρρήξω. και παρθένον] τήν παρθένον Εdd. σε βούλει] + μαθεῖν Α. βούλει. . . ἀκούσῃς] βούλει λοιπόν, Ακούσας Ε. 28 ὁ Ἰωσήφ om. Β. Απ. Ατιν. σε ἀφῆναι Mor. ἀφιέναι Sav. Ben. " παράνομον D. Ε.

29 IN MATTHÆUM HOMIL. IX. 30 [LEFT COLUMN] οἱ τῆς Παρθένου πρόγονοι, ὅνπερ οὐκ εὔκαιρον νῦν ἐκκαλύψαι διὰ τὸ πολλὰ εἶναι τὰ εἰρημένα. $^{91}$ Διόπερ ἐνταῦθα στήσαντες τὸν περὶ τῶν ζητημάτων λόγον, κατέχωμεν τέως μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐκκαλυφθέντα ἡμῖν· οἷον, διατί τοῦ Δαυῒδ ἐμνήσθη πρῶτον· διατί τὸ βιβλίον, γενέσεως ἐκάλεσε Βιβλίον· διατί εἶπεν, Ἰησοῦ Χριστοῦ· πῶς ἡ γέννησις κοινὴ καὶ οὐ κοινή· πόθεν ὅτι ἡ Μαρία τοῦ $^{92}$ Δαυῒδ οὖσα ἐδείχθη· καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ ἐγενεαλογήθη, σιγηθέντων τῶν ἐκείνης προγόνων. Ἂν μὲν γὰρ φυλάττητε ταῦτα, προθυμοτέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα ἐργάσεσθε· ἂν δὲ ἀποπτύσητε καὶ ἐκβάλητε αὐτὰ τῆς ψυχῆς, καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ ὀκνηρότερον διακεισόμεθα. Οὐδὲ γὰρ γῆς τὰ πρότερα διαφθειράσης $^{93}$ σπέρματα ἕλοιτ’ ἂν ἐπιμελείσθαι $^{94}$ γεωργός. Διὸ παρακαλῶ ταῦτα στρέφειν. Ἀπὸ γὰρ τοῦ τὰ τοιαῦτα μεριμνᾷν, μέγα τι $^{95}$ τῇ ψυχῇ καὶ σωτήριον ἐγγίνεται ἀγαθόν. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Θεῷ δυνησόμεθα ἀρέσαι, ταῦτα φροντίζοντες, καὶ ὕβρεων καὶ αἰσχρολογίας καὶ λοιδοριῶν τὰ στόματα καθαρὰ ἔσται, πνευματικὰ μελετῶντα ῥήματα· καὶ δαίμοσιν ἐσόμεθα φοβεροὶ καθοπλίζοντες ἡμῶν τὴν γλῶτταν τοιούτοις ῥήμασι· καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν χάριν ἐπισπασόμεθα μᾶλλον, καὶ διορατικώτερον ἡμῖν ἐργάσεται $^{96}$ τὸ ὄμμα. Καὶ γὰρ καὶ ὀφθαλμοὺς, καὶ στόμα, καὶ ἀκοὴν διὰ τοῦτο ἡμῖν ἐνέθηκεν, ἵνα αὐτῷ πάντα δουλεύῃ τὰ μέλη· ἵνα τὰ αὐτοῦ φθεγγώμεθα, ἵνα τὰ αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα [28] ᾄδωμεν αὐτῷ ὕμνους διηνεκεῖς $^{97}$, ἵνα εὐχαριστίας ἀναπέμπωμεν, καὶ διὰ τούτων τὸ συνειδὸς ἑαυτῶν ἐκκαθαίρωμεν $^{98}$. Ὥσπερ γὰρ σῶμα ἀέρος ἀπολαῦον καθαροῦ ὑγιεινότερον ἔσται, οὕτω καὶ ψυχὴ φιλοσοφωτέρα τοιαύταις ἐντρεφομένη μελέταις. ε'. Οὐχ ὁρᾷς καὶ τοὺς τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς, ὅταν μὲν ἐν καπνῷ διατρίβωσι, διαπαντὸς δακρύοντας· ὅταν δὲ ἐν ἀέρι λεπτῷ, καὶ λειμῶνι, καὶ πηγαῖς, καὶ παραδείσοις, ὀξυτέρους τε γινομένους καὶ ὑγιεινοτέρους; Τοιοῦτος καὶ ὁ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμός· ἂν μὲν γὰρ ἐν τῷ λειμῶνι τῶν πνευματικῶν βόσκηται λογίων, καθαρός ἐσται καὶ διαυγὴς καὶ ὀξυδερκῶν $^{99}$· ἂν δὲ εἰς τὸν καπνὸν τῶν βιωτικῶν ἀπίῃ πραγμάτων, δακρύσεται μυρία καὶ κλαύσεται, καὶ νῦν καὶ τότε. Καὶ γὰρ καπνῷ ἔοικε τὰ ἀνθρώπινα πράγματα. Διὰ τοῦτο καί τις ἔλεγεν· Ἐξέλιπον $^{1}$ ὡσεὶ καπνὸς αἱ ἡμέραι μου. Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν πρὸς τὸ ὀλιγοχρόνιον $^{2}$ καὶ ἀνυπόστατον· ἐγὼ δὲ οὐκ εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ταραχῶδες $^{3}$ εἴποιμι ἂν δεῖν ἐκλαμβάνειν τὰ εἰρημένα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω λυπεῖ ψυχῆς ὀφθαλμὸν καὶ θολοῖ, ὡς ὁ τῶν βιωτικῶν φροντίδων ὄχλος, καὶ ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἑσμός· ταῦτα γὰρ τοῦ καπνοῦ τούτου τὰ ξύλα. Καὶ καθάπερ τὸ πῦρ, ὅταν ὑγρᾶς καὶ διαβρόχου τινὸς ἐπιλάβηται ὕλης, πολὺν ἀνάπτει τὸν καπνόν· οὕτω καὶ ἡ ἐπιθυμία ἡ σφοδρὰ αὕτη καὶ φλογώδης, ὅταν ὑγρᾶς τινος καὶ διαλελυμένης ἐπιλάβηται ψυχῆς, πολὺν καὶ αὐτὴ τίκτει τὸν καπνόν. Διὰ τοῦτο χρεία τῆς δρόσου τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς αὔρας ἐκείνης, ἵνα τὸ πῦρ σβέσῃ, καὶ τὸν καπνὸν διαχέῃ, [RIGHT COLUMN] καὶ πτηνὸν ποιήσῃ ἡμῖν τὸν λογισμόν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τοσούτοις βαρυνόμενον κακοῖς πρὸς [29] τὸν οὐρανὸν ἀναπτῆναι· ἀλλ’ ἀγαπητὸν, εὐζώνους ἡμᾶς ὄντας δυνηθῆναι ταύτην τεμεῖν τὴν ὁδόν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω δυνατὸν, ἂν μή τοῦ Πνεύματος λάβωμεν τὸ πτερόν. Εἰ τοίνυν καὶ κούφης $^{4}$ διανοίας καὶ πνευματικῆς χάριτος δεῖ, ἵνα ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, ὅταν μηδὲν τούτων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐναντία πάντα ἐφελκώμεθα καὶ βάρος σατανικὸν, πῶς δυνησόμεθα ἀναπτῆναι, τοσούτῳ βάρει καθελκόμενοι; Καὶ γὰρ εἴ τις ὥσπερ ἐν δικαίοις σταθμοῖς τοὺς λόγους $^{5}$ ἡμῶν στῆσαι ἐπιχειρήσειεν, ἐν μυρίοις ταλάντοις βιωτικῶν λόγων μόλις εὑρήσει δηνάρια ἑκατὸν ῥημάτων πνευματικῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὀβολοὺς δέκα. Ἆρ’ οὖν οὐκ αἰσχύνη καὶ γέλως ἔσχατος, οἰκέτην μὲν ἔχοντας, τὰ πλείονα εἰς τὰ ἀναγκαῖα κεχρῆσθαι αὐτῷ πράγματα, στόμα δὲ κεκτημένους, μηδὲ οἰκέτῃ ὁμοίως προσφέρεσθαι τῷ μέλει τῷ ἡμετέρῳ, ἀλλ’ ἀντιστρόφως εἰς ἄχρηστα καὶ παρέλκοντα πράγματα; Καὶ εἴθε εἰς παρέλκοντα μόνον· νῦν δὲ εἰς ἐναντία καὶ βλαβερά, καὶ εἰς οὐδὲν ἡμῖν χρήσιμα. Εἰ γὰρ ἦν ἡμῖν χρήσιμα ἃ ἐφθεγγόμεθα, καὶ τῷ Θεῷ πάντως φίλα ἦν τὰ λεγόμενα. Νυνὶ δὲ ἅπερ ἂν ὁ διάβολος ὑποβάλλῃ, πάντα φθεγγόμεθα· νῦν μὲν γελῶντες, νῦν δὲ ἀστεῖα λέγοντες· νῦν μὲν καταρώμενοι καὶ ὑβρίζοντες, νῦν δὲ ὀμνύοντες καὶ ψευδόμενοι καὶ ἐπιορκοῦντες· καὶ νῦν μὲν ἀποδυσπετοῦντες, νῦν δὲ βαττολογοῦντες, καὶ γραϊδίων ληροῦντες πλέον, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς πάντα εἰς μέσον φέροντες. Τίς γὰρ ὑμῶν, εἰπέ μοι, τῶν ἐνταῦθα ἑστηκότων, ψαλμὸν ἕνα ἀπαιτηθεὶς εἰπεῖν δύναιτ’ ἂν, ἢ ἄλλο τι μέρος τῶν θείων Γραφῶν; Οὐκ ἔστιν οὐδείς. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ δεινὸν, ἀλλ’ ὅτι πρὸς τὰ πνευματικὰ ἀναπεπτωκότες οὕτω, πρὸς τὰ σατανικὰ πυρός ἐστε σφοδρότεροι. Καὶ γὰρ εἰ βουληθείη τις ὑμᾶς ᾠδὰς ἐξετάσαι διαβολικὰς, καὶ πορνικὰ καὶ κατακεκλασμένα μέλη, πολλοὺς εὑρήσει μετὰ ἀκριβείας ταῦτα εἰδότας, καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὰ [30] ἀπαγγέλλοντας τῆς ἡδονῆς. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀπολογία τῶν ἐγκλημάτων $^{6}$; Οὐκ εἰμὶ, φησὶ, τῶν μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ γυναῖκα ἔχω καὶ παιδία, καὶ οἰκίας ἐπιμελοῦμαι. $^{7}$ Τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ πάντα ἐλυμήνατο, ὅτι ἐκείνοις μόνοις νομίζετε προσήκειν τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων Γραφῶν, πολλῷ πλέον ἐκείνων ὑμεῖς δεόμενοι. Τοῖς γὰρ ἐν μέσῳ στρεφομένοις, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τραύματα δεχομένοις, τούτοις μάλιστα δεῖ φαρμάκων. Ὥστε τοῦ μὴ ἀναγινώσκειν πολλῷ χεῖρον τὸ καὶ περιττὸν εἶναι τὸ πρᾶγμα νομίζειν· ταῦτα γὰρ σατανικῆς μελέτης τὰ ῥήματα. Ϛ'. Οὐκ ἀκούετε Παύλου λέγοντος, ὅτι Πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ταῦτα πάντα ἐγράφη; Σὺ δὲ, ἂν μὲν Εὐαγγέλιον δέξασθαι δέῃ, χερσὶν ἀνίπτοις οὐκ ἂν ἕλοιο τοῦτο ποιῆσαι· τὰ δὲ ἔνδον ἐγκείμενα οὐχ ἡγῇ σφόδρα ἀναγκαῖα εἶναι; Διὰ τοῦτο πάντα ἄνω καὶ κάτω γέγονεν. Εἰ γὰρ βούλει μαθεῖν ὅσον τῶν Γραφῶν τὸ κέρδος, ἐξέτασον σεαυτὸν, τίς μὲν γίνῃ ψαλ- $^{91}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι τὰ μεγάλα ἡμῖν ὠφελεῖ ἡ τῶν ἁγίων Γραφῶν μελέτη. $^{92}$ τοῦ] ἐκ τοῦ B. $^{93}$ διαφθειρούσης B. $^{94}$ ἐπιμελήσασθαι Edd. $^{95}$ τι] om. A. C. D. E. $^{96}$ ἐργάσεται] † μᾶλλον B. $^{97}$ διηνεκῶς E. $^{98}$ ἐκκαθάρωμεν A. B. $^{99}$ ὀξυδερκῶν C. Vid. Lobeck ad Phryn. p. 576. $^{1}$ ἐξέλειπον Edd. $^{2}$ ὀλιγοχρόνιον] † ἰδεῖν B. $^{3}$ ταραχῶδες] ἀραχνῶδες B. $^{4}$ κούφης] † ἡμῖν E. $^{5}$ λόγους] Sic Arm. et codd. λογισμούς Am. Mor. Ben $^{6}$ ἐγκλημάτων] + τούτων Edd. $^{7}$ Incipit codex F. PATROL. GR. LVII. 3

29 IN MATTHÆUM HOMIL. IX. 30 [LEFT COLUMN] οἱ τῆς Παρθένου πρόγονοι, ὅνπερ οὐκ εὔκαιρον νῦν ἐκκαλύψαι διὰ τὸ πολλὰ εἶναι τὰ εἰρημένα. $^{91}$ Διόπερ ἐνταῦθα στήσαντες τὸν περὶ τῶν ζητημάτων λόγον, κατέχωμεν τέως μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐκκαλυφθέντα ἡμῖν· οἷον, διατί τοῦ Δαυῒδ ἐμνήσθη πρῶτον· διατί τὸ βιβλίον, γενέσεως ἐκάλεσε Βιβλίον· διατί εἶπεν, Ἰησοῦ Χριστοῦ· πῶς ἡ γέννησις κοινὴ καὶ οὐ κοινή· πόθεν ὅτι ἡ Μαρία τοῦ $^{92}$ Δαυῒδ οὖσα ἐδείχθη· καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ ἐγενεαλογήθη, σιγηθέντων τῶν ἐκείνης προγόνων. Ἂν μὲν γὰρ φυλάττητε ταῦτα, προθυμοτέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα ἐργάσεσθε· ἂν δὲ ἀποπτύσητε καὶ ἐκβάλητε αὐτὰ τῆς ψυχῆς, καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ ὀκνηρότερον διακεισόμεθα. Οὐδὲ γὰρ γῆς τὰ πρότερα διαφθειράσης $^{93}$ σπέρματα ἕλοιτ’ ἂν ἐπιμελείσθαι $^{94}$ γεωργός. Διὸ παρακαλῶ ταῦτα στρέφειν. Ἀπὸ γὰρ τοῦ τὰ τοιαῦτα μεριμνᾷν, μέγα τι $^{95}$ τῇ ψυχῇ καὶ σωτήριον ἐγγίνεται ἀγαθόν. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Θεῷ δυνησόμεθα ἀρέσαι, ταῦτα φροντίζοντες, καὶ ὕβρεων καὶ αἰσχρολογίας καὶ λοιδοριῶν τὰ στόματα καθαρὰ ἔσται, πνευματικὰ μελετῶντα ῥήματα· καὶ δαίμοσιν ἐσόμεθα φοβεροὶ καθοπλίζοντες ἡμῶν τὴν γλῶτταν τοιούτοις ῥήμασι· καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν χάριν ἐπισπασόμεθα μᾶλλον, καὶ διορατικώτερον ἡμῖν ἐργάσεται $^{96}$ τὸ ὄμμα. Καὶ γὰρ καὶ ὀφθαλμοὺς, καὶ στόμα, καὶ ἀκοὴν διὰ τοῦτο ἡμῖν ἐνέθηκεν, ἵνα αὐτῷ πάντα δουλεύῃ τὰ μέλη· ἵνα τὰ αὐτοῦ φθεγγώμεθα, ἵνα τὰ αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα [28] ᾄδωμεν αὐτῷ ὕμνους διηνεκεῖς $^{97}$, ἵνα εὐχαριστίας ἀναπέμπωμεν, καὶ διὰ τούτων τὸ συνειδὸς ἑαυτῶν ἐκκαθαίρωμεν $^{98}$. Ὥσπερ γὰρ σῶμα ἀέρος ἀπολαῦον καθαροῦ ὑγιεινότερον ἔσται, οὕτω καὶ ψυχὴ φιλοσοφωτέρα τοιαύταις ἐντρεφομένη μελέταις. ε'. Οὐχ ὁρᾷς καὶ τοὺς τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς, ὅταν μὲν ἐν καπνῷ διατρίβωσι, διαπαντὸς δακρύοντας· ὅταν δὲ ἐν ἀέρι λεπτῷ, καὶ λειμῶνι, καὶ πηγαῖς, καὶ παραδείσοις, ὀξυτέρους τε γινομένους καὶ ὑγιεινοτέρους; Τοιοῦτος καὶ ὁ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμός· ἂν μὲν γὰρ ἐν τῷ λειμῶνι τῶν πνευματικῶν βόσκηται λογίων, καθαρός ἐσται καὶ διαυγὴς καὶ ὀξυδερκῶν $^{99}$· ἂν δὲ εἰς τὸν καπνὸν τῶν βιωτικῶν ἀπίῃ πραγμάτων, δακρύσεται μυρία καὶ κλαύσεται, καὶ νῦν καὶ τότε. Καὶ γὰρ καπνῷ ἔοικε τὰ ἀνθρώπινα πράγματα. Διὰ τοῦτο καί τις ἔλεγεν· Ἐξέλιπον $^{1}$ ὡσεὶ καπνὸς αἱ ἡμέραι μου. Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν πρὸς τὸ ὀλιγοχρόνιον $^{2}$ καὶ ἀνυπόστατον· ἐγὼ δὲ οὐκ εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ταραχῶδες $^{3}$ εἴποιμι ἂν δεῖν ἐκλαμβάνειν τὰ εἰρημένα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω λυπεῖ ψυχῆς ὀφθαλμὸν καὶ θολοῖ, ὡς ὁ τῶν βιωτικῶν φροντίδων ὄχλος, καὶ ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἑσμός· ταῦτα γὰρ τοῦ καπνοῦ τούτου τὰ ξύλα. Καὶ καθάπερ τὸ πῦρ, ὅταν ὑγρᾶς καὶ διαβρόχου τινὸς ἐπιλάβηται ὕλης, πολὺν ἀνάπτει τὸν καπνόν· οὕτω καὶ ἡ ἐπιθυμία ἡ σφοδρὰ αὕτη καὶ φλογώδης, ὅταν ὑγρᾶς τινος καὶ διαλελυμένης ἐπιλάβηται ψυχῆς, πολὺν καὶ αὐτὴ τίκτει τὸν καπνόν. Διὰ τοῦτο χρεία τῆς δρόσου τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς αὔρας ἐκείνης, ἵνα τὸ πῦρ σβέσῃ, καὶ τὸν καπνὸν διαχέῃ, [RIGHT COLUMN] καὶ πτηνὸν ποιήσῃ ἡμῖν τὸν λογισμόν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τοσούτοις βαρυνόμενον κακοῖς πρὸς [29] τὸν οὐρανὸν ἀναπτῆναι· ἀλλ’ ἀγαπητὸν, εὐζώνους ἡμᾶς ὄντας δυνηθῆναι ταύτην τεμεῖν τὴν ὁδόν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω δυνατὸν, ἂν μή τοῦ Πνεύματος λάβωμεν τὸ πτερόν. Εἰ τοίνυν καὶ κούφης $^{4}$ διανοίας καὶ πνευματικῆς χάριτος δεῖ, ἵνα ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, ὅταν μηδὲν τούτων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐναντία πάντα ἐφελκώμεθα καὶ βάρος σατανικὸν, πῶς δυνησόμεθα ἀναπτῆναι, τοσούτῳ βάρει καθελκόμενοι; Καὶ γὰρ εἴ τις ὥσπερ ἐν δικαίοις σταθμοῖς τοὺς λόγους $^{5}$ ἡμῶν στῆσαι ἐπιχειρήσειεν, ἐν μυρίοις ταλάντοις βιωτικῶν λόγων μόλις εὑρήσει δηνάρια ἑκατὸν ῥημάτων πνευματικῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὀβολοὺς δέκα. Ἆρ’ οὖν οὐκ αἰσχύνη καὶ γέλως ἔσχατος, οἰκέτην μὲν ἔχοντας, τὰ πλείονα εἰς τὰ ἀναγκαῖα κεχρῆσθαι αὐτῷ πράγματα, στόμα δὲ κεκτημένους, μηδὲ οἰκέτῃ ὁμοίως προσφέρεσθαι τῷ μέλει τῷ ἡμετέρῳ, ἀλλ’ ἀντιστρόφως εἰς ἄχρηστα καὶ παρέλκοντα πράγματα; Καὶ εἴθε εἰς παρέλκοντα μόνον· νῦν δὲ εἰς ἐναντία καὶ βλαβερά, καὶ εἰς οὐδὲν ἡμῖν χρήσιμα. Εἰ γὰρ ἦν ἡμῖν χρήσιμα ἃ ἐφθεγγόμεθα, καὶ τῷ Θεῷ πάντως φίλα ἦν τὰ λεγόμενα. Νυνὶ δὲ ἅπερ ἂν ὁ διάβολος ὑποβάλλῃ, πάντα φθεγγόμεθα· νῦν μὲν γελῶντες, νῦν δὲ ἀστεῖα λέγοντες· νῦν μὲν καταρώμενοι καὶ ὑβρίζοντες, νῦν δὲ ὀμνύοντες καὶ ψευδόμενοι καὶ ἐπιορκοῦντες· καὶ νῦν μὲν ἀποδυσπετοῦντες, νῦν δὲ βαττολογοῦντες, καὶ γραϊδίων ληροῦντες πλέον, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς πάντα εἰς μέσον φέροντες. Τίς γὰρ ὑμῶν, εἰπέ μοι, τῶν ἐνταῦθα ἑστηκότων, ψαλμὸν ἕνα ἀπαιτηθεὶς εἰπεῖν δύναιτ’ ἂν, ἢ ἄλλο τι μέρος τῶν θείων Γραφῶν; Οὐκ ἔστιν οὐδείς. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ δεινὸν, ἀλλ’ ὅτι πρὸς τὰ πνευματικὰ ἀναπεπτωκότες οὕτω, πρὸς τὰ σατανικὰ πυρός ἐστε σφοδρότεροι. Καὶ γὰρ εἰ βουληθείη τις ὑμᾶς ᾠδὰς ἐξετάσαι διαβολικὰς, καὶ πορνικὰ καὶ κατακεκλασμένα μέλη, πολλοὺς εὑρήσει μετὰ ἀκριβείας ταῦτα εἰδότας, καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὰ [30] ἀπαγγέλλοντας τῆς ἡδονῆς. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀπολογία τῶν ἐγκλημάτων $^{6}$; Οὐκ εἰμὶ, φησὶ, τῶν μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ γυναῖκα ἔχω καὶ παιδία, καὶ οἰκίας ἐπιμελοῦμαι. $^{7}$ Τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ πάντα ἐλυμήνατο, ὅτι ἐκείνοις μόνοις νομίζετε προσήκειν τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων Γραφῶν, πολλῷ πλέον ἐκείνων ὑμεῖς δεόμενοι. Τοῖς γὰρ ἐν μέσῳ στρεφομένοις, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τραύματα δεχομένοις, τούτοις μάλιστα δεῖ φαρμάκων. Ὥστε τοῦ μὴ ἀναγινώσκειν πολλῷ χεῖρον τὸ καὶ περιττὸν εἶναι τὸ πρᾶγμα νομίζειν· ταῦτα γὰρ σατανικῆς μελέτης τὰ ῥήματα. Ϛ'. Οὐκ ἀκούετε Παύλου λέγοντος, ὅτι Πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ταῦτα πάντα ἐγράφη; Σὺ δὲ, ἂν μὲν Εὐαγγέλιον δέξασθαι δέῃ, χερσὶν ἀνίπτοις οὐκ ἂν ἕλοιο τοῦτο ποιῆσαι· τὰ δὲ ἔνδον ἐγκείμενα οὐχ ἡγῇ σφόδρα ἀναγκαῖα εἶναι; Διὰ τοῦτο πάντα ἄνω καὶ κάτω γέγονεν. Εἰ γὰρ βούλει μαθεῖν ὅσον τῶν Γραφῶν τὸ κέρδος, ἐξέτασον σεαυτὸν, τίς μὲν γίνῃ ψαλ- $^{91}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι τὰ μεγάλα ἡμῖν ὠφελεῖ ἡ τῶν ἁγίων Γραφῶν μελέτη. $^{92}$ τοῦ] ἐκ τοῦ B. $^{93}$ διαφθειρούσης B. $^{94}$ ἐπιμελήσασθαι Edd. $^{95}$ τι] om. A. C. D. E. $^{96}$ ἐργάσεται] † μᾶλλον B. $^{97}$ διηνεκῶς E. $^{98}$ ἐκκαθάρωμεν A. B. $^{99}$ ὀξυδερκῶν C. Vid. Lobeck ad Phryn. p. 576. $^{1}$ ἐξέλειπον Edd. $^{2}$ ὀλιγοχρόνιον] † ἰδεῖν B. $^{3}$ ταραχῶδες] ἀραχνῶδες B. $^{4}$ κούφης] † ἡμῖν E. $^{5}$ λόγους] Sic Arm. et codd. λογισμούς Am. Mor. Ben $^{6}$ ἐγκλημάτων] + τούτων Edd. $^{7}$ Incipit codex F. PATROL. GR. LVII. 3

29 IN MATTHÆUM HOMIL. IX. 30 [LEFT COLUMN] οἱ τῆς Παρθένου πρόγονοι, ὅνπερ οὐκ εὔκαιρον νῦν ἐκκαλύψαι διὰ τὸ πολλὰ εἶναι τὰ εἰρημένα. $^{91}$ Διόπερ ἐνταῦθα στήσαντες τὸν περὶ τῶν ζητημάτων λόγον, κατέχωμεν τέως μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐκκαλυφθέντα ἡμῖν· οἷον, διατί τοῦ Δαυῒδ ἐμνήσθη πρῶτον· διατί τὸ βιβλίον, γενέσεως ἐκάλεσε Βιβλίον· διατί εἶπεν, Ἰησοῦ Χριστοῦ· πῶς ἡ γέννησις κοινὴ καὶ οὐ κοινή· πόθεν ὅτι ἡ Μαρία τοῦ $^{92}$ Δαυῒδ οὖσα ἐδείχθη· καὶ τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ ἐγενεαλογήθη, σιγηθέντων τῶν ἐκείνης προγόνων. Ἂν μὲν γὰρ φυλάττητε ταῦτα, προθυμοτέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα ἐργάσεσθε· ἂν δὲ ἀποπτύσητε καὶ ἐκβάλητε αὐτὰ τῆς ψυχῆς, καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ ὀκνηρότερον διακεισόμεθα. Οὐδὲ γὰρ γῆς τὰ πρότερα διαφθειράσης $^{93}$ σπέρματα ἕλοιτ’ ἂν ἐπιμελείσθαι $^{94}$ γεωργός. Διὸ παρακαλῶ ταῦτα στρέφειν. Ἀπὸ γὰρ τοῦ τὰ τοιαῦτα μεριμνᾷν, μέγα τι $^{95}$ τῇ ψυχῇ καὶ σωτήριον ἐγγίνεται ἀγαθόν. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Θεῷ δυνησόμεθα ἀρέσαι, ταῦτα φροντίζοντες, καὶ ὕβρεων καὶ αἰσχρολογίας καὶ λοιδοριῶν τὰ στόματα καθαρὰ ἔσται, πνευματικὰ μελετῶντα ῥήματα· καὶ δαίμοσιν ἐσόμεθα φοβεροὶ καθοπλίζοντες ἡμῶν τὴν γλῶτταν τοιούτοις ῥήμασι· καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν χάριν ἐπισπασόμεθα μᾶλλον, καὶ διορατικώτερον ἡμῖν ἐργάσεται $^{96}$ τὸ ὄμμα. Καὶ γὰρ καὶ ὀφθαλμοὺς, καὶ στόμα, καὶ ἀκοὴν διὰ τοῦτο ἡμῖν ἐνέθηκεν, ἵνα αὐτῷ πάντα δουλεύῃ τὰ μέλη· ἵνα τὰ αὐτοῦ φθεγγώμεθα, ἵνα τὰ αὐτοῦ πράττωμεν, ἵνα [28] ᾄδωμεν αὐτῷ ὕμνους διηνεκεῖς $^{97}$, ἵνα εὐχαριστίας ἀναπέμπωμεν, καὶ διὰ τούτων τὸ συνειδὸς ἑαυτῶν ἐκκαθαίρωμεν $^{98}$. Ὥσπερ γὰρ σῶμα ἀέρος ἀπολαῦον καθαροῦ ὑγιεινότερον ἔσται, οὕτω καὶ ψυχὴ φιλοσοφωτέρα τοιαύταις ἐντρεφομένη μελέταις. ε'. Οὐχ ὁρᾷς καὶ τοὺς τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς, ὅταν μὲν ἐν καπνῷ διατρίβωσι, διαπαντὸς δακρύοντας· ὅταν δὲ ἐν ἀέρι λεπτῷ, καὶ λειμῶνι, καὶ πηγαῖς, καὶ παραδείσοις, ὀξυτέρους τε γινομένους καὶ ὑγιεινοτέρους; Τοιοῦτος καὶ ὁ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμός· ἂν μὲν γὰρ ἐν τῷ λειμῶνι τῶν πνευματικῶν βόσκηται λογίων, καθαρός ἐσται καὶ διαυγὴς καὶ ὀξυδερκῶν $^{99}$· ἂν δὲ εἰς τὸν καπνὸν τῶν βιωτικῶν ἀπίῃ πραγμάτων, δακρύσεται μυρία καὶ κλαύσεται, καὶ νῦν καὶ τότε. Καὶ γὰρ καπνῷ ἔοικε τὰ ἀνθρώπινα πράγματα. Διὰ τοῦτο καί τις ἔλεγεν· Ἐξέλιπον $^{1}$ ὡσεὶ καπνὸς αἱ ἡμέραι μου. Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν πρὸς τὸ ὀλιγοχρόνιον $^{2}$ καὶ ἀνυπόστατον· ἐγὼ δὲ οὐκ εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ταραχῶδες $^{3}$ εἴποιμι ἂν δεῖν ἐκλαμβάνειν τὰ εἰρημένα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω λυπεῖ ψυχῆς ὀφθαλμὸν καὶ θολοῖ, ὡς ὁ τῶν βιωτικῶν φροντίδων ὄχλος, καὶ ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἑσμός· ταῦτα γὰρ τοῦ καπνοῦ τούτου τὰ ξύλα. Καὶ καθάπερ τὸ πῦρ, ὅταν ὑγρᾶς καὶ διαβρόχου τινὸς ἐπιλάβηται ὕλης, πολὺν ἀνάπτει τὸν καπνόν· οὕτω καὶ ἡ ἐπιθυμία ἡ σφοδρὰ αὕτη καὶ φλογώδης, ὅταν ὑγρᾶς τινος καὶ διαλελυμένης ἐπιλάβηται ψυχῆς, πολὺν καὶ αὐτὴ τίκτει τὸν καπνόν. Διὰ τοῦτο χρεία τῆς δρόσου τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς αὔρας ἐκείνης, ἵνα τὸ πῦρ σβέσῃ, καὶ τὸν καπνὸν διαχέῃ, [RIGHT COLUMN] καὶ πτηνὸν ποιήσῃ ἡμῖν τὸν λογισμόν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τοσούτοις βαρυνόμενον κακοῖς πρὸς [29] τὸν οὐρανὸν ἀναπτῆναι· ἀλλ’ ἀγαπητὸν, εὐζώνους ἡμᾶς ὄντας δυνηθῆναι ταύτην τεμεῖν τὴν ὁδόν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω δυνατὸν, ἂν μή τοῦ Πνεύματος λάβωμεν τὸ πτερόν. Εἰ τοίνυν καὶ κούφης $^{4}$ διανοίας καὶ πνευματικῆς χάριτος δεῖ, ἵνα ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, ὅταν μηδὲν τούτων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐναντία πάντα ἐφελκώμεθα καὶ βάρος σατανικὸν, πῶς δυνησόμεθα ἀναπτῆναι, τοσούτῳ βάρει καθελκόμενοι; Καὶ γὰρ εἴ τις ὥσπερ ἐν δικαίοις σταθμοῖς τοὺς λόγους $^{5}$ ἡμῶν στῆσαι ἐπιχειρήσειεν, ἐν μυρίοις ταλάντοις βιωτικῶν λόγων μόλις εὑρήσει δηνάρια ἑκατὸν ῥημάτων πνευματικῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὀβολοὺς δέκα. Ἆρ’ οὖν οὐκ αἰσχύνη καὶ γέλως ἔσχατος, οἰκέτην μὲν ἔχοντας, τὰ πλείονα εἰς τὰ ἀναγκαῖα κεχρῆσθαι αὐτῷ πράγματα, στόμα δὲ κεκτημένους, μηδὲ οἰκέτῃ ὁμοίως προσφέρεσθαι τῷ μέλει τῷ ἡμετέρῳ, ἀλλ’ ἀντιστρόφως εἰς ἄχρηστα καὶ παρέλκοντα πράγματα; Καὶ εἴθε εἰς παρέλκοντα μόνον· νῦν δὲ εἰς ἐναντία καὶ βλαβερά, καὶ εἰς οὐδὲν ἡμῖν χρήσιμα. Εἰ γὰρ ἦν ἡμῖν χρήσιμα ἃ ἐφθεγγόμεθα, καὶ τῷ Θεῷ πάντως φίλα ἦν τὰ λεγόμενα. Νυνὶ δὲ ἅπερ ἂν ὁ διάβολος ὑποβάλλῃ, πάντα φθεγγόμεθα· νῦν μὲν γελῶντες, νῦν δὲ ἀστεῖα λέγοντες· νῦν μὲν καταρώμενοι καὶ ὑβρίζοντες, νῦν δὲ ὀμνύοντες καὶ ψευδόμενοι καὶ ἐπιορκοῦντες· καὶ νῦν μὲν ἀποδυσπετοῦντες, νῦν δὲ βαττολογοῦντες, καὶ γραϊδίων ληροῦντες πλέον, τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς πάντα εἰς μέσον φέροντες. Τίς γὰρ ὑμῶν, εἰπέ μοι, τῶν ἐνταῦθα ἑστηκότων, ψαλμὸν ἕνα ἀπαιτηθεὶς εἰπεῖν δύναιτ’ ἂν, ἢ ἄλλο τι μέρος τῶν θείων Γραφῶν; Οὐκ ἔστιν οὐδείς. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ δεινὸν, ἀλλ’ ὅτι πρὸς τὰ πνευματικὰ ἀναπεπτωκότες οὕτω, πρὸς τὰ σατανικὰ πυρός ἐστε σφοδρότεροι. Καὶ γὰρ εἰ βουληθείη τις ὑμᾶς ᾠδὰς ἐξετάσαι διαβολικὰς, καὶ πορνικὰ καὶ κατακεκλασμένα μέλη, πολλοὺς εὑρήσει μετὰ ἀκριβείας ταῦτα εἰδότας, καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὰ [30] ἀπαγγέλλοντας τῆς ἡδονῆς. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀπολογία τῶν ἐγκλημάτων $^{6}$; Οὐκ εἰμὶ, φησὶ, τῶν μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ γυναῖκα ἔχω καὶ παιδία, καὶ οἰκίας ἐπιμελοῦμαι. $^{7}$ Τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ πάντα ἐλυμήνατο, ὅτι ἐκείνοις μόνοις νομίζετε προσήκειν τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων Γραφῶν, πολλῷ πλέον ἐκείνων ὑμεῖς δεόμενοι. Τοῖς γὰρ ἐν μέσῳ στρεφομένοις, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τραύματα δεχομένοις, τούτοις μάλιστα δεῖ φαρμάκων. Ὥστε τοῦ μὴ ἀναγινώσκειν πολλῷ χεῖρον τὸ καὶ περιττὸν εἶναι τὸ πρᾶγμα νομίζειν· ταῦτα γὰρ σατανικῆς μελέτης τὰ ῥήματα. Ϛ'. Οὐκ ἀκούετε Παύλου λέγοντος, ὅτι Πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ταῦτα πάντα ἐγράφη; Σὺ δὲ, ἂν μὲν Εὐαγγέλιον δέξασθαι δέῃ, χερσὶν ἀνίπτοις οὐκ ἂν ἕλοιο τοῦτο ποιῆσαι· τὰ δὲ ἔνδον ἐγκείμενα οὐχ ἡγῇ σφόδρα ἀναγκαῖα εἶναι; Διὰ τοῦτο πάντα ἄνω καὶ κάτω γέγονεν. Εἰ γὰρ βούλει μαθεῖν ὅσον τῶν Γραφῶν τὸ κέρδος, ἐξέτασον σεαυτὸν, τίς μὲν γίνῃ ψαλ- $^{91}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι τὰ μεγάλα ἡμῖν ὠφελεῖ ἡ τῶν ἁγίων Γραφῶν μελέτη. $^{92}$ τοῦ] ἐκ τοῦ B. $^{93}$ διαφθειρούσης B. $^{94}$ ἐπιμελήσασθαι Edd. $^{95}$ τι] om. A. C. D. E. $^{96}$ ἐργάσεται] † μᾶλλον B. $^{97}$ διηνεκῶς E. $^{98}$ ἐκκαθάρωμεν A. B. $^{99}$ ὀξυδερκῶν C. Vid. Lobeck ad Phryn. p. 576. $^{1}$ ἐξέλειπον Edd. $^{2}$ ὀλιγοχρόνιον] † ἰδεῖν B. $^{3}$ ταραχῶδες] ἀραχνῶδες B. $^{4}$ κούφης] † ἡμῖν E. $^{5}$ λόγους] Sic Arm. et codd. λογισμούς Am. Mor. Ben $^{6}$ ἐγκλημάτων] + τούτων Edd. $^{7}$ Incipit codex F. PATROL. GR. LVII. 3

μῶν ἀκούων, τίς δὲ σατανικῆς ᾠδῆς· καὶ πῶς διά-κεισαι ἐν ἐκκλησίᾳ διατρίβων, καὶ πῶς ἐν θεάτρῳ καθήμενος· καὶ ὄψει πολὺ τὸ μέσον ταύτης κἀκείνης τῆς ψυχῆς, καίτοιγε μιᾶς οὔσης. Διὰ τοῦτο Παῦλος ἔλεγε· Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Διὰ τοῦτο συνεχῶν ἡμῖν δεῖ τῶν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπῳδῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ τῶν ἀλόγων πλεον-εκτοῦμεν, ὡς τῶν γε ἄλλων ἕνεκεν καὶ σφόδρα αὐτῶν ἐλαττούμεθα. Τοῦτό ἐστι τροφὴ ψυχῆς, τοῦτο κόσμος, τοῦτο ἀσφάλεια· ὥσπερ οὖν τὸ μὴ ἀκούειν, λιμὸς καὶ φθορά. Δώσω γὰρ, φησὶν, αὐτοῖς, Οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λό-γον Κυρίου. Τί γένοιτ’ ἂν οὖν ἀθλιώτερον, ὅταν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐν τάξει κολάσεως ἀπειλῇ, τοῦτο αὐτομάτως σὺ κατὰ τῆς σαυτοῦ κεφαλῆς ἕλκῃς τὸ κακὸν, λιμόν τινα χαλεπὸν ἐπεισάγων τῇ ψυχῇ, καὶ πάντων αὐτὴν ἀσθενεστέραν ποιῶν; Ἀπὸ γὰρ λόγων καὶ φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι πέφυκε. Καὶ γὰρ εἰς ὀργὴν τοῦτο αὐτὴν ἐξάγει, καὶ πραύ̈νει τὸ αὐτὸ τοῦτο πά-λιν· καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἐξῆψε ῥῆμα αἰσχρὸν, καὶ εἰς σωφροσύνην ἤγαγε λόγος σεμνότητος γέμων. Εἰ δὲ λόγος ἁπλῶς τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχὺν, πῶς τῶν Γραφῶν καταφρονεῖς; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ παραίνεσις τοσαῦτα δύναται, πολλῷ μᾶλλον ὅταν μετὰ Πνεύμα-τος ὦσιν αἱ παραινέσεις. Καὶ γὰρ πυρὸς μᾶλλον τὴν πεπωρωμένην μαλάττει ψυχὴν, καὶ πρὸς ἅπαντα ἐπιτηδείαν κατασκευάζει τὰ καλὰ, λόγος ἀπὸ τῶν θείων ἐνηχούμενος Γραφῶν. Οὕτω καὶ Κορινθίους πεφυσιωμένους λαβὼν ὁ Παῦλος καὶ φλεγμαίνοντας, κατέστειλε καὶ ἐπιεικεστέρους ἐποίησε. Καὶ γὰρ ἐφ’ οἷς αἰσχύνεσθαι ἔδει καὶ ἐγκαλύπτεσθαι, ἐπὶ τούτοις μέγα ἐφρόνουν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν Ἐπιστολὴν ἐδέξαν-το, ἄκουσον αὐτῶν τὴν μεταβολὴν, ἣν αὐτὸς ὁ διδά- ΟΜΙΛΙΑ Γ. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἰδοὺ τρίτη διάλεξις, καὶ τὰ ἐν προοιμίοις οὐδέπω διελυσάμεθα. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἔχει τῶν νοημάτων τούτων ἡ φύσις. Φέρε δὴ τὰ λειπόμενα σήμερον εἴπωμεν. Τί ποτ’ οὖν ἐστι τὸ ζητούμενον νῦν; Τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖ-ται, οὐδὲν πρὸς τὴν γέννησιν συντελῶν. Καὶ μίαν μὲν αἰτίαν εἰρήκαμεν ἤδη· ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν ἑτέραν εἰπεῖν, τὴν μυστικωτέραν καὶ ἀποῤῥητοτέραν ἐκεί-νης. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; Οὐκ ἐβούλετο τοῖς Ἰουδαίοις εἶναι δῆλον παρὰ τὸν τῶν ὠδίνων καιρὸν, ὅτι ἐκ Παρθένου γεγέννηται ὁ Χριστός. Ἀλλὰ μὴ θο-ρυβεῖσθε πρὸς τὸ παράδοξον τοῦ λεγομένου. Οὐ γὰρ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ Πατέρων ἡμετέρων, θαυμαστῶν καὶ ἐπισήμων ἀνδρῶν. Εἰ γὰρ πολλὰ συνεσκίασεν ἐξ ἀρχῆς, Υἱὸν ἀνθρώπου καλῶν ἑαυτὸν, καὶ οὐδὲ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἰσότητα πανταχοῦ σαφῶς ἡμῖν ἐξ-εκάλυψε· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ τοῦτο συνεσκίασε τέως,

μῶν ἀκούων, τίς δὲ σατανικῆς ᾠδῆς· καὶ πῶς διά-κεισαι ἐν ἐκκλησίᾳ διατρίβων, καὶ πῶς ἐν θεάτρῳ καθήμενος· καὶ ὄψει πολὺ τὸ μέσον ταύτης κἀκείνης τῆς ψυχῆς, καίτοιγε μιᾶς οὔσης. Διὰ τοῦτο Παῦλος ἔλεγε· Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Διὰ τοῦτο συνεχῶν ἡμῖν δεῖ τῶν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπῳδῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ τῶν ἀλόγων πλεον-εκτοῦμεν, ὡς τῶν γε ἄλλων ἕνεκεν καὶ σφόδρα αὐτῶν ἐλαττούμεθα. Τοῦτό ἐστι τροφὴ ψυχῆς, τοῦτο κόσμος, τοῦτο ἀσφάλεια· ὥσπερ οὖν τὸ μὴ ἀκούειν, λιμὸς καὶ φθορά. Δώσω γὰρ, φησὶν, αὐτοῖς, Οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λό-γον Κυρίου. Τί γένοιτ’ ἂν οὖν ἀθλιώτερον, ὅταν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐν τάξει κολάσεως ἀπειλῇ, τοῦτο αὐτομάτως σὺ κατὰ τῆς σαυτοῦ κεφαλῆς ἕλκῃς τὸ κακὸν, λιμόν τινα χαλεπὸν ἐπεισάγων τῇ ψυχῇ, καὶ πάντων αὐτὴν ἀσθενεστέραν ποιῶν; Ἀπὸ γὰρ λόγων καὶ φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι πέφυκε. Καὶ γὰρ εἰς ὀργὴν τοῦτο αὐτὴν ἐξάγει, καὶ πραύ̈νει τὸ αὐτὸ τοῦτο πά-λιν· καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἐξῆψε ῥῆμα αἰσχρὸν, καὶ εἰς σωφροσύνην ἤγαγε λόγος σεμνότητος γέμων. Εἰ δὲ λόγος ἁπλῶς τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχὺν, πῶς τῶν Γραφῶν καταφρονεῖς; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ παραίνεσις τοσαῦτα δύναται, πολλῷ μᾶλλον ὅταν μετὰ Πνεύμα-τος ὦσιν αἱ παραινέσεις. Καὶ γὰρ πυρὸς μᾶλλον τὴν πεπωρωμένην μαλάττει ψυχὴν, καὶ πρὸς ἅπαντα ἐπιτηδείαν κατασκευάζει τὰ καλὰ, λόγος ἀπὸ τῶν θείων ἐνηχούμενος Γραφῶν. Οὕτω καὶ Κορινθίους πεφυσιωμένους λαβὼν ὁ Παῦλος καὶ φλεγμαίνοντας, κατέστειλε καὶ ἐπιεικεστέρους ἐποίησε. Καὶ γὰρ ἐφ’ οἷς αἰσχύνεσθαι ἔδει καὶ ἐγκαλύπτεσθαι, ἐπὶ τούτοις μέγα ἐφρόνουν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν Ἐπιστολὴν ἐδέξαν-το, ἄκουσον αὐτῶν τὴν μεταβολὴν, ἣν αὐτὸς ὁ διδά- ΟΜΙΛΙΑ Γ. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἰδοὺ τρίτη διάλεξις, καὶ τὰ ἐν προοιμίοις οὐδέπω διελυσάμεθα. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἔχει τῶν νοημάτων τούτων ἡ φύσις. Φέρε δὴ τὰ λειπόμενα σήμερον εἴπωμεν. Τί ποτ’ οὖν ἐστι τὸ ζητούμενον νῦν; Τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖ-ται, οὐδὲν πρὸς τὴν γέννησιν συντελῶν. Καὶ μίαν μὲν αἰτίαν εἰρήκαμεν ἤδη· ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν ἑτέραν εἰπεῖν, τὴν μυστικωτέραν καὶ ἀποῤῥητοτέραν ἐκεί-νης. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; Οὐκ ἐβούλετο τοῖς Ἰουδαίοις εἶναι δῆλον παρὰ τὸν τῶν ὠδίνων καιρὸν, ὅτι ἐκ Παρθένου γεγέννηται ὁ Χριστός. Ἀλλὰ μὴ θο-ρυβεῖσθε πρὸς τὸ παράδοξον τοῦ λεγομένου. Οὐ γὰρ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ Πατέρων ἡμετέρων, θαυμαστῶν καὶ ἐπισήμων ἀνδρῶν. Εἰ γὰρ πολλὰ συνεσκίασεν ἐξ ἀρχῆς, Υἱὸν ἀνθρώπου καλῶν ἑαυτὸν, καὶ οὐδὲ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἰσότητα πανταχοῦ σαφῶς ἡμῖν ἐξ-εκάλυψε· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ τοῦτο συνεσκίασε τέως,

μῶν ἀκούων, τίς δὲ σατανικῆς ᾠδῆς· καὶ πῶς διά-κεισαι ἐν ἐκκλησίᾳ διατρίβων, καὶ πῶς ἐν θεάτρῳ καθήμενος· καὶ ὄψει πολὺ τὸ μέσον ταύτης κἀκείνης τῆς ψυχῆς, καίτοιγε μιᾶς οὔσης. Διὰ τοῦτο Παῦλος ἔλεγε· Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Διὰ τοῦτο συνεχῶν ἡμῖν δεῖ τῶν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπῳδῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ τῶν ἀλόγων πλεον-εκτοῦμεν, ὡς τῶν γε ἄλλων ἕνεκεν καὶ σφόδρα αὐτῶν ἐλαττούμεθα. Τοῦτό ἐστι τροφὴ ψυχῆς, τοῦτο κόσμος, τοῦτο ἀσφάλεια· ὥσπερ οὖν τὸ μὴ ἀκούειν, λιμὸς καὶ φθορά. Δώσω γὰρ, φησὶν, αὐτοῖς, Οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λό-γον Κυρίου. Τί γένοιτ’ ἂν οὖν ἀθλιώτερον, ὅταν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐν τάξει κολάσεως ἀπειλῇ, τοῦτο αὐτομάτως σὺ κατὰ τῆς σαυτοῦ κεφαλῆς ἕλκῃς τὸ κακὸν, λιμόν τινα χαλεπὸν ἐπεισάγων τῇ ψυχῇ, καὶ πάντων αὐτὴν ἀσθενεστέραν ποιῶν; Ἀπὸ γὰρ λόγων καὶ φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι πέφυκε. Καὶ γὰρ εἰς ὀργὴν τοῦτο αὐτὴν ἐξάγει, καὶ πραύ̈νει τὸ αὐτὸ τοῦτο πά-λιν· καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἐξῆψε ῥῆμα αἰσχρὸν, καὶ εἰς σωφροσύνην ἤγαγε λόγος σεμνότητος γέμων. Εἰ δὲ λόγος ἁπλῶς τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχὺν, πῶς τῶν Γραφῶν καταφρονεῖς; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ παραίνεσις τοσαῦτα δύναται, πολλῷ μᾶλλον ὅταν μετὰ Πνεύμα-τος ὦσιν αἱ παραινέσεις. Καὶ γὰρ πυρὸς μᾶλλον τὴν πεπωρωμένην μαλάττει ψυχὴν, καὶ πρὸς ἅπαντα ἐπιτηδείαν κατασκευάζει τὰ καλὰ, λόγος ἀπὸ τῶν θείων ἐνηχούμενος Γραφῶν. Οὕτω καὶ Κορινθίους πεφυσιωμένους λαβὼν ὁ Παῦλος καὶ φλεγμαίνοντας, κατέστειλε καὶ ἐπιεικεστέρους ἐποίησε. Καὶ γὰρ ἐφ’ οἷς αἰσχύνεσθαι ἔδει καὶ ἐγκαλύπτεσθαι, ἐπὶ τούτοις μέγα ἐφρόνουν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν Ἐπιστολὴν ἐδέξαν-το, ἄκουσον αὐτῶν τὴν μεταβολὴν, ἣν αὐτὸς ὁ διδά- ΟΜΙΛΙΑ Γ. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἰδοὺ τρίτη διάλεξις, καὶ τὰ ἐν προοιμίοις οὐδέπω διελυσάμεθα. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἔχει τῶν νοημάτων τούτων ἡ φύσις. Φέρε δὴ τὰ λειπόμενα σήμερον εἴπωμεν. Τί ποτ’ οὖν ἐστι τὸ ζητούμενον νῦν; Τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖ-ται, οὐδὲν πρὸς τὴν γέννησιν συντελῶν. Καὶ μίαν μὲν αἰτίαν εἰρήκαμεν ἤδη· ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν ἑτέραν εἰπεῖν, τὴν μυστικωτέραν καὶ ἀποῤῥητοτέραν ἐκεί-νης. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; Οὐκ ἐβούλετο τοῖς Ἰουδαίοις εἶναι δῆλον παρὰ τὸν τῶν ὠδίνων καιρὸν, ὅτι ἐκ Παρθένου γεγέννηται ὁ Χριστός. Ἀλλὰ μὴ θο-ρυβεῖσθε πρὸς τὸ παράδοξον τοῦ λεγομένου. Οὐ γὰρ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ Πατέρων ἡμετέρων, θαυμαστῶν καὶ ἐπισήμων ἀνδρῶν. Εἰ γὰρ πολλὰ συνεσκίασεν ἐξ ἀρχῆς, Υἱὸν ἀνθρώπου καλῶν ἑαυτὸν, καὶ οὐδὲ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἰσότητα πανταχοῦ σαφῶς ἡμῖν ἐξ-εκάλυψε· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ τοῦτο συνεσκίασε τέως,

μῶν ἀκούων, τίς δὲ σατανικῆς ᾠδῆς· καὶ πῶς διά-κεισαι ἐν ἐκκλησίᾳ διατρίβων, καὶ πῶς ἐν θεάτρῳ καθήμενος· καὶ ὄψει πολὺ τὸ μέσον ταύτης κἀκείνης τῆς ψυχῆς, καίτοιγε μιᾶς οὔσης. Διὰ τοῦτο Παῦλος ἔλεγε· Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Διὰ τοῦτο συνεχῶν ἡμῖν δεῖ τῶν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπῳδῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ τῶν ἀλόγων πλεον-εκτοῦμεν, ὡς τῶν γε ἄλλων ἕνεκεν καὶ σφόδρα αὐτῶν ἐλαττούμεθα. Τοῦτό ἐστι τροφὴ ψυχῆς, τοῦτο κόσμος, τοῦτο ἀσφάλεια· ὥσπερ οὖν τὸ μὴ ἀκούειν, λιμὸς καὶ φθορά. Δώσω γὰρ, φησὶν, αὐτοῖς, Οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λό-γον Κυρίου. Τί γένοιτ’ ἂν οὖν ἀθλιώτερον, ὅταν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐν τάξει κολάσεως ἀπειλῇ, τοῦτο αὐτομάτως σὺ κατὰ τῆς σαυτοῦ κεφαλῆς ἕλκῃς τὸ κακὸν, λιμόν τινα χαλεπὸν ἐπεισάγων τῇ ψυχῇ, καὶ πάντων αὐτὴν ἀσθενεστέραν ποιῶν; Ἀπὸ γὰρ λόγων καὶ φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι πέφυκε. Καὶ γὰρ εἰς ὀργὴν τοῦτο αὐτὴν ἐξάγει, καὶ πραύ̈νει τὸ αὐτὸ τοῦτο πά-λιν· καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἐξῆψε ῥῆμα αἰσχρὸν, καὶ εἰς σωφροσύνην ἤγαγε λόγος σεμνότητος γέμων. Εἰ δὲ λόγος ἁπλῶς τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχὺν, πῶς τῶν Γραφῶν καταφρονεῖς; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ παραίνεσις τοσαῦτα δύναται, πολλῷ μᾶλλον ὅταν μετὰ Πνεύμα-τος ὦσιν αἱ παραινέσεις. Καὶ γὰρ πυρὸς μᾶλλον τὴν πεπωρωμένην μαλάττει ψυχὴν, καὶ πρὸς ἅπαντα ἐπιτηδείαν κατασκευάζει τὰ καλὰ, λόγος ἀπὸ τῶν θείων ἐνηχούμενος Γραφῶν. Οὕτω καὶ Κορινθίους πεφυσιωμένους λαβὼν ὁ Παῦλος καὶ φλεγμαίνοντας, κατέστειλε καὶ ἐπιεικεστέρους ἐποίησε. Καὶ γὰρ ἐφ’ οἷς αἰσχύνεσθαι ἔδει καὶ ἐγκαλύπτεσθαι, ἐπὶ τούτοις μέγα ἐφρόνουν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν Ἐπιστολὴν ἐδέξαν-το, ἄκουσον αὐτῶν τὴν μεταβολὴν, ἣν αὐτὸς ὁ διδά- ΟΜΙΛΙΑ Γ. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἰδοὺ τρίτη διάλεξις, καὶ τὰ ἐν προοιμίοις οὐδέπω διελυσάμεθα. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἔχει τῶν νοημάτων τούτων ἡ φύσις. Φέρε δὴ τὰ λειπόμενα σήμερον εἴπωμεν. Τί ποτ’ οὖν ἐστι τὸ ζητούμενον νῦν; Τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖ-ται, οὐδὲν πρὸς τὴν γέννησιν συντελῶν. Καὶ μίαν μὲν αἰτίαν εἰρήκαμεν ἤδη· ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν ἑτέραν εἰπεῖν, τὴν μυστικωτέραν καὶ ἀποῤῥητοτέραν ἐκεί-νης. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; Οὐκ ἐβούλετο τοῖς Ἰουδαίοις εἶναι δῆλον παρὰ τὸν τῶν ὠδίνων καιρὸν, ὅτι ἐκ Παρθένου γεγέννηται ὁ Χριστός. Ἀλλὰ μὴ θο-ρυβεῖσθε πρὸς τὸ παράδοξον τοῦ λεγομένου. Οὐ γὰρ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ Πατέρων ἡμετέρων, θαυμαστῶν καὶ ἐπισήμων ἀνδρῶν. Εἰ γὰρ πολλὰ συνεσκίασεν ἐξ ἀρχῆς, Υἱὸν ἀνθρώπου καλῶν ἑαυτὸν, καὶ οὐδὲ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἰσότητα πανταχοῦ σαφῶς ἡμῖν ἐξ-εκάλυψε· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ τοῦτο συνεσκίασε τέως,

μῶν ἀκούων, τίς δὲ σατανικῆς ᾠδῆς· καὶ πῶς διά-κεισαι ἐν ἐκκλησίᾳ διατρίβων, καὶ πῶς ἐν θεάτρῳ καθήμενος· καὶ ὄψει πολὺ τὸ μέσον ταύτης κἀκείνης τῆς ψυχῆς, καίτοιγε μιᾶς οὔσης. Διὰ τοῦτο Παῦλος ἔλεγε· Φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Διὰ τοῦτο συνεχῶν ἡμῖν δεῖ τῶν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπῳδῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ τῶν ἀλόγων πλεον-εκτοῦμεν, ὡς τῶν γε ἄλλων ἕνεκεν καὶ σφόδρα αὐτῶν ἐλαττούμεθα. Τοῦτό ἐστι τροφὴ ψυχῆς, τοῦτο κόσμος, τοῦτο ἀσφάλεια· ὥσπερ οὖν τὸ μὴ ἀκούειν, λιμὸς καὶ φθορά. Δώσω γὰρ, φησὶν, αὐτοῖς, Οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λό-γον Κυρίου. Τί γένοιτ’ ἂν οὖν ἀθλιώτερον, ὅταν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐν τάξει κολάσεως ἀπειλῇ, τοῦτο αὐτομάτως σὺ κατὰ τῆς σαυτοῦ κεφαλῆς ἕλκῃς τὸ κακὸν, λιμόν τινα χαλεπὸν ἐπεισάγων τῇ ψυχῇ, καὶ πάντων αὐτὴν ἀσθενεστέραν ποιῶν; Ἀπὸ γὰρ λόγων καὶ φθείρεσθαι καὶ σώζεσθαι πέφυκε. Καὶ γὰρ εἰς ὀργὴν τοῦτο αὐτὴν ἐξάγει, καὶ πραύ̈νει τὸ αὐτὸ τοῦτο πά-λιν· καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἐξῆψε ῥῆμα αἰσχρὸν, καὶ εἰς σωφροσύνην ἤγαγε λόγος σεμνότητος γέμων. Εἰ δὲ λόγος ἁπλῶς τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχὺν, πῶς τῶν Γραφῶν καταφρονεῖς; εἰπέ μοι. Εἰ γὰρ παραίνεσις τοσαῦτα δύναται, πολλῷ μᾶλλον ὅταν μετὰ Πνεύμα-τος ὦσιν αἱ παραινέσεις. Καὶ γὰρ πυρὸς μᾶλλον τὴν πεπωρωμένην μαλάττει ψυχὴν, καὶ πρὸς ἅπαντα ἐπιτηδείαν κατασκευάζει τὰ καλὰ, λόγος ἀπὸ τῶν θείων ἐνηχούμενος Γραφῶν. Οὕτω καὶ Κορινθίους πεφυσιωμένους λαβὼν ὁ Παῦλος καὶ φλεγμαίνοντας, κατέστειλε καὶ ἐπιεικεστέρους ἐποίησε. Καὶ γὰρ ἐφ’ οἷς αἰσχύνεσθαι ἔδει καὶ ἐγκαλύπτεσθαι, ἐπὶ τούτοις μέγα ἐφρόνουν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν Ἐπιστολὴν ἐδέξαν-το, ἄκουσον αὐτῶν τὴν μεταβολὴν, ἣν αὐτὸς ὁ διδά- ΟΜΙΛΙΑ Γ. Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυὶ̈δ, υἱοῦ Ἀβραάμ. α. Ἰδοὺ τρίτη διάλεξις, καὶ τὰ ἐν προοιμίοις οὐδέπω διελυσάμεθα. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἔχει τῶν νοημάτων τούτων ἡ φύσις. Φέρε δὴ τὰ λειπόμενα σήμερον εἴπωμεν. Τί ποτ’ οὖν ἐστι τὸ ζητούμενον νῦν; Τίνος ἕνεκεν ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογεῖ-ται, οὐδὲν πρὸς τὴν γέννησιν συντελῶν. Καὶ μίαν μὲν αἰτίαν εἰρήκαμεν ἤδη· ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν ἑτέραν εἰπεῖν, τὴν μυστικωτέραν καὶ ἀποῤῥητοτέραν ἐκεί-νης. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; Οὐκ ἐβούλετο τοῖς Ἰουδαίοις εἶναι δῆλον παρὰ τὸν τῶν ὠδίνων καιρὸν, ὅτι ἐκ Παρθένου γεγέννηται ὁ Χριστός. Ἀλλὰ μὴ θο-ρυβεῖσθε πρὸς τὸ παράδοξον τοῦ λεγομένου. Οὐ γὰρ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ Πατέρων ἡμετέρων, θαυμαστῶν καὶ ἐπισήμων ἀνδρῶν. Εἰ γὰρ πολλὰ συνεσκίασεν ἐξ ἀρχῆς, Υἱὸν ἀνθρώπου καλῶν ἑαυτὸν, καὶ οὐδὲ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἰσότητα πανταχοῦ σαφῶς ἡμῖν ἐξ-εκάλυψε· τί θαυμάζεις, εἰ καὶ τοῦτο συνεσκίασε τέως,

33 IN MATTHÆUM HOMIL. III. γενημένον, καὶ ἀγγέλου, καὶ τῆς δι' ἐνειράτων ὄψεως, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν προφητῶν μαρτυρίας, πῶς ἂν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ σκαιοὶ ὄντες καὶ διεφθαρμένοι, καὶ πολεμίως οὕτω πρὸς αὐτὸν ἔχοντες, ταύτην ἂν παρεδέξαντο τὴν ὑπόνοιαν; Σφόδρα γὰρ αὐτοὺς ἔμελλε θορυβεῖν τὸ ξένον καὶ καινὸν, καὶ τὸ μηδέ ποτέ τι τοιοῦτον μηδὲ ἀκοῇ παραδέξασθαι ἐπὶ τῶν προγόνων συμβεβηκός. Ο μὲν γὰρ ἅπαξ πεισθεὶς, ὅτι τοῦ Θεοῦ Υἱός ἐστιν, οὐδὲ [34] περὶ τούτου λογ πὸν ἀμφισβητεῖν εἶχεν· ὁ δὲ καὶ πλάνον καὶ ἀντίθεον αὐτὸν εἶναι νομίζων, πῶς οὐκ ἂν ἀπὸ τούτου καὶ ἐσκανδαλίσθη μειζόνως, καὶ πρὸς ἐκείνην ὡδηγήθη τὴν ὑπόνοιαν ; Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἀπόστολοι παρὰ τὴν ἀρχὴν εὐθέως τοῦτο λέγουσιν· ἀλλ᾽ ὑπὲρ μὲν τῆς ἀναστάσεως πολλὰ διαλέγονται καὶ πολλάκις, ἐπειδὴ ταύτης ὑποδείγματα ἦν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα· ὅτι δὲ ἐκ Παρθένου γέγονεν, οὐ συνεχῶς λέγουσιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὴ ἡ μήτηρ ἐξ- ενεγκεῖν τοῦτο ἐτόλμησεν. Ορα γοῦν καὶ πρὸς αὐτὸν τί φησιν ἡ Παρθένος· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ἐζητοῦμέν σε. Εἰ γὰρ τοῦτο ὑπωπτεύθη, οὐδ' ἂν τοῦ Δαυΐδ λοιπὸν ἑνομίσθη εἶναι υἱός· τούτου δὲ μὴ νο μισθέντος, πολλὰ ἂν ἐτέχθη καὶ ἕτερα κακά. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ταῦτα " λέγουσιν, ἀλλὰ τῇ Μαρία μόνῃ καὶ τῷ Ἰωσήφ· τοῖς δὲ ποιμέσιν εὐαγ γελιζόμενοι τὸ γεγενημένον, οὐκέτι τοῦτο προσέθη- καν. Τίνος δὲ ἔνεκεν μνησθεὶς τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ εἰ των 34 Εγέννησε τὸν Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ οὐ μνημονεύσας τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὅτε εἰς τὸν Ἰακὼς ἦλθε, καὶ τοῦ Ἰούδα καὶ τῶν ἀδελφῶν τῶν τούτου μέμνηται ; 11 . 16 β'. Τινὲς μὲν οὖν φασι, διὰ τὸ δύστροπον τοῦ Ἡσαῦ καὶ τῶν ἄλλων τῶν προτέρων 38· ἐγὼ δὲ οὐκ ἂν τοῦτο φαίην. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, πῶς μικρὸν ὕστερον τοιού- των μέμνηται γυναικῶν; Ἀπὸ γὰρ τῶν ἐναντίων ἐνταῦθα ἡ δόξα αὐτοῦ φαίνεται· οὐκ ἀπὸ τοῦ μεγά- λους ἔχειν προγόνους, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ μικροὺς καὶ εὐ- τελεῖς. Τῷ γὰρ ὑψηλῷ δόξα πολλὴ, τὸ δυνηθῆναι τα πεινωθῆναι σφοδρῶς. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐκ ἐμνημό νευσεν; Ἐπειδὴ κοινὸν οὐδὲν εἶχον πρὸς τὸ τῶν Ισραηλιτών γένος Σαρακηνοί καὶ Ἰσραηλῖται καὶ Αραβες, καὶ ὅσοι γεγόνασιν ἐκ τῶν προγόνων ἐκεί- νων. Διὰ δὴ τοῦτο ἐκείνους μὲν [35] ἐσίγησεν, ἐπ- είγεται δὲ πρὸς τοὺς αὐτοῦ προγόνους, καὶ τοῦ δή μου τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. Διό φησιν· Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ τὸ τῶν Ἰουδαίων λοιπὸν χαρακτηρίζεται γένος. Ἰούδας δὲ ἐγέννησε τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρὰ ἐκ τῆς θάμαρ, Τί ποιεῖς, ἄνθρωπε, ἱστορίας ἡμᾶς ἀναμιμνή- σχων παράνομον μίξιν ἐχούσης; Καὶ τί τοῦτο; φη- σίν. Εἰ μὲν γὰρ ἀνθρώπου κατελέγομεν γένος ψιλού, εἰκότως ἄν τις ταῦτα ἐσίγησεν· εἰ 18 δὲ Θεοῦ σαρ- κωθέντος, οὐ μόνον οὐ σιγάν, ἀλλὰ καὶ ἐκπομπεύειν αὐτὰ χρὴ, δεικνύντας αὐτοῦ τὴν κηδεμονίαν καὶ τὴν δύναμιν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἦλθεν, οὐχ ἵνα φύγῃ τὰ ἀνείδη τὰ ἡμέτερα, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ ἀνέλῃ. Ὥσπερ οὖν 34 οὐκ ἐπειδὴ ἀπέθανεν, ἀλλ' ἐπειδὴ καὶ ἐσταυρώθη, μᾶλλον θαυμάζεται (καίτοι ἐπονείδιστον τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' ὅσῳ ἐπονείδιστον, τοσούτῳ φιλάνθρωπον αὐτὸν · δείκνυσιν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς γεννήσεως ἔστιν εἰ πεῖν· οὐκ ἐπειδὴ σάρκα ἀνέλαβε, καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο, θαυμάζειν αὐτὸν δίκαιον μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ τοιούτους συγγενεῖς κατηξίωσεν ἔχειν, οὐδαμοῦ τὰ ἡμέτερα ἐπαισχυνόμενος κακά. Καὶ τοῦτο ἐξ αὐτῶν τῆς γεννήσεως ἐκήρυττε τῶν προοιμίων, ὅτι οὐδὲν ἐπαισχύνεται τῶν ἡμετέρων, παιδεύων καὶ ἡμᾶς διὰ τούτων, μηδέποτε ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ τῶν προ- γόνων κακίᾳ, ἀλλ' ἓν μόνον ἐπιζητεῖν, τὴν ἀρετήν. Ο γὰρ τοιοῦτος, κἂν ἀλλόφυλον ἔχῃ πρόγονον, κἂν περ πορνευμένην, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον οὖσαν, οὐδὲν πα- ραβλαβήναι δυνήσεται. Εἰ γὰρ αὐτὸν τὸν πόρνην μεταβληθέντα οὐδὲν ὁ πρότερος αἰσχύνει βίος, πολλῷ μᾶλλον τὸν ἐκ πόρνης καὶ μοιχαλίδος ἐνάρετον δντα οὐδὲν ἡ τῶν προγόνων κακία καταισχύναι [36] δυνή σεται. Οὐχ ἡμᾶς δὲ μόνον ταῦτα παιδεύων ἐποίει, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαίων καταστέλλων τὸ φύσημα. Επειδή γὰρ τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς ἀμελοῦντες ἐκεῖνοι, τὸν ᾿Αβραὰμ ἄνω καὶ κάτω παρέφερον, νομίζοντες ἔχειν ἀπολογίαν τὴν τῶν προγόνων ἀρετήν· δείκνυσιν ἐξ αὐτῶν τῶν προοιμίων, ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτοις αὐχεῖν δεῖ, ἀλλ' ἐπὶ τοῖς οἰκείοις κατορθώμασι. Μετὰ τοῦτο καὶ ἕτερον κατασκευάζει, τὸ δεῖξαι πάντας ὑπευθύνους ἁμαρτήμασιν ὄντας, καὶ τοὺς προγόνους αυτούς. Ο γοῦν πατριάρχης αὐτῶν καὶ ὁμώνυμος οὐ μικρὸν φαίνεται ἡμαρτηκώς· καὶ γὰρ ἐφέστηκεν ἡ Θάμαρ κατηγοροῦσα αὐτοῦ τὴν πορνείαν· καὶ ὁ Δαυΐδ δὲ ἀπὸ τῆς πορνευθείσης γυναικὸς τὸν Σολομῶνα ἐκτή- σατο. Εἰ δὲ ὑπὸ τῶν μεγάλων ὁ νόμος οὐκ ἐπληρώθη, πολλῷ μᾶλλον ὑπὸ τὸ τῶν ἐλαττόνων· εἰ δὲ οὐκ επληρώθη, πάντες ἥμαρτον, καὶ ἀναγκαία γέγονεν ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν δώδεκα πατριαρχῶν ἐμνημόνευσε, κἀντεῦθεν πάλιν τὸ ἐπὶ τῇ τῶν προγόνων εὐγενείᾳ φύσημα καταστῶν. Καὶ γὰρ πολλοὶ τούτων ἀπὸ δουλίδων ἦσαν τεχθέντες γυ- ναικῶν· ἀλλ' ὅμως ἡ τῶν γονέων διαφορά διαφορὰν τοῖς τεχθεῖσιν οὐκ ἐποίησε. Πάντες γὰρ ὁμοίως ἦσαν καὶ πατριάρχαι καὶ φύλαρχοι. Τοῦτο γὰρ τῆς Ἐκ- κλησίας ἐστὶ τὸ προτέρημα· αὕτη τῆς παρ' ἡμῖν εὐγενείας ή προεδρία, ἄνωθεν τὸν τύπον λαμβάνουσα. Ὥστε κἂν δοῦλος ᾖς, κἂν ἐλεύθερος, οὐδέν σοι πλέον, οὐδὲ ἔλαττον ἐντεῦθεν γίνεται, ἀλλ' ἔν ἐστι τὸ ζη- τούμενον, ἡ γνώμη καὶ ὁ τῆς ψυχῆς τρόπος. γ΄. Εστι δέ τι μετὰ τῶν εἰρημένων καὶ ἕτερον, δι' 8 καὶ τῆς ἱστορίας ταύτης εμνημόνευσεν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσέῤῥιπται τῷ Φαρὲς ὁ Ζαρά. Καὶ γὰρ πα- ρέλκον ἦν καὶ περισσόν, τοῦ Φαρὲς μεμνημένον, ἀφ' οὗ τὸν Χριστὸν 88 ἔμελλε γενεαλογεῖν, καὶ τοῦ Ζαρά μνησθῆναι πάλιν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐμνήσθη ; Ηνίκα ἔμελλεν αὐτοὺς τίκτειν ἡ [57] Θάμαρ, τῶν ὠδίνων πα- ραγενομένων, ἐξήνεγκε πρῶτος ἐν ὁ Ζαρὰ τὴν χεῖρα· εἶτα ἡ μαῖα θεασαμένη τοῦτο, ὥστε γνώριμον εἶναι τὸν πρῶτον, κοκκίνῳ τὴν χεῖρα ἔδησεν· ὡς δὲ ἐδέθη, συνέστειλε τὸ παιδίον τὴν χεῖρα, καὶ συστείλαντος * ταῦτα] Sic B. F. ταῦτα πᾶσι Α. πᾶσι ταῦτα Sv. πάντα C. D. Ε. 3 μόνῃ] μέν, et mox τῷ Ἰωσὴφ διεσάφησαν Β. 1 εἰπών] + ὅτι Β. 4 καὶ. . . αὐτοῦ] οὐκ ἐμνημόνευσε· τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν Α. C. F. ΠΟ ὅτε δὲ εἰς Α. C. Ε. F. 20 τῶν προτέρων] τῆς πονηρίας αὐτοῦ τρόπων Α. 16 εἶχον] + ἐκεῖνοι Β. Ι. F. 37 ὦ ἄνθρωπε F. 98 εἰ] ἐπειδή Λ. πεπορνευμένην] + μητέρα Α. C. Ε. 80 ὑπό] οὐδ' ὑπό 1. δέ Δ. Ε. Ε. * οὐδὲ] οὐδέν Δ. Ε. 38 Χριστόν Κύριον Β. Ερ. αν πρώτον Edd. 33 γάρι

33 IN MATTHÆUM HOMIL. III. γενημένον, καὶ ἀγγέλου, καὶ τῆς δι' ἐνειράτων ὄψεως, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν προφητῶν μαρτυρίας, πῶς ἂν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ σκαιοὶ ὄντες καὶ διεφθαρμένοι, καὶ πολεμίως οὕτω πρὸς αὐτὸν ἔχοντες, ταύτην ἂν παρεδέξαντο τὴν ὑπόνοιαν; Σφόδρα γὰρ αὐτοὺς ἔμελλε θορυβεῖν τὸ ξένον καὶ καινὸν, καὶ τὸ μηδέ ποτέ τι τοιοῦτον μηδὲ ἀκοῇ παραδέξασθαι ἐπὶ τῶν προγόνων συμβεβηκός. Ο μὲν γὰρ ἅπαξ πεισθεὶς, ὅτι τοῦ Θεοῦ Υἱός ἐστιν, οὐδὲ [34] περὶ τούτου λογ πὸν ἀμφισβητεῖν εἶχεν· ὁ δὲ καὶ πλάνον καὶ ἀντίθεον αὐτὸν εἶναι νομίζων, πῶς οὐκ ἂν ἀπὸ τούτου καὶ ἐσκανδαλίσθη μειζόνως, καὶ πρὸς ἐκείνην ὡδηγήθη τὴν ὑπόνοιαν ; Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἀπόστολοι παρὰ τὴν ἀρχὴν εὐθέως τοῦτο λέγουσιν· ἀλλ᾽ ὑπὲρ μὲν τῆς ἀναστάσεως πολλὰ διαλέγονται καὶ πολλάκις, ἐπειδὴ ταύτης ὑποδείγματα ἦν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα· ὅτι δὲ ἐκ Παρθένου γέγονεν, οὐ συνεχῶς λέγουσιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὴ ἡ μήτηρ ἐξ- ενεγκεῖν τοῦτο ἐτόλμησεν. Ορα γοῦν καὶ πρὸς αὐτὸν τί φησιν ἡ Παρθένος· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ἐζητοῦμέν σε. Εἰ γὰρ τοῦτο ὑπωπτεύθη, οὐδ' ἂν τοῦ Δαυΐδ λοιπὸν ἑνομίσθη εἶναι υἱός· τούτου δὲ μὴ νο μισθέντος, πολλὰ ἂν ἐτέχθη καὶ ἕτερα κακά. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ταῦτα " λέγουσιν, ἀλλὰ τῇ Μαρία μόνῃ καὶ τῷ Ἰωσήφ· τοῖς δὲ ποιμέσιν εὐαγ γελιζόμενοι τὸ γεγενημένον, οὐκέτι τοῦτο προσέθη- καν. Τίνος δὲ ἔνεκεν μνησθεὶς τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ εἰ των 34 Εγέννησε τὸν Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ οὐ μνημονεύσας τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὅτε εἰς τὸν Ἰακὼς ἦλθε, καὶ τοῦ Ἰούδα καὶ τῶν ἀδελφῶν τῶν τούτου μέμνηται ; 11 . 16 β'. Τινὲς μὲν οὖν φασι, διὰ τὸ δύστροπον τοῦ Ἡσαῦ καὶ τῶν ἄλλων τῶν προτέρων 38· ἐγὼ δὲ οὐκ ἂν τοῦτο φαίην. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, πῶς μικρὸν ὕστερον τοιού- των μέμνηται γυναικῶν; Ἀπὸ γὰρ τῶν ἐναντίων ἐνταῦθα ἡ δόξα αὐτοῦ φαίνεται· οὐκ ἀπὸ τοῦ μεγά- λους ἔχειν προγόνους, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ μικροὺς καὶ εὐ- τελεῖς. Τῷ γὰρ ὑψηλῷ δόξα πολλὴ, τὸ δυνηθῆναι τα πεινωθῆναι σφοδρῶς. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐκ ἐμνημό νευσεν; Ἐπειδὴ κοινὸν οὐδὲν εἶχον πρὸς τὸ τῶν Ισραηλιτών γένος Σαρακηνοί καὶ Ἰσραηλῖται καὶ Αραβες, καὶ ὅσοι γεγόνασιν ἐκ τῶν προγόνων ἐκεί- νων. Διὰ δὴ τοῦτο ἐκείνους μὲν [35] ἐσίγησεν, ἐπ- είγεται δὲ πρὸς τοὺς αὐτοῦ προγόνους, καὶ τοῦ δή μου τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. Διό φησιν· Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ τὸ τῶν Ἰουδαίων λοιπὸν χαρακτηρίζεται γένος. Ἰούδας δὲ ἐγέννησε τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρὰ ἐκ τῆς θάμαρ, Τί ποιεῖς, ἄνθρωπε, ἱστορίας ἡμᾶς ἀναμιμνή- σχων παράνομον μίξιν ἐχούσης; Καὶ τί τοῦτο; φη- σίν. Εἰ μὲν γὰρ ἀνθρώπου κατελέγομεν γένος ψιλού, εἰκότως ἄν τις ταῦτα ἐσίγησεν· εἰ 18 δὲ Θεοῦ σαρ- κωθέντος, οὐ μόνον οὐ σιγάν, ἀλλὰ καὶ ἐκπομπεύειν αὐτὰ χρὴ, δεικνύντας αὐτοῦ τὴν κηδεμονίαν καὶ τὴν δύναμιν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἦλθεν, οὐχ ἵνα φύγῃ τὰ ἀνείδη τὰ ἡμέτερα, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ ἀνέλῃ. Ὥσπερ οὖν 34 οὐκ ἐπειδὴ ἀπέθανεν, ἀλλ' ἐπειδὴ καὶ ἐσταυρώθη, μᾶλλον θαυμάζεται (καίτοι ἐπονείδιστον τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' ὅσῳ ἐπονείδιστον, τοσούτῳ φιλάνθρωπον αὐτὸν · δείκνυσιν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς γεννήσεως ἔστιν εἰ πεῖν· οὐκ ἐπειδὴ σάρκα ἀνέλαβε, καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο, θαυμάζειν αὐτὸν δίκαιον μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ τοιούτους συγγενεῖς κατηξίωσεν ἔχειν, οὐδαμοῦ τὰ ἡμέτερα ἐπαισχυνόμενος κακά. Καὶ τοῦτο ἐξ αὐτῶν τῆς γεννήσεως ἐκήρυττε τῶν προοιμίων, ὅτι οὐδὲν ἐπαισχύνεται τῶν ἡμετέρων, παιδεύων καὶ ἡμᾶς διὰ τούτων, μηδέποτε ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ τῶν προ- γόνων κακίᾳ, ἀλλ' ἓν μόνον ἐπιζητεῖν, τὴν ἀρετήν. Ο γὰρ τοιοῦτος, κἂν ἀλλόφυλον ἔχῃ πρόγονον, κἂν περ πορνευμένην, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον οὖσαν, οὐδὲν πα- ραβλαβήναι δυνήσεται. Εἰ γὰρ αὐτὸν τὸν πόρνην μεταβληθέντα οὐδὲν ὁ πρότερος αἰσχύνει βίος, πολλῷ μᾶλλον τὸν ἐκ πόρνης καὶ μοιχαλίδος ἐνάρετον δντα οὐδὲν ἡ τῶν προγόνων κακία καταισχύναι [36] δυνή σεται. Οὐχ ἡμᾶς δὲ μόνον ταῦτα παιδεύων ἐποίει, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαίων καταστέλλων τὸ φύσημα. Επειδή γὰρ τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς ἀμελοῦντες ἐκεῖνοι, τὸν ᾿Αβραὰμ ἄνω καὶ κάτω παρέφερον, νομίζοντες ἔχειν ἀπολογίαν τὴν τῶν προγόνων ἀρετήν· δείκνυσιν ἐξ αὐτῶν τῶν προοιμίων, ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτοις αὐχεῖν δεῖ, ἀλλ' ἐπὶ τοῖς οἰκείοις κατορθώμασι. Μετὰ τοῦτο καὶ ἕτερον κατασκευάζει, τὸ δεῖξαι πάντας ὑπευθύνους ἁμαρτήμασιν ὄντας, καὶ τοὺς προγόνους αυτούς. Ο γοῦν πατριάρχης αὐτῶν καὶ ὁμώνυμος οὐ μικρὸν φαίνεται ἡμαρτηκώς· καὶ γὰρ ἐφέστηκεν ἡ Θάμαρ κατηγοροῦσα αὐτοῦ τὴν πορνείαν· καὶ ὁ Δαυΐδ δὲ ἀπὸ τῆς πορνευθείσης γυναικὸς τὸν Σολομῶνα ἐκτή- σατο. Εἰ δὲ ὑπὸ τῶν μεγάλων ὁ νόμος οὐκ ἐπληρώθη, πολλῷ μᾶλλον ὑπὸ τὸ τῶν ἐλαττόνων· εἰ δὲ οὐκ επληρώθη, πάντες ἥμαρτον, καὶ ἀναγκαία γέγονεν ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν δώδεκα πατριαρχῶν ἐμνημόνευσε, κἀντεῦθεν πάλιν τὸ ἐπὶ τῇ τῶν προγόνων εὐγενείᾳ φύσημα καταστῶν. Καὶ γὰρ πολλοὶ τούτων ἀπὸ δουλίδων ἦσαν τεχθέντες γυ- ναικῶν· ἀλλ' ὅμως ἡ τῶν γονέων διαφορά διαφορὰν τοῖς τεχθεῖσιν οὐκ ἐποίησε. Πάντες γὰρ ὁμοίως ἦσαν καὶ πατριάρχαι καὶ φύλαρχοι. Τοῦτο γὰρ τῆς Ἐκ- κλησίας ἐστὶ τὸ προτέρημα· αὕτη τῆς παρ' ἡμῖν εὐγενείας ή προεδρία, ἄνωθεν τὸν τύπον λαμβάνουσα. Ὥστε κἂν δοῦλος ᾖς, κἂν ἐλεύθερος, οὐδέν σοι πλέον, οὐδὲ ἔλαττον ἐντεῦθεν γίνεται, ἀλλ' ἔν ἐστι τὸ ζη- τούμενον, ἡ γνώμη καὶ ὁ τῆς ψυχῆς τρόπος. γ΄. Εστι δέ τι μετὰ τῶν εἰρημένων καὶ ἕτερον, δι' 8 καὶ τῆς ἱστορίας ταύτης εμνημόνευσεν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσέῤῥιπται τῷ Φαρὲς ὁ Ζαρά. Καὶ γὰρ πα- ρέλκον ἦν καὶ περισσόν, τοῦ Φαρὲς μεμνημένον, ἀφ' οὗ τὸν Χριστὸν 88 ἔμελλε γενεαλογεῖν, καὶ τοῦ Ζαρά μνησθῆναι πάλιν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐμνήσθη ; Ηνίκα ἔμελλεν αὐτοὺς τίκτειν ἡ [57] Θάμαρ, τῶν ὠδίνων πα- ραγενομένων, ἐξήνεγκε πρῶτος ἐν ὁ Ζαρὰ τὴν χεῖρα· εἶτα ἡ μαῖα θεασαμένη τοῦτο, ὥστε γνώριμον εἶναι τὸν πρῶτον, κοκκίνῳ τὴν χεῖρα ἔδησεν· ὡς δὲ ἐδέθη, συνέστειλε τὸ παιδίον τὴν χεῖρα, καὶ συστείλαντος * ταῦτα] Sic B. F. ταῦτα πᾶσι Α. πᾶσι ταῦτα Sv. πάντα C. D. Ε. 3 μόνῃ] μέν, et mox τῷ Ἰωσὴφ διεσάφησαν Β. 1 εἰπών] + ὅτι Β. 4 καὶ. . . αὐτοῦ] οὐκ ἐμνημόνευσε· τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν Α. C. F. ΠΟ ὅτε δὲ εἰς Α. C. Ε. F. 20 τῶν προτέρων] τῆς πονηρίας αὐτοῦ τρόπων Α. 16 εἶχον] + ἐκεῖνοι Β. Ι. F. 37 ὦ ἄνθρωπε F. 98 εἰ] ἐπειδή Λ. πεπορνευμένην] + μητέρα Α. C. Ε. 80 ὑπό] οὐδ' ὑπό 1. δέ Δ. Ε. Ε. * οὐδὲ] οὐδέν Δ. Ε. 38 Χριστόν Κύριον Β. Ερ. αν πρώτον Edd. 33 γάρι

33 IN MATTHÆUM HOMIL. III. γενημένον, καὶ ἀγγέλου, καὶ τῆς δι' ἐνειράτων ὄψεως, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν προφητῶν μαρτυρίας, πῶς ἂν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ σκαιοὶ ὄντες καὶ διεφθαρμένοι, καὶ πολεμίως οὕτω πρὸς αὐτὸν ἔχοντες, ταύτην ἂν παρεδέξαντο τὴν ὑπόνοιαν; Σφόδρα γὰρ αὐτοὺς ἔμελλε θορυβεῖν τὸ ξένον καὶ καινὸν, καὶ τὸ μηδέ ποτέ τι τοιοῦτον μηδὲ ἀκοῇ παραδέξασθαι ἐπὶ τῶν προγόνων συμβεβηκός. Ο μὲν γὰρ ἅπαξ πεισθεὶς, ὅτι τοῦ Θεοῦ Υἱός ἐστιν, οὐδὲ [34] περὶ τούτου λογ πὸν ἀμφισβητεῖν εἶχεν· ὁ δὲ καὶ πλάνον καὶ ἀντίθεον αὐτὸν εἶναι νομίζων, πῶς οὐκ ἂν ἀπὸ τούτου καὶ ἐσκανδαλίσθη μειζόνως, καὶ πρὸς ἐκείνην ὡδηγήθη τὴν ὑπόνοιαν ; Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἀπόστολοι παρὰ τὴν ἀρχὴν εὐθέως τοῦτο λέγουσιν· ἀλλ᾽ ὑπὲρ μὲν τῆς ἀναστάσεως πολλὰ διαλέγονται καὶ πολλάκις, ἐπειδὴ ταύτης ὑποδείγματα ἦν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα· ὅτι δὲ ἐκ Παρθένου γέγονεν, οὐ συνεχῶς λέγουσιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὴ ἡ μήτηρ ἐξ- ενεγκεῖν τοῦτο ἐτόλμησεν. Ορα γοῦν καὶ πρὸς αὐτὸν τί φησιν ἡ Παρθένος· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ἐζητοῦμέν σε. Εἰ γὰρ τοῦτο ὑπωπτεύθη, οὐδ' ἂν τοῦ Δαυΐδ λοιπὸν ἑνομίσθη εἶναι υἱός· τούτου δὲ μὴ νο μισθέντος, πολλὰ ἂν ἐτέχθη καὶ ἕτερα κακά. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ταῦτα " λέγουσιν, ἀλλὰ τῇ Μαρία μόνῃ καὶ τῷ Ἰωσήφ· τοῖς δὲ ποιμέσιν εὐαγ γελιζόμενοι τὸ γεγενημένον, οὐκέτι τοῦτο προσέθη- καν. Τίνος δὲ ἔνεκεν μνησθεὶς τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ εἰ των 34 Εγέννησε τὸν Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ οὐ μνημονεύσας τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὅτε εἰς τὸν Ἰακὼς ἦλθε, καὶ τοῦ Ἰούδα καὶ τῶν ἀδελφῶν τῶν τούτου μέμνηται ; 11 . 16 β'. Τινὲς μὲν οὖν φασι, διὰ τὸ δύστροπον τοῦ Ἡσαῦ καὶ τῶν ἄλλων τῶν προτέρων 38· ἐγὼ δὲ οὐκ ἂν τοῦτο φαίην. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, πῶς μικρὸν ὕστερον τοιού- των μέμνηται γυναικῶν; Ἀπὸ γὰρ τῶν ἐναντίων ἐνταῦθα ἡ δόξα αὐτοῦ φαίνεται· οὐκ ἀπὸ τοῦ μεγά- λους ἔχειν προγόνους, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ μικροὺς καὶ εὐ- τελεῖς. Τῷ γὰρ ὑψηλῷ δόξα πολλὴ, τὸ δυνηθῆναι τα πεινωθῆναι σφοδρῶς. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐκ ἐμνημό νευσεν; Ἐπειδὴ κοινὸν οὐδὲν εἶχον πρὸς τὸ τῶν Ισραηλιτών γένος Σαρακηνοί καὶ Ἰσραηλῖται καὶ Αραβες, καὶ ὅσοι γεγόνασιν ἐκ τῶν προγόνων ἐκεί- νων. Διὰ δὴ τοῦτο ἐκείνους μὲν [35] ἐσίγησεν, ἐπ- είγεται δὲ πρὸς τοὺς αὐτοῦ προγόνους, καὶ τοῦ δή μου τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. Διό φησιν· Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ τὸ τῶν Ἰουδαίων λοιπὸν χαρακτηρίζεται γένος. Ἰούδας δὲ ἐγέννησε τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρὰ ἐκ τῆς θάμαρ, Τί ποιεῖς, ἄνθρωπε, ἱστορίας ἡμᾶς ἀναμιμνή- σχων παράνομον μίξιν ἐχούσης; Καὶ τί τοῦτο; φη- σίν. Εἰ μὲν γὰρ ἀνθρώπου κατελέγομεν γένος ψιλού, εἰκότως ἄν τις ταῦτα ἐσίγησεν· εἰ 18 δὲ Θεοῦ σαρ- κωθέντος, οὐ μόνον οὐ σιγάν, ἀλλὰ καὶ ἐκπομπεύειν αὐτὰ χρὴ, δεικνύντας αὐτοῦ τὴν κηδεμονίαν καὶ τὴν δύναμιν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἦλθεν, οὐχ ἵνα φύγῃ τὰ ἀνείδη τὰ ἡμέτερα, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ ἀνέλῃ. Ὥσπερ οὖν 34 οὐκ ἐπειδὴ ἀπέθανεν, ἀλλ' ἐπειδὴ καὶ ἐσταυρώθη, μᾶλλον θαυμάζεται (καίτοι ἐπονείδιστον τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' ὅσῳ ἐπονείδιστον, τοσούτῳ φιλάνθρωπον αὐτὸν · δείκνυσιν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς γεννήσεως ἔστιν εἰ πεῖν· οὐκ ἐπειδὴ σάρκα ἀνέλαβε, καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο, θαυμάζειν αὐτὸν δίκαιον μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ τοιούτους συγγενεῖς κατηξίωσεν ἔχειν, οὐδαμοῦ τὰ ἡμέτερα ἐπαισχυνόμενος κακά. Καὶ τοῦτο ἐξ αὐτῶν τῆς γεννήσεως ἐκήρυττε τῶν προοιμίων, ὅτι οὐδὲν ἐπαισχύνεται τῶν ἡμετέρων, παιδεύων καὶ ἡμᾶς διὰ τούτων, μηδέποτε ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ τῶν προ- γόνων κακίᾳ, ἀλλ' ἓν μόνον ἐπιζητεῖν, τὴν ἀρετήν. Ο γὰρ τοιοῦτος, κἂν ἀλλόφυλον ἔχῃ πρόγονον, κἂν περ πορνευμένην, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον οὖσαν, οὐδὲν πα- ραβλαβήναι δυνήσεται. Εἰ γὰρ αὐτὸν τὸν πόρνην μεταβληθέντα οὐδὲν ὁ πρότερος αἰσχύνει βίος, πολλῷ μᾶλλον τὸν ἐκ πόρνης καὶ μοιχαλίδος ἐνάρετον δντα οὐδὲν ἡ τῶν προγόνων κακία καταισχύναι [36] δυνή σεται. Οὐχ ἡμᾶς δὲ μόνον ταῦτα παιδεύων ἐποίει, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαίων καταστέλλων τὸ φύσημα. Επειδή γὰρ τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς ἀμελοῦντες ἐκεῖνοι, τὸν ᾿Αβραὰμ ἄνω καὶ κάτω παρέφερον, νομίζοντες ἔχειν ἀπολογίαν τὴν τῶν προγόνων ἀρετήν· δείκνυσιν ἐξ αὐτῶν τῶν προοιμίων, ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτοις αὐχεῖν δεῖ, ἀλλ' ἐπὶ τοῖς οἰκείοις κατορθώμασι. Μετὰ τοῦτο καὶ ἕτερον κατασκευάζει, τὸ δεῖξαι πάντας ὑπευθύνους ἁμαρτήμασιν ὄντας, καὶ τοὺς προγόνους αυτούς. Ο γοῦν πατριάρχης αὐτῶν καὶ ὁμώνυμος οὐ μικρὸν φαίνεται ἡμαρτηκώς· καὶ γὰρ ἐφέστηκεν ἡ Θάμαρ κατηγοροῦσα αὐτοῦ τὴν πορνείαν· καὶ ὁ Δαυΐδ δὲ ἀπὸ τῆς πορνευθείσης γυναικὸς τὸν Σολομῶνα ἐκτή- σατο. Εἰ δὲ ὑπὸ τῶν μεγάλων ὁ νόμος οὐκ ἐπληρώθη, πολλῷ μᾶλλον ὑπὸ τὸ τῶν ἐλαττόνων· εἰ δὲ οὐκ επληρώθη, πάντες ἥμαρτον, καὶ ἀναγκαία γέγονεν ἡ τοῦ Χριστοῦ παρουσία. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν δώδεκα πατριαρχῶν ἐμνημόνευσε, κἀντεῦθεν πάλιν τὸ ἐπὶ τῇ τῶν προγόνων εὐγενείᾳ φύσημα καταστῶν. Καὶ γὰρ πολλοὶ τούτων ἀπὸ δουλίδων ἦσαν τεχθέντες γυ- ναικῶν· ἀλλ' ὅμως ἡ τῶν γονέων διαφορά διαφορὰν τοῖς τεχθεῖσιν οὐκ ἐποίησε. Πάντες γὰρ ὁμοίως ἦσαν καὶ πατριάρχαι καὶ φύλαρχοι. Τοῦτο γὰρ τῆς Ἐκ- κλησίας ἐστὶ τὸ προτέρημα· αὕτη τῆς παρ' ἡμῖν εὐγενείας ή προεδρία, ἄνωθεν τὸν τύπον λαμβάνουσα. Ὥστε κἂν δοῦλος ᾖς, κἂν ἐλεύθερος, οὐδέν σοι πλέον, οὐδὲ ἔλαττον ἐντεῦθεν γίνεται, ἀλλ' ἔν ἐστι τὸ ζη- τούμενον, ἡ γνώμη καὶ ὁ τῆς ψυχῆς τρόπος. γ΄. Εστι δέ τι μετὰ τῶν εἰρημένων καὶ ἕτερον, δι' 8 καὶ τῆς ἱστορίας ταύτης εμνημόνευσεν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς προσέῤῥιπται τῷ Φαρὲς ὁ Ζαρά. Καὶ γὰρ πα- ρέλκον ἦν καὶ περισσόν, τοῦ Φαρὲς μεμνημένον, ἀφ' οὗ τὸν Χριστὸν 88 ἔμελλε γενεαλογεῖν, καὶ τοῦ Ζαρά μνησθῆναι πάλιν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐμνήσθη ; Ηνίκα ἔμελλεν αὐτοὺς τίκτειν ἡ [57] Θάμαρ, τῶν ὠδίνων πα- ραγενομένων, ἐξήνεγκε πρῶτος ἐν ὁ Ζαρὰ τὴν χεῖρα· εἶτα ἡ μαῖα θεασαμένη τοῦτο, ὥστε γνώριμον εἶναι τὸν πρῶτον, κοκκίνῳ τὴν χεῖρα ἔδησεν· ὡς δὲ ἐδέθη, συνέστειλε τὸ παιδίον τὴν χεῖρα, καὶ συστείλαντος * ταῦτα] Sic B. F. ταῦτα πᾶσι Α. πᾶσι ταῦτα Sv. πάντα C. D. Ε. 3 μόνῃ] μέν, et mox τῷ Ἰωσὴφ διεσάφησαν Β. 1 εἰπών] + ὅτι Β. 4 καὶ. . . αὐτοῦ] οὐκ ἐμνημόνευσε· τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν Α. C. F. ΠΟ ὅτε δὲ εἰς Α. C. Ε. F. 20 τῶν προτέρων] τῆς πονηρίας αὐτοῦ τρόπων Α. 16 εἶχον] + ἐκεῖνοι Β. Ι. F. 37 ὦ ἄνθρωπε F. 98 εἰ] ἐπειδή Λ. πεπορνευμένην] + μητέρα Α. C. Ε. 80 ὑπό] οὐδ' ὑπό 1. δέ Δ. Ε. Ε. * οὐδὲ] οὐδέν Δ. Ε. 38 Χριστόν Κύριον Β. Ερ. αν πρώτον Edd. 33 γάρι

ἐκείνου προῆλθεν ὁ Φαρὲς, καὶ τότε ὁ Ζαρά. Ταῦτα ἰδοῦσα ἡ μαῖά φησι· Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; Εἶδες μυστηρίων αἰνίγματα; Οὐ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα ἡμῖν ἀναγέγραπται· οὐδὲ γὰρ ἱστορίας ἄξιον ἦν τὸ μαθεῖν, τί ποτε ἐφθέγξατο ἡ μαῖα· οὐδὲ διηγήσεως τὸ γνῶναι, ὅτι τὴν χεῖρα προήκατο πρῶτος ὁ δεύτε-ρος ἐξελθών. Τί οὖν ἐστι τὸ αἴνιγμα; Πρῶτον ἀπὸ τῆς προσηγορίας τοῦ παιδίου μανθάνομεν τὸ ζητού-μενον· τὸ γὰρ Φαρὲς διαίρεσίς ἐστι καὶ διακοπή. Ἔπειτα ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ συμβάντος· οὐδὲ γὰρ φυσικῆς ἀκολουθίας ἦν, τὴν χεῖρα ἐκβαλόντα συστεῖλαι πάλιν δεθέντα· οὐδὲ γὰρ κινήσεως ἦν λογικῆς ταῦτα, οὐδὲ ἀπὸ φυσικῆς γέγονεν ἀκολουθίας. Προεκπεσούσης μὲν γὰρ τῆς χειρὸς, ἕτερον προεξελθεῖν, ἴσως φυσικόν· τὸ δὲ συστεῖλαι ταύτην, καὶ ἑτέρῳ δοῦναι πάροδον, οὐκέτι κατὰ τὸν τῶν τικτομένων νόμον ἦν· ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις παρῆν τοῖς παιδίοις ταῦτα οἰκονο-μοῦσα, καὶ εἰκόνα ἡμῖν τινα τῶν μελλόντων ὑπογρά-φουσα δι’ αὐτῶν. Τί οὖν; Φασί τινες τῶν ταῦτα ἀκριβῶς ἐξητακότων, ὅτι τῶν δύο λαῶν τύπος ἐστὶ ταῦτα τὰ παιδία. Εἶτα ἵνα μάθῃς ὅτι τοῦ δευτέρου λαοῦ ἡ πολιτεία προεξέλαμψε τῆς τοῦ προτέρου γεννήσεως, τὴν χεῖρα ἐκτεινομένην ἔχον τὸ παιδίον οὐχ ὁλόκληρον ἑαυτὸ δείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν συ-στέλλει πάλιν· καὶ μετὰ τὸ ὁλόκληρον ἐξολισθῆσαι τὸν ἀδελφὸν, τότε καὶ αὐτὸς ὅλος φαίνεται· ὃ καὶ ἐπὶ τῶν λαῶν ἀμφοτέρων γέγονε. Τῆς γὰρ πολι-τείας τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐν τοῖς κατὰ τὸν Ἀβραὰμ χρόνοις φανείσης, εἶτα ἐν τῷ μέσῳ συσταλείσης, ἦλθεν ὁ Ἰουδαϊκὸς λαὸς καὶ ἡ νομικὴ πολιτεία, καὶ τότε ὁλόκληρος ὁ νέος ἐφάνη λαὸς μετὰ τῶν αὑτοῦ νόμων. Διὸ καὶ ἡ μαῖά φησιν· Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; Ὅτι τῆς πολιτείας τὴν ἐλευθερίαν ἐπεις-ελθὼν ὁ νόμος διέκοψε. Καὶ γὰρ φραγμὸν ἀεὶ τὸν νόμον ἡ Γραφὴ καλεῖν εἴωθεν· ὥσπερ καὶ ὁ προφή-της φησί· Καθεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς, καὶ τρυγῶσιν αὐτὴν πάντες οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν· καὶ, Φραγμὸν αὐτῇ περιέθηκα· καὶ ὁ Παῦ-λος, Καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. δ. Ἄλλοι δὲ τὸ, Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; ἐπὶ τοῦ νέου φασὶν εἰρῆσθαι λαοῦ· οὗτος γὰρ παραγενόμε-νος τὸν νόμον κατέλυσεν. Ὁρᾷς ὡς οὐκ ὀλίγων οὐδὲ μικρῶν ἕνεκεν ἐμνημόνευσε τῆς κατὰ τὸν Ἰούδαν ἱστορίας ἁπάσης; Διὰ τοῦτο καὶ τῆς Ῥοὺθ καὶ τῆς Ῥαὰβ μέμνηται, τῆς μὲν ἀλλοφύλου, τῆς δὲ πόρ-νης, ἵνα μάθῃς ὅτι πάντα ἦλθε τὰ κακὰ λύσων τὰ ἡμέτερα. Ὡς γὰρ ἰατρὸς, οὐχ ὡς δικαστὴς παρα-γέγονεν. Ὥσπερ οὖν πόρνας ἔλαβον γυναῖκας οὗτοι, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τὴν φύσιν τὴν ἐκπορνεύσασαν ἡρμό-σατο ἑαυτῷ· ὃ καὶ προφῆται ἄνωθεν προλέγουσιν ἐπὶ τῆς συναγωγῆς γεγονέναι. Ἀλλ’ ἐκείνη μὲν ἀγνώ-μων γεγένηται περὶ τὸν συνοικήσαντα· ἡ δὲ Ἐκκλη-σία ἅπαξ ἀπαλλαγεῖσα τῶν πατρῴων κακῶν, ἔμεινεν ἀσπαζομένη τὸν νυμφίον. Ὅρα γοῦν καὶ τὰ ἐπὶ τῆς Ῥοὺθ γενόμενα ἐοικότα τοῖς ἡμετέροις. Αὕτη γὰρ ἀλλόφυλός τε ἦν, καὶ εἰς ἐσχάτην κατηνέχθη πενίαν· ἀλλ’ ὅμως ἰδὼν αὐτὴν ὁ Βοὸζ, οὔτε τῆς πενίας κατ-

ἐκείνου προῆλθεν ὁ Φαρὲς, καὶ τότε ὁ Ζαρά. Ταῦτα ἰδοῦσα ἡ μαῖά φησι· Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; Εἶδες μυστηρίων αἰνίγματα; Οὐ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα ἡμῖν ἀναγέγραπται· οὐδὲ γὰρ ἱστορίας ἄξιον ἦν τὸ μαθεῖν, τί ποτε ἐφθέγξατο ἡ μαῖα· οὐδὲ διηγήσεως τὸ γνῶναι, ὅτι τὴν χεῖρα προήκατο πρῶτος ὁ δεύτε-ρος ἐξελθών. Τί οὖν ἐστι τὸ αἴνιγμα; Πρῶτον ἀπὸ τῆς προσηγορίας τοῦ παιδίου μανθάνομεν τὸ ζητού-μενον· τὸ γὰρ Φαρὲς διαίρεσίς ἐστι καὶ διακοπή. Ἔπειτα ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ συμβάντος· οὐδὲ γὰρ φυσικῆς ἀκολουθίας ἦν, τὴν χεῖρα ἐκβαλόντα συστεῖλαι πάλιν δεθέντα· οὐδὲ γὰρ κινήσεως ἦν λογικῆς ταῦτα, οὐδὲ ἀπὸ φυσικῆς γέγονεν ἀκολουθίας. Προεκπεσούσης μὲν γὰρ τῆς χειρὸς, ἕτερον προεξελθεῖν, ἴσως φυσικόν· τὸ δὲ συστεῖλαι ταύτην, καὶ ἑτέρῳ δοῦναι πάροδον, οὐκέτι κατὰ τὸν τῶν τικτομένων νόμον ἦν· ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις παρῆν τοῖς παιδίοις ταῦτα οἰκονο-μοῦσα, καὶ εἰκόνα ἡμῖν τινα τῶν μελλόντων ὑπογρά-φουσα δι’ αὐτῶν. Τί οὖν; Φασί τινες τῶν ταῦτα ἀκριβῶς ἐξητακότων, ὅτι τῶν δύο λαῶν τύπος ἐστὶ ταῦτα τὰ παιδία. Εἶτα ἵνα μάθῃς ὅτι τοῦ δευτέρου λαοῦ ἡ πολιτεία προεξέλαμψε τῆς τοῦ προτέρου γεννήσεως, τὴν χεῖρα ἐκτεινομένην ἔχον τὸ παιδίον οὐχ ὁλόκληρον ἑαυτὸ δείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν συ-στέλλει πάλιν· καὶ μετὰ τὸ ὁλόκληρον ἐξολισθῆσαι τὸν ἀδελφὸν, τότε καὶ αὐτὸς ὅλος φαίνεται· ὃ καὶ ἐπὶ τῶν λαῶν ἀμφοτέρων γέγονε. Τῆς γὰρ πολι-τείας τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐν τοῖς κατὰ τὸν Ἀβραὰμ χρόνοις φανείσης, εἶτα ἐν τῷ μέσῳ συσταλείσης, ἦλθεν ὁ Ἰουδαϊκὸς λαὸς καὶ ἡ νομικὴ πολιτεία, καὶ τότε ὁλόκληρος ὁ νέος ἐφάνη λαὸς μετὰ τῶν αὑτοῦ νόμων. Διὸ καὶ ἡ μαῖά φησιν· Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; Ὅτι τῆς πολιτείας τὴν ἐλευθερίαν ἐπεις-ελθὼν ὁ νόμος διέκοψε. Καὶ γὰρ φραγμὸν ἀεὶ τὸν νόμον ἡ Γραφὴ καλεῖν εἴωθεν· ὥσπερ καὶ ὁ προφή-της φησί· Καθεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς, καὶ τρυγῶσιν αὐτὴν πάντες οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν· καὶ, Φραγμὸν αὐτῇ περιέθηκα· καὶ ὁ Παῦ-λος, Καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. δ. Ἄλλοι δὲ τὸ, Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; ἐπὶ τοῦ νέου φασὶν εἰρῆσθαι λαοῦ· οὗτος γὰρ παραγενόμε-νος τὸν νόμον κατέλυσεν. Ὁρᾷς ὡς οὐκ ὀλίγων οὐδὲ μικρῶν ἕνεκεν ἐμνημόνευσε τῆς κατὰ τὸν Ἰούδαν ἱστορίας ἁπάσης; Διὰ τοῦτο καὶ τῆς Ῥοὺθ καὶ τῆς Ῥαὰβ μέμνηται, τῆς μὲν ἀλλοφύλου, τῆς δὲ πόρ-νης, ἵνα μάθῃς ὅτι πάντα ἦλθε τὰ κακὰ λύσων τὰ ἡμέτερα. Ὡς γὰρ ἰατρὸς, οὐχ ὡς δικαστὴς παρα-γέγονεν. Ὥσπερ οὖν πόρνας ἔλαβον γυναῖκας οὗτοι, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τὴν φύσιν τὴν ἐκπορνεύσασαν ἡρμό-σατο ἑαυτῷ· ὃ καὶ προφῆται ἄνωθεν προλέγουσιν ἐπὶ τῆς συναγωγῆς γεγονέναι. Ἀλλ’ ἐκείνη μὲν ἀγνώ-μων γεγένηται περὶ τὸν συνοικήσαντα· ἡ δὲ Ἐκκλη-σία ἅπαξ ἀπαλλαγεῖσα τῶν πατρῴων κακῶν, ἔμεινεν ἀσπαζομένη τὸν νυμφίον. Ὅρα γοῦν καὶ τὰ ἐπὶ τῆς Ῥοὺθ γενόμενα ἐοικότα τοῖς ἡμετέροις. Αὕτη γὰρ ἀλλόφυλός τε ἦν, καὶ εἰς ἐσχάτην κατηνέχθη πενίαν· ἀλλ’ ὅμως ἰδὼν αὐτὴν ὁ Βοὸζ, οὔτε τῆς πενίας κατ-

ἐκείνου προῆλθεν ὁ Φαρὲς, καὶ τότε ὁ Ζαρά. Ταῦτα ἰδοῦσα ἡ μαῖά φησι· Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; Εἶδες μυστηρίων αἰνίγματα; Οὐ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα ἡμῖν ἀναγέγραπται· οὐδὲ γὰρ ἱστορίας ἄξιον ἦν τὸ μαθεῖν, τί ποτε ἐφθέγξατο ἡ μαῖα· οὐδὲ διηγήσεως τὸ γνῶναι, ὅτι τὴν χεῖρα προήκατο πρῶτος ὁ δεύτε-ρος ἐξελθών. Τί οὖν ἐστι τὸ αἴνιγμα; Πρῶτον ἀπὸ τῆς προσηγορίας τοῦ παιδίου μανθάνομεν τὸ ζητού-μενον· τὸ γὰρ Φαρὲς διαίρεσίς ἐστι καὶ διακοπή. Ἔπειτα ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ συμβάντος· οὐδὲ γὰρ φυσικῆς ἀκολουθίας ἦν, τὴν χεῖρα ἐκβαλόντα συστεῖλαι πάλιν δεθέντα· οὐδὲ γὰρ κινήσεως ἦν λογικῆς ταῦτα, οὐδὲ ἀπὸ φυσικῆς γέγονεν ἀκολουθίας. Προεκπεσούσης μὲν γὰρ τῆς χειρὸς, ἕτερον προεξελθεῖν, ἴσως φυσικόν· τὸ δὲ συστεῖλαι ταύτην, καὶ ἑτέρῳ δοῦναι πάροδον, οὐκέτι κατὰ τὸν τῶν τικτομένων νόμον ἦν· ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις παρῆν τοῖς παιδίοις ταῦτα οἰκονο-μοῦσα, καὶ εἰκόνα ἡμῖν τινα τῶν μελλόντων ὑπογρά-φουσα δι’ αὐτῶν. Τί οὖν; Φασί τινες τῶν ταῦτα ἀκριβῶς ἐξητακότων, ὅτι τῶν δύο λαῶν τύπος ἐστὶ ταῦτα τὰ παιδία. Εἶτα ἵνα μάθῃς ὅτι τοῦ δευτέρου λαοῦ ἡ πολιτεία προεξέλαμψε τῆς τοῦ προτέρου γεννήσεως, τὴν χεῖρα ἐκτεινομένην ἔχον τὸ παιδίον οὐχ ὁλόκληρον ἑαυτὸ δείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν συ-στέλλει πάλιν· καὶ μετὰ τὸ ὁλόκληρον ἐξολισθῆσαι τὸν ἀδελφὸν, τότε καὶ αὐτὸς ὅλος φαίνεται· ὃ καὶ ἐπὶ τῶν λαῶν ἀμφοτέρων γέγονε. Τῆς γὰρ πολι-τείας τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐν τοῖς κατὰ τὸν Ἀβραὰμ χρόνοις φανείσης, εἶτα ἐν τῷ μέσῳ συσταλείσης, ἦλθεν ὁ Ἰουδαϊκὸς λαὸς καὶ ἡ νομικὴ πολιτεία, καὶ τότε ὁλόκληρος ὁ νέος ἐφάνη λαὸς μετὰ τῶν αὑτοῦ νόμων. Διὸ καὶ ἡ μαῖά φησιν· Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; Ὅτι τῆς πολιτείας τὴν ἐλευθερίαν ἐπεις-ελθὼν ὁ νόμος διέκοψε. Καὶ γὰρ φραγμὸν ἀεὶ τὸν νόμον ἡ Γραφὴ καλεῖν εἴωθεν· ὥσπερ καὶ ὁ προφή-της φησί· Καθεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς, καὶ τρυγῶσιν αὐτὴν πάντες οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν· καὶ, Φραγμὸν αὐτῇ περιέθηκα· καὶ ὁ Παῦ-λος, Καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. δ. Ἄλλοι δὲ τὸ, Τί διεκόπη διὰ σὲ φραγμός; ἐπὶ τοῦ νέου φασὶν εἰρῆσθαι λαοῦ· οὗτος γὰρ παραγενόμε-νος τὸν νόμον κατέλυσεν. Ὁρᾷς ὡς οὐκ ὀλίγων οὐδὲ μικρῶν ἕνεκεν ἐμνημόνευσε τῆς κατὰ τὸν Ἰούδαν ἱστορίας ἁπάσης; Διὰ τοῦτο καὶ τῆς Ῥοὺθ καὶ τῆς Ῥαὰβ μέμνηται, τῆς μὲν ἀλλοφύλου, τῆς δὲ πόρ-νης, ἵνα μάθῃς ὅτι πάντα ἦλθε τὰ κακὰ λύσων τὰ ἡμέτερα. Ὡς γὰρ ἰατρὸς, οὐχ ὡς δικαστὴς παρα-γέγονεν. Ὥσπερ οὖν πόρνας ἔλαβον γυναῖκας οὗτοι, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τὴν φύσιν τὴν ἐκπορνεύσασαν ἡρμό-σατο ἑαυτῷ· ὃ καὶ προφῆται ἄνωθεν προλέγουσιν ἐπὶ τῆς συναγωγῆς γεγονέναι. Ἀλλ’ ἐκείνη μὲν ἀγνώ-μων γεγένηται περὶ τὸν συνοικήσαντα· ἡ δὲ Ἐκκλη-σία ἅπαξ ἀπαλλαγεῖσα τῶν πατρῴων κακῶν, ἔμεινεν ἀσπαζομένη τὸν νυμφίον. Ὅρα γοῦν καὶ τὰ ἐπὶ τῆς Ῥοὺθ γενόμενα ἐοικότα τοῖς ἡμετέροις. Αὕτη γὰρ ἀλλόφυλός τε ἦν, καὶ εἰς ἐσχάτην κατηνέχθη πενίαν· ἀλλ’ ὅμως ἰδὼν αὐτὴν ὁ Βοὸζ, οὔτε τῆς πενίας κατ-

37 • IN MATTHÆUM HOMIL. III ὁλόκληρον τὸν μισθὸν δίδωσι· Κἂν μηδεμίαν ἔχῃς αναρμὴν σωτηρίας, φησὶ, δι' ἐμὲ ποιῶ, ὅπως μὴ τὸ ὄνομά μου βεβηλωθῇ. Καν στενάξῃς μόνον, κἂν δακρύσῃς, ἁρπάζει ταῦτα πάντα ταχέως εἰς ἀφορμὴν τῆς σῆς σωτηρίας αὐτός. Μὴ τοίνυν ἐπαιρώμεθα, Μή ἀλλὰ οἱ λέγωμεν ἑαυτοὺς ἀχρείους, ἵνα γενώμεθα εύχρηστοι. Αν μὲν γὰρ ἐ εἴπῃς σαυτὸν εὐδόκιμον, γέγονας ἄχρηστος, και ευδόκιμος ἧς ἂν δὲ ἀχρεῖον ὀνομάσῃς, γέγονας εύχρηστος, κἂν ἀδόκιμος ᾖς. Διδ ἀναγκαῖον ἐπιλαθέσθαι κατορθωμάτων. Καὶ πῶς δυνατὸν 4, φησὶν, ἅπερ ἐπιστάμεθα, ταῦτα μὴ εἰδέ- ναι; Τί λέγεις; προσκρούων διηνεκώς τῷ Δεσπότῃ, τρυφῆς καὶ γελᾶς, καὶ οὐδὲ οἶδας ὅτι ήμαρτες, λήθη παραδούς πάντα, κατορθωμάτων [41] δὲ οὐ δύνασαι ἐκβαλεῖν τὴν μνήμην; Καίτοι ἰσχυρότερον ὁ φόβος. Ἡμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιοῦμεν καθ᾿ ἑκάστην μὲν 10 ἡμέραν προσκρούοντες οὐδὲ εἰς νοῦν βαλλόμεθα· ἂν δὲ μικρὸν ἀργύριον πένητι δῶμεν, ἄνω καὶ κάτω τοῦτο στρέφομεν, ὅπερ ἐσχάτης ἐστὶν ἀνοίας, καὶ μεγίστη τοῦ συλλέγοντος ζημία· ἀσφαλὲς γὰρ τα μιείον κατορθωμάτων λήθη κατορθωμάτων. Καὶ καθάπερ τὰ ἱμάτια καὶ ὁ χρυσὸς, ὅταν μὲν ἐπ' ἀγο ρᾶς ταῦτα προθῶμεν, πολλοὺς ἐπισπώμεθα τοὺς ἐπιβούλους· ἂν δὲ ἀποθώμεθα οἴκοι καὶ κατακρύψω μεν, ἐν ἀσφαλείᾳ καταθήσομεν ἅπαντα· οὕτω δὴ καὶ τὰ κατορθώματα, ἂν μὲν συνεχῶς ἐπὶ τῆς μνή- μης φέρωμεν, παροξύνομεν τὸν Δεσπότην, τὸν Ἐχθρὸν ὁπλίζομεν, ἐπὶ τὴν κλοπὴν καλοῦμεν· ἂν δὲ μηδεὶς εἰδῇ αὐτὰ, ἀλλ᾽ ἂν εἰδέναι χρὴ μόνον, ἐν ἀσφαλείς κείσεται. Μὴ τοίνυν περίστρεφε συνεχῶς, ἵνα μή τις αὐτὰ ἀφέληται· δει καὶ ὁ Φαρισαῖος ἔπαθεν, ἐπὶ τῆς γλώττης αὐτὰ περιφέρων· ὅθεν καὶ ἤρπασεν αὐτὰ ὁ διάβολος· καίτοιγε μετ' εὐχαριστίας σε αὐτῶν ἐμέμνητο, καὶ τὸ πᾶν ἀνέθηκε τῷ Θεῷ. Αλλ' οὐδὲ τοῦτο ἤρκεσεν αὐτῷ. Οὐ γὰρ εὐχαριστία σε τὸ ὄνει- δίζειν ἑτέροις, τὸ φιλοτιμεῖσθαι ἐπὶ πολλῶν, τὸ κατα εξανίστασθαι τῶν πεπλημμεληκότων. Εἰ γὰρ εὐχα ριστεῖς τῷ θεῷ, ἀρκέσθητι μόνον αὐτῷ, καὶ μὴ ἐξ ενέγκῃς εἰς ἀνθρώπους, μηδὲ καταδικάσῃς τὸν πλη- σίον· οὐ γάρ ἐστι τοῦτο εὐχαριστία κ. Βούλει να μα θεῖν εὐχαριστίας λόγους; ἄκουσον τῶν τριῶν παίδων λεγόντων· Ἡμάρτομεν, ἠνομήσαμεν δίκαιος εἶ, Κύριε, ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησας ἡμῖν, ὅτι ἐν ἀλη- θινῇ κρίσει πάντα ἐπήγαγες. Τὸ γὰρ σε τὰ οἰκεῖα ἁμαρτήματα ὁμολογεῖν, τοῦτό ἐστιν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ ὁμολογοῦντα, ὅπερ δείκνυσι μυρίων μὲν ὄντα αὐτὸν ὑπεύθυνον, οὐκ ἀπαιτούμενον δὲ τὴν ἀξίαν δίκην· οὗτος μάλιστά ἐστιν ὁ εὐχαριστῶν. [12] Φυ- λαξώμεθα τοίνυν τὸ περὶ ἑαυτῶν τι λέγειν τοῦτο γὰρ καὶ παρὰ ἀνθρώποις μισητοὺς καὶ παρὰ Θεῷ βδελυ- ροὺς ἐργάζεται. Διὰ τοῦτο ὅσῳ ἂν μεγάλα κατορθώ- σωμεν, τοσούτῳ μικρὰ περὶ ἑαυτῶν λέγωμεν· οὕτω γὰρ μεγίστην καρπωσόμεθα δόξαν, καὶ παρὰ ἀνθρώ- τοῖς καὶ παρὰ Θεῷ· μᾶλλον δὲ οὐδὲ δόξαν μόνον 67 86 σε 58 παρὰ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ μισθὸν καὶ ἀντίθησιν μεγάλην. Μὴ τοίνυν ἀπαίτει μισθὸν, ἵνα λάβης μισθόν. Χάριτι ὁμολόγει σώζεσθαι, ἵνα σοι αὐτὸς ὀφειλέτην ἑαυτὸν ὁμολογήσῃ, οὐχὶ τῶν κατορθωμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς τοιαύτης εὐγνωμοσύνης. Όταν μὲν γὰρ κατορ- θῶμεν, τῶν κατορθωμάτων ὀφειλέτην ἔχομεν μόνον· ὅταν δὲ μηδὲ σ' ηγούμεθά τι κατωρθωκέναι, καὶ αὐτοῦ τοῦ οὕτω διακείσθαι, καὶ μειζόνως ἢ ἐκείνων· ὥστε ἀντίῤῥοπον τῶν κατορθωμάτων τοῦτό ἐστιν. "Αν γὰρ μὴ τοῦτο παρῇ, οὐδ᾽ ἐκεῖνα φανεῖται μεγάλα. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οἰκέτας ἔχοντες, τότε αὐτοὺς μάλιστα ἀποδεχόμεθα, ὅταν πάντα μετ' εὐνοίας διακονησάμε ναι, μηδὲν ἡγῶνται πεποιηκέναι μέγα. Ὥστε εἰ βούλει τα μεγάλα σου ποιῆσαι τὰ κατορ θώματα, μὴ νόμιζε αὐτὰ εἶναι μεγάλα, καὶ τότε ἔσται μεγάλα. Οὕτω καὶ ὁ ἑκατοντάρχης ἔλεγον· Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· διὰ τοῦτο ἄξιος γέγονε, καὶ ὑπὲρ πάντας Ἰουδαίους ἐθαυμάζετο. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος· διὰ τοῦτο καὶ πρῶτος πάντων ἐγένετο. Οὕτω καὶ Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἱκα- νὸς λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος· διὰ τοῦτο καὶ φίλος ἦν τοῦ νυμφίου, καὶ τὴν χεῖρα, ἣν ἀναξίαν ἔφησεν εἶναι τῶν ὑποδημάτων, ταύτην ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν εἴλκυσε τὴν ἑαυτοῦ. Οὕτω καὶ Πέτρος ἔλεγεν· Εξελθε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλός εἰμι· διὰ τοῦτο θεμέλιος τῆς Ἐκκλη σίας γέγονεν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τῷ Θεῷ φίλον, ὡς τὸ μετὰ τῶν ἐσχάτων τ ἑαυτὸν [43] ἀριθμεῖν. Τοῦτο φιλοσοφίας πάσης ἀρχή. Ο γὰρ τεταπεινωμένος καὶ συντετριμμένος, οὐ κενοδοξήσει, οὐκ ὀργιεῖται, οὐ φθονήσει τὸν πλησίον, οὐκ ἄλλο τι δέξεται πάθος. Οὐδὲ γὰρ χεῖρα συντετριμμένην, καν μυριάκις φιλο νεικήσωμεν, εἰς ὕψος ἆραι δυνησόμεθα. "Αν τοίνυν καὶ τὴν ψυχὴν οὕτω συντρίψωμεν, καν μυρία αὐτὴν ἐπάρῃ φυτῶντα πάθη ", οὐδὲ μικρὸν ἀρθῆναι δυνή σεται. Εἰ γὰρ περί οι βιωτικῶν τις πενθῶν πραγμά των, πάντα ἐξορίζει τὰ νοσήματα τῆς ψυχῆς· πολλῷ μᾶλλον ὁ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν τοῦτο ποιῶν ἀπολαύσεται τῆς φιλοσοφίας. Καὶ τίς οὕτω δυνήσεται συντρίψαι τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν ; φησίν. "Ακουσον τοῦ Δαυΐδ τοῦ διὰ τοῦτο μάλιστα λάμψαντος, καὶ βλέπε σε αὐτοῦ τὴν συντριβὴν τῆς ψυχῆς. Μετὰ γὰρ μυρία κατορ θώματα, καὶ πατρίδος καὶ οἰκίας καὶ αὐτῆς μέλλων ἐκπίπτειν τῆς ζωῆς, παρ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τῆς συμ- φορᾶς, στρατιώτην εὐτελῆ καὶ ἀπεῤῥιμμένον ὁρῶν ἐπεμβαίνοντα αὐτοῦ τῷ καιρῷ καὶ λοιδορούμενον, οὐ μόνον οὐκ ἀντελοιδόρησεν, ἀλλὰ καὶ τῶν στρατηγῶν τινα βουλόμενον αὐτὸν ἀνελεῖν διεκώλυσεν, εἰπών· Αφετε αὐτὸν, ὅτι Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ. Καὶ πάλιν, τῶν ἱερέων ἀξιούντων μετ' αὐτοῦ τὴν κιβωτὸν συμπεριφέρειν, οὐκ ἐδέξατο· ἀλλὰ τί φησιν; Επὶ τοῦ ναοῦ καθίσω ", κἂν ἀπαλλάξῃ με τῶν ἐν χερσὶ δεινῶν ὁ Θεὸς, ὄψομαι τὴν εὐπρέπειαν 50 ST ἀλλά] Add. και Β. Ε. 48 γάρ] Add. σύ Β. Ε. • δυνατόν] Add. τοῦτο D. F. • μέν] Αdd. γάρ Β. Ε. μέν om. C. D. F. οι 2 | Sic D. F. An. Arm, caeteri μηδὲ πάθῃς ὅ. 59 μετ' εὐχαριστίας] Sic An. Arm. cudices μετά χαρᾶς. 88 εὐχαριστίας F. κι εὐχαριστίας Edd. εὐχαριστία εἰς Θεόν Β. Ε. τε Βούλει] Sic F. E. Ani, Sav. cateri Εἰ γὰρ βούλει. γάρ] γοῦν Β. Ε. πιοχ ὁμολογοῦντα om. F. μηδέ] μή Cdd. σε βούλει] Add. καὶ σύ β. Ε. ἐν ἐσχάτων] Sic D. E. F. Au. Arm. caeteri ἐσχάτων ἁμαρτωλῶν. 60' πάθη] Τα πάθη Euld. Οι περὶ ὑπέρ 1. F. σε βλέπε] εἴση Β. Ε. 68 ἐπὶ τοῦ ἀπαλλάξῃ ἀπόστρεψον τὴν κι βουτὸν τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν πόλιν, καὶ καθισάτω εἰς τὸν τόπον αὐτῆς. Ἐὰν εὕρω χάριν ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἀπαλλάξῃ Edd. stet un templo, et si liberarerit An. καθίσομαι Α. 61 6

37 • IN MATTHÆUM HOMIL. III ὁλόκληρον τὸν μισθὸν δίδωσι· Κἂν μηδεμίαν ἔχῃς αναρμὴν σωτηρίας, φησὶ, δι' ἐμὲ ποιῶ, ὅπως μὴ τὸ ὄνομά μου βεβηλωθῇ. Καν στενάξῃς μόνον, κἂν δακρύσῃς, ἁρπάζει ταῦτα πάντα ταχέως εἰς ἀφορμὴν τῆς σῆς σωτηρίας αὐτός. Μὴ τοίνυν ἐπαιρώμεθα, Μή ἀλλὰ οἱ λέγωμεν ἑαυτοὺς ἀχρείους, ἵνα γενώμεθα εύχρηστοι. Αν μὲν γὰρ ἐ εἴπῃς σαυτὸν εὐδόκιμον, γέγονας ἄχρηστος, και ευδόκιμος ἧς ἂν δὲ ἀχρεῖον ὀνομάσῃς, γέγονας εύχρηστος, κἂν ἀδόκιμος ᾖς. Διδ ἀναγκαῖον ἐπιλαθέσθαι κατορθωμάτων. Καὶ πῶς δυνατὸν 4, φησὶν, ἅπερ ἐπιστάμεθα, ταῦτα μὴ εἰδέ- ναι; Τί λέγεις; προσκρούων διηνεκώς τῷ Δεσπότῃ, τρυφῆς καὶ γελᾶς, καὶ οὐδὲ οἶδας ὅτι ήμαρτες, λήθη παραδούς πάντα, κατορθωμάτων [41] δὲ οὐ δύνασαι ἐκβαλεῖν τὴν μνήμην; Καίτοι ἰσχυρότερον ὁ φόβος. Ἡμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιοῦμεν καθ᾿ ἑκάστην μὲν 10 ἡμέραν προσκρούοντες οὐδὲ εἰς νοῦν βαλλόμεθα· ἂν δὲ μικρὸν ἀργύριον πένητι δῶμεν, ἄνω καὶ κάτω τοῦτο στρέφομεν, ὅπερ ἐσχάτης ἐστὶν ἀνοίας, καὶ μεγίστη τοῦ συλλέγοντος ζημία· ἀσφαλὲς γὰρ τα μιείον κατορθωμάτων λήθη κατορθωμάτων. Καὶ καθάπερ τὰ ἱμάτια καὶ ὁ χρυσὸς, ὅταν μὲν ἐπ' ἀγο ρᾶς ταῦτα προθῶμεν, πολλοὺς ἐπισπώμεθα τοὺς ἐπιβούλους· ἂν δὲ ἀποθώμεθα οἴκοι καὶ κατακρύψω μεν, ἐν ἀσφαλείᾳ καταθήσομεν ἅπαντα· οὕτω δὴ καὶ τὰ κατορθώματα, ἂν μὲν συνεχῶς ἐπὶ τῆς μνή- μης φέρωμεν, παροξύνομεν τὸν Δεσπότην, τὸν Ἐχθρὸν ὁπλίζομεν, ἐπὶ τὴν κλοπὴν καλοῦμεν· ἂν δὲ μηδεὶς εἰδῇ αὐτὰ, ἀλλ᾽ ἂν εἰδέναι χρὴ μόνον, ἐν ἀσφαλείς κείσεται. Μὴ τοίνυν περίστρεφε συνεχῶς, ἵνα μή τις αὐτὰ ἀφέληται· δει καὶ ὁ Φαρισαῖος ἔπαθεν, ἐπὶ τῆς γλώττης αὐτὰ περιφέρων· ὅθεν καὶ ἤρπασεν αὐτὰ ὁ διάβολος· καίτοιγε μετ' εὐχαριστίας σε αὐτῶν ἐμέμνητο, καὶ τὸ πᾶν ἀνέθηκε τῷ Θεῷ. Αλλ' οὐδὲ τοῦτο ἤρκεσεν αὐτῷ. Οὐ γὰρ εὐχαριστία σε τὸ ὄνει- δίζειν ἑτέροις, τὸ φιλοτιμεῖσθαι ἐπὶ πολλῶν, τὸ κατα εξανίστασθαι τῶν πεπλημμεληκότων. Εἰ γὰρ εὐχα ριστεῖς τῷ θεῷ, ἀρκέσθητι μόνον αὐτῷ, καὶ μὴ ἐξ ενέγκῃς εἰς ἀνθρώπους, μηδὲ καταδικάσῃς τὸν πλη- σίον· οὐ γάρ ἐστι τοῦτο εὐχαριστία κ. Βούλει να μα θεῖν εὐχαριστίας λόγους; ἄκουσον τῶν τριῶν παίδων λεγόντων· Ἡμάρτομεν, ἠνομήσαμεν δίκαιος εἶ, Κύριε, ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐποίησας ἡμῖν, ὅτι ἐν ἀλη- θινῇ κρίσει πάντα ἐπήγαγες. Τὸ γὰρ σε τὰ οἰκεῖα ἁμαρτήματα ὁμολογεῖν, τοῦτό ἐστιν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ ὁμολογοῦντα, ὅπερ δείκνυσι μυρίων μὲν ὄντα αὐτὸν ὑπεύθυνον, οὐκ ἀπαιτούμενον δὲ τὴν ἀξίαν δίκην· οὗτος μάλιστά ἐστιν ὁ εὐχαριστῶν. [12] Φυ- λαξώμεθα τοίνυν τὸ περὶ ἑαυτῶν τι λέγειν τοῦτο γὰρ καὶ παρὰ ἀνθρώποις μισητοὺς καὶ παρὰ Θεῷ βδελυ- ροὺς ἐργάζεται. Διὰ τοῦτο ὅσῳ ἂν μεγάλα κατορθώ- σωμεν, τοσούτῳ μικρὰ περὶ ἑαυτῶν λέγωμεν· οὕτω γὰρ μεγίστην καρπωσόμεθα δόξαν, καὶ παρὰ ἀνθρώ- τοῖς καὶ παρὰ Θεῷ· μᾶλλον δὲ οὐδὲ δόξαν μόνον 67 86 σε 58 παρὰ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ μισθὸν καὶ ἀντίθησιν μεγάλην. Μὴ τοίνυν ἀπαίτει μισθὸν, ἵνα λάβης μισθόν. Χάριτι ὁμολόγει σώζεσθαι, ἵνα σοι αὐτὸς ὀφειλέτην ἑαυτὸν ὁμολογήσῃ, οὐχὶ τῶν κατορθωμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς τοιαύτης εὐγνωμοσύνης. Όταν μὲν γὰρ κατορ- θῶμεν, τῶν κατορθωμάτων ὀφειλέτην ἔχομεν μόνον· ὅταν δὲ μηδὲ σ' ηγούμεθά τι κατωρθωκέναι, καὶ αὐτοῦ τοῦ οὕτω διακείσθαι, καὶ μειζόνως ἢ ἐκείνων· ὥστε ἀντίῤῥοπον τῶν κατορθωμάτων τοῦτό ἐστιν. "Αν γὰρ μὴ τοῦτο παρῇ, οὐδ᾽ ἐκεῖνα φανεῖται μεγάλα. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οἰκέτας ἔχοντες, τότε αὐτοὺς μάλιστα ἀποδεχόμεθα, ὅταν πάντα μετ' εὐνοίας διακονησάμε ναι, μηδὲν ἡγῶνται πεποιηκέναι μέγα. Ὥστε εἰ βούλει τα μεγάλα σου ποιῆσαι τὰ κατορ θώματα, μὴ νόμιζε αὐτὰ εἶναι μεγάλα, καὶ τότε ἔσται μεγάλα. Οὕτω καὶ ὁ ἑκατοντάρχης ἔλεγον· Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· διὰ τοῦτο ἄξιος γέγονε, καὶ ὑπὲρ πάντας Ἰουδαίους ἐθαυμάζετο. Οὕτω καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος· διὰ τοῦτο καὶ πρῶτος πάντων ἐγένετο. Οὕτω καὶ Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἱκα- νὸς λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος· διὰ τοῦτο καὶ φίλος ἦν τοῦ νυμφίου, καὶ τὴν χεῖρα, ἣν ἀναξίαν ἔφησεν εἶναι τῶν ὑποδημάτων, ταύτην ὁ Χριστὸς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν εἴλκυσε τὴν ἑαυτοῦ. Οὕτω καὶ Πέτρος ἔλεγεν· Εξελθε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλός εἰμι· διὰ τοῦτο θεμέλιος τῆς Ἐκκλη σίας γέγονεν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τῷ Θεῷ φίλον, ὡς τὸ μετὰ τῶν ἐσχάτων τ ἑαυτὸν [43] ἀριθμεῖν. Τοῦτο φιλοσοφίας πάσης ἀρχή. Ο γὰρ τεταπεινωμένος καὶ συντετριμμένος, οὐ κενοδοξήσει, οὐκ ὀργιεῖται, οὐ φθονήσει τὸν πλησίον, οὐκ ἄλλο τι δέξεται πάθος. Οὐδὲ γὰρ χεῖρα συντετριμμένην, καν μυριάκις φιλο νεικήσωμεν, εἰς ὕψος ἆραι δυνησόμεθα. "Αν τοίνυν καὶ τὴν ψυχὴν οὕτω συντρίψωμεν, καν μυρία αὐτὴν ἐπάρῃ φυτῶντα πάθη ", οὐδὲ μικρὸν ἀρθῆναι δυνή σεται. Εἰ γὰρ περί οι βιωτικῶν τις πενθῶν πραγμά των, πάντα ἐξορίζει τὰ νοσήματα τῆς ψυχῆς· πολλῷ μᾶλλον ὁ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν τοῦτο ποιῶν ἀπολαύσεται τῆς φιλοσοφίας. Καὶ τίς οὕτω δυνήσεται συντρίψαι τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν ; φησίν. "Ακουσον τοῦ Δαυΐδ τοῦ διὰ τοῦτο μάλιστα λάμψαντος, καὶ βλέπε σε αὐτοῦ τὴν συντριβὴν τῆς ψυχῆς. Μετὰ γὰρ μυρία κατορ θώματα, καὶ πατρίδος καὶ οἰκίας καὶ αὐτῆς μέλλων ἐκπίπτειν τῆς ζωῆς, παρ' αὐτὸν τὸν καιρὸν τῆς συμ- φορᾶς, στρατιώτην εὐτελῆ καὶ ἀπεῤῥιμμένον ὁρῶν ἐπεμβαίνοντα αὐτοῦ τῷ καιρῷ καὶ λοιδορούμενον, οὐ μόνον οὐκ ἀντελοιδόρησεν, ἀλλὰ καὶ τῶν στρατηγῶν τινα βουλόμενον αὐτὸν ἀνελεῖν διεκώλυσεν, εἰπών· Αφετε αὐτὸν, ὅτι Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ. Καὶ πάλιν, τῶν ἱερέων ἀξιούντων μετ' αὐτοῦ τὴν κιβωτὸν συμπεριφέρειν, οὐκ ἐδέξατο· ἀλλὰ τί φησιν; Επὶ τοῦ ναοῦ καθίσω ", κἂν ἀπαλλάξῃ με τῶν ἐν χερσὶ δεινῶν ὁ Θεὸς, ὄψομαι τὴν εὐπρέπειαν 50 ST ἀλλά] Add. και Β. Ε. 48 γάρ] Add. σύ Β. Ε. • δυνατόν] Add. τοῦτο D. F. • μέν] Αdd. γάρ Β. Ε. μέν om. C. D. F. οι 2 | Sic D. F. An. Arm, caeteri μηδὲ πάθῃς ὅ. 59 μετ' εὐχαριστίας] Sic An. Arm. cudices μετά χαρᾶς. 88 εὐχαριστίας F. κι εὐχαριστίας Edd. εὐχαριστία εἰς Θεόν Β. Ε. τε Βούλει] Sic F. E. Ani, Sav. cateri Εἰ γὰρ βούλει. γάρ] γοῦν Β. Ε. πιοχ ὁμολογοῦντα om. F. μηδέ] μή Cdd. σε βούλει] Add. καὶ σύ β. Ε. ἐν ἐσχάτων] Sic D. E. F. Au. Arm. caeteri ἐσχάτων ἁμαρτωλῶν. 60' πάθη] Τα πάθη Euld. Οι περὶ ὑπέρ 1. F. σε βλέπε] εἴση Β. Ε. 68 ἐπὶ τοῦ ἀπαλλάξῃ ἀπόστρεψον τὴν κι βουτὸν τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν πόλιν, καὶ καθισάτω εἰς τὸν τόπον αὐτῆς. Ἐὰν εὕρω χάριν ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἀπαλλάξῃ Edd. stet un templo, et si liberarerit An. καθίσομαι Α. 61 6

39 40 αὐτῆς· ἂν δὲ εἴπῃ μοι, Οὐ τεθέληκά σε, ἰδοὺ ἐγὼ ποιείτω μοι τὸ ἀρεστὴν ἐνώπιον αὐτοῦ. Τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ Σαούλ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς δὲ καὶ πολλάκις γεγενη μένον, ποίαν οὐκ ἐνδείκνυται φιλοσοφίας ὑπερβολήν; Καὶ γὰρ καὶ τὸν παλαιὸν ὑπερέβη νόμον, καὶ τῶν ἀποστολικῶν ἐγγὺς ἐγένετο προσταγμάτων. Διὰ τοῦτο πάντα ἔστεργε τὰ παρὰ τοῦ [44] Δεσπότου, οὐ δικά- ζων τοῖς γινομένοις, ἀλλ' ἐν μόνον σπουδάζων, παν- ταχοῦ πείθεσθαι καὶ ἔπεσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κειμέ- νοις νόμοις. Καὶ ὁρῶν μετὰ τοσαῦτα αὐτοῦ κατορ- θώματα τὸν τύραννον, τὸν πατραλοίαν, τὸν ἀδελ- φοκτόνον, τὸν ὑβριστήν, τον μαινόμενον, ἀντ᾽ αὐτοῦ τὴν αὐτοῦ ἔχοντα βασιλείαν, οὐδὲ οὕτως ἐσκανδαλί- ζετο · ἀλλ᾽, "Αν τῷ Θεῷ ταῦτα δοκῇ, φησὶν, ἐμὲ μὲν ἐλαύνεσθαι καὶ πλανᾶσθαι καὶ φεύγειν, ἐκεῖνον δὲ εἶναι ἐν τιμῇ, στέργω καὶ δέχομαι, καὶ χάριν ἔχω τῶν μυρίων αὐτοῦ κακῶν. Οὐχ ὡς πολλοὶ τῶν ἀναι- σχύντων καὶ ἱταμῶν, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν κατορθοῦντες τῶν ἐκείνῳ κατωρθωμένων σε, ἂν ἴδωσί τινας ἐν εὐημερίαις ὄντας, ἑαυτοὺς δὲ μικρὰν ὑπομείναντας ἀθυμίαν, μυρίαις τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀπολλύουσι βλασφημίαις. Αλλ' οὐχ ὁ Δαυΐδ τοιοῦτος, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπεδείκνυτο ἐπιείκειαν. Διὸ καὶ ἔλεγεν ὁ Θεός· Εὗρον Δαυΐδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Τοιαύτην καὶ ἡμεῖς κτησώμεθα ψυχήν, καὶ ὅπερ ἂν πάθωμεν, οἴσομεν σε ῥᾳδίως, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἐντεῦθεν καρπωσόμεθα τῆς ταπεινο- φροσύνης τὴν πρόσοδον. Μάθετε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ότι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ιν' οὖν ἀπολαύσωμεν ἀναπαύσεως, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς τὴν πάντων μητέρα τῶν ἀγαθῶν ", τὴν ταπεινοφροσύνην λέγω, ταῖς ἑαυτῶν φυτεύσωμεν ψυχαῖς. Οὕτω γὰρ καὶ τὸ τοῦ βίου του- του πέλαγος χωρίς κυμάτων δυνησόμεθα διαθήναι, καὶ εἰς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαι λιμένα, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῷ αἰώνων. Αμήν. 80 δίς] δις δέ Εdd. 66 οι κατορθουμένων Edd. σ' οἴσωμεν et mox καρπωσώμεθα D. An. cæteri ἀρετῶν. 6ο ταῖς] ἐν ταῖς 1. 69 σε ἀγαθῶν] Sic D. ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ έως Δαυΐδ, γενεαὶ δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ Δαυΐδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος, γενεαὶ δεκατέσσαρες καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ, γενεαί δεκατέσσαρες. α'. Εἰς τρεῖς διείλε μερίδας τὰς γενεὰς ἁπάσας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν πολιτειῶν μεταβληθεισῶν ἐγέ νοντο βελτίους, ἀλλὰ καὶ ἀριστοκρατούμενοι, καὶ βασιλευόμενοι, καὶ ὀλιγαρχούμενοι, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἦσαν κακοῖς· καὶ οὔτε δημαγωγών, οὔτε ἱερέων, οὔτε βασιλέων αὐτοὺς διεπόντων, ἔσχον τι πλέον εἰς ἀρετῆς λόγον. Τίνος δὲ ἕνεκεν ἐν μὲν τῇ μέσῃ μερίδι τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς, ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ δώδεκα θεὶς γενεάς, δεκατέσσαρας αὐτὰς εἶναι ἔφησε; Τὸ μὲν πρότερον ὑμῖν ἀφίημι ζητεῖν· οὐδὲ γὰρ πάντα ἐπιλύειν ὑμῖν ἀναγκαῖον, ἵνα μὴ ἀναπέσητε· τὸ δὲ δεύτερον ἡμεῖς ἐροῦμεν. Ἐμοὶ γὰρ ἐνταῦθα δοκεῖ καὶ τὸν χρόνον τῆς αἰχμαλωσίας ἐν τάξει γενεᾶς τιθέναι, καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν, πανταχόθεν συν άπτων ἡμῖν αὐτόν. Αναμιμνήσκει δὲ καὶ τῆς αἰχμ- αλωσίας εκείνης καλῶς, δηλῶν ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ κατελ- θέντες, ἐγένοντο σωφρονέστεροι· ὥστε πάντοθεν ἀναγκαίαν φανῆναι τὴν αὐτοῦ παρουσίαν. Τί οὖν ὁ Μάρκος, φησίν, οὐ ποιεῖ τοῦτο, οὐδὲ γενεαλογεῖ τὸν Χριστὸν τ, ἀλλ' ἐπιτόμως [46] ἅπαντα φθέγ- γεται; Ἐμοὶ δοκεῖ ὁ μὲν Ματθαῖος πρὸ τῶν ἄλλων ἦρχθαι τοῦ πράγματος· διὸ καὶ τὴν γενεαλο. γίαν τίθησι μετὰ ἀκριβείας, καὶ πρὸς τὰ κατεπεί γοντα ἵσταται· ὁ δὲ Μάρκος μετ' ἐκεῖνον, δι' ἐπὶ σύντομον ἦλθεν ὁδὸν, ἅτε τοῖς ἤδη λεχθεῖσι καὶ δήλοις ἔθνος, οἷς καὶ μᾶλλον προσεῖχεν ὁ τῶν Ἰουδαίων δή- μος. Διόπερ ἀναγκαῖος οὗτος τῶν προοιμίων ὁ τρό πος ἦν παρ' αὐτοῖς. Εἰ δέ ποτε καὶ ἐγένετο σημεῖα, τῶν βαρβάρων ἕνεκεν ἐγένετο 78, ὥστε πολλοὺς γενέ- σθαι τοὺς προσηλύτους, καὶ εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λαβόν- τες, ὡς τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ἰσχυρῶν ὄντων, ἐνόμι σαν κεκρατηκέναι " καθάπερ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν καὶ πολὺς ὁ σύμμικτος ** ἀνέβη 16· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι, τὰ κατὰ τὴν κάμινον καὶ τὰ ὀνείρατα. Εγένετο δὲ καὶ ἡνίκα καθ᾿ ἑαυτοὺς ἦσαν, σημεῖα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθάπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ ἐφ' ἡμῶν, ἡνίκα τῆς πλάνης ἐξῄειμεν, πολλὰ θαύματα ἐδείχθη· μετὰ δὲ ταῦτα [47] ἔστη, πανταχοῦ τῆς εὐ- σεβείας φυτευθείσης. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ὀλίγα καὶ σποράδην· οἷον, ἡνίκα ὁ ἥλιος ἔστη τοῦ γεγενημένοις ἐπιχειρῶν. Πῶς οὖν ὁ Λουκᾶς, καὶ γε- νεαλογεῖ, καὶ διὰ πλειόνων τοῦτο ποιεῖ; "Ατε του Ματθαίου προοδοποιήσαντος, βούλεταί τι τῶν εἰρημέν νων διδάξαι πλέον ἡμᾶς. Καὶ ἕκαστος δὲ ὁμοίως τὸν διδάσκαλον ἐμιμήσατο· ὁ μὲν τὸν Παῦλον, ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ρέοντα· ὁ δὲ τὸν Πέτρον, βραχυλογίας ἐπι μελούμενον. Καὶ τί δήποτε ἀρχόμενος ὁ Ματθαῖος οὐκ εἶπεν, ὥσπερ ὁ προφήτης " . "Ορασις ἦν εἶδον και, Ὁ λόγος ο γενόμενος πρός με; Ότι πρὸς εὐ- γνώμονας ἔγραφε, καὶ σφόδρα αὐτῷ προσέχοντας. Καὶ γὰρ καὶ τὰ γενόμενα θαύματα ἐβόα, καὶ οἱ δεχό μενοι σφόδρα ἦσαν πιστοί. Ἐπὶ δὲ τῶν προφητῶν οὔτε θαύματα ἦν τοσαῦτα αὐτοὺς ἀνακηρύττοντα, καὶ πολὺ τὸ τῶν ψευδοπροφητῶν ἐπεκώμαζεν το • Το εξ Το Χριστόν] Ἰησοῦν Β. κι οἱ προφῆται 1. ** ἐκόμαζεν (sic) D. ἐχώμασεν D. ' ἐγίνετο Β. C. Ε. Τότε... κεκρατηκέναι] ἵν' εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λάβωσι, μὴ νομίσωσιν, ὡς ὄντων, κεκρατηκέναι Α. Exod. xi, 38, Jer. 1, 37. 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIJEP. CONSTANTINOP. 13. C. Ε. 7ο ὁ σύμμικτος] σύμμικτος Γ. καὶ σύμμικτος Α. το ανέβη] Add. λαός D. F. Sar. Ben. sed vid.

39 40 αὐτῆς· ἂν δὲ εἴπῃ μοι, Οὐ τεθέληκά σε, ἰδοὺ ἐγὼ ποιείτω μοι τὸ ἀρεστὴν ἐνώπιον αὐτοῦ. Τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ Σαούλ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς δὲ καὶ πολλάκις γεγενη μένον, ποίαν οὐκ ἐνδείκνυται φιλοσοφίας ὑπερβολήν; Καὶ γὰρ καὶ τὸν παλαιὸν ὑπερέβη νόμον, καὶ τῶν ἀποστολικῶν ἐγγὺς ἐγένετο προσταγμάτων. Διὰ τοῦτο πάντα ἔστεργε τὰ παρὰ τοῦ [44] Δεσπότου, οὐ δικά- ζων τοῖς γινομένοις, ἀλλ' ἐν μόνον σπουδάζων, παν- ταχοῦ πείθεσθαι καὶ ἔπεσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κειμέ- νοις νόμοις. Καὶ ὁρῶν μετὰ τοσαῦτα αὐτοῦ κατορ- θώματα τὸν τύραννον, τὸν πατραλοίαν, τὸν ἀδελ- φοκτόνον, τὸν ὑβριστήν, τον μαινόμενον, ἀντ᾽ αὐτοῦ τὴν αὐτοῦ ἔχοντα βασιλείαν, οὐδὲ οὕτως ἐσκανδαλί- ζετο · ἀλλ᾽, "Αν τῷ Θεῷ ταῦτα δοκῇ, φησὶν, ἐμὲ μὲν ἐλαύνεσθαι καὶ πλανᾶσθαι καὶ φεύγειν, ἐκεῖνον δὲ εἶναι ἐν τιμῇ, στέργω καὶ δέχομαι, καὶ χάριν ἔχω τῶν μυρίων αὐτοῦ κακῶν. Οὐχ ὡς πολλοὶ τῶν ἀναι- σχύντων καὶ ἱταμῶν, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν κατορθοῦντες τῶν ἐκείνῳ κατωρθωμένων σε, ἂν ἴδωσί τινας ἐν εὐημερίαις ὄντας, ἑαυτοὺς δὲ μικρὰν ὑπομείναντας ἀθυμίαν, μυρίαις τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀπολλύουσι βλασφημίαις. Αλλ' οὐχ ὁ Δαυΐδ τοιοῦτος, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπεδείκνυτο ἐπιείκειαν. Διὸ καὶ ἔλεγεν ὁ Θεός· Εὗρον Δαυΐδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Τοιαύτην καὶ ἡμεῖς κτησώμεθα ψυχήν, καὶ ὅπερ ἂν πάθωμεν, οἴσομεν σε ῥᾳδίως, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἐντεῦθεν καρπωσόμεθα τῆς ταπεινο- φροσύνης τὴν πρόσοδον. Μάθετε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ότι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ιν' οὖν ἀπολαύσωμεν ἀναπαύσεως, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς τὴν πάντων μητέρα τῶν ἀγαθῶν ", τὴν ταπεινοφροσύνην λέγω, ταῖς ἑαυτῶν φυτεύσωμεν ψυχαῖς. Οὕτω γὰρ καὶ τὸ τοῦ βίου του- του πέλαγος χωρίς κυμάτων δυνησόμεθα διαθήναι, καὶ εἰς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαι λιμένα, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῷ αἰώνων. Αμήν. 80 δίς] δις δέ Εdd. 66 οι κατορθουμένων Edd. σ' οἴσωμεν et mox καρπωσώμεθα D. An. cæteri ἀρετῶν. 6ο ταῖς] ἐν ταῖς 1. 69 σε ἀγαθῶν] Sic D. ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ έως Δαυΐδ, γενεαὶ δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ Δαυΐδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος, γενεαὶ δεκατέσσαρες καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ, γενεαί δεκατέσσαρες. α'. Εἰς τρεῖς διείλε μερίδας τὰς γενεὰς ἁπάσας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν πολιτειῶν μεταβληθεισῶν ἐγέ νοντο βελτίους, ἀλλὰ καὶ ἀριστοκρατούμενοι, καὶ βασιλευόμενοι, καὶ ὀλιγαρχούμενοι, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἦσαν κακοῖς· καὶ οὔτε δημαγωγών, οὔτε ἱερέων, οὔτε βασιλέων αὐτοὺς διεπόντων, ἔσχον τι πλέον εἰς ἀρετῆς λόγον. Τίνος δὲ ἕνεκεν ἐν μὲν τῇ μέσῃ μερίδι τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς, ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ δώδεκα θεὶς γενεάς, δεκατέσσαρας αὐτὰς εἶναι ἔφησε; Τὸ μὲν πρότερον ὑμῖν ἀφίημι ζητεῖν· οὐδὲ γὰρ πάντα ἐπιλύειν ὑμῖν ἀναγκαῖον, ἵνα μὴ ἀναπέσητε· τὸ δὲ δεύτερον ἡμεῖς ἐροῦμεν. Ἐμοὶ γὰρ ἐνταῦθα δοκεῖ καὶ τὸν χρόνον τῆς αἰχμαλωσίας ἐν τάξει γενεᾶς τιθέναι, καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν, πανταχόθεν συν άπτων ἡμῖν αὐτόν. Αναμιμνήσκει δὲ καὶ τῆς αἰχμ- αλωσίας εκείνης καλῶς, δηλῶν ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ κατελ- θέντες, ἐγένοντο σωφρονέστεροι· ὥστε πάντοθεν ἀναγκαίαν φανῆναι τὴν αὐτοῦ παρουσίαν. Τί οὖν ὁ Μάρκος, φησίν, οὐ ποιεῖ τοῦτο, οὐδὲ γενεαλογεῖ τὸν Χριστὸν τ, ἀλλ' ἐπιτόμως [46] ἅπαντα φθέγ- γεται; Ἐμοὶ δοκεῖ ὁ μὲν Ματθαῖος πρὸ τῶν ἄλλων ἦρχθαι τοῦ πράγματος· διὸ καὶ τὴν γενεαλο. γίαν τίθησι μετὰ ἀκριβείας, καὶ πρὸς τὰ κατεπεί γοντα ἵσταται· ὁ δὲ Μάρκος μετ' ἐκεῖνον, δι' ἐπὶ σύντομον ἦλθεν ὁδὸν, ἅτε τοῖς ἤδη λεχθεῖσι καὶ δήλοις ἔθνος, οἷς καὶ μᾶλλον προσεῖχεν ὁ τῶν Ἰουδαίων δή- μος. Διόπερ ἀναγκαῖος οὗτος τῶν προοιμίων ὁ τρό πος ἦν παρ' αὐτοῖς. Εἰ δέ ποτε καὶ ἐγένετο σημεῖα, τῶν βαρβάρων ἕνεκεν ἐγένετο 78, ὥστε πολλοὺς γενέ- σθαι τοὺς προσηλύτους, καὶ εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λαβόν- τες, ὡς τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ἰσχυρῶν ὄντων, ἐνόμι σαν κεκρατηκέναι " καθάπερ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν καὶ πολὺς ὁ σύμμικτος ** ἀνέβη 16· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι, τὰ κατὰ τὴν κάμινον καὶ τὰ ὀνείρατα. Εγένετο δὲ καὶ ἡνίκα καθ᾿ ἑαυτοὺς ἦσαν, σημεῖα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθάπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ ἐφ' ἡμῶν, ἡνίκα τῆς πλάνης ἐξῄειμεν, πολλὰ θαύματα ἐδείχθη· μετὰ δὲ ταῦτα [47] ἔστη, πανταχοῦ τῆς εὐ- σεβείας φυτευθείσης. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ὀλίγα καὶ σποράδην· οἷον, ἡνίκα ὁ ἥλιος ἔστη τοῦ γεγενημένοις ἐπιχειρῶν. Πῶς οὖν ὁ Λουκᾶς, καὶ γε- νεαλογεῖ, καὶ διὰ πλειόνων τοῦτο ποιεῖ; "Ατε του Ματθαίου προοδοποιήσαντος, βούλεταί τι τῶν εἰρημέν νων διδάξαι πλέον ἡμᾶς. Καὶ ἕκαστος δὲ ὁμοίως τὸν διδάσκαλον ἐμιμήσατο· ὁ μὲν τὸν Παῦλον, ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ρέοντα· ὁ δὲ τὸν Πέτρον, βραχυλογίας ἐπι μελούμενον. Καὶ τί δήποτε ἀρχόμενος ὁ Ματθαῖος οὐκ εἶπεν, ὥσπερ ὁ προφήτης " . "Ορασις ἦν εἶδον και, Ὁ λόγος ο γενόμενος πρός με; Ότι πρὸς εὐ- γνώμονας ἔγραφε, καὶ σφόδρα αὐτῷ προσέχοντας. Καὶ γὰρ καὶ τὰ γενόμενα θαύματα ἐβόα, καὶ οἱ δεχό μενοι σφόδρα ἦσαν πιστοί. Ἐπὶ δὲ τῶν προφητῶν οὔτε θαύματα ἦν τοσαῦτα αὐτοὺς ἀνακηρύττοντα, καὶ πολὺ τὸ τῶν ψευδοπροφητῶν ἐπεκώμαζεν το • Το εξ Το Χριστόν] Ἰησοῦν Β. κι οἱ προφῆται 1. ** ἐκόμαζεν (sic) D. ἐχώμασεν D. ' ἐγίνετο Β. C. Ε. Τότε... κεκρατηκέναι] ἵν' εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λάβωσι, μὴ νομίσωσιν, ὡς ὄντων, κεκρατηκέναι Α. Exod. xi, 38, Jer. 1, 37. 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIJEP. CONSTANTINOP. 13. C. Ε. 7ο ὁ σύμμικτος] σύμμικτος Γ. καὶ σύμμικτος Α. το ανέβη] Add. λαός D. F. Sar. Ben. sed vid.

39 40 αὐτῆς· ἂν δὲ εἴπῃ μοι, Οὐ τεθέληκά σε, ἰδοὺ ἐγὼ ποιείτω μοι τὸ ἀρεστὴν ἐνώπιον αὐτοῦ. Τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ Σαούλ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς δὲ καὶ πολλάκις γεγενη μένον, ποίαν οὐκ ἐνδείκνυται φιλοσοφίας ὑπερβολήν; Καὶ γὰρ καὶ τὸν παλαιὸν ὑπερέβη νόμον, καὶ τῶν ἀποστολικῶν ἐγγὺς ἐγένετο προσταγμάτων. Διὰ τοῦτο πάντα ἔστεργε τὰ παρὰ τοῦ [44] Δεσπότου, οὐ δικά- ζων τοῖς γινομένοις, ἀλλ' ἐν μόνον σπουδάζων, παν- ταχοῦ πείθεσθαι καὶ ἔπεσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κειμέ- νοις νόμοις. Καὶ ὁρῶν μετὰ τοσαῦτα αὐτοῦ κατορ- θώματα τὸν τύραννον, τὸν πατραλοίαν, τὸν ἀδελ- φοκτόνον, τὸν ὑβριστήν, τον μαινόμενον, ἀντ᾽ αὐτοῦ τὴν αὐτοῦ ἔχοντα βασιλείαν, οὐδὲ οὕτως ἐσκανδαλί- ζετο · ἀλλ᾽, "Αν τῷ Θεῷ ταῦτα δοκῇ, φησὶν, ἐμὲ μὲν ἐλαύνεσθαι καὶ πλανᾶσθαι καὶ φεύγειν, ἐκεῖνον δὲ εἶναι ἐν τιμῇ, στέργω καὶ δέχομαι, καὶ χάριν ἔχω τῶν μυρίων αὐτοῦ κακῶν. Οὐχ ὡς πολλοὶ τῶν ἀναι- σχύντων καὶ ἱταμῶν, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν κατορθοῦντες τῶν ἐκείνῳ κατωρθωμένων σε, ἂν ἴδωσί τινας ἐν εὐημερίαις ὄντας, ἑαυτοὺς δὲ μικρὰν ὑπομείναντας ἀθυμίαν, μυρίαις τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀπολλύουσι βλασφημίαις. Αλλ' οὐχ ὁ Δαυΐδ τοιοῦτος, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπεδείκνυτο ἐπιείκειαν. Διὸ καὶ ἔλεγεν ὁ Θεός· Εὗρον Δαυΐδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Τοιαύτην καὶ ἡμεῖς κτησώμεθα ψυχήν, καὶ ὅπερ ἂν πάθωμεν, οἴσομεν σε ῥᾳδίως, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἐντεῦθεν καρπωσόμεθα τῆς ταπεινο- φροσύνης τὴν πρόσοδον. Μάθετε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ότι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ιν' οὖν ἀπολαύσωμεν ἀναπαύσεως, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς τὴν πάντων μητέρα τῶν ἀγαθῶν ", τὴν ταπεινοφροσύνην λέγω, ταῖς ἑαυτῶν φυτεύσωμεν ψυχαῖς. Οὕτω γὰρ καὶ τὸ τοῦ βίου του- του πέλαγος χωρίς κυμάτων δυνησόμεθα διαθήναι, καὶ εἰς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαι λιμένα, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῷ αἰώνων. Αμήν. 80 δίς] δις δέ Εdd. 66 οι κατορθουμένων Edd. σ' οἴσωμεν et mox καρπωσώμεθα D. An. cæteri ἀρετῶν. 6ο ταῖς] ἐν ταῖς 1. 69 σε ἀγαθῶν] Sic D. ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ έως Δαυΐδ, γενεαὶ δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ Δαυΐδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος, γενεαὶ δεκατέσσαρες καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ, γενεαί δεκατέσσαρες. α'. Εἰς τρεῖς διείλε μερίδας τὰς γενεὰς ἁπάσας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν πολιτειῶν μεταβληθεισῶν ἐγέ νοντο βελτίους, ἀλλὰ καὶ ἀριστοκρατούμενοι, καὶ βασιλευόμενοι, καὶ ὀλιγαρχούμενοι, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἦσαν κακοῖς· καὶ οὔτε δημαγωγών, οὔτε ἱερέων, οὔτε βασιλέων αὐτοὺς διεπόντων, ἔσχον τι πλέον εἰς ἀρετῆς λόγον. Τίνος δὲ ἕνεκεν ἐν μὲν τῇ μέσῃ μερίδι τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς, ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ δώδεκα θεὶς γενεάς, δεκατέσσαρας αὐτὰς εἶναι ἔφησε; Τὸ μὲν πρότερον ὑμῖν ἀφίημι ζητεῖν· οὐδὲ γὰρ πάντα ἐπιλύειν ὑμῖν ἀναγκαῖον, ἵνα μὴ ἀναπέσητε· τὸ δὲ δεύτερον ἡμεῖς ἐροῦμεν. Ἐμοὶ γὰρ ἐνταῦθα δοκεῖ καὶ τὸν χρόνον τῆς αἰχμαλωσίας ἐν τάξει γενεᾶς τιθέναι, καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν, πανταχόθεν συν άπτων ἡμῖν αὐτόν. Αναμιμνήσκει δὲ καὶ τῆς αἰχμ- αλωσίας εκείνης καλῶς, δηλῶν ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ κατελ- θέντες, ἐγένοντο σωφρονέστεροι· ὥστε πάντοθεν ἀναγκαίαν φανῆναι τὴν αὐτοῦ παρουσίαν. Τί οὖν ὁ Μάρκος, φησίν, οὐ ποιεῖ τοῦτο, οὐδὲ γενεαλογεῖ τὸν Χριστὸν τ, ἀλλ' ἐπιτόμως [46] ἅπαντα φθέγ- γεται; Ἐμοὶ δοκεῖ ὁ μὲν Ματθαῖος πρὸ τῶν ἄλλων ἦρχθαι τοῦ πράγματος· διὸ καὶ τὴν γενεαλο. γίαν τίθησι μετὰ ἀκριβείας, καὶ πρὸς τὰ κατεπεί γοντα ἵσταται· ὁ δὲ Μάρκος μετ' ἐκεῖνον, δι' ἐπὶ σύντομον ἦλθεν ὁδὸν, ἅτε τοῖς ἤδη λεχθεῖσι καὶ δήλοις ἔθνος, οἷς καὶ μᾶλλον προσεῖχεν ὁ τῶν Ἰουδαίων δή- μος. Διόπερ ἀναγκαῖος οὗτος τῶν προοιμίων ὁ τρό πος ἦν παρ' αὐτοῖς. Εἰ δέ ποτε καὶ ἐγένετο σημεῖα, τῶν βαρβάρων ἕνεκεν ἐγένετο 78, ὥστε πολλοὺς γενέ- σθαι τοὺς προσηλύτους, καὶ εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λαβόν- τες, ὡς τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ἰσχυρῶν ὄντων, ἐνόμι σαν κεκρατηκέναι " καθάπερ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν καὶ πολὺς ὁ σύμμικτος ** ἀνέβη 16· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι, τὰ κατὰ τὴν κάμινον καὶ τὰ ὀνείρατα. Εγένετο δὲ καὶ ἡνίκα καθ᾿ ἑαυτοὺς ἦσαν, σημεῖα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθάπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ ἐφ' ἡμῶν, ἡνίκα τῆς πλάνης ἐξῄειμεν, πολλὰ θαύματα ἐδείχθη· μετὰ δὲ ταῦτα [47] ἔστη, πανταχοῦ τῆς εὐ- σεβείας φυτευθείσης. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ὀλίγα καὶ σποράδην· οἷον, ἡνίκα ὁ ἥλιος ἔστη τοῦ γεγενημένοις ἐπιχειρῶν. Πῶς οὖν ὁ Λουκᾶς, καὶ γε- νεαλογεῖ, καὶ διὰ πλειόνων τοῦτο ποιεῖ; "Ατε του Ματθαίου προοδοποιήσαντος, βούλεταί τι τῶν εἰρημέν νων διδάξαι πλέον ἡμᾶς. Καὶ ἕκαστος δὲ ὁμοίως τὸν διδάσκαλον ἐμιμήσατο· ὁ μὲν τὸν Παῦλον, ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ρέοντα· ὁ δὲ τὸν Πέτρον, βραχυλογίας ἐπι μελούμενον. Καὶ τί δήποτε ἀρχόμενος ὁ Ματθαῖος οὐκ εἶπεν, ὥσπερ ὁ προφήτης " . "Ορασις ἦν εἶδον και, Ὁ λόγος ο γενόμενος πρός με; Ότι πρὸς εὐ- γνώμονας ἔγραφε, καὶ σφόδρα αὐτῷ προσέχοντας. Καὶ γὰρ καὶ τὰ γενόμενα θαύματα ἐβόα, καὶ οἱ δεχό μενοι σφόδρα ἦσαν πιστοί. Ἐπὶ δὲ τῶν προφητῶν οὔτε θαύματα ἦν τοσαῦτα αὐτοὺς ἀνακηρύττοντα, καὶ πολὺ τὸ τῶν ψευδοπροφητῶν ἐπεκώμαζεν το • Το εξ Το Χριστόν] Ἰησοῦν Β. κι οἱ προφῆται 1. ** ἐκόμαζεν (sic) D. ἐχώμασεν D. ' ἐγίνετο Β. C. Ε. Τότε... κεκρατηκέναι] ἵν' εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λάβωσι, μὴ νομίσωσιν, ὡς ὄντων, κεκρατηκέναι Α. Exod. xi, 38, Jer. 1, 37. 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIJEP. CONSTANTINOP. 13. C. Ε. 7ο ὁ σύμμικτος] σύμμικτος Γ. καὶ σύμμικτος Α. το ανέβη] Add. λαός D. F. Sar. Ben. sed vid.

39 40 αὐτῆς· ἂν δὲ εἴπῃ μοι, Οὐ τεθέληκά σε, ἰδοὺ ἐγὼ ποιείτω μοι τὸ ἀρεστὴν ἐνώπιον αὐτοῦ. Τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ Σαούλ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς δὲ καὶ πολλάκις γεγενη μένον, ποίαν οὐκ ἐνδείκνυται φιλοσοφίας ὑπερβολήν; Καὶ γὰρ καὶ τὸν παλαιὸν ὑπερέβη νόμον, καὶ τῶν ἀποστολικῶν ἐγγὺς ἐγένετο προσταγμάτων. Διὰ τοῦτο πάντα ἔστεργε τὰ παρὰ τοῦ [44] Δεσπότου, οὐ δικά- ζων τοῖς γινομένοις, ἀλλ' ἐν μόνον σπουδάζων, παν- ταχοῦ πείθεσθαι καὶ ἔπεσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κειμέ- νοις νόμοις. Καὶ ὁρῶν μετὰ τοσαῦτα αὐτοῦ κατορ- θώματα τὸν τύραννον, τὸν πατραλοίαν, τὸν ἀδελ- φοκτόνον, τὸν ὑβριστήν, τον μαινόμενον, ἀντ᾽ αὐτοῦ τὴν αὐτοῦ ἔχοντα βασιλείαν, οὐδὲ οὕτως ἐσκανδαλί- ζετο · ἀλλ᾽, "Αν τῷ Θεῷ ταῦτα δοκῇ, φησὶν, ἐμὲ μὲν ἐλαύνεσθαι καὶ πλανᾶσθαι καὶ φεύγειν, ἐκεῖνον δὲ εἶναι ἐν τιμῇ, στέργω καὶ δέχομαι, καὶ χάριν ἔχω τῶν μυρίων αὐτοῦ κακῶν. Οὐχ ὡς πολλοὶ τῶν ἀναι- σχύντων καὶ ἱταμῶν, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν κατορθοῦντες τῶν ἐκείνῳ κατωρθωμένων σε, ἂν ἴδωσί τινας ἐν εὐημερίαις ὄντας, ἑαυτοὺς δὲ μικρὰν ὑπομείναντας ἀθυμίαν, μυρίαις τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀπολλύουσι βλασφημίαις. Αλλ' οὐχ ὁ Δαυΐδ τοιοῦτος, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπεδείκνυτο ἐπιείκειαν. Διὸ καὶ ἔλεγεν ὁ Θεός· Εὗρον Δαυΐδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Τοιαύτην καὶ ἡμεῖς κτησώμεθα ψυχήν, καὶ ὅπερ ἂν πάθωμεν, οἴσομεν σε ῥᾳδίως, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἐντεῦθεν καρπωσόμεθα τῆς ταπεινο- φροσύνης τὴν πρόσοδον. Μάθετε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ότι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ιν' οὖν ἀπολαύσωμεν ἀναπαύσεως, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς τὴν πάντων μητέρα τῶν ἀγαθῶν ", τὴν ταπεινοφροσύνην λέγω, ταῖς ἑαυτῶν φυτεύσωμεν ψυχαῖς. Οὕτω γὰρ καὶ τὸ τοῦ βίου του- του πέλαγος χωρίς κυμάτων δυνησόμεθα διαθήναι, καὶ εἰς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαι λιμένα, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῷ αἰώνων. Αμήν. 80 δίς] δις δέ Εdd. 66 οι κατορθουμένων Edd. σ' οἴσωμεν et mox καρπωσώμεθα D. An. cæteri ἀρετῶν. 6ο ταῖς] ἐν ταῖς 1. 69 σε ἀγαθῶν] Sic D. ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ έως Δαυΐδ, γενεαὶ δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ Δαυΐδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος, γενεαὶ δεκατέσσαρες καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ, γενεαί δεκατέσσαρες. α'. Εἰς τρεῖς διείλε μερίδας τὰς γενεὰς ἁπάσας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν πολιτειῶν μεταβληθεισῶν ἐγέ νοντο βελτίους, ἀλλὰ καὶ ἀριστοκρατούμενοι, καὶ βασιλευόμενοι, καὶ ὀλιγαρχούμενοι, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἦσαν κακοῖς· καὶ οὔτε δημαγωγών, οὔτε ἱερέων, οὔτε βασιλέων αὐτοὺς διεπόντων, ἔσχον τι πλέον εἰς ἀρετῆς λόγον. Τίνος δὲ ἕνεκεν ἐν μὲν τῇ μέσῃ μερίδι τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς, ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ δώδεκα θεὶς γενεάς, δεκατέσσαρας αὐτὰς εἶναι ἔφησε; Τὸ μὲν πρότερον ὑμῖν ἀφίημι ζητεῖν· οὐδὲ γὰρ πάντα ἐπιλύειν ὑμῖν ἀναγκαῖον, ἵνα μὴ ἀναπέσητε· τὸ δὲ δεύτερον ἡμεῖς ἐροῦμεν. Ἐμοὶ γὰρ ἐνταῦθα δοκεῖ καὶ τὸν χρόνον τῆς αἰχμαλωσίας ἐν τάξει γενεᾶς τιθέναι, καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν, πανταχόθεν συν άπτων ἡμῖν αὐτόν. Αναμιμνήσκει δὲ καὶ τῆς αἰχμ- αλωσίας εκείνης καλῶς, δηλῶν ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ κατελ- θέντες, ἐγένοντο σωφρονέστεροι· ὥστε πάντοθεν ἀναγκαίαν φανῆναι τὴν αὐτοῦ παρουσίαν. Τί οὖν ὁ Μάρκος, φησίν, οὐ ποιεῖ τοῦτο, οὐδὲ γενεαλογεῖ τὸν Χριστὸν τ, ἀλλ' ἐπιτόμως [46] ἅπαντα φθέγ- γεται; Ἐμοὶ δοκεῖ ὁ μὲν Ματθαῖος πρὸ τῶν ἄλλων ἦρχθαι τοῦ πράγματος· διὸ καὶ τὴν γενεαλο. γίαν τίθησι μετὰ ἀκριβείας, καὶ πρὸς τὰ κατεπεί γοντα ἵσταται· ὁ δὲ Μάρκος μετ' ἐκεῖνον, δι' ἐπὶ σύντομον ἦλθεν ὁδὸν, ἅτε τοῖς ἤδη λεχθεῖσι καὶ δήλοις ἔθνος, οἷς καὶ μᾶλλον προσεῖχεν ὁ τῶν Ἰουδαίων δή- μος. Διόπερ ἀναγκαῖος οὗτος τῶν προοιμίων ὁ τρό πος ἦν παρ' αὐτοῖς. Εἰ δέ ποτε καὶ ἐγένετο σημεῖα, τῶν βαρβάρων ἕνεκεν ἐγένετο 78, ὥστε πολλοὺς γενέ- σθαι τοὺς προσηλύτους, καὶ εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λαβόν- τες, ὡς τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ἰσχυρῶν ὄντων, ἐνόμι σαν κεκρατηκέναι " καθάπερ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν καὶ πολὺς ὁ σύμμικτος ** ἀνέβη 16· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι, τὰ κατὰ τὴν κάμινον καὶ τὰ ὀνείρατα. Εγένετο δὲ καὶ ἡνίκα καθ᾿ ἑαυτοὺς ἦσαν, σημεῖα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθάπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ ἐφ' ἡμῶν, ἡνίκα τῆς πλάνης ἐξῄειμεν, πολλὰ θαύματα ἐδείχθη· μετὰ δὲ ταῦτα [47] ἔστη, πανταχοῦ τῆς εὐ- σεβείας φυτευθείσης. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ὀλίγα καὶ σποράδην· οἷον, ἡνίκα ὁ ἥλιος ἔστη τοῦ γεγενημένοις ἐπιχειρῶν. Πῶς οὖν ὁ Λουκᾶς, καὶ γε- νεαλογεῖ, καὶ διὰ πλειόνων τοῦτο ποιεῖ; "Ατε του Ματθαίου προοδοποιήσαντος, βούλεταί τι τῶν εἰρημέν νων διδάξαι πλέον ἡμᾶς. Καὶ ἕκαστος δὲ ὁμοίως τὸν διδάσκαλον ἐμιμήσατο· ὁ μὲν τὸν Παῦλον, ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ρέοντα· ὁ δὲ τὸν Πέτρον, βραχυλογίας ἐπι μελούμενον. Καὶ τί δήποτε ἀρχόμενος ὁ Ματθαῖος οὐκ εἶπεν, ὥσπερ ὁ προφήτης " . "Ορασις ἦν εἶδον και, Ὁ λόγος ο γενόμενος πρός με; Ότι πρὸς εὐ- γνώμονας ἔγραφε, καὶ σφόδρα αὐτῷ προσέχοντας. Καὶ γὰρ καὶ τὰ γενόμενα θαύματα ἐβόα, καὶ οἱ δεχό μενοι σφόδρα ἦσαν πιστοί. Ἐπὶ δὲ τῶν προφητῶν οὔτε θαύματα ἦν τοσαῦτα αὐτοὺς ἀνακηρύττοντα, καὶ πολὺ τὸ τῶν ψευδοπροφητῶν ἐπεκώμαζεν το • Το εξ Το Χριστόν] Ἰησοῦν Β. κι οἱ προφῆται 1. ** ἐκόμαζεν (sic) D. ἐχώμασεν D. ' ἐγίνετο Β. C. Ε. Τότε... κεκρατηκέναι] ἵν' εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λάβωσι, μὴ νομίσωσιν, ὡς ὄντων, κεκρατηκέναι Α. Exod. xi, 38, Jer. 1, 37. 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIJEP. CONSTANTINOP. 13. C. Ε. 7ο ὁ σύμμικτος] σύμμικτος Γ. καὶ σύμμικτος Α. το ανέβη] Add. λαός D. F. Sar. Ben. sed vid.

39 40 αὐτῆς· ἂν δὲ εἴπῃ μοι, Οὐ τεθέληκά σε, ἰδοὺ ἐγὼ ποιείτω μοι τὸ ἀρεστὴν ἐνώπιον αὐτοῦ. Τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ Σαούλ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς δὲ καὶ πολλάκις γεγενη μένον, ποίαν οὐκ ἐνδείκνυται φιλοσοφίας ὑπερβολήν; Καὶ γὰρ καὶ τὸν παλαιὸν ὑπερέβη νόμον, καὶ τῶν ἀποστολικῶν ἐγγὺς ἐγένετο προσταγμάτων. Διὰ τοῦτο πάντα ἔστεργε τὰ παρὰ τοῦ [44] Δεσπότου, οὐ δικά- ζων τοῖς γινομένοις, ἀλλ' ἐν μόνον σπουδάζων, παν- ταχοῦ πείθεσθαι καὶ ἔπεσθαι τοῖς παρ' αὐτοῦ κειμέ- νοις νόμοις. Καὶ ὁρῶν μετὰ τοσαῦτα αὐτοῦ κατορ- θώματα τὸν τύραννον, τὸν πατραλοίαν, τὸν ἀδελ- φοκτόνον, τὸν ὑβριστήν, τον μαινόμενον, ἀντ᾽ αὐτοῦ τὴν αὐτοῦ ἔχοντα βασιλείαν, οὐδὲ οὕτως ἐσκανδαλί- ζετο · ἀλλ᾽, "Αν τῷ Θεῷ ταῦτα δοκῇ, φησὶν, ἐμὲ μὲν ἐλαύνεσθαι καὶ πλανᾶσθαι καὶ φεύγειν, ἐκεῖνον δὲ εἶναι ἐν τιμῇ, στέργω καὶ δέχομαι, καὶ χάριν ἔχω τῶν μυρίων αὐτοῦ κακῶν. Οὐχ ὡς πολλοὶ τῶν ἀναι- σχύντων καὶ ἱταμῶν, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν κατορθοῦντες τῶν ἐκείνῳ κατωρθωμένων σε, ἂν ἴδωσί τινας ἐν εὐημερίαις ὄντας, ἑαυτοὺς δὲ μικρὰν ὑπομείναντας ἀθυμίαν, μυρίαις τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀπολλύουσι βλασφημίαις. Αλλ' οὐχ ὁ Δαυΐδ τοιοῦτος, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπεδείκνυτο ἐπιείκειαν. Διὸ καὶ ἔλεγεν ὁ Θεός· Εὗρον Δαυΐδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Τοιαύτην καὶ ἡμεῖς κτησώμεθα ψυχήν, καὶ ὅπερ ἂν πάθωμεν, οἴσομεν σε ῥᾳδίως, καὶ πρὸ τῆς βασιλείας ἐντεῦθεν καρπωσόμεθα τῆς ταπεινο- φροσύνης τὴν πρόσοδον. Μάθετε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ότι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ιν' οὖν ἀπολαύσωμεν ἀναπαύσεως, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς τὴν πάντων μητέρα τῶν ἀγαθῶν ", τὴν ταπεινοφροσύνην λέγω, ταῖς ἑαυτῶν φυτεύσωμεν ψυχαῖς. Οὕτω γὰρ καὶ τὸ τοῦ βίου του- του πέλαγος χωρίς κυμάτων δυνησόμεθα διαθήναι, καὶ εἰς τὸν γαληνὸν ἐκεῖνον καταπλεύσαι λιμένα, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῷ αἰώνων. Αμήν. 80 δίς] δις δέ Εdd. 66 οι κατορθουμένων Edd. σ' οἴσωμεν et mox καρπωσώμεθα D. An. cæteri ἀρετῶν. 6ο ταῖς] ἐν ταῖς 1. 69 σε ἀγαθῶν] Sic D. ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ έως Δαυΐδ, γενεαὶ δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ Δαυΐδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος, γενεαὶ δεκατέσσαρες καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ, γενεαί δεκατέσσαρες. α'. Εἰς τρεῖς διείλε μερίδας τὰς γενεὰς ἁπάσας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν πολιτειῶν μεταβληθεισῶν ἐγέ νοντο βελτίους, ἀλλὰ καὶ ἀριστοκρατούμενοι, καὶ βασιλευόμενοι, καὶ ὀλιγαρχούμενοι, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἦσαν κακοῖς· καὶ οὔτε δημαγωγών, οὔτε ἱερέων, οὔτε βασιλέων αὐτοὺς διεπόντων, ἔσχον τι πλέον εἰς ἀρετῆς λόγον. Τίνος δὲ ἕνεκεν ἐν μὲν τῇ μέσῃ μερίδι τρεῖς παρέδραμε βασιλεῖς, ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ δώδεκα θεὶς γενεάς, δεκατέσσαρας αὐτὰς εἶναι ἔφησε; Τὸ μὲν πρότερον ὑμῖν ἀφίημι ζητεῖν· οὐδὲ γὰρ πάντα ἐπιλύειν ὑμῖν ἀναγκαῖον, ἵνα μὴ ἀναπέσητε· τὸ δὲ δεύτερον ἡμεῖς ἐροῦμεν. Ἐμοὶ γὰρ ἐνταῦθα δοκεῖ καὶ τὸν χρόνον τῆς αἰχμαλωσίας ἐν τάξει γενεᾶς τιθέναι, καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν, πανταχόθεν συν άπτων ἡμῖν αὐτόν. Αναμιμνήσκει δὲ καὶ τῆς αἰχμ- αλωσίας εκείνης καλῶς, δηλῶν ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ κατελ- θέντες, ἐγένοντο σωφρονέστεροι· ὥστε πάντοθεν ἀναγκαίαν φανῆναι τὴν αὐτοῦ παρουσίαν. Τί οὖν ὁ Μάρκος, φησίν, οὐ ποιεῖ τοῦτο, οὐδὲ γενεαλογεῖ τὸν Χριστὸν τ, ἀλλ' ἐπιτόμως [46] ἅπαντα φθέγ- γεται; Ἐμοὶ δοκεῖ ὁ μὲν Ματθαῖος πρὸ τῶν ἄλλων ἦρχθαι τοῦ πράγματος· διὸ καὶ τὴν γενεαλο. γίαν τίθησι μετὰ ἀκριβείας, καὶ πρὸς τὰ κατεπεί γοντα ἵσταται· ὁ δὲ Μάρκος μετ' ἐκεῖνον, δι' ἐπὶ σύντομον ἦλθεν ὁδὸν, ἅτε τοῖς ἤδη λεχθεῖσι καὶ δήλοις ἔθνος, οἷς καὶ μᾶλλον προσεῖχεν ὁ τῶν Ἰουδαίων δή- μος. Διόπερ ἀναγκαῖος οὗτος τῶν προοιμίων ὁ τρό πος ἦν παρ' αὐτοῖς. Εἰ δέ ποτε καὶ ἐγένετο σημεῖα, τῶν βαρβάρων ἕνεκεν ἐγένετο 78, ὥστε πολλοὺς γενέ- σθαι τοὺς προσηλύτους, καὶ εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λαβόν- τες, ὡς τῶν παρ' αὐτοῖς θεῶν ἰσχυρῶν ὄντων, ἐνόμι σαν κεκρατηκέναι " καθάπερ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅθεν καὶ πολὺς ὁ σύμμικτος ** ἀνέβη 16· καὶ μετὰ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι, τὰ κατὰ τὴν κάμινον καὶ τὰ ὀνείρατα. Εγένετο δὲ καὶ ἡνίκα καθ᾿ ἑαυτοὺς ἦσαν, σημεῖα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθάπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν· καὶ γὰρ καὶ ἐφ' ἡμῶν, ἡνίκα τῆς πλάνης ἐξῄειμεν, πολλὰ θαύματα ἐδείχθη· μετὰ δὲ ταῦτα [47] ἔστη, πανταχοῦ τῆς εὐ- σεβείας φυτευθείσης. Εἰ δὲ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ὀλίγα καὶ σποράδην· οἷον, ἡνίκα ὁ ἥλιος ἔστη τοῦ γεγενημένοις ἐπιχειρῶν. Πῶς οὖν ὁ Λουκᾶς, καὶ γε- νεαλογεῖ, καὶ διὰ πλειόνων τοῦτο ποιεῖ; "Ατε του Ματθαίου προοδοποιήσαντος, βούλεταί τι τῶν εἰρημέν νων διδάξαι πλέον ἡμᾶς. Καὶ ἕκαστος δὲ ὁμοίως τὸν διδάσκαλον ἐμιμήσατο· ὁ μὲν τὸν Παῦλον, ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ρέοντα· ὁ δὲ τὸν Πέτρον, βραχυλογίας ἐπι μελούμενον. Καὶ τί δήποτε ἀρχόμενος ὁ Ματθαῖος οὐκ εἶπεν, ὥσπερ ὁ προφήτης " . "Ορασις ἦν εἶδον και, Ὁ λόγος ο γενόμενος πρός με; Ότι πρὸς εὐ- γνώμονας ἔγραφε, καὶ σφόδρα αὐτῷ προσέχοντας. Καὶ γὰρ καὶ τὰ γενόμενα θαύματα ἐβόα, καὶ οἱ δεχό μενοι σφόδρα ἦσαν πιστοί. Ἐπὶ δὲ τῶν προφητῶν οὔτε θαύματα ἦν τοσαῦτα αὐτοὺς ἀνακηρύττοντα, καὶ πολὺ τὸ τῶν ψευδοπροφητῶν ἐπεκώμαζεν το • Το εξ Το Χριστόν] Ἰησοῦν Β. κι οἱ προφῆται 1. ** ἐκόμαζεν (sic) D. ἐχώμασεν D. ' ἐγίνετο Β. C. Ε. Τότε... κεκρατηκέναι] ἵν' εἴ ποτε αὐτοὺς οἱ πολέμιοι λάβωσι, μὴ νομίσωσιν, ὡς ὄντων, κεκρατηκέναι Α. Exod. xi, 38, Jer. 1, 37. 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIJEP. CONSTANTINOP. 13. C. Ε. 7ο ὁ σύμμικτος] σύμμικτος Γ. καὶ σύμμικτος Α. το ανέβη] Add. λαός D. F. Sar. Ben. sed vid.

41 IN MATTHAEUM HOMIL. IV. δρόμου, καὶ πάλιν ἀνεχαίτισεν εἰς τὰ ὀπίσω. Ιδοι δ' ἄν τις τοῦτο " καὶ ἐφ' ἡμῶν γεγενημένον. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ γενεᾷ τῇ ἡμετέρᾳ, ἐπὶ τοῦ πάντας ἀσεβείᾳ νικήσαντος Ἰουλιανοῦ, πολλὰ καὶ παράδοξα συνέβη. Καὶ γὰρ τῶν Ἰουδαίων τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν ἀναστῆσαι ἐπιχειρούντων, πῦρ τῶν θεμελίων ἐκπη- δῆσαν το ἅπαντας διεκώλυσε· καὶ ὅτε ἐπὶ τὰ σκεύη τὰ ἱερὰ τὴν αὐτοῦ παροινίαν τ' ἐπεδείξατο ὅ τε ταμίας, ὅ τε θεῖος καὶ ὁμώνυμος ἐκείνου, ὁ μὲν σχοληκόβρωτος γενόμενος ἐξέψυξεν, ὁ δὲ ἐλάκισε 80 μέσος· καὶ τὸ τὰς πηγὰς δὲ ἐπιλιπεῖν, θυσιῶν ἐκεῖ γενομένων, καὶ οι μετ' αὐτοῦ τοῦ βασιλέως τὸν λιμὸν εἰς τὰς πόλεις συνεμπεσείν, σημεῖον μέγιστον ἦν. " β'. Εθος γὰρ τοιαῦτα ποιεῖν τῷ Θεῷ· ὅταν αὐξηθῇ τὰ κακὰ, καὶ τοὺς μὲν αὐτοῦ κακουμένους ἴδῃ, τοὺς δὲ εναντίους σφόδρα τῇ κατ' αὐτῶν τυραννίδι μεθύοντας, είτε τὴν οἰκείαν ἐπιδείκνυσθαι δυναστείαν· ὅ καὶ ἐν Περσίδι πεποίηκεν ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων. Ὅτι μὲν οὖν οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ποιῶν, εἰς τρεῖς μοίρας τους προγόνους διένειμε τοῦ Χριστοῦ, δῆλον ἐκ τῶν είρη- μένων. Σκόπει δὲ καὶ πόθεν ἄρχεται, καὶ ποῦ τελευ- τῇ ᾿Απὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ εἰς τὸν Δαυΐδ· ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ εἰς τὴν μετοικεσίαν Βαβυλῶνος· ἀπὸ ταύτης εἰς αὐτ τὸν τὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ καὶ ἀρχόμενος τους δύο τέ θεικεν ἐφεξῆς, τήν τε Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ ἀνακεφαλαιούμενος ἀμφοτέρων έμνημόνευσεν ὁμοίως. Καὶ γὰρ, ὅπερ ἔφθην εἰπών, πρὸς αὐτοὺς ἦσαν απ ἐπαγγελίαι γεγενημέναι. Τί δήποτε δὲ, ὥσπερ [48] τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἐμνήσθη, οὐκ ἐμνήσθη καὶ τῆς καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον ; Ὅτι ἐκείνους μὲν οὐκέτι ἐδεδοίκεσαν, τούτους δὲ ἔτρεμον ἔτι· καὶ τὸ μὲν ἀρχαῖον ἦν, τὸ δὲ νεαρὸν καὶ ἄρτι γεγενημένον· κἀκεῖ μὲν οὐ δι' ἁμαρτήματα κατηνέχθησαν, ἐνταῦθα δὲ διὰ παρανομίας ἀπηνέχθησαν. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν τὰς ἑρμηνείας μεταβαλεῖν ἐπι- χειρήσεις, πολλὴν εὑρήσει καὶ ἐντεῦθεν τὴν θεωρίαν οὖσαν, καὶ μεγάλα πρὸς τὴν Καινὴν συντελοῦσαν Διαθήκην· οἷον, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς, ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος, ἀπὸ τοῦ Ζοροβάβελ· οὐ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα αὐτοῖς ἐπετίθετο τὰ ὀνόματα. Αλλ' ίνα μὴ δόξωμεν πολὺ μῆκος ποιοῦντες ἐνοχλεῖν, ταῦτα παρέντες ἐπὶ τὰ κατεπείγοντα ἴωμεν. Εἰπὼν τοίνυν τοὺς προγόνους ἅπαντας, καὶ τελευτήσας εἰς τὸν Ἰωσήφ, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ προσέθηκεν· Ἰωσὴφ τὸν ἄνδρα Μαρίας· δεικνύς ὅτι δι᾽ ἐκείνην καὶ τοῦτον ἐγενεαλόγησεν. Εἶτα ἵνα μὴ ἀκούσας "Ανδρα Μαρίας, τῷ κοινῷ νομίσῃς τετέχθαι τῆς φύ- σεως νόμῳ, σκόπει πῶς αὐτὸ διορθοῦται τῇ ἐπο αγωγῇ. "Ηκουσας, φησίν, ἄνδρα, ήκουσας μητέρα, ἤκουσας ὄνομα τῷ παιδίῳ τεθέν· οὐκοῦν ἄκους καὶ τὸν τρόπον τῆς γεννήσεως. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ · γέννησις οὕτως ἦν. Ποίαν μοι γέννησιν λέγεις ; εἰπέ μοι· καίτοιγε τους προγόνους εἶπας. ᾿Αλλὰ βού- λομαι καὶ τὸν τρόπον τῆς γεννήσεως εἰπεῖν. Είδες πῶς διανέστησε τὸν ἀκροατήν; Ως γὰρ μέλλων τι καινότερον ἐρεῖν, ἐπαγγέλλεται καὶ τὸν τρόπον λέο γειν. Καὶ σκόπει τῶν εἰρημένων ἀκολουθίαν ἀρίστην. at 1 86 48 Οὐδὲ γὰρ εὐθέως ἐπὶ τὴν γέννησιν ἦλθεν, ἀλλ' ἀνα- μιμνήσκει πρῶτον ἡμᾶς, πόστος ἦν ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, πόστος ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ, ἀπὸ δὲ τῆς μετοικεσίας Βαβυ- λώνος, καὶ τὴν ἀκριβῆ διὰ τούτων ἀκροατὴν εἰς ἐξέτασιν ἐμβάλλει τῶν χρόνων, [49] δεικνὺς ὅτι οὗτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Χριστὸς ὁ διὰ τῶν Προφητῶν κηρυ χθείς. Όταν γὰρ ἀριθμήσῃς τὰς γενεάς, καὶ μάθῃς ἀπὸ τοῦ χρόνου, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, εὐκόλως δέξῃ καὶ τὸ θαῦμα τὸ περὶ τὴν γέννησιν συμβάν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε μέγα τι φθέγγεσθαι, ὅτι ἐκ Παρθένου ἐτέχθη, πρὶν ἢ μὲν ἀριθμῆσαι τὸν χρόνον, συσκιάζει τὸ εἰρημένον, Ανδρα Μαρίας, εἰπὼν, μᾶλλον δὲ καὶ συντέμνει τὴν 88 διήγησιν αὐτῆς καὶ τῆς γεννή σεως· ἀριθμεῖ δὲ καὶ τὰ ἔτη λοιπόν, ἀναμιμνήσκων τὸν ἀκροατὴν, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, ὃν ὁ πατριάρ χῆς Ἰακώβ, ἐπιλιπόντων τ8 λοιπὸν τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων, παρέσεσθαι ἔφησεν· ὃν ὁ προφήτης Δανιὴλ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς πολλὰς ἐκείνας ἥξειν προς ανεφώνησε. Κἂν ἐθελήσῃ τις τὰ ἔτη ταῦτα τὰ ἐν ἑβδομάδων ἀριθμῷ παρὰ τοῦ ἀγγέλου εἰρημένα τῷ Δανιὴλ ἀπὸ τὰ τῆς οἰκοδομῆς τῆς πόλεως ἀριθμῶν καταβῆναι εἰς τὴν αὐτοῦ γέννησιν, ὄψεται ταῦτα ἐκείνοις συμφωνοῦντα. Πῶς οὖν ἐγεννήθη, εἰπέ ; Μνηστευθείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας. Οὐκ εἶπε, Παρθένου, ἀλλ' ἁπλῶς, Μητρός, ὥστε εὐπαρά δεκτον γενέσθαι τὸν λόγον. Διὸ πρότερον παρασκευά- σας προσδοκἂν τὸν ἀκροατὴν ἀκούσεσθαί τι τῶν συνήθων, καὶ κατασχών τούτῳ ", τότε ἐκπλήττει τῇ τοῦ παραδόξου πράγματος επαγωγῇ, λέγων, ὅτι Πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Οὐκ εἶπε· Πρὶν ἢ ἀχθη ναι αὐτὴν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ νυμφίου· καὶ γὰρ ἔνδον ἦν. Εθος γὰρ τοῖς παλαιοῖς ὡς τὰ πολλὰ ἐν οἰκίᾳ τὰς μεμνηστευμένας ἔχειν, ὅπου γε καὶ νῦν τοῦτο για νόμενον ἴδοι τις ἄν· καὶ οἱ γαμβροὶ δὲ τοῦ Λὼτ ἔνδον ἦσαν μετ' αὐτοῦ. Ενδον οὖν καὶ αὐτὴ μετὰ τοῦ [50] Ἰωσὴφ ἦν. 88 γ'. Καὶ τίνος ένεκεν οὐ πρὸ τῆς μνηστείας ἐκύησεν ; Ίνα, ὅπερ ἔφην τε ἐξ ἀρχῆς, συσκιασθῇ τὸ γινόμενον τέως, καὶ ἵνα πᾶσαν πονηρὰν διαφύγῃ ἡ Παρθένος ὑπόνοιαν. Οταν γὰρ ὁ ζηλοτυπεῖν ὀφείλων μάλιστα πάντων φαίνηται μή μόνον " ἐκπομπεύων αὐτὴν, μηδὲ ἀτιμάζων, ἀλλὰ καὶ δεχόμενος καὶ θεραπεύων μετὰ τὴν κύησιν, εὔδηλον ὅτι εἰ μὴ σαφῶς ἦν πεπει κὡς ἑαυτὸν, ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας τὰ γεγεννημένον, οὐκ ἂν κατέσχε, καὶ τἄλλα πάντα ὑπηρέτησε. Κυρίως δὲ σφόδρα καὶ τὸ. Εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα, τέθεικεν· ὅπερ ἐπὶ τῶν παραδόξων, καὶ παρ' ἐλπίδα πᾶσαν ἐκβαινόντων, καὶ οὐ προσδα κωμένων λέγεσθαι εἴωθε. Μὴ τοίνυν περαιτέρω χώ ρει, μηδὲ ζήτει πλέον τι τῶν εἰρημένων, μηδὲ λέγε Καὶ πῶς τὸ Πνεῦμα εἰργάσατο τοῦτο ἐκ παρθένου; Εἰ γὰρ τῆς φύσεως ἐργαζομένης ἀδύνατον ἑρμηνεῦσαι τῆς διαπλάσεως τὸν τρόπον, πῶς τοῦ Πνεύματος θα ματουργοῦντος δυνησόμεθα ταῦτα εἰπεῖν ; Ἵνα γὰρ μὴ κόπτης * τὸν εὐαγγελιστὴν, μηδὲ ἐνοχλῇς συνεχῶς ταῦτα ἐρωτῶν, εἰπὼν τὸν ἐργασάμενον τὸ θαῦμα, 81 79 Το παράνοιαν Α. Β. Ε. 80 ελάχησε Γ. Π. Ε. ν] εἰς τήν C. Ι. F. δ' αὐτῆς E Β' τούτῳ] Sic Α. Β. Ε. τα κόπτης * τοῦτο ] Add. πάλιν Ελλ. * Codices ἀναπηδήσαν. xa!] xal tó Edil. ἀπό] ποστὸς ἀπό D. F. Sav. καὶ ἀπὸ Mor. Ben sie A. cateri αὐτοῖς. 80 ἐπιλειπόντων Γ. δὲ ἀπό] τὰ ἀπὸ Α. Β F. ut conjecerat Sav. vulgo τοῦτο. 1:8 · ἔφην] ἔφθην εἰπὼν Ε. Vulgo σκώπτης. Vid. aduit.

41 IN MATTHAEUM HOMIL. IV. δρόμου, καὶ πάλιν ἀνεχαίτισεν εἰς τὰ ὀπίσω. Ιδοι δ' ἄν τις τοῦτο " καὶ ἐφ' ἡμῶν γεγενημένον. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ γενεᾷ τῇ ἡμετέρᾳ, ἐπὶ τοῦ πάντας ἀσεβείᾳ νικήσαντος Ἰουλιανοῦ, πολλὰ καὶ παράδοξα συνέβη. Καὶ γὰρ τῶν Ἰουδαίων τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν ἀναστῆσαι ἐπιχειρούντων, πῦρ τῶν θεμελίων ἐκπη- δῆσαν το ἅπαντας διεκώλυσε· καὶ ὅτε ἐπὶ τὰ σκεύη τὰ ἱερὰ τὴν αὐτοῦ παροινίαν τ' ἐπεδείξατο ὅ τε ταμίας, ὅ τε θεῖος καὶ ὁμώνυμος ἐκείνου, ὁ μὲν σχοληκόβρωτος γενόμενος ἐξέψυξεν, ὁ δὲ ἐλάκισε 80 μέσος· καὶ τὸ τὰς πηγὰς δὲ ἐπιλιπεῖν, θυσιῶν ἐκεῖ γενομένων, καὶ οι μετ' αὐτοῦ τοῦ βασιλέως τὸν λιμὸν εἰς τὰς πόλεις συνεμπεσείν, σημεῖον μέγιστον ἦν. " β'. Εθος γὰρ τοιαῦτα ποιεῖν τῷ Θεῷ· ὅταν αὐξηθῇ τὰ κακὰ, καὶ τοὺς μὲν αὐτοῦ κακουμένους ἴδῃ, τοὺς δὲ εναντίους σφόδρα τῇ κατ' αὐτῶν τυραννίδι μεθύοντας, είτε τὴν οἰκείαν ἐπιδείκνυσθαι δυναστείαν· ὅ καὶ ἐν Περσίδι πεποίηκεν ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων. Ὅτι μὲν οὖν οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ποιῶν, εἰς τρεῖς μοίρας τους προγόνους διένειμε τοῦ Χριστοῦ, δῆλον ἐκ τῶν είρη- μένων. Σκόπει δὲ καὶ πόθεν ἄρχεται, καὶ ποῦ τελευ- τῇ ᾿Απὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ εἰς τὸν Δαυΐδ· ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ εἰς τὴν μετοικεσίαν Βαβυλῶνος· ἀπὸ ταύτης εἰς αὐτ τὸν τὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ καὶ ἀρχόμενος τους δύο τέ θεικεν ἐφεξῆς, τήν τε Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ ἀνακεφαλαιούμενος ἀμφοτέρων έμνημόνευσεν ὁμοίως. Καὶ γὰρ, ὅπερ ἔφθην εἰπών, πρὸς αὐτοὺς ἦσαν απ ἐπαγγελίαι γεγενημέναι. Τί δήποτε δὲ, ὥσπερ [48] τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἐμνήσθη, οὐκ ἐμνήσθη καὶ τῆς καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον ; Ὅτι ἐκείνους μὲν οὐκέτι ἐδεδοίκεσαν, τούτους δὲ ἔτρεμον ἔτι· καὶ τὸ μὲν ἀρχαῖον ἦν, τὸ δὲ νεαρὸν καὶ ἄρτι γεγενημένον· κἀκεῖ μὲν οὐ δι' ἁμαρτήματα κατηνέχθησαν, ἐνταῦθα δὲ διὰ παρανομίας ἀπηνέχθησαν. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν τὰς ἑρμηνείας μεταβαλεῖν ἐπι- χειρήσεις, πολλὴν εὑρήσει καὶ ἐντεῦθεν τὴν θεωρίαν οὖσαν, καὶ μεγάλα πρὸς τὴν Καινὴν συντελοῦσαν Διαθήκην· οἷον, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς, ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος, ἀπὸ τοῦ Ζοροβάβελ· οὐ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα αὐτοῖς ἐπετίθετο τὰ ὀνόματα. Αλλ' ίνα μὴ δόξωμεν πολὺ μῆκος ποιοῦντες ἐνοχλεῖν, ταῦτα παρέντες ἐπὶ τὰ κατεπείγοντα ἴωμεν. Εἰπὼν τοίνυν τοὺς προγόνους ἅπαντας, καὶ τελευτήσας εἰς τὸν Ἰωσήφ, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ προσέθηκεν· Ἰωσὴφ τὸν ἄνδρα Μαρίας· δεικνύς ὅτι δι᾽ ἐκείνην καὶ τοῦτον ἐγενεαλόγησεν. Εἶτα ἵνα μὴ ἀκούσας "Ανδρα Μαρίας, τῷ κοινῷ νομίσῃς τετέχθαι τῆς φύ- σεως νόμῳ, σκόπει πῶς αὐτὸ διορθοῦται τῇ ἐπο αγωγῇ. "Ηκουσας, φησίν, ἄνδρα, ήκουσας μητέρα, ἤκουσας ὄνομα τῷ παιδίῳ τεθέν· οὐκοῦν ἄκους καὶ τὸν τρόπον τῆς γεννήσεως. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ · γέννησις οὕτως ἦν. Ποίαν μοι γέννησιν λέγεις ; εἰπέ μοι· καίτοιγε τους προγόνους εἶπας. ᾿Αλλὰ βού- λομαι καὶ τὸν τρόπον τῆς γεννήσεως εἰπεῖν. Είδες πῶς διανέστησε τὸν ἀκροατήν; Ως γὰρ μέλλων τι καινότερον ἐρεῖν, ἐπαγγέλλεται καὶ τὸν τρόπον λέο γειν. Καὶ σκόπει τῶν εἰρημένων ἀκολουθίαν ἀρίστην. at 1 86 48 Οὐδὲ γὰρ εὐθέως ἐπὶ τὴν γέννησιν ἦλθεν, ἀλλ' ἀνα- μιμνήσκει πρῶτον ἡμᾶς, πόστος ἦν ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, πόστος ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ, ἀπὸ δὲ τῆς μετοικεσίας Βαβυ- λώνος, καὶ τὴν ἀκριβῆ διὰ τούτων ἀκροατὴν εἰς ἐξέτασιν ἐμβάλλει τῶν χρόνων, [49] δεικνὺς ὅτι οὗτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Χριστὸς ὁ διὰ τῶν Προφητῶν κηρυ χθείς. Όταν γὰρ ἀριθμήσῃς τὰς γενεάς, καὶ μάθῃς ἀπὸ τοῦ χρόνου, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, εὐκόλως δέξῃ καὶ τὸ θαῦμα τὸ περὶ τὴν γέννησιν συμβάν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε μέγα τι φθέγγεσθαι, ὅτι ἐκ Παρθένου ἐτέχθη, πρὶν ἢ μὲν ἀριθμῆσαι τὸν χρόνον, συσκιάζει τὸ εἰρημένον, Ανδρα Μαρίας, εἰπὼν, μᾶλλον δὲ καὶ συντέμνει τὴν 88 διήγησιν αὐτῆς καὶ τῆς γεννή σεως· ἀριθμεῖ δὲ καὶ τὰ ἔτη λοιπόν, ἀναμιμνήσκων τὸν ἀκροατὴν, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, ὃν ὁ πατριάρ χῆς Ἰακώβ, ἐπιλιπόντων τ8 λοιπὸν τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων, παρέσεσθαι ἔφησεν· ὃν ὁ προφήτης Δανιὴλ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς πολλὰς ἐκείνας ἥξειν προς ανεφώνησε. Κἂν ἐθελήσῃ τις τὰ ἔτη ταῦτα τὰ ἐν ἑβδομάδων ἀριθμῷ παρὰ τοῦ ἀγγέλου εἰρημένα τῷ Δανιὴλ ἀπὸ τὰ τῆς οἰκοδομῆς τῆς πόλεως ἀριθμῶν καταβῆναι εἰς τὴν αὐτοῦ γέννησιν, ὄψεται ταῦτα ἐκείνοις συμφωνοῦντα. Πῶς οὖν ἐγεννήθη, εἰπέ ; Μνηστευθείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας. Οὐκ εἶπε, Παρθένου, ἀλλ' ἁπλῶς, Μητρός, ὥστε εὐπαρά δεκτον γενέσθαι τὸν λόγον. Διὸ πρότερον παρασκευά- σας προσδοκἂν τὸν ἀκροατὴν ἀκούσεσθαί τι τῶν συνήθων, καὶ κατασχών τούτῳ ", τότε ἐκπλήττει τῇ τοῦ παραδόξου πράγματος επαγωγῇ, λέγων, ὅτι Πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Οὐκ εἶπε· Πρὶν ἢ ἀχθη ναι αὐτὴν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ νυμφίου· καὶ γὰρ ἔνδον ἦν. Εθος γὰρ τοῖς παλαιοῖς ὡς τὰ πολλὰ ἐν οἰκίᾳ τὰς μεμνηστευμένας ἔχειν, ὅπου γε καὶ νῦν τοῦτο για νόμενον ἴδοι τις ἄν· καὶ οἱ γαμβροὶ δὲ τοῦ Λὼτ ἔνδον ἦσαν μετ' αὐτοῦ. Ενδον οὖν καὶ αὐτὴ μετὰ τοῦ [50] Ἰωσὴφ ἦν. 88 γ'. Καὶ τίνος ένεκεν οὐ πρὸ τῆς μνηστείας ἐκύησεν ; Ίνα, ὅπερ ἔφην τε ἐξ ἀρχῆς, συσκιασθῇ τὸ γινόμενον τέως, καὶ ἵνα πᾶσαν πονηρὰν διαφύγῃ ἡ Παρθένος ὑπόνοιαν. Οταν γὰρ ὁ ζηλοτυπεῖν ὀφείλων μάλιστα πάντων φαίνηται μή μόνον " ἐκπομπεύων αὐτὴν, μηδὲ ἀτιμάζων, ἀλλὰ καὶ δεχόμενος καὶ θεραπεύων μετὰ τὴν κύησιν, εὔδηλον ὅτι εἰ μὴ σαφῶς ἦν πεπει κὡς ἑαυτὸν, ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας τὰ γεγεννημένον, οὐκ ἂν κατέσχε, καὶ τἄλλα πάντα ὑπηρέτησε. Κυρίως δὲ σφόδρα καὶ τὸ. Εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα, τέθεικεν· ὅπερ ἐπὶ τῶν παραδόξων, καὶ παρ' ἐλπίδα πᾶσαν ἐκβαινόντων, καὶ οὐ προσδα κωμένων λέγεσθαι εἴωθε. Μὴ τοίνυν περαιτέρω χώ ρει, μηδὲ ζήτει πλέον τι τῶν εἰρημένων, μηδὲ λέγε Καὶ πῶς τὸ Πνεῦμα εἰργάσατο τοῦτο ἐκ παρθένου; Εἰ γὰρ τῆς φύσεως ἐργαζομένης ἀδύνατον ἑρμηνεῦσαι τῆς διαπλάσεως τὸν τρόπον, πῶς τοῦ Πνεύματος θα ματουργοῦντος δυνησόμεθα ταῦτα εἰπεῖν ; Ἵνα γὰρ μὴ κόπτης * τὸν εὐαγγελιστὴν, μηδὲ ἐνοχλῇς συνεχῶς ταῦτα ἐρωτῶν, εἰπὼν τὸν ἐργασάμενον τὸ θαῦμα, 81 79 Το παράνοιαν Α. Β. Ε. 80 ελάχησε Γ. Π. Ε. ν] εἰς τήν C. Ι. F. δ' αὐτῆς E Β' τούτῳ] Sic Α. Β. Ε. τα κόπτης * τοῦτο ] Add. πάλιν Ελλ. * Codices ἀναπηδήσαν. xa!] xal tó Edil. ἀπό] ποστὸς ἀπό D. F. Sav. καὶ ἀπὸ Mor. Ben sie A. cateri αὐτοῖς. 80 ἐπιλειπόντων Γ. δὲ ἀπό] τὰ ἀπὸ Α. Β F. ut conjecerat Sav. vulgo τοῦτο. 1:8 · ἔφην] ἔφθην εἰπὼν Ε. Vulgo σκώπτης. Vid. aduit.

41 IN MATTHAEUM HOMIL. IV. δρόμου, καὶ πάλιν ἀνεχαίτισεν εἰς τὰ ὀπίσω. Ιδοι δ' ἄν τις τοῦτο " καὶ ἐφ' ἡμῶν γεγενημένον. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ γενεᾷ τῇ ἡμετέρᾳ, ἐπὶ τοῦ πάντας ἀσεβείᾳ νικήσαντος Ἰουλιανοῦ, πολλὰ καὶ παράδοξα συνέβη. Καὶ γὰρ τῶν Ἰουδαίων τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν ἀναστῆσαι ἐπιχειρούντων, πῦρ τῶν θεμελίων ἐκπη- δῆσαν το ἅπαντας διεκώλυσε· καὶ ὅτε ἐπὶ τὰ σκεύη τὰ ἱερὰ τὴν αὐτοῦ παροινίαν τ' ἐπεδείξατο ὅ τε ταμίας, ὅ τε θεῖος καὶ ὁμώνυμος ἐκείνου, ὁ μὲν σχοληκόβρωτος γενόμενος ἐξέψυξεν, ὁ δὲ ἐλάκισε 80 μέσος· καὶ τὸ τὰς πηγὰς δὲ ἐπιλιπεῖν, θυσιῶν ἐκεῖ γενομένων, καὶ οι μετ' αὐτοῦ τοῦ βασιλέως τὸν λιμὸν εἰς τὰς πόλεις συνεμπεσείν, σημεῖον μέγιστον ἦν. " β'. Εθος γὰρ τοιαῦτα ποιεῖν τῷ Θεῷ· ὅταν αὐξηθῇ τὰ κακὰ, καὶ τοὺς μὲν αὐτοῦ κακουμένους ἴδῃ, τοὺς δὲ εναντίους σφόδρα τῇ κατ' αὐτῶν τυραννίδι μεθύοντας, είτε τὴν οἰκείαν ἐπιδείκνυσθαι δυναστείαν· ὅ καὶ ἐν Περσίδι πεποίηκεν ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων. Ὅτι μὲν οὖν οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ποιῶν, εἰς τρεῖς μοίρας τους προγόνους διένειμε τοῦ Χριστοῦ, δῆλον ἐκ τῶν είρη- μένων. Σκόπει δὲ καὶ πόθεν ἄρχεται, καὶ ποῦ τελευ- τῇ ᾿Απὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ εἰς τὸν Δαυΐδ· ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ εἰς τὴν μετοικεσίαν Βαβυλῶνος· ἀπὸ ταύτης εἰς αὐτ τὸν τὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ καὶ ἀρχόμενος τους δύο τέ θεικεν ἐφεξῆς, τήν τε Δαυΐδ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ ἀνακεφαλαιούμενος ἀμφοτέρων έμνημόνευσεν ὁμοίως. Καὶ γὰρ, ὅπερ ἔφθην εἰπών, πρὸς αὐτοὺς ἦσαν απ ἐπαγγελίαι γεγενημέναι. Τί δήποτε δὲ, ὥσπερ [48] τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἐμνήσθη, οὐκ ἐμνήσθη καὶ τῆς καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον ; Ὅτι ἐκείνους μὲν οὐκέτι ἐδεδοίκεσαν, τούτους δὲ ἔτρεμον ἔτι· καὶ τὸ μὲν ἀρχαῖον ἦν, τὸ δὲ νεαρὸν καὶ ἄρτι γεγενημένον· κἀκεῖ μὲν οὐ δι' ἁμαρτήματα κατηνέχθησαν, ἐνταῦθα δὲ διὰ παρανομίας ἀπηνέχθησαν. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν τὰς ἑρμηνείας μεταβαλεῖν ἐπι- χειρήσεις, πολλὴν εὑρήσει καὶ ἐντεῦθεν τὴν θεωρίαν οὖσαν, καὶ μεγάλα πρὸς τὴν Καινὴν συντελοῦσαν Διαθήκην· οἷον, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς, ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος, ἀπὸ τοῦ Ζοροβάβελ· οὐ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα αὐτοῖς ἐπετίθετο τὰ ὀνόματα. Αλλ' ίνα μὴ δόξωμεν πολὺ μῆκος ποιοῦντες ἐνοχλεῖν, ταῦτα παρέντες ἐπὶ τὰ κατεπείγοντα ἴωμεν. Εἰπὼν τοίνυν τοὺς προγόνους ἅπαντας, καὶ τελευτήσας εἰς τὸν Ἰωσήφ, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ προσέθηκεν· Ἰωσὴφ τὸν ἄνδρα Μαρίας· δεικνύς ὅτι δι᾽ ἐκείνην καὶ τοῦτον ἐγενεαλόγησεν. Εἶτα ἵνα μὴ ἀκούσας "Ανδρα Μαρίας, τῷ κοινῷ νομίσῃς τετέχθαι τῆς φύ- σεως νόμῳ, σκόπει πῶς αὐτὸ διορθοῦται τῇ ἐπο αγωγῇ. "Ηκουσας, φησίν, ἄνδρα, ήκουσας μητέρα, ἤκουσας ὄνομα τῷ παιδίῳ τεθέν· οὐκοῦν ἄκους καὶ τὸν τρόπον τῆς γεννήσεως. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ · γέννησις οὕτως ἦν. Ποίαν μοι γέννησιν λέγεις ; εἰπέ μοι· καίτοιγε τους προγόνους εἶπας. ᾿Αλλὰ βού- λομαι καὶ τὸν τρόπον τῆς γεννήσεως εἰπεῖν. Είδες πῶς διανέστησε τὸν ἀκροατήν; Ως γὰρ μέλλων τι καινότερον ἐρεῖν, ἐπαγγέλλεται καὶ τὸν τρόπον λέο γειν. Καὶ σκόπει τῶν εἰρημένων ἀκολουθίαν ἀρίστην. at 1 86 48 Οὐδὲ γὰρ εὐθέως ἐπὶ τὴν γέννησιν ἦλθεν, ἀλλ' ἀνα- μιμνήσκει πρῶτον ἡμᾶς, πόστος ἦν ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, πόστος ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ, ἀπὸ δὲ τῆς μετοικεσίας Βαβυ- λώνος, καὶ τὴν ἀκριβῆ διὰ τούτων ἀκροατὴν εἰς ἐξέτασιν ἐμβάλλει τῶν χρόνων, [49] δεικνὺς ὅτι οὗτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Χριστὸς ὁ διὰ τῶν Προφητῶν κηρυ χθείς. Όταν γὰρ ἀριθμήσῃς τὰς γενεάς, καὶ μάθῃς ἀπὸ τοῦ χρόνου, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, εὐκόλως δέξῃ καὶ τὸ θαῦμα τὸ περὶ τὴν γέννησιν συμβάν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε μέγα τι φθέγγεσθαι, ὅτι ἐκ Παρθένου ἐτέχθη, πρὶν ἢ μὲν ἀριθμῆσαι τὸν χρόνον, συσκιάζει τὸ εἰρημένον, Ανδρα Μαρίας, εἰπὼν, μᾶλλον δὲ καὶ συντέμνει τὴν 88 διήγησιν αὐτῆς καὶ τῆς γεννή σεως· ἀριθμεῖ δὲ καὶ τὰ ἔτη λοιπόν, ἀναμιμνήσκων τὸν ἀκροατὴν, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν, ὃν ὁ πατριάρ χῆς Ἰακώβ, ἐπιλιπόντων τ8 λοιπὸν τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων, παρέσεσθαι ἔφησεν· ὃν ὁ προφήτης Δανιὴλ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς πολλὰς ἐκείνας ἥξειν προς ανεφώνησε. Κἂν ἐθελήσῃ τις τὰ ἔτη ταῦτα τὰ ἐν ἑβδομάδων ἀριθμῷ παρὰ τοῦ ἀγγέλου εἰρημένα τῷ Δανιὴλ ἀπὸ τὰ τῆς οἰκοδομῆς τῆς πόλεως ἀριθμῶν καταβῆναι εἰς τὴν αὐτοῦ γέννησιν, ὄψεται ταῦτα ἐκείνοις συμφωνοῦντα. Πῶς οὖν ἐγεννήθη, εἰπέ ; Μνηστευθείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας. Οὐκ εἶπε, Παρθένου, ἀλλ' ἁπλῶς, Μητρός, ὥστε εὐπαρά δεκτον γενέσθαι τὸν λόγον. Διὸ πρότερον παρασκευά- σας προσδοκἂν τὸν ἀκροατὴν ἀκούσεσθαί τι τῶν συνήθων, καὶ κατασχών τούτῳ ", τότε ἐκπλήττει τῇ τοῦ παραδόξου πράγματος επαγωγῇ, λέγων, ὅτι Πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Οὐκ εἶπε· Πρὶν ἢ ἀχθη ναι αὐτὴν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ νυμφίου· καὶ γὰρ ἔνδον ἦν. Εθος γὰρ τοῖς παλαιοῖς ὡς τὰ πολλὰ ἐν οἰκίᾳ τὰς μεμνηστευμένας ἔχειν, ὅπου γε καὶ νῦν τοῦτο για νόμενον ἴδοι τις ἄν· καὶ οἱ γαμβροὶ δὲ τοῦ Λὼτ ἔνδον ἦσαν μετ' αὐτοῦ. Ενδον οὖν καὶ αὐτὴ μετὰ τοῦ [50] Ἰωσὴφ ἦν. 88 γ'. Καὶ τίνος ένεκεν οὐ πρὸ τῆς μνηστείας ἐκύησεν ; Ίνα, ὅπερ ἔφην τε ἐξ ἀρχῆς, συσκιασθῇ τὸ γινόμενον τέως, καὶ ἵνα πᾶσαν πονηρὰν διαφύγῃ ἡ Παρθένος ὑπόνοιαν. Οταν γὰρ ὁ ζηλοτυπεῖν ὀφείλων μάλιστα πάντων φαίνηται μή μόνον " ἐκπομπεύων αὐτὴν, μηδὲ ἀτιμάζων, ἀλλὰ καὶ δεχόμενος καὶ θεραπεύων μετὰ τὴν κύησιν, εὔδηλον ὅτι εἰ μὴ σαφῶς ἦν πεπει κὡς ἑαυτὸν, ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας τὰ γεγεννημένον, οὐκ ἂν κατέσχε, καὶ τἄλλα πάντα ὑπηρέτησε. Κυρίως δὲ σφόδρα καὶ τὸ. Εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα, τέθεικεν· ὅπερ ἐπὶ τῶν παραδόξων, καὶ παρ' ἐλπίδα πᾶσαν ἐκβαινόντων, καὶ οὐ προσδα κωμένων λέγεσθαι εἴωθε. Μὴ τοίνυν περαιτέρω χώ ρει, μηδὲ ζήτει πλέον τι τῶν εἰρημένων, μηδὲ λέγε Καὶ πῶς τὸ Πνεῦμα εἰργάσατο τοῦτο ἐκ παρθένου; Εἰ γὰρ τῆς φύσεως ἐργαζομένης ἀδύνατον ἑρμηνεῦσαι τῆς διαπλάσεως τὸν τρόπον, πῶς τοῦ Πνεύματος θα ματουργοῦντος δυνησόμεθα ταῦτα εἰπεῖν ; Ἵνα γὰρ μὴ κόπτης * τὸν εὐαγγελιστὴν, μηδὲ ἐνοχλῇς συνεχῶς ταῦτα ἐρωτῶν, εἰπὼν τὸν ἐργασάμενον τὸ θαῦμα, 81 79 Το παράνοιαν Α. Β. Ε. 80 ελάχησε Γ. Π. Ε. ν] εἰς τήν C. Ι. F. δ' αὐτῆς E Β' τούτῳ] Sic Α. Β. Ε. τα κόπτης * τοῦτο ] Add. πάλιν Ελλ. * Codices ἀναπηδήσαν. xa!] xal tó Edil. ἀπό] ποστὸς ἀπό D. F. Sav. καὶ ἀπὸ Mor. Ben sie A. cateri αὐτοῖς. 80 ἐπιλειπόντων Γ. δὲ ἀπό] τὰ ἀπὸ Α. Β F. ut conjecerat Sav. vulgo τοῦτο. 1:8 · ἔφην] ἔφθην εἰπὼν Ε. Vulgo σκώπτης. Vid. aduit.

ἀπηλλάγη. Οὐδὲν γὰρ οἶδα, φησὶ, πλέον, ἀλλ’ ἢ ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου γέγονε τὸ γεγενημένον. Αἰσχυ-νέσθωσαν οἱ τὴν ἄνω περιεργαζόμενοι γέννησιν. Εἰ γὰρ ταύτην τὴν μυρίους ἔχουσαν μάρτυρας, καὶ πρὸ τοσούτων ἀνακηρυχθεῖσαν χρόνων, καὶ φανεῖσαν, καὶ ψηλαφηθεῖσαν, οὐδεὶς ἑρμηνεῦσαι δύναται, ποίαν καταλείπουσι μανίας ὑπερβολὴν οἱ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες; Οὐδὲ γὰρ ὁ Γαβριὴλ, οὐδὲ ὁ Ματθαῖος ἐδυνήθησάν τι πλέον εἰπεῖν, ἀλλ’ ἢ ὅτι ἐκ Πνεύματος μόνον· τὸ δὲ, πῶς ἐκ Πνεύματος, καὶ τίνι τρόπῳ, οὐδεὶς τούτων ἡρμήνευσεν· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν. Μηδὲ νομίσῃς τὸ πᾶν μεμαθηκέναι, ἐκ Πνεύματος ἀκούων· καὶ γὰρ πολλὰ ἀγνοοῦμεν ἔτι, καὶ τοῦτο μανθάνοντες· οἷον, πῶς ὁ ἄπειρος ἐν μήτρᾳ ἐστί· πῶς ὁ πάντα συνέχων κυοφορεῖται ὑπὸ γυναικός· πῶς τίκτει ἡ Παρθένος, καὶ μένει παρθένος. Πῶς ἔπλασεν, εἰπέ μοι, τὸ Πνεῦμα τὸν ναὸν ἐκεῖνον; πῶς οὐ πᾶσαν τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτρας ἔλαβεν, ἀλλὰ μέρος αὐτῆς, καὶ ηὔξησε καὶ διετύπωσεν; Ὅτι μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς σαρκὸς τῆς Παρθένου προῆλθεν, ἐδήλωσεν εἰπών· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν· καὶ ὁ Παῦλος, Γενόμενος ἐκ γυναικός· ἐπιστομίζων τοὺς λέγοντας, ὅτι ὥς-περ διά τινος σωλῆνος παρῆλθεν ὁ Χριστός. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, τίς χρεία τῆς μήτρας; Εἰ τοῦτο ἦν, οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς ἡμᾶς· ἀλλ’ ἄλλη τίς ἐστιν ἐκείνη ἡ σὰρξ, οὐ τοῦ φυράματος τοῦ ἡμετέρου. Πῶς οὖν ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί; πῶς δὲ ῥάβδος; πῶς υἱὸς ἀνθρώ-που; πῶς δὲ μήτηρ ἡ Μαριάμ; πῶς ἐκ σπέρ-ματος Δαυί̈δ; πῶς μορφὴν δούλου ἔλαβε; πῶς Ὁ Λόγος ἐγένετο σάρξ; πῶς δὲ Ῥωμαίοις φησὶν ὁ Παῦλος· Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός; Ὅτι μὲν οὖν ἐξ ἡμῶν καὶ τοῦ φυράματος τοῦ ἡμετέρου, καὶ τῆς μήτρας τῆς παρ-θενικῆς, δῆλον ἐκ τούτων καὶ ἐξ ἑτέρων πλειόνων· τὸ δὲ πῶς, οὐκέτι δῆλον. Μὴ τοίνυν μηδὲ σὺ ζήτει, ἀλλὰ δέχου τὸ ἀποκαλυφθὲν, καὶ μὴ περιεργάζου τὸ σιγη-θέν. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν, φησὶ, καὶ μὴ θέλων αὐτὴν παραδειγματίσαι, ἠβουλήθη λάθρα ἀπολῦσαι αὐτήν. Εἰπὼν ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ συνουσίας χωρὶς, καὶ ἑτέρωθεν κατα-σκευάζει τὸν λόγον. Ἵνα γὰρ μή τις λέγῃ, Πόθεν τοῦτο δῆλον; τίς εἶδε, τίς ἤκουσε τοιοῦτόν τί ποτε συμβεβηκός; μηδὲ ὑποπτεύσῃς τὸν μαθητὴν, ὡς χαριζόμενον τῷ διδασκάλῳ, ταῦτα πλάττοντα, εἰσάγει τὸν Ἰωσὴφ, δι’ ὧν ἔπαθε, πρὸς τὴν τῶν εἰρη-μένων συντελοῦντα πίστιν, μονονουχὶ λέγων δι’ ὧν ἀπαγγέλλει· Εἰ ἀπιστεῖς ἐμοὶ, καὶ ὑποπτεύεις μου τὴν μαρτυρίαν, πίστευσον τῷ ἀνδρί. Ἰωσὴφ γὰρ, φησὶν, ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὤν. Δίκαιον ἐνταῦθα τὸν ἐνάρετον ἐν ἅπασι λέγει. Ἔστι μὲν γὰρ δικαιο-σύνη καὶ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν· ἔστι δὲ καὶ ἡ καθόλου ἀρετή· καὶ μάλιστα ἐπὶ τούτου τῇ τῆς δικαιοσύνης προσηγορίᾳ κέχρηται ἡ Γραφὴ, ὡς ὅταν λέγῃ· Ἄν-θρωπος δίκαιος, ἀληθινός· καὶ πάλιν, Ἦσαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι. δ. Δίκαιος οὖν ὢν, τουτέστι, χρηστὸς καὶ ἐπιεικὴς,

ἀπηλλάγη. Οὐδὲν γὰρ οἶδα, φησὶ, πλέον, ἀλλ’ ἢ ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου γέγονε τὸ γεγενημένον. Αἰσχυ-νέσθωσαν οἱ τὴν ἄνω περιεργαζόμενοι γέννησιν. Εἰ γὰρ ταύτην τὴν μυρίους ἔχουσαν μάρτυρας, καὶ πρὸ τοσούτων ἀνακηρυχθεῖσαν χρόνων, καὶ φανεῖσαν, καὶ ψηλαφηθεῖσαν, οὐδεὶς ἑρμηνεῦσαι δύναται, ποίαν καταλείπουσι μανίας ὑπερβολὴν οἱ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες; Οὐδὲ γὰρ ὁ Γαβριὴλ, οὐδὲ ὁ Ματθαῖος ἐδυνήθησάν τι πλέον εἰπεῖν, ἀλλ’ ἢ ὅτι ἐκ Πνεύματος μόνον· τὸ δὲ, πῶς ἐκ Πνεύματος, καὶ τίνι τρόπῳ, οὐδεὶς τούτων ἡρμήνευσεν· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν. Μηδὲ νομίσῃς τὸ πᾶν μεμαθηκέναι, ἐκ Πνεύματος ἀκούων· καὶ γὰρ πολλὰ ἀγνοοῦμεν ἔτι, καὶ τοῦτο μανθάνοντες· οἷον, πῶς ὁ ἄπειρος ἐν μήτρᾳ ἐστί· πῶς ὁ πάντα συνέχων κυοφορεῖται ὑπὸ γυναικός· πῶς τίκτει ἡ Παρθένος, καὶ μένει παρθένος. Πῶς ἔπλασεν, εἰπέ μοι, τὸ Πνεῦμα τὸν ναὸν ἐκεῖνον; πῶς οὐ πᾶσαν τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτρας ἔλαβεν, ἀλλὰ μέρος αὐτῆς, καὶ ηὔξησε καὶ διετύπωσεν; Ὅτι μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς σαρκὸς τῆς Παρθένου προῆλθεν, ἐδήλωσεν εἰπών· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν· καὶ ὁ Παῦλος, Γενόμενος ἐκ γυναικός· ἐπιστομίζων τοὺς λέγοντας, ὅτι ὥς-περ διά τινος σωλῆνος παρῆλθεν ὁ Χριστός. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, τίς χρεία τῆς μήτρας; Εἰ τοῦτο ἦν, οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς ἡμᾶς· ἀλλ’ ἄλλη τίς ἐστιν ἐκείνη ἡ σὰρξ, οὐ τοῦ φυράματος τοῦ ἡμετέρου. Πῶς οὖν ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί; πῶς δὲ ῥάβδος; πῶς υἱὸς ἀνθρώ-που; πῶς δὲ μήτηρ ἡ Μαριάμ; πῶς ἐκ σπέρ-ματος Δαυί̈δ; πῶς μορφὴν δούλου ἔλαβε; πῶς Ὁ Λόγος ἐγένετο σάρξ; πῶς δὲ Ῥωμαίοις φησὶν ὁ Παῦλος· Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός; Ὅτι μὲν οὖν ἐξ ἡμῶν καὶ τοῦ φυράματος τοῦ ἡμετέρου, καὶ τῆς μήτρας τῆς παρ-θενικῆς, δῆλον ἐκ τούτων καὶ ἐξ ἑτέρων πλειόνων· τὸ δὲ πῶς, οὐκέτι δῆλον. Μὴ τοίνυν μηδὲ σὺ ζήτει, ἀλλὰ δέχου τὸ ἀποκαλυφθὲν, καὶ μὴ περιεργάζου τὸ σιγη-θέν. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν, φησὶ, καὶ μὴ θέλων αὐτὴν παραδειγματίσαι, ἠβουλήθη λάθρα ἀπολῦσαι αὐτήν. Εἰπὼν ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ συνουσίας χωρὶς, καὶ ἑτέρωθεν κατα-σκευάζει τὸν λόγον. Ἵνα γὰρ μή τις λέγῃ, Πόθεν τοῦτο δῆλον; τίς εἶδε, τίς ἤκουσε τοιοῦτόν τί ποτε συμβεβηκός; μηδὲ ὑποπτεύσῃς τὸν μαθητὴν, ὡς χαριζόμενον τῷ διδασκάλῳ, ταῦτα πλάττοντα, εἰσάγει τὸν Ἰωσὴφ, δι’ ὧν ἔπαθε, πρὸς τὴν τῶν εἰρη-μένων συντελοῦντα πίστιν, μονονουχὶ λέγων δι’ ὧν ἀπαγγέλλει· Εἰ ἀπιστεῖς ἐμοὶ, καὶ ὑποπτεύεις μου τὴν μαρτυρίαν, πίστευσον τῷ ἀνδρί. Ἰωσὴφ γὰρ, φησὶν, ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὤν. Δίκαιον ἐνταῦθα τὸν ἐνάρετον ἐν ἅπασι λέγει. Ἔστι μὲν γὰρ δικαιο-σύνη καὶ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν· ἔστι δὲ καὶ ἡ καθόλου ἀρετή· καὶ μάλιστα ἐπὶ τούτου τῇ τῆς δικαιοσύνης προσηγορίᾳ κέχρηται ἡ Γραφὴ, ὡς ὅταν λέγῃ· Ἄν-θρωπος δίκαιος, ἀληθινός· καὶ πάλιν, Ἦσαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι. δ. Δίκαιος οὖν ὢν, τουτέστι, χρηστὸς καὶ ἐπιεικὴς,

ἀπηλλάγη. Οὐδὲν γὰρ οἶδα, φησὶ, πλέον, ἀλλ’ ἢ ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου γέγονε τὸ γεγενημένον. Αἰσχυ-νέσθωσαν οἱ τὴν ἄνω περιεργαζόμενοι γέννησιν. Εἰ γὰρ ταύτην τὴν μυρίους ἔχουσαν μάρτυρας, καὶ πρὸ τοσούτων ἀνακηρυχθεῖσαν χρόνων, καὶ φανεῖσαν, καὶ ψηλαφηθεῖσαν, οὐδεὶς ἑρμηνεῦσαι δύναται, ποίαν καταλείπουσι μανίας ὑπερβολὴν οἱ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες; Οὐδὲ γὰρ ὁ Γαβριὴλ, οὐδὲ ὁ Ματθαῖος ἐδυνήθησάν τι πλέον εἰπεῖν, ἀλλ’ ἢ ὅτι ἐκ Πνεύματος μόνον· τὸ δὲ, πῶς ἐκ Πνεύματος, καὶ τίνι τρόπῳ, οὐδεὶς τούτων ἡρμήνευσεν· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν. Μηδὲ νομίσῃς τὸ πᾶν μεμαθηκέναι, ἐκ Πνεύματος ἀκούων· καὶ γὰρ πολλὰ ἀγνοοῦμεν ἔτι, καὶ τοῦτο μανθάνοντες· οἷον, πῶς ὁ ἄπειρος ἐν μήτρᾳ ἐστί· πῶς ὁ πάντα συνέχων κυοφορεῖται ὑπὸ γυναικός· πῶς τίκτει ἡ Παρθένος, καὶ μένει παρθένος. Πῶς ἔπλασεν, εἰπέ μοι, τὸ Πνεῦμα τὸν ναὸν ἐκεῖνον; πῶς οὐ πᾶσαν τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτρας ἔλαβεν, ἀλλὰ μέρος αὐτῆς, καὶ ηὔξησε καὶ διετύπωσεν; Ὅτι μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς σαρκὸς τῆς Παρθένου προῆλθεν, ἐδήλωσεν εἰπών· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν· καὶ ὁ Παῦλος, Γενόμενος ἐκ γυναικός· ἐπιστομίζων τοὺς λέγοντας, ὅτι ὥς-περ διά τινος σωλῆνος παρῆλθεν ὁ Χριστός. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, τίς χρεία τῆς μήτρας; Εἰ τοῦτο ἦν, οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς ἡμᾶς· ἀλλ’ ἄλλη τίς ἐστιν ἐκείνη ἡ σὰρξ, οὐ τοῦ φυράματος τοῦ ἡμετέρου. Πῶς οὖν ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί; πῶς δὲ ῥάβδος; πῶς υἱὸς ἀνθρώ-που; πῶς δὲ μήτηρ ἡ Μαριάμ; πῶς ἐκ σπέρ-ματος Δαυί̈δ; πῶς μορφὴν δούλου ἔλαβε; πῶς Ὁ Λόγος ἐγένετο σάρξ; πῶς δὲ Ῥωμαίοις φησὶν ὁ Παῦλος· Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός; Ὅτι μὲν οὖν ἐξ ἡμῶν καὶ τοῦ φυράματος τοῦ ἡμετέρου, καὶ τῆς μήτρας τῆς παρ-θενικῆς, δῆλον ἐκ τούτων καὶ ἐξ ἑτέρων πλειόνων· τὸ δὲ πῶς, οὐκέτι δῆλον. Μὴ τοίνυν μηδὲ σὺ ζήτει, ἀλλὰ δέχου τὸ ἀποκαλυφθὲν, καὶ μὴ περιεργάζου τὸ σιγη-θέν. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν, φησὶ, καὶ μὴ θέλων αὐτὴν παραδειγματίσαι, ἠβουλήθη λάθρα ἀπολῦσαι αὐτήν. Εἰπὼν ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ συνουσίας χωρὶς, καὶ ἑτέρωθεν κατα-σκευάζει τὸν λόγον. Ἵνα γὰρ μή τις λέγῃ, Πόθεν τοῦτο δῆλον; τίς εἶδε, τίς ἤκουσε τοιοῦτόν τί ποτε συμβεβηκός; μηδὲ ὑποπτεύσῃς τὸν μαθητὴν, ὡς χαριζόμενον τῷ διδασκάλῳ, ταῦτα πλάττοντα, εἰσάγει τὸν Ἰωσὴφ, δι’ ὧν ἔπαθε, πρὸς τὴν τῶν εἰρη-μένων συντελοῦντα πίστιν, μονονουχὶ λέγων δι’ ὧν ἀπαγγέλλει· Εἰ ἀπιστεῖς ἐμοὶ, καὶ ὑποπτεύεις μου τὴν μαρτυρίαν, πίστευσον τῷ ἀνδρί. Ἰωσὴφ γὰρ, φησὶν, ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὤν. Δίκαιον ἐνταῦθα τὸν ἐνάρετον ἐν ἅπασι λέγει. Ἔστι μὲν γὰρ δικαιο-σύνη καὶ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν· ἔστι δὲ καὶ ἡ καθόλου ἀρετή· καὶ μάλιστα ἐπὶ τούτου τῇ τῆς δικαιοσύνης προσηγορίᾳ κέχρηται ἡ Γραφὴ, ὡς ὅταν λέγῃ· Ἄν-θρωπος δίκαιος, ἀληθινός· καὶ πάλιν, Ἦσαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι. δ. Δίκαιος οὖν ὢν, τουτέστι, χρηστὸς καὶ ἐπιεικὴς,

45' IN MATTHÆUM HOMIL. IV. ἀνθρώπινόν τι πάσχει, καί φησι· Πῶς ἔσται τούτη, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; πολλῷ μᾶλλον ἐκεῖνο: ἀμφέβαλλεν ἄν· καὶ μάλιστα παρὰ γυναικὸς ἀκούων τῆς ὑποπτευομένης. ε'. Διὰ ταῦτα ἡ Παρθένος μὲν οὐδὲν αὐτῷ λέγει, ὁ δὲ ἄγγελος τοῦ καιροῦ καλοῦντος ἐφίσταται. Τίνος οὖν ἕνεκεν, φησίν, οὐχὶ καὶ · ἐπὶ τῆς Παρθένου τοῦτο ἐποίησε, καὶ μετὰ τὴν κύησιν αὐτὴν εὐηγγελίσατο; ἵνα μὴ ἐν ταραχῇ ᾖ καὶ θορύβῳ πολλῷ. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἦν, τὸ σαφὲς οὐκ εἰδυίαν, καὶ βουλεύσασθαί τι περὶ ἑαυτῆς ἄτοπον, καὶ ἐπὶ βρόχον ἐλθεῖν, καὶ ἐπὶ ξίφος, οὐ φέρουσαν τὴν αἰσχύνην. Καὶ γὰρ θαυμαστὴ ἦν ἡ Παρθένος, καὶ δείκνυσιν αὐτῆς τὴν ἀρετὴν ὁ Λουκᾶς, λέγων ὅτι ἐπειδὴ τὸν ἀσπασμὸν ἤκουσεν, οὐκ εὐθέως ἑαυτὴν ἐξέχεεν, οὐδὲ ἐδέξατο τὸ λεχθέν· ἀλλ' ἐταράχθη ζητοῦσα τὸ ", ποταπός εἴη ὁ ἀσπασμός. 'Η δὲ οὕτως οὖσα διηκριβωμένη, κἂν ἐξέστη τῇ ἀθυμίᾳ τὴν αἰσχύνην λογιζομένη, καὶ οὐ προσδοκῶσε, ὅσα ἂν λέγῃ, πείσειν τινὰ τῶν ἀκουόντων, ὅτι οὐ μοιχεία τὸ γεγενημένον. Ιν' οὖν ταῦτα μὴ γένηται, ἦλθε προ τῆς συλλήψεως ὁ ἄγγελος. Καὶ γὰρ ἔδει ταραχῆς ἐκτὸς εἶναι τὴν νηδύν ἐκείνην, ᾗ • 6 πάντων Δημιουρ- γὸς ἐπέβη. Καὶ παντὸς [55] ἀπηλλάχθαι θορύβου την ψυχὴν, τὴν καταξιωθεῖσαν τοιούτων γενέσθαι διάκο- νου μυστηρίων. Διὰ ταῦτα τῇ μὲν Παρθένῳ πρὸ τῆς κυήσεως, τῷ δὲ Ἰωσὴφ ἐν τῷ καιρῷ τῶν ὠδίνων δια λέγεται· 8 πολλοὶ τῶν ἀφελεστέρων οὐ συνειδότες, διαφωνίαν ἔφασαν εἶναι, διὰ τὸ τὸν μὲν Λουκᾶν λέο γειν, ὅτι τῇ Μαρίᾳ εὐηγγελίζετο, τὸν δὲ Ματθαῖον, ὅτι τῷ Ἰωσήφ, οὐκ εἰδότες ὅτι ἀμφότερα γέγονεν. Οπερ ἀναγκαῖον παρὰ πᾶσαν τὴν ἱστορίαν παρατη- βεῖν· καὶ γὰρ πολλὰς οὕτω λύσομεν δοκούσας εἶναι διαφωνίας. Ερχεται τοίνυν ὁ ἄγγελος, θορυβουμένου τοῦ Ἰωσήφ. Καὶ γὰρ καὶ τῶν εἰρημένων ἕνεκεν, καὶ ἵνα φανῇ αὐτοῦ ἡ φιλοσοφία, ἀναβάλλεται τὴν παρου σίαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἔργον ἔμελλεν εκβαίνειν, παρα γίνεται λοιπόν. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος ἄγγελος κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσήφ. Θρᾷς τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἐπιείκειαν; Οὐ μόνον ὅτι οὐκ ἐκόλα- σεν, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἐξεῖπέ τινι, οὐδὲ αὐτῇ τῇ ὑπου πτευομένῃ, ἀλλὰ καθ' ἑαυτὸν ἐλογίζετο, καὶ αὐτῇ τῇ Παρθένῳ σπουδάζων κρύψαι τὴν αἰτίαν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Εκβαλεῖν αὐτὴν ἤθελεν, ἀλλ' ἀπολῦσαι· τοσο οὗτον ἦν ἡμερος καὶ ἐπιεικῆς ὁ ἀνήρ. Ταῦτα δὲ αὐτ τοῦ ἐνθυμουμένου ", κατ' ὄναρ φαίνεται ὁ ἄγγας λος. Καὶ διὰ τί μὴ φανερῶς, καθὼς τοῖς ποιμέσι καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ καὶ τῇ Παρθένω; Σφόδρα πιστὸς ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ οὐκ ἐδεῖτο τῆς ὄψεως ταύτης. Ἡ μὲν γὰρ Παρθένος, ἅτε πολύ μέγα ευαγγελιζομένη, καὶ τοῦ Ζαχαρίου μείζον, καὶ πρὸ τοῦ πράγματος, ἔχρηζε καὶ παραδόξου όψεως· οἱ δὲ ποιμένες, ἅτε ἀγροι- πικώτερον διακείμενοι 10. Οὗτος δὲ μετὰ τὸν τόκον, τῆς ψυχῆς λοιπὸν ὑπὸ 11 τῆς πονηρᾶς ὑποψίας κατα- ληφθείσης, καὶ ἑτοίμου οὔσης πρὸς χρηστὰς μετα- θέσθαι ἐλπίδας, εἰ φανείη τις ὁ [56] πρὸς τοῦτο ἐδη γῶν, εὐκόλως δέχεται τὴν ἀποκάλυψιν. Διὸ μετὰ τὴν $8 46 ὑποψίαν εὐαγγελίζεται, ἵνα αὐτὸ τοῦτο γένηται αὐτῷ τῶν λεγομένων ἀπόδειξις. Τὸ γὰρ μηδενὶ ἐξειπεῖν. ἀλλ' & κατὰ διάνοιαν ἐνεθυμήθη, ταῦτα ἀκοῦσαι 18 λέγοντος τοῦ ἀγγέλου, αναμφισβήτητον αὐτῷ παρείχε σημεῖον τοῦ παρά Θεοῦ λέγονται ἀφίχθαι· αὐτοῦ γὰρ μόνου τὰ ἀπόρρητα τῆς καρδίας εἰδέναι ἐστίν. Ορα γοῦν πόσα γίνεται· καὶ ἡ τοῦ ἀνδρὸς φιλοσοφία διαδείκνυται, καὶ πρὸς τὴν πίστιν αὐτῷ συμβάλλεται τὰ εὐκαίρως λεχθέν, καὶ ὁ λόγος ἀνύποπτος γίνεται, δεικνὺς ὅτι ἔπαθεν ἅπερ εἰκὸς ἦν παθεῖν ἄνδρα. ς'. Πῶς οὖν αὐτὸν πιστοῦται ὁ ἄγγελος ; "Ακουσον, καὶ θαύμασον τὴν σοφίαν τῶν εἰρημένων. Ελθών γὰρ φησιν· Ἰωσὴφ υἱὸς Δαυΐδ, μη φοβηθῇς παρα λαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου. Εὐθέως αὐτὸν ἀναμιμνήσκει τοῦ Δαυΐδ, ὅθεν ὁ Χριστὸς ἔμελλεν ἔσεσθαι, καὶ οὐκ ἀφίησιν αὐτὸν διαταραχθῆναι, διά τῆς τῶν προγόνων προσηγορίας τῆς ἐπαγγελίας τῆς πρὸς τὸ ὅλον γένος γενομένης αναμνήσεις. Ἐπεὶ τί νος ἔνεκεν υἱὸν Δαυΐδ αὐτὸν ἐκάλεσε; Μὴ φοβη θῇς· καίτοιγε ἀλλαχοῦ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω ποιεῖ, ἀλλὰ βουλευομένου τινὸς περὶ γυναικός 18 ὅπερ οὐκ έδει, επιπληκτικώτερον καὶ μετ᾿ ἀπειλῆς τῷ λόγῳ κέχρηται· καίτοιγε τὸ πρᾶγμα καὶ ἐκεῖ ἀγνοίας ἦν· οὐδὲ γὰρ εἰδὼς ἔλαβε τὴν Σάραν ἐκεῖνος· ἀλλ᾽ ὅμως ἐπέπληξεν· ἐνταῦθα δὲ ἡμερώτερον. Πολὺ γὰρ τὸ μέγεθος τῶν οἰκονομουμένων ἦν, καὶ τὸ μέσον εκατέρων τῶν ἀνδρῶν· διόπερ οὐδὲ ἐπιπλήξεως ἔδει. Εἰπὼν δὲ, Μὴ φοβηθῇς, δείκνυσιν αὐτὸν δεδοικότα, μὴ προσκρούσῃ [57] τῷ Θεῷ ὡς μοιχαλίδα ἔχω, ὡς εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὐδ' ἂν ἐνενόησεν ἐκβαλεῖν. Διὰ πάνω των τοίνυν δείκνυσιν, ὅτι παρὰ Θεοῦ ὁ ἄγγελος ἥκει, καὶ ἅπερ ἐνενόησε, καὶ ἅπερ ἔπαθε κατὰ διάνοιαν, ἅπαντα εἰς μέσον ἐκφέρων καὶ προτιθείς. Εἰπὼν δὲ αὐτῆς τὸ ὄνομα, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ 10 ἐπήγαγε, τὴν γυναῖκά σου, οὐκ ἂν οὕτω καλέσας, εἰ διέφθαρτο. Γυναῖκα δὲ ἐνταῦθα τὴν μνηστὴν λέ γει· ὥσπερ οὖν καὶ γαμβρους είωθεν ή Γραφή λέγειν καὶ πρὸ τοῦ γάμου τους μνηστήρας. Τί δέ ἐστι, Πα ραλαβεῖν; Ενδον κατέχειν· ἤδη γὰρ αὐτῷ τῇ δια- νοίᾳ ἀπολέλυτο. Ταύτην 17 τὴν ἀπολελυμένην, φησί, κάτεχε, ἣν σοι παραδίδωσιν ὁ Θεὸς, οὐχ οἱ γονεῖς · παραδίδωσι δὲ, οὐκ εἰς γάμον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ συνοικεῖν, καὶ παραδίδωσι διὰ τῆς φωνῆς τῆς ἐμῆς. Ωσπερ αὐτὴν καὶ 10 ὁ Χριστὸς ὕστερον παρέδωκε τῷ μας θητῇ, οὕτω καὶ νῦν τῷ Ιωσηφ. Εἶτα καὶ τὴν ὑπό θεσιν αἰνιξάμενος, τὴν μὲν πονηρὰν ὑποψίαν οὐκ εἶπε, σεμνότερον δὲ καὶ πρεπωδέστερον τῇ τῶν ὠδί- νων αἰτία κἀκείνην ἀνεῖλε, δεικνύς ὅτι δι' όπερ έδει δοίκει καὶ ἐκβαλεῖν ἤθελε, δι᾿ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο καὶ λαβεῖν καὶ κατασχεῖν ἔνδον ἂν εἴη δίκαιος, ἐκ περι ουσίας λύων τὴν ἀγωνίαν. Οὐ γάρ μόνον παρανόμου, φησὶν, ἀπήλλακται μίξεως, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ φύσιν κυεῖ. Μή τοίνυν τὸν φόβον ἐκλύσῃς μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐφραίνου μειζόνως· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐπ Πνεύματός ἐστιν ἁγίον. Παράδοξον τὸ εἰρημένον, ὑπερβαίνον ἀνθρώπινον λογισμὸν, καὶ ἀνώτερον τῶν B $8 • xal om. D. * tó om. B. E. F. • ἧς Edd. " δρα Α. C. Ε. ἐνθυμ.] βουλευομένου D. F. et 4 codd. ap. Matthæi. • δέ τε Α. 10 διακείμενοι] διὰ τοῦτο φανερωτέρας εδέοντο της όψεως Mor. Ben. faventibus Verss. 11 υπό] Sic A. D. ceteri ἀπό. Μox καταλειφθείσης Α. C. καταλυθείσης Β. Ε. χρηστάς] τὰς Χρηστάς edd. 18 ἀλλ' &... ἀκοῦσαι] Sic F. Αn. δεν. ceteri ἀλλὰ κατὰ διάνοιαν ἐνθυμηθῆναι ταῦτα. καὶ (καί ομ. 11.) ἀκοῦσαι. Η λέγοντα om. Α. Αn. γυναικός] add. τοῦ ᾿Αβραάμ Εdd. ie xal om. Edd. 17 Ταύτην] Αλλά C. D. F. Ag. Mox κάτεχε om. C. D. F. 18 αὐτὴν καὶ] οὖν καὶ αὐτήν F. Sar. 15 PATROL, GA. LVII.

45' IN MATTHÆUM HOMIL. IV. ἀνθρώπινόν τι πάσχει, καί φησι· Πῶς ἔσται τούτη, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; πολλῷ μᾶλλον ἐκεῖνο: ἀμφέβαλλεν ἄν· καὶ μάλιστα παρὰ γυναικὸς ἀκούων τῆς ὑποπτευομένης. ε'. Διὰ ταῦτα ἡ Παρθένος μὲν οὐδὲν αὐτῷ λέγει, ὁ δὲ ἄγγελος τοῦ καιροῦ καλοῦντος ἐφίσταται. Τίνος οὖν ἕνεκεν, φησίν, οὐχὶ καὶ · ἐπὶ τῆς Παρθένου τοῦτο ἐποίησε, καὶ μετὰ τὴν κύησιν αὐτὴν εὐηγγελίσατο; ἵνα μὴ ἐν ταραχῇ ᾖ καὶ θορύβῳ πολλῷ. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἦν, τὸ σαφὲς οὐκ εἰδυίαν, καὶ βουλεύσασθαί τι περὶ ἑαυτῆς ἄτοπον, καὶ ἐπὶ βρόχον ἐλθεῖν, καὶ ἐπὶ ξίφος, οὐ φέρουσαν τὴν αἰσχύνην. Καὶ γὰρ θαυμαστὴ ἦν ἡ Παρθένος, καὶ δείκνυσιν αὐτῆς τὴν ἀρετὴν ὁ Λουκᾶς, λέγων ὅτι ἐπειδὴ τὸν ἀσπασμὸν ἤκουσεν, οὐκ εὐθέως ἑαυτὴν ἐξέχεεν, οὐδὲ ἐδέξατο τὸ λεχθέν· ἀλλ' ἐταράχθη ζητοῦσα τὸ ", ποταπός εἴη ὁ ἀσπασμός. 'Η δὲ οὕτως οὖσα διηκριβωμένη, κἂν ἐξέστη τῇ ἀθυμίᾳ τὴν αἰσχύνην λογιζομένη, καὶ οὐ προσδοκῶσε, ὅσα ἂν λέγῃ, πείσειν τινὰ τῶν ἀκουόντων, ὅτι οὐ μοιχεία τὸ γεγενημένον. Ιν' οὖν ταῦτα μὴ γένηται, ἦλθε προ τῆς συλλήψεως ὁ ἄγγελος. Καὶ γὰρ ἔδει ταραχῆς ἐκτὸς εἶναι τὴν νηδύν ἐκείνην, ᾗ • 6 πάντων Δημιουρ- γὸς ἐπέβη. Καὶ παντὸς [55] ἀπηλλάχθαι θορύβου την ψυχὴν, τὴν καταξιωθεῖσαν τοιούτων γενέσθαι διάκο- νου μυστηρίων. Διὰ ταῦτα τῇ μὲν Παρθένῳ πρὸ τῆς κυήσεως, τῷ δὲ Ἰωσὴφ ἐν τῷ καιρῷ τῶν ὠδίνων δια λέγεται· 8 πολλοὶ τῶν ἀφελεστέρων οὐ συνειδότες, διαφωνίαν ἔφασαν εἶναι, διὰ τὸ τὸν μὲν Λουκᾶν λέο γειν, ὅτι τῇ Μαρίᾳ εὐηγγελίζετο, τὸν δὲ Ματθαῖον, ὅτι τῷ Ἰωσήφ, οὐκ εἰδότες ὅτι ἀμφότερα γέγονεν. Οπερ ἀναγκαῖον παρὰ πᾶσαν τὴν ἱστορίαν παρατη- βεῖν· καὶ γὰρ πολλὰς οὕτω λύσομεν δοκούσας εἶναι διαφωνίας. Ερχεται τοίνυν ὁ ἄγγελος, θορυβουμένου τοῦ Ἰωσήφ. Καὶ γὰρ καὶ τῶν εἰρημένων ἕνεκεν, καὶ ἵνα φανῇ αὐτοῦ ἡ φιλοσοφία, ἀναβάλλεται τὴν παρου σίαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἔργον ἔμελλεν εκβαίνειν, παρα γίνεται λοιπόν. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος ἄγγελος κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσήφ. Θρᾷς τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἐπιείκειαν; Οὐ μόνον ὅτι οὐκ ἐκόλα- σεν, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἐξεῖπέ τινι, οὐδὲ αὐτῇ τῇ ὑπου πτευομένῃ, ἀλλὰ καθ' ἑαυτὸν ἐλογίζετο, καὶ αὐτῇ τῇ Παρθένῳ σπουδάζων κρύψαι τὴν αἰτίαν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Εκβαλεῖν αὐτὴν ἤθελεν, ἀλλ' ἀπολῦσαι· τοσο οὗτον ἦν ἡμερος καὶ ἐπιεικῆς ὁ ἀνήρ. Ταῦτα δὲ αὐτ τοῦ ἐνθυμουμένου ", κατ' ὄναρ φαίνεται ὁ ἄγγας λος. Καὶ διὰ τί μὴ φανερῶς, καθὼς τοῖς ποιμέσι καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ καὶ τῇ Παρθένω; Σφόδρα πιστὸς ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ οὐκ ἐδεῖτο τῆς ὄψεως ταύτης. Ἡ μὲν γὰρ Παρθένος, ἅτε πολύ μέγα ευαγγελιζομένη, καὶ τοῦ Ζαχαρίου μείζον, καὶ πρὸ τοῦ πράγματος, ἔχρηζε καὶ παραδόξου όψεως· οἱ δὲ ποιμένες, ἅτε ἀγροι- πικώτερον διακείμενοι 10. Οὗτος δὲ μετὰ τὸν τόκον, τῆς ψυχῆς λοιπὸν ὑπὸ 11 τῆς πονηρᾶς ὑποψίας κατα- ληφθείσης, καὶ ἑτοίμου οὔσης πρὸς χρηστὰς μετα- θέσθαι ἐλπίδας, εἰ φανείη τις ὁ [56] πρὸς τοῦτο ἐδη γῶν, εὐκόλως δέχεται τὴν ἀποκάλυψιν. Διὸ μετὰ τὴν $8 46 ὑποψίαν εὐαγγελίζεται, ἵνα αὐτὸ τοῦτο γένηται αὐτῷ τῶν λεγομένων ἀπόδειξις. Τὸ γὰρ μηδενὶ ἐξειπεῖν. ἀλλ' & κατὰ διάνοιαν ἐνεθυμήθη, ταῦτα ἀκοῦσαι 18 λέγοντος τοῦ ἀγγέλου, αναμφισβήτητον αὐτῷ παρείχε σημεῖον τοῦ παρά Θεοῦ λέγονται ἀφίχθαι· αὐτοῦ γὰρ μόνου τὰ ἀπόρρητα τῆς καρδίας εἰδέναι ἐστίν. Ορα γοῦν πόσα γίνεται· καὶ ἡ τοῦ ἀνδρὸς φιλοσοφία διαδείκνυται, καὶ πρὸς τὴν πίστιν αὐτῷ συμβάλλεται τὰ εὐκαίρως λεχθέν, καὶ ὁ λόγος ἀνύποπτος γίνεται, δεικνὺς ὅτι ἔπαθεν ἅπερ εἰκὸς ἦν παθεῖν ἄνδρα. ς'. Πῶς οὖν αὐτὸν πιστοῦται ὁ ἄγγελος ; "Ακουσον, καὶ θαύμασον τὴν σοφίαν τῶν εἰρημένων. Ελθών γὰρ φησιν· Ἰωσὴφ υἱὸς Δαυΐδ, μη φοβηθῇς παρα λαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου. Εὐθέως αὐτὸν ἀναμιμνήσκει τοῦ Δαυΐδ, ὅθεν ὁ Χριστὸς ἔμελλεν ἔσεσθαι, καὶ οὐκ ἀφίησιν αὐτὸν διαταραχθῆναι, διά τῆς τῶν προγόνων προσηγορίας τῆς ἐπαγγελίας τῆς πρὸς τὸ ὅλον γένος γενομένης αναμνήσεις. Ἐπεὶ τί νος ἔνεκεν υἱὸν Δαυΐδ αὐτὸν ἐκάλεσε; Μὴ φοβη θῇς· καίτοιγε ἀλλαχοῦ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω ποιεῖ, ἀλλὰ βουλευομένου τινὸς περὶ γυναικός 18 ὅπερ οὐκ έδει, επιπληκτικώτερον καὶ μετ᾿ ἀπειλῆς τῷ λόγῳ κέχρηται· καίτοιγε τὸ πρᾶγμα καὶ ἐκεῖ ἀγνοίας ἦν· οὐδὲ γὰρ εἰδὼς ἔλαβε τὴν Σάραν ἐκεῖνος· ἀλλ᾽ ὅμως ἐπέπληξεν· ἐνταῦθα δὲ ἡμερώτερον. Πολὺ γὰρ τὸ μέγεθος τῶν οἰκονομουμένων ἦν, καὶ τὸ μέσον εκατέρων τῶν ἀνδρῶν· διόπερ οὐδὲ ἐπιπλήξεως ἔδει. Εἰπὼν δὲ, Μὴ φοβηθῇς, δείκνυσιν αὐτὸν δεδοικότα, μὴ προσκρούσῃ [57] τῷ Θεῷ ὡς μοιχαλίδα ἔχω, ὡς εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὐδ' ἂν ἐνενόησεν ἐκβαλεῖν. Διὰ πάνω των τοίνυν δείκνυσιν, ὅτι παρὰ Θεοῦ ὁ ἄγγελος ἥκει, καὶ ἅπερ ἐνενόησε, καὶ ἅπερ ἔπαθε κατὰ διάνοιαν, ἅπαντα εἰς μέσον ἐκφέρων καὶ προτιθείς. Εἰπὼν δὲ αὐτῆς τὸ ὄνομα, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ 10 ἐπήγαγε, τὴν γυναῖκά σου, οὐκ ἂν οὕτω καλέσας, εἰ διέφθαρτο. Γυναῖκα δὲ ἐνταῦθα τὴν μνηστὴν λέ γει· ὥσπερ οὖν καὶ γαμβρους είωθεν ή Γραφή λέγειν καὶ πρὸ τοῦ γάμου τους μνηστήρας. Τί δέ ἐστι, Πα ραλαβεῖν; Ενδον κατέχειν· ἤδη γὰρ αὐτῷ τῇ δια- νοίᾳ ἀπολέλυτο. Ταύτην 17 τὴν ἀπολελυμένην, φησί, κάτεχε, ἣν σοι παραδίδωσιν ὁ Θεὸς, οὐχ οἱ γονεῖς · παραδίδωσι δὲ, οὐκ εἰς γάμον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ συνοικεῖν, καὶ παραδίδωσι διὰ τῆς φωνῆς τῆς ἐμῆς. Ωσπερ αὐτὴν καὶ 10 ὁ Χριστὸς ὕστερον παρέδωκε τῷ μας θητῇ, οὕτω καὶ νῦν τῷ Ιωσηφ. Εἶτα καὶ τὴν ὑπό θεσιν αἰνιξάμενος, τὴν μὲν πονηρὰν ὑποψίαν οὐκ εἶπε, σεμνότερον δὲ καὶ πρεπωδέστερον τῇ τῶν ὠδί- νων αἰτία κἀκείνην ἀνεῖλε, δεικνύς ὅτι δι' όπερ έδει δοίκει καὶ ἐκβαλεῖν ἤθελε, δι᾿ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο καὶ λαβεῖν καὶ κατασχεῖν ἔνδον ἂν εἴη δίκαιος, ἐκ περι ουσίας λύων τὴν ἀγωνίαν. Οὐ γάρ μόνον παρανόμου, φησὶν, ἀπήλλακται μίξεως, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ φύσιν κυεῖ. Μή τοίνυν τὸν φόβον ἐκλύσῃς μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐφραίνου μειζόνως· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐπ Πνεύματός ἐστιν ἁγίον. Παράδοξον τὸ εἰρημένον, ὑπερβαίνον ἀνθρώπινον λογισμὸν, καὶ ἀνώτερον τῶν B $8 • xal om. D. * tó om. B. E. F. • ἧς Edd. " δρα Α. C. Ε. ἐνθυμ.] βουλευομένου D. F. et 4 codd. ap. Matthæi. • δέ τε Α. 10 διακείμενοι] διὰ τοῦτο φανερωτέρας εδέοντο της όψεως Mor. Ben. faventibus Verss. 11 υπό] Sic A. D. ceteri ἀπό. Μox καταλειφθείσης Α. C. καταλυθείσης Β. Ε. χρηστάς] τὰς Χρηστάς edd. 18 ἀλλ' &... ἀκοῦσαι] Sic F. Αn. δεν. ceteri ἀλλὰ κατὰ διάνοιαν ἐνθυμηθῆναι ταῦτα. καὶ (καί ομ. 11.) ἀκοῦσαι. Η λέγοντα om. Α. Αn. γυναικός] add. τοῦ ᾿Αβραάμ Εdd. ie xal om. Edd. 17 Ταύτην] Αλλά C. D. F. Ag. Mox κάτεχε om. C. D. F. 18 αὐτὴν καὶ] οὖν καὶ αὐτήν F. Sar. 15 PATROL, GA. LVII.

45' IN MATTHÆUM HOMIL. IV. ἀνθρώπινόν τι πάσχει, καί φησι· Πῶς ἔσται τούτη, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; πολλῷ μᾶλλον ἐκεῖνο: ἀμφέβαλλεν ἄν· καὶ μάλιστα παρὰ γυναικὸς ἀκούων τῆς ὑποπτευομένης. ε'. Διὰ ταῦτα ἡ Παρθένος μὲν οὐδὲν αὐτῷ λέγει, ὁ δὲ ἄγγελος τοῦ καιροῦ καλοῦντος ἐφίσταται. Τίνος οὖν ἕνεκεν, φησίν, οὐχὶ καὶ · ἐπὶ τῆς Παρθένου τοῦτο ἐποίησε, καὶ μετὰ τὴν κύησιν αὐτὴν εὐηγγελίσατο; ἵνα μὴ ἐν ταραχῇ ᾖ καὶ θορύβῳ πολλῷ. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἦν, τὸ σαφὲς οὐκ εἰδυίαν, καὶ βουλεύσασθαί τι περὶ ἑαυτῆς ἄτοπον, καὶ ἐπὶ βρόχον ἐλθεῖν, καὶ ἐπὶ ξίφος, οὐ φέρουσαν τὴν αἰσχύνην. Καὶ γὰρ θαυμαστὴ ἦν ἡ Παρθένος, καὶ δείκνυσιν αὐτῆς τὴν ἀρετὴν ὁ Λουκᾶς, λέγων ὅτι ἐπειδὴ τὸν ἀσπασμὸν ἤκουσεν, οὐκ εὐθέως ἑαυτὴν ἐξέχεεν, οὐδὲ ἐδέξατο τὸ λεχθέν· ἀλλ' ἐταράχθη ζητοῦσα τὸ ", ποταπός εἴη ὁ ἀσπασμός. 'Η δὲ οὕτως οὖσα διηκριβωμένη, κἂν ἐξέστη τῇ ἀθυμίᾳ τὴν αἰσχύνην λογιζομένη, καὶ οὐ προσδοκῶσε, ὅσα ἂν λέγῃ, πείσειν τινὰ τῶν ἀκουόντων, ὅτι οὐ μοιχεία τὸ γεγενημένον. Ιν' οὖν ταῦτα μὴ γένηται, ἦλθε προ τῆς συλλήψεως ὁ ἄγγελος. Καὶ γὰρ ἔδει ταραχῆς ἐκτὸς εἶναι τὴν νηδύν ἐκείνην, ᾗ • 6 πάντων Δημιουρ- γὸς ἐπέβη. Καὶ παντὸς [55] ἀπηλλάχθαι θορύβου την ψυχὴν, τὴν καταξιωθεῖσαν τοιούτων γενέσθαι διάκο- νου μυστηρίων. Διὰ ταῦτα τῇ μὲν Παρθένῳ πρὸ τῆς κυήσεως, τῷ δὲ Ἰωσὴφ ἐν τῷ καιρῷ τῶν ὠδίνων δια λέγεται· 8 πολλοὶ τῶν ἀφελεστέρων οὐ συνειδότες, διαφωνίαν ἔφασαν εἶναι, διὰ τὸ τὸν μὲν Λουκᾶν λέο γειν, ὅτι τῇ Μαρίᾳ εὐηγγελίζετο, τὸν δὲ Ματθαῖον, ὅτι τῷ Ἰωσήφ, οὐκ εἰδότες ὅτι ἀμφότερα γέγονεν. Οπερ ἀναγκαῖον παρὰ πᾶσαν τὴν ἱστορίαν παρατη- βεῖν· καὶ γὰρ πολλὰς οὕτω λύσομεν δοκούσας εἶναι διαφωνίας. Ερχεται τοίνυν ὁ ἄγγελος, θορυβουμένου τοῦ Ἰωσήφ. Καὶ γὰρ καὶ τῶν εἰρημένων ἕνεκεν, καὶ ἵνα φανῇ αὐτοῦ ἡ φιλοσοφία, ἀναβάλλεται τὴν παρου σίαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἔργον ἔμελλεν εκβαίνειν, παρα γίνεται λοιπόν. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος ἄγγελος κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσήφ. Θρᾷς τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἐπιείκειαν; Οὐ μόνον ὅτι οὐκ ἐκόλα- σεν, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἐξεῖπέ τινι, οὐδὲ αὐτῇ τῇ ὑπου πτευομένῃ, ἀλλὰ καθ' ἑαυτὸν ἐλογίζετο, καὶ αὐτῇ τῇ Παρθένῳ σπουδάζων κρύψαι τὴν αἰτίαν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Εκβαλεῖν αὐτὴν ἤθελεν, ἀλλ' ἀπολῦσαι· τοσο οὗτον ἦν ἡμερος καὶ ἐπιεικῆς ὁ ἀνήρ. Ταῦτα δὲ αὐτ τοῦ ἐνθυμουμένου ", κατ' ὄναρ φαίνεται ὁ ἄγγας λος. Καὶ διὰ τί μὴ φανερῶς, καθὼς τοῖς ποιμέσι καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ καὶ τῇ Παρθένω; Σφόδρα πιστὸς ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ οὐκ ἐδεῖτο τῆς ὄψεως ταύτης. Ἡ μὲν γὰρ Παρθένος, ἅτε πολύ μέγα ευαγγελιζομένη, καὶ τοῦ Ζαχαρίου μείζον, καὶ πρὸ τοῦ πράγματος, ἔχρηζε καὶ παραδόξου όψεως· οἱ δὲ ποιμένες, ἅτε ἀγροι- πικώτερον διακείμενοι 10. Οὗτος δὲ μετὰ τὸν τόκον, τῆς ψυχῆς λοιπὸν ὑπὸ 11 τῆς πονηρᾶς ὑποψίας κατα- ληφθείσης, καὶ ἑτοίμου οὔσης πρὸς χρηστὰς μετα- θέσθαι ἐλπίδας, εἰ φανείη τις ὁ [56] πρὸς τοῦτο ἐδη γῶν, εὐκόλως δέχεται τὴν ἀποκάλυψιν. Διὸ μετὰ τὴν $8 46 ὑποψίαν εὐαγγελίζεται, ἵνα αὐτὸ τοῦτο γένηται αὐτῷ τῶν λεγομένων ἀπόδειξις. Τὸ γὰρ μηδενὶ ἐξειπεῖν. ἀλλ' & κατὰ διάνοιαν ἐνεθυμήθη, ταῦτα ἀκοῦσαι 18 λέγοντος τοῦ ἀγγέλου, αναμφισβήτητον αὐτῷ παρείχε σημεῖον τοῦ παρά Θεοῦ λέγονται ἀφίχθαι· αὐτοῦ γὰρ μόνου τὰ ἀπόρρητα τῆς καρδίας εἰδέναι ἐστίν. Ορα γοῦν πόσα γίνεται· καὶ ἡ τοῦ ἀνδρὸς φιλοσοφία διαδείκνυται, καὶ πρὸς τὴν πίστιν αὐτῷ συμβάλλεται τὰ εὐκαίρως λεχθέν, καὶ ὁ λόγος ἀνύποπτος γίνεται, δεικνὺς ὅτι ἔπαθεν ἅπερ εἰκὸς ἦν παθεῖν ἄνδρα. ς'. Πῶς οὖν αὐτὸν πιστοῦται ὁ ἄγγελος ; "Ακουσον, καὶ θαύμασον τὴν σοφίαν τῶν εἰρημένων. Ελθών γὰρ φησιν· Ἰωσὴφ υἱὸς Δαυΐδ, μη φοβηθῇς παρα λαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου. Εὐθέως αὐτὸν ἀναμιμνήσκει τοῦ Δαυΐδ, ὅθεν ὁ Χριστὸς ἔμελλεν ἔσεσθαι, καὶ οὐκ ἀφίησιν αὐτὸν διαταραχθῆναι, διά τῆς τῶν προγόνων προσηγορίας τῆς ἐπαγγελίας τῆς πρὸς τὸ ὅλον γένος γενομένης αναμνήσεις. Ἐπεὶ τί νος ἔνεκεν υἱὸν Δαυΐδ αὐτὸν ἐκάλεσε; Μὴ φοβη θῇς· καίτοιγε ἀλλαχοῦ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτω ποιεῖ, ἀλλὰ βουλευομένου τινὸς περὶ γυναικός 18 ὅπερ οὐκ έδει, επιπληκτικώτερον καὶ μετ᾿ ἀπειλῆς τῷ λόγῳ κέχρηται· καίτοιγε τὸ πρᾶγμα καὶ ἐκεῖ ἀγνοίας ἦν· οὐδὲ γὰρ εἰδὼς ἔλαβε τὴν Σάραν ἐκεῖνος· ἀλλ᾽ ὅμως ἐπέπληξεν· ἐνταῦθα δὲ ἡμερώτερον. Πολὺ γὰρ τὸ μέγεθος τῶν οἰκονομουμένων ἦν, καὶ τὸ μέσον εκατέρων τῶν ἀνδρῶν· διόπερ οὐδὲ ἐπιπλήξεως ἔδει. Εἰπὼν δὲ, Μὴ φοβηθῇς, δείκνυσιν αὐτὸν δεδοικότα, μὴ προσκρούσῃ [57] τῷ Θεῷ ὡς μοιχαλίδα ἔχω, ὡς εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὐδ' ἂν ἐνενόησεν ἐκβαλεῖν. Διὰ πάνω των τοίνυν δείκνυσιν, ὅτι παρὰ Θεοῦ ὁ ἄγγελος ἥκει, καὶ ἅπερ ἐνενόησε, καὶ ἅπερ ἔπαθε κατὰ διάνοιαν, ἅπαντα εἰς μέσον ἐκφέρων καὶ προτιθείς. Εἰπὼν δὲ αὐτῆς τὸ ὄνομα, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ 10 ἐπήγαγε, τὴν γυναῖκά σου, οὐκ ἂν οὕτω καλέσας, εἰ διέφθαρτο. Γυναῖκα δὲ ἐνταῦθα τὴν μνηστὴν λέ γει· ὥσπερ οὖν καὶ γαμβρους είωθεν ή Γραφή λέγειν καὶ πρὸ τοῦ γάμου τους μνηστήρας. Τί δέ ἐστι, Πα ραλαβεῖν; Ενδον κατέχειν· ἤδη γὰρ αὐτῷ τῇ δια- νοίᾳ ἀπολέλυτο. Ταύτην 17 τὴν ἀπολελυμένην, φησί, κάτεχε, ἣν σοι παραδίδωσιν ὁ Θεὸς, οὐχ οἱ γονεῖς · παραδίδωσι δὲ, οὐκ εἰς γάμον, ἀλλ᾽ εἰς τὸ συνοικεῖν, καὶ παραδίδωσι διὰ τῆς φωνῆς τῆς ἐμῆς. Ωσπερ αὐτὴν καὶ 10 ὁ Χριστὸς ὕστερον παρέδωκε τῷ μας θητῇ, οὕτω καὶ νῦν τῷ Ιωσηφ. Εἶτα καὶ τὴν ὑπό θεσιν αἰνιξάμενος, τὴν μὲν πονηρὰν ὑποψίαν οὐκ εἶπε, σεμνότερον δὲ καὶ πρεπωδέστερον τῇ τῶν ὠδί- νων αἰτία κἀκείνην ἀνεῖλε, δεικνύς ὅτι δι' όπερ έδει δοίκει καὶ ἐκβαλεῖν ἤθελε, δι᾿ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο καὶ λαβεῖν καὶ κατασχεῖν ἔνδον ἂν εἴη δίκαιος, ἐκ περι ουσίας λύων τὴν ἀγωνίαν. Οὐ γάρ μόνον παρανόμου, φησὶν, ἀπήλλακται μίξεως, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ φύσιν κυεῖ. Μή τοίνυν τὸν φόβον ἐκλύσῃς μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐφραίνου μειζόνως· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐπ Πνεύματός ἐστιν ἁγίον. Παράδοξον τὸ εἰρημένον, ὑπερβαίνον ἀνθρώπινον λογισμὸν, καὶ ἀνώτερον τῶν B $8 • xal om. D. * tó om. B. E. F. • ἧς Edd. " δρα Α. C. Ε. ἐνθυμ.] βουλευομένου D. F. et 4 codd. ap. Matthæi. • δέ τε Α. 10 διακείμενοι] διὰ τοῦτο φανερωτέρας εδέοντο της όψεως Mor. Ben. faventibus Verss. 11 υπό] Sic A. D. ceteri ἀπό. Μox καταλειφθείσης Α. C. καταλυθείσης Β. Ε. χρηστάς] τὰς Χρηστάς edd. 18 ἀλλ' &... ἀκοῦσαι] Sic F. Αn. δεν. ceteri ἀλλὰ κατὰ διάνοιαν ἐνθυμηθῆναι ταῦτα. καὶ (καί ομ. 11.) ἀκοῦσαι. Η λέγοντα om. Α. Αn. γυναικός] add. τοῦ ᾿Αβραάμ Εdd. ie xal om. Edd. 17 Ταύτην] Αλλά C. D. F. Ag. Mox κάτεχε om. C. D. F. 18 αὐτὴν καὶ] οὖν καὶ αὐτήν F. Sar. 15 PATROL, GA. LVII.

, 47 20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI τῆς φύσεως νόμων. Πῶς οὖν πιστεύσει ὁ τούτων ἄπει- ρος τῶν διηγημάτων ἀνήρ; Ἀπὸ τῶν 18 παρελθόντων, φησίν, ἀπὸ τῶν 10 ἀποκαλύψεων. Διὰ γὰρ τοῦτο τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ πάντα ἐξεκάλυψεν, ἅπερ ἔπαθεν, ἅπερ ἔδει- σεν, ἅπερ ποιῆσαι ἐβουλεύσατο, ἵνα [58] ἐξ ἐκείνων καὶ τοῦτο πιστώσηται· μᾶλλον δὲ, οὐκ ἀπὸ τῶν παρελθόν· των μόνον ε', ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων αὐτὸν ἐπ- άγεται. Τέξεται δέ, φησίν, υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου, νομίσῃς ἀλλότριόν σε τῆς διακονίας εἶναι τῆς κατὰ τὴν οἰκονομίαν. Εἰ γὰρ καὶ εἰς τὴν γέννησιν οὐδὲν συντελεῖς, ἀλλ᾽ ἀνέπαφος ἔμεινεν ἡ Παρθένος, ὅμως ὅπερ ἐστὶ πατρὸς ἴδιον, οὐ λυμαινόμενον τὸ τῆς παρθενίας ἀξίωμα, τοῦτό σοι δίδωμι, τὸ ὄνομα ἐπιθεῖναι τῷ τικτομένῳ· σὺ γὰρ αὐτὸν καλέσεις. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τὸς ὁ τόκος, ἀλλὰ τὰ πατρὸς ἐπιδείξῃ περὶ αὐτόν. Διὰ τοῦτό σε καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ ὀνόματος θέσεως εὐθέως οἰκειῶ τῷ τικτομένῳ. Εἶτα, ἵνα μὴ πάλιν ἐκ τούτου πατέρα τι; αὐτὸν ὑποπτεύσῃ, ἄκου σον τὰ ἑξῆς πῶς μετὰ ἀκριβείας τίθησι. Τέξεται ", φησίν, υἱόν· οὐκ εἶπε, Τέξεταί σοι, ἀλλ᾽ ἁπλῶς 3, Τέξεται, μετέωρον αὐτὸ θείς· οὐ γὰρ αὐτῷ ἔτικτεν, ἀλλὰ τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ. ζ'. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὄνομα ἐκ τῶν οὐρανῶν ἦλθε κοι μίζων ὁ ἄγγελος, καὶ ἐντεῦθεν δειχνύς θαυμαστὸν ὄντα τὸν τόκον, τῷ τὸν Θεὸν εἶναι τὸν τὴν προσηγορίαν ἄνωθεν πέμποντα διὰ τοῦ ἀγγέλου τῷ Ἰωσήφ. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἁπλῶς ἦν, ἀλλὰ μυρίων ἀγαθῶν θησαυρός. Διὸ καὶ ἑρμηνεύει τοῦτο ὁ ἄγγελος, καὶ χρηστὰς ὑπο- τείνει ἐλπίδας, καὶ ταύτῃ πρὸς πίστιν αὐτὸν ἐπαγό- μενος. Πρὸς γὰρ ταῦτα ἐπιῤῥεπέστερον ειώθαμεν ἔχειν· διὸ καὶ μᾶλλον αὐτοῖς πιστεύειν φιλοῦμεν. ᾿Απὸ πάντων τοίνυν κατασκευάσας τὴν πίστιν, ἀπὸ τῶν παρελθόντων, ἀπὸ τῶν μελλόντων, ἀπὸ τῶν ἐνεστώτων, ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς, εἰσάγει καὶ τὸν προφήτην ευκαίρως τούτοις ἅπασι ψηφιζόμενον. Πρὶν ἢ δὲ αὐτὸν εἰσαγαγεῖν, τὰ μέλλοντα τῇ οἰκου μένῃ δι' αὐτοῦ συμβήσεσθαι ἀγαθὰ προαναφωνεῖ. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστιν; 'Αμαρτιῶν [59] ἀπαλλαγὴ καὶ ἀναίρεσις. Αὐτὸς γὰρ σώσει, φησί, τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν· Καὶ ἐνταῦθα τὸ παρά- δοξον ἐνδείκνυται. Οὐ γὰρ πολέμων αἰσθητῶν, οὐδὲ βαρβάρων, ἀλλ' ὁ πολλῷ τούτων μεῖζον ἦν, ἁμαρτη- μάτων ἀπαλλαγὴν εὐαγγελίζεται· δ μηδενί ποτε ἔμπροσθεν ἐγένετο δυνατόν. Καί τίνος ἕνεκεν, φησί, Τὸν λαὸν αὐτοῦ, εἶπε, καὶ οὐχὶ καὶ τὰ ἔθνη προσ έθηκεν ; Ἵνα μὴ πτοήσῃ τὸν ἀκροατήν τέως. Τῷ γὰρ συνετῶς ἀκροωμένῳ καὶ τὰ ἔθνη ηνίξατο. Λαὸς γὰρ αὐτοῦ οὐχ οἱ Ἰουδαῖοι μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ προσιόντες καὶ δεχόμενοι τὴν παρ' αὐτοῦ γνῶσιν. Σκόπει δὲ πῶς αὐτοῦ καὶ τὸ ἀξίωμα ἡμῖν παρήνοιξε, λαὸν αὐτοῦ καλῶν τὸν δῆμον τὸν Ἰουδαϊκόν. Τοῦτο γὰρ οὐδὲν ἄλλο δεικνύντος ἐστίν, ἢ ὅτι Θεοῦ Παῖς ὁ τικτόμενος, καὶ περὶ τοῦ τῶν ἄνω βασιλέως ὁ λόγος ἐστὶν αὐτῷ. Οὐδὲ γὰρ ἁμαρτήματα ἀφιέναι ἑτέρας ἐστὶ δυνάμεως, ἀλλ᾽ ἢ τῆς οὐσίας μόνης ἐκείνης. *· Ἐπεὶ οὖν τοσαύτης ἀπελαύσαμεν δωρεάς, πάντα 23 ARCHIEP. CONSTANTINOP. 48 ποιῶμεν, ὥστε μὴ τὴν εὐεργεσίαν καθυβρίσαι την τοσαύτην. Εἰ γὰρ καὶ πρὸ τῆς τιμῆς ταύτης άξια κολάσεως τὰ γινόμενα ἦν, πολλῷ μᾶλλον μετὰ τὴν ἄφατον ταύτην εὐεργεσίαν. 25 Καὶ ταῦτα οὐχ ἁπλῶς λέγω νῦν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πολύ λοὺς ὁρῶ μετὰ τὸ βάπτισμα ῥαθυμότερον τῶν ἀμυή των διατελοῦντας, καὶ οὐδὲν ἔχοντας ίδιον γνώρισμα πολιτείας. Διά τοι τοῦτο οὐκ ἐν ἀγορᾷ, οὐκ ἐν ἐκ- κλησίᾳ δυνατὸν εἰδέναι ταχέως, τίς μὲν ὁ πιστὸς, τίς δὲ ὁ μὴ πιστὸς, πλὴν εἴ τις κατὰ τὸν καιρὸν ἐπισταίη τῶν μυστηρίων, καὶ ἴδοι τοὺς μὲν ἐκβαλλομένους, τοὺς δὲ ἔνδον μένοντας. Ἐχρῆν δὲ οὐκ ἀπὸ τοῦ τά που, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ τρόπου γνωρίζεσθαι. Τὰ μὲν γὰρ ἔξωθεν * ἀξιώματα, εἰκότως ἀπὸ τῶν ἔξωθεν περι κειμένων [60] τεκμηρίων ἐστὶ κατάδηλα· τὰ δὲ ἡμέ τερα ἀπὸ τῆς ψυχῆς εἶναι γνώριμα χρή. Τον γὰρ πιστὸν οὐκ ἀπὸ τῆς δωρεᾶς χρή φαίνεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ζωῆς τῆς καινῆς. Τὸν πιστόν, φωστῆρα δεῖ εἶναι τοῦ κόσμου καὶ ἄλας. Ὅταν δὲ μηδὲ σαυτῷ φαίνῃς, μηδὲ τὴν οἰκείαν σηπεδόνα ἐπισφίγγης, πόθεν τε εἰσόμεθα λοιπόν; ὅτι τῶν ναμάτων ἐπέδης τῶν ἱερῶν; ᾿Αλλὰ τοῦτό σοι καλά. σεως ἐφόδιον γίνεται. Τιμῆς γὰρ μέγεθος τοῖς οὐκ ἀξίως τῆς τιμῆς την προαιρουμένοις προσθήκη τις μωρίας ἐστί. Τὸν γὰρ πιστὸν οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἔλαβε παρά τοῦ Θεοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν αὐτὸς εἰσήνεγκε λάμπειν δίκαιον, καὶ πανταχόθεν εἶναι γνώριμον, ἀπὸ τὰ τοῦ βαδίσματος, ἀπὸ τοῦ βλέμματος, ἀπὸ τοῦ σχήματος, ἀπὸ τῆς φωνῆς. Ταῦτα δὲ εἶπον, οὐχ ἵνα πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλ᾽ ἵνα πρὸς ὠφέλειαν τῶν ὁρώντων ἑαυτοὺς ρυθμίσωμεν. Νῦν δὲ ὅθεν ἂν ζητήσω σε ἐπιγνῶναι, πανταχοῦ σε ἀπὸ τῶν ἐναντίων εὑρίσκω φαινόμενον. "Αν τε γὰρ ἀπὸ τοῦ τόπου βουληθώ σε καταμαθεῖν, ἐν ἱπποδρομίοις καὶ θεάτροις καὶ παρα- νομίαις ὁρῶ διημερεύοντα, ἐν πονηροῖς συλλόγοις τοῖς ἐν ἀγορᾷ, καὶ ἀνθρώπων συνουσίαις διεφθαρμέν νων· ἄν τε ἀπὸ τοῦ σχήματος τῆς ὄψεως, ἀνακαγχά ζοντα βλέπω διηνεκῶς καὶ διαλελυμένον, καθάπερ σεσηρυῖαν ἑταιρίδα καὶ ἀπολελυμένην· ἄν τε ἀπὸ τῶν ἱματίων, τῶν ἐπὶ σκηνῆς οὐδὲν ἄμεινον διακεί μενον ὁρῶ· ἄν τε ἀπὸ τῶν ἑπομένων, παρασίτους περιφέρεις καὶ κόλακας· ἄν τε ἀπὸ τῶν ῥημάτων, οὐδὲν ὑγιές, οὐδὲ ἀναγκαῖον, οὐδὲ συνέχον ἡμῶν τὴν ζωὴν ἀκούω φθεγγόμενον· ἄν τε ἀπὸ τῆς τραπέζης, μείζων ἐντεῦθεν ἡ κατηγορία φανεῖται. η'. Πόθεν οὖν, εἰπέ μοι, δυνήσομαί σε ἐπιγνῶναι τὸν πιστὸν, τῶν εἰρημένων ἁπάντων τἀναντία ψηφιζομέ- νων; Καὶ τί λέγω τὸν πιστόν ; Οὐδὲ γὰρ εἰ ἄνθρωπος εἶ, σαφῶς δύναμαι μαθεῖν. [61] "Οταν γὰρ " λακτί ζῃς μὲν ὥσπερ ὄνος, σκιρτᾷς δὲ ὥσπερ ταῦρος, χρε μετίζῃς δὲ ἐπὶ γυναιξὶν ὥσπερ ἵππος· καὶ γαστρι μαργῇς μὲν ὥσπερ ἄρκτος, πιαίνῃς δὲ τὴν σάρκα ὥσπερ ἡμίονος· μνησικακῇς δὲ ὥσπερ κάμηλος· καὶ ἀρπάζῃς μὲν ὡς λύκος, ὀργίζῃ δὲ ὡς ὄφις, πλήττῃς δὲ ὡς σκορπίος, ὕπουλος δὲ ᾖς ὥσπερ ἀλώπηξ, ἐὰν δὲ πονηρίας διατηρῇς ὥσπερ ἀσπὶς καὶ ἔχις, πολεμῆς δὲ 18 κατὰ τῶν ἀδελφῶν ὥσπερ ὁ πονηρὸς δαίμων 10 ᾿Απὸ τῶν ἀποκαλύψεων] ᾿Απὸ τῆς τῶν παρελθόντων, φησὶν, ἀποκαλύψεως F. Αn. Sav. Ben. " in των Ο. 1. • μόνον om. Α. F. αὐτὸ τέθεικε C. D. F. Arm. sed posuit illud indefinitum et suspensum An. Τέξεται] Αdd. γάρ C. D. F. * ἀλλ᾽ ἁπλῶς... θείς] διὸ μετέωρος * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι δεῖ τὸν πιο στὸν καὶ βίον ἔχειν ὀρθόν Α. 15 έξωθεν] τῶν ἔξωθεν Edd. 16 ἀπό] καὶ ἀπό quater G. D. " γάρ] μὲν γὰρ Edd. το δέ] και Mor. Ben, 85 26

, 47 20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI τῆς φύσεως νόμων. Πῶς οὖν πιστεύσει ὁ τούτων ἄπει- ρος τῶν διηγημάτων ἀνήρ; Ἀπὸ τῶν 18 παρελθόντων, φησίν, ἀπὸ τῶν 10 ἀποκαλύψεων. Διὰ γὰρ τοῦτο τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ πάντα ἐξεκάλυψεν, ἅπερ ἔπαθεν, ἅπερ ἔδει- σεν, ἅπερ ποιῆσαι ἐβουλεύσατο, ἵνα [58] ἐξ ἐκείνων καὶ τοῦτο πιστώσηται· μᾶλλον δὲ, οὐκ ἀπὸ τῶν παρελθόν· των μόνον ε', ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων αὐτὸν ἐπ- άγεται. Τέξεται δέ, φησίν, υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου, νομίσῃς ἀλλότριόν σε τῆς διακονίας εἶναι τῆς κατὰ τὴν οἰκονομίαν. Εἰ γὰρ καὶ εἰς τὴν γέννησιν οὐδὲν συντελεῖς, ἀλλ᾽ ἀνέπαφος ἔμεινεν ἡ Παρθένος, ὅμως ὅπερ ἐστὶ πατρὸς ἴδιον, οὐ λυμαινόμενον τὸ τῆς παρθενίας ἀξίωμα, τοῦτό σοι δίδωμι, τὸ ὄνομα ἐπιθεῖναι τῷ τικτομένῳ· σὺ γὰρ αὐτὸν καλέσεις. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τὸς ὁ τόκος, ἀλλὰ τὰ πατρὸς ἐπιδείξῃ περὶ αὐτόν. Διὰ τοῦτό σε καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ ὀνόματος θέσεως εὐθέως οἰκειῶ τῷ τικτομένῳ. Εἶτα, ἵνα μὴ πάλιν ἐκ τούτου πατέρα τι; αὐτὸν ὑποπτεύσῃ, ἄκου σον τὰ ἑξῆς πῶς μετὰ ἀκριβείας τίθησι. Τέξεται ", φησίν, υἱόν· οὐκ εἶπε, Τέξεταί σοι, ἀλλ᾽ ἁπλῶς 3, Τέξεται, μετέωρον αὐτὸ θείς· οὐ γὰρ αὐτῷ ἔτικτεν, ἀλλὰ τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ. ζ'. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὄνομα ἐκ τῶν οὐρανῶν ἦλθε κοι μίζων ὁ ἄγγελος, καὶ ἐντεῦθεν δειχνύς θαυμαστὸν ὄντα τὸν τόκον, τῷ τὸν Θεὸν εἶναι τὸν τὴν προσηγορίαν ἄνωθεν πέμποντα διὰ τοῦ ἀγγέλου τῷ Ἰωσήφ. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἁπλῶς ἦν, ἀλλὰ μυρίων ἀγαθῶν θησαυρός. Διὸ καὶ ἑρμηνεύει τοῦτο ὁ ἄγγελος, καὶ χρηστὰς ὑπο- τείνει ἐλπίδας, καὶ ταύτῃ πρὸς πίστιν αὐτὸν ἐπαγό- μενος. Πρὸς γὰρ ταῦτα ἐπιῤῥεπέστερον ειώθαμεν ἔχειν· διὸ καὶ μᾶλλον αὐτοῖς πιστεύειν φιλοῦμεν. ᾿Απὸ πάντων τοίνυν κατασκευάσας τὴν πίστιν, ἀπὸ τῶν παρελθόντων, ἀπὸ τῶν μελλόντων, ἀπὸ τῶν ἐνεστώτων, ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς, εἰσάγει καὶ τὸν προφήτην ευκαίρως τούτοις ἅπασι ψηφιζόμενον. Πρὶν ἢ δὲ αὐτὸν εἰσαγαγεῖν, τὰ μέλλοντα τῇ οἰκου μένῃ δι' αὐτοῦ συμβήσεσθαι ἀγαθὰ προαναφωνεῖ. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστιν; 'Αμαρτιῶν [59] ἀπαλλαγὴ καὶ ἀναίρεσις. Αὐτὸς γὰρ σώσει, φησί, τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν· Καὶ ἐνταῦθα τὸ παρά- δοξον ἐνδείκνυται. Οὐ γὰρ πολέμων αἰσθητῶν, οὐδὲ βαρβάρων, ἀλλ' ὁ πολλῷ τούτων μεῖζον ἦν, ἁμαρτη- μάτων ἀπαλλαγὴν εὐαγγελίζεται· δ μηδενί ποτε ἔμπροσθεν ἐγένετο δυνατόν. Καί τίνος ἕνεκεν, φησί, Τὸν λαὸν αὐτοῦ, εἶπε, καὶ οὐχὶ καὶ τὰ ἔθνη προσ έθηκεν ; Ἵνα μὴ πτοήσῃ τὸν ἀκροατήν τέως. Τῷ γὰρ συνετῶς ἀκροωμένῳ καὶ τὰ ἔθνη ηνίξατο. Λαὸς γὰρ αὐτοῦ οὐχ οἱ Ἰουδαῖοι μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ προσιόντες καὶ δεχόμενοι τὴν παρ' αὐτοῦ γνῶσιν. Σκόπει δὲ πῶς αὐτοῦ καὶ τὸ ἀξίωμα ἡμῖν παρήνοιξε, λαὸν αὐτοῦ καλῶν τὸν δῆμον τὸν Ἰουδαϊκόν. Τοῦτο γὰρ οὐδὲν ἄλλο δεικνύντος ἐστίν, ἢ ὅτι Θεοῦ Παῖς ὁ τικτόμενος, καὶ περὶ τοῦ τῶν ἄνω βασιλέως ὁ λόγος ἐστὶν αὐτῷ. Οὐδὲ γὰρ ἁμαρτήματα ἀφιέναι ἑτέρας ἐστὶ δυνάμεως, ἀλλ᾽ ἢ τῆς οὐσίας μόνης ἐκείνης. *· Ἐπεὶ οὖν τοσαύτης ἀπελαύσαμεν δωρεάς, πάντα 23 ARCHIEP. CONSTANTINOP. 48 ποιῶμεν, ὥστε μὴ τὴν εὐεργεσίαν καθυβρίσαι την τοσαύτην. Εἰ γὰρ καὶ πρὸ τῆς τιμῆς ταύτης άξια κολάσεως τὰ γινόμενα ἦν, πολλῷ μᾶλλον μετὰ τὴν ἄφατον ταύτην εὐεργεσίαν. 25 Καὶ ταῦτα οὐχ ἁπλῶς λέγω νῦν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πολύ λοὺς ὁρῶ μετὰ τὸ βάπτισμα ῥαθυμότερον τῶν ἀμυή των διατελοῦντας, καὶ οὐδὲν ἔχοντας ίδιον γνώρισμα πολιτείας. Διά τοι τοῦτο οὐκ ἐν ἀγορᾷ, οὐκ ἐν ἐκ- κλησίᾳ δυνατὸν εἰδέναι ταχέως, τίς μὲν ὁ πιστὸς, τίς δὲ ὁ μὴ πιστὸς, πλὴν εἴ τις κατὰ τὸν καιρὸν ἐπισταίη τῶν μυστηρίων, καὶ ἴδοι τοὺς μὲν ἐκβαλλομένους, τοὺς δὲ ἔνδον μένοντας. Ἐχρῆν δὲ οὐκ ἀπὸ τοῦ τά που, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ τρόπου γνωρίζεσθαι. Τὰ μὲν γὰρ ἔξωθεν * ἀξιώματα, εἰκότως ἀπὸ τῶν ἔξωθεν περι κειμένων [60] τεκμηρίων ἐστὶ κατάδηλα· τὰ δὲ ἡμέ τερα ἀπὸ τῆς ψυχῆς εἶναι γνώριμα χρή. Τον γὰρ πιστὸν οὐκ ἀπὸ τῆς δωρεᾶς χρή φαίνεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ζωῆς τῆς καινῆς. Τὸν πιστόν, φωστῆρα δεῖ εἶναι τοῦ κόσμου καὶ ἄλας. Ὅταν δὲ μηδὲ σαυτῷ φαίνῃς, μηδὲ τὴν οἰκείαν σηπεδόνα ἐπισφίγγης, πόθεν τε εἰσόμεθα λοιπόν; ὅτι τῶν ναμάτων ἐπέδης τῶν ἱερῶν; ᾿Αλλὰ τοῦτό σοι καλά. σεως ἐφόδιον γίνεται. Τιμῆς γὰρ μέγεθος τοῖς οὐκ ἀξίως τῆς τιμῆς την προαιρουμένοις προσθήκη τις μωρίας ἐστί. Τὸν γὰρ πιστὸν οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἔλαβε παρά τοῦ Θεοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν αὐτὸς εἰσήνεγκε λάμπειν δίκαιον, καὶ πανταχόθεν εἶναι γνώριμον, ἀπὸ τὰ τοῦ βαδίσματος, ἀπὸ τοῦ βλέμματος, ἀπὸ τοῦ σχήματος, ἀπὸ τῆς φωνῆς. Ταῦτα δὲ εἶπον, οὐχ ἵνα πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλ᾽ ἵνα πρὸς ὠφέλειαν τῶν ὁρώντων ἑαυτοὺς ρυθμίσωμεν. Νῦν δὲ ὅθεν ἂν ζητήσω σε ἐπιγνῶναι, πανταχοῦ σε ἀπὸ τῶν ἐναντίων εὑρίσκω φαινόμενον. "Αν τε γὰρ ἀπὸ τοῦ τόπου βουληθώ σε καταμαθεῖν, ἐν ἱπποδρομίοις καὶ θεάτροις καὶ παρα- νομίαις ὁρῶ διημερεύοντα, ἐν πονηροῖς συλλόγοις τοῖς ἐν ἀγορᾷ, καὶ ἀνθρώπων συνουσίαις διεφθαρμέν νων· ἄν τε ἀπὸ τοῦ σχήματος τῆς ὄψεως, ἀνακαγχά ζοντα βλέπω διηνεκῶς καὶ διαλελυμένον, καθάπερ σεσηρυῖαν ἑταιρίδα καὶ ἀπολελυμένην· ἄν τε ἀπὸ τῶν ἱματίων, τῶν ἐπὶ σκηνῆς οὐδὲν ἄμεινον διακεί μενον ὁρῶ· ἄν τε ἀπὸ τῶν ἑπομένων, παρασίτους περιφέρεις καὶ κόλακας· ἄν τε ἀπὸ τῶν ῥημάτων, οὐδὲν ὑγιές, οὐδὲ ἀναγκαῖον, οὐδὲ συνέχον ἡμῶν τὴν ζωὴν ἀκούω φθεγγόμενον· ἄν τε ἀπὸ τῆς τραπέζης, μείζων ἐντεῦθεν ἡ κατηγορία φανεῖται. η'. Πόθεν οὖν, εἰπέ μοι, δυνήσομαί σε ἐπιγνῶναι τὸν πιστὸν, τῶν εἰρημένων ἁπάντων τἀναντία ψηφιζομέ- νων; Καὶ τί λέγω τὸν πιστόν ; Οὐδὲ γὰρ εἰ ἄνθρωπος εἶ, σαφῶς δύναμαι μαθεῖν. [61] "Οταν γὰρ " λακτί ζῃς μὲν ὥσπερ ὄνος, σκιρτᾷς δὲ ὥσπερ ταῦρος, χρε μετίζῃς δὲ ἐπὶ γυναιξὶν ὥσπερ ἵππος· καὶ γαστρι μαργῇς μὲν ὥσπερ ἄρκτος, πιαίνῃς δὲ τὴν σάρκα ὥσπερ ἡμίονος· μνησικακῇς δὲ ὥσπερ κάμηλος· καὶ ἀρπάζῃς μὲν ὡς λύκος, ὀργίζῃ δὲ ὡς ὄφις, πλήττῃς δὲ ὡς σκορπίος, ὕπουλος δὲ ᾖς ὥσπερ ἀλώπηξ, ἐὰν δὲ πονηρίας διατηρῇς ὥσπερ ἀσπὶς καὶ ἔχις, πολεμῆς δὲ 18 κατὰ τῶν ἀδελφῶν ὥσπερ ὁ πονηρὸς δαίμων 10 ᾿Απὸ τῶν ἀποκαλύψεων] ᾿Απὸ τῆς τῶν παρελθόντων, φησὶν, ἀποκαλύψεως F. Αn. Sav. Ben. " in των Ο. 1. • μόνον om. Α. F. αὐτὸ τέθεικε C. D. F. Arm. sed posuit illud indefinitum et suspensum An. Τέξεται] Αdd. γάρ C. D. F. * ἀλλ᾽ ἁπλῶς... θείς] διὸ μετέωρος * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι δεῖ τὸν πιο στὸν καὶ βίον ἔχειν ὀρθόν Α. 15 έξωθεν] τῶν ἔξωθεν Edd. 16 ἀπό] καὶ ἀπό quater G. D. " γάρ] μὲν γὰρ Edd. το δέ] και Mor. Ben, 85 26

49 ἔγραψεν, ἢ νόμους συνέθηκεν. Καὶ γὰρ αὐτόθεν ἅπαντες ἐδείκνυντο οὗτοι, ὅτι πνεύμα πονηρὸν, καὶ δαίμων τις ἄγριος πολεμῶν ἡμῶν τῇ φύσει, καὶ σωφροσύνης ἐχθρὸς, καὶ εὐταξίας [10] πολέμιος, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιῶν, ἐνήχησεν αὐτῶν τῇ ψυχῇ. Οταν γὰρ κοινὰς πᾶσι τὰς γυναῖκας ποιῶσι, καὶ παρθένους γυμνώσαντες ἐπὶ τῆς παλαίστρας ἄγωσιν ἐπὶ θέαν ἀνθρώπων, καὶ λαθραίους κατασκευάζωσε γάμους, πάντα ὁμοῦ εν μιγνύντες καὶ συνταράττον τες, 18 καὶ τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ἀνατρέποντες, τί ἕτερον ἔστιν εἰπεῖν ; Οτι γὰρ δαιμόνων ἐκεῖνα ἅπαντα ευρήματα καὶ παρὰ φύσιν τὰ λεγόμενα, καὶ αὐτὴ μαρτυρήσειεν ἂν ἡμῖν ἡ φύσις, οὐκ ἀνασχομένη τῶν εἰρημένων· καὶ ταῦτα οὐ μετὰ διωγμῶν, οὐ μετὰ κινδύνων, οὐ μετὰ πολέμων, ἀλλὰ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας ἁπάσης γραφόντων, καὶ πολλοῖς πολλα- χόθεν καλλωπιζόντων. Τὰ δὲ τῶν ἁλιέων, ἐλαυνο μένων, μαστιζομένων, κινδυνευόντων, καὶ ἰδιῶται καὶ σοφοί, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ βασιλεῖς καὶ στρατιῶται, καὶ βάρβαροι καὶ Ἕλληνες, μετά πάσης ἐδέξαντο τῆς εὐνοίας. S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ε. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι διὰ τὸ μικρὰ εἶναι ταῦτα καὶ χαμαίζηλα, εὐπαράδεκτα γέγονεν ἅπασι· καὶ γὰρ πολλῷ ταῦτα ἐκείνων ὑψηλότερα. Παρθενείας μὲν γὰρ, ἐκεῖνοι οὐδὲ ὄναρ οὐδὲ τὸ ὄνομα εφαντάσθη- σαν, οὐδὲ ἀκτημοσύνης, οὐδὲ νηστείας, οὐδέ τινος ἄλλων τῶν ὑψηλῶν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν οὐκ ἐπιθυμίαν ἐξομίζουσι μόνον, οὐδὲ πρᾶξιν κολάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ὄψιν ἀκόλαστον, καὶ ῥήματα ὑβριστικά, καὶ γέλωτα ἄτακτον, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ κραυγὴν, καὶ μέχρι τῶν μικροτάτων προάγουσι τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν τοῦ τῆς παρθενίας ενέπλησαν φυτοῦ. Καὶ περὶ Θεοῦ δὲ ταῦτα φιλοσοφείν πείθουσι, καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς πραγμάτων, ἃ μηδεὶς μηδέποτε ἐκείνων μηδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν ἴσχυσε. Πῶς [11] γὰρ, οἱ κνωδάλων καὶ θηρίων χαμαὶ ἑρπόντων καὶ ἑτέρων ἀτιμοτέρων εἰκόνας θεοποιήσαντες; Αλλ' ὅμως καὶ ἐδέχθη καὶ ἐπιστεύθη τὰ ὑψηλὰ ταῦτα δόγματα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνθεῖ τὴν ἡμέραν, καὶ ἐπιδίδωσι. Τὰ δὲ ἐκείνων οίχεται καὶ ἀπόλωλεν, αραχνίων εὐκολώ τερον ἀφανισθέντα. Καὶ μάλα εἰκότως· δαίμονες γὰρ ταῦτα διηγόρευον. Διὸ 80 μετὰ τῆς ἀσελγείας καὶ πολὺν ἔχει τὸν ζόφον, καὶ πλείω τὸν πόνον ε'. Τί γὰρ ἂν γένοιτο καταγελαστότερον τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἐν ᾗ μετὰ τῶν εἰρημένων μυρίους ἀναλώσας στίχους ὁ φιλόσοφος, ὥστε δυνηθῆναι δεῖξαι τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς μακρηγορίας, καὶ ἀσαφείας πολλῆς τὰ εἰρημένα ἐνέπλησεν; Οπερ εἰ καί τι συμφέρον είχε, σφόδρα ἄχρηστον ἔμελλον εἶναι τῷ τῶν ἀνθρώ πων βίῳ. Εἰ γὰρ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ χαλκοτύπος, καὶ ὁ οἰκοδόμος, καὶ ὁ κυβερνήτης, καὶ ἕκαστος, ἀπὸ τῆς τῶν χειρῶν τρεφόμενος εργασίας, μέλλοι τῆς τέχνης μὲν ἀφίστασθαι καὶ τῶν δικαίων πόνων, ἀναλίσκειν δὲ ἔτη τόσα καὶ τόσα, ὥστε μαθεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον· καὶ πρὶν ἢ μαθεῖν πολλάκις φθάσει τα λιμῷ διαφθαρεῖς, καὶ ἀπελεύσεται διὰ τὸ δίκαιον τοῦτο, μήτε τῶν ἄλλων τῶν χρησίμων μηδὲν μαθών, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταλύσας τὸν βίον. Ἀλλ᾿ οὐ τὰ $7 9 39 που, ἡμέτερα τοιαῦτα· ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ πρέ καὶ τὸ συμφέρον, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν βραχέσι καὶ σαφέσι συλλαβών βήμασιν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Χριστός· ποτὲ μὲν λέγων, ὅτι Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται, τουτέστι, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, καὶ τῇ τοῦ πλησίον· ποτὲ δὲ λέγων, "Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. "Απερ καὶ γηπόνῳ, καὶ οἰκέτῃ, καὶ γυναικὶ χήρᾳ, καὶ παιδὶ αὐτῷ, καὶ τῷ σφόδρα ἀνοήτῳ δοκοῦντι εἶναι, πάντα ευσύνοπτα καὶ ῥᾴδια καταμαθεῖν. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῆς ἀληθείας [12] καὶ μαρτυρεῖ τῶν πραγμάτων τὸ τέλος. Πάντες γοῦν ἔμαθον τὰ πρακτέα· καὶ οὐκ ἔμαθον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐζήλωσαν· καὶ οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον, οὐδὲ ἐν μέσαις ταῖς ἀγοραῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κορυφαῖς τῶν ὁρῶν. Καὶ γὰρ ἐκεῖ πολλὴν ὄψει την φιλοσοφίαν οὖσαν, καὶ χοροὺς ἀγγέλων ἐν ἀνθρωπίνου σώματο λάμποντας, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν πολιτείαν ἐνταῦθα φαινομένην. Καὶ γὰρ πολιτείαν ἔγραψαν ἡμῖν οἱ ἁλιεῖς, οὐκ ἀπὸ παίδων κελεύσαντες λαμβάνεσθαι, καθάπερ ἐκεῖνοι, οὐδὲ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν νομο- θετοῦντες εἶναι τὸν εἰ ἐνάρετον· ἀλλ᾽ ἁπλῶς τάση διαλεγόμενοι ἡλικίᾳ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, παίδων παί γνια· ταῦτα δὲ, πραγμάτων ἀλήθεια. Καὶ τόπον δὲ ἀπέδωκαν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ τὸν οὐρανὸν, καὶ τεχνίτην αὐτῆς τὸν Θεὸν εἰσήγαγον, καὶ νομοθέτην τῶν ἐκεῖ κειμένων 10 νόμων· ὥσπερ οὖν καὶ ἐχρῆν. Τὰ δὲ ἔπαθλα τῆς πολιτείας, οὐ φύλλα δάφνης, οὐδὲ κότινος, οὐδὲ ἡ ἐν πρυτανείῳ σίτησις, οὐδὲ εἰκόνες χαλκαῖ, τὰ ψυχρὰ ταῦτα καὶ εὐτελῆ· ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ Θεοῦ γενέσθαι παῖδας, καὶ τὸ μετ' ἀγγέλων χορεύειν, καὶ τῷ θρόνῳ παρεστάναι τῷ βα σιλικῷ, καὶ διηνεκώς είναι μετά Χριστοῦ. δ'. Δημαγωγοὶ δὲ τῆς πολιτείας εἰσὶ ταύτης τελῶναι, καὶ ἁλιεῖς, καὶ σκηνοποιοί, οὐκ ἐν χρόνῳ ζήσαντες ὀλίγῳ, ἀλλὰ διὰ παντὸς ζώντες. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τελευτὴν τοὺς πολιτευομένους τὰ μέγιστα ἀνῆσαι δύναιντ' ἄν. Ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πόλεμος οὐ πρὸς ἀνα θρώπους, ἀλλὰ πρὸς δαίμονας καὶ τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις εκείνας ἐστί. Διὸ καὶ στρατηγὸς αὐτοῖς οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ ἀγγέλων οὐδεὶς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Καὶ τὰ ὅπλα δὲ τῶν στρατιωτών τούτων μιμεί ται τοῦ πολέμου τὴν φύσιν· οὐ 80 γὰρ ἀπὸ δέρματος καὶ σιδήρου κατεσκευασμένα εἰσὶν, [15] ἀλλ' ἐξ ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως καὶ φιλοσοφίας ἁπάσης. Ἐπεὶ οὖν περὶ τῆς πολιτείας ταύτης καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, καὶ ἡμῖν πρόκειται νῦν εἰπεῖν, προσέχωμεν ἀκριβῶς τῷ Ματθαίῳ περὶ ταύ της τρανῶς οι διαλεγομένῳ. Οὐ γὰρ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ τὴν πολιτείαν νομοθετήσαντος Χριστοῦ πάντα ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Προσέχωμεν δὲ, ἵνα καὶ ἐγγραφῆναι δυνηθῶμεν εἰς αὐτὴν, καὶ λάμψαι μετὰ τῶν ἤδη πολιτευσαμένων, καὶ τοὺς ἁμαράντους ἐκείνους ἐκ- δεχομένων στεφάνους. Καίτοιγε πολλοῖς εὔκολος δ λόγος οὗτος εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ τῶν προφητῶν δυσκο λίαν ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἀγνοούντων ἐστὶ τὸ βάθος τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ ἐ νοημάτων. Διὸ παρακαλώ, 37 * ὁμοῦ] Add. χρήματα Β. 1 συνταράττοντες] συντάττοντες Β. Ε. συγχέοντες Α. 10 οὐδέ om. Ε. * διή] Add. xal Edd. 2 πλείω τὸν πόνον] Sic An. Arm. et codd. πλέον τὸ ἄτοπον Steph. Sav. 3 πᾶσαν ἁπλῶς τήν] Sic An. et Codd. πᾶσαν τὴν ἄλλην Edd. " τόν] το Edd. præter Mor. 33 φθάση Edd. 28 n. cadem. 86 οὐ ] οὐδέ Edd. κειμένων Οι τρανῶς om. Α. Β. ἐν αὐτῷ] Sic Ε. αὐτῶν A. caeteri αὐτοῖς. by

49 ἔγραψεν, ἢ νόμους συνέθηκεν. Καὶ γὰρ αὐτόθεν ἅπαντες ἐδείκνυντο οὗτοι, ὅτι πνεύμα πονηρὸν, καὶ δαίμων τις ἄγριος πολεμῶν ἡμῶν τῇ φύσει, καὶ σωφροσύνης ἐχθρὸς, καὶ εὐταξίας [10] πολέμιος, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιῶν, ἐνήχησεν αὐτῶν τῇ ψυχῇ. Οταν γὰρ κοινὰς πᾶσι τὰς γυναῖκας ποιῶσι, καὶ παρθένους γυμνώσαντες ἐπὶ τῆς παλαίστρας ἄγωσιν ἐπὶ θέαν ἀνθρώπων, καὶ λαθραίους κατασκευάζωσε γάμους, πάντα ὁμοῦ εν μιγνύντες καὶ συνταράττον τες, 18 καὶ τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ἀνατρέποντες, τί ἕτερον ἔστιν εἰπεῖν ; Οτι γὰρ δαιμόνων ἐκεῖνα ἅπαντα ευρήματα καὶ παρὰ φύσιν τὰ λεγόμενα, καὶ αὐτὴ μαρτυρήσειεν ἂν ἡμῖν ἡ φύσις, οὐκ ἀνασχομένη τῶν εἰρημένων· καὶ ταῦτα οὐ μετὰ διωγμῶν, οὐ μετὰ κινδύνων, οὐ μετὰ πολέμων, ἀλλὰ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας ἁπάσης γραφόντων, καὶ πολλοῖς πολλα- χόθεν καλλωπιζόντων. Τὰ δὲ τῶν ἁλιέων, ἐλαυνο μένων, μαστιζομένων, κινδυνευόντων, καὶ ἰδιῶται καὶ σοφοί, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ βασιλεῖς καὶ στρατιῶται, καὶ βάρβαροι καὶ Ἕλληνες, μετά πάσης ἐδέξαντο τῆς εὐνοίας. S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ε. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι διὰ τὸ μικρὰ εἶναι ταῦτα καὶ χαμαίζηλα, εὐπαράδεκτα γέγονεν ἅπασι· καὶ γὰρ πολλῷ ταῦτα ἐκείνων ὑψηλότερα. Παρθενείας μὲν γὰρ, ἐκεῖνοι οὐδὲ ὄναρ οὐδὲ τὸ ὄνομα εφαντάσθη- σαν, οὐδὲ ἀκτημοσύνης, οὐδὲ νηστείας, οὐδέ τινος ἄλλων τῶν ὑψηλῶν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν οὐκ ἐπιθυμίαν ἐξομίζουσι μόνον, οὐδὲ πρᾶξιν κολάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ὄψιν ἀκόλαστον, καὶ ῥήματα ὑβριστικά, καὶ γέλωτα ἄτακτον, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ κραυγὴν, καὶ μέχρι τῶν μικροτάτων προάγουσι τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν τοῦ τῆς παρθενίας ενέπλησαν φυτοῦ. Καὶ περὶ Θεοῦ δὲ ταῦτα φιλοσοφείν πείθουσι, καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς πραγμάτων, ἃ μηδεὶς μηδέποτε ἐκείνων μηδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν ἴσχυσε. Πῶς [11] γὰρ, οἱ κνωδάλων καὶ θηρίων χαμαὶ ἑρπόντων καὶ ἑτέρων ἀτιμοτέρων εἰκόνας θεοποιήσαντες; Αλλ' ὅμως καὶ ἐδέχθη καὶ ἐπιστεύθη τὰ ὑψηλὰ ταῦτα δόγματα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνθεῖ τὴν ἡμέραν, καὶ ἐπιδίδωσι. Τὰ δὲ ἐκείνων οίχεται καὶ ἀπόλωλεν, αραχνίων εὐκολώ τερον ἀφανισθέντα. Καὶ μάλα εἰκότως· δαίμονες γὰρ ταῦτα διηγόρευον. Διὸ 80 μετὰ τῆς ἀσελγείας καὶ πολὺν ἔχει τὸν ζόφον, καὶ πλείω τὸν πόνον ε'. Τί γὰρ ἂν γένοιτο καταγελαστότερον τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἐν ᾗ μετὰ τῶν εἰρημένων μυρίους ἀναλώσας στίχους ὁ φιλόσοφος, ὥστε δυνηθῆναι δεῖξαι τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς μακρηγορίας, καὶ ἀσαφείας πολλῆς τὰ εἰρημένα ἐνέπλησεν; Οπερ εἰ καί τι συμφέρον είχε, σφόδρα ἄχρηστον ἔμελλον εἶναι τῷ τῶν ἀνθρώ πων βίῳ. Εἰ γὰρ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ χαλκοτύπος, καὶ ὁ οἰκοδόμος, καὶ ὁ κυβερνήτης, καὶ ἕκαστος, ἀπὸ τῆς τῶν χειρῶν τρεφόμενος εργασίας, μέλλοι τῆς τέχνης μὲν ἀφίστασθαι καὶ τῶν δικαίων πόνων, ἀναλίσκειν δὲ ἔτη τόσα καὶ τόσα, ὥστε μαθεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον· καὶ πρὶν ἢ μαθεῖν πολλάκις φθάσει τα λιμῷ διαφθαρεῖς, καὶ ἀπελεύσεται διὰ τὸ δίκαιον τοῦτο, μήτε τῶν ἄλλων τῶν χρησίμων μηδὲν μαθών, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταλύσας τὸν βίον. Ἀλλ᾿ οὐ τὰ $7 9 39 που, ἡμέτερα τοιαῦτα· ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ πρέ καὶ τὸ συμφέρον, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν βραχέσι καὶ σαφέσι συλλαβών βήμασιν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Χριστός· ποτὲ μὲν λέγων, ὅτι Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται, τουτέστι, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, καὶ τῇ τοῦ πλησίον· ποτὲ δὲ λέγων, "Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. "Απερ καὶ γηπόνῳ, καὶ οἰκέτῃ, καὶ γυναικὶ χήρᾳ, καὶ παιδὶ αὐτῷ, καὶ τῷ σφόδρα ἀνοήτῳ δοκοῦντι εἶναι, πάντα ευσύνοπτα καὶ ῥᾴδια καταμαθεῖν. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῆς ἀληθείας [12] καὶ μαρτυρεῖ τῶν πραγμάτων τὸ τέλος. Πάντες γοῦν ἔμαθον τὰ πρακτέα· καὶ οὐκ ἔμαθον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐζήλωσαν· καὶ οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον, οὐδὲ ἐν μέσαις ταῖς ἀγοραῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κορυφαῖς τῶν ὁρῶν. Καὶ γὰρ ἐκεῖ πολλὴν ὄψει την φιλοσοφίαν οὖσαν, καὶ χοροὺς ἀγγέλων ἐν ἀνθρωπίνου σώματο λάμποντας, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν πολιτείαν ἐνταῦθα φαινομένην. Καὶ γὰρ πολιτείαν ἔγραψαν ἡμῖν οἱ ἁλιεῖς, οὐκ ἀπὸ παίδων κελεύσαντες λαμβάνεσθαι, καθάπερ ἐκεῖνοι, οὐδὲ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν νομο- θετοῦντες εἶναι τὸν εἰ ἐνάρετον· ἀλλ᾽ ἁπλῶς τάση διαλεγόμενοι ἡλικίᾳ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, παίδων παί γνια· ταῦτα δὲ, πραγμάτων ἀλήθεια. Καὶ τόπον δὲ ἀπέδωκαν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ τὸν οὐρανὸν, καὶ τεχνίτην αὐτῆς τὸν Θεὸν εἰσήγαγον, καὶ νομοθέτην τῶν ἐκεῖ κειμένων 10 νόμων· ὥσπερ οὖν καὶ ἐχρῆν. Τὰ δὲ ἔπαθλα τῆς πολιτείας, οὐ φύλλα δάφνης, οὐδὲ κότινος, οὐδὲ ἡ ἐν πρυτανείῳ σίτησις, οὐδὲ εἰκόνες χαλκαῖ, τὰ ψυχρὰ ταῦτα καὶ εὐτελῆ· ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ Θεοῦ γενέσθαι παῖδας, καὶ τὸ μετ' ἀγγέλων χορεύειν, καὶ τῷ θρόνῳ παρεστάναι τῷ βα σιλικῷ, καὶ διηνεκώς είναι μετά Χριστοῦ. δ'. Δημαγωγοὶ δὲ τῆς πολιτείας εἰσὶ ταύτης τελῶναι, καὶ ἁλιεῖς, καὶ σκηνοποιοί, οὐκ ἐν χρόνῳ ζήσαντες ὀλίγῳ, ἀλλὰ διὰ παντὸς ζώντες. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τελευτὴν τοὺς πολιτευομένους τὰ μέγιστα ἀνῆσαι δύναιντ' ἄν. Ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πόλεμος οὐ πρὸς ἀνα θρώπους, ἀλλὰ πρὸς δαίμονας καὶ τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις εκείνας ἐστί. Διὸ καὶ στρατηγὸς αὐτοῖς οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ ἀγγέλων οὐδεὶς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Καὶ τὰ ὅπλα δὲ τῶν στρατιωτών τούτων μιμεί ται τοῦ πολέμου τὴν φύσιν· οὐ 80 γὰρ ἀπὸ δέρματος καὶ σιδήρου κατεσκευασμένα εἰσὶν, [15] ἀλλ' ἐξ ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως καὶ φιλοσοφίας ἁπάσης. Ἐπεὶ οὖν περὶ τῆς πολιτείας ταύτης καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, καὶ ἡμῖν πρόκειται νῦν εἰπεῖν, προσέχωμεν ἀκριβῶς τῷ Ματθαίῳ περὶ ταύ της τρανῶς οι διαλεγομένῳ. Οὐ γὰρ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ τὴν πολιτείαν νομοθετήσαντος Χριστοῦ πάντα ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Προσέχωμεν δὲ, ἵνα καὶ ἐγγραφῆναι δυνηθῶμεν εἰς αὐτὴν, καὶ λάμψαι μετὰ τῶν ἤδη πολιτευσαμένων, καὶ τοὺς ἁμαράντους ἐκείνους ἐκ- δεχομένων στεφάνους. Καίτοιγε πολλοῖς εὔκολος δ λόγος οὗτος εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ τῶν προφητῶν δυσκο λίαν ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἀγνοούντων ἐστὶ τὸ βάθος τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ ἐ νοημάτων. Διὸ παρακαλώ, 37 * ὁμοῦ] Add. χρήματα Β. 1 συνταράττοντες] συντάττοντες Β. Ε. συγχέοντες Α. 10 οὐδέ om. Ε. * διή] Add. xal Edd. 2 πλείω τὸν πόνον] Sic An. Arm. et codd. πλέον τὸ ἄτοπον Steph. Sav. 3 πᾶσαν ἁπλῶς τήν] Sic An. et Codd. πᾶσαν τὴν ἄλλην Edd. " τόν] το Edd. præter Mor. 33 φθάση Edd. 28 n. cadem. 86 οὐ ] οὐδέ Edd. κειμένων Οι τρανῶς om. Α. Β. ἐν αὐτῷ] Sic Ε. αὐτῶν A. caeteri αὐτοῖς. by

49 ἔγραψεν, ἢ νόμους συνέθηκεν. Καὶ γὰρ αὐτόθεν ἅπαντες ἐδείκνυντο οὗτοι, ὅτι πνεύμα πονηρὸν, καὶ δαίμων τις ἄγριος πολεμῶν ἡμῶν τῇ φύσει, καὶ σωφροσύνης ἐχθρὸς, καὶ εὐταξίας [10] πολέμιος, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιῶν, ἐνήχησεν αὐτῶν τῇ ψυχῇ. Οταν γὰρ κοινὰς πᾶσι τὰς γυναῖκας ποιῶσι, καὶ παρθένους γυμνώσαντες ἐπὶ τῆς παλαίστρας ἄγωσιν ἐπὶ θέαν ἀνθρώπων, καὶ λαθραίους κατασκευάζωσε γάμους, πάντα ὁμοῦ εν μιγνύντες καὶ συνταράττον τες, 18 καὶ τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ἀνατρέποντες, τί ἕτερον ἔστιν εἰπεῖν ; Οτι γὰρ δαιμόνων ἐκεῖνα ἅπαντα ευρήματα καὶ παρὰ φύσιν τὰ λεγόμενα, καὶ αὐτὴ μαρτυρήσειεν ἂν ἡμῖν ἡ φύσις, οὐκ ἀνασχομένη τῶν εἰρημένων· καὶ ταῦτα οὐ μετὰ διωγμῶν, οὐ μετὰ κινδύνων, οὐ μετὰ πολέμων, ἀλλὰ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας ἁπάσης γραφόντων, καὶ πολλοῖς πολλα- χόθεν καλλωπιζόντων. Τὰ δὲ τῶν ἁλιέων, ἐλαυνο μένων, μαστιζομένων, κινδυνευόντων, καὶ ἰδιῶται καὶ σοφοί, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ βασιλεῖς καὶ στρατιῶται, καὶ βάρβαροι καὶ Ἕλληνες, μετά πάσης ἐδέξαντο τῆς εὐνοίας. S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ε. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν, ὅτι διὰ τὸ μικρὰ εἶναι ταῦτα καὶ χαμαίζηλα, εὐπαράδεκτα γέγονεν ἅπασι· καὶ γὰρ πολλῷ ταῦτα ἐκείνων ὑψηλότερα. Παρθενείας μὲν γὰρ, ἐκεῖνοι οὐδὲ ὄναρ οὐδὲ τὸ ὄνομα εφαντάσθη- σαν, οὐδὲ ἀκτημοσύνης, οὐδὲ νηστείας, οὐδέ τινος ἄλλων τῶν ὑψηλῶν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν οὐκ ἐπιθυμίαν ἐξομίζουσι μόνον, οὐδὲ πρᾶξιν κολάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ὄψιν ἀκόλαστον, καὶ ῥήματα ὑβριστικά, καὶ γέλωτα ἄτακτον, καὶ σχῆμα, καὶ βάδισμα, καὶ κραυγὴν, καὶ μέχρι τῶν μικροτάτων προάγουσι τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν τοῦ τῆς παρθενίας ενέπλησαν φυτοῦ. Καὶ περὶ Θεοῦ δὲ ταῦτα φιλοσοφείν πείθουσι, καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς πραγμάτων, ἃ μηδεὶς μηδέποτε ἐκείνων μηδὲ εἰς νοῦν λαβεῖν ἴσχυσε. Πῶς [11] γὰρ, οἱ κνωδάλων καὶ θηρίων χαμαὶ ἑρπόντων καὶ ἑτέρων ἀτιμοτέρων εἰκόνας θεοποιήσαντες; Αλλ' ὅμως καὶ ἐδέχθη καὶ ἐπιστεύθη τὰ ὑψηλὰ ταῦτα δόγματα, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνθεῖ τὴν ἡμέραν, καὶ ἐπιδίδωσι. Τὰ δὲ ἐκείνων οίχεται καὶ ἀπόλωλεν, αραχνίων εὐκολώ τερον ἀφανισθέντα. Καὶ μάλα εἰκότως· δαίμονες γὰρ ταῦτα διηγόρευον. Διὸ 80 μετὰ τῆς ἀσελγείας καὶ πολὺν ἔχει τὸν ζόφον, καὶ πλείω τὸν πόνον ε'. Τί γὰρ ἂν γένοιτο καταγελαστότερον τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἐν ᾗ μετὰ τῶν εἰρημένων μυρίους ἀναλώσας στίχους ὁ φιλόσοφος, ὥστε δυνηθῆναι δεῖξαι τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς μακρηγορίας, καὶ ἀσαφείας πολλῆς τὰ εἰρημένα ἐνέπλησεν; Οπερ εἰ καί τι συμφέρον είχε, σφόδρα ἄχρηστον ἔμελλον εἶναι τῷ τῶν ἀνθρώ πων βίῳ. Εἰ γὰρ ὁ γεωργὸς, καὶ ὁ χαλκοτύπος, καὶ ὁ οἰκοδόμος, καὶ ὁ κυβερνήτης, καὶ ἕκαστος, ἀπὸ τῆς τῶν χειρῶν τρεφόμενος εργασίας, μέλλοι τῆς τέχνης μὲν ἀφίστασθαι καὶ τῶν δικαίων πόνων, ἀναλίσκειν δὲ ἔτη τόσα καὶ τόσα, ὥστε μαθεῖν τί ποτέ ἐστι τὸ δίκαιον· καὶ πρὶν ἢ μαθεῖν πολλάκις φθάσει τα λιμῷ διαφθαρεῖς, καὶ ἀπελεύσεται διὰ τὸ δίκαιον τοῦτο, μήτε τῶν ἄλλων τῶν χρησίμων μηδὲν μαθών, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταλύσας τὸν βίον. Ἀλλ᾿ οὐ τὰ $7 9 39 που, ἡμέτερα τοιαῦτα· ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ πρέ καὶ τὸ συμφέρον, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν βραχέσι καὶ σαφέσι συλλαβών βήμασιν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Χριστός· ποτὲ μὲν λέγων, ὅτι Ἐν δυσὶν ἐντολαῖς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται, τουτέστι, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ, καὶ τῇ τοῦ πλησίον· ποτὲ δὲ λέγων, "Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. "Απερ καὶ γηπόνῳ, καὶ οἰκέτῃ, καὶ γυναικὶ χήρᾳ, καὶ παιδὶ αὐτῷ, καὶ τῷ σφόδρα ἀνοήτῳ δοκοῦντι εἶναι, πάντα ευσύνοπτα καὶ ῥᾴδια καταμαθεῖν. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῆς ἀληθείας [12] καὶ μαρτυρεῖ τῶν πραγμάτων τὸ τέλος. Πάντες γοῦν ἔμαθον τὰ πρακτέα· καὶ οὐκ ἔμαθον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐζήλωσαν· καὶ οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον, οὐδὲ ἐν μέσαις ταῖς ἀγοραῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς κορυφαῖς τῶν ὁρῶν. Καὶ γὰρ ἐκεῖ πολλὴν ὄψει την φιλοσοφίαν οὖσαν, καὶ χοροὺς ἀγγέλων ἐν ἀνθρωπίνου σώματο λάμποντας, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν πολιτείαν ἐνταῦθα φαινομένην. Καὶ γὰρ πολιτείαν ἔγραψαν ἡμῖν οἱ ἁλιεῖς, οὐκ ἀπὸ παίδων κελεύσαντες λαμβάνεσθαι, καθάπερ ἐκεῖνοι, οὐδὲ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν νομο- θετοῦντες εἶναι τὸν εἰ ἐνάρετον· ἀλλ᾽ ἁπλῶς τάση διαλεγόμενοι ἡλικίᾳ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, παίδων παί γνια· ταῦτα δὲ, πραγμάτων ἀλήθεια. Καὶ τόπον δὲ ἀπέδωκαν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ τὸν οὐρανὸν, καὶ τεχνίτην αὐτῆς τὸν Θεὸν εἰσήγαγον, καὶ νομοθέτην τῶν ἐκεῖ κειμένων 10 νόμων· ὥσπερ οὖν καὶ ἐχρῆν. Τὰ δὲ ἔπαθλα τῆς πολιτείας, οὐ φύλλα δάφνης, οὐδὲ κότινος, οὐδὲ ἡ ἐν πρυτανείῳ σίτησις, οὐδὲ εἰκόνες χαλκαῖ, τὰ ψυχρὰ ταῦτα καὶ εὐτελῆ· ἀλλὰ ζωὴ τέλος οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ Θεοῦ γενέσθαι παῖδας, καὶ τὸ μετ' ἀγγέλων χορεύειν, καὶ τῷ θρόνῳ παρεστάναι τῷ βα σιλικῷ, καὶ διηνεκώς είναι μετά Χριστοῦ. δ'. Δημαγωγοὶ δὲ τῆς πολιτείας εἰσὶ ταύτης τελῶναι, καὶ ἁλιεῖς, καὶ σκηνοποιοί, οὐκ ἐν χρόνῳ ζήσαντες ὀλίγῳ, ἀλλὰ διὰ παντὸς ζώντες. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τελευτὴν τοὺς πολιτευομένους τὰ μέγιστα ἀνῆσαι δύναιντ' ἄν. Ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πόλεμος οὐ πρὸς ἀνα θρώπους, ἀλλὰ πρὸς δαίμονας καὶ τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις εκείνας ἐστί. Διὸ καὶ στρατηγὸς αὐτοῖς οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ ἀγγέλων οὐδεὶς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Καὶ τὰ ὅπλα δὲ τῶν στρατιωτών τούτων μιμεί ται τοῦ πολέμου τὴν φύσιν· οὐ 80 γὰρ ἀπὸ δέρματος καὶ σιδήρου κατεσκευασμένα εἰσὶν, [15] ἀλλ' ἐξ ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως καὶ φιλοσοφίας ἁπάσης. Ἐπεὶ οὖν περὶ τῆς πολιτείας ταύτης καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, καὶ ἡμῖν πρόκειται νῦν εἰπεῖν, προσέχωμεν ἀκριβῶς τῷ Ματθαίῳ περὶ ταύ της τρανῶς οι διαλεγομένῳ. Οὐ γὰρ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ τὴν πολιτείαν νομοθετήσαντος Χριστοῦ πάντα ἐστὶ τὰ λεγόμενα. Προσέχωμεν δὲ, ἵνα καὶ ἐγγραφῆναι δυνηθῶμεν εἰς αὐτὴν, καὶ λάμψαι μετὰ τῶν ἤδη πολιτευσαμένων, καὶ τοὺς ἁμαράντους ἐκείνους ἐκ- δεχομένων στεφάνους. Καίτοιγε πολλοῖς εὔκολος δ λόγος οὗτος εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ τῶν προφητῶν δυσκο λίαν ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο ἀγνοούντων ἐστὶ τὸ βάθος τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ ἐ νοημάτων. Διὸ παρακαλώ, 37 * ὁμοῦ] Add. χρήματα Β. 1 συνταράττοντες] συντάττοντες Β. Ε. συγχέοντες Α. 10 οὐδέ om. Ε. * διή] Add. xal Edd. 2 πλείω τὸν πόνον] Sic An. Arm. et codd. πλέον τὸ ἄτοπον Steph. Sav. 3 πᾶσαν ἁπλῶς τήν] Sic An. et Codd. πᾶσαν τὴν ἄλλην Edd. " τόν] το Edd. præter Mor. 33 φθάση Edd. 28 n. cadem. 86 οὐ ] οὐδέ Edd. κειμένων Οι τρανῶς om. Α. Β. ἐν αὐτῷ] Sic Ε. αὐτῶν A. caeteri αὐτοῖς. by

il των S. JOANNIS CHRYSOSTOM! ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀπ' αὐτὸν καταφρονῶν, τὴν αὐτὴν καὶ παρὰ τῶν ἁλόν- ἐν ἀπαιτεῖν. Αν τε γὰρ σωμάτων ἔρωτι, ἄν τε χρημάτων, ἄν τε δόξης περιπέσῃ τις, καὶ γεέννης καταγελᾷ λοιπὸν, καὶ βασιλείας καταφρονεί, ἵνα τὸ θέλημα τούτων έργάσηται. Μὴ τοίνυν ἀπιστῶμεν Παύλω λέγοντι, ὅτι τὸν Χριστὸν οὕτως ἐφίλησεν. Οταν γὰρ εὑρεθῶσί τινες τοῖς πάθεσιν οὕτω δουλεύον τες, πῶς ἄπιστον ἐκεῖνο δόξει εἶναι λοιπόν; Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ὁ περὶ τὸν Χριστὸν πόθος ἀσθενέστερος, ἐπειδὴ πᾶσα ἡμῖν ἡ δύναμις εἰς τοῦτον καταναλοῦται τὴν ἔρωτα, καὶ ἁρπάζομεν, καὶ πλεονεκτοῦμεν, καὶ δόξῃ δουλεύομεν κενῇ· ἧς τί γένοιτ' ἂν [65] εὐτελέ- στερον; Κἂν γὰρ μυριάκις γένῃ περίβλεπτος, οὐδὲν τῶν ἀτίμων ἔσῃ βελτίων, ἀλλὰ δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο καὶ ἀτιμότερος. Όταν γὰρ οἱ βουλόμενοι σε δοξάζειν καὶ λαμπρὸν ἀποδεικνύναι, δι' αὐτὸ τοῦτό σε γελῶσιν, ὅτι τῆς παρ' αὐτῶν ἐπιθυμεῖς δόξης, πῶς οὐκ εἰς τὸ ἐναντίον περιτραπήσεταί σοι τὰ τῆς τοιαύτης σπου δης : ι. Καὶ γὰρ τῶν κατηγορουμένων τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Ὥσπερ γὰρ τὸν ἐπιθυμοῦντα μοιχεύειν ἢ πορνεύειν ἂν ἐπαινῇ τις καὶ κολακεύῃ, αὐτῷ τούτῳ μᾶλλον κατ ήγορος γίνεται ἢ ἐπαινέτης τοῦ τὰ τοιαῦτα ἐπιθυ- μοῦντος· οὕτω καὶ τὸν δόξης ἐπιθυμοῦντα, ὅταν ἐπ- αινῶμεν ἅπαντες, κατήγοροι μᾶλλον ἐσμεν ἢ ἐπαινέ- ται τῶν βουλομένων δοξάζεσθαι. Τί τοίνυν ἐφέλκῃ ἐ τὸ πρᾶγμα, ἀφ' οὗ τὸ ἐναντίον σοι συμβαίνειν είω- Οεν; Εἰ γὰρ δοξάζεσθαι βούλει, καταφρόνει δόξης, καὶ πάντων ἔσῃ λαμπρότερος. Τί πάσχεις ὅπερ ἔπα- θεν ὁ Ναβουχοδονόσορ; Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος εἰκόνα ἔστησεν, ἀπὸ τοῦ ξύλου καὶ τῆς ἀναισθήτου μορφῆς προσθήκην νομίζων ἑαυτῷ πορίζειν εὐφημίας, καὶ ὁ τῶν ἀπὸ τοῦ μὴ ζῶντος λαμπρότερος ήθελε φαίνε- σθαι. Εἶδες τῆς μανίας τὴν ὑπερβολήν; Δοκῶν γὰρ ἑαυτὸν τιμᾷν, μᾶλλον ἐξύβρισεν. "Οταν γὰρ φαίνηται τῷ ἀψύχῳ θαῤῥῶν μᾶλλον ἢ ἑαυτῷ καὶ τῇ ἐν αὐτῷ ζώσῃ ψυχῇ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ξύλον ἐπὶ τοσαύτην ἄγῃ προεδρίαν, πῶς οὐκ ἂν εἴη γέλωτος ἄξιος, οὐκ ἀπὸ τρόπων, ἀλλ' ἀπὸ σανίδων καλλωπίζεσθαι σπεύδων ; Ὥσπερ ἂν εἴ τις διὰ τὸ βάθρον τὸ ἐν τῇ οἰκίᾳ καὶ διὰ τὴν κλίμακα καλὴν οὖσαν ἀξιοῖ μᾶλλον, ἢ διὰ τὸ ἄνθρωπος εἶναι, ἐναβρύνεσθαι. Τοῦτον καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν πολλοὶ μιμοῦνται νῦν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος ἀπὸ τῆς εἰκόνος, οὕτως ἀπὸ ἱματίων ἕτεροι, καὶ ἐξ οἰκίας άλ- λοι, καὶ ἐξ ἡμιόνων καὶ ὀχημάτων, [66] καὶ ἀπὸ κιό- νων τῶν ἐν ταῖς οἰκίαις ἀξιοῦσι θαυμάζεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ ἄνθρωποι εἶναι ἀπώλεσαν, περιέρχονται συλ λέγοντες ἑαυτοῖς ἑτέρωθεν τὴν πολλοῦ γέλωτος γέ- μουσαν δόξαν. Αλλ' οὐχ οἱ γενναῖοι καὶ μεγάλοι τοῦ Θεοῦ θεράποντες ἐντεῦθεν, ἀλλ' ἀφ᾽ ὧν ἔδει μάλιστα, ἐκ τούτων ἔλαμπον. Καὶ γὰρ αἰχμάλωτοι καὶ δοῦ λοι καὶ νέοι καὶ ξένοι καὶ πάντων τῶν οἶκοθεν ὄντες ἔρημοι, τοῦ πάντα περιβεβλημένου ταῦτα σεμνότεροι πολλῷ τότε ἐφάνησαν. Καὶ τῷ μὲν Ναβουχοδονόσορ οὐκ εἰκὼν τοσαύτη, οὐ σατράπαι, οὐ στρατηγοί, αὐ στρατόπεδα ἄπεισα οὐ χρυσίου πλῆθος, οὐκ ἄλλη 58 φαντασία πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ἤρκεσε, καὶ τὸ δεῖξαι μέγαν· τούτοις δὲ τούτων πάντων γεγυμνωμένοις ήρκεσεν ἡ φιλοσοφία μόνη, καὶ τοῦ τὸ διάδημα καὶ τὴν πορφυρίδα ἔχοντος καὶ τοιαῦτα περιβεβλημένου, τοὺς οὐδὲν τούτων κεκτημένους λαμπροτέρους ἀπο έφηνε τοσοῦτον, ὅσον ὁ ἥλιός ἐστι μαργάρου σε λαμ πρότερος. Καὶ γὰρ ἐν μέσῳ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ήγοντο, νέοι τε ὄντες καὶ αἰχμάλωτοι καὶ δοῦλοι, καὶ φανέντων εὐθέως ὁ βασιλεὺς πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἠφίει, καὶ στρατηγοὶ καὶ ὑπαρχοι καὶ τοπάρχαι καὶ ἅπαν τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον περιειστήκει, καὶ φωνή συρίγγων πανταχόθεν καὶ σαλπίγγων καὶ πάσης μου- σικῆς πρὸς τὸν οὐρανὸν φερομένη περιέχει τὰς ἐκείν νων ἀκοὰς, καὶ κάμινος ἀνεκαίετο πρὸς ὕψος επεν ρον, καὶ αὐτῶν ἡ φλοξ ήπτετο τῶν νεφελῶν, καὶ πάντε φόβου καὶ ἐκπλήξεως ἦν ἀνάμεστα. Αλλ' ἐκείνους οὐδὲν τούτων ἐξέπληξεν· ἀλλ᾿ ὥσπερ παίδων παιζόν των καταγελάσαντες, τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν ἐπιεί κειαν ἐπεδείκνυντο, καὶ τῶν σαλπίγγων ἐκείνων λαμ- προτέραν ἀφιέντες φωνὴν ἔλεγον· Γνωστόν έστω σοι, βασιλεῦ. [67] Οὐδὲ γὰρ μέχρι ῥήματος υβρίσει ἐβούλοντο τὸν τύραννον, ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν ἐπιδεί ξασθαι μόνον. Διόπερ οὐδὲ μακροὺς ἀπετείναντα 16 γους, ἀλλ' ἐν βραχεῖ πάντα ἐπιδείκνυνται· "Εστι γάρ, φησὶ, Θεὸς ἐν οὐρανῷ δυνατὸς ἐξελέσθαι ἡμᾶς. Τί μοι τὸ πλῆθος δεικνύεις; τί μοι τὴν κάμινον ; τίν τὰ ξίφη τὰ ἡκονημένα ; τί τους φοβερούς δορυφόρους; Πάντων τούτων ἀνώτερος ἡμῶν ὁ Δεσπότης καὶ δυνα τώτερος. Εἶτα ἐννοήσαντες ὅτι συμβαίνει τὸν Θεὸν βουληθῆναι καὶ συγχωρῆσαι αὐτοὺς καυθῆναι, ἵνα μὴ τούτου γενομένου δόξωσι ψευδή λέγειν, προστιθέασι καὶ τοῦτο, λέγοντες, ὅτι Ἐὰν μὴ τοῦτο γένηται, γνωστὸν ἔστω σοι, ὅτι τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύο μεν. ια΄. Εἰ γὰρ εἶπον, ὅτι δι' ἁμαρτήματα οὐ ῥύεται, κάν μὴ ῥύσηται, ἠπιστήθησαν ἄν. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν τοῦτο σιγῶσι· λέγουσι δὲ αὐτὸ ἐπὶ τῆς καμίνου, άνω καὶ κάτω τὰ ἁμαρτήματα προβαλλόμενοι. Ἐπὶ δὲ τοῦ βασιλέως οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλ' ὅτι κἂν καίεσθαι μέλο λωσι, τὴν εὐσέβειαν οὐ προδώσουσιν. Οὐ γὰρ ἐπ' ἀμοιβαῖς καὶ ἀντιδόσεσιν ἔπραττον ἅπερ ἔπραττον, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης μόνης· καίτοιγε καὶ “ ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἦσαν, καὶ ἐν δουλείᾳ, καὶ οὐδενὸς ἀπολελαυκότες χρηστοῦ. Καὶ γὰρ καὶ πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ τῶν ὄντων πάντων ἐξέπεσον. Μὴ γάρ μοι τὰς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς εἴπῃς τιμάς. Ὅσιοι γὰρ ἔντε, και δίκαιοι, μυριάκις ἂν εἴλοντο προσαιτείν οἴκοι, καὶ τῶν ἐν τῷ ναῷ καλῶν ἀπολαύειν. Ἐξελεξάμην γάρ, φησί, παραῤῥιπτεῖσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μου, μᾶλλον ἢ οἰκεῖν μὲ ἐν σκηνώμασιν αμαρ τωλῶν· καὶ, Κρείττων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας. Μυριάκις οὖν ἂν εἴλοντο ἀπερ είφθαι οἴκοι, ἢ βασιλεύειν ἐν Βαβυλῶνι. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ ἐν τῇ καμίνῳ δηλοῦσι, βαρούμενοι τὴν [68] αὐτόθι διατριβήν. Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ πολλῆς ἀπέλαυον τιμῆς, τὰς τῶν ἄλλων ὁρῶντες συμφοράς σε αλόντων] Sic f. F. Sav. ἁλόντων αὐτῶν Λ. αὐτοῖς Β. αὐτόν C. E. Mor. Ben. 4 Sic D. F. ἐφέλκης Γ Fall. ἐφέλκεις. ὡς καὶ γάρ] καὶ γὰρ καί 1). F. Arm. $7 τί] τί μοι C. D. F. 6R καί om. Εdd. σε μόνη] μόνον Edd. 16 μαργάρου] βορβόρου D. F. Απ.

il των S. JOANNIS CHRYSOSTOM! ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀπ' αὐτὸν καταφρονῶν, τὴν αὐτὴν καὶ παρὰ τῶν ἁλόν- ἐν ἀπαιτεῖν. Αν τε γὰρ σωμάτων ἔρωτι, ἄν τε χρημάτων, ἄν τε δόξης περιπέσῃ τις, καὶ γεέννης καταγελᾷ λοιπὸν, καὶ βασιλείας καταφρονεί, ἵνα τὸ θέλημα τούτων έργάσηται. Μὴ τοίνυν ἀπιστῶμεν Παύλω λέγοντι, ὅτι τὸν Χριστὸν οὕτως ἐφίλησεν. Οταν γὰρ εὑρεθῶσί τινες τοῖς πάθεσιν οὕτω δουλεύον τες, πῶς ἄπιστον ἐκεῖνο δόξει εἶναι λοιπόν; Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ὁ περὶ τὸν Χριστὸν πόθος ἀσθενέστερος, ἐπειδὴ πᾶσα ἡμῖν ἡ δύναμις εἰς τοῦτον καταναλοῦται τὴν ἔρωτα, καὶ ἁρπάζομεν, καὶ πλεονεκτοῦμεν, καὶ δόξῃ δουλεύομεν κενῇ· ἧς τί γένοιτ' ἂν [65] εὐτελέ- στερον; Κἂν γὰρ μυριάκις γένῃ περίβλεπτος, οὐδὲν τῶν ἀτίμων ἔσῃ βελτίων, ἀλλὰ δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο καὶ ἀτιμότερος. Όταν γὰρ οἱ βουλόμενοι σε δοξάζειν καὶ λαμπρὸν ἀποδεικνύναι, δι' αὐτὸ τοῦτό σε γελῶσιν, ὅτι τῆς παρ' αὐτῶν ἐπιθυμεῖς δόξης, πῶς οὐκ εἰς τὸ ἐναντίον περιτραπήσεταί σοι τὰ τῆς τοιαύτης σπου δης : ι. Καὶ γὰρ τῶν κατηγορουμένων τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Ὥσπερ γὰρ τὸν ἐπιθυμοῦντα μοιχεύειν ἢ πορνεύειν ἂν ἐπαινῇ τις καὶ κολακεύῃ, αὐτῷ τούτῳ μᾶλλον κατ ήγορος γίνεται ἢ ἐπαινέτης τοῦ τὰ τοιαῦτα ἐπιθυ- μοῦντος· οὕτω καὶ τὸν δόξης ἐπιθυμοῦντα, ὅταν ἐπ- αινῶμεν ἅπαντες, κατήγοροι μᾶλλον ἐσμεν ἢ ἐπαινέ- ται τῶν βουλομένων δοξάζεσθαι. Τί τοίνυν ἐφέλκῃ ἐ τὸ πρᾶγμα, ἀφ' οὗ τὸ ἐναντίον σοι συμβαίνειν είω- Οεν; Εἰ γὰρ δοξάζεσθαι βούλει, καταφρόνει δόξης, καὶ πάντων ἔσῃ λαμπρότερος. Τί πάσχεις ὅπερ ἔπα- θεν ὁ Ναβουχοδονόσορ; Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος εἰκόνα ἔστησεν, ἀπὸ τοῦ ξύλου καὶ τῆς ἀναισθήτου μορφῆς προσθήκην νομίζων ἑαυτῷ πορίζειν εὐφημίας, καὶ ὁ τῶν ἀπὸ τοῦ μὴ ζῶντος λαμπρότερος ήθελε φαίνε- σθαι. Εἶδες τῆς μανίας τὴν ὑπερβολήν; Δοκῶν γὰρ ἑαυτὸν τιμᾷν, μᾶλλον ἐξύβρισεν. "Οταν γὰρ φαίνηται τῷ ἀψύχῳ θαῤῥῶν μᾶλλον ἢ ἑαυτῷ καὶ τῇ ἐν αὐτῷ ζώσῃ ψυχῇ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ξύλον ἐπὶ τοσαύτην ἄγῃ προεδρίαν, πῶς οὐκ ἂν εἴη γέλωτος ἄξιος, οὐκ ἀπὸ τρόπων, ἀλλ' ἀπὸ σανίδων καλλωπίζεσθαι σπεύδων ; Ὥσπερ ἂν εἴ τις διὰ τὸ βάθρον τὸ ἐν τῇ οἰκίᾳ καὶ διὰ τὴν κλίμακα καλὴν οὖσαν ἀξιοῖ μᾶλλον, ἢ διὰ τὸ ἄνθρωπος εἶναι, ἐναβρύνεσθαι. Τοῦτον καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν πολλοὶ μιμοῦνται νῦν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος ἀπὸ τῆς εἰκόνος, οὕτως ἀπὸ ἱματίων ἕτεροι, καὶ ἐξ οἰκίας άλ- λοι, καὶ ἐξ ἡμιόνων καὶ ὀχημάτων, [66] καὶ ἀπὸ κιό- νων τῶν ἐν ταῖς οἰκίαις ἀξιοῦσι θαυμάζεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ ἄνθρωποι εἶναι ἀπώλεσαν, περιέρχονται συλ λέγοντες ἑαυτοῖς ἑτέρωθεν τὴν πολλοῦ γέλωτος γέ- μουσαν δόξαν. Αλλ' οὐχ οἱ γενναῖοι καὶ μεγάλοι τοῦ Θεοῦ θεράποντες ἐντεῦθεν, ἀλλ' ἀφ᾽ ὧν ἔδει μάλιστα, ἐκ τούτων ἔλαμπον. Καὶ γὰρ αἰχμάλωτοι καὶ δοῦ λοι καὶ νέοι καὶ ξένοι καὶ πάντων τῶν οἶκοθεν ὄντες ἔρημοι, τοῦ πάντα περιβεβλημένου ταῦτα σεμνότεροι πολλῷ τότε ἐφάνησαν. Καὶ τῷ μὲν Ναβουχοδονόσορ οὐκ εἰκὼν τοσαύτη, οὐ σατράπαι, οὐ στρατηγοί, αὐ στρατόπεδα ἄπεισα οὐ χρυσίου πλῆθος, οὐκ ἄλλη 58 φαντασία πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ἤρκεσε, καὶ τὸ δεῖξαι μέγαν· τούτοις δὲ τούτων πάντων γεγυμνωμένοις ήρκεσεν ἡ φιλοσοφία μόνη, καὶ τοῦ τὸ διάδημα καὶ τὴν πορφυρίδα ἔχοντος καὶ τοιαῦτα περιβεβλημένου, τοὺς οὐδὲν τούτων κεκτημένους λαμπροτέρους ἀπο έφηνε τοσοῦτον, ὅσον ὁ ἥλιός ἐστι μαργάρου σε λαμ πρότερος. Καὶ γὰρ ἐν μέσῳ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ήγοντο, νέοι τε ὄντες καὶ αἰχμάλωτοι καὶ δοῦλοι, καὶ φανέντων εὐθέως ὁ βασιλεὺς πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἠφίει, καὶ στρατηγοὶ καὶ ὑπαρχοι καὶ τοπάρχαι καὶ ἅπαν τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον περιειστήκει, καὶ φωνή συρίγγων πανταχόθεν καὶ σαλπίγγων καὶ πάσης μου- σικῆς πρὸς τὸν οὐρανὸν φερομένη περιέχει τὰς ἐκείν νων ἀκοὰς, καὶ κάμινος ἀνεκαίετο πρὸς ὕψος επεν ρον, καὶ αὐτῶν ἡ φλοξ ήπτετο τῶν νεφελῶν, καὶ πάντε φόβου καὶ ἐκπλήξεως ἦν ἀνάμεστα. Αλλ' ἐκείνους οὐδὲν τούτων ἐξέπληξεν· ἀλλ᾿ ὥσπερ παίδων παιζόν των καταγελάσαντες, τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν ἐπιεί κειαν ἐπεδείκνυντο, καὶ τῶν σαλπίγγων ἐκείνων λαμ- προτέραν ἀφιέντες φωνὴν ἔλεγον· Γνωστόν έστω σοι, βασιλεῦ. [67] Οὐδὲ γὰρ μέχρι ῥήματος υβρίσει ἐβούλοντο τὸν τύραννον, ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν ἐπιδεί ξασθαι μόνον. Διόπερ οὐδὲ μακροὺς ἀπετείναντα 16 γους, ἀλλ' ἐν βραχεῖ πάντα ἐπιδείκνυνται· "Εστι γάρ, φησὶ, Θεὸς ἐν οὐρανῷ δυνατὸς ἐξελέσθαι ἡμᾶς. Τί μοι τὸ πλῆθος δεικνύεις; τί μοι τὴν κάμινον ; τίν τὰ ξίφη τὰ ἡκονημένα ; τί τους φοβερούς δορυφόρους; Πάντων τούτων ἀνώτερος ἡμῶν ὁ Δεσπότης καὶ δυνα τώτερος. Εἶτα ἐννοήσαντες ὅτι συμβαίνει τὸν Θεὸν βουληθῆναι καὶ συγχωρῆσαι αὐτοὺς καυθῆναι, ἵνα μὴ τούτου γενομένου δόξωσι ψευδή λέγειν, προστιθέασι καὶ τοῦτο, λέγοντες, ὅτι Ἐὰν μὴ τοῦτο γένηται, γνωστὸν ἔστω σοι, ὅτι τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύο μεν. ια΄. Εἰ γὰρ εἶπον, ὅτι δι' ἁμαρτήματα οὐ ῥύεται, κάν μὴ ῥύσηται, ἠπιστήθησαν ἄν. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν τοῦτο σιγῶσι· λέγουσι δὲ αὐτὸ ἐπὶ τῆς καμίνου, άνω καὶ κάτω τὰ ἁμαρτήματα προβαλλόμενοι. Ἐπὶ δὲ τοῦ βασιλέως οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλ' ὅτι κἂν καίεσθαι μέλο λωσι, τὴν εὐσέβειαν οὐ προδώσουσιν. Οὐ γὰρ ἐπ' ἀμοιβαῖς καὶ ἀντιδόσεσιν ἔπραττον ἅπερ ἔπραττον, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης μόνης· καίτοιγε καὶ “ ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἦσαν, καὶ ἐν δουλείᾳ, καὶ οὐδενὸς ἀπολελαυκότες χρηστοῦ. Καὶ γὰρ καὶ πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ τῶν ὄντων πάντων ἐξέπεσον. Μὴ γάρ μοι τὰς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς εἴπῃς τιμάς. Ὅσιοι γὰρ ἔντε, και δίκαιοι, μυριάκις ἂν εἴλοντο προσαιτείν οἴκοι, καὶ τῶν ἐν τῷ ναῷ καλῶν ἀπολαύειν. Ἐξελεξάμην γάρ, φησί, παραῤῥιπτεῖσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μου, μᾶλλον ἢ οἰκεῖν μὲ ἐν σκηνώμασιν αμαρ τωλῶν· καὶ, Κρείττων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας. Μυριάκις οὖν ἂν εἴλοντο ἀπερ είφθαι οἴκοι, ἢ βασιλεύειν ἐν Βαβυλῶνι. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ ἐν τῇ καμίνῳ δηλοῦσι, βαρούμενοι τὴν [68] αὐτόθι διατριβήν. Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ πολλῆς ἀπέλαυον τιμῆς, τὰς τῶν ἄλλων ὁρῶντες συμφοράς σε αλόντων] Sic f. F. Sav. ἁλόντων αὐτῶν Λ. αὐτοῖς Β. αὐτόν C. E. Mor. Ben. 4 Sic D. F. ἐφέλκης Γ Fall. ἐφέλκεις. ὡς καὶ γάρ] καὶ γὰρ καί 1). F. Arm. $7 τί] τί μοι C. D. F. 6R καί om. Εdd. σε μόνη] μόνον Edd. 16 μαργάρου] βορβόρου D. F. Απ.

il των S. JOANNIS CHRYSOSTOM! ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀπ' αὐτὸν καταφρονῶν, τὴν αὐτὴν καὶ παρὰ τῶν ἁλόν- ἐν ἀπαιτεῖν. Αν τε γὰρ σωμάτων ἔρωτι, ἄν τε χρημάτων, ἄν τε δόξης περιπέσῃ τις, καὶ γεέννης καταγελᾷ λοιπὸν, καὶ βασιλείας καταφρονεί, ἵνα τὸ θέλημα τούτων έργάσηται. Μὴ τοίνυν ἀπιστῶμεν Παύλω λέγοντι, ὅτι τὸν Χριστὸν οὕτως ἐφίλησεν. Οταν γὰρ εὑρεθῶσί τινες τοῖς πάθεσιν οὕτω δουλεύον τες, πῶς ἄπιστον ἐκεῖνο δόξει εἶναι λοιπόν; Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ὁ περὶ τὸν Χριστὸν πόθος ἀσθενέστερος, ἐπειδὴ πᾶσα ἡμῖν ἡ δύναμις εἰς τοῦτον καταναλοῦται τὴν ἔρωτα, καὶ ἁρπάζομεν, καὶ πλεονεκτοῦμεν, καὶ δόξῃ δουλεύομεν κενῇ· ἧς τί γένοιτ' ἂν [65] εὐτελέ- στερον; Κἂν γὰρ μυριάκις γένῃ περίβλεπτος, οὐδὲν τῶν ἀτίμων ἔσῃ βελτίων, ἀλλὰ δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο καὶ ἀτιμότερος. Όταν γὰρ οἱ βουλόμενοι σε δοξάζειν καὶ λαμπρὸν ἀποδεικνύναι, δι' αὐτὸ τοῦτό σε γελῶσιν, ὅτι τῆς παρ' αὐτῶν ἐπιθυμεῖς δόξης, πῶς οὐκ εἰς τὸ ἐναντίον περιτραπήσεταί σοι τὰ τῆς τοιαύτης σπου δης : ι. Καὶ γὰρ τῶν κατηγορουμένων τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Ὥσπερ γὰρ τὸν ἐπιθυμοῦντα μοιχεύειν ἢ πορνεύειν ἂν ἐπαινῇ τις καὶ κολακεύῃ, αὐτῷ τούτῳ μᾶλλον κατ ήγορος γίνεται ἢ ἐπαινέτης τοῦ τὰ τοιαῦτα ἐπιθυ- μοῦντος· οὕτω καὶ τὸν δόξης ἐπιθυμοῦντα, ὅταν ἐπ- αινῶμεν ἅπαντες, κατήγοροι μᾶλλον ἐσμεν ἢ ἐπαινέ- ται τῶν βουλομένων δοξάζεσθαι. Τί τοίνυν ἐφέλκῃ ἐ τὸ πρᾶγμα, ἀφ' οὗ τὸ ἐναντίον σοι συμβαίνειν είω- Οεν; Εἰ γὰρ δοξάζεσθαι βούλει, καταφρόνει δόξης, καὶ πάντων ἔσῃ λαμπρότερος. Τί πάσχεις ὅπερ ἔπα- θεν ὁ Ναβουχοδονόσορ; Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος εἰκόνα ἔστησεν, ἀπὸ τοῦ ξύλου καὶ τῆς ἀναισθήτου μορφῆς προσθήκην νομίζων ἑαυτῷ πορίζειν εὐφημίας, καὶ ὁ τῶν ἀπὸ τοῦ μὴ ζῶντος λαμπρότερος ήθελε φαίνε- σθαι. Εἶδες τῆς μανίας τὴν ὑπερβολήν; Δοκῶν γὰρ ἑαυτὸν τιμᾷν, μᾶλλον ἐξύβρισεν. "Οταν γὰρ φαίνηται τῷ ἀψύχῳ θαῤῥῶν μᾶλλον ἢ ἑαυτῷ καὶ τῇ ἐν αὐτῷ ζώσῃ ψυχῇ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ξύλον ἐπὶ τοσαύτην ἄγῃ προεδρίαν, πῶς οὐκ ἂν εἴη γέλωτος ἄξιος, οὐκ ἀπὸ τρόπων, ἀλλ' ἀπὸ σανίδων καλλωπίζεσθαι σπεύδων ; Ὥσπερ ἂν εἴ τις διὰ τὸ βάθρον τὸ ἐν τῇ οἰκίᾳ καὶ διὰ τὴν κλίμακα καλὴν οὖσαν ἀξιοῖ μᾶλλον, ἢ διὰ τὸ ἄνθρωπος εἶναι, ἐναβρύνεσθαι. Τοῦτον καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν πολλοὶ μιμοῦνται νῦν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος ἀπὸ τῆς εἰκόνος, οὕτως ἀπὸ ἱματίων ἕτεροι, καὶ ἐξ οἰκίας άλ- λοι, καὶ ἐξ ἡμιόνων καὶ ὀχημάτων, [66] καὶ ἀπὸ κιό- νων τῶν ἐν ταῖς οἰκίαις ἀξιοῦσι θαυμάζεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ ἄνθρωποι εἶναι ἀπώλεσαν, περιέρχονται συλ λέγοντες ἑαυτοῖς ἑτέρωθεν τὴν πολλοῦ γέλωτος γέ- μουσαν δόξαν. Αλλ' οὐχ οἱ γενναῖοι καὶ μεγάλοι τοῦ Θεοῦ θεράποντες ἐντεῦθεν, ἀλλ' ἀφ᾽ ὧν ἔδει μάλιστα, ἐκ τούτων ἔλαμπον. Καὶ γὰρ αἰχμάλωτοι καὶ δοῦ λοι καὶ νέοι καὶ ξένοι καὶ πάντων τῶν οἶκοθεν ὄντες ἔρημοι, τοῦ πάντα περιβεβλημένου ταῦτα σεμνότεροι πολλῷ τότε ἐφάνησαν. Καὶ τῷ μὲν Ναβουχοδονόσορ οὐκ εἰκὼν τοσαύτη, οὐ σατράπαι, οὐ στρατηγοί, αὐ στρατόπεδα ἄπεισα οὐ χρυσίου πλῆθος, οὐκ ἄλλη 58 φαντασία πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ἤρκεσε, καὶ τὸ δεῖξαι μέγαν· τούτοις δὲ τούτων πάντων γεγυμνωμένοις ήρκεσεν ἡ φιλοσοφία μόνη, καὶ τοῦ τὸ διάδημα καὶ τὴν πορφυρίδα ἔχοντος καὶ τοιαῦτα περιβεβλημένου, τοὺς οὐδὲν τούτων κεκτημένους λαμπροτέρους ἀπο έφηνε τοσοῦτον, ὅσον ὁ ἥλιός ἐστι μαργάρου σε λαμ πρότερος. Καὶ γὰρ ἐν μέσῳ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ήγοντο, νέοι τε ὄντες καὶ αἰχμάλωτοι καὶ δοῦλοι, καὶ φανέντων εὐθέως ὁ βασιλεὺς πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἠφίει, καὶ στρατηγοὶ καὶ ὑπαρχοι καὶ τοπάρχαι καὶ ἅπαν τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον περιειστήκει, καὶ φωνή συρίγγων πανταχόθεν καὶ σαλπίγγων καὶ πάσης μου- σικῆς πρὸς τὸν οὐρανὸν φερομένη περιέχει τὰς ἐκείν νων ἀκοὰς, καὶ κάμινος ἀνεκαίετο πρὸς ὕψος επεν ρον, καὶ αὐτῶν ἡ φλοξ ήπτετο τῶν νεφελῶν, καὶ πάντε φόβου καὶ ἐκπλήξεως ἦν ἀνάμεστα. Αλλ' ἐκείνους οὐδὲν τούτων ἐξέπληξεν· ἀλλ᾿ ὥσπερ παίδων παιζόν των καταγελάσαντες, τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν ἐπιεί κειαν ἐπεδείκνυντο, καὶ τῶν σαλπίγγων ἐκείνων λαμ- προτέραν ἀφιέντες φωνὴν ἔλεγον· Γνωστόν έστω σοι, βασιλεῦ. [67] Οὐδὲ γὰρ μέχρι ῥήματος υβρίσει ἐβούλοντο τὸν τύραννον, ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν ἐπιδεί ξασθαι μόνον. Διόπερ οὐδὲ μακροὺς ἀπετείναντα 16 γους, ἀλλ' ἐν βραχεῖ πάντα ἐπιδείκνυνται· "Εστι γάρ, φησὶ, Θεὸς ἐν οὐρανῷ δυνατὸς ἐξελέσθαι ἡμᾶς. Τί μοι τὸ πλῆθος δεικνύεις; τί μοι τὴν κάμινον ; τίν τὰ ξίφη τὰ ἡκονημένα ; τί τους φοβερούς δορυφόρους; Πάντων τούτων ἀνώτερος ἡμῶν ὁ Δεσπότης καὶ δυνα τώτερος. Εἶτα ἐννοήσαντες ὅτι συμβαίνει τὸν Θεὸν βουληθῆναι καὶ συγχωρῆσαι αὐτοὺς καυθῆναι, ἵνα μὴ τούτου γενομένου δόξωσι ψευδή λέγειν, προστιθέασι καὶ τοῦτο, λέγοντες, ὅτι Ἐὰν μὴ τοῦτο γένηται, γνωστὸν ἔστω σοι, ὅτι τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύο μεν. ια΄. Εἰ γὰρ εἶπον, ὅτι δι' ἁμαρτήματα οὐ ῥύεται, κάν μὴ ῥύσηται, ἠπιστήθησαν ἄν. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν τοῦτο σιγῶσι· λέγουσι δὲ αὐτὸ ἐπὶ τῆς καμίνου, άνω καὶ κάτω τὰ ἁμαρτήματα προβαλλόμενοι. Ἐπὶ δὲ τοῦ βασιλέως οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλ' ὅτι κἂν καίεσθαι μέλο λωσι, τὴν εὐσέβειαν οὐ προδώσουσιν. Οὐ γὰρ ἐπ' ἀμοιβαῖς καὶ ἀντιδόσεσιν ἔπραττον ἅπερ ἔπραττον, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης μόνης· καίτοιγε καὶ “ ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἦσαν, καὶ ἐν δουλείᾳ, καὶ οὐδενὸς ἀπολελαυκότες χρηστοῦ. Καὶ γὰρ καὶ πατρίδος καὶ ἐλευθερίας καὶ τῶν ὄντων πάντων ἐξέπεσον. Μὴ γάρ μοι τὰς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς εἴπῃς τιμάς. Ὅσιοι γὰρ ἔντε, και δίκαιοι, μυριάκις ἂν εἴλοντο προσαιτείν οἴκοι, καὶ τῶν ἐν τῷ ναῷ καλῶν ἀπολαύειν. Ἐξελεξάμην γάρ, φησί, παραῤῥιπτεῖσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ μου, μᾶλλον ἢ οἰκεῖν μὲ ἐν σκηνώμασιν αμαρ τωλῶν· καὶ, Κρείττων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας. Μυριάκις οὖν ἂν εἴλοντο ἀπερ είφθαι οἴκοι, ἢ βασιλεύειν ἐν Βαβυλῶνι. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν καὶ ἐν τῇ καμίνῳ δηλοῦσι, βαρούμενοι τὴν [68] αὐτόθι διατριβήν. Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ πολλῆς ἀπέλαυον τιμῆς, τὰς τῶν ἄλλων ὁρῶντες συμφοράς σε αλόντων] Sic f. F. Sav. ἁλόντων αὐτῶν Λ. αὐτοῖς Β. αὐτόν C. E. Mor. Ben. 4 Sic D. F. ἐφέλκης Γ Fall. ἐφέλκεις. ὡς καὶ γάρ] καὶ γὰρ καί 1). F. Arm. $7 τί] τί μοι C. D. F. 6R καί om. Εdd. σε μόνη] μόνον Edd. 16 μαργάρου] βορβόρου D. F. Απ.

53 60 και IN MATTHAEUM HOMIL. 18. σφόδρα ἐδάκνοντο· ὅπερ μάλιστα ἐστιν ἁγίων ἴδιον. μὴ δόξαν, μὴ τιμήν, μηδὲν ἄλλο προτιμῶν τῆς τοῦ πλησίον σωτηρίας. Ορα γοῦν πῶς ἐν καμίνῳ ὄντες, ὑπὲρ τοῦ δήμου παντὸς τὴν ἱκετηρίαν ἐποιοῦντο. Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἐν ἀνέσει ὄντες τῶν ἀδελφῶν μνημο νεύομεν. Καὶ ἡνίκα δὲ τὰ ἐνύπνια ἐζήτουν, οὐ τὸ ἑαυτῶν ἐσκόπουν, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν· ὅτι γὰρ θα νάτου κατεφρόνουν, διὰ πολλῶν μετὰ ταῦτα ἔδειξαν. Πανταχοῦ δὲ ἑαυτοὺς προβάλλονται, τὸν Θεὸν δυσ ὑπῆσαι βουλόμενοι. Εἶτα ἐπειδὴ οὐδὲ ἑαυτοὺς ἀρκεῖν ἡγοῦντο, ἐπὶ τοὺς πατέρας καταφεύγουσιν· αὐτοὶ δὲ οὐδὲν πλέον ἔφασαν εἰσφέρειν, ἀλλ' ἡ πνεῦμα συντε τριμμένον. Τούτους δὴ καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν. Καὶ γὰρ καὶ νῦν ἔστηκεν εἰκὼν χρυσή, ἡ τοῦ μαμωνά τυραννίς. Ἀλλὰ μὴ προσέχωμεν τοῖς τυμπάνοις, μη- δὲ τοῖς αὐλοῖς, μηδὲ ταῖς κινύραις, μηδὲ τῇ λοιπῇ τοῦ πλούτου φαντασίᾳ· ἀλλὰ κἂν εἰς κάμινον ἐμπε σεῖν δέῃ πενίας, ελώμεθα, ὥστε μή προσκυνῆσαι ἐκείνῳ, καὶ ἔσται δρόσος ἐν μέσῳ διασυρίζουσα. Μὴ τοίνυν φρίττωμεν, πενίας ἀκούοντες κάμινον. Καὶ γὰρ καὶ τότε οἱ μὲν ἐμπεσόντες εἰς τὴν κάμινον ἀπεδείχθησαν λαμπρότεροι, οἱ δὲ προσκυνήσαντες ἀνηρέθησαν. Ἀλλὰ τότε μὲν ὁμοῦ πάντα ἐγένετο· νῦν δὲ τὰ μὲν ἐνταῦθα ἔσται, τὰ δὲ ἐκεῖ 80, τὰ δὲ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ ἡμέρᾳ. Οἱ μὲν γὰρ ὑπὲρ τοῦ μὴ προσκυνῆσαι τὸν μαμωνᾶν πενίαν ἑλόμενοι, καὶ ἐνταῦθα καὶ τότε ἔσονται λαμπρότεροι· οἱ δὲ πλουτοῦντες ἐνταῦθα ἀδίκως, τότε τὴν ἐσχάτην [69] δώσουσι δίκην. Ἀπὸ ταύτης καὶ Λάζαρος τῆς καμία του ἐξῄει, τῶν παίδων ἐκείνων οὐχ ἧττον λαμπρός· ὁ δὲ ἐν τῇ τάξει τῶν προσκυνησάντων τὴν εἰκόνα πλούσιος ἐν γεέννῃ κατεδικάζετο. Καὶ γὰρ τὰ εἰρη μένα τύπος ἐκείνων. Ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα οἱ μὲν ἐμπεσόντες οὐδὲν ἔπαθον, οἱ δὲ ἔξω καθήμενοι μετά πολλῆς ἡρπάγησαν τῆς σφοδρότητος· οὕτω καὶ τότε ἔσται· οἱ μὲν ἅγιος διὰ τοῦ ποταμοῦ τοῦ πυρὸς βαδί ζοντες, οὐδὲν πείσονται ἀηδὲς, ἀλλὰ καὶ φαιδροὶ φα νοῦνται· οἱ δὲ τὴν εἰκόνα προσκυνήσαντες, ὄψονται τὸ πῦρ αὐτοῖς θηρίου χαλεπώτερον παντὸς ἐπιπη· δῶν, καὶ καθέλκον ἔνδον. Ὥστε εἴ τις διαπιστεῖ τῇ γεέννη, ταύτην ἰδὼν τὴν κάμινον, ἀπὸ τῶν παρόντων πιστευέτω τοῖς μέλλουσι, καὶ μὴ φοβείσθω πενίας πάμινον, ἀλλ᾽ ἁμαρτίας κάμινον. Τοῦτο μὲν γὰρ φλόξ καὶ ὀδύνη, ἐκεῖνο δὲ δρόσος καὶ ἄνεσις· κἀκείνῃ μὲν τῇ καμίνῳ παρέστηκεν ὁ διάβολος, ταύτῃ δὲ ἄγγελοι τινάσσοντες τὴν φλόγα. GR 83 51 φλόγα, ἵνα καὶ τῶν στεφάνων αὐτῶν γενώμεθα κοιτ νωνοί· ἵνα καὶ τὴν φλόγα τῆς γεέννης ἡ τοῦ Χριστοῦ διασκεδάσῃ φωνὴ ἡ λέγουσα· Πεινῶντά με 1 εἴδετε, καὶ ἐθρέψατε. Αὕτη γὰρ ἡ φωνὴ τότε ἀντὶ δρόσου παραστήσεται ἡμῖν, διὰ μέσης συρίζουσα τῆς φλογός. Κατέλθωμεν τοίνυν μετὰ ἐλεημοσύνης [70] εἰς τὴν τῆς πτωχείας κάμινον· ἴδωμεν τοὺς φιλοσοφοῦντας σε βα- δίζοντας ἐν αὐτῇ, καὶ τοὺς ἄνθρακας δε πατοῦντας· ἴδωμεν τὸ θαῦμα τὸ καινὸν καὶ παράδοξον, ἄνθρω πον ἐν καμίνῳ ψάλλοντα, ἄνθρωπον ἐν πυρὶ εὐχαρι στοῦντα, πενία προσδεδεμένον ἐσχάτῃ, καὶ πολλὴν φέρ ροντα τὴν εὐφημίαν τῷ Χριστῷ ει. Καὶ γὰρ τοῖς παι σὶν ἐκείνοις ἴσοι γίνονται οἱ πενίαν μετ' εὐχαριστίας φέροντες. Καὶ γὰρ πυρὸς φοβερώτερον ἡ πτωγεία, καὶ μᾶλλον ἐμπιπρᾷν εἴωθεν. Ἀλλὰ τοὺς παῖδας οὐκ ἐνέπρησεν ἐκείνους, ἀλλ' ἐπειδὴ χάριτας ώμολόγη σαν τῷ Δεσπότῃ, καὶ τὰ δεσμὰ εὐθέως αὐτοῖς διο ελύετο. Οὕτω καὶ νῦν, ἂν ἐμπεσὼν εἰς πενίαν εὐχα- ριστήσῃς, καὶ τὰ δεσμὰ λύεται, καὶ ἡ φλόξ σβέννυ- κἂν μὴ σβεσθῇ, τὸ πολλῷ θαυμαστότερον, ἀντὶ φλογὸς πηγή γίνεται· ὁ δὴ σε καὶ τότε συνέβη· καὶ ἐνει καμίνῳ μέσῃ δρόσου καθαρᾶς ἀπέλαυον. Τὸ μὲν γὰρ πῦρ οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ καυθῆναι τοὺς ἐμ- βληθέντας διεκώλυσε. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσοφούνα των ἔστιν ἰδεῖν· καὶ γὰρ ἐν πενίᾳ τῶν πλουτούντων ἀδεέστερον διάκεινται. Μὴ τοίνυν ἔξω τῆς καμίνου καθεζώμεθα, ἀνηλεῶς πρὸς τοὺς πένητας ἔχοντες, ἵνα μὴ πάθωμεν ὅπερ ἔπαθον τότε ἐκεῖνοι. Αν μὲν γὰρ καταβὰς τα πρὸς αὐτοὺς στήσῃ μετὰ τῶν παίδων, οὐκέτι σε οὐδὲν ἐργάσεται δεινὸν δε τὸ πῦρο ἐὰν δὲ ἄνω καθήμενος περιίδῃς αὐτοὺς ἐν τῇ φλογὶ τῆς περ νίας, κατακαύσει σε ή φλόξ. Κατάβηθι τοίνυν εἰς τὸ πῦρ, ἵνα μὴ κατακαῇς ὑπὸ τοῦ πυρός· μὴ καθίσῃς ἔξω τοῦ πυρὸς, ἵνα μή σε ἁρπάσῃ ἡ φλόξ. Αν μὲν γὰρ ἴδῃ σε μετὰ τῶν πενήτων, ἀποστήσεται σου· ἂν δὲ ἀλλοτριούμενον αὐτῶν, ἐπιδραμείται σοι 10 ταχέως, καὶ ἁρπάσεται σε. Μή τοίνυν ἀποστῇς αὐτῶν ἐμβλη- θέντων· ἀλλ᾽ ὅταν ὁ διάβολος κελεύῃ τοὺς μὴ προσ κυνήσαντας τῷ χρυσῷ βαλεῖν εἰς τὴν κάμινον τῆς πενίας, μὴ τῶν [71] ἐμβαλλόντων, ἀλλὰ τῶν ἐμβαλ λομένων γίνου, ἵνα γένῃ τῶν σωζομένων, καὶ μὴ τῶν καιομένων. Καὶ γὰρ μεγίστη δρόσος, τὸ μὴ κατέχει σθαι ἐπιθυμίᾳ πλούτου, τὸ πένησιν ὁμιλεῖν. Οὗτοι πάν- των εἰσὶν εὐπορώτεροι, οἱ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλούτου καταπατήσαντες. Ἐπεὶ καὶ ἐκεῖνοι καταφρονήσαν τες τότε τοῦ βασιλέως, ἐγένοντο τοῦ βασιλέως λαμ 16. Ταῦτα ἀκουέτωσαν οἱ πλουτοῦντες, οἱ τὴν κάμινον πρότεροι. Καὶ σὺ τοίνυν, ἂν ὑπερίδῃς τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τῆς πενίας ἀνάπτοντες. Ἐκείνους μὲν γὰρ οὐδὲν βλά- πραγμάτων, τοῦ κόσμου παντὸς ἔσῃ τιμιώτερος, κατά ψουσι, τῆς δρόσου παραγενομένης αὐτοῖς· ἑαυτούς τοὺς ἁγίους ἐκείνους, ἂν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. δὲ εὐχειρώτους ἐργάσονται τῇ φλογι, ἣν ἀπὸ 5 τῶν ἶν' οὖν ἄξιος γένῃ τῶν οὐρανίων 61, καταγέλασον τῶν ἰδίων ἀνῆψαν χειρῶν. Τότε μὲν οὖν ἄγγελος συγ- παρόντων. Οὕτω γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἔσῃ λαμπρότερος, κατέβη τοῖς παισὶν ἐκείνοις· γυνὶ δὲ ἡμεῖς τοῖς ἐν και καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσεις ἀγαθῶν χάριτι καὶ φιλο μίνῳ πενίας οὖσι συγκαταβῶμεν, καὶ διὰ τῆς ἐλεη ανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δό μοσύνης εργασώμεθα δρόσον, καὶ ἐκτινάξωμεν τὴν ξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. 69 πενίαν Α. C. E. 50 τὰ δὲ ἐκεῖ om. F.An. Arm. 81 ἀπὸ] Sic Sav. Ben. ὑπὸ F. cateri ἐπί. με ἐμὲ Edd. " τοὺς φιλοσοφοῦντας om. D. F. " άνθρακας] αὐχένας D. υψαυχένας F. Sav. Intueamur illos, qui securi per hujusmodi gradiuntur ignem, ejusque fidentes verticem calcant. An. Videamus, ut vadunt et cervices calcant. Arm. Χριστῷ] Θεῷ Γ. An. Arm. 86 δ δή... διάκεινται] Tolus locus sic legitur in D. 60 $2 ἢ καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσοφούντων ἔστιν ἰδεῖν, ὅτι ἐν πενία τῶν πλουτούντων ἀδιέστερον διάκεινται· ἐπὶ καὶ τότε ἐν κ. μ. δ. κ. ἀπήλαυον· ὃ δὲ καὶ τότε συνέβη· τὸ μὲν γὰρ πῦρ οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ κ. τ. ε. διεκώλυσε. Eam- dem lectionem, omissa tantum clausula, ὃ δὴ καὶ τότε συνέβη, sequi videntur An. Arm. Paulo aliter F. scilicet ut margo Sav. δ ἐν] ἐν τῇ Edd. σε καταδες) καταβῇς εἰ πιος καὶ οὐκέτι D. Ε. F. Αn. τα δεινόν om. B. E. σου A. C. Ε. οι ουρανίων] Sic An. c omnes codd., Montef. Οὐρανῶν mei. 60 61

53 60 και IN MATTHAEUM HOMIL. 18. σφόδρα ἐδάκνοντο· ὅπερ μάλιστα ἐστιν ἁγίων ἴδιον. μὴ δόξαν, μὴ τιμήν, μηδὲν ἄλλο προτιμῶν τῆς τοῦ πλησίον σωτηρίας. Ορα γοῦν πῶς ἐν καμίνῳ ὄντες, ὑπὲρ τοῦ δήμου παντὸς τὴν ἱκετηρίαν ἐποιοῦντο. Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἐν ἀνέσει ὄντες τῶν ἀδελφῶν μνημο νεύομεν. Καὶ ἡνίκα δὲ τὰ ἐνύπνια ἐζήτουν, οὐ τὸ ἑαυτῶν ἐσκόπουν, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν· ὅτι γὰρ θα νάτου κατεφρόνουν, διὰ πολλῶν μετὰ ταῦτα ἔδειξαν. Πανταχοῦ δὲ ἑαυτοὺς προβάλλονται, τὸν Θεὸν δυσ ὑπῆσαι βουλόμενοι. Εἶτα ἐπειδὴ οὐδὲ ἑαυτοὺς ἀρκεῖν ἡγοῦντο, ἐπὶ τοὺς πατέρας καταφεύγουσιν· αὐτοὶ δὲ οὐδὲν πλέον ἔφασαν εἰσφέρειν, ἀλλ' ἡ πνεῦμα συντε τριμμένον. Τούτους δὴ καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν. Καὶ γὰρ καὶ νῦν ἔστηκεν εἰκὼν χρυσή, ἡ τοῦ μαμωνά τυραννίς. Ἀλλὰ μὴ προσέχωμεν τοῖς τυμπάνοις, μη- δὲ τοῖς αὐλοῖς, μηδὲ ταῖς κινύραις, μηδὲ τῇ λοιπῇ τοῦ πλούτου φαντασίᾳ· ἀλλὰ κἂν εἰς κάμινον ἐμπε σεῖν δέῃ πενίας, ελώμεθα, ὥστε μή προσκυνῆσαι ἐκείνῳ, καὶ ἔσται δρόσος ἐν μέσῳ διασυρίζουσα. Μὴ τοίνυν φρίττωμεν, πενίας ἀκούοντες κάμινον. Καὶ γὰρ καὶ τότε οἱ μὲν ἐμπεσόντες εἰς τὴν κάμινον ἀπεδείχθησαν λαμπρότεροι, οἱ δὲ προσκυνήσαντες ἀνηρέθησαν. Ἀλλὰ τότε μὲν ὁμοῦ πάντα ἐγένετο· νῦν δὲ τὰ μὲν ἐνταῦθα ἔσται, τὰ δὲ ἐκεῖ 80, τὰ δὲ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ ἡμέρᾳ. Οἱ μὲν γὰρ ὑπὲρ τοῦ μὴ προσκυνῆσαι τὸν μαμωνᾶν πενίαν ἑλόμενοι, καὶ ἐνταῦθα καὶ τότε ἔσονται λαμπρότεροι· οἱ δὲ πλουτοῦντες ἐνταῦθα ἀδίκως, τότε τὴν ἐσχάτην [69] δώσουσι δίκην. Ἀπὸ ταύτης καὶ Λάζαρος τῆς καμία του ἐξῄει, τῶν παίδων ἐκείνων οὐχ ἧττον λαμπρός· ὁ δὲ ἐν τῇ τάξει τῶν προσκυνησάντων τὴν εἰκόνα πλούσιος ἐν γεέννῃ κατεδικάζετο. Καὶ γὰρ τὰ εἰρη μένα τύπος ἐκείνων. Ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα οἱ μὲν ἐμπεσόντες οὐδὲν ἔπαθον, οἱ δὲ ἔξω καθήμενοι μετά πολλῆς ἡρπάγησαν τῆς σφοδρότητος· οὕτω καὶ τότε ἔσται· οἱ μὲν ἅγιος διὰ τοῦ ποταμοῦ τοῦ πυρὸς βαδί ζοντες, οὐδὲν πείσονται ἀηδὲς, ἀλλὰ καὶ φαιδροὶ φα νοῦνται· οἱ δὲ τὴν εἰκόνα προσκυνήσαντες, ὄψονται τὸ πῦρ αὐτοῖς θηρίου χαλεπώτερον παντὸς ἐπιπη· δῶν, καὶ καθέλκον ἔνδον. Ὥστε εἴ τις διαπιστεῖ τῇ γεέννη, ταύτην ἰδὼν τὴν κάμινον, ἀπὸ τῶν παρόντων πιστευέτω τοῖς μέλλουσι, καὶ μὴ φοβείσθω πενίας πάμινον, ἀλλ᾽ ἁμαρτίας κάμινον. Τοῦτο μὲν γὰρ φλόξ καὶ ὀδύνη, ἐκεῖνο δὲ δρόσος καὶ ἄνεσις· κἀκείνῃ μὲν τῇ καμίνῳ παρέστηκεν ὁ διάβολος, ταύτῃ δὲ ἄγγελοι τινάσσοντες τὴν φλόγα. GR 83 51 φλόγα, ἵνα καὶ τῶν στεφάνων αὐτῶν γενώμεθα κοιτ νωνοί· ἵνα καὶ τὴν φλόγα τῆς γεέννης ἡ τοῦ Χριστοῦ διασκεδάσῃ φωνὴ ἡ λέγουσα· Πεινῶντά με 1 εἴδετε, καὶ ἐθρέψατε. Αὕτη γὰρ ἡ φωνὴ τότε ἀντὶ δρόσου παραστήσεται ἡμῖν, διὰ μέσης συρίζουσα τῆς φλογός. Κατέλθωμεν τοίνυν μετὰ ἐλεημοσύνης [70] εἰς τὴν τῆς πτωχείας κάμινον· ἴδωμεν τοὺς φιλοσοφοῦντας σε βα- δίζοντας ἐν αὐτῇ, καὶ τοὺς ἄνθρακας δε πατοῦντας· ἴδωμεν τὸ θαῦμα τὸ καινὸν καὶ παράδοξον, ἄνθρω πον ἐν καμίνῳ ψάλλοντα, ἄνθρωπον ἐν πυρὶ εὐχαρι στοῦντα, πενία προσδεδεμένον ἐσχάτῃ, καὶ πολλὴν φέρ ροντα τὴν εὐφημίαν τῷ Χριστῷ ει. Καὶ γὰρ τοῖς παι σὶν ἐκείνοις ἴσοι γίνονται οἱ πενίαν μετ' εὐχαριστίας φέροντες. Καὶ γὰρ πυρὸς φοβερώτερον ἡ πτωγεία, καὶ μᾶλλον ἐμπιπρᾷν εἴωθεν. Ἀλλὰ τοὺς παῖδας οὐκ ἐνέπρησεν ἐκείνους, ἀλλ' ἐπειδὴ χάριτας ώμολόγη σαν τῷ Δεσπότῃ, καὶ τὰ δεσμὰ εὐθέως αὐτοῖς διο ελύετο. Οὕτω καὶ νῦν, ἂν ἐμπεσὼν εἰς πενίαν εὐχα- ριστήσῃς, καὶ τὰ δεσμὰ λύεται, καὶ ἡ φλόξ σβέννυ- κἂν μὴ σβεσθῇ, τὸ πολλῷ θαυμαστότερον, ἀντὶ φλογὸς πηγή γίνεται· ὁ δὴ σε καὶ τότε συνέβη· καὶ ἐνει καμίνῳ μέσῃ δρόσου καθαρᾶς ἀπέλαυον. Τὸ μὲν γὰρ πῦρ οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ καυθῆναι τοὺς ἐμ- βληθέντας διεκώλυσε. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσοφούνα των ἔστιν ἰδεῖν· καὶ γὰρ ἐν πενίᾳ τῶν πλουτούντων ἀδεέστερον διάκεινται. Μὴ τοίνυν ἔξω τῆς καμίνου καθεζώμεθα, ἀνηλεῶς πρὸς τοὺς πένητας ἔχοντες, ἵνα μὴ πάθωμεν ὅπερ ἔπαθον τότε ἐκεῖνοι. Αν μὲν γὰρ καταβὰς τα πρὸς αὐτοὺς στήσῃ μετὰ τῶν παίδων, οὐκέτι σε οὐδὲν ἐργάσεται δεινὸν δε τὸ πῦρο ἐὰν δὲ ἄνω καθήμενος περιίδῃς αὐτοὺς ἐν τῇ φλογὶ τῆς περ νίας, κατακαύσει σε ή φλόξ. Κατάβηθι τοίνυν εἰς τὸ πῦρ, ἵνα μὴ κατακαῇς ὑπὸ τοῦ πυρός· μὴ καθίσῃς ἔξω τοῦ πυρὸς, ἵνα μή σε ἁρπάσῃ ἡ φλόξ. Αν μὲν γὰρ ἴδῃ σε μετὰ τῶν πενήτων, ἀποστήσεται σου· ἂν δὲ ἀλλοτριούμενον αὐτῶν, ἐπιδραμείται σοι 10 ταχέως, καὶ ἁρπάσεται σε. Μή τοίνυν ἀποστῇς αὐτῶν ἐμβλη- θέντων· ἀλλ᾽ ὅταν ὁ διάβολος κελεύῃ τοὺς μὴ προσ κυνήσαντας τῷ χρυσῷ βαλεῖν εἰς τὴν κάμινον τῆς πενίας, μὴ τῶν [71] ἐμβαλλόντων, ἀλλὰ τῶν ἐμβαλ λομένων γίνου, ἵνα γένῃ τῶν σωζομένων, καὶ μὴ τῶν καιομένων. Καὶ γὰρ μεγίστη δρόσος, τὸ μὴ κατέχει σθαι ἐπιθυμίᾳ πλούτου, τὸ πένησιν ὁμιλεῖν. Οὗτοι πάν- των εἰσὶν εὐπορώτεροι, οἱ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλούτου καταπατήσαντες. Ἐπεὶ καὶ ἐκεῖνοι καταφρονήσαν τες τότε τοῦ βασιλέως, ἐγένοντο τοῦ βασιλέως λαμ 16. Ταῦτα ἀκουέτωσαν οἱ πλουτοῦντες, οἱ τὴν κάμινον πρότεροι. Καὶ σὺ τοίνυν, ἂν ὑπερίδῃς τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τῆς πενίας ἀνάπτοντες. Ἐκείνους μὲν γὰρ οὐδὲν βλά- πραγμάτων, τοῦ κόσμου παντὸς ἔσῃ τιμιώτερος, κατά ψουσι, τῆς δρόσου παραγενομένης αὐτοῖς· ἑαυτούς τοὺς ἁγίους ἐκείνους, ἂν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. δὲ εὐχειρώτους ἐργάσονται τῇ φλογι, ἣν ἀπὸ 5 τῶν ἶν' οὖν ἄξιος γένῃ τῶν οὐρανίων 61, καταγέλασον τῶν ἰδίων ἀνῆψαν χειρῶν. Τότε μὲν οὖν ἄγγελος συγ- παρόντων. Οὕτω γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἔσῃ λαμπρότερος, κατέβη τοῖς παισὶν ἐκείνοις· γυνὶ δὲ ἡμεῖς τοῖς ἐν και καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσεις ἀγαθῶν χάριτι καὶ φιλο μίνῳ πενίας οὖσι συγκαταβῶμεν, καὶ διὰ τῆς ἐλεη ανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δό μοσύνης εργασώμεθα δρόσον, καὶ ἐκτινάξωμεν τὴν ξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. 69 πενίαν Α. C. E. 50 τὰ δὲ ἐκεῖ om. F.An. Arm. 81 ἀπὸ] Sic Sav. Ben. ὑπὸ F. cateri ἐπί. με ἐμὲ Edd. " τοὺς φιλοσοφοῦντας om. D. F. " άνθρακας] αὐχένας D. υψαυχένας F. Sav. Intueamur illos, qui securi per hujusmodi gradiuntur ignem, ejusque fidentes verticem calcant. An. Videamus, ut vadunt et cervices calcant. Arm. Χριστῷ] Θεῷ Γ. An. Arm. 86 δ δή... διάκεινται] Tolus locus sic legitur in D. 60 $2 ἢ καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσοφούντων ἔστιν ἰδεῖν, ὅτι ἐν πενία τῶν πλουτούντων ἀδιέστερον διάκεινται· ἐπὶ καὶ τότε ἐν κ. μ. δ. κ. ἀπήλαυον· ὃ δὲ καὶ τότε συνέβη· τὸ μὲν γὰρ πῦρ οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ κ. τ. ε. διεκώλυσε. Eam- dem lectionem, omissa tantum clausula, ὃ δὴ καὶ τότε συνέβη, sequi videntur An. Arm. Paulo aliter F. scilicet ut margo Sav. δ ἐν] ἐν τῇ Edd. σε καταδες) καταβῇς εἰ πιος καὶ οὐκέτι D. Ε. F. Αn. τα δεινόν om. B. E. σου A. C. Ε. οι ουρανίων] Sic An. c omnes codd., Montef. Οὐρανῶν mei. 60 61

53 60 και IN MATTHAEUM HOMIL. 18. σφόδρα ἐδάκνοντο· ὅπερ μάλιστα ἐστιν ἁγίων ἴδιον. μὴ δόξαν, μὴ τιμήν, μηδὲν ἄλλο προτιμῶν τῆς τοῦ πλησίον σωτηρίας. Ορα γοῦν πῶς ἐν καμίνῳ ὄντες, ὑπὲρ τοῦ δήμου παντὸς τὴν ἱκετηρίαν ἐποιοῦντο. Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἐν ἀνέσει ὄντες τῶν ἀδελφῶν μνημο νεύομεν. Καὶ ἡνίκα δὲ τὰ ἐνύπνια ἐζήτουν, οὐ τὸ ἑαυτῶν ἐσκόπουν, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν· ὅτι γὰρ θα νάτου κατεφρόνουν, διὰ πολλῶν μετὰ ταῦτα ἔδειξαν. Πανταχοῦ δὲ ἑαυτοὺς προβάλλονται, τὸν Θεὸν δυσ ὑπῆσαι βουλόμενοι. Εἶτα ἐπειδὴ οὐδὲ ἑαυτοὺς ἀρκεῖν ἡγοῦντο, ἐπὶ τοὺς πατέρας καταφεύγουσιν· αὐτοὶ δὲ οὐδὲν πλέον ἔφασαν εἰσφέρειν, ἀλλ' ἡ πνεῦμα συντε τριμμένον. Τούτους δὴ καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν. Καὶ γὰρ καὶ νῦν ἔστηκεν εἰκὼν χρυσή, ἡ τοῦ μαμωνά τυραννίς. Ἀλλὰ μὴ προσέχωμεν τοῖς τυμπάνοις, μη- δὲ τοῖς αὐλοῖς, μηδὲ ταῖς κινύραις, μηδὲ τῇ λοιπῇ τοῦ πλούτου φαντασίᾳ· ἀλλὰ κἂν εἰς κάμινον ἐμπε σεῖν δέῃ πενίας, ελώμεθα, ὥστε μή προσκυνῆσαι ἐκείνῳ, καὶ ἔσται δρόσος ἐν μέσῳ διασυρίζουσα. Μὴ τοίνυν φρίττωμεν, πενίας ἀκούοντες κάμινον. Καὶ γὰρ καὶ τότε οἱ μὲν ἐμπεσόντες εἰς τὴν κάμινον ἀπεδείχθησαν λαμπρότεροι, οἱ δὲ προσκυνήσαντες ἀνηρέθησαν. Ἀλλὰ τότε μὲν ὁμοῦ πάντα ἐγένετο· νῦν δὲ τὰ μὲν ἐνταῦθα ἔσται, τὰ δὲ ἐκεῖ 80, τὰ δὲ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ ἡμέρᾳ. Οἱ μὲν γὰρ ὑπὲρ τοῦ μὴ προσκυνῆσαι τὸν μαμωνᾶν πενίαν ἑλόμενοι, καὶ ἐνταῦθα καὶ τότε ἔσονται λαμπρότεροι· οἱ δὲ πλουτοῦντες ἐνταῦθα ἀδίκως, τότε τὴν ἐσχάτην [69] δώσουσι δίκην. Ἀπὸ ταύτης καὶ Λάζαρος τῆς καμία του ἐξῄει, τῶν παίδων ἐκείνων οὐχ ἧττον λαμπρός· ὁ δὲ ἐν τῇ τάξει τῶν προσκυνησάντων τὴν εἰκόνα πλούσιος ἐν γεέννῃ κατεδικάζετο. Καὶ γὰρ τὰ εἰρη μένα τύπος ἐκείνων. Ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα οἱ μὲν ἐμπεσόντες οὐδὲν ἔπαθον, οἱ δὲ ἔξω καθήμενοι μετά πολλῆς ἡρπάγησαν τῆς σφοδρότητος· οὕτω καὶ τότε ἔσται· οἱ μὲν ἅγιος διὰ τοῦ ποταμοῦ τοῦ πυρὸς βαδί ζοντες, οὐδὲν πείσονται ἀηδὲς, ἀλλὰ καὶ φαιδροὶ φα νοῦνται· οἱ δὲ τὴν εἰκόνα προσκυνήσαντες, ὄψονται τὸ πῦρ αὐτοῖς θηρίου χαλεπώτερον παντὸς ἐπιπη· δῶν, καὶ καθέλκον ἔνδον. Ὥστε εἴ τις διαπιστεῖ τῇ γεέννη, ταύτην ἰδὼν τὴν κάμινον, ἀπὸ τῶν παρόντων πιστευέτω τοῖς μέλλουσι, καὶ μὴ φοβείσθω πενίας πάμινον, ἀλλ᾽ ἁμαρτίας κάμινον. Τοῦτο μὲν γὰρ φλόξ καὶ ὀδύνη, ἐκεῖνο δὲ δρόσος καὶ ἄνεσις· κἀκείνῃ μὲν τῇ καμίνῳ παρέστηκεν ὁ διάβολος, ταύτῃ δὲ ἄγγελοι τινάσσοντες τὴν φλόγα. GR 83 51 φλόγα, ἵνα καὶ τῶν στεφάνων αὐτῶν γενώμεθα κοιτ νωνοί· ἵνα καὶ τὴν φλόγα τῆς γεέννης ἡ τοῦ Χριστοῦ διασκεδάσῃ φωνὴ ἡ λέγουσα· Πεινῶντά με 1 εἴδετε, καὶ ἐθρέψατε. Αὕτη γὰρ ἡ φωνὴ τότε ἀντὶ δρόσου παραστήσεται ἡμῖν, διὰ μέσης συρίζουσα τῆς φλογός. Κατέλθωμεν τοίνυν μετὰ ἐλεημοσύνης [70] εἰς τὴν τῆς πτωχείας κάμινον· ἴδωμεν τοὺς φιλοσοφοῦντας σε βα- δίζοντας ἐν αὐτῇ, καὶ τοὺς ἄνθρακας δε πατοῦντας· ἴδωμεν τὸ θαῦμα τὸ καινὸν καὶ παράδοξον, ἄνθρω πον ἐν καμίνῳ ψάλλοντα, ἄνθρωπον ἐν πυρὶ εὐχαρι στοῦντα, πενία προσδεδεμένον ἐσχάτῃ, καὶ πολλὴν φέρ ροντα τὴν εὐφημίαν τῷ Χριστῷ ει. Καὶ γὰρ τοῖς παι σὶν ἐκείνοις ἴσοι γίνονται οἱ πενίαν μετ' εὐχαριστίας φέροντες. Καὶ γὰρ πυρὸς φοβερώτερον ἡ πτωγεία, καὶ μᾶλλον ἐμπιπρᾷν εἴωθεν. Ἀλλὰ τοὺς παῖδας οὐκ ἐνέπρησεν ἐκείνους, ἀλλ' ἐπειδὴ χάριτας ώμολόγη σαν τῷ Δεσπότῃ, καὶ τὰ δεσμὰ εὐθέως αὐτοῖς διο ελύετο. Οὕτω καὶ νῦν, ἂν ἐμπεσὼν εἰς πενίαν εὐχα- ριστήσῃς, καὶ τὰ δεσμὰ λύεται, καὶ ἡ φλόξ σβέννυ- κἂν μὴ σβεσθῇ, τὸ πολλῷ θαυμαστότερον, ἀντὶ φλογὸς πηγή γίνεται· ὁ δὴ σε καὶ τότε συνέβη· καὶ ἐνει καμίνῳ μέσῃ δρόσου καθαρᾶς ἀπέλαυον. Τὸ μὲν γὰρ πῦρ οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ καυθῆναι τοὺς ἐμ- βληθέντας διεκώλυσε. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσοφούνα των ἔστιν ἰδεῖν· καὶ γὰρ ἐν πενίᾳ τῶν πλουτούντων ἀδεέστερον διάκεινται. Μὴ τοίνυν ἔξω τῆς καμίνου καθεζώμεθα, ἀνηλεῶς πρὸς τοὺς πένητας ἔχοντες, ἵνα μὴ πάθωμεν ὅπερ ἔπαθον τότε ἐκεῖνοι. Αν μὲν γὰρ καταβὰς τα πρὸς αὐτοὺς στήσῃ μετὰ τῶν παίδων, οὐκέτι σε οὐδὲν ἐργάσεται δεινὸν δε τὸ πῦρο ἐὰν δὲ ἄνω καθήμενος περιίδῃς αὐτοὺς ἐν τῇ φλογὶ τῆς περ νίας, κατακαύσει σε ή φλόξ. Κατάβηθι τοίνυν εἰς τὸ πῦρ, ἵνα μὴ κατακαῇς ὑπὸ τοῦ πυρός· μὴ καθίσῃς ἔξω τοῦ πυρὸς, ἵνα μή σε ἁρπάσῃ ἡ φλόξ. Αν μὲν γὰρ ἴδῃ σε μετὰ τῶν πενήτων, ἀποστήσεται σου· ἂν δὲ ἀλλοτριούμενον αὐτῶν, ἐπιδραμείται σοι 10 ταχέως, καὶ ἁρπάσεται σε. Μή τοίνυν ἀποστῇς αὐτῶν ἐμβλη- θέντων· ἀλλ᾽ ὅταν ὁ διάβολος κελεύῃ τοὺς μὴ προσ κυνήσαντας τῷ χρυσῷ βαλεῖν εἰς τὴν κάμινον τῆς πενίας, μὴ τῶν [71] ἐμβαλλόντων, ἀλλὰ τῶν ἐμβαλ λομένων γίνου, ἵνα γένῃ τῶν σωζομένων, καὶ μὴ τῶν καιομένων. Καὶ γὰρ μεγίστη δρόσος, τὸ μὴ κατέχει σθαι ἐπιθυμίᾳ πλούτου, τὸ πένησιν ὁμιλεῖν. Οὗτοι πάν- των εἰσὶν εὐπορώτεροι, οἱ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλούτου καταπατήσαντες. Ἐπεὶ καὶ ἐκεῖνοι καταφρονήσαν τες τότε τοῦ βασιλέως, ἐγένοντο τοῦ βασιλέως λαμ 16. Ταῦτα ἀκουέτωσαν οἱ πλουτοῦντες, οἱ τὴν κάμινον πρότεροι. Καὶ σὺ τοίνυν, ἂν ὑπερίδῃς τῶν ἐν τῷ κόσμῳ τῆς πενίας ἀνάπτοντες. Ἐκείνους μὲν γὰρ οὐδὲν βλά- πραγμάτων, τοῦ κόσμου παντὸς ἔσῃ τιμιώτερος, κατά ψουσι, τῆς δρόσου παραγενομένης αὐτοῖς· ἑαυτούς τοὺς ἁγίους ἐκείνους, ἂν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. δὲ εὐχειρώτους ἐργάσονται τῇ φλογι, ἣν ἀπὸ 5 τῶν ἶν' οὖν ἄξιος γένῃ τῶν οὐρανίων 61, καταγέλασον τῶν ἰδίων ἀνῆψαν χειρῶν. Τότε μὲν οὖν ἄγγελος συγ- παρόντων. Οὕτω γὰρ καὶ ἐνταῦθα ἔσῃ λαμπρότερος, κατέβη τοῖς παισὶν ἐκείνοις· γυνὶ δὲ ἡμεῖς τοῖς ἐν και καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσεις ἀγαθῶν χάριτι καὶ φιλο μίνῳ πενίας οὖσι συγκαταβῶμεν, καὶ διὰ τῆς ἐλεη ανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δό μοσύνης εργασώμεθα δρόσον, καὶ ἐκτινάξωμεν τὴν ξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. 69 πενίαν Α. C. E. 50 τὰ δὲ ἐκεῖ om. F.An. Arm. 81 ἀπὸ] Sic Sav. Ben. ὑπὸ F. cateri ἐπί. με ἐμὲ Edd. " τοὺς φιλοσοφοῦντας om. D. F. " άνθρακας] αὐχένας D. υψαυχένας F. Sav. Intueamur illos, qui securi per hujusmodi gradiuntur ignem, ejusque fidentes verticem calcant. An. Videamus, ut vadunt et cervices calcant. Arm. Χριστῷ] Θεῷ Γ. An. Arm. 86 δ δή... διάκεινται] Tolus locus sic legitur in D. 60 $2 ἢ καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσοφούντων ἔστιν ἰδεῖν, ὅτι ἐν πενία τῶν πλουτούντων ἀδιέστερον διάκεινται· ἐπὶ καὶ τότε ἐν κ. μ. δ. κ. ἀπήλαυον· ὃ δὲ καὶ τότε συνέβη· τὸ μὲν γὰρ πῦρ οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ κ. τ. ε. διεκώλυσε. Eam- dem lectionem, omissa tantum clausula, ὃ δὴ καὶ τότε συνέβη, sequi videntur An. Arm. Paulo aliter F. scilicet ut margo Sav. δ ἐν] ἐν τῇ Edd. σε καταδες) καταβῇς εἰ πιος καὶ οὐκέτι D. Ε. F. Αn. τα δεινόν om. B. E. σου A. C. Ε. οι ουρανίων] Sic An. c omnes codd., Montef. Οὐρανῶν mei. 60 61

55 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ་ ΟΜΙΛΙΑ Ε'. Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· « Ιδού ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἔξει, καὶ τέξεται υιόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. » α΄. Πολλῶν ἀκούω λεγόντων, ὅτι παρόντες μὲν καὶ τῆς ἀκροάσεως ἀπολαύοντες, συστελλόμεθα· ἐξελθόντες δὲ, ἕτεροι πάλιν ἀνθ' ἑτέρων γινόμεθα, τὸ πῦρ τῆς προθυμίας σβεννύντες. Τί οὖν ἂν γένοιτο, ὅπως τοῦτο μὴ γίνηται; Σκοπήσωμεν ὅθεν γίνεται. Πόθεν οὖν γίνεται ἡμῖν ἡ τοσαύτη μεταβολή: Ἀπὸ τῆς δια τριβῆς τῆς μὴ προσηκούσης, καὶ τῆς [72] τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων συνουσίας. Οὐ γὰρ ἐχρῆν ἀπὸ τῆς συνάξεως ἀναχωροῦντας, εἰς τὰ μὴ προσήκοντα τῇ συνάξει ἐμβάλλειν ἑαυτοὺς πράγματα· ἀλλ᾽ εὐθέως οἴκαδε ἐλθόντας τὸ βιβλίον μεταχειρίζεσθαι, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία πρὸς τὴν κοινωνίαν τῆς τῶν εἰρημένων καλεῖν συλλογῆς, καὶ τότε τῶν βιωτικῶν ἅπτεσθαι πραγμάτων. Εἰ γὰρ ἀπὸ βαλανείου οὐκ ἂν ἔλοιο εἰς ἀγορὰν ἐμβάλλειν, ὥστε μὴ τὴν ἐκεῖθεν ἄνεσιν λυμήνασθαι τοῖς ἐν ἀγορᾷ πράγμασι· πολλῷ μᾶλλον ἀπὸ συνάξεως τοῦτο ποιεῖν ἐχρῆν. Νῦν δὲ τούναν- τίον ποιοῦμεν· διὰ δὴ τοῦτο καὶ πάντα ἀπόλλυμεν. Οὔπω γὰρ τῆς ὠφελείας τῶν λεχθέντων παγείσης καλῶς, ἡ πολλὴ ῥύμη τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων πάντα παρασύρασα 3 οίχεται. Ιν' οὖν μὴ τοῦτο για νηται, ἀπὸ συνάξεως ἀναχωρῶν, μηδὲν ποιοῦ τῆς τῶν εἰρημένων συλλογῆς ἀναγκαιότερον. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀγνωμοσύνης ἂν εἴη, πέντε καὶ ἐξ ἡμέρας τοῖς βιω τικοῖς ἀπονέμοντας, τοῖς πνευματικοῖς μηδὲ μίαν ἡμέραν, μᾶλλον δὲ μηδὲ σε μικρὸν τῆς ἡμέρας μέρος διδόναι 6. Οὐχ ὁρᾶτε τὰ παιδία τὰ ἡμέτερα σε, ὅτι τὰ μαθήματα, ἅπερ ἂν δέξωνται, ταῦτα δι' ὅλης μετ λετῶσι τῆς ἡμέρας ; Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ἐργασώμεθα· ἐπεὶ πλέον οὐδὲν ἡμῖν ἔσται τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως, εἰς πίθον τετρημένον ἀντλοῦσι καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ μηδὲ τοσαύτην παρεχομένοις σπουδὴν τῇ τῶν εἰ ρημένων φυλακῇ, ὅσην περὶ χρυσὸν καὶ ἄργυρον ἐπι- δεικνύμεθα. Δηνάρια μὲν γάρ τις ὀλίγα λαβών, καὶ εἰς βαλάντιον ἀποτίθεται, καὶ σφραγῖδα ἐπιτίθησιν· ἡμεῖς δὲ καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτελών τιμιώτερα δεχόμενοι λόγια, καὶ τοὺς τοῦ Πνεύματος ὑποδεχόμε να θησαυρούς, οὐκ εἰς τὰ ταμιεῖα τῆς ψυχῆς ἀποτι- θέμεθα, ἀλλ᾽ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐῶμεν τῆς ἡμετέ- ρας διανοίας ἐκρεῖν. Τίς οὖν ἡμᾶς [73] ἐλεήσει λοι- πὸν, ἐπιβουλεύοντας ἑαυτοῖς, καὶ εἰς τοσαύτην ἐμ- βάλλοντας πενίαν; Ιν᾿ οὖν μὴ τοῦτο γίνηται, γρά- ψωμεν ἑαυτοῖ; νόμον ἀκίνητον, καὶ ταῖς γυναιξὶ καὶ τοῖς παισὶ τοῖς ἡμετέροις, μίαν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν ταύτην ὅλην σε ανατιθέναι τῇ ἀκροάσει καὶ τῶν ἀκου- σθέντων τῇ συλλογῇ. Οὕτω γὰρ καὶ εὐμαθέστεροι πρὸς τὰ μέλλοντα ρηθήσεσθαι απαντήσομεν, καὶ ἡμῖν ἐλάττων ὁ πόνος ἔσται, καὶ ὑμῖν τὸ κέρδος πλέον, ὅταν τὰ πρώην εἰρημένα φέροντες ἐπὶ μνήμης, οὕτω τὰ μετὰ ταῦτα ἀκούητε. Οὐ γὰρ μικρόν τι· καὶ τοῦτο συντελεῖ πρὸς τὴν τῶν λεγομένων σύνεσιν, τὸ τὴν 56 ἀκολουθίαν εἰδέναι μετὰ ἀκριβείας τῶν παρ' ἡμῶν ὑφαινομένων ὑμῖν νοημάτων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔνι πάντα ἐν μιᾷ καταβαλεῖν ο ἡμέρᾳ, τὰ ἐν πολλαῖς ὑμῖν ἡμέραις κατατιθέμενα τῇ τῆς μνήμης συνεχεία ὥσπερ σειράν τινα ποιήσαντες, οὕτω δὴ περιτίθετ0ε τῇ ψυχῇ, ὥστε ὁλόκληρον φαίνεσθαι τὸ σῶμα τῶν Γραφών. Αναμνήσαντες τοίνυν τῶν ἔναγχος εἰρημέ νων ἑαυτοὺς, οὕτω καὶ σήμερον ἐπὶ τὰ προκείμενα ζωμεν. β'. Τίνα δέ έστι τα προκείμενα σήμερον; Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος. Αξίως τοῦ θαύματος, ὡς αὐτῷ δυνατὸν ἦν, ἀνεβόησεν, εἰπών· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδε τὸ πέλα- γος καὶ τὴν ἄβυσσον τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ μηδέποτε ἐλπισθὲν εἰς ἔργον ἐλθὸν, καὶ φύσεως λυθέντας νόμους, καὶ καταλλαγὰς γινομένας, καὶ τὸν πάντων ἀνώτερον πρὸς τὸν πάντων κατώτερον κατ ιόντα, καὶ τὰ μεσότοιχα λυόμενα, καὶ τὰ κωλύματα ἀναιρούμενα, καὶ πολλῷ πλείονα τούτων ἕτερα γινό μενα, ἑνὶ βήματι τὸ θαῦμα παρέστησεν, εἰπών· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Μὴ γὰρ νομίσης, [74] φησίν, ὅτι νῦν ταῦτα ἔδοξε· πάλαι προετυποῦτο. Οπερ καὶ ὁ Παῦλος παν ταχοῦ δεῖξαι ἐσπούδασε. Καὶ παραπέμπει τὸν Ἰωσὴ τῷ Ησαΐα λοιπόν, ἵνα κἂν τῶν αὐτοῦ ῥημάτων ἐπισ λάθηται ἀφυπνισθείς, ἅτε πρόσφατον εἰρημένων, τῶν προφητικών, οἷς συνανεστράφη το διαπαντός, ἀναμνη σθεὶς, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ λεχθέντα κατάσχῃ. Καὶ τῇ μὲν γυναικὶ οὐδὲν τούτων εἴρηκεν, ἅτε κόρῃ ούση καὶ ἀπείρως τούτων ἐχούσῃ· τῷ δὲ ἀνδρὶ, δικαίω τε ὄντι καὶ μελετῶντι προφήτας, ἐντεῦθεν διαλέγεται. Καὶ πρὸ μὲν τούτου, Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου, λέ- γει· ἐνταῦθα δὲ ὅτε τὸν προφήτην είλκυσεν εἰς τὸ μέσον, τότε αὐτῷ πιστεύει τὸ τῆς παρθενίας όνομα· οὐ γὰρ οὕτως ἀτάραχος ο ἔμενε, παρθένον παρ' αὐ τοῦ ἀκούων, εἰ μὴ το πρῶτον καὶ παρὰ Ἡσαΐου. Καὶ γὰρ οὐδὲν ξένον, ἀλλὰ τὸ σύνηθες καὶ τὸ ἐν πολλῷ χρόνῳ μελετηθὲν ἔμελλεν ἀκούσεσθαι παρὰ τοῦ προ φήτου. Διὰ τοῦτο ποιῶν εὐπαράδεκτον τὸ εἰρημένον ὁ ἄγγελος, παράγει εἰς μέσον τὸν Ἡσαΐαν. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἴσταται, ἀλλ' ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτᾷ τὸν λό- γον· οὐ γὰρ αὐτοῦ εἶναί φησι τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἡσαΐου, ἀλλὰ, Τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Τὸ μὲν γὰρ στόματι Ησαΐου, ὁ δὲ χρησμός ἄνωθεν ἐφέρετο. Τί οὖν οὗτός φησιν ὁ χρησμός; Ιδού ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Πῶς οὖν οὐκ ἐκλήθη, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ἀλλὰ Ἰησοῦς Χριστός ; Ὅτι οὐκ εἶπε, Καλέσεις, ἀλλὰ, Καλέσουσιν, οἱ ὄχλοι τουτέστι, καὶ ἡ τῶν πραγμάτ των έκβασις. Ένταῦθα γὰρ τὸ συμβαίνον το όνομα τίθησι· καὶ ἔθος τοῦτο τῇ Γραφῇ, τὰ συμβαίνοντα 63 παρασύρουσα Α. -0. μηδέ omn. Α. Β. C. Ε. σε διδόναι] μὴ διδόναι Β. F. ἑαυτοῖς διδόναι D. ἑαυτοῖς μὴ διδόναι C. σε ὑμέτερα Α. Αn. σε ὅλην... συλλογῇ] τὴν τῆς ἀκροάσεως, ὅλην ἀνατιθέναι τῇ τῶν εἰρη μένων συλλογή D. An. σε καταβάλλειν Β. C. F. 60° * Sic Ep. et codd. συνανετράφη An. Edd. ατάρα κτος pr. G. * εἰ μή om. omnes. * στόμα] add. ἦν C. D. 78 τὸ συμβαῖνον] τῷ συμβαίνοντι D. F.

55 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ་ ΟΜΙΛΙΑ Ε'. Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· « Ιδού ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἔξει, καὶ τέξεται υιόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. » α΄. Πολλῶν ἀκούω λεγόντων, ὅτι παρόντες μὲν καὶ τῆς ἀκροάσεως ἀπολαύοντες, συστελλόμεθα· ἐξελθόντες δὲ, ἕτεροι πάλιν ἀνθ' ἑτέρων γινόμεθα, τὸ πῦρ τῆς προθυμίας σβεννύντες. Τί οὖν ἂν γένοιτο, ὅπως τοῦτο μὴ γίνηται; Σκοπήσωμεν ὅθεν γίνεται. Πόθεν οὖν γίνεται ἡμῖν ἡ τοσαύτη μεταβολή: Ἀπὸ τῆς δια τριβῆς τῆς μὴ προσηκούσης, καὶ τῆς [72] τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων συνουσίας. Οὐ γὰρ ἐχρῆν ἀπὸ τῆς συνάξεως ἀναχωροῦντας, εἰς τὰ μὴ προσήκοντα τῇ συνάξει ἐμβάλλειν ἑαυτοὺς πράγματα· ἀλλ᾽ εὐθέως οἴκαδε ἐλθόντας τὸ βιβλίον μεταχειρίζεσθαι, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία πρὸς τὴν κοινωνίαν τῆς τῶν εἰρημένων καλεῖν συλλογῆς, καὶ τότε τῶν βιωτικῶν ἅπτεσθαι πραγμάτων. Εἰ γὰρ ἀπὸ βαλανείου οὐκ ἂν ἔλοιο εἰς ἀγορὰν ἐμβάλλειν, ὥστε μὴ τὴν ἐκεῖθεν ἄνεσιν λυμήνασθαι τοῖς ἐν ἀγορᾷ πράγμασι· πολλῷ μᾶλλον ἀπὸ συνάξεως τοῦτο ποιεῖν ἐχρῆν. Νῦν δὲ τούναν- τίον ποιοῦμεν· διὰ δὴ τοῦτο καὶ πάντα ἀπόλλυμεν. Οὔπω γὰρ τῆς ὠφελείας τῶν λεχθέντων παγείσης καλῶς, ἡ πολλὴ ῥύμη τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων πάντα παρασύρασα 3 οίχεται. Ιν' οὖν μὴ τοῦτο για νηται, ἀπὸ συνάξεως ἀναχωρῶν, μηδὲν ποιοῦ τῆς τῶν εἰρημένων συλλογῆς ἀναγκαιότερον. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀγνωμοσύνης ἂν εἴη, πέντε καὶ ἐξ ἡμέρας τοῖς βιω τικοῖς ἀπονέμοντας, τοῖς πνευματικοῖς μηδὲ μίαν ἡμέραν, μᾶλλον δὲ μηδὲ σε μικρὸν τῆς ἡμέρας μέρος διδόναι 6. Οὐχ ὁρᾶτε τὰ παιδία τὰ ἡμέτερα σε, ὅτι τὰ μαθήματα, ἅπερ ἂν δέξωνται, ταῦτα δι' ὅλης μετ λετῶσι τῆς ἡμέρας ; Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ἐργασώμεθα· ἐπεὶ πλέον οὐδὲν ἡμῖν ἔσται τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως, εἰς πίθον τετρημένον ἀντλοῦσι καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ μηδὲ τοσαύτην παρεχομένοις σπουδὴν τῇ τῶν εἰ ρημένων φυλακῇ, ὅσην περὶ χρυσὸν καὶ ἄργυρον ἐπι- δεικνύμεθα. Δηνάρια μὲν γάρ τις ὀλίγα λαβών, καὶ εἰς βαλάντιον ἀποτίθεται, καὶ σφραγῖδα ἐπιτίθησιν· ἡμεῖς δὲ καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτελών τιμιώτερα δεχόμενοι λόγια, καὶ τοὺς τοῦ Πνεύματος ὑποδεχόμε να θησαυρούς, οὐκ εἰς τὰ ταμιεῖα τῆς ψυχῆς ἀποτι- θέμεθα, ἀλλ᾽ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐῶμεν τῆς ἡμετέ- ρας διανοίας ἐκρεῖν. Τίς οὖν ἡμᾶς [73] ἐλεήσει λοι- πὸν, ἐπιβουλεύοντας ἑαυτοῖς, καὶ εἰς τοσαύτην ἐμ- βάλλοντας πενίαν; Ιν᾿ οὖν μὴ τοῦτο γίνηται, γρά- ψωμεν ἑαυτοῖ; νόμον ἀκίνητον, καὶ ταῖς γυναιξὶ καὶ τοῖς παισὶ τοῖς ἡμετέροις, μίαν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν ταύτην ὅλην σε ανατιθέναι τῇ ἀκροάσει καὶ τῶν ἀκου- σθέντων τῇ συλλογῇ. Οὕτω γὰρ καὶ εὐμαθέστεροι πρὸς τὰ μέλλοντα ρηθήσεσθαι απαντήσομεν, καὶ ἡμῖν ἐλάττων ὁ πόνος ἔσται, καὶ ὑμῖν τὸ κέρδος πλέον, ὅταν τὰ πρώην εἰρημένα φέροντες ἐπὶ μνήμης, οὕτω τὰ μετὰ ταῦτα ἀκούητε. Οὐ γὰρ μικρόν τι· καὶ τοῦτο συντελεῖ πρὸς τὴν τῶν λεγομένων σύνεσιν, τὸ τὴν 56 ἀκολουθίαν εἰδέναι μετὰ ἀκριβείας τῶν παρ' ἡμῶν ὑφαινομένων ὑμῖν νοημάτων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔνι πάντα ἐν μιᾷ καταβαλεῖν ο ἡμέρᾳ, τὰ ἐν πολλαῖς ὑμῖν ἡμέραις κατατιθέμενα τῇ τῆς μνήμης συνεχεία ὥσπερ σειράν τινα ποιήσαντες, οὕτω δὴ περιτίθετ0ε τῇ ψυχῇ, ὥστε ὁλόκληρον φαίνεσθαι τὸ σῶμα τῶν Γραφών. Αναμνήσαντες τοίνυν τῶν ἔναγχος εἰρημέ νων ἑαυτοὺς, οὕτω καὶ σήμερον ἐπὶ τὰ προκείμενα ζωμεν. β'. Τίνα δέ έστι τα προκείμενα σήμερον; Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος. Αξίως τοῦ θαύματος, ὡς αὐτῷ δυνατὸν ἦν, ἀνεβόησεν, εἰπών· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδε τὸ πέλα- γος καὶ τὴν ἄβυσσον τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ μηδέποτε ἐλπισθὲν εἰς ἔργον ἐλθὸν, καὶ φύσεως λυθέντας νόμους, καὶ καταλλαγὰς γινομένας, καὶ τὸν πάντων ἀνώτερον πρὸς τὸν πάντων κατώτερον κατ ιόντα, καὶ τὰ μεσότοιχα λυόμενα, καὶ τὰ κωλύματα ἀναιρούμενα, καὶ πολλῷ πλείονα τούτων ἕτερα γινό μενα, ἑνὶ βήματι τὸ θαῦμα παρέστησεν, εἰπών· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Μὴ γὰρ νομίσης, [74] φησίν, ὅτι νῦν ταῦτα ἔδοξε· πάλαι προετυποῦτο. Οπερ καὶ ὁ Παῦλος παν ταχοῦ δεῖξαι ἐσπούδασε. Καὶ παραπέμπει τὸν Ἰωσὴ τῷ Ησαΐα λοιπόν, ἵνα κἂν τῶν αὐτοῦ ῥημάτων ἐπισ λάθηται ἀφυπνισθείς, ἅτε πρόσφατον εἰρημένων, τῶν προφητικών, οἷς συνανεστράφη το διαπαντός, ἀναμνη σθεὶς, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ λεχθέντα κατάσχῃ. Καὶ τῇ μὲν γυναικὶ οὐδὲν τούτων εἴρηκεν, ἅτε κόρῃ ούση καὶ ἀπείρως τούτων ἐχούσῃ· τῷ δὲ ἀνδρὶ, δικαίω τε ὄντι καὶ μελετῶντι προφήτας, ἐντεῦθεν διαλέγεται. Καὶ πρὸ μὲν τούτου, Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου, λέ- γει· ἐνταῦθα δὲ ὅτε τὸν προφήτην είλκυσεν εἰς τὸ μέσον, τότε αὐτῷ πιστεύει τὸ τῆς παρθενίας όνομα· οὐ γὰρ οὕτως ἀτάραχος ο ἔμενε, παρθένον παρ' αὐ τοῦ ἀκούων, εἰ μὴ το πρῶτον καὶ παρὰ Ἡσαΐου. Καὶ γὰρ οὐδὲν ξένον, ἀλλὰ τὸ σύνηθες καὶ τὸ ἐν πολλῷ χρόνῳ μελετηθὲν ἔμελλεν ἀκούσεσθαι παρὰ τοῦ προ φήτου. Διὰ τοῦτο ποιῶν εὐπαράδεκτον τὸ εἰρημένον ὁ ἄγγελος, παράγει εἰς μέσον τὸν Ἡσαΐαν. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἴσταται, ἀλλ' ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτᾷ τὸν λό- γον· οὐ γὰρ αὐτοῦ εἶναί φησι τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἡσαΐου, ἀλλὰ, Τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Τὸ μὲν γὰρ στόματι Ησαΐου, ὁ δὲ χρησμός ἄνωθεν ἐφέρετο. Τί οὖν οὗτός φησιν ὁ χρησμός; Ιδού ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Πῶς οὖν οὐκ ἐκλήθη, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ἀλλὰ Ἰησοῦς Χριστός ; Ὅτι οὐκ εἶπε, Καλέσεις, ἀλλὰ, Καλέσουσιν, οἱ ὄχλοι τουτέστι, καὶ ἡ τῶν πραγμάτ των έκβασις. Ένταῦθα γὰρ τὸ συμβαίνον το όνομα τίθησι· καὶ ἔθος τοῦτο τῇ Γραφῇ, τὰ συμβαίνοντα 63 παρασύρουσα Α. -0. μηδέ omn. Α. Β. C. Ε. σε διδόναι] μὴ διδόναι Β. F. ἑαυτοῖς διδόναι D. ἑαυτοῖς μὴ διδόναι C. σε ὑμέτερα Α. Αn. σε ὅλην... συλλογῇ] τὴν τῆς ἀκροάσεως, ὅλην ἀνατιθέναι τῇ τῶν εἰρη μένων συλλογή D. An. σε καταβάλλειν Β. C. F. 60° * Sic Ep. et codd. συνανετράφη An. Edd. ατάρα κτος pr. G. * εἰ μή om. omnes. * στόμα] add. ἦν C. D. 78 τὸ συμβαῖνον] τῷ συμβαίνοντι D. F.

55 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ་ ΟΜΙΛΙΑ Ε'. Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· « Ιδού ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἔξει, καὶ τέξεται υιόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. » α΄. Πολλῶν ἀκούω λεγόντων, ὅτι παρόντες μὲν καὶ τῆς ἀκροάσεως ἀπολαύοντες, συστελλόμεθα· ἐξελθόντες δὲ, ἕτεροι πάλιν ἀνθ' ἑτέρων γινόμεθα, τὸ πῦρ τῆς προθυμίας σβεννύντες. Τί οὖν ἂν γένοιτο, ὅπως τοῦτο μὴ γίνηται; Σκοπήσωμεν ὅθεν γίνεται. Πόθεν οὖν γίνεται ἡμῖν ἡ τοσαύτη μεταβολή: Ἀπὸ τῆς δια τριβῆς τῆς μὴ προσηκούσης, καὶ τῆς [72] τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων συνουσίας. Οὐ γὰρ ἐχρῆν ἀπὸ τῆς συνάξεως ἀναχωροῦντας, εἰς τὰ μὴ προσήκοντα τῇ συνάξει ἐμβάλλειν ἑαυτοὺς πράγματα· ἀλλ᾽ εὐθέως οἴκαδε ἐλθόντας τὸ βιβλίον μεταχειρίζεσθαι, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία πρὸς τὴν κοινωνίαν τῆς τῶν εἰρημένων καλεῖν συλλογῆς, καὶ τότε τῶν βιωτικῶν ἅπτεσθαι πραγμάτων. Εἰ γὰρ ἀπὸ βαλανείου οὐκ ἂν ἔλοιο εἰς ἀγορὰν ἐμβάλλειν, ὥστε μὴ τὴν ἐκεῖθεν ἄνεσιν λυμήνασθαι τοῖς ἐν ἀγορᾷ πράγμασι· πολλῷ μᾶλλον ἀπὸ συνάξεως τοῦτο ποιεῖν ἐχρῆν. Νῦν δὲ τούναν- τίον ποιοῦμεν· διὰ δὴ τοῦτο καὶ πάντα ἀπόλλυμεν. Οὔπω γὰρ τῆς ὠφελείας τῶν λεχθέντων παγείσης καλῶς, ἡ πολλὴ ῥύμη τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων πάντα παρασύρασα 3 οίχεται. Ιν' οὖν μὴ τοῦτο για νηται, ἀπὸ συνάξεως ἀναχωρῶν, μηδὲν ποιοῦ τῆς τῶν εἰρημένων συλλογῆς ἀναγκαιότερον. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀγνωμοσύνης ἂν εἴη, πέντε καὶ ἐξ ἡμέρας τοῖς βιω τικοῖς ἀπονέμοντας, τοῖς πνευματικοῖς μηδὲ μίαν ἡμέραν, μᾶλλον δὲ μηδὲ σε μικρὸν τῆς ἡμέρας μέρος διδόναι 6. Οὐχ ὁρᾶτε τὰ παιδία τὰ ἡμέτερα σε, ὅτι τὰ μαθήματα, ἅπερ ἂν δέξωνται, ταῦτα δι' ὅλης μετ λετῶσι τῆς ἡμέρας ; Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς ἐργασώμεθα· ἐπεὶ πλέον οὐδὲν ἡμῖν ἔσται τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως, εἰς πίθον τετρημένον ἀντλοῦσι καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ μηδὲ τοσαύτην παρεχομένοις σπουδὴν τῇ τῶν εἰ ρημένων φυλακῇ, ὅσην περὶ χρυσὸν καὶ ἄργυρον ἐπι- δεικνύμεθα. Δηνάρια μὲν γάρ τις ὀλίγα λαβών, καὶ εἰς βαλάντιον ἀποτίθεται, καὶ σφραγῖδα ἐπιτίθησιν· ἡμεῖς δὲ καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτελών τιμιώτερα δεχόμενοι λόγια, καὶ τοὺς τοῦ Πνεύματος ὑποδεχόμε να θησαυρούς, οὐκ εἰς τὰ ταμιεῖα τῆς ψυχῆς ἀποτι- θέμεθα, ἀλλ᾽ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐῶμεν τῆς ἡμετέ- ρας διανοίας ἐκρεῖν. Τίς οὖν ἡμᾶς [73] ἐλεήσει λοι- πὸν, ἐπιβουλεύοντας ἑαυτοῖς, καὶ εἰς τοσαύτην ἐμ- βάλλοντας πενίαν; Ιν᾿ οὖν μὴ τοῦτο γίνηται, γρά- ψωμεν ἑαυτοῖ; νόμον ἀκίνητον, καὶ ταῖς γυναιξὶ καὶ τοῖς παισὶ τοῖς ἡμετέροις, μίαν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν ταύτην ὅλην σε ανατιθέναι τῇ ἀκροάσει καὶ τῶν ἀκου- σθέντων τῇ συλλογῇ. Οὕτω γὰρ καὶ εὐμαθέστεροι πρὸς τὰ μέλλοντα ρηθήσεσθαι απαντήσομεν, καὶ ἡμῖν ἐλάττων ὁ πόνος ἔσται, καὶ ὑμῖν τὸ κέρδος πλέον, ὅταν τὰ πρώην εἰρημένα φέροντες ἐπὶ μνήμης, οὕτω τὰ μετὰ ταῦτα ἀκούητε. Οὐ γὰρ μικρόν τι· καὶ τοῦτο συντελεῖ πρὸς τὴν τῶν λεγομένων σύνεσιν, τὸ τὴν 56 ἀκολουθίαν εἰδέναι μετὰ ἀκριβείας τῶν παρ' ἡμῶν ὑφαινομένων ὑμῖν νοημάτων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔνι πάντα ἐν μιᾷ καταβαλεῖν ο ἡμέρᾳ, τὰ ἐν πολλαῖς ὑμῖν ἡμέραις κατατιθέμενα τῇ τῆς μνήμης συνεχεία ὥσπερ σειράν τινα ποιήσαντες, οὕτω δὴ περιτίθετ0ε τῇ ψυχῇ, ὥστε ὁλόκληρον φαίνεσθαι τὸ σῶμα τῶν Γραφών. Αναμνήσαντες τοίνυν τῶν ἔναγχος εἰρημέ νων ἑαυτοὺς, οὕτω καὶ σήμερον ἐπὶ τὰ προκείμενα ζωμεν. β'. Τίνα δέ έστι τα προκείμενα σήμερον; Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος. Αξίως τοῦ θαύματος, ὡς αὐτῷ δυνατὸν ἦν, ἀνεβόησεν, εἰπών· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδε τὸ πέλα- γος καὶ τὴν ἄβυσσον τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ μηδέποτε ἐλπισθὲν εἰς ἔργον ἐλθὸν, καὶ φύσεως λυθέντας νόμους, καὶ καταλλαγὰς γινομένας, καὶ τὸν πάντων ἀνώτερον πρὸς τὸν πάντων κατώτερον κατ ιόντα, καὶ τὰ μεσότοιχα λυόμενα, καὶ τὰ κωλύματα ἀναιρούμενα, καὶ πολλῷ πλείονα τούτων ἕτερα γινό μενα, ἑνὶ βήματι τὸ θαῦμα παρέστησεν, εἰπών· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Μὴ γὰρ νομίσης, [74] φησίν, ὅτι νῦν ταῦτα ἔδοξε· πάλαι προετυποῦτο. Οπερ καὶ ὁ Παῦλος παν ταχοῦ δεῖξαι ἐσπούδασε. Καὶ παραπέμπει τὸν Ἰωσὴ τῷ Ησαΐα λοιπόν, ἵνα κἂν τῶν αὐτοῦ ῥημάτων ἐπισ λάθηται ἀφυπνισθείς, ἅτε πρόσφατον εἰρημένων, τῶν προφητικών, οἷς συνανεστράφη το διαπαντός, ἀναμνη σθεὶς, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ λεχθέντα κατάσχῃ. Καὶ τῇ μὲν γυναικὶ οὐδὲν τούτων εἴρηκεν, ἅτε κόρῃ ούση καὶ ἀπείρως τούτων ἐχούσῃ· τῷ δὲ ἀνδρὶ, δικαίω τε ὄντι καὶ μελετῶντι προφήτας, ἐντεῦθεν διαλέγεται. Καὶ πρὸ μὲν τούτου, Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου, λέ- γει· ἐνταῦθα δὲ ὅτε τὸν προφήτην είλκυσεν εἰς τὸ μέσον, τότε αὐτῷ πιστεύει τὸ τῆς παρθενίας όνομα· οὐ γὰρ οὕτως ἀτάραχος ο ἔμενε, παρθένον παρ' αὐ τοῦ ἀκούων, εἰ μὴ το πρῶτον καὶ παρὰ Ἡσαΐου. Καὶ γὰρ οὐδὲν ξένον, ἀλλὰ τὸ σύνηθες καὶ τὸ ἐν πολλῷ χρόνῳ μελετηθὲν ἔμελλεν ἀκούσεσθαι παρὰ τοῦ προ φήτου. Διὰ τοῦτο ποιῶν εὐπαράδεκτον τὸ εἰρημένον ὁ ἄγγελος, παράγει εἰς μέσον τὸν Ἡσαΐαν. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἴσταται, ἀλλ' ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτᾷ τὸν λό- γον· οὐ γὰρ αὐτοῦ εἶναί φησι τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἡσαΐου, ἀλλὰ, Τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Τὸ μὲν γὰρ στόματι Ησαΐου, ὁ δὲ χρησμός ἄνωθεν ἐφέρετο. Τί οὖν οὗτός φησιν ὁ χρησμός; Ιδού ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Πῶς οὖν οὐκ ἐκλήθη, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ἀλλὰ Ἰησοῦς Χριστός ; Ὅτι οὐκ εἶπε, Καλέσεις, ἀλλὰ, Καλέσουσιν, οἱ ὄχλοι τουτέστι, καὶ ἡ τῶν πραγμάτ των έκβασις. Ένταῦθα γὰρ τὸ συμβαίνον το όνομα τίθησι· καὶ ἔθος τοῦτο τῇ Γραφῇ, τὰ συμβαίνοντα 63 παρασύρουσα Α. -0. μηδέ omn. Α. Β. C. Ε. σε διδόναι] μὴ διδόναι Β. F. ἑαυτοῖς διδόναι D. ἑαυτοῖς μὴ διδόναι C. σε ὑμέτερα Α. Αn. σε ὅλην... συλλογῇ] τὴν τῆς ἀκροάσεως, ὅλην ἀνατιθέναι τῇ τῶν εἰρη μένων συλλογή D. An. σε καταβάλλειν Β. C. F. 60° * Sic Ep. et codd. συνανετράφη An. Edd. ατάρα κτος pr. G. * εἰ μή om. omnes. * στόμα] add. ἦν C. D. 78 τὸ συμβαῖνον] τῷ συμβαίνοντι D. F.

57 IN MATTHÆUM πράγματα ἀντὶ ὀνομάτων τιθέναι. Οὐδὲν οὖν ἄλλο δηλοί το, Καλέσουσιν Ἐμμανουὴλ, ἢ ὅτι ύφονται Θεὸν μετὰ ἀνθρώπων· ἀεὶ μὲν γὰρ [75] γέγονε μετά ἀνθρώπων, οὐδέποτε δὲ οὕτω σαφῶς. Εἰ δὲ ἀναισχυν- τοῖεν Ἰουδαῖοι, ἐρησόμεθα αὐτούς· Πότε ἐκλήθη το τ8 παιδίον, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν. Πῶς οὖν ὁ προφήτης ἔλεγε· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευ σου; "Οτι γεννηθέντος αὐτοῦ προνομή σκύλων το ἐγένετο καὶ διανομή· διὰ τοῦτο τὸ ἐπ' αὐτοῦ πράγμα συμβεβηκός ὡς ὄνομα αὐτοῦ τίθησι. Καὶ ἡ πόλις δὲ. φησί, κληθήσεται πόλις δικαιοσύνης, μητρόπολις πιστὴ Σιών· καὶ οὐδαμοῦ εὑρίσκομεν ὅτι δικαιοσύνη ἐκλήθη ἡ πόλις, ἀλλ᾽ ἔμεινεν Ἱεροσόλυμα καλουμένη ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῦτο ἐξέβη, πρὸς τὸ βέλτιον αὐτῆς μετ ταβληθείσης, διὰ τοῦτο αὐτὴν οὕτω καλεῖσθαι ἔφη. Όταν γάρ τι συμβῇ πράγμα, δ τῆς προσηγορίας σα φέστερον γνωρίζει τον κατορθοῦντα αὐτὸ, ἢ καὶ ἀπο λαύοντα αὐτοῦ, ὄνομα αὐτῷ φησιν εἶναι τοῦ πράγμα τος τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ἐντεῦθεν επιστομισθέντες ἕτερον ζητοίεν, τὸ περὶ τῆς παρθενίας λεχθέν, καὶ προβάλλοιντο ἡμῖν ἑτέρους ἑρμηνευτές, λέγοντες, ὅτι Οὐκ εἶπον παρθένον, ἀλλὰ νεᾶων· πρῶτον μὲν ἐκεῖνα ἐροῦμεν, ὅτι τῶν ἄλλων μᾶλλον ἀπάντων τὸ ἀξιόπι στον οἱ Εβδομήκοντα ἔχοιεν ἂν δικαίως. Οἱ μὲν γὰρ το μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἡρμήνευσαν, Ἰου δαῖοι μείναντες, καὶ δικαίως ἂν ὑποπτεύοιντο, ἅτε ἀπεχθείς μᾶλλον εἰρηκότες, καὶ τὰς προφητείας στο σκιάζοντες ἐπίτηδες· οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα πρὸ ἑκατὸν ἢ καὶ πλειόνων ἐτῶν τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐπὶ τοῦτο ἐλθόντες καὶ τοσοῦται ὄντες, πάσης τοιαύτης εἰσὶν ὑποψίας ἀπηλλαγμένοι, καὶ διὰ τὸν χρόνον, καὶ διὰ τὸ πλῆθος, καὶ διὰ [76] τὴν συμφωνίαν μάλλον ἂν εἶεν πιστεύεσθαι δίκαιοι. γ. Εἰ δὲ καὶ τὴν ἐκείνων παράγοιεν μαρτυρίαν, καὶ οὕτω τὰ νικητήρια παρ' ἡμῖν. Καὶ γὰρ τὸ τῆς νεα νιότητος όνομα ἐπὶ τῆς παρθενίας είωθεν ή Γραφή τιθέναι, οὐκ ἐπὶ γυναικῶν μόνον τε, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀν- δρῶν· Νεανίσκοι γάρ, φησί, καὶ παρθένοι, πρε- σβύτεροι μετὰ νεωτέρων. Καὶ περὶ τι κόρης δὲ ἐπι βουλευομένης διαλεγομένη πάλιν, Ἐὰν φωνήσῃ ἡ νεάνις, φησί, τουτέστιν ἡ παρθένος. Καὶ τὰ πρὸ τοῦ του δὲ εἰρημένα τοῦτον τὸν λόγον συνίστησιν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, Ιδού ή παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει· ἀλλὰ πρότερον εἰπών, Ἰδοὺ δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον, τότε ἐπήγαγεν Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Καίτοι εἰ μὴ παρθένος ἦν ἡ μέλλουσα χύειν, ἀλλὰ νόμω γάμου τοῦτο ἐγίνετο τ, ποιον αν εἴη σημεῖον τὸ γινόμενον; Τὸ γὰρ σημεῖον ὑπερβαί- νειν δεῖ τὴν τῶν πολλῶν ἀκολουθίαν, καὶ ξένον εἶναι καὶ παρηλλαγμένον· ἐπεὶ πῶς ἂν εἴη σημείον; Δι εγερθεὶς δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου, εποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου. Εἶδες υπο ἀκοὴν, καὶ καταπειθῆ διάνοιαν ; εἶδες ψυχήν διεγηγερ- το το om. D. F. Ερ. δὲ μόνον Β. F. F. Ep. cateri οὐδέ. Edd. διωρισμένον... 8$ . HOMIL. V 58 μένην, καὶ ἐν ἅπασιν ἀδέκαστον; Οὔτε γὰρ ἡνίκα ὑπώπτευσεν ἀηδές τι καὶ ἄτοπον, κατασχεῖν τ έσχετο τὴν Παρθένον, οὔτε τὸ ἐπειδὴ ταύτης ἀπηλλάγη τῆς ὑποψίας, ἐκβαλεῖν ὑπέμεινε,· ἀλλὰ καὶ κατέχει, καὶ διακονεῖται τῇ οἰκονομίᾳ πάσῃ. Καὶ παρέλαβε κι Μαρίαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ. Εἶδες πῶς συνεχῶς τοῦτο τίθησι τὸ ὄνομα ὁ εὐαγγελιστής, οὐ βουλόμενος ἐκκαλυφθῆναι τὸ μυστήριον ἐκεῖνο τέως, καὶ τὴν πονηρὰν κι ἐκείνην ἀναιρῶν ὑποψίαν; • 84 Παραλαβὼν δὲ αὐτὴν, οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον. [77] Τό, Ἕως, ἐνταῦθα εἴρηκεν, οὐχ ἵνα ὑποπτεύσης ὅτι μετὰ ταῦτα αὐτὴν ἔγνω, ἀλλ᾽ ἵνα μάθῃς ὅτι πρὸ τῶν ὠδίνων πάντως ἀνέπαφος ἦν ἡ Παρθένος. Τίνος οὖν ἔνεκεν, φησί, τὸ, Εως, τέθεικεν; "Οτι ἔθος τῇ Γραφῇ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν, καὶ τὴν ῥῆσιν ταύτην μὴ ἐπὶ διωρισμένων ως τιθέναι χρόνων. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ φησιν· Οὐχ ὑπέστρεψεν ὁ κόραξ ἕως οὗ ἐξηράνθη ἡ γῆ καίτοιγε οὐδὲ μετὰ ταῦτα ὑπέστρεψε. Καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ δὲ διαλεγομένη φησίν Ἀπὸ τοῦ αἰῶνος καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ· οὐχ ὅρους τιθεῖσα ἐνταῦθα ἐν· καὶ πάλιν εὐαγγελιζομένη καὶ λέγουσα ω. Ἀνατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης, ἕως οὗ ἀντ αναιρεθῇ ἡ σελήνη· οὐ πέρας δίδωσι τῷ καλῷ τούτῳ στοιχείῳ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τό, Εως, εἶπε, τὰ πρὸ τῶν ὠδίνων ἀσφαλιζομένη, τὰ δὲ μετὰ ταῦτα σε σου καταλιμπάνουσα συλλογίζεσθαι. Ο μὲν γὰρ ἀναγ καῖον ἦν παρ' αὐτοῦ σε μαθεῖν, τοῦτο αὐτός εἴρηκεν, ὅτι ἀνέπαφος ἦν ή Παρθένος ἕως τοῦ τόκον· ὁ δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων ἀκόλουθόν τε ἐφαίνετο καὶ ὡμολο γημένον, τοῦτο σοὶ λοιπὸν ἀφίησι συνεδεῖν· οἷον, ὅτι οὐδὲ μετὰ ταῦτα τὴν οὕτω γενομένην μητέρα, καὶ καινῶν ὠδίνων καὶ ξένων καταξιωθεῖσαν λοχευμάτων, οὐκ ἂν δίκαιος ὧν ἐκεῖνος ὑπέμεινε γνῶναι λοιπόν. Εἰ γὰρ ἔγνω αὐτὴν, καὶ ἐν τάξει γυναικὸς εἶχε, πως ὡς ἀπροστάτευτον αὐτὴν καὶ οὐδένα ἔχουσαν τῷ μα θητῇ παρατίθεται, καὶ κελεύει αὐτῷ εἰς τὰ ἴδια αὐτ τὴν λαβεῖν ; Πῶς οὖν, φησὶν, ἀδελφοὶ αὐτοῦ χρηματί ζουσιν οἱ περὶ Ἰάκωβον ; "Ωσπερ καὶ αὐτὸς ἐνομίζετα ἀνὴρ τῆς Μαρίας 88. Πολλὰ γὰρ ἐγένετο τὰ παραπε τάσματα, ὥστε συσκιασθῆναι τέως τὸν τοιοῦτον τό χον. Διὸ καὶ Ἰωάννης οὕτως αὐτοὺς οὐ ἐκάλει λέγων· Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Αλλ' ὅμως οἱ μὴ πιστεύοντες πρότερον, θαυμαστοί καὶ περιφανεῖς γεγόνασιν ὕστερον. Ὅτε γοῦν εἰς 18- ροσόλυμα ἀνῆλθον οἱ περὶ Παῦλον [78] δογμάτων ἕνε κεν, πρὸς αὐτόν να εὐθέως εἰσῆλθον ει. Οὕτω γὰρ ἦν θαυμαστός, ὡς καὶ τὴν ἐπισκοπὴν ἐγχειρισθήναι πρώ τος. Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ σκληραγωγία προσέχειν του αύτῃ, ὡς καὶ τὰ μέλη νεκρωθῆναι ἅπαντα, καὶ ἀπὸ τῆς συνεχούς εὐχῆς, καὶ τῆς διηνεκούς πρὸς τὸ ἔδα- ρος ὁμιλίας τὸ μέτωπον οὕτως αὐτῷ κατεσκληκέναι, ώς μηδὲν ἄμεινον γονάτων καμήλου διακείσθαι τῆς 1 μόνον] Sic το σκύλ. ἐγέν. καί] καὶ σκύλ. ἐγέν. C. D. F. Εp. 78 yáp] add. Ep. An. " περί] Sic Εp. Εutis ἐπί 1. 18 ἐγένετο D. το υπώπτευεν D. F. Ερ. τὸ οὔτε] Sic παρέλαβε ] add. γάρ, φησί Edd. Με πονηράν] δε F. Ep. * Sic Α. C. cateri ut χρόνον. Διωρισμένου χρόνου Εικη. * Sie Ep. επέστρεψεν D. F. 85 ἐνταῦθα habent L. F. Enth. An.Ar. cæteri omittunt. δὲ καὶ λέγουσα... δικαιοσύνη καί Bec verba, quæ desumt in codd. tuentur Ep. An. Arm. Mos post εἰρήνη addunt ἐν τῷ λέγειν omnes przter D. σ' ταῦτα] add. εσίγησε Δ. Β. Ε. Ε. 25 Μαρίας] add. ὁ Ἰωσὴφ D. δ) αὐτοὺς ἐκάλε: (καλεῖ F.) λέγων] Sic D. F. An. cateri περὶ αὐτῶν λέγει. 30 αὐτὸν] Ἰάκωβον Edd. οι εἰσῆλθον] ἀνῆλθον D, ἦλθον Α. Β. ἦλθεν Ε. 86

57 IN MATTHÆUM πράγματα ἀντὶ ὀνομάτων τιθέναι. Οὐδὲν οὖν ἄλλο δηλοί το, Καλέσουσιν Ἐμμανουὴλ, ἢ ὅτι ύφονται Θεὸν μετὰ ἀνθρώπων· ἀεὶ μὲν γὰρ [75] γέγονε μετά ἀνθρώπων, οὐδέποτε δὲ οὕτω σαφῶς. Εἰ δὲ ἀναισχυν- τοῖεν Ἰουδαῖοι, ἐρησόμεθα αὐτούς· Πότε ἐκλήθη το τ8 παιδίον, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν. Πῶς οὖν ὁ προφήτης ἔλεγε· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευ σου; "Οτι γεννηθέντος αὐτοῦ προνομή σκύλων το ἐγένετο καὶ διανομή· διὰ τοῦτο τὸ ἐπ' αὐτοῦ πράγμα συμβεβηκός ὡς ὄνομα αὐτοῦ τίθησι. Καὶ ἡ πόλις δὲ. φησί, κληθήσεται πόλις δικαιοσύνης, μητρόπολις πιστὴ Σιών· καὶ οὐδαμοῦ εὑρίσκομεν ὅτι δικαιοσύνη ἐκλήθη ἡ πόλις, ἀλλ᾽ ἔμεινεν Ἱεροσόλυμα καλουμένη ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῦτο ἐξέβη, πρὸς τὸ βέλτιον αὐτῆς μετ ταβληθείσης, διὰ τοῦτο αὐτὴν οὕτω καλεῖσθαι ἔφη. Όταν γάρ τι συμβῇ πράγμα, δ τῆς προσηγορίας σα φέστερον γνωρίζει τον κατορθοῦντα αὐτὸ, ἢ καὶ ἀπο λαύοντα αὐτοῦ, ὄνομα αὐτῷ φησιν εἶναι τοῦ πράγμα τος τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ἐντεῦθεν επιστομισθέντες ἕτερον ζητοίεν, τὸ περὶ τῆς παρθενίας λεχθέν, καὶ προβάλλοιντο ἡμῖν ἑτέρους ἑρμηνευτές, λέγοντες, ὅτι Οὐκ εἶπον παρθένον, ἀλλὰ νεᾶων· πρῶτον μὲν ἐκεῖνα ἐροῦμεν, ὅτι τῶν ἄλλων μᾶλλον ἀπάντων τὸ ἀξιόπι στον οἱ Εβδομήκοντα ἔχοιεν ἂν δικαίως. Οἱ μὲν γὰρ το μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἡρμήνευσαν, Ἰου δαῖοι μείναντες, καὶ δικαίως ἂν ὑποπτεύοιντο, ἅτε ἀπεχθείς μᾶλλον εἰρηκότες, καὶ τὰς προφητείας στο σκιάζοντες ἐπίτηδες· οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα πρὸ ἑκατὸν ἢ καὶ πλειόνων ἐτῶν τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐπὶ τοῦτο ἐλθόντες καὶ τοσοῦται ὄντες, πάσης τοιαύτης εἰσὶν ὑποψίας ἀπηλλαγμένοι, καὶ διὰ τὸν χρόνον, καὶ διὰ τὸ πλῆθος, καὶ διὰ [76] τὴν συμφωνίαν μάλλον ἂν εἶεν πιστεύεσθαι δίκαιοι. γ. Εἰ δὲ καὶ τὴν ἐκείνων παράγοιεν μαρτυρίαν, καὶ οὕτω τὰ νικητήρια παρ' ἡμῖν. Καὶ γὰρ τὸ τῆς νεα νιότητος όνομα ἐπὶ τῆς παρθενίας είωθεν ή Γραφή τιθέναι, οὐκ ἐπὶ γυναικῶν μόνον τε, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀν- δρῶν· Νεανίσκοι γάρ, φησί, καὶ παρθένοι, πρε- σβύτεροι μετὰ νεωτέρων. Καὶ περὶ τι κόρης δὲ ἐπι βουλευομένης διαλεγομένη πάλιν, Ἐὰν φωνήσῃ ἡ νεάνις, φησί, τουτέστιν ἡ παρθένος. Καὶ τὰ πρὸ τοῦ του δὲ εἰρημένα τοῦτον τὸν λόγον συνίστησιν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, Ιδού ή παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει· ἀλλὰ πρότερον εἰπών, Ἰδοὺ δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον, τότε ἐπήγαγεν Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Καίτοι εἰ μὴ παρθένος ἦν ἡ μέλλουσα χύειν, ἀλλὰ νόμω γάμου τοῦτο ἐγίνετο τ, ποιον αν εἴη σημεῖον τὸ γινόμενον; Τὸ γὰρ σημεῖον ὑπερβαί- νειν δεῖ τὴν τῶν πολλῶν ἀκολουθίαν, καὶ ξένον εἶναι καὶ παρηλλαγμένον· ἐπεὶ πῶς ἂν εἴη σημείον; Δι εγερθεὶς δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου, εποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου. Εἶδες υπο ἀκοὴν, καὶ καταπειθῆ διάνοιαν ; εἶδες ψυχήν διεγηγερ- το το om. D. F. Ερ. δὲ μόνον Β. F. F. Ep. cateri οὐδέ. Edd. διωρισμένον... 8$ . HOMIL. V 58 μένην, καὶ ἐν ἅπασιν ἀδέκαστον; Οὔτε γὰρ ἡνίκα ὑπώπτευσεν ἀηδές τι καὶ ἄτοπον, κατασχεῖν τ έσχετο τὴν Παρθένον, οὔτε τὸ ἐπειδὴ ταύτης ἀπηλλάγη τῆς ὑποψίας, ἐκβαλεῖν ὑπέμεινε,· ἀλλὰ καὶ κατέχει, καὶ διακονεῖται τῇ οἰκονομίᾳ πάσῃ. Καὶ παρέλαβε κι Μαρίαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ. Εἶδες πῶς συνεχῶς τοῦτο τίθησι τὸ ὄνομα ὁ εὐαγγελιστής, οὐ βουλόμενος ἐκκαλυφθῆναι τὸ μυστήριον ἐκεῖνο τέως, καὶ τὴν πονηρὰν κι ἐκείνην ἀναιρῶν ὑποψίαν; • 84 Παραλαβὼν δὲ αὐτὴν, οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον. [77] Τό, Ἕως, ἐνταῦθα εἴρηκεν, οὐχ ἵνα ὑποπτεύσης ὅτι μετὰ ταῦτα αὐτὴν ἔγνω, ἀλλ᾽ ἵνα μάθῃς ὅτι πρὸ τῶν ὠδίνων πάντως ἀνέπαφος ἦν ἡ Παρθένος. Τίνος οὖν ἔνεκεν, φησί, τὸ, Εως, τέθεικεν; "Οτι ἔθος τῇ Γραφῇ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν, καὶ τὴν ῥῆσιν ταύτην μὴ ἐπὶ διωρισμένων ως τιθέναι χρόνων. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ φησιν· Οὐχ ὑπέστρεψεν ὁ κόραξ ἕως οὗ ἐξηράνθη ἡ γῆ καίτοιγε οὐδὲ μετὰ ταῦτα ὑπέστρεψε. Καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ δὲ διαλεγομένη φησίν Ἀπὸ τοῦ αἰῶνος καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ· οὐχ ὅρους τιθεῖσα ἐνταῦθα ἐν· καὶ πάλιν εὐαγγελιζομένη καὶ λέγουσα ω. Ἀνατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης, ἕως οὗ ἀντ αναιρεθῇ ἡ σελήνη· οὐ πέρας δίδωσι τῷ καλῷ τούτῳ στοιχείῳ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τό, Εως, εἶπε, τὰ πρὸ τῶν ὠδίνων ἀσφαλιζομένη, τὰ δὲ μετὰ ταῦτα σε σου καταλιμπάνουσα συλλογίζεσθαι. Ο μὲν γὰρ ἀναγ καῖον ἦν παρ' αὐτοῦ σε μαθεῖν, τοῦτο αὐτός εἴρηκεν, ὅτι ἀνέπαφος ἦν ή Παρθένος ἕως τοῦ τόκον· ὁ δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων ἀκόλουθόν τε ἐφαίνετο καὶ ὡμολο γημένον, τοῦτο σοὶ λοιπὸν ἀφίησι συνεδεῖν· οἷον, ὅτι οὐδὲ μετὰ ταῦτα τὴν οὕτω γενομένην μητέρα, καὶ καινῶν ὠδίνων καὶ ξένων καταξιωθεῖσαν λοχευμάτων, οὐκ ἂν δίκαιος ὧν ἐκεῖνος ὑπέμεινε γνῶναι λοιπόν. Εἰ γὰρ ἔγνω αὐτὴν, καὶ ἐν τάξει γυναικὸς εἶχε, πως ὡς ἀπροστάτευτον αὐτὴν καὶ οὐδένα ἔχουσαν τῷ μα θητῇ παρατίθεται, καὶ κελεύει αὐτῷ εἰς τὰ ἴδια αὐτ τὴν λαβεῖν ; Πῶς οὖν, φησὶν, ἀδελφοὶ αὐτοῦ χρηματί ζουσιν οἱ περὶ Ἰάκωβον ; "Ωσπερ καὶ αὐτὸς ἐνομίζετα ἀνὴρ τῆς Μαρίας 88. Πολλὰ γὰρ ἐγένετο τὰ παραπε τάσματα, ὥστε συσκιασθῆναι τέως τὸν τοιοῦτον τό χον. Διὸ καὶ Ἰωάννης οὕτως αὐτοὺς οὐ ἐκάλει λέγων· Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Αλλ' ὅμως οἱ μὴ πιστεύοντες πρότερον, θαυμαστοί καὶ περιφανεῖς γεγόνασιν ὕστερον. Ὅτε γοῦν εἰς 18- ροσόλυμα ἀνῆλθον οἱ περὶ Παῦλον [78] δογμάτων ἕνε κεν, πρὸς αὐτόν να εὐθέως εἰσῆλθον ει. Οὕτω γὰρ ἦν θαυμαστός, ὡς καὶ τὴν ἐπισκοπὴν ἐγχειρισθήναι πρώ τος. Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ σκληραγωγία προσέχειν του αύτῃ, ὡς καὶ τὰ μέλη νεκρωθῆναι ἅπαντα, καὶ ἀπὸ τῆς συνεχούς εὐχῆς, καὶ τῆς διηνεκούς πρὸς τὸ ἔδα- ρος ὁμιλίας τὸ μέτωπον οὕτως αὐτῷ κατεσκληκέναι, ώς μηδὲν ἄμεινον γονάτων καμήλου διακείσθαι τῆς 1 μόνον] Sic το σκύλ. ἐγέν. καί] καὶ σκύλ. ἐγέν. C. D. F. Εp. 78 yáp] add. Ep. An. " περί] Sic Εp. Εutis ἐπί 1. 18 ἐγένετο D. το υπώπτευεν D. F. Ερ. τὸ οὔτε] Sic παρέλαβε ] add. γάρ, φησί Edd. Με πονηράν] δε F. Ep. * Sic Α. C. cateri ut χρόνον. Διωρισμένου χρόνου Εικη. * Sie Ep. επέστρεψεν D. F. 85 ἐνταῦθα habent L. F. Enth. An.Ar. cæteri omittunt. δὲ καὶ λέγουσα... δικαιοσύνη καί Bec verba, quæ desumt in codd. tuentur Ep. An. Arm. Mos post εἰρήνη addunt ἐν τῷ λέγειν omnes przter D. σ' ταῦτα] add. εσίγησε Δ. Β. Ε. Ε. 25 Μαρίας] add. ὁ Ἰωσὴφ D. δ) αὐτοὺς ἐκάλε: (καλεῖ F.) λέγων] Sic D. F. An. cateri περὶ αὐτῶν λέγει. 30 αὐτὸν] Ἰάκωβον Edd. οι εἰσῆλθον] ἀνῆλθον D, ἦλθον Α. Β. ἦλθεν Ε. 86

57 IN MATTHÆUM πράγματα ἀντὶ ὀνομάτων τιθέναι. Οὐδὲν οὖν ἄλλο δηλοί το, Καλέσουσιν Ἐμμανουὴλ, ἢ ὅτι ύφονται Θεὸν μετὰ ἀνθρώπων· ἀεὶ μὲν γὰρ [75] γέγονε μετά ἀνθρώπων, οὐδέποτε δὲ οὕτω σαφῶς. Εἰ δὲ ἀναισχυν- τοῖεν Ἰουδαῖοι, ἐρησόμεθα αὐτούς· Πότε ἐκλήθη το τ8 παιδίον, Ταχέως σκύλευσον, ὀξέως προνόμευσον; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν. Πῶς οὖν ὁ προφήτης ἔλεγε· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ταχέως σκύλευ σου; "Οτι γεννηθέντος αὐτοῦ προνομή σκύλων το ἐγένετο καὶ διανομή· διὰ τοῦτο τὸ ἐπ' αὐτοῦ πράγμα συμβεβηκός ὡς ὄνομα αὐτοῦ τίθησι. Καὶ ἡ πόλις δὲ. φησί, κληθήσεται πόλις δικαιοσύνης, μητρόπολις πιστὴ Σιών· καὶ οὐδαμοῦ εὑρίσκομεν ὅτι δικαιοσύνη ἐκλήθη ἡ πόλις, ἀλλ᾽ ἔμεινεν Ἱεροσόλυμα καλουμένη ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῦτο ἐξέβη, πρὸς τὸ βέλτιον αὐτῆς μετ ταβληθείσης, διὰ τοῦτο αὐτὴν οὕτω καλεῖσθαι ἔφη. Όταν γάρ τι συμβῇ πράγμα, δ τῆς προσηγορίας σα φέστερον γνωρίζει τον κατορθοῦντα αὐτὸ, ἢ καὶ ἀπο λαύοντα αὐτοῦ, ὄνομα αὐτῷ φησιν εἶναι τοῦ πράγμα τος τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ἐντεῦθεν επιστομισθέντες ἕτερον ζητοίεν, τὸ περὶ τῆς παρθενίας λεχθέν, καὶ προβάλλοιντο ἡμῖν ἑτέρους ἑρμηνευτές, λέγοντες, ὅτι Οὐκ εἶπον παρθένον, ἀλλὰ νεᾶων· πρῶτον μὲν ἐκεῖνα ἐροῦμεν, ὅτι τῶν ἄλλων μᾶλλον ἀπάντων τὸ ἀξιόπι στον οἱ Εβδομήκοντα ἔχοιεν ἂν δικαίως. Οἱ μὲν γὰρ το μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἡρμήνευσαν, Ἰου δαῖοι μείναντες, καὶ δικαίως ἂν ὑποπτεύοιντο, ἅτε ἀπεχθείς μᾶλλον εἰρηκότες, καὶ τὰς προφητείας στο σκιάζοντες ἐπίτηδες· οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα πρὸ ἑκατὸν ἢ καὶ πλειόνων ἐτῶν τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐπὶ τοῦτο ἐλθόντες καὶ τοσοῦται ὄντες, πάσης τοιαύτης εἰσὶν ὑποψίας ἀπηλλαγμένοι, καὶ διὰ τὸν χρόνον, καὶ διὰ τὸ πλῆθος, καὶ διὰ [76] τὴν συμφωνίαν μάλλον ἂν εἶεν πιστεύεσθαι δίκαιοι. γ. Εἰ δὲ καὶ τὴν ἐκείνων παράγοιεν μαρτυρίαν, καὶ οὕτω τὰ νικητήρια παρ' ἡμῖν. Καὶ γὰρ τὸ τῆς νεα νιότητος όνομα ἐπὶ τῆς παρθενίας είωθεν ή Γραφή τιθέναι, οὐκ ἐπὶ γυναικῶν μόνον τε, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀν- δρῶν· Νεανίσκοι γάρ, φησί, καὶ παρθένοι, πρε- σβύτεροι μετὰ νεωτέρων. Καὶ περὶ τι κόρης δὲ ἐπι βουλευομένης διαλεγομένη πάλιν, Ἐὰν φωνήσῃ ἡ νεάνις, φησί, τουτέστιν ἡ παρθένος. Καὶ τὰ πρὸ τοῦ του δὲ εἰρημένα τοῦτον τὸν λόγον συνίστησιν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, Ιδού ή παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει· ἀλλὰ πρότερον εἰπών, Ἰδοὺ δώσει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημεῖον, τότε ἐπήγαγεν Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. Καίτοι εἰ μὴ παρθένος ἦν ἡ μέλλουσα χύειν, ἀλλὰ νόμω γάμου τοῦτο ἐγίνετο τ, ποιον αν εἴη σημεῖον τὸ γινόμενον; Τὸ γὰρ σημεῖον ὑπερβαί- νειν δεῖ τὴν τῶν πολλῶν ἀκολουθίαν, καὶ ξένον εἶναι καὶ παρηλλαγμένον· ἐπεὶ πῶς ἂν εἴη σημείον; Δι εγερθεὶς δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου, εποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου. Εἶδες υπο ἀκοὴν, καὶ καταπειθῆ διάνοιαν ; εἶδες ψυχήν διεγηγερ- το το om. D. F. Ερ. δὲ μόνον Β. F. F. Ep. cateri οὐδέ. Edd. διωρισμένον... 8$ . HOMIL. V 58 μένην, καὶ ἐν ἅπασιν ἀδέκαστον; Οὔτε γὰρ ἡνίκα ὑπώπτευσεν ἀηδές τι καὶ ἄτοπον, κατασχεῖν τ έσχετο τὴν Παρθένον, οὔτε τὸ ἐπειδὴ ταύτης ἀπηλλάγη τῆς ὑποψίας, ἐκβαλεῖν ὑπέμεινε,· ἀλλὰ καὶ κατέχει, καὶ διακονεῖται τῇ οἰκονομίᾳ πάσῃ. Καὶ παρέλαβε κι Μαρίαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ. Εἶδες πῶς συνεχῶς τοῦτο τίθησι τὸ ὄνομα ὁ εὐαγγελιστής, οὐ βουλόμενος ἐκκαλυφθῆναι τὸ μυστήριον ἐκεῖνο τέως, καὶ τὴν πονηρὰν κι ἐκείνην ἀναιρῶν ὑποψίαν; • 84 Παραλαβὼν δὲ αὐτὴν, οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον. [77] Τό, Ἕως, ἐνταῦθα εἴρηκεν, οὐχ ἵνα ὑποπτεύσης ὅτι μετὰ ταῦτα αὐτὴν ἔγνω, ἀλλ᾽ ἵνα μάθῃς ὅτι πρὸ τῶν ὠδίνων πάντως ἀνέπαφος ἦν ἡ Παρθένος. Τίνος οὖν ἔνεκεν, φησί, τὸ, Εως, τέθεικεν; "Οτι ἔθος τῇ Γραφῇ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν, καὶ τὴν ῥῆσιν ταύτην μὴ ἐπὶ διωρισμένων ως τιθέναι χρόνων. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ φησιν· Οὐχ ὑπέστρεψεν ὁ κόραξ ἕως οὗ ἐξηράνθη ἡ γῆ καίτοιγε οὐδὲ μετὰ ταῦτα ὑπέστρεψε. Καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ δὲ διαλεγομένη φησίν Ἀπὸ τοῦ αἰῶνος καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ· οὐχ ὅρους τιθεῖσα ἐνταῦθα ἐν· καὶ πάλιν εὐαγγελιζομένη καὶ λέγουσα ω. Ἀνατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης, ἕως οὗ ἀντ αναιρεθῇ ἡ σελήνη· οὐ πέρας δίδωσι τῷ καλῷ τούτῳ στοιχείῳ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τό, Εως, εἶπε, τὰ πρὸ τῶν ὠδίνων ἀσφαλιζομένη, τὰ δὲ μετὰ ταῦτα σε σου καταλιμπάνουσα συλλογίζεσθαι. Ο μὲν γὰρ ἀναγ καῖον ἦν παρ' αὐτοῦ σε μαθεῖν, τοῦτο αὐτός εἴρηκεν, ὅτι ἀνέπαφος ἦν ή Παρθένος ἕως τοῦ τόκον· ὁ δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων ἀκόλουθόν τε ἐφαίνετο καὶ ὡμολο γημένον, τοῦτο σοὶ λοιπὸν ἀφίησι συνεδεῖν· οἷον, ὅτι οὐδὲ μετὰ ταῦτα τὴν οὕτω γενομένην μητέρα, καὶ καινῶν ὠδίνων καὶ ξένων καταξιωθεῖσαν λοχευμάτων, οὐκ ἂν δίκαιος ὧν ἐκεῖνος ὑπέμεινε γνῶναι λοιπόν. Εἰ γὰρ ἔγνω αὐτὴν, καὶ ἐν τάξει γυναικὸς εἶχε, πως ὡς ἀπροστάτευτον αὐτὴν καὶ οὐδένα ἔχουσαν τῷ μα θητῇ παρατίθεται, καὶ κελεύει αὐτῷ εἰς τὰ ἴδια αὐτ τὴν λαβεῖν ; Πῶς οὖν, φησὶν, ἀδελφοὶ αὐτοῦ χρηματί ζουσιν οἱ περὶ Ἰάκωβον ; "Ωσπερ καὶ αὐτὸς ἐνομίζετα ἀνὴρ τῆς Μαρίας 88. Πολλὰ γὰρ ἐγένετο τὰ παραπε τάσματα, ὥστε συσκιασθῆναι τέως τὸν τοιοῦτον τό χον. Διὸ καὶ Ἰωάννης οὕτως αὐτοὺς οὐ ἐκάλει λέγων· Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Αλλ' ὅμως οἱ μὴ πιστεύοντες πρότερον, θαυμαστοί καὶ περιφανεῖς γεγόνασιν ὕστερον. Ὅτε γοῦν εἰς 18- ροσόλυμα ἀνῆλθον οἱ περὶ Παῦλον [78] δογμάτων ἕνε κεν, πρὸς αὐτόν να εὐθέως εἰσῆλθον ει. Οὕτω γὰρ ἦν θαυμαστός, ὡς καὶ τὴν ἐπισκοπὴν ἐγχειρισθήναι πρώ τος. Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ σκληραγωγία προσέχειν του αύτῃ, ὡς καὶ τὰ μέλη νεκρωθῆναι ἅπαντα, καὶ ἀπὸ τῆς συνεχούς εὐχῆς, καὶ τῆς διηνεκούς πρὸς τὸ ἔδα- ρος ὁμιλίας τὸ μέτωπον οὕτως αὐτῷ κατεσκληκέναι, ώς μηδὲν ἄμεινον γονάτων καμήλου διακείσθαι τῆς 1 μόνον] Sic το σκύλ. ἐγέν. καί] καὶ σκύλ. ἐγέν. C. D. F. Εp. 78 yáp] add. Ep. An. " περί] Sic Εp. Εutis ἐπί 1. 18 ἐγένετο D. το υπώπτευεν D. F. Ερ. τὸ οὔτε] Sic παρέλαβε ] add. γάρ, φησί Edd. Με πονηράν] δε F. Ep. * Sic Α. C. cateri ut χρόνον. Διωρισμένου χρόνου Εικη. * Sie Ep. επέστρεψεν D. F. 85 ἐνταῦθα habent L. F. Enth. An.Ar. cæteri omittunt. δὲ καὶ λέγουσα... δικαιοσύνη καί Bec verba, quæ desumt in codd. tuentur Ep. An. Arm. Mos post εἰρήνη addunt ἐν τῷ λέγειν omnes przter D. σ' ταῦτα] add. εσίγησε Δ. Β. Ε. Ε. 25 Μαρίας] add. ὁ Ἰωσὴφ D. δ) αὐτοὺς ἐκάλε: (καλεῖ F.) λέγων] Sic D. F. An. cateri περὶ αὐτῶν λέγει. 30 αὐτὸν] Ἰάκωβον Edd. οι εἰσῆλθον] ἀνῆλθον D, ἦλθον Α. Β. ἦλθεν Ε. 86

ἀντιτυπίας ἕνεκεν αὐτῆς. Οὗτος καὶ τὸν Παῦλον μετὰ ταῦτα πάλιν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα ἀνελθόντα ῥυ-θμίζει λέγων· Θεωρεῖς, ἀδελφὲ, πόσαι μυριάδες εἰσὶ τῶν συνεληλυθότων. Τοσαύτη ἦν αὐτοῦ ἡ σύνεσις, καὶ ὁ ζῆλος· μᾶλλον δὲ τοσαύτη ἡ τοῦ Χρι-στοῦ δύναμις. Οἱ γὰρ διασύροντες αὐτὸν ζῶντα, μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οὕτως ἐξεπλάγησαν, ὡς καὶ ἀποθα-νεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ μετὰ πολλῆς τῆς προθυμίας· ἅπερ μάλιστα δείκνυσι τῆς ἀναστάσεως τὴν ἰσχύν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο τὰ λαμπρότερα ὕστερον ἐτηρεῖτο, ἵνα ἀναμ-φισβήτητος αὕτη ἡ ἀπόδειξις γένηται. Εἰ γὰρ καὶ τῶν ἐν τῇ ζωῇ θαυμαζομένων παρ’ ἡμῖν ἀπελθόντων ἐπι-λανθανόμεθα, πῶς οἱ ζῶντα διαχλευάζοντες τοῦτον, ὕστερον Θεὸν εἶναι ἐνόμισαν, εἰ τῶν πολλῶν εἷς ἦν; πῶς δ’ ἂν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ σφαγῆναι κατεδέξαντο, εἰ μὴ σαφῆ τῆς ἀναστάσεως ἔλαβον τὴν ἀπόδειξιν; δ. Ταῦτα δὲ οὐχ ἵνα ἀκούητε λέγομεν μόνον, ἀλλ’ ἵνα καὶ μιμῆσθε τήν τε ἀνδρείαν, τήν τε παῤῥη-σίαν, τήν τε δικαιοσύνην ἅπασαν· ἵνα μηδεὶς ἑαυτοῦ ἀπογινώσκῃ, κἂν πρὸ τούτου ῥᾴθυμος ἦν· ἵνα εἰς μηδὲν ἕτερον ἔχῃ τὰς ἐλπίδας, μετὰ τὸν ἔλεον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ εἰς ἀρετὴν οἰκείαν. Εἰ γὰρ οὗτοι τῆς τοιαύτης οὐδὲν ἀπώναντο συγγενείας, καὶ οἴκου καὶ πατριᾶς τῆς αὐτῆς ὄντες τῷ Χριστῷ, ἕως ἀρετὴν ἐπεδείξαντο, τίνος δυνησόμεθα ἀπολαῦσαι συγγνώμης ἡμεῖς, συγγενεῖς καὶ ἀδελφοὺς δικαίους προβαλλόμε-νοι, ἂν μὴ σφόδρα ὦμεν ἐπιεικεῖς καὶ ἐν ἀρετῇ βε-βιωκότες; Καὶ γὰρ ὁ προφήτης αὐτὸ τοῦτο αἰνιττό-μενος ἔλεγεν· Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; κἂν Μωϋσῆς ᾖ, κἂν Σαμουὴλ, κἂν Ἱερε-μίας. Ἄκουσον γοῦν τί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Μὴ προσεύχου ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι οὐκ εἰσακού-σομαί σου. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ σοῦ οὐκ ἀκούω; Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Μωϋσῆς. φησὶν, εἰ παρῆν, καὶ Σαμουὴλ, οὐκ ἂν αὐτῶν ἐδεξάμην τὴν ὑπὲρ τούτων ἱκετηρίαν. Κἂν Ἰεζεκιὴλ ᾖ ὁ παρακαλῶν, ἀκούσεται, ὅτι Ἐὰν στῇ Νῶε, καὶ Ἰὼβ, καὶ Δανιὴλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Κἂν Ἀβραὰμ ὁ πα-τριάρχης ᾗ ὑπὲρ τῶν σφόδρα ἀνίατα νοσούντων καὶ μὴ μεταβαλλομένων δεόμενος, ἀπελεύσεται ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐγκαταλιμπάνων, ὥστε μὴ δέξασθαι τὴν ὑπὲρ τούτων φωνήν. Κἂν Σαμουὴλ ᾖ πάλιν ὁ τοῦτο ποιῶν, ἐρεῖ πρὸς αὐτόν· Μὴ πένθει περὶ τοῦ Σαούλ. Κἂν ὑπὲρ ἀδελφῆς τις παρακαλῇ μὴ προσηκόντως, ἀκούσεται πάλιν ὅπερ Μωϋσῆς· Εἰ ἐμπτύων ἐν-έπτυσεν ὁ πατὴρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῆς. Μὴ δὴ πρὸς ἑτέρους ὦμεν κεχηνότες. Ἔχουσι μὲν γὰρ δύνα-μιν αἱ εὐχαὶ τῶν ἁγίων μεγίστην, ἀλλ’ ὅταν καὶ ἡμεῖς μετανοῶμεν καὶ γινώμεθα βελτίους. Ἐπεὶ καὶ Μωϋ-σῆς τὸν ἀδελφὸν τὸν ἑαυτοῦ καὶ μυριάδας ἑξήκοντα τῆς θεηλάτου τότε ὀργῆς ἐξαρπάσας, τὴν ἀδελφὴν οὐκ ἴσχυσεν ἐξελέσθαι· καίτοιγε οὐκ ἴσον τὸ ἁμάρ-τημα ἦν· ἐκείνη μὲν γὰρ τὸν Μωϋσέα ὕβρισεν· ἐν-ταῦθα δὲ ἀσέβεια ἦν τὸ τολμηθέν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὑμῖν ἀφίημι τὸ ζήτημα· τὸ δὲ ἔτι τούτου χαλεπώτε-ρον ἐπιλῦσαι πειράσομαι. Τί γὰρ χρὴ λέγειν τὴν ἀδελφήν; Ὁ γὰρ τοσούτου δήμου προστὰς, ἑαυτῷ

ἀντιτυπίας ἕνεκεν αὐτῆς. Οὗτος καὶ τὸν Παῦλον μετὰ ταῦτα πάλιν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα ἀνελθόντα ῥυ-θμίζει λέγων· Θεωρεῖς, ἀδελφὲ, πόσαι μυριάδες εἰσὶ τῶν συνεληλυθότων. Τοσαύτη ἦν αὐτοῦ ἡ σύνεσις, καὶ ὁ ζῆλος· μᾶλλον δὲ τοσαύτη ἡ τοῦ Χρι-στοῦ δύναμις. Οἱ γὰρ διασύροντες αὐτὸν ζῶντα, μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οὕτως ἐξεπλάγησαν, ὡς καὶ ἀποθα-νεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ μετὰ πολλῆς τῆς προθυμίας· ἅπερ μάλιστα δείκνυσι τῆς ἀναστάσεως τὴν ἰσχύν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο τὰ λαμπρότερα ὕστερον ἐτηρεῖτο, ἵνα ἀναμ-φισβήτητος αὕτη ἡ ἀπόδειξις γένηται. Εἰ γὰρ καὶ τῶν ἐν τῇ ζωῇ θαυμαζομένων παρ’ ἡμῖν ἀπελθόντων ἐπι-λανθανόμεθα, πῶς οἱ ζῶντα διαχλευάζοντες τοῦτον, ὕστερον Θεὸν εἶναι ἐνόμισαν, εἰ τῶν πολλῶν εἷς ἦν; πῶς δ’ ἂν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ σφαγῆναι κατεδέξαντο, εἰ μὴ σαφῆ τῆς ἀναστάσεως ἔλαβον τὴν ἀπόδειξιν; δ. Ταῦτα δὲ οὐχ ἵνα ἀκούητε λέγομεν μόνον, ἀλλ’ ἵνα καὶ μιμῆσθε τήν τε ἀνδρείαν, τήν τε παῤῥη-σίαν, τήν τε δικαιοσύνην ἅπασαν· ἵνα μηδεὶς ἑαυτοῦ ἀπογινώσκῃ, κἂν πρὸ τούτου ῥᾴθυμος ἦν· ἵνα εἰς μηδὲν ἕτερον ἔχῃ τὰς ἐλπίδας, μετὰ τὸν ἔλεον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ εἰς ἀρετὴν οἰκείαν. Εἰ γὰρ οὗτοι τῆς τοιαύτης οὐδὲν ἀπώναντο συγγενείας, καὶ οἴκου καὶ πατριᾶς τῆς αὐτῆς ὄντες τῷ Χριστῷ, ἕως ἀρετὴν ἐπεδείξαντο, τίνος δυνησόμεθα ἀπολαῦσαι συγγνώμης ἡμεῖς, συγγενεῖς καὶ ἀδελφοὺς δικαίους προβαλλόμε-νοι, ἂν μὴ σφόδρα ὦμεν ἐπιεικεῖς καὶ ἐν ἀρετῇ βε-βιωκότες; Καὶ γὰρ ὁ προφήτης αὐτὸ τοῦτο αἰνιττό-μενος ἔλεγεν· Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; κἂν Μωϋσῆς ᾖ, κἂν Σαμουὴλ, κἂν Ἱερε-μίας. Ἄκουσον γοῦν τί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Μὴ προσεύχου ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι οὐκ εἰσακού-σομαί σου. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ σοῦ οὐκ ἀκούω; Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Μωϋσῆς. φησὶν, εἰ παρῆν, καὶ Σαμουὴλ, οὐκ ἂν αὐτῶν ἐδεξάμην τὴν ὑπὲρ τούτων ἱκετηρίαν. Κἂν Ἰεζεκιὴλ ᾖ ὁ παρακαλῶν, ἀκούσεται, ὅτι Ἐὰν στῇ Νῶε, καὶ Ἰὼβ, καὶ Δανιὴλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Κἂν Ἀβραὰμ ὁ πα-τριάρχης ᾗ ὑπὲρ τῶν σφόδρα ἀνίατα νοσούντων καὶ μὴ μεταβαλλομένων δεόμενος, ἀπελεύσεται ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐγκαταλιμπάνων, ὥστε μὴ δέξασθαι τὴν ὑπὲρ τούτων φωνήν. Κἂν Σαμουὴλ ᾖ πάλιν ὁ τοῦτο ποιῶν, ἐρεῖ πρὸς αὐτόν· Μὴ πένθει περὶ τοῦ Σαούλ. Κἂν ὑπὲρ ἀδελφῆς τις παρακαλῇ μὴ προσηκόντως, ἀκούσεται πάλιν ὅπερ Μωϋσῆς· Εἰ ἐμπτύων ἐν-έπτυσεν ὁ πατὴρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῆς. Μὴ δὴ πρὸς ἑτέρους ὦμεν κεχηνότες. Ἔχουσι μὲν γὰρ δύνα-μιν αἱ εὐχαὶ τῶν ἁγίων μεγίστην, ἀλλ’ ὅταν καὶ ἡμεῖς μετανοῶμεν καὶ γινώμεθα βελτίους. Ἐπεὶ καὶ Μωϋ-σῆς τὸν ἀδελφὸν τὸν ἑαυτοῦ καὶ μυριάδας ἑξήκοντα τῆς θεηλάτου τότε ὀργῆς ἐξαρπάσας, τὴν ἀδελφὴν οὐκ ἴσχυσεν ἐξελέσθαι· καίτοιγε οὐκ ἴσον τὸ ἁμάρ-τημα ἦν· ἐκείνη μὲν γὰρ τὸν Μωϋσέα ὕβρισεν· ἐν-ταῦθα δὲ ἀσέβεια ἦν τὸ τολμηθέν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὑμῖν ἀφίημι τὸ ζήτημα· τὸ δὲ ἔτι τούτου χαλεπώτε-ρον ἐπιλῦσαι πειράσομαι. Τί γὰρ χρὴ λέγειν τὴν ἀδελφήν; Ὁ γὰρ τοσούτου δήμου προστὰς, ἑαυτῷ

Πρόσοδός ἐστι καὶ ἐμπορία. Ὅπου ἐμπορία, ἐκεῖ καὶ πλεονασμός· ὅπου σπόρος, ἐκεῖ καὶ ἀμητός. Σὺ δὲ, εἰ μὲν γῆν λιπαρὰν καὶ βαθεῖαν καὶ πολλὰ δυνα-μένην δέξασθαι σπέρματα γεωργεῖν ἔμελλες, καὶ τὰ ὄντα ἂν ἐξέβαλες, καὶ παρ’ ἑτέρων ἂν ἐδανείσω, ζη-μίαν τὴν ἐν τοῖς τοιούτοις φειδὼ νομίζων εἶναι· τὸν δὲ οὐρανὸν μέλλων γεωργεῖν, τὸν οὐδεμιᾷ ἀνωμαλίᾳ ἀέρων ὑποκείμενον, ἀλλὰ πάντως ἀποδώσοντα μετὰ πλείονος προσθήκης τὰ καταβαλλόμενα, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι ἔστι φειδόμενον ἀπολέσαι, καὶ μὴ φειδόμενον κερδᾶναι. Σκόρπισον τοίνυν, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς· μὴ κατάσχῃς, ἵνα κατάσχῃς· ἔκ-βαλε, ἵνα φυλάξῃς· ἀνάλωσον, ἵνα κερδάνῃς. Κἂν φυλάξαι αὐτὰ δέῃ, μὴ σὺ φύλαττε· πάντως γὰρ αὐτὰ ἀπολεῖς· ἀλλὰ πίστευσον τῷ Θεῷ· οὐδεὶς γὰρ ἐκεῖ-θεν ἁρπάζει. Μὴ σὺ πραγματεύου· οὐδὲ γὰρ οἶσθα κερδαίνειν· ἀλλὰ δάνεισον τῷ πλείω τοῦ κεφαλαίου τὸν τόκον παρέχοντι. Δάνεισον ἔνθα μηδεὶς φθόνος, ἔνθα μηδεμία κατηγορία, μηδὲ ἐπιβουλὴ, μηδὲ φόβος. Δάνεισον τῷ μηδενὸς δεομένῳ, καὶ χρείαν ἔχοντι διὰ σέ· τῷ πάντας τρέφοντι, καὶ πεινῶντι, ἵνα σὺ μὴ λιμώξῃς· τῷ πενομένῳ, ἵνα σὺ πλουτήσῃς. Δάνεισον ὅθεν οὐκ ἔστι θάνατον, ἀλλὰ ζωὴν ἀντὶ θανάτου καρπώσασθαι· οὗτοι μὲν γὰρ βασιλείαν, ἐκεῖνοι δὲ γέενναν προξενοῦσιν οἱ τόκοι· οἱ μὲν γὰρ φιλαργυ-ρίας, οἱ δὲ φιλοσοφίας εἰσί· καὶ οἱ μὲν ὠμότητος, οἱ δὲ φιλανθρωπίας. Τίνα οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, ὅταν καὶ πλείονα ἐξὸν λαβεῖν, καὶ μετὰ ἀσφαλείας, καὶ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ ἐν ἐλευθερίᾳ πολλῇ, καὶ σκωμμάτων χωρὶς καὶ φόβων καὶ κινδύνων, ἀφέντες ταῦτα κερδᾶναι, διώκωμεν ἐκεῖνα τὰ αἰσχρὰ καὶ εὐτελῆ καὶ σφαλερὰ καὶ διαπίπτοντα, καὶ πολλὴν προξενοῦντα τὴν κάμινον ἡμῖν; Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν τῶν ἐνταῦθα τόκων αἰσχρότερον, ΟΜΙΛΙΑ 2. Τοῦ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς Ἱεροσόλυμα, λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ. α. Πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, πολλῶν τῶν εὐ-χῶν, ὥστε δυνηθῆναι ἐπεξελθεῖν τῷ παρόντι χωρίῳ, καὶ μαθεῖν, τίνες οἱ μάγοι οὗτοι, καὶ πόθεν ἦλθον, καὶ πῶς, καὶ τίνος αὐτοὺς πείσαντος, καὶ τίς ὁ ἀστήρ. Μᾶλλον δὲ, εἰ βούλεσθε, πρότερον ἅ φασιν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ταῦτα εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Καὶ γὰρ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν ἔπνευσεν ὁ διάβολος, ὥστε καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιχειρεῖν ὁπλίζειν κατὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων. Τί οὖν φασιν; Ἰδοὺ, φησὶ, καὶ τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἀστὴρ ἐφάνη, ὅπερ ἐστὶ σημεῖον τοῦ τὴν ἀστρολογίαν εἶναι βεβαίαν. Πῶς οὖν εἰ κατ’ ἐκεῖνον ἐτέχθη τὸν νόμον, ἀστρολογίαν ἔλυσε,

Πρόσοδός ἐστι καὶ ἐμπορία. Ὅπου ἐμπορία, ἐκεῖ καὶ πλεονασμός· ὅπου σπόρος, ἐκεῖ καὶ ἀμητός. Σὺ δὲ, εἰ μὲν γῆν λιπαρὰν καὶ βαθεῖαν καὶ πολλὰ δυνα-μένην δέξασθαι σπέρματα γεωργεῖν ἔμελλες, καὶ τὰ ὄντα ἂν ἐξέβαλες, καὶ παρ’ ἑτέρων ἂν ἐδανείσω, ζη-μίαν τὴν ἐν τοῖς τοιούτοις φειδὼ νομίζων εἶναι· τὸν δὲ οὐρανὸν μέλλων γεωργεῖν, τὸν οὐδεμιᾷ ἀνωμαλίᾳ ἀέρων ὑποκείμενον, ἀλλὰ πάντως ἀποδώσοντα μετὰ πλείονος προσθήκης τὰ καταβαλλόμενα, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι ἔστι φειδόμενον ἀπολέσαι, καὶ μὴ φειδόμενον κερδᾶναι. Σκόρπισον τοίνυν, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς· μὴ κατάσχῃς, ἵνα κατάσχῃς· ἔκ-βαλε, ἵνα φυλάξῃς· ἀνάλωσον, ἵνα κερδάνῃς. Κἂν φυλάξαι αὐτὰ δέῃ, μὴ σὺ φύλαττε· πάντως γὰρ αὐτὰ ἀπολεῖς· ἀλλὰ πίστευσον τῷ Θεῷ· οὐδεὶς γὰρ ἐκεῖ-θεν ἁρπάζει. Μὴ σὺ πραγματεύου· οὐδὲ γὰρ οἶσθα κερδαίνειν· ἀλλὰ δάνεισον τῷ πλείω τοῦ κεφαλαίου τὸν τόκον παρέχοντι. Δάνεισον ἔνθα μηδεὶς φθόνος, ἔνθα μηδεμία κατηγορία, μηδὲ ἐπιβουλὴ, μηδὲ φόβος. Δάνεισον τῷ μηδενὸς δεομένῳ, καὶ χρείαν ἔχοντι διὰ σέ· τῷ πάντας τρέφοντι, καὶ πεινῶντι, ἵνα σὺ μὴ λιμώξῃς· τῷ πενομένῳ, ἵνα σὺ πλουτήσῃς. Δάνεισον ὅθεν οὐκ ἔστι θάνατον, ἀλλὰ ζωὴν ἀντὶ θανάτου καρπώσασθαι· οὗτοι μὲν γὰρ βασιλείαν, ἐκεῖνοι δὲ γέενναν προξενοῦσιν οἱ τόκοι· οἱ μὲν γὰρ φιλαργυ-ρίας, οἱ δὲ φιλοσοφίας εἰσί· καὶ οἱ μὲν ὠμότητος, οἱ δὲ φιλανθρωπίας. Τίνα οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, ὅταν καὶ πλείονα ἐξὸν λαβεῖν, καὶ μετὰ ἀσφαλείας, καὶ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ ἐν ἐλευθερίᾳ πολλῇ, καὶ σκωμμάτων χωρὶς καὶ φόβων καὶ κινδύνων, ἀφέντες ταῦτα κερδᾶναι, διώκωμεν ἐκεῖνα τὰ αἰσχρὰ καὶ εὐτελῆ καὶ σφαλερὰ καὶ διαπίπτοντα, καὶ πολλὴν προξενοῦντα τὴν κάμινον ἡμῖν; Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν τῶν ἐνταῦθα τόκων αἰσχρότερον, ΟΜΙΛΙΑ 2. Τοῦ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς Ἱεροσόλυμα, λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ. α. Πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, πολλῶν τῶν εὐ-χῶν, ὥστε δυνηθῆναι ἐπεξελθεῖν τῷ παρόντι χωρίῳ, καὶ μαθεῖν, τίνες οἱ μάγοι οὗτοι, καὶ πόθεν ἦλθον, καὶ πῶς, καὶ τίνος αὐτοὺς πείσαντος, καὶ τίς ὁ ἀστήρ. Μᾶλλον δὲ, εἰ βούλεσθε, πρότερον ἅ φασιν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ταῦτα εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Καὶ γὰρ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν ἔπνευσεν ὁ διάβολος, ὥστε καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιχειρεῖν ὁπλίζειν κατὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων. Τί οὖν φασιν; Ἰδοὺ, φησὶ, καὶ τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἀστὴρ ἐφάνη, ὅπερ ἐστὶ σημεῖον τοῦ τὴν ἀστρολογίαν εἶναι βεβαίαν. Πῶς οὖν εἰ κατ’ ἐκεῖνον ἐτέχθη τὸν νόμον, ἀστρολογίαν ἔλυσε,

Πρόσοδός ἐστι καὶ ἐμπορία. Ὅπου ἐμπορία, ἐκεῖ καὶ πλεονασμός· ὅπου σπόρος, ἐκεῖ καὶ ἀμητός. Σὺ δὲ, εἰ μὲν γῆν λιπαρὰν καὶ βαθεῖαν καὶ πολλὰ δυνα-μένην δέξασθαι σπέρματα γεωργεῖν ἔμελλες, καὶ τὰ ὄντα ἂν ἐξέβαλες, καὶ παρ’ ἑτέρων ἂν ἐδανείσω, ζη-μίαν τὴν ἐν τοῖς τοιούτοις φειδὼ νομίζων εἶναι· τὸν δὲ οὐρανὸν μέλλων γεωργεῖν, τὸν οὐδεμιᾷ ἀνωμαλίᾳ ἀέρων ὑποκείμενον, ἀλλὰ πάντως ἀποδώσοντα μετὰ πλείονος προσθήκης τὰ καταβαλλόμενα, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι ἔστι φειδόμενον ἀπολέσαι, καὶ μὴ φειδόμενον κερδᾶναι. Σκόρπισον τοίνυν, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς· μὴ κατάσχῃς, ἵνα κατάσχῃς· ἔκ-βαλε, ἵνα φυλάξῃς· ἀνάλωσον, ἵνα κερδάνῃς. Κἂν φυλάξαι αὐτὰ δέῃ, μὴ σὺ φύλαττε· πάντως γὰρ αὐτὰ ἀπολεῖς· ἀλλὰ πίστευσον τῷ Θεῷ· οὐδεὶς γὰρ ἐκεῖ-θεν ἁρπάζει. Μὴ σὺ πραγματεύου· οὐδὲ γὰρ οἶσθα κερδαίνειν· ἀλλὰ δάνεισον τῷ πλείω τοῦ κεφαλαίου τὸν τόκον παρέχοντι. Δάνεισον ἔνθα μηδεὶς φθόνος, ἔνθα μηδεμία κατηγορία, μηδὲ ἐπιβουλὴ, μηδὲ φόβος. Δάνεισον τῷ μηδενὸς δεομένῳ, καὶ χρείαν ἔχοντι διὰ σέ· τῷ πάντας τρέφοντι, καὶ πεινῶντι, ἵνα σὺ μὴ λιμώξῃς· τῷ πενομένῳ, ἵνα σὺ πλουτήσῃς. Δάνεισον ὅθεν οὐκ ἔστι θάνατον, ἀλλὰ ζωὴν ἀντὶ θανάτου καρπώσασθαι· οὗτοι μὲν γὰρ βασιλείαν, ἐκεῖνοι δὲ γέενναν προξενοῦσιν οἱ τόκοι· οἱ μὲν γὰρ φιλαργυ-ρίας, οἱ δὲ φιλοσοφίας εἰσί· καὶ οἱ μὲν ὠμότητος, οἱ δὲ φιλανθρωπίας. Τίνα οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, ὅταν καὶ πλείονα ἐξὸν λαβεῖν, καὶ μετὰ ἀσφαλείας, καὶ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ ἐν ἐλευθερίᾳ πολλῇ, καὶ σκωμμάτων χωρὶς καὶ φόβων καὶ κινδύνων, ἀφέντες ταῦτα κερδᾶναι, διώκωμεν ἐκεῖνα τὰ αἰσχρὰ καὶ εὐτελῆ καὶ σφαλερὰ καὶ διαπίπτοντα, καὶ πολλὴν προξενοῦντα τὴν κάμινον ἡμῖν; Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν τῶν ἐνταῦθα τόκων αἰσχρότερον, ΟΜΙΛΙΑ 2. Τοῦ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς Ἱεροσόλυμα, λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ. α. Πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, πολλῶν τῶν εὐ-χῶν, ὥστε δυνηθῆναι ἐπεξελθεῖν τῷ παρόντι χωρίῳ, καὶ μαθεῖν, τίνες οἱ μάγοι οὗτοι, καὶ πόθεν ἦλθον, καὶ πῶς, καὶ τίνος αὐτοὺς πείσαντος, καὶ τίς ὁ ἀστήρ. Μᾶλλον δὲ, εἰ βούλεσθε, πρότερον ἅ φασιν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ταῦτα εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Καὶ γὰρ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν ἔπνευσεν ὁ διάβολος, ὥστε καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιχειρεῖν ὁπλίζειν κατὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων. Τί οὖν φασιν; Ἰδοὺ, φησὶ, καὶ τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἀστὴρ ἐφάνη, ὅπερ ἐστὶ σημεῖον τοῦ τὴν ἀστρολογίαν εἶναι βεβαίαν. Πῶς οὖν εἰ κατ’ ἐκεῖνον ἐτέχθη τὸν νόμον, ἀστρολογίαν ἔλυσε,

Πρόσοδός ἐστι καὶ ἐμπορία. Ὅπου ἐμπορία, ἐκεῖ καὶ πλεονασμός· ὅπου σπόρος, ἐκεῖ καὶ ἀμητός. Σὺ δὲ, εἰ μὲν γῆν λιπαρὰν καὶ βαθεῖαν καὶ πολλὰ δυνα-μένην δέξασθαι σπέρματα γεωργεῖν ἔμελλες, καὶ τὰ ὄντα ἂν ἐξέβαλες, καὶ παρ’ ἑτέρων ἂν ἐδανείσω, ζη-μίαν τὴν ἐν τοῖς τοιούτοις φειδὼ νομίζων εἶναι· τὸν δὲ οὐρανὸν μέλλων γεωργεῖν, τὸν οὐδεμιᾷ ἀνωμαλίᾳ ἀέρων ὑποκείμενον, ἀλλὰ πάντως ἀποδώσοντα μετὰ πλείονος προσθήκης τὰ καταβαλλόμενα, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι ἔστι φειδόμενον ἀπολέσαι, καὶ μὴ φειδόμενον κερδᾶναι. Σκόρπισον τοίνυν, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς· μὴ κατάσχῃς, ἵνα κατάσχῃς· ἔκ-βαλε, ἵνα φυλάξῃς· ἀνάλωσον, ἵνα κερδάνῃς. Κἂν φυλάξαι αὐτὰ δέῃ, μὴ σὺ φύλαττε· πάντως γὰρ αὐτὰ ἀπολεῖς· ἀλλὰ πίστευσον τῷ Θεῷ· οὐδεὶς γὰρ ἐκεῖ-θεν ἁρπάζει. Μὴ σὺ πραγματεύου· οὐδὲ γὰρ οἶσθα κερδαίνειν· ἀλλὰ δάνεισον τῷ πλείω τοῦ κεφαλαίου τὸν τόκον παρέχοντι. Δάνεισον ἔνθα μηδεὶς φθόνος, ἔνθα μηδεμία κατηγορία, μηδὲ ἐπιβουλὴ, μηδὲ φόβος. Δάνεισον τῷ μηδενὸς δεομένῳ, καὶ χρείαν ἔχοντι διὰ σέ· τῷ πάντας τρέφοντι, καὶ πεινῶντι, ἵνα σὺ μὴ λιμώξῃς· τῷ πενομένῳ, ἵνα σὺ πλουτήσῃς. Δάνεισον ὅθεν οὐκ ἔστι θάνατον, ἀλλὰ ζωὴν ἀντὶ θανάτου καρπώσασθαι· οὗτοι μὲν γὰρ βασιλείαν, ἐκεῖνοι δὲ γέενναν προξενοῦσιν οἱ τόκοι· οἱ μὲν γὰρ φιλαργυ-ρίας, οἱ δὲ φιλοσοφίας εἰσί· καὶ οἱ μὲν ὠμότητος, οἱ δὲ φιλανθρωπίας. Τίνα οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, ὅταν καὶ πλείονα ἐξὸν λαβεῖν, καὶ μετὰ ἀσφαλείας, καὶ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ ἐν ἐλευθερίᾳ πολλῇ, καὶ σκωμμάτων χωρὶς καὶ φόβων καὶ κινδύνων, ἀφέντες ταῦτα κερδᾶναι, διώκωμεν ἐκεῖνα τὰ αἰσχρὰ καὶ εὐτελῆ καὶ σφαλερὰ καὶ διαπίπτοντα, καὶ πολλὴν προξενοῦντα τὴν κάμινον ἡμῖν; Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν τῶν ἐνταῦθα τόκων αἰσχρότερον, ΟΜΙΛΙΑ 2. Τοῦ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς Ἱεροσόλυμα, λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ. α. Πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, πολλῶν τῶν εὐ-χῶν, ὥστε δυνηθῆναι ἐπεξελθεῖν τῷ παρόντι χωρίῳ, καὶ μαθεῖν, τίνες οἱ μάγοι οὗτοι, καὶ πόθεν ἦλθον, καὶ πῶς, καὶ τίνος αὐτοὺς πείσαντος, καὶ τίς ὁ ἀστήρ. Μᾶλλον δὲ, εἰ βούλεσθε, πρότερον ἅ φασιν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ταῦτα εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Καὶ γὰρ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν ἔπνευσεν ὁ διάβολος, ὥστε καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιχειρεῖν ὁπλίζειν κατὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων. Τί οὖν φασιν; Ἰδοὺ, φησὶ, καὶ τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἀστὴρ ἐφάνη, ὅπερ ἐστὶ σημεῖον τοῦ τὴν ἀστρολογίαν εἶναι βεβαίαν. Πῶς οὖν εἰ κατ’ ἐκεῖνον ἐτέχθη τὸν νόμον, ἀστρολογίαν ἔλυσε,

Πρόσοδός ἐστι καὶ ἐμπορία. Ὅπου ἐμπορία, ἐκεῖ καὶ πλεονασμός· ὅπου σπόρος, ἐκεῖ καὶ ἀμητός. Σὺ δὲ, εἰ μὲν γῆν λιπαρὰν καὶ βαθεῖαν καὶ πολλὰ δυνα-μένην δέξασθαι σπέρματα γεωργεῖν ἔμελλες, καὶ τὰ ὄντα ἂν ἐξέβαλες, καὶ παρ’ ἑτέρων ἂν ἐδανείσω, ζη-μίαν τὴν ἐν τοῖς τοιούτοις φειδὼ νομίζων εἶναι· τὸν δὲ οὐρανὸν μέλλων γεωργεῖν, τὸν οὐδεμιᾷ ἀνωμαλίᾳ ἀέρων ὑποκείμενον, ἀλλὰ πάντως ἀποδώσοντα μετὰ πλείονος προσθήκης τὰ καταβαλλόμενα, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι ἔστι φειδόμενον ἀπολέσαι, καὶ μὴ φειδόμενον κερδᾶναι. Σκόρπισον τοίνυν, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς· μὴ κατάσχῃς, ἵνα κατάσχῃς· ἔκ-βαλε, ἵνα φυλάξῃς· ἀνάλωσον, ἵνα κερδάνῃς. Κἂν φυλάξαι αὐτὰ δέῃ, μὴ σὺ φύλαττε· πάντως γὰρ αὐτὰ ἀπολεῖς· ἀλλὰ πίστευσον τῷ Θεῷ· οὐδεὶς γὰρ ἐκεῖ-θεν ἁρπάζει. Μὴ σὺ πραγματεύου· οὐδὲ γὰρ οἶσθα κερδαίνειν· ἀλλὰ δάνεισον τῷ πλείω τοῦ κεφαλαίου τὸν τόκον παρέχοντι. Δάνεισον ἔνθα μηδεὶς φθόνος, ἔνθα μηδεμία κατηγορία, μηδὲ ἐπιβουλὴ, μηδὲ φόβος. Δάνεισον τῷ μηδενὸς δεομένῳ, καὶ χρείαν ἔχοντι διὰ σέ· τῷ πάντας τρέφοντι, καὶ πεινῶντι, ἵνα σὺ μὴ λιμώξῃς· τῷ πενομένῳ, ἵνα σὺ πλουτήσῃς. Δάνεισον ὅθεν οὐκ ἔστι θάνατον, ἀλλὰ ζωὴν ἀντὶ θανάτου καρπώσασθαι· οὗτοι μὲν γὰρ βασιλείαν, ἐκεῖνοι δὲ γέενναν προξενοῦσιν οἱ τόκοι· οἱ μὲν γὰρ φιλαργυ-ρίας, οἱ δὲ φιλοσοφίας εἰσί· καὶ οἱ μὲν ὠμότητος, οἱ δὲ φιλανθρωπίας. Τίνα οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, ὅταν καὶ πλείονα ἐξὸν λαβεῖν, καὶ μετὰ ἀσφαλείας, καὶ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ ἐν ἐλευθερίᾳ πολλῇ, καὶ σκωμμάτων χωρὶς καὶ φόβων καὶ κινδύνων, ἀφέντες ταῦτα κερδᾶναι, διώκωμεν ἐκεῖνα τὰ αἰσχρὰ καὶ εὐτελῆ καὶ σφαλερὰ καὶ διαπίπτοντα, καὶ πολλὴν προξενοῦντα τὴν κάμινον ἡμῖν; Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν τῶν ἐνταῦθα τόκων αἰσχρότερον, ΟΜΙΛΙΑ 2. Τοῦ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς Ἱεροσόλυμα, λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ. α. Πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, πολλῶν τῶν εὐ-χῶν, ὥστε δυνηθῆναι ἐπεξελθεῖν τῷ παρόντι χωρίῳ, καὶ μαθεῖν, τίνες οἱ μάγοι οὗτοι, καὶ πόθεν ἦλθον, καὶ πῶς, καὶ τίνος αὐτοὺς πείσαντος, καὶ τίς ὁ ἀστήρ. Μᾶλλον δὲ, εἰ βούλεσθε, πρότερον ἅ φασιν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, ταῦτα εἰς μέσον ἀγάγωμεν. Καὶ γὰρ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν ἔπνευσεν ὁ διάβολος, ὥστε καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς ἐπιχειρεῖν ὁπλίζειν κατὰ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων. Τί οὖν φασιν; Ἰδοὺ, φησὶ, καὶ τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἀστὴρ ἐφάνη, ὅπερ ἐστὶ σημεῖον τοῦ τὴν ἀστρολογίαν εἶναι βεβαίαν. Πῶς οὖν εἰ κατ’ ἐκεῖνον ἐτέχθη τὸν νόμον, ἀστρολογίαν ἔλυσε,

63 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σόντες τὴν ἀρχὴν, συνέθηκαν ἀπὸ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· ἀλλ' ἀντιστρόφως, ἀστέρα πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου θεασάμενοι φανέντα ἐπὶ τῆς αὐτῶν χώρας, ἔρχονται ὀψόμενοι τὸν τεχθέντα· ὅπερ καὶ “ αὐτὸ τοῦ προτέρου σφόδρα απορώτερον ἂν εἴη. Τίς γὰρ αὐτοὺς ἔπεισε λόγος, ποίων ἀγαθῶν ἐλπὶς, τὸν ἐκ τοσούτου διαστήματος προσκυνῆσαι βασιλέα; Εἰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἔμελλε βασιλεύειν, μά- λιστα μὲν οὐδὲ οὕτω λόγον εἶχε τὸ γινόμενον. Καὶ γὰρ εἰ μὲν ἐν βασιλικαῖς αὐλαῖς ἐτίκτετο, καὶ πα- τρὸς αὐτῷ βασιλέως παρόντος, εἰκότως ἄν τις ἔφη τούτους, βουλομένους τὸν πατέρα θεραπεῦσαι, προσ- κυνῆσαι τὸ τεχθὲν παιδίον, καὶ ταύτῃ πολλὴν ἑαυ- τοῖς ὑπόθεσιν προαποθέσθαι εὐνοίας. Νυνὶ δὲ οὐδὲ 18 αὐτῶν προσδοκῶντες ἔσεσθαι βασιλέα, ἀλλὰ ἔθνους ἀλλοκότου καὶ πολὺ τῆς αὐτῶν ἀφεστηκότος χώρας, οὔτε ἄνδρα ὁρῶντες ήδη γενόμενον, τίνος ένεκεν του αὐτην στέλλονται ἀποδημίαν, καὶ δῶρα προσφέρουσι, καὶ ταῦτα μέλλοντες μετὰ κινδύνων ἅπαντα πράττειν; Καὶ γὰρ καὶ Ἡρώδης ἀκούσας διεταράχθη, καὶ ὁ δῆμος ἅπας ἐθορυβείτο, ταῦτα ἀκούσαντες παρ' αὐτ τῶν. Ἀλλ' οὐ προήδεσαν οὗτοι ταῦτα. Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ἦσαν ἀνόητοι, τοῦτο οὐκ ἂν ἠγνόησαν, ὅτι εἰς πόλιν βασιλευομένην ἐλθόν τες, καὶ τοιαῦτα κηρύξαντες, καὶ βασιλέα ἕτερον παρὰ τὸν τότε ὄντα 14 δείξαντες, οὐχὶ [86] μυρίους καθ᾿ ἑαυτῶν ἂν ἐπεσπάσαντο θανάτους. Τί δὲ ὅλως καὶ προσεκύνουν ἐν σπαργάνοις ὄντα; Εἰ μὲν γὰρ ἀνὴρ ἦν, εἶχεν ἄν τις εἰπεῖν, ὅτι προσδοκῶντες τὴν παρ' αὐτοῦ βοήθειαν εἰς προΰπτον ἑαυτοὺς ἔρριψαν κίνδυνον, ὅπερ καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχάτης ἀλογίας ἦν, τὸν Πέρσην, τὸν 17 βάρβαρον, καὶ οὐδὲν κοινὸν ἔχοντα πρὸς τὸ Ἰουδαίων ἔθνος, βούλεσθαι μὲν τῆς οἰκίας 10 ἀφίστασθαι, καὶ πατρίδα καὶ συγγενεῖς καὶ οἰκείους 10 ἀφιέναι, ἑτέρᾳ δὲ ἑαυτοὺς ὑποβάλλειν βασιλείᾳ. 19 β'. Εἰ δὲ τοῦτο ἀνόητον, τὸ μετὰ τοῦτο ἀνοητότε- ρον πολλῷ πλέον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ μακρὰν οὖ- τως αποδημίαν ἐλθόντας, καὶ προσκυνήσαντας, καὶ ταράξαντας πάντας, ἀπελθεῖν εὐθέως. Τί δ ὅπως καὶ βασιλείας σύμβολον εἶδον, καλύβην καὶ φάτνην, καὶ παιδίον ἐν σπαργάνοις, καὶ μητέρα πτωχὴν ἰδόντες "; Τίνι οἱ δὲ καὶ τὰ δῶρα προς έφερον, καὶ τίνος ένεκεν; "Αρα νόμος ἦν καὶ ἔθος, τοὺς πανταχοῦ τικτομένους βασιλέας οὕτω θεμα- πεύειν ; καὶ πᾶσαν περιῄεσαν ἀεὶ τὴν οἰκουμένην, οὓς ᾔδεσαν ἐσομένους βασιλέας ἀπὸ μικρῶν καὶ εὐ τελῶν, πρὶν ἐπὶ τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν ἀναβῆναι, προσκυνοῦντες ; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοι τις τοῦτο εἰπεῖν. Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ προσεκύνουν; Εἰ μὲν τῶν παρόν- των ἕνεκεν, καὶ τί προσεδόκων παρὰ παιδίου καὶ μη- τρὸς εὐτελοῦς λήψεσθαι; εἰ δὲ τῶν μελλόντων ἕνεκεν, καὶ πόθεν ᾔδεσαν ὅτι ἀπομνημονεύσει τῶν τότε για νομένων 11 ὁ παῖς ἐν σπαργάνοις προσκυνηθείς; Εἰ δὲ ἡ μήτηρ ἔμελλεν ἀναμιμνήσκειν αὐτὸν, οὐδὲ οὕτω τιμῆς, ἀλλὰ κολάσεως ἦσαν ἄξιοι, εἰς προπτον ἐμ- βάλλοντες αὐτὸν κίνδυνον. Εντεῦθεν γοῦν ὁ Ἡρώδης κοῦντα 17 11 $8 64 ταραχθεὶς, καὶ ἐζήτει, καὶ περιειργάζετο, καὶ ἀν- ελεῖν ἐπεχείρει. Καὶ πανταχοῦ δὲ ὁ τὴν μέλλοντα μα σιλεύειν [87] κατάδηλον ποιῶν, ἐκ πρώτης ηλικίας ἰδιώτην ὄντα, οὐδὲν ἕτερον ἢ σφαγῇ παραδίδωσι, καὶ μυρίους ἀνάπτει πολέμους αὐτῷ. Εἶδες ἴσα 23 τὰ ἄτοπα φαίνεται, εἰ κατὰ ἀνθρωπίνην ἀκολουθίαν καὶ κοινὴν συνήθειαν ταῦτα ἐξετάσαιμεν ; Οὐδὲ γὰρ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ πλείονα τούτων ἐνὴν εἰπεῖν, ζήτησιν ἔχοντα πλείω " τῶν εἰρημένων. Αλλ᾿ ἵνα μὴ συνάπτοντες ἀπορίας ἀπορίαις λιγο γιαν ὑμᾶς ποιῶμεν, φέρε δή λοιπὸν ἐπὶ τὰ τὴν λύσιν τῶν ζητουμένων ἔλθωμεν, ἀρχὴν τῆς λύσεως ἀπὸ τοῦ ἀστέρος αὐτοῦ ποιούμενοι. "Αν γὰρ μάθωμεν τίς ὁ ἀστὴρ, καὶ ποταπός, καὶ εἰ τῶν πολλῶν εἰς, ἢ ξένος παρὰ τοὺς ἄλλους, καὶ εἰ φύσει ἀστὴρ, ἢ ὄψει μόνο ἀστὴρ, εὐκόλως καὶ τὰ ἄλλα πάντα εἰσόμεθα, Πόθεν οὖν ταῦτα ἔσται δῆλα ; ᾿Απὸ τῶν γεγραμμένων αὐτῶν. Ὅτι γὰρ οὐ τῶν πολλῶν εἷς ὁ ἀστὴρ οὗτος ἦν, μάλ. λον δὲ οὐδὲ ἀστὴρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, ἀλλὰ δύναμις της ἀόρατος εἰς ταύτην μετασχηματισθεῖσα τὴν δεν, πρῶτον ἀπὸ τῆς πορείας αὐτῆς δῆλον. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἀστήρ τις 3 ταύτην βαδίζων τὴν οδόν· ἀλλὰ κἂν ἥλιον εἴπῃς, κἂν σελήνην, κἂν τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀστέρας, ἐξ ἀνατολῶν ἐπὶ δύσιν ὁρῶμεν χωροῦντας· οὗτος δὲ ἀπὸ ἄρκτου προς μεσημβρίας ἐφέρετο· οὕτω γὰρ ἡ Παλαιστίνη πρὸς τὴν Περσίδα κεῖται. Δεύτερον, καὶ ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦτο ἔστιν ἐδεῖν. Οἱ γὰρ ἐν νυκτὶ φαίνεται, ἀλλ' ἐν ἡμέρᾳ μέση, ηλίου λάμποντος· ὅπερ οὐκ ἔστι δυνάμεως ἀστέρος, ἀλλ᾽ οὐδὲ σελήνης· ἡ γὰρ τοσοῦτον πάντων υπερέχουσα, τῆς ἀκτῖνος φανείσης τῆς ἡλιακῆς, κρύπτεται εὐθέως καὶ ἀφανίζεται. Οὗτος δὲ τῇ τῆς οἰκείας λαμπρότης τος ὑπερβολῇ καὶ τὰς ἀκτῖνας ἐνίκησε τὰς ἡλιακάς, φανότερος ἐκείνων φανεὶς, καὶ ἐν τοσούτῳ φωτὶ [88] μεῖζον λάμψας. Τρίτον, ἀπὸ τοῦ φαίνεσθαι καὶ πάλιν κρύπτεσθαι. Τὴν μὲν γὰρ ἕως Παλαιστίνης ὁδὸν ἐφαί- νετο χειραγωγῶν· ἐπειδὴ δὲ ἐπέβησαν τῶν Ἱεροσολύ μων, ἔκρυψεν ἑαυτόν· εἶτα πάλιν ὅτε τὸν Ηρώδην ἀφέντες, διδάξαντες 8 αὐτὸν ὑπὲρ ὧν ἦλθον, ἔμελλον ἀπιέναι, δείκνυσιν ἑαυτόν· ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀστρου κινήσεως, ἀλλὰ δυνάμεώς τινος λογικωτάτης. Οὐδὲ γὰρ ἰδίαν τινὰ πορείαν εἶχεν, ἀλλ' ὅτε μὲν ἔδει βαδίσαι αὐτοὺς, ἐβάδιζεν· ὅτε δὲ στῆναι, ἵστατο, πρὸς τὸ δέον πάντα οικονομῶν· καθάπερ ὁ στῦλος τῆς νεφέ λης, καὶ 30 καθίζων καὶ ἐγείρων τὸ στρατόπεδον τῶν Ἰουδαίων, ἡνίκα ἐχρῆν. Τέταρτον, ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς δείξεως τοῦτο ἄν τις καταμάθοι σαφῶς. Οὐ γὰρ ἄνω μένων τὸν τόπον ἐδείκνυ· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν αὐτοῖς οὕτω μαθεῖν· ἀλλὰ κάτω καταβὰς τοῦτο ἐποίει. Ἴστε γάρ, ὅτι τόπον οὕτω μικρὸν, καὶ σε ὅσον εἰκὸς καλύβην κατασχεῖν, μᾶλλον δὲ ὅσον εἰκὸς σῶμα παιδίου μικροῦ κατέχειν", οὐχ οἷόν τε ἀστέρα γνω ρίζειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἄπειρον τὸ ὕψος, οὐκ ἤρχει οὕτω στενὸν τόπον χαρακτηρίσαι καὶ γνωρίσαι τοῖς βουλε μένοις ἰδεῖν. Καὶ τοῦτο ἀπὸ τῆς σελήνης ίδο: τις ἂν ἢ τοσοῦτον υπερφερής ούσα τῶν ἄστρων, πάσι τοῖς 28 τις 1 αὐτό] τοῦτο Edd. et cod. præter F. 18 οὐδὲ] μή Edd. 10 ὄντα] Sic Α. Β. κρατοῦντα F. vulgo ολ τόν] και F. Au. 19 οἰκείας Β. C. οἰκείους] Sic F. Sav. ceteri οίκους. 20 ἰδόντες om. F. Αn. Τίνι] Τί iidem. 22 γενομένων F. 28 ὅσα] πόσα Edd. * πλείω] μείζω Ε. 16 * ἐπί] καὶ ἐπὶ Εl. ταύτην] εἰς ταύτην D. Ε. τις τις ταύτην Β. τοιαύτην βαδίζων ὁδόν (om. τις) F. "' ὅτε] ἐπειδὴ Ε. F. " καὶ διδάξαντες D. Ε. " xal om. A. B. E. 10 καί om. F. 31 κατασχεῖν F. τι

63 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σόντες τὴν ἀρχὴν, συνέθηκαν ἀπὸ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· ἀλλ' ἀντιστρόφως, ἀστέρα πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου θεασάμενοι φανέντα ἐπὶ τῆς αὐτῶν χώρας, ἔρχονται ὀψόμενοι τὸν τεχθέντα· ὅπερ καὶ “ αὐτὸ τοῦ προτέρου σφόδρα απορώτερον ἂν εἴη. Τίς γὰρ αὐτοὺς ἔπεισε λόγος, ποίων ἀγαθῶν ἐλπὶς, τὸν ἐκ τοσούτου διαστήματος προσκυνῆσαι βασιλέα; Εἰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἔμελλε βασιλεύειν, μά- λιστα μὲν οὐδὲ οὕτω λόγον εἶχε τὸ γινόμενον. Καὶ γὰρ εἰ μὲν ἐν βασιλικαῖς αὐλαῖς ἐτίκτετο, καὶ πα- τρὸς αὐτῷ βασιλέως παρόντος, εἰκότως ἄν τις ἔφη τούτους, βουλομένους τὸν πατέρα θεραπεῦσαι, προσ- κυνῆσαι τὸ τεχθὲν παιδίον, καὶ ταύτῃ πολλὴν ἑαυ- τοῖς ὑπόθεσιν προαποθέσθαι εὐνοίας. Νυνὶ δὲ οὐδὲ 18 αὐτῶν προσδοκῶντες ἔσεσθαι βασιλέα, ἀλλὰ ἔθνους ἀλλοκότου καὶ πολὺ τῆς αὐτῶν ἀφεστηκότος χώρας, οὔτε ἄνδρα ὁρῶντες ήδη γενόμενον, τίνος ένεκεν του αὐτην στέλλονται ἀποδημίαν, καὶ δῶρα προσφέρουσι, καὶ ταῦτα μέλλοντες μετὰ κινδύνων ἅπαντα πράττειν; Καὶ γὰρ καὶ Ἡρώδης ἀκούσας διεταράχθη, καὶ ὁ δῆμος ἅπας ἐθορυβείτο, ταῦτα ἀκούσαντες παρ' αὐτ τῶν. Ἀλλ' οὐ προήδεσαν οὗτοι ταῦτα. Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ἦσαν ἀνόητοι, τοῦτο οὐκ ἂν ἠγνόησαν, ὅτι εἰς πόλιν βασιλευομένην ἐλθόν τες, καὶ τοιαῦτα κηρύξαντες, καὶ βασιλέα ἕτερον παρὰ τὸν τότε ὄντα 14 δείξαντες, οὐχὶ [86] μυρίους καθ᾿ ἑαυτῶν ἂν ἐπεσπάσαντο θανάτους. Τί δὲ ὅλως καὶ προσεκύνουν ἐν σπαργάνοις ὄντα; Εἰ μὲν γὰρ ἀνὴρ ἦν, εἶχεν ἄν τις εἰπεῖν, ὅτι προσδοκῶντες τὴν παρ' αὐτοῦ βοήθειαν εἰς προΰπτον ἑαυτοὺς ἔρριψαν κίνδυνον, ὅπερ καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχάτης ἀλογίας ἦν, τὸν Πέρσην, τὸν 17 βάρβαρον, καὶ οὐδὲν κοινὸν ἔχοντα πρὸς τὸ Ἰουδαίων ἔθνος, βούλεσθαι μὲν τῆς οἰκίας 10 ἀφίστασθαι, καὶ πατρίδα καὶ συγγενεῖς καὶ οἰκείους 10 ἀφιέναι, ἑτέρᾳ δὲ ἑαυτοὺς ὑποβάλλειν βασιλείᾳ. 19 β'. Εἰ δὲ τοῦτο ἀνόητον, τὸ μετὰ τοῦτο ἀνοητότε- ρον πολλῷ πλέον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ μακρὰν οὖ- τως αποδημίαν ἐλθόντας, καὶ προσκυνήσαντας, καὶ ταράξαντας πάντας, ἀπελθεῖν εὐθέως. Τί δ ὅπως καὶ βασιλείας σύμβολον εἶδον, καλύβην καὶ φάτνην, καὶ παιδίον ἐν σπαργάνοις, καὶ μητέρα πτωχὴν ἰδόντες "; Τίνι οἱ δὲ καὶ τὰ δῶρα προς έφερον, καὶ τίνος ένεκεν; "Αρα νόμος ἦν καὶ ἔθος, τοὺς πανταχοῦ τικτομένους βασιλέας οὕτω θεμα- πεύειν ; καὶ πᾶσαν περιῄεσαν ἀεὶ τὴν οἰκουμένην, οὓς ᾔδεσαν ἐσομένους βασιλέας ἀπὸ μικρῶν καὶ εὐ τελῶν, πρὶν ἐπὶ τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν ἀναβῆναι, προσκυνοῦντες ; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοι τις τοῦτο εἰπεῖν. Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ προσεκύνουν; Εἰ μὲν τῶν παρόν- των ἕνεκεν, καὶ τί προσεδόκων παρὰ παιδίου καὶ μη- τρὸς εὐτελοῦς λήψεσθαι; εἰ δὲ τῶν μελλόντων ἕνεκεν, καὶ πόθεν ᾔδεσαν ὅτι ἀπομνημονεύσει τῶν τότε για νομένων 11 ὁ παῖς ἐν σπαργάνοις προσκυνηθείς; Εἰ δὲ ἡ μήτηρ ἔμελλεν ἀναμιμνήσκειν αὐτὸν, οὐδὲ οὕτω τιμῆς, ἀλλὰ κολάσεως ἦσαν ἄξιοι, εἰς προπτον ἐμ- βάλλοντες αὐτὸν κίνδυνον. Εντεῦθεν γοῦν ὁ Ἡρώδης κοῦντα 17 11 $8 64 ταραχθεὶς, καὶ ἐζήτει, καὶ περιειργάζετο, καὶ ἀν- ελεῖν ἐπεχείρει. Καὶ πανταχοῦ δὲ ὁ τὴν μέλλοντα μα σιλεύειν [87] κατάδηλον ποιῶν, ἐκ πρώτης ηλικίας ἰδιώτην ὄντα, οὐδὲν ἕτερον ἢ σφαγῇ παραδίδωσι, καὶ μυρίους ἀνάπτει πολέμους αὐτῷ. Εἶδες ἴσα 23 τὰ ἄτοπα φαίνεται, εἰ κατὰ ἀνθρωπίνην ἀκολουθίαν καὶ κοινὴν συνήθειαν ταῦτα ἐξετάσαιμεν ; Οὐδὲ γὰρ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ πλείονα τούτων ἐνὴν εἰπεῖν, ζήτησιν ἔχοντα πλείω " τῶν εἰρημένων. Αλλ᾿ ἵνα μὴ συνάπτοντες ἀπορίας ἀπορίαις λιγο γιαν ὑμᾶς ποιῶμεν, φέρε δή λοιπὸν ἐπὶ τὰ τὴν λύσιν τῶν ζητουμένων ἔλθωμεν, ἀρχὴν τῆς λύσεως ἀπὸ τοῦ ἀστέρος αὐτοῦ ποιούμενοι. "Αν γὰρ μάθωμεν τίς ὁ ἀστὴρ, καὶ ποταπός, καὶ εἰ τῶν πολλῶν εἰς, ἢ ξένος παρὰ τοὺς ἄλλους, καὶ εἰ φύσει ἀστὴρ, ἢ ὄψει μόνο ἀστὴρ, εὐκόλως καὶ τὰ ἄλλα πάντα εἰσόμεθα, Πόθεν οὖν ταῦτα ἔσται δῆλα ; ᾿Απὸ τῶν γεγραμμένων αὐτῶν. Ὅτι γὰρ οὐ τῶν πολλῶν εἷς ὁ ἀστὴρ οὗτος ἦν, μάλ. λον δὲ οὐδὲ ἀστὴρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, ἀλλὰ δύναμις της ἀόρατος εἰς ταύτην μετασχηματισθεῖσα τὴν δεν, πρῶτον ἀπὸ τῆς πορείας αὐτῆς δῆλον. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἀστήρ τις 3 ταύτην βαδίζων τὴν οδόν· ἀλλὰ κἂν ἥλιον εἴπῃς, κἂν σελήνην, κἂν τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀστέρας, ἐξ ἀνατολῶν ἐπὶ δύσιν ὁρῶμεν χωροῦντας· οὗτος δὲ ἀπὸ ἄρκτου προς μεσημβρίας ἐφέρετο· οὕτω γὰρ ἡ Παλαιστίνη πρὸς τὴν Περσίδα κεῖται. Δεύτερον, καὶ ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦτο ἔστιν ἐδεῖν. Οἱ γὰρ ἐν νυκτὶ φαίνεται, ἀλλ' ἐν ἡμέρᾳ μέση, ηλίου λάμποντος· ὅπερ οὐκ ἔστι δυνάμεως ἀστέρος, ἀλλ᾽ οὐδὲ σελήνης· ἡ γὰρ τοσοῦτον πάντων υπερέχουσα, τῆς ἀκτῖνος φανείσης τῆς ἡλιακῆς, κρύπτεται εὐθέως καὶ ἀφανίζεται. Οὗτος δὲ τῇ τῆς οἰκείας λαμπρότης τος ὑπερβολῇ καὶ τὰς ἀκτῖνας ἐνίκησε τὰς ἡλιακάς, φανότερος ἐκείνων φανεὶς, καὶ ἐν τοσούτῳ φωτὶ [88] μεῖζον λάμψας. Τρίτον, ἀπὸ τοῦ φαίνεσθαι καὶ πάλιν κρύπτεσθαι. Τὴν μὲν γὰρ ἕως Παλαιστίνης ὁδὸν ἐφαί- νετο χειραγωγῶν· ἐπειδὴ δὲ ἐπέβησαν τῶν Ἱεροσολύ μων, ἔκρυψεν ἑαυτόν· εἶτα πάλιν ὅτε τὸν Ηρώδην ἀφέντες, διδάξαντες 8 αὐτὸν ὑπὲρ ὧν ἦλθον, ἔμελλον ἀπιέναι, δείκνυσιν ἑαυτόν· ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀστρου κινήσεως, ἀλλὰ δυνάμεώς τινος λογικωτάτης. Οὐδὲ γὰρ ἰδίαν τινὰ πορείαν εἶχεν, ἀλλ' ὅτε μὲν ἔδει βαδίσαι αὐτοὺς, ἐβάδιζεν· ὅτε δὲ στῆναι, ἵστατο, πρὸς τὸ δέον πάντα οικονομῶν· καθάπερ ὁ στῦλος τῆς νεφέ λης, καὶ 30 καθίζων καὶ ἐγείρων τὸ στρατόπεδον τῶν Ἰουδαίων, ἡνίκα ἐχρῆν. Τέταρτον, ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς δείξεως τοῦτο ἄν τις καταμάθοι σαφῶς. Οὐ γὰρ ἄνω μένων τὸν τόπον ἐδείκνυ· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν αὐτοῖς οὕτω μαθεῖν· ἀλλὰ κάτω καταβὰς τοῦτο ἐποίει. Ἴστε γάρ, ὅτι τόπον οὕτω μικρὸν, καὶ σε ὅσον εἰκὸς καλύβην κατασχεῖν, μᾶλλον δὲ ὅσον εἰκὸς σῶμα παιδίου μικροῦ κατέχειν", οὐχ οἷόν τε ἀστέρα γνω ρίζειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἄπειρον τὸ ὕψος, οὐκ ἤρχει οὕτω στενὸν τόπον χαρακτηρίσαι καὶ γνωρίσαι τοῖς βουλε μένοις ἰδεῖν. Καὶ τοῦτο ἀπὸ τῆς σελήνης ίδο: τις ἂν ἢ τοσοῦτον υπερφερής ούσα τῶν ἄστρων, πάσι τοῖς 28 τις 1 αὐτό] τοῦτο Edd. et cod. præter F. 18 οὐδὲ] μή Edd. 10 ὄντα] Sic Α. Β. κρατοῦντα F. vulgo ολ τόν] και F. Au. 19 οἰκείας Β. C. οἰκείους] Sic F. Sav. ceteri οίκους. 20 ἰδόντες om. F. Αn. Τίνι] Τί iidem. 22 γενομένων F. 28 ὅσα] πόσα Edd. * πλείω] μείζω Ε. 16 * ἐπί] καὶ ἐπὶ Εl. ταύτην] εἰς ταύτην D. Ε. τις τις ταύτην Β. τοιαύτην βαδίζων ὁδόν (om. τις) F. "' ὅτε] ἐπειδὴ Ε. F. " καὶ διδάξαντες D. Ε. " xal om. A. B. E. 10 καί om. F. 31 κατασχεῖν F. τι

63 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σόντες τὴν ἀρχὴν, συνέθηκαν ἀπὸ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· ἀλλ' ἀντιστρόφως, ἀστέρα πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου θεασάμενοι φανέντα ἐπὶ τῆς αὐτῶν χώρας, ἔρχονται ὀψόμενοι τὸν τεχθέντα· ὅπερ καὶ “ αὐτὸ τοῦ προτέρου σφόδρα απορώτερον ἂν εἴη. Τίς γὰρ αὐτοὺς ἔπεισε λόγος, ποίων ἀγαθῶν ἐλπὶς, τὸν ἐκ τοσούτου διαστήματος προσκυνῆσαι βασιλέα; Εἰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἔμελλε βασιλεύειν, μά- λιστα μὲν οὐδὲ οὕτω λόγον εἶχε τὸ γινόμενον. Καὶ γὰρ εἰ μὲν ἐν βασιλικαῖς αὐλαῖς ἐτίκτετο, καὶ πα- τρὸς αὐτῷ βασιλέως παρόντος, εἰκότως ἄν τις ἔφη τούτους, βουλομένους τὸν πατέρα θεραπεῦσαι, προσ- κυνῆσαι τὸ τεχθὲν παιδίον, καὶ ταύτῃ πολλὴν ἑαυ- τοῖς ὑπόθεσιν προαποθέσθαι εὐνοίας. Νυνὶ δὲ οὐδὲ 18 αὐτῶν προσδοκῶντες ἔσεσθαι βασιλέα, ἀλλὰ ἔθνους ἀλλοκότου καὶ πολὺ τῆς αὐτῶν ἀφεστηκότος χώρας, οὔτε ἄνδρα ὁρῶντες ήδη γενόμενον, τίνος ένεκεν του αὐτην στέλλονται ἀποδημίαν, καὶ δῶρα προσφέρουσι, καὶ ταῦτα μέλλοντες μετὰ κινδύνων ἅπαντα πράττειν; Καὶ γὰρ καὶ Ἡρώδης ἀκούσας διεταράχθη, καὶ ὁ δῆμος ἅπας ἐθορυβείτο, ταῦτα ἀκούσαντες παρ' αὐτ τῶν. Ἀλλ' οὐ προήδεσαν οὗτοι ταῦτα. Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχει λόγον. Εἰ γὰρ καὶ σφόδρα ἦσαν ἀνόητοι, τοῦτο οὐκ ἂν ἠγνόησαν, ὅτι εἰς πόλιν βασιλευομένην ἐλθόν τες, καὶ τοιαῦτα κηρύξαντες, καὶ βασιλέα ἕτερον παρὰ τὸν τότε ὄντα 14 δείξαντες, οὐχὶ [86] μυρίους καθ᾿ ἑαυτῶν ἂν ἐπεσπάσαντο θανάτους. Τί δὲ ὅλως καὶ προσεκύνουν ἐν σπαργάνοις ὄντα; Εἰ μὲν γὰρ ἀνὴρ ἦν, εἶχεν ἄν τις εἰπεῖν, ὅτι προσδοκῶντες τὴν παρ' αὐτοῦ βοήθειαν εἰς προΰπτον ἑαυτοὺς ἔρριψαν κίνδυνον, ὅπερ καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχάτης ἀλογίας ἦν, τὸν Πέρσην, τὸν 17 βάρβαρον, καὶ οὐδὲν κοινὸν ἔχοντα πρὸς τὸ Ἰουδαίων ἔθνος, βούλεσθαι μὲν τῆς οἰκίας 10 ἀφίστασθαι, καὶ πατρίδα καὶ συγγενεῖς καὶ οἰκείους 10 ἀφιέναι, ἑτέρᾳ δὲ ἑαυτοὺς ὑποβάλλειν βασιλείᾳ. 19 β'. Εἰ δὲ τοῦτο ἀνόητον, τὸ μετὰ τοῦτο ἀνοητότε- ρον πολλῷ πλέον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ μακρὰν οὖ- τως αποδημίαν ἐλθόντας, καὶ προσκυνήσαντας, καὶ ταράξαντας πάντας, ἀπελθεῖν εὐθέως. Τί δ ὅπως καὶ βασιλείας σύμβολον εἶδον, καλύβην καὶ φάτνην, καὶ παιδίον ἐν σπαργάνοις, καὶ μητέρα πτωχὴν ἰδόντες "; Τίνι οἱ δὲ καὶ τὰ δῶρα προς έφερον, καὶ τίνος ένεκεν; "Αρα νόμος ἦν καὶ ἔθος, τοὺς πανταχοῦ τικτομένους βασιλέας οὕτω θεμα- πεύειν ; καὶ πᾶσαν περιῄεσαν ἀεὶ τὴν οἰκουμένην, οὓς ᾔδεσαν ἐσομένους βασιλέας ἀπὸ μικρῶν καὶ εὐ τελῶν, πρὶν ἐπὶ τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν ἀναβῆναι, προσκυνοῦντες ; Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοι τις τοῦτο εἰπεῖν. Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ προσεκύνουν; Εἰ μὲν τῶν παρόν- των ἕνεκεν, καὶ τί προσεδόκων παρὰ παιδίου καὶ μη- τρὸς εὐτελοῦς λήψεσθαι; εἰ δὲ τῶν μελλόντων ἕνεκεν, καὶ πόθεν ᾔδεσαν ὅτι ἀπομνημονεύσει τῶν τότε για νομένων 11 ὁ παῖς ἐν σπαργάνοις προσκυνηθείς; Εἰ δὲ ἡ μήτηρ ἔμελλεν ἀναμιμνήσκειν αὐτὸν, οὐδὲ οὕτω τιμῆς, ἀλλὰ κολάσεως ἦσαν ἄξιοι, εἰς προπτον ἐμ- βάλλοντες αὐτὸν κίνδυνον. Εντεῦθεν γοῦν ὁ Ἡρώδης κοῦντα 17 11 $8 64 ταραχθεὶς, καὶ ἐζήτει, καὶ περιειργάζετο, καὶ ἀν- ελεῖν ἐπεχείρει. Καὶ πανταχοῦ δὲ ὁ τὴν μέλλοντα μα σιλεύειν [87] κατάδηλον ποιῶν, ἐκ πρώτης ηλικίας ἰδιώτην ὄντα, οὐδὲν ἕτερον ἢ σφαγῇ παραδίδωσι, καὶ μυρίους ἀνάπτει πολέμους αὐτῷ. Εἶδες ἴσα 23 τὰ ἄτοπα φαίνεται, εἰ κατὰ ἀνθρωπίνην ἀκολουθίαν καὶ κοινὴν συνήθειαν ταῦτα ἐξετάσαιμεν ; Οὐδὲ γὰρ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ πλείονα τούτων ἐνὴν εἰπεῖν, ζήτησιν ἔχοντα πλείω " τῶν εἰρημένων. Αλλ᾿ ἵνα μὴ συνάπτοντες ἀπορίας ἀπορίαις λιγο γιαν ὑμᾶς ποιῶμεν, φέρε δή λοιπὸν ἐπὶ τὰ τὴν λύσιν τῶν ζητουμένων ἔλθωμεν, ἀρχὴν τῆς λύσεως ἀπὸ τοῦ ἀστέρος αὐτοῦ ποιούμενοι. "Αν γὰρ μάθωμεν τίς ὁ ἀστὴρ, καὶ ποταπός, καὶ εἰ τῶν πολλῶν εἰς, ἢ ξένος παρὰ τοὺς ἄλλους, καὶ εἰ φύσει ἀστὴρ, ἢ ὄψει μόνο ἀστὴρ, εὐκόλως καὶ τὰ ἄλλα πάντα εἰσόμεθα, Πόθεν οὖν ταῦτα ἔσται δῆλα ; ᾿Απὸ τῶν γεγραμμένων αὐτῶν. Ὅτι γὰρ οὐ τῶν πολλῶν εἷς ὁ ἀστὴρ οὗτος ἦν, μάλ. λον δὲ οὐδὲ ἀστὴρ, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, ἀλλὰ δύναμις της ἀόρατος εἰς ταύτην μετασχηματισθεῖσα τὴν δεν, πρῶτον ἀπὸ τῆς πορείας αὐτῆς δῆλον. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἀστήρ τις 3 ταύτην βαδίζων τὴν οδόν· ἀλλὰ κἂν ἥλιον εἴπῃς, κἂν σελήνην, κἂν τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀστέρας, ἐξ ἀνατολῶν ἐπὶ δύσιν ὁρῶμεν χωροῦντας· οὗτος δὲ ἀπὸ ἄρκτου προς μεσημβρίας ἐφέρετο· οὕτω γὰρ ἡ Παλαιστίνη πρὸς τὴν Περσίδα κεῖται. Δεύτερον, καὶ ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦτο ἔστιν ἐδεῖν. Οἱ γὰρ ἐν νυκτὶ φαίνεται, ἀλλ' ἐν ἡμέρᾳ μέση, ηλίου λάμποντος· ὅπερ οὐκ ἔστι δυνάμεως ἀστέρος, ἀλλ᾽ οὐδὲ σελήνης· ἡ γὰρ τοσοῦτον πάντων υπερέχουσα, τῆς ἀκτῖνος φανείσης τῆς ἡλιακῆς, κρύπτεται εὐθέως καὶ ἀφανίζεται. Οὗτος δὲ τῇ τῆς οἰκείας λαμπρότης τος ὑπερβολῇ καὶ τὰς ἀκτῖνας ἐνίκησε τὰς ἡλιακάς, φανότερος ἐκείνων φανεὶς, καὶ ἐν τοσούτῳ φωτὶ [88] μεῖζον λάμψας. Τρίτον, ἀπὸ τοῦ φαίνεσθαι καὶ πάλιν κρύπτεσθαι. Τὴν μὲν γὰρ ἕως Παλαιστίνης ὁδὸν ἐφαί- νετο χειραγωγῶν· ἐπειδὴ δὲ ἐπέβησαν τῶν Ἱεροσολύ μων, ἔκρυψεν ἑαυτόν· εἶτα πάλιν ὅτε τὸν Ηρώδην ἀφέντες, διδάξαντες 8 αὐτὸν ὑπὲρ ὧν ἦλθον, ἔμελλον ἀπιέναι, δείκνυσιν ἑαυτόν· ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀστρου κινήσεως, ἀλλὰ δυνάμεώς τινος λογικωτάτης. Οὐδὲ γὰρ ἰδίαν τινὰ πορείαν εἶχεν, ἀλλ' ὅτε μὲν ἔδει βαδίσαι αὐτοὺς, ἐβάδιζεν· ὅτε δὲ στῆναι, ἵστατο, πρὸς τὸ δέον πάντα οικονομῶν· καθάπερ ὁ στῦλος τῆς νεφέ λης, καὶ 30 καθίζων καὶ ἐγείρων τὸ στρατόπεδον τῶν Ἰουδαίων, ἡνίκα ἐχρῆν. Τέταρτον, ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς δείξεως τοῦτο ἄν τις καταμάθοι σαφῶς. Οὐ γὰρ ἄνω μένων τὸν τόπον ἐδείκνυ· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἦν αὐτοῖς οὕτω μαθεῖν· ἀλλὰ κάτω καταβὰς τοῦτο ἐποίει. Ἴστε γάρ, ὅτι τόπον οὕτω μικρὸν, καὶ σε ὅσον εἰκὸς καλύβην κατασχεῖν, μᾶλλον δὲ ὅσον εἰκὸς σῶμα παιδίου μικροῦ κατέχειν", οὐχ οἷόν τε ἀστέρα γνω ρίζειν. Ἐπειδὴ γὰρ ἄπειρον τὸ ὕψος, οὐκ ἤρχει οὕτω στενὸν τόπον χαρακτηρίσαι καὶ γνωρίσαι τοῖς βουλε μένοις ἰδεῖν. Καὶ τοῦτο ἀπὸ τῆς σελήνης ίδο: τις ἂν ἢ τοσοῦτον υπερφερής ούσα τῶν ἄστρων, πάσι τοῖς 28 τις 1 αὐτό] τοῦτο Edd. et cod. præter F. 18 οὐδὲ] μή Edd. 10 ὄντα] Sic Α. Β. κρατοῦντα F. vulgo ολ τόν] και F. Au. 19 οἰκείας Β. C. οἰκείους] Sic F. Sav. ceteri οίκους. 20 ἰδόντες om. F. Αn. Τίνι] Τί iidem. 22 γενομένων F. 28 ὅσα] πόσα Edd. * πλείω] μείζω Ε. 16 * ἐπί] καὶ ἐπὶ Εl. ταύτην] εἰς ταύτην D. Ε. τις τις ταύτην Β. τοιαύτην βαδίζων ὁδόν (om. τις) F. "' ὅτε] ἐπειδὴ Ε. F. " καὶ διδάξαντες D. Ε. " xal om. A. B. E. 10 καί om. F. 31 κατασχεῖν F. τι

65 IN MATTHÆUM HOMIL. VI. 66 κατὰ τὴν οἰκουμένην οἰκοῦσι, καὶ εἰς τοσοῦτον πλάτος γῆς ἐκκεχυμένοις $^{32}$, ἅπασιν ἐγγὺς εἶναι δοκεῖ. Πῶς οὖν ὁ ἀστὴρ, εἰπέ μοι, τόπον οὕτω στενὸν φάτνης καὶ καλύβης ἐδείκνυ, εἰ μὴ τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο ἀφεὶς κάτω κατέβη, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς τοῦ παιδίου; Ὅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς αἰνιττόμενος ἔλεγεν· Ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ προῆγεν αὐτοὺς, ἕως ἐλθὼν ἔστη ἐπάνω οὗ ἦν τὸ παιδίον. Ὁρᾷς δι’ ὅσων δείκνυται οὐ τῶν πολλῶν εἷς ὢν οὗτος ὁ ἀστὴρ, οὐδὲ κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἔξω γενέσεως δεικνὺς [89] ἑαυτόν; γ΄. Καὶ τίνος ἕνεκεν ἐφάνη; Ὥστε καθικέσθαι τῆς Ἰουδαίων ἀναισθησίας, καὶ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποκλεῖσαι ἀπολογίας ἀφορμὴν $^{33}$ ἀγνωμονοῦσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ παραγενόμενος, τὴν μὲν παλαιὰν ἀναπαύειν ἔμελλε πολιτείαν, τὴν δὲ οἰκουμένην εἰς τὴν αὑτοῦ προσκύνησιν καλεῖν, καὶ ἐν γῇ καὶ ἐν θαλάττῃ προσκυνεῖσθαι πάσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τοῖς ἔθνεσιν ἀνοίγει τὴν θύραν, διὰ τῶν ἀλλοτρίων τοὺς οἰκείους παιδεῦσαι θέλων. Ἐπειδὴ γὰρ τῶν προφητῶν συνεχῶς ἀκουόντες λεγόντων περὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, οὐ σφόδρα προσεῖχον, ἐποίησε καὶ βαρβάρους ἐλθεῖν ἀπὸ γῆς μακρᾶς, τῶν παρ’ αὐτοῖς βασιλέα ἐπιζητοῦντας, καὶ παρὰ Περσικῆς πρώτης φωνῆς μανθάνουσιν, ἃ παρὰ τῶν προφητῶν μαθεῖν οὐκ ἠνέσχοντο· ἵνα, ἂν μὲν εὐγνωμονῶσι, μεγίστην ἔχωσι τοῦ πείθεσθαι πρόφασιν· ἐὰν δὲ φιλονεικῶσι, πάσης ὦσιν ἀπεστερημένοι λοιπὸν ἀπολογίας. Τί γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, μὴ δεξάμενοι τὸν Χριστὸν μετὰ τοσούτους προφήτας, ὅταν ἴδωσι μάγους ἀπὸ ὄψεως ἑνὸς ἄστρου τοῦτον δεξαμένους, καὶ προσκυνήσαντας τὸν φανέντα; Ὅπερ οὖν ἐπὶ τῶν Νινευϊτῶν ἐποίησε, πέμψας τὸν Ἰωνᾶν, καὶ ὅπερ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος καὶ τῆς Χαναναίας, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν μάγων. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν· Ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται, καὶ κατακρινοῦσι· καὶ, Βασίλισσα νότου ἀναστήσεται, καὶ κατακρινεῖ τὴν γενεὰν ταύτην· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν τοῖς ἐλάττοσιν ἐπίστευσαν, οὗτοι δὲ οὐδὲ τοῖς μείζοσι. Καὶ τίνος ἕνεκεν διὰ τοιαύτης αὐτοὺς εἵλκυσεν ὄψεως; φησίν. Ἀλλὰ πῶς ἐχρῆν; Προφήτας πέμψαι; Ἀλλ’ οὐκ ἂν οἱ μάγοι προφητῶν ἠνέσχοντο. Ἀλλὰ φωνὴν ἄνωθεν ἀφεῖναι; Ἀλλ’ οὐκ ἂν προσέσχον. Ἀλλ’ ἄγγελον ἀποστεῖλαι; Ἀλλὰ καὶ τοῦτον ἂν παρέδραμον. Διὰ δὴ τοῦτο πάντα ἐκεῖνα ἀφεὶς ὁ Θεὸς, διὰ τῶν συνήθων αὐτοὺς καλεῖ, σφόδρα συγκαταβαίνων, καὶ [90] δείκνυσιν ἄστρον μέγα καὶ ἐξηλλαγμένον, ὥστε καὶ τῷ μεγέθει καὶ τῷ κάλλει τῆς ὄψεως αὐτοὺς ἐκπλῆξαι, καὶ τῷ τρόπῳ τῆς πορείας. Ταῦτα καὶ ὁ Παῦλος μιμούμενος ἀπὸ βωμοῦ τοῖς Ἕλλησι διαλέγεται, καὶ ποιητῶν παράγει $^{34}$ μαρτυρίας εἰς μέσον· καὶ μετὰ περιτομῆς τοῖς Ἰουδαίοις δημηγορεῖ, καὶ ἀπὸ θυσιῶν πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ ζῶντας τὴν ἀρχὴν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας. Ἐπειδὴ γὰρ ἑκάστῳ τὰ συνήθη φίλα, καὶ ὁ Θεὸς καὶ οἱ παρ’ αὐτοῦ πεμφθέντες ἄνθρωποι πρὸς τὴν τῆς οἰκουμένης σωτηρίαν οὕτω τὰ πράγματα μεταχειρίζουσι. Μὴ τοίνυν ἀνάξιον εἶναι νομίσῃς αὐτοῦ, τὸ δι’ ἀστέρος αὐτοὺς καλέσαι· ἐπεὶ οὕτω καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ πάντα διαβαλεῖς, καὶ τὰς θυσίας, καὶ τοὺς καθαρμοὺς, καὶ τὰς νεομηνίας, καὶ τὴν κιβωτὸν, καὶ τὸν ναὸν δὲ αὐτόν. Καὶ γὰρ ἐξ Ἑλληνικῆς ταῦτα παχύτητος ἔλαβε τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ὅμως ὁ Θεὸς διὰ τὴν τῶν πλανηθέντων σωτηρίαν ἠνέσχετο διὰ τούτων θεραπευθῆναι, δι’ ὧν οἱ ἔξωθεν δαίμονας ἐθεράπευον, μικρὸν παραλλάξας αὐτά· ἵνα αὐτοὺς κατὰ μικρὸν τῆς συνηθείας ἀποσπάσας ἐπὶ τὴν ὑψηλὴν ἀγάγῃ $^{35}$ φιλοσοφίαν. Ὅδη καὶ ἐπὶ τῶν μάγων ἐποίησε, δι’ ὄψεως ἄστρου καλέσαι αὐτοὺς ἀνασχόμενος, ἵνα λοιπὸν ὑψηλοτέρους ἐργάσηται. Ἐπεὶ οὖν ἤγαγε καὶ ἐχειραγώγησε, καὶ πρὸς τὴν φάτνην ἔστησεν, οὐκέτι δι’ ἄστρου, ἀλλὰ δι’ ἀγγέλου λοιπὸν αὐτοῖς διαλέγεται, οὕτω κατὰ μικρὸν βελτίους ἐγένοντο. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν Ἀσκαλωνιτῶν καὶ Γαζαίων ἐποίησε. Καὶ γὰρ αἱ πέντε πόλεις ἐκεῖναι, ἐπειδὴ τῆς κιβωτοῦ παραγενομένης ἐπλήγησαν καιρίαν πληγὴν, καὶ ἀπαλλαγὴν οὐδεμίαν εὕρισκον τῶν ἐπικειμένων κακῶν, τοὺς μάντεις καλέσαντες, καὶ ἐκκλησίαν συναγαγόντες, ἐζήτουν λύσιν εὑρεῖν τῆς θεηλάτου πληγῆς ἐκείνης. Εἶτα τῶν μάντεων [91] εἰπόντων, ὅτι δαμάλεις ἀδαμάστους καὶ πρωτοτοκούσας ὑποζεῦξαι τῇ κιβωτῷ χρὴ, καὶ μηδενὸς χειραγωγοῦντος ἀφεῖναι βαδίζειν· οὕτω γὰρ ἔσται κατάδηλον, εἴτε θεήλατος ἦν $^{36}$ ἡ πληγὴ, εἴτε ἐκ περιφορᾶς τινος ἡ νόσος (ἂν μὲν γὰρ, φησὶ, τὸν ζυγὸν ὑπὸ τῆς ἀπειρίας συντρίψωσιν, ἢ πρὸς τὰς δαμάλεις μυκωμένας ἐπιστραφῶσι, συντυχίᾳ τὸ γεγενημένον ἐστίν· ἂν δὲ ὀρθὰ βαδίσωσι, καὶ οὔτε πρὸς τὸν μυκηθμὸν τῶν παιδίων πάσχουσαι τι, οὔτε ὑπὸ τῆς ἀγνοίας τῆς κατὰ τὴν ὁδὸν, πλανηθῶσιν, εὔδηλον ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ ἐστιν ἡ ἁψαμένη τῶν πόλεων τούτων)· ἐπεὶ οὖν ταῦτα τῶν μάντεων εἰπόντων, ἐπείσθησαν οἱ τὰς πόλεις οἰκοῦντες ἐκείνας, καὶ ἐποίησαν ὡς ἐκελεύσθησαν, καὶ ὁ Θεὸς τῇ τῶν μάντεων ἠκολούθησε γνώμῃ, συγκαταβαίνων πάλιν, καὶ οὐκ ἐνόμισεν ἀνάξιον εἶναι αὑτοῦ τῶν μάντεων τὴν πρόῤῥησιν εἰς ἔργον ἐξαγαγεῖν, καὶ ποιῆσαι πιστοὺς εἶναι δοκεῖν, ἐν οἷς τότε εἰρήκασι. Καὶ γὰρ μεῖζον τὸ κατορθούμενον ἦν, τῷ $^{37}$ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐναντίους μαρτυρῆσαι τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, καὶ τὴν περὶ αὑτοῦ ψῆφον τοὺς αὐτῶν διδασκάλους ἐξενεγκεῖν. Καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ τοιαῦτα ἴδοι τις ἂν οἰκονομοῦντα τὸν Θεόν. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς ἐγγαστριμύθου τούτῳ προσέοικε τῆς οἰκονομίας τῷ τρόπῳ, ὃ καὶ ὑμεῖς λοιπὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐπιλῦσαι δυνήσεσθε. Τοῦ μὲν οὖν ἀστέρος ἕνεκεν παρὰ μὲν ἡμῶν ταῦτα εἴρηται, παρὰ δὲ ὑμῶν καὶ πλείονα λεχθῆναι δύναιτ’ ἄν· Δίδου γὰρ, φησὶ, σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. δ΄. Δεῖ δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἀναγνωσθέντων ἐλθεῖν. Τίς δὲ ἡ ἀρχή; Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν ἔρχονται εἰς Ἱεροσόλυμα. Μάγοι μὲν ἀστέρος κατάρχοντος ἠκολούθησαν· οὗτοι δὲ οὐδὲ προφητῶν ἐνηχούντων ἐπίστευσαν. Τίνος δὲ $^{38}$ ἕνεκεν ἡμῖν καὶ τὸν χρόνον λέγει, καὶ τὸν τόπον, Ἐν Βηθλεὲμ εἰπὼν, καὶ Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως; τίνος δὲ $^{32}$ ἐκκεχυμένης D. E. ἐκκεχυμένη F. An. ἅπασιν om. B. $^{33}$ Vid. adnot. ἀπολογίας ἀφορμὴν] ἀπολογίαν F. $^{34}$ παράγει] ἄγει Mor. Ben. paulo post ἐδημηγόρει A. B. C. D. $^{35}$ ἀναγάγῃ D. E. Infra Ἐπειδὴ γοῦν F. $^{36}$ ἦν om. A. B. F. πάσχουσαι] πάσχωσι E. πάθωσι F. $^{37}$ τῷ] τό A. B. D. E. $^{38}$ δὲ] οὖν A. B. C.

65 IN MATTHÆUM HOMIL. VI. 66 κατὰ τὴν οἰκουμένην οἰκοῦσι, καὶ εἰς τοσοῦτον πλάτος γῆς ἐκκεχυμένοις $^{32}$, ἅπασιν ἐγγὺς εἶναι δοκεῖ. Πῶς οὖν ὁ ἀστὴρ, εἰπέ μοι, τόπον οὕτω στενὸν φάτνης καὶ καλύβης ἐδείκνυ, εἰ μὴ τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο ἀφεὶς κάτω κατέβη, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς τοῦ παιδίου; Ὅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς αἰνιττόμενος ἔλεγεν· Ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ προῆγεν αὐτοὺς, ἕως ἐλθὼν ἔστη ἐπάνω οὗ ἦν τὸ παιδίον. Ὁρᾷς δι’ ὅσων δείκνυται οὐ τῶν πολλῶν εἷς ὢν οὗτος ὁ ἀστὴρ, οὐδὲ κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἔξω γενέσεως δεικνὺς [89] ἑαυτόν; γ΄. Καὶ τίνος ἕνεκεν ἐφάνη; Ὥστε καθικέσθαι τῆς Ἰουδαίων ἀναισθησίας, καὶ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποκλεῖσαι ἀπολογίας ἀφορμὴν $^{33}$ ἀγνωμονοῦσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ παραγενόμενος, τὴν μὲν παλαιὰν ἀναπαύειν ἔμελλε πολιτείαν, τὴν δὲ οἰκουμένην εἰς τὴν αὑτοῦ προσκύνησιν καλεῖν, καὶ ἐν γῇ καὶ ἐν θαλάττῃ προσκυνεῖσθαι πάσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τοῖς ἔθνεσιν ἀνοίγει τὴν θύραν, διὰ τῶν ἀλλοτρίων τοὺς οἰκείους παιδεῦσαι θέλων. Ἐπειδὴ γὰρ τῶν προφητῶν συνεχῶς ἀκουόντες λεγόντων περὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, οὐ σφόδρα προσεῖχον, ἐποίησε καὶ βαρβάρους ἐλθεῖν ἀπὸ γῆς μακρᾶς, τῶν παρ’ αὐτοῖς βασιλέα ἐπιζητοῦντας, καὶ παρὰ Περσικῆς πρώτης φωνῆς μανθάνουσιν, ἃ παρὰ τῶν προφητῶν μαθεῖν οὐκ ἠνέσχοντο· ἵνα, ἂν μὲν εὐγνωμονῶσι, μεγίστην ἔχωσι τοῦ πείθεσθαι πρόφασιν· ἐὰν δὲ φιλονεικῶσι, πάσης ὦσιν ἀπεστερημένοι λοιπὸν ἀπολογίας. Τί γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, μὴ δεξάμενοι τὸν Χριστὸν μετὰ τοσούτους προφήτας, ὅταν ἴδωσι μάγους ἀπὸ ὄψεως ἑνὸς ἄστρου τοῦτον δεξαμένους, καὶ προσκυνήσαντας τὸν φανέντα; Ὅπερ οὖν ἐπὶ τῶν Νινευϊτῶν ἐποίησε, πέμψας τὸν Ἰωνᾶν, καὶ ὅπερ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος καὶ τῆς Χαναναίας, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν μάγων. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν· Ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται, καὶ κατακρινοῦσι· καὶ, Βασίλισσα νότου ἀναστήσεται, καὶ κατακρινεῖ τὴν γενεὰν ταύτην· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν τοῖς ἐλάττοσιν ἐπίστευσαν, οὗτοι δὲ οὐδὲ τοῖς μείζοσι. Καὶ τίνος ἕνεκεν διὰ τοιαύτης αὐτοὺς εἵλκυσεν ὄψεως; φησίν. Ἀλλὰ πῶς ἐχρῆν; Προφήτας πέμψαι; Ἀλλ’ οὐκ ἂν οἱ μάγοι προφητῶν ἠνέσχοντο. Ἀλλὰ φωνὴν ἄνωθεν ἀφεῖναι; Ἀλλ’ οὐκ ἂν προσέσχον. Ἀλλ’ ἄγγελον ἀποστεῖλαι; Ἀλλὰ καὶ τοῦτον ἂν παρέδραμον. Διὰ δὴ τοῦτο πάντα ἐκεῖνα ἀφεὶς ὁ Θεὸς, διὰ τῶν συνήθων αὐτοὺς καλεῖ, σφόδρα συγκαταβαίνων, καὶ [90] δείκνυσιν ἄστρον μέγα καὶ ἐξηλλαγμένον, ὥστε καὶ τῷ μεγέθει καὶ τῷ κάλλει τῆς ὄψεως αὐτοὺς ἐκπλῆξαι, καὶ τῷ τρόπῳ τῆς πορείας. Ταῦτα καὶ ὁ Παῦλος μιμούμενος ἀπὸ βωμοῦ τοῖς Ἕλλησι διαλέγεται, καὶ ποιητῶν παράγει $^{34}$ μαρτυρίας εἰς μέσον· καὶ μετὰ περιτομῆς τοῖς Ἰουδαίοις δημηγορεῖ, καὶ ἀπὸ θυσιῶν πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ ζῶντας τὴν ἀρχὴν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας. Ἐπειδὴ γὰρ ἑκάστῳ τὰ συνήθη φίλα, καὶ ὁ Θεὸς καὶ οἱ παρ’ αὐτοῦ πεμφθέντες ἄνθρωποι πρὸς τὴν τῆς οἰκουμένης σωτηρίαν οὕτω τὰ πράγματα μεταχειρίζουσι. Μὴ τοίνυν ἀνάξιον εἶναι νομίσῃς αὐτοῦ, τὸ δι’ ἀστέρος αὐτοὺς καλέσαι· ἐπεὶ οὕτω καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ πάντα διαβαλεῖς, καὶ τὰς θυσίας, καὶ τοὺς καθαρμοὺς, καὶ τὰς νεομηνίας, καὶ τὴν κιβωτὸν, καὶ τὸν ναὸν δὲ αὐτόν. Καὶ γὰρ ἐξ Ἑλληνικῆς ταῦτα παχύτητος ἔλαβε τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ὅμως ὁ Θεὸς διὰ τὴν τῶν πλανηθέντων σωτηρίαν ἠνέσχετο διὰ τούτων θεραπευθῆναι, δι’ ὧν οἱ ἔξωθεν δαίμονας ἐθεράπευον, μικρὸν παραλλάξας αὐτά· ἵνα αὐτοὺς κατὰ μικρὸν τῆς συνηθείας ἀποσπάσας ἐπὶ τὴν ὑψηλὴν ἀγάγῃ $^{35}$ φιλοσοφίαν. Ὅδη καὶ ἐπὶ τῶν μάγων ἐποίησε, δι’ ὄψεως ἄστρου καλέσαι αὐτοὺς ἀνασχόμενος, ἵνα λοιπὸν ὑψηλοτέρους ἐργάσηται. Ἐπεὶ οὖν ἤγαγε καὶ ἐχειραγώγησε, καὶ πρὸς τὴν φάτνην ἔστησεν, οὐκέτι δι’ ἄστρου, ἀλλὰ δι’ ἀγγέλου λοιπὸν αὐτοῖς διαλέγεται, οὕτω κατὰ μικρὸν βελτίους ἐγένοντο. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν Ἀσκαλωνιτῶν καὶ Γαζαίων ἐποίησε. Καὶ γὰρ αἱ πέντε πόλεις ἐκεῖναι, ἐπειδὴ τῆς κιβωτοῦ παραγενομένης ἐπλήγησαν καιρίαν πληγὴν, καὶ ἀπαλλαγὴν οὐδεμίαν εὕρισκον τῶν ἐπικειμένων κακῶν, τοὺς μάντεις καλέσαντες, καὶ ἐκκλησίαν συναγαγόντες, ἐζήτουν λύσιν εὑρεῖν τῆς θεηλάτου πληγῆς ἐκείνης. Εἶτα τῶν μάντεων [91] εἰπόντων, ὅτι δαμάλεις ἀδαμάστους καὶ πρωτοτοκούσας ὑποζεῦξαι τῇ κιβωτῷ χρὴ, καὶ μηδενὸς χειραγωγοῦντος ἀφεῖναι βαδίζειν· οὕτω γὰρ ἔσται κατάδηλον, εἴτε θεήλατος ἦν $^{36}$ ἡ πληγὴ, εἴτε ἐκ περιφορᾶς τινος ἡ νόσος (ἂν μὲν γὰρ, φησὶ, τὸν ζυγὸν ὑπὸ τῆς ἀπειρίας συντρίψωσιν, ἢ πρὸς τὰς δαμάλεις μυκωμένας ἐπιστραφῶσι, συντυχίᾳ τὸ γεγενημένον ἐστίν· ἂν δὲ ὀρθὰ βαδίσωσι, καὶ οὔτε πρὸς τὸν μυκηθμὸν τῶν παιδίων πάσχουσαι τι, οὔτε ὑπὸ τῆς ἀγνοίας τῆς κατὰ τὴν ὁδὸν, πλανηθῶσιν, εὔδηλον ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ ἐστιν ἡ ἁψαμένη τῶν πόλεων τούτων)· ἐπεὶ οὖν ταῦτα τῶν μάντεων εἰπόντων, ἐπείσθησαν οἱ τὰς πόλεις οἰκοῦντες ἐκείνας, καὶ ἐποίησαν ὡς ἐκελεύσθησαν, καὶ ὁ Θεὸς τῇ τῶν μάντεων ἠκολούθησε γνώμῃ, συγκαταβαίνων πάλιν, καὶ οὐκ ἐνόμισεν ἀνάξιον εἶναι αὑτοῦ τῶν μάντεων τὴν πρόῤῥησιν εἰς ἔργον ἐξαγαγεῖν, καὶ ποιῆσαι πιστοὺς εἶναι δοκεῖν, ἐν οἷς τότε εἰρήκασι. Καὶ γὰρ μεῖζον τὸ κατορθούμενον ἦν, τῷ $^{37}$ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐναντίους μαρτυρῆσαι τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, καὶ τὴν περὶ αὑτοῦ ψῆφον τοὺς αὐτῶν διδασκάλους ἐξενεγκεῖν. Καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ τοιαῦτα ἴδοι τις ἂν οἰκονομοῦντα τὸν Θεόν. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς ἐγγαστριμύθου τούτῳ προσέοικε τῆς οἰκονομίας τῷ τρόπῳ, ὃ καὶ ὑμεῖς λοιπὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐπιλῦσαι δυνήσεσθε. Τοῦ μὲν οὖν ἀστέρος ἕνεκεν παρὰ μὲν ἡμῶν ταῦτα εἴρηται, παρὰ δὲ ὑμῶν καὶ πλείονα λεχθῆναι δύναιτ’ ἄν· Δίδου γὰρ, φησὶ, σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. δ΄. Δεῖ δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἀναγνωσθέντων ἐλθεῖν. Τίς δὲ ἡ ἀρχή; Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν ἔρχονται εἰς Ἱεροσόλυμα. Μάγοι μὲν ἀστέρος κατάρχοντος ἠκολούθησαν· οὗτοι δὲ οὐδὲ προφητῶν ἐνηχούντων ἐπίστευσαν. Τίνος δὲ $^{38}$ ἕνεκεν ἡμῖν καὶ τὸν χρόνον λέγει, καὶ τὸν τόπον, Ἐν Βηθλεὲμ εἰπὼν, καὶ Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως; τίνος δὲ $^{32}$ ἐκκεχυμένης D. E. ἐκκεχυμένη F. An. ἅπασιν om. B. $^{33}$ Vid. adnot. ἀπολογίας ἀφορμὴν] ἀπολογίαν F. $^{34}$ παράγει] ἄγει Mor. Ben. paulo post ἐδημηγόρει A. B. C. D. $^{35}$ ἀναγάγῃ D. E. Infra Ἐπειδὴ γοῦν F. $^{36}$ ἦν om. A. B. F. πάσχουσαι] πάσχωσι E. πάθωσι F. $^{37}$ τῷ] τό A. B. D. E. $^{38}$ δὲ] οὖν A. B. C.

65 IN MATTHÆUM HOMIL. VI. 66 κατὰ τὴν οἰκουμένην οἰκοῦσι, καὶ εἰς τοσοῦτον πλάτος γῆς ἐκκεχυμένοις $^{32}$, ἅπασιν ἐγγὺς εἶναι δοκεῖ. Πῶς οὖν ὁ ἀστὴρ, εἰπέ μοι, τόπον οὕτω στενὸν φάτνης καὶ καλύβης ἐδείκνυ, εἰ μὴ τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο ἀφεὶς κάτω κατέβη, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς τοῦ παιδίου; Ὅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς αἰνιττόμενος ἔλεγεν· Ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ προῆγεν αὐτοὺς, ἕως ἐλθὼν ἔστη ἐπάνω οὗ ἦν τὸ παιδίον. Ὁρᾷς δι’ ὅσων δείκνυται οὐ τῶν πολλῶν εἷς ὢν οὗτος ὁ ἀστὴρ, οὐδὲ κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἔξω γενέσεως δεικνὺς [89] ἑαυτόν; γ΄. Καὶ τίνος ἕνεκεν ἐφάνη; Ὥστε καθικέσθαι τῆς Ἰουδαίων ἀναισθησίας, καὶ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποκλεῖσαι ἀπολογίας ἀφορμὴν $^{33}$ ἀγνωμονοῦσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ παραγενόμενος, τὴν μὲν παλαιὰν ἀναπαύειν ἔμελλε πολιτείαν, τὴν δὲ οἰκουμένην εἰς τὴν αὑτοῦ προσκύνησιν καλεῖν, καὶ ἐν γῇ καὶ ἐν θαλάττῃ προσκυνεῖσθαι πάσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τοῖς ἔθνεσιν ἀνοίγει τὴν θύραν, διὰ τῶν ἀλλοτρίων τοὺς οἰκείους παιδεῦσαι θέλων. Ἐπειδὴ γὰρ τῶν προφητῶν συνεχῶς ἀκουόντες λεγόντων περὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, οὐ σφόδρα προσεῖχον, ἐποίησε καὶ βαρβάρους ἐλθεῖν ἀπὸ γῆς μακρᾶς, τῶν παρ’ αὐτοῖς βασιλέα ἐπιζητοῦντας, καὶ παρὰ Περσικῆς πρώτης φωνῆς μανθάνουσιν, ἃ παρὰ τῶν προφητῶν μαθεῖν οὐκ ἠνέσχοντο· ἵνα, ἂν μὲν εὐγνωμονῶσι, μεγίστην ἔχωσι τοῦ πείθεσθαι πρόφασιν· ἐὰν δὲ φιλονεικῶσι, πάσης ὦσιν ἀπεστερημένοι λοιπὸν ἀπολογίας. Τί γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, μὴ δεξάμενοι τὸν Χριστὸν μετὰ τοσούτους προφήτας, ὅταν ἴδωσι μάγους ἀπὸ ὄψεως ἑνὸς ἄστρου τοῦτον δεξαμένους, καὶ προσκυνήσαντας τὸν φανέντα; Ὅπερ οὖν ἐπὶ τῶν Νινευϊτῶν ἐποίησε, πέμψας τὸν Ἰωνᾶν, καὶ ὅπερ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος καὶ τῆς Χαναναίας, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν μάγων. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν· Ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται, καὶ κατακρινοῦσι· καὶ, Βασίλισσα νότου ἀναστήσεται, καὶ κατακρινεῖ τὴν γενεὰν ταύτην· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν τοῖς ἐλάττοσιν ἐπίστευσαν, οὗτοι δὲ οὐδὲ τοῖς μείζοσι. Καὶ τίνος ἕνεκεν διὰ τοιαύτης αὐτοὺς εἵλκυσεν ὄψεως; φησίν. Ἀλλὰ πῶς ἐχρῆν; Προφήτας πέμψαι; Ἀλλ’ οὐκ ἂν οἱ μάγοι προφητῶν ἠνέσχοντο. Ἀλλὰ φωνὴν ἄνωθεν ἀφεῖναι; Ἀλλ’ οὐκ ἂν προσέσχον. Ἀλλ’ ἄγγελον ἀποστεῖλαι; Ἀλλὰ καὶ τοῦτον ἂν παρέδραμον. Διὰ δὴ τοῦτο πάντα ἐκεῖνα ἀφεὶς ὁ Θεὸς, διὰ τῶν συνήθων αὐτοὺς καλεῖ, σφόδρα συγκαταβαίνων, καὶ [90] δείκνυσιν ἄστρον μέγα καὶ ἐξηλλαγμένον, ὥστε καὶ τῷ μεγέθει καὶ τῷ κάλλει τῆς ὄψεως αὐτοὺς ἐκπλῆξαι, καὶ τῷ τρόπῳ τῆς πορείας. Ταῦτα καὶ ὁ Παῦλος μιμούμενος ἀπὸ βωμοῦ τοῖς Ἕλλησι διαλέγεται, καὶ ποιητῶν παράγει $^{34}$ μαρτυρίας εἰς μέσον· καὶ μετὰ περιτομῆς τοῖς Ἰουδαίοις δημηγορεῖ, καὶ ἀπὸ θυσιῶν πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ ζῶντας τὴν ἀρχὴν ποιεῖται τῆς διδασκαλίας. Ἐπειδὴ γὰρ ἑκάστῳ τὰ συνήθη φίλα, καὶ ὁ Θεὸς καὶ οἱ παρ’ αὐτοῦ πεμφθέντες ἄνθρωποι πρὸς τὴν τῆς οἰκουμένης σωτηρίαν οὕτω τὰ πράγματα μεταχειρίζουσι. Μὴ τοίνυν ἀνάξιον εἶναι νομίσῃς αὐτοῦ, τὸ δι’ ἀστέρος αὐτοὺς καλέσαι· ἐπεὶ οὕτω καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ πάντα διαβαλεῖς, καὶ τὰς θυσίας, καὶ τοὺς καθαρμοὺς, καὶ τὰς νεομηνίας, καὶ τὴν κιβωτὸν, καὶ τὸν ναὸν δὲ αὐτόν. Καὶ γὰρ ἐξ Ἑλληνικῆς ταῦτα παχύτητος ἔλαβε τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ὅμως ὁ Θεὸς διὰ τὴν τῶν πλανηθέντων σωτηρίαν ἠνέσχετο διὰ τούτων θεραπευθῆναι, δι’ ὧν οἱ ἔξωθεν δαίμονας ἐθεράπευον, μικρὸν παραλλάξας αὐτά· ἵνα αὐτοὺς κατὰ μικρὸν τῆς συνηθείας ἀποσπάσας ἐπὶ τὴν ὑψηλὴν ἀγάγῃ $^{35}$ φιλοσοφίαν. Ὅδη καὶ ἐπὶ τῶν μάγων ἐποίησε, δι’ ὄψεως ἄστρου καλέσαι αὐτοὺς ἀνασχόμενος, ἵνα λοιπὸν ὑψηλοτέρους ἐργάσηται. Ἐπεὶ οὖν ἤγαγε καὶ ἐχειραγώγησε, καὶ πρὸς τὴν φάτνην ἔστησεν, οὐκέτι δι’ ἄστρου, ἀλλὰ δι’ ἀγγέλου λοιπὸν αὐτοῖς διαλέγεται, οὕτω κατὰ μικρὸν βελτίους ἐγένοντο. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν Ἀσκαλωνιτῶν καὶ Γαζαίων ἐποίησε. Καὶ γὰρ αἱ πέντε πόλεις ἐκεῖναι, ἐπειδὴ τῆς κιβωτοῦ παραγενομένης ἐπλήγησαν καιρίαν πληγὴν, καὶ ἀπαλλαγὴν οὐδεμίαν εὕρισκον τῶν ἐπικειμένων κακῶν, τοὺς μάντεις καλέσαντες, καὶ ἐκκλησίαν συναγαγόντες, ἐζήτουν λύσιν εὑρεῖν τῆς θεηλάτου πληγῆς ἐκείνης. Εἶτα τῶν μάντεων [91] εἰπόντων, ὅτι δαμάλεις ἀδαμάστους καὶ πρωτοτοκούσας ὑποζεῦξαι τῇ κιβωτῷ χρὴ, καὶ μηδενὸς χειραγωγοῦντος ἀφεῖναι βαδίζειν· οὕτω γὰρ ἔσται κατάδηλον, εἴτε θεήλατος ἦν $^{36}$ ἡ πληγὴ, εἴτε ἐκ περιφορᾶς τινος ἡ νόσος (ἂν μὲν γὰρ, φησὶ, τὸν ζυγὸν ὑπὸ τῆς ἀπειρίας συντρίψωσιν, ἢ πρὸς τὰς δαμάλεις μυκωμένας ἐπιστραφῶσι, συντυχίᾳ τὸ γεγενημένον ἐστίν· ἂν δὲ ὀρθὰ βαδίσωσι, καὶ οὔτε πρὸς τὸν μυκηθμὸν τῶν παιδίων πάσχουσαι τι, οὔτε ὑπὸ τῆς ἀγνοίας τῆς κατὰ τὴν ὁδὸν, πλανηθῶσιν, εὔδηλον ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ ἐστιν ἡ ἁψαμένη τῶν πόλεων τούτων)· ἐπεὶ οὖν ταῦτα τῶν μάντεων εἰπόντων, ἐπείσθησαν οἱ τὰς πόλεις οἰκοῦντες ἐκείνας, καὶ ἐποίησαν ὡς ἐκελεύσθησαν, καὶ ὁ Θεὸς τῇ τῶν μάντεων ἠκολούθησε γνώμῃ, συγκαταβαίνων πάλιν, καὶ οὐκ ἐνόμισεν ἀνάξιον εἶναι αὑτοῦ τῶν μάντεων τὴν πρόῤῥησιν εἰς ἔργον ἐξαγαγεῖν, καὶ ποιῆσαι πιστοὺς εἶναι δοκεῖν, ἐν οἷς τότε εἰρήκασι. Καὶ γὰρ μεῖζον τὸ κατορθούμενον ἦν, τῷ $^{37}$ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐναντίους μαρτυρῆσαι τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, καὶ τὴν περὶ αὑτοῦ ψῆφον τοὺς αὐτῶν διδασκάλους ἐξενεγκεῖν. Καὶ ἕτερα δὲ πολλὰ τοιαῦτα ἴδοι τις ἂν οἰκονομοῦντα τὸν Θεόν. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς ἐγγαστριμύθου τούτῳ προσέοικε τῆς οἰκονομίας τῷ τρόπῳ, ὃ καὶ ὑμεῖς λοιπὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐπιλῦσαι δυνήσεσθε. Τοῦ μὲν οὖν ἀστέρος ἕνεκεν παρὰ μὲν ἡμῶν ταῦτα εἴρηται, παρὰ δὲ ὑμῶν καὶ πλείονα λεχθῆναι δύναιτ’ ἄν· Δίδου γὰρ, φησὶ, σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. δ΄. Δεῖ δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ἀναγνωσθέντων ἐλθεῖν. Τίς δὲ ἡ ἀρχή; Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν ἔρχονται εἰς Ἱεροσόλυμα. Μάγοι μὲν ἀστέρος κατάρχοντος ἠκολούθησαν· οὗτοι δὲ οὐδὲ προφητῶν ἐνηχούντων ἐπίστευσαν. Τίνος δὲ $^{38}$ ἕνεκεν ἡμῖν καὶ τὸν χρόνον λέγει, καὶ τὸν τόπον, Ἐν Βηθλεὲμ εἰπὼν, καὶ Ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως; τίνος δὲ $^{32}$ ἐκκεχυμένης D. E. ἐκκεχυμένη F. An. ἅπασιν om. B. $^{33}$ Vid. adnot. ἀπολογίας ἀφορμὴν] ἀπολογίαν F. $^{34}$ παράγει] ἄγει Mor. Ben. paulo post ἐδημηγόρει A. B. C. D. $^{35}$ ἀναγάγῃ D. E. Infra Ἐπειδὴ γοῦν F. $^{36}$ ἦν om. A. B. F. πάσχουσαι] πάσχωσι E. πάθωσι F. $^{37}$ τῷ] τό A. B. D. E. $^{38}$ δὲ] οὖν A. B. C.

G7 61 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 10 χάριν " καὶ τὸ [92] ἀξίωμα προστίθησι; Τὰ ἀξίωμα μὲν, ἐπειδὴ καὶ ἕτερος ἦν Ηρώδης, ὁ τὸν Ἰωάννην ἀνελών· ἀλλ' ἐκεῖνος τετράρχης ἦν, οὗτος δὲ βασι- λεύς. Τὸν τόπον δὲ καὶ τὸν χρόνον τίθησι, προφητείας ἡμᾶς ἀναμιμνήσκων παλαιᾶς· ὧν τὴν μὲν ὁ Μιχαίας προεφήτευσε λέγων· Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· τὴν δὲ ὁ πατριάρχης Ιακώβ, ἀκριβῶς ἡμῖν χαρα κτηρίζων τὸν χρόνον, καὶ μέγα τὸ παράσημον το τῆς αὐτοῦ παρουσίας τιθείς· Οὐκ ἐκλείψει γάρ, φησίν, ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ κι ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. "Αξιον δὲ κἀκεῖνα ζητῆσαι, πόθεν εἰς τοιαύτην ἦλθον ἔννοιαν, καὶ τίς αὐτοὺς εἰς τοῦτο διήγειρεν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦ ἀστέρος ἐμοὶ δοκεῖ τὸ ἔργον εἶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὴν ψυχὴν αὐτῶν κινήσαντος· ὅπερ καὶ ἐπὶ Κύρου πεποίηκε, παρα- σκευάζων αὐτὸν ἀφεἶναι τοὺς Ἰουδαίους. Οὐχ οὕτω μέντοι τοῦτο εἰργάσατο, ὥστε τὸ αὐτεξούσιον λυμή νασθαι· ἐπεὶ καὶ Παῦλον καλέσας ἄνωθεν διὰ φωνῆς, καὶ τὴν αὐτοῦ χάριν καὶ τὴν ἐκείνου ὑπακοὴν δήλην ἐποίησε. Καὶ τίνος ἔνεκεν μὴ πᾶσι τοῖς μάγοις τοῦτο, φησίν, ἀπεκάλυψεν; Ὅτι οὐδὲ πάντες πιστεύειν ἔμελλον, ἀλλ᾽ οὗτοι τῶν ἄλλων ἦσαν ἐπιτηδειότεροι ἐπεὶ καὶ μυρία ἔθνη ἀπώλοντο, καὶ Νινευίταις ὁ προφήτης επέμπετο μόνοις, καὶ δύο ἦσαν λῃσταὶ ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ ὁ εἷς διεσώθη μόνος. Ορα γοῦν τού των τὴν ἀρετὴν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἦλθον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν παῤῥησιάζονται. Καὶ γὰρ ἵνα μὴ δόξωσιν ὑποβολι- μαῖοί τινες εἶναι, λέγουσι τὸν ὁδηγήσαντα, καὶ τῆς ὁδοῦ τὸ μήκος, καὶ τὴν παρρησίαν ἐλθόντες ἐνα δείκνυνται· "Ηλθομεν γάρ, φησί, προσκυνῆσαι αὐτῷ· καὶ οὔτε τοῦ δήμου [95] τὸν θυμόν, οὔτε τοῦ βασιλέως τὴν τυραννίδα ἐδεδοίκεισαν. Οθεν ἔμοιγε δοκοῦσιν οὗτοι καὶ οἴκοι διδάσκαλοι γενέσθαι τῶν ἐγχωρίων. Οἱ γὰρ ἐνταῦθα μὴ παραιτησάμενοι τοῦτο εἰπεῖν, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὴν αὐτῶν ἐπαρρησιάσαντο, ἅτε καὶ τὸν χρησμὸν τὸν παρὰ τοῦ ἀγγέλου λαβόντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ προφήτου μαρτυρίαν. Ακούσας δὲ Ηρώδης, φησίν, ἐταράχθη, καὶ πᾶσα Ιεροσό- λυμα μετ' αὐτοῦ. Ὁ μὲν Ηρώδης εἰκότως, ἅτε βασιλεὺς ὤν, καὶ δεδοικὼς ὑπέρ τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν · παίδων· τὰ δὲ Ἱεροσόλυμα τίνος ένεκεν; Καίτοι σω- τῆρα, καὶ εὐεργέτην, καὶ ἐλευθερωτὴν ἄνωθεν αὐτὸν οἱ προφῆται προλεγον. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐταράχθη σαν; ᾿Απὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, ἀφ' ἧς καὶ ἔμπροσθεν τὸν σε έγ 68 θοῦσι καὶ περιεργάζονται· οὕτως ὁμοῦ καὶ φιλόνεικα καὶ ῥᾴθυμος μάλιστα πάντων ἦσαν. Δέον γὰρ αὐτούς καὶ ἐγκαλλωπίζεσθαι, ὅτι παρ' αὐτοῖς ὁ βασιλεύς ἐτέχθη,καὶ τὴν Περσῶν εἰλκυσε χώραν, καὶ μέλλουσιν ἔχειν ἅπαντας υποχειρίους, ἅτε τῶν πραγμάτων ἐπὶ τὸ βέλτιον προελθόντων, καὶ ἀπὸ προοιμίου σε λαμ πρᾶς οὕτω τῆς ἀρχῆς γενομένης, οἱ ν δὲ οὐδὲ ταύτη γίνονται ἀμείνους. Καίτοι ἄρτι τῆς αἰχμαλωσίας ἦσαν τῆς ἐκεῖθεν ἀπαλλαγέντες· καὶ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἐν νοεῖν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν ἀποῤῥήτων και υψηλών ᾔδεσαν, ἀλλ' ἐε ἀπὸ τῶν παρόντων έψηφίσαντο σε με νον, ὅτι εἰ τεχθέντα οὕτω [94] τρέμουσιν ἡμῶν το βασιλέα, πολλῷ μᾶλλον αυξηθέντα φοβηθήσονται, καὶ ὑπακούσουσι, καὶ τῶν βαρβαρικών έσται λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα, το 'Αλλ' οὐδὲν τούτων αὐτοὺς διανίστησι τοσαύτη ἦν αὐτῶν ἡ νωθεία, μετὰ ταύτης οι δὲ καὶ ἡ βασκανία· ἅπερ ἀμφότερα δεῖ μετὰ ἀκριβείας ἐξορί ζειν τῆς ἡμετέρας διανοίας, καὶ πυρός είναι συνδρ τερον τὸν μέλλοντα ἐπὶ τῆς τοιαύτης παρατάξεως ἵστασθαι. Διὰ καὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγε· πῦρ μεν βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ἤθελον είἤδη ἀπήρθη, καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦτο ἐν πυρὶ φαίνεται. at ε'. Αλλ' ἡμεῖς τέφρας ψυχρότεροι γεγόναμεν, καὶ τῶν τεθνηκότων νεκρότεροι· καὶ ταῦτα Παῦλον ὁρῶντες ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν ἱπτάμενον, καὶ τὸν οὐρα νὸν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ φλογὸς ἁπάσης σφοδρότερον ἅπαντα νικῶντα καὶ ὑπερβαίνοντα, τὰ κάτω, τὰ ἄνω τὰ παρόντα, τὰ μέλλοντα, τὰ ὄντα, τὰ οὐκ ὄντα. Εἰ δὲ μεῖζόν σου ἐκεῖνο τὸ ὑπόδειγμα, μάλιστα μὲν οὖν καὶ οὗτος νωθείας ὁ λόγος (τί γάρ σου πλέον εἶχεν ὁ Παν λος, ὅτι ἀδύνατον τὸν πρὸς ἐκεῖνον σοι φῂς εἶναι ζῆλον; · πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ φιλονεικῶμεν, τὸν Παῦλον ἀφέντες, τοὺς πρώτους πιστεύσαντας ἐννοήσωμεν, οι καὶ χρήματα, καὶ κτήματα, καὶ φροντίδα καὶ σχο- λὴν δὲ ἅπασαν βιωτικὴν ἐξέβαλον, καὶ ὅλους ἑαυτοὺς ἀνέθηκαν τῷ Θεῷ, καθ᾿ ἑκάστην νύκτα καὶ ἡμέραν τῇ τοῦ λόγου διδασκαλία προσεδρεύοντες. Τοιοῦτον γὰρ τὸ πῦρ τὸ πνευματικόν· οὐδεμίαν ἐπιθυμίαν ἀφίησιν ἔχειν τῶν ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ εἰς ἕτερον ἡμᾶς μεθίστησιν ἔρωτα. Διὰ τοῦτο ὁ τοιούτων ἐρῶν πραγ μάτων, κἂν τὰ ὄντα προέσθαι δέῃ, κἂν τρυφῆς, καν δόξης καταγελάσαι, κἂν αὐτὴν ἐκδοῦναι τὴν ψυχήν, μετὰ πάσης εὐκολίας ταῦτα πάντα ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοῦ πυρὸς [95] ἐκείνου θερμότης εἰς τὴν ψυχὴν εἰσιοῦσα, πάσαν εκβάλλει νωθείαν, καὶ πτεροῦ ποιεῖ κουφότερον τὸν ἀλόντα· καὶ πάντων τῶν ὁρωμένων ὑπερορῶν τε Θεὸν εὐεργετοῦντα ἀπεστρέφοντο, καὶ τῶν λοιπὸν, ὁ τοιοῦτος ἐν κατανύξει μένει διηνεκεί, πηγάς Αἰγυπτιακῶν ἐμέμνηντο κρεῶν, τοσαύτης ἀπολαύον- συνεχεῖς ἀφιεὶς δακρύων, καὶ πολλὴν ἐντεῦθεν καρ τες ἐλευθερίας. Σὺ δέ μοι σκόπει τῶν προφητῶν τὴν πούμενος τὴν ἡδονήν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, συγκολλᾷ καὶ ἀκρίβειαν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τοῦτο προανεφώνησεν ὁ ἑνοῖ τῷ Θεῷ, ὡς τὰ τοιαῦτα δάκρυα, Ο τοιοῦτος κάν προφήτης ἄνωθεν λέγων· θελήσουσιν, εἰ ἐγενή· ἐν μέσαις πόλεσιν ᾗ κατοικῶν, ὡς ἐν ἐρημίᾳ διατρίβει Θησαν πυρίκαυστοι· ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ ὄρεσι καὶ νάπαις ", οὐδένα τῶν παρόντων ὁρῶν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν. 'Αλλ' όμως ταραχθέντες, οὐ οὐδὲ κόρον τῶν τοιούτων λαμβάνων θρήνων, ἄν τε ζητοῦσι τὸ συμβάν ἰδεῖν, οὐδὲ τοῖς μάγοις ἀκολου ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἄν τε ὑπὲρ τῶν ἑτέροις πεπλημμελη- 20 χάριν] ἔνεκεν D. Ε. F. 6 καὶ μέγα τὸ παράσημον] τὸ μέγα καὶ παράδοξον Α. Β. C. mox τιθείς F. et corr. D. vulgo τίθησιν. οι ἕως ἂν ἐθνῶν desunt in codd. σε ελθόντες om. D. E. An. Sav. · τὸν] καὶ τὸν D. Ε. Γ. σε υἱὸς καὶ] καὶ υἱὸς Edd, σε ἐκ προοιμίου C. ἐκ (τῶν Β.) προοιμίων Α. Β. κι οἱ δὲ ημιπ vulgo desunt, addidi e cod. Ε. vid. adnot. Α' ἐννοεῖν] ἐννοοῦντας Α. Β. C. • άλλ' om. Α. Β. σε έψηφία σαντο] γοῦν ψηφίσασθαι Α. Β. C. 50 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι τὸ κατὰ Θεὸν πένθος καὶ χαρὰν ποιεῖ μεγάλην καὶ ὠφέλειαν· καὶ ὅτι μέγα κακὸν ὁ γέλως· καὶ ὅτι δεῖ φεύγειν τὰ θέατρα. Α. Οι ταύτης] αὐτῆς Γ. τι ήθελον Vulgo τι ήθελον, sed τί deest in nicis preter F. etiamn in Mosqq. vid. Matthæi. ad Luc. xΙΙ, 49. σε σχολήν διατριβὴν Β. Ε. F. " ὑπερορών] Sic Ε. Αn. ὑπερορῶντα F. Vulgo ὑπεροράν, et post li. v. plene interpun- gitur. σε νάπαις] Sic An. et codd. σπηλαίοις Eud. 68

G7 61 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 10 χάριν " καὶ τὸ [92] ἀξίωμα προστίθησι; Τὰ ἀξίωμα μὲν, ἐπειδὴ καὶ ἕτερος ἦν Ηρώδης, ὁ τὸν Ἰωάννην ἀνελών· ἀλλ' ἐκεῖνος τετράρχης ἦν, οὗτος δὲ βασι- λεύς. Τὸν τόπον δὲ καὶ τὸν χρόνον τίθησι, προφητείας ἡμᾶς ἀναμιμνήσκων παλαιᾶς· ὧν τὴν μὲν ὁ Μιχαίας προεφήτευσε λέγων· Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· τὴν δὲ ὁ πατριάρχης Ιακώβ, ἀκριβῶς ἡμῖν χαρα κτηρίζων τὸν χρόνον, καὶ μέγα τὸ παράσημον το τῆς αὐτοῦ παρουσίας τιθείς· Οὐκ ἐκλείψει γάρ, φησίν, ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ κι ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. "Αξιον δὲ κἀκεῖνα ζητῆσαι, πόθεν εἰς τοιαύτην ἦλθον ἔννοιαν, καὶ τίς αὐτοὺς εἰς τοῦτο διήγειρεν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦ ἀστέρος ἐμοὶ δοκεῖ τὸ ἔργον εἶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὴν ψυχὴν αὐτῶν κινήσαντος· ὅπερ καὶ ἐπὶ Κύρου πεποίηκε, παρα- σκευάζων αὐτὸν ἀφεἶναι τοὺς Ἰουδαίους. Οὐχ οὕτω μέντοι τοῦτο εἰργάσατο, ὥστε τὸ αὐτεξούσιον λυμή νασθαι· ἐπεὶ καὶ Παῦλον καλέσας ἄνωθεν διὰ φωνῆς, καὶ τὴν αὐτοῦ χάριν καὶ τὴν ἐκείνου ὑπακοὴν δήλην ἐποίησε. Καὶ τίνος ἔνεκεν μὴ πᾶσι τοῖς μάγοις τοῦτο, φησίν, ἀπεκάλυψεν; Ὅτι οὐδὲ πάντες πιστεύειν ἔμελλον, ἀλλ᾽ οὗτοι τῶν ἄλλων ἦσαν ἐπιτηδειότεροι ἐπεὶ καὶ μυρία ἔθνη ἀπώλοντο, καὶ Νινευίταις ὁ προφήτης επέμπετο μόνοις, καὶ δύο ἦσαν λῃσταὶ ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ ὁ εἷς διεσώθη μόνος. Ορα γοῦν τού των τὴν ἀρετὴν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἦλθον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν παῤῥησιάζονται. Καὶ γὰρ ἵνα μὴ δόξωσιν ὑποβολι- μαῖοί τινες εἶναι, λέγουσι τὸν ὁδηγήσαντα, καὶ τῆς ὁδοῦ τὸ μήκος, καὶ τὴν παρρησίαν ἐλθόντες ἐνα δείκνυνται· "Ηλθομεν γάρ, φησί, προσκυνῆσαι αὐτῷ· καὶ οὔτε τοῦ δήμου [95] τὸν θυμόν, οὔτε τοῦ βασιλέως τὴν τυραννίδα ἐδεδοίκεισαν. Οθεν ἔμοιγε δοκοῦσιν οὗτοι καὶ οἴκοι διδάσκαλοι γενέσθαι τῶν ἐγχωρίων. Οἱ γὰρ ἐνταῦθα μὴ παραιτησάμενοι τοῦτο εἰπεῖν, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὴν αὐτῶν ἐπαρρησιάσαντο, ἅτε καὶ τὸν χρησμὸν τὸν παρὰ τοῦ ἀγγέλου λαβόντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ προφήτου μαρτυρίαν. Ακούσας δὲ Ηρώδης, φησίν, ἐταράχθη, καὶ πᾶσα Ιεροσό- λυμα μετ' αὐτοῦ. Ὁ μὲν Ηρώδης εἰκότως, ἅτε βασιλεὺς ὤν, καὶ δεδοικὼς ὑπέρ τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν · παίδων· τὰ δὲ Ἱεροσόλυμα τίνος ένεκεν; Καίτοι σω- τῆρα, καὶ εὐεργέτην, καὶ ἐλευθερωτὴν ἄνωθεν αὐτὸν οἱ προφῆται προλεγον. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐταράχθη σαν; ᾿Απὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, ἀφ' ἧς καὶ ἔμπροσθεν τὸν σε έγ 68 θοῦσι καὶ περιεργάζονται· οὕτως ὁμοῦ καὶ φιλόνεικα καὶ ῥᾴθυμος μάλιστα πάντων ἦσαν. Δέον γὰρ αὐτούς καὶ ἐγκαλλωπίζεσθαι, ὅτι παρ' αὐτοῖς ὁ βασιλεύς ἐτέχθη,καὶ τὴν Περσῶν εἰλκυσε χώραν, καὶ μέλλουσιν ἔχειν ἅπαντας υποχειρίους, ἅτε τῶν πραγμάτων ἐπὶ τὸ βέλτιον προελθόντων, καὶ ἀπὸ προοιμίου σε λαμ πρᾶς οὕτω τῆς ἀρχῆς γενομένης, οἱ ν δὲ οὐδὲ ταύτη γίνονται ἀμείνους. Καίτοι ἄρτι τῆς αἰχμαλωσίας ἦσαν τῆς ἐκεῖθεν ἀπαλλαγέντες· καὶ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἐν νοεῖν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν ἀποῤῥήτων και υψηλών ᾔδεσαν, ἀλλ' ἐε ἀπὸ τῶν παρόντων έψηφίσαντο σε με νον, ὅτι εἰ τεχθέντα οὕτω [94] τρέμουσιν ἡμῶν το βασιλέα, πολλῷ μᾶλλον αυξηθέντα φοβηθήσονται, καὶ ὑπακούσουσι, καὶ τῶν βαρβαρικών έσται λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα, το 'Αλλ' οὐδὲν τούτων αὐτοὺς διανίστησι τοσαύτη ἦν αὐτῶν ἡ νωθεία, μετὰ ταύτης οι δὲ καὶ ἡ βασκανία· ἅπερ ἀμφότερα δεῖ μετὰ ἀκριβείας ἐξορί ζειν τῆς ἡμετέρας διανοίας, καὶ πυρός είναι συνδρ τερον τὸν μέλλοντα ἐπὶ τῆς τοιαύτης παρατάξεως ἵστασθαι. Διὰ καὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγε· πῦρ μεν βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ἤθελον είἤδη ἀπήρθη, καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦτο ἐν πυρὶ φαίνεται. at ε'. Αλλ' ἡμεῖς τέφρας ψυχρότεροι γεγόναμεν, καὶ τῶν τεθνηκότων νεκρότεροι· καὶ ταῦτα Παῦλον ὁρῶντες ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν ἱπτάμενον, καὶ τὸν οὐρα νὸν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ φλογὸς ἁπάσης σφοδρότερον ἅπαντα νικῶντα καὶ ὑπερβαίνοντα, τὰ κάτω, τὰ ἄνω τὰ παρόντα, τὰ μέλλοντα, τὰ ὄντα, τὰ οὐκ ὄντα. Εἰ δὲ μεῖζόν σου ἐκεῖνο τὸ ὑπόδειγμα, μάλιστα μὲν οὖν καὶ οὗτος νωθείας ὁ λόγος (τί γάρ σου πλέον εἶχεν ὁ Παν λος, ὅτι ἀδύνατον τὸν πρὸς ἐκεῖνον σοι φῂς εἶναι ζῆλον; · πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ φιλονεικῶμεν, τὸν Παῦλον ἀφέντες, τοὺς πρώτους πιστεύσαντας ἐννοήσωμεν, οι καὶ χρήματα, καὶ κτήματα, καὶ φροντίδα καὶ σχο- λὴν δὲ ἅπασαν βιωτικὴν ἐξέβαλον, καὶ ὅλους ἑαυτοὺς ἀνέθηκαν τῷ Θεῷ, καθ᾿ ἑκάστην νύκτα καὶ ἡμέραν τῇ τοῦ λόγου διδασκαλία προσεδρεύοντες. Τοιοῦτον γὰρ τὸ πῦρ τὸ πνευματικόν· οὐδεμίαν ἐπιθυμίαν ἀφίησιν ἔχειν τῶν ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ εἰς ἕτερον ἡμᾶς μεθίστησιν ἔρωτα. Διὰ τοῦτο ὁ τοιούτων ἐρῶν πραγ μάτων, κἂν τὰ ὄντα προέσθαι δέῃ, κἂν τρυφῆς, καν δόξης καταγελάσαι, κἂν αὐτὴν ἐκδοῦναι τὴν ψυχήν, μετὰ πάσης εὐκολίας ταῦτα πάντα ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοῦ πυρὸς [95] ἐκείνου θερμότης εἰς τὴν ψυχὴν εἰσιοῦσα, πάσαν εκβάλλει νωθείαν, καὶ πτεροῦ ποιεῖ κουφότερον τὸν ἀλόντα· καὶ πάντων τῶν ὁρωμένων ὑπερορῶν τε Θεὸν εὐεργετοῦντα ἀπεστρέφοντο, καὶ τῶν λοιπὸν, ὁ τοιοῦτος ἐν κατανύξει μένει διηνεκεί, πηγάς Αἰγυπτιακῶν ἐμέμνηντο κρεῶν, τοσαύτης ἀπολαύον- συνεχεῖς ἀφιεὶς δακρύων, καὶ πολλὴν ἐντεῦθεν καρ τες ἐλευθερίας. Σὺ δέ μοι σκόπει τῶν προφητῶν τὴν πούμενος τὴν ἡδονήν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, συγκολλᾷ καὶ ἀκρίβειαν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τοῦτο προανεφώνησεν ὁ ἑνοῖ τῷ Θεῷ, ὡς τὰ τοιαῦτα δάκρυα, Ο τοιοῦτος κάν προφήτης ἄνωθεν λέγων· θελήσουσιν, εἰ ἐγενή· ἐν μέσαις πόλεσιν ᾗ κατοικῶν, ὡς ἐν ἐρημίᾳ διατρίβει Θησαν πυρίκαυστοι· ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ ὄρεσι καὶ νάπαις ", οὐδένα τῶν παρόντων ὁρῶν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν. 'Αλλ' όμως ταραχθέντες, οὐ οὐδὲ κόρον τῶν τοιούτων λαμβάνων θρήνων, ἄν τε ζητοῦσι τὸ συμβάν ἰδεῖν, οὐδὲ τοῖς μάγοις ἀκολου ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἄν τε ὑπὲρ τῶν ἑτέροις πεπλημμελη- 20 χάριν] ἔνεκεν D. Ε. F. 6 καὶ μέγα τὸ παράσημον] τὸ μέγα καὶ παράδοξον Α. Β. C. mox τιθείς F. et corr. D. vulgo τίθησιν. οι ἕως ἂν ἐθνῶν desunt in codd. σε ελθόντες om. D. E. An. Sav. · τὸν] καὶ τὸν D. Ε. Γ. σε υἱὸς καὶ] καὶ υἱὸς Edd, σε ἐκ προοιμίου C. ἐκ (τῶν Β.) προοιμίων Α. Β. κι οἱ δὲ ημιπ vulgo desunt, addidi e cod. Ε. vid. adnot. Α' ἐννοεῖν] ἐννοοῦντας Α. Β. C. • άλλ' om. Α. Β. σε έψηφία σαντο] γοῦν ψηφίσασθαι Α. Β. C. 50 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι τὸ κατὰ Θεὸν πένθος καὶ χαρὰν ποιεῖ μεγάλην καὶ ὠφέλειαν· καὶ ὅτι μέγα κακὸν ὁ γέλως· καὶ ὅτι δεῖ φεύγειν τὰ θέατρα. Α. Οι ταύτης] αὐτῆς Γ. τι ήθελον Vulgo τι ήθελον, sed τί deest in nicis preter F. etiamn in Mosqq. vid. Matthæi. ad Luc. xΙΙ, 49. σε σχολήν διατριβὴν Β. Ε. F. " ὑπερορών] Sic Ε. Αn. ὑπερορῶντα F. Vulgo ὑπεροράν, et post li. v. plene interpun- gitur. σε νάπαις] Sic An. et codd. σπηλαίοις Eud. 68

G7 61 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 10 χάριν " καὶ τὸ [92] ἀξίωμα προστίθησι; Τὰ ἀξίωμα μὲν, ἐπειδὴ καὶ ἕτερος ἦν Ηρώδης, ὁ τὸν Ἰωάννην ἀνελών· ἀλλ' ἐκεῖνος τετράρχης ἦν, οὗτος δὲ βασι- λεύς. Τὸν τόπον δὲ καὶ τὸν χρόνον τίθησι, προφητείας ἡμᾶς ἀναμιμνήσκων παλαιᾶς· ὧν τὴν μὲν ὁ Μιχαίας προεφήτευσε λέγων· Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· τὴν δὲ ὁ πατριάρχης Ιακώβ, ἀκριβῶς ἡμῖν χαρα κτηρίζων τὸν χρόνον, καὶ μέγα τὸ παράσημον το τῆς αὐτοῦ παρουσίας τιθείς· Οὐκ ἐκλείψει γάρ, φησίν, ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρών αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ κι ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. "Αξιον δὲ κἀκεῖνα ζητῆσαι, πόθεν εἰς τοιαύτην ἦλθον ἔννοιαν, καὶ τίς αὐτοὺς εἰς τοῦτο διήγειρεν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦ ἀστέρος ἐμοὶ δοκεῖ τὸ ἔργον εἶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὴν ψυχὴν αὐτῶν κινήσαντος· ὅπερ καὶ ἐπὶ Κύρου πεποίηκε, παρα- σκευάζων αὐτὸν ἀφεἶναι τοὺς Ἰουδαίους. Οὐχ οὕτω μέντοι τοῦτο εἰργάσατο, ὥστε τὸ αὐτεξούσιον λυμή νασθαι· ἐπεὶ καὶ Παῦλον καλέσας ἄνωθεν διὰ φωνῆς, καὶ τὴν αὐτοῦ χάριν καὶ τὴν ἐκείνου ὑπακοὴν δήλην ἐποίησε. Καὶ τίνος ἔνεκεν μὴ πᾶσι τοῖς μάγοις τοῦτο, φησίν, ἀπεκάλυψεν; Ὅτι οὐδὲ πάντες πιστεύειν ἔμελλον, ἀλλ᾽ οὗτοι τῶν ἄλλων ἦσαν ἐπιτηδειότεροι ἐπεὶ καὶ μυρία ἔθνη ἀπώλοντο, καὶ Νινευίταις ὁ προφήτης επέμπετο μόνοις, καὶ δύο ἦσαν λῃσταὶ ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ ὁ εἷς διεσώθη μόνος. Ορα γοῦν τού των τὴν ἀρετὴν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἦλθον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν παῤῥησιάζονται. Καὶ γὰρ ἵνα μὴ δόξωσιν ὑποβολι- μαῖοί τινες εἶναι, λέγουσι τὸν ὁδηγήσαντα, καὶ τῆς ὁδοῦ τὸ μήκος, καὶ τὴν παρρησίαν ἐλθόντες ἐνα δείκνυνται· "Ηλθομεν γάρ, φησί, προσκυνῆσαι αὐτῷ· καὶ οὔτε τοῦ δήμου [95] τὸν θυμόν, οὔτε τοῦ βασιλέως τὴν τυραννίδα ἐδεδοίκεισαν. Οθεν ἔμοιγε δοκοῦσιν οὗτοι καὶ οἴκοι διδάσκαλοι γενέσθαι τῶν ἐγχωρίων. Οἱ γὰρ ἐνταῦθα μὴ παραιτησάμενοι τοῦτο εἰπεῖν, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὴν αὐτῶν ἐπαρρησιάσαντο, ἅτε καὶ τὸν χρησμὸν τὸν παρὰ τοῦ ἀγγέλου λαβόντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ προφήτου μαρτυρίαν. Ακούσας δὲ Ηρώδης, φησίν, ἐταράχθη, καὶ πᾶσα Ιεροσό- λυμα μετ' αὐτοῦ. Ὁ μὲν Ηρώδης εἰκότως, ἅτε βασιλεὺς ὤν, καὶ δεδοικὼς ὑπέρ τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν · παίδων· τὰ δὲ Ἱεροσόλυμα τίνος ένεκεν; Καίτοι σω- τῆρα, καὶ εὐεργέτην, καὶ ἐλευθερωτὴν ἄνωθεν αὐτὸν οἱ προφῆται προλεγον. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐταράχθη σαν; ᾿Απὸ τῆς αὐτῆς γνώμης, ἀφ' ἧς καὶ ἔμπροσθεν τὸν σε έγ 68 θοῦσι καὶ περιεργάζονται· οὕτως ὁμοῦ καὶ φιλόνεικα καὶ ῥᾴθυμος μάλιστα πάντων ἦσαν. Δέον γὰρ αὐτούς καὶ ἐγκαλλωπίζεσθαι, ὅτι παρ' αὐτοῖς ὁ βασιλεύς ἐτέχθη,καὶ τὴν Περσῶν εἰλκυσε χώραν, καὶ μέλλουσιν ἔχειν ἅπαντας υποχειρίους, ἅτε τῶν πραγμάτων ἐπὶ τὸ βέλτιον προελθόντων, καὶ ἀπὸ προοιμίου σε λαμ πρᾶς οὕτω τῆς ἀρχῆς γενομένης, οἱ ν δὲ οὐδὲ ταύτη γίνονται ἀμείνους. Καίτοι ἄρτι τῆς αἰχμαλωσίας ἦσαν τῆς ἐκεῖθεν ἀπαλλαγέντες· καὶ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἐν νοεῖν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν ἀποῤῥήτων και υψηλών ᾔδεσαν, ἀλλ' ἐε ἀπὸ τῶν παρόντων έψηφίσαντο σε με νον, ὅτι εἰ τεχθέντα οὕτω [94] τρέμουσιν ἡμῶν το βασιλέα, πολλῷ μᾶλλον αυξηθέντα φοβηθήσονται, καὶ ὑπακούσουσι, καὶ τῶν βαρβαρικών έσται λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα, το 'Αλλ' οὐδὲν τούτων αὐτοὺς διανίστησι τοσαύτη ἦν αὐτῶν ἡ νωθεία, μετὰ ταύτης οι δὲ καὶ ἡ βασκανία· ἅπερ ἀμφότερα δεῖ μετὰ ἀκριβείας ἐξορί ζειν τῆς ἡμετέρας διανοίας, καὶ πυρός είναι συνδρ τερον τὸν μέλλοντα ἐπὶ τῆς τοιαύτης παρατάξεως ἵστασθαι. Διὰ καὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγε· πῦρ μεν βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ἤθελον είἤδη ἀπήρθη, καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦτο ἐν πυρὶ φαίνεται. at ε'. Αλλ' ἡμεῖς τέφρας ψυχρότεροι γεγόναμεν, καὶ τῶν τεθνηκότων νεκρότεροι· καὶ ταῦτα Παῦλον ὁρῶντες ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν ἱπτάμενον, καὶ τὸν οὐρα νὸν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ φλογὸς ἁπάσης σφοδρότερον ἅπαντα νικῶντα καὶ ὑπερβαίνοντα, τὰ κάτω, τὰ ἄνω τὰ παρόντα, τὰ μέλλοντα, τὰ ὄντα, τὰ οὐκ ὄντα. Εἰ δὲ μεῖζόν σου ἐκεῖνο τὸ ὑπόδειγμα, μάλιστα μὲν οὖν καὶ οὗτος νωθείας ὁ λόγος (τί γάρ σου πλέον εἶχεν ὁ Παν λος, ὅτι ἀδύνατον τὸν πρὸς ἐκεῖνον σοι φῂς εἶναι ζῆλον; · πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ φιλονεικῶμεν, τὸν Παῦλον ἀφέντες, τοὺς πρώτους πιστεύσαντας ἐννοήσωμεν, οι καὶ χρήματα, καὶ κτήματα, καὶ φροντίδα καὶ σχο- λὴν δὲ ἅπασαν βιωτικὴν ἐξέβαλον, καὶ ὅλους ἑαυτοὺς ἀνέθηκαν τῷ Θεῷ, καθ᾿ ἑκάστην νύκτα καὶ ἡμέραν τῇ τοῦ λόγου διδασκαλία προσεδρεύοντες. Τοιοῦτον γὰρ τὸ πῦρ τὸ πνευματικόν· οὐδεμίαν ἐπιθυμίαν ἀφίησιν ἔχειν τῶν ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ εἰς ἕτερον ἡμᾶς μεθίστησιν ἔρωτα. Διὰ τοῦτο ὁ τοιούτων ἐρῶν πραγ μάτων, κἂν τὰ ὄντα προέσθαι δέῃ, κἂν τρυφῆς, καν δόξης καταγελάσαι, κἂν αὐτὴν ἐκδοῦναι τὴν ψυχήν, μετὰ πάσης εὐκολίας ταῦτα πάντα ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοῦ πυρὸς [95] ἐκείνου θερμότης εἰς τὴν ψυχὴν εἰσιοῦσα, πάσαν εκβάλλει νωθείαν, καὶ πτεροῦ ποιεῖ κουφότερον τὸν ἀλόντα· καὶ πάντων τῶν ὁρωμένων ὑπερορῶν τε Θεὸν εὐεργετοῦντα ἀπεστρέφοντο, καὶ τῶν λοιπὸν, ὁ τοιοῦτος ἐν κατανύξει μένει διηνεκεί, πηγάς Αἰγυπτιακῶν ἐμέμνηντο κρεῶν, τοσαύτης ἀπολαύον- συνεχεῖς ἀφιεὶς δακρύων, καὶ πολλὴν ἐντεῦθεν καρ τες ἐλευθερίας. Σὺ δέ μοι σκόπει τῶν προφητῶν τὴν πούμενος τὴν ἡδονήν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, συγκολλᾷ καὶ ἀκρίβειαν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τοῦτο προανεφώνησεν ὁ ἑνοῖ τῷ Θεῷ, ὡς τὰ τοιαῦτα δάκρυα, Ο τοιοῦτος κάν προφήτης ἄνωθεν λέγων· θελήσουσιν, εἰ ἐγενή· ἐν μέσαις πόλεσιν ᾗ κατοικῶν, ὡς ἐν ἐρημίᾳ διατρίβει Θησαν πυρίκαυστοι· ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ ὄρεσι καὶ νάπαις ", οὐδένα τῶν παρόντων ὁρῶν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν. 'Αλλ' όμως ταραχθέντες, οὐ οὐδὲ κόρον τῶν τοιούτων λαμβάνων θρήνων, ἄν τε ζητοῦσι τὸ συμβάν ἰδεῖν, οὐδὲ τοῖς μάγοις ἀκολου ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἄν τε ὑπὲρ τῶν ἑτέροις πεπλημμελη- 20 χάριν] ἔνεκεν D. Ε. F. 6 καὶ μέγα τὸ παράσημον] τὸ μέγα καὶ παράδοξον Α. Β. C. mox τιθείς F. et corr. D. vulgo τίθησιν. οι ἕως ἂν ἐθνῶν desunt in codd. σε ελθόντες om. D. E. An. Sav. · τὸν] καὶ τὸν D. Ε. Γ. σε υἱὸς καὶ] καὶ υἱὸς Edd, σε ἐκ προοιμίου C. ἐκ (τῶν Β.) προοιμίων Α. Β. κι οἱ δὲ ημιπ vulgo desunt, addidi e cod. Ε. vid. adnot. Α' ἐννοεῖν] ἐννοοῦντας Α. Β. C. • άλλ' om. Α. Β. σε έψηφία σαντο] γοῦν ψηφίσασθαι Α. Β. C. 50 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι τὸ κατὰ Θεὸν πένθος καὶ χαρὰν ποιεῖ μεγάλην καὶ ὠφέλειαν· καὶ ὅτι μέγα κακὸν ὁ γέλως· καὶ ὅτι δεῖ φεύγειν τὰ θέατρα. Α. Οι ταύτης] αὐτῆς Γ. τι ήθελον Vulgo τι ήθελον, sed τί deest in nicis preter F. etiamn in Mosqq. vid. Matthæi. ad Luc. xΙΙ, 49. σε σχολήν διατριβὴν Β. Ε. F. " ὑπερορών] Sic Ε. Αn. ὑπερορῶντα F. Vulgo ὑπεροράν, et post li. v. plene interpun- gitur. σε νάπαις] Sic An. et codd. σπηλαίοις Eud. 68

69 IN MATTHÆUM HOMIL. VI. 70 μένων δακρύῃ. Διὰ τοῦτο πρὸ τῶν ἄλλων τούτους ἐμακάριζεν ὁ Θεὸς ⁵⁶, *Μακάριοι οἱ πενθοῦντες*, λέγων. Καὶ πῶς ὁ Παῦλός φησι· *Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε*; Τὴν ἐκ τῶν δακρύων τούτων λέγων ἡδονήν. Ὥσπερ γὰρ ἡ διὰ κόσμον χαρὰ λύπην ἔχει συγκεκληρωμένην, οὕτω τὰ κατὰ Θεὸν δάκρυα χαρὰν βλαστάνει διηνεκῆ καὶ ἀμάραντον. Οὕτω καὶ ἡ πόρνη παρθένων ἐγένετο σεμνοτέρα, τούτῳ κατασχεθεῖσα τῷ πυρί. Ἐπειδὴ γὰρ διεθερμάνθη τῇ μετανοίᾳ, ἐξεδακχύθη λοιπὸν τῷ περὶ τὸν Χριστὸν πόθῳ, τὰς τρίχας λύουσα, καὶ τοὺς ἁγίους ⁵⁷ βρέχουσα πόδας τοῖς δάκρυσι, καὶ ταῖς ἰδίαις αὐτοὺς ἀπομάσσουσα κόμαις, καὶ τὸ μύρον κενοῦσα. Καὶ ταῦτα μὲν ἅπαντα ἔξωθεν ἐγίνετο· τὰ δὲ ἐν τῇ διανοίᾳ τελούμενα πολλῷ τούτων θερμότερα ἦν, ⁵⁸ & μόνος αὐτὸς ἔβλεπεν ὁ Θεός. Διὰ δὴ τοῦτο ἕκαστος ⁵⁹ ἀκούων, συγχαίρει τε αὐτῇ, καὶ εὐφραίνεται τοῖς ἐκείνης κατορθώμασι, καὶ πάντων ἀπαλλάττει τῶν ἐγκλημάτων αὐτήν. Εἰ δὲ ἡμεῖς οἱ πονηροὶ ταύτην φέρομεν τὴν ψῆφον, ἐννόησον τίνος ἀπέλαυσε παρὰ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, καὶ πόσα, καὶ πρὸ τῶν τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ἀπὸ τῆς μετανοίας [96] ἐκαρπώσατο ἀγαθά ⁶⁰. Καθάπερ γὰρ ὑετοῦ καταῤῥαγέντος σφοδροῦ αἰθρία γίνεται καθαρά, οὕτω καὶ δακρύων καταφερομένων γαλήνη γίνεται καὶ εὐδία, καὶ τὸ ἐκ τῶν ἁμαρτημάτων ἀφανίζεται σκότος. Καὶ ὥσπερ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, οὕτως ἀπὸ δακρύων καὶ ἐξομολογήσεως καθαιρόμεθα πάλιν, ἂν μὴ πρὸς ἐπίδειξιν τοῦτο ποιῶμεν καὶ πρὸς φιλοτιμίαν. Τὴν γὰρ οὕτω δακρύουσαν τῆς καλλωπιζομένης καὶ ⁶¹ ὑπογραφαῖς καὶ ἐπιτρίμμασι μᾶλλον κατηγορεῖσθαι φαίην ἂν εἶναι δίκαιον. Ἐγὼ γὰρ ἐκεῖνα ζητῶ τὰ δάκρυα τὰ μὴ πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλὰ πρὸς κατάνυξιν γινόμενα· τὰ λάθρα καὶ ἐν τοῖς ταμιείοις, καὶ μηδενὸς ὁρῶντος, ἀλλ’ ἠρέμα καὶ ἀψοφητὶ στάζοντα· τὰ ἀπὸ βάθους διανοίας, τὰ ἐν τῷ θλίβεσθαι καὶ ὀδυνᾶσθαι, τὰ διὰ τὸν Θεὸν μόνον γινόμενα, οἷα τὰ τῆς Ἄννης ἦν· *Τὰ γὰρ χείλη αὐτῆς*, φησίν, *ἐκινεῖτο, καὶ ἡ φωνὴ αὐτῆς οὐκ ἠκούετο*. Ἀλλὰ τὰ δάκρυα μόνα σάλπιγγος λαμπροτέραν ἠφίει φωνήν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὴν μήτραν ἀνέῳξεν ὁ Θεός, καὶ τὴν σκληρὰν πέτραν ἁπαλὴν ἄρουραν εἰργάσατο. Ϛ΄. Ἂν οὕτω καὶ αὐτὸς δακρύῃς, μιμητὴς τοῦ Δεσπότου σου γέγονας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐδάκρυσε, καὶ ἐπὶ Λαζάρου καὶ ἐπὶ τῆς πόλεως, καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰούδα διεταράχθη. Καὶ τοῦτο μὲν πολλάκις ἔστιν ἰδεῖν αὐτὸν ποιοῦντα, γελῶντα δὲ οὐδαμοῦ· ἀλλ’ οὐδὲ μειδιῶντα ἠρέμα· οὐκοῦν τῶν εὐαγγελιστῶν οὐδεὶς ⁶² εἴρηκε. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος, ὅτι μὲν ἐδάκρυσε, καὶ τριετίαν νύκτα καὶ ἡμέραν τοῦτο ἐποίει, καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ, καὶ ἕτεροι περὶ αὐτοῦ τοῦτο λέγουσιν· ὅτι δὲ ἐγέλασεν, οὐδαμοῦ οὔτε αὐτὸς εἴρηκεν, οὔτε ⁶³ ἄλλος οὐδὲ εἷς τῶν ἁγίων, οὔτε περὶ ἑαυτοῦ, οὔτε περὶ ἑτέρου τινὸς τοιούτου· [97] ἀλλὰ ⁶⁴ περὶ Σάῤῥας μόνης τοῦτο εἴρηται, ἡνίκα ἐπετιμήθη· καὶ περὶ τοῦ υἱοῦ Νῶε, ὅτε ἀντ’ ἐλευθέρου δοῦλος γέγονε. Καὶ ταῦτα λέγω, οὐ τὸν γέλωτα ἐκκόπτων, ἀλλὰ τὴν διάχυσιν ἀναιρῶν. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, θρύπτῃ καὶ διαῤῥέεις, τοσαύταις εὐθύναις ἔνοχος ὢν ἔτι, καὶ φοβερῷ μέλλων παραστήσεσθαι ⁶⁵ δικαστηρίῳ, καὶ πάντων παρέχειν λόγον μετὰ ἀκριβείας τῶν ἐνταῦθα γεγενημένων; *Καὶ γὰρ ὧν ἑκόντες καὶ ὧν ⁶⁶ ἄκοντες ἡμάρτομεν, δώσομεν λόγον· Ὃς γὰρ ἂν ἀρνήσηταί με*, φησίν, *ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, κἀγὼ ἀρνήσομαι αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου*. ⁶⁷ Καίτοιγε ἀκούσιος ἡ τοιαύτη ἄρνησις, ἀλλ’ ὅμως οὐ διαφεύγει τὴν κόλασιν, ἀλλὰ καὶ ταύτης δίδομεν εὐθύνας· καὶ ὧν ἴσμεν, καὶ ὧν ⁶⁸ οὐκ ἴσμεν· *Οὐδὲν γὰρ ἐμαυτῷ σύνοιδα*, φησίν, *ἀλλ’ οὐκ ἐν τούτῳ δεδικαίωμαι*. Καὶ ὧν κατὰ ἄγνοιαν, καὶ ὧν ⁶⁹ κατὰ γνῶσιν· *Μαρτυρῶ γὰρ αὐτοῖς*, φησίν, *ὅτι ζῆλον Θεοῦ ἔχουσιν, ἀλλ’ οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν*· ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο εἰς ἀπολογίαν αὐτοῖς. Καὶ Κορινθίοις δὲ ἐπιστέλλων ἔλεγε· *Φοβοῦμαι μήπως ὡς ὁ ὄφις ἐξηπάτησεν Εὔαν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτοῦ, οὕτω φθαρῇ τὰ νοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῆς ἁπλότητος τῆς εἰς τὸν Χριστόν*. Τοσούτων τοίνυν μέλλων διδόναι εὐθύνας, κάθῃ γελῶν, καὶ ἀστεῖα λέγων, καὶ τρυφῇ προσέχων; “Ἂν γὰρ μὴ ταῦτα ποιήσω, φησίν, ἀλλὰ πενθήσω, τί τὸ ὄφελος;” Μέγιστον μὲν οὖν, καὶ τοσοῦτον ὅσον οὐδὲ τῷ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἔξωθεν δικαστηρίων, ὅσα ἂν δακρύσῃς, οὐκ ἐκφεύξῃ τὴν κόλασιν μετὰ τὴν ἀπόφασιν· ἐνταῦθα δέ, ἂν στυγνάσῃς μόνον, ἔλυσας τὴν ψῆφον, καὶ συγγνώμης [98] ἀπέλαυσας. Διὰ τοῦτο πολλὰ περὶ πένθους ἡμῖν ὁ Χριστὸς διαλέγεται, καὶ μακαρίζει τοὺς πενθοῦντας, καὶ ταλανίζει τοὺς γελῶντας. Οὐ γὰρ ἐστὶ τὸ θέατρον τοῦτο γέλωτος, οὐδὲ διὰ τοῦτο συνήλθομεν, ἵνα ἀνακαγχάζωμεν, ἀλλ’ ἵνα στενάξωμεν ⁷⁰, καὶ βασιλείαν ἐκ τοῦ στεναγμοῦ τούτου κληρονομήσωμεν. Σὺ δὲ βασιλεῖ μὲν παρεστώς, οὐδὲ ἁπλῶς μειδιάσαι ἀνέχῃ· τὸν δὲ τῶν ἀγγέλων Δεσπότην ἔχων ἔνοικον οὐχ ἕστηκας μετὰ τρόμου καὶ ⁷¹ σωφροσύνης τῆς προσηκούσης, ἀλλὰ γελᾷς, αὐτοῦ πολλάκις ὀργιζομένου; καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι τῶν ἁμαρτημάτων ταύτῃ μειζόνως παροξύνεις αὐτόν; Οὐ γὰρ οὕτω τοὺς ἁμαρτάνοντας, ὡς τοὺς μετὰ τὴν ἁμαρτίαν μὴ συστελλομένους ἀποστρέφεσθαι εἴωθεν ὁ Θεός. Ἀλλ’ ὅμως οὕτως εἰσὶν ἀναισθήτως τινὲς διακείμενοι, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ῥήματα λέγειν· ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο δακρῦσαί ποτε, ἀλλὰ δῴη μοι γελᾶν καὶ παίζειν ὁ Θεὸς πάντα τὸν χρόνον. Καὶ τί ταύτης τῆς διανοίας παιδικώτερον γένοιτ’ ἄν; οὐ γὰρ ὁ Θεὸς δίδωσι παίζειν, ἀλλ’ ὁ διάβολος. Ἄκουσον γοῦν, οἱ παίζοντες τί ἔπαθον· *Ἐκάθισε*, φησίν, *ὁ λαὸς φαγεῖν καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστησαν παίζειν*. Τοιοῦτοι ἦσαν οἱ ἐν Σοδόμοις, τοιοῦτοι οἱ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ ἐκείνων φησίν, *Ὅτι ἐν ὑπερηφανίᾳ, καὶ ἐν εὐθηνίᾳ, καὶ ἐν πλησμονῇ ἄρτων ἐσπατάλων*. Καὶ οἱ κατὰ τὸν Νῶε ὄντες τὴν κιβωτὸν ἐπὶ τοσούτοις ⁷² ὁρῶντες κατασκευαζομένην ἔτεσιν, ἀναλγήτως εὐφραίνοντο, μηδὲν τῶν μελλόντων προορώμενοι. Διὰ τοῦτο καὶ πάντας αὐτοὺς ἐπελθὼν παρέσυρεν ὁ κατακλυσμός, καὶ τὸ κοινὸν τῆς οἰκουμένης ναυάγιον τότε εἰργάσατο. ζ΄. Μὴ τοίνυν αἴτει παρὰ τοῦ Θεοῦ ταῦτα, ἃ παρὰ ⁵⁶ Θεὸς] Χριστὸς An. Ben. ⁵⁷ ἁγίους] add. αὐτοῦ A.B.C. ⁵⁸ &] καὶ iidem. ⁵⁹ ἕκαστος] add. ἡμῶν iidem. ⁶⁰ ἀγαθὰ] τὰ ἀγαθὰ D. ⁶¹ καὶ] ἐν Sav. Ben. ⁶² οὐδεὶς] τοῦτο οὐδεὶς D. E. οὐδεὶς τοῦτο F. ⁶³ οὔτε] Edd. οὐδὲ et mox περὶ αὐτοῦ (hoc F.) vid. Adnot. ⁶⁴ ἀλλὰ] ἀλλ’ ἢ F. ⁶⁵ παρίστασθαι F. ⁶⁶ ὧν om. A. B. C. ⁶⁷ μου] add. τοῦ ἐν οὐρανοῖς Edd. ⁶⁸ ὧν om. A. ⁶⁹ ὧν om. A. B. C. D. ⁷⁰ στενάξωμεν B. C. ⁷¹ μετὰ τρόμου καὶ] τρέμων καὶ μετὰ τρόμου Edd.] φόβου F. ⁷² ἐπὶ τοσούτοις . . ἔτεσιν] ἐπὶ τοσοῦτον... χρόνον Edd.

69 IN MATTHÆUM HOMIL. VI. 70 μένων δακρύῃ. Διὰ τοῦτο πρὸ τῶν ἄλλων τούτους ἐμακάριζεν ὁ Θεὸς ⁵⁶, *Μακάριοι οἱ πενθοῦντες*, λέγων. Καὶ πῶς ὁ Παῦλός φησι· *Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε*; Τὴν ἐκ τῶν δακρύων τούτων λέγων ἡδονήν. Ὥσπερ γὰρ ἡ διὰ κόσμον χαρὰ λύπην ἔχει συγκεκληρωμένην, οὕτω τὰ κατὰ Θεὸν δάκρυα χαρὰν βλαστάνει διηνεκῆ καὶ ἀμάραντον. Οὕτω καὶ ἡ πόρνη παρθένων ἐγένετο σεμνοτέρα, τούτῳ κατασχεθεῖσα τῷ πυρί. Ἐπειδὴ γὰρ διεθερμάνθη τῇ μετανοίᾳ, ἐξεδακχύθη λοιπὸν τῷ περὶ τὸν Χριστὸν πόθῳ, τὰς τρίχας λύουσα, καὶ τοὺς ἁγίους ⁵⁷ βρέχουσα πόδας τοῖς δάκρυσι, καὶ ταῖς ἰδίαις αὐτοὺς ἀπομάσσουσα κόμαις, καὶ τὸ μύρον κενοῦσα. Καὶ ταῦτα μὲν ἅπαντα ἔξωθεν ἐγίνετο· τὰ δὲ ἐν τῇ διανοίᾳ τελούμενα πολλῷ τούτων θερμότερα ἦν, ⁵⁸ & μόνος αὐτὸς ἔβλεπεν ὁ Θεός. Διὰ δὴ τοῦτο ἕκαστος ⁵⁹ ἀκούων, συγχαίρει τε αὐτῇ, καὶ εὐφραίνεται τοῖς ἐκείνης κατορθώμασι, καὶ πάντων ἀπαλλάττει τῶν ἐγκλημάτων αὐτήν. Εἰ δὲ ἡμεῖς οἱ πονηροὶ ταύτην φέρομεν τὴν ψῆφον, ἐννόησον τίνος ἀπέλαυσε παρὰ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, καὶ πόσα, καὶ πρὸ τῶν τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ἀπὸ τῆς μετανοίας [96] ἐκαρπώσατο ἀγαθά ⁶⁰. Καθάπερ γὰρ ὑετοῦ καταῤῥαγέντος σφοδροῦ αἰθρία γίνεται καθαρά, οὕτω καὶ δακρύων καταφερομένων γαλήνη γίνεται καὶ εὐδία, καὶ τὸ ἐκ τῶν ἁμαρτημάτων ἀφανίζεται σκότος. Καὶ ὥσπερ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, οὕτως ἀπὸ δακρύων καὶ ἐξομολογήσεως καθαιρόμεθα πάλιν, ἂν μὴ πρὸς ἐπίδειξιν τοῦτο ποιῶμεν καὶ πρὸς φιλοτιμίαν. Τὴν γὰρ οὕτω δακρύουσαν τῆς καλλωπιζομένης καὶ ⁶¹ ὑπογραφαῖς καὶ ἐπιτρίμμασι μᾶλλον κατηγορεῖσθαι φαίην ἂν εἶναι δίκαιον. Ἐγὼ γὰρ ἐκεῖνα ζητῶ τὰ δάκρυα τὰ μὴ πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλὰ πρὸς κατάνυξιν γινόμενα· τὰ λάθρα καὶ ἐν τοῖς ταμιείοις, καὶ μηδενὸς ὁρῶντος, ἀλλ’ ἠρέμα καὶ ἀψοφητὶ στάζοντα· τὰ ἀπὸ βάθους διανοίας, τὰ ἐν τῷ θλίβεσθαι καὶ ὀδυνᾶσθαι, τὰ διὰ τὸν Θεὸν μόνον γινόμενα, οἷα τὰ τῆς Ἄννης ἦν· *Τὰ γὰρ χείλη αὐτῆς*, φησίν, *ἐκινεῖτο, καὶ ἡ φωνὴ αὐτῆς οὐκ ἠκούετο*. Ἀλλὰ τὰ δάκρυα μόνα σάλπιγγος λαμπροτέραν ἠφίει φωνήν. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὴν μήτραν ἀνέῳξεν ὁ Θεός, καὶ τὴν σκληρὰν πέτραν ἁπαλὴν ἄρουραν εἰργάσατο. Ϛ΄. Ἂν οὕτω καὶ αὐτὸς δακρύῃς, μιμητὴς τοῦ Δεσπότου σου γέγονας. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐδάκρυσε, καὶ ἐπὶ Λαζάρου καὶ ἐπὶ τῆς πόλεως, καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰούδα διεταράχθη. Καὶ τοῦτο μὲν πολλάκις ἔστιν ἰδεῖν αὐτὸν ποιοῦντα, γελῶντα δὲ οὐδαμοῦ· ἀλλ’ οὐδὲ μειδιῶντα ἠρέμα· οὐκοῦν τῶν εὐαγγελιστῶν οὐδεὶς ⁶² εἴρηκε. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος, ὅτι μὲν ἐδάκρυσε, καὶ τριετίαν νύκτα καὶ ἡμέραν τοῦτο ἐποίει, καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ, καὶ ἕτεροι περὶ αὐτοῦ τοῦτο λέγουσιν· ὅτι δὲ ἐγέλασεν, οὐδαμοῦ οὔτε αὐτὸς εἴρηκεν, οὔτε ⁶³ ἄλλος οὐδὲ εἷς τῶν ἁγίων, οὔτε περὶ ἑαυτοῦ, οὔτε περὶ ἑτέρου τινὸς τοιούτου· [97] ἀλλὰ ⁶⁴ περὶ Σάῤῥας μόνης τοῦτο εἴρηται, ἡνίκα ἐπετιμήθη· καὶ περὶ τοῦ υἱοῦ Νῶε, ὅτε ἀντ’ ἐλευθέρου δοῦλος γέγονε. Καὶ ταῦτα λέγω, οὐ τὸν γέλωτα ἐκκόπτων, ἀλλὰ τὴν διάχυσιν ἀναιρῶν. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, θρύπτῃ καὶ διαῤῥέεις, τοσαύταις εὐθύναις ἔνοχος ὢν ἔτι, καὶ φοβερῷ μέλλων παραστήσεσθαι ⁶⁵ δικαστηρίῳ, καὶ πάντων παρέχειν λόγον μετὰ ἀκριβείας τῶν ἐνταῦθα γεγενημένων; *Καὶ γὰρ ὧν ἑκόντες καὶ ὧν ⁶⁶ ἄκοντες ἡμάρτομεν, δώσομεν λόγον· Ὃς γὰρ ἂν ἀρνήσηταί με*, φησίν, *ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, κἀγὼ ἀρνήσομαι αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου*. ⁶⁷ Καίτοιγε ἀκούσιος ἡ τοιαύτη ἄρνησις, ἀλλ’ ὅμως οὐ διαφεύγει τὴν κόλασιν, ἀλλὰ καὶ ταύτης δίδομεν εὐθύνας· καὶ ὧν ἴσμεν, καὶ ὧν ⁶⁸ οὐκ ἴσμεν· *Οὐδὲν γὰρ ἐμαυτῷ σύνοιδα*, φησίν, *ἀλλ’ οὐκ ἐν τούτῳ δεδικαίωμαι*. Καὶ ὧν κατὰ ἄγνοιαν, καὶ ὧν ⁶⁹ κατὰ γνῶσιν· *Μαρτυρῶ γὰρ αὐτοῖς*, φησίν, *ὅτι ζῆλον Θεοῦ ἔχουσιν, ἀλλ’ οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν*· ἀλλ’ ὅμως οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο εἰς ἀπολογίαν αὐτοῖς. Καὶ Κορινθίοις δὲ ἐπιστέλλων ἔλεγε· *Φοβοῦμαι μήπως ὡς ὁ ὄφις ἐξηπάτησεν Εὔαν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτοῦ, οὕτω φθαρῇ τὰ νοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῆς ἁπλότητος τῆς εἰς τὸν Χριστόν*. Τοσούτων τοίνυν μέλλων διδόναι εὐθύνας, κάθῃ γελῶν, καὶ ἀστεῖα λέγων, καὶ τρυφῇ προσέχων; “Ἂν γὰρ μὴ ταῦτα ποιήσω, φησίν, ἀλλὰ πενθήσω, τί τὸ ὄφελος;” Μέγιστον μὲν οὖν, καὶ τοσοῦτον ὅσον οὐδὲ τῷ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἔξωθεν δικαστηρίων, ὅσα ἂν δακρύσῃς, οὐκ ἐκφεύξῃ τὴν κόλασιν μετὰ τὴν ἀπόφασιν· ἐνταῦθα δέ, ἂν στυγνάσῃς μόνον, ἔλυσας τὴν ψῆφον, καὶ συγγνώμης [98] ἀπέλαυσας. Διὰ τοῦτο πολλὰ περὶ πένθους ἡμῖν ὁ Χριστὸς διαλέγεται, καὶ μακαρίζει τοὺς πενθοῦντας, καὶ ταλανίζει τοὺς γελῶντας. Οὐ γὰρ ἐστὶ τὸ θέατρον τοῦτο γέλωτος, οὐδὲ διὰ τοῦτο συνήλθομεν, ἵνα ἀνακαγχάζωμεν, ἀλλ’ ἵνα στενάξωμεν ⁷⁰, καὶ βασιλείαν ἐκ τοῦ στεναγμοῦ τούτου κληρονομήσωμεν. Σὺ δὲ βασιλεῖ μὲν παρεστώς, οὐδὲ ἁπλῶς μειδιάσαι ἀνέχῃ· τὸν δὲ τῶν ἀγγέλων Δεσπότην ἔχων ἔνοικον οὐχ ἕστηκας μετὰ τρόμου καὶ ⁷¹ σωφροσύνης τῆς προσηκούσης, ἀλλὰ γελᾷς, αὐτοῦ πολλάκις ὀργιζομένου; καὶ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι τῶν ἁμαρτημάτων ταύτῃ μειζόνως παροξύνεις αὐτόν; Οὐ γὰρ οὕτω τοὺς ἁμαρτάνοντας, ὡς τοὺς μετὰ τὴν ἁμαρτίαν μὴ συστελλομένους ἀποστρέφεσθαι εἴωθεν ὁ Θεός. Ἀλλ’ ὅμως οὕτως εἰσὶν ἀναισθήτως τινὲς διακείμενοι, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ῥήματα λέγειν· ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο δακρῦσαί ποτε, ἀλλὰ δῴη μοι γελᾶν καὶ παίζειν ὁ Θεὸς πάντα τὸν χρόνον. Καὶ τί ταύτης τῆς διανοίας παιδικώτερον γένοιτ’ ἄν; οὐ γὰρ ὁ Θεὸς δίδωσι παίζειν, ἀλλ’ ὁ διάβολος. Ἄκουσον γοῦν, οἱ παίζοντες τί ἔπαθον· *Ἐκάθισε*, φησίν, *ὁ λαὸς φαγεῖν καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστησαν παίζειν*. Τοιοῦτοι ἦσαν οἱ ἐν Σοδόμοις, τοιοῦτοι οἱ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ ἐκείνων φησίν, *Ὅτι ἐν ὑπερηφανίᾳ, καὶ ἐν εὐθηνίᾳ, καὶ ἐν πλησμονῇ ἄρτων ἐσπατάλων*. Καὶ οἱ κατὰ τὸν Νῶε ὄντες τὴν κιβωτὸν ἐπὶ τοσούτοις ⁷² ὁρῶντες κατασκευαζομένην ἔτεσιν, ἀναλγήτως εὐφραίνοντο, μηδὲν τῶν μελλόντων προορώμενοι. Διὰ τοῦτο καὶ πάντας αὐτοὺς ἐπελθὼν παρέσυρεν ὁ κατακλυσμός, καὶ τὸ κοινὸν τῆς οἰκουμένης ναυάγιον τότε εἰργάσατο. ζ΄. Μὴ τοίνυν αἴτει παρὰ τοῦ Θεοῦ ταῦτα, ἃ παρὰ ⁵⁶ Θεὸς] Χριστὸς An. Ben. ⁵⁷ ἁγίους] add. αὐτοῦ A.B.C. ⁵⁸ &] καὶ iidem. ⁵⁹ ἕκαστος] add. ἡμῶν iidem. ⁶⁰ ἀγαθὰ] τὰ ἀγαθὰ D. ⁶¹ καὶ] ἐν Sav. Ben. ⁶² οὐδεὶς] τοῦτο οὐδεὶς D. E. οὐδεὶς τοῦτο F. ⁶³ οὔτε] Edd. οὐδὲ et mox περὶ αὐτοῦ (hoc F.) vid. Adnot. ⁶⁴ ἀλλὰ] ἀλλ’ ἢ F. ⁶⁵ παρίστασθαι F. ⁶⁶ ὧν om. A. B. C. ⁶⁷ μου] add. τοῦ ἐν οὐρανοῖς Edd. ⁶⁸ ὧν om. A. ⁶⁹ ὧν om. A. B. C. D. ⁷⁰ στενάξωμεν B. C. ⁷¹ μετὰ τρόμου καὶ] τρέμων καὶ μετὰ τρόμου Edd.] φόβου F. ⁷² ἐπὶ τοσούτοις . . ἔτεσιν] ἐπὶ τοσοῦτον... χρόνον Edd.

τοῦ διαβόλου λαμβάνεις. Τοῦ γὰρ Θεοῦ, δοῦναι καρ-δίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην, νήφουσαν, σωφρονοῦσαν καὶ κατεσταλμένην, μετανοοῦσαν καὶ κατανενυγμένην. Ταῦτα ἐκείνου τὰ δῶρα, ἐπειδὴ καὶ τούτου ἡμῖν χρεία μάλιστα. Καὶ γὰρ ἀγὼν ἐφέστηκε χαλεπὸς, καὶ πρὸς τὰς ἀοράτους ἡμῖν δυνά-μεις ἡ πάλη, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἡ μάχη, πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας ὁ πόλεμος· καὶ ἀγαπητὸν σπουδάζοντας ἡμᾶς καὶ νήφοντας καὶ διεγηγερμένους, δυνηθῆναι τὴν ἀγρίαν ἐκείνην φάλαγγα ἐνεγκεῖν. Ἂν δὲ γελῶμεν καὶ παίζωμεν, καὶ διαπαντὸς ῥᾳθυμῶμεν, καὶ πρὸ τῆς συμβολῆς ὑπὸ τῆς οἰκείας καταπεσούμεθα ῥᾳθυμίας. Οὐ τοίνυν ἡμέτερον τὸ γελᾷν διηνεκῶς καὶ θρύπτεσθαι καὶ τρυφᾷν, ἀλλὰ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, τῶν πορνευομένων γυναικῶν, τῶν εἰς τοῦτο ἐξυρημένων ἀνδρῶν, τῶν παρασίτων, τῶν κολάκων· οὐ τῶν ἐπὶ τὸν οὐρανὸν κεκλημένων, οὐ τῶν εἰς τὴν ἄνω πόλιν ἐγγεγραμμέ-νων, οὐ τῶν ὅπλα βασταζόντων πνευματικὰ, ἀλλὰ τῶν τῷ διαβόλῳ τελουμένων. Ἐκεῖνος γάρ ἐστιν, ἐκεῖνος, ὁ καὶ τέχνην τὸ πρᾶγμα ποιήσας, ἵνα τοὺς στρατιώτας ἐκλύσῃ τοῦ Χριστοῦ, καὶ μαλακώτερα αὐτῶν ποιήσῃ τῆς προθυμίας τὰ νεῦρα. Διὰ τοῦτο καὶ θέατρα ᾠκοδόμησεν ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τοὺς γελωτοποιοὺς ἐκείνους ἀσκήσας, διὰ τῆς ἐκείνων λύ-μης κατὰ τῆς πόλεως ἁπάσης τὸν τοιοῦτον ἐνσκή-πτει λοιμόν· ἃ φεύγειν ὁ Παῦλος ἐκέλευσε, τὴν μωρο-λογίαν καὶ τὴν εὐτραπελίαν, ταῦτα διώκειν ἀναπεί-θων. Καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον τούτων ἡ τοῦ γέλωτός ἐστιν ὑπόθεσις. Ὅταν μὲν γὰρ βλάσφημόν τι εἴπωσιν ἢ αἰσχρὸν οἱ μῖμοι τῶν γελοίων ἐκείνων, τότε πολλοὶ τῶν ἀνοητοτέρων γελῶσι καὶ τέρπονται, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς λιθάζειν ἐχρῆν, ὑπὲρ τούτων κροτοῦντες, καὶ τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς διὰ τῆς ἡδονῆς ταύτης κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἕλκοντες κεφαλῆς. Οἱ γὰρ ἐπαινοῦντες τοὺς ταῦτα λέγοντας, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ λέγειν ἀναπείθοντες· διὸ καὶ τῆς κολάσεως τῆς ἐπὶ τούτοις κειμένης δικαιότερον ἂν εἶεν ὑπεύθυνοι. Εἰ γὰρ μηδεὶς ἦν ὁ τὰ τοιαῦτα θεώμενος, οὐδ’ ἂν ὁ ἀγω-νιζόμενος ἦν· ὅταν δὲ ἴδωσιν ὑμᾶς καὶ ἐργαστήρια καὶ τέχνας καὶ τὴν ἐκ τούτων πρόσοδον, καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὲρ τῆς ἐκεῖ διατριβῆς ἀφέντας, μείζονα δέχονται τὴν προθυμίαν, καὶ πλείονα περὶ ταῦτα ποιοῦνται σπουδήν. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐκείνους ἀπαλ-λάττων ἐγκλημάτων λέγω, ἀλλ’ ἵνα ὑμεῖς μάθητε, ὅτι τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ῥίζαν τῆς τοιαύτης παρανομίας ὑμεῖς μάλιστά ἐστε οἱ παρέχοντες, οἱ τὴν ἡμέραν ἅπασαν εἰς ταῦτα καταναλίσκοντες, καὶ τὰ σεμνὰ τοῦ γάμου πράγματα ἐκπομπεύοντες, καὶ τὸ μυστήριον τὸ μέγα παραδειγματίζοντες. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἐκεῖνος ὁ ταῦτα ὑποκρινόμενός ἐστιν ὁ πλημμελῶν, ὡς πρὸ ἐκείνου σὺ, ὁ ταῦτα κελεύων ποιεῖν· μᾶλλον δὲ οὐ κελεύων μόνον, ἀλλὰ καὶ σπουδάζων, καὶ εὐφραινό-μενος, καὶ γελῶν, καὶ ἐπαινῶν τὰ γινόμενα, καὶ παντὶ τρόπῳ συγκροτῶν τὰ τοιαῦτα ἐργαστήρια τῶν δαιμόνων. Ποίοις οὖν ὀφθαλμοῖς, εἰπέ μοι, λοιπὸν τὴν γυναῖκα ἐπὶ τῆς οἰκίας ὄψει, ἰδὼν αὐτὴν ὑβριζομένην ἐκεῖ; Πῶς δὲ οὐκ ἐρυθριᾷς ἀναμιμνησκόμενος τῆς συνοίκου, ἡνίκα ἂν τὴν φύσιν αὐτὴν παραδειγματι-ζομένην ἴδῃς;

τοῦ διαβόλου λαμβάνεις. Τοῦ γὰρ Θεοῦ, δοῦναι καρ-δίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην, νήφουσαν, σωφρονοῦσαν καὶ κατεσταλμένην, μετανοοῦσαν καὶ κατανενυγμένην. Ταῦτα ἐκείνου τὰ δῶρα, ἐπειδὴ καὶ τούτου ἡμῖν χρεία μάλιστα. Καὶ γὰρ ἀγὼν ἐφέστηκε χαλεπὸς, καὶ πρὸς τὰς ἀοράτους ἡμῖν δυνά-μεις ἡ πάλη, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἡ μάχη, πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας ὁ πόλεμος· καὶ ἀγαπητὸν σπουδάζοντας ἡμᾶς καὶ νήφοντας καὶ διεγηγερμένους, δυνηθῆναι τὴν ἀγρίαν ἐκείνην φάλαγγα ἐνεγκεῖν. Ἂν δὲ γελῶμεν καὶ παίζωμεν, καὶ διαπαντὸς ῥᾳθυμῶμεν, καὶ πρὸ τῆς συμβολῆς ὑπὸ τῆς οἰκείας καταπεσούμεθα ῥᾳθυμίας. Οὐ τοίνυν ἡμέτερον τὸ γελᾷν διηνεκῶς καὶ θρύπτεσθαι καὶ τρυφᾷν, ἀλλὰ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, τῶν πορνευομένων γυναικῶν, τῶν εἰς τοῦτο ἐξυρημένων ἀνδρῶν, τῶν παρασίτων, τῶν κολάκων· οὐ τῶν ἐπὶ τὸν οὐρανὸν κεκλημένων, οὐ τῶν εἰς τὴν ἄνω πόλιν ἐγγεγραμμέ-νων, οὐ τῶν ὅπλα βασταζόντων πνευματικὰ, ἀλλὰ τῶν τῷ διαβόλῳ τελουμένων. Ἐκεῖνος γάρ ἐστιν, ἐκεῖνος, ὁ καὶ τέχνην τὸ πρᾶγμα ποιήσας, ἵνα τοὺς στρατιώτας ἐκλύσῃ τοῦ Χριστοῦ, καὶ μαλακώτερα αὐτῶν ποιήσῃ τῆς προθυμίας τὰ νεῦρα. Διὰ τοῦτο καὶ θέατρα ᾠκοδόμησεν ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τοὺς γελωτοποιοὺς ἐκείνους ἀσκήσας, διὰ τῆς ἐκείνων λύ-μης κατὰ τῆς πόλεως ἁπάσης τὸν τοιοῦτον ἐνσκή-πτει λοιμόν· ἃ φεύγειν ὁ Παῦλος ἐκέλευσε, τὴν μωρο-λογίαν καὶ τὴν εὐτραπελίαν, ταῦτα διώκειν ἀναπεί-θων. Καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον τούτων ἡ τοῦ γέλωτός ἐστιν ὑπόθεσις. Ὅταν μὲν γὰρ βλάσφημόν τι εἴπωσιν ἢ αἰσχρὸν οἱ μῖμοι τῶν γελοίων ἐκείνων, τότε πολλοὶ τῶν ἀνοητοτέρων γελῶσι καὶ τέρπονται, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς λιθάζειν ἐχρῆν, ὑπὲρ τούτων κροτοῦντες, καὶ τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς διὰ τῆς ἡδονῆς ταύτης κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἕλκοντες κεφαλῆς. Οἱ γὰρ ἐπαινοῦντες τοὺς ταῦτα λέγοντας, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ λέγειν ἀναπείθοντες· διὸ καὶ τῆς κολάσεως τῆς ἐπὶ τούτοις κειμένης δικαιότερον ἂν εἶεν ὑπεύθυνοι. Εἰ γὰρ μηδεὶς ἦν ὁ τὰ τοιαῦτα θεώμενος, οὐδ’ ἂν ὁ ἀγω-νιζόμενος ἦν· ὅταν δὲ ἴδωσιν ὑμᾶς καὶ ἐργαστήρια καὶ τέχνας καὶ τὴν ἐκ τούτων πρόσοδον, καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὲρ τῆς ἐκεῖ διατριβῆς ἀφέντας, μείζονα δέχονται τὴν προθυμίαν, καὶ πλείονα περὶ ταῦτα ποιοῦνται σπουδήν. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐκείνους ἀπαλ-λάττων ἐγκλημάτων λέγω, ἀλλ’ ἵνα ὑμεῖς μάθητε, ὅτι τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ῥίζαν τῆς τοιαύτης παρανομίας ὑμεῖς μάλιστά ἐστε οἱ παρέχοντες, οἱ τὴν ἡμέραν ἅπασαν εἰς ταῦτα καταναλίσκοντες, καὶ τὰ σεμνὰ τοῦ γάμου πράγματα ἐκπομπεύοντες, καὶ τὸ μυστήριον τὸ μέγα παραδειγματίζοντες. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἐκεῖνος ὁ ταῦτα ὑποκρινόμενός ἐστιν ὁ πλημμελῶν, ὡς πρὸ ἐκείνου σὺ, ὁ ταῦτα κελεύων ποιεῖν· μᾶλλον δὲ οὐ κελεύων μόνον, ἀλλὰ καὶ σπουδάζων, καὶ εὐφραινό-μενος, καὶ γελῶν, καὶ ἐπαινῶν τὰ γινόμενα, καὶ παντὶ τρόπῳ συγκροτῶν τὰ τοιαῦτα ἐργαστήρια τῶν δαιμόνων. Ποίοις οὖν ὀφθαλμοῖς, εἰπέ μοι, λοιπὸν τὴν γυναῖκα ἐπὶ τῆς οἰκίας ὄψει, ἰδὼν αὐτὴν ὑβριζομένην ἐκεῖ; Πῶς δὲ οὐκ ἐρυθριᾷς ἀναμιμνησκόμενος τῆς συνοίκου, ἡνίκα ἂν τὴν φύσιν αὐτὴν παραδειγματι-ζομένην ἴδῃς;

τοῦ διαβόλου λαμβάνεις. Τοῦ γὰρ Θεοῦ, δοῦναι καρ-δίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην, νήφουσαν, σωφρονοῦσαν καὶ κατεσταλμένην, μετανοοῦσαν καὶ κατανενυγμένην. Ταῦτα ἐκείνου τὰ δῶρα, ἐπειδὴ καὶ τούτου ἡμῖν χρεία μάλιστα. Καὶ γὰρ ἀγὼν ἐφέστηκε χαλεπὸς, καὶ πρὸς τὰς ἀοράτους ἡμῖν δυνά-μεις ἡ πάλη, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἡ μάχη, πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας ὁ πόλεμος· καὶ ἀγαπητὸν σπουδάζοντας ἡμᾶς καὶ νήφοντας καὶ διεγηγερμένους, δυνηθῆναι τὴν ἀγρίαν ἐκείνην φάλαγγα ἐνεγκεῖν. Ἂν δὲ γελῶμεν καὶ παίζωμεν, καὶ διαπαντὸς ῥᾳθυμῶμεν, καὶ πρὸ τῆς συμβολῆς ὑπὸ τῆς οἰκείας καταπεσούμεθα ῥᾳθυμίας. Οὐ τοίνυν ἡμέτερον τὸ γελᾷν διηνεκῶς καὶ θρύπτεσθαι καὶ τρυφᾷν, ἀλλὰ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, τῶν πορνευομένων γυναικῶν, τῶν εἰς τοῦτο ἐξυρημένων ἀνδρῶν, τῶν παρασίτων, τῶν κολάκων· οὐ τῶν ἐπὶ τὸν οὐρανὸν κεκλημένων, οὐ τῶν εἰς τὴν ἄνω πόλιν ἐγγεγραμμέ-νων, οὐ τῶν ὅπλα βασταζόντων πνευματικὰ, ἀλλὰ τῶν τῷ διαβόλῳ τελουμένων. Ἐκεῖνος γάρ ἐστιν, ἐκεῖνος, ὁ καὶ τέχνην τὸ πρᾶγμα ποιήσας, ἵνα τοὺς στρατιώτας ἐκλύσῃ τοῦ Χριστοῦ, καὶ μαλακώτερα αὐτῶν ποιήσῃ τῆς προθυμίας τὰ νεῦρα. Διὰ τοῦτο καὶ θέατρα ᾠκοδόμησεν ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ τοὺς γελωτοποιοὺς ἐκείνους ἀσκήσας, διὰ τῆς ἐκείνων λύ-μης κατὰ τῆς πόλεως ἁπάσης τὸν τοιοῦτον ἐνσκή-πτει λοιμόν· ἃ φεύγειν ὁ Παῦλος ἐκέλευσε, τὴν μωρο-λογίαν καὶ τὴν εὐτραπελίαν, ταῦτα διώκειν ἀναπεί-θων. Καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον τούτων ἡ τοῦ γέλωτός ἐστιν ὑπόθεσις. Ὅταν μὲν γὰρ βλάσφημόν τι εἴπωσιν ἢ αἰσχρὸν οἱ μῖμοι τῶν γελοίων ἐκείνων, τότε πολλοὶ τῶν ἀνοητοτέρων γελῶσι καὶ τέρπονται, ὑπὲρ ὧν αὐτοὺς λιθάζειν ἐχρῆν, ὑπὲρ τούτων κροτοῦντες, καὶ τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς διὰ τῆς ἡδονῆς ταύτης κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἕλκοντες κεφαλῆς. Οἱ γὰρ ἐπαινοῦντες τοὺς ταῦτα λέγοντας, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ λέγειν ἀναπείθοντες· διὸ καὶ τῆς κολάσεως τῆς ἐπὶ τούτοις κειμένης δικαιότερον ἂν εἶεν ὑπεύθυνοι. Εἰ γὰρ μηδεὶς ἦν ὁ τὰ τοιαῦτα θεώμενος, οὐδ’ ἂν ὁ ἀγω-νιζόμενος ἦν· ὅταν δὲ ἴδωσιν ὑμᾶς καὶ ἐργαστήρια καὶ τέχνας καὶ τὴν ἐκ τούτων πρόσοδον, καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὲρ τῆς ἐκεῖ διατριβῆς ἀφέντας, μείζονα δέχονται τὴν προθυμίαν, καὶ πλείονα περὶ ταῦτα ποιοῦνται σπουδήν. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐκείνους ἀπαλ-λάττων ἐγκλημάτων λέγω, ἀλλ’ ἵνα ὑμεῖς μάθητε, ὅτι τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ῥίζαν τῆς τοιαύτης παρανομίας ὑμεῖς μάλιστά ἐστε οἱ παρέχοντες, οἱ τὴν ἡμέραν ἅπασαν εἰς ταῦτα καταναλίσκοντες, καὶ τὰ σεμνὰ τοῦ γάμου πράγματα ἐκπομπεύοντες, καὶ τὸ μυστήριον τὸ μέγα παραδειγματίζοντες. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἐκεῖνος ὁ ταῦτα ὑποκρινόμενός ἐστιν ὁ πλημμελῶν, ὡς πρὸ ἐκείνου σὺ, ὁ ταῦτα κελεύων ποιεῖν· μᾶλλον δὲ οὐ κελεύων μόνον, ἀλλὰ καὶ σπουδάζων, καὶ εὐφραινό-μενος, καὶ γελῶν, καὶ ἐπαινῶν τὰ γινόμενα, καὶ παντὶ τρόπῳ συγκροτῶν τὰ τοιαῦτα ἐργαστήρια τῶν δαιμόνων. Ποίοις οὖν ὀφθαλμοῖς, εἰπέ μοι, λοιπὸν τὴν γυναῖκα ἐπὶ τῆς οἰκίας ὄψει, ἰδὼν αὐτὴν ὑβριζομένην ἐκεῖ; Πῶς δὲ οὐκ ἐρυθριᾷς ἀναμιμνησκόμενος τῆς συνοίκου, ἡνίκα ἂν τὴν φύσιν αὐτὴν παραδειγματι-ζομένην ἴδῃς;

. 73 IN MATTHÆUM HOMIL. VII. 76 ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. Καὶ συναγαγών πάντας τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν,που ὁ Χριστὸς γεννᾶται. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. α'. Εἶδες ἅπαντα εἰς ἔλεγχον γινόμενα Ἰουδαϊκόν; Εως μὲν γὰρ αὐτὸν οὐκ ἐθεώρουν, οὐδὲ ὑπὸ τῆς βασκανίας ἡλίσκοντο, μετὰ ἀληθείας τὰς μαρ τυρίας διηγόρευον· ἐπειδὴ δὲ εἶδον τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων έγγινομένην " δόξαν, ὑπὸ τοῦ φθόνου κατασχεθέντες λοιπόν προὔδωκαν τὴν ἀλήθειαν. Αλλ' ἡ ἀλήθεια διὰ πάντων ἤρετο, καὶ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν μειζόνως συνεκροτεῖτο. Ορα γοῦν καὶ ἐνταῦθα πῶς θαυμαστὰ καὶ παράδοξα οἰκονομεῖται πράγματα. Ὁμοῦ τε γὰρ καὶ μανθάνουσι τι πλέον παρ' ἀλλήλων, καὶ διδάσκουσιν ἀλλήλους, οἵ τε βάρ- βαροι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι παρὰ [103] τῶν μάγων ἤκουον, ὅτι καὶ ἀστὴρ αὐτὸν ἐπὶ τῆς Περσῶν ἐκήρυξε χώρας· οἱ δὲ μάγοι παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐμάνθανον, ὅτι τοῦτον, ὃν ὁ ἀστὴρ ἐκήρυ- ξε ", καὶ προφῆται πρὸ πολλῶν ἄνωθεν διηγόρευον χρόνων· καὶ τῆς ἐρωτήσεως ἡ ὑπόθεσις διδασκαλίας σαφεστέρας τε καὶ ἀκριβεστέρας ἑκατέροις τε ἀπό δειξις γέγονε· καὶ οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ τὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ ἄκοντες ἀναγκάζονται ἀναγινώσκειν γράμματα, καὶ τὴν προφητείαν ἑρμηνεύειν, εἰ καὶ μὴ πᾶσαν. Εἰπόντες γὰρ τὴν Βηθλεὲμ, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐξελεύσεται ὁ ποιμαίνων τὸν Ἰσραὴλ, λοιπὸν οὐκέτι προσέθηκαν τὸ ἑξῆς, κολακεύοντες τὸν βασι λέα. Τί δὲ τοῦτο ἦν ; Ὅτι αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρ χῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Καὶ τίνος ένεκεν, φησίν, εἰ ἐκεῖθεν ἔμελλε παραγίνεσθαι δ, ἐν Ναζαρέτ μετά τὸν τόκον διήγε, καὶ συνεσκίαζε τὴν προφητείαν; Καὶ μὴν οὐ συνεσκίασεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐξεκάλυψε. Τὸ γὰρ, ἐκεῖ τῆς μητρὸς οἰκούσης διαπαντός, ἐνταῦθα γεννηθῆναι δείκνυσιν ἐξ οἰκονομίας τὸ πρᾶγμα γινό μενον. Διά τοι τοῦτο οὐδὲ εὐθέως τεχθεὶς ἐξῆλθεν ἐκεῖ- θεν, ἀλλ' ἐποίησεν ἡμέρας τεσσαράκοντα, τοῖς βουλο μένοις περιεργάζεσθαι διδοὺς μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν ἅπαντα. Καὶ γὰρ πολλὰ ἦν τὰ κινοῦντα πρὸς τὴν τοιαύτην ζήτησιν, εἴ γε προσέχειν ἐβούλοντο. Καὶ γὰρ ἐλθόντων τῶν μάγων, ἀναπτερώθη πᾶσα ἡ πόλις, καὶ μετὰ τῆς πόλεως ὁ βασιλεὺς, καὶ ὁ προφήτης εἰς μέσον παρήγετο, καὶ δικαστήριον μέγιστον συνε εκροτεῖτο, καὶ ἕτερα δὲ πλείονα γέγονεν αὐτόθι, ἅπερ 4 Λουκᾶς μετὰ ἀκριβείας διηγεῖται ἅπαντα· οἷον τα κατὰ τὴν ᾿Ανναν, καὶ τὸν Συμεών, καὶ τὸν Ζαχαρίαν, καὶ τοὺς ἀγγέλους, καὶ τοὺς ποιμένας, ἅπερ ἅπαντα τοῖς προσέχουσιν ἱκανὰ ἦν παρασχεῖν ἀφορμὰς τὸ [104] γεγενημένον εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἀπὸ Περσίδος ἐλθόντες οἱ μάγοι οὐκ ἠγνόησαν τὸν τόπον, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐκεῖ διατρίβοντες ταῦτα μαθεῖν ἡδύναντο. Εδειξε μὲν οὖν ἐξ ἀρχῆς ἑαυτὸν διὰ πολλῶν θαυμά των· ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν, κρύψας τὸν μετ 88 ταξὺ χρόνον ἑαυτὸν, πάλιν ἐξ ἑτέρας ἀπεκάλυψε λαμπροτέρας ἀρχῆς. Οὐδὲ γὰρ οἱ μάγοι λοιπὸν, οὐδὲ ὁ ἀστὴρ, ἀλλ᾽ ὁ Πατὴρ ἄνωθεν ἐκήρυττεν ἐπὶ τῶν Ιορδανείων ρείθρων· καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ " ἐπεφοίτα, τὴν φωνὴν ἐκείνην ἕλκον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ βαπτι ζομένου· καὶ Ἰωάννης μετὰ παρρησίας ἁπάσης παν ταχοῦ τῆς Ἰουδαίας ἐβόα, τὴν οἰκουμένην, τὴν ἀοί κητον τῆς τοιαύτης διδασκαλίας πληρῶν· καὶ ἡ τῶν θαυμάτων δὲ μαρτυρία, καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ ἡ κτίσις ἅπασα λαμπρὰν ὑπὲρ αὐτοῦ ἠφίει φωνήν. Παρὰ δὲ τὸν καιρὸν τῶν ὠδίνων τοσαῦτα ἐγίνετο, ὅσα εἰκὸς ἠρέμα δεῖξαι τὸν παραγεγονότα. "Ινα γὰρ μὴ λέγωσιν οἱ Ἰουδαῖοι ”, ὅτι οὐκ ἴσμεν πότε ἐτέχθη, οὐδὲ ἐν ποίῳ χωρίῳ, τά τε κατὰ τοὺς μάγους πάντα ᾠκονομήθη, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ εἰρήκαμεν· ὥστε οὐ δεμίαν αἰτίαν ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, μὴ ζητήσαντες τὸ γεγενημένον. 94 β'. Σκόπει δὲ καὶ τῆς προφητείας τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ μενεῖ, ἀλλ᾽, ἐξελεύσεται. Ὥστε καὶ τοῦτο προφητείας ἦν, τὸ γεννηθῆναι ἐκεῖ μόνον. Τινὲς δὲ αὐτῶν ἀναισχυντοῦντες οι φασι, περὶ τοῦ Ζοροβάβελ ταῦτα εἰρῆσθαι· καὶ πῶς ἂν ἔχοιεν λόγον ; Οὐ γὰρ δὴ, αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Πῶς δὲ τὸ ἐν ἀρχῇ λεχθέν, ὅτι Εκ σοῦ ἐξελεύσεται, ἀρμόσειεν ἂν ἐκείνῳ; Οὐ γὰρ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, ἀλλ' ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἐτέχθη· ὅθεν καὶ Ζοροβάβελ [105] ἐκλήθη, διὰ τὸ ἐκεῖ σπαρῆναι. Καὶ ὅσοι τὴν Σύρων ἴσασι γλῶτταν, ἴσασι τὸ λεγόμενον. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ὁ μετὰ ταῦτα χρόνος ἅπας ἱκανὸς συστῆσαι τὴν μαρτυρίαν. Τί γάρ φησιν; Οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι τῆς περιφανείας, λέγων, ὅτι, ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται. Οὐδεὶς δὲ ἕτερος λαμπρίν καὶ περιφανὲς ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἐποίησεν, ἀλλ᾽ ἢ μέσ νος αὐτός. Μετὰ γοῦν τὸν τόκον ἐκεῖνον, ἀπὸ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης ἔρχονται οψόμενοι τὴν φάτνην καὶ τῆς καλύβης τὸν τόπον· ὅπερ ἄνωθεν ὁ προφήτης προανεφώνησε, λέγων· Οὐδαμῶς ἐλα- χίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· τουτέστιν, ἐν τοῖς φυλάρχοις. Τοῦτο δὲ εἰπὼν καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ περιέλαβεν. Ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτω προσείχον, καίτοι τῆς ὠφελείας εἰς αὐτοὺς διαβαινούσης. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ περὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ διαλέγονται οι προ- φῆται ἐν ἀρχῇ τοσοῦτον, ὅσον περὶ τῆς εὐεργεσίας τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης εἰς αὐτούς. Καὶ γὰρ ἡνίκα ἔτικτεν ἡ παρθένος· Καλέσεις, φησί, τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ Ἰησοῦν· καὶ ἐπάγει λέγων· Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ οἱ μάγοι δὲ οὐκ ἔλεγον, ποῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' Ο τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ Ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. Έδει γὰρ καὶ συγκαταβατικώτε το ἐπιγινομένην D. F. Sav. οι ανεκήρυξε Edd. ἑκατέροις om. F. Αn. οι παραγενέσθαι Γ. θεν ἐκεῖθεν ήλθεν F. cui favent An. Ep. ἐξῆλθεν] ἦλθεν pr. D. οι ἀνεκήρυττεν Β. Ε. » 98 οἱ Ἰουδαῖοι om. F. Ep. Λη. Arm. οι ἀναισθητοῦντες Γ. Εp. " το εξηλα · ἐξῆλο δὲ om. i.

. 73 IN MATTHÆUM HOMIL. VII. 76 ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. Καὶ συναγαγών πάντας τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν,που ὁ Χριστὸς γεννᾶται. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. α'. Εἶδες ἅπαντα εἰς ἔλεγχον γινόμενα Ἰουδαϊκόν; Εως μὲν γὰρ αὐτὸν οὐκ ἐθεώρουν, οὐδὲ ὑπὸ τῆς βασκανίας ἡλίσκοντο, μετὰ ἀληθείας τὰς μαρ τυρίας διηγόρευον· ἐπειδὴ δὲ εἶδον τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων έγγινομένην " δόξαν, ὑπὸ τοῦ φθόνου κατασχεθέντες λοιπόν προὔδωκαν τὴν ἀλήθειαν. Αλλ' ἡ ἀλήθεια διὰ πάντων ἤρετο, καὶ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν μειζόνως συνεκροτεῖτο. Ορα γοῦν καὶ ἐνταῦθα πῶς θαυμαστὰ καὶ παράδοξα οἰκονομεῖται πράγματα. Ὁμοῦ τε γὰρ καὶ μανθάνουσι τι πλέον παρ' ἀλλήλων, καὶ διδάσκουσιν ἀλλήλους, οἵ τε βάρ- βαροι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι παρὰ [103] τῶν μάγων ἤκουον, ὅτι καὶ ἀστὴρ αὐτὸν ἐπὶ τῆς Περσῶν ἐκήρυξε χώρας· οἱ δὲ μάγοι παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐμάνθανον, ὅτι τοῦτον, ὃν ὁ ἀστὴρ ἐκήρυ- ξε ", καὶ προφῆται πρὸ πολλῶν ἄνωθεν διηγόρευον χρόνων· καὶ τῆς ἐρωτήσεως ἡ ὑπόθεσις διδασκαλίας σαφεστέρας τε καὶ ἀκριβεστέρας ἑκατέροις τε ἀπό δειξις γέγονε· καὶ οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ τὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ ἄκοντες ἀναγκάζονται ἀναγινώσκειν γράμματα, καὶ τὴν προφητείαν ἑρμηνεύειν, εἰ καὶ μὴ πᾶσαν. Εἰπόντες γὰρ τὴν Βηθλεὲμ, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐξελεύσεται ὁ ποιμαίνων τὸν Ἰσραὴλ, λοιπὸν οὐκέτι προσέθηκαν τὸ ἑξῆς, κολακεύοντες τὸν βασι λέα. Τί δὲ τοῦτο ἦν ; Ὅτι αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρ χῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Καὶ τίνος ένεκεν, φησίν, εἰ ἐκεῖθεν ἔμελλε παραγίνεσθαι δ, ἐν Ναζαρέτ μετά τὸν τόκον διήγε, καὶ συνεσκίαζε τὴν προφητείαν; Καὶ μὴν οὐ συνεσκίασεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐξεκάλυψε. Τὸ γὰρ, ἐκεῖ τῆς μητρὸς οἰκούσης διαπαντός, ἐνταῦθα γεννηθῆναι δείκνυσιν ἐξ οἰκονομίας τὸ πρᾶγμα γινό μενον. Διά τοι τοῦτο οὐδὲ εὐθέως τεχθεὶς ἐξῆλθεν ἐκεῖ- θεν, ἀλλ' ἐποίησεν ἡμέρας τεσσαράκοντα, τοῖς βουλο μένοις περιεργάζεσθαι διδοὺς μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν ἅπαντα. Καὶ γὰρ πολλὰ ἦν τὰ κινοῦντα πρὸς τὴν τοιαύτην ζήτησιν, εἴ γε προσέχειν ἐβούλοντο. Καὶ γὰρ ἐλθόντων τῶν μάγων, ἀναπτερώθη πᾶσα ἡ πόλις, καὶ μετὰ τῆς πόλεως ὁ βασιλεὺς, καὶ ὁ προφήτης εἰς μέσον παρήγετο, καὶ δικαστήριον μέγιστον συνε εκροτεῖτο, καὶ ἕτερα δὲ πλείονα γέγονεν αὐτόθι, ἅπερ 4 Λουκᾶς μετὰ ἀκριβείας διηγεῖται ἅπαντα· οἷον τα κατὰ τὴν ᾿Ανναν, καὶ τὸν Συμεών, καὶ τὸν Ζαχαρίαν, καὶ τοὺς ἀγγέλους, καὶ τοὺς ποιμένας, ἅπερ ἅπαντα τοῖς προσέχουσιν ἱκανὰ ἦν παρασχεῖν ἀφορμὰς τὸ [104] γεγενημένον εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἀπὸ Περσίδος ἐλθόντες οἱ μάγοι οὐκ ἠγνόησαν τὸν τόπον, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐκεῖ διατρίβοντες ταῦτα μαθεῖν ἡδύναντο. Εδειξε μὲν οὖν ἐξ ἀρχῆς ἑαυτὸν διὰ πολλῶν θαυμά των· ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν, κρύψας τὸν μετ 88 ταξὺ χρόνον ἑαυτὸν, πάλιν ἐξ ἑτέρας ἀπεκάλυψε λαμπροτέρας ἀρχῆς. Οὐδὲ γὰρ οἱ μάγοι λοιπὸν, οὐδὲ ὁ ἀστὴρ, ἀλλ᾽ ὁ Πατὴρ ἄνωθεν ἐκήρυττεν ἐπὶ τῶν Ιορδανείων ρείθρων· καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ " ἐπεφοίτα, τὴν φωνὴν ἐκείνην ἕλκον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ βαπτι ζομένου· καὶ Ἰωάννης μετὰ παρρησίας ἁπάσης παν ταχοῦ τῆς Ἰουδαίας ἐβόα, τὴν οἰκουμένην, τὴν ἀοί κητον τῆς τοιαύτης διδασκαλίας πληρῶν· καὶ ἡ τῶν θαυμάτων δὲ μαρτυρία, καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ ἡ κτίσις ἅπασα λαμπρὰν ὑπὲρ αὐτοῦ ἠφίει φωνήν. Παρὰ δὲ τὸν καιρὸν τῶν ὠδίνων τοσαῦτα ἐγίνετο, ὅσα εἰκὸς ἠρέμα δεῖξαι τὸν παραγεγονότα. "Ινα γὰρ μὴ λέγωσιν οἱ Ἰουδαῖοι ”, ὅτι οὐκ ἴσμεν πότε ἐτέχθη, οὐδὲ ἐν ποίῳ χωρίῳ, τά τε κατὰ τοὺς μάγους πάντα ᾠκονομήθη, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ εἰρήκαμεν· ὥστε οὐ δεμίαν αἰτίαν ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, μὴ ζητήσαντες τὸ γεγενημένον. 94 β'. Σκόπει δὲ καὶ τῆς προφητείας τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ μενεῖ, ἀλλ᾽, ἐξελεύσεται. Ὥστε καὶ τοῦτο προφητείας ἦν, τὸ γεννηθῆναι ἐκεῖ μόνον. Τινὲς δὲ αὐτῶν ἀναισχυντοῦντες οι φασι, περὶ τοῦ Ζοροβάβελ ταῦτα εἰρῆσθαι· καὶ πῶς ἂν ἔχοιεν λόγον ; Οὐ γὰρ δὴ, αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Πῶς δὲ τὸ ἐν ἀρχῇ λεχθέν, ὅτι Εκ σοῦ ἐξελεύσεται, ἀρμόσειεν ἂν ἐκείνῳ; Οὐ γὰρ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, ἀλλ' ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἐτέχθη· ὅθεν καὶ Ζοροβάβελ [105] ἐκλήθη, διὰ τὸ ἐκεῖ σπαρῆναι. Καὶ ὅσοι τὴν Σύρων ἴσασι γλῶτταν, ἴσασι τὸ λεγόμενον. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ὁ μετὰ ταῦτα χρόνος ἅπας ἱκανὸς συστῆσαι τὴν μαρτυρίαν. Τί γάρ φησιν; Οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι τῆς περιφανείας, λέγων, ὅτι, ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται. Οὐδεὶς δὲ ἕτερος λαμπρίν καὶ περιφανὲς ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἐποίησεν, ἀλλ᾽ ἢ μέσ νος αὐτός. Μετὰ γοῦν τὸν τόκον ἐκεῖνον, ἀπὸ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης ἔρχονται οψόμενοι τὴν φάτνην καὶ τῆς καλύβης τὸν τόπον· ὅπερ ἄνωθεν ὁ προφήτης προανεφώνησε, λέγων· Οὐδαμῶς ἐλα- χίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· τουτέστιν, ἐν τοῖς φυλάρχοις. Τοῦτο δὲ εἰπὼν καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ περιέλαβεν. Ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτω προσείχον, καίτοι τῆς ὠφελείας εἰς αὐτοὺς διαβαινούσης. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ περὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ διαλέγονται οι προ- φῆται ἐν ἀρχῇ τοσοῦτον, ὅσον περὶ τῆς εὐεργεσίας τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης εἰς αὐτούς. Καὶ γὰρ ἡνίκα ἔτικτεν ἡ παρθένος· Καλέσεις, φησί, τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ Ἰησοῦν· καὶ ἐπάγει λέγων· Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ οἱ μάγοι δὲ οὐκ ἔλεγον, ποῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' Ο τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ Ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. Έδει γὰρ καὶ συγκαταβατικώτε το ἐπιγινομένην D. F. Sav. οι ανεκήρυξε Edd. ἑκατέροις om. F. Αn. οι παραγενέσθαι Γ. θεν ἐκεῖθεν ήλθεν F. cui favent An. Ep. ἐξῆλθεν] ἦλθεν pr. D. οι ἀνεκήρυττεν Β. Ε. » 98 οἱ Ἰουδαῖοι om. F. Ep. Λη. Arm. οι ἀναισθητοῦντες Γ. Εp. " το εξηλα · ἐξῆλο δὲ om. i.

. 73 IN MATTHÆUM HOMIL. VII. 76 ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. Καὶ συναγαγών πάντας τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμ ματεῖς τοῦ λαοῦ, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν,που ὁ Χριστὸς γεννᾶται. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. α'. Εἶδες ἅπαντα εἰς ἔλεγχον γινόμενα Ἰουδαϊκόν; Εως μὲν γὰρ αὐτὸν οὐκ ἐθεώρουν, οὐδὲ ὑπὸ τῆς βασκανίας ἡλίσκοντο, μετὰ ἀληθείας τὰς μαρ τυρίας διηγόρευον· ἐπειδὴ δὲ εἶδον τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων έγγινομένην " δόξαν, ὑπὸ τοῦ φθόνου κατασχεθέντες λοιπόν προὔδωκαν τὴν ἀλήθειαν. Αλλ' ἡ ἀλήθεια διὰ πάντων ἤρετο, καὶ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν μειζόνως συνεκροτεῖτο. Ορα γοῦν καὶ ἐνταῦθα πῶς θαυμαστὰ καὶ παράδοξα οἰκονομεῖται πράγματα. Ὁμοῦ τε γὰρ καὶ μανθάνουσι τι πλέον παρ' ἀλλήλων, καὶ διδάσκουσιν ἀλλήλους, οἵ τε βάρ- βαροι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι παρὰ [103] τῶν μάγων ἤκουον, ὅτι καὶ ἀστὴρ αὐτὸν ἐπὶ τῆς Περσῶν ἐκήρυξε χώρας· οἱ δὲ μάγοι παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐμάνθανον, ὅτι τοῦτον, ὃν ὁ ἀστὴρ ἐκήρυ- ξε ", καὶ προφῆται πρὸ πολλῶν ἄνωθεν διηγόρευον χρόνων· καὶ τῆς ἐρωτήσεως ἡ ὑπόθεσις διδασκαλίας σαφεστέρας τε καὶ ἀκριβεστέρας ἑκατέροις τε ἀπό δειξις γέγονε· καὶ οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ τὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ ἄκοντες ἀναγκάζονται ἀναγινώσκειν γράμματα, καὶ τὴν προφητείαν ἑρμηνεύειν, εἰ καὶ μὴ πᾶσαν. Εἰπόντες γὰρ τὴν Βηθλεὲμ, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐξελεύσεται ὁ ποιμαίνων τὸν Ἰσραὴλ, λοιπὸν οὐκέτι προσέθηκαν τὸ ἑξῆς, κολακεύοντες τὸν βασι λέα. Τί δὲ τοῦτο ἦν ; Ὅτι αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρ χῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Καὶ τίνος ένεκεν, φησίν, εἰ ἐκεῖθεν ἔμελλε παραγίνεσθαι δ, ἐν Ναζαρέτ μετά τὸν τόκον διήγε, καὶ συνεσκίαζε τὴν προφητείαν; Καὶ μὴν οὐ συνεσκίασεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐξεκάλυψε. Τὸ γὰρ, ἐκεῖ τῆς μητρὸς οἰκούσης διαπαντός, ἐνταῦθα γεννηθῆναι δείκνυσιν ἐξ οἰκονομίας τὸ πρᾶγμα γινό μενον. Διά τοι τοῦτο οὐδὲ εὐθέως τεχθεὶς ἐξῆλθεν ἐκεῖ- θεν, ἀλλ' ἐποίησεν ἡμέρας τεσσαράκοντα, τοῖς βουλο μένοις περιεργάζεσθαι διδοὺς μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν ἅπαντα. Καὶ γὰρ πολλὰ ἦν τὰ κινοῦντα πρὸς τὴν τοιαύτην ζήτησιν, εἴ γε προσέχειν ἐβούλοντο. Καὶ γὰρ ἐλθόντων τῶν μάγων, ἀναπτερώθη πᾶσα ἡ πόλις, καὶ μετὰ τῆς πόλεως ὁ βασιλεὺς, καὶ ὁ προφήτης εἰς μέσον παρήγετο, καὶ δικαστήριον μέγιστον συνε εκροτεῖτο, καὶ ἕτερα δὲ πλείονα γέγονεν αὐτόθι, ἅπερ 4 Λουκᾶς μετὰ ἀκριβείας διηγεῖται ἅπαντα· οἷον τα κατὰ τὴν ᾿Ανναν, καὶ τὸν Συμεών, καὶ τὸν Ζαχαρίαν, καὶ τοὺς ἀγγέλους, καὶ τοὺς ποιμένας, ἅπερ ἅπαντα τοῖς προσέχουσιν ἱκανὰ ἦν παρασχεῖν ἀφορμὰς τὸ [104] γεγενημένον εὑρεῖν. Εἰ γὰρ ἀπὸ Περσίδος ἐλθόντες οἱ μάγοι οὐκ ἠγνόησαν τὸν τόπον, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐκεῖ διατρίβοντες ταῦτα μαθεῖν ἡδύναντο. Εδειξε μὲν οὖν ἐξ ἀρχῆς ἑαυτὸν διὰ πολλῶν θαυμά των· ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν, κρύψας τὸν μετ 88 ταξὺ χρόνον ἑαυτὸν, πάλιν ἐξ ἑτέρας ἀπεκάλυψε λαμπροτέρας ἀρχῆς. Οὐδὲ γὰρ οἱ μάγοι λοιπὸν, οὐδὲ ὁ ἀστὴρ, ἀλλ᾽ ὁ Πατὴρ ἄνωθεν ἐκήρυττεν ἐπὶ τῶν Ιορδανείων ρείθρων· καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ " ἐπεφοίτα, τὴν φωνὴν ἐκείνην ἕλκον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ βαπτι ζομένου· καὶ Ἰωάννης μετὰ παρρησίας ἁπάσης παν ταχοῦ τῆς Ἰουδαίας ἐβόα, τὴν οἰκουμένην, τὴν ἀοί κητον τῆς τοιαύτης διδασκαλίας πληρῶν· καὶ ἡ τῶν θαυμάτων δὲ μαρτυρία, καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ ἡ κτίσις ἅπασα λαμπρὰν ὑπὲρ αὐτοῦ ἠφίει φωνήν. Παρὰ δὲ τὸν καιρὸν τῶν ὠδίνων τοσαῦτα ἐγίνετο, ὅσα εἰκὸς ἠρέμα δεῖξαι τὸν παραγεγονότα. "Ινα γὰρ μὴ λέγωσιν οἱ Ἰουδαῖοι ”, ὅτι οὐκ ἴσμεν πότε ἐτέχθη, οὐδὲ ἐν ποίῳ χωρίῳ, τά τε κατὰ τοὺς μάγους πάντα ᾠκονομήθη, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ εἰρήκαμεν· ὥστε οὐ δεμίαν αἰτίαν ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, μὴ ζητήσαντες τὸ γεγενημένον. 94 β'. Σκόπει δὲ καὶ τῆς προφητείας τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ μενεῖ, ἀλλ᾽, ἐξελεύσεται. Ὥστε καὶ τοῦτο προφητείας ἦν, τὸ γεννηθῆναι ἐκεῖ μόνον. Τινὲς δὲ αὐτῶν ἀναισχυντοῦντες οι φασι, περὶ τοῦ Ζοροβάβελ ταῦτα εἰρῆσθαι· καὶ πῶς ἂν ἔχοιεν λόγον ; Οὐ γὰρ δὴ, αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Πῶς δὲ τὸ ἐν ἀρχῇ λεχθέν, ὅτι Εκ σοῦ ἐξελεύσεται, ἀρμόσειεν ἂν ἐκείνῳ; Οὐ γὰρ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, ἀλλ' ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἐτέχθη· ὅθεν καὶ Ζοροβάβελ [105] ἐκλήθη, διὰ τὸ ἐκεῖ σπαρῆναι. Καὶ ὅσοι τὴν Σύρων ἴσασι γλῶτταν, ἴσασι τὸ λεγόμενον. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων, καὶ ὁ μετὰ ταῦτα χρόνος ἅπας ἱκανὸς συστῆσαι τὴν μαρτυρίαν. Τί γάρ φησιν; Οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι τῆς περιφανείας, λέγων, ὅτι, ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται. Οὐδεὶς δὲ ἕτερος λαμπρίν καὶ περιφανὲς ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἐποίησεν, ἀλλ᾽ ἢ μέσ νος αὐτός. Μετὰ γοῦν τὸν τόκον ἐκεῖνον, ἀπὸ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης ἔρχονται οψόμενοι τὴν φάτνην καὶ τῆς καλύβης τὸν τόπον· ὅπερ ἄνωθεν ὁ προφήτης προανεφώνησε, λέγων· Οὐδαμῶς ἐλα- χίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· τουτέστιν, ἐν τοῖς φυλάρχοις. Τοῦτο δὲ εἰπὼν καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ περιέλαβεν. Ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτω προσείχον, καίτοι τῆς ὠφελείας εἰς αὐτοὺς διαβαινούσης. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ περὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ διαλέγονται οι προ- φῆται ἐν ἀρχῇ τοσοῦτον, ὅσον περὶ τῆς εὐεργεσίας τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης εἰς αὐτούς. Καὶ γὰρ ἡνίκα ἔτικτεν ἡ παρθένος· Καλέσεις, φησί, τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ Ἰησοῦν· καὶ ἐπάγει λέγων· Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Καὶ οἱ μάγοι δὲ οὐκ ἔλεγον, ποῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' Ο τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ Ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. Έδει γὰρ καὶ συγκαταβατικώτε το ἐπιγινομένην D. F. Sav. οι ανεκήρυξε Edd. ἑκατέροις om. F. Αn. οι παραγενέσθαι Γ. θεν ἐκεῖθεν ήλθεν F. cui favent An. Ep. ἐξῆλθεν] ἦλθεν pr. D. οι ἀνεκήρυττεν Β. Ε. » 98 οἱ Ἰουδαῖοι om. F. Ep. Λη. Arm. οι ἀναισθητοῦντες Γ. Εp. " το εξηλα · ἐξῆλο δὲ om. i.

75 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ρον διαλέγεσθαι ἐν προοιμίοις, ἵνα μὴ σκανδαλίζων- ται, καὶ τὰ περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν κηρύττειν, ἵνα τούτῳ μᾶλλον ἐνάγωνται. Οσαι γοῦν πρῶται φέρον- ται μαρτυρίαι, καὶ ὧν εὐθέως παρὰ τὴν γέννησιν καιρὸς ἦν, οὐδὲν μέγα, οὐδὲ ὑψηλὸν περὶ αὐτοῦ λέγου- σιν, οὐδὲ οἷον αἱ μετὰ τὴν τῶν σημείων ἐπίδειξιν· ἐκεῖναι σε γὰρ τρανότερον περὶ τῆς αὐτοῦ ἀξίας δια- λέγονται. Οτε γοῦν μετὰ πολλὰ οι θαύματα παιδία ὕμνους εἰς αὐτὸν ᾗδον, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφή- της· Ἐκ στόματος [106] νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον· καὶ πάλιν· Οτι ὄψομαι τους οὐρανοὺς ἔργα τῶν δακτύλων σου ὅπερ δημιουρ- γὸν αὐτὸν δείκνυσι τοῦ παντὸς ὄντα. Καὶ ἡ μετὰ τὴν ἀνάληψιν δὲ παραχθεῖσα μαρτυρία τὸ πρὸς τὸν Πα- τέρα ὁμότιμον δηλοῖ· Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Καὶ ὁ Ἡσαΐας δέ φησιν, ὅτι· ῾Ο ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ᾿ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Πῶς δέ φησι τὴν Βηθλεὲμ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα οὐκ εἶναι ἐλαχίστην; οὐδὲ γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ περίβλεπτος γέγονεν 8 ή κώμη. ᾿Αλλὰ τέως πρὸς Ἰουδαίους ὁ λόγος · διὸ καὶ ἐπήγαγε· Ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ· καίτοιγε τὴν οἰκουμένην ἐποίμανεν· ἀλλ᾽, ὅπερ ἔφην, οὐ βούλεται σκανδαλί σαι τέως τὸν περὶ τῶν ἐθνῶν ἐκκαλύπτων 9 λόγον. Καὶ πῶς οὐκ ἐποίμανε, φησί, τὸν λαὸν τὸν Ἰουδαϊκόν; Μάλιστα μὲν καὶ αὐτὸ γέγονε· τὸν γὰρ Ισραήλ ένα ταῦθα εἰπὼν, τοὺς αὐτῷ πεπιστευκότας ἐξ Ἰουδαίων ᾐνίξατο. Καὶ τοῦτο ἐρμηνεύων ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ισραήλ, ἀλλ' ὅσοι διὰ πίστεως καὶ ἐπαγγελίας ἐγεννήθησαν. Εἰ δὲ μὴ πάντας ἐποίμανε, τοῦτο αὐτῶν ἔγκλημα καὶ κατηγορία. Δέον γὰρ αὐτοὺς προσκυνῆσαι μετὰ τῶν μάγων, καὶ δοξάσαι τὸν Θεὸν, ὅτι ἐπέστη καιρὸς τοιοῦ- τος, πάντα λύων αὐτῶν τὰ ἁμαρτήματα· καὶ γὰρ οὐδὲν περὶ δικαστηρίων ἤκουσαν, οὐδὲ εὐθυνῶν, ἀλλὰ περὶ ἡμέρου καὶ πράου ποιμένος· οἱ δὲ ' τοὐναντίον ποιοῦσι, καὶ ταράττονται, καὶ θορυβοῦσι, καὶ μυρίας μετὰ ταῦτα κατασκευάζουσιν ἐπιβουλάς. Τότε Ηρώ- δης καλέσας λάθρα τοὺς μάγους, ηκρίβωσε παρ' αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος· ἐπι- χειρῶν ἀνελεῖν τὸ τεχθὲν, ὅπερ ἐσχάτης ἀνοίας ἦν, οὐχὶ μανίας μόνον. Καὶ γὰρ τὰ εἰρημένα καὶ τὰ γεγενημένα ἱκανὰ ἦν ἀποστῆσαι [107] αὐτὸν πάσης τῆς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως. Οὐδὲ γὰρ κατὰ ἄνθρωπον ἦν τὰ συμβάντα. Τὸ γὰρ ἀστέρα καλέσαι τοὺς μάτ γους ἄνωθεν, καὶ τὸ βαρβάρους ἄνδρας τοσαύτην ἀπο- δημίαν στείλασθαι, ὥστε προσκυνῆσαι τὸν ἐν σπαρ γάνοις καὶ φάτνῃ κείμενον, καὶ τὸ προφήτας δὲ ἄνω δεν ταῦτα πάντα 4 προαναφωνεῖν, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον ἦν· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν αὐτ τὸν τούτων κατείχε. γ. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία· ἑαυτῇ περιπίπτει, καὶ ἀνηνύτοις ἀεὶ πράγμασιν ἐπιχειρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν 6 T 76 ἄνοιαν. Εἰ μὲν ἐπίστευε τῇ προφητείᾳ, καὶ ἀκίνητον αὐτὴν εἶναι ἐνόμιζεν, εύδηλον ὅτι ἀδυνάτοις· ἐπεχεί ρει πράγμασιν· εἰ δὲ ἡπίστει πάλιν, καὶ οὐ προσ εδόκα ἐκβήσεσθαι τὰ λεγόμενα, δεδοικέναι καὶ φο δεῖσθαι οὐκ ἐχρῆν, οὐδὲ διὰ τοῦτο ἐπιβουλεύειν· ὥστε ἑκατέρωθεν περιττὸς ὁ δόλος ἦν. Καὶ τοῦτο δὲ ἀνοίας ἐσχάτης, τὸ νομίσαι τοὺς μάγους αὐτὸν προτιμήσειν τοῦ τεχθέντος, ὑπὲρ οὗ τοσαύτην ἦλθον ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ πρὶν ἰδεῖν οὕτως ἦταν ἐκκεκαυμένοι τῷ πόθῳ, μετὰ τὸ θεάσασθαι καὶ πιστωθῆναι παρὰ τῆς προφή τείας, πῶς ἤλπιζεν αὐτοὺς πεῖσαι προδοῦναι τὸ και δίον αὐτῷ; 'Αλλ' ὅμως καὶ τοσούτων ὄντων τῶν ἀπὸ αγόντων αὐτὸν, ἐπεχείρει, Καὶ καλέσας λάθρα τους μάγους, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν. Καὶ γὰρ ἐνόμιζεν Ἰουδαίους κήδεσθαι τοῦ παιδίου· καὶ οὐκ ἂν προς- εδόκησεν " εἰς τοῦτο μανίας ἐξολισθαίνειν αὐτούς. ὡς τὸν προστάτην και Σωτῆρα, καὶ ἐπ' ἐλευθερία τοῦ ἔθνους παραγενόμενον βούλεσθαι ἐκδιδόναι τοῖς ἐχθροῖς. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ λάθρα καλεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν χρόνον, οὐ τοῦ παιδίου, ἀλλὰ τοῦ ἀστέρος, ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας τιθεὶς τὸ θήραμα. Καὶ γὰρ πρὸ πολ τοῦ χρόνου [108] δοκεῖ μοι ὁ ἀστὴρ φανῆναι. Επειδή γὰρ πολὺν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν ἔμελλον ἀναλίσκειν οι μάγοι χρόνον, ἵνα εὐθέως ἐπιστῶσι τῷ τεχθένει ἔδει γὰρ ἐν αὐτοῖς προσκυνηθῆναι τοῖς σπαργάνοις αὐτὸν, ὥστε τὸ θαυμαστὸν καὶ παράδοξον φανῆναι τοῦ πράγματος, πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου δείκνυσιν ἑαυτὸν ὁ ἀστήρ. Εἰ γὰρ ἡνίκα ἐτέχθη ἐν Παλαιστίνη, τότε αὐτοῖς ὤφθη ἐν τῇ ἀνατολῇ, πολύν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν διατρίβοντες χρόνον, οὐκ ἂν ἐν σπαργά νοις εἶδον αὐτὸν παραγενόμενοι. Εἰ δὲ ἀπὸ διετούς ἀναιρεῖ καὶ κατωτέρω, μὴ θαυμάσωμεν· ὁ γὰρ θυ μὲς καὶ τὸ δέος ὑπὲρ πλείονος ἀσφαλείας καὶ πλείονα προσετίθει χρόνον, ὥστε μηδένα διαφυγείν. Καλέσας οὖν αὐτοὺς, φησί · Πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου· ἐπὰν δὲ εὕρητε, ἀπαγγείλετε μοι, ὅπως κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ. Είδες τὴν ἄνοιαν; Εἰ μὲν γὰρ ἐξ ἀληθείας ταῦτα λέγεις. τίνος ἕνεκεν λάθρα ἐρωτᾷς; εἰ δὲ ἐπιβουλεῦσαι βουλόμενος, πῶς οὐ συνεῖδες, ὡς τὸ ἐκ τοῦ λάθρα ἐρωτᾶσθαι δυνήσονται συνιδεῖν οἱ μάγοι τὸν δόλον; Αλλ', ὅπερ ἔφην, ψυχὴ ὑπὸ πονηρίας ἁλοῦσα, την των ανοητοτέρα γίνεται. Καὶ οὐκ εἶπεν, ἀπελθόντες μάθετε περὶ τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ Περὶ τοῦ παιδίου· οὐδὲ γὰρ τὸ ὄνομα τῆς ἀρχῆς καλέσαι ἡνέσχετο. 'Αλλ' οι μάγοι τούτων οὐδὲν συνιδόντες ὑπὸ ει πολλῆς εὐλαβείας· οὐ γὰρ ἂν 18 προσεδόκησαν, ὅτι εἰς τοσού- τον πονηρίας ἐξῆλθεν ἂν τ8 ἐκεῖνος, καὶ οὕτω θαυ μαστῇ οἰκονομίᾳ ἐπιβουλεῦσαι ἐπεχείρησεν· Απέρ χονται τούτων οὐδὲν ὑφορώμενοι, ἀλλ' ἐκ τῶν καθ' ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν ἄλλων στοχαζόμενοι ἅπαντα. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ, δν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προ ῆγεν αὐτούς. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐκρύβη, ἵνα ἀπο λέσαντες τὸν χειραγωγούντα, εἰς ἀνάγκην ἐμπέσωσεν "1 να προφέρονται D. 90 ἐκεῖναι] αὗται Α. Β. Οι πολλὰ τὰ πολλὰ Α. το γέγονεν] ἐγένετο Α. Β. οι έκχα λύπτων] Sic codd. præter F. ΜSS. plurimi ἐκκαλύπτων, male Montef. lio optime ; ut jam olim viderat Boisius καλύπτων F. Mor. Bun. ἐγκαλύπτων Sav. 1 Sic Α. οἱ δὲ vulgo abest. Vid. annot. ad p. 95 C. τοὐναντίον δὲ F. * θορυβοῦνται Α. Β. * πάντα om. D. et per errorem Ben. ἀνηνύτοις Edd. ἐπιχειρεῖ C. D. προσεδόκησεν post αὐτοὺς collocant Α. Β. C. 6 ὡς] add. διὰ τοῦτον Ν. Ε. F. add. διὰ τοῦτο Edd. neutrum agnoscunt A. B. C. An. Arm. * καὶ . F. Αn. 8 θαυμάσης Β. Αη. • ἐπιβουλεύσαι] Sic f. An. Arm. cateri cumn Euth. ἀνελεῖν. 10 ὡς ὅτι F. 11 ὑπὸ] ἀπό Α. 11 οὐ γὰρ ἂν] οὐ γὰρ C. οὐδὲ γὰρ A. B. ἐξῆλθεν ὂν Α. Β. G. ἐξῆλθεν (σω. ἂν) D. Mox ἐπιχειρήσειεν Α. Β. C. 63

75 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ρον διαλέγεσθαι ἐν προοιμίοις, ἵνα μὴ σκανδαλίζων- ται, καὶ τὰ περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν κηρύττειν, ἵνα τούτῳ μᾶλλον ἐνάγωνται. Οσαι γοῦν πρῶται φέρον- ται μαρτυρίαι, καὶ ὧν εὐθέως παρὰ τὴν γέννησιν καιρὸς ἦν, οὐδὲν μέγα, οὐδὲ ὑψηλὸν περὶ αὐτοῦ λέγου- σιν, οὐδὲ οἷον αἱ μετὰ τὴν τῶν σημείων ἐπίδειξιν· ἐκεῖναι σε γὰρ τρανότερον περὶ τῆς αὐτοῦ ἀξίας δια- λέγονται. Οτε γοῦν μετὰ πολλὰ οι θαύματα παιδία ὕμνους εἰς αὐτὸν ᾗδον, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφή- της· Ἐκ στόματος [106] νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον· καὶ πάλιν· Οτι ὄψομαι τους οὐρανοὺς ἔργα τῶν δακτύλων σου ὅπερ δημιουρ- γὸν αὐτὸν δείκνυσι τοῦ παντὸς ὄντα. Καὶ ἡ μετὰ τὴν ἀνάληψιν δὲ παραχθεῖσα μαρτυρία τὸ πρὸς τὸν Πα- τέρα ὁμότιμον δηλοῖ· Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Καὶ ὁ Ἡσαΐας δέ φησιν, ὅτι· ῾Ο ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ᾿ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Πῶς δέ φησι τὴν Βηθλεὲμ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα οὐκ εἶναι ἐλαχίστην; οὐδὲ γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ περίβλεπτος γέγονεν 8 ή κώμη. ᾿Αλλὰ τέως πρὸς Ἰουδαίους ὁ λόγος · διὸ καὶ ἐπήγαγε· Ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ· καίτοιγε τὴν οἰκουμένην ἐποίμανεν· ἀλλ᾽, ὅπερ ἔφην, οὐ βούλεται σκανδαλί σαι τέως τὸν περὶ τῶν ἐθνῶν ἐκκαλύπτων 9 λόγον. Καὶ πῶς οὐκ ἐποίμανε, φησί, τὸν λαὸν τὸν Ἰουδαϊκόν; Μάλιστα μὲν καὶ αὐτὸ γέγονε· τὸν γὰρ Ισραήλ ένα ταῦθα εἰπὼν, τοὺς αὐτῷ πεπιστευκότας ἐξ Ἰουδαίων ᾐνίξατο. Καὶ τοῦτο ἐρμηνεύων ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ισραήλ, ἀλλ' ὅσοι διὰ πίστεως καὶ ἐπαγγελίας ἐγεννήθησαν. Εἰ δὲ μὴ πάντας ἐποίμανε, τοῦτο αὐτῶν ἔγκλημα καὶ κατηγορία. Δέον γὰρ αὐτοὺς προσκυνῆσαι μετὰ τῶν μάγων, καὶ δοξάσαι τὸν Θεὸν, ὅτι ἐπέστη καιρὸς τοιοῦ- τος, πάντα λύων αὐτῶν τὰ ἁμαρτήματα· καὶ γὰρ οὐδὲν περὶ δικαστηρίων ἤκουσαν, οὐδὲ εὐθυνῶν, ἀλλὰ περὶ ἡμέρου καὶ πράου ποιμένος· οἱ δὲ ' τοὐναντίον ποιοῦσι, καὶ ταράττονται, καὶ θορυβοῦσι, καὶ μυρίας μετὰ ταῦτα κατασκευάζουσιν ἐπιβουλάς. Τότε Ηρώ- δης καλέσας λάθρα τοὺς μάγους, ηκρίβωσε παρ' αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος· ἐπι- χειρῶν ἀνελεῖν τὸ τεχθὲν, ὅπερ ἐσχάτης ἀνοίας ἦν, οὐχὶ μανίας μόνον. Καὶ γὰρ τὰ εἰρημένα καὶ τὰ γεγενημένα ἱκανὰ ἦν ἀποστῆσαι [107] αὐτὸν πάσης τῆς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως. Οὐδὲ γὰρ κατὰ ἄνθρωπον ἦν τὰ συμβάντα. Τὸ γὰρ ἀστέρα καλέσαι τοὺς μάτ γους ἄνωθεν, καὶ τὸ βαρβάρους ἄνδρας τοσαύτην ἀπο- δημίαν στείλασθαι, ὥστε προσκυνῆσαι τὸν ἐν σπαρ γάνοις καὶ φάτνῃ κείμενον, καὶ τὸ προφήτας δὲ ἄνω δεν ταῦτα πάντα 4 προαναφωνεῖν, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον ἦν· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν αὐτ τὸν τούτων κατείχε. γ. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία· ἑαυτῇ περιπίπτει, καὶ ἀνηνύτοις ἀεὶ πράγμασιν ἐπιχειρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν 6 T 76 ἄνοιαν. Εἰ μὲν ἐπίστευε τῇ προφητείᾳ, καὶ ἀκίνητον αὐτὴν εἶναι ἐνόμιζεν, εύδηλον ὅτι ἀδυνάτοις· ἐπεχεί ρει πράγμασιν· εἰ δὲ ἡπίστει πάλιν, καὶ οὐ προσ εδόκα ἐκβήσεσθαι τὰ λεγόμενα, δεδοικέναι καὶ φο δεῖσθαι οὐκ ἐχρῆν, οὐδὲ διὰ τοῦτο ἐπιβουλεύειν· ὥστε ἑκατέρωθεν περιττὸς ὁ δόλος ἦν. Καὶ τοῦτο δὲ ἀνοίας ἐσχάτης, τὸ νομίσαι τοὺς μάγους αὐτὸν προτιμήσειν τοῦ τεχθέντος, ὑπὲρ οὗ τοσαύτην ἦλθον ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ πρὶν ἰδεῖν οὕτως ἦταν ἐκκεκαυμένοι τῷ πόθῳ, μετὰ τὸ θεάσασθαι καὶ πιστωθῆναι παρὰ τῆς προφή τείας, πῶς ἤλπιζεν αὐτοὺς πεῖσαι προδοῦναι τὸ και δίον αὐτῷ; 'Αλλ' ὅμως καὶ τοσούτων ὄντων τῶν ἀπὸ αγόντων αὐτὸν, ἐπεχείρει, Καὶ καλέσας λάθρα τους μάγους, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν. Καὶ γὰρ ἐνόμιζεν Ἰουδαίους κήδεσθαι τοῦ παιδίου· καὶ οὐκ ἂν προς- εδόκησεν " εἰς τοῦτο μανίας ἐξολισθαίνειν αὐτούς. ὡς τὸν προστάτην και Σωτῆρα, καὶ ἐπ' ἐλευθερία τοῦ ἔθνους παραγενόμενον βούλεσθαι ἐκδιδόναι τοῖς ἐχθροῖς. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ λάθρα καλεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν χρόνον, οὐ τοῦ παιδίου, ἀλλὰ τοῦ ἀστέρος, ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας τιθεὶς τὸ θήραμα. Καὶ γὰρ πρὸ πολ τοῦ χρόνου [108] δοκεῖ μοι ὁ ἀστὴρ φανῆναι. Επειδή γὰρ πολὺν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν ἔμελλον ἀναλίσκειν οι μάγοι χρόνον, ἵνα εὐθέως ἐπιστῶσι τῷ τεχθένει ἔδει γὰρ ἐν αὐτοῖς προσκυνηθῆναι τοῖς σπαργάνοις αὐτὸν, ὥστε τὸ θαυμαστὸν καὶ παράδοξον φανῆναι τοῦ πράγματος, πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου δείκνυσιν ἑαυτὸν ὁ ἀστήρ. Εἰ γὰρ ἡνίκα ἐτέχθη ἐν Παλαιστίνη, τότε αὐτοῖς ὤφθη ἐν τῇ ἀνατολῇ, πολύν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν διατρίβοντες χρόνον, οὐκ ἂν ἐν σπαργά νοις εἶδον αὐτὸν παραγενόμενοι. Εἰ δὲ ἀπὸ διετούς ἀναιρεῖ καὶ κατωτέρω, μὴ θαυμάσωμεν· ὁ γὰρ θυ μὲς καὶ τὸ δέος ὑπὲρ πλείονος ἀσφαλείας καὶ πλείονα προσετίθει χρόνον, ὥστε μηδένα διαφυγείν. Καλέσας οὖν αὐτοὺς, φησί · Πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου· ἐπὰν δὲ εὕρητε, ἀπαγγείλετε μοι, ὅπως κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ. Είδες τὴν ἄνοιαν; Εἰ μὲν γὰρ ἐξ ἀληθείας ταῦτα λέγεις. τίνος ἕνεκεν λάθρα ἐρωτᾷς; εἰ δὲ ἐπιβουλεῦσαι βουλόμενος, πῶς οὐ συνεῖδες, ὡς τὸ ἐκ τοῦ λάθρα ἐρωτᾶσθαι δυνήσονται συνιδεῖν οἱ μάγοι τὸν δόλον; Αλλ', ὅπερ ἔφην, ψυχὴ ὑπὸ πονηρίας ἁλοῦσα, την των ανοητοτέρα γίνεται. Καὶ οὐκ εἶπεν, ἀπελθόντες μάθετε περὶ τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ Περὶ τοῦ παιδίου· οὐδὲ γὰρ τὸ ὄνομα τῆς ἀρχῆς καλέσαι ἡνέσχετο. 'Αλλ' οι μάγοι τούτων οὐδὲν συνιδόντες ὑπὸ ει πολλῆς εὐλαβείας· οὐ γὰρ ἂν 18 προσεδόκησαν, ὅτι εἰς τοσού- τον πονηρίας ἐξῆλθεν ἂν τ8 ἐκεῖνος, καὶ οὕτω θαυ μαστῇ οἰκονομίᾳ ἐπιβουλεῦσαι ἐπεχείρησεν· Απέρ χονται τούτων οὐδὲν ὑφορώμενοι, ἀλλ' ἐκ τῶν καθ' ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν ἄλλων στοχαζόμενοι ἅπαντα. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ, δν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προ ῆγεν αὐτούς. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐκρύβη, ἵνα ἀπο λέσαντες τὸν χειραγωγούντα, εἰς ἀνάγκην ἐμπέσωσεν "1 να προφέρονται D. 90 ἐκεῖναι] αὗται Α. Β. Οι πολλὰ τὰ πολλὰ Α. το γέγονεν] ἐγένετο Α. Β. οι έκχα λύπτων] Sic codd. præter F. ΜSS. plurimi ἐκκαλύπτων, male Montef. lio optime ; ut jam olim viderat Boisius καλύπτων F. Mor. Bun. ἐγκαλύπτων Sav. 1 Sic Α. οἱ δὲ vulgo abest. Vid. annot. ad p. 95 C. τοὐναντίον δὲ F. * θορυβοῦνται Α. Β. * πάντα om. D. et per errorem Ben. ἀνηνύτοις Edd. ἐπιχειρεῖ C. D. προσεδόκησεν post αὐτοὺς collocant Α. Β. C. 6 ὡς] add. διὰ τοῦτον Ν. Ε. F. add. διὰ τοῦτο Edd. neutrum agnoscunt A. B. C. An. Arm. * καὶ . F. Αn. 8 θαυμάσης Β. Αη. • ἐπιβουλεύσαι] Sic f. An. Arm. cateri cumn Euth. ἀνελεῖν. 10 ὡς ὅτι F. 11 ὑπὸ] ἀπό Α. 11 οὐ γὰρ ἂν] οὐ γὰρ C. οὐδὲ γὰρ A. B. ἐξῆλθεν ὂν Α. Β. G. ἐξῆλθεν (σω. ἂν) D. Mox ἐπιχειρήσειεν Α. Β. C. 63

75 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ρον διαλέγεσθαι ἐν προοιμίοις, ἵνα μὴ σκανδαλίζων- ται, καὶ τὰ περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν κηρύττειν, ἵνα τούτῳ μᾶλλον ἐνάγωνται. Οσαι γοῦν πρῶται φέρον- ται μαρτυρίαι, καὶ ὧν εὐθέως παρὰ τὴν γέννησιν καιρὸς ἦν, οὐδὲν μέγα, οὐδὲ ὑψηλὸν περὶ αὐτοῦ λέγου- σιν, οὐδὲ οἷον αἱ μετὰ τὴν τῶν σημείων ἐπίδειξιν· ἐκεῖναι σε γὰρ τρανότερον περὶ τῆς αὐτοῦ ἀξίας δια- λέγονται. Οτε γοῦν μετὰ πολλὰ οι θαύματα παιδία ὕμνους εἰς αὐτὸν ᾗδον, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφή- της· Ἐκ στόματος [106] νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον· καὶ πάλιν· Οτι ὄψομαι τους οὐρανοὺς ἔργα τῶν δακτύλων σου ὅπερ δημιουρ- γὸν αὐτὸν δείκνυσι τοῦ παντὸς ὄντα. Καὶ ἡ μετὰ τὴν ἀνάληψιν δὲ παραχθεῖσα μαρτυρία τὸ πρὸς τὸν Πα- τέρα ὁμότιμον δηλοῖ· Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Καὶ ὁ Ἡσαΐας δέ φησιν, ὅτι· ῾Ο ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ᾿ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. Πῶς δέ φησι τὴν Βηθλεὲμ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα οὐκ εἶναι ἐλαχίστην; οὐδὲ γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ περίβλεπτος γέγονεν 8 ή κώμη. ᾿Αλλὰ τέως πρὸς Ἰουδαίους ὁ λόγος · διὸ καὶ ἐπήγαγε· Ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ· καίτοιγε τὴν οἰκουμένην ἐποίμανεν· ἀλλ᾽, ὅπερ ἔφην, οὐ βούλεται σκανδαλί σαι τέως τὸν περὶ τῶν ἐθνῶν ἐκκαλύπτων 9 λόγον. Καὶ πῶς οὐκ ἐποίμανε, φησί, τὸν λαὸν τὸν Ἰουδαϊκόν; Μάλιστα μὲν καὶ αὐτὸ γέγονε· τὸν γὰρ Ισραήλ ένα ταῦθα εἰπὼν, τοὺς αὐτῷ πεπιστευκότας ἐξ Ἰουδαίων ᾐνίξατο. Καὶ τοῦτο ἐρμηνεύων ὁ Παῦλος ἔλεγεν· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ισραήλ, ἀλλ' ὅσοι διὰ πίστεως καὶ ἐπαγγελίας ἐγεννήθησαν. Εἰ δὲ μὴ πάντας ἐποίμανε, τοῦτο αὐτῶν ἔγκλημα καὶ κατηγορία. Δέον γὰρ αὐτοὺς προσκυνῆσαι μετὰ τῶν μάγων, καὶ δοξάσαι τὸν Θεὸν, ὅτι ἐπέστη καιρὸς τοιοῦ- τος, πάντα λύων αὐτῶν τὰ ἁμαρτήματα· καὶ γὰρ οὐδὲν περὶ δικαστηρίων ἤκουσαν, οὐδὲ εὐθυνῶν, ἀλλὰ περὶ ἡμέρου καὶ πράου ποιμένος· οἱ δὲ ' τοὐναντίον ποιοῦσι, καὶ ταράττονται, καὶ θορυβοῦσι, καὶ μυρίας μετὰ ταῦτα κατασκευάζουσιν ἐπιβουλάς. Τότε Ηρώ- δης καλέσας λάθρα τοὺς μάγους, ηκρίβωσε παρ' αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος· ἐπι- χειρῶν ἀνελεῖν τὸ τεχθὲν, ὅπερ ἐσχάτης ἀνοίας ἦν, οὐχὶ μανίας μόνον. Καὶ γὰρ τὰ εἰρημένα καὶ τὰ γεγενημένα ἱκανὰ ἦν ἀποστῆσαι [107] αὐτὸν πάσης τῆς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως. Οὐδὲ γὰρ κατὰ ἄνθρωπον ἦν τὰ συμβάντα. Τὸ γὰρ ἀστέρα καλέσαι τοὺς μάτ γους ἄνωθεν, καὶ τὸ βαρβάρους ἄνδρας τοσαύτην ἀπο- δημίαν στείλασθαι, ὥστε προσκυνῆσαι τὸν ἐν σπαρ γάνοις καὶ φάτνῃ κείμενον, καὶ τὸ προφήτας δὲ ἄνω δεν ταῦτα πάντα 4 προαναφωνεῖν, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον ἦν· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν αὐτ τὸν τούτων κατείχε. γ. Τοιοῦτον γὰρ ἡ πονηρία· ἑαυτῇ περιπίπτει, καὶ ἀνηνύτοις ἀεὶ πράγμασιν ἐπιχειρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν 6 T 76 ἄνοιαν. Εἰ μὲν ἐπίστευε τῇ προφητείᾳ, καὶ ἀκίνητον αὐτὴν εἶναι ἐνόμιζεν, εύδηλον ὅτι ἀδυνάτοις· ἐπεχεί ρει πράγμασιν· εἰ δὲ ἡπίστει πάλιν, καὶ οὐ προσ εδόκα ἐκβήσεσθαι τὰ λεγόμενα, δεδοικέναι καὶ φο δεῖσθαι οὐκ ἐχρῆν, οὐδὲ διὰ τοῦτο ἐπιβουλεύειν· ὥστε ἑκατέρωθεν περιττὸς ὁ δόλος ἦν. Καὶ τοῦτο δὲ ἀνοίας ἐσχάτης, τὸ νομίσαι τοὺς μάγους αὐτὸν προτιμήσειν τοῦ τεχθέντος, ὑπὲρ οὗ τοσαύτην ἦλθον ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ πρὶν ἰδεῖν οὕτως ἦταν ἐκκεκαυμένοι τῷ πόθῳ, μετὰ τὸ θεάσασθαι καὶ πιστωθῆναι παρὰ τῆς προφή τείας, πῶς ἤλπιζεν αὐτοὺς πεῖσαι προδοῦναι τὸ και δίον αὐτῷ; 'Αλλ' ὅμως καὶ τοσούτων ὄντων τῶν ἀπὸ αγόντων αὐτὸν, ἐπεχείρει, Καὶ καλέσας λάθρα τους μάγους, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν. Καὶ γὰρ ἐνόμιζεν Ἰουδαίους κήδεσθαι τοῦ παιδίου· καὶ οὐκ ἂν προς- εδόκησεν " εἰς τοῦτο μανίας ἐξολισθαίνειν αὐτούς. ὡς τὸν προστάτην και Σωτῆρα, καὶ ἐπ' ἐλευθερία τοῦ ἔθνους παραγενόμενον βούλεσθαι ἐκδιδόναι τοῖς ἐχθροῖς. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ λάθρα καλεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν χρόνον, οὐ τοῦ παιδίου, ἀλλὰ τοῦ ἀστέρος, ἐκ πολλῆς τῆς περιουσίας τιθεὶς τὸ θήραμα. Καὶ γὰρ πρὸ πολ τοῦ χρόνου [108] δοκεῖ μοι ὁ ἀστὴρ φανῆναι. Επειδή γὰρ πολὺν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν ἔμελλον ἀναλίσκειν οι μάγοι χρόνον, ἵνα εὐθέως ἐπιστῶσι τῷ τεχθένει ἔδει γὰρ ἐν αὐτοῖς προσκυνηθῆναι τοῖς σπαργάνοις αὐτὸν, ὥστε τὸ θαυμαστὸν καὶ παράδοξον φανῆναι τοῦ πράγματος, πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου δείκνυσιν ἑαυτὸν ὁ ἀστήρ. Εἰ γὰρ ἡνίκα ἐτέχθη ἐν Παλαιστίνη, τότε αὐτοῖς ὤφθη ἐν τῇ ἀνατολῇ, πολύν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν διατρίβοντες χρόνον, οὐκ ἂν ἐν σπαργά νοις εἶδον αὐτὸν παραγενόμενοι. Εἰ δὲ ἀπὸ διετούς ἀναιρεῖ καὶ κατωτέρω, μὴ θαυμάσωμεν· ὁ γὰρ θυ μὲς καὶ τὸ δέος ὑπὲρ πλείονος ἀσφαλείας καὶ πλείονα προσετίθει χρόνον, ὥστε μηδένα διαφυγείν. Καλέσας οὖν αὐτοὺς, φησί · Πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου· ἐπὰν δὲ εὕρητε, ἀπαγγείλετε μοι, ὅπως κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ. Είδες τὴν ἄνοιαν; Εἰ μὲν γὰρ ἐξ ἀληθείας ταῦτα λέγεις. τίνος ἕνεκεν λάθρα ἐρωτᾷς; εἰ δὲ ἐπιβουλεῦσαι βουλόμενος, πῶς οὐ συνεῖδες, ὡς τὸ ἐκ τοῦ λάθρα ἐρωτᾶσθαι δυνήσονται συνιδεῖν οἱ μάγοι τὸν δόλον; Αλλ', ὅπερ ἔφην, ψυχὴ ὑπὸ πονηρίας ἁλοῦσα, την των ανοητοτέρα γίνεται. Καὶ οὐκ εἶπεν, ἀπελθόντες μάθετε περὶ τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ Περὶ τοῦ παιδίου· οὐδὲ γὰρ τὸ ὄνομα τῆς ἀρχῆς καλέσαι ἡνέσχετο. 'Αλλ' οι μάγοι τούτων οὐδὲν συνιδόντες ὑπὸ ει πολλῆς εὐλαβείας· οὐ γὰρ ἂν 18 προσεδόκησαν, ὅτι εἰς τοσού- τον πονηρίας ἐξῆλθεν ἂν τ8 ἐκεῖνος, καὶ οὕτω θαυ μαστῇ οἰκονομίᾳ ἐπιβουλεῦσαι ἐπεχείρησεν· Απέρ χονται τούτων οὐδὲν ὑφορώμενοι, ἀλλ' ἐκ τῶν καθ' ἑαυτοὺς καὶ τὰ τῶν ἄλλων στοχαζόμενοι ἅπαντα. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ, δν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προ ῆγεν αὐτούς. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐκρύβη, ἵνα ἀπο λέσαντες τὸν χειραγωγούντα, εἰς ἀνάγκην ἐμπέσωσεν "1 να προφέρονται D. 90 ἐκεῖναι] αὗται Α. Β. Οι πολλὰ τὰ πολλὰ Α. το γέγονεν] ἐγένετο Α. Β. οι έκχα λύπτων] Sic codd. præter F. ΜSS. plurimi ἐκκαλύπτων, male Montef. lio optime ; ut jam olim viderat Boisius καλύπτων F. Mor. Bun. ἐγκαλύπτων Sav. 1 Sic Α. οἱ δὲ vulgo abest. Vid. annot. ad p. 95 C. τοὐναντίον δὲ F. * θορυβοῦνται Α. Β. * πάντα om. D. et per errorem Ben. ἀνηνύτοις Edd. ἐπιχειρεῖ C. D. προσεδόκησεν post αὐτοὺς collocant Α. Β. C. 6 ὡς] add. διὰ τοῦτον Ν. Ε. F. add. διὰ τοῦτο Edd. neutrum agnoscunt A. B. C. An. Arm. * καὶ . F. Αn. 8 θαυμάσης Β. Αη. • ἐπιβουλεύσαι] Sic f. An. Arm. cateri cumn Euth. ἀνελεῖν. 10 ὡς ὅτι F. 11 ὑπὸ] ἀπό Α. 11 οὐ γὰρ ἂν] οὐ γὰρ C. οὐδὲ γὰρ A. B. ἐξῆλθεν ὂν Α. Β. G. ἐξῆλθεν (σω. ἂν) D. Mox ἐπιχειρήσειεν Α. Β. C. 63

77 IN MATTHÆUM HOMIL. VII. 78 ἐρωτῆσαι τοὺς Ἰουδαίους, καὶ πᾶσι κατάδηλον τὸ πρᾶγμα γένηται [109]. Ἐπειδὴ γὰρ $^{14}$ ἠρώτησαν καὶ διδασκάλους ἔσχον τοὺς ἐχθροὺς $^{15}$, φαίνεται πάλιν αὐτοῖς. Καὶ σκόπει ἀκολουθίαν ἀρίστην γινομένην $^{16}$. Ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ ἀστέρος δέχεται αὐτοὺς ὁ τῶν Ἰουδαίων δῆμος καὶ ὁ βασιλεὺς, καὶ τὸν προφήτην εἰσάγουσι διδάσκοντα τὸ φαινόμενον. Ἀπὸ δὲ τοῦ προφήτου πάλιν ἄγγελος αὐτοὺς παραλαβὼν πάντα ἐδίδαξε· τέως δὲ ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηθλεὲμ διὰ τοῦ ἀστέρος βαδίζουσιν· ὁ γὰρ ἀστὴρ πάλιν κἀκεῖθεν συνώδευσεν $^{17}$. ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν, ὅτι οὐ τῶν πολλῶν εἷς ἦν οὗτος· οὐδὲ γὰρ ἔχει ταύτην τὴν φύσιν ἀστὴρ οὐδὲ εἷς. Καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐβάδιζεν, ἀλλὰ προῆγεν αὐτοὺς ἕλκων καὶ χειραγωγῶν ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ. δ΄. Καὶ τί τοῦ ἀστέρος τούτου ἔδει, φησὶ, λοιπὸν τοῦ χωρίου γνωρισθέντος; Ἵνα καὶ τὸ παιδίον ὀφθῇ. Οὐδὲ γὰρ ἦν τι τὸ δηλοῦν αὐτό· ἐπειδὴ οὐδὲ $^{18}$ ἡ οἰκία περιφανὴς ἦν, οὔτε ἡ μήτηρ λαμπρὰ καὶ ἐπίσημος. Ἔδει τοίνυν τοῦ ἀστέρος τοῦ ἐπιστήσοντος $^{19}$ αὐτοὺς τῷ τόπῳ. Διὸ καὶ ἀπὸ Ἱεροσολύμων ἐξελθοῦσι φαίνεται· καὶ οὐ πρότερον ἵσταται, ἕως τὴν φάτνην κατέλαβε. Καὶ θαῦμα συνήπτετο $^{20}$ θαύματι· καὶ γὰρ ἀμφότερα παράδοξα ἦν, καὶ τὸ τοὺς μάγους προσκυνεῖν, καὶ τὸ τὸν ἀστέρα προάγειν $^{21}$, καὶ ἱκανὰ καὶ τοὺς σφόδρα λιθίνους ἐπισπάσασθαι. Εἰ μὲν γὰρ εἶπον οἱ μάγοι, ὅτι προφητῶν ἤκουσαν ταῦτα λεγόντων, ἢ ὅτι ἄγγελοι κατ᾿ ἰδίαν $^{22}$ αὐτοῖς διελέχθησαν, κἂν ἠπιστήθησαν· νῦν δὲ τῆς ὄψεως τοῦ ἀστέρος ἄνωθεν φαινομένης, καὶ οἱ σφόδρα ἀναισχυντοῦντες ἐπεστομίζοντο. Εἶτα ἐπειδὴ ἐπέστη τῷ παιδίῳ, ἔστη πάλιν ὁ ἀστήρ· ὅπερ καὶ αὐτὸ μείζονος δυνάμεως ἢ κατὰ ἀστέρα ἦν, τὸ νῦν μὲν κρύπτεσθαι, νῦν δὲ φαίνεσθαι, καὶ φανέντα ἵστασθαι. Ἐντεῦθεν κἀκεῖνοι προσθήκην πίστεως ἐλάμβανον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐχάρησαν, ὅτι τὸ ζητούμενον εὗρον, ὅτι [110] ἄγγελοι ἀληθείας γεγόνασιν, ὅτι οὐκ εἰκῆ τοσαύτην ἦλθον ὁδόν· οὕτω πολύν τινα πόθον περὶ τὸν Χριστὸν εἶχον. Καὶ γὰρ ἐλθὼν κατ᾿ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς, δεικνὺς ὅτι θεῖόν ἐστι τὸ γέννημα· καὶ σταθεὶς, ἐπὶ τὴν προσκύνησιν ἄγει, οὐχ ἁπλῶς βαρβάρους, ἀλλὰ τοὺς σοφωτέρους παρ᾿ ἐκείνοις. Ὁρᾷς ὅτι εἰκότως ἀστὴρ ἐφάνη; Καὶ γὰρ $^{23}$ μετὰ τὴν προφητείαν, καὶ μετὰ τὴν τῶν ἀρχιερέων καὶ γραμματέων ἐξήγησιν, ἔτι τούτῳ προσεῖχον. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων, αἰσχυνέσθω Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς, μὴ βουληθέντες ἰδεῖν ἅπερ οἱ μάγοι εἶδον, οἱ τῆς Ἐκκλησίας πρόγονοι· οὐδὲ γὰρ αἰσχύνομαι οὕτως αὐτοὺς καλῶν. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων, ὁρῶν Θεὸν ἐν σαρκὶ προσκυνούμενον. Αἰσχυνέσθω Παῦλος, ὁρῶν οὐχ ὡς ἄνθρωπον προσκυνούμενον ἁπλῶς. Ἀλλ᾿ ὅτι μὲν ἐν σαρκὶ, τὰ σπάργανα δείκνυσι καὶ ἡ φάτνη· ὅτι δὲ οὐχ ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον προσεκύνουν, δηλοῦσιν ἐν ἀώρῳ τῆς ἡλικίας τοιαῦτα δῶρα προσάγοντες, ἃ Θεῷ προσάγειν εἰκὸς ἦν. Αἰσχυνέσθωσαν μετ᾿ αὐτῶν καὶ Ἰουδαῖοι, βαρβάρους καὶ μάγους ὁρῶντες αὐτοὺς φθάνοντας, καὶ οὐδὲ μετ᾿ ἐκείνους ἐλθεῖν ἀνεχόμενοι. Καὶ γὰρ τύπος ἦν τῶν μελλόντων τὰ τότε γινόμενα· καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν προοιμίων ἐδηλοῦτο, ὅτι φθάσει τὸν δῆμον τὸν ἐκείνων $^{24}$ τὰ ἔθνη. Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἔλεγε· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη; Ὅτι τοῦ μέλλοντος, ὅπερ ἔφην, γίνεσθαι τύπος ἦν τὸ συμβαῖνον, καὶ προαναφώνησίς τις. Τὸ μὲν γὰρ ἀκόλουθον ἦν, Ἰουδαίους προσελθεῖν πρώτους· ἐπειδὴ δὲ ἑκόντες προὔδωκαν τὴν οἰκείαν εὐεργεσίαν, ἀντιστρόφως [111] τὰ πράγματα γέγονεν. Ἐπεὶ οὐδὲ ἐνταῦθα πρὸ τῶν Ἰουδαίων ἔδει τοὺς μάγους ἐλθεῖν· οὐδὲ τοὺς ἐκ τοσούτου διαστήματος προλαβεῖν τοὺς παρ᾿ αὐτὴν τὴν πόλιν καθημένους· οὐδὲ τοὺς οὐδὲν ἀκηκοότας φθάσαι τοὺς προφητείαις συντραφέντας τοσαύταις. Ἐπειδὴ δὲ μεθ᾿ ὑπερβολῆς τὰ οἰκεῖα ἠγνόησαν καλὰ, οἱ ἀπὸ Περσίδος τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις προλαμβάνουσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Ὑμῖν ἀναγκαῖον ἦν $^{25}$ πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Κυρίου $^{26}$· ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους ἑαυτοὺς ἐκρίνατε, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πρὸ τούτου ἐπείθοντο, παρὰ γοῦν τῶν μάγων ἀκούσαντας ἔδει δραμεῖν· ἀλλ᾿ οὐκ ἠθέλησαν· διὰ τοῦτο, καθευδόντων ἐκείνων, οὗτοι προτρέχουσιν. ε΄. Ἀκολουθήσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοῖς μάγοις, καὶ τῆς βαρβάρου συνηθείας ἀπαλλαγῶμεν, καὶ πολὺ τὸ διάστημα ποιήσωμεν, ἵνα ἴδωμεν τὸν Χριστόν· ἐπεὶ κἀκεῖνοι εἰ μὴ μακρὰν τῆς αὑτῶν ἐγένοντο χώρας, οὐκ ἂν αὐτὸν εἶδον. Ἀποστῶμεν τῶν γηΐνων πραγμάτων. Καὶ γὰρ οἱ μάγοι, ἕως μὲν ἦσαν ἐν τῇ Περσίδι, τὸν ἀστέρα ἑώρων· ἐπειδὴ δὲ ἀπέστησαν τῆς Περσίδος, τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ἐθεάσαντο· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸν ἀστέρα ἂν εἶδον, εἰ μὴ προθύμως ἐκεῖθεν ἀνέστησαν. Ἀναστῶμεν οὖν καὶ ἡμεῖς· κἂν πάντες ταράττωνται, ἡμεῖς ἐπὶ τὴν οἰκίαν τοῦ παιδίου τρέχωμεν· κἂν βασιλεῖς, κἂν δῆμοι, κἂν τύραννοι τὴν ὁδὸν ταύτην ἐκκόπτωσι, μὴ καταλύωμεν τὸν πόθον. Οὕτω γὰρ πάντα τὰ ἐπικείμενα διακρουσόμεθα δεινά. Ἐπεὶ καὶ οὗτοι, εἰ μὴ τὸ παιδίον εἶδον, οὐκ ἂν τὸν κίνδυνον ἐξέφυγον τὸν παρὰ τοῦ βασιλέως. Πρὶν ἢ $^{28}$ τὸ παιδίον ἰδεῖν, φόβοι καὶ κίνδυνοι καὶ ταραχαὶ πάντοθεν ἐπέκειντο· μετὰ δὲ τὴν προσκύνησιν, γαλήνη καὶ ἀσφάλεια· καὶ οὐκέτι ἀστὴρ, ἀλλ᾿ ἄγγελος αὐτοὺς [112] δέχεται, ἱερέας ἀπὸ τῆς προσκυνήσεως γενομένους· καὶ γὰρ καὶ δῶρα προσέφερον. Ἄφεις τοίνυν καὶ σὺ τὸν Ἰουδαϊκὸν λαὸν, τὴν ταραττομένην πόλιν, τὸν φωνῶντα τύραννον, τὴν βιωτικὴν φαντασίαν, σπεῦσον ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ, ὅπου ὁ οἶκος τοῦ ἄρτου τοῦ πνευματικοῦ. Κἂν γὰρ ποιμὴν ᾖς, καὶ ἐνταῦθα ἔλθῃς, ὄψει τὸ παιδίον ἐν καταλύματι. Κἂν βασιλεὺς ᾖς, καὶ μὴ παραγένῃ, οὐδέν σοι τῆς πορφυρίδος ὄφελος· κἂν μάγος ᾖς, οὐδέν σε κωλύσει τοῦτο, μόνον ἂν ἐπὶ τῷ τιμῆσαι ἔλθῃς καὶ προσκυ- $^{14}$ γὰρ] νοῦν F. δὲ A. B. $^{15}$ ἐχθροὺς] Sic E. F. An. Arm. cæteri cum 𝔖ρ. Ἰουδαίους. $^{16}$ γεγενημένην F., γενομένην Edd. γινομένην om. F. (cf. p. 48 C.) $^{17}$ συνώδευεν Edd. $^{18}$ οὐδὲ... οὔτε] μηδὲ... μήτε (.. E. μὴ... μήτε D. μήτε ... μήτε F. $^{19}$ ἐπιστήσαντος Edd. et pr. A. $^{20}$ συνήπτετο] συνῆπτε τῷ C. συνῆπται τῷ D. $^{21}$ προσάγειν Edd. $^{22}$ κατ᾿ ἰδίαν] κατὰ διάνοιαν A. B. $^{23}$ Καὶ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{24}$ τὸν ἐκείνων] τῶν ἐκείνων D. E. τὸν ἐκεῖνον Edd. φθάσει τὸν Ἰουδαϊκὸν δῆμον F. $^{25}$ ἦν om. F. ἦν ἀναγκαῖον Edd. $^{26}$ τοῦ Κυρίου om. A. B. τοῦ Θεοῦ F. An. Arm. $^{27}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι βλάπτονται οἱ τῶν μυστηρίων ἀναξίως μεταλαμβάνοντες· καὶ περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ τοῦ φεύγειν τὰ σκάνδαλα Α. [θέατρα Β.] $^{28}$ πρὶν ἢ] πρὶν οὖν Α. Β. πρὶν ἢ γὰρ F.

77 IN MATTHÆUM HOMIL. VII. 78 ἐρωτῆσαι τοὺς Ἰουδαίους, καὶ πᾶσι κατάδηλον τὸ πρᾶγμα γένηται [109]. Ἐπειδὴ γὰρ $^{14}$ ἠρώτησαν καὶ διδασκάλους ἔσχον τοὺς ἐχθροὺς $^{15}$, φαίνεται πάλιν αὐτοῖς. Καὶ σκόπει ἀκολουθίαν ἀρίστην γινομένην $^{16}$. Ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ ἀστέρος δέχεται αὐτοὺς ὁ τῶν Ἰουδαίων δῆμος καὶ ὁ βασιλεὺς, καὶ τὸν προφήτην εἰσάγουσι διδάσκοντα τὸ φαινόμενον. Ἀπὸ δὲ τοῦ προφήτου πάλιν ἄγγελος αὐτοὺς παραλαβὼν πάντα ἐδίδαξε· τέως δὲ ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηθλεὲμ διὰ τοῦ ἀστέρος βαδίζουσιν· ὁ γὰρ ἀστὴρ πάλιν κἀκεῖθεν συνώδευσεν $^{17}$. ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν, ὅτι οὐ τῶν πολλῶν εἷς ἦν οὗτος· οὐδὲ γὰρ ἔχει ταύτην τὴν φύσιν ἀστὴρ οὐδὲ εἷς. Καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐβάδιζεν, ἀλλὰ προῆγεν αὐτοὺς ἕλκων καὶ χειραγωγῶν ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ. δ΄. Καὶ τί τοῦ ἀστέρος τούτου ἔδει, φησὶ, λοιπὸν τοῦ χωρίου γνωρισθέντος; Ἵνα καὶ τὸ παιδίον ὀφθῇ. Οὐδὲ γὰρ ἦν τι τὸ δηλοῦν αὐτό· ἐπειδὴ οὐδὲ $^{18}$ ἡ οἰκία περιφανὴς ἦν, οὔτε ἡ μήτηρ λαμπρὰ καὶ ἐπίσημος. Ἔδει τοίνυν τοῦ ἀστέρος τοῦ ἐπιστήσοντος $^{19}$ αὐτοὺς τῷ τόπῳ. Διὸ καὶ ἀπὸ Ἱεροσολύμων ἐξελθοῦσι φαίνεται· καὶ οὐ πρότερον ἵσταται, ἕως τὴν φάτνην κατέλαβε. Καὶ θαῦμα συνήπτετο $^{20}$ θαύματι· καὶ γὰρ ἀμφότερα παράδοξα ἦν, καὶ τὸ τοὺς μάγους προσκυνεῖν, καὶ τὸ τὸν ἀστέρα προάγειν $^{21}$, καὶ ἱκανὰ καὶ τοὺς σφόδρα λιθίνους ἐπισπάσασθαι. Εἰ μὲν γὰρ εἶπον οἱ μάγοι, ὅτι προφητῶν ἤκουσαν ταῦτα λεγόντων, ἢ ὅτι ἄγγελοι κατ᾿ ἰδίαν $^{22}$ αὐτοῖς διελέχθησαν, κἂν ἠπιστήθησαν· νῦν δὲ τῆς ὄψεως τοῦ ἀστέρος ἄνωθεν φαινομένης, καὶ οἱ σφόδρα ἀναισχυντοῦντες ἐπεστομίζοντο. Εἶτα ἐπειδὴ ἐπέστη τῷ παιδίῳ, ἔστη πάλιν ὁ ἀστήρ· ὅπερ καὶ αὐτὸ μείζονος δυνάμεως ἢ κατὰ ἀστέρα ἦν, τὸ νῦν μὲν κρύπτεσθαι, νῦν δὲ φαίνεσθαι, καὶ φανέντα ἵστασθαι. Ἐντεῦθεν κἀκεῖνοι προσθήκην πίστεως ἐλάμβανον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐχάρησαν, ὅτι τὸ ζητούμενον εὗρον, ὅτι [110] ἄγγελοι ἀληθείας γεγόνασιν, ὅτι οὐκ εἰκῆ τοσαύτην ἦλθον ὁδόν· οὕτω πολύν τινα πόθον περὶ τὸν Χριστὸν εἶχον. Καὶ γὰρ ἐλθὼν κατ᾿ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς, δεικνὺς ὅτι θεῖόν ἐστι τὸ γέννημα· καὶ σταθεὶς, ἐπὶ τὴν προσκύνησιν ἄγει, οὐχ ἁπλῶς βαρβάρους, ἀλλὰ τοὺς σοφωτέρους παρ᾿ ἐκείνοις. Ὁρᾷς ὅτι εἰκότως ἀστὴρ ἐφάνη; Καὶ γὰρ $^{23}$ μετὰ τὴν προφητείαν, καὶ μετὰ τὴν τῶν ἀρχιερέων καὶ γραμματέων ἐξήγησιν, ἔτι τούτῳ προσεῖχον. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων, αἰσχυνέσθω Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς, μὴ βουληθέντες ἰδεῖν ἅπερ οἱ μάγοι εἶδον, οἱ τῆς Ἐκκλησίας πρόγονοι· οὐδὲ γὰρ αἰσχύνομαι οὕτως αὐτοὺς καλῶν. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων, ὁρῶν Θεὸν ἐν σαρκὶ προσκυνούμενον. Αἰσχυνέσθω Παῦλος, ὁρῶν οὐχ ὡς ἄνθρωπον προσκυνούμενον ἁπλῶς. Ἀλλ᾿ ὅτι μὲν ἐν σαρκὶ, τὰ σπάργανα δείκνυσι καὶ ἡ φάτνη· ὅτι δὲ οὐχ ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον προσεκύνουν, δηλοῦσιν ἐν ἀώρῳ τῆς ἡλικίας τοιαῦτα δῶρα προσάγοντες, ἃ Θεῷ προσάγειν εἰκὸς ἦν. Αἰσχυνέσθωσαν μετ᾿ αὐτῶν καὶ Ἰουδαῖοι, βαρβάρους καὶ μάγους ὁρῶντες αὐτοὺς φθάνοντας, καὶ οὐδὲ μετ᾿ ἐκείνους ἐλθεῖν ἀνεχόμενοι. Καὶ γὰρ τύπος ἦν τῶν μελλόντων τὰ τότε γινόμενα· καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν προοιμίων ἐδηλοῦτο, ὅτι φθάσει τὸν δῆμον τὸν ἐκείνων $^{24}$ τὰ ἔθνη. Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἔλεγε· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη; Ὅτι τοῦ μέλλοντος, ὅπερ ἔφην, γίνεσθαι τύπος ἦν τὸ συμβαῖνον, καὶ προαναφώνησίς τις. Τὸ μὲν γὰρ ἀκόλουθον ἦν, Ἰουδαίους προσελθεῖν πρώτους· ἐπειδὴ δὲ ἑκόντες προὔδωκαν τὴν οἰκείαν εὐεργεσίαν, ἀντιστρόφως [111] τὰ πράγματα γέγονεν. Ἐπεὶ οὐδὲ ἐνταῦθα πρὸ τῶν Ἰουδαίων ἔδει τοὺς μάγους ἐλθεῖν· οὐδὲ τοὺς ἐκ τοσούτου διαστήματος προλαβεῖν τοὺς παρ᾿ αὐτὴν τὴν πόλιν καθημένους· οὐδὲ τοὺς οὐδὲν ἀκηκοότας φθάσαι τοὺς προφητείαις συντραφέντας τοσαύταις. Ἐπειδὴ δὲ μεθ᾿ ὑπερβολῆς τὰ οἰκεῖα ἠγνόησαν καλὰ, οἱ ἀπὸ Περσίδος τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις προλαμβάνουσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Ὑμῖν ἀναγκαῖον ἦν $^{25}$ πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Κυρίου $^{26}$· ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους ἑαυτοὺς ἐκρίνατε, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πρὸ τούτου ἐπείθοντο, παρὰ γοῦν τῶν μάγων ἀκούσαντας ἔδει δραμεῖν· ἀλλ᾿ οὐκ ἠθέλησαν· διὰ τοῦτο, καθευδόντων ἐκείνων, οὗτοι προτρέχουσιν. ε΄. Ἀκολουθήσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοῖς μάγοις, καὶ τῆς βαρβάρου συνηθείας ἀπαλλαγῶμεν, καὶ πολὺ τὸ διάστημα ποιήσωμεν, ἵνα ἴδωμεν τὸν Χριστόν· ἐπεὶ κἀκεῖνοι εἰ μὴ μακρὰν τῆς αὑτῶν ἐγένοντο χώρας, οὐκ ἂν αὐτὸν εἶδον. Ἀποστῶμεν τῶν γηΐνων πραγμάτων. Καὶ γὰρ οἱ μάγοι, ἕως μὲν ἦσαν ἐν τῇ Περσίδι, τὸν ἀστέρα ἑώρων· ἐπειδὴ δὲ ἀπέστησαν τῆς Περσίδος, τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ἐθεάσαντο· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸν ἀστέρα ἂν εἶδον, εἰ μὴ προθύμως ἐκεῖθεν ἀνέστησαν. Ἀναστῶμεν οὖν καὶ ἡμεῖς· κἂν πάντες ταράττωνται, ἡμεῖς ἐπὶ τὴν οἰκίαν τοῦ παιδίου τρέχωμεν· κἂν βασιλεῖς, κἂν δῆμοι, κἂν τύραννοι τὴν ὁδὸν ταύτην ἐκκόπτωσι, μὴ καταλύωμεν τὸν πόθον. Οὕτω γὰρ πάντα τὰ ἐπικείμενα διακρουσόμεθα δεινά. Ἐπεὶ καὶ οὗτοι, εἰ μὴ τὸ παιδίον εἶδον, οὐκ ἂν τὸν κίνδυνον ἐξέφυγον τὸν παρὰ τοῦ βασιλέως. Πρὶν ἢ $^{28}$ τὸ παιδίον ἰδεῖν, φόβοι καὶ κίνδυνοι καὶ ταραχαὶ πάντοθεν ἐπέκειντο· μετὰ δὲ τὴν προσκύνησιν, γαλήνη καὶ ἀσφάλεια· καὶ οὐκέτι ἀστὴρ, ἀλλ᾿ ἄγγελος αὐτοὺς [112] δέχεται, ἱερέας ἀπὸ τῆς προσκυνήσεως γενομένους· καὶ γὰρ καὶ δῶρα προσέφερον. Ἄφεις τοίνυν καὶ σὺ τὸν Ἰουδαϊκὸν λαὸν, τὴν ταραττομένην πόλιν, τὸν φωνῶντα τύραννον, τὴν βιωτικὴν φαντασίαν, σπεῦσον ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ, ὅπου ὁ οἶκος τοῦ ἄρτου τοῦ πνευματικοῦ. Κἂν γὰρ ποιμὴν ᾖς, καὶ ἐνταῦθα ἔλθῃς, ὄψει τὸ παιδίον ἐν καταλύματι. Κἂν βασιλεὺς ᾖς, καὶ μὴ παραγένῃ, οὐδέν σοι τῆς πορφυρίδος ὄφελος· κἂν μάγος ᾖς, οὐδέν σε κωλύσει τοῦτο, μόνον ἂν ἐπὶ τῷ τιμῆσαι ἔλθῃς καὶ προσκυ- $^{14}$ γὰρ] νοῦν F. δὲ A. B. $^{15}$ ἐχθροὺς] Sic E. F. An. Arm. cæteri cum 𝔖ρ. Ἰουδαίους. $^{16}$ γεγενημένην F., γενομένην Edd. γινομένην om. F. (cf. p. 48 C.) $^{17}$ συνώδευεν Edd. $^{18}$ οὐδὲ... οὔτε] μηδὲ... μήτε (.. E. μὴ... μήτε D. μήτε ... μήτε F. $^{19}$ ἐπιστήσαντος Edd. et pr. A. $^{20}$ συνήπτετο] συνῆπτε τῷ C. συνῆπται τῷ D. $^{21}$ προσάγειν Edd. $^{22}$ κατ᾿ ἰδίαν] κατὰ διάνοιαν A. B. $^{23}$ Καὶ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{24}$ τὸν ἐκείνων] τῶν ἐκείνων D. E. τὸν ἐκεῖνον Edd. φθάσει τὸν Ἰουδαϊκὸν δῆμον F. $^{25}$ ἦν om. F. ἦν ἀναγκαῖον Edd. $^{26}$ τοῦ Κυρίου om. A. B. τοῦ Θεοῦ F. An. Arm. $^{27}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι βλάπτονται οἱ τῶν μυστηρίων ἀναξίως μεταλαμβάνοντες· καὶ περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ τοῦ φεύγειν τὰ σκάνδαλα Α. [θέατρα Β.] $^{28}$ πρὶν ἢ] πρὶν οὖν Α. Β. πρὶν ἢ γὰρ F.

77 IN MATTHÆUM HOMIL. VII. 78 ἐρωτῆσαι τοὺς Ἰουδαίους, καὶ πᾶσι κατάδηλον τὸ πρᾶγμα γένηται [109]. Ἐπειδὴ γὰρ $^{14}$ ἠρώτησαν καὶ διδασκάλους ἔσχον τοὺς ἐχθροὺς $^{15}$, φαίνεται πάλιν αὐτοῖς. Καὶ σκόπει ἀκολουθίαν ἀρίστην γινομένην $^{16}$. Ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ ἀστέρος δέχεται αὐτοὺς ὁ τῶν Ἰουδαίων δῆμος καὶ ὁ βασιλεὺς, καὶ τὸν προφήτην εἰσάγουσι διδάσκοντα τὸ φαινόμενον. Ἀπὸ δὲ τοῦ προφήτου πάλιν ἄγγελος αὐτοὺς παραλαβὼν πάντα ἐδίδαξε· τέως δὲ ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηθλεὲμ διὰ τοῦ ἀστέρος βαδίζουσιν· ὁ γὰρ ἀστὴρ πάλιν κἀκεῖθεν συνώδευσεν $^{17}$. ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν, ὅτι οὐ τῶν πολλῶν εἷς ἦν οὗτος· οὐδὲ γὰρ ἔχει ταύτην τὴν φύσιν ἀστὴρ οὐδὲ εἷς. Καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐβάδιζεν, ἀλλὰ προῆγεν αὐτοὺς ἕλκων καὶ χειραγωγῶν ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ. δ΄. Καὶ τί τοῦ ἀστέρος τούτου ἔδει, φησὶ, λοιπὸν τοῦ χωρίου γνωρισθέντος; Ἵνα καὶ τὸ παιδίον ὀφθῇ. Οὐδὲ γὰρ ἦν τι τὸ δηλοῦν αὐτό· ἐπειδὴ οὐδὲ $^{18}$ ἡ οἰκία περιφανὴς ἦν, οὔτε ἡ μήτηρ λαμπρὰ καὶ ἐπίσημος. Ἔδει τοίνυν τοῦ ἀστέρος τοῦ ἐπιστήσοντος $^{19}$ αὐτοὺς τῷ τόπῳ. Διὸ καὶ ἀπὸ Ἱεροσολύμων ἐξελθοῦσι φαίνεται· καὶ οὐ πρότερον ἵσταται, ἕως τὴν φάτνην κατέλαβε. Καὶ θαῦμα συνήπτετο $^{20}$ θαύματι· καὶ γὰρ ἀμφότερα παράδοξα ἦν, καὶ τὸ τοὺς μάγους προσκυνεῖν, καὶ τὸ τὸν ἀστέρα προάγειν $^{21}$, καὶ ἱκανὰ καὶ τοὺς σφόδρα λιθίνους ἐπισπάσασθαι. Εἰ μὲν γὰρ εἶπον οἱ μάγοι, ὅτι προφητῶν ἤκουσαν ταῦτα λεγόντων, ἢ ὅτι ἄγγελοι κατ᾿ ἰδίαν $^{22}$ αὐτοῖς διελέχθησαν, κἂν ἠπιστήθησαν· νῦν δὲ τῆς ὄψεως τοῦ ἀστέρος ἄνωθεν φαινομένης, καὶ οἱ σφόδρα ἀναισχυντοῦντες ἐπεστομίζοντο. Εἶτα ἐπειδὴ ἐπέστη τῷ παιδίῳ, ἔστη πάλιν ὁ ἀστήρ· ὅπερ καὶ αὐτὸ μείζονος δυνάμεως ἢ κατὰ ἀστέρα ἦν, τὸ νῦν μὲν κρύπτεσθαι, νῦν δὲ φαίνεσθαι, καὶ φανέντα ἵστασθαι. Ἐντεῦθεν κἀκεῖνοι προσθήκην πίστεως ἐλάμβανον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐχάρησαν, ὅτι τὸ ζητούμενον εὗρον, ὅτι [110] ἄγγελοι ἀληθείας γεγόνασιν, ὅτι οὐκ εἰκῆ τοσαύτην ἦλθον ὁδόν· οὕτω πολύν τινα πόθον περὶ τὸν Χριστὸν εἶχον. Καὶ γὰρ ἐλθὼν κατ᾿ αὐτῆς ἔστη τῆς κεφαλῆς, δεικνὺς ὅτι θεῖόν ἐστι τὸ γέννημα· καὶ σταθεὶς, ἐπὶ τὴν προσκύνησιν ἄγει, οὐχ ἁπλῶς βαρβάρους, ἀλλὰ τοὺς σοφωτέρους παρ᾿ ἐκείνοις. Ὁρᾷς ὅτι εἰκότως ἀστὴρ ἐφάνη; Καὶ γὰρ $^{23}$ μετὰ τὴν προφητείαν, καὶ μετὰ τὴν τῶν ἀρχιερέων καὶ γραμματέων ἐξήγησιν, ἔτι τούτῳ προσεῖχον. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων, αἰσχυνέσθω Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς, μὴ βουληθέντες ἰδεῖν ἅπερ οἱ μάγοι εἶδον, οἱ τῆς Ἐκκλησίας πρόγονοι· οὐδὲ γὰρ αἰσχύνομαι οὕτως αὐτοὺς καλῶν. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων, ὁρῶν Θεὸν ἐν σαρκὶ προσκυνούμενον. Αἰσχυνέσθω Παῦλος, ὁρῶν οὐχ ὡς ἄνθρωπον προσκυνούμενον ἁπλῶς. Ἀλλ᾿ ὅτι μὲν ἐν σαρκὶ, τὰ σπάργανα δείκνυσι καὶ ἡ φάτνη· ὅτι δὲ οὐχ ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον προσεκύνουν, δηλοῦσιν ἐν ἀώρῳ τῆς ἡλικίας τοιαῦτα δῶρα προσάγοντες, ἃ Θεῷ προσάγειν εἰκὸς ἦν. Αἰσχυνέσθωσαν μετ᾿ αὐτῶν καὶ Ἰουδαῖοι, βαρβάρους καὶ μάγους ὁρῶντες αὐτοὺς φθάνοντας, καὶ οὐδὲ μετ᾿ ἐκείνους ἐλθεῖν ἀνεχόμενοι. Καὶ γὰρ τύπος ἦν τῶν μελλόντων τὰ τότε γινόμενα· καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν προοιμίων ἐδηλοῦτο, ὅτι φθάσει τὸν δῆμον τὸν ἐκείνων $^{24}$ τὰ ἔθνη. Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἔλεγε· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη; Ὅτι τοῦ μέλλοντος, ὅπερ ἔφην, γίνεσθαι τύπος ἦν τὸ συμβαῖνον, καὶ προαναφώνησίς τις. Τὸ μὲν γὰρ ἀκόλουθον ἦν, Ἰουδαίους προσελθεῖν πρώτους· ἐπειδὴ δὲ ἑκόντες προὔδωκαν τὴν οἰκείαν εὐεργεσίαν, ἀντιστρόφως [111] τὰ πράγματα γέγονεν. Ἐπεὶ οὐδὲ ἐνταῦθα πρὸ τῶν Ἰουδαίων ἔδει τοὺς μάγους ἐλθεῖν· οὐδὲ τοὺς ἐκ τοσούτου διαστήματος προλαβεῖν τοὺς παρ᾿ αὐτὴν τὴν πόλιν καθημένους· οὐδὲ τοὺς οὐδὲν ἀκηκοότας φθάσαι τοὺς προφητείαις συντραφέντας τοσαύταις. Ἐπειδὴ δὲ μεθ᾿ ὑπερβολῆς τὰ οἰκεῖα ἠγνόησαν καλὰ, οἱ ἀπὸ Περσίδος τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις προλαμβάνουσιν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Ὑμῖν ἀναγκαῖον ἦν $^{25}$ πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Κυρίου $^{26}$· ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους ἑαυτοὺς ἐκρίνατε, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πρὸ τούτου ἐπείθοντο, παρὰ γοῦν τῶν μάγων ἀκούσαντας ἔδει δραμεῖν· ἀλλ᾿ οὐκ ἠθέλησαν· διὰ τοῦτο, καθευδόντων ἐκείνων, οὗτοι προτρέχουσιν. ε΄. Ἀκολουθήσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοῖς μάγοις, καὶ τῆς βαρβάρου συνηθείας ἀπαλλαγῶμεν, καὶ πολὺ τὸ διάστημα ποιήσωμεν, ἵνα ἴδωμεν τὸν Χριστόν· ἐπεὶ κἀκεῖνοι εἰ μὴ μακρὰν τῆς αὑτῶν ἐγένοντο χώρας, οὐκ ἂν αὐτὸν εἶδον. Ἀποστῶμεν τῶν γηΐνων πραγμάτων. Καὶ γὰρ οἱ μάγοι, ἕως μὲν ἦσαν ἐν τῇ Περσίδι, τὸν ἀστέρα ἑώρων· ἐπειδὴ δὲ ἀπέστησαν τῆς Περσίδος, τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ἐθεάσαντο· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὸν ἀστέρα ἂν εἶδον, εἰ μὴ προθύμως ἐκεῖθεν ἀνέστησαν. Ἀναστῶμεν οὖν καὶ ἡμεῖς· κἂν πάντες ταράττωνται, ἡμεῖς ἐπὶ τὴν οἰκίαν τοῦ παιδίου τρέχωμεν· κἂν βασιλεῖς, κἂν δῆμοι, κἂν τύραννοι τὴν ὁδὸν ταύτην ἐκκόπτωσι, μὴ καταλύωμεν τὸν πόθον. Οὕτω γὰρ πάντα τὰ ἐπικείμενα διακρουσόμεθα δεινά. Ἐπεὶ καὶ οὗτοι, εἰ μὴ τὸ παιδίον εἶδον, οὐκ ἂν τὸν κίνδυνον ἐξέφυγον τὸν παρὰ τοῦ βασιλέως. Πρὶν ἢ $^{28}$ τὸ παιδίον ἰδεῖν, φόβοι καὶ κίνδυνοι καὶ ταραχαὶ πάντοθεν ἐπέκειντο· μετὰ δὲ τὴν προσκύνησιν, γαλήνη καὶ ἀσφάλεια· καὶ οὐκέτι ἀστὴρ, ἀλλ᾿ ἄγγελος αὐτοὺς [112] δέχεται, ἱερέας ἀπὸ τῆς προσκυνήσεως γενομένους· καὶ γὰρ καὶ δῶρα προσέφερον. Ἄφεις τοίνυν καὶ σὺ τὸν Ἰουδαϊκὸν λαὸν, τὴν ταραττομένην πόλιν, τὸν φωνῶντα τύραννον, τὴν βιωτικὴν φαντασίαν, σπεῦσον ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ, ὅπου ὁ οἶκος τοῦ ἄρτου τοῦ πνευματικοῦ. Κἂν γὰρ ποιμὴν ᾖς, καὶ ἐνταῦθα ἔλθῃς, ὄψει τὸ παιδίον ἐν καταλύματι. Κἂν βασιλεὺς ᾖς, καὶ μὴ παραγένῃ, οὐδέν σοι τῆς πορφυρίδος ὄφελος· κἂν μάγος ᾖς, οὐδέν σε κωλύσει τοῦτο, μόνον ἂν ἐπὶ τῷ τιμῆσαι ἔλθῃς καὶ προσκυ- $^{14}$ γὰρ] νοῦν F. δὲ A. B. $^{15}$ ἐχθροὺς] Sic E. F. An. Arm. cæteri cum 𝔖ρ. Ἰουδαίους. $^{16}$ γεγενημένην F., γενομένην Edd. γινομένην om. F. (cf. p. 48 C.) $^{17}$ συνώδευεν Edd. $^{18}$ οὐδὲ... οὔτε] μηδὲ... μήτε (.. E. μὴ... μήτε D. μήτε ... μήτε F. $^{19}$ ἐπιστήσαντος Edd. et pr. A. $^{20}$ συνήπτετο] συνῆπτε τῷ C. συνῆπται τῷ D. $^{21}$ προσάγειν Edd. $^{22}$ κατ᾿ ἰδίαν] κατὰ διάνοιαν A. B. $^{23}$ Καὶ γὰρ] add. καὶ Edd. $^{24}$ τὸν ἐκείνων] τῶν ἐκείνων D. E. τὸν ἐκεῖνον Edd. φθάσει τὸν Ἰουδαϊκὸν δῆμον F. $^{25}$ ἦν om. F. ἦν ἀναγκαῖον Edd. $^{26}$ τοῦ Κυρίου om. A. B. τοῦ Θεοῦ F. An. Arm. $^{27}$ ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι βλάπτονται οἱ τῶν μυστηρίων ἀναξίως μεταλαμβάνοντες· καὶ περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ τοῦ φεύγειν τὰ σκάνδαλα Α. [θέατρα Β.] $^{28}$ πρὶν ἢ] πρὶν οὖν Α. Β. πρὶν ἢ γὰρ F.

79 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. 19 νῆσαι, καὶ μὴ καταπατῆσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· ἂν μετὰ τρόμου καὶ χαρᾶς τοῦτο ποιῇς· ἔστι γὰρ ταῦτα ὁμοῦ συνελθεῖν ἀμφότερα. Αλλ' ὅρα μὴ κατὰ τὸν Ηρώδην γένῃ, καὶ εἴπῃς· Ὅπως ἐλθὼν προσκυνή σω αὐτὸν, καὶ ἐλθὼν ἀνελεῖν βουληθῇς. Τούτῳ γὰρ ἐοίκασιν οἱ τῶν μυστηρίων ἀναξίως μετέχοντες. Ἔνοχος γὰρ ὁ τοιοῦτος ἔσεται, φησί, τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. Καὶ γὰρ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὸν τύραννον ἀλγοῦντα τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χρι- στοῦ, τὸν ἐκείνου τοῦ Ἡρώδου παρανομώτερον, μας μωνᾶν. Οὗτος γὰρ βούλεται κρατεῖν, καὶ πέμπει τοὺς οἰκείους τοὺς ἑαυτοῦ, προσκυνήσοντας μὲν σχή- ματι, σφάττοντας δὲ ἐν τῷ προσκυνεῖν. Φοβηθῶμεν τοίνυν μή ποτε σχῆμα μὲν ἱκετῶν καὶ προσκυνητῶν ἔχωμεν, ἐν δὲ τῷ ἔργῳ τὰ ἐναντία επιδειξώμεθα 9, Καὶ πάντα ἀπὸ τῶν χειρῶν ῥίψωμεν, προσκυνεῖν μέλλοντες. Κἂν χρυσὸν ἔχωμεν, αὐτῷ προσενέγκω μεν, καὶ μὴ κατορύξωμεν. Εἰ γὰρ οἱ βάρβαροι τότε ἐκεῖνοι εἰς τιμὴν προσήνεγκαν, τίς ἔσῃ μηδὲ τῷ χρείαν ἔχοντι διδούς; εἰ ἐκεῖνοι τοσαύτην ἦλθον ὁδὸν, ἵνα τεχθέντα ίδωσι, ποίαν ἕξεις ἀπολογίαν σύ, μηδὲ 80 στενωπὸν ἕνα ἀπιών, ἵνα ἀρρωστοῦντα ἐπισκέψῃ καὶ δεδεμένον ; Καίτοιγε κάμνοντας καὶ δεδεμένους, καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐλεοῦμεν· σὺ δὲ οὐδὲ τὸν [113] εὐερ- γέτην τὸν σὸν καὶ Δεσπότην. Κἀκεῖνοι μὲν χρυσίον προσήνεγκαν· σὺ δὲ ἄρτον μόλις δίδως. Ἐκεῖνοι εἶδον τὸν ἀστέρα, καὶ ἐχάρησαν· σὺ δὲ αὐτὸν ὁρῶν τὸν Χριστὸν ξένον ὄντα καὶ γυμνὸν οὐκ ἐπικάμπτῃ. Τίς γὰρ ὑμῶν διὰ τὸν Χριστὸν τοσαύτην ἀποδημίαν ἀπεδήμησε τῶν μυρία εὐεργετηθέντων, ὅσην ἐκεῖνοι οἱ βάρβαροι, μᾶλλον δὲ οἱ φιλοσόφων φιλοσοφώτεροι; Καὶ τί λέγω τοσαύτην ὁδόν; Πολλαὶ γὰρ τῶν γυναι- κῶν οὕτως ἡμῖν μαλακίζονται, ὡς μηδὲ ἄμφοδον ἓν ὑπερβῆναι, καὶ ἰδεῖν αὐτὸν ἐπὶ τῆς φάτνης τῆς πνευ- ματικῆς δ, εἰ μὴ ἡμιόνων ἐπιλάβοιντο. Ετεροι δὲ ἐπειδὴ βαδίζειν ἔχουσιν ε, οἱ μὲν βιωτικῶν πραγμά- των ὄχλον, οἱ δὲ θέατρα τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως προτι θέασι. Καὶ οἱ μὲν βάρβαροι πρὶν ἰδεῖν αὐτὸν τοσαύ την ήνυσαν ὁδὸν δι' αὐτόν· σὺ δὲ οὐδὲ μετὰ τὸ ἰδεῖν ἐκείνους ζηλοῖς, ἀλλὰ ἀφεὶς αὐτὸν μετὰ τὸ ἰδεῖν, τρέχεις ἵνα τὸν μίμον ἴδῃς (τῶν γὰρ αὐτῶν ἄπτομαι πάλιν ὧν καὶ πρώην)· καὶ κείμενον τὸν Χριστὸν ὁρῶν ἐπὶ φάτνης, καταλιμπάνεις, ἵνα γυναῖκας ἐπὶ σκηνῆς ἴδῃς. Πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα σκηπτῶν ; 31 $3 ς'. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τίς σε εἰς βασίλεια εἰσαγαγεῖν ἐπηγγέλλετο 3, καὶ δείξειν τὸν βασιλέα καθήμενον, ἆρα ἂν εἴλου τὸ θέατρον ἀντὶ τούτων ἰδεῖν; Καίτοιγε οὐδὲν οὐδὲ 38 ἐκεῖθεν κερδᾶναι ἦν. Ἐνταῦθα δὲ πηγὴ πυρὸς πνευματικὴ 30 ἀπὸ ταύτης ἀναβλύζει τῆς τρα πέζης· καὶ σὺ ταύτην ἀφεὶς, κατατρέχεις 3 εἰς τὸ θέατρον, ἰδεῖν νηχομένας γυναῖκας καὶ φύσιν παρα- δειγματιζομένην, καταλιπὼν τὸν Χριστὸν παρὰ τὴν πηγὴν καθήμενον; Καὶ γὰρ καὶ νῦν παρὰ τὴν πηγὴν κάθηται, [114] οὐ Σαμαρείτιδι διαλεγόμενος, ἀλλ᾽ 37 32 37 ה ὁλοκλήρῳ πόλει· τάχα δὲ καὶ νῦν Σαμαρείτιδι μένῃ. Οὐδεὶς γὰρ αὐτῷ πάρεστιν οὐδὲ νῦν· ἀλλ' οἱ μὲν τοῖς σώμασι μόνοις δ', οἱ δὲ οὐδὲ αὐτοῖς. Ἀλλ' ὅμως αὐτὸς οὐκ ἀναχωρεῖ, ἀλλὰ μένει 8, καὶ παρ' ἡμῶν α!τε πιεῖν, οὐχ ὕδωρ, ἀλλ᾽ ἁγιωσύνην· τὰ γὰρ ἅγια τους ἁγίοις δίδωσιν. Οὐδὲ γὰρ ὕδωρ ἀπὸ ταύτης ἡμῖν παρέχει τῆς πηγῆς, ἀλλ' αἷμα ζῶν· καὶ μὴν θανάτου ἐστὶ σύμβολον, ἀλλὰ ζωῆς γέγονεν αἴτιον. Σὺ δὲ ἀφεὶς τὴν πηγὴν τοῦ αἵματος, τὸ ποτήριον τὸ φρικώδες, εἰς πηγὴν ἀπέρχῃ διαβολικὴν ', ὥστε νηχομένην πόρνη ἰδεῖν, καὶ ναυάγιον ὑπομεῖναι ψυχῆς. Τὸ γὰρ όπως ἐκεῖνο πέλαγος ἀσελγείας ἐστὶν, οὐ σώματα ποιοῦν ὑποβρύχια, ἀλλὰ ψυχῶν ναυάγια εργαζόμενον. Αλλ ἡ μὲν νήχεται γυμνουμένη τὸ σῶμα, σὺ δὲ ὁρῶν καταποντίζῃ πρὸς τὸν τῆς ἀσελγείας βυθόν. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ διαβόλου σαγήνη· οὐκ εἰς αὐτὸ κατιόντας τὸ ὕδωρ, ἀλλ᾽ ἄνωθεν καθημένους τῶν ἐκεῖ καλιν δουμένων μᾶλλον ὑποβρυχίους ποιεῖ, καὶ χαλεταύτε ρον ἀποπνίγει τοῦ Φαραώ, τοῦ μετὰ τῶν ἵππων και τῶν ἁρμάτων καταποντισθέντος τότε. Καὶ εἶχε ἦν ψυχὰς ἰδεῖν, πολλᾶς ἂν ὑμῖν ἔδειξα ἐπιπλεούσας τοῖς ὕδασι τούτοις, ὥσπερ τῶν Αἰγυπτίων τότε τὰ σώ ματα. ᾿Αλλὰ τὸ χαλεπώτερον ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι καὶ τέρψιν τὴν τοιαύτην πανωλεθρίαν καλοῦσι, καὶ τὸ πέλαγος τῆς ἀπωλείας ἡδονῆς εὔριπον ονομάζουσι. Καίτοιγε εὐκολώτερον ἄν τις τὸ Αἰγαῖον καὶ ει Τυρ ῥηνικὸν παραδράμοι πέλαγος μετὰ ἀσφαλείας, ἢ τὴν θεωρίαν ταύτην. Πρῶτον μὲν γὰρ δι᾽ ὅλης νυκτός προλαμβάνει τῇ προσδοκίᾳ τὰς ψυχὰς ὁ διάβολος εἶτα δείξας τὸ προσδοκηθέν, ἔδησεν εὐθέως καὶ αἰχμα λώτους ἐποίησε. Μὴ γὰρ ἐπειδὴ μὴ ἐμίγης τῇ πόρνῃ, καθαρὸς εἶναι νομίσῃς τῆς ἁμαρτίας· τῇ γὰρ προθυμίᾳ τὸ πᾶν ἀπήρτισας. Εἰ μὲν γὰρ ὑπὸ ἐπιθυ· μίας κατέχῃ, μείζονα την [115] φλόγα ἀνῆψας· εἰ δὲ οὐδὲν πάσχεις πρὸς τὰ δρώμενα, μείζονος κατηγο ρίας εἴ ἄξιος, ἑτέροις σκάνδαλον γινόμενος τῇ θεαμάτων τούτων προτροπῇ, καὶ τὴν σεαυτοῦ καται- σχύνων δψιν, καὶ μετὰ τῆς ὄψεως τὴν ψυχήν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἵνα μὴ μόνον ἐπιτιμῶμεν, φέρε καὶ τρόπον ἐπι νοήσωμεν διορθώσεως. Τίς οὖν ὁ τρόπος ἔσται ; Ταῖς γυναιξὶν ὑμᾶς παραδούναι βούλομαι ταῖς ὑμετέραις, ἵνα αὗται ὡς ὑμᾶς παιδεύσωσιν. Εδει γάρ, κατὰ τὸν τοῦ Παύλου νόμον “, ὑμᾶς εἶναι τοὺς διδασκάλους· ἐπειδὴ δὲ ἡ τάξις αντεστράφη διὰ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἄνω μὲν τὸ σῶμα, κάτω δὲ ἡ κεφαλὴ γέγονε, και ταύτην ἐλώμεθα τὴν ὁδόν. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ διδάσκαλον ἔχων γυναῖκα, φύγε 48 τὴν ἁμαρτίαν, καὶ δυνήση ταχέως ἐπὶ τὸν θρόνον ἀναθῆναι τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ σοι δοθέντα. Ὡς ἕως ἂν πλημμελῆς, οὐχὶ πρὸς για ναῖκα 66 μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλογά σε εὐτελέστερα πέμπει ἡ Γραφή· καὶ οὐκ αἰσχύνεται τὸν λόγῳ " τετιμημένον τῷ μύρμηκι πέμπουσα μαθητήν. Οὐ γὰρ τῆς Γραφῆς τοῦτο κατηγορία, ἀλλὰ τῶν οὕτω τὴν ἑαυτῶν εὐγένειαν προδιδόντων 4. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς κ τών ** ἐπιδεικνύμεθα Α. Β. C. ἐπιδεικνύμενοι Γ. 10 μηδέ] Sic 13. enteri μήτε. οι τῆς φάτνης τῆς πν.] Sic Αn. Αrm. τῆς πν. τραπέζης C. 1 ἔχουσιν] οὐκ ἔχουσιν F. 88 τὸν Χριστόν om. F. οιον ἐπὶ τῆς φάτνης fdd. " επήγγελτο Α. τ οὐδὲ] οὔτε D. Ε. ἐκεῖθεν] ἐκεῖ Ελ. Edd. Οι πνευματικοῦ Α. Β. C. πνευματικής Ε. ἀποτρέχεις Α. Β. C. 39 μόνον Εdd. 40 μένει αναμένει Γ. 40 τὴν πηγήν. . . τὴν δια6. Εdd. οι και. καὶ τὸ F. Say. $2 τῇ] Vulgo καὶ τῇ, et sic An. sed καὶ om. Β. et corr. C. Alia lectio est καὶ τῶν 0. τ. προτροπή F. quocuni facere videtur Arm. 63 αὐταὶ et mox ἔδει μὲν κατά Ε. " οι νόμον] λόγον Γ. φευγε hic et paulo infra Edd. 66 γυναῖκας 1). Ε. την γυναίκα F. mos ευτελέστατα Eddl, ε'λέγε] Si B. F. vulgo τῷ λόγῳ. 48 προϊόντων F. An

79 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. 19 νῆσαι, καὶ μὴ καταπατῆσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· ἂν μετὰ τρόμου καὶ χαρᾶς τοῦτο ποιῇς· ἔστι γὰρ ταῦτα ὁμοῦ συνελθεῖν ἀμφότερα. Αλλ' ὅρα μὴ κατὰ τὸν Ηρώδην γένῃ, καὶ εἴπῃς· Ὅπως ἐλθὼν προσκυνή σω αὐτὸν, καὶ ἐλθὼν ἀνελεῖν βουληθῇς. Τούτῳ γὰρ ἐοίκασιν οἱ τῶν μυστηρίων ἀναξίως μετέχοντες. Ἔνοχος γὰρ ὁ τοιοῦτος ἔσεται, φησί, τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. Καὶ γὰρ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὸν τύραννον ἀλγοῦντα τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χρι- στοῦ, τὸν ἐκείνου τοῦ Ἡρώδου παρανομώτερον, μας μωνᾶν. Οὗτος γὰρ βούλεται κρατεῖν, καὶ πέμπει τοὺς οἰκείους τοὺς ἑαυτοῦ, προσκυνήσοντας μὲν σχή- ματι, σφάττοντας δὲ ἐν τῷ προσκυνεῖν. Φοβηθῶμεν τοίνυν μή ποτε σχῆμα μὲν ἱκετῶν καὶ προσκυνητῶν ἔχωμεν, ἐν δὲ τῷ ἔργῳ τὰ ἐναντία επιδειξώμεθα 9, Καὶ πάντα ἀπὸ τῶν χειρῶν ῥίψωμεν, προσκυνεῖν μέλλοντες. Κἂν χρυσὸν ἔχωμεν, αὐτῷ προσενέγκω μεν, καὶ μὴ κατορύξωμεν. Εἰ γὰρ οἱ βάρβαροι τότε ἐκεῖνοι εἰς τιμὴν προσήνεγκαν, τίς ἔσῃ μηδὲ τῷ χρείαν ἔχοντι διδούς; εἰ ἐκεῖνοι τοσαύτην ἦλθον ὁδὸν, ἵνα τεχθέντα ίδωσι, ποίαν ἕξεις ἀπολογίαν σύ, μηδὲ 80 στενωπὸν ἕνα ἀπιών, ἵνα ἀρρωστοῦντα ἐπισκέψῃ καὶ δεδεμένον ; Καίτοιγε κάμνοντας καὶ δεδεμένους, καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐλεοῦμεν· σὺ δὲ οὐδὲ τὸν [113] εὐερ- γέτην τὸν σὸν καὶ Δεσπότην. Κἀκεῖνοι μὲν χρυσίον προσήνεγκαν· σὺ δὲ ἄρτον μόλις δίδως. Ἐκεῖνοι εἶδον τὸν ἀστέρα, καὶ ἐχάρησαν· σὺ δὲ αὐτὸν ὁρῶν τὸν Χριστὸν ξένον ὄντα καὶ γυμνὸν οὐκ ἐπικάμπτῃ. Τίς γὰρ ὑμῶν διὰ τὸν Χριστὸν τοσαύτην ἀποδημίαν ἀπεδήμησε τῶν μυρία εὐεργετηθέντων, ὅσην ἐκεῖνοι οἱ βάρβαροι, μᾶλλον δὲ οἱ φιλοσόφων φιλοσοφώτεροι; Καὶ τί λέγω τοσαύτην ὁδόν; Πολλαὶ γὰρ τῶν γυναι- κῶν οὕτως ἡμῖν μαλακίζονται, ὡς μηδὲ ἄμφοδον ἓν ὑπερβῆναι, καὶ ἰδεῖν αὐτὸν ἐπὶ τῆς φάτνης τῆς πνευ- ματικῆς δ, εἰ μὴ ἡμιόνων ἐπιλάβοιντο. Ετεροι δὲ ἐπειδὴ βαδίζειν ἔχουσιν ε, οἱ μὲν βιωτικῶν πραγμά- των ὄχλον, οἱ δὲ θέατρα τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως προτι θέασι. Καὶ οἱ μὲν βάρβαροι πρὶν ἰδεῖν αὐτὸν τοσαύ την ήνυσαν ὁδὸν δι' αὐτόν· σὺ δὲ οὐδὲ μετὰ τὸ ἰδεῖν ἐκείνους ζηλοῖς, ἀλλὰ ἀφεὶς αὐτὸν μετὰ τὸ ἰδεῖν, τρέχεις ἵνα τὸν μίμον ἴδῃς (τῶν γὰρ αὐτῶν ἄπτομαι πάλιν ὧν καὶ πρώην)· καὶ κείμενον τὸν Χριστὸν ὁρῶν ἐπὶ φάτνης, καταλιμπάνεις, ἵνα γυναῖκας ἐπὶ σκηνῆς ἴδῃς. Πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα σκηπτῶν ; 31 $3 ς'. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τίς σε εἰς βασίλεια εἰσαγαγεῖν ἐπηγγέλλετο 3, καὶ δείξειν τὸν βασιλέα καθήμενον, ἆρα ἂν εἴλου τὸ θέατρον ἀντὶ τούτων ἰδεῖν; Καίτοιγε οὐδὲν οὐδὲ 38 ἐκεῖθεν κερδᾶναι ἦν. Ἐνταῦθα δὲ πηγὴ πυρὸς πνευματικὴ 30 ἀπὸ ταύτης ἀναβλύζει τῆς τρα πέζης· καὶ σὺ ταύτην ἀφεὶς, κατατρέχεις 3 εἰς τὸ θέατρον, ἰδεῖν νηχομένας γυναῖκας καὶ φύσιν παρα- δειγματιζομένην, καταλιπὼν τὸν Χριστὸν παρὰ τὴν πηγὴν καθήμενον; Καὶ γὰρ καὶ νῦν παρὰ τὴν πηγὴν κάθηται, [114] οὐ Σαμαρείτιδι διαλεγόμενος, ἀλλ᾽ 37 32 37 ה ὁλοκλήρῳ πόλει· τάχα δὲ καὶ νῦν Σαμαρείτιδι μένῃ. Οὐδεὶς γὰρ αὐτῷ πάρεστιν οὐδὲ νῦν· ἀλλ' οἱ μὲν τοῖς σώμασι μόνοις δ', οἱ δὲ οὐδὲ αὐτοῖς. Ἀλλ' ὅμως αὐτὸς οὐκ ἀναχωρεῖ, ἀλλὰ μένει 8, καὶ παρ' ἡμῶν α!τε πιεῖν, οὐχ ὕδωρ, ἀλλ᾽ ἁγιωσύνην· τὰ γὰρ ἅγια τους ἁγίοις δίδωσιν. Οὐδὲ γὰρ ὕδωρ ἀπὸ ταύτης ἡμῖν παρέχει τῆς πηγῆς, ἀλλ' αἷμα ζῶν· καὶ μὴν θανάτου ἐστὶ σύμβολον, ἀλλὰ ζωῆς γέγονεν αἴτιον. Σὺ δὲ ἀφεὶς τὴν πηγὴν τοῦ αἵματος, τὸ ποτήριον τὸ φρικώδες, εἰς πηγὴν ἀπέρχῃ διαβολικὴν ', ὥστε νηχομένην πόρνη ἰδεῖν, καὶ ναυάγιον ὑπομεῖναι ψυχῆς. Τὸ γὰρ όπως ἐκεῖνο πέλαγος ἀσελγείας ἐστὶν, οὐ σώματα ποιοῦν ὑποβρύχια, ἀλλὰ ψυχῶν ναυάγια εργαζόμενον. Αλλ ἡ μὲν νήχεται γυμνουμένη τὸ σῶμα, σὺ δὲ ὁρῶν καταποντίζῃ πρὸς τὸν τῆς ἀσελγείας βυθόν. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ διαβόλου σαγήνη· οὐκ εἰς αὐτὸ κατιόντας τὸ ὕδωρ, ἀλλ᾽ ἄνωθεν καθημένους τῶν ἐκεῖ καλιν δουμένων μᾶλλον ὑποβρυχίους ποιεῖ, καὶ χαλεταύτε ρον ἀποπνίγει τοῦ Φαραώ, τοῦ μετὰ τῶν ἵππων και τῶν ἁρμάτων καταποντισθέντος τότε. Καὶ εἶχε ἦν ψυχὰς ἰδεῖν, πολλᾶς ἂν ὑμῖν ἔδειξα ἐπιπλεούσας τοῖς ὕδασι τούτοις, ὥσπερ τῶν Αἰγυπτίων τότε τὰ σώ ματα. ᾿Αλλὰ τὸ χαλεπώτερον ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι καὶ τέρψιν τὴν τοιαύτην πανωλεθρίαν καλοῦσι, καὶ τὸ πέλαγος τῆς ἀπωλείας ἡδονῆς εὔριπον ονομάζουσι. Καίτοιγε εὐκολώτερον ἄν τις τὸ Αἰγαῖον καὶ ει Τυρ ῥηνικὸν παραδράμοι πέλαγος μετὰ ἀσφαλείας, ἢ τὴν θεωρίαν ταύτην. Πρῶτον μὲν γὰρ δι᾽ ὅλης νυκτός προλαμβάνει τῇ προσδοκίᾳ τὰς ψυχὰς ὁ διάβολος εἶτα δείξας τὸ προσδοκηθέν, ἔδησεν εὐθέως καὶ αἰχμα λώτους ἐποίησε. Μὴ γὰρ ἐπειδὴ μὴ ἐμίγης τῇ πόρνῃ, καθαρὸς εἶναι νομίσῃς τῆς ἁμαρτίας· τῇ γὰρ προθυμίᾳ τὸ πᾶν ἀπήρτισας. Εἰ μὲν γὰρ ὑπὸ ἐπιθυ· μίας κατέχῃ, μείζονα την [115] φλόγα ἀνῆψας· εἰ δὲ οὐδὲν πάσχεις πρὸς τὰ δρώμενα, μείζονος κατηγο ρίας εἴ ἄξιος, ἑτέροις σκάνδαλον γινόμενος τῇ θεαμάτων τούτων προτροπῇ, καὶ τὴν σεαυτοῦ καται- σχύνων δψιν, καὶ μετὰ τῆς ὄψεως τὴν ψυχήν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἵνα μὴ μόνον ἐπιτιμῶμεν, φέρε καὶ τρόπον ἐπι νοήσωμεν διορθώσεως. Τίς οὖν ὁ τρόπος ἔσται ; Ταῖς γυναιξὶν ὑμᾶς παραδούναι βούλομαι ταῖς ὑμετέραις, ἵνα αὗται ὡς ὑμᾶς παιδεύσωσιν. Εδει γάρ, κατὰ τὸν τοῦ Παύλου νόμον “, ὑμᾶς εἶναι τοὺς διδασκάλους· ἐπειδὴ δὲ ἡ τάξις αντεστράφη διὰ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἄνω μὲν τὸ σῶμα, κάτω δὲ ἡ κεφαλὴ γέγονε, και ταύτην ἐλώμεθα τὴν ὁδόν. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ διδάσκαλον ἔχων γυναῖκα, φύγε 48 τὴν ἁμαρτίαν, καὶ δυνήση ταχέως ἐπὶ τὸν θρόνον ἀναθῆναι τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ σοι δοθέντα. Ὡς ἕως ἂν πλημμελῆς, οὐχὶ πρὸς για ναῖκα 66 μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλογά σε εὐτελέστερα πέμπει ἡ Γραφή· καὶ οὐκ αἰσχύνεται τὸν λόγῳ " τετιμημένον τῷ μύρμηκι πέμπουσα μαθητήν. Οὐ γὰρ τῆς Γραφῆς τοῦτο κατηγορία, ἀλλὰ τῶν οὕτω τὴν ἑαυτῶν εὐγένειαν προδιδόντων 4. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς κ τών ** ἐπιδεικνύμεθα Α. Β. C. ἐπιδεικνύμενοι Γ. 10 μηδέ] Sic 13. enteri μήτε. οι τῆς φάτνης τῆς πν.] Sic Αn. Αrm. τῆς πν. τραπέζης C. 1 ἔχουσιν] οὐκ ἔχουσιν F. 88 τὸν Χριστόν om. F. οιον ἐπὶ τῆς φάτνης fdd. " επήγγελτο Α. τ οὐδὲ] οὔτε D. Ε. ἐκεῖθεν] ἐκεῖ Ελ. Edd. Οι πνευματικοῦ Α. Β. C. πνευματικής Ε. ἀποτρέχεις Α. Β. C. 39 μόνον Εdd. 40 μένει αναμένει Γ. 40 τὴν πηγήν. . . τὴν δια6. Εdd. οι και. καὶ τὸ F. Say. $2 τῇ] Vulgo καὶ τῇ, et sic An. sed καὶ om. Β. et corr. C. Alia lectio est καὶ τῶν 0. τ. προτροπή F. quocuni facere videtur Arm. 63 αὐταὶ et mox ἔδει μὲν κατά Ε. " οι νόμον] λόγον Γ. φευγε hic et paulo infra Edd. 66 γυναῖκας 1). Ε. την γυναίκα F. mos ευτελέστατα Eddl, ε'λέγε] Si B. F. vulgo τῷ λόγῳ. 48 προϊόντων F. An

79 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. 19 νῆσαι, καὶ μὴ καταπατῆσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· ἂν μετὰ τρόμου καὶ χαρᾶς τοῦτο ποιῇς· ἔστι γὰρ ταῦτα ὁμοῦ συνελθεῖν ἀμφότερα. Αλλ' ὅρα μὴ κατὰ τὸν Ηρώδην γένῃ, καὶ εἴπῃς· Ὅπως ἐλθὼν προσκυνή σω αὐτὸν, καὶ ἐλθὼν ἀνελεῖν βουληθῇς. Τούτῳ γὰρ ἐοίκασιν οἱ τῶν μυστηρίων ἀναξίως μετέχοντες. Ἔνοχος γὰρ ὁ τοιοῦτος ἔσεται, φησί, τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. Καὶ γὰρ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὸν τύραννον ἀλγοῦντα τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χρι- στοῦ, τὸν ἐκείνου τοῦ Ἡρώδου παρανομώτερον, μας μωνᾶν. Οὗτος γὰρ βούλεται κρατεῖν, καὶ πέμπει τοὺς οἰκείους τοὺς ἑαυτοῦ, προσκυνήσοντας μὲν σχή- ματι, σφάττοντας δὲ ἐν τῷ προσκυνεῖν. Φοβηθῶμεν τοίνυν μή ποτε σχῆμα μὲν ἱκετῶν καὶ προσκυνητῶν ἔχωμεν, ἐν δὲ τῷ ἔργῳ τὰ ἐναντία επιδειξώμεθα 9, Καὶ πάντα ἀπὸ τῶν χειρῶν ῥίψωμεν, προσκυνεῖν μέλλοντες. Κἂν χρυσὸν ἔχωμεν, αὐτῷ προσενέγκω μεν, καὶ μὴ κατορύξωμεν. Εἰ γὰρ οἱ βάρβαροι τότε ἐκεῖνοι εἰς τιμὴν προσήνεγκαν, τίς ἔσῃ μηδὲ τῷ χρείαν ἔχοντι διδούς; εἰ ἐκεῖνοι τοσαύτην ἦλθον ὁδὸν, ἵνα τεχθέντα ίδωσι, ποίαν ἕξεις ἀπολογίαν σύ, μηδὲ 80 στενωπὸν ἕνα ἀπιών, ἵνα ἀρρωστοῦντα ἐπισκέψῃ καὶ δεδεμένον ; Καίτοιγε κάμνοντας καὶ δεδεμένους, καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐλεοῦμεν· σὺ δὲ οὐδὲ τὸν [113] εὐερ- γέτην τὸν σὸν καὶ Δεσπότην. Κἀκεῖνοι μὲν χρυσίον προσήνεγκαν· σὺ δὲ ἄρτον μόλις δίδως. Ἐκεῖνοι εἶδον τὸν ἀστέρα, καὶ ἐχάρησαν· σὺ δὲ αὐτὸν ὁρῶν τὸν Χριστὸν ξένον ὄντα καὶ γυμνὸν οὐκ ἐπικάμπτῃ. Τίς γὰρ ὑμῶν διὰ τὸν Χριστὸν τοσαύτην ἀποδημίαν ἀπεδήμησε τῶν μυρία εὐεργετηθέντων, ὅσην ἐκεῖνοι οἱ βάρβαροι, μᾶλλον δὲ οἱ φιλοσόφων φιλοσοφώτεροι; Καὶ τί λέγω τοσαύτην ὁδόν; Πολλαὶ γὰρ τῶν γυναι- κῶν οὕτως ἡμῖν μαλακίζονται, ὡς μηδὲ ἄμφοδον ἓν ὑπερβῆναι, καὶ ἰδεῖν αὐτὸν ἐπὶ τῆς φάτνης τῆς πνευ- ματικῆς δ, εἰ μὴ ἡμιόνων ἐπιλάβοιντο. Ετεροι δὲ ἐπειδὴ βαδίζειν ἔχουσιν ε, οἱ μὲν βιωτικῶν πραγμά- των ὄχλον, οἱ δὲ θέατρα τῆς ἐνταῦθα ἀφίξεως προτι θέασι. Καὶ οἱ μὲν βάρβαροι πρὶν ἰδεῖν αὐτὸν τοσαύ την ήνυσαν ὁδὸν δι' αὐτόν· σὺ δὲ οὐδὲ μετὰ τὸ ἰδεῖν ἐκείνους ζηλοῖς, ἀλλὰ ἀφεὶς αὐτὸν μετὰ τὸ ἰδεῖν, τρέχεις ἵνα τὸν μίμον ἴδῃς (τῶν γὰρ αὐτῶν ἄπτομαι πάλιν ὧν καὶ πρώην)· καὶ κείμενον τὸν Χριστὸν ὁρῶν ἐπὶ φάτνης, καταλιμπάνεις, ἵνα γυναῖκας ἐπὶ σκηνῆς ἴδῃς. Πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα σκηπτῶν ; 31 $3 ς'. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τίς σε εἰς βασίλεια εἰσαγαγεῖν ἐπηγγέλλετο 3, καὶ δείξειν τὸν βασιλέα καθήμενον, ἆρα ἂν εἴλου τὸ θέατρον ἀντὶ τούτων ἰδεῖν; Καίτοιγε οὐδὲν οὐδὲ 38 ἐκεῖθεν κερδᾶναι ἦν. Ἐνταῦθα δὲ πηγὴ πυρὸς πνευματικὴ 30 ἀπὸ ταύτης ἀναβλύζει τῆς τρα πέζης· καὶ σὺ ταύτην ἀφεὶς, κατατρέχεις 3 εἰς τὸ θέατρον, ἰδεῖν νηχομένας γυναῖκας καὶ φύσιν παρα- δειγματιζομένην, καταλιπὼν τὸν Χριστὸν παρὰ τὴν πηγὴν καθήμενον; Καὶ γὰρ καὶ νῦν παρὰ τὴν πηγὴν κάθηται, [114] οὐ Σαμαρείτιδι διαλεγόμενος, ἀλλ᾽ 37 32 37 ה ὁλοκλήρῳ πόλει· τάχα δὲ καὶ νῦν Σαμαρείτιδι μένῃ. Οὐδεὶς γὰρ αὐτῷ πάρεστιν οὐδὲ νῦν· ἀλλ' οἱ μὲν τοῖς σώμασι μόνοις δ', οἱ δὲ οὐδὲ αὐτοῖς. Ἀλλ' ὅμως αὐτὸς οὐκ ἀναχωρεῖ, ἀλλὰ μένει 8, καὶ παρ' ἡμῶν α!τε πιεῖν, οὐχ ὕδωρ, ἀλλ᾽ ἁγιωσύνην· τὰ γὰρ ἅγια τους ἁγίοις δίδωσιν. Οὐδὲ γὰρ ὕδωρ ἀπὸ ταύτης ἡμῖν παρέχει τῆς πηγῆς, ἀλλ' αἷμα ζῶν· καὶ μὴν θανάτου ἐστὶ σύμβολον, ἀλλὰ ζωῆς γέγονεν αἴτιον. Σὺ δὲ ἀφεὶς τὴν πηγὴν τοῦ αἵματος, τὸ ποτήριον τὸ φρικώδες, εἰς πηγὴν ἀπέρχῃ διαβολικὴν ', ὥστε νηχομένην πόρνη ἰδεῖν, καὶ ναυάγιον ὑπομεῖναι ψυχῆς. Τὸ γὰρ όπως ἐκεῖνο πέλαγος ἀσελγείας ἐστὶν, οὐ σώματα ποιοῦν ὑποβρύχια, ἀλλὰ ψυχῶν ναυάγια εργαζόμενον. Αλλ ἡ μὲν νήχεται γυμνουμένη τὸ σῶμα, σὺ δὲ ὁρῶν καταποντίζῃ πρὸς τὸν τῆς ἀσελγείας βυθόν. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ διαβόλου σαγήνη· οὐκ εἰς αὐτὸ κατιόντας τὸ ὕδωρ, ἀλλ᾽ ἄνωθεν καθημένους τῶν ἐκεῖ καλιν δουμένων μᾶλλον ὑποβρυχίους ποιεῖ, καὶ χαλεταύτε ρον ἀποπνίγει τοῦ Φαραώ, τοῦ μετὰ τῶν ἵππων και τῶν ἁρμάτων καταποντισθέντος τότε. Καὶ εἶχε ἦν ψυχὰς ἰδεῖν, πολλᾶς ἂν ὑμῖν ἔδειξα ἐπιπλεούσας τοῖς ὕδασι τούτοις, ὥσπερ τῶν Αἰγυπτίων τότε τὰ σώ ματα. ᾿Αλλὰ τὸ χαλεπώτερον ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι καὶ τέρψιν τὴν τοιαύτην πανωλεθρίαν καλοῦσι, καὶ τὸ πέλαγος τῆς ἀπωλείας ἡδονῆς εὔριπον ονομάζουσι. Καίτοιγε εὐκολώτερον ἄν τις τὸ Αἰγαῖον καὶ ει Τυρ ῥηνικὸν παραδράμοι πέλαγος μετὰ ἀσφαλείας, ἢ τὴν θεωρίαν ταύτην. Πρῶτον μὲν γὰρ δι᾽ ὅλης νυκτός προλαμβάνει τῇ προσδοκίᾳ τὰς ψυχὰς ὁ διάβολος εἶτα δείξας τὸ προσδοκηθέν, ἔδησεν εὐθέως καὶ αἰχμα λώτους ἐποίησε. Μὴ γὰρ ἐπειδὴ μὴ ἐμίγης τῇ πόρνῃ, καθαρὸς εἶναι νομίσῃς τῆς ἁμαρτίας· τῇ γὰρ προθυμίᾳ τὸ πᾶν ἀπήρτισας. Εἰ μὲν γὰρ ὑπὸ ἐπιθυ· μίας κατέχῃ, μείζονα την [115] φλόγα ἀνῆψας· εἰ δὲ οὐδὲν πάσχεις πρὸς τὰ δρώμενα, μείζονος κατηγο ρίας εἴ ἄξιος, ἑτέροις σκάνδαλον γινόμενος τῇ θεαμάτων τούτων προτροπῇ, καὶ τὴν σεαυτοῦ καται- σχύνων δψιν, καὶ μετὰ τῆς ὄψεως τὴν ψυχήν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἵνα μὴ μόνον ἐπιτιμῶμεν, φέρε καὶ τρόπον ἐπι νοήσωμεν διορθώσεως. Τίς οὖν ὁ τρόπος ἔσται ; Ταῖς γυναιξὶν ὑμᾶς παραδούναι βούλομαι ταῖς ὑμετέραις, ἵνα αὗται ὡς ὑμᾶς παιδεύσωσιν. Εδει γάρ, κατὰ τὸν τοῦ Παύλου νόμον “, ὑμᾶς εἶναι τοὺς διδασκάλους· ἐπειδὴ δὲ ἡ τάξις αντεστράφη διὰ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἄνω μὲν τὸ σῶμα, κάτω δὲ ἡ κεφαλὴ γέγονε, και ταύτην ἐλώμεθα τὴν ὁδόν. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ διδάσκαλον ἔχων γυναῖκα, φύγε 48 τὴν ἁμαρτίαν, καὶ δυνήση ταχέως ἐπὶ τὸν θρόνον ἀναθῆναι τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ σοι δοθέντα. Ὡς ἕως ἂν πλημμελῆς, οὐχὶ πρὸς για ναῖκα 66 μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλογά σε εὐτελέστερα πέμπει ἡ Γραφή· καὶ οὐκ αἰσχύνεται τὸν λόγῳ " τετιμημένον τῷ μύρμηκι πέμπουσα μαθητήν. Οὐ γὰρ τῆς Γραφῆς τοῦτο κατηγορία, ἀλλὰ τῶν οὕτω τὴν ἑαυτῶν εὐγένειαν προδιδόντων 4. Τοῦτο δὴ καὶ ἡμεῖς κ τών ** ἐπιδεικνύμεθα Α. Β. C. ἐπιδεικνύμενοι Γ. 10 μηδέ] Sic 13. enteri μήτε. οι τῆς φάτνης τῆς πν.] Sic Αn. Αrm. τῆς πν. τραπέζης C. 1 ἔχουσιν] οὐκ ἔχουσιν F. 88 τὸν Χριστόν om. F. οιον ἐπὶ τῆς φάτνης fdd. " επήγγελτο Α. τ οὐδὲ] οὔτε D. Ε. ἐκεῖθεν] ἐκεῖ Ελ. Edd. Οι πνευματικοῦ Α. Β. C. πνευματικής Ε. ἀποτρέχεις Α. Β. C. 39 μόνον Εdd. 40 μένει αναμένει Γ. 40 τὴν πηγήν. . . τὴν δια6. Εdd. οι και. καὶ τὸ F. Say. $2 τῇ] Vulgo καὶ τῇ, et sic An. sed καὶ om. Β. et corr. C. Alia lectio est καὶ τῶν 0. τ. προτροπή F. quocuni facere videtur Arm. 63 αὐταὶ et mox ἔδει μὲν κατά Ε. " οι νόμον] λόγον Γ. φευγε hic et paulo infra Edd. 66 γυναῖκας 1). Ε. την γυναίκα F. mos ευτελέστατα Eddl, ε'λέγε] Si B. F. vulgo τῷ λόγῳ. 48 προϊόντων F. An

81 IN MATTHAEUM HOMIL. VIII. 82 ποιήσομεν· καὶ νῦν μέν σε τῇ γυναικὶ παραδώσομεν· ἂν δὲ ταύτης καταφρονήσῃς, καὶ εἰς τὸ τῶν ἀλόγων διδασκαλεῖον ἀποστελοῦμεν, καὶ δείξομεν πόσοι μὲν ὄρνιθες, πόσοι δὲ ἰχθύες, πόσα δὲ τετράποδα καὶ ἑρπετὰ σοῦ σεμνότερα καὶ σωφρονέστερα φαίνεται. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ τὴν σύγκρισιν καὶ ἐρυθριᾷς, ἀνάβηθι πρὸς τὴν οἰκείαν εὐγένειαν, καὶ τὸ τῆς γεέννης πέλαγος καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν $^{49}$ φύγε, τὴν ἐν τῷ θεάτρῳ κολυμβήθραν. Αὕτη γὰρ ἡ κολυμβήθρα ἐκεῖνο τὸ πέλαγος προξενεῖ, καὶ τὴν ἄβυσσον ἐκείνην ἀνάπτει τῆς φλογός. Ϛ΄. Εἰ γὰρ *Ὁ ἐμβλέπων γυναῖκα* $^{50}$ *πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἤδη ἐμοίχευσεν*· ὁ καὶ γυμνὴν [116] ἀναγκαζόμενος ἰδεῖν, πῶς οὐ μυριάκις αἰχμάλωτος γίνεται; Οὐχ οὕτως ὁ ἐπὶ τοῦ Νῶε κατακλυσμὸς τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπώλεσε γένος, ὡς αὗται αἱ νηχόμεναι ἅπαντας ἐκεῖ μετὰ πολλῆς ἀποπνίγουσι τῆς αἰσχύνης. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ ὑετὸς, εἰ καὶ θάνατον εἰργάσατο σώματος, ἀλλὰ τὴν τῆς ψυχῆς κακίαν ἀνέκοψεν· οὗτος δὲ τοὐναντίον ποιεῖ, τῶν σωμάτων μενόντων, τὴν ψυχὴν ἀπόλλυσιν. Ὑμεῖς δὲ ὅταν μὲν προεδρίας ᾖ λόγος, ἀξιοῦτε τῆς οἰκουμένης προκαθῆσθαι πάσης, ἐπειδὴ πρώτη ἡ πόλις ἡμῶν τὸ τῶν Χριστιανῶν ἀνεδήσατο ὄνομα· ἐν δὲ τῷ τῆς σωφροσύνης ἀγῶνι, καὶ τῶν ἀγροικοτέρων πόλεων ἔλαττον φέροντες οὐκ αἰσχύνεσθε; Ναὶ, φησί· καὶ τί $^{51}$ κελεύεις ποιεῖν; Τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ μοναχοὺς γίνεσθαι; Διὰ γὰρ τοῦτο στένω, ὅτι μόνοις ἐκείνοις ἡγεῖσθε ἁρμόζειν κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην· καίτοιγε ὁ Χριστὸς κοινοὺς τοὺς νόμους ἔθηκε. Καὶ γὰρ ὅταν λέγῃ, *Ἐάν τις ἐμβλέψῃ γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι*, οὐ τῷ μονάζοντι λέγει, ἀλλὰ καὶ τῷ γυναῖκα ἔχοντι· καὶ γὰρ τὸ ὄρος ἐκεῖνο τότε πάντων τῶν τοιούτων πεπληρωμένον ἦν· Ἐννόησον τοίνυν ἐκεῖνο τὸ θέατρον, καὶ μίσησον τοῦτο τὸ διαβολικὸν, καὶ μὴ καταγνῷς τοῦ λόγου βαρύτητα. Οὐδὲ γὰρ κωλύω γαμεῖν, οὐδὲ ἐμποδίζω τέρπεσθαι· ἀλλὰ μετὰ σωφροσύνης τοῦτο βούλομαι γίνεσθαι, οὐ μετὰ αἰσχύνης καὶ κατηγορίας καὶ μυρίων ἐγκλημάτων. Οὐ νομοθετῶ τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ τὰς ἐρημίας, ἀλλὰ χρηστὸν εἶναι καὶ ἐπιεικῆ καὶ σώφρονα, μέσην οἰκοῦντα τὴν πόλιν. Καὶ γὰρ πάντα ἡμῖν τὰ τῶν νόμων κοινὰ πρὸς τοὺς μοναχούς ἐστι, πλὴν τοῦ γάμου· μᾶλλον δὲ καὶ ἐν τούτῳ κελεύει ὁ Παῦλος ἐν ἅπασιν $^{52}$ ἐξισοῦσθαι αὐτοῖς, λέγων· *Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας ὡς μὴ ἔχοντες ὦσιν*. Ὥστε, φησὶν $^{53}$, οὐ κελεύω τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων [117] καταλαμβάνειν· ἐβουλόμην μὲν γὰρ, διὰ τὸ τὰς πόλεις μιμεῖσθαι τὰ ἐν Σοδόμοις γινόμενα· πλὴν οὐκ ἀναγκάζω τοῦτο. Μένε οἰκίαν ἔχων καὶ παιδία καὶ γυναῖκα· ἀλλὰ μὴ ὕβριζε τὴν γυναῖκα, μηδὲ παραδειγμάτιζε τὰ παιδία, μηδὲ εἴσαγε εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ἀπὸ τῶν θεάτρων λύμην. Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος; *Ὁ ἀνὴρ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ’ ἡ γυνή*· καὶ κοινοὺς ἀμφοτέροις τιθέντος νόμους; Σὺ δὲ, ἂν μὲν εἰς ἐκκλησίαν συνεχῶς ἐμβάλλῃ $^{54}$ ἡ γυνὴ, βαρὺς κατήγορος γίνῃ· αὐτὸς δὲ εἰς θέατρα διημερεύων, οὐχ ἡγῇ κατηγορίας ἄξιος εἶναι· ἀλλὰ περὶ μὲν τὴν τῆς γυναικὸς σωφροσύνην οὕτως εἶ ἀκριβὴς, ὡς καὶ περιττὸς εἶναι καὶ ἄμετρος, καὶ μηδὲ τὰς ἀναγκαίας ἐξόδους συγχωρεῖν· σαυτῷ δὲ νομίζεις πάντα ἐξεῖναι. Ἀλλ’ οὐκ ἐπιτρέπει σοι Παῦλος, ὁ καὶ τῇ γυναικὶ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν διδούς, καὶ γάρ· *Τῇ γυναικὶ*, φησὶν, *ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν* $^{55}$ *ἀποδιδότω*. Ποία οὖν αὕτη ἡ τιμὴ, ὅταν ἐν ταῖς κυρίαις αὐτὴν ὑβρίζῃς, καὶ τὸ σῶμα αὐτῆς ταῖς πόρναις παρέχῃς; τὸ γὰρ σὸν ἐκείνης σῶμά ἐστιν· ὅταν θορύβους καὶ πολέμους εἰσάγῃς εἰς τὴν οἰκίαν; ὅταν τοιαῦτα ποιῇς ἐν ἀγορᾷ, ἃ διηγούμενος ἐν οἰκίᾳ καταισχύνεις μὲν τὴν ἀκούουσαν γυναῖκα, αἰσχύνεις δὲ τὴν παροῦσαν θυγατέρα, καὶ πρὸ γε ἐκείνων σαυτόν; *Ἀνάγκη γὰρ ἢ σιγᾷν* $^{56}$, ἢ τοιαῦτα ἀσχημονεῖν, ἐφ’ οἷς καὶ τοὺς οἰκέτας $^{57}$ μαστίζεσθαι δίκαιον. Τίνα οὖν ἕξεις ἀπολογίαν, εἰπέ μοι, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλὸν, ταῦτα βλέπων μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς; ἃ μηδὲ διηγήσασθαι ἀνεκτὸν, ταῦτα πάντων προτιθείς $^{58}$; Τέως μὲν οὖν, ὥστε μὴ γενέσθαι φορτικώτερος, ἐνταῦθα καταλύσω τὸν λόγον. Ἐὰν δὲ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμείνητε, ὀξύτερον τὸ σιδήριον ποιήσας, βαθυτέραν δώσω τὴν τομήν· καὶ οὐ παύσομαι, ἕως ἂν διασκεδάσας τοῦ διαβόλου [118] τὸ θέατρον, καθαρὸν ποιήσω τῆς Ἐκκλησίας τὸν σύλλογον. Οὕτω γὰρ καὶ τῆς παρούσης αἰσχύνης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τὴν μέλλουσαν καρπωσόμεθα ζωήν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ Η΄. Καὶ εἰσελθόντες $^{59}$ εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ· καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν προσήνεγκαν αὐτῷ δῶρα, χρυσὸν, καὶ λίβανον, καὶ σμύρναν. α΄. Πῶς οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐπὶ τῆς φάτνης κείμενον ἦν; Ὅτι τεκοῦσα μὲν εὐθέως αὐτὸ κατέκλινεν ἐκεῖ· ἅτε γὰρ πολλῶν συνιόντων διὰ τὴν ἀπογραφὴν, οὐκ ἦν οἰκίαν εὑρεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς ἐπισημαίνεται λέγων, ὅτι διὰ τὸ μὴ εἶναι τόπον, ἀνέκλινεν αὐτόν. Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνείλετο $^{60}$, καὶ ἐπὶ τῶν γονάτων εἶχεν. Ὁμοῦ τε γὰρ ἐπέβη τῆς Βηθλεὲμ, καὶ τὰς ὠδῖνας ἔλυσεν· ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν τὴν οἰκονομίαν πᾶσαν, ἃ καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ταῦτα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ πρόνοιαν τινα θείαν καὶ $^{49}$ ποταμὸν] add. λαβὼν κατὰ νοῦν A. B. C. vid. adnot. $^{50}$ γυναικὶ B. $^{51}$ καὶ τί] add. οὖν Edd. $^{52}$ ἐν ἅπασιν om. E. ὡς ἐν ἅπασιν A. B. $^{53}$ φησὶν om. A. B. Sav. Mox οὐ καταναγκάζω Edd. $^{54}$ ἐμβάλῃ Edd. $^{55}$ τιμὴν] εὔνοιαν omnes. Vid. adnot. $^{56}$ ἢ σιγᾷν] Sic D. E. Arm. ἢ σιωπᾷν cœteri. $^{57}$ οἰκέτας] add. φθεγγομένους. D. E. F. Sav. faventibus Verss. $^{58}$ Singularem lectionem jactat B. ταῦτα ὑπ’ ὄψιν πάντων προτιθείς. Vulgatam tuentur Interpp. $^{59}$ εἰσελθόντες εἰς] ἐλθόντες ἐπὶ A. C. ἐλθόντες εἰς B. $^{60}$ ἀνείλατο E. F. καὶ ἀνείλατο Edd.

81 IN MATTHAEUM HOMIL. VIII. 82 ποιήσομεν· καὶ νῦν μέν σε τῇ γυναικὶ παραδώσομεν· ἂν δὲ ταύτης καταφρονήσῃς, καὶ εἰς τὸ τῶν ἀλόγων διδασκαλεῖον ἀποστελοῦμεν, καὶ δείξομεν πόσοι μὲν ὄρνιθες, πόσοι δὲ ἰχθύες, πόσα δὲ τετράποδα καὶ ἑρπετὰ σοῦ σεμνότερα καὶ σωφρονέστερα φαίνεται. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ τὴν σύγκρισιν καὶ ἐρυθριᾷς, ἀνάβηθι πρὸς τὴν οἰκείαν εὐγένειαν, καὶ τὸ τῆς γεέννης πέλαγος καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν $^{49}$ φύγε, τὴν ἐν τῷ θεάτρῳ κολυμβήθραν. Αὕτη γὰρ ἡ κολυμβήθρα ἐκεῖνο τὸ πέλαγος προξενεῖ, καὶ τὴν ἄβυσσον ἐκείνην ἀνάπτει τῆς φλογός. Ϛ΄. Εἰ γὰρ *Ὁ ἐμβλέπων γυναῖκα* $^{50}$ *πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἤδη ἐμοίχευσεν*· ὁ καὶ γυμνὴν [116] ἀναγκαζόμενος ἰδεῖν, πῶς οὐ μυριάκις αἰχμάλωτος γίνεται; Οὐχ οὕτως ὁ ἐπὶ τοῦ Νῶε κατακλυσμὸς τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπώλεσε γένος, ὡς αὗται αἱ νηχόμεναι ἅπαντας ἐκεῖ μετὰ πολλῆς ἀποπνίγουσι τῆς αἰσχύνης. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ ὑετὸς, εἰ καὶ θάνατον εἰργάσατο σώματος, ἀλλὰ τὴν τῆς ψυχῆς κακίαν ἀνέκοψεν· οὗτος δὲ τοὐναντίον ποιεῖ, τῶν σωμάτων μενόντων, τὴν ψυχὴν ἀπόλλυσιν. Ὑμεῖς δὲ ὅταν μὲν προεδρίας ᾖ λόγος, ἀξιοῦτε τῆς οἰκουμένης προκαθῆσθαι πάσης, ἐπειδὴ πρώτη ἡ πόλις ἡμῶν τὸ τῶν Χριστιανῶν ἀνεδήσατο ὄνομα· ἐν δὲ τῷ τῆς σωφροσύνης ἀγῶνι, καὶ τῶν ἀγροικοτέρων πόλεων ἔλαττον φέροντες οὐκ αἰσχύνεσθε; Ναὶ, φησί· καὶ τί $^{51}$ κελεύεις ποιεῖν; Τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ μοναχοὺς γίνεσθαι; Διὰ γὰρ τοῦτο στένω, ὅτι μόνοις ἐκείνοις ἡγεῖσθε ἁρμόζειν κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην· καίτοιγε ὁ Χριστὸς κοινοὺς τοὺς νόμους ἔθηκε. Καὶ γὰρ ὅταν λέγῃ, *Ἐάν τις ἐμβλέψῃ γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι*, οὐ τῷ μονάζοντι λέγει, ἀλλὰ καὶ τῷ γυναῖκα ἔχοντι· καὶ γὰρ τὸ ὄρος ἐκεῖνο τότε πάντων τῶν τοιούτων πεπληρωμένον ἦν· Ἐννόησον τοίνυν ἐκεῖνο τὸ θέατρον, καὶ μίσησον τοῦτο τὸ διαβολικὸν, καὶ μὴ καταγνῷς τοῦ λόγου βαρύτητα. Οὐδὲ γὰρ κωλύω γαμεῖν, οὐδὲ ἐμποδίζω τέρπεσθαι· ἀλλὰ μετὰ σωφροσύνης τοῦτο βούλομαι γίνεσθαι, οὐ μετὰ αἰσχύνης καὶ κατηγορίας καὶ μυρίων ἐγκλημάτων. Οὐ νομοθετῶ τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ τὰς ἐρημίας, ἀλλὰ χρηστὸν εἶναι καὶ ἐπιεικῆ καὶ σώφρονα, μέσην οἰκοῦντα τὴν πόλιν. Καὶ γὰρ πάντα ἡμῖν τὰ τῶν νόμων κοινὰ πρὸς τοὺς μοναχούς ἐστι, πλὴν τοῦ γάμου· μᾶλλον δὲ καὶ ἐν τούτῳ κελεύει ὁ Παῦλος ἐν ἅπασιν $^{52}$ ἐξισοῦσθαι αὐτοῖς, λέγων· *Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας ὡς μὴ ἔχοντες ὦσιν*. Ὥστε, φησὶν $^{53}$, οὐ κελεύω τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων [117] καταλαμβάνειν· ἐβουλόμην μὲν γὰρ, διὰ τὸ τὰς πόλεις μιμεῖσθαι τὰ ἐν Σοδόμοις γινόμενα· πλὴν οὐκ ἀναγκάζω τοῦτο. Μένε οἰκίαν ἔχων καὶ παιδία καὶ γυναῖκα· ἀλλὰ μὴ ὕβριζε τὴν γυναῖκα, μηδὲ παραδειγμάτιζε τὰ παιδία, μηδὲ εἴσαγε εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ἀπὸ τῶν θεάτρων λύμην. Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος; *Ὁ ἀνὴρ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ’ ἡ γυνή*· καὶ κοινοὺς ἀμφοτέροις τιθέντος νόμους; Σὺ δὲ, ἂν μὲν εἰς ἐκκλησίαν συνεχῶς ἐμβάλλῃ $^{54}$ ἡ γυνὴ, βαρὺς κατήγορος γίνῃ· αὐτὸς δὲ εἰς θέατρα διημερεύων, οὐχ ἡγῇ κατηγορίας ἄξιος εἶναι· ἀλλὰ περὶ μὲν τὴν τῆς γυναικὸς σωφροσύνην οὕτως εἶ ἀκριβὴς, ὡς καὶ περιττὸς εἶναι καὶ ἄμετρος, καὶ μηδὲ τὰς ἀναγκαίας ἐξόδους συγχωρεῖν· σαυτῷ δὲ νομίζεις πάντα ἐξεῖναι. Ἀλλ’ οὐκ ἐπιτρέπει σοι Παῦλος, ὁ καὶ τῇ γυναικὶ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν διδούς, καὶ γάρ· *Τῇ γυναικὶ*, φησὶν, *ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν* $^{55}$ *ἀποδιδότω*. Ποία οὖν αὕτη ἡ τιμὴ, ὅταν ἐν ταῖς κυρίαις αὐτὴν ὑβρίζῃς, καὶ τὸ σῶμα αὐτῆς ταῖς πόρναις παρέχῃς; τὸ γὰρ σὸν ἐκείνης σῶμά ἐστιν· ὅταν θορύβους καὶ πολέμους εἰσάγῃς εἰς τὴν οἰκίαν; ὅταν τοιαῦτα ποιῇς ἐν ἀγορᾷ, ἃ διηγούμενος ἐν οἰκίᾳ καταισχύνεις μὲν τὴν ἀκούουσαν γυναῖκα, αἰσχύνεις δὲ τὴν παροῦσαν θυγατέρα, καὶ πρὸ γε ἐκείνων σαυτόν; *Ἀνάγκη γὰρ ἢ σιγᾷν* $^{56}$, ἢ τοιαῦτα ἀσχημονεῖν, ἐφ’ οἷς καὶ τοὺς οἰκέτας $^{57}$ μαστίζεσθαι δίκαιον. Τίνα οὖν ἕξεις ἀπολογίαν, εἰπέ μοι, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλὸν, ταῦτα βλέπων μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς; ἃ μηδὲ διηγήσασθαι ἀνεκτὸν, ταῦτα πάντων προτιθείς $^{58}$; Τέως μὲν οὖν, ὥστε μὴ γενέσθαι φορτικώτερος, ἐνταῦθα καταλύσω τὸν λόγον. Ἐὰν δὲ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμείνητε, ὀξύτερον τὸ σιδήριον ποιήσας, βαθυτέραν δώσω τὴν τομήν· καὶ οὐ παύσομαι, ἕως ἂν διασκεδάσας τοῦ διαβόλου [118] τὸ θέατρον, καθαρὸν ποιήσω τῆς Ἐκκλησίας τὸν σύλλογον. Οὕτω γὰρ καὶ τῆς παρούσης αἰσχύνης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τὴν μέλλουσαν καρπωσόμεθα ζωήν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ Η΄. Καὶ εἰσελθόντες $^{59}$ εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ· καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν προσήνεγκαν αὐτῷ δῶρα, χρυσὸν, καὶ λίβανον, καὶ σμύρναν. α΄. Πῶς οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐπὶ τῆς φάτνης κείμενον ἦν; Ὅτι τεκοῦσα μὲν εὐθέως αὐτὸ κατέκλινεν ἐκεῖ· ἅτε γὰρ πολλῶν συνιόντων διὰ τὴν ἀπογραφὴν, οὐκ ἦν οἰκίαν εὑρεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς ἐπισημαίνεται λέγων, ὅτι διὰ τὸ μὴ εἶναι τόπον, ἀνέκλινεν αὐτόν. Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνείλετο $^{60}$, καὶ ἐπὶ τῶν γονάτων εἶχεν. Ὁμοῦ τε γὰρ ἐπέβη τῆς Βηθλεὲμ, καὶ τὰς ὠδῖνας ἔλυσεν· ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν τὴν οἰκονομίαν πᾶσαν, ἃ καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ταῦτα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ πρόνοιαν τινα θείαν καὶ $^{49}$ ποταμὸν] add. λαβὼν κατὰ νοῦν A. B. C. vid. adnot. $^{50}$ γυναικὶ B. $^{51}$ καὶ τί] add. οὖν Edd. $^{52}$ ἐν ἅπασιν om. E. ὡς ἐν ἅπασιν A. B. $^{53}$ φησὶν om. A. B. Sav. Mox οὐ καταναγκάζω Edd. $^{54}$ ἐμβάλῃ Edd. $^{55}$ τιμὴν] εὔνοιαν omnes. Vid. adnot. $^{56}$ ἢ σιγᾷν] Sic D. E. Arm. ἢ σιωπᾷν cœteri. $^{57}$ οἰκέτας] add. φθεγγομένους. D. E. F. Sav. faventibus Verss. $^{58}$ Singularem lectionem jactat B. ταῦτα ὑπ’ ὄψιν πάντων προτιθείς. Vulgatam tuentur Interpp. $^{59}$ εἰσελθόντες εἰς] ἐλθόντες ἐπὶ A. C. ἐλθόντες εἰς B. $^{60}$ ἀνείλατο E. F. καὶ ἀνείλατο Edd.

81 IN MATTHAEUM HOMIL. VIII. 82 ποιήσομεν· καὶ νῦν μέν σε τῇ γυναικὶ παραδώσομεν· ἂν δὲ ταύτης καταφρονήσῃς, καὶ εἰς τὸ τῶν ἀλόγων διδασκαλεῖον ἀποστελοῦμεν, καὶ δείξομεν πόσοι μὲν ὄρνιθες, πόσοι δὲ ἰχθύες, πόσα δὲ τετράποδα καὶ ἑρπετὰ σοῦ σεμνότερα καὶ σωφρονέστερα φαίνεται. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ τὴν σύγκρισιν καὶ ἐρυθριᾷς, ἀνάβηθι πρὸς τὴν οἰκείαν εὐγένειαν, καὶ τὸ τῆς γεέννης πέλαγος καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν $^{49}$ φύγε, τὴν ἐν τῷ θεάτρῳ κολυμβήθραν. Αὕτη γὰρ ἡ κολυμβήθρα ἐκεῖνο τὸ πέλαγος προξενεῖ, καὶ τὴν ἄβυσσον ἐκείνην ἀνάπτει τῆς φλογός. Ϛ΄. Εἰ γὰρ *Ὁ ἐμβλέπων γυναῖκα* $^{50}$ *πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἤδη ἐμοίχευσεν*· ὁ καὶ γυμνὴν [116] ἀναγκαζόμενος ἰδεῖν, πῶς οὐ μυριάκις αἰχμάλωτος γίνεται; Οὐχ οὕτως ὁ ἐπὶ τοῦ Νῶε κατακλυσμὸς τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπώλεσε γένος, ὡς αὗται αἱ νηχόμεναι ἅπαντας ἐκεῖ μετὰ πολλῆς ἀποπνίγουσι τῆς αἰσχύνης. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ ὑετὸς, εἰ καὶ θάνατον εἰργάσατο σώματος, ἀλλὰ τὴν τῆς ψυχῆς κακίαν ἀνέκοψεν· οὗτος δὲ τοὐναντίον ποιεῖ, τῶν σωμάτων μενόντων, τὴν ψυχὴν ἀπόλλυσιν. Ὑμεῖς δὲ ὅταν μὲν προεδρίας ᾖ λόγος, ἀξιοῦτε τῆς οἰκουμένης προκαθῆσθαι πάσης, ἐπειδὴ πρώτη ἡ πόλις ἡμῶν τὸ τῶν Χριστιανῶν ἀνεδήσατο ὄνομα· ἐν δὲ τῷ τῆς σωφροσύνης ἀγῶνι, καὶ τῶν ἀγροικοτέρων πόλεων ἔλαττον φέροντες οὐκ αἰσχύνεσθε; Ναὶ, φησί· καὶ τί $^{51}$ κελεύεις ποιεῖν; Τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ μοναχοὺς γίνεσθαι; Διὰ γὰρ τοῦτο στένω, ὅτι μόνοις ἐκείνοις ἡγεῖσθε ἁρμόζειν κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην· καίτοιγε ὁ Χριστὸς κοινοὺς τοὺς νόμους ἔθηκε. Καὶ γὰρ ὅταν λέγῃ, *Ἐάν τις ἐμβλέψῃ γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι*, οὐ τῷ μονάζοντι λέγει, ἀλλὰ καὶ τῷ γυναῖκα ἔχοντι· καὶ γὰρ τὸ ὄρος ἐκεῖνο τότε πάντων τῶν τοιούτων πεπληρωμένον ἦν· Ἐννόησον τοίνυν ἐκεῖνο τὸ θέατρον, καὶ μίσησον τοῦτο τὸ διαβολικὸν, καὶ μὴ καταγνῷς τοῦ λόγου βαρύτητα. Οὐδὲ γὰρ κωλύω γαμεῖν, οὐδὲ ἐμποδίζω τέρπεσθαι· ἀλλὰ μετὰ σωφροσύνης τοῦτο βούλομαι γίνεσθαι, οὐ μετὰ αἰσχύνης καὶ κατηγορίας καὶ μυρίων ἐγκλημάτων. Οὐ νομοθετῶ τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ τὰς ἐρημίας, ἀλλὰ χρηστὸν εἶναι καὶ ἐπιεικῆ καὶ σώφρονα, μέσην οἰκοῦντα τὴν πόλιν. Καὶ γὰρ πάντα ἡμῖν τὰ τῶν νόμων κοινὰ πρὸς τοὺς μοναχούς ἐστι, πλὴν τοῦ γάμου· μᾶλλον δὲ καὶ ἐν τούτῳ κελεύει ὁ Παῦλος ἐν ἅπασιν $^{52}$ ἐξισοῦσθαι αὐτοῖς, λέγων· *Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας ὡς μὴ ἔχοντες ὦσιν*. Ὥστε, φησὶν $^{53}$, οὐ κελεύω τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων [117] καταλαμβάνειν· ἐβουλόμην μὲν γὰρ, διὰ τὸ τὰς πόλεις μιμεῖσθαι τὰ ἐν Σοδόμοις γινόμενα· πλὴν οὐκ ἀναγκάζω τοῦτο. Μένε οἰκίαν ἔχων καὶ παιδία καὶ γυναῖκα· ἀλλὰ μὴ ὕβριζε τὴν γυναῖκα, μηδὲ παραδειγμάτιζε τὰ παιδία, μηδὲ εἴσαγε εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ἀπὸ τῶν θεάτρων λύμην. Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος; *Ὁ ἀνὴρ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ’ ἡ γυνή*· καὶ κοινοὺς ἀμφοτέροις τιθέντος νόμους; Σὺ δὲ, ἂν μὲν εἰς ἐκκλησίαν συνεχῶς ἐμβάλλῃ $^{54}$ ἡ γυνὴ, βαρὺς κατήγορος γίνῃ· αὐτὸς δὲ εἰς θέατρα διημερεύων, οὐχ ἡγῇ κατηγορίας ἄξιος εἶναι· ἀλλὰ περὶ μὲν τὴν τῆς γυναικὸς σωφροσύνην οὕτως εἶ ἀκριβὴς, ὡς καὶ περιττὸς εἶναι καὶ ἄμετρος, καὶ μηδὲ τὰς ἀναγκαίας ἐξόδους συγχωρεῖν· σαυτῷ δὲ νομίζεις πάντα ἐξεῖναι. Ἀλλ’ οὐκ ἐπιτρέπει σοι Παῦλος, ὁ καὶ τῇ γυναικὶ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν διδούς, καὶ γάρ· *Τῇ γυναικὶ*, φησὶν, *ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν* $^{55}$ *ἀποδιδότω*. Ποία οὖν αὕτη ἡ τιμὴ, ὅταν ἐν ταῖς κυρίαις αὐτὴν ὑβρίζῃς, καὶ τὸ σῶμα αὐτῆς ταῖς πόρναις παρέχῃς; τὸ γὰρ σὸν ἐκείνης σῶμά ἐστιν· ὅταν θορύβους καὶ πολέμους εἰσάγῃς εἰς τὴν οἰκίαν; ὅταν τοιαῦτα ποιῇς ἐν ἀγορᾷ, ἃ διηγούμενος ἐν οἰκίᾳ καταισχύνεις μὲν τὴν ἀκούουσαν γυναῖκα, αἰσχύνεις δὲ τὴν παροῦσαν θυγατέρα, καὶ πρὸ γε ἐκείνων σαυτόν; *Ἀνάγκη γὰρ ἢ σιγᾷν* $^{56}$, ἢ τοιαῦτα ἀσχημονεῖν, ἐφ’ οἷς καὶ τοὺς οἰκέτας $^{57}$ μαστίζεσθαι δίκαιον. Τίνα οὖν ἕξεις ἀπολογίαν, εἰπέ μοι, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλὸν, ταῦτα βλέπων μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς; ἃ μηδὲ διηγήσασθαι ἀνεκτὸν, ταῦτα πάντων προτιθείς $^{58}$; Τέως μὲν οὖν, ὥστε μὴ γενέσθαι φορτικώτερος, ἐνταῦθα καταλύσω τὸν λόγον. Ἐὰν δὲ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμείνητε, ὀξύτερον τὸ σιδήριον ποιήσας, βαθυτέραν δώσω τὴν τομήν· καὶ οὐ παύσομαι, ἕως ἂν διασκεδάσας τοῦ διαβόλου [118] τὸ θέατρον, καθαρὸν ποιήσω τῆς Ἐκκλησίας τὸν σύλλογον. Οὕτω γὰρ καὶ τῆς παρούσης αἰσχύνης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τὴν μέλλουσαν καρπωσόμεθα ζωήν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ Η΄. Καὶ εἰσελθόντες $^{59}$ εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ· καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν προσήνεγκαν αὐτῷ δῶρα, χρυσὸν, καὶ λίβανον, καὶ σμύρναν. α΄. Πῶς οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐπὶ τῆς φάτνης κείμενον ἦν; Ὅτι τεκοῦσα μὲν εὐθέως αὐτὸ κατέκλινεν ἐκεῖ· ἅτε γὰρ πολλῶν συνιόντων διὰ τὴν ἀπογραφὴν, οὐκ ἦν οἰκίαν εὑρεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς ἐπισημαίνεται λέγων, ὅτι διὰ τὸ μὴ εἶναι τόπον, ἀνέκλινεν αὐτόν. Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνείλετο $^{60}$, καὶ ἐπὶ τῶν γονάτων εἶχεν. Ὁμοῦ τε γὰρ ἐπέβη τῆς Βηθλεὲμ, καὶ τὰς ὠδῖνας ἔλυσεν· ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν τὴν οἰκονομίαν πᾶσαν, ἃ καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ταῦτα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ πρόνοιαν τινα θείαν καὶ $^{49}$ ποταμὸν] add. λαβὼν κατὰ νοῦν A. B. C. vid. adnot. $^{50}$ γυναικὶ B. $^{51}$ καὶ τί] add. οὖν Edd. $^{52}$ ἐν ἅπασιν om. E. ὡς ἐν ἅπασιν A. B. $^{53}$ φησὶν om. A. B. Sav. Mox οὐ καταναγκάζω Edd. $^{54}$ ἐμβάλῃ Edd. $^{55}$ τιμὴν] εὔνοιαν omnes. Vid. adnot. $^{56}$ ἢ σιγᾷν] Sic D. E. Arm. ἢ σιωπᾷν cœteri. $^{57}$ οἰκέτας] add. φθεγγομένους. D. E. F. Sav. faventibus Verss. $^{58}$ Singularem lectionem jactat B. ταῦτα ὑπ’ ὄψιν πάντων προτιθείς. Vulgatam tuentur Interpp. $^{59}$ εἰσελθόντες εἰς] ἐλθόντες ἐπὶ A. C. ἐλθόντες εἰς B. $^{60}$ ἀνείλατο E. F. καὶ ἀνείλατο Edd.

81 IN MATTHAEUM HOMIL. VIII. 82 ποιήσομεν· καὶ νῦν μέν σε τῇ γυναικὶ παραδώσομεν· ἂν δὲ ταύτης καταφρονήσῃς, καὶ εἰς τὸ τῶν ἀλόγων διδασκαλεῖον ἀποστελοῦμεν, καὶ δείξομεν πόσοι μὲν ὄρνιθες, πόσοι δὲ ἰχθύες, πόσα δὲ τετράποδα καὶ ἑρπετὰ σοῦ σεμνότερα καὶ σωφρονέστερα φαίνεται. Εἰ δὲ αἰσχύνῃ τὴν σύγκρισιν καὶ ἐρυθριᾷς, ἀνάβηθι πρὸς τὴν οἰκείαν εὐγένειαν, καὶ τὸ τῆς γεέννης πέλαγος καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν $^{49}$ φύγε, τὴν ἐν τῷ θεάτρῳ κολυμβήθραν. Αὕτη γὰρ ἡ κολυμβήθρα ἐκεῖνο τὸ πέλαγος προξενεῖ, καὶ τὴν ἄβυσσον ἐκείνην ἀνάπτει τῆς φλογός. Ϛ΄. Εἰ γὰρ *Ὁ ἐμβλέπων γυναῖκα* $^{50}$ *πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἤδη ἐμοίχευσεν*· ὁ καὶ γυμνὴν [116] ἀναγκαζόμενος ἰδεῖν, πῶς οὐ μυριάκις αἰχμάλωτος γίνεται; Οὐχ οὕτως ὁ ἐπὶ τοῦ Νῶε κατακλυσμὸς τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπώλεσε γένος, ὡς αὗται αἱ νηχόμεναι ἅπαντας ἐκεῖ μετὰ πολλῆς ἀποπνίγουσι τῆς αἰσχύνης. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ ὑετὸς, εἰ καὶ θάνατον εἰργάσατο σώματος, ἀλλὰ τὴν τῆς ψυχῆς κακίαν ἀνέκοψεν· οὗτος δὲ τοὐναντίον ποιεῖ, τῶν σωμάτων μενόντων, τὴν ψυχὴν ἀπόλλυσιν. Ὑμεῖς δὲ ὅταν μὲν προεδρίας ᾖ λόγος, ἀξιοῦτε τῆς οἰκουμένης προκαθῆσθαι πάσης, ἐπειδὴ πρώτη ἡ πόλις ἡμῶν τὸ τῶν Χριστιανῶν ἀνεδήσατο ὄνομα· ἐν δὲ τῷ τῆς σωφροσύνης ἀγῶνι, καὶ τῶν ἀγροικοτέρων πόλεων ἔλαττον φέροντες οὐκ αἰσχύνεσθε; Ναὶ, φησί· καὶ τί $^{51}$ κελεύεις ποιεῖν; Τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ μοναχοὺς γίνεσθαι; Διὰ γὰρ τοῦτο στένω, ὅτι μόνοις ἐκείνοις ἡγεῖσθε ἁρμόζειν κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην· καίτοιγε ὁ Χριστὸς κοινοὺς τοὺς νόμους ἔθηκε. Καὶ γὰρ ὅταν λέγῃ, *Ἐάν τις ἐμβλέψῃ γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι*, οὐ τῷ μονάζοντι λέγει, ἀλλὰ καὶ τῷ γυναῖκα ἔχοντι· καὶ γὰρ τὸ ὄρος ἐκεῖνο τότε πάντων τῶν τοιούτων πεπληρωμένον ἦν· Ἐννόησον τοίνυν ἐκεῖνο τὸ θέατρον, καὶ μίσησον τοῦτο τὸ διαβολικὸν, καὶ μὴ καταγνῷς τοῦ λόγου βαρύτητα. Οὐδὲ γὰρ κωλύω γαμεῖν, οὐδὲ ἐμποδίζω τέρπεσθαι· ἀλλὰ μετὰ σωφροσύνης τοῦτο βούλομαι γίνεσθαι, οὐ μετὰ αἰσχύνης καὶ κατηγορίας καὶ μυρίων ἐγκλημάτων. Οὐ νομοθετῶ τὰ ὄρη καταλαμβάνειν καὶ τὰς ἐρημίας, ἀλλὰ χρηστὸν εἶναι καὶ ἐπιεικῆ καὶ σώφρονα, μέσην οἰκοῦντα τὴν πόλιν. Καὶ γὰρ πάντα ἡμῖν τὰ τῶν νόμων κοινὰ πρὸς τοὺς μοναχούς ἐστι, πλὴν τοῦ γάμου· μᾶλλον δὲ καὶ ἐν τούτῳ κελεύει ὁ Παῦλος ἐν ἅπασιν $^{52}$ ἐξισοῦσθαι αὐτοῖς, λέγων· *Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας ὡς μὴ ἔχοντες ὦσιν*. Ὥστε, φησὶν $^{53}$, οὐ κελεύω τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων [117] καταλαμβάνειν· ἐβουλόμην μὲν γὰρ, διὰ τὸ τὰς πόλεις μιμεῖσθαι τὰ ἐν Σοδόμοις γινόμενα· πλὴν οὐκ ἀναγκάζω τοῦτο. Μένε οἰκίαν ἔχων καὶ παιδία καὶ γυναῖκα· ἀλλὰ μὴ ὕβριζε τὴν γυναῖκα, μηδὲ παραδειγμάτιζε τὰ παιδία, μηδὲ εἴσαγε εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ἀπὸ τῶν θεάτρων λύμην. Οὐκ ἀκούεις Παύλου λέγοντος; *Ὁ ἀνὴρ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ’ ἡ γυνή*· καὶ κοινοὺς ἀμφοτέροις τιθέντος νόμους; Σὺ δὲ, ἂν μὲν εἰς ἐκκλησίαν συνεχῶς ἐμβάλλῃ $^{54}$ ἡ γυνὴ, βαρὺς κατήγορος γίνῃ· αὐτὸς δὲ εἰς θέατρα διημερεύων, οὐχ ἡγῇ κατηγορίας ἄξιος εἶναι· ἀλλὰ περὶ μὲν τὴν τῆς γυναικὸς σωφροσύνην οὕτως εἶ ἀκριβὴς, ὡς καὶ περιττὸς εἶναι καὶ ἄμετρος, καὶ μηδὲ τὰς ἀναγκαίας ἐξόδους συγχωρεῖν· σαυτῷ δὲ νομίζεις πάντα ἐξεῖναι. Ἀλλ’ οὐκ ἐπιτρέπει σοι Παῦλος, ὁ καὶ τῇ γυναικὶ τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν διδούς, καὶ γάρ· *Τῇ γυναικὶ*, φησὶν, *ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν* $^{55}$ *ἀποδιδότω*. Ποία οὖν αὕτη ἡ τιμὴ, ὅταν ἐν ταῖς κυρίαις αὐτὴν ὑβρίζῃς, καὶ τὸ σῶμα αὐτῆς ταῖς πόρναις παρέχῃς; τὸ γὰρ σὸν ἐκείνης σῶμά ἐστιν· ὅταν θορύβους καὶ πολέμους εἰσάγῃς εἰς τὴν οἰκίαν; ὅταν τοιαῦτα ποιῇς ἐν ἀγορᾷ, ἃ διηγούμενος ἐν οἰκίᾳ καταισχύνεις μὲν τὴν ἀκούουσαν γυναῖκα, αἰσχύνεις δὲ τὴν παροῦσαν θυγατέρα, καὶ πρὸ γε ἐκείνων σαυτόν; *Ἀνάγκη γὰρ ἢ σιγᾷν* $^{56}$, ἢ τοιαῦτα ἀσχημονεῖν, ἐφ’ οἷς καὶ τοὺς οἰκέτας $^{57}$ μαστίζεσθαι δίκαιον. Τίνα οὖν ἕξεις ἀπολογίαν, εἰπέ μοι, ἃ μηδὲ εἰπεῖν καλὸν, ταῦτα βλέπων μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς; ἃ μηδὲ διηγήσασθαι ἀνεκτὸν, ταῦτα πάντων προτιθείς $^{58}$; Τέως μὲν οὖν, ὥστε μὴ γενέσθαι φορτικώτερος, ἐνταῦθα καταλύσω τὸν λόγον. Ἐὰν δὲ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμείνητε, ὀξύτερον τὸ σιδήριον ποιήσας, βαθυτέραν δώσω τὴν τομήν· καὶ οὐ παύσομαι, ἕως ἂν διασκεδάσας τοῦ διαβόλου [118] τὸ θέατρον, καθαρὸν ποιήσω τῆς Ἐκκλησίας τὸν σύλλογον. Οὕτω γὰρ καὶ τῆς παρούσης αἰσχύνης ἀπαλλαγησόμεθα, καὶ τὴν μέλλουσαν καρπωσόμεθα ζωήν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ Η΄. Καὶ εἰσελθόντες $^{59}$ εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ· καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ· καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν προσήνεγκαν αὐτῷ δῶρα, χρυσὸν, καὶ λίβανον, καὶ σμύρναν. α΄. Πῶς οὖν φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐπὶ τῆς φάτνης κείμενον ἦν; Ὅτι τεκοῦσα μὲν εὐθέως αὐτὸ κατέκλινεν ἐκεῖ· ἅτε γὰρ πολλῶν συνιόντων διὰ τὴν ἀπογραφὴν, οὐκ ἦν οἰκίαν εὑρεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς ἐπισημαίνεται λέγων, ὅτι διὰ τὸ μὴ εἶναι τόπον, ἀνέκλινεν αὐτόν. Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνείλετο $^{60}$, καὶ ἐπὶ τῶν γονάτων εἶχεν. Ὁμοῦ τε γὰρ ἐπέβη τῆς Βηθλεὲμ, καὶ τὰς ὠδῖνας ἔλυσεν· ἵνα μάθῃς κἀντεῦθεν τὴν οἰκονομίαν πᾶσαν, ἃ καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυχε ταῦτα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ πρόνοιαν τινα θείαν καὶ $^{49}$ ποταμὸν] add. λαβὼν κατὰ νοῦν A. B. C. vid. adnot. $^{50}$ γυναικὶ B. $^{51}$ καὶ τί] add. οὖν Edd. $^{52}$ ἐν ἅπασιν om. E. ὡς ἐν ἅπασιν A. B. $^{53}$ φησὶν om. A. B. Sav. Mox οὐ καταναγκάζω Edd. $^{54}$ ἐμβάλῃ Edd. $^{55}$ τιμὴν] εὔνοιαν omnes. Vid. adnot. $^{56}$ ἢ σιγᾷν] Sic D. E. Arm. ἢ σιωπᾷν cœteri. $^{57}$ οἰκέτας] add. φθεγγομένους. D. E. F. Sav. faventibus Verss. $^{58}$ Singularem lectionem jactat B. ταῦτα ὑπ’ ὄψιν πάντων προτιθείς. Vulgatam tuentur Interpp. $^{59}$ εἰσελθόντες εἰς] ἐλθόντες ἐπὶ A. C. ἐλθόντες εἰς B. $^{60}$ ἀνείλατο E. F. καὶ ἀνείλατο Edd.

85 S. DOANNIS CHRYSOSTOM προφητείας ἀκολουθίαν ταῦτα οι πάντα ἐπληροῦτο. ᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσκυνῆσαι; Οὔτε γὰρ ἡ Παρθένος ἐπίσημος ἦν, οὔτε ἡ αἰκία περιφανής, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων ἱκανὸν ἐκπλῆξαι καὶ ἐπι- σπάσασθαι. Οἱ δὲ οὐ μόνον προσκυνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, δῶρα προσάγουσι, καὶ δῶρα, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ὡς Θεῷ. Ο γὰρ λιβανωτός [119] καὶ ἡ σμύρνα τούτου σύμβολον ἦν. Τί οὖν τὸ πεῖσαν αὐτούς; Τὸ παρασκευάσαν οίκοθεν ἀναστῆναι καὶ τοσαύτην ἐλθεῖν ὁδόν· τοῦτα δὲ ἦν ὅ τα ἀστὴρ, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένη τῇ διανοία αὐτῶν ἔλλαμψις, κατὰ μικρὸν αὐτοὺς πρὸς τὴν τε λειοτέραν ὁδηγοῦσα γνῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν ὄντων ἁπάντων, τοσαύ· την ἐπεδείξαντο τιμήν. Διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν αἰσθη- τῶν μέγα ἐκεῖ, ἀλλὰ φάτνη, καὶ καλύβη, καὶ μήτηρ πτωχή· ἵνα γυμνὴν τῶν μάγων ἴδῃς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ μάθῃς ὅτι οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ φιλῷ, ἀλλ' ὡς Θεῷ προσῄεσαν καὶ εὐεργέτη. Διόπερ οὐδενὶ τῶν ὁρωμές των ἔξωθεν ἐσκανδαλίζοντο, ἀλλὰ καὶ προσεκύνουν καὶ δῶρα προσήγον, τῆς μὲν Ἰουδαϊκῆς ἀπηλλαγμέ- και ταχύτητος· οὐδὲ γὰρ πρόβατα καὶ μόσχους ἔθυ σαν· τῆς δὲ ἐκκλησιαστικῆς ἐγγὺς ὄντα φιλοσοφίας· ἐπίγνωσιν γὰρ καὶ ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην αὐτῷ προσ- ἦγον. Χρηματισθέντες δὲ κατ' ὄναρ, μὴ ἀνακάμ- και πρὸς Ηρώδην, δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Θέα καντεῦθεν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐσκανδαλίσθησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶν εὐήνοι καὶ εὐγνώμονες, καὶ οὐ θορυβοῦνται, οὐδὲ διαλογί- ζονται πρὸς ἑαυτοὺς λέγαντες· Καὶ μὴν εἰ μέγα τὸ παιδίον ἐστὶ τοῦτο, καὶ ἔχει τινὰ ἰσχύν, τίς χρεία φυ τῆς καὶ λαθραίας ἀναχωρήσεως; καὶ τί δήποτε φα- νερῶς ἐλθόντας ἡμᾶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ πρὸς δῆμον τοσοῦτον καὶ πρὸς βασιλέως μανίαν στάντας, ὡς δραπέτας καὶ φυγάδας εκπέμπει ὁ ἄγγελος τῆς πόλεως; Ἀλλ᾿ οὐδὲν τούτων οὔτε εἶπον, οὔτε ἐνενόη - σαν. Τοῦτο γὰρ μάλιστα πίστεως, τὸ μὴ ζητεῖν εὐ θύνας τῶν προστεταγμένων 62, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς επιταττομένοις μόνον. Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ και όναρ, λέγων. Έγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. *Αξιον [120] ἐνταῦθα διαπορῆσαι καὶ ὑπὲρ τῶν μά- γων, καὶ ὑπὲρ τοῦ παιδίου. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐθορυβήθησαν, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πάντα ἐδέξαντο, ἡμᾶς ἄξιον ζητῆσαι, διατί μὴ παρόντες σώζονται ἐκεῖνοι καὶ τὸ παιδίον, ἀλλ᾽ οἱ μὲν εἰς Περσίδα, τὸ δὲ εἰς Αἴγυπτον φυγαδεύεται μετὰ τῆς μητρός; ᾿Αλλὰ τί ; ἔδει αὐτὸν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ηρώδου, καὶ ἐμπεσόντα μὴ κατακόπτεσθαι ; Αλλ' οὐκ ἂν ἐνομίσθη σάρκα ανειληφέναι· οὐκ ἂν ἐπιστεύ θη τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τούτων γινο- μένων ^, καὶ πολλῶν ἀνθρωπίνως οικονομουμένων, ἐτόλμησάν τινες εἰπεῖν ὅτι μῦθος ἡ τῆς σαρκὸς ἀνά ληψις, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ πάντα θεο- πρεπῶς καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔπραττε ; Τοὺς δὲ μάγους ἐκπέμπει ταχέως, ὁμοῦ μὲν διδασκάλους 81 ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ἀποστέλλων τῇ Περσῶν χώρᾳ, ὁμοῦ δὲ ἐκκόπτων του τυράννου τὴν μανίαν, ἵνα μάθῃ ὅτι ἀνηνύτοις ἐπι χειρεῖ πράγμασι, καὶ τὸν θυμὸν σβέσῃ, καὶ τῆς ματαιοπονίας ἑαυτὸν οἱ ἀπαγάγῃ ταύτης. Οὐ γὰρ δὴ τὸ μετὰ παῤῥησίας οι περιγίνεσθαι τῶν ἐχθρῶν με νον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετ' εὐκολίας αὐτοὺς ἀπατον, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς Αίγυπτίους ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἠπάτησε, καὶ δυνάμενος φανερῶς τὸν ἐκείνων πλοῦτον εἰς τὰς τῶν Εβραίων μετα στῆσαι γεῖρας, λάθρα καὶ μετὰ ἀπάτης τοῦτο κελεύει ποιεῖν ὅπερ οὐκ ἔλαττον τῶν ἄλλων σημείων φοβερών αὐτὸν παρὰ τοῖς ἐναντίοις ἐποίησεν. β'. Οἱ γοῦν Ασκαλωνῖται καὶ οἱ λοιποί πάντες, ηνίκα τὴν κιβωτὸν ἔλαβον, καὶ πληγέντες λοιπόν παρήνων τοῖς οἰκείοις μὴ πολεμεῖν, μηδὲ ἐξ ἐναντίας ἱστασία, μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο εἰς μέσον ἦγον λέγοντες· Ἵνα τί βαρύνετε [121] τὰς καρδίας ὑμῶν, καθὼς ἐβάρυνεν Αἴγυπτος καὶ Φαραώ; οὐχ Στε ενέπαιξεν αὐτοῖς, τότε ἐξαπέστειλε τὸν λαών αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθον "; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, τῶν ἄλλων σημείων τῶν φανερῶς γενομένων 67 οὐκ ἔλαττον καὶ τοῦτο νομίζοντες εἶναι, εἰς τὴν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς μεγαλωσύνης ἀπόδειξιν. Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα γέγονεν, ἱκανὸν ἐκπλῆξαι τὸν τύραννον 48. Εννόησον γὰρ οἷα πάσχειν εἰκὸς ἦν τὸν Ἡρώδην, καὶ πῶς ἀπο- πνίγεσθαι, ἀπατηθέντα παρὰ τῶν μάγων καὶ οὕτω καταγελασθέντα. Τί γάρ, εἰ μὴ γέγονε βελτίων; Οὐ τοῦ ταῦτα οἰκονομήσαντος ἔγκλημα, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου μανίας ἡ ὑπερβολὴ, μηδὲ τοῖς δυναμένοις αὐτὸν παραμυθήσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τῆς πονηρίας είκον τος, ἀλλ' ἐπεξιόντος περαιτέρω, ἵνα καὶ χαλεπωτέραν δέξηται δίκην τῆς τοιαύτης “ ἀνοίας. Καὶ τίνος ένε- μὲν φησιν, Εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδίον πέμπεται; Μάλιστα μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν αἰτίαν εἴρηκεν· Ἵνα πληρωθῇ γὰρ, φησίν, Ὅτι ἐξ Αἰγύπτου εκάλεσα τὸν υἱόν μου· ἀμα δὲ καὶ χρηστών προοίμια λοιπών ἐλπίδων τῇ οἰκουμένῃ προανεφωνείτο. Ἐπειδὴ γὰρ Βαβυλὼν καὶ Αἴγυπτος μάλιστα τῆς γῆς ἁπάσης τῇ φλογὶ τῆς ἀσεβείας ἦσαν εκκεκαυμέναι, ἐκ προοιμίων δεικνὺς ὅτι ἀμφοτέρας διορθώσεται καὶ βελτίους ποιήσει, καὶ πείθων διὰ τούτων καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης τὰ χρηστὰ προσδοκᾷν, τῇ μὲν τοὺς μά γους ἀπέστειλε, τῇ δὲ " αὐτὸς ἐπέβη μετὰ τῆς μη- τρός. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐντεῦθεν παιδευόμεθα, οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν ἡμῖν συντελε νον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ ἐκ προοιμίων πειρασμούς προσδοκἂν καὶ ἐπιβουλάς. Ορα γοῦν ἀπὸ τῶν τε σπαργάνων εὐθέως τοῦτο γινόμενον. Καὶ γὰρ τεχθέν τος αὐτοῦ, καὶ τύραννος μαίνεται, καὶ φυγὴ καὶ μετάστασις γίνεται πρὸς τὴν ὑπερορίαν, καὶ οὐδὲν ἀδικήσασα ἡ μήτηρ εἰς τὴν τῶν βαρβάρων φυγαδεύει ται χώραν· ἵνα σὺ ταῦτα ἀκούων, ὅταν καταξιωθῇς διακονήσασθαί τινι [122] πνευματικῷ πράγματι, εἶτα ίδης 9 σαυτὸν πάσχοντα τὰ 18 ἀνήκεστε καὶ μυρίους ὑπομένοντα κινδύνους, μὴ διαταραχθῇς. μηδὲ εἴπῃς· Τί ποτε τοῦτό ἐστι, καὶ μὴν στεφανού σθαί με ἔδει καὶ ἀνακηρύττεσθαι, καὶ λαμπρὸν εἶναι 63 γενομένων Εdd. Οι ἑαυτόν] σε ταῦτα om. A. B. An. σε προσταγμάτων Α. Β. προσταττομένων Γ. Sic An. A. F. et pr. B. vulgo αὐτόν. 68 παρρησίας] Sic An. περιουσίας Α. Β. Αrm. πιος περιγενέσθαι Ο. Γ. σε ἀπῆλθε Α. Β. C. Ο γινομένων. Εdd. σε τύραννον] add. ἐκεῖνον F. Sav. σα τοσαύτης Eiki. ΤΟ τῇ δέ τῆς 8 B. Euth. cf. v. 54 C. κι ἀπό] καὶ ἀπό Edd. " Sic Α. Β. C. Ep. vulgo εἶτα ἂν ἴδης. 13 τα om. Α. C.

85 S. DOANNIS CHRYSOSTOM προφητείας ἀκολουθίαν ταῦτα οι πάντα ἐπληροῦτο. ᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσκυνῆσαι; Οὔτε γὰρ ἡ Παρθένος ἐπίσημος ἦν, οὔτε ἡ αἰκία περιφανής, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων ἱκανὸν ἐκπλῆξαι καὶ ἐπι- σπάσασθαι. Οἱ δὲ οὐ μόνον προσκυνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, δῶρα προσάγουσι, καὶ δῶρα, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ὡς Θεῷ. Ο γὰρ λιβανωτός [119] καὶ ἡ σμύρνα τούτου σύμβολον ἦν. Τί οὖν τὸ πεῖσαν αὐτούς; Τὸ παρασκευάσαν οίκοθεν ἀναστῆναι καὶ τοσαύτην ἐλθεῖν ὁδόν· τοῦτα δὲ ἦν ὅ τα ἀστὴρ, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένη τῇ διανοία αὐτῶν ἔλλαμψις, κατὰ μικρὸν αὐτοὺς πρὸς τὴν τε λειοτέραν ὁδηγοῦσα γνῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν ὄντων ἁπάντων, τοσαύ· την ἐπεδείξαντο τιμήν. Διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν αἰσθη- τῶν μέγα ἐκεῖ, ἀλλὰ φάτνη, καὶ καλύβη, καὶ μήτηρ πτωχή· ἵνα γυμνὴν τῶν μάγων ἴδῃς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ μάθῃς ὅτι οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ φιλῷ, ἀλλ' ὡς Θεῷ προσῄεσαν καὶ εὐεργέτη. Διόπερ οὐδενὶ τῶν ὁρωμές των ἔξωθεν ἐσκανδαλίζοντο, ἀλλὰ καὶ προσεκύνουν καὶ δῶρα προσήγον, τῆς μὲν Ἰουδαϊκῆς ἀπηλλαγμέ- και ταχύτητος· οὐδὲ γὰρ πρόβατα καὶ μόσχους ἔθυ σαν· τῆς δὲ ἐκκλησιαστικῆς ἐγγὺς ὄντα φιλοσοφίας· ἐπίγνωσιν γὰρ καὶ ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην αὐτῷ προσ- ἦγον. Χρηματισθέντες δὲ κατ' ὄναρ, μὴ ἀνακάμ- και πρὸς Ηρώδην, δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Θέα καντεῦθεν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐσκανδαλίσθησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶν εὐήνοι καὶ εὐγνώμονες, καὶ οὐ θορυβοῦνται, οὐδὲ διαλογί- ζονται πρὸς ἑαυτοὺς λέγαντες· Καὶ μὴν εἰ μέγα τὸ παιδίον ἐστὶ τοῦτο, καὶ ἔχει τινὰ ἰσχύν, τίς χρεία φυ τῆς καὶ λαθραίας ἀναχωρήσεως; καὶ τί δήποτε φα- νερῶς ἐλθόντας ἡμᾶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ πρὸς δῆμον τοσοῦτον καὶ πρὸς βασιλέως μανίαν στάντας, ὡς δραπέτας καὶ φυγάδας εκπέμπει ὁ ἄγγελος τῆς πόλεως; Ἀλλ᾿ οὐδὲν τούτων οὔτε εἶπον, οὔτε ἐνενόη - σαν. Τοῦτο γὰρ μάλιστα πίστεως, τὸ μὴ ζητεῖν εὐ θύνας τῶν προστεταγμένων 62, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς επιταττομένοις μόνον. Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ και όναρ, λέγων. Έγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. *Αξιον [120] ἐνταῦθα διαπορῆσαι καὶ ὑπὲρ τῶν μά- γων, καὶ ὑπὲρ τοῦ παιδίου. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐθορυβήθησαν, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πάντα ἐδέξαντο, ἡμᾶς ἄξιον ζητῆσαι, διατί μὴ παρόντες σώζονται ἐκεῖνοι καὶ τὸ παιδίον, ἀλλ᾽ οἱ μὲν εἰς Περσίδα, τὸ δὲ εἰς Αἴγυπτον φυγαδεύεται μετὰ τῆς μητρός; ᾿Αλλὰ τί ; ἔδει αὐτὸν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ηρώδου, καὶ ἐμπεσόντα μὴ κατακόπτεσθαι ; Αλλ' οὐκ ἂν ἐνομίσθη σάρκα ανειληφέναι· οὐκ ἂν ἐπιστεύ θη τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τούτων γινο- μένων ^, καὶ πολλῶν ἀνθρωπίνως οικονομουμένων, ἐτόλμησάν τινες εἰπεῖν ὅτι μῦθος ἡ τῆς σαρκὸς ἀνά ληψις, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ πάντα θεο- πρεπῶς καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔπραττε ; Τοὺς δὲ μάγους ἐκπέμπει ταχέως, ὁμοῦ μὲν διδασκάλους 81 ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ἀποστέλλων τῇ Περσῶν χώρᾳ, ὁμοῦ δὲ ἐκκόπτων του τυράννου τὴν μανίαν, ἵνα μάθῃ ὅτι ἀνηνύτοις ἐπι χειρεῖ πράγμασι, καὶ τὸν θυμὸν σβέσῃ, καὶ τῆς ματαιοπονίας ἑαυτὸν οἱ ἀπαγάγῃ ταύτης. Οὐ γὰρ δὴ τὸ μετὰ παῤῥησίας οι περιγίνεσθαι τῶν ἐχθρῶν με νον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετ' εὐκολίας αὐτοὺς ἀπατον, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς Αίγυπτίους ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἠπάτησε, καὶ δυνάμενος φανερῶς τὸν ἐκείνων πλοῦτον εἰς τὰς τῶν Εβραίων μετα στῆσαι γεῖρας, λάθρα καὶ μετὰ ἀπάτης τοῦτο κελεύει ποιεῖν ὅπερ οὐκ ἔλαττον τῶν ἄλλων σημείων φοβερών αὐτὸν παρὰ τοῖς ἐναντίοις ἐποίησεν. β'. Οἱ γοῦν Ασκαλωνῖται καὶ οἱ λοιποί πάντες, ηνίκα τὴν κιβωτὸν ἔλαβον, καὶ πληγέντες λοιπόν παρήνων τοῖς οἰκείοις μὴ πολεμεῖν, μηδὲ ἐξ ἐναντίας ἱστασία, μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο εἰς μέσον ἦγον λέγοντες· Ἵνα τί βαρύνετε [121] τὰς καρδίας ὑμῶν, καθὼς ἐβάρυνεν Αἴγυπτος καὶ Φαραώ; οὐχ Στε ενέπαιξεν αὐτοῖς, τότε ἐξαπέστειλε τὸν λαών αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθον "; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, τῶν ἄλλων σημείων τῶν φανερῶς γενομένων 67 οὐκ ἔλαττον καὶ τοῦτο νομίζοντες εἶναι, εἰς τὴν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς μεγαλωσύνης ἀπόδειξιν. Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα γέγονεν, ἱκανὸν ἐκπλῆξαι τὸν τύραννον 48. Εννόησον γὰρ οἷα πάσχειν εἰκὸς ἦν τὸν Ἡρώδην, καὶ πῶς ἀπο- πνίγεσθαι, ἀπατηθέντα παρὰ τῶν μάγων καὶ οὕτω καταγελασθέντα. Τί γάρ, εἰ μὴ γέγονε βελτίων; Οὐ τοῦ ταῦτα οἰκονομήσαντος ἔγκλημα, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου μανίας ἡ ὑπερβολὴ, μηδὲ τοῖς δυναμένοις αὐτὸν παραμυθήσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τῆς πονηρίας είκον τος, ἀλλ' ἐπεξιόντος περαιτέρω, ἵνα καὶ χαλεπωτέραν δέξηται δίκην τῆς τοιαύτης “ ἀνοίας. Καὶ τίνος ένε- μὲν φησιν, Εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδίον πέμπεται; Μάλιστα μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν αἰτίαν εἴρηκεν· Ἵνα πληρωθῇ γὰρ, φησίν, Ὅτι ἐξ Αἰγύπτου εκάλεσα τὸν υἱόν μου· ἀμα δὲ καὶ χρηστών προοίμια λοιπών ἐλπίδων τῇ οἰκουμένῃ προανεφωνείτο. Ἐπειδὴ γὰρ Βαβυλὼν καὶ Αἴγυπτος μάλιστα τῆς γῆς ἁπάσης τῇ φλογὶ τῆς ἀσεβείας ἦσαν εκκεκαυμέναι, ἐκ προοιμίων δεικνὺς ὅτι ἀμφοτέρας διορθώσεται καὶ βελτίους ποιήσει, καὶ πείθων διὰ τούτων καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης τὰ χρηστὰ προσδοκᾷν, τῇ μὲν τοὺς μά γους ἀπέστειλε, τῇ δὲ " αὐτὸς ἐπέβη μετὰ τῆς μη- τρός. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐντεῦθεν παιδευόμεθα, οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν ἡμῖν συντελε νον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ ἐκ προοιμίων πειρασμούς προσδοκἂν καὶ ἐπιβουλάς. Ορα γοῦν ἀπὸ τῶν τε σπαργάνων εὐθέως τοῦτο γινόμενον. Καὶ γὰρ τεχθέν τος αὐτοῦ, καὶ τύραννος μαίνεται, καὶ φυγὴ καὶ μετάστασις γίνεται πρὸς τὴν ὑπερορίαν, καὶ οὐδὲν ἀδικήσασα ἡ μήτηρ εἰς τὴν τῶν βαρβάρων φυγαδεύει ται χώραν· ἵνα σὺ ταῦτα ἀκούων, ὅταν καταξιωθῇς διακονήσασθαί τινι [122] πνευματικῷ πράγματι, εἶτα ίδης 9 σαυτὸν πάσχοντα τὰ 18 ἀνήκεστε καὶ μυρίους ὑπομένοντα κινδύνους, μὴ διαταραχθῇς. μηδὲ εἴπῃς· Τί ποτε τοῦτό ἐστι, καὶ μὴν στεφανού σθαί με ἔδει καὶ ἀνακηρύττεσθαι, καὶ λαμπρὸν εἶναι 63 γενομένων Εdd. Οι ἑαυτόν] σε ταῦτα om. A. B. An. σε προσταγμάτων Α. Β. προσταττομένων Γ. Sic An. A. F. et pr. B. vulgo αὐτόν. 68 παρρησίας] Sic An. περιουσίας Α. Β. Αrm. πιος περιγενέσθαι Ο. Γ. σε ἀπῆλθε Α. Β. C. Ο γινομένων. Εdd. σε τύραννον] add. ἐκεῖνον F. Sav. σα τοσαύτης Eiki. ΤΟ τῇ δέ τῆς 8 B. Euth. cf. v. 54 C. κι ἀπό] καὶ ἀπό Edd. " Sic Α. Β. C. Ep. vulgo εἶτα ἂν ἴδης. 13 τα om. Α. C.

85 S. DOANNIS CHRYSOSTOM προφητείας ἀκολουθίαν ταῦτα οι πάντα ἐπληροῦτο. ᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσκυνῆσαι; Οὔτε γὰρ ἡ Παρθένος ἐπίσημος ἦν, οὔτε ἡ αἰκία περιφανής, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων ἱκανὸν ἐκπλῆξαι καὶ ἐπι- σπάσασθαι. Οἱ δὲ οὐ μόνον προσκυνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, δῶρα προσάγουσι, καὶ δῶρα, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ὡς Θεῷ. Ο γὰρ λιβανωτός [119] καὶ ἡ σμύρνα τούτου σύμβολον ἦν. Τί οὖν τὸ πεῖσαν αὐτούς; Τὸ παρασκευάσαν οίκοθεν ἀναστῆναι καὶ τοσαύτην ἐλθεῖν ὁδόν· τοῦτα δὲ ἦν ὅ τα ἀστὴρ, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένη τῇ διανοία αὐτῶν ἔλλαμψις, κατὰ μικρὸν αὐτοὺς πρὸς τὴν τε λειοτέραν ὁδηγοῦσα γνῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν ὄντων ἁπάντων, τοσαύ· την ἐπεδείξαντο τιμήν. Διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν αἰσθη- τῶν μέγα ἐκεῖ, ἀλλὰ φάτνη, καὶ καλύβη, καὶ μήτηρ πτωχή· ἵνα γυμνὴν τῶν μάγων ἴδῃς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ μάθῃς ὅτι οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ φιλῷ, ἀλλ' ὡς Θεῷ προσῄεσαν καὶ εὐεργέτη. Διόπερ οὐδενὶ τῶν ὁρωμές των ἔξωθεν ἐσκανδαλίζοντο, ἀλλὰ καὶ προσεκύνουν καὶ δῶρα προσήγον, τῆς μὲν Ἰουδαϊκῆς ἀπηλλαγμέ- και ταχύτητος· οὐδὲ γὰρ πρόβατα καὶ μόσχους ἔθυ σαν· τῆς δὲ ἐκκλησιαστικῆς ἐγγὺς ὄντα φιλοσοφίας· ἐπίγνωσιν γὰρ καὶ ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην αὐτῷ προσ- ἦγον. Χρηματισθέντες δὲ κατ' ὄναρ, μὴ ἀνακάμ- και πρὸς Ηρώδην, δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Θέα καντεῦθεν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐσκανδαλίσθησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶν εὐήνοι καὶ εὐγνώμονες, καὶ οὐ θορυβοῦνται, οὐδὲ διαλογί- ζονται πρὸς ἑαυτοὺς λέγαντες· Καὶ μὴν εἰ μέγα τὸ παιδίον ἐστὶ τοῦτο, καὶ ἔχει τινὰ ἰσχύν, τίς χρεία φυ τῆς καὶ λαθραίας ἀναχωρήσεως; καὶ τί δήποτε φα- νερῶς ἐλθόντας ἡμᾶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ πρὸς δῆμον τοσοῦτον καὶ πρὸς βασιλέως μανίαν στάντας, ὡς δραπέτας καὶ φυγάδας εκπέμπει ὁ ἄγγελος τῆς πόλεως; Ἀλλ᾿ οὐδὲν τούτων οὔτε εἶπον, οὔτε ἐνενόη - σαν. Τοῦτο γὰρ μάλιστα πίστεως, τὸ μὴ ζητεῖν εὐ θύνας τῶν προστεταγμένων 62, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς επιταττομένοις μόνον. Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ και όναρ, λέγων. Έγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. *Αξιον [120] ἐνταῦθα διαπορῆσαι καὶ ὑπὲρ τῶν μά- γων, καὶ ὑπὲρ τοῦ παιδίου. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐθορυβήθησαν, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πάντα ἐδέξαντο, ἡμᾶς ἄξιον ζητῆσαι, διατί μὴ παρόντες σώζονται ἐκεῖνοι καὶ τὸ παιδίον, ἀλλ᾽ οἱ μὲν εἰς Περσίδα, τὸ δὲ εἰς Αἴγυπτον φυγαδεύεται μετὰ τῆς μητρός; ᾿Αλλὰ τί ; ἔδει αὐτὸν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ηρώδου, καὶ ἐμπεσόντα μὴ κατακόπτεσθαι ; Αλλ' οὐκ ἂν ἐνομίσθη σάρκα ανειληφέναι· οὐκ ἂν ἐπιστεύ θη τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τούτων γινο- μένων ^, καὶ πολλῶν ἀνθρωπίνως οικονομουμένων, ἐτόλμησάν τινες εἰπεῖν ὅτι μῦθος ἡ τῆς σαρκὸς ἀνά ληψις, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ πάντα θεο- πρεπῶς καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔπραττε ; Τοὺς δὲ μάγους ἐκπέμπει ταχέως, ὁμοῦ μὲν διδασκάλους 81 ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ἀποστέλλων τῇ Περσῶν χώρᾳ, ὁμοῦ δὲ ἐκκόπτων του τυράννου τὴν μανίαν, ἵνα μάθῃ ὅτι ἀνηνύτοις ἐπι χειρεῖ πράγμασι, καὶ τὸν θυμὸν σβέσῃ, καὶ τῆς ματαιοπονίας ἑαυτὸν οἱ ἀπαγάγῃ ταύτης. Οὐ γὰρ δὴ τὸ μετὰ παῤῥησίας οι περιγίνεσθαι τῶν ἐχθρῶν με νον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετ' εὐκολίας αὐτοὺς ἀπατον, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς Αίγυπτίους ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἠπάτησε, καὶ δυνάμενος φανερῶς τὸν ἐκείνων πλοῦτον εἰς τὰς τῶν Εβραίων μετα στῆσαι γεῖρας, λάθρα καὶ μετὰ ἀπάτης τοῦτο κελεύει ποιεῖν ὅπερ οὐκ ἔλαττον τῶν ἄλλων σημείων φοβερών αὐτὸν παρὰ τοῖς ἐναντίοις ἐποίησεν. β'. Οἱ γοῦν Ασκαλωνῖται καὶ οἱ λοιποί πάντες, ηνίκα τὴν κιβωτὸν ἔλαβον, καὶ πληγέντες λοιπόν παρήνων τοῖς οἰκείοις μὴ πολεμεῖν, μηδὲ ἐξ ἐναντίας ἱστασία, μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο εἰς μέσον ἦγον λέγοντες· Ἵνα τί βαρύνετε [121] τὰς καρδίας ὑμῶν, καθὼς ἐβάρυνεν Αἴγυπτος καὶ Φαραώ; οὐχ Στε ενέπαιξεν αὐτοῖς, τότε ἐξαπέστειλε τὸν λαών αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθον "; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, τῶν ἄλλων σημείων τῶν φανερῶς γενομένων 67 οὐκ ἔλαττον καὶ τοῦτο νομίζοντες εἶναι, εἰς τὴν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς μεγαλωσύνης ἀπόδειξιν. Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα γέγονεν, ἱκανὸν ἐκπλῆξαι τὸν τύραννον 48. Εννόησον γὰρ οἷα πάσχειν εἰκὸς ἦν τὸν Ἡρώδην, καὶ πῶς ἀπο- πνίγεσθαι, ἀπατηθέντα παρὰ τῶν μάγων καὶ οὕτω καταγελασθέντα. Τί γάρ, εἰ μὴ γέγονε βελτίων; Οὐ τοῦ ταῦτα οἰκονομήσαντος ἔγκλημα, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου μανίας ἡ ὑπερβολὴ, μηδὲ τοῖς δυναμένοις αὐτὸν παραμυθήσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τῆς πονηρίας είκον τος, ἀλλ' ἐπεξιόντος περαιτέρω, ἵνα καὶ χαλεπωτέραν δέξηται δίκην τῆς τοιαύτης “ ἀνοίας. Καὶ τίνος ένε- μὲν φησιν, Εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδίον πέμπεται; Μάλιστα μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν αἰτίαν εἴρηκεν· Ἵνα πληρωθῇ γὰρ, φησίν, Ὅτι ἐξ Αἰγύπτου εκάλεσα τὸν υἱόν μου· ἀμα δὲ καὶ χρηστών προοίμια λοιπών ἐλπίδων τῇ οἰκουμένῃ προανεφωνείτο. Ἐπειδὴ γὰρ Βαβυλὼν καὶ Αἴγυπτος μάλιστα τῆς γῆς ἁπάσης τῇ φλογὶ τῆς ἀσεβείας ἦσαν εκκεκαυμέναι, ἐκ προοιμίων δεικνὺς ὅτι ἀμφοτέρας διορθώσεται καὶ βελτίους ποιήσει, καὶ πείθων διὰ τούτων καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης τὰ χρηστὰ προσδοκᾷν, τῇ μὲν τοὺς μά γους ἀπέστειλε, τῇ δὲ " αὐτὸς ἐπέβη μετὰ τῆς μη- τρός. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐντεῦθεν παιδευόμεθα, οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν ἡμῖν συντελε νον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ ἐκ προοιμίων πειρασμούς προσδοκἂν καὶ ἐπιβουλάς. Ορα γοῦν ἀπὸ τῶν τε σπαργάνων εὐθέως τοῦτο γινόμενον. Καὶ γὰρ τεχθέν τος αὐτοῦ, καὶ τύραννος μαίνεται, καὶ φυγὴ καὶ μετάστασις γίνεται πρὸς τὴν ὑπερορίαν, καὶ οὐδὲν ἀδικήσασα ἡ μήτηρ εἰς τὴν τῶν βαρβάρων φυγαδεύει ται χώραν· ἵνα σὺ ταῦτα ἀκούων, ὅταν καταξιωθῇς διακονήσασθαί τινι [122] πνευματικῷ πράγματι, εἶτα ίδης 9 σαυτὸν πάσχοντα τὰ 18 ἀνήκεστε καὶ μυρίους ὑπομένοντα κινδύνους, μὴ διαταραχθῇς. μηδὲ εἴπῃς· Τί ποτε τοῦτό ἐστι, καὶ μὴν στεφανού σθαί με ἔδει καὶ ἀνακηρύττεσθαι, καὶ λαμπρὸν εἶναι 63 γενομένων Εdd. Οι ἑαυτόν] σε ταῦτα om. A. B. An. σε προσταγμάτων Α. Β. προσταττομένων Γ. Sic An. A. F. et pr. B. vulgo αὐτόν. 68 παρρησίας] Sic An. περιουσίας Α. Β. Αrm. πιος περιγενέσθαι Ο. Γ. σε ἀπῆλθε Α. Β. C. Ο γινομένων. Εdd. σε τύραννον] add. ἐκεῖνον F. Sav. σα τοσαύτης Eiki. ΤΟ τῇ δέ τῆς 8 B. Euth. cf. v. 54 C. κι ἀπό] καὶ ἀπό Edd. " Sic Α. Β. C. Ep. vulgo εἶτα ἂν ἴδης. 13 τα om. Α. C.

85 S. DOANNIS CHRYSOSTOM προφητείας ἀκολουθίαν ταῦτα οι πάντα ἐπληροῦτο. ᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσκυνῆσαι; Οὔτε γὰρ ἡ Παρθένος ἐπίσημος ἦν, οὔτε ἡ αἰκία περιφανής, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων ἱκανὸν ἐκπλῆξαι καὶ ἐπι- σπάσασθαι. Οἱ δὲ οὐ μόνον προσκυνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, δῶρα προσάγουσι, καὶ δῶρα, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ὡς Θεῷ. Ο γὰρ λιβανωτός [119] καὶ ἡ σμύρνα τούτου σύμβολον ἦν. Τί οὖν τὸ πεῖσαν αὐτούς; Τὸ παρασκευάσαν οίκοθεν ἀναστῆναι καὶ τοσαύτην ἐλθεῖν ὁδόν· τοῦτα δὲ ἦν ὅ τα ἀστὴρ, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένη τῇ διανοία αὐτῶν ἔλλαμψις, κατὰ μικρὸν αὐτοὺς πρὸς τὴν τε λειοτέραν ὁδηγοῦσα γνῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν ὄντων ἁπάντων, τοσαύ· την ἐπεδείξαντο τιμήν. Διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν αἰσθη- τῶν μέγα ἐκεῖ, ἀλλὰ φάτνη, καὶ καλύβη, καὶ μήτηρ πτωχή· ἵνα γυμνὴν τῶν μάγων ἴδῃς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ μάθῃς ὅτι οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ φιλῷ, ἀλλ' ὡς Θεῷ προσῄεσαν καὶ εὐεργέτη. Διόπερ οὐδενὶ τῶν ὁρωμές των ἔξωθεν ἐσκανδαλίζοντο, ἀλλὰ καὶ προσεκύνουν καὶ δῶρα προσήγον, τῆς μὲν Ἰουδαϊκῆς ἀπηλλαγμέ- και ταχύτητος· οὐδὲ γὰρ πρόβατα καὶ μόσχους ἔθυ σαν· τῆς δὲ ἐκκλησιαστικῆς ἐγγὺς ὄντα φιλοσοφίας· ἐπίγνωσιν γὰρ καὶ ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην αὐτῷ προσ- ἦγον. Χρηματισθέντες δὲ κατ' ὄναρ, μὴ ἀνακάμ- και πρὸς Ηρώδην, δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Θέα καντεῦθεν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐσκανδαλίσθησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶν εὐήνοι καὶ εὐγνώμονες, καὶ οὐ θορυβοῦνται, οὐδὲ διαλογί- ζονται πρὸς ἑαυτοὺς λέγαντες· Καὶ μὴν εἰ μέγα τὸ παιδίον ἐστὶ τοῦτο, καὶ ἔχει τινὰ ἰσχύν, τίς χρεία φυ τῆς καὶ λαθραίας ἀναχωρήσεως; καὶ τί δήποτε φα- νερῶς ἐλθόντας ἡμᾶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ πρὸς δῆμον τοσοῦτον καὶ πρὸς βασιλέως μανίαν στάντας, ὡς δραπέτας καὶ φυγάδας εκπέμπει ὁ ἄγγελος τῆς πόλεως; Ἀλλ᾿ οὐδὲν τούτων οὔτε εἶπον, οὔτε ἐνενόη - σαν. Τοῦτο γὰρ μάλιστα πίστεως, τὸ μὴ ζητεῖν εὐ θύνας τῶν προστεταγμένων 62, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς επιταττομένοις μόνον. Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ και όναρ, λέγων. Έγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. *Αξιον [120] ἐνταῦθα διαπορῆσαι καὶ ὑπὲρ τῶν μά- γων, καὶ ὑπὲρ τοῦ παιδίου. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐθορυβήθησαν, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πάντα ἐδέξαντο, ἡμᾶς ἄξιον ζητῆσαι, διατί μὴ παρόντες σώζονται ἐκεῖνοι καὶ τὸ παιδίον, ἀλλ᾽ οἱ μὲν εἰς Περσίδα, τὸ δὲ εἰς Αἴγυπτον φυγαδεύεται μετὰ τῆς μητρός; ᾿Αλλὰ τί ; ἔδει αὐτὸν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ηρώδου, καὶ ἐμπεσόντα μὴ κατακόπτεσθαι ; Αλλ' οὐκ ἂν ἐνομίσθη σάρκα ανειληφέναι· οὐκ ἂν ἐπιστεύ θη τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τούτων γινο- μένων ^, καὶ πολλῶν ἀνθρωπίνως οικονομουμένων, ἐτόλμησάν τινες εἰπεῖν ὅτι μῦθος ἡ τῆς σαρκὸς ἀνά ληψις, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ πάντα θεο- πρεπῶς καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔπραττε ; Τοὺς δὲ μάγους ἐκπέμπει ταχέως, ὁμοῦ μὲν διδασκάλους 81 ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ἀποστέλλων τῇ Περσῶν χώρᾳ, ὁμοῦ δὲ ἐκκόπτων του τυράννου τὴν μανίαν, ἵνα μάθῃ ὅτι ἀνηνύτοις ἐπι χειρεῖ πράγμασι, καὶ τὸν θυμὸν σβέσῃ, καὶ τῆς ματαιοπονίας ἑαυτὸν οἱ ἀπαγάγῃ ταύτης. Οὐ γὰρ δὴ τὸ μετὰ παῤῥησίας οι περιγίνεσθαι τῶν ἐχθρῶν με νον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετ' εὐκολίας αὐτοὺς ἀπατον, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς Αίγυπτίους ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἠπάτησε, καὶ δυνάμενος φανερῶς τὸν ἐκείνων πλοῦτον εἰς τὰς τῶν Εβραίων μετα στῆσαι γεῖρας, λάθρα καὶ μετὰ ἀπάτης τοῦτο κελεύει ποιεῖν ὅπερ οὐκ ἔλαττον τῶν ἄλλων σημείων φοβερών αὐτὸν παρὰ τοῖς ἐναντίοις ἐποίησεν. β'. Οἱ γοῦν Ασκαλωνῖται καὶ οἱ λοιποί πάντες, ηνίκα τὴν κιβωτὸν ἔλαβον, καὶ πληγέντες λοιπόν παρήνων τοῖς οἰκείοις μὴ πολεμεῖν, μηδὲ ἐξ ἐναντίας ἱστασία, μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο εἰς μέσον ἦγον λέγοντες· Ἵνα τί βαρύνετε [121] τὰς καρδίας ὑμῶν, καθὼς ἐβάρυνεν Αἴγυπτος καὶ Φαραώ; οὐχ Στε ενέπαιξεν αὐτοῖς, τότε ἐξαπέστειλε τὸν λαών αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθον "; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, τῶν ἄλλων σημείων τῶν φανερῶς γενομένων 67 οὐκ ἔλαττον καὶ τοῦτο νομίζοντες εἶναι, εἰς τὴν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς μεγαλωσύνης ἀπόδειξιν. Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα γέγονεν, ἱκανὸν ἐκπλῆξαι τὸν τύραννον 48. Εννόησον γὰρ οἷα πάσχειν εἰκὸς ἦν τὸν Ἡρώδην, καὶ πῶς ἀπο- πνίγεσθαι, ἀπατηθέντα παρὰ τῶν μάγων καὶ οὕτω καταγελασθέντα. Τί γάρ, εἰ μὴ γέγονε βελτίων; Οὐ τοῦ ταῦτα οἰκονομήσαντος ἔγκλημα, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου μανίας ἡ ὑπερβολὴ, μηδὲ τοῖς δυναμένοις αὐτὸν παραμυθήσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τῆς πονηρίας είκον τος, ἀλλ' ἐπεξιόντος περαιτέρω, ἵνα καὶ χαλεπωτέραν δέξηται δίκην τῆς τοιαύτης “ ἀνοίας. Καὶ τίνος ένε- μὲν φησιν, Εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδίον πέμπεται; Μάλιστα μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν αἰτίαν εἴρηκεν· Ἵνα πληρωθῇ γὰρ, φησίν, Ὅτι ἐξ Αἰγύπτου εκάλεσα τὸν υἱόν μου· ἀμα δὲ καὶ χρηστών προοίμια λοιπών ἐλπίδων τῇ οἰκουμένῃ προανεφωνείτο. Ἐπειδὴ γὰρ Βαβυλὼν καὶ Αἴγυπτος μάλιστα τῆς γῆς ἁπάσης τῇ φλογὶ τῆς ἀσεβείας ἦσαν εκκεκαυμέναι, ἐκ προοιμίων δεικνὺς ὅτι ἀμφοτέρας διορθώσεται καὶ βελτίους ποιήσει, καὶ πείθων διὰ τούτων καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης τὰ χρηστὰ προσδοκᾷν, τῇ μὲν τοὺς μά γους ἀπέστειλε, τῇ δὲ " αὐτὸς ἐπέβη μετὰ τῆς μη- τρός. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐντεῦθεν παιδευόμεθα, οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν ἡμῖν συντελε νον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ ἐκ προοιμίων πειρασμούς προσδοκἂν καὶ ἐπιβουλάς. Ορα γοῦν ἀπὸ τῶν τε σπαργάνων εὐθέως τοῦτο γινόμενον. Καὶ γὰρ τεχθέν τος αὐτοῦ, καὶ τύραννος μαίνεται, καὶ φυγὴ καὶ μετάστασις γίνεται πρὸς τὴν ὑπερορίαν, καὶ οὐδὲν ἀδικήσασα ἡ μήτηρ εἰς τὴν τῶν βαρβάρων φυγαδεύει ται χώραν· ἵνα σὺ ταῦτα ἀκούων, ὅταν καταξιωθῇς διακονήσασθαί τινι [122] πνευματικῷ πράγματι, εἶτα ίδης 9 σαυτὸν πάσχοντα τὰ 18 ἀνήκεστε καὶ μυρίους ὑπομένοντα κινδύνους, μὴ διαταραχθῇς. μηδὲ εἴπῃς· Τί ποτε τοῦτό ἐστι, καὶ μὴν στεφανού σθαί με ἔδει καὶ ἀνακηρύττεσθαι, καὶ λαμπρὸν εἶναι 63 γενομένων Εdd. Οι ἑαυτόν] σε ταῦτα om. A. B. An. σε προσταγμάτων Α. Β. προσταττομένων Γ. Sic An. A. F. et pr. B. vulgo αὐτόν. 68 παρρησίας] Sic An. περιουσίας Α. Β. Αrm. πιος περιγενέσθαι Ο. Γ. σε ἀπῆλθε Α. Β. C. Ο γινομένων. Εdd. σε τύραννον] add. ἐκεῖνον F. Sav. σα τοσαύτης Eiki. ΤΟ τῇ δέ τῆς 8 B. Euth. cf. v. 54 C. κι ἀπό] καὶ ἀπό Edd. " Sic Α. Β. C. Ep. vulgo εἶτα ἂν ἴδης. 13 τα om. Α. C.

85 S. DOANNIS CHRYSOSTOM προφητείας ἀκολουθίαν ταῦτα οι πάντα ἐπληροῦτο. ᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσκυνῆσαι; Οὔτε γὰρ ἡ Παρθένος ἐπίσημος ἦν, οὔτε ἡ αἰκία περιφανής, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων ἱκανὸν ἐκπλῆξαι καὶ ἐπι- σπάσασθαι. Οἱ δὲ οὐ μόνον προσκυνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, δῶρα προσάγουσι, καὶ δῶρα, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ὡς Θεῷ. Ο γὰρ λιβανωτός [119] καὶ ἡ σμύρνα τούτου σύμβολον ἦν. Τί οὖν τὸ πεῖσαν αὐτούς; Τὸ παρασκευάσαν οίκοθεν ἀναστῆναι καὶ τοσαύτην ἐλθεῖν ὁδόν· τοῦτα δὲ ἦν ὅ τα ἀστὴρ, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένη τῇ διανοία αὐτῶν ἔλλαμψις, κατὰ μικρὸν αὐτοὺς πρὸς τὴν τε λειοτέραν ὁδηγοῦσα γνῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν ὄντων ἁπάντων, τοσαύ· την ἐπεδείξαντο τιμήν. Διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν αἰσθη- τῶν μέγα ἐκεῖ, ἀλλὰ φάτνη, καὶ καλύβη, καὶ μήτηρ πτωχή· ἵνα γυμνὴν τῶν μάγων ἴδῃς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ μάθῃς ὅτι οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ φιλῷ, ἀλλ' ὡς Θεῷ προσῄεσαν καὶ εὐεργέτη. Διόπερ οὐδενὶ τῶν ὁρωμές των ἔξωθεν ἐσκανδαλίζοντο, ἀλλὰ καὶ προσεκύνουν καὶ δῶρα προσήγον, τῆς μὲν Ἰουδαϊκῆς ἀπηλλαγμέ- και ταχύτητος· οὐδὲ γὰρ πρόβατα καὶ μόσχους ἔθυ σαν· τῆς δὲ ἐκκλησιαστικῆς ἐγγὺς ὄντα φιλοσοφίας· ἐπίγνωσιν γὰρ καὶ ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην αὐτῷ προσ- ἦγον. Χρηματισθέντες δὲ κατ' ὄναρ, μὴ ἀνακάμ- και πρὸς Ηρώδην, δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Θέα καντεῦθεν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐσκανδαλίσθησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶν εὐήνοι καὶ εὐγνώμονες, καὶ οὐ θορυβοῦνται, οὐδὲ διαλογί- ζονται πρὸς ἑαυτοὺς λέγαντες· Καὶ μὴν εἰ μέγα τὸ παιδίον ἐστὶ τοῦτο, καὶ ἔχει τινὰ ἰσχύν, τίς χρεία φυ τῆς καὶ λαθραίας ἀναχωρήσεως; καὶ τί δήποτε φα- νερῶς ἐλθόντας ἡμᾶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ πρὸς δῆμον τοσοῦτον καὶ πρὸς βασιλέως μανίαν στάντας, ὡς δραπέτας καὶ φυγάδας εκπέμπει ὁ ἄγγελος τῆς πόλεως; Ἀλλ᾿ οὐδὲν τούτων οὔτε εἶπον, οὔτε ἐνενόη - σαν. Τοῦτο γὰρ μάλιστα πίστεως, τὸ μὴ ζητεῖν εὐ θύνας τῶν προστεταγμένων 62, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς επιταττομένοις μόνον. Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ και όναρ, λέγων. Έγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. *Αξιον [120] ἐνταῦθα διαπορῆσαι καὶ ὑπὲρ τῶν μά- γων, καὶ ὑπὲρ τοῦ παιδίου. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐθορυβήθησαν, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πάντα ἐδέξαντο, ἡμᾶς ἄξιον ζητῆσαι, διατί μὴ παρόντες σώζονται ἐκεῖνοι καὶ τὸ παιδίον, ἀλλ᾽ οἱ μὲν εἰς Περσίδα, τὸ δὲ εἰς Αἴγυπτον φυγαδεύεται μετὰ τῆς μητρός; ᾿Αλλὰ τί ; ἔδει αὐτὸν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ηρώδου, καὶ ἐμπεσόντα μὴ κατακόπτεσθαι ; Αλλ' οὐκ ἂν ἐνομίσθη σάρκα ανειληφέναι· οὐκ ἂν ἐπιστεύ θη τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τούτων γινο- μένων ^, καὶ πολλῶν ἀνθρωπίνως οικονομουμένων, ἐτόλμησάν τινες εἰπεῖν ὅτι μῦθος ἡ τῆς σαρκὸς ἀνά ληψις, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ πάντα θεο- πρεπῶς καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔπραττε ; Τοὺς δὲ μάγους ἐκπέμπει ταχέως, ὁμοῦ μὲν διδασκάλους 81 ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ἀποστέλλων τῇ Περσῶν χώρᾳ, ὁμοῦ δὲ ἐκκόπτων του τυράννου τὴν μανίαν, ἵνα μάθῃ ὅτι ἀνηνύτοις ἐπι χειρεῖ πράγμασι, καὶ τὸν θυμὸν σβέσῃ, καὶ τῆς ματαιοπονίας ἑαυτὸν οἱ ἀπαγάγῃ ταύτης. Οὐ γὰρ δὴ τὸ μετὰ παῤῥησίας οι περιγίνεσθαι τῶν ἐχθρῶν με νον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετ' εὐκολίας αὐτοὺς ἀπατον, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς Αίγυπτίους ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἠπάτησε, καὶ δυνάμενος φανερῶς τὸν ἐκείνων πλοῦτον εἰς τὰς τῶν Εβραίων μετα στῆσαι γεῖρας, λάθρα καὶ μετὰ ἀπάτης τοῦτο κελεύει ποιεῖν ὅπερ οὐκ ἔλαττον τῶν ἄλλων σημείων φοβερών αὐτὸν παρὰ τοῖς ἐναντίοις ἐποίησεν. β'. Οἱ γοῦν Ασκαλωνῖται καὶ οἱ λοιποί πάντες, ηνίκα τὴν κιβωτὸν ἔλαβον, καὶ πληγέντες λοιπόν παρήνων τοῖς οἰκείοις μὴ πολεμεῖν, μηδὲ ἐξ ἐναντίας ἱστασία, μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο εἰς μέσον ἦγον λέγοντες· Ἵνα τί βαρύνετε [121] τὰς καρδίας ὑμῶν, καθὼς ἐβάρυνεν Αἴγυπτος καὶ Φαραώ; οὐχ Στε ενέπαιξεν αὐτοῖς, τότε ἐξαπέστειλε τὸν λαών αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθον "; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, τῶν ἄλλων σημείων τῶν φανερῶς γενομένων 67 οὐκ ἔλαττον καὶ τοῦτο νομίζοντες εἶναι, εἰς τὴν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς μεγαλωσύνης ἀπόδειξιν. Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα γέγονεν, ἱκανὸν ἐκπλῆξαι τὸν τύραννον 48. Εννόησον γὰρ οἷα πάσχειν εἰκὸς ἦν τὸν Ἡρώδην, καὶ πῶς ἀπο- πνίγεσθαι, ἀπατηθέντα παρὰ τῶν μάγων καὶ οὕτω καταγελασθέντα. Τί γάρ, εἰ μὴ γέγονε βελτίων; Οὐ τοῦ ταῦτα οἰκονομήσαντος ἔγκλημα, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου μανίας ἡ ὑπερβολὴ, μηδὲ τοῖς δυναμένοις αὐτὸν παραμυθήσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τῆς πονηρίας είκον τος, ἀλλ' ἐπεξιόντος περαιτέρω, ἵνα καὶ χαλεπωτέραν δέξηται δίκην τῆς τοιαύτης “ ἀνοίας. Καὶ τίνος ένε- μὲν φησιν, Εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδίον πέμπεται; Μάλιστα μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν αἰτίαν εἴρηκεν· Ἵνα πληρωθῇ γὰρ, φησίν, Ὅτι ἐξ Αἰγύπτου εκάλεσα τὸν υἱόν μου· ἀμα δὲ καὶ χρηστών προοίμια λοιπών ἐλπίδων τῇ οἰκουμένῃ προανεφωνείτο. Ἐπειδὴ γὰρ Βαβυλὼν καὶ Αἴγυπτος μάλιστα τῆς γῆς ἁπάσης τῇ φλογὶ τῆς ἀσεβείας ἦσαν εκκεκαυμέναι, ἐκ προοιμίων δεικνὺς ὅτι ἀμφοτέρας διορθώσεται καὶ βελτίους ποιήσει, καὶ πείθων διὰ τούτων καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης τὰ χρηστὰ προσδοκᾷν, τῇ μὲν τοὺς μά γους ἀπέστειλε, τῇ δὲ " αὐτὸς ἐπέβη μετὰ τῆς μη- τρός. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐντεῦθεν παιδευόμεθα, οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν ἡμῖν συντελε νον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ ἐκ προοιμίων πειρασμούς προσδοκἂν καὶ ἐπιβουλάς. Ορα γοῦν ἀπὸ τῶν τε σπαργάνων εὐθέως τοῦτο γινόμενον. Καὶ γὰρ τεχθέν τος αὐτοῦ, καὶ τύραννος μαίνεται, καὶ φυγὴ καὶ μετάστασις γίνεται πρὸς τὴν ὑπερορίαν, καὶ οὐδὲν ἀδικήσασα ἡ μήτηρ εἰς τὴν τῶν βαρβάρων φυγαδεύει ται χώραν· ἵνα σὺ ταῦτα ἀκούων, ὅταν καταξιωθῇς διακονήσασθαί τινι [122] πνευματικῷ πράγματι, εἶτα ίδης 9 σαυτὸν πάσχοντα τὰ 18 ἀνήκεστε καὶ μυρίους ὑπομένοντα κινδύνους, μὴ διαταραχθῇς. μηδὲ εἴπῃς· Τί ποτε τοῦτό ἐστι, καὶ μὴν στεφανού σθαί με ἔδει καὶ ἀνακηρύττεσθαι, καὶ λαμπρὸν εἶναι 63 γενομένων Εdd. Οι ἑαυτόν] σε ταῦτα om. A. B. An. σε προσταγμάτων Α. Β. προσταττομένων Γ. Sic An. A. F. et pr. B. vulgo αὐτόν. 68 παρρησίας] Sic An. περιουσίας Α. Β. Αrm. πιος περιγενέσθαι Ο. Γ. σε ἀπῆλθε Α. Β. C. Ο γινομένων. Εdd. σε τύραννον] add. ἐκεῖνον F. Sav. σα τοσαύτης Eiki. ΤΟ τῇ δέ τῆς 8 B. Euth. cf. v. 54 C. κι ἀπό] καὶ ἀπό Edd. " Sic Α. Β. C. Ep. vulgo εἶτα ἂν ἴδης. 13 τα om. Α. C.

85 S. DOANNIS CHRYSOSTOM προφητείας ἀκολουθίαν ταῦτα οι πάντα ἐπληροῦτο. ᾿Αλλὰ τί τὸ πεῖσαν αὐτοὺς προσκυνῆσαι; Οὔτε γὰρ ἡ Παρθένος ἐπίσημος ἦν, οὔτε ἡ αἰκία περιφανής, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων ἱκανὸν ἐκπλῆξαι καὶ ἐπι- σπάσασθαι. Οἱ δὲ οὐ μόνον προσκυνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, δῶρα προσάγουσι, καὶ δῶρα, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ὡς Θεῷ. Ο γὰρ λιβανωτός [119] καὶ ἡ σμύρνα τούτου σύμβολον ἦν. Τί οὖν τὸ πεῖσαν αὐτούς; Τὸ παρασκευάσαν οίκοθεν ἀναστῆναι καὶ τοσαύτην ἐλθεῖν ὁδόν· τοῦτα δὲ ἦν ὅ τα ἀστὴρ, καὶ ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένη τῇ διανοία αὐτῶν ἔλλαμψις, κατὰ μικρὸν αὐτοὺς πρὸς τὴν τε λειοτέραν ὁδηγοῦσα γνῶσιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν ὄντων ἁπάντων, τοσαύ· την ἐπεδείξαντο τιμήν. Διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν αἰσθη- τῶν μέγα ἐκεῖ, ἀλλὰ φάτνη, καὶ καλύβη, καὶ μήτηρ πτωχή· ἵνα γυμνὴν τῶν μάγων ἴδῃς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ μάθῃς ὅτι οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ φιλῷ, ἀλλ' ὡς Θεῷ προσῄεσαν καὶ εὐεργέτη. Διόπερ οὐδενὶ τῶν ὁρωμές των ἔξωθεν ἐσκανδαλίζοντο, ἀλλὰ καὶ προσεκύνουν καὶ δῶρα προσήγον, τῆς μὲν Ἰουδαϊκῆς ἀπηλλαγμέ- και ταχύτητος· οὐδὲ γὰρ πρόβατα καὶ μόσχους ἔθυ σαν· τῆς δὲ ἐκκλησιαστικῆς ἐγγὺς ὄντα φιλοσοφίας· ἐπίγνωσιν γὰρ καὶ ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην αὐτῷ προσ- ἦγον. Χρηματισθέντες δὲ κατ' ὄναρ, μὴ ἀνακάμ- και πρὸς Ηρώδην, δι' ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Θέα καντεῦθεν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐσκανδαλίσθησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶν εὐήνοι καὶ εὐγνώμονες, καὶ οὐ θορυβοῦνται, οὐδὲ διαλογί- ζονται πρὸς ἑαυτοὺς λέγαντες· Καὶ μὴν εἰ μέγα τὸ παιδίον ἐστὶ τοῦτο, καὶ ἔχει τινὰ ἰσχύν, τίς χρεία φυ τῆς καὶ λαθραίας ἀναχωρήσεως; καὶ τί δήποτε φα- νερῶς ἐλθόντας ἡμᾶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ πρὸς δῆμον τοσοῦτον καὶ πρὸς βασιλέως μανίαν στάντας, ὡς δραπέτας καὶ φυγάδας εκπέμπει ὁ ἄγγελος τῆς πόλεως; Ἀλλ᾿ οὐδὲν τούτων οὔτε εἶπον, οὔτε ἐνενόη - σαν. Τοῦτο γὰρ μάλιστα πίστεως, τὸ μὴ ζητεῖν εὐ θύνας τῶν προστεταγμένων 62, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς επιταττομένοις μόνον. Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ και όναρ, λέγων. Έγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. *Αξιον [120] ἐνταῦθα διαπορῆσαι καὶ ὑπὲρ τῶν μά- γων, καὶ ὑπὲρ τοῦ παιδίου. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐθορυβήθησαν, ἀλλὰ μετὰ πίστεως πάντα ἐδέξαντο, ἡμᾶς ἄξιον ζητῆσαι, διατί μὴ παρόντες σώζονται ἐκεῖνοι καὶ τὸ παιδίον, ἀλλ᾽ οἱ μὲν εἰς Περσίδα, τὸ δὲ εἰς Αἴγυπτον φυγαδεύεται μετὰ τῆς μητρός; ᾿Αλλὰ τί ; ἔδει αὐτὸν ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ηρώδου, καὶ ἐμπεσόντα μὴ κατακόπτεσθαι ; Αλλ' οὐκ ἂν ἐνομίσθη σάρκα ανειληφέναι· οὐκ ἂν ἐπιστεύ θη τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τούτων γινο- μένων ^, καὶ πολλῶν ἀνθρωπίνως οικονομουμένων, ἐτόλμησάν τινες εἰπεῖν ὅτι μῦθος ἡ τῆς σαρκὸς ἀνά ληψις, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ πάντα θεο- πρεπῶς καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔπραττε ; Τοὺς δὲ μάγους ἐκπέμπει ταχέως, ὁμοῦ μὲν διδασκάλους 81 ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ἀποστέλλων τῇ Περσῶν χώρᾳ, ὁμοῦ δὲ ἐκκόπτων του τυράννου τὴν μανίαν, ἵνα μάθῃ ὅτι ἀνηνύτοις ἐπι χειρεῖ πράγμασι, καὶ τὸν θυμὸν σβέσῃ, καὶ τῆς ματαιοπονίας ἑαυτὸν οἱ ἀπαγάγῃ ταύτης. Οὐ γὰρ δὴ τὸ μετὰ παῤῥησίας οι περιγίνεσθαι τῶν ἐχθρῶν με νον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετ' εὐκολίας αὐτοὺς ἀπατον, τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἄξιον. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς Αίγυπτίους ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἠπάτησε, καὶ δυνάμενος φανερῶς τὸν ἐκείνων πλοῦτον εἰς τὰς τῶν Εβραίων μετα στῆσαι γεῖρας, λάθρα καὶ μετὰ ἀπάτης τοῦτο κελεύει ποιεῖν ὅπερ οὐκ ἔλαττον τῶν ἄλλων σημείων φοβερών αὐτὸν παρὰ τοῖς ἐναντίοις ἐποίησεν. β'. Οἱ γοῦν Ασκαλωνῖται καὶ οἱ λοιποί πάντες, ηνίκα τὴν κιβωτὸν ἔλαβον, καὶ πληγέντες λοιπόν παρήνων τοῖς οἰκείοις μὴ πολεμεῖν, μηδὲ ἐξ ἐναντίας ἱστασία, μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο εἰς μέσον ἦγον λέγοντες· Ἵνα τί βαρύνετε [121] τὰς καρδίας ὑμῶν, καθὼς ἐβάρυνεν Αἴγυπτος καὶ Φαραώ; οὐχ Στε ενέπαιξεν αὐτοῖς, τότε ἐξαπέστειλε τὸν λαών αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθον "; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, τῶν ἄλλων σημείων τῶν φανερῶς γενομένων 67 οὐκ ἔλαττον καὶ τοῦτο νομίζοντες εἶναι, εἰς τὴν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ τῆς μεγαλωσύνης ἀπόδειξιν. Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα γέγονεν, ἱκανὸν ἐκπλῆξαι τὸν τύραννον 48. Εννόησον γὰρ οἷα πάσχειν εἰκὸς ἦν τὸν Ἡρώδην, καὶ πῶς ἀπο- πνίγεσθαι, ἀπατηθέντα παρὰ τῶν μάγων καὶ οὕτω καταγελασθέντα. Τί γάρ, εἰ μὴ γέγονε βελτίων; Οὐ τοῦ ταῦτα οἰκονομήσαντος ἔγκλημα, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου μανίας ἡ ὑπερβολὴ, μηδὲ τοῖς δυναμένοις αὐτὸν παραμυθήσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τῆς πονηρίας είκον τος, ἀλλ' ἐπεξιόντος περαιτέρω, ἵνα καὶ χαλεπωτέραν δέξηται δίκην τῆς τοιαύτης “ ἀνοίας. Καὶ τίνος ένε- μὲν φησιν, Εἰς Αἴγυπτον τὸ παιδίον πέμπεται; Μάλιστα μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν αἰτίαν εἴρηκεν· Ἵνα πληρωθῇ γὰρ, φησίν, Ὅτι ἐξ Αἰγύπτου εκάλεσα τὸν υἱόν μου· ἀμα δὲ καὶ χρηστών προοίμια λοιπών ἐλπίδων τῇ οἰκουμένῃ προανεφωνείτο. Ἐπειδὴ γὰρ Βαβυλὼν καὶ Αἴγυπτος μάλιστα τῆς γῆς ἁπάσης τῇ φλογὶ τῆς ἀσεβείας ἦσαν εκκεκαυμέναι, ἐκ προοιμίων δεικνὺς ὅτι ἀμφοτέρας διορθώσεται καὶ βελτίους ποιήσει, καὶ πείθων διὰ τούτων καὶ περὶ τῆς ὅλης οἰκουμένης τὰ χρηστὰ προσδοκᾷν, τῇ μὲν τοὺς μά γους ἀπέστειλε, τῇ δὲ " αὐτὸς ἐπέβη μετὰ τῆς μη- τρός. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ἕτερον ἐντεῦθεν παιδευόμεθα, οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν ἡμῖν συντελε νον. Ποῖον δὴ τοῦτο; Τὸ ἐκ προοιμίων πειρασμούς προσδοκἂν καὶ ἐπιβουλάς. Ορα γοῦν ἀπὸ τῶν τε σπαργάνων εὐθέως τοῦτο γινόμενον. Καὶ γὰρ τεχθέν τος αὐτοῦ, καὶ τύραννος μαίνεται, καὶ φυγὴ καὶ μετάστασις γίνεται πρὸς τὴν ὑπερορίαν, καὶ οὐδὲν ἀδικήσασα ἡ μήτηρ εἰς τὴν τῶν βαρβάρων φυγαδεύει ται χώραν· ἵνα σὺ ταῦτα ἀκούων, ὅταν καταξιωθῇς διακονήσασθαί τινι [122] πνευματικῷ πράγματι, εἶτα ίδης 9 σαυτὸν πάσχοντα τὰ 18 ἀνήκεστε καὶ μυρίους ὑπομένοντα κινδύνους, μὴ διαταραχθῇς. μηδὲ εἴπῃς· Τί ποτε τοῦτό ἐστι, καὶ μὴν στεφανού σθαί με ἔδει καὶ ἀνακηρύττεσθαι, καὶ λαμπρὸν εἶναι 63 γενομένων Εdd. Οι ἑαυτόν] σε ταῦτα om. A. B. An. σε προσταγμάτων Α. Β. προσταττομένων Γ. Sic An. A. F. et pr. B. vulgo αὐτόν. 68 παρρησίας] Sic An. περιουσίας Α. Β. Αrm. πιος περιγενέσθαι Ο. Γ. σε ἀπῆλθε Α. Β. C. Ο γινομένων. Εdd. σε τύραννον] add. ἐκεῖνον F. Sav. σα τοσαύτης Eiki. ΤΟ τῇ δέ τῆς 8 B. Euth. cf. v. 54 C. κι ἀπό] καὶ ἀπό Edd. " Sic Α. Β. C. Ep. vulgo εἶτα ἂν ἴδης. 13 τα om. Α. C.

87 IN MATTHÆUM HOMIL. VIII. 88 πατριάρχης καταβάντες ἐκεῖ $^{83}$ καὶ ἀναβάντες ἐκεῖθεν, τὸν τῆς ἀνόδου ταύτης τύπον ἐπλήρουν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι θάνατον φεύγοντες τὸν ἀπὸ τοῦ λιμοῦ, κατῄεσαν· καὶ οὗτος θάνατον τὸν ἐξ ἐπιβουλῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν κατελθόντες $^{84}$, τοῦ $^{85}$ λιμοῦ τότε ἀπηλλάγησαν· οὗτος δὲ καταβάς, τὴν χώραν πᾶσαν διὰ τῆς ἐπιβάσεως ἡγίασε. Σκόπει γοῦν πῶς μεταξύ τῶν ταπεινῶν καὶ τὰ τῆς θεότητος ἐκκαλύπτεται. Καὶ γὰρ ὁ ἄγγελος εἰπών, Φεῦγε εἰς Αἴγυπτον, οὐκ ἐπηγγείλατο αὐτοῖς συνοδοιπορεῖν, οὔτε κατιοῦσιν, οὔτε ἀνιοῦσιν, αἰνιττόμενος ὅτι μέγαν ἔχουσι συνοδοιπόρον, τὸ τεχθὲν παιδίον· ὃς καὶ τὰ πράγματα πάντα μετέβαλεν ὁμοῦ φανείς, καὶ τοὺς ἐχθροὺς παρεσκεύασε πολλὰ πρὸς τὴν οἰκονομίαν διακονήσασθαι ταύτην. Καὶ γὰρ μάγοι καὶ βάρβαροι τὴν πατρώαν δεισιδαιμονίαν ἀφέντες, ἔρχονται προσκυνήσοντες· καὶ ὁ Αὔγουστος ὑπηρετεῖται τῷ [126] ἐν Βηθλεὲμ τόκῳ, διὰ τοῦ προστάγματος τῆς ἀπογραφῆς· ἡ Αἴγυπτος διασώζει δεξαμένη φεύγοντα καὶ ἐπιβουλευόμενον, καὶ λαμβάνει τινὰ πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως ἀφορμήν· ἵν’ ὅταν μέλλῃ κηρυττόμενον αὐτὸν ἀκούειν παρὰ τῶν Ἀποστόλων, καὶ ἐπὶ τούτῳ $^{86}$ καλλωπίζηται, ἅτε αὐτὸν δεξαμένη πρώτη. Καὶ μὴν τῆς Παλαιστίνης ἦν τὸ προτέρημα τοῦτο μόνης· ἀλλ’ αὕτη θερμοτέρα ἐκείνης γέγονε. $^{87}$ Καὶ νῦν ἐλθὼν εἰς τὴν ἔρημον τῆς Αἰγύπτου, παραδείσου παντὸς βελτίω τὴν ἔρημον ταύτην ὄψει γεγενημένην, καὶ χοροὺς ἀγγέλων μυρίους ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι $^{88}$, καὶ δήμους μαρτύρων, καὶ συλλόγους παρθένων· καὶ πᾶσαν μὲν τοῦ διαβόλου τὴν τυραννίδα καταλελυμένην, τὴν δὲ τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν διαλάμπουσαν $^{89}$. Καὶ τὴν ποιητῶν καὶ σοφῶν $^{90}$ καὶ μάγων μητέρα, καὶ τὴν πᾶν εἶδος μαγγανείας εὑροῦσαν καὶ τοῖς ἄλλοις διαδοῦσαν, ταύτην ὄψει νῦν ἐπὶ τοῖς ἁλιεῦσι καλλωπιζομένην, καὶ ἐκείνων μὲν καταφρονοῦσαν ἁπάντων, τὸν δὲ τελώνην καὶ σκηνοποιὸν πανταχοῦ περιφέρουσαν, καὶ τὸν σταυρὸν προβαλλομένην. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον τὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις μᾶλλον ἢ ἐν ταῖς πόλεσι. Καὶ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν πανταχοῦ τῆς χώρας ἐκείνης τοῦ Χριστοῦ τὸ στρατόπεδον, καὶ τὴν βασιλικὴν ἀγέλην, καὶ τὴν τῶν ἄνω δυνάμεων πολιτείαν· καὶ ταῦτα οὐκ ἐπ’ ἀνδράσι $^{91}$ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν γυναικείᾳ φύσει κρατοῦντα εὕροι τις ἄν. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖναι οὐχ ἧττον ἀνδρῶν φιλοσοφοῦσιν, οὐκ ἀσπίδα λαμβάνουσαι καὶ ἀναβαίνουσαι ἵππον, καθάπερ οἱ σεμνοὶ τῶν Ἑλλήνων κελεύουσι νομοθέται καὶ φιλόσοφοι, ἀλλ’ ἑτέραν πολὺ χαλεπωτέραν ἀναδεχόμεναι $^{92}$ μάχην. Κοινὸς γὰρ αὐταῖς καὶ ἀνδράσιν ὁ πόλεμος πρὸς τὸν διάβολον καὶ τὰς ἐξουσίας $^{93}$· καὶ οὐδαμοῦ τὸ τῆς φύσεως ἁπαλὸν ἐμπόδιον γίνεται ταῖς τοιαύταις συμβολαῖς· οὐ γὰρ σωμάτων φύσει, ἀλλὰ ψυχῆς προαιρέσει ταῦτα κρίνεται τὰ παλαίσματα. Διὰ τοῦτο καὶ γυναῖκες [127] ἀνδρῶν μᾶλλον ἠγωνίσαντο πολλάκις, καὶ φαιδρότερα $^{94}$ τρόπαια ἔστησαν. Οὐχ οὕτως ἐστὶ λαμπρὸς ὁ οὐρανὸς τῷ ποικίλῳ τῶν ἄστρων χορῷ, ὡς ἡ ἔρημος Αἰγύπτου, τὰς σκηνὰς πανταχόθεν ἡμῖν δεικνύουσα τῶν μοναχῶν. ε'. Εἴ τις τὴν παλαιὰν Αἴγυπτον ἐκείνην, τὴν θεομάχον καὶ μαινομένην, τὴν τῶν αἰλούρων δούλην, τὴν κρόμμυα δεδοικυῖαν καὶ τρέμουσαν οἶδεν $^{95}$, οὗτος εἴσεται καλῶς τοῦ Χριστοῦ τὴν ἰσχύν. Μᾶλλον δὲ οὐ χρεία ἡμῖν παλαιῶν διηγημάτων· ἔτι γὰρ καὶ νῦν τῆς ἀνοήτου ἐκείνης λείψανα μένει πρὸς ἀπόδειξιν τῆς προτέρας μανίας. Ἀλλ’ ὅμως οὗτοι οἱ τὸ παλαιὸν πάντες πρὸς τοσαύτην ἀποῤῥαγέντες μανίαν, περὶ οὐρανοῦ καὶ τῶν ὑπὲρ οὐρανὸν $^{96}$ φιλοσοφοῦσι πραγμάτων, καὶ καταγελῶσι τῶν πατρῴων ἐθῶν, καὶ τοὺς προγόνους ταλανίζουσι, καὶ τῶν φιλοσόφων οὐδένα ποιοῦνται λόγον. Ἔμαθον γὰρ διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ὅτι τὰ μὲν ἐκείνων γραϊδίων μεθυόντων ἐστὶν εὑρήματα, ἡ δὲ ὄντως φιλοσοφία $^{97}$ καὶ τῶν οὐρανῶν ἀξία αὕτη ἐστὶν ἡ διὰ τῶν ἁλιέων αὐτοῖς καταγγελθεῖσα. Διὰ δὴ τοῦτο μετὰ τῆς τοσαύτης ἀκριβείας τῶν δογμάτων, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ βίου πολλὴν ἐνδείκνυνται σπουδήν. Τὰ γὰρ ὄντα ἀποδυσάμενοι πάντα, καὶ τῷ κόσμῳ σταυρωθέντες παντί, καὶ $^{98}$ περαιτέρω πάλιν ἐλαύνουσι, τῇ $^{99}$ τοῦ σώματος ἐργασίᾳ πρὸς τὴν τῶν δεομένων ἀποχρώμενοι τροφήν. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ νηστεύουσι καὶ ἀγρυπνοῦσιν, ἀργεῖν μεθ’ ἡμέραν ἀξιοῦσιν· ἀλλὰ τὰς μὲν νύκτας τοῖς ἱεροῖς ὕμνοις καὶ ταῖς παννυχίσι, τὰς δὲ ἡμέρας εἰς εὐχάς τε ὁμοῦ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν χειρῶν ἐργασίαν καταναλίσκουσι, τὸν ἀποστολικὸν μιμούμενοι ζῆλον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, τῆς οἰκουμένης πρὸς αὐτὸν βλεπούσης, ἵνα τοὺς δεομένους διατρέφῃ, καὶ ἐργαστήριον [128] κατέλαβε, καὶ τέχνην μετεχείρισε, καὶ οὐδὲ τὰς νύκτας ἐκάθευδε τοῦτο ποιῶν· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς, φησί, τοὺς ἔρημον κατειληφότας, καὶ οὐδὲν κοινὸν πρὸς τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι θορύβους ἔχοντας, τῇ τῆς ἡσυχίας σχολῇ εἰς ἐργασίαν πνευματικὴν καταχρήσασθαι δίκαιον. Αἰσχυνώμεθα τοίνυν ἅπαντες, καὶ οἱ πλουτοῦντες καὶ οἱ πενόμενοι, ὅταν ἐκεῖνοι μὲν μηδὲν ὅλως ἔχοντες, ἀλλ’ ἢ σῶμα μόνον καὶ χεῖρας, βιάζωνται καὶ φιλονεικῶσι πρόσοδον τοῖς δεομένοις ἐντεῦθεν εὑρεῖν· ἡμεῖς δέ, μυρίων ἔνδον ἀποκειμένων, μηδὲ τῶν περιττῶν εἰς ταῦτα ἀπτώμεθα. Ποίαν οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, εἰπέ μοι; τίνα δὲ συγγνώμην; Καίτοιγε ἐννόησον, πῶς τὸ παλαιὸν ἦσαν οὗτοι καὶ φιλοχρήματοι, καὶ γαστρίμαργοι, μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν. Ἐκεῖ γὰρ ἦσαν οἱ λέβητες τῶν κρεῶν, ὧν οἱ Ἰουδαῖοι μέμνηνται· ἐκεῖ ἡ πολλὴ τῆς γαστρὸς τυραννίς· ἀλλ’ ὅμως ἐπειδὴ ἐβουλήθησαν, μετεβάλοντο, καὶ τὸ πῦρ τοῦ Χριστοῦ δεξάμενοι, πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀθρόον μεθωρμίσαντο· καὶ θερμότεροι τῶν ἄλλων ὄντες, καὶ πρὸς ὀργὴν καὶ πρὸς ἡδονὴν σωμάτων προπετέστεροι, τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις τῇ ἐπιεικείᾳ καὶ τῇ λοιπῇ τῆς φιλοσοφίας ἀπαθείᾳ μιμοῦνται. Καὶ εἴ τις ἐν τῇ χώρᾳ γέγονεν, οἶδεν ἃ λέγω. Εἰ δέ τις οὐδέποτε $^{1}$ ἐπέβη τῶν σκηνῶν ἐκείνων, $^{83}$ Sic E. F. An. Sav. καταβάντες ἐκεῖ καί om. A. B. C. ἐκεῖ om. D. $^{84}$ κατελθόντες] Sic Ep. Arm. ἐλθόντες C. D. ἐλθόντος E. Non habet An. $^{85}$ τοῦ] Sic B. E. Ep. vulgo ἐκ τοῦ. $^{86}$ τούτων Edd. $^{87}$ ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ βίου μοναχῶν Α. $^{88}$ ἀνθρωπίνῳ σχήματι Edd. $^{89}$ λάμπουσαν Edd. $^{90}$ σόφων] φιλοσόφων E. $^{91}$ ἐπ’ ἀνδράσι:] ἐπ’ ἀνδρῶν D. ἐπ’ ἀνθρώποις pr. C. ἐν ἀνθρώποις Edd. $^{92}$ ἀναδεχόμεναι] Sic A. B. cæteri δεχόμεναι. $^{93}$ ἐξουσίας] add. τοῦ σκότους A. B. C. hujus mundi An. aerias Arm. $^{94}$ φαιδρότερα] λαμπρά F. φαιδρὰ D. E. $^{95}$ οἶδεν] εἶδεν (et post ἐκείνην collocant) A. B. $^{96}$ τῶν ἐν οὐρανῷ F. An. $^{97}$ φιλοσοφία] σοφία Edd. $^{98}$ καί om. A. B. $^{99}$ τῇ... ἐργασίᾳ] Sic B. F. vulgo τὴν... ἐργασίαν. $^{1}$ οὐδέπω A. B. E.

87 IN MATTHÆUM HOMIL. VIII. 88 πατριάρχης καταβάντες ἐκεῖ $^{83}$ καὶ ἀναβάντες ἐκεῖθεν, τὸν τῆς ἀνόδου ταύτης τύπον ἐπλήρουν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι θάνατον φεύγοντες τὸν ἀπὸ τοῦ λιμοῦ, κατῄεσαν· καὶ οὗτος θάνατον τὸν ἐξ ἐπιβουλῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν κατελθόντες $^{84}$, τοῦ $^{85}$ λιμοῦ τότε ἀπηλλάγησαν· οὗτος δὲ καταβάς, τὴν χώραν πᾶσαν διὰ τῆς ἐπιβάσεως ἡγίασε. Σκόπει γοῦν πῶς μεταξύ τῶν ταπεινῶν καὶ τὰ τῆς θεότητος ἐκκαλύπτεται. Καὶ γὰρ ὁ ἄγγελος εἰπών, Φεῦγε εἰς Αἴγυπτον, οὐκ ἐπηγγείλατο αὐτοῖς συνοδοιπορεῖν, οὔτε κατιοῦσιν, οὔτε ἀνιοῦσιν, αἰνιττόμενος ὅτι μέγαν ἔχουσι συνοδοιπόρον, τὸ τεχθὲν παιδίον· ὃς καὶ τὰ πράγματα πάντα μετέβαλεν ὁμοῦ φανείς, καὶ τοὺς ἐχθροὺς παρεσκεύασε πολλὰ πρὸς τὴν οἰκονομίαν διακονήσασθαι ταύτην. Καὶ γὰρ μάγοι καὶ βάρβαροι τὴν πατρώαν δεισιδαιμονίαν ἀφέντες, ἔρχονται προσκυνήσοντες· καὶ ὁ Αὔγουστος ὑπηρετεῖται τῷ [126] ἐν Βηθλεὲμ τόκῳ, διὰ τοῦ προστάγματος τῆς ἀπογραφῆς· ἡ Αἴγυπτος διασώζει δεξαμένη φεύγοντα καὶ ἐπιβουλευόμενον, καὶ λαμβάνει τινὰ πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως ἀφορμήν· ἵν’ ὅταν μέλλῃ κηρυττόμενον αὐτὸν ἀκούειν παρὰ τῶν Ἀποστόλων, καὶ ἐπὶ τούτῳ $^{86}$ καλλωπίζηται, ἅτε αὐτὸν δεξαμένη πρώτη. Καὶ μὴν τῆς Παλαιστίνης ἦν τὸ προτέρημα τοῦτο μόνης· ἀλλ’ αὕτη θερμοτέρα ἐκείνης γέγονε. $^{87}$ Καὶ νῦν ἐλθὼν εἰς τὴν ἔρημον τῆς Αἰγύπτου, παραδείσου παντὸς βελτίω τὴν ἔρημον ταύτην ὄψει γεγενημένην, καὶ χοροὺς ἀγγέλων μυρίους ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι $^{88}$, καὶ δήμους μαρτύρων, καὶ συλλόγους παρθένων· καὶ πᾶσαν μὲν τοῦ διαβόλου τὴν τυραννίδα καταλελυμένην, τὴν δὲ τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν διαλάμπουσαν $^{89}$. Καὶ τὴν ποιητῶν καὶ σοφῶν $^{90}$ καὶ μάγων μητέρα, καὶ τὴν πᾶν εἶδος μαγγανείας εὑροῦσαν καὶ τοῖς ἄλλοις διαδοῦσαν, ταύτην ὄψει νῦν ἐπὶ τοῖς ἁλιεῦσι καλλωπιζομένην, καὶ ἐκείνων μὲν καταφρονοῦσαν ἁπάντων, τὸν δὲ τελώνην καὶ σκηνοποιὸν πανταχοῦ περιφέρουσαν, καὶ τὸν σταυρὸν προβαλλομένην. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον τὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις μᾶλλον ἢ ἐν ταῖς πόλεσι. Καὶ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν πανταχοῦ τῆς χώρας ἐκείνης τοῦ Χριστοῦ τὸ στρατόπεδον, καὶ τὴν βασιλικὴν ἀγέλην, καὶ τὴν τῶν ἄνω δυνάμεων πολιτείαν· καὶ ταῦτα οὐκ ἐπ’ ἀνδράσι $^{91}$ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν γυναικείᾳ φύσει κρατοῦντα εὕροι τις ἄν. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖναι οὐχ ἧττον ἀνδρῶν φιλοσοφοῦσιν, οὐκ ἀσπίδα λαμβάνουσαι καὶ ἀναβαίνουσαι ἵππον, καθάπερ οἱ σεμνοὶ τῶν Ἑλλήνων κελεύουσι νομοθέται καὶ φιλόσοφοι, ἀλλ’ ἑτέραν πολὺ χαλεπωτέραν ἀναδεχόμεναι $^{92}$ μάχην. Κοινὸς γὰρ αὐταῖς καὶ ἀνδράσιν ὁ πόλεμος πρὸς τὸν διάβολον καὶ τὰς ἐξουσίας $^{93}$· καὶ οὐδαμοῦ τὸ τῆς φύσεως ἁπαλὸν ἐμπόδιον γίνεται ταῖς τοιαύταις συμβολαῖς· οὐ γὰρ σωμάτων φύσει, ἀλλὰ ψυχῆς προαιρέσει ταῦτα κρίνεται τὰ παλαίσματα. Διὰ τοῦτο καὶ γυναῖκες [127] ἀνδρῶν μᾶλλον ἠγωνίσαντο πολλάκις, καὶ φαιδρότερα $^{94}$ τρόπαια ἔστησαν. Οὐχ οὕτως ἐστὶ λαμπρὸς ὁ οὐρανὸς τῷ ποικίλῳ τῶν ἄστρων χορῷ, ὡς ἡ ἔρημος Αἰγύπτου, τὰς σκηνὰς πανταχόθεν ἡμῖν δεικνύουσα τῶν μοναχῶν. ε'. Εἴ τις τὴν παλαιὰν Αἴγυπτον ἐκείνην, τὴν θεομάχον καὶ μαινομένην, τὴν τῶν αἰλούρων δούλην, τὴν κρόμμυα δεδοικυῖαν καὶ τρέμουσαν οἶδεν $^{95}$, οὗτος εἴσεται καλῶς τοῦ Χριστοῦ τὴν ἰσχύν. Μᾶλλον δὲ οὐ χρεία ἡμῖν παλαιῶν διηγημάτων· ἔτι γὰρ καὶ νῦν τῆς ἀνοήτου ἐκείνης λείψανα μένει πρὸς ἀπόδειξιν τῆς προτέρας μανίας. Ἀλλ’ ὅμως οὗτοι οἱ τὸ παλαιὸν πάντες πρὸς τοσαύτην ἀποῤῥαγέντες μανίαν, περὶ οὐρανοῦ καὶ τῶν ὑπὲρ οὐρανὸν $^{96}$ φιλοσοφοῦσι πραγμάτων, καὶ καταγελῶσι τῶν πατρῴων ἐθῶν, καὶ τοὺς προγόνους ταλανίζουσι, καὶ τῶν φιλοσόφων οὐδένα ποιοῦνται λόγον. Ἔμαθον γὰρ διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ὅτι τὰ μὲν ἐκείνων γραϊδίων μεθυόντων ἐστὶν εὑρήματα, ἡ δὲ ὄντως φιλοσοφία $^{97}$ καὶ τῶν οὐρανῶν ἀξία αὕτη ἐστὶν ἡ διὰ τῶν ἁλιέων αὐτοῖς καταγγελθεῖσα. Διὰ δὴ τοῦτο μετὰ τῆς τοσαύτης ἀκριβείας τῶν δογμάτων, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ βίου πολλὴν ἐνδείκνυνται σπουδήν. Τὰ γὰρ ὄντα ἀποδυσάμενοι πάντα, καὶ τῷ κόσμῳ σταυρωθέντες παντί, καὶ $^{98}$ περαιτέρω πάλιν ἐλαύνουσι, τῇ $^{99}$ τοῦ σώματος ἐργασίᾳ πρὸς τὴν τῶν δεομένων ἀποχρώμενοι τροφήν. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ νηστεύουσι καὶ ἀγρυπνοῦσιν, ἀργεῖν μεθ’ ἡμέραν ἀξιοῦσιν· ἀλλὰ τὰς μὲν νύκτας τοῖς ἱεροῖς ὕμνοις καὶ ταῖς παννυχίσι, τὰς δὲ ἡμέρας εἰς εὐχάς τε ὁμοῦ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν χειρῶν ἐργασίαν καταναλίσκουσι, τὸν ἀποστολικὸν μιμούμενοι ζῆλον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, τῆς οἰκουμένης πρὸς αὐτὸν βλεπούσης, ἵνα τοὺς δεομένους διατρέφῃ, καὶ ἐργαστήριον [128] κατέλαβε, καὶ τέχνην μετεχείρισε, καὶ οὐδὲ τὰς νύκτας ἐκάθευδε τοῦτο ποιῶν· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς, φησί, τοὺς ἔρημον κατειληφότας, καὶ οὐδὲν κοινὸν πρὸς τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι θορύβους ἔχοντας, τῇ τῆς ἡσυχίας σχολῇ εἰς ἐργασίαν πνευματικὴν καταχρήσασθαι δίκαιον. Αἰσχυνώμεθα τοίνυν ἅπαντες, καὶ οἱ πλουτοῦντες καὶ οἱ πενόμενοι, ὅταν ἐκεῖνοι μὲν μηδὲν ὅλως ἔχοντες, ἀλλ’ ἢ σῶμα μόνον καὶ χεῖρας, βιάζωνται καὶ φιλονεικῶσι πρόσοδον τοῖς δεομένοις ἐντεῦθεν εὑρεῖν· ἡμεῖς δέ, μυρίων ἔνδον ἀποκειμένων, μηδὲ τῶν περιττῶν εἰς ταῦτα ἀπτώμεθα. Ποίαν οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, εἰπέ μοι; τίνα δὲ συγγνώμην; Καίτοιγε ἐννόησον, πῶς τὸ παλαιὸν ἦσαν οὗτοι καὶ φιλοχρήματοι, καὶ γαστρίμαργοι, μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν. Ἐκεῖ γὰρ ἦσαν οἱ λέβητες τῶν κρεῶν, ὧν οἱ Ἰουδαῖοι μέμνηνται· ἐκεῖ ἡ πολλὴ τῆς γαστρὸς τυραννίς· ἀλλ’ ὅμως ἐπειδὴ ἐβουλήθησαν, μετεβάλοντο, καὶ τὸ πῦρ τοῦ Χριστοῦ δεξάμενοι, πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀθρόον μεθωρμίσαντο· καὶ θερμότεροι τῶν ἄλλων ὄντες, καὶ πρὸς ὀργὴν καὶ πρὸς ἡδονὴν σωμάτων προπετέστεροι, τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις τῇ ἐπιεικείᾳ καὶ τῇ λοιπῇ τῆς φιλοσοφίας ἀπαθείᾳ μιμοῦνται. Καὶ εἴ τις ἐν τῇ χώρᾳ γέγονεν, οἶδεν ἃ λέγω. Εἰ δέ τις οὐδέποτε $^{1}$ ἐπέβη τῶν σκηνῶν ἐκείνων, $^{83}$ Sic E. F. An. Sav. καταβάντες ἐκεῖ καί om. A. B. C. ἐκεῖ om. D. $^{84}$ κατελθόντες] Sic Ep. Arm. ἐλθόντες C. D. ἐλθόντος E. Non habet An. $^{85}$ τοῦ] Sic B. E. Ep. vulgo ἐκ τοῦ. $^{86}$ τούτων Edd. $^{87}$ ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ βίου μοναχῶν Α. $^{88}$ ἀνθρωπίνῳ σχήματι Edd. $^{89}$ λάμπουσαν Edd. $^{90}$ σόφων] φιλοσόφων E. $^{91}$ ἐπ’ ἀνδράσι:] ἐπ’ ἀνδρῶν D. ἐπ’ ἀνθρώποις pr. C. ἐν ἀνθρώποις Edd. $^{92}$ ἀναδεχόμεναι] Sic A. B. cæteri δεχόμεναι. $^{93}$ ἐξουσίας] add. τοῦ σκότους A. B. C. hujus mundi An. aerias Arm. $^{94}$ φαιδρότερα] λαμπρά F. φαιδρὰ D. E. $^{95}$ οἶδεν] εἶδεν (et post ἐκείνην collocant) A. B. $^{96}$ τῶν ἐν οὐρανῷ F. An. $^{97}$ φιλοσοφία] σοφία Edd. $^{98}$ καί om. A. B. $^{99}$ τῇ... ἐργασίᾳ] Sic B. F. vulgo τὴν... ἐργασίαν. $^{1}$ οὐδέπω A. B. E.

87 IN MATTHÆUM HOMIL. VIII. 88 πατριάρχης καταβάντες ἐκεῖ $^{83}$ καὶ ἀναβάντες ἐκεῖθεν, τὸν τῆς ἀνόδου ταύτης τύπον ἐπλήρουν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι θάνατον φεύγοντες τὸν ἀπὸ τοῦ λιμοῦ, κατῄεσαν· καὶ οὗτος θάνατον τὸν ἐξ ἐπιβουλῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν κατελθόντες $^{84}$, τοῦ $^{85}$ λιμοῦ τότε ἀπηλλάγησαν· οὗτος δὲ καταβάς, τὴν χώραν πᾶσαν διὰ τῆς ἐπιβάσεως ἡγίασε. Σκόπει γοῦν πῶς μεταξύ τῶν ταπεινῶν καὶ τὰ τῆς θεότητος ἐκκαλύπτεται. Καὶ γὰρ ὁ ἄγγελος εἰπών, Φεῦγε εἰς Αἴγυπτον, οὐκ ἐπηγγείλατο αὐτοῖς συνοδοιπορεῖν, οὔτε κατιοῦσιν, οὔτε ἀνιοῦσιν, αἰνιττόμενος ὅτι μέγαν ἔχουσι συνοδοιπόρον, τὸ τεχθὲν παιδίον· ὃς καὶ τὰ πράγματα πάντα μετέβαλεν ὁμοῦ φανείς, καὶ τοὺς ἐχθροὺς παρεσκεύασε πολλὰ πρὸς τὴν οἰκονομίαν διακονήσασθαι ταύτην. Καὶ γὰρ μάγοι καὶ βάρβαροι τὴν πατρώαν δεισιδαιμονίαν ἀφέντες, ἔρχονται προσκυνήσοντες· καὶ ὁ Αὔγουστος ὑπηρετεῖται τῷ [126] ἐν Βηθλεὲμ τόκῳ, διὰ τοῦ προστάγματος τῆς ἀπογραφῆς· ἡ Αἴγυπτος διασώζει δεξαμένη φεύγοντα καὶ ἐπιβουλευόμενον, καὶ λαμβάνει τινὰ πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως ἀφορμήν· ἵν’ ὅταν μέλλῃ κηρυττόμενον αὐτὸν ἀκούειν παρὰ τῶν Ἀποστόλων, καὶ ἐπὶ τούτῳ $^{86}$ καλλωπίζηται, ἅτε αὐτὸν δεξαμένη πρώτη. Καὶ μὴν τῆς Παλαιστίνης ἦν τὸ προτέρημα τοῦτο μόνης· ἀλλ’ αὕτη θερμοτέρα ἐκείνης γέγονε. $^{87}$ Καὶ νῦν ἐλθὼν εἰς τὴν ἔρημον τῆς Αἰγύπτου, παραδείσου παντὸς βελτίω τὴν ἔρημον ταύτην ὄψει γεγενημένην, καὶ χοροὺς ἀγγέλων μυρίους ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι $^{88}$, καὶ δήμους μαρτύρων, καὶ συλλόγους παρθένων· καὶ πᾶσαν μὲν τοῦ διαβόλου τὴν τυραννίδα καταλελυμένην, τὴν δὲ τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν διαλάμπουσαν $^{89}$. Καὶ τὴν ποιητῶν καὶ σοφῶν $^{90}$ καὶ μάγων μητέρα, καὶ τὴν πᾶν εἶδος μαγγανείας εὑροῦσαν καὶ τοῖς ἄλλοις διαδοῦσαν, ταύτην ὄψει νῦν ἐπὶ τοῖς ἁλιεῦσι καλλωπιζομένην, καὶ ἐκείνων μὲν καταφρονοῦσαν ἁπάντων, τὸν δὲ τελώνην καὶ σκηνοποιὸν πανταχοῦ περιφέρουσαν, καὶ τὸν σταυρὸν προβαλλομένην. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐν ταῖς πόλεσι μόνον τὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις μᾶλλον ἢ ἐν ταῖς πόλεσι. Καὶ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν πανταχοῦ τῆς χώρας ἐκείνης τοῦ Χριστοῦ τὸ στρατόπεδον, καὶ τὴν βασιλικὴν ἀγέλην, καὶ τὴν τῶν ἄνω δυνάμεων πολιτείαν· καὶ ταῦτα οὐκ ἐπ’ ἀνδράσι $^{91}$ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν γυναικείᾳ φύσει κρατοῦντα εὕροι τις ἄν. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖναι οὐχ ἧττον ἀνδρῶν φιλοσοφοῦσιν, οὐκ ἀσπίδα λαμβάνουσαι καὶ ἀναβαίνουσαι ἵππον, καθάπερ οἱ σεμνοὶ τῶν Ἑλλήνων κελεύουσι νομοθέται καὶ φιλόσοφοι, ἀλλ’ ἑτέραν πολὺ χαλεπωτέραν ἀναδεχόμεναι $^{92}$ μάχην. Κοινὸς γὰρ αὐταῖς καὶ ἀνδράσιν ὁ πόλεμος πρὸς τὸν διάβολον καὶ τὰς ἐξουσίας $^{93}$· καὶ οὐδαμοῦ τὸ τῆς φύσεως ἁπαλὸν ἐμπόδιον γίνεται ταῖς τοιαύταις συμβολαῖς· οὐ γὰρ σωμάτων φύσει, ἀλλὰ ψυχῆς προαιρέσει ταῦτα κρίνεται τὰ παλαίσματα. Διὰ τοῦτο καὶ γυναῖκες [127] ἀνδρῶν μᾶλλον ἠγωνίσαντο πολλάκις, καὶ φαιδρότερα $^{94}$ τρόπαια ἔστησαν. Οὐχ οὕτως ἐστὶ λαμπρὸς ὁ οὐρανὸς τῷ ποικίλῳ τῶν ἄστρων χορῷ, ὡς ἡ ἔρημος Αἰγύπτου, τὰς σκηνὰς πανταχόθεν ἡμῖν δεικνύουσα τῶν μοναχῶν. ε'. Εἴ τις τὴν παλαιὰν Αἴγυπτον ἐκείνην, τὴν θεομάχον καὶ μαινομένην, τὴν τῶν αἰλούρων δούλην, τὴν κρόμμυα δεδοικυῖαν καὶ τρέμουσαν οἶδεν $^{95}$, οὗτος εἴσεται καλῶς τοῦ Χριστοῦ τὴν ἰσχύν. Μᾶλλον δὲ οὐ χρεία ἡμῖν παλαιῶν διηγημάτων· ἔτι γὰρ καὶ νῦν τῆς ἀνοήτου ἐκείνης λείψανα μένει πρὸς ἀπόδειξιν τῆς προτέρας μανίας. Ἀλλ’ ὅμως οὗτοι οἱ τὸ παλαιὸν πάντες πρὸς τοσαύτην ἀποῤῥαγέντες μανίαν, περὶ οὐρανοῦ καὶ τῶν ὑπὲρ οὐρανὸν $^{96}$ φιλοσοφοῦσι πραγμάτων, καὶ καταγελῶσι τῶν πατρῴων ἐθῶν, καὶ τοὺς προγόνους ταλανίζουσι, καὶ τῶν φιλοσόφων οὐδένα ποιοῦνται λόγον. Ἔμαθον γὰρ διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ὅτι τὰ μὲν ἐκείνων γραϊδίων μεθυόντων ἐστὶν εὑρήματα, ἡ δὲ ὄντως φιλοσοφία $^{97}$ καὶ τῶν οὐρανῶν ἀξία αὕτη ἐστὶν ἡ διὰ τῶν ἁλιέων αὐτοῖς καταγγελθεῖσα. Διὰ δὴ τοῦτο μετὰ τῆς τοσαύτης ἀκριβείας τῶν δογμάτων, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ βίου πολλὴν ἐνδείκνυνται σπουδήν. Τὰ γὰρ ὄντα ἀποδυσάμενοι πάντα, καὶ τῷ κόσμῳ σταυρωθέντες παντί, καὶ $^{98}$ περαιτέρω πάλιν ἐλαύνουσι, τῇ $^{99}$ τοῦ σώματος ἐργασίᾳ πρὸς τὴν τῶν δεομένων ἀποχρώμενοι τροφήν. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ νηστεύουσι καὶ ἀγρυπνοῦσιν, ἀργεῖν μεθ’ ἡμέραν ἀξιοῦσιν· ἀλλὰ τὰς μὲν νύκτας τοῖς ἱεροῖς ὕμνοις καὶ ταῖς παννυχίσι, τὰς δὲ ἡμέρας εἰς εὐχάς τε ὁμοῦ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν χειρῶν ἐργασίαν καταναλίσκουσι, τὸν ἀποστολικὸν μιμούμενοι ζῆλον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, τῆς οἰκουμένης πρὸς αὐτὸν βλεπούσης, ἵνα τοὺς δεομένους διατρέφῃ, καὶ ἐργαστήριον [128] κατέλαβε, καὶ τέχνην μετεχείρισε, καὶ οὐδὲ τὰς νύκτας ἐκάθευδε τοῦτο ποιῶν· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς, φησί, τοὺς ἔρημον κατειληφότας, καὶ οὐδὲν κοινὸν πρὸς τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι θορύβους ἔχοντας, τῇ τῆς ἡσυχίας σχολῇ εἰς ἐργασίαν πνευματικὴν καταχρήσασθαι δίκαιον. Αἰσχυνώμεθα τοίνυν ἅπαντες, καὶ οἱ πλουτοῦντες καὶ οἱ πενόμενοι, ὅταν ἐκεῖνοι μὲν μηδὲν ὅλως ἔχοντες, ἀλλ’ ἢ σῶμα μόνον καὶ χεῖρας, βιάζωνται καὶ φιλονεικῶσι πρόσοδον τοῖς δεομένοις ἐντεῦθεν εὑρεῖν· ἡμεῖς δέ, μυρίων ἔνδον ἀποκειμένων, μηδὲ τῶν περιττῶν εἰς ταῦτα ἀπτώμεθα. Ποίαν οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν, εἰπέ μοι; τίνα δὲ συγγνώμην; Καίτοιγε ἐννόησον, πῶς τὸ παλαιὸν ἦσαν οὗτοι καὶ φιλοχρήματοι, καὶ γαστρίμαργοι, μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν. Ἐκεῖ γὰρ ἦσαν οἱ λέβητες τῶν κρεῶν, ὧν οἱ Ἰουδαῖοι μέμνηνται· ἐκεῖ ἡ πολλὴ τῆς γαστρὸς τυραννίς· ἀλλ’ ὅμως ἐπειδὴ ἐβουλήθησαν, μετεβάλοντο, καὶ τὸ πῦρ τοῦ Χριστοῦ δεξάμενοι, πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀθρόον μεθωρμίσαντο· καὶ θερμότεροι τῶν ἄλλων ὄντες, καὶ πρὸς ὀργὴν καὶ πρὸς ἡδονὴν σωμάτων προπετέστεροι, τὰς ἀσωμάτους δυνάμεις τῇ ἐπιεικείᾳ καὶ τῇ λοιπῇ τῆς φιλοσοφίας ἀπαθείᾳ μιμοῦνται. Καὶ εἴ τις ἐν τῇ χώρᾳ γέγονεν, οἶδεν ἃ λέγω. Εἰ δέ τις οὐδέποτε $^{1}$ ἐπέβη τῶν σκηνῶν ἐκείνων, $^{83}$ Sic E. F. An. Sav. καταβάντες ἐκεῖ καί om. A. B. C. ἐκεῖ om. D. $^{84}$ κατελθόντες] Sic Ep. Arm. ἐλθόντες C. D. ἐλθόντος E. Non habet An. $^{85}$ τοῦ] Sic B. E. Ep. vulgo ἐκ τοῦ. $^{86}$ τούτων Edd. $^{87}$ ΗΘΙΚΟΝ. Περὶ βίου μοναχῶν Α. $^{88}$ ἀνθρωπίνῳ σχήματι Edd. $^{89}$ λάμπουσαν Edd. $^{90}$ σόφων] φιλοσόφων E. $^{91}$ ἐπ’ ἀνδράσι:] ἐπ’ ἀνδρῶν D. ἐπ’ ἀνθρώποις pr. C. ἐν ἀνθρώποις Edd. $^{92}$ ἀναδεχόμεναι] Sic A. B. cæteri δεχόμεναι. $^{93}$ ἐξουσίας] add. τοῦ σκότους A. B. C. hujus mundi An. aerias Arm. $^{94}$ φαιδρότερα] λαμπρά F. φαιδρὰ D. E. $^{95}$ οἶδεν] εἶδεν (et post ἐκείνην collocant) A. B. $^{96}$ τῶν ἐν οὐρανῷ F. An. $^{97}$ φιλοσοφία] σοφία Edd. $^{98}$ καί om. A. B. $^{99}$ τῇ... ἐργασίᾳ] Sic B. F. vulgo τὴν... ἐργασίαν. $^{1}$ οὐδέπω A. B. E.

ἐννοείτω τὸν μέχρι νῦν ἐν τοῖς ἁπάντων στόμασιν ὄντα, ὃν μετὰ τοὺς Ἀποστόλους ἡ Αἴγυπτος ἤνεγκε, τὸν μακάριον καὶ μέγαν Ἀντώνιον, καὶ λογιζέσθω ὅτι καὶ οὗτος ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρᾳ γέγονεν, ἐν ᾗ καὶ Φα-ραώ· ἀλλ’ ὅμως οὐδὲν παρεβλάβη, ἀλλὰ καὶ θείας ὄψεως κατηξιώθη, καὶ τοιοῦτον ἐπεδείξατο βίον, οἷον οἱ τοῦ Χριστοῦ νόμοι ζητοῦσι. Καὶ τοῦτο εἴσεταί τις μετὰ ἀκριβείας, ἐντυχὼν τῷ βιβλίῳ τῷ τὴν ἱστορίαν ἔχοντι τῆς ἐκείνου ζωῆς, ἐν ᾧ καὶ πολλὴν ὄψεται τὴν προφητείαν. Καὶ γὰρ περὶ τῶν τὰ Ἀρείου νοσούντων προανεφώνησέ τε καὶ εἶπε τὴν ἐξ ἐκείνων μέλλουσαν γίνεσθαι βλάβην, τοῦ Θεοῦ δείξαντος αὐτῷ τότε, καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὰ μέλλοντα ὑπογράψαντος ἅπαντα· ὃ δὴ μάλιστα μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀληθείας ἐστὶν ἀπόδειξις, τὸ μηδένα τῶν ἔξωθεν αἱρέσεων ἄνδρα τοιοῦτον ἔχειν. Ἀλλ’ ἵνα μὴ παρ’ ἡμῶν ταῦτα ἀκούσητε, τοῖς γράμμασιν ἐγκύψαντες τοῖς τοῦ βι-βλίου, πάντα μαθήσεσθε μετὰ ἀκριβείας, καὶ πολλὴν παιδευθήσεσθε τὴν φιλοσοφίαν ἐκεῖθεν. Τοῦτο δὲ πα-ρακαλῶ, οὐχ ἵνα ἐπέλθωμεν τὰ γεγραμμένα μόνον, ἀλλ’ ἵνα καὶ ζηλώσωμεν, καὶ μήτε χώραν, μήτε ἀνα-

ἐννοείτω τὸν μέχρι νῦν ἐν τοῖς ἁπάντων στόμασιν ὄντα, ὃν μετὰ τοὺς Ἀποστόλους ἡ Αἴγυπτος ἤνεγκε, τὸν μακάριον καὶ μέγαν Ἀντώνιον, καὶ λογιζέσθω ὅτι καὶ οὗτος ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρᾳ γέγονεν, ἐν ᾗ καὶ Φα-ραώ· ἀλλ’ ὅμως οὐδὲν παρεβλάβη, ἀλλὰ καὶ θείας ὄψεως κατηξιώθη, καὶ τοιοῦτον ἐπεδείξατο βίον, οἷον οἱ τοῦ Χριστοῦ νόμοι ζητοῦσι. Καὶ τοῦτο εἴσεταί τις μετὰ ἀκριβείας, ἐντυχὼν τῷ βιβλίῳ τῷ τὴν ἱστορίαν ἔχοντι τῆς ἐκείνου ζωῆς, ἐν ᾧ καὶ πολλὴν ὄψεται τὴν προφητείαν. Καὶ γὰρ περὶ τῶν τὰ Ἀρείου νοσούντων προανεφώνησέ τε καὶ εἶπε τὴν ἐξ ἐκείνων μέλλουσαν γίνεσθαι βλάβην, τοῦ Θεοῦ δείξαντος αὐτῷ τότε, καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὰ μέλλοντα ὑπογράψαντος ἅπαντα· ὃ δὴ μάλιστα μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀληθείας ἐστὶν ἀπόδειξις, τὸ μηδένα τῶν ἔξωθεν αἱρέσεων ἄνδρα τοιοῦτον ἔχειν. Ἀλλ’ ἵνα μὴ παρ’ ἡμῶν ταῦτα ἀκούσητε, τοῖς γράμμασιν ἐγκύψαντες τοῖς τοῦ βι-βλίου, πάντα μαθήσεσθε μετὰ ἀκριβείας, καὶ πολλὴν παιδευθήσεσθε τὴν φιλοσοφίαν ἐκεῖθεν. Τοῦτο δὲ πα-ρακαλῶ, οὐχ ἵνα ἐπέλθωμεν τὰ γεγραμμένα μόνον, ἀλλ’ ἵνα καὶ ζηλώσωμεν, καὶ μήτε χώραν, μήτε ἀνα-

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. . εἶναι τὰ εἰρημένα, ἐπάγει καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγ μάτων ἀπόδειξιν· Ἐκεῖνος γὰρ 18 ὑμᾶς, φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Είδες πόση τοῦ Βαπτιστοῦ ἡ σοφία ; Οταν γὰρ αὐτὸς κηρύττῃ, τα φοβερά πάντα λέγει, καὶ ἀγωνίαν ἐμβάλλοντα ὅταν δὲ πρὸς ἐκεῖνον πέμπῃ, τὰ χρηστὰ καὶ ἀνακτή- σασθαι ἱκανά. Οὐ γὰρ τὴν ἀξίνην, οὐδὲ τὸ δένδρον τὸ ἐκκοπτόμενον καὶ καιόμενον καὶ εἰς πῦρ βαλλόμενον, οὔτε τὴν μέλλουσαν ὀργὴν εἰς μέσον ἄγει, ἀλλ᾽ ἁμαρ τημάτων ἄφεσιν, καὶ τιμωρίας ἀναίρεσιν, καὶ δι- καιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υιοθεσίαν, καὶ ἀδελφότητα, καὶ κληρονομίας κοινω νίαν, καὶ Πνεύματος ἁγίου δαψιλή χορηγίαν. Ταῦτα γὰρ πάντα ηνίξατο εἰπών· Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ αὐτῇ τῇ μεταφορᾷ τῆς λέξεως τὸ δαψιλὲς τῆς χάριτος ἐμφαίνων· οὐ γὰρ εἶπε, δώσει ὑμῖν Πνεῦμα ἅγιον, ἀλλὰ, Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ 18 τῇ ἐπεξηγήσει τοῦ πυρὸς πάλιν τὸ σφοδρὸν καὶ ἀκάθεκτον τῆς χάριτος ἐνδεικνύ- μενος. 13 ε. Εννόησον γοῦν τίνας εἰκὸς ἦν γενέσθαι τοὺς ἀκούοντας, λογιζομένους ὅτι κατὰ τοὺς προφήτας ἁθρόον ἔσονται, καὶ κατὰ εἰ τοὺς μεγάλους ἐκείνους, Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ πυρὸς ἐμνημόνευσεν, ἵνα εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς τῆς μνήμης ἐκείνων ἀγάγῃ. Καὶ γὰρ ὅσαι σχεδὸν αὐτοῖς ὄψεις ἐφάνησαν, αἱ πλείους διὰ πυρὸς ἐφάνησαν· οὕτω τῷ Μωϋσῇ διελέχθη ἐν τῇ βάτῳ ὁ Θεός· οὕτω τῷ δήμῳ παντὶ ἐν τῷ ὄρει Σινά · οὕτω τῷ Ἰεζεκιὴλ ἐπὶ τῶν Χερουβίμ. Σκόπει δὲ παῖς καὶ διεγείρει τὸν ἀκροατήν, πρότερον μεν 15 θεὶς δ μετὰ πάντα ἔμελλε γίνεσθαι. Εδει γάρ σφαγῆναι τὸν Ἀμνὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀφανισθῆναι, καὶ και ταλυθῆναι τὴν ἔχθραν, καὶ τὴν ταφήν γενέσθαι καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τότε τὸ Πνεῦμα παραγενέσθαι. ᾿Αλλὰ τούτων οὐδὲν λέγει τέως· ἀλλὰ πρῶτον τὸ τε λευταῖον, καὶ δι' δ πάντα ἐκεῖνα ἐγίνετο, καὶ δ μά λιστα ἱκανὸν ἦν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν κηρύξαι· ἵν᾿ ὅταν ἀκούσῃ ὁ [155] ἀκροατής, ὅτι Πνεῦμα λήψεται του- οῦτον, ζητῇ 18 πρὸς ἑαυτὸν, πῶς καὶ τίνι τρόπῳ τοῦτο ἔσται, τῆς ἁμαρτίας οὕτω κρατούσης· ἵνα λα βὼν αὐτὸν μεμεριμνημένον, καὶ ἐμπαράσκευον πρὸς τὴν ἀκρόασιν, οὕτω τὸν περὶ τοῦ πάθους εἰσ· αγάγη λόγον, μηδενὸς λοιπὸν σκανδαλιζομένου τῇ προσδοκίᾳ τῆς τοιαύτης δωρεάς. Διὸ πάλιν ἐβόα λέγων • "Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ- τίαν τοῦ κόσμου. Οὐκ εἶπεν, ῾Ο ἀφεὶς, ἀλλ' 8 μεί ζονος ἦν κηδεμονίας, "Ο αίρων. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον ἀφεῖναι ἁπλῶς, καὶ αὐτὸν "' ἀναλαβεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἀκινδύνου ἐγίνετο, τὸ δὲ μετὰ θανάτου. Καὶ πάλιν ἔλεγεν, ὅτι Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τοῦτο τρανὴν τοῖς ἀκούουσι τὴν ἀξίαν ἐδήλου. Οὐδὲ γὰρ ᾔδεσαν οὐδέπω γνήσιον αὐτὸν ἐννοεῖν Υἱόν· ἀπὸ δὲ τῆς τοσαύτης τοῦ Πνεύματος δόσεως κἀκεῖνο συν ίστατο 18. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ πέμπων τὸν Ἰωάννην, τοῦτο αὐτῷ δεῖγμα πρῶτον τῆς τοῦ παρα- γενομένου 10 δέδωκεν ἀξίας, εἰπών· 'Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι αγίω. Διὸ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ δώρακα και μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υὡς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἀπὸ τούτου κἀκείνου λοιπὸν σαφῶς 18 198 συνισταμένου. Εἶτα, ἐπειδὴ τὰ χρηστὰ εἶπε, καὶ ἀνῆκε τὸν ἀκροατὴν καὶ ἐχάλασε, πάλιν ἐπισφέγγει, ὥστε μὴ γενέσθαι ράθυμον. Τοιοῦτον γὰρ τὸ γένος τ Ἰουδαϊκόν· ὑπὸ τῶν χρηστῶν ἐχαυνούντο βᾳδίως, καὶ χείρους ἐγίνοντο. Διόπερ πάλιν ἐπάγει τὰ φτερά, λέγων· Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. 'Ανωτέρω μὲν γὰρ τὴν κόλασιν εἶπεν· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸν κρι τὴν δείκνυσι, καὶ τὴν τιμωρίαν ἀθάνατον εἰσάγει· Κατακαύσει γὰρ, φησί, τὸ ἄχυρον πυρὶ ἀσβέστῳ Ορᾷς αὐτὸν τὸν τῶν πραγμάτων Κύριον, καὶ αὐτὸν ὄντα τὸν 20 γεωργόν, κἂν τὸν Πατέρα ἀλλαχοῦ ταὐτὸ κ λέγῃ· Ο Πατήρ μου γάρ, φησίν, ὁ γεωργός ἐστιν. Ἐπειδὴ γὰρ 18 εἶπεν, Αξίνη, ἵνα μὴ νομίσῃς τόπου δεῖσθαι τὸ πρᾶγμα, καὶ δυσδιάκριτον εἶναι, ἐξ ἑτέρω παραδείγματος » καὶ τὴν εὐκολίαν εἰσάγει, δεινής πάντα αὐτοῦ τὸν κόσμον ὄντα· οὐ γὰρ ἂν τοὺς ἑαυτοῦ ἐκόλασε. Νῦν μὲν οὖν πάντα αναμέμεχτει· κἂν γὰρ φαίνηται διαλάμπων ὁ σίτος, ἀλλ' ὅμως μετά τῶν ἀχύρων κεῖται, ὡς ἐν ἅλωνι, οὐχ ὡς ἐν ἀπο θήκῃ· τότε δὲ πολλὴ ἔσται ή διάκρισις. Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦντες; Καὶ γὰρ δύο τέθεικε, καὶ ὅτι βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ ὅτι κατακούσει τοὺς ἀπειθοῦντας “. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο πιστόν, καὶ τοῦτο πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐφεξῆς τὰς δύο τρα ῥήσεις τέθεικεν, ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τὴν μηδέπω συμβᾶσαν πιστώσηται. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χρισ στὸς πολλαχοῦ τοῦτο ποιεῖ, πολλάκις μὲν ἐπὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων [156], πολλάκις δὲ ἐπὶ τῶν ἐναν τίων, δύο τιθεὶς προφητείας, καὶ τὴν μὲν ἐνταῦθα παρεχόμενος, τὴν δὲ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπισχνούμενος ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τῇ μηδέπω γενομένη πιστεύσωσιν οἱ φιλονεικότεροι. Καὶ γὰρ τοῖς δι' αὐτὸν ἀποδυομένοις τὰ ὄντα πάντα εκατονταπλασίονα τ έσχετο δώσειν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ ζωὴν αἰώνιος ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπὸ τῶν ἤδη δοθέντων καὶ τὰ με λοντα αξιόπιστα καθιστάς. Ο δὴ καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθι πεποίηκε δύο θείς. ὅτι καὶ εκ βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ ", καὶ κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστι. 18 ς'. Εἰ τοίνυν μὴ ἐβάπτισε Πνεύματι εν τοὺς ἀποστά λους καὶ πάντας καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τους βουλομέν νους, ἔχοις ἂν καὶ περὶ ἐκείνων ἀμφιβάλλειν· εἰ δὲ τὸ μεῖζον καὶ δυσκολώτερον είναι δοκοῦν, καὶ πάντα ὑπερβαῖνον λόγον, καὶ γέγονε καὶ καθ' ἑκάστην γίνε ται, πῶς τὸ εὔκολον καὶ κατὰ λόγον γινόμενον οὐ φῂς εἶναι ἀληθές, Ἐπειδὴ γὰρ τ8 εἶπεν, ὅτι Βαπτί σει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, καὶ μεγάλα έν τεῦθεν " ὑπέσχετο ἀγαθὰ, ἵνα μὴ ἀναπέσῃς τῶν προ τέρων ἁπάντων ἀφεθεὶς, ἐπήγαγε τὸ πτύον καὶ τὴν διὰ τούτου κρίσιν ἐμφαινομένην. Μὴ γὰρ δὴ νομί σητε, φησίν, ἀρκεῖν τὸ βάπτισμα, εἰ φαῦλοι μετὰ ταῦτα γένοισθε· δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἀρετῆς καὶ πολλῆς τῆς φιλοσοφίας. Διὰ τοῦτο εἰς μὲν τὴν χάριν καὶ τὸ λουτρὸν ἀπὸ τῆς ἀξίνης αὐτοὺς ὠθεῖ· μετὰ δὲ τὴν χάριν ἀπὸ τοῦ πτύου καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου φοβεῖ· καὶ τῶν μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται, φησί, τους ἀπίστους ἅπαντας κολάζων· μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα διαίρεσίν τινα ἐργάζεται, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν πιστεύ σάντων ἀνάξιον ἔμελλον τῆς πίστεως ἐπιδείκνυσθαι γάρ om. Α. Ε. φησί om. D. E. F. 18 καί om. Α. Β. " καὶ κατά om. A. B. Ge. 18 μέν om. Α. Β. F. p. ρ. γε- ἐξ ἀκινδύνων C. ἔξω κινδύνου Ε. 10 συνίσταται Ε. παραγινομένου Eid. 20 τόν om. Α. Β. C. 31 ταυτό τοῦτο Α. Ε. κἂν τὸν πατέρα... λέγῃ ὡς καὶ τὸν πατέρα· ἀλλαχοῦ γὰρ τοῦτο λέγει F. pariter ac patrems ; de quo alibi Ge. Mur. et Interpp. παραδείγματος Sav. quem secutus est Montefalconius; nulla tamen codicum mentione facta. οἱ ἀπιστοῦντας Edd. 10 ὅτι καί] καὶ ὅτι Α. Β. et p. p. καὶ ὅτι κατακαύσει iidem. ¿yių om. C. D. F. πνεύματι] ἐν πνεύματι hic et paulo infra Edd. νέσθαι Ελλ. * ξητής ζητεί D. Ε. F. μη ζητῇ Α. Β. ζητήσῃ Sav. Bell. Η αὐτόν] τὸν αὐτόν Ell. Patio post 39 26 SA γάρ] δέ Α. Β. 19 ἐνταῦθα Α. Β. C. ! 3. Επειδὴ γάρ] Εἶτα ἐπειδή Α. Β. p. p. ἀξίνην Α. Β. D. F. 23 πράγματος omnes ci cum

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. . εἶναι τὰ εἰρημένα, ἐπάγει καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγ μάτων ἀπόδειξιν· Ἐκεῖνος γὰρ 18 ὑμᾶς, φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Είδες πόση τοῦ Βαπτιστοῦ ἡ σοφία ; Οταν γὰρ αὐτὸς κηρύττῃ, τα φοβερά πάντα λέγει, καὶ ἀγωνίαν ἐμβάλλοντα ὅταν δὲ πρὸς ἐκεῖνον πέμπῃ, τὰ χρηστὰ καὶ ἀνακτή- σασθαι ἱκανά. Οὐ γὰρ τὴν ἀξίνην, οὐδὲ τὸ δένδρον τὸ ἐκκοπτόμενον καὶ καιόμενον καὶ εἰς πῦρ βαλλόμενον, οὔτε τὴν μέλλουσαν ὀργὴν εἰς μέσον ἄγει, ἀλλ᾽ ἁμαρ τημάτων ἄφεσιν, καὶ τιμωρίας ἀναίρεσιν, καὶ δι- καιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υιοθεσίαν, καὶ ἀδελφότητα, καὶ κληρονομίας κοινω νίαν, καὶ Πνεύματος ἁγίου δαψιλή χορηγίαν. Ταῦτα γὰρ πάντα ηνίξατο εἰπών· Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ αὐτῇ τῇ μεταφορᾷ τῆς λέξεως τὸ δαψιλὲς τῆς χάριτος ἐμφαίνων· οὐ γὰρ εἶπε, δώσει ὑμῖν Πνεῦμα ἅγιον, ἀλλὰ, Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ 18 τῇ ἐπεξηγήσει τοῦ πυρὸς πάλιν τὸ σφοδρὸν καὶ ἀκάθεκτον τῆς χάριτος ἐνδεικνύ- μενος. 13 ε. Εννόησον γοῦν τίνας εἰκὸς ἦν γενέσθαι τοὺς ἀκούοντας, λογιζομένους ὅτι κατὰ τοὺς προφήτας ἁθρόον ἔσονται, καὶ κατὰ εἰ τοὺς μεγάλους ἐκείνους, Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ πυρὸς ἐμνημόνευσεν, ἵνα εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς τῆς μνήμης ἐκείνων ἀγάγῃ. Καὶ γὰρ ὅσαι σχεδὸν αὐτοῖς ὄψεις ἐφάνησαν, αἱ πλείους διὰ πυρὸς ἐφάνησαν· οὕτω τῷ Μωϋσῇ διελέχθη ἐν τῇ βάτῳ ὁ Θεός· οὕτω τῷ δήμῳ παντὶ ἐν τῷ ὄρει Σινά · οὕτω τῷ Ἰεζεκιὴλ ἐπὶ τῶν Χερουβίμ. Σκόπει δὲ παῖς καὶ διεγείρει τὸν ἀκροατήν, πρότερον μεν 15 θεὶς δ μετὰ πάντα ἔμελλε γίνεσθαι. Εδει γάρ σφαγῆναι τὸν Ἀμνὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀφανισθῆναι, καὶ και ταλυθῆναι τὴν ἔχθραν, καὶ τὴν ταφήν γενέσθαι καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τότε τὸ Πνεῦμα παραγενέσθαι. ᾿Αλλὰ τούτων οὐδὲν λέγει τέως· ἀλλὰ πρῶτον τὸ τε λευταῖον, καὶ δι' δ πάντα ἐκεῖνα ἐγίνετο, καὶ δ μά λιστα ἱκανὸν ἦν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν κηρύξαι· ἵν᾿ ὅταν ἀκούσῃ ὁ [155] ἀκροατής, ὅτι Πνεῦμα λήψεται του- οῦτον, ζητῇ 18 πρὸς ἑαυτὸν, πῶς καὶ τίνι τρόπῳ τοῦτο ἔσται, τῆς ἁμαρτίας οὕτω κρατούσης· ἵνα λα βὼν αὐτὸν μεμεριμνημένον, καὶ ἐμπαράσκευον πρὸς τὴν ἀκρόασιν, οὕτω τὸν περὶ τοῦ πάθους εἰσ· αγάγη λόγον, μηδενὸς λοιπὸν σκανδαλιζομένου τῇ προσδοκίᾳ τῆς τοιαύτης δωρεάς. Διὸ πάλιν ἐβόα λέγων • "Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ- τίαν τοῦ κόσμου. Οὐκ εἶπεν, ῾Ο ἀφεὶς, ἀλλ' 8 μεί ζονος ἦν κηδεμονίας, "Ο αίρων. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον ἀφεῖναι ἁπλῶς, καὶ αὐτὸν "' ἀναλαβεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἀκινδύνου ἐγίνετο, τὸ δὲ μετὰ θανάτου. Καὶ πάλιν ἔλεγεν, ὅτι Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τοῦτο τρανὴν τοῖς ἀκούουσι τὴν ἀξίαν ἐδήλου. Οὐδὲ γὰρ ᾔδεσαν οὐδέπω γνήσιον αὐτὸν ἐννοεῖν Υἱόν· ἀπὸ δὲ τῆς τοσαύτης τοῦ Πνεύματος δόσεως κἀκεῖνο συν ίστατο 18. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ πέμπων τὸν Ἰωάννην, τοῦτο αὐτῷ δεῖγμα πρῶτον τῆς τοῦ παρα- γενομένου 10 δέδωκεν ἀξίας, εἰπών· 'Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι αγίω. Διὸ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ δώρακα και μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υὡς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἀπὸ τούτου κἀκείνου λοιπὸν σαφῶς 18 198 συνισταμένου. Εἶτα, ἐπειδὴ τὰ χρηστὰ εἶπε, καὶ ἀνῆκε τὸν ἀκροατὴν καὶ ἐχάλασε, πάλιν ἐπισφέγγει, ὥστε μὴ γενέσθαι ράθυμον. Τοιοῦτον γὰρ τὸ γένος τ Ἰουδαϊκόν· ὑπὸ τῶν χρηστῶν ἐχαυνούντο βᾳδίως, καὶ χείρους ἐγίνοντο. Διόπερ πάλιν ἐπάγει τὰ φτερά, λέγων· Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. 'Ανωτέρω μὲν γὰρ τὴν κόλασιν εἶπεν· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸν κρι τὴν δείκνυσι, καὶ τὴν τιμωρίαν ἀθάνατον εἰσάγει· Κατακαύσει γὰρ, φησί, τὸ ἄχυρον πυρὶ ἀσβέστῳ Ορᾷς αὐτὸν τὸν τῶν πραγμάτων Κύριον, καὶ αὐτὸν ὄντα τὸν 20 γεωργόν, κἂν τὸν Πατέρα ἀλλαχοῦ ταὐτὸ κ λέγῃ· Ο Πατήρ μου γάρ, φησίν, ὁ γεωργός ἐστιν. Ἐπειδὴ γὰρ 18 εἶπεν, Αξίνη, ἵνα μὴ νομίσῃς τόπου δεῖσθαι τὸ πρᾶγμα, καὶ δυσδιάκριτον εἶναι, ἐξ ἑτέρω παραδείγματος » καὶ τὴν εὐκολίαν εἰσάγει, δεινής πάντα αὐτοῦ τὸν κόσμον ὄντα· οὐ γὰρ ἂν τοὺς ἑαυτοῦ ἐκόλασε. Νῦν μὲν οὖν πάντα αναμέμεχτει· κἂν γὰρ φαίνηται διαλάμπων ὁ σίτος, ἀλλ' ὅμως μετά τῶν ἀχύρων κεῖται, ὡς ἐν ἅλωνι, οὐχ ὡς ἐν ἀπο θήκῃ· τότε δὲ πολλὴ ἔσται ή διάκρισις. Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦντες; Καὶ γὰρ δύο τέθεικε, καὶ ὅτι βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ ὅτι κατακούσει τοὺς ἀπειθοῦντας “. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο πιστόν, καὶ τοῦτο πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐφεξῆς τὰς δύο τρα ῥήσεις τέθεικεν, ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τὴν μηδέπω συμβᾶσαν πιστώσηται. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χρισ στὸς πολλαχοῦ τοῦτο ποιεῖ, πολλάκις μὲν ἐπὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων [156], πολλάκις δὲ ἐπὶ τῶν ἐναν τίων, δύο τιθεὶς προφητείας, καὶ τὴν μὲν ἐνταῦθα παρεχόμενος, τὴν δὲ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπισχνούμενος ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τῇ μηδέπω γενομένη πιστεύσωσιν οἱ φιλονεικότεροι. Καὶ γὰρ τοῖς δι' αὐτὸν ἀποδυομένοις τὰ ὄντα πάντα εκατονταπλασίονα τ έσχετο δώσειν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ ζωὴν αἰώνιος ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπὸ τῶν ἤδη δοθέντων καὶ τὰ με λοντα αξιόπιστα καθιστάς. Ο δὴ καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθι πεποίηκε δύο θείς. ὅτι καὶ εκ βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ ", καὶ κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστι. 18 ς'. Εἰ τοίνυν μὴ ἐβάπτισε Πνεύματι εν τοὺς ἀποστά λους καὶ πάντας καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τους βουλομέν νους, ἔχοις ἂν καὶ περὶ ἐκείνων ἀμφιβάλλειν· εἰ δὲ τὸ μεῖζον καὶ δυσκολώτερον είναι δοκοῦν, καὶ πάντα ὑπερβαῖνον λόγον, καὶ γέγονε καὶ καθ' ἑκάστην γίνε ται, πῶς τὸ εὔκολον καὶ κατὰ λόγον γινόμενον οὐ φῂς εἶναι ἀληθές, Ἐπειδὴ γὰρ τ8 εἶπεν, ὅτι Βαπτί σει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, καὶ μεγάλα έν τεῦθεν " ὑπέσχετο ἀγαθὰ, ἵνα μὴ ἀναπέσῃς τῶν προ τέρων ἁπάντων ἀφεθεὶς, ἐπήγαγε τὸ πτύον καὶ τὴν διὰ τούτου κρίσιν ἐμφαινομένην. Μὴ γὰρ δὴ νομί σητε, φησίν, ἀρκεῖν τὸ βάπτισμα, εἰ φαῦλοι μετὰ ταῦτα γένοισθε· δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἀρετῆς καὶ πολλῆς τῆς φιλοσοφίας. Διὰ τοῦτο εἰς μὲν τὴν χάριν καὶ τὸ λουτρὸν ἀπὸ τῆς ἀξίνης αὐτοὺς ὠθεῖ· μετὰ δὲ τὴν χάριν ἀπὸ τοῦ πτύου καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου φοβεῖ· καὶ τῶν μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται, φησί, τους ἀπίστους ἅπαντας κολάζων· μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα διαίρεσίν τινα ἐργάζεται, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν πιστεύ σάντων ἀνάξιον ἔμελλον τῆς πίστεως ἐπιδείκνυσθαι γάρ om. Α. Ε. φησί om. D. E. F. 18 καί om. Α. Β. " καὶ κατά om. A. B. Ge. 18 μέν om. Α. Β. F. p. ρ. γε- ἐξ ἀκινδύνων C. ἔξω κινδύνου Ε. 10 συνίσταται Ε. παραγινομένου Eid. 20 τόν om. Α. Β. C. 31 ταυτό τοῦτο Α. Ε. κἂν τὸν πατέρα... λέγῃ ὡς καὶ τὸν πατέρα· ἀλλαχοῦ γὰρ τοῦτο λέγει F. pariter ac patrems ; de quo alibi Ge. Mur. et Interpp. παραδείγματος Sav. quem secutus est Montefalconius; nulla tamen codicum mentione facta. οἱ ἀπιστοῦντας Edd. 10 ὅτι καί] καὶ ὅτι Α. Β. et p. p. καὶ ὅτι κατακαύσει iidem. ¿yių om. C. D. F. πνεύματι] ἐν πνεύματι hic et paulo infra Edd. νέσθαι Ελλ. * ξητής ζητεί D. Ε. F. μη ζητῇ Α. Β. ζητήσῃ Sav. Bell. Η αὐτόν] τὸν αὐτόν Ell. Patio post 39 26 SA γάρ] δέ Α. Β. 19 ἐνταῦθα Α. Β. C. ! 3. Επειδὴ γάρ] Εἶτα ἐπειδή Α. Β. p. p. ἀξίνην Α. Β. D. F. 23 πράγματος omnes ci cum

177 16 S. JOANNIS CHRYSOSTOM καλέσαι τοῖς φυλάττουσι τὸν ᾿Απόστολον στρατιώταις· νυνὶ δὲ πάντων [131] ἐπὶ σχήματος μενόντων, καὶ τῶν θυρῶν ἀποκεκλεισμένων, καὶ τῶν ἀλύσεων ταῖς χερσι τῶν φυλαττόντων συμβεβλημένων (καὶ γὰρ ἦσαν αὐτῷ συνδεδεμένοι), ηδύνατο συλλογίσασθαι ἐκ τούτων, εἶχε ὀρθῶς ἐδίκαζε τοῖς γινομένοις, ὅτι οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως ἦν, οὐδὲ κακουργίας τὸ γινό- μενον, ἀλλὰ θείας τινὸς καὶ παραδοξοποιοῦ δυνάμεως, καὶ προσκυνῆσαι τὸν ποιήσαντα ταῦτα, ἀλλ' οὐ πολε- μῆσαι τοῖς φυλάττουσιν. Οὕτω γὰρ ὁ Θεὸς ἐποίησεν ἅπερ ἐποίησεν ἅπαντα. ὡς μὴ μόνον τοὺς φύλακας μὴ προδοῦναι, ἀλλὰ καὶ τὸν βασιλέα δι' αὐτῶν χειρ- αγωγῆσαι πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ἀγνώμων ἐκεῖνος ἐφάνη, τί πρὸς τὸν σοφὸν τῶν ψυχῶν ἰατρὸν καὶ πάντα ἐπ' εὐεργεσίᾳ πραγματευόμενον ἡ τοῦ κάμνον της αταξία 17; "Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα ἔστιν εἰπεῖν. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐθυμώθης, ὦ Ἡρώδη, παρὰ τῶν ράγων ἐμπαιχθείς; Οὐκ ἔγνως ὅτι θεῖος ὁ τόπος ἦν ; οὐ σὺ τοὺς ἀρχιερεῖς ἐκάλεσας; οὐ σὺ τοὺς γραμματέας συνήγαγες; οὐχὶ κληθέντες ἐκεῖνοι καὶ τὸν Προφήτην μεθ' ἑαυτῶν εἰς τὸ στὸν εἰσήγαγον τ8 δικαστήριον ταῦτα ἄνωθεν προαναφωνοῦντα ; οὐκ εἶδες τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις συμφωνοῦντα; οὐκ ἤκουσας ὅτι καὶ ἀστὴρ του τοις διηκονήσατο; οὐκ ᾔδέσθης τῶν βαρβάρων τὴν σπουδήν ; οὐκ ἐθαύμασας αὐτῶν τὴν παρρησίαν; οὐκ ἔφριξας τοῦ Προφήτου τὴν ἀλήθειαν; οὐκ ἐνενόησας ἀπὸ τῶν προτέρων καὶ τὰ ἔσχατα ; Τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐλογίσω κατὰ σεαυτὸν ἐκ τούτων ἁπάντων, ὅτι οὐ τῆς ἀπάτης τῶν μάγων ἦν τὸ γινόμενον, ἀλλὰ θείας δυο νάμεως πάντα πρὸς τὸ δέον οἰκονομούσης ; Εἰ δὲ καὶ Απατήθης παρὰ τῶν μάγων, τί πρὸς τὰ παιδία τὰ οὐ δὲν ἠδικηκότα ; 18 β'. Ναί, φησίν· ἀλλὰ τὸν μὲν Ηρώδην καλῶς ἀπεστέ- ρήσας τῆς ἀπολογίας, καὶ μιαιφόνον ἔδειξας· οὐδέπω δὲ τὸν περὶ τῆς ἀδικίας τῶν γεγενημένων ἔλυσας λό γον. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνος ἀδίκως ἔπραττε, τίνος ἕνεκεν ὁ Θεὸς συνεχώρησε; Τί οὖν ἂν εἴποιμεν 19 πρὸς τοῦτο ; Οπερ ἀεὶ καὶ ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἐν ἀγορᾷ, καὶ παν ταχοῦ λέγων οὐ παύομαι· 8 καὶ ὑμᾶς βούλομαι μετά ἀκριβείας διατηρεῖν· κανὼν γάρ τις ἐστὶ πρὸς ἅπα- σαν ἡμῖν τοιαύτην ἀρμόττων ἀπορίαν. Τίς οὖν τὸ ἔστιν ὁ κανὼν, καὶ τίς ὁ λόγος; Ὅτι οἱ μὲν ἀδικοῦντες πολύ λοι, ὁ δὲ ἀδικούμενος οὐδὲ εἷς. Καὶ ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖον ὑμᾶς τὸ αἴνιγμα ταράττη, καὶ τὴν λύσιν ἐπάγω ταχέως. Οπερ γὰρ ἂν πάθωμεν ἀδίκως παρ' ὁτουοῦν, ἢ εἰς ἁμαρτημάτων διάλυσιν ὁ Θεὸς ἡμῖν λογίζεται τὴν ἀδικίαν ἐκείνην, ἢ εἰς μισθῶν ἀντίδοσιν. Και ένα σαφέστερον γένηται τὸ λεγόμενον, ἐπὶ ὑποδείγμα- τος τὸν λόγον ἀγάγωμεν. Θῶμεν γὰρ εἶναί τινα οἰκέ την πολλὰ ὀφείλοντα τῷ δεσπότῃ χρήματα· εἶτα παρὰ ἀδίκων ἀνδρῶν ἐπηρεασθῆναι τὸν οἰκέτην τοῦτον, καὶ ἀφαιρεθῆναι τινα τῶν αὐτοῦ. "Αν τοίνυν ὁ δεσπότης 63 κωλύσαι [132] δυνάμενος τὸν ἅρπαγα καὶ πλεον ἐκτην, ἐκεῖνα μὲν μὴ ἀποκαταστήσῃ τὰ χρήματα, εἰς δὲ τὰ ὀφειλόμενα αὐτῷ παρὰ τοῦ δούλου λογίσηται τὰ ἀφαιρεθέντα, ἆρα μὴ ἠδίκηται ὁ οἰκέτης; Οὐδαμῶς Τί δέ, ἂν καὶ πλείονα ἀποδῷ; ἄρα οὐχὶ καὶ μειζόνως ἑκέρδανε ; Παντί που δῆλον. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐφ᾽ ὧν ARCHIT. CONSTANΤΙΝΟΡ. 178 ἡμεῖς πάσχομεν, λογισώμεθα. Ὅτι γάρ ὑπὲρ ών αν πάθωμεν κακῶς, ἡ ἁμαρτήματα διαλυόμεθα, ή λαμ προτέρους λαμβάνομεν στεφάνους, ἂν μὴ ἁμαρτί ματα τοσαῦτα ἔχωμεν, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος πρὸς τὸν πεπορνευκότα 35. Παράδοτε των τοιούτων τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Καὶ τί τοῦτο; φησί. Περὶ γὰρ τῶν ἀδικουμέ των παρ' ἑτέρων ὁ λόγος ἦν, οὐ περὶ τῶν παρὰ τῶν διδασκάλων διορθουμένων. Μάλιστα μὲν οὐδὲν τὸ μέσ σον· τὸ γὰρ ζητούμενον ἦν, εἰ τὸ παθεῖν κακῶς οὐκ ἔστιν ἐπήρεια τῷ παθόντι. Ἀλλ᾿ ἵνα καὶ πρὸς τὸ ἔξω γύτερον τοῦ ζητουμένου ἀγάγω τὸν λόγον, ἀναπτή σθητι τοῦ Δαυΐδ, &ς τὸν Σεμεῖ τότε ὁρῶν ἐπικείμενη καὶ ἐναλλύμενον αὐτοῦ τῇ συμφορά, και μυρίους απ τὸν ὀνείδεσι πλύνοντα, βουλομένων ἀνελεῖν τῶν στρα τηγών, διεκώλυε 86 λέγων· Αφετε αὐτὸν καταρά σθαι, όπως ἴδῃ Κύριος τὴν ταπείνωσίν μου, καὶ ἀνταποδῷ μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας ταύτης ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς δὲ ξύλων ἔλεγεν· "Ιδε τοὺς ἐχθρούς μου ὅτι ἐπληθύνθησαν, καὶ μῖσος ἄδικον ἐμίσησαν με, καὶ ἄψες πάσης τὰς ἁμαρτίας μου. Καὶ ὁ Λάζαρος δὲ διὰ τοῦτο 17. ἔλαυσεν ἀνέσεως, ἐπειδὴ μυρία κατὰ τὸν βίον του ἔπαθε κακά. Οὐκ ἄρα ἠδίκηνται οἱ ἀδικηθέντες, ἐάν γενναίως ἐνέγκωσιν ἅπερ πάσχουσιν ἅπαντα, αλλά καὶ μειζόνως κερδαίνουσιν, ἂν τε παρὰ τοῦ Θεοῦ πλήττωνται, ἄν τε παρὰ τοῦ διαβόλου μαστίζωνται. Καὶ ποίαν εἶχον ἁμαρτίαν τὰ παιδία, φησίν, ἵνα ταύ την διαλύσωνται ; περὶ μὲν 30 γὰρ τῶν ἐν ἡλικίᾳ γε ταῦτα εἴποι· οἱ δὲ ἄωρον οὕτως ὑπομείναντες τελευ νομένων καὶ πολλὰ πεπλημμεληκότων εἰκότως ἄν τις τήν, τοῖς ἁμαρτήματα, δι' ὧν κακῶς ἔπαθον, ἐπ ἔθεντο; Οὐκ ἤκουσάς μου λέγοντος, ὅτι κἂν ἁμαρτή. ματα μὴ ᾖ, μισθῶν ἀντίδοσις ἐκεῖ γίνεται τοῖς τα σχουσιν ἐνταῦθα κακῶς; Τί τοίνυν ἐβλάβη τὰ παιδία ἀναιρεθέντα ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτῃ, καὶ πρὸς τὸν ἀκύ. μαντον ταχέως ἀπενεχθέντα λιμένα ; Ὅτι πολλὰ καὶ μεγάλα πολλάκις ἔμελλον, φησί, ζήσαντες κατορθοῦν. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο οὐ μικρὸν αὐτοῖς προαποτίθεται τὸν μισθὸν, τὸ ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτη καταλύσαι τὸν βίον. *Αλλως δὲ οὐδ' ἂν εἴασεν, εἰ μεγάλοι τινὲς ἔμελλον ἔσεσθαι οἱ παῖδες, προαναρπασθῆναι. Εἰ γὰρ τοὺς ἐν πονηρία μέλλοντας ζήν διηνεπώς, μετὰ μακροθυμίας φέρει τοσαύτης, πολλῷ μᾶλλον τούτους οὐκ ἂν εἴασεν οὕτως ἀπενεχθῆναι, εἰ προήδει μεγάλα τινὰ ἀνύσου τας. γ'. Καὶ οὗτοι μὲν τὸ οἱ παρ' ἡμῶν λόγοι· οὐ μὴν ἅπαντες οὗτοι, ἀλλ᾽ εἰσὶ καὶ τούτων ἀποῤῥητότεροι ετε- ροι, οὓς μετὰ ἀκριβείας [153] o δενὸ ταῦτα οἰκονομών αὐτός. Παραχωρήσαντες τοίνυν αὐτῷ τῆς ἀκριβεστέρας ἐν τούτῳ καταλήψεως, τῶν ἑξῆς ἡμεῖς ἐχώμεθα, και ἐν ταῖς ἑτέρων συμφοραῖς παιδενώμεθα πάντα φέρειν γενναίως. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τότε κατέλαβε τὴν Βηθ- λεὲμ τραγῳδία, τῶν παίδων ἀρπαζομένων ἀπὸ τῆς θηλῆς τῶν μητέρων, καὶ ἐπὶ τὴν ἄδικον ταύτην προ- μένων σφαγήν. Εἰ δὲ ἔτι μικροψυχεῖς, καὶ ἐλάττων εξ τῆς ἐπὶ τούτοις 11.38 φιλοσοφίας, μάθε τοῦ ταύτα τολ μήσαντος τὸ τέλος, καὶ μικρὸν ἀνάπνευσον. Ταχίστη γὰρ αὐτὸν ὑπὲρ τούτων κατέλαβε δίκη, καὶ τοῦ μια σματος τούτου τὴν προσήκουσαν ἐδίδου τιμυρίαν, θα νάτῳ χαλεπῷ καὶ τοῦ νῦν τολμηθέντος ελεεινοτέρω 24 30 οὖν οἱ ὑπερών 24 άδων 10 γεγενημένοις F. γενομένοις Edd. 16 τ' om. F. Ge. 17 ἡ. τ. κ. αταξία] Sic E. Arm. quæ Boisi conjectura erat. Vulgo τῆς τ. κ. ἀταξίας. 14 εἰσήγαγον] ήγαγον C. 19 εἴποιμ: Εdd. ἄν om. F. add. οὗτος Εdd. 21 ἐπαγάγω Β. C. * ἀνταπόδοσιν (hic et p. 132 D.) Edd. 63 6 om. Α. Β. ἅπερ Γ. περὶ τοῦ πεπορνευκότος Β. F. το διεκώλυσε Γ. 91 καταράσασθαι Ε. cf. p. 192 D. om. A. B. C. 19 κερδανοῦσιν Εdd. 30 μέν on. Εp. et codl. praeter E. οι τοιούτοις Ελ. Ep. caeteri ελεεινότερον. 38 3. Sic Β.

177 16 S. JOANNIS CHRYSOSTOM καλέσαι τοῖς φυλάττουσι τὸν ᾿Απόστολον στρατιώταις· νυνὶ δὲ πάντων [131] ἐπὶ σχήματος μενόντων, καὶ τῶν θυρῶν ἀποκεκλεισμένων, καὶ τῶν ἀλύσεων ταῖς χερσι τῶν φυλαττόντων συμβεβλημένων (καὶ γὰρ ἦσαν αὐτῷ συνδεδεμένοι), ηδύνατο συλλογίσασθαι ἐκ τούτων, εἶχε ὀρθῶς ἐδίκαζε τοῖς γινομένοις, ὅτι οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως ἦν, οὐδὲ κακουργίας τὸ γινό- μενον, ἀλλὰ θείας τινὸς καὶ παραδοξοποιοῦ δυνάμεως, καὶ προσκυνῆσαι τὸν ποιήσαντα ταῦτα, ἀλλ' οὐ πολε- μῆσαι τοῖς φυλάττουσιν. Οὕτω γὰρ ὁ Θεὸς ἐποίησεν ἅπερ ἐποίησεν ἅπαντα. ὡς μὴ μόνον τοὺς φύλακας μὴ προδοῦναι, ἀλλὰ καὶ τὸν βασιλέα δι' αὐτῶν χειρ- αγωγῆσαι πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ἀγνώμων ἐκεῖνος ἐφάνη, τί πρὸς τὸν σοφὸν τῶν ψυχῶν ἰατρὸν καὶ πάντα ἐπ' εὐεργεσίᾳ πραγματευόμενον ἡ τοῦ κάμνον της αταξία 17; "Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα ἔστιν εἰπεῖν. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐθυμώθης, ὦ Ἡρώδη, παρὰ τῶν ράγων ἐμπαιχθείς; Οὐκ ἔγνως ὅτι θεῖος ὁ τόπος ἦν ; οὐ σὺ τοὺς ἀρχιερεῖς ἐκάλεσας; οὐ σὺ τοὺς γραμματέας συνήγαγες; οὐχὶ κληθέντες ἐκεῖνοι καὶ τὸν Προφήτην μεθ' ἑαυτῶν εἰς τὸ στὸν εἰσήγαγον τ8 δικαστήριον ταῦτα ἄνωθεν προαναφωνοῦντα ; οὐκ εἶδες τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις συμφωνοῦντα; οὐκ ἤκουσας ὅτι καὶ ἀστὴρ του τοις διηκονήσατο; οὐκ ᾔδέσθης τῶν βαρβάρων τὴν σπουδήν ; οὐκ ἐθαύμασας αὐτῶν τὴν παρρησίαν; οὐκ ἔφριξας τοῦ Προφήτου τὴν ἀλήθειαν; οὐκ ἐνενόησας ἀπὸ τῶν προτέρων καὶ τὰ ἔσχατα ; Τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐλογίσω κατὰ σεαυτὸν ἐκ τούτων ἁπάντων, ὅτι οὐ τῆς ἀπάτης τῶν μάγων ἦν τὸ γινόμενον, ἀλλὰ θείας δυο νάμεως πάντα πρὸς τὸ δέον οἰκονομούσης ; Εἰ δὲ καὶ Απατήθης παρὰ τῶν μάγων, τί πρὸς τὰ παιδία τὰ οὐ δὲν ἠδικηκότα ; 18 β'. Ναί, φησίν· ἀλλὰ τὸν μὲν Ηρώδην καλῶς ἀπεστέ- ρήσας τῆς ἀπολογίας, καὶ μιαιφόνον ἔδειξας· οὐδέπω δὲ τὸν περὶ τῆς ἀδικίας τῶν γεγενημένων ἔλυσας λό γον. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνος ἀδίκως ἔπραττε, τίνος ἕνεκεν ὁ Θεὸς συνεχώρησε; Τί οὖν ἂν εἴποιμεν 19 πρὸς τοῦτο ; Οπερ ἀεὶ καὶ ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἐν ἀγορᾷ, καὶ παν ταχοῦ λέγων οὐ παύομαι· 8 καὶ ὑμᾶς βούλομαι μετά ἀκριβείας διατηρεῖν· κανὼν γάρ τις ἐστὶ πρὸς ἅπα- σαν ἡμῖν τοιαύτην ἀρμόττων ἀπορίαν. Τίς οὖν τὸ ἔστιν ὁ κανὼν, καὶ τίς ὁ λόγος; Ὅτι οἱ μὲν ἀδικοῦντες πολύ λοι, ὁ δὲ ἀδικούμενος οὐδὲ εἷς. Καὶ ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖον ὑμᾶς τὸ αἴνιγμα ταράττη, καὶ τὴν λύσιν ἐπάγω ταχέως. Οπερ γὰρ ἂν πάθωμεν ἀδίκως παρ' ὁτουοῦν, ἢ εἰς ἁμαρτημάτων διάλυσιν ὁ Θεὸς ἡμῖν λογίζεται τὴν ἀδικίαν ἐκείνην, ἢ εἰς μισθῶν ἀντίδοσιν. Και ένα σαφέστερον γένηται τὸ λεγόμενον, ἐπὶ ὑποδείγμα- τος τὸν λόγον ἀγάγωμεν. Θῶμεν γὰρ εἶναί τινα οἰκέ την πολλὰ ὀφείλοντα τῷ δεσπότῃ χρήματα· εἶτα παρὰ ἀδίκων ἀνδρῶν ἐπηρεασθῆναι τὸν οἰκέτην τοῦτον, καὶ ἀφαιρεθῆναι τινα τῶν αὐτοῦ. "Αν τοίνυν ὁ δεσπότης 63 κωλύσαι [132] δυνάμενος τὸν ἅρπαγα καὶ πλεον ἐκτην, ἐκεῖνα μὲν μὴ ἀποκαταστήσῃ τὰ χρήματα, εἰς δὲ τὰ ὀφειλόμενα αὐτῷ παρὰ τοῦ δούλου λογίσηται τὰ ἀφαιρεθέντα, ἆρα μὴ ἠδίκηται ὁ οἰκέτης; Οὐδαμῶς Τί δέ, ἂν καὶ πλείονα ἀποδῷ; ἄρα οὐχὶ καὶ μειζόνως ἑκέρδανε ; Παντί που δῆλον. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐφ᾽ ὧν ARCHIT. CONSTANΤΙΝΟΡ. 178 ἡμεῖς πάσχομεν, λογισώμεθα. Ὅτι γάρ ὑπὲρ ών αν πάθωμεν κακῶς, ἡ ἁμαρτήματα διαλυόμεθα, ή λαμ προτέρους λαμβάνομεν στεφάνους, ἂν μὴ ἁμαρτί ματα τοσαῦτα ἔχωμεν, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος πρὸς τὸν πεπορνευκότα 35. Παράδοτε των τοιούτων τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Καὶ τί τοῦτο; φησί. Περὶ γὰρ τῶν ἀδικουμέ των παρ' ἑτέρων ὁ λόγος ἦν, οὐ περὶ τῶν παρὰ τῶν διδασκάλων διορθουμένων. Μάλιστα μὲν οὐδὲν τὸ μέσ σον· τὸ γὰρ ζητούμενον ἦν, εἰ τὸ παθεῖν κακῶς οὐκ ἔστιν ἐπήρεια τῷ παθόντι. Ἀλλ᾿ ἵνα καὶ πρὸς τὸ ἔξω γύτερον τοῦ ζητουμένου ἀγάγω τὸν λόγον, ἀναπτή σθητι τοῦ Δαυΐδ, &ς τὸν Σεμεῖ τότε ὁρῶν ἐπικείμενη καὶ ἐναλλύμενον αὐτοῦ τῇ συμφορά, και μυρίους απ τὸν ὀνείδεσι πλύνοντα, βουλομένων ἀνελεῖν τῶν στρα τηγών, διεκώλυε 86 λέγων· Αφετε αὐτὸν καταρά σθαι, όπως ἴδῃ Κύριος τὴν ταπείνωσίν μου, καὶ ἀνταποδῷ μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας ταύτης ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς δὲ ξύλων ἔλεγεν· "Ιδε τοὺς ἐχθρούς μου ὅτι ἐπληθύνθησαν, καὶ μῖσος ἄδικον ἐμίσησαν με, καὶ ἄψες πάσης τὰς ἁμαρτίας μου. Καὶ ὁ Λάζαρος δὲ διὰ τοῦτο 17. ἔλαυσεν ἀνέσεως, ἐπειδὴ μυρία κατὰ τὸν βίον του ἔπαθε κακά. Οὐκ ἄρα ἠδίκηνται οἱ ἀδικηθέντες, ἐάν γενναίως ἐνέγκωσιν ἅπερ πάσχουσιν ἅπαντα, αλλά καὶ μειζόνως κερδαίνουσιν, ἂν τε παρὰ τοῦ Θεοῦ πλήττωνται, ἄν τε παρὰ τοῦ διαβόλου μαστίζωνται. Καὶ ποίαν εἶχον ἁμαρτίαν τὰ παιδία, φησίν, ἵνα ταύ την διαλύσωνται ; περὶ μὲν 30 γὰρ τῶν ἐν ἡλικίᾳ γε ταῦτα εἴποι· οἱ δὲ ἄωρον οὕτως ὑπομείναντες τελευ νομένων καὶ πολλὰ πεπλημμεληκότων εἰκότως ἄν τις τήν, τοῖς ἁμαρτήματα, δι' ὧν κακῶς ἔπαθον, ἐπ ἔθεντο; Οὐκ ἤκουσάς μου λέγοντος, ὅτι κἂν ἁμαρτή. ματα μὴ ᾖ, μισθῶν ἀντίδοσις ἐκεῖ γίνεται τοῖς τα σχουσιν ἐνταῦθα κακῶς; Τί τοίνυν ἐβλάβη τὰ παιδία ἀναιρεθέντα ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτῃ, καὶ πρὸς τὸν ἀκύ. μαντον ταχέως ἀπενεχθέντα λιμένα ; Ὅτι πολλὰ καὶ μεγάλα πολλάκις ἔμελλον, φησί, ζήσαντες κατορθοῦν. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο οὐ μικρὸν αὐτοῖς προαποτίθεται τὸν μισθὸν, τὸ ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτη καταλύσαι τὸν βίον. *Αλλως δὲ οὐδ' ἂν εἴασεν, εἰ μεγάλοι τινὲς ἔμελλον ἔσεσθαι οἱ παῖδες, προαναρπασθῆναι. Εἰ γὰρ τοὺς ἐν πονηρία μέλλοντας ζήν διηνεπώς, μετὰ μακροθυμίας φέρει τοσαύτης, πολλῷ μᾶλλον τούτους οὐκ ἂν εἴασεν οὕτως ἀπενεχθῆναι, εἰ προήδει μεγάλα τινὰ ἀνύσου τας. γ'. Καὶ οὗτοι μὲν τὸ οἱ παρ' ἡμῶν λόγοι· οὐ μὴν ἅπαντες οὗτοι, ἀλλ᾽ εἰσὶ καὶ τούτων ἀποῤῥητότεροι ετε- ροι, οὓς μετὰ ἀκριβείας [153] o δενὸ ταῦτα οἰκονομών αὐτός. Παραχωρήσαντες τοίνυν αὐτῷ τῆς ἀκριβεστέρας ἐν τούτῳ καταλήψεως, τῶν ἑξῆς ἡμεῖς ἐχώμεθα, και ἐν ταῖς ἑτέρων συμφοραῖς παιδενώμεθα πάντα φέρειν γενναίως. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τότε κατέλαβε τὴν Βηθ- λεὲμ τραγῳδία, τῶν παίδων ἀρπαζομένων ἀπὸ τῆς θηλῆς τῶν μητέρων, καὶ ἐπὶ τὴν ἄδικον ταύτην προ- μένων σφαγήν. Εἰ δὲ ἔτι μικροψυχεῖς, καὶ ἐλάττων εξ τῆς ἐπὶ τούτοις 11.38 φιλοσοφίας, μάθε τοῦ ταύτα τολ μήσαντος τὸ τέλος, καὶ μικρὸν ἀνάπνευσον. Ταχίστη γὰρ αὐτὸν ὑπὲρ τούτων κατέλαβε δίκη, καὶ τοῦ μια σματος τούτου τὴν προσήκουσαν ἐδίδου τιμυρίαν, θα νάτῳ χαλεπῷ καὶ τοῦ νῦν τολμηθέντος ελεεινοτέρω 24 30 οὖν οἱ ὑπερών 24 άδων 10 γεγενημένοις F. γενομένοις Edd. 16 τ' om. F. Ge. 17 ἡ. τ. κ. αταξία] Sic E. Arm. quæ Boisi conjectura erat. Vulgo τῆς τ. κ. ἀταξίας. 14 εἰσήγαγον] ήγαγον C. 19 εἴποιμ: Εdd. ἄν om. F. add. οὗτος Εdd. 21 ἐπαγάγω Β. C. * ἀνταπόδοσιν (hic et p. 132 D.) Edd. 63 6 om. Α. Β. ἅπερ Γ. περὶ τοῦ πεπορνευκότος Β. F. το διεκώλυσε Γ. 91 καταράσασθαι Ε. cf. p. 192 D. om. A. B. C. 19 κερδανοῦσιν Εdd. 30 μέν on. Εp. et codl. praeter E. οι τοιούτοις Ελ. Ep. caeteri ελεεινότερον. 38 3. Sic Β.

177 16 S. JOANNIS CHRYSOSTOM καλέσαι τοῖς φυλάττουσι τὸν ᾿Απόστολον στρατιώταις· νυνὶ δὲ πάντων [131] ἐπὶ σχήματος μενόντων, καὶ τῶν θυρῶν ἀποκεκλεισμένων, καὶ τῶν ἀλύσεων ταῖς χερσι τῶν φυλαττόντων συμβεβλημένων (καὶ γὰρ ἦσαν αὐτῷ συνδεδεμένοι), ηδύνατο συλλογίσασθαι ἐκ τούτων, εἶχε ὀρθῶς ἐδίκαζε τοῖς γινομένοις, ὅτι οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως ἦν, οὐδὲ κακουργίας τὸ γινό- μενον, ἀλλὰ θείας τινὸς καὶ παραδοξοποιοῦ δυνάμεως, καὶ προσκυνῆσαι τὸν ποιήσαντα ταῦτα, ἀλλ' οὐ πολε- μῆσαι τοῖς φυλάττουσιν. Οὕτω γὰρ ὁ Θεὸς ἐποίησεν ἅπερ ἐποίησεν ἅπαντα. ὡς μὴ μόνον τοὺς φύλακας μὴ προδοῦναι, ἀλλὰ καὶ τὸν βασιλέα δι' αὐτῶν χειρ- αγωγῆσαι πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ἀγνώμων ἐκεῖνος ἐφάνη, τί πρὸς τὸν σοφὸν τῶν ψυχῶν ἰατρὸν καὶ πάντα ἐπ' εὐεργεσίᾳ πραγματευόμενον ἡ τοῦ κάμνον της αταξία 17; "Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα ἔστιν εἰπεῖν. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐθυμώθης, ὦ Ἡρώδη, παρὰ τῶν ράγων ἐμπαιχθείς; Οὐκ ἔγνως ὅτι θεῖος ὁ τόπος ἦν ; οὐ σὺ τοὺς ἀρχιερεῖς ἐκάλεσας; οὐ σὺ τοὺς γραμματέας συνήγαγες; οὐχὶ κληθέντες ἐκεῖνοι καὶ τὸν Προφήτην μεθ' ἑαυτῶν εἰς τὸ στὸν εἰσήγαγον τ8 δικαστήριον ταῦτα ἄνωθεν προαναφωνοῦντα ; οὐκ εἶδες τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις συμφωνοῦντα; οὐκ ἤκουσας ὅτι καὶ ἀστὴρ του τοις διηκονήσατο; οὐκ ᾔδέσθης τῶν βαρβάρων τὴν σπουδήν ; οὐκ ἐθαύμασας αὐτῶν τὴν παρρησίαν; οὐκ ἔφριξας τοῦ Προφήτου τὴν ἀλήθειαν; οὐκ ἐνενόησας ἀπὸ τῶν προτέρων καὶ τὰ ἔσχατα ; Τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐλογίσω κατὰ σεαυτὸν ἐκ τούτων ἁπάντων, ὅτι οὐ τῆς ἀπάτης τῶν μάγων ἦν τὸ γινόμενον, ἀλλὰ θείας δυο νάμεως πάντα πρὸς τὸ δέον οἰκονομούσης ; Εἰ δὲ καὶ Απατήθης παρὰ τῶν μάγων, τί πρὸς τὰ παιδία τὰ οὐ δὲν ἠδικηκότα ; 18 β'. Ναί, φησίν· ἀλλὰ τὸν μὲν Ηρώδην καλῶς ἀπεστέ- ρήσας τῆς ἀπολογίας, καὶ μιαιφόνον ἔδειξας· οὐδέπω δὲ τὸν περὶ τῆς ἀδικίας τῶν γεγενημένων ἔλυσας λό γον. Εἰ γὰρ καὶ ἐκεῖνος ἀδίκως ἔπραττε, τίνος ἕνεκεν ὁ Θεὸς συνεχώρησε; Τί οὖν ἂν εἴποιμεν 19 πρὸς τοῦτο ; Οπερ ἀεὶ καὶ ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἐν ἀγορᾷ, καὶ παν ταχοῦ λέγων οὐ παύομαι· 8 καὶ ὑμᾶς βούλομαι μετά ἀκριβείας διατηρεῖν· κανὼν γάρ τις ἐστὶ πρὸς ἅπα- σαν ἡμῖν τοιαύτην ἀρμόττων ἀπορίαν. Τίς οὖν τὸ ἔστιν ὁ κανὼν, καὶ τίς ὁ λόγος; Ὅτι οἱ μὲν ἀδικοῦντες πολύ λοι, ὁ δὲ ἀδικούμενος οὐδὲ εἷς. Καὶ ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖον ὑμᾶς τὸ αἴνιγμα ταράττη, καὶ τὴν λύσιν ἐπάγω ταχέως. Οπερ γὰρ ἂν πάθωμεν ἀδίκως παρ' ὁτουοῦν, ἢ εἰς ἁμαρτημάτων διάλυσιν ὁ Θεὸς ἡμῖν λογίζεται τὴν ἀδικίαν ἐκείνην, ἢ εἰς μισθῶν ἀντίδοσιν. Και ένα σαφέστερον γένηται τὸ λεγόμενον, ἐπὶ ὑποδείγμα- τος τὸν λόγον ἀγάγωμεν. Θῶμεν γὰρ εἶναί τινα οἰκέ την πολλὰ ὀφείλοντα τῷ δεσπότῃ χρήματα· εἶτα παρὰ ἀδίκων ἀνδρῶν ἐπηρεασθῆναι τὸν οἰκέτην τοῦτον, καὶ ἀφαιρεθῆναι τινα τῶν αὐτοῦ. "Αν τοίνυν ὁ δεσπότης 63 κωλύσαι [132] δυνάμενος τὸν ἅρπαγα καὶ πλεον ἐκτην, ἐκεῖνα μὲν μὴ ἀποκαταστήσῃ τὰ χρήματα, εἰς δὲ τὰ ὀφειλόμενα αὐτῷ παρὰ τοῦ δούλου λογίσηται τὰ ἀφαιρεθέντα, ἆρα μὴ ἠδίκηται ὁ οἰκέτης; Οὐδαμῶς Τί δέ, ἂν καὶ πλείονα ἀποδῷ; ἄρα οὐχὶ καὶ μειζόνως ἑκέρδανε ; Παντί που δῆλον. Τοῦτο τοίνυν καὶ ἐφ᾽ ὧν ARCHIT. CONSTANΤΙΝΟΡ. 178 ἡμεῖς πάσχομεν, λογισώμεθα. Ὅτι γάρ ὑπὲρ ών αν πάθωμεν κακῶς, ἡ ἁμαρτήματα διαλυόμεθα, ή λαμ προτέρους λαμβάνομεν στεφάνους, ἂν μὴ ἁμαρτί ματα τοσαῦτα ἔχωμεν, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος πρὸς τὸν πεπορνευκότα 35. Παράδοτε των τοιούτων τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Καὶ τί τοῦτο; φησί. Περὶ γὰρ τῶν ἀδικουμέ των παρ' ἑτέρων ὁ λόγος ἦν, οὐ περὶ τῶν παρὰ τῶν διδασκάλων διορθουμένων. Μάλιστα μὲν οὐδὲν τὸ μέσ σον· τὸ γὰρ ζητούμενον ἦν, εἰ τὸ παθεῖν κακῶς οὐκ ἔστιν ἐπήρεια τῷ παθόντι. Ἀλλ᾿ ἵνα καὶ πρὸς τὸ ἔξω γύτερον τοῦ ζητουμένου ἀγάγω τὸν λόγον, ἀναπτή σθητι τοῦ Δαυΐδ, &ς τὸν Σεμεῖ τότε ὁρῶν ἐπικείμενη καὶ ἐναλλύμενον αὐτοῦ τῇ συμφορά, και μυρίους απ τὸν ὀνείδεσι πλύνοντα, βουλομένων ἀνελεῖν τῶν στρα τηγών, διεκώλυε 86 λέγων· Αφετε αὐτὸν καταρά σθαι, όπως ἴδῃ Κύριος τὴν ταπείνωσίν μου, καὶ ἀνταποδῷ μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας ταύτης ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Καὶ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς δὲ ξύλων ἔλεγεν· "Ιδε τοὺς ἐχθρούς μου ὅτι ἐπληθύνθησαν, καὶ μῖσος ἄδικον ἐμίσησαν με, καὶ ἄψες πάσης τὰς ἁμαρτίας μου. Καὶ ὁ Λάζαρος δὲ διὰ τοῦτο 17. ἔλαυσεν ἀνέσεως, ἐπειδὴ μυρία κατὰ τὸν βίον του ἔπαθε κακά. Οὐκ ἄρα ἠδίκηνται οἱ ἀδικηθέντες, ἐάν γενναίως ἐνέγκωσιν ἅπερ πάσχουσιν ἅπαντα, αλλά καὶ μειζόνως κερδαίνουσιν, ἂν τε παρὰ τοῦ Θεοῦ πλήττωνται, ἄν τε παρὰ τοῦ διαβόλου μαστίζωνται. Καὶ ποίαν εἶχον ἁμαρτίαν τὰ παιδία, φησίν, ἵνα ταύ την διαλύσωνται ; περὶ μὲν 30 γὰρ τῶν ἐν ἡλικίᾳ γε ταῦτα εἴποι· οἱ δὲ ἄωρον οὕτως ὑπομείναντες τελευ νομένων καὶ πολλὰ πεπλημμεληκότων εἰκότως ἄν τις τήν, τοῖς ἁμαρτήματα, δι' ὧν κακῶς ἔπαθον, ἐπ ἔθεντο; Οὐκ ἤκουσάς μου λέγοντος, ὅτι κἂν ἁμαρτή. ματα μὴ ᾖ, μισθῶν ἀντίδοσις ἐκεῖ γίνεται τοῖς τα σχουσιν ἐνταῦθα κακῶς; Τί τοίνυν ἐβλάβη τὰ παιδία ἀναιρεθέντα ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτῃ, καὶ πρὸς τὸν ἀκύ. μαντον ταχέως ἀπενεχθέντα λιμένα ; Ὅτι πολλὰ καὶ μεγάλα πολλάκις ἔμελλον, φησί, ζήσαντες κατορθοῦν. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο οὐ μικρὸν αὐτοῖς προαποτίθεται τὸν μισθὸν, τὸ ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτη καταλύσαι τὸν βίον. *Αλλως δὲ οὐδ' ἂν εἴασεν, εἰ μεγάλοι τινὲς ἔμελλον ἔσεσθαι οἱ παῖδες, προαναρπασθῆναι. Εἰ γὰρ τοὺς ἐν πονηρία μέλλοντας ζήν διηνεπώς, μετὰ μακροθυμίας φέρει τοσαύτης, πολλῷ μᾶλλον τούτους οὐκ ἂν εἴασεν οὕτως ἀπενεχθῆναι, εἰ προήδει μεγάλα τινὰ ἀνύσου τας. γ'. Καὶ οὗτοι μὲν τὸ οἱ παρ' ἡμῶν λόγοι· οὐ μὴν ἅπαντες οὗτοι, ἀλλ᾽ εἰσὶ καὶ τούτων ἀποῤῥητότεροι ετε- ροι, οὓς μετὰ ἀκριβείας [153] o δενὸ ταῦτα οἰκονομών αὐτός. Παραχωρήσαντες τοίνυν αὐτῷ τῆς ἀκριβεστέρας ἐν τούτῳ καταλήψεως, τῶν ἑξῆς ἡμεῖς ἐχώμεθα, και ἐν ταῖς ἑτέρων συμφοραῖς παιδενώμεθα πάντα φέρειν γενναίως. Καὶ γὰρ οὐ μικρὰ τότε κατέλαβε τὴν Βηθ- λεὲμ τραγῳδία, τῶν παίδων ἀρπαζομένων ἀπὸ τῆς θηλῆς τῶν μητέρων, καὶ ἐπὶ τὴν ἄδικον ταύτην προ- μένων σφαγήν. Εἰ δὲ ἔτι μικροψυχεῖς, καὶ ἐλάττων εξ τῆς ἐπὶ τούτοις 11.38 φιλοσοφίας, μάθε τοῦ ταύτα τολ μήσαντος τὸ τέλος, καὶ μικρὸν ἀνάπνευσον. Ταχίστη γὰρ αὐτὸν ὑπὲρ τούτων κατέλαβε δίκη, καὶ τοῦ μια σματος τούτου τὴν προσήκουσαν ἐδίδου τιμυρίαν, θα νάτῳ χαλεπῷ καὶ τοῦ νῦν τολμηθέντος ελεεινοτέρω 24 30 οὖν οἱ ὑπερών 24 άδων 10 γεγενημένοις F. γενομένοις Edd. 16 τ' om. F. Ge. 17 ἡ. τ. κ. αταξία] Sic E. Arm. quæ Boisi conjectura erat. Vulgo τῆς τ. κ. ἀταξίας. 14 εἰσήγαγον] ήγαγον C. 19 εἴποιμ: Εdd. ἄν om. F. add. οὗτος Εdd. 21 ἐπαγάγω Β. C. * ἀνταπόδοσιν (hic et p. 132 D.) Edd. 63 6 om. Α. Β. ἅπερ Γ. περὶ τοῦ πεπορνευκότος Β. F. το διεκώλυσε Γ. 91 καταράσασθαι Ε. cf. p. 192 D. om. A. B. C. 19 κερδανοῦσιν Εdd. 30 μέν on. Εp. et codl. praeter E. οι τοιούτοις Ελ. Ep. caeteri ελεεινότερον. 38 3. Sic Β.

179 IN MATTHÆUM HOMIL. IX. 180 ἐλαυνόμενοι, καὶ μυρία πάσχοντες δεινὰ, οὕτω τῶν μαστιζόντων καὶ ἐλαυνόντων περιεγένοντο. Τελευτή- σαντος δὲ τοῦ Ἡρώδου, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴς, λέγων· Ἐγερθεὶς πα ράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ, Πορεύου. " δ'. Είδες πάλιν μετὰ τὸν πειρασμὸν ἄνεσιν; εἶτα μετὰ τὴν ἄνεσιν κίνδυνον πάλιν ; Τῆς μὲν γὰρ ὑπερορίας ἀφείθη, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπανῆλθε χώραν, καὶ τὸν φονέα τῶν παίδων σφαγιασθέντα εἶδεν· ἐπιβὰς δὲ τῆς οἰκείας, πάλιν λείψανα τῶν προτέρων εὑρίσκει κινδύνων, τὸν υἱὸν τοῦ τυράννου ζῶντα καὶ βασιλεύον τα. Καὶ πῶς Αρχέλαος ἐβασίλευσε τῆς Ἰουδαίας, Ποντίου Πιλάτου ἡγεμονεύοντος; Πρόσφατος ἦν ἡ τελευτὴ γεγενημένη, καὶ οὐδέπω εἰς πολλὰ ἦν διαι μεθεῖσα ἡ βασιλεία· ἀλλ' ὡς ἄρτι καταλύσαντος ἐκεί νου 48, τέως ὁ υἱὸς τὴν ἀρχὴν κατεῖχεν ἀντὶ Ηρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· καὶ γὰρ καὶ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τοῦτο όνομα ἦν· διὸ προσέθηκεν ὁ Εὐαγγελιστής, Αντί Ἡρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἀλλ᾽ εἰ τὴν Ἰουδαία ἐδεδοίκει, φησί, καταλαβεῖν διὰ τὸν ᾿Αρχέλαον, ἔδει καὶ τὴν Γαλιλαίαν διὰ τὸν Ηρώδην φοβηθῆναι. 'Αλλ εἰ τὸ χωρίον ἤ μειψε, τὸ πρᾶγμα συνεσκιάζετο λοιπόν ἡ γὰρ ὁρμὴ πᾶτα κατὰ τῆς Βηθλεὲμ ἦν καὶ τῶν ὁρίων αὐτῆς. Τῆς τοίνυν σφαγῆς γενομένης, ᾤετο λοιπὸν ὁ παι; Αρχέλαος τέλος ἐσχηκέναι τὸ πᾶν, καὶ ἐν τοῖς πολλοῖς καὶ τὸν ζητούμενον ἀνῃρῆσθαι 45. Αλλως δὲ καὶ τὸν πατέρα οὕτω καταλύσαντα τὸν βίον ἰδὼν, εὐλαβέστερος πρὸς τὸ περαιτέρω προελθεῖν ἐγένετο, καὶ ἐπαγωνίσασθαι τῇ παρανομίᾳ. Έρχεται τοίνυν ὁ Ἰωσὴφ εἰς τὴν Ναζαρέτ, ὁμοῦ τε τὸν κίνδυνον φεύ γων, ὁμοῦ τε ἐμφιλοχωρῶν τῇ πατρίδι. "Ινα μᾶλλον θαλῇ, καὶ χρηματισμὸν δέχεται παρὰ τοῦ ἀγγέλου περὶ τούτου. Καὶ μὴν ὁ Λουκᾶς οὗ φησι κατὰ χρη- ματισμὸν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐκεῖ, ἀλλ' ὅτι τὸν καθαρ- μὲν τα πληρώσαντες πάντα, ὑπέστρεψαν εἰς Ναζαρέτ. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν ; Ὅτι τὸν χρόνον τὸν πρὸ [13] τῆς καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον ἱστορῶν ὁ Λουκᾶς ταῦτα λέγει. Οὐδὲ γὰρ ἂν πρὸ τοῦ καθαρμοῦ κατήγαγεν αὐτ τοὺς ἐκεῖσε, ὥστε μηδὲν γενέσθαι παράνομον, ἀλλ᾽ ἔμεινε ο καθαρθῆναι καὶ ἐλθεῖν εἰς Ναζαρέτ, καὶ τότε καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον. Εἶτα μετὰ τὸ ἀνελθεῖν κελεύει αὐτοῖς εἰς τὴν Ναζαρὲτ ἐλθεῖν. Πρὸ δὲ τούτου οὐκ ἦσαν χρηματισθέντες ἐκεῖσε ἐλθεῖν, ἀλλ' ἐμφι- λοχωροῦντες τῇ πατρίδι αυτομάτως “ τοῦτο ἐποίουν. Ἐπειδὴ γὰρ δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν ἀπογραφήν ἀνέβησαν, καὶ οὐδὲ 4 στῆναι που εἶχον, πληρώσαντες δι' ὅπερ ἀνῆλθον, κατέβησαν εἰς Ναζαρέτ. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ ἄγγελος αὐτοὺς λοιπὸν ἀναπαύων ἀποδί - δωσι τῇ οἰκίᾳ 50 · καὶ οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μετὰ προφητείας· "Ινα πληρωθῇ γὰρ, φησί, τὸ ῥη- θὲν ὑπὸ τῶν Προφητῶν, ὅτι Ναζωραίος κληθήσε καταλύων τὸν βίον, καὶ ἕτερα μυρία πάσχον κακά, ἅπερ εἴσεσθε τὴν Ιωσήπου περὶ τούτων ἱστορίαν ἐπελ- θόντες· ἦν, ἵνα μὴ μακρόν ποιῶμεν τὸν λόγον καὶ την συνέχειαν διακόπτωμεν, οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνομίσαμεν τοῖς παροῦσιν ἐνθεῖναι. Τότε επληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ιερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος Φωνὴ ἐν Ῥαμᾶ ἠκούσθη “, 'Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ότι οὐκ εἰσίν. Ἐπειδὴ γὰρ φρίκης ἐνέπλησε τὸν ἀκροα· τὴν ταῦτα 18 διηγησάμενος, τὴν σφαγὴν τὴν βιαίαν, τὴν ἄδικον, τὴν ὠμοτάτην, τὴν παράνομον, παραμύ θεῖται πάλιν αὐτὸν, λέγων, ὅτι οὐκ ἀδυνατοῦντος τοῦ Θεοῦ κωλύσαι ταῦτα ἐγίνετο ", οὐδὲ ἀγνοοῦντος, ἀλλὰ καὶ προειδότος καὶ προανακηρύττοντος διὰ τοῦ Προ- φήτου. Μὴ τοίνυν θορυβηθῇς, μηδὲ καταπέσῃς, εἰς τὴν ἀπύῤῥη τον αὐτοῦ πρόνοιαν ἀφορῶν, ἦν καὶ δι' ὧν ἐνεργεῖ, καὶ δι' ὧν συγχωρεί, μάλιστά ἐστιν ἰδεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ τοῖς μαθηταῖς διαλεγόμενος ᾐνίξατο. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ δικαστήρια, καὶ τὰς ἀπαγω- γάς, καὶ τοὺς τῆς οἰκουμένης πολέμους, καὶ τὴν ἄσπονδον μάχην αὐτοῖς προανεκήρυττεν, ἀνέχων αυ- τῶν τὴν ψυχὴν καὶ παραμυθούμενός φησιν· Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐ· τῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, δεικνὺς ὅτι οὐδὲν ἀγνοοῦντος αὐτοῦ γίνεται, ἀλλ᾽ εἰδότος μὲν ἅπαντα, οὐ μὴν πάντα ἐνεργοῦντος. Μή τοίνυν, φησί, ταράττεσθε, μηδὲ θορυβείσθε. Ο γὰρ εἰδὼς ὁ πάσχε τε, καὶ κωλύσαι δυνάμενος, εύδηλον ὅτι προνοῶν ὑμῶν καὶ κηδόμενος οὐ κωλύει· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν πειρασμῶν τῶν ἡμετέρων ἐννοεῖν δεῖ· καὶ ἱκανὴν ἐντεῦθεν ληψόμεθα την παράκλησιν. Καὶ τί, φησί ", κοινὸν τῇ Ραχήλ πρὸς τὴν Βηθλεέμ; ἴσως εἴποι τις ἄν· Ῥαχὴν γὰρ, φησί, κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς Τί δὲ τῇ Ῥαμὰ πρὸς τὴν Ῥαχήλ; Η Ραχήλ μήτηρ ἦν τοῦ Βενιαμίν, καὶ τελευτήσασαν αὐτὴν 30 εἰς τὸν ἱππόδρομον ἔθαψαν τὸν πλησίον ὄντα τοῦ χωρίου τού του. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ τάφος πλησίον, καὶ ὁ κλῆρος 80 τοῦ παιδίου ταύτης ἦν τοῦ Βενιαμίν (ἡ γὰρ Ῥαμᾶ τῆς Βενιαμίτιδος ἦν φυλῆς)· ἀπό τε τοῦ φυλάρχου, ἀπό τε τοῦ τόπου τῆς ταφῆς εἰκότως αὐτῆς τὰ παιδία τα σφαγιασθέντα καλεῖ. Εἶτα δεικνὺς ὅτι ἀνίατον ἦν τὸ συμβὰν ἕλκος καὶ ὠμόν, φησίν· Οὐκ ἤθελε τα ρακληθῆναι, [134] ὅτι οὐκ εἰσί. Πάλιν κἀντεῦθεν παιδευόμεθα τοῦτο, ὅπερ ἔμπροσθεν ἔλεγον, τὸ μηδέ ποτέ θορυβείσθαι, ὅταν τῇ τοῦ Θεοῦ ὑποσχέσει τὰ για νόμενα ἐναντία ᾖ. Ἰδοὺ γοῦν παραγενομένου αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρία τοῦ λαοῦ, μᾶλλον δὲ ἐπὶ σωτηρία τῆς οικουμένης, οἷα γέγονε τὰ προοίμια. Ἐν φυγῇ ἐν μὲν ή μήτηρ, συμφοραῖς δὲ ἀνηκέστοις ἡ πατρίς περι- πίπτει, καὶ τολμάτε φόνος πάντων φόνων ὁ πικρά- τατος ", καὶ θρήνος καὶ ἐδυρμὸς πολὺς καὶ οιμωγαὶ πανταχοῦ. ᾿Αλλὰ μὴ ταραχθῇς· εἴωθε γὰρ ἀεὶ διὰ τῶν ἐναντίων τὰς οἰκονομίας τὰς ἑαυτοῦ πληροῦν, μεγίστην ἐντεῦθεν τῆς αὐτοῦ δυνάμεως παρεχόμενος Καὶ ποῖος προφήτης τοῦτο εἶπε ; Μὴ περιεργάζον, ἡμῖν ἀπόδειξιν. Οὕτω καὶ τοὺς μαθητὲς ἐνῆγε τοὺς μηδὲ πολυπραγμόνει. Πολλὰ γὰρ τῶν προφητικῶν ἑαυτοῦ, καὶ κατορθούν πάντα σε παρεσκεύαζε, διὰ ἠφάνισται βιβλίων· καὶ ταῦτα ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία οικονομῶν, ἵνα μείζον τὸ Παραλειπομένων ἴδοι τις ἄν. Ράθυμοι γὰρ ὄντες δι, θαύμα γένηται. Μαστιζόμενοι γοῦν κἀκεῖνοι, καὶ καὶ εἰς ἀσέβειαν συνεχῶς ἐμπίπτοντες, τὰ μὲν ἠφίε 24 20 Ακούσθη] add. θρήνος καὶ ὀδυρμός πολύς D. F. 1 Mosq. 3 ταῦτα] ταύτην Ge. Edd. διηγούμενος Ε. ἐγένετο Εdd. φησί om. Sav. Verba ἴσως εἴποι τις ἂν non videntur legisse Fp. Nicet. Ge. Arm. * καὶ τελευτήσασαν δὲ αὐτήν 1. et pr. (i. καί om. Α. Β. et corr. C. δέ om. v. F. Ep. * Sic F. Vulgo τοῦ παιδίου τούτου ταύτης. 10 Ἐν φυγῇ] Φεύγει Α. Β. μέν] μέν γάρ Edd. κι ὁ πικρότατος] πικρότερο; F. 18 πάντα om. D. F. Ge. ts Post ἐκείνου vulgo addunt τὸν βίον, quod cumn C. D. E. F. delevi. * καὶ γάρ ἐπεὶ δέ Β. διά] διὰ τοῦτο B. Sav. ἀναιρεῖσθαι (;. D. Ε. F. ἀναιρεθῆναι Sav. Infra Ἵνα δὲ μᾶλλον δον. " καθαρισμόν Εdd. • Έμενε D. Ε. σε αυτόματοι Α. Β. C. Εp. 48 οὐδέ] οὔτε codices. στι καί του που στῆναι Edd. οἰκεία Α Β. • ὄντες] add. οἱ Ἰουδαῖοι Εp. Μor. Ben. Eadem verba post έμ 26 πίπτοντες habet Β. 50 PATROL. GR. LVII. 01 40 $8 ται. 60

179 IN MATTHÆUM HOMIL. IX. 180 ἐλαυνόμενοι, καὶ μυρία πάσχοντες δεινὰ, οὕτω τῶν μαστιζόντων καὶ ἐλαυνόντων περιεγένοντο. Τελευτή- σαντος δὲ τοῦ Ἡρώδου, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴς, λέγων· Ἐγερθεὶς πα ράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ, Πορεύου. " δ'. Είδες πάλιν μετὰ τὸν πειρασμὸν ἄνεσιν; εἶτα μετὰ τὴν ἄνεσιν κίνδυνον πάλιν ; Τῆς μὲν γὰρ ὑπερορίας ἀφείθη, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπανῆλθε χώραν, καὶ τὸν φονέα τῶν παίδων σφαγιασθέντα εἶδεν· ἐπιβὰς δὲ τῆς οἰκείας, πάλιν λείψανα τῶν προτέρων εὑρίσκει κινδύνων, τὸν υἱὸν τοῦ τυράννου ζῶντα καὶ βασιλεύον τα. Καὶ πῶς Αρχέλαος ἐβασίλευσε τῆς Ἰουδαίας, Ποντίου Πιλάτου ἡγεμονεύοντος; Πρόσφατος ἦν ἡ τελευτὴ γεγενημένη, καὶ οὐδέπω εἰς πολλὰ ἦν διαι μεθεῖσα ἡ βασιλεία· ἀλλ' ὡς ἄρτι καταλύσαντος ἐκεί νου 48, τέως ὁ υἱὸς τὴν ἀρχὴν κατεῖχεν ἀντὶ Ηρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· καὶ γὰρ καὶ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τοῦτο όνομα ἦν· διὸ προσέθηκεν ὁ Εὐαγγελιστής, Αντί Ἡρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἀλλ᾽ εἰ τὴν Ἰουδαία ἐδεδοίκει, φησί, καταλαβεῖν διὰ τὸν ᾿Αρχέλαον, ἔδει καὶ τὴν Γαλιλαίαν διὰ τὸν Ηρώδην φοβηθῆναι. 'Αλλ εἰ τὸ χωρίον ἤ μειψε, τὸ πρᾶγμα συνεσκιάζετο λοιπόν ἡ γὰρ ὁρμὴ πᾶτα κατὰ τῆς Βηθλεὲμ ἦν καὶ τῶν ὁρίων αὐτῆς. Τῆς τοίνυν σφαγῆς γενομένης, ᾤετο λοιπὸν ὁ παι; Αρχέλαος τέλος ἐσχηκέναι τὸ πᾶν, καὶ ἐν τοῖς πολλοῖς καὶ τὸν ζητούμενον ἀνῃρῆσθαι 45. Αλλως δὲ καὶ τὸν πατέρα οὕτω καταλύσαντα τὸν βίον ἰδὼν, εὐλαβέστερος πρὸς τὸ περαιτέρω προελθεῖν ἐγένετο, καὶ ἐπαγωνίσασθαι τῇ παρανομίᾳ. Έρχεται τοίνυν ὁ Ἰωσὴφ εἰς τὴν Ναζαρέτ, ὁμοῦ τε τὸν κίνδυνον φεύ γων, ὁμοῦ τε ἐμφιλοχωρῶν τῇ πατρίδι. "Ινα μᾶλλον θαλῇ, καὶ χρηματισμὸν δέχεται παρὰ τοῦ ἀγγέλου περὶ τούτου. Καὶ μὴν ὁ Λουκᾶς οὗ φησι κατὰ χρη- ματισμὸν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐκεῖ, ἀλλ' ὅτι τὸν καθαρ- μὲν τα πληρώσαντες πάντα, ὑπέστρεψαν εἰς Ναζαρέτ. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν ; Ὅτι τὸν χρόνον τὸν πρὸ [13] τῆς καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον ἱστορῶν ὁ Λουκᾶς ταῦτα λέγει. Οὐδὲ γὰρ ἂν πρὸ τοῦ καθαρμοῦ κατήγαγεν αὐτ τοὺς ἐκεῖσε, ὥστε μηδὲν γενέσθαι παράνομον, ἀλλ᾽ ἔμεινε ο καθαρθῆναι καὶ ἐλθεῖν εἰς Ναζαρέτ, καὶ τότε καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον. Εἶτα μετὰ τὸ ἀνελθεῖν κελεύει αὐτοῖς εἰς τὴν Ναζαρὲτ ἐλθεῖν. Πρὸ δὲ τούτου οὐκ ἦσαν χρηματισθέντες ἐκεῖσε ἐλθεῖν, ἀλλ' ἐμφι- λοχωροῦντες τῇ πατρίδι αυτομάτως “ τοῦτο ἐποίουν. Ἐπειδὴ γὰρ δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν ἀπογραφήν ἀνέβησαν, καὶ οὐδὲ 4 στῆναι που εἶχον, πληρώσαντες δι' ὅπερ ἀνῆλθον, κατέβησαν εἰς Ναζαρέτ. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ ἄγγελος αὐτοὺς λοιπὸν ἀναπαύων ἀποδί - δωσι τῇ οἰκίᾳ 50 · καὶ οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μετὰ προφητείας· "Ινα πληρωθῇ γὰρ, φησί, τὸ ῥη- θὲν ὑπὸ τῶν Προφητῶν, ὅτι Ναζωραίος κληθήσε καταλύων τὸν βίον, καὶ ἕτερα μυρία πάσχον κακά, ἅπερ εἴσεσθε τὴν Ιωσήπου περὶ τούτων ἱστορίαν ἐπελ- θόντες· ἦν, ἵνα μὴ μακρόν ποιῶμεν τὸν λόγον καὶ την συνέχειαν διακόπτωμεν, οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνομίσαμεν τοῖς παροῦσιν ἐνθεῖναι. Τότε επληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ιερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος Φωνὴ ἐν Ῥαμᾶ ἠκούσθη “, 'Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ότι οὐκ εἰσίν. Ἐπειδὴ γὰρ φρίκης ἐνέπλησε τὸν ἀκροα· τὴν ταῦτα 18 διηγησάμενος, τὴν σφαγὴν τὴν βιαίαν, τὴν ἄδικον, τὴν ὠμοτάτην, τὴν παράνομον, παραμύ θεῖται πάλιν αὐτὸν, λέγων, ὅτι οὐκ ἀδυνατοῦντος τοῦ Θεοῦ κωλύσαι ταῦτα ἐγίνετο ", οὐδὲ ἀγνοοῦντος, ἀλλὰ καὶ προειδότος καὶ προανακηρύττοντος διὰ τοῦ Προ- φήτου. Μὴ τοίνυν θορυβηθῇς, μηδὲ καταπέσῃς, εἰς τὴν ἀπύῤῥη τον αὐτοῦ πρόνοιαν ἀφορῶν, ἦν καὶ δι' ὧν ἐνεργεῖ, καὶ δι' ὧν συγχωρεί, μάλιστά ἐστιν ἰδεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ τοῖς μαθηταῖς διαλεγόμενος ᾐνίξατο. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ δικαστήρια, καὶ τὰς ἀπαγω- γάς, καὶ τοὺς τῆς οἰκουμένης πολέμους, καὶ τὴν ἄσπονδον μάχην αὐτοῖς προανεκήρυττεν, ἀνέχων αυ- τῶν τὴν ψυχὴν καὶ παραμυθούμενός φησιν· Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐ· τῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, δεικνὺς ὅτι οὐδὲν ἀγνοοῦντος αὐτοῦ γίνεται, ἀλλ᾽ εἰδότος μὲν ἅπαντα, οὐ μὴν πάντα ἐνεργοῦντος. Μή τοίνυν, φησί, ταράττεσθε, μηδὲ θορυβείσθε. Ο γὰρ εἰδὼς ὁ πάσχε τε, καὶ κωλύσαι δυνάμενος, εύδηλον ὅτι προνοῶν ὑμῶν καὶ κηδόμενος οὐ κωλύει· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν πειρασμῶν τῶν ἡμετέρων ἐννοεῖν δεῖ· καὶ ἱκανὴν ἐντεῦθεν ληψόμεθα την παράκλησιν. Καὶ τί, φησί ", κοινὸν τῇ Ραχήλ πρὸς τὴν Βηθλεέμ; ἴσως εἴποι τις ἄν· Ῥαχὴν γὰρ, φησί, κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς Τί δὲ τῇ Ῥαμὰ πρὸς τὴν Ῥαχήλ; Η Ραχήλ μήτηρ ἦν τοῦ Βενιαμίν, καὶ τελευτήσασαν αὐτὴν 30 εἰς τὸν ἱππόδρομον ἔθαψαν τὸν πλησίον ὄντα τοῦ χωρίου τού του. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ τάφος πλησίον, καὶ ὁ κλῆρος 80 τοῦ παιδίου ταύτης ἦν τοῦ Βενιαμίν (ἡ γὰρ Ῥαμᾶ τῆς Βενιαμίτιδος ἦν φυλῆς)· ἀπό τε τοῦ φυλάρχου, ἀπό τε τοῦ τόπου τῆς ταφῆς εἰκότως αὐτῆς τὰ παιδία τα σφαγιασθέντα καλεῖ. Εἶτα δεικνὺς ὅτι ἀνίατον ἦν τὸ συμβὰν ἕλκος καὶ ὠμόν, φησίν· Οὐκ ἤθελε τα ρακληθῆναι, [134] ὅτι οὐκ εἰσί. Πάλιν κἀντεῦθεν παιδευόμεθα τοῦτο, ὅπερ ἔμπροσθεν ἔλεγον, τὸ μηδέ ποτέ θορυβείσθαι, ὅταν τῇ τοῦ Θεοῦ ὑποσχέσει τὰ για νόμενα ἐναντία ᾖ. Ἰδοὺ γοῦν παραγενομένου αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρία τοῦ λαοῦ, μᾶλλον δὲ ἐπὶ σωτηρία τῆς οικουμένης, οἷα γέγονε τὰ προοίμια. Ἐν φυγῇ ἐν μὲν ή μήτηρ, συμφοραῖς δὲ ἀνηκέστοις ἡ πατρίς περι- πίπτει, καὶ τολμάτε φόνος πάντων φόνων ὁ πικρά- τατος ", καὶ θρήνος καὶ ἐδυρμὸς πολὺς καὶ οιμωγαὶ πανταχοῦ. ᾿Αλλὰ μὴ ταραχθῇς· εἴωθε γὰρ ἀεὶ διὰ τῶν ἐναντίων τὰς οἰκονομίας τὰς ἑαυτοῦ πληροῦν, μεγίστην ἐντεῦθεν τῆς αὐτοῦ δυνάμεως παρεχόμενος Καὶ ποῖος προφήτης τοῦτο εἶπε ; Μὴ περιεργάζον, ἡμῖν ἀπόδειξιν. Οὕτω καὶ τοὺς μαθητὲς ἐνῆγε τοὺς μηδὲ πολυπραγμόνει. Πολλὰ γὰρ τῶν προφητικῶν ἑαυτοῦ, καὶ κατορθούν πάντα σε παρεσκεύαζε, διὰ ἠφάνισται βιβλίων· καὶ ταῦτα ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία οικονομῶν, ἵνα μείζον τὸ Παραλειπομένων ἴδοι τις ἄν. Ράθυμοι γὰρ ὄντες δι, θαύμα γένηται. Μαστιζόμενοι γοῦν κἀκεῖνοι, καὶ καὶ εἰς ἀσέβειαν συνεχῶς ἐμπίπτοντες, τὰ μὲν ἠφίε 24 20 Ακούσθη] add. θρήνος καὶ ὀδυρμός πολύς D. F. 1 Mosq. 3 ταῦτα] ταύτην Ge. Edd. διηγούμενος Ε. ἐγένετο Εdd. φησί om. Sav. Verba ἴσως εἴποι τις ἂν non videntur legisse Fp. Nicet. Ge. Arm. * καὶ τελευτήσασαν δὲ αὐτήν 1. et pr. (i. καί om. Α. Β. et corr. C. δέ om. v. F. Ep. * Sic F. Vulgo τοῦ παιδίου τούτου ταύτης. 10 Ἐν φυγῇ] Φεύγει Α. Β. μέν] μέν γάρ Edd. κι ὁ πικρότατος] πικρότερο; F. 18 πάντα om. D. F. Ge. ts Post ἐκείνου vulgo addunt τὸν βίον, quod cumn C. D. E. F. delevi. * καὶ γάρ ἐπεὶ δέ Β. διά] διὰ τοῦτο B. Sav. ἀναιρεῖσθαι (;. D. Ε. F. ἀναιρεθῆναι Sav. Infra Ἵνα δὲ μᾶλλον δον. " καθαρισμόν Εdd. • Έμενε D. Ε. σε αυτόματοι Α. Β. C. Εp. 48 οὐδέ] οὔτε codices. στι καί του που στῆναι Edd. οἰκεία Α Β. • ὄντες] add. οἱ Ἰουδαῖοι Εp. Μor. Ben. Eadem verba post έμ 26 πίπτοντες habet Β. 50 PATROL. GR. LVII. 01 40 $8 ται. 60

179 IN MATTHÆUM HOMIL. IX. 180 ἐλαυνόμενοι, καὶ μυρία πάσχοντες δεινὰ, οὕτω τῶν μαστιζόντων καὶ ἐλαυνόντων περιεγένοντο. Τελευτή- σαντος δὲ τοῦ Ἡρώδου, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴς, λέγων· Ἐγερθεὶς πα ράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ. Οὐκέτι φησί, φεύγε, ἀλλὰ, Πορεύου. " δ'. Είδες πάλιν μετὰ τὸν πειρασμὸν ἄνεσιν; εἶτα μετὰ τὴν ἄνεσιν κίνδυνον πάλιν ; Τῆς μὲν γὰρ ὑπερορίας ἀφείθη, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπανῆλθε χώραν, καὶ τὸν φονέα τῶν παίδων σφαγιασθέντα εἶδεν· ἐπιβὰς δὲ τῆς οἰκείας, πάλιν λείψανα τῶν προτέρων εὑρίσκει κινδύνων, τὸν υἱὸν τοῦ τυράννου ζῶντα καὶ βασιλεύον τα. Καὶ πῶς Αρχέλαος ἐβασίλευσε τῆς Ἰουδαίας, Ποντίου Πιλάτου ἡγεμονεύοντος; Πρόσφατος ἦν ἡ τελευτὴ γεγενημένη, καὶ οὐδέπω εἰς πολλὰ ἦν διαι μεθεῖσα ἡ βασιλεία· ἀλλ' ὡς ἄρτι καταλύσαντος ἐκεί νου 48, τέως ὁ υἱὸς τὴν ἀρχὴν κατεῖχεν ἀντὶ Ηρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· καὶ γὰρ καὶ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τοῦτο όνομα ἦν· διὸ προσέθηκεν ὁ Εὐαγγελιστής, Αντί Ἡρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἀλλ᾽ εἰ τὴν Ἰουδαία ἐδεδοίκει, φησί, καταλαβεῖν διὰ τὸν ᾿Αρχέλαον, ἔδει καὶ τὴν Γαλιλαίαν διὰ τὸν Ηρώδην φοβηθῆναι. 'Αλλ εἰ τὸ χωρίον ἤ μειψε, τὸ πρᾶγμα συνεσκιάζετο λοιπόν ἡ γὰρ ὁρμὴ πᾶτα κατὰ τῆς Βηθλεὲμ ἦν καὶ τῶν ὁρίων αὐτῆς. Τῆς τοίνυν σφαγῆς γενομένης, ᾤετο λοιπὸν ὁ παι; Αρχέλαος τέλος ἐσχηκέναι τὸ πᾶν, καὶ ἐν τοῖς πολλοῖς καὶ τὸν ζητούμενον ἀνῃρῆσθαι 45. Αλλως δὲ καὶ τὸν πατέρα οὕτω καταλύσαντα τὸν βίον ἰδὼν, εὐλαβέστερος πρὸς τὸ περαιτέρω προελθεῖν ἐγένετο, καὶ ἐπαγωνίσασθαι τῇ παρανομίᾳ. Έρχεται τοίνυν ὁ Ἰωσὴφ εἰς τὴν Ναζαρέτ, ὁμοῦ τε τὸν κίνδυνον φεύ γων, ὁμοῦ τε ἐμφιλοχωρῶν τῇ πατρίδι. "Ινα μᾶλλον θαλῇ, καὶ χρηματισμὸν δέχεται παρὰ τοῦ ἀγγέλου περὶ τούτου. Καὶ μὴν ὁ Λουκᾶς οὗ φησι κατὰ χρη- ματισμὸν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐκεῖ, ἀλλ' ὅτι τὸν καθαρ- μὲν τα πληρώσαντες πάντα, ὑπέστρεψαν εἰς Ναζαρέτ. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν ; Ὅτι τὸν χρόνον τὸν πρὸ [13] τῆς καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον ἱστορῶν ὁ Λουκᾶς ταῦτα λέγει. Οὐδὲ γὰρ ἂν πρὸ τοῦ καθαρμοῦ κατήγαγεν αὐτ τοὺς ἐκεῖσε, ὥστε μηδὲν γενέσθαι παράνομον, ἀλλ᾽ ἔμεινε ο καθαρθῆναι καὶ ἐλθεῖν εἰς Ναζαρέτ, καὶ τότε καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον. Εἶτα μετὰ τὸ ἀνελθεῖν κελεύει αὐτοῖς εἰς τὴν Ναζαρὲτ ἐλθεῖν. Πρὸ δὲ τούτου οὐκ ἦσαν χρηματισθέντες ἐκεῖσε ἐλθεῖν, ἀλλ' ἐμφι- λοχωροῦντες τῇ πατρίδι αυτομάτως “ τοῦτο ἐποίουν. Ἐπειδὴ γὰρ δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ διὰ τὴν ἀπογραφήν ἀνέβησαν, καὶ οὐδὲ 4 στῆναι που εἶχον, πληρώσαντες δι' ὅπερ ἀνῆλθον, κατέβησαν εἰς Ναζαρέτ. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ ἄγγελος αὐτοὺς λοιπὸν ἀναπαύων ἀποδί - δωσι τῇ οἰκίᾳ 50 · καὶ οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μετὰ προφητείας· "Ινα πληρωθῇ γὰρ, φησί, τὸ ῥη- θὲν ὑπὸ τῶν Προφητῶν, ὅτι Ναζωραίος κληθήσε καταλύων τὸν βίον, καὶ ἕτερα μυρία πάσχον κακά, ἅπερ εἴσεσθε τὴν Ιωσήπου περὶ τούτων ἱστορίαν ἐπελ- θόντες· ἦν, ἵνα μὴ μακρόν ποιῶμεν τὸν λόγον καὶ την συνέχειαν διακόπτωμεν, οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνομίσαμεν τοῖς παροῦσιν ἐνθεῖναι. Τότε επληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ιερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος Φωνὴ ἐν Ῥαμᾶ ἠκούσθη “, 'Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ότι οὐκ εἰσίν. Ἐπειδὴ γὰρ φρίκης ἐνέπλησε τὸν ἀκροα· τὴν ταῦτα 18 διηγησάμενος, τὴν σφαγὴν τὴν βιαίαν, τὴν ἄδικον, τὴν ὠμοτάτην, τὴν παράνομον, παραμύ θεῖται πάλιν αὐτὸν, λέγων, ὅτι οὐκ ἀδυνατοῦντος τοῦ Θεοῦ κωλύσαι ταῦτα ἐγίνετο ", οὐδὲ ἀγνοοῦντος, ἀλλὰ καὶ προειδότος καὶ προανακηρύττοντος διὰ τοῦ Προ- φήτου. Μὴ τοίνυν θορυβηθῇς, μηδὲ καταπέσῃς, εἰς τὴν ἀπύῤῥη τον αὐτοῦ πρόνοιαν ἀφορῶν, ἦν καὶ δι' ὧν ἐνεργεῖ, καὶ δι' ὧν συγχωρεί, μάλιστά ἐστιν ἰδεῖν· ὅπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ τοῖς μαθηταῖς διαλεγόμενος ᾐνίξατο. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ δικαστήρια, καὶ τὰς ἀπαγω- γάς, καὶ τοὺς τῆς οἰκουμένης πολέμους, καὶ τὴν ἄσπονδον μάχην αὐτοῖς προανεκήρυττεν, ἀνέχων αυ- τῶν τὴν ψυχὴν καὶ παραμυθούμενός φησιν· Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐ· τῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, δεικνὺς ὅτι οὐδὲν ἀγνοοῦντος αὐτοῦ γίνεται, ἀλλ᾽ εἰδότος μὲν ἅπαντα, οὐ μὴν πάντα ἐνεργοῦντος. Μή τοίνυν, φησί, ταράττεσθε, μηδὲ θορυβείσθε. Ο γὰρ εἰδὼς ὁ πάσχε τε, καὶ κωλύσαι δυνάμενος, εύδηλον ὅτι προνοῶν ὑμῶν καὶ κηδόμενος οὐ κωλύει· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν πειρασμῶν τῶν ἡμετέρων ἐννοεῖν δεῖ· καὶ ἱκανὴν ἐντεῦθεν ληψόμεθα την παράκλησιν. Καὶ τί, φησί ", κοινὸν τῇ Ραχήλ πρὸς τὴν Βηθλεέμ; ἴσως εἴποι τις ἄν· Ῥαχὴν γὰρ, φησί, κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς Τί δὲ τῇ Ῥαμὰ πρὸς τὴν Ῥαχήλ; Η Ραχήλ μήτηρ ἦν τοῦ Βενιαμίν, καὶ τελευτήσασαν αὐτὴν 30 εἰς τὸν ἱππόδρομον ἔθαψαν τὸν πλησίον ὄντα τοῦ χωρίου τού του. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ τάφος πλησίον, καὶ ὁ κλῆρος 80 τοῦ παιδίου ταύτης ἦν τοῦ Βενιαμίν (ἡ γὰρ Ῥαμᾶ τῆς Βενιαμίτιδος ἦν φυλῆς)· ἀπό τε τοῦ φυλάρχου, ἀπό τε τοῦ τόπου τῆς ταφῆς εἰκότως αὐτῆς τὰ παιδία τα σφαγιασθέντα καλεῖ. Εἶτα δεικνὺς ὅτι ἀνίατον ἦν τὸ συμβὰν ἕλκος καὶ ὠμόν, φησίν· Οὐκ ἤθελε τα ρακληθῆναι, [134] ὅτι οὐκ εἰσί. Πάλιν κἀντεῦθεν παιδευόμεθα τοῦτο, ὅπερ ἔμπροσθεν ἔλεγον, τὸ μηδέ ποτέ θορυβείσθαι, ὅταν τῇ τοῦ Θεοῦ ὑποσχέσει τὰ για νόμενα ἐναντία ᾖ. Ἰδοὺ γοῦν παραγενομένου αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρία τοῦ λαοῦ, μᾶλλον δὲ ἐπὶ σωτηρία τῆς οικουμένης, οἷα γέγονε τὰ προοίμια. Ἐν φυγῇ ἐν μὲν ή μήτηρ, συμφοραῖς δὲ ἀνηκέστοις ἡ πατρίς περι- πίπτει, καὶ τολμάτε φόνος πάντων φόνων ὁ πικρά- τατος ", καὶ θρήνος καὶ ἐδυρμὸς πολὺς καὶ οιμωγαὶ πανταχοῦ. ᾿Αλλὰ μὴ ταραχθῇς· εἴωθε γὰρ ἀεὶ διὰ τῶν ἐναντίων τὰς οἰκονομίας τὰς ἑαυτοῦ πληροῦν, μεγίστην ἐντεῦθεν τῆς αὐτοῦ δυνάμεως παρεχόμενος Καὶ ποῖος προφήτης τοῦτο εἶπε ; Μὴ περιεργάζον, ἡμῖν ἀπόδειξιν. Οὕτω καὶ τοὺς μαθητὲς ἐνῆγε τοὺς μηδὲ πολυπραγμόνει. Πολλὰ γὰρ τῶν προφητικῶν ἑαυτοῦ, καὶ κατορθούν πάντα σε παρεσκεύαζε, διὰ ἠφάνισται βιβλίων· καὶ ταῦτα ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία οικονομῶν, ἵνα μείζον τὸ Παραλειπομένων ἴδοι τις ἄν. Ράθυμοι γὰρ ὄντες δι, θαύμα γένηται. Μαστιζόμενοι γοῦν κἀκεῖνοι, καὶ καὶ εἰς ἀσέβειαν συνεχῶς ἐμπίπτοντες, τὰ μὲν ἠφίε 24 20 Ακούσθη] add. θρήνος καὶ ὀδυρμός πολύς D. F. 1 Mosq. 3 ταῦτα] ταύτην Ge. Edd. διηγούμενος Ε. ἐγένετο Εdd. φησί om. Sav. Verba ἴσως εἴποι τις ἂν non videntur legisse Fp. Nicet. Ge. Arm. * καὶ τελευτήσασαν δὲ αὐτήν 1. et pr. (i. καί om. Α. Β. et corr. C. δέ om. v. F. Ep. * Sic F. Vulgo τοῦ παιδίου τούτου ταύτης. 10 Ἐν φυγῇ] Φεύγει Α. Β. μέν] μέν γάρ Edd. κι ὁ πικρότατος] πικρότερο; F. 18 πάντα om. D. F. Ge. ts Post ἐκείνου vulgo addunt τὸν βίον, quod cumn C. D. E. F. delevi. * καὶ γάρ ἐπεὶ δέ Β. διά] διὰ τοῦτο B. Sav. ἀναιρεῖσθαι (;. D. Ε. F. ἀναιρεθῆναι Sav. Infra Ἵνα δὲ μᾶλλον δον. " καθαρισμόν Εdd. • Έμενε D. Ε. σε αυτόματοι Α. Β. C. Εp. 48 οὐδέ] οὔτε codices. στι καί του που στῆναι Edd. οἰκεία Α Β. • ὄντες] add. οἱ Ἰουδαῖοι Εp. Μor. Ben. Eadem verba post έμ 26 πίπτοντες habet Β. 50 PATROL. GR. LVII. 01 40 $8 ται. 60

σαν ἀπόλλυσθαι, τὰ δὲ αὐτοὶ κατέκαιον καὶ κατέκο-πτον. Καὶ τὸ μὲν Ἱερεμίας διηγεῖται, τὸ δὲ ὁ τὴν τε-τάρτην συντιθεὶς τῶν Βασιλειῶν, λέγων μετὰ πολὺν χρόνον μόλις τὸ Δευτερονόμιον εὑρῆσθαι κατορωρυγμέ-νον που καὶ ἠφανισμένον. Εἰ δὲ οὐκ ὄντος βαρβάρου οὕτω τὰ βιβλία προὔδωκαν, πολλῷ μᾶλλον τῶν βαρ-βάρων ἐπελθόντων. Ἐπεὶ ὅτι γε προεῖπον οἱ Προφῆ-ται, καὶ οἱ ἀπόστολοι πολλαχοῦ Ναζωραῖον καλοῦσι. Τοῦτο οὖν συνεσκίαζε τὴν προφητείαν, φησὶ, τὴν περὶ τῆς Βηθλεέμ; Οὐδαμῶς· ἀλλ’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα ἐκίνει, καὶ πρὸς τὴν ἔρευναν διήγειρε τῶν περὶ αὐτοῦ λεγομένων. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Ναθαναὴλ πρὸς τὴν ζήτησιν ἔρχεται τὴν περὶ αὐτοῦ λέγων· Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Καὶ γὰρ ἦν εὐ-τελὲς τὸ χωρίον· μᾶλλον δὲ οὐ τὸ χωρίον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἅπαν τὸ μέρος τῆς Γαλιλαίας. Διὰ τοῦτο ἔλεγον οἱ Φαρισαῖοι· Ἐρώτησον, καὶ ἴδε, ὅτι Προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Ἀλλ’ ὅμως αὐτὸς οὐδὲ ἐκεῖθεν ἐπαισχύνεται καλεῖσθαι, δεικνὺς ὅτι οὐδενὸς δεῖται τῶν ἀνθρωπίνων· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ἐκλέγεται· πανταχοῦ τὰς σκήψεις περικόπτων τῶν ῥᾳθυμεῖν βουλομένων, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐδενὸς ἡμῖν τῶν ἔξωθεν δεῖ, ἐὰν ἀρετὴν ἀσκήσω-μεν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἰκίαν ἐκλέγεται· Ὁ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, φησὶν, οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κε-φαλὴν κλίνῃ· καὶ Ἡρώδου ἐπιβουλεύοντος φεύγει, καὶ ἐν φάτνῃ τεχθεὶς ἀνακλίνεται, καὶ ἐν καταλύ-ματι μένει, καὶ μητέρα εὐτελῆ λαμβάνει· διδάσκων ἡμᾶς μηδὲν τῶν τοιούτων αἰσχρὸν εἶναι νομίζειν, καὶ τὸν ἀνθρώπινον καταπατῶν ἐκ προοιμίων τῦφον, καὶ μόνης εἶναι τῆς ἀρετῆς κελεύων. ε. Τί γὰρ ἐπὶ πατρίδι μέγα φρονεῖς, ὅταν πάσης τῆς οἰκουμένης ξένον εἶναί σε κελεύω; φησίν· ὅταν ἐξῇ σοι γενέσθαι τοιοῦτον, ὡς τὸν κόσμον ἅπαντα μὴ εἶναί σου ἄξιον; Οὕτω γὰρ ταῦτα εὐκαταφρόνητα, ὡς μηδὲ παρὰ τοῖς φιλοσοφοῦσι τῶν Ἑλλήνων ἀξιοῦ-σθαι λόγου τινὸς, ἀλλὰ τὰ ἐκτὸς καλεῖσθαι, καὶ τὴν ἐσχάτην χώραν κατέχειν. Καίτοιγε ὁ Παῦλος καταδέ-χεται, φησὶν, οὕτω λέγων· Κατὰ δὲ τὴν ἐκλογὴν, ἀγαπητοὶ, διὰ τοὺς πατέρας. Ἀλλ’ εἰπὲ, πότε, καὶ περὶ τίνων, καὶ πρὸς τίνας διαλεγόμενος. Πρὸς γὰρ τοὺς ἐξ ἐθνῶν μέγα φυσῶντας ἐπὶ τῇ πίστει, καὶ τῶν Ἰουδαίων κατεξανισταμένους, καὶ ταύτῃ μειζόνως αὐτοὺς ἀποῤῥηγνύντας· καταστέλλων μὲν ἐκείνων τὸ φύσημα, τούτους δὲ ἐφελκόμενος, καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν διεγείρων ζῆλον. Ἐπεὶ ὅταν περὶ τῶν γενναίων ἐκείνων καὶ μεγάλων ἀνδρῶν λέγῃ ἄκουσον πῶς φη-σιν· Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες ἐμφανίζουσιν ὅτι πα-τρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκείνης ἐμνημόνευον, ἀφ’ ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν καιρὸν ἀνακάμψαι· νῦν δὲ ἑτέρας κρείττονος ὀρέγονται. Καὶ πάλιν· Κατὰ πίστιν ἀπέθανον οὗτοι πάντες, μὴ κομισάμενοι τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ πόῤῥωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι. Καὶ Ἰωάννης δὲ τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένοις ἔλεγε· Μὴ δόξητε λέγειν, ὅτι Πατέρα ἔχομεν τὸν Ἀβραάμ. Καὶ ὁ Παῦλος πάλιν· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ἰσραὴλ, οὐδὲ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα τοῦ Θεοῦ. Τί γὰρ οἱ τοῦ Σαμουὴλ ἀπώναντο παῖδες, εἰπέ μοι, τῆς εὐ-γενείας τοῦ πατρὸς, μὴ γενόμενοι τῆς ἀρετῆς τοῦ πατρὸς κληρονόμοι; τί δὲ οἱ τοῦ Μωϋσέως ἐκέρδα-ναν, μὴ ζηλώσαντες αὐτοῦ τὴν ἀκρίβειαν; Οὐκοῦν

σαν ἀπόλλυσθαι, τὰ δὲ αὐτοὶ κατέκαιον καὶ κατέκο-πτον. Καὶ τὸ μὲν Ἱερεμίας διηγεῖται, τὸ δὲ ὁ τὴν τε-τάρτην συντιθεὶς τῶν Βασιλειῶν, λέγων μετὰ πολὺν χρόνον μόλις τὸ Δευτερονόμιον εὑρῆσθαι κατορωρυγμέ-νον που καὶ ἠφανισμένον. Εἰ δὲ οὐκ ὄντος βαρβάρου οὕτω τὰ βιβλία προὔδωκαν, πολλῷ μᾶλλον τῶν βαρ-βάρων ἐπελθόντων. Ἐπεὶ ὅτι γε προεῖπον οἱ Προφῆ-ται, καὶ οἱ ἀπόστολοι πολλαχοῦ Ναζωραῖον καλοῦσι. Τοῦτο οὖν συνεσκίαζε τὴν προφητείαν, φησὶ, τὴν περὶ τῆς Βηθλεέμ; Οὐδαμῶς· ἀλλ’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα ἐκίνει, καὶ πρὸς τὴν ἔρευναν διήγειρε τῶν περὶ αὐτοῦ λεγομένων. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Ναθαναὴλ πρὸς τὴν ζήτησιν ἔρχεται τὴν περὶ αὐτοῦ λέγων· Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Καὶ γὰρ ἦν εὐ-τελὲς τὸ χωρίον· μᾶλλον δὲ οὐ τὸ χωρίον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἅπαν τὸ μέρος τῆς Γαλιλαίας. Διὰ τοῦτο ἔλεγον οἱ Φαρισαῖοι· Ἐρώτησον, καὶ ἴδε, ὅτι Προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Ἀλλ’ ὅμως αὐτὸς οὐδὲ ἐκεῖθεν ἐπαισχύνεται καλεῖσθαι, δεικνὺς ὅτι οὐδενὸς δεῖται τῶν ἀνθρωπίνων· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ἐκλέγεται· πανταχοῦ τὰς σκήψεις περικόπτων τῶν ῥᾳθυμεῖν βουλομένων, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐδενὸς ἡμῖν τῶν ἔξωθεν δεῖ, ἐὰν ἀρετὴν ἀσκήσω-μεν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἰκίαν ἐκλέγεται· Ὁ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, φησὶν, οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κε-φαλὴν κλίνῃ· καὶ Ἡρώδου ἐπιβουλεύοντος φεύγει, καὶ ἐν φάτνῃ τεχθεὶς ἀνακλίνεται, καὶ ἐν καταλύ-ματι μένει, καὶ μητέρα εὐτελῆ λαμβάνει· διδάσκων ἡμᾶς μηδὲν τῶν τοιούτων αἰσχρὸν εἶναι νομίζειν, καὶ τὸν ἀνθρώπινον καταπατῶν ἐκ προοιμίων τῦφον, καὶ μόνης εἶναι τῆς ἀρετῆς κελεύων. ε. Τί γὰρ ἐπὶ πατρίδι μέγα φρονεῖς, ὅταν πάσης τῆς οἰκουμένης ξένον εἶναί σε κελεύω; φησίν· ὅταν ἐξῇ σοι γενέσθαι τοιοῦτον, ὡς τὸν κόσμον ἅπαντα μὴ εἶναί σου ἄξιον; Οὕτω γὰρ ταῦτα εὐκαταφρόνητα, ὡς μηδὲ παρὰ τοῖς φιλοσοφοῦσι τῶν Ἑλλήνων ἀξιοῦ-σθαι λόγου τινὸς, ἀλλὰ τὰ ἐκτὸς καλεῖσθαι, καὶ τὴν ἐσχάτην χώραν κατέχειν. Καίτοιγε ὁ Παῦλος καταδέ-χεται, φησὶν, οὕτω λέγων· Κατὰ δὲ τὴν ἐκλογὴν, ἀγαπητοὶ, διὰ τοὺς πατέρας. Ἀλλ’ εἰπὲ, πότε, καὶ περὶ τίνων, καὶ πρὸς τίνας διαλεγόμενος. Πρὸς γὰρ τοὺς ἐξ ἐθνῶν μέγα φυσῶντας ἐπὶ τῇ πίστει, καὶ τῶν Ἰουδαίων κατεξανισταμένους, καὶ ταύτῃ μειζόνως αὐτοὺς ἀποῤῥηγνύντας· καταστέλλων μὲν ἐκείνων τὸ φύσημα, τούτους δὲ ἐφελκόμενος, καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν διεγείρων ζῆλον. Ἐπεὶ ὅταν περὶ τῶν γενναίων ἐκείνων καὶ μεγάλων ἀνδρῶν λέγῃ ἄκουσον πῶς φη-σιν· Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες ἐμφανίζουσιν ὅτι πα-τρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκείνης ἐμνημόνευον, ἀφ’ ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν καιρὸν ἀνακάμψαι· νῦν δὲ ἑτέρας κρείττονος ὀρέγονται. Καὶ πάλιν· Κατὰ πίστιν ἀπέθανον οὗτοι πάντες, μὴ κομισάμενοι τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ πόῤῥωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι. Καὶ Ἰωάννης δὲ τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένοις ἔλεγε· Μὴ δόξητε λέγειν, ὅτι Πατέρα ἔχομεν τὸν Ἀβραάμ. Καὶ ὁ Παῦλος πάλιν· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ἰσραὴλ, οὐδὲ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα τοῦ Θεοῦ. Τί γὰρ οἱ τοῦ Σαμουὴλ ἀπώναντο παῖδες, εἰπέ μοι, τῆς εὐ-γενείας τοῦ πατρὸς, μὴ γενόμενοι τῆς ἀρετῆς τοῦ πατρὸς κληρονόμοι; τί δὲ οἱ τοῦ Μωϋσέως ἐκέρδα-ναν, μὴ ζηλώσαντες αὐτοῦ τὴν ἀκρίβειαν; Οὐκοῦν

σαν ἀπόλλυσθαι, τὰ δὲ αὐτοὶ κατέκαιον καὶ κατέκο-πτον. Καὶ τὸ μὲν Ἱερεμίας διηγεῖται, τὸ δὲ ὁ τὴν τε-τάρτην συντιθεὶς τῶν Βασιλειῶν, λέγων μετὰ πολὺν χρόνον μόλις τὸ Δευτερονόμιον εὑρῆσθαι κατορωρυγμέ-νον που καὶ ἠφανισμένον. Εἰ δὲ οὐκ ὄντος βαρβάρου οὕτω τὰ βιβλία προὔδωκαν, πολλῷ μᾶλλον τῶν βαρ-βάρων ἐπελθόντων. Ἐπεὶ ὅτι γε προεῖπον οἱ Προφῆ-ται, καὶ οἱ ἀπόστολοι πολλαχοῦ Ναζωραῖον καλοῦσι. Τοῦτο οὖν συνεσκίαζε τὴν προφητείαν, φησὶ, τὴν περὶ τῆς Βηθλεέμ; Οὐδαμῶς· ἀλλ’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα ἐκίνει, καὶ πρὸς τὴν ἔρευναν διήγειρε τῶν περὶ αὐτοῦ λεγομένων. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Ναθαναὴλ πρὸς τὴν ζήτησιν ἔρχεται τὴν περὶ αὐτοῦ λέγων· Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Καὶ γὰρ ἦν εὐ-τελὲς τὸ χωρίον· μᾶλλον δὲ οὐ τὸ χωρίον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἅπαν τὸ μέρος τῆς Γαλιλαίας. Διὰ τοῦτο ἔλεγον οἱ Φαρισαῖοι· Ἐρώτησον, καὶ ἴδε, ὅτι Προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Ἀλλ’ ὅμως αὐτὸς οὐδὲ ἐκεῖθεν ἐπαισχύνεται καλεῖσθαι, δεικνὺς ὅτι οὐδενὸς δεῖται τῶν ἀνθρωπίνων· καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ἐκλέγεται· πανταχοῦ τὰς σκήψεις περικόπτων τῶν ῥᾳθυμεῖν βουλομένων, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐδενὸς ἡμῖν τῶν ἔξωθεν δεῖ, ἐὰν ἀρετὴν ἀσκήσω-μεν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἰκίαν ἐκλέγεται· Ὁ γὰρ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, φησὶν, οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κε-φαλὴν κλίνῃ· καὶ Ἡρώδου ἐπιβουλεύοντος φεύγει, καὶ ἐν φάτνῃ τεχθεὶς ἀνακλίνεται, καὶ ἐν καταλύ-ματι μένει, καὶ μητέρα εὐτελῆ λαμβάνει· διδάσκων ἡμᾶς μηδὲν τῶν τοιούτων αἰσχρὸν εἶναι νομίζειν, καὶ τὸν ἀνθρώπινον καταπατῶν ἐκ προοιμίων τῦφον, καὶ μόνης εἶναι τῆς ἀρετῆς κελεύων. ε. Τί γὰρ ἐπὶ πατρίδι μέγα φρονεῖς, ὅταν πάσης τῆς οἰκουμένης ξένον εἶναί σε κελεύω; φησίν· ὅταν ἐξῇ σοι γενέσθαι τοιοῦτον, ὡς τὸν κόσμον ἅπαντα μὴ εἶναί σου ἄξιον; Οὕτω γὰρ ταῦτα εὐκαταφρόνητα, ὡς μηδὲ παρὰ τοῖς φιλοσοφοῦσι τῶν Ἑλλήνων ἀξιοῦ-σθαι λόγου τινὸς, ἀλλὰ τὰ ἐκτὸς καλεῖσθαι, καὶ τὴν ἐσχάτην χώραν κατέχειν. Καίτοιγε ὁ Παῦλος καταδέ-χεται, φησὶν, οὕτω λέγων· Κατὰ δὲ τὴν ἐκλογὴν, ἀγαπητοὶ, διὰ τοὺς πατέρας. Ἀλλ’ εἰπὲ, πότε, καὶ περὶ τίνων, καὶ πρὸς τίνας διαλεγόμενος. Πρὸς γὰρ τοὺς ἐξ ἐθνῶν μέγα φυσῶντας ἐπὶ τῇ πίστει, καὶ τῶν Ἰουδαίων κατεξανισταμένους, καὶ ταύτῃ μειζόνως αὐτοὺς ἀποῤῥηγνύντας· καταστέλλων μὲν ἐκείνων τὸ φύσημα, τούτους δὲ ἐφελκόμενος, καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν διεγείρων ζῆλον. Ἐπεὶ ὅταν περὶ τῶν γενναίων ἐκείνων καὶ μεγάλων ἀνδρῶν λέγῃ ἄκουσον πῶς φη-σιν· Οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες ἐμφανίζουσιν ὅτι πα-τρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκείνης ἐμνημόνευον, ἀφ’ ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν καιρὸν ἀνακάμψαι· νῦν δὲ ἑτέρας κρείττονος ὀρέγονται. Καὶ πάλιν· Κατὰ πίστιν ἀπέθανον οὗτοι πάντες, μὴ κομισάμενοι τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ πόῤῥωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι. Καὶ Ἰωάννης δὲ τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένοις ἔλεγε· Μὴ δόξητε λέγειν, ὅτι Πατέρα ἔχομεν τὸν Ἀβραάμ. Καὶ ὁ Παῦλος πάλιν· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ἰσραὴλ, οὐδὲ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα τοῦ Θεοῦ. Τί γὰρ οἱ τοῦ Σαμουὴλ ἀπώναντο παῖδες, εἰπέ μοι, τῆς εὐ-γενείας τοῦ πατρὸς, μὴ γενόμενοι τῆς ἀρετῆς τοῦ πατρὸς κληρονόμοι; τί δὲ οἱ τοῦ Μωϋσέως ἐκέρδα-ναν, μὴ ζηλώσαντες αὐτοῦ τὴν ἀκρίβειαν; Οὐκοῦν

183 IN MATTHIEUM HOMIL. Χ. 78 81 σπουδῆς, καὶ οὐ μόνον ἐν κιβωτίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν γῇ και τα κρύπτοντες, παρὸν τῇ τῶν οὐρανῶν αὐτὰ " παρα- δοῦναι φυλακῇ ; Ὡς νῦν γε τὸ αὐτὸ ποιεῖς, οἷον ἂν εἴ τις γεωργὸς σῖτον λαβὼν ὥστε σπεῖραι λιπαρὰν 18 ἄρου- ραν, ἀφεὶς τὴν ἄρουραν, εἰς λάκκον τὸν σίτον πάντα κατορύξῃ, ἵνα μήτε αὐτὸς ἀπολαύσῃ, καὶ ὁ σἶτος διαφθαρείς ἀπόληται. ᾿Αλλὰ τίς ὁ πολὺς το λόγος αυτ τῶν, ὅταν ταῦτα ἐγκαλῶμεν ἡμεῖς; Οὐ μικράν τινα παραμυθίαν, φησί, φέρει τὸ εἰδέναι, ὅτι μετὰ ἀσφα λείας ἡμῖν ἀπόκειται ἔνδον ἅπαντα. Τὸ μὴ εἰδέναι μὲν οὖν, ὅτι ἀπόκειται, παραμυθία. Εἰ γὰρ καὶ μὴ λιμὸν δέδοικας, ἀλλ' ἕτερα χαλεπώτερα διὰ τὴν ἀπο- θήκην ταύτην δεδοικέναι ἀνάγκη, θανάτους, πολέ- μους, ἐπιβουλάς. Εἰ δὲ λιμός ποτε καταλάβοι, πάλιν ὁ δῆμος ὑπὸ [138] τῆς γαστρός καταναγκαζόμενος, τὴν δεξιὰν ὁπλίζει κατὰ τῆς σῆς 40 οἰκίας. Μάλλον δὲ ὅταν ταῦτα ποιῇς, σὺ καὶ τὸν λιμὸν εἰσάγεις εἰς τὰς πόλεις. καὶ τοῦ λιμοῦ χαλεπώτερον τουτὶ τὸ βάραθρον τῇ σῇ κατασκευάζεις οἰκίᾳ. Λιμοῦ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ οὐκ οἶδά τινας τετελευτηκότας ταχέως· καὶ γὰρ ἔστι πολλὰ πολλαχόθεν ἐπινοῆσαι πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ τούτου παραμυθίαν· διὰ δὲ χρήματα καὶ πλοῦ του καὶ τὰς τοιαύτας πραγματείας, πολλοὺς ἀνῃρη- μένους δείκνυμι, τοὺς μὲν λάθρα, τοὺς δὲ δημοσία. Καὶ πολλῶν μὲν τοιούτων παραδειγμάτων γέμουσιν αξ ὁδοὶ, πολλῶν δὲ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ ἀγοραί. Καὶ τί λέγω τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς ἀγοράς; Καὶ γὰρ τὴν θάλατταν αὐτὴν ὄψει τῶν αἱ- μάτων ἐμπεπλησμένην. Οὐ γὰρ δὴ γῆς ἐκράτησεν " ἡ τυραννίς αὕτη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πέλαγος μετὰ πολλῆς εἰσεκώμασε τῆς παροινίας. Καὶ ὁ μὲν πλεῖ διὰ χρυσὸν, ὁ δὲ σφάττεται δι' αὐτὸ τοῦτο πάλιν· καὶ ἡ αὐτὴ τυ ραννὶς τὸν μὲν ἔμπορον ἐποίησε, τὸν δὲ ἀνδροφόνον. Τί 15 τοίνυν ἀπιστότερον γένοιτ' ἂν τοῦ μαμωνά, ὅταν δι' αὐτὸν ἀποδημῇ καὶ κινδυνεύῃ καὶ σφάττηται ; 'Αλλὰ Τίς ἐλεήσει, φησίν, επαοιδὸν ὀριόδηκτον ; Εδει γὰρ εἰδότας τὴν ὠμὴν τυραννίδα, φεύγειν τὴν δουλείαν, καὶ καταλῦσαι τὸν χαλεπὸν ἔρωτα. Καὶ πῶς, φησί, τοῦτο δυνατόν; Αν ἕτερον εἰσαγάγης ἔρωτα, τὸν τῶν οὐρανῶν. Ὁ γὰρ ἐπιθυμῶν βασιλείας, καταγελάσεται πλεονεξίας· ὁ γενόμενος τοῦ Χριστοῦ δοῦλος, οὐκ ἔστι σε δοῦλος τοῦ μαμωνά, ἀλλὰ καὶ δε- σπότης· τὸν μὲν γὰρ φεύγοντα διώκειν είωθε, τὸν δὲ διώκοντα φεύγειν. " Οὐχ οὕτω τὸν διώκοντα τιμά, ὡς τὸν καταφρονοῦντα αὐτοῦ· οὐδενὸς οὕτω κατα- γελα, ὡς τῶν ἐπιθυμούντων αὐτοῦ· οὐ καταγελᾷ δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ μυρίοις αὐτοὺς περιβάλλει δεσμοῖς. 18 86 82 90 184 19 Λύσωμεν οὖν ἐψέ ποτε τὰς χαλεπες ταύτας σειράς. Τί καταδουλοῖς τὴν λογικὴν ψυχὴν τῇ ἀλόγῳ ὕλῃ, τῇ μητρὶ τῶν μυρίων κακῶν; Αλλ' ὢ τοῦ γέλωτος ! ἡμεῖς μὲν γὰρ αὐτῷ πολεμοῦμεν λόγοις, αὐτὸς δὲ ἡμῖν πολεμεῖ διὰ τῶν ἔργων, καὶ ἄγει πανταχού καὶ περιφέρει, καθάπερ ἀργυρωνήτους καὶ μαστι γίας ἀτιμάζων· οὗ τί γένοιτ' ἂν αἰσχρότερόν τε καὶ ἀτιμότερον; Εἰ γὰρ ὑλῶν ἀναισθήτων οὐ περιγενό- μεθα δ', πῶς τῶν ἀσωμάτων περιεσόμεθα δυνάμεων; εἰ γῆς εὐτελοῦς 88 οὐ καταφρονοῦμεν, καὶ λίθων ἀπερ- ῥιμμένων, πῶς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ὑποτά ξομεν; πῶς σωφροσύνην ἀσκήσομεν ; Εἰ γὰρ ἄργυρος καταλάμπων ἡμᾶς ἐκπλήττει, πότε κάλλος όψεως δυνησόμεθα παραδραμεῖν; Καὶ γὰρ οὕτω τινὲς ἐκδε δομένοι πρὸς ταύτην εἰσὶ τὴν τυραννίδα, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν πάσχειν τι τοῦ χρυσίου τὴν ὄψιν, καὶ χαριεν τιζόμενοι λέγειν, ὅτι καὶ ὀφθαλμοὺς ὠφελεῖ νόμισμα χρυσούν φαινόμενον. ᾿Αλλὰ μὴ παῖζε τοιαῦτα, ἄν- θρωπε· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀδικεῖ ὀφθαλμοὺς, καὶ τοὺς τοῦ σώματος καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ τούτων ἐπιθυμία. Οὗτος γοῦν ὁ χαλεπὸς ἔρως τῶν παρθένων ἐκείνων τὰς λαμπάδας έσβεσε, καὶ τοῦ νυμφῶνος ἐξέβαλεν. [139] Αὕτη ἡ ὄψις, ἡ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὠφε λοῦσα, καθὼς ἔφης ", τὸν ἄθλιον Ἰούδαν οὐκ ἀφῆκεν ἀκοῦσαι τῆς δεσποτικῆς φωνῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς βρόχον ἤγαγε, καὶ μέσον λακίσαι οι ἐποίησε, καὶ μετ' ἐκεῖνα πάντα εἰς γέενναν παρέπεμψε. Τί τοίνυν ταύτης παρανομώτερον γένοιτ' ἄν; τί δὲ φρικωδέστερον ; οὐ τῆς ὕλης τῶν χρημάτων λέγω, ἀλλὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτ τῶν τῆς ἀκαίρου καὶ μανικῆς. Καὶ γὰρ αἱμάτων ἀνθρω πίνων στάζει, καὶ φόνον να βλέπει, καὶ θηρίου παντός ἐστι χαλεπωτέρα, κατασπαράττουσα 33 τοὺς ἐμπεσόν· τας, καὶ ὅ πολλῷ χεῖρόν ἐστιν, οὐδὲ τῶν σπαραγμῶν ἀφίησιν αἰσθάνεσθαι τούτων. Δέον γὰρ οὕτω " τοὺς τὰ τοιαῦτα πάσχοντας, καὶ πρὸς τοὺς παριόντας χεῖρα ἐκτείνειν, καὶ εἰς συμμαχίαν καλεῖν, οἱ δὲ καὶ χάριν ἔχουσι τούτων τῶν ἑλκηθμῶν · οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἐννοοῦντες, φύγωμεν τὴν ἀνίατον νόσον, θεραπεύσωμεν αὐτῆς τὰ δήγματα, καὶ μακρὰν ἀποστῶμεν τῆς τοιαύτης λύπης· ἵνα καὶ ἐνταῦθα ἀσφαλῆ καὶ ἀτάραχον ζήσωμεν βίον, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν θησαυρών 30 - ὧν γέ- νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν] χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν, καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 87 * αὐτά om. Εdd. 98 λιπαράν] εἰς λιπαράν Α. Β. το πολύς] ψυχρός Γ. 80 σῆς om. Edd. οι εἰσάγεις εἰσφέρεις edd. ε ἐκράτησε ] add. μόνον Ed. • ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων. Α. 86 εἰσάγης Α. F. ε ἔσται Ε. Ge. p p. και om. Α. Β. Interpp. legisse videntur Οὐδένα οὕτω τιμᾷ, ὡς.. περι- γενόμεθα Α. Γ. γῆς εὐτελους] Sic omnes codd. Ge. Arm. τῆς εὐτελοῦς ύλης] Sav. Mor. et, sublatis uncis, Ben. 89 xal om. A. B. F. το ἔφη;] σὺ φής Β. φησί Α. φασί (. οι λακῆσαι Β. D. F. ἐποίησε] πεποίηκε Εdd. Οι φόνιον Α. Β D. κατασπαράττουσα] Sic Ε. σπαράττουσα Α. Β. cateri καὶ σπα ράττουσα. Μox και ante % om. C. F. οὕτω] ὑπό Α. τοὺς τά om. C. D. Ε. F. 95 Ελκυσμῶν Ε. et corr. 13. σπαραγμῶν gloss. in mar. D. * θησαυρῶν] ἀγαθῶν Β. Γ. ὧν ἐπιτυχεῖν om. C. D. E. F. Ge. Arm. 94 93 ΟΜΙΛΙΑ 1. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βαπτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰου δαίας, καὶ λέγων· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. α'. Ποίαις ἡμέραις ἐκείναις; Οὐδὲ γὰρ τότε, ἡνίκα παῖς ἦν, καὶ εἰς Ναζαρέτ ἦλθεν, ἀλλὰ μετὰ τριά- κοντα έτη παραγίνεται ὁ Ιωάννης, καθὼς καὶ ὁ Λου- και μαρτυρεῖ. Πῶς οὖν φησιν, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις; Εθος ἀεὶ τῇ Γραφῇ τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ· οὐχ ὅταν τὰ ἐν τῷ ἑξῆς χρόνῳ συμβαίνοντα οι καταστροφήν F. Ε. ν καὶ ταῦτα] τὰ καὶ τὰ Εp. λέγῃ μόνον, ἀλλ' ὅταν καὶ τὰ πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν ἐκβησόμενα. Οὕτω γοῦν καὶ ἡνίκα ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν αὐτῷ καθημένῳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ, καὶ περὶ τῆς παρουσίας αὐτοῦ μαθεῖν ἐζήτουν, καὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἁλώσεως· καίτοιγε ἴστε ὅσον τὸ μέσον ἑκατέρων τῶν καιρῶν. Εἰπὼν γὰρ τὴν κατα σκαφὴν " τῆς μητροπόλεως, καὶ τὸν περὶ τούτων ἀπαρτίσας λόγον, καὶ μέλλων εἰς τὸν περὶ τῆς συντε λείας ἐκβαίνειν, ἐπήγαγε, Τότε καὶ ταῦτα ἐ ἔσται· οὐ et, ni fallor, Arm. 97

183 IN MATTHIEUM HOMIL. Χ. 78 81 σπουδῆς, καὶ οὐ μόνον ἐν κιβωτίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν γῇ και τα κρύπτοντες, παρὸν τῇ τῶν οὐρανῶν αὐτὰ " παρα- δοῦναι φυλακῇ ; Ὡς νῦν γε τὸ αὐτὸ ποιεῖς, οἷον ἂν εἴ τις γεωργὸς σῖτον λαβὼν ὥστε σπεῖραι λιπαρὰν 18 ἄρου- ραν, ἀφεὶς τὴν ἄρουραν, εἰς λάκκον τὸν σίτον πάντα κατορύξῃ, ἵνα μήτε αὐτὸς ἀπολαύσῃ, καὶ ὁ σἶτος διαφθαρείς ἀπόληται. ᾿Αλλὰ τίς ὁ πολὺς το λόγος αυτ τῶν, ὅταν ταῦτα ἐγκαλῶμεν ἡμεῖς; Οὐ μικράν τινα παραμυθίαν, φησί, φέρει τὸ εἰδέναι, ὅτι μετὰ ἀσφα λείας ἡμῖν ἀπόκειται ἔνδον ἅπαντα. Τὸ μὴ εἰδέναι μὲν οὖν, ὅτι ἀπόκειται, παραμυθία. Εἰ γὰρ καὶ μὴ λιμὸν δέδοικας, ἀλλ' ἕτερα χαλεπώτερα διὰ τὴν ἀπο- θήκην ταύτην δεδοικέναι ἀνάγκη, θανάτους, πολέ- μους, ἐπιβουλάς. Εἰ δὲ λιμός ποτε καταλάβοι, πάλιν ὁ δῆμος ὑπὸ [138] τῆς γαστρός καταναγκαζόμενος, τὴν δεξιὰν ὁπλίζει κατὰ τῆς σῆς 40 οἰκίας. Μάλλον δὲ ὅταν ταῦτα ποιῇς, σὺ καὶ τὸν λιμὸν εἰσάγεις εἰς τὰς πόλεις. καὶ τοῦ λιμοῦ χαλεπώτερον τουτὶ τὸ βάραθρον τῇ σῇ κατασκευάζεις οἰκίᾳ. Λιμοῦ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ οὐκ οἶδά τινας τετελευτηκότας ταχέως· καὶ γὰρ ἔστι πολλὰ πολλαχόθεν ἐπινοῆσαι πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ τούτου παραμυθίαν· διὰ δὲ χρήματα καὶ πλοῦ του καὶ τὰς τοιαύτας πραγματείας, πολλοὺς ἀνῃρη- μένους δείκνυμι, τοὺς μὲν λάθρα, τοὺς δὲ δημοσία. Καὶ πολλῶν μὲν τοιούτων παραδειγμάτων γέμουσιν αξ ὁδοὶ, πολλῶν δὲ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ ἀγοραί. Καὶ τί λέγω τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς ἀγοράς; Καὶ γὰρ τὴν θάλατταν αὐτὴν ὄψει τῶν αἱ- μάτων ἐμπεπλησμένην. Οὐ γὰρ δὴ γῆς ἐκράτησεν " ἡ τυραννίς αὕτη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πέλαγος μετὰ πολλῆς εἰσεκώμασε τῆς παροινίας. Καὶ ὁ μὲν πλεῖ διὰ χρυσὸν, ὁ δὲ σφάττεται δι' αὐτὸ τοῦτο πάλιν· καὶ ἡ αὐτὴ τυ ραννὶς τὸν μὲν ἔμπορον ἐποίησε, τὸν δὲ ἀνδροφόνον. Τί 15 τοίνυν ἀπιστότερον γένοιτ' ἂν τοῦ μαμωνά, ὅταν δι' αὐτὸν ἀποδημῇ καὶ κινδυνεύῃ καὶ σφάττηται ; 'Αλλὰ Τίς ἐλεήσει, φησίν, επαοιδὸν ὀριόδηκτον ; Εδει γὰρ εἰδότας τὴν ὠμὴν τυραννίδα, φεύγειν τὴν δουλείαν, καὶ καταλῦσαι τὸν χαλεπὸν ἔρωτα. Καὶ πῶς, φησί, τοῦτο δυνατόν; Αν ἕτερον εἰσαγάγης ἔρωτα, τὸν τῶν οὐρανῶν. Ὁ γὰρ ἐπιθυμῶν βασιλείας, καταγελάσεται πλεονεξίας· ὁ γενόμενος τοῦ Χριστοῦ δοῦλος, οὐκ ἔστι σε δοῦλος τοῦ μαμωνά, ἀλλὰ καὶ δε- σπότης· τὸν μὲν γὰρ φεύγοντα διώκειν είωθε, τὸν δὲ διώκοντα φεύγειν. " Οὐχ οὕτω τὸν διώκοντα τιμά, ὡς τὸν καταφρονοῦντα αὐτοῦ· οὐδενὸς οὕτω κατα- γελα, ὡς τῶν ἐπιθυμούντων αὐτοῦ· οὐ καταγελᾷ δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ μυρίοις αὐτοὺς περιβάλλει δεσμοῖς. 18 86 82 90 184 19 Λύσωμεν οὖν ἐψέ ποτε τὰς χαλεπες ταύτας σειράς. Τί καταδουλοῖς τὴν λογικὴν ψυχὴν τῇ ἀλόγῳ ὕλῃ, τῇ μητρὶ τῶν μυρίων κακῶν; Αλλ' ὢ τοῦ γέλωτος ! ἡμεῖς μὲν γὰρ αὐτῷ πολεμοῦμεν λόγοις, αὐτὸς δὲ ἡμῖν πολεμεῖ διὰ τῶν ἔργων, καὶ ἄγει πανταχού καὶ περιφέρει, καθάπερ ἀργυρωνήτους καὶ μαστι γίας ἀτιμάζων· οὗ τί γένοιτ' ἂν αἰσχρότερόν τε καὶ ἀτιμότερον; Εἰ γὰρ ὑλῶν ἀναισθήτων οὐ περιγενό- μεθα δ', πῶς τῶν ἀσωμάτων περιεσόμεθα δυνάμεων; εἰ γῆς εὐτελοῦς 88 οὐ καταφρονοῦμεν, καὶ λίθων ἀπερ- ῥιμμένων, πῶς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ὑποτά ξομεν; πῶς σωφροσύνην ἀσκήσομεν ; Εἰ γὰρ ἄργυρος καταλάμπων ἡμᾶς ἐκπλήττει, πότε κάλλος όψεως δυνησόμεθα παραδραμεῖν; Καὶ γὰρ οὕτω τινὲς ἐκδε δομένοι πρὸς ταύτην εἰσὶ τὴν τυραννίδα, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν πάσχειν τι τοῦ χρυσίου τὴν ὄψιν, καὶ χαριεν τιζόμενοι λέγειν, ὅτι καὶ ὀφθαλμοὺς ὠφελεῖ νόμισμα χρυσούν φαινόμενον. ᾿Αλλὰ μὴ παῖζε τοιαῦτα, ἄν- θρωπε· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀδικεῖ ὀφθαλμοὺς, καὶ τοὺς τοῦ σώματος καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ τούτων ἐπιθυμία. Οὗτος γοῦν ὁ χαλεπὸς ἔρως τῶν παρθένων ἐκείνων τὰς λαμπάδας έσβεσε, καὶ τοῦ νυμφῶνος ἐξέβαλεν. [139] Αὕτη ἡ ὄψις, ἡ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὠφε λοῦσα, καθὼς ἔφης ", τὸν ἄθλιον Ἰούδαν οὐκ ἀφῆκεν ἀκοῦσαι τῆς δεσποτικῆς φωνῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς βρόχον ἤγαγε, καὶ μέσον λακίσαι οι ἐποίησε, καὶ μετ' ἐκεῖνα πάντα εἰς γέενναν παρέπεμψε. Τί τοίνυν ταύτης παρανομώτερον γένοιτ' ἄν; τί δὲ φρικωδέστερον ; οὐ τῆς ὕλης τῶν χρημάτων λέγω, ἀλλὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτ τῶν τῆς ἀκαίρου καὶ μανικῆς. Καὶ γὰρ αἱμάτων ἀνθρω πίνων στάζει, καὶ φόνον να βλέπει, καὶ θηρίου παντός ἐστι χαλεπωτέρα, κατασπαράττουσα 33 τοὺς ἐμπεσόν· τας, καὶ ὅ πολλῷ χεῖρόν ἐστιν, οὐδὲ τῶν σπαραγμῶν ἀφίησιν αἰσθάνεσθαι τούτων. Δέον γὰρ οὕτω " τοὺς τὰ τοιαῦτα πάσχοντας, καὶ πρὸς τοὺς παριόντας χεῖρα ἐκτείνειν, καὶ εἰς συμμαχίαν καλεῖν, οἱ δὲ καὶ χάριν ἔχουσι τούτων τῶν ἑλκηθμῶν · οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἐννοοῦντες, φύγωμεν τὴν ἀνίατον νόσον, θεραπεύσωμεν αὐτῆς τὰ δήγματα, καὶ μακρὰν ἀποστῶμεν τῆς τοιαύτης λύπης· ἵνα καὶ ἐνταῦθα ἀσφαλῆ καὶ ἀτάραχον ζήσωμεν βίον, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν θησαυρών 30 - ὧν γέ- νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν] χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν, καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 87 * αὐτά om. Εdd. 98 λιπαράν] εἰς λιπαράν Α. Β. το πολύς] ψυχρός Γ. 80 σῆς om. Edd. οι εἰσάγεις εἰσφέρεις edd. ε ἐκράτησε ] add. μόνον Ed. • ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων. Α. 86 εἰσάγης Α. F. ε ἔσται Ε. Ge. p p. και om. Α. Β. Interpp. legisse videntur Οὐδένα οὕτω τιμᾷ, ὡς.. περι- γενόμεθα Α. Γ. γῆς εὐτελους] Sic omnes codd. Ge. Arm. τῆς εὐτελοῦς ύλης] Sav. Mor. et, sublatis uncis, Ben. 89 xal om. A. B. F. το ἔφη;] σὺ φής Β. φησί Α. φασί (. οι λακῆσαι Β. D. F. ἐποίησε] πεποίηκε Εdd. Οι φόνιον Α. Β D. κατασπαράττουσα] Sic Ε. σπαράττουσα Α. Β. cateri καὶ σπα ράττουσα. Μox και ante % om. C. F. οὕτω] ὑπό Α. τοὺς τά om. C. D. Ε. F. 95 Ελκυσμῶν Ε. et corr. 13. σπαραγμῶν gloss. in mar. D. * θησαυρῶν] ἀγαθῶν Β. Γ. ὧν ἐπιτυχεῖν om. C. D. E. F. Ge. Arm. 94 93 ΟΜΙΛΙΑ 1. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βαπτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰου δαίας, καὶ λέγων· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. α'. Ποίαις ἡμέραις ἐκείναις; Οὐδὲ γὰρ τότε, ἡνίκα παῖς ἦν, καὶ εἰς Ναζαρέτ ἦλθεν, ἀλλὰ μετὰ τριά- κοντα έτη παραγίνεται ὁ Ιωάννης, καθὼς καὶ ὁ Λου- και μαρτυρεῖ. Πῶς οὖν φησιν, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις; Εθος ἀεὶ τῇ Γραφῇ τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ· οὐχ ὅταν τὰ ἐν τῷ ἑξῆς χρόνῳ συμβαίνοντα οι καταστροφήν F. Ε. ν καὶ ταῦτα] τὰ καὶ τὰ Εp. λέγῃ μόνον, ἀλλ' ὅταν καὶ τὰ πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν ἐκβησόμενα. Οὕτω γοῦν καὶ ἡνίκα ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν αὐτῷ καθημένῳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ, καὶ περὶ τῆς παρουσίας αὐτοῦ μαθεῖν ἐζήτουν, καὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἁλώσεως· καίτοιγε ἴστε ὅσον τὸ μέσον ἑκατέρων τῶν καιρῶν. Εἰπὼν γὰρ τὴν κατα σκαφὴν " τῆς μητροπόλεως, καὶ τὸν περὶ τούτων ἀπαρτίσας λόγον, καὶ μέλλων εἰς τὸν περὶ τῆς συντε λείας ἐκβαίνειν, ἐπήγαγε, Τότε καὶ ταῦτα ἐ ἔσται· οὐ et, ni fallor, Arm. 97

183 IN MATTHIEUM HOMIL. Χ. 78 81 σπουδῆς, καὶ οὐ μόνον ἐν κιβωτίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν γῇ και τα κρύπτοντες, παρὸν τῇ τῶν οὐρανῶν αὐτὰ " παρα- δοῦναι φυλακῇ ; Ὡς νῦν γε τὸ αὐτὸ ποιεῖς, οἷον ἂν εἴ τις γεωργὸς σῖτον λαβὼν ὥστε σπεῖραι λιπαρὰν 18 ἄρου- ραν, ἀφεὶς τὴν ἄρουραν, εἰς λάκκον τὸν σίτον πάντα κατορύξῃ, ἵνα μήτε αὐτὸς ἀπολαύσῃ, καὶ ὁ σἶτος διαφθαρείς ἀπόληται. ᾿Αλλὰ τίς ὁ πολὺς το λόγος αυτ τῶν, ὅταν ταῦτα ἐγκαλῶμεν ἡμεῖς; Οὐ μικράν τινα παραμυθίαν, φησί, φέρει τὸ εἰδέναι, ὅτι μετὰ ἀσφα λείας ἡμῖν ἀπόκειται ἔνδον ἅπαντα. Τὸ μὴ εἰδέναι μὲν οὖν, ὅτι ἀπόκειται, παραμυθία. Εἰ γὰρ καὶ μὴ λιμὸν δέδοικας, ἀλλ' ἕτερα χαλεπώτερα διὰ τὴν ἀπο- θήκην ταύτην δεδοικέναι ἀνάγκη, θανάτους, πολέ- μους, ἐπιβουλάς. Εἰ δὲ λιμός ποτε καταλάβοι, πάλιν ὁ δῆμος ὑπὸ [138] τῆς γαστρός καταναγκαζόμενος, τὴν δεξιὰν ὁπλίζει κατὰ τῆς σῆς 40 οἰκίας. Μάλλον δὲ ὅταν ταῦτα ποιῇς, σὺ καὶ τὸν λιμὸν εἰσάγεις εἰς τὰς πόλεις. καὶ τοῦ λιμοῦ χαλεπώτερον τουτὶ τὸ βάραθρον τῇ σῇ κατασκευάζεις οἰκίᾳ. Λιμοῦ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ οὐκ οἶδά τινας τετελευτηκότας ταχέως· καὶ γὰρ ἔστι πολλὰ πολλαχόθεν ἐπινοῆσαι πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ τούτου παραμυθίαν· διὰ δὲ χρήματα καὶ πλοῦ του καὶ τὰς τοιαύτας πραγματείας, πολλοὺς ἀνῃρη- μένους δείκνυμι, τοὺς μὲν λάθρα, τοὺς δὲ δημοσία. Καὶ πολλῶν μὲν τοιούτων παραδειγμάτων γέμουσιν αξ ὁδοὶ, πολλῶν δὲ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ ἀγοραί. Καὶ τί λέγω τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς ἀγοράς; Καὶ γὰρ τὴν θάλατταν αὐτὴν ὄψει τῶν αἱ- μάτων ἐμπεπλησμένην. Οὐ γὰρ δὴ γῆς ἐκράτησεν " ἡ τυραννίς αὕτη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πέλαγος μετὰ πολλῆς εἰσεκώμασε τῆς παροινίας. Καὶ ὁ μὲν πλεῖ διὰ χρυσὸν, ὁ δὲ σφάττεται δι' αὐτὸ τοῦτο πάλιν· καὶ ἡ αὐτὴ τυ ραννὶς τὸν μὲν ἔμπορον ἐποίησε, τὸν δὲ ἀνδροφόνον. Τί 15 τοίνυν ἀπιστότερον γένοιτ' ἂν τοῦ μαμωνά, ὅταν δι' αὐτὸν ἀποδημῇ καὶ κινδυνεύῃ καὶ σφάττηται ; 'Αλλὰ Τίς ἐλεήσει, φησίν, επαοιδὸν ὀριόδηκτον ; Εδει γὰρ εἰδότας τὴν ὠμὴν τυραννίδα, φεύγειν τὴν δουλείαν, καὶ καταλῦσαι τὸν χαλεπὸν ἔρωτα. Καὶ πῶς, φησί, τοῦτο δυνατόν; Αν ἕτερον εἰσαγάγης ἔρωτα, τὸν τῶν οὐρανῶν. Ὁ γὰρ ἐπιθυμῶν βασιλείας, καταγελάσεται πλεονεξίας· ὁ γενόμενος τοῦ Χριστοῦ δοῦλος, οὐκ ἔστι σε δοῦλος τοῦ μαμωνά, ἀλλὰ καὶ δε- σπότης· τὸν μὲν γὰρ φεύγοντα διώκειν είωθε, τὸν δὲ διώκοντα φεύγειν. " Οὐχ οὕτω τὸν διώκοντα τιμά, ὡς τὸν καταφρονοῦντα αὐτοῦ· οὐδενὸς οὕτω κατα- γελα, ὡς τῶν ἐπιθυμούντων αὐτοῦ· οὐ καταγελᾷ δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ μυρίοις αὐτοὺς περιβάλλει δεσμοῖς. 18 86 82 90 184 19 Λύσωμεν οὖν ἐψέ ποτε τὰς χαλεπες ταύτας σειράς. Τί καταδουλοῖς τὴν λογικὴν ψυχὴν τῇ ἀλόγῳ ὕλῃ, τῇ μητρὶ τῶν μυρίων κακῶν; Αλλ' ὢ τοῦ γέλωτος ! ἡμεῖς μὲν γὰρ αὐτῷ πολεμοῦμεν λόγοις, αὐτὸς δὲ ἡμῖν πολεμεῖ διὰ τῶν ἔργων, καὶ ἄγει πανταχού καὶ περιφέρει, καθάπερ ἀργυρωνήτους καὶ μαστι γίας ἀτιμάζων· οὗ τί γένοιτ' ἂν αἰσχρότερόν τε καὶ ἀτιμότερον; Εἰ γὰρ ὑλῶν ἀναισθήτων οὐ περιγενό- μεθα δ', πῶς τῶν ἀσωμάτων περιεσόμεθα δυνάμεων; εἰ γῆς εὐτελοῦς 88 οὐ καταφρονοῦμεν, καὶ λίθων ἀπερ- ῥιμμένων, πῶς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ὑποτά ξομεν; πῶς σωφροσύνην ἀσκήσομεν ; Εἰ γὰρ ἄργυρος καταλάμπων ἡμᾶς ἐκπλήττει, πότε κάλλος όψεως δυνησόμεθα παραδραμεῖν; Καὶ γὰρ οὕτω τινὲς ἐκδε δομένοι πρὸς ταύτην εἰσὶ τὴν τυραννίδα, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν πάσχειν τι τοῦ χρυσίου τὴν ὄψιν, καὶ χαριεν τιζόμενοι λέγειν, ὅτι καὶ ὀφθαλμοὺς ὠφελεῖ νόμισμα χρυσούν φαινόμενον. ᾿Αλλὰ μὴ παῖζε τοιαῦτα, ἄν- θρωπε· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀδικεῖ ὀφθαλμοὺς, καὶ τοὺς τοῦ σώματος καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ τούτων ἐπιθυμία. Οὗτος γοῦν ὁ χαλεπὸς ἔρως τῶν παρθένων ἐκείνων τὰς λαμπάδας έσβεσε, καὶ τοῦ νυμφῶνος ἐξέβαλεν. [139] Αὕτη ἡ ὄψις, ἡ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὠφε λοῦσα, καθὼς ἔφης ", τὸν ἄθλιον Ἰούδαν οὐκ ἀφῆκεν ἀκοῦσαι τῆς δεσποτικῆς φωνῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς βρόχον ἤγαγε, καὶ μέσον λακίσαι οι ἐποίησε, καὶ μετ' ἐκεῖνα πάντα εἰς γέενναν παρέπεμψε. Τί τοίνυν ταύτης παρανομώτερον γένοιτ' ἄν; τί δὲ φρικωδέστερον ; οὐ τῆς ὕλης τῶν χρημάτων λέγω, ἀλλὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτ τῶν τῆς ἀκαίρου καὶ μανικῆς. Καὶ γὰρ αἱμάτων ἀνθρω πίνων στάζει, καὶ φόνον να βλέπει, καὶ θηρίου παντός ἐστι χαλεπωτέρα, κατασπαράττουσα 33 τοὺς ἐμπεσόν· τας, καὶ ὅ πολλῷ χεῖρόν ἐστιν, οὐδὲ τῶν σπαραγμῶν ἀφίησιν αἰσθάνεσθαι τούτων. Δέον γὰρ οὕτω " τοὺς τὰ τοιαῦτα πάσχοντας, καὶ πρὸς τοὺς παριόντας χεῖρα ἐκτείνειν, καὶ εἰς συμμαχίαν καλεῖν, οἱ δὲ καὶ χάριν ἔχουσι τούτων τῶν ἑλκηθμῶν · οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἐννοοῦντες, φύγωμεν τὴν ἀνίατον νόσον, θεραπεύσωμεν αὐτῆς τὰ δήγματα, καὶ μακρὰν ἀποστῶμεν τῆς τοιαύτης λύπης· ἵνα καὶ ἐνταῦθα ἀσφαλῆ καὶ ἀτάραχον ζήσωμεν βίον, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν θησαυρών 30 - ὧν γέ- νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν] χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν, καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 87 * αὐτά om. Εdd. 98 λιπαράν] εἰς λιπαράν Α. Β. το πολύς] ψυχρός Γ. 80 σῆς om. Edd. οι εἰσάγεις εἰσφέρεις edd. ε ἐκράτησε ] add. μόνον Ed. • ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων. Α. 86 εἰσάγης Α. F. ε ἔσται Ε. Ge. p p. και om. Α. Β. Interpp. legisse videntur Οὐδένα οὕτω τιμᾷ, ὡς.. περι- γενόμεθα Α. Γ. γῆς εὐτελους] Sic omnes codd. Ge. Arm. τῆς εὐτελοῦς ύλης] Sav. Mor. et, sublatis uncis, Ben. 89 xal om. A. B. F. το ἔφη;] σὺ φής Β. φησί Α. φασί (. οι λακῆσαι Β. D. F. ἐποίησε] πεποίηκε Εdd. Οι φόνιον Α. Β D. κατασπαράττουσα] Sic Ε. σπαράττουσα Α. Β. cateri καὶ σπα ράττουσα. Μox και ante % om. C. F. οὕτω] ὑπό Α. τοὺς τά om. C. D. Ε. F. 95 Ελκυσμῶν Ε. et corr. 13. σπαραγμῶν gloss. in mar. D. * θησαυρῶν] ἀγαθῶν Β. Γ. ὧν ἐπιτυχεῖν om. C. D. E. F. Ge. Arm. 94 93 ΟΜΙΛΙΑ 1. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βαπτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰου δαίας, καὶ λέγων· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. α'. Ποίαις ἡμέραις ἐκείναις; Οὐδὲ γὰρ τότε, ἡνίκα παῖς ἦν, καὶ εἰς Ναζαρέτ ἦλθεν, ἀλλὰ μετὰ τριά- κοντα έτη παραγίνεται ὁ Ιωάννης, καθὼς καὶ ὁ Λου- και μαρτυρεῖ. Πῶς οὖν φησιν, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις; Εθος ἀεὶ τῇ Γραφῇ τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ· οὐχ ὅταν τὰ ἐν τῷ ἑξῆς χρόνῳ συμβαίνοντα οι καταστροφήν F. Ε. ν καὶ ταῦτα] τὰ καὶ τὰ Εp. λέγῃ μόνον, ἀλλ' ὅταν καὶ τὰ πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν ἐκβησόμενα. Οὕτω γοῦν καὶ ἡνίκα ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν αὐτῷ καθημένῳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ, καὶ περὶ τῆς παρουσίας αὐτοῦ μαθεῖν ἐζήτουν, καὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἁλώσεως· καίτοιγε ἴστε ὅσον τὸ μέσον ἑκατέρων τῶν καιρῶν. Εἰπὼν γὰρ τὴν κατα σκαφὴν " τῆς μητροπόλεως, καὶ τὸν περὶ τούτων ἀπαρτίσας λόγον, καὶ μέλλων εἰς τὸν περὶ τῆς συντε λείας ἐκβαίνειν, ἐπήγαγε, Τότε καὶ ταῦτα ἐ ἔσται· οὐ et, ni fallor, Arm. 97

183 IN MATTHIEUM HOMIL. Χ. 78 81 σπουδῆς, καὶ οὐ μόνον ἐν κιβωτίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν γῇ και τα κρύπτοντες, παρὸν τῇ τῶν οὐρανῶν αὐτὰ " παρα- δοῦναι φυλακῇ ; Ὡς νῦν γε τὸ αὐτὸ ποιεῖς, οἷον ἂν εἴ τις γεωργὸς σῖτον λαβὼν ὥστε σπεῖραι λιπαρὰν 18 ἄρου- ραν, ἀφεὶς τὴν ἄρουραν, εἰς λάκκον τὸν σίτον πάντα κατορύξῃ, ἵνα μήτε αὐτὸς ἀπολαύσῃ, καὶ ὁ σἶτος διαφθαρείς ἀπόληται. ᾿Αλλὰ τίς ὁ πολὺς το λόγος αυτ τῶν, ὅταν ταῦτα ἐγκαλῶμεν ἡμεῖς; Οὐ μικράν τινα παραμυθίαν, φησί, φέρει τὸ εἰδέναι, ὅτι μετὰ ἀσφα λείας ἡμῖν ἀπόκειται ἔνδον ἅπαντα. Τὸ μὴ εἰδέναι μὲν οὖν, ὅτι ἀπόκειται, παραμυθία. Εἰ γὰρ καὶ μὴ λιμὸν δέδοικας, ἀλλ' ἕτερα χαλεπώτερα διὰ τὴν ἀπο- θήκην ταύτην δεδοικέναι ἀνάγκη, θανάτους, πολέ- μους, ἐπιβουλάς. Εἰ δὲ λιμός ποτε καταλάβοι, πάλιν ὁ δῆμος ὑπὸ [138] τῆς γαστρός καταναγκαζόμενος, τὴν δεξιὰν ὁπλίζει κατὰ τῆς σῆς 40 οἰκίας. Μάλλον δὲ ὅταν ταῦτα ποιῇς, σὺ καὶ τὸν λιμὸν εἰσάγεις εἰς τὰς πόλεις. καὶ τοῦ λιμοῦ χαλεπώτερον τουτὶ τὸ βάραθρον τῇ σῇ κατασκευάζεις οἰκίᾳ. Λιμοῦ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ οὐκ οἶδά τινας τετελευτηκότας ταχέως· καὶ γὰρ ἔστι πολλὰ πολλαχόθεν ἐπινοῆσαι πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ τούτου παραμυθίαν· διὰ δὲ χρήματα καὶ πλοῦ του καὶ τὰς τοιαύτας πραγματείας, πολλοὺς ἀνῃρη- μένους δείκνυμι, τοὺς μὲν λάθρα, τοὺς δὲ δημοσία. Καὶ πολλῶν μὲν τοιούτων παραδειγμάτων γέμουσιν αξ ὁδοὶ, πολλῶν δὲ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ ἀγοραί. Καὶ τί λέγω τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς ἀγοράς; Καὶ γὰρ τὴν θάλατταν αὐτὴν ὄψει τῶν αἱ- μάτων ἐμπεπλησμένην. Οὐ γὰρ δὴ γῆς ἐκράτησεν " ἡ τυραννίς αὕτη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πέλαγος μετὰ πολλῆς εἰσεκώμασε τῆς παροινίας. Καὶ ὁ μὲν πλεῖ διὰ χρυσὸν, ὁ δὲ σφάττεται δι' αὐτὸ τοῦτο πάλιν· καὶ ἡ αὐτὴ τυ ραννὶς τὸν μὲν ἔμπορον ἐποίησε, τὸν δὲ ἀνδροφόνον. Τί 15 τοίνυν ἀπιστότερον γένοιτ' ἂν τοῦ μαμωνά, ὅταν δι' αὐτὸν ἀποδημῇ καὶ κινδυνεύῃ καὶ σφάττηται ; 'Αλλὰ Τίς ἐλεήσει, φησίν, επαοιδὸν ὀριόδηκτον ; Εδει γὰρ εἰδότας τὴν ὠμὴν τυραννίδα, φεύγειν τὴν δουλείαν, καὶ καταλῦσαι τὸν χαλεπὸν ἔρωτα. Καὶ πῶς, φησί, τοῦτο δυνατόν; Αν ἕτερον εἰσαγάγης ἔρωτα, τὸν τῶν οὐρανῶν. Ὁ γὰρ ἐπιθυμῶν βασιλείας, καταγελάσεται πλεονεξίας· ὁ γενόμενος τοῦ Χριστοῦ δοῦλος, οὐκ ἔστι σε δοῦλος τοῦ μαμωνά, ἀλλὰ καὶ δε- σπότης· τὸν μὲν γὰρ φεύγοντα διώκειν είωθε, τὸν δὲ διώκοντα φεύγειν. " Οὐχ οὕτω τὸν διώκοντα τιμά, ὡς τὸν καταφρονοῦντα αὐτοῦ· οὐδενὸς οὕτω κατα- γελα, ὡς τῶν ἐπιθυμούντων αὐτοῦ· οὐ καταγελᾷ δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ μυρίοις αὐτοὺς περιβάλλει δεσμοῖς. 18 86 82 90 184 19 Λύσωμεν οὖν ἐψέ ποτε τὰς χαλεπες ταύτας σειράς. Τί καταδουλοῖς τὴν λογικὴν ψυχὴν τῇ ἀλόγῳ ὕλῃ, τῇ μητρὶ τῶν μυρίων κακῶν; Αλλ' ὢ τοῦ γέλωτος ! ἡμεῖς μὲν γὰρ αὐτῷ πολεμοῦμεν λόγοις, αὐτὸς δὲ ἡμῖν πολεμεῖ διὰ τῶν ἔργων, καὶ ἄγει πανταχού καὶ περιφέρει, καθάπερ ἀργυρωνήτους καὶ μαστι γίας ἀτιμάζων· οὗ τί γένοιτ' ἂν αἰσχρότερόν τε καὶ ἀτιμότερον; Εἰ γὰρ ὑλῶν ἀναισθήτων οὐ περιγενό- μεθα δ', πῶς τῶν ἀσωμάτων περιεσόμεθα δυνάμεων; εἰ γῆς εὐτελοῦς 88 οὐ καταφρονοῦμεν, καὶ λίθων ἀπερ- ῥιμμένων, πῶς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ὑποτά ξομεν; πῶς σωφροσύνην ἀσκήσομεν ; Εἰ γὰρ ἄργυρος καταλάμπων ἡμᾶς ἐκπλήττει, πότε κάλλος όψεως δυνησόμεθα παραδραμεῖν; Καὶ γὰρ οὕτω τινὲς ἐκδε δομένοι πρὸς ταύτην εἰσὶ τὴν τυραννίδα, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν πάσχειν τι τοῦ χρυσίου τὴν ὄψιν, καὶ χαριεν τιζόμενοι λέγειν, ὅτι καὶ ὀφθαλμοὺς ὠφελεῖ νόμισμα χρυσούν φαινόμενον. ᾿Αλλὰ μὴ παῖζε τοιαῦτα, ἄν- θρωπε· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀδικεῖ ὀφθαλμοὺς, καὶ τοὺς τοῦ σώματος καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ τούτων ἐπιθυμία. Οὗτος γοῦν ὁ χαλεπὸς ἔρως τῶν παρθένων ἐκείνων τὰς λαμπάδας έσβεσε, καὶ τοῦ νυμφῶνος ἐξέβαλεν. [139] Αὕτη ἡ ὄψις, ἡ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὠφε λοῦσα, καθὼς ἔφης ", τὸν ἄθλιον Ἰούδαν οὐκ ἀφῆκεν ἀκοῦσαι τῆς δεσποτικῆς φωνῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς βρόχον ἤγαγε, καὶ μέσον λακίσαι οι ἐποίησε, καὶ μετ' ἐκεῖνα πάντα εἰς γέενναν παρέπεμψε. Τί τοίνυν ταύτης παρανομώτερον γένοιτ' ἄν; τί δὲ φρικωδέστερον ; οὐ τῆς ὕλης τῶν χρημάτων λέγω, ἀλλὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτ τῶν τῆς ἀκαίρου καὶ μανικῆς. Καὶ γὰρ αἱμάτων ἀνθρω πίνων στάζει, καὶ φόνον να βλέπει, καὶ θηρίου παντός ἐστι χαλεπωτέρα, κατασπαράττουσα 33 τοὺς ἐμπεσόν· τας, καὶ ὅ πολλῷ χεῖρόν ἐστιν, οὐδὲ τῶν σπαραγμῶν ἀφίησιν αἰσθάνεσθαι τούτων. Δέον γὰρ οὕτω " τοὺς τὰ τοιαῦτα πάσχοντας, καὶ πρὸς τοὺς παριόντας χεῖρα ἐκτείνειν, καὶ εἰς συμμαχίαν καλεῖν, οἱ δὲ καὶ χάριν ἔχουσι τούτων τῶν ἑλκηθμῶν · οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἐννοοῦντες, φύγωμεν τὴν ἀνίατον νόσον, θεραπεύσωμεν αὐτῆς τὰ δήγματα, καὶ μακρὰν ἀποστῶμεν τῆς τοιαύτης λύπης· ἵνα καὶ ἐνταῦθα ἀσφαλῆ καὶ ἀτάραχον ζήσωμεν βίον, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν θησαυρών 30 - ὧν γέ- νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν] χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν, καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 87 * αὐτά om. Εdd. 98 λιπαράν] εἰς λιπαράν Α. Β. το πολύς] ψυχρός Γ. 80 σῆς om. Edd. οι εἰσάγεις εἰσφέρεις edd. ε ἐκράτησε ] add. μόνον Ed. • ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων. Α. 86 εἰσάγης Α. F. ε ἔσται Ε. Ge. p p. και om. Α. Β. Interpp. legisse videntur Οὐδένα οὕτω τιμᾷ, ὡς.. περι- γενόμεθα Α. Γ. γῆς εὐτελους] Sic omnes codd. Ge. Arm. τῆς εὐτελοῦς ύλης] Sav. Mor. et, sublatis uncis, Ben. 89 xal om. A. B. F. το ἔφη;] σὺ φής Β. φησί Α. φασί (. οι λακῆσαι Β. D. F. ἐποίησε] πεποίηκε Εdd. Οι φόνιον Α. Β D. κατασπαράττουσα] Sic Ε. σπαράττουσα Α. Β. cateri καὶ σπα ράττουσα. Μox και ante % om. C. F. οὕτω] ὑπό Α. τοὺς τά om. C. D. Ε. F. 95 Ελκυσμῶν Ε. et corr. 13. σπαραγμῶν gloss. in mar. D. * θησαυρῶν] ἀγαθῶν Β. Γ. ὧν ἐπιτυχεῖν om. C. D. E. F. Ge. Arm. 94 93 ΟΜΙΛΙΑ 1. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βαπτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰου δαίας, καὶ λέγων· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. α'. Ποίαις ἡμέραις ἐκείναις; Οὐδὲ γὰρ τότε, ἡνίκα παῖς ἦν, καὶ εἰς Ναζαρέτ ἦλθεν, ἀλλὰ μετὰ τριά- κοντα έτη παραγίνεται ὁ Ιωάννης, καθὼς καὶ ὁ Λου- και μαρτυρεῖ. Πῶς οὖν φησιν, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις; Εθος ἀεὶ τῇ Γραφῇ τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ· οὐχ ὅταν τὰ ἐν τῷ ἑξῆς χρόνῳ συμβαίνοντα οι καταστροφήν F. Ε. ν καὶ ταῦτα] τὰ καὶ τὰ Εp. λέγῃ μόνον, ἀλλ' ὅταν καὶ τὰ πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν ἐκβησόμενα. Οὕτω γοῦν καὶ ἡνίκα ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν αὐτῷ καθημένῳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ, καὶ περὶ τῆς παρουσίας αὐτοῦ μαθεῖν ἐζήτουν, καὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἁλώσεως· καίτοιγε ἴστε ὅσον τὸ μέσον ἑκατέρων τῶν καιρῶν. Εἰπὼν γὰρ τὴν κατα σκαφὴν " τῆς μητροπόλεως, καὶ τὸν περὶ τούτων ἀπαρτίσας λόγον, καὶ μέλλων εἰς τὸν περὶ τῆς συντε λείας ἐκβαίνειν, ἐπήγαγε, Τότε καὶ ταῦτα ἐ ἔσται· οὐ et, ni fallor, Arm. 97

183 IN MATTHIEUM HOMIL. Χ. 78 81 σπουδῆς, καὶ οὐ μόνον ἐν κιβωτίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν γῇ και τα κρύπτοντες, παρὸν τῇ τῶν οὐρανῶν αὐτὰ " παρα- δοῦναι φυλακῇ ; Ὡς νῦν γε τὸ αὐτὸ ποιεῖς, οἷον ἂν εἴ τις γεωργὸς σῖτον λαβὼν ὥστε σπεῖραι λιπαρὰν 18 ἄρου- ραν, ἀφεὶς τὴν ἄρουραν, εἰς λάκκον τὸν σίτον πάντα κατορύξῃ, ἵνα μήτε αὐτὸς ἀπολαύσῃ, καὶ ὁ σἶτος διαφθαρείς ἀπόληται. ᾿Αλλὰ τίς ὁ πολὺς το λόγος αυτ τῶν, ὅταν ταῦτα ἐγκαλῶμεν ἡμεῖς; Οὐ μικράν τινα παραμυθίαν, φησί, φέρει τὸ εἰδέναι, ὅτι μετὰ ἀσφα λείας ἡμῖν ἀπόκειται ἔνδον ἅπαντα. Τὸ μὴ εἰδέναι μὲν οὖν, ὅτι ἀπόκειται, παραμυθία. Εἰ γὰρ καὶ μὴ λιμὸν δέδοικας, ἀλλ' ἕτερα χαλεπώτερα διὰ τὴν ἀπο- θήκην ταύτην δεδοικέναι ἀνάγκη, θανάτους, πολέ- μους, ἐπιβουλάς. Εἰ δὲ λιμός ποτε καταλάβοι, πάλιν ὁ δῆμος ὑπὸ [138] τῆς γαστρός καταναγκαζόμενος, τὴν δεξιὰν ὁπλίζει κατὰ τῆς σῆς 40 οἰκίας. Μάλλον δὲ ὅταν ταῦτα ποιῇς, σὺ καὶ τὸν λιμὸν εἰσάγεις εἰς τὰς πόλεις. καὶ τοῦ λιμοῦ χαλεπώτερον τουτὶ τὸ βάραθρον τῇ σῇ κατασκευάζεις οἰκίᾳ. Λιμοῦ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ οὐκ οἶδά τινας τετελευτηκότας ταχέως· καὶ γὰρ ἔστι πολλὰ πολλαχόθεν ἐπινοῆσαι πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ τούτου παραμυθίαν· διὰ δὲ χρήματα καὶ πλοῦ του καὶ τὰς τοιαύτας πραγματείας, πολλοὺς ἀνῃρη- μένους δείκνυμι, τοὺς μὲν λάθρα, τοὺς δὲ δημοσία. Καὶ πολλῶν μὲν τοιούτων παραδειγμάτων γέμουσιν αξ ὁδοὶ, πολλῶν δὲ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ ἀγοραί. Καὶ τί λέγω τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς ἀγοράς; Καὶ γὰρ τὴν θάλατταν αὐτὴν ὄψει τῶν αἱ- μάτων ἐμπεπλησμένην. Οὐ γὰρ δὴ γῆς ἐκράτησεν " ἡ τυραννίς αὕτη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πέλαγος μετὰ πολλῆς εἰσεκώμασε τῆς παροινίας. Καὶ ὁ μὲν πλεῖ διὰ χρυσὸν, ὁ δὲ σφάττεται δι' αὐτὸ τοῦτο πάλιν· καὶ ἡ αὐτὴ τυ ραννὶς τὸν μὲν ἔμπορον ἐποίησε, τὸν δὲ ἀνδροφόνον. Τί 15 τοίνυν ἀπιστότερον γένοιτ' ἂν τοῦ μαμωνά, ὅταν δι' αὐτὸν ἀποδημῇ καὶ κινδυνεύῃ καὶ σφάττηται ; 'Αλλὰ Τίς ἐλεήσει, φησίν, επαοιδὸν ὀριόδηκτον ; Εδει γὰρ εἰδότας τὴν ὠμὴν τυραννίδα, φεύγειν τὴν δουλείαν, καὶ καταλῦσαι τὸν χαλεπὸν ἔρωτα. Καὶ πῶς, φησί, τοῦτο δυνατόν; Αν ἕτερον εἰσαγάγης ἔρωτα, τὸν τῶν οὐρανῶν. Ὁ γὰρ ἐπιθυμῶν βασιλείας, καταγελάσεται πλεονεξίας· ὁ γενόμενος τοῦ Χριστοῦ δοῦλος, οὐκ ἔστι σε δοῦλος τοῦ μαμωνά, ἀλλὰ καὶ δε- σπότης· τὸν μὲν γὰρ φεύγοντα διώκειν είωθε, τὸν δὲ διώκοντα φεύγειν. " Οὐχ οὕτω τὸν διώκοντα τιμά, ὡς τὸν καταφρονοῦντα αὐτοῦ· οὐδενὸς οὕτω κατα- γελα, ὡς τῶν ἐπιθυμούντων αὐτοῦ· οὐ καταγελᾷ δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ μυρίοις αὐτοὺς περιβάλλει δεσμοῖς. 18 86 82 90 184 19 Λύσωμεν οὖν ἐψέ ποτε τὰς χαλεπες ταύτας σειράς. Τί καταδουλοῖς τὴν λογικὴν ψυχὴν τῇ ἀλόγῳ ὕλῃ, τῇ μητρὶ τῶν μυρίων κακῶν; Αλλ' ὢ τοῦ γέλωτος ! ἡμεῖς μὲν γὰρ αὐτῷ πολεμοῦμεν λόγοις, αὐτὸς δὲ ἡμῖν πολεμεῖ διὰ τῶν ἔργων, καὶ ἄγει πανταχού καὶ περιφέρει, καθάπερ ἀργυρωνήτους καὶ μαστι γίας ἀτιμάζων· οὗ τί γένοιτ' ἂν αἰσχρότερόν τε καὶ ἀτιμότερον; Εἰ γὰρ ὑλῶν ἀναισθήτων οὐ περιγενό- μεθα δ', πῶς τῶν ἀσωμάτων περιεσόμεθα δυνάμεων; εἰ γῆς εὐτελοῦς 88 οὐ καταφρονοῦμεν, καὶ λίθων ἀπερ- ῥιμμένων, πῶς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ὑποτά ξομεν; πῶς σωφροσύνην ἀσκήσομεν ; Εἰ γὰρ ἄργυρος καταλάμπων ἡμᾶς ἐκπλήττει, πότε κάλλος όψεως δυνησόμεθα παραδραμεῖν; Καὶ γὰρ οὕτω τινὲς ἐκδε δομένοι πρὸς ταύτην εἰσὶ τὴν τυραννίδα, ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν πάσχειν τι τοῦ χρυσίου τὴν ὄψιν, καὶ χαριεν τιζόμενοι λέγειν, ὅτι καὶ ὀφθαλμοὺς ὠφελεῖ νόμισμα χρυσούν φαινόμενον. ᾿Αλλὰ μὴ παῖζε τοιαῦτα, ἄν- θρωπε· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀδικεῖ ὀφθαλμοὺς, καὶ τοὺς τοῦ σώματος καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ τούτων ἐπιθυμία. Οὗτος γοῦν ὁ χαλεπὸς ἔρως τῶν παρθένων ἐκείνων τὰς λαμπάδας έσβεσε, καὶ τοῦ νυμφῶνος ἐξέβαλεν. [139] Αὕτη ἡ ὄψις, ἡ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὠφε λοῦσα, καθὼς ἔφης ", τὸν ἄθλιον Ἰούδαν οὐκ ἀφῆκεν ἀκοῦσαι τῆς δεσποτικῆς φωνῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς βρόχον ἤγαγε, καὶ μέσον λακίσαι οι ἐποίησε, καὶ μετ' ἐκεῖνα πάντα εἰς γέενναν παρέπεμψε. Τί τοίνυν ταύτης παρανομώτερον γένοιτ' ἄν; τί δὲ φρικωδέστερον ; οὐ τῆς ὕλης τῶν χρημάτων λέγω, ἀλλὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτ τῶν τῆς ἀκαίρου καὶ μανικῆς. Καὶ γὰρ αἱμάτων ἀνθρω πίνων στάζει, καὶ φόνον να βλέπει, καὶ θηρίου παντός ἐστι χαλεπωτέρα, κατασπαράττουσα 33 τοὺς ἐμπεσόν· τας, καὶ ὅ πολλῷ χεῖρόν ἐστιν, οὐδὲ τῶν σπαραγμῶν ἀφίησιν αἰσθάνεσθαι τούτων. Δέον γὰρ οὕτω " τοὺς τὰ τοιαῦτα πάσχοντας, καὶ πρὸς τοὺς παριόντας χεῖρα ἐκτείνειν, καὶ εἰς συμμαχίαν καλεῖν, οἱ δὲ καὶ χάριν ἔχουσι τούτων τῶν ἑλκηθμῶν · οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἐννοοῦντες, φύγωμεν τὴν ἀνίατον νόσον, θεραπεύσωμεν αὐτῆς τὰ δήγματα, καὶ μακρὰν ἀποστῶμεν τῆς τοιαύτης λύπης· ἵνα καὶ ἐνταῦθα ἀσφαλῆ καὶ ἀτάραχον ζήσωμεν βίον, καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν θησαυρών 30 - ὧν γέ- νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν] χάριτι καὶ φιλανθρω πίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν, καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 87 * αὐτά om. Εdd. 98 λιπαράν] εἰς λιπαράν Α. Β. το πολύς] ψυχρός Γ. 80 σῆς om. Edd. οι εἰσάγεις εἰσφέρεις edd. ε ἐκράτησε ] add. μόνον Ed. • ΗΘΙΚΟΝ. Κατὰ φιλαργύρων. Α. 86 εἰσάγης Α. F. ε ἔσται Ε. Ge. p p. και om. Α. Β. Interpp. legisse videntur Οὐδένα οὕτω τιμᾷ, ὡς.. περι- γενόμεθα Α. Γ. γῆς εὐτελους] Sic omnes codd. Ge. Arm. τῆς εὐτελοῦς ύλης] Sav. Mor. et, sublatis uncis, Ben. 89 xal om. A. B. F. το ἔφη;] σὺ φής Β. φησί Α. φασί (. οι λακῆσαι Β. D. F. ἐποίησε] πεποίηκε Εdd. Οι φόνιον Α. Β D. κατασπαράττουσα] Sic Ε. σπαράττουσα Α. Β. cateri καὶ σπα ράττουσα. Μox και ante % om. C. F. οὕτω] ὑπό Α. τοὺς τά om. C. D. Ε. F. 95 Ελκυσμῶν Ε. et corr. 13. σπαραγμῶν gloss. in mar. D. * θησαυρῶν] ἀγαθῶν Β. Γ. ὧν ἐπιτυχεῖν om. C. D. E. F. Ge. Arm. 94 93 ΟΜΙΛΙΑ 1. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βαπτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰου δαίας, καὶ λέγων· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. α'. Ποίαις ἡμέραις ἐκείναις; Οὐδὲ γὰρ τότε, ἡνίκα παῖς ἦν, καὶ εἰς Ναζαρέτ ἦλθεν, ἀλλὰ μετὰ τριά- κοντα έτη παραγίνεται ὁ Ιωάννης, καθὼς καὶ ὁ Λου- και μαρτυρεῖ. Πῶς οὖν φησιν, Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις; Εθος ἀεὶ τῇ Γραφῇ τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ· οὐχ ὅταν τὰ ἐν τῷ ἑξῆς χρόνῳ συμβαίνοντα οι καταστροφήν F. Ε. ν καὶ ταῦτα] τὰ καὶ τὰ Εp. λέγῃ μόνον, ἀλλ' ὅταν καὶ τὰ πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν ἐκβησόμενα. Οὕτω γοῦν καὶ ἡνίκα ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν αὐτῷ καθημένῳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ, καὶ περὶ τῆς παρουσίας αὐτοῦ μαθεῖν ἐζήτουν, καὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἁλώσεως· καίτοιγε ἴστε ὅσον τὸ μέσον ἑκατέρων τῶν καιρῶν. Εἰπὼν γὰρ τὴν κατα σκαφὴν " τῆς μητροπόλεως, καὶ τὸν περὶ τούτων ἀπαρτίσας λόγον, καὶ μέλλων εἰς τὸν περὶ τῆς συντε λείας ἐκβαίνειν, ἐπήγαγε, Τότε καὶ ταῦτα ἐ ἔσται· οὐ et, ni fallor, Arm. 97

185 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. συνάγων τοὺς χρόνους τῷ, Τότε, εἰπεῖν, ἀλλ' ἐκεῖνον μόνον δηλῶν τὸν καιρὸν, ἐν ᾧ ταῦτα συμβήσεται ἔμελλεν. "Οπερ καὶ νῦν ποιεῖ λέγων· Ἐν ταῖς ἡμέ ραις ἐκείναις. Οὐ γὰρ τὰς ἑξῆς δηλῶν τοῦτο τέθει κεν, ἀλλ' ἐκείνας, ἐν οἷς ταῦτα συμβαίνειν ἔμελλεν, Ο διηγήσασθαι [140] παρεσκευάζετο. Καὶ τίνος ένε κεν μετὰ τριάκοντα έτη, φησίν, ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς; Λύειν τὸν νόμον ἔμελλε μετὰ τὸ βάπτισμα τοῦτο λοιπόν · διὰ τοῦτο μέχρι ταύτης τῆς ἡλικίας τῆς πάντα δεχομένης τὰ ἁμαρτήματα, μένει αὐτὸν πληρῶν ἅπαντα, ἵνα μηδεὶς λέγῃ, ὅτι διὰ τὸ μὴ δύνασθαι αὐτὸν πληρῶσαι ἔλυσεν. Οὐδὲ γὰρ ἀεὶ πάντα ἡμῖν ἐπιτίθεται τὰ πάθη· ἀλλ' ἐν μὲν τῇ πρώτῃ ἡλικίᾳ πολὺ τὸ ἀνόητον καὶ μικρόψυχον, ἐν δὲ τῇ μετ' ἐκείνην σφοδροτέρα ἡ ἡδονὴ, καὶ μετὰ ταύτην πάλιν ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία. Διὰ τοῦτο πᾶσαν τὴν ἡλικίαν ἀναμείνας, καὶ διὰ πάσης πλη- ρώσας αὐτὸν, οὕτως ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται, ὕστε ρον αὐτὸ ἐπιτιθεὶς τῇ τῶν ἄλλων ἐντολῶν ἐκπληρώ- σει. Οτι γὰρ τοῦτο ἔσχατον ἦν αὐτῷ κατόρθωμα τῶν νομίμων, ἄκουσον τί φησιν· Οὕτω γὰρ πρός πον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· πάντα ἠνύσαμεν τὰ νο- μικά, οὐδὲ μίαν παρέβημεν ἐντολήν. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο περιλείπεται 3 μόνον, δεῖ καὶ τοῦτο προσθεῖναι, καὶ οὕτω πᾶσαν πληρώσομεν τὴν δικαιοσύνην. Δικαιοσύ τὴν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐκπλήρωσιν καλεῖ τῶν ἐντολῶν ἁπατῶν. Ἀλλ' ὅτι μὲν ὁ Χριστὸς διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθε, δῆλον ἐκ τούτου. Τίνος δὲ ἕνεκεν τὸ βάπτισμα αὐτῷ ἐπενοήθη τοῦτο; Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ οἴκοθεν ὁ Ζαχαρίου παῖς, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ κινήσαντος αὐτὸν, ἐπὶ τοῦτο ἦλθε, καὶ ὁ Λουκᾶς αὐτὸ δηλοῖ λέ γων, 'Ρῆμα Κυρίου ἐγένετο ἐπ' αὐτὸν, τουτέστι, πρόσταγμα. Καὶ αὐτὸς δέ φησιν· Ὁ ἀποστείλας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐπ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Τίνος οὖν ἔκεκεν ἐπέμφθη βαπτί ζειν; Πάλιν καὶ τοῦτο ὁ Βαπτιστής δῆλον ἡμῖν ποιεῖ, λέγων, ὅτι Ἐγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐν ὕδατι βαπτίζων. Καὶ εἰ αὕτη μόνη ἡ αἰτία, πῶς φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι Ηλθεν εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, κηρύσ σων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Καίτοιγε οὐκ εἶχεν ἄφεσιν, ἀλλὰ τοῦτο τὸ δῶρον τοῦ μετὰ ταῦτα δοθέντος βαπτίσματος ἦν· ἐν τούτῳ γὰρ συνετάφημεν, καὶ ὁ παλαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος τότε συνεσταυρώθη, καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ οὐδαμοῦ φαί- νεται ἄφεσις οὖσα· πανταχοῦ γὰρ τῷ αἵματι αὐτοῦ τοῦτο λογίζεται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Ἀλλ' ἀπελούσασθε, ἀλλ' ἡγιάσθητε, οὐ διὰ τοῦ βαπτί· σματος Ἰωάννου, ἀλλ' Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν· Ιωάννης μὲν ἐκήρυξε βάπτισμα μετανοίας· καὶ οὐ λέγει, Αφ έσεως· Ινα πιστεύσωσιν εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτόν. Οὔπω γὰρ τῆς θυσίας προσενηνεγμένης, οὐδὲ τοῦ πνεύματος καταβάντος, οὐδὲ τῆς ἁμαρτίας λυ θείσης, οὐδὲ τῆς ἔχθρας ἀνῃρημένης, οὐδὲ τῆς κατάρας ἀφανισθείσης, πῶς ἔμελλεν ἄφεσις γίνε σθαι; β'.Τί οὖν ἐστι τὸ, Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Αγνώμο- νες ἦσαν [141] οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τῶν οἰκείων οὐδέποτε ᾐσθάνοντο ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ τοῖς ἐσχάτοις ὄντες ὑπεύθυνοι κακοῖς, ἐδικαίουν ἑαυτοὺς πανταχοῦ· ὅπερ αὐτοὺς μάλιστα ἀπώλεσε, καὶ τῆς πίστεως απήγαγε. Τοῦτο γοῦν ὅ καὶ ὁ Παῦλος ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν, · ὅτι Αγνοοῦντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ τὴν ἰδίαν ζητοῦντες στῆσαι, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦ μεν, "Οτι ἔθνη, τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, 6 186 κατέλαβε δικαιοσύνην Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμων δικαιοσύνης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Διατί; Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως, ἀλλ' ὡς ἐξ ἔργων. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο ἦν τὸ αἴτιον τῶν κακῶν, ταραγί νεται ὁ Ἰωάννης, οὐδὲν ἕτερον ποιῶν, ἢ εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς ἄγων τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων. Τούτο γούν καὶ τὸ σχῆμα αὐτοῦ ἐδήλου, μετανοίας καὶ ἐξαμε λογήσεως ὅν. Τοῦτο καὶ τὸ κήρυγμα ἐδείκνυ· οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔλεγεν, ἀλλ' ἡ ὅτι, Ποιήσατε καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὴ καταγινώ σκειν τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων, ὡς καὶ Παύλος ἐδήλωσεν, ἀποσκιρτᾷν αὐτοὺς ἐποίει ὁ τοῦ Χριστοῦ· τὸ δὲ εἰς ἔννοιαν ἔρχεσθαι, εἰς ἐπιθυμίαν καθίστη τοῦ τὸν λυτρωτὴν ἐπιζητεῖν καὶ τῆς ἀφέσεως ἐπιθυμεῖν· τοῦτο ἦλθε κατασκευάζων Ἰωάννης, και πείθων αὐτοὺς μετανοεῖν· οὐχ ἵνα κολασθώσιν, ἀλλ' ἵνα τῇ μετανοίᾳ γενόμενοι ταπεινότεροι, καὶ κατα γνόντες ἑαυτῶν, εἰς τὸ λαβεῖν τὴν ἄφεσιν δράμωσιν. "Ορα γοῦν πῶς αὐτὸ τέθεικεν ἀκριβῶς. Εἰπὼν γὰρ ότι, Ήλθε κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, ἐπήγαγεν, Εἰς ἄφεσιν· ὡς ανεῖ ἔλεγε· διὰ τοῦτο αὐτοὺς ἔπειθεν ὁμολογεῖν καὶ μετανοεῖν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν, οὐχ ἵνα κολασθώ σιν, ἀλλ᾽ ἵνα εὐκολώτερον τὴν μετὰ ταῦτα ἄφεσιν δέξωνται. Εἰ μὴ γὰρ κατέγνωσαν ἑαυτῶν, οὐκ ἂν οὐδὲ τὴν χάριν ᾔτησαν· μὴ ζητοῦντες δὲ, οὐκ ἂν 10 τῆς ἀφέσεως ἔτυχον. Ὥστε τούτῳ ἐκεῖνο 11 Брашо ποίει “ τὸ βάπτισμα· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ίνα πάτευ σωσιν εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν, μετά τῆς εἰρημένης καὶ ταύτην ἑτέραν αἰτίαν τιθεὶς του βα πτίσματος. Οὐδὲ γὰρ ἴσον ἦν περιέναι τὰς οἰκίας. καὶ περιάγειν τὸν Χριστὸν τῆς χειρὸς λαβόμενον, καὶ λέγειν, Εἰς τοῦτον πιστεύσατε· καὶ πάντων παραγω νομένων καὶ ὁρώντων την μακαρίαν ἐκείνην ἐν εχθῆναι φωνήν, καὶ τὰ ἄλλα ἐπιτελεσθῆναι ἅπαντα. Διὰ τοῦτο ἔρχεται ἐπὶ τὸ βάπτισμα. Καὶ γὰρ καὶ ἡ τοῦ βαπτίζοντος ὑπόληψις, καὶ ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις, πᾶσαν τὴν πόλιν εἶχε, καὶ πρὸς τὸν Ἰορδάνην ἐκάλει, καὶ θέατρον ἐγένετο μέγα. Διὰ τοῦτο αὐτοὺς καὶ παραγενομένους 18 καταστέλ λει, καὶ πείθει μηδὲν μέγα περὶ ἑαυτῶν τάξεσθαι, δεικνὺς τῶν ἐσχάτων ὄντας ὑπευθύ νους κακῶν, εἰ μὴ μετανοήσαιεν, καὶ τοὺς τ γόνους ἀφέντες, καὶ τὸ ἐπ' ἐκείνοις ἀγάλλεσθαι, δέξαιντο ε τὴν παραγινόμενον. Καὶ γὰρ συνεσκίαστο τὰ κατὰ τὸν Χριστὸν τέως, καὶ ἐδόκει τεθνάναι παρά πολλοῖς διὰ τὴν εἰς [142] Βηθλεὲμ γεγενημένην στα γήν. Εἰ γὰρ καὶ δώδεκα ἐτῶν γενόμενος ἐξέφηνεν ἑαυτὸν, ἀλλὰ ταχέως καὶ συνεσκίασε πάλιν· διὰ δη τοῦτο λαμπρῶν ἔδει τῶν προοιμίων καὶ ὑψηλοτέρας ἀρχῆς. Διὸ καὶ πρῶτον τότε & μηδέποτε μ' έχουσαν Ἰουδαίοι, μήτε παρὰ προφητῶν, μήτε παρ' άλλω τινῶν, ἀνακηρύττει λαμπρὰ τῇ φωνῇ, τῶν οὐρανῶν καὶ τῆς ἐκεῖ βασιλείας μεμνημένος, οὐδὲν τὰ περὶ τῆς γῆς λέγων λοιπόν. Βασιλείαν δὲ ἐνταῦθα τὴν το ρουσίαν αὐτοῦ τὴν 11 προτέραν καὶ τὴν ἐσχάτην φησί 10. Καὶ τί τοῦτο πρὸς Ἰουδαίους; φησίν· οὐδὲ γὰρ ἴσασι τί λέγεις. Διὰ γὰρ τοῦτο οὕτω λέγω, φησὶν, ἵνα ὑπὸ τῆς ἀσαφείας τῶν λεγομένων διεγειρόμενοι, ἔλθωσιν εἰς τὸ ζητῆσαι τὸν κηρυττόμενον. Οὕτω γοῦν αὐτοὺς ἐπῆρε ταῖς χρησταῖς ἐλπίσι παραγενομένους. ὡς καὶ τελώνας καὶ στρατιώτας πολλοὺς ἐρωτῶν. τί δεῖ πράττειν, καὶ πῶς τὸν ἑαυτῶν βίον οἰκονομεῖν · ὅπερ ἦν σημεῖον τοῦ τῶν βιωτικῶν λοιπόν 30 ἀπηλλά χθαι πραγμάτων, καὶ πρὸς ἕτερα μείζονα όραν, καὶ τὰ μέλλοντα ὀνειροπολείν. Καὶ γὰρ ἅπαντα αὐτοὺς καὶ τὰ ὁρώμενα καὶ τὰ λεγόμενα εἰς ὑψηλὸν ἦγε φρόνημα. " γ'. Εννόησον γοῦν ἡλίκον ἦν ἰδεῖν ἄνθρωπον μετά τριάκοντα έτη καταβαίνοντα ἀπὸ τῆς ἐρήμου, ἀρχιε ρέως υἱὸν γενόμενον, μηδὲν δεηθέντα τῶν ἀνθρωπί φαντ 8 λοιπόν om. A. Ep. Ge. γάρ om. Α. Β. C. D. E. Ep. 3 παραλείπεται Γ. ἐπ'] πρός Edd. φανερωθῇ Β Γ. γούν] οὖν Α. Β. F. ' ἰδίαν] add. δικαιοσύνην Β. F. * άλλ' om. Α. ἀλλ᾽ ἤ Β. ο ἐποίησε Edd. • καθίστησιν C. D. F. 10 οὐκ ἄν] add. οὐδέ C. Ε. Εp. Η τοῦτο ἐκείνῳ C. D. τοῦτο ἐκεῖνο Ε. et pr. C. 18 προοδοποιεῖ Α. D παραγινομένους Edd. " Sic Α. B. vulgo δέξωνται. 10 οὐδέν] καὶ οὐδέν Β. F. 17 τήν] τήν τε Edd. λέγει τήν Β, cf. p. 173 C. 10 λοιπόν om. Α. Β. F. 13 18 38 φησί om. Α. Β. μηδέπω Α. Β. C 18 χρησταῖς on. Α. Β.

185 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. συνάγων τοὺς χρόνους τῷ, Τότε, εἰπεῖν, ἀλλ' ἐκεῖνον μόνον δηλῶν τὸν καιρὸν, ἐν ᾧ ταῦτα συμβήσεται ἔμελλεν. "Οπερ καὶ νῦν ποιεῖ λέγων· Ἐν ταῖς ἡμέ ραις ἐκείναις. Οὐ γὰρ τὰς ἑξῆς δηλῶν τοῦτο τέθει κεν, ἀλλ' ἐκείνας, ἐν οἷς ταῦτα συμβαίνειν ἔμελλεν, Ο διηγήσασθαι [140] παρεσκευάζετο. Καὶ τίνος ένε κεν μετὰ τριάκοντα έτη, φησίν, ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς; Λύειν τὸν νόμον ἔμελλε μετὰ τὸ βάπτισμα τοῦτο λοιπόν · διὰ τοῦτο μέχρι ταύτης τῆς ἡλικίας τῆς πάντα δεχομένης τὰ ἁμαρτήματα, μένει αὐτὸν πληρῶν ἅπαντα, ἵνα μηδεὶς λέγῃ, ὅτι διὰ τὸ μὴ δύνασθαι αὐτὸν πληρῶσαι ἔλυσεν. Οὐδὲ γὰρ ἀεὶ πάντα ἡμῖν ἐπιτίθεται τὰ πάθη· ἀλλ' ἐν μὲν τῇ πρώτῃ ἡλικίᾳ πολὺ τὸ ἀνόητον καὶ μικρόψυχον, ἐν δὲ τῇ μετ' ἐκείνην σφοδροτέρα ἡ ἡδονὴ, καὶ μετὰ ταύτην πάλιν ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία. Διὰ τοῦτο πᾶσαν τὴν ἡλικίαν ἀναμείνας, καὶ διὰ πάσης πλη- ρώσας αὐτὸν, οὕτως ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται, ὕστε ρον αὐτὸ ἐπιτιθεὶς τῇ τῶν ἄλλων ἐντολῶν ἐκπληρώ- σει. Οτι γὰρ τοῦτο ἔσχατον ἦν αὐτῷ κατόρθωμα τῶν νομίμων, ἄκουσον τί φησιν· Οὕτω γὰρ πρός πον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· πάντα ἠνύσαμεν τὰ νο- μικά, οὐδὲ μίαν παρέβημεν ἐντολήν. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο περιλείπεται 3 μόνον, δεῖ καὶ τοῦτο προσθεῖναι, καὶ οὕτω πᾶσαν πληρώσομεν τὴν δικαιοσύνην. Δικαιοσύ τὴν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐκπλήρωσιν καλεῖ τῶν ἐντολῶν ἁπατῶν. Ἀλλ' ὅτι μὲν ὁ Χριστὸς διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθε, δῆλον ἐκ τούτου. Τίνος δὲ ἕνεκεν τὸ βάπτισμα αὐτῷ ἐπενοήθη τοῦτο; Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ οἴκοθεν ὁ Ζαχαρίου παῖς, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ κινήσαντος αὐτὸν, ἐπὶ τοῦτο ἦλθε, καὶ ὁ Λουκᾶς αὐτὸ δηλοῖ λέ γων, 'Ρῆμα Κυρίου ἐγένετο ἐπ' αὐτὸν, τουτέστι, πρόσταγμα. Καὶ αὐτὸς δέ φησιν· Ὁ ἀποστείλας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐπ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Τίνος οὖν ἔκεκεν ἐπέμφθη βαπτί ζειν; Πάλιν καὶ τοῦτο ὁ Βαπτιστής δῆλον ἡμῖν ποιεῖ, λέγων, ὅτι Ἐγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐν ὕδατι βαπτίζων. Καὶ εἰ αὕτη μόνη ἡ αἰτία, πῶς φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι Ηλθεν εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, κηρύσ σων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Καίτοιγε οὐκ εἶχεν ἄφεσιν, ἀλλὰ τοῦτο τὸ δῶρον τοῦ μετὰ ταῦτα δοθέντος βαπτίσματος ἦν· ἐν τούτῳ γὰρ συνετάφημεν, καὶ ὁ παλαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος τότε συνεσταυρώθη, καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ οὐδαμοῦ φαί- νεται ἄφεσις οὖσα· πανταχοῦ γὰρ τῷ αἵματι αὐτοῦ τοῦτο λογίζεται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Ἀλλ' ἀπελούσασθε, ἀλλ' ἡγιάσθητε, οὐ διὰ τοῦ βαπτί· σματος Ἰωάννου, ἀλλ' Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν· Ιωάννης μὲν ἐκήρυξε βάπτισμα μετανοίας· καὶ οὐ λέγει, Αφ έσεως· Ινα πιστεύσωσιν εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτόν. Οὔπω γὰρ τῆς θυσίας προσενηνεγμένης, οὐδὲ τοῦ πνεύματος καταβάντος, οὐδὲ τῆς ἁμαρτίας λυ θείσης, οὐδὲ τῆς ἔχθρας ἀνῃρημένης, οὐδὲ τῆς κατάρας ἀφανισθείσης, πῶς ἔμελλεν ἄφεσις γίνε σθαι; β'.Τί οὖν ἐστι τὸ, Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Αγνώμο- νες ἦσαν [141] οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τῶν οἰκείων οὐδέποτε ᾐσθάνοντο ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ τοῖς ἐσχάτοις ὄντες ὑπεύθυνοι κακοῖς, ἐδικαίουν ἑαυτοὺς πανταχοῦ· ὅπερ αὐτοὺς μάλιστα ἀπώλεσε, καὶ τῆς πίστεως απήγαγε. Τοῦτο γοῦν ὅ καὶ ὁ Παῦλος ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν, · ὅτι Αγνοοῦντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ τὴν ἰδίαν ζητοῦντες στῆσαι, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦ μεν, "Οτι ἔθνη, τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, 6 186 κατέλαβε δικαιοσύνην Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμων δικαιοσύνης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Διατί; Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως, ἀλλ' ὡς ἐξ ἔργων. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο ἦν τὸ αἴτιον τῶν κακῶν, ταραγί νεται ὁ Ἰωάννης, οὐδὲν ἕτερον ποιῶν, ἢ εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς ἄγων τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων. Τούτο γούν καὶ τὸ σχῆμα αὐτοῦ ἐδήλου, μετανοίας καὶ ἐξαμε λογήσεως ὅν. Τοῦτο καὶ τὸ κήρυγμα ἐδείκνυ· οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔλεγεν, ἀλλ' ἡ ὅτι, Ποιήσατε καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὴ καταγινώ σκειν τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων, ὡς καὶ Παύλος ἐδήλωσεν, ἀποσκιρτᾷν αὐτοὺς ἐποίει ὁ τοῦ Χριστοῦ· τὸ δὲ εἰς ἔννοιαν ἔρχεσθαι, εἰς ἐπιθυμίαν καθίστη τοῦ τὸν λυτρωτὴν ἐπιζητεῖν καὶ τῆς ἀφέσεως ἐπιθυμεῖν· τοῦτο ἦλθε κατασκευάζων Ἰωάννης, και πείθων αὐτοὺς μετανοεῖν· οὐχ ἵνα κολασθώσιν, ἀλλ' ἵνα τῇ μετανοίᾳ γενόμενοι ταπεινότεροι, καὶ κατα γνόντες ἑαυτῶν, εἰς τὸ λαβεῖν τὴν ἄφεσιν δράμωσιν. "Ορα γοῦν πῶς αὐτὸ τέθεικεν ἀκριβῶς. Εἰπὼν γὰρ ότι, Ήλθε κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, ἐπήγαγεν, Εἰς ἄφεσιν· ὡς ανεῖ ἔλεγε· διὰ τοῦτο αὐτοὺς ἔπειθεν ὁμολογεῖν καὶ μετανοεῖν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν, οὐχ ἵνα κολασθώ σιν, ἀλλ᾽ ἵνα εὐκολώτερον τὴν μετὰ ταῦτα ἄφεσιν δέξωνται. Εἰ μὴ γὰρ κατέγνωσαν ἑαυτῶν, οὐκ ἂν οὐδὲ τὴν χάριν ᾔτησαν· μὴ ζητοῦντες δὲ, οὐκ ἂν 10 τῆς ἀφέσεως ἔτυχον. Ὥστε τούτῳ ἐκεῖνο 11 Брашо ποίει “ τὸ βάπτισμα· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ίνα πάτευ σωσιν εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν, μετά τῆς εἰρημένης καὶ ταύτην ἑτέραν αἰτίαν τιθεὶς του βα πτίσματος. Οὐδὲ γὰρ ἴσον ἦν περιέναι τὰς οἰκίας. καὶ περιάγειν τὸν Χριστὸν τῆς χειρὸς λαβόμενον, καὶ λέγειν, Εἰς τοῦτον πιστεύσατε· καὶ πάντων παραγω νομένων καὶ ὁρώντων την μακαρίαν ἐκείνην ἐν εχθῆναι φωνήν, καὶ τὰ ἄλλα ἐπιτελεσθῆναι ἅπαντα. Διὰ τοῦτο ἔρχεται ἐπὶ τὸ βάπτισμα. Καὶ γὰρ καὶ ἡ τοῦ βαπτίζοντος ὑπόληψις, καὶ ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις, πᾶσαν τὴν πόλιν εἶχε, καὶ πρὸς τὸν Ἰορδάνην ἐκάλει, καὶ θέατρον ἐγένετο μέγα. Διὰ τοῦτο αὐτοὺς καὶ παραγενομένους 18 καταστέλ λει, καὶ πείθει μηδὲν μέγα περὶ ἑαυτῶν τάξεσθαι, δεικνὺς τῶν ἐσχάτων ὄντας ὑπευθύ νους κακῶν, εἰ μὴ μετανοήσαιεν, καὶ τοὺς τ γόνους ἀφέντες, καὶ τὸ ἐπ' ἐκείνοις ἀγάλλεσθαι, δέξαιντο ε τὴν παραγινόμενον. Καὶ γὰρ συνεσκίαστο τὰ κατὰ τὸν Χριστὸν τέως, καὶ ἐδόκει τεθνάναι παρά πολλοῖς διὰ τὴν εἰς [142] Βηθλεὲμ γεγενημένην στα γήν. Εἰ γὰρ καὶ δώδεκα ἐτῶν γενόμενος ἐξέφηνεν ἑαυτὸν, ἀλλὰ ταχέως καὶ συνεσκίασε πάλιν· διὰ δη τοῦτο λαμπρῶν ἔδει τῶν προοιμίων καὶ ὑψηλοτέρας ἀρχῆς. Διὸ καὶ πρῶτον τότε & μηδέποτε μ' έχουσαν Ἰουδαίοι, μήτε παρὰ προφητῶν, μήτε παρ' άλλω τινῶν, ἀνακηρύττει λαμπρὰ τῇ φωνῇ, τῶν οὐρανῶν καὶ τῆς ἐκεῖ βασιλείας μεμνημένος, οὐδὲν τὰ περὶ τῆς γῆς λέγων λοιπόν. Βασιλείαν δὲ ἐνταῦθα τὴν το ρουσίαν αὐτοῦ τὴν 11 προτέραν καὶ τὴν ἐσχάτην φησί 10. Καὶ τί τοῦτο πρὸς Ἰουδαίους; φησίν· οὐδὲ γὰρ ἴσασι τί λέγεις. Διὰ γὰρ τοῦτο οὕτω λέγω, φησὶν, ἵνα ὑπὸ τῆς ἀσαφείας τῶν λεγομένων διεγειρόμενοι, ἔλθωσιν εἰς τὸ ζητῆσαι τὸν κηρυττόμενον. Οὕτω γοῦν αὐτοὺς ἐπῆρε ταῖς χρησταῖς ἐλπίσι παραγενομένους. ὡς καὶ τελώνας καὶ στρατιώτας πολλοὺς ἐρωτῶν. τί δεῖ πράττειν, καὶ πῶς τὸν ἑαυτῶν βίον οἰκονομεῖν · ὅπερ ἦν σημεῖον τοῦ τῶν βιωτικῶν λοιπόν 30 ἀπηλλά χθαι πραγμάτων, καὶ πρὸς ἕτερα μείζονα όραν, καὶ τὰ μέλλοντα ὀνειροπολείν. Καὶ γὰρ ἅπαντα αὐτοὺς καὶ τὰ ὁρώμενα καὶ τὰ λεγόμενα εἰς ὑψηλὸν ἦγε φρόνημα. " γ'. Εννόησον γοῦν ἡλίκον ἦν ἰδεῖν ἄνθρωπον μετά τριάκοντα έτη καταβαίνοντα ἀπὸ τῆς ἐρήμου, ἀρχιε ρέως υἱὸν γενόμενον, μηδὲν δεηθέντα τῶν ἀνθρωπί φαντ 8 λοιπόν om. A. Ep. Ge. γάρ om. Α. Β. C. D. E. Ep. 3 παραλείπεται Γ. ἐπ'] πρός Edd. φανερωθῇ Β Γ. γούν] οὖν Α. Β. F. ' ἰδίαν] add. δικαιοσύνην Β. F. * άλλ' om. Α. ἀλλ᾽ ἤ Β. ο ἐποίησε Edd. • καθίστησιν C. D. F. 10 οὐκ ἄν] add. οὐδέ C. Ε. Εp. Η τοῦτο ἐκείνῳ C. D. τοῦτο ἐκεῖνο Ε. et pr. C. 18 προοδοποιεῖ Α. D παραγινομένους Edd. " Sic Α. B. vulgo δέξωνται. 10 οὐδέν] καὶ οὐδέν Β. F. 17 τήν] τήν τε Edd. λέγει τήν Β, cf. p. 173 C. 10 λοιπόν om. Α. Β. F. 13 18 38 φησί om. Α. Β. μηδέπω Α. Β. C 18 χρησταῖς on. Α. Β.

185 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. συνάγων τοὺς χρόνους τῷ, Τότε, εἰπεῖν, ἀλλ' ἐκεῖνον μόνον δηλῶν τὸν καιρὸν, ἐν ᾧ ταῦτα συμβήσεται ἔμελλεν. "Οπερ καὶ νῦν ποιεῖ λέγων· Ἐν ταῖς ἡμέ ραις ἐκείναις. Οὐ γὰρ τὰς ἑξῆς δηλῶν τοῦτο τέθει κεν, ἀλλ' ἐκείνας, ἐν οἷς ταῦτα συμβαίνειν ἔμελλεν, Ο διηγήσασθαι [140] παρεσκευάζετο. Καὶ τίνος ένε κεν μετὰ τριάκοντα έτη, φησίν, ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς; Λύειν τὸν νόμον ἔμελλε μετὰ τὸ βάπτισμα τοῦτο λοιπόν · διὰ τοῦτο μέχρι ταύτης τῆς ἡλικίας τῆς πάντα δεχομένης τὰ ἁμαρτήματα, μένει αὐτὸν πληρῶν ἅπαντα, ἵνα μηδεὶς λέγῃ, ὅτι διὰ τὸ μὴ δύνασθαι αὐτὸν πληρῶσαι ἔλυσεν. Οὐδὲ γὰρ ἀεὶ πάντα ἡμῖν ἐπιτίθεται τὰ πάθη· ἀλλ' ἐν μὲν τῇ πρώτῃ ἡλικίᾳ πολὺ τὸ ἀνόητον καὶ μικρόψυχον, ἐν δὲ τῇ μετ' ἐκείνην σφοδροτέρα ἡ ἡδονὴ, καὶ μετὰ ταύτην πάλιν ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία. Διὰ τοῦτο πᾶσαν τὴν ἡλικίαν ἀναμείνας, καὶ διὰ πάσης πλη- ρώσας αὐτὸν, οὕτως ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται, ὕστε ρον αὐτὸ ἐπιτιθεὶς τῇ τῶν ἄλλων ἐντολῶν ἐκπληρώ- σει. Οτι γὰρ τοῦτο ἔσχατον ἦν αὐτῷ κατόρθωμα τῶν νομίμων, ἄκουσον τί φησιν· Οὕτω γὰρ πρός πον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· πάντα ἠνύσαμεν τὰ νο- μικά, οὐδὲ μίαν παρέβημεν ἐντολήν. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο περιλείπεται 3 μόνον, δεῖ καὶ τοῦτο προσθεῖναι, καὶ οὕτω πᾶσαν πληρώσομεν τὴν δικαιοσύνην. Δικαιοσύ τὴν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐκπλήρωσιν καλεῖ τῶν ἐντολῶν ἁπατῶν. Ἀλλ' ὅτι μὲν ὁ Χριστὸς διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθε, δῆλον ἐκ τούτου. Τίνος δὲ ἕνεκεν τὸ βάπτισμα αὐτῷ ἐπενοήθη τοῦτο; Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ οἴκοθεν ὁ Ζαχαρίου παῖς, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ κινήσαντος αὐτὸν, ἐπὶ τοῦτο ἦλθε, καὶ ὁ Λουκᾶς αὐτὸ δηλοῖ λέ γων, 'Ρῆμα Κυρίου ἐγένετο ἐπ' αὐτὸν, τουτέστι, πρόσταγμα. Καὶ αὐτὸς δέ φησιν· Ὁ ἀποστείλας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐπ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Τίνος οὖν ἔκεκεν ἐπέμφθη βαπτί ζειν; Πάλιν καὶ τοῦτο ὁ Βαπτιστής δῆλον ἡμῖν ποιεῖ, λέγων, ὅτι Ἐγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐν ὕδατι βαπτίζων. Καὶ εἰ αὕτη μόνη ἡ αἰτία, πῶς φησιν ὁ Λουκᾶς, ὅτι Ηλθεν εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, κηρύσ σων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Καίτοιγε οὐκ εἶχεν ἄφεσιν, ἀλλὰ τοῦτο τὸ δῶρον τοῦ μετὰ ταῦτα δοθέντος βαπτίσματος ἦν· ἐν τούτῳ γὰρ συνετάφημεν, καὶ ὁ παλαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος τότε συνεσταυρώθη, καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ οὐδαμοῦ φαί- νεται ἄφεσις οὖσα· πανταχοῦ γὰρ τῷ αἵματι αὐτοῦ τοῦτο λογίζεται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Ἀλλ' ἀπελούσασθε, ἀλλ' ἡγιάσθητε, οὐ διὰ τοῦ βαπτί· σματος Ἰωάννου, ἀλλ' Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν· Ιωάννης μὲν ἐκήρυξε βάπτισμα μετανοίας· καὶ οὐ λέγει, Αφ έσεως· Ινα πιστεύσωσιν εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτόν. Οὔπω γὰρ τῆς θυσίας προσενηνεγμένης, οὐδὲ τοῦ πνεύματος καταβάντος, οὐδὲ τῆς ἁμαρτίας λυ θείσης, οὐδὲ τῆς ἔχθρας ἀνῃρημένης, οὐδὲ τῆς κατάρας ἀφανισθείσης, πῶς ἔμελλεν ἄφεσις γίνε σθαι; β'.Τί οὖν ἐστι τὸ, Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Αγνώμο- νες ἦσαν [141] οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τῶν οἰκείων οὐδέποτε ᾐσθάνοντο ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ τοῖς ἐσχάτοις ὄντες ὑπεύθυνοι κακοῖς, ἐδικαίουν ἑαυτοὺς πανταχοῦ· ὅπερ αὐτοὺς μάλιστα ἀπώλεσε, καὶ τῆς πίστεως απήγαγε. Τοῦτο γοῦν ὅ καὶ ὁ Παῦλος ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν, · ὅτι Αγνοοῦντες τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ τὴν ἰδίαν ζητοῦντες στῆσαι, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦ μεν, "Οτι ἔθνη, τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, 6 186 κατέλαβε δικαιοσύνην Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμων δικαιοσύνης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Διατί; Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως, ἀλλ' ὡς ἐξ ἔργων. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο ἦν τὸ αἴτιον τῶν κακῶν, ταραγί νεται ὁ Ἰωάννης, οὐδὲν ἕτερον ποιῶν, ἢ εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς ἄγων τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων. Τούτο γούν καὶ τὸ σχῆμα αὐτοῦ ἐδήλου, μετανοίας καὶ ἐξαμε λογήσεως ὅν. Τοῦτο καὶ τὸ κήρυγμα ἐδείκνυ· οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔλεγεν, ἀλλ' ἡ ὅτι, Ποιήσατε καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὴ καταγινώ σκειν τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων, ὡς καὶ Παύλος ἐδήλωσεν, ἀποσκιρτᾷν αὐτοὺς ἐποίει ὁ τοῦ Χριστοῦ· τὸ δὲ εἰς ἔννοιαν ἔρχεσθαι, εἰς ἐπιθυμίαν καθίστη τοῦ τὸν λυτρωτὴν ἐπιζητεῖν καὶ τῆς ἀφέσεως ἐπιθυμεῖν· τοῦτο ἦλθε κατασκευάζων Ἰωάννης, και πείθων αὐτοὺς μετανοεῖν· οὐχ ἵνα κολασθώσιν, ἀλλ' ἵνα τῇ μετανοίᾳ γενόμενοι ταπεινότεροι, καὶ κατα γνόντες ἑαυτῶν, εἰς τὸ λαβεῖν τὴν ἄφεσιν δράμωσιν. "Ορα γοῦν πῶς αὐτὸ τέθεικεν ἀκριβῶς. Εἰπὼν γὰρ ότι, Ήλθε κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, ἐπήγαγεν, Εἰς ἄφεσιν· ὡς ανεῖ ἔλεγε· διὰ τοῦτο αὐτοὺς ἔπειθεν ὁμολογεῖν καὶ μετανοεῖν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν, οὐχ ἵνα κολασθώ σιν, ἀλλ᾽ ἵνα εὐκολώτερον τὴν μετὰ ταῦτα ἄφεσιν δέξωνται. Εἰ μὴ γὰρ κατέγνωσαν ἑαυτῶν, οὐκ ἂν οὐδὲ τὴν χάριν ᾔτησαν· μὴ ζητοῦντες δὲ, οὐκ ἂν 10 τῆς ἀφέσεως ἔτυχον. Ὥστε τούτῳ ἐκεῖνο 11 Брашо ποίει “ τὸ βάπτισμα· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ίνα πάτευ σωσιν εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν, μετά τῆς εἰρημένης καὶ ταύτην ἑτέραν αἰτίαν τιθεὶς του βα πτίσματος. Οὐδὲ γὰρ ἴσον ἦν περιέναι τὰς οἰκίας. καὶ περιάγειν τὸν Χριστὸν τῆς χειρὸς λαβόμενον, καὶ λέγειν, Εἰς τοῦτον πιστεύσατε· καὶ πάντων παραγω νομένων καὶ ὁρώντων την μακαρίαν ἐκείνην ἐν εχθῆναι φωνήν, καὶ τὰ ἄλλα ἐπιτελεσθῆναι ἅπαντα. Διὰ τοῦτο ἔρχεται ἐπὶ τὸ βάπτισμα. Καὶ γὰρ καὶ ἡ τοῦ βαπτίζοντος ὑπόληψις, καὶ ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις, πᾶσαν τὴν πόλιν εἶχε, καὶ πρὸς τὸν Ἰορδάνην ἐκάλει, καὶ θέατρον ἐγένετο μέγα. Διὰ τοῦτο αὐτοὺς καὶ παραγενομένους 18 καταστέλ λει, καὶ πείθει μηδὲν μέγα περὶ ἑαυτῶν τάξεσθαι, δεικνὺς τῶν ἐσχάτων ὄντας ὑπευθύ νους κακῶν, εἰ μὴ μετανοήσαιεν, καὶ τοὺς τ γόνους ἀφέντες, καὶ τὸ ἐπ' ἐκείνοις ἀγάλλεσθαι, δέξαιντο ε τὴν παραγινόμενον. Καὶ γὰρ συνεσκίαστο τὰ κατὰ τὸν Χριστὸν τέως, καὶ ἐδόκει τεθνάναι παρά πολλοῖς διὰ τὴν εἰς [142] Βηθλεὲμ γεγενημένην στα γήν. Εἰ γὰρ καὶ δώδεκα ἐτῶν γενόμενος ἐξέφηνεν ἑαυτὸν, ἀλλὰ ταχέως καὶ συνεσκίασε πάλιν· διὰ δη τοῦτο λαμπρῶν ἔδει τῶν προοιμίων καὶ ὑψηλοτέρας ἀρχῆς. Διὸ καὶ πρῶτον τότε & μηδέποτε μ' έχουσαν Ἰουδαίοι, μήτε παρὰ προφητῶν, μήτε παρ' άλλω τινῶν, ἀνακηρύττει λαμπρὰ τῇ φωνῇ, τῶν οὐρανῶν καὶ τῆς ἐκεῖ βασιλείας μεμνημένος, οὐδὲν τὰ περὶ τῆς γῆς λέγων λοιπόν. Βασιλείαν δὲ ἐνταῦθα τὴν το ρουσίαν αὐτοῦ τὴν 11 προτέραν καὶ τὴν ἐσχάτην φησί 10. Καὶ τί τοῦτο πρὸς Ἰουδαίους; φησίν· οὐδὲ γὰρ ἴσασι τί λέγεις. Διὰ γὰρ τοῦτο οὕτω λέγω, φησὶν, ἵνα ὑπὸ τῆς ἀσαφείας τῶν λεγομένων διεγειρόμενοι, ἔλθωσιν εἰς τὸ ζητῆσαι τὸν κηρυττόμενον. Οὕτω γοῦν αὐτοὺς ἐπῆρε ταῖς χρησταῖς ἐλπίσι παραγενομένους. ὡς καὶ τελώνας καὶ στρατιώτας πολλοὺς ἐρωτῶν. τί δεῖ πράττειν, καὶ πῶς τὸν ἑαυτῶν βίον οἰκονομεῖν · ὅπερ ἦν σημεῖον τοῦ τῶν βιωτικῶν λοιπόν 30 ἀπηλλά χθαι πραγμάτων, καὶ πρὸς ἕτερα μείζονα όραν, καὶ τὰ μέλλοντα ὀνειροπολείν. Καὶ γὰρ ἅπαντα αὐτοὺς καὶ τὰ ὁρώμενα καὶ τὰ λεγόμενα εἰς ὑψηλὸν ἦγε φρόνημα. " γ'. Εννόησον γοῦν ἡλίκον ἦν ἰδεῖν ἄνθρωπον μετά τριάκοντα έτη καταβαίνοντα ἀπὸ τῆς ἐρήμου, ἀρχιε ρέως υἱὸν γενόμενον, μηδὲν δεηθέντα τῶν ἀνθρωπί φαντ 8 λοιπόν om. A. Ep. Ge. γάρ om. Α. Β. C. D. E. Ep. 3 παραλείπεται Γ. ἐπ'] πρός Edd. φανερωθῇ Β Γ. γούν] οὖν Α. Β. F. ' ἰδίαν] add. δικαιοσύνην Β. F. * άλλ' om. Α. ἀλλ᾽ ἤ Β. ο ἐποίησε Edd. • καθίστησιν C. D. F. 10 οὐκ ἄν] add. οὐδέ C. Ε. Εp. Η τοῦτο ἐκείνῳ C. D. τοῦτο ἐκεῖνο Ε. et pr. C. 18 προοδοποιεῖ Α. D παραγινομένους Edd. " Sic Α. B. vulgo δέξωνται. 10 οὐδέν] καὶ οὐδέν Β. F. 17 τήν] τήν τε Edd. λέγει τήν Β, cf. p. 173 C. 10 λοιπόν om. Α. Β. F. 13 18 38 φησί om. Α. Β. μηδέπω Α. Β. C 18 χρησταῖς on. Α. Β.

187 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOP. quantum id es; et hominem videre post annos triginta ex deserto venientem, principis sacerdotum filium, qui nulla umquam rerum terrenarum egueral; et omni ex parte venerandum, qui Isaiam secum habe- bat. Adcrat quippe ipsi prædicans et dicens : llic est quem adventurum esse præedixi clamantem, et in de- serto clara voce omnia prædicantem. Tantum enim erat prophetaruın circa res istas studium, ut non modo Dominum suum, sed etiam eum qui ipsi mi- nistraturus erat, ante multum temporis prænuntia- rent nec illum modo, sed etiam locum prædicerent, in quo versaturus erat, necnon prædicationis modum quo ad docendum usurns erat, et quam præclarum hinc opus emersurum esset. Vide ergo quomodo ad eumdem sensum ambo prodeant, lieet non iisdem verbis utantur, propheta nempe atque Baptista. Pro- pheta namque ipsum adfuturum esse prædicit his verbis : 3. Parate viam Domini, rectas facile semitas ejus (Isai. 40. 3). Ille vero postquam advenit, dicebat : Facile fractus dignos pœnitentiæ (Matth. 3. 8) : quod idem significat atque illud, Parate viam Domini. Vi- den' et per ea quæ propheta dixit, et per ea quæ ipse prædicavit, unum significari, ipsum scilicet, et ut præciret, et ut viam pararet, advenisse, non ut donum largiretur, scilicet remissionem, sed ut præ- pararet animas eorum, qui universorum Deum rece- pturi erant? Lucas vero amplius quid adjecit; nec satis habuit principium dumtaxat afferre, sed totam affert prophetiam; nam ait : Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt prava in directa, el aspera in vias planas : et videbit omnis caro salutare Dei (Luc. 3. 5. 6. Isai. 40. 4. 5). Viden quomodo jam olim propheta omnia dixit, et populi concursum, et rerum in melius mutationem, et præ- dicationis facilitatem et rerum gerendarum. omnium causam, etsi tropis hæc resperserit? Erat quippe pro- phetia futurorum. Cum enim ait : Omnis vallis im- plebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt aspera in vias planas: humiles exaltandos, et arro- gantes humiliandos esse prænuntiat, atque legis dif- ficultatem in fidei facilitatem esse mutandam. Non ultra, inquit, sudores et labores; sed gratia et venia delictorum, quæ facillimam ad salutem viam paret. Deinde horum causam apponit dicens : Videbit omnis caro salutare Dei : non, ut olim, Judæi et proselyti tantum, sed et omnis caro et mare, universaque hominum natura. Per prava enim et tortuosa, vitam quamlibet corruptam subindicavit : publicanos, for- nicatores, latrones, magos, qui cum perversi prius essent, recta deinde via processerunt : quod etiam ipse dicebat: Publicani et peccatores præcedent vos in regno Dei ( Matth. 21. 31), quia crediderunt. Idì- psum aliis verbis sic indicavit propheta : Tunc lupi et agni simul pascentur (Isai. 63. 25). Sicut enim ibi per colles et valles inæqualitatem norum in unam philosophiæ æqualitatem commisceri dixit: ita et hic quoque, per brutorum diversam naturam varios hominum mores indicans, rursum eos in unum pie- tatis concentum jungi declaravit : et hic rursum cau- 188 sam adjiciens ait : Erit qui consurget imperare: genti - bus, et in ipsum gentes sperabunt (Isai. 11. 10). Quod ipsum ibi quoque dixit : Videbit omnis caro salutare Dei ubique ostendens evangeliorum virtutem ac notitiam ad usque fines terræ diffundendam esse, que a ferinis moribus animisque asperis, in mansuetam et mitem indolem genus hominum transmutabit. 4. Hic autem Joannes habebat vestimentum suum de pilis ca- meli, et zonam pelliceam circa lumbos suos. Viden' alia prophetas prædixisse, alia evangelistis reliquisse narranda? Quapropter Matthæus et prophetias affert, et sua adjicit : neque extra rem putavit de justi ve stibus loqui. - res mira et stupenda in humano corpore tantam vi- dere tolerantiam : quod certe Judeos magis altra- hebat, qui magnum Eliam in ipso respiciebant, et ex iis quæ tunc videbantur, beati illius viri memo- riam revocabant; imo in majorem rapiebantur ad- mirationem. Ille namque in urbibus et in domibus alebatur, hie autem ab incunabulis toto tempore in deserto versatus est. Oportebat enim præcursorem illius, qui vetera omnia soluturus erat, nempe labo- rem, małedictionem, dolorem atque sudorem, quæ- dam habere symbola hujuscemodi doni, et damna- tione illa superiorem esse. Itaque nec terram aravit, neque sulcos dissecuit, non in sudore vultus panem comedit, sed facile parabilis erat mensa ejus, et mensa facilior amictus, et habitaculum facilius ami- ctu. Neque enim tecto, vel lecto, vel mensa, vel aliquo simili opus habuit; sed angelicam quamdam vitam in hac carne exhibuit. Ideo vestimentum ipsius ex pilis camelorum concinnatum erat, us ex habitu nos institueret, ut ab humanis absisteremus, ac ni- hil cum terra commune haberemus; sed ad pristinam nobilitatem reverteremur, in qua degebat Adam, antequam vestimentis et amictu egeret. Sie et regni et poenitentiæ vestis hujusmodi symbolum pre se ferebat. Nec mihi dicas: Unde illi cilicina vestis et zona, in deserto habitanti? Nam si ea de re quæ- stionem moveas, alia quoque multa quærere poteris: quomodo in hieme, quomodo in æstu in solitudine versabatur, maxime in tenero corpore et immatura ætate : quomodo potuit puerilis carnis natura ver- sari in tanta aeris inæqualitate, cum tam singulari mensa, et cæteris vastæ solitudinis miseriis. Ubi nunc sunt Græcorum philosophi, qui frustra Cyni- cam impudentiam sectati sunt? (quid enim opus erat sese in dolio includere, et tali deinde lascivia uti ? ) qui annulis, phialis, famulis, ancillis, et reliqua pompa instructi erant, et in utrumque excessum prolapsi sunt? At hic talis non erat; sed desertuin quasi cælum habitavit, accurate philosophiam oin- nem exhibens indeque ceu quis angelus de cælo in urbes descendit, athleta pictatis, coronatus in orbe, et philosophus illa philosophia quæ cælis digna es- set. Hæc porro erant, cum nondum solutum pecca- tum esset, cum nondain lex cessaret, morte nondum vincta, portis æreis nondura confractis, sed vigente 4. Joannis Baptistæ vivendi genus. Erat quippe

187 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOP. quantum id es; et hominem videre post annos triginta ex deserto venientem, principis sacerdotum filium, qui nulla umquam rerum terrenarum egueral; et omni ex parte venerandum, qui Isaiam secum habe- bat. Adcrat quippe ipsi prædicans et dicens : llic est quem adventurum esse præedixi clamantem, et in de- serto clara voce omnia prædicantem. Tantum enim erat prophetaruın circa res istas studium, ut non modo Dominum suum, sed etiam eum qui ipsi mi- nistraturus erat, ante multum temporis prænuntia- rent nec illum modo, sed etiam locum prædicerent, in quo versaturus erat, necnon prædicationis modum quo ad docendum usurns erat, et quam præclarum hinc opus emersurum esset. Vide ergo quomodo ad eumdem sensum ambo prodeant, lieet non iisdem verbis utantur, propheta nempe atque Baptista. Pro- pheta namque ipsum adfuturum esse prædicit his verbis : 3. Parate viam Domini, rectas facile semitas ejus (Isai. 40. 3). Ille vero postquam advenit, dicebat : Facile fractus dignos pœnitentiæ (Matth. 3. 8) : quod idem significat atque illud, Parate viam Domini. Vi- den' et per ea quæ propheta dixit, et per ea quæ ipse prædicavit, unum significari, ipsum scilicet, et ut præciret, et ut viam pararet, advenisse, non ut donum largiretur, scilicet remissionem, sed ut præ- pararet animas eorum, qui universorum Deum rece- pturi erant? Lucas vero amplius quid adjecit; nec satis habuit principium dumtaxat afferre, sed totam affert prophetiam; nam ait : Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt prava in directa, el aspera in vias planas : et videbit omnis caro salutare Dei (Luc. 3. 5. 6. Isai. 40. 4. 5). Viden quomodo jam olim propheta omnia dixit, et populi concursum, et rerum in melius mutationem, et præ- dicationis facilitatem et rerum gerendarum. omnium causam, etsi tropis hæc resperserit? Erat quippe pro- phetia futurorum. Cum enim ait : Omnis vallis im- plebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt aspera in vias planas: humiles exaltandos, et arro- gantes humiliandos esse prænuntiat, atque legis dif- ficultatem in fidei facilitatem esse mutandam. Non ultra, inquit, sudores et labores; sed gratia et venia delictorum, quæ facillimam ad salutem viam paret. Deinde horum causam apponit dicens : Videbit omnis caro salutare Dei : non, ut olim, Judæi et proselyti tantum, sed et omnis caro et mare, universaque hominum natura. Per prava enim et tortuosa, vitam quamlibet corruptam subindicavit : publicanos, for- nicatores, latrones, magos, qui cum perversi prius essent, recta deinde via processerunt : quod etiam ipse dicebat: Publicani et peccatores præcedent vos in regno Dei ( Matth. 21. 31), quia crediderunt. Idì- psum aliis verbis sic indicavit propheta : Tunc lupi et agni simul pascentur (Isai. 63. 25). Sicut enim ibi per colles et valles inæqualitatem norum in unam philosophiæ æqualitatem commisceri dixit: ita et hic quoque, per brutorum diversam naturam varios hominum mores indicans, rursum eos in unum pie- tatis concentum jungi declaravit : et hic rursum cau- 188 sam adjiciens ait : Erit qui consurget imperare: genti - bus, et in ipsum gentes sperabunt (Isai. 11. 10). Quod ipsum ibi quoque dixit : Videbit omnis caro salutare Dei ubique ostendens evangeliorum virtutem ac notitiam ad usque fines terræ diffundendam esse, que a ferinis moribus animisque asperis, in mansuetam et mitem indolem genus hominum transmutabit. 4. Hic autem Joannes habebat vestimentum suum de pilis ca- meli, et zonam pelliceam circa lumbos suos. Viden' alia prophetas prædixisse, alia evangelistis reliquisse narranda? Quapropter Matthæus et prophetias affert, et sua adjicit : neque extra rem putavit de justi ve stibus loqui. - res mira et stupenda in humano corpore tantam vi- dere tolerantiam : quod certe Judeos magis altra- hebat, qui magnum Eliam in ipso respiciebant, et ex iis quæ tunc videbantur, beati illius viri memo- riam revocabant; imo in majorem rapiebantur ad- mirationem. Ille namque in urbibus et in domibus alebatur, hie autem ab incunabulis toto tempore in deserto versatus est. Oportebat enim præcursorem illius, qui vetera omnia soluturus erat, nempe labo- rem, małedictionem, dolorem atque sudorem, quæ- dam habere symbola hujuscemodi doni, et damna- tione illa superiorem esse. Itaque nec terram aravit, neque sulcos dissecuit, non in sudore vultus panem comedit, sed facile parabilis erat mensa ejus, et mensa facilior amictus, et habitaculum facilius ami- ctu. Neque enim tecto, vel lecto, vel mensa, vel aliquo simili opus habuit; sed angelicam quamdam vitam in hac carne exhibuit. Ideo vestimentum ipsius ex pilis camelorum concinnatum erat, us ex habitu nos institueret, ut ab humanis absisteremus, ac ni- hil cum terra commune haberemus; sed ad pristinam nobilitatem reverteremur, in qua degebat Adam, antequam vestimentis et amictu egeret. Sie et regni et poenitentiæ vestis hujusmodi symbolum pre se ferebat. Nec mihi dicas: Unde illi cilicina vestis et zona, in deserto habitanti? Nam si ea de re quæ- stionem moveas, alia quoque multa quærere poteris: quomodo in hieme, quomodo in æstu in solitudine versabatur, maxime in tenero corpore et immatura ætate : quomodo potuit puerilis carnis natura ver- sari in tanta aeris inæqualitate, cum tam singulari mensa, et cæteris vastæ solitudinis miseriis. Ubi nunc sunt Græcorum philosophi, qui frustra Cyni- cam impudentiam sectati sunt? (quid enim opus erat sese in dolio includere, et tali deinde lascivia uti ? ) qui annulis, phialis, famulis, ancillis, et reliqua pompa instructi erant, et in utrumque excessum prolapsi sunt? At hic talis non erat; sed desertuin quasi cælum habitavit, accurate philosophiam oin- nem exhibens indeque ceu quis angelus de cælo in urbes descendit, athleta pictatis, coronatus in orbe, et philosophus illa philosophia quæ cælis digna es- set. Hæc porro erant, cum nondum solutum pecca- tum esset, cum nondain lex cessaret, morte nondum vincta, portis æreis nondura confractis, sed vigente 4. Joannis Baptistæ vivendi genus. Erat quippe

187 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOP. quantum id es; et hominem videre post annos triginta ex deserto venientem, principis sacerdotum filium, qui nulla umquam rerum terrenarum egueral; et omni ex parte venerandum, qui Isaiam secum habe- bat. Adcrat quippe ipsi prædicans et dicens : llic est quem adventurum esse præedixi clamantem, et in de- serto clara voce omnia prædicantem. Tantum enim erat prophetaruın circa res istas studium, ut non modo Dominum suum, sed etiam eum qui ipsi mi- nistraturus erat, ante multum temporis prænuntia- rent nec illum modo, sed etiam locum prædicerent, in quo versaturus erat, necnon prædicationis modum quo ad docendum usurns erat, et quam præclarum hinc opus emersurum esset. Vide ergo quomodo ad eumdem sensum ambo prodeant, lieet non iisdem verbis utantur, propheta nempe atque Baptista. Pro- pheta namque ipsum adfuturum esse prædicit his verbis : 3. Parate viam Domini, rectas facile semitas ejus (Isai. 40. 3). Ille vero postquam advenit, dicebat : Facile fractus dignos pœnitentiæ (Matth. 3. 8) : quod idem significat atque illud, Parate viam Domini. Vi- den' et per ea quæ propheta dixit, et per ea quæ ipse prædicavit, unum significari, ipsum scilicet, et ut præciret, et ut viam pararet, advenisse, non ut donum largiretur, scilicet remissionem, sed ut præ- pararet animas eorum, qui universorum Deum rece- pturi erant? Lucas vero amplius quid adjecit; nec satis habuit principium dumtaxat afferre, sed totam affert prophetiam; nam ait : Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt prava in directa, el aspera in vias planas : et videbit omnis caro salutare Dei (Luc. 3. 5. 6. Isai. 40. 4. 5). Viden quomodo jam olim propheta omnia dixit, et populi concursum, et rerum in melius mutationem, et præ- dicationis facilitatem et rerum gerendarum. omnium causam, etsi tropis hæc resperserit? Erat quippe pro- phetia futurorum. Cum enim ait : Omnis vallis im- plebitur, et omnis mons et collis humiliabitur : et erunt aspera in vias planas: humiles exaltandos, et arro- gantes humiliandos esse prænuntiat, atque legis dif- ficultatem in fidei facilitatem esse mutandam. Non ultra, inquit, sudores et labores; sed gratia et venia delictorum, quæ facillimam ad salutem viam paret. Deinde horum causam apponit dicens : Videbit omnis caro salutare Dei : non, ut olim, Judæi et proselyti tantum, sed et omnis caro et mare, universaque hominum natura. Per prava enim et tortuosa, vitam quamlibet corruptam subindicavit : publicanos, for- nicatores, latrones, magos, qui cum perversi prius essent, recta deinde via processerunt : quod etiam ipse dicebat: Publicani et peccatores præcedent vos in regno Dei ( Matth. 21. 31), quia crediderunt. Idì- psum aliis verbis sic indicavit propheta : Tunc lupi et agni simul pascentur (Isai. 63. 25). Sicut enim ibi per colles et valles inæqualitatem norum in unam philosophiæ æqualitatem commisceri dixit: ita et hic quoque, per brutorum diversam naturam varios hominum mores indicans, rursum eos in unum pie- tatis concentum jungi declaravit : et hic rursum cau- 188 sam adjiciens ait : Erit qui consurget imperare: genti - bus, et in ipsum gentes sperabunt (Isai. 11. 10). Quod ipsum ibi quoque dixit : Videbit omnis caro salutare Dei ubique ostendens evangeliorum virtutem ac notitiam ad usque fines terræ diffundendam esse, que a ferinis moribus animisque asperis, in mansuetam et mitem indolem genus hominum transmutabit. 4. Hic autem Joannes habebat vestimentum suum de pilis ca- meli, et zonam pelliceam circa lumbos suos. Viden' alia prophetas prædixisse, alia evangelistis reliquisse narranda? Quapropter Matthæus et prophetias affert, et sua adjicit : neque extra rem putavit de justi ve stibus loqui. - res mira et stupenda in humano corpore tantam vi- dere tolerantiam : quod certe Judeos magis altra- hebat, qui magnum Eliam in ipso respiciebant, et ex iis quæ tunc videbantur, beati illius viri memo- riam revocabant; imo in majorem rapiebantur ad- mirationem. Ille namque in urbibus et in domibus alebatur, hie autem ab incunabulis toto tempore in deserto versatus est. Oportebat enim præcursorem illius, qui vetera omnia soluturus erat, nempe labo- rem, małedictionem, dolorem atque sudorem, quæ- dam habere symbola hujuscemodi doni, et damna- tione illa superiorem esse. Itaque nec terram aravit, neque sulcos dissecuit, non in sudore vultus panem comedit, sed facile parabilis erat mensa ejus, et mensa facilior amictus, et habitaculum facilius ami- ctu. Neque enim tecto, vel lecto, vel mensa, vel aliquo simili opus habuit; sed angelicam quamdam vitam in hac carne exhibuit. Ideo vestimentum ipsius ex pilis camelorum concinnatum erat, us ex habitu nos institueret, ut ab humanis absisteremus, ac ni- hil cum terra commune haberemus; sed ad pristinam nobilitatem reverteremur, in qua degebat Adam, antequam vestimentis et amictu egeret. Sie et regni et poenitentiæ vestis hujusmodi symbolum pre se ferebat. Nec mihi dicas: Unde illi cilicina vestis et zona, in deserto habitanti? Nam si ea de re quæ- stionem moveas, alia quoque multa quærere poteris: quomodo in hieme, quomodo in æstu in solitudine versabatur, maxime in tenero corpore et immatura ætate : quomodo potuit puerilis carnis natura ver- sari in tanta aeris inæqualitate, cum tam singulari mensa, et cæteris vastæ solitudinis miseriis. Ubi nunc sunt Græcorum philosophi, qui frustra Cyni- cam impudentiam sectati sunt? (quid enim opus erat sese in dolio includere, et tali deinde lascivia uti ? ) qui annulis, phialis, famulis, ancillis, et reliqua pompa instructi erant, et in utrumque excessum prolapsi sunt? At hic talis non erat; sed desertuin quasi cælum habitavit, accurate philosophiam oin- nem exhibens indeque ceu quis angelus de cælo in urbes descendit, athleta pictatis, coronatus in orbe, et philosophus illa philosophia quæ cælis digna es- set. Hæc porro erant, cum nondum solutum pecca- tum esset, cum nondain lex cessaret, morte nondum vincta, portis æreis nondura confractis, sed vigente 4. Joannis Baptistæ vivendi genus. Erat quippe

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI καὶ τῆς οἰκουμένης στεφανίτης, καὶ φιλόσοφος τῆς τῶν οὐρανῶν ἀξίας φιλοσοφίας. Καὶ ταῦτα ἦν, οὔπω τῆς ἁμαρτίας λυθείσης, οὔπω τοῦ νόμου παυσαμένου, οὔπω τοῦ θανάτου δεθέντος, οὔπω τῶν χαλκῶν πυλῶν κατακλασθεισῶν, ἀλλ᾽ ἔτι τῆς παλαιᾶς κρατούσης πολιτείας. Τοιοῦτόν ἐστι γενναία ψυχὴ καὶ διεγηγερ- μένη· καὶ γὰρ πανταχού προπηδᾷ, καὶ τὰ κείμενα ὑπερβαίνει σκάμματα· καθάπερ καὶ ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς καινῆς ἐποίει πολιτείας. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν, φησί, καὶ ζώνη μετὰ τοῦ ἱματίου ἐχρήσατο; Έθος τοῦτο τοῖς παλαιοῖς ἦν, πρὶν εἰς τὸ μαλακὸν τοῦτο καὶ διαῤῥέον ἐξελθεῖν σχῆμα. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Πέτρος φαίνεται ἐζωσμένος, καὶ ὁ Παῦλος· Τὸν γὰρ ἄνδρα, φησίν, οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αΰτη. Καὶ ὁ Ἠλίας δὲ οὕτως ἦν ἐσταλμένος, καὶ τῶν ᾿Αγίων ἕκαστος, διὰ τὸ εἶναι ἐν ἔργῳ διηνεκώς, ἤτοι ὁδοιπορίαις, ήτοι 30 περί ἕτερόν τι τῶν ἀναγκαίων το πονουμένους [143] καὶ σπουδάζοντας· οὐ διὰ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ 41 καλλωπισμὸν ἅπαντα καταπατεῖν, καὶ σκληρο αγωγίαν ἅπασαν μελετᾷν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸ μέγιστον ἀρετῆς ἐγκώμιον εἶναί φησιν ὁ Χριστός, οὕτω λέγων· Τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱμα τίοις ἠμφιεσμένυν; ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσ ν. ε'. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ὁ καθαρὸς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ λαμπρότερος ων, καὶ ὑπὲρ Προφήτας πάντας, καὶ οὗ μείζων οὐδεὶς ἐγένετο, καὶ παῤῥησίαν ἔχων τοσαύτην, οὕτως ἑαυτὸν ἐσκληραγώγει, τὴν μὲν διαρρέουσαν τρυφὴν ἀτιμάζων μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐπὶ δὲ τὸν σκληρὸν τοῦτον ἑαυτὸν ἄγων βίον, τίνα ἕξομεν ἀπολογίαν * οἱ μετὰ τοσαύτην εὐεργεσίαν καὶ τὰ μυρία φορτία τῶν ἁμαρτημάτων μηδὲ τὸ πολλοστὸν μέρος τῆς ἐξομολογήσεως ἐπιδεικνύμενοι τῆς ἐκεί νου, ἀλλὰ μεθύοντες καὶ γαστριζόμενοι καὶ μύρων ἄξοντες, καὶ τῶν ἐν τῇ σκηνῇ πορνευομένων γυναι κῶν οὐδὲν ἄμεινον διακείμενοι, καὶ πανταχόθεν ἑαυ τοὺς καταμαλακίζοντες, καὶ εὐχειρώτους τῷ διαβόλῳ ποιοῦντες. Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία, καὶ Ἱεροσόλυμα, καὶ πᾶσα ἡ περίχω ρος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. ὁρᾷς πό σον ἴσχυσεν ἡ παρουσία τοῦ Προφήτου; πῶς πάντα τὸν δῆμον ἀνεπτέρωσε; πῶς αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν ἤγα- γε τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων; Καὶ γὰρ ἦν θαύματος ἄξιον, ἰδεῖν ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι τοιαῦτα ἐπιδει κνύμενον αὐτὸν, καὶ τοσαύτῃ κεχρημένον τῇ παρέη σίμ, καὶ πάντων ὡς παίδων κατεξανιστάμενον, καὶ πολλὴν ἀπὸ τοῦ προσώπου την χάριν ἔχοντα ἀπολάμω πουσαν. Συνετέλει δὲ εἰς ἔκπληξιν καὶ τὸ διὰ πολλοῦ τοῦ χρόνου προφήτην φανῆναι· καὶ γὰρ ἐπέλιπεν 48 αὐτοὺς τὸ χάρισμα, καὶ διὰ μακροῦ πρὸς αὐτοὺς ἐπαν- ἦλθε τοῦ χρόνου. Καὶ ὁ τοῦ κηρύγματος δὲ τρόπος ξένος καὶ παρηλλαγμένος. Οὐδὲν γὰρ τῶν συνήθων ἤκουον, οἷον, πολέμους καὶ μάχας καὶ νίκας τὰς κάτω, καὶ λι- μοὺς καὶ λοιμούς, καὶ “ Βαβυλωνίους καὶ Πέρσας, καὶ πόλεως ἅλωσιν, καὶ τὰ ἄλλα τὰ συνήθη· ἀλλ' οὐρανοὺς καὶ τὴν ἐκεῖ βασιλείαν, καὶ τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν. Διά τοι τοῦτο ἐ5 καὶ τῶν κατὰ τὴν ἔρημον ἀποστατῶν σφαγέντων ἁπάντων οὐ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, τῶν μετὰ Ἰούδα καὶ Θευδᾶ, οὐκ ἐγένοντο ἐκνηρότεροι 18 πρὸς ARCHIEP. CONSTANTINOP. 48 190 τὴν ἔξοδον τὴν ἐκεῖσε. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς αὐτοὺς ἐκάλει· οἷον, ἐπὶ τυραννίδι καὶ ἀποστασίᾳ καὶ νεω- τεροποιίᾳ· ἀλλ᾿ ὥστε πρὸς τὴν ἄνω χειραγωγήσει βασιλείαν. Διόπερ οὐδὲ κατεῖχεν ἐν τῇ ἐρήμῳ μεθ' ἑαυτοῦ περιφέρων, ἀλλὰ βαπτίζων, καὶ τοὺς περὶ φι λοσοφίας παιδεύων λόγους, ἀπέλυε· διὰ πάντων αὐτοὺ διδάσκων, τῶν μὲν ἐν τῇ γῇ πάντων ὑπερορᾷν, προς δὲ τὰ μέλλοντα αἷμεσθαι, καὶ καθ' ἑκάστην ἐπείγε σθα: τὴν ἡμέραν. σ' Τοῦτον δὴ καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν, καὶ τὰς τρυφὰς καὶ τὴν [146] μέθην ἀφέντες, ἐπὶ τ κατεσταλμένον να μεταθώμεθα βίον. Καὶ γὰρ ἐξομο λογήσεως ὁ καιρὸς καὶ τοῖς ἀμυήτοις καὶ τοῖς βαπτι σθεῖσι· τοῖς μὲν, ἵνα μετανοήσαντες τῶν ἱερῶν τύχωσι μυστηρίων· τοῖς δὲ, ἵνα ἀπονιψάμενοι τὴν μετὰ τὸ βά πτισμα κηλίδα '', καθαρῷ συνειδότι τῇ τραπέζῃ προσ ἐλθωσιν. ᾿Αποστῶμεν τοίνυν τοῦ ὑγροῦ τούτων και διαλελυμένου βίου. Οὐ γὰρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἐμοῦ καί ἐξομολογεῖσθαι καὶ τρυφᾷν. Καὶ ταῦτα διδασκέτω ὑμᾶς Ἰωάννης, ἀπὸ τοῦ ἐνδύματος, ἀπὸ τῆς τροφής, ἀπὸ τῆς οἰκίας. Τί οὖν; οὕτω κελεύεις ἡμᾶς κατ- εστάλθαι; φησίν. Οὐ κελεύω, ἀλλὰ συμβουλεύω καὶ παραινώ. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν ὑμῖν τοῦτο, κἂν ἐν ταῖς πόλεσιν ὄντες ἐπιδειξώμεθα τὴν μετάνοιαν καὶ γὰρ ἐπὶ θύραις τὸ δικαστήριον. Εἰ δὲ καὶ μακροτέρω ἦν, οὐδὲ οὕτω θαῤῥεῖν ἔδει· τὸ γὰρ ἑκάστου πέρας τῆς ζωῆς, τῆς συντελείας ἐπέχει δύναμιν τῷ καλουμένης. Ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ θύραις, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντας Ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικε· καὶ πάλιν Ἤξει γὰρ ὁ ἐρχόμενος, καὶ οὐ χρονιεῖ. Καὶ γὰρ τὰ σημεία λοιπὸν ἀπήρτισται τὰ καλοῦντα τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Κηρυχθήσεται γάρ, φησὶ, τοῦτο τὸ Εὐαγ γέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρτύ ριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι· καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος. σε ς'. Προσέχετε μετὰ ἀκριβείας τῷ λεγομένῳ. Οὐκ εἶπεν, "Οταν πιστευθῇ παρὰ πάντων ἀνθρώπων· ἀλλ', Όταν κηρυχθῇ παρὰ πᾶσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν, Εἰς μαρτύριον τοῖς τ' ἔθνεσι, δεικνύς, ὅτι οὐκ ἀναμένει πάντας πιστεῦσαι, καὶ τότε παραγενέσθαι. Τὸ γάρ, Εἰς μαρτύριον, τοῦτό ἐστιν, εἰς κατηγορίαν, εις ἔλεγχον, εἰς κατάκρισιν τῶν μὴ πιστευσάντων. Ἀλλ' ἡμεῖς ταῦτα ἀκούοντες καὶ ὁρῶντες, καθεύδομεν και ὀνείρατα βλέπομεν, καθάπερ ἐν βαθυτάτη νυκτί οι κεκαρωμένοι. Οὐδὲν γὰρ ὄνειράτων ἄμεινον τὰ παρ όντα πράγματα, κἂν χρηστὰ ᾖ, καν λυπηρά. Δι' δὴ παρακαλῶ λοιπὸν ἀφυπνισθῆναι, καὶ πρὸς τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ἀπιδεῖν. Οὐδεὶς γὰρ καθεύδων ἥλιος ἰδεῖν δύναται, οὐδὲ εὐφρᾶναι τὰς ὄψεις τῷ κάλλει τῆς ἀκτῖνος· ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν ἴδῃ, πάντα ὡς ἐν ὀνείρῳ βλέ πει. Διὰ τοῦτο πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἐξομολογήσεως καὶ πολλῶν τῶν δακρύων, καὶ ὅτι ἀναλγήτως διακεί μεθα πλημμελοῦντες, καὶ ὅτι μεγάλα τὰ ἁμαρτήματα καὶ συγγνώμης μείζονα. Καὶ ὅτι οὐ ψεύδομαι, μέρο τυρες οἱ πλείους τῶν ἀκουόντων. Αλλ' ὅμως εἰ καὶ συγγνώμης μείζονα, μετανοήσωμεν, καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα. Μετάνοιαν δὲ λέγω, οὐ τὸ τῶν προ τέρων ἀποστῆναι κακῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ μείζονα θε ἐπιδείξασθαι καλά. Ποιήσατε γάρ, φησί, καρπούς αξίους τῆς μετανοίας. Πῶς δὲ ποιήσομεν; Αν τὰ ἐναντία πράττωμεν· οἷόν τι λέγω· ήρπασας τὰ ἀλλ τρια ; Δὸς καὶ τὰ σὰ λοιπόν. Πολὺν ἐπόρνευσας [147] ἤτοι] ή καί Α. Β. περί om. Edd. 40 ἀναγκαίων] τοιούτων Α. Β. " τό] τὸ τόν Π. 4 ἀπολογίαν] add. ἡμεῖς B. Ep. “ ἐνέλιπεν Εdd. και] τὰ κατά Α. Β. τὰς κατά Ε. τούτο] ταῦτα Fold * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι μετάνοιά ἐστι τὸ τὰ ἐναντία πρᾶξαι, ὧν τις ἥμαρτε· καὶ περὶ τῆς τερο:] add. οὗτοι Ε. ἐχνηρός ἐν ταῖς εὐχαῖς ὑπομονῆς. Α. 68 συνεσταλμένον Edd. Mox o ante καιρός om. Α. Β. Ο. " την μετὰ τὸ βάπτισμα κηλίδα] Sic Α. Β. C. Arn. vulgo ἐν τῷ βαπτίσματι τὰς κηλίδας. Οι τοῖς πᾶσι τοῖς F. Ge. νυκτί] add. μέθη C. add. τῇ μέθη Α. Β. invitis Interpp. 39 "3 88 μείζονα ἄμεινον Mer. Reu " ·

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI καὶ τῆς οἰκουμένης στεφανίτης, καὶ φιλόσοφος τῆς τῶν οὐρανῶν ἀξίας φιλοσοφίας. Καὶ ταῦτα ἦν, οὔπω τῆς ἁμαρτίας λυθείσης, οὔπω τοῦ νόμου παυσαμένου, οὔπω τοῦ θανάτου δεθέντος, οὔπω τῶν χαλκῶν πυλῶν κατακλασθεισῶν, ἀλλ᾽ ἔτι τῆς παλαιᾶς κρατούσης πολιτείας. Τοιοῦτόν ἐστι γενναία ψυχὴ καὶ διεγηγερ- μένη· καὶ γὰρ πανταχού προπηδᾷ, καὶ τὰ κείμενα ὑπερβαίνει σκάμματα· καθάπερ καὶ ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς καινῆς ἐποίει πολιτείας. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν, φησί, καὶ ζώνη μετὰ τοῦ ἱματίου ἐχρήσατο; Έθος τοῦτο τοῖς παλαιοῖς ἦν, πρὶν εἰς τὸ μαλακὸν τοῦτο καὶ διαῤῥέον ἐξελθεῖν σχῆμα. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Πέτρος φαίνεται ἐζωσμένος, καὶ ὁ Παῦλος· Τὸν γὰρ ἄνδρα, φησίν, οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αΰτη. Καὶ ὁ Ἠλίας δὲ οὕτως ἦν ἐσταλμένος, καὶ τῶν ᾿Αγίων ἕκαστος, διὰ τὸ εἶναι ἐν ἔργῳ διηνεκώς, ἤτοι ὁδοιπορίαις, ήτοι 30 περί ἕτερόν τι τῶν ἀναγκαίων το πονουμένους [143] καὶ σπουδάζοντας· οὐ διὰ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ 41 καλλωπισμὸν ἅπαντα καταπατεῖν, καὶ σκληρο αγωγίαν ἅπασαν μελετᾷν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸ μέγιστον ἀρετῆς ἐγκώμιον εἶναί φησιν ὁ Χριστός, οὕτω λέγων· Τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱμα τίοις ἠμφιεσμένυν; ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσ ν. ε'. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ὁ καθαρὸς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ λαμπρότερος ων, καὶ ὑπὲρ Προφήτας πάντας, καὶ οὗ μείζων οὐδεὶς ἐγένετο, καὶ παῤῥησίαν ἔχων τοσαύτην, οὕτως ἑαυτὸν ἐσκληραγώγει, τὴν μὲν διαρρέουσαν τρυφὴν ἀτιμάζων μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐπὶ δὲ τὸν σκληρὸν τοῦτον ἑαυτὸν ἄγων βίον, τίνα ἕξομεν ἀπολογίαν * οἱ μετὰ τοσαύτην εὐεργεσίαν καὶ τὰ μυρία φορτία τῶν ἁμαρτημάτων μηδὲ τὸ πολλοστὸν μέρος τῆς ἐξομολογήσεως ἐπιδεικνύμενοι τῆς ἐκεί νου, ἀλλὰ μεθύοντες καὶ γαστριζόμενοι καὶ μύρων ἄξοντες, καὶ τῶν ἐν τῇ σκηνῇ πορνευομένων γυναι κῶν οὐδὲν ἄμεινον διακείμενοι, καὶ πανταχόθεν ἑαυ τοὺς καταμαλακίζοντες, καὶ εὐχειρώτους τῷ διαβόλῳ ποιοῦντες. Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία, καὶ Ἱεροσόλυμα, καὶ πᾶσα ἡ περίχω ρος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. ὁρᾷς πό σον ἴσχυσεν ἡ παρουσία τοῦ Προφήτου; πῶς πάντα τὸν δῆμον ἀνεπτέρωσε; πῶς αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν ἤγα- γε τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων; Καὶ γὰρ ἦν θαύματος ἄξιον, ἰδεῖν ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι τοιαῦτα ἐπιδει κνύμενον αὐτὸν, καὶ τοσαύτῃ κεχρημένον τῇ παρέη σίμ, καὶ πάντων ὡς παίδων κατεξανιστάμενον, καὶ πολλὴν ἀπὸ τοῦ προσώπου την χάριν ἔχοντα ἀπολάμω πουσαν. Συνετέλει δὲ εἰς ἔκπληξιν καὶ τὸ διὰ πολλοῦ τοῦ χρόνου προφήτην φανῆναι· καὶ γὰρ ἐπέλιπεν 48 αὐτοὺς τὸ χάρισμα, καὶ διὰ μακροῦ πρὸς αὐτοὺς ἐπαν- ἦλθε τοῦ χρόνου. Καὶ ὁ τοῦ κηρύγματος δὲ τρόπος ξένος καὶ παρηλλαγμένος. Οὐδὲν γὰρ τῶν συνήθων ἤκουον, οἷον, πολέμους καὶ μάχας καὶ νίκας τὰς κάτω, καὶ λι- μοὺς καὶ λοιμούς, καὶ “ Βαβυλωνίους καὶ Πέρσας, καὶ πόλεως ἅλωσιν, καὶ τὰ ἄλλα τὰ συνήθη· ἀλλ' οὐρανοὺς καὶ τὴν ἐκεῖ βασιλείαν, καὶ τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν. Διά τοι τοῦτο ἐ5 καὶ τῶν κατὰ τὴν ἔρημον ἀποστατῶν σφαγέντων ἁπάντων οὐ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, τῶν μετὰ Ἰούδα καὶ Θευδᾶ, οὐκ ἐγένοντο ἐκνηρότεροι 18 πρὸς ARCHIEP. CONSTANTINOP. 48 190 τὴν ἔξοδον τὴν ἐκεῖσε. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς αὐτοὺς ἐκάλει· οἷον, ἐπὶ τυραννίδι καὶ ἀποστασίᾳ καὶ νεω- τεροποιίᾳ· ἀλλ᾿ ὥστε πρὸς τὴν ἄνω χειραγωγήσει βασιλείαν. Διόπερ οὐδὲ κατεῖχεν ἐν τῇ ἐρήμῳ μεθ' ἑαυτοῦ περιφέρων, ἀλλὰ βαπτίζων, καὶ τοὺς περὶ φι λοσοφίας παιδεύων λόγους, ἀπέλυε· διὰ πάντων αὐτοὺ διδάσκων, τῶν μὲν ἐν τῇ γῇ πάντων ὑπερορᾷν, προς δὲ τὰ μέλλοντα αἷμεσθαι, καὶ καθ' ἑκάστην ἐπείγε σθα: τὴν ἡμέραν. σ' Τοῦτον δὴ καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν, καὶ τὰς τρυφὰς καὶ τὴν [146] μέθην ἀφέντες, ἐπὶ τ κατεσταλμένον να μεταθώμεθα βίον. Καὶ γὰρ ἐξομο λογήσεως ὁ καιρὸς καὶ τοῖς ἀμυήτοις καὶ τοῖς βαπτι σθεῖσι· τοῖς μὲν, ἵνα μετανοήσαντες τῶν ἱερῶν τύχωσι μυστηρίων· τοῖς δὲ, ἵνα ἀπονιψάμενοι τὴν μετὰ τὸ βά πτισμα κηλίδα '', καθαρῷ συνειδότι τῇ τραπέζῃ προσ ἐλθωσιν. ᾿Αποστῶμεν τοίνυν τοῦ ὑγροῦ τούτων και διαλελυμένου βίου. Οὐ γὰρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἐμοῦ καί ἐξομολογεῖσθαι καὶ τρυφᾷν. Καὶ ταῦτα διδασκέτω ὑμᾶς Ἰωάννης, ἀπὸ τοῦ ἐνδύματος, ἀπὸ τῆς τροφής, ἀπὸ τῆς οἰκίας. Τί οὖν; οὕτω κελεύεις ἡμᾶς κατ- εστάλθαι; φησίν. Οὐ κελεύω, ἀλλὰ συμβουλεύω καὶ παραινώ. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν ὑμῖν τοῦτο, κἂν ἐν ταῖς πόλεσιν ὄντες ἐπιδειξώμεθα τὴν μετάνοιαν καὶ γὰρ ἐπὶ θύραις τὸ δικαστήριον. Εἰ δὲ καὶ μακροτέρω ἦν, οὐδὲ οὕτω θαῤῥεῖν ἔδει· τὸ γὰρ ἑκάστου πέρας τῆς ζωῆς, τῆς συντελείας ἐπέχει δύναμιν τῷ καλουμένης. Ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ θύραις, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντας Ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικε· καὶ πάλιν Ἤξει γὰρ ὁ ἐρχόμενος, καὶ οὐ χρονιεῖ. Καὶ γὰρ τὰ σημεία λοιπὸν ἀπήρτισται τὰ καλοῦντα τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Κηρυχθήσεται γάρ, φησὶ, τοῦτο τὸ Εὐαγ γέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρτύ ριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι· καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος. σε ς'. Προσέχετε μετὰ ἀκριβείας τῷ λεγομένῳ. Οὐκ εἶπεν, "Οταν πιστευθῇ παρὰ πάντων ἀνθρώπων· ἀλλ', Όταν κηρυχθῇ παρὰ πᾶσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν, Εἰς μαρτύριον τοῖς τ' ἔθνεσι, δεικνύς, ὅτι οὐκ ἀναμένει πάντας πιστεῦσαι, καὶ τότε παραγενέσθαι. Τὸ γάρ, Εἰς μαρτύριον, τοῦτό ἐστιν, εἰς κατηγορίαν, εις ἔλεγχον, εἰς κατάκρισιν τῶν μὴ πιστευσάντων. Ἀλλ' ἡμεῖς ταῦτα ἀκούοντες καὶ ὁρῶντες, καθεύδομεν και ὀνείρατα βλέπομεν, καθάπερ ἐν βαθυτάτη νυκτί οι κεκαρωμένοι. Οὐδὲν γὰρ ὄνειράτων ἄμεινον τὰ παρ όντα πράγματα, κἂν χρηστὰ ᾖ, καν λυπηρά. Δι' δὴ παρακαλῶ λοιπὸν ἀφυπνισθῆναι, καὶ πρὸς τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ἀπιδεῖν. Οὐδεὶς γὰρ καθεύδων ἥλιος ἰδεῖν δύναται, οὐδὲ εὐφρᾶναι τὰς ὄψεις τῷ κάλλει τῆς ἀκτῖνος· ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν ἴδῃ, πάντα ὡς ἐν ὀνείρῳ βλέ πει. Διὰ τοῦτο πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἐξομολογήσεως καὶ πολλῶν τῶν δακρύων, καὶ ὅτι ἀναλγήτως διακεί μεθα πλημμελοῦντες, καὶ ὅτι μεγάλα τὰ ἁμαρτήματα καὶ συγγνώμης μείζονα. Καὶ ὅτι οὐ ψεύδομαι, μέρο τυρες οἱ πλείους τῶν ἀκουόντων. Αλλ' ὅμως εἰ καὶ συγγνώμης μείζονα, μετανοήσωμεν, καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα. Μετάνοιαν δὲ λέγω, οὐ τὸ τῶν προ τέρων ἀποστῆναι κακῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ μείζονα θε ἐπιδείξασθαι καλά. Ποιήσατε γάρ, φησί, καρπούς αξίους τῆς μετανοίας. Πῶς δὲ ποιήσομεν; Αν τὰ ἐναντία πράττωμεν· οἷόν τι λέγω· ήρπασας τὰ ἀλλ τρια ; Δὸς καὶ τὰ σὰ λοιπόν. Πολὺν ἐπόρνευσας [147] ἤτοι] ή καί Α. Β. περί om. Edd. 40 ἀναγκαίων] τοιούτων Α. Β. " τό] τὸ τόν Π. 4 ἀπολογίαν] add. ἡμεῖς B. Ep. “ ἐνέλιπεν Εdd. και] τὰ κατά Α. Β. τὰς κατά Ε. τούτο] ταῦτα Fold * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι μετάνοιά ἐστι τὸ τὰ ἐναντία πρᾶξαι, ὧν τις ἥμαρτε· καὶ περὶ τῆς τερο:] add. οὗτοι Ε. ἐχνηρός ἐν ταῖς εὐχαῖς ὑπομονῆς. Α. 68 συνεσταλμένον Edd. Mox o ante καιρός om. Α. Β. Ο. " την μετὰ τὸ βάπτισμα κηλίδα] Sic Α. Β. C. Arn. vulgo ἐν τῷ βαπτίσματι τὰς κηλίδας. Οι τοῖς πᾶσι τοῖς F. Ge. νυκτί] add. μέθη C. add. τῇ μέθη Α. Β. invitis Interpp. 39 "3 88 μείζονα ἄμεινον Mer. Reu " ·

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI καὶ τῆς οἰκουμένης στεφανίτης, καὶ φιλόσοφος τῆς τῶν οὐρανῶν ἀξίας φιλοσοφίας. Καὶ ταῦτα ἦν, οὔπω τῆς ἁμαρτίας λυθείσης, οὔπω τοῦ νόμου παυσαμένου, οὔπω τοῦ θανάτου δεθέντος, οὔπω τῶν χαλκῶν πυλῶν κατακλασθεισῶν, ἀλλ᾽ ἔτι τῆς παλαιᾶς κρατούσης πολιτείας. Τοιοῦτόν ἐστι γενναία ψυχὴ καὶ διεγηγερ- μένη· καὶ γὰρ πανταχού προπηδᾷ, καὶ τὰ κείμενα ὑπερβαίνει σκάμματα· καθάπερ καὶ ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς καινῆς ἐποίει πολιτείας. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν, φησί, καὶ ζώνη μετὰ τοῦ ἱματίου ἐχρήσατο; Έθος τοῦτο τοῖς παλαιοῖς ἦν, πρὶν εἰς τὸ μαλακὸν τοῦτο καὶ διαῤῥέον ἐξελθεῖν σχῆμα. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Πέτρος φαίνεται ἐζωσμένος, καὶ ὁ Παῦλος· Τὸν γὰρ ἄνδρα, φησίν, οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αΰτη. Καὶ ὁ Ἠλίας δὲ οὕτως ἦν ἐσταλμένος, καὶ τῶν ᾿Αγίων ἕκαστος, διὰ τὸ εἶναι ἐν ἔργῳ διηνεκώς, ἤτοι ὁδοιπορίαις, ήτοι 30 περί ἕτερόν τι τῶν ἀναγκαίων το πονουμένους [143] καὶ σπουδάζοντας· οὐ διὰ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ 41 καλλωπισμὸν ἅπαντα καταπατεῖν, καὶ σκληρο αγωγίαν ἅπασαν μελετᾷν· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸ μέγιστον ἀρετῆς ἐγκώμιον εἶναί φησιν ὁ Χριστός, οὕτω λέγων· Τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱμα τίοις ἠμφιεσμένυν; ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσ ν. ε'. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ὁ καθαρὸς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ λαμπρότερος ων, καὶ ὑπὲρ Προφήτας πάντας, καὶ οὗ μείζων οὐδεὶς ἐγένετο, καὶ παῤῥησίαν ἔχων τοσαύτην, οὕτως ἑαυτὸν ἐσκληραγώγει, τὴν μὲν διαρρέουσαν τρυφὴν ἀτιμάζων μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐπὶ δὲ τὸν σκληρὸν τοῦτον ἑαυτὸν ἄγων βίον, τίνα ἕξομεν ἀπολογίαν * οἱ μετὰ τοσαύτην εὐεργεσίαν καὶ τὰ μυρία φορτία τῶν ἁμαρτημάτων μηδὲ τὸ πολλοστὸν μέρος τῆς ἐξομολογήσεως ἐπιδεικνύμενοι τῆς ἐκεί νου, ἀλλὰ μεθύοντες καὶ γαστριζόμενοι καὶ μύρων ἄξοντες, καὶ τῶν ἐν τῇ σκηνῇ πορνευομένων γυναι κῶν οὐδὲν ἄμεινον διακείμενοι, καὶ πανταχόθεν ἑαυ τοὺς καταμαλακίζοντες, καὶ εὐχειρώτους τῷ διαβόλῳ ποιοῦντες. Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία, καὶ Ἱεροσόλυμα, καὶ πᾶσα ἡ περίχω ρος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. ὁρᾷς πό σον ἴσχυσεν ἡ παρουσία τοῦ Προφήτου; πῶς πάντα τὸν δῆμον ἀνεπτέρωσε; πῶς αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν ἤγα- γε τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων; Καὶ γὰρ ἦν θαύματος ἄξιον, ἰδεῖν ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι τοιαῦτα ἐπιδει κνύμενον αὐτὸν, καὶ τοσαύτῃ κεχρημένον τῇ παρέη σίμ, καὶ πάντων ὡς παίδων κατεξανιστάμενον, καὶ πολλὴν ἀπὸ τοῦ προσώπου την χάριν ἔχοντα ἀπολάμω πουσαν. Συνετέλει δὲ εἰς ἔκπληξιν καὶ τὸ διὰ πολλοῦ τοῦ χρόνου προφήτην φανῆναι· καὶ γὰρ ἐπέλιπεν 48 αὐτοὺς τὸ χάρισμα, καὶ διὰ μακροῦ πρὸς αὐτοὺς ἐπαν- ἦλθε τοῦ χρόνου. Καὶ ὁ τοῦ κηρύγματος δὲ τρόπος ξένος καὶ παρηλλαγμένος. Οὐδὲν γὰρ τῶν συνήθων ἤκουον, οἷον, πολέμους καὶ μάχας καὶ νίκας τὰς κάτω, καὶ λι- μοὺς καὶ λοιμούς, καὶ “ Βαβυλωνίους καὶ Πέρσας, καὶ πόλεως ἅλωσιν, καὶ τὰ ἄλλα τὰ συνήθη· ἀλλ' οὐρανοὺς καὶ τὴν ἐκεῖ βασιλείαν, καὶ τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν. Διά τοι τοῦτο ἐ5 καὶ τῶν κατὰ τὴν ἔρημον ἀποστατῶν σφαγέντων ἁπάντων οὐ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, τῶν μετὰ Ἰούδα καὶ Θευδᾶ, οὐκ ἐγένοντο ἐκνηρότεροι 18 πρὸς ARCHIEP. CONSTANTINOP. 48 190 τὴν ἔξοδον τὴν ἐκεῖσε. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς αὐτοὺς ἐκάλει· οἷον, ἐπὶ τυραννίδι καὶ ἀποστασίᾳ καὶ νεω- τεροποιίᾳ· ἀλλ᾿ ὥστε πρὸς τὴν ἄνω χειραγωγήσει βασιλείαν. Διόπερ οὐδὲ κατεῖχεν ἐν τῇ ἐρήμῳ μεθ' ἑαυτοῦ περιφέρων, ἀλλὰ βαπτίζων, καὶ τοὺς περὶ φι λοσοφίας παιδεύων λόγους, ἀπέλυε· διὰ πάντων αὐτοὺ διδάσκων, τῶν μὲν ἐν τῇ γῇ πάντων ὑπερορᾷν, προς δὲ τὰ μέλλοντα αἷμεσθαι, καὶ καθ' ἑκάστην ἐπείγε σθα: τὴν ἡμέραν. σ' Τοῦτον δὴ καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν, καὶ τὰς τρυφὰς καὶ τὴν [146] μέθην ἀφέντες, ἐπὶ τ κατεσταλμένον να μεταθώμεθα βίον. Καὶ γὰρ ἐξομο λογήσεως ὁ καιρὸς καὶ τοῖς ἀμυήτοις καὶ τοῖς βαπτι σθεῖσι· τοῖς μὲν, ἵνα μετανοήσαντες τῶν ἱερῶν τύχωσι μυστηρίων· τοῖς δὲ, ἵνα ἀπονιψάμενοι τὴν μετὰ τὸ βά πτισμα κηλίδα '', καθαρῷ συνειδότι τῇ τραπέζῃ προσ ἐλθωσιν. ᾿Αποστῶμεν τοίνυν τοῦ ὑγροῦ τούτων και διαλελυμένου βίου. Οὐ γὰρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἐμοῦ καί ἐξομολογεῖσθαι καὶ τρυφᾷν. Καὶ ταῦτα διδασκέτω ὑμᾶς Ἰωάννης, ἀπὸ τοῦ ἐνδύματος, ἀπὸ τῆς τροφής, ἀπὸ τῆς οἰκίας. Τί οὖν; οὕτω κελεύεις ἡμᾶς κατ- εστάλθαι; φησίν. Οὐ κελεύω, ἀλλὰ συμβουλεύω καὶ παραινώ. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν ὑμῖν τοῦτο, κἂν ἐν ταῖς πόλεσιν ὄντες ἐπιδειξώμεθα τὴν μετάνοιαν καὶ γὰρ ἐπὶ θύραις τὸ δικαστήριον. Εἰ δὲ καὶ μακροτέρω ἦν, οὐδὲ οὕτω θαῤῥεῖν ἔδει· τὸ γὰρ ἑκάστου πέρας τῆς ζωῆς, τῆς συντελείας ἐπέχει δύναμιν τῷ καλουμένης. Ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ θύραις, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντας Ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικε· καὶ πάλιν Ἤξει γὰρ ὁ ἐρχόμενος, καὶ οὐ χρονιεῖ. Καὶ γὰρ τὰ σημεία λοιπὸν ἀπήρτισται τὰ καλοῦντα τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Κηρυχθήσεται γάρ, φησὶ, τοῦτο τὸ Εὐαγ γέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἰς μαρτύ ριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι· καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος. σε ς'. Προσέχετε μετὰ ἀκριβείας τῷ λεγομένῳ. Οὐκ εἶπεν, "Οταν πιστευθῇ παρὰ πάντων ἀνθρώπων· ἀλλ', Όταν κηρυχθῇ παρὰ πᾶσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἔλεγεν, Εἰς μαρτύριον τοῖς τ' ἔθνεσι, δεικνύς, ὅτι οὐκ ἀναμένει πάντας πιστεῦσαι, καὶ τότε παραγενέσθαι. Τὸ γάρ, Εἰς μαρτύριον, τοῦτό ἐστιν, εἰς κατηγορίαν, εις ἔλεγχον, εἰς κατάκρισιν τῶν μὴ πιστευσάντων. Ἀλλ' ἡμεῖς ταῦτα ἀκούοντες καὶ ὁρῶντες, καθεύδομεν και ὀνείρατα βλέπομεν, καθάπερ ἐν βαθυτάτη νυκτί οι κεκαρωμένοι. Οὐδὲν γὰρ ὄνειράτων ἄμεινον τὰ παρ όντα πράγματα, κἂν χρηστὰ ᾖ, καν λυπηρά. Δι' δὴ παρακαλῶ λοιπὸν ἀφυπνισθῆναι, καὶ πρὸς τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης ἀπιδεῖν. Οὐδεὶς γὰρ καθεύδων ἥλιος ἰδεῖν δύναται, οὐδὲ εὐφρᾶναι τὰς ὄψεις τῷ κάλλει τῆς ἀκτῖνος· ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν ἴδῃ, πάντα ὡς ἐν ὀνείρῳ βλέ πει. Διὰ τοῦτο πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἐξομολογήσεως καὶ πολλῶν τῶν δακρύων, καὶ ὅτι ἀναλγήτως διακεί μεθα πλημμελοῦντες, καὶ ὅτι μεγάλα τὰ ἁμαρτήματα καὶ συγγνώμης μείζονα. Καὶ ὅτι οὐ ψεύδομαι, μέρο τυρες οἱ πλείους τῶν ἀκουόντων. Αλλ' ὅμως εἰ καὶ συγγνώμης μείζονα, μετανοήσωμεν, καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα. Μετάνοιαν δὲ λέγω, οὐ τὸ τῶν προ τέρων ἀποστῆναι κακῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ μείζονα θε ἐπιδείξασθαι καλά. Ποιήσατε γάρ, φησί, καρπούς αξίους τῆς μετανοίας. Πῶς δὲ ποιήσομεν; Αν τὰ ἐναντία πράττωμεν· οἷόν τι λέγω· ήρπασας τὰ ἀλλ τρια ; Δὸς καὶ τὰ σὰ λοιπόν. Πολὺν ἐπόρνευσας [147] ἤτοι] ή καί Α. Β. περί om. Edd. 40 ἀναγκαίων] τοιούτων Α. Β. " τό] τὸ τόν Π. 4 ἀπολογίαν] add. ἡμεῖς B. Ep. “ ἐνέλιπεν Εdd. και] τὰ κατά Α. Β. τὰς κατά Ε. τούτο] ταῦτα Fold * ΗΘΙΚΟΝ. Ὅτι μετάνοιά ἐστι τὸ τὰ ἐναντία πρᾶξαι, ὧν τις ἥμαρτε· καὶ περὶ τῆς τερο:] add. οὗτοι Ε. ἐχνηρός ἐν ταῖς εὐχαῖς ὑπομονῆς. Α. 68 συνεσταλμένον Edd. Mox o ante καιρός om. Α. Β. Ο. " την μετὰ τὸ βάπτισμα κηλίδα] Sic Α. Β. C. Arn. vulgo ἐν τῷ βαπτίσματι τὰς κηλίδας. Οι τοῖς πᾶσι τοῖς F. Ge. νυκτί] add. μέθη C. add. τῇ μέθη Α. Β. invitis Interpp. 39 "3 88 μείζονα ἄμεινον Mer. Reu " ·

191 IN MATTILEUM HOMIL. XI. · 192 παρασκευάζουσι φοβερά, ὥστε ὑπὸ τοῦ δέους κατ- αναγκασθῆναι πρὸς τὸν μητρικόν κόλπον καταψυγεῖν Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀνατείνεται πολλάκις ἀπειλὴν, οὐχ ἵνα ἐπαγάγῃ, ἀλλ' ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐφελκύσηται. Οταν γει. ἐπανέλθωμεν πρὸς αὐτὸν, λύει τον φόβον εὐθέως· ὡς εἶχε όμοιοι ἦμεν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἐν ἀνέσει, οὐδ᾽ ἂν ἐδέησε πειρασμῶν. [148] Καὶ τί λέγω περὶ ἡμῶν; Καὶ γὰρ τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις πολὺς ἐντεῦθεν ὁ σωφρονισμὸς ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης λέγει· ᾿Αγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς 'Αποστόλοις ἔλεγεν· Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε. Καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο αὐτὸ αἰνίττεται, ὅταν λέγῃ· Εδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ, ἄγγελος Σατῶν, ἵνα με κολαφίζῃ. Διὸ καὶ δεηθεὶς ἀπαλλαγῆναι τοῦ πει· ρασμοῦ, οὐκ ἐπέτυχε, διὰ τὸ πολλὴν ἐξ αὐτοῦ τὴν ὠφέλειαν ἐγγίνεσθαι “. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦ Δαυΐδ τὸν βίον ἐπέλθωμεν ἅπαντα, εὑρήσομεν αὐτὸν ἐν τοῖς κινδύνοις λαμπρότερον ὄντα, καὶ αὐτὸν, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοὺς κατ' ἐκεῖνον. Καὶ γὰρ ὁ Ἰὼβ τότε μειζόνως ἔλαμψε, καὶ ὁ Ἰωσὴφ δὲ σὲ οὕτως ἐπὶ πλέον εὐδοκίμησε, καὶ ὁ Ἰακὼν δὲ, καὶ ὁ τούτου παρ τὴρ, καὶ ὁ ἐκείνου, καὶ πάντες ὅσοι πώποτε " λαμ προτέρους ἀνεδήσαντο στεφάνους, ἀπὸ θλίψεων καὶ πειρασμῶν καὶ ἐστεφανώθησαν, καὶ ἀνεκηρύχθησαν. "Απερ πάντα συνειδότες, κατὰ τὸν σοφὸν 6 λόγον, Μὴ σπεύσωμεν ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς, ἀλλ' ἐν μόνον ἑαυ τοὺς παιδεύσωμεν, τὸ φέρειν πάντα γενναίως, καὶ μηδὲν πολυπραγμονεῖν, μηδὲ περιεργάζεσθαι τῶν γινομένων. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, πότε δεῖ λυθῆναι τὰς θλίψεις, τοῦ συγχωροῦντος αὐτὰς προσελθεῖν Θεοῦ· τὸ δὲ ἐπενεχθείσας μετὰ πάσης φέρειν εὐχαριστίας, τῆς ἡμῶν εὐγνωμοσύνης λοιπὸν ἔργον ἐστίν· ὅπερ ἐὰν γένηται, πάντα ἕψεται τὰ ἀγαθά. Ιν' οὖν ταῦτα ἔπηται, καὶ δοκιμώτεροι μὲν ἐνταῦθα, λαμπρότερο: δὲ ἐκεῖσε γενώμεθα, πᾶν ὃ ἐὰν ἐπενεχθῇ δεχώμεθα, χάριν εἰδότες ὑπὲρ πάντων τῷ εἰδότι μᾶλλον ἡμῶν τὸ συμφέρον, καὶ τῶν γεγεννηκότων σφοδρότερον ἡμᾶς φιλοῦντι· καὶ τούτους ἀμφοτέρους τοὺς λογισμούς καθ᾿ ἕκαστον τῶν δεινῶν ἑαυτοῖς ἐπάδοντες, κατα- στέλλωμεν τὴν ἀθυμίαν, καὶ δοξάζωμεν ἐν πᾶσι τὸν πάντα ὑπὲρ ἡμῶν ποιοῦντα καὶ πραγματευόμενον Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ τὰς ἐπιβουλάς διαχρουσόμεθα ραδίως, καὶ τῶν ἀκηράτων ἐπιτευξόμεθα στεφάνων χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κράτος, τιμή, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 68 χρόνον; Ἀπόσχου καὶ τῆς γυναικὸς τῆς τῆς ὡρισμέ- νας ἡμέρας· ἐγκράτειαν ἄσκησον. Υβρισας καὶ ἐτύ πτησας οι παριόντας; Ευλόγει λοιπόν τοὺς ὑβρίζον- σας, καὶ εὐεργέτει τους πλήττοντας. Οὐ γὰρ ἀρκει εἰς ὑγείαν ἡμῖν τὸ βέλος ἐξελεῖν μόνον, ἀλλὰ σι καὶ τῷ τραύματι φάρμακα ἐπιθεῖναι. Ετρύφησας καὶ ἐμεθύσθης τὸν ἔμπροσθεν χρόνον ; Νήστευε καὶ ὑδρο ποσίμ πρόσεχε τι, ἵνα τὴν ἐκεῖθεν ἐγγενομένην λύμην ἀνέλης. Εἶδες ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς κάλλος ἀλλότριον; Μηδέ ὅλως ίδης γυναίκα λοιπόν, ἵν᾿ ἐπὶ σε πλείονι καταστῆς ἀσφαλείς. Εκκλινον γάρ, φησίν, ἀπὸ κατ κοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· καὶ πάλιν· Παῖσον τὴν γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Αλλ' είπέ μοι καὶ τὸ ἀγαθόν. Ζήτησαν εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν· οὐ τὴν πρὸς ἀνθρώπους λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ καλῶς εἶπε, Δίωξον· ἀπελήλαται γὰρ καὶ ἐκδέ- βλητα;, καὶ τὴν γῆν ἀφεῖσα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπεδήμη- σεν. ᾿Αλλὰ δυνησόμεθα σ' αὐτὴν πάλιν ἐπαναγαγεῖν, ἐὰν θέλωμεν, ἀπόνοιαν καὶ ἀλαζονείαν καὶ πάντα τὰ κωλύματα αὐτῆς ἐκβαλόντες, τὸν σώφρονα τοῦτον καὶ λιτὸν διώκειν βίον. Οὐδὲν γὰρ ὀργῆς χαλεπώτερον καὶ θρασύτητος. Αὕτη 88 καὶ τετυφωμένους καὶ δου- λοπρεπεῖς ἐργάζεται, δι' ἐκείνου μὲν καταγελάστους, διὰ τούτου δὲ μισητούς ποιοῦσα, καὶ ἐναντίας εἰσο άγουσα κακίας, ἀπόνοιάν τε ὁμοῦ καὶ κολακείαν. Αλλ' ἐὰν τὴν πλεονεξίαν τοῦ πάθους περικόψωμεν, καὶ τα πεινοὶ μετὰ ἀκριβείας, καὶ ὑψηλοὶ μετὰ ἀσφαλείας ἐσόμεθα. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἡμετέροις ἀπὸ πλεονεξίας αἱ δυσκρασίαι γίνονται· καὶ ὅτε τοὺς οἰκείους ὅρους ἀφέντα τὰ στοιχεῖα εἰς ἀμετρίαν ἐξέλ θῇ, τότε αἱ μυρίαι νήσοι καὶ οἱ χαλεποί τίκτονται θά- νατοι· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. ζ'. Περικόψωμεν τοίνυν τὴν ἀμετρίαν, καὶ τὸ σωτή- ριον τῆς συμμετρίας πίνοντες το φάρμακον, μένωμεν ἐπὶ τῆς εὐκρασίας τῆς προσηκούσης, καὶ ταῖς εὐχαῖς μετὰ ἀκριβείας προσέχωμεν. Κἂν μὴ λάβωμεν, πα ραμείνωμεν, ἵνα λάβωμεν· κἂν λάβωμεν, ἐπειδὴ ἑλά- βομεν 10. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς βούλεται ἀναβάλλεσθαι τὴν δόσιν, ἀλλὰ τῇ μελλήσει την προσεδρείαν ἡμῖν οι σοφί- ζεται. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπερτίθεται τὴν αἴτησιν, καὶ πειρασμὸν συγχωρεί πολλάκις ἐπελθεῖν, ἵνα συνεχώς πρὸς αὐτὸν καταφεύγωμεν, καὶ καταφυγόντες σε μέ- νωμεν. Οὕτω καὶ πατέρες φιλόστοργοι ποιοῦσι, καὶ μητέρες φιλόπαιδες· ἐπειδὰν σὲ ἴδωσι τὰ παιδία τὴν πρὸς αὐτοὺς συνουσίαν ἀφέντα καὶ μετὰ τῶν ὁμηλί- χων παίζοντα, πολλὰ τοὺς οἰκέτας ὑποκρίνασθαι σε 83 ἐτύπτησας] ἔπληξας iidem. σε ἀλλά] add. δεῖ Α. Β. σε υδροποσίᾳ πρόσεχε, ἵνα] ὑδροποτει. Πρόσεχε ἵνα Edd. πιος ἐγγινομένην Ι. Ε. F. Το ἐπί] ἐν Β. 56 οι δυνάμεθα Ge. Edd. * Αυτη] add. γάρ C. D. Ε. F. οι πιόντες Edd. 6ο ἐλάβομεν] add. μὴ ἀποστῶμεν Edd. vid. adnot. ἡμῶν Edd. σε καταφεύ γοντες B. et pr. D. 65 ἐπειδὰν] add. γάρ Α. Β. σε ὑποκρίνεσθαι Α. Β. 68 ἐπιγίνεσθαι D. σε δέ om. Ed. πώποτε] add. διέλαμψαν και Α. Β. add. ἔλαμψαν και Edd. Post πώποτε distinguere videntur In- terpp. σε σοφόν] τοῦ σοφοῦ Α. Β. Ι. Paulo post σπεύδωμεν Edd. οι στεφάνων] add. ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν Edd. ត 68 61 [149] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Σαδδουκαίων 10 καὶ Φαρι- σαίων ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; οι 69 Καὶ μετὰ ταῦτα δὲ ἐρωτώμενοι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἐστίν; ἔλεγον, ὅτι Εάν εἴπωμεν, ἀπὸ γῆς, φοβούμεθα τὸν ὄχλον· ἐὰν εἴπωμεν, ἀπὸ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἡμῖν, Πῶς οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ ; Ωστε ἐξ ἁπάντων τούτων δῆλον, ὅτι παρεγένοντο μὲν καὶ ἐβαπτίσθησαν· οὐ μὴν ἔμειναν ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ κηρύγματος. Καὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης δείκνυσιν αὐτῶν τὴν πονηρίαν, ἐξ ὧν πρὸς τὸν Βαπτιστὴν ἔπεμπον λέγοντες· Εἰ σὺ εἰ Ἠλίας ; εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός ; διὸ καὶ ἐπήγαγεν· ΟΙ δὲ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων. Τί ούν; α'. Πῶς οὖν φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν Ἰωάννῃ ; Οτι οὐκ ἦν τοῦτο πιστεῦσαι, τὸ τὸν κηρυτ τόμενον ὑπ' αὐτοῦ μὴ δέξασθαι. Ἐπεὶ καὶ τοῖς Προ- φήταις ἔδοξαν προσέχειντι καὶ τῷ Νομοθέτῃ· ἀλλ' ὅμως ἔφησεν αὐτοὺς μὴ προσεσχηκέναι, ἐπειδὴ τὸν παρ' ἐκείνων προφητευόμενον οὐκ ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ ἐπιστεύσατε, φησί, Μωϋσῃ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· το Φαρ. κα! Σαδ. Α. C. προσέχειν om. G. προσεσχηκέναι Εd. 70

191 IN MATTILEUM HOMIL. XI. · 192 παρασκευάζουσι φοβερά, ὥστε ὑπὸ τοῦ δέους κατ- αναγκασθῆναι πρὸς τὸν μητρικόν κόλπον καταψυγεῖν Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀνατείνεται πολλάκις ἀπειλὴν, οὐχ ἵνα ἐπαγάγῃ, ἀλλ' ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐφελκύσηται. Οταν γει. ἐπανέλθωμεν πρὸς αὐτὸν, λύει τον φόβον εὐθέως· ὡς εἶχε όμοιοι ἦμεν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἐν ἀνέσει, οὐδ᾽ ἂν ἐδέησε πειρασμῶν. [148] Καὶ τί λέγω περὶ ἡμῶν; Καὶ γὰρ τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις πολὺς ἐντεῦθεν ὁ σωφρονισμὸς ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης λέγει· ᾿Αγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς 'Αποστόλοις ἔλεγεν· Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε. Καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο αὐτὸ αἰνίττεται, ὅταν λέγῃ· Εδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ, ἄγγελος Σατῶν, ἵνα με κολαφίζῃ. Διὸ καὶ δεηθεὶς ἀπαλλαγῆναι τοῦ πει· ρασμοῦ, οὐκ ἐπέτυχε, διὰ τὸ πολλὴν ἐξ αὐτοῦ τὴν ὠφέλειαν ἐγγίνεσθαι “. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦ Δαυΐδ τὸν βίον ἐπέλθωμεν ἅπαντα, εὑρήσομεν αὐτὸν ἐν τοῖς κινδύνοις λαμπρότερον ὄντα, καὶ αὐτὸν, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοὺς κατ' ἐκεῖνον. Καὶ γὰρ ὁ Ἰὼβ τότε μειζόνως ἔλαμψε, καὶ ὁ Ἰωσὴφ δὲ σὲ οὕτως ἐπὶ πλέον εὐδοκίμησε, καὶ ὁ Ἰακὼν δὲ, καὶ ὁ τούτου παρ τὴρ, καὶ ὁ ἐκείνου, καὶ πάντες ὅσοι πώποτε " λαμ προτέρους ἀνεδήσαντο στεφάνους, ἀπὸ θλίψεων καὶ πειρασμῶν καὶ ἐστεφανώθησαν, καὶ ἀνεκηρύχθησαν. "Απερ πάντα συνειδότες, κατὰ τὸν σοφὸν 6 λόγον, Μὴ σπεύσωμεν ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς, ἀλλ' ἐν μόνον ἑαυ τοὺς παιδεύσωμεν, τὸ φέρειν πάντα γενναίως, καὶ μηδὲν πολυπραγμονεῖν, μηδὲ περιεργάζεσθαι τῶν γινομένων. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, πότε δεῖ λυθῆναι τὰς θλίψεις, τοῦ συγχωροῦντος αὐτὰς προσελθεῖν Θεοῦ· τὸ δὲ ἐπενεχθείσας μετὰ πάσης φέρειν εὐχαριστίας, τῆς ἡμῶν εὐγνωμοσύνης λοιπὸν ἔργον ἐστίν· ὅπερ ἐὰν γένηται, πάντα ἕψεται τὰ ἀγαθά. Ιν' οὖν ταῦτα ἔπηται, καὶ δοκιμώτεροι μὲν ἐνταῦθα, λαμπρότερο: δὲ ἐκεῖσε γενώμεθα, πᾶν ὃ ἐὰν ἐπενεχθῇ δεχώμεθα, χάριν εἰδότες ὑπὲρ πάντων τῷ εἰδότι μᾶλλον ἡμῶν τὸ συμφέρον, καὶ τῶν γεγεννηκότων σφοδρότερον ἡμᾶς φιλοῦντι· καὶ τούτους ἀμφοτέρους τοὺς λογισμούς καθ᾿ ἕκαστον τῶν δεινῶν ἑαυτοῖς ἐπάδοντες, κατα- στέλλωμεν τὴν ἀθυμίαν, καὶ δοξάζωμεν ἐν πᾶσι τὸν πάντα ὑπὲρ ἡμῶν ποιοῦντα καὶ πραγματευόμενον Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ τὰς ἐπιβουλάς διαχρουσόμεθα ραδίως, καὶ τῶν ἀκηράτων ἐπιτευξόμεθα στεφάνων χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κράτος, τιμή, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 68 χρόνον; Ἀπόσχου καὶ τῆς γυναικὸς τῆς τῆς ὡρισμέ- νας ἡμέρας· ἐγκράτειαν ἄσκησον. Υβρισας καὶ ἐτύ πτησας οι παριόντας; Ευλόγει λοιπόν τοὺς ὑβρίζον- σας, καὶ εὐεργέτει τους πλήττοντας. Οὐ γὰρ ἀρκει εἰς ὑγείαν ἡμῖν τὸ βέλος ἐξελεῖν μόνον, ἀλλὰ σι καὶ τῷ τραύματι φάρμακα ἐπιθεῖναι. Ετρύφησας καὶ ἐμεθύσθης τὸν ἔμπροσθεν χρόνον ; Νήστευε καὶ ὑδρο ποσίμ πρόσεχε τι, ἵνα τὴν ἐκεῖθεν ἐγγενομένην λύμην ἀνέλης. Εἶδες ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς κάλλος ἀλλότριον; Μηδέ ὅλως ίδης γυναίκα λοιπόν, ἵν᾿ ἐπὶ σε πλείονι καταστῆς ἀσφαλείς. Εκκλινον γάρ, φησίν, ἀπὸ κατ κοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· καὶ πάλιν· Παῖσον τὴν γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Αλλ' είπέ μοι καὶ τὸ ἀγαθόν. Ζήτησαν εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν· οὐ τὴν πρὸς ἀνθρώπους λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ καλῶς εἶπε, Δίωξον· ἀπελήλαται γὰρ καὶ ἐκδέ- βλητα;, καὶ τὴν γῆν ἀφεῖσα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπεδήμη- σεν. ᾿Αλλὰ δυνησόμεθα σ' αὐτὴν πάλιν ἐπαναγαγεῖν, ἐὰν θέλωμεν, ἀπόνοιαν καὶ ἀλαζονείαν καὶ πάντα τὰ κωλύματα αὐτῆς ἐκβαλόντες, τὸν σώφρονα τοῦτον καὶ λιτὸν διώκειν βίον. Οὐδὲν γὰρ ὀργῆς χαλεπώτερον καὶ θρασύτητος. Αὕτη 88 καὶ τετυφωμένους καὶ δου- λοπρεπεῖς ἐργάζεται, δι' ἐκείνου μὲν καταγελάστους, διὰ τούτου δὲ μισητούς ποιοῦσα, καὶ ἐναντίας εἰσο άγουσα κακίας, ἀπόνοιάν τε ὁμοῦ καὶ κολακείαν. Αλλ' ἐὰν τὴν πλεονεξίαν τοῦ πάθους περικόψωμεν, καὶ τα πεινοὶ μετὰ ἀκριβείας, καὶ ὑψηλοὶ μετὰ ἀσφαλείας ἐσόμεθα. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἡμετέροις ἀπὸ πλεονεξίας αἱ δυσκρασίαι γίνονται· καὶ ὅτε τοὺς οἰκείους ὅρους ἀφέντα τὰ στοιχεῖα εἰς ἀμετρίαν ἐξέλ θῇ, τότε αἱ μυρίαι νήσοι καὶ οἱ χαλεποί τίκτονται θά- νατοι· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. ζ'. Περικόψωμεν τοίνυν τὴν ἀμετρίαν, καὶ τὸ σωτή- ριον τῆς συμμετρίας πίνοντες το φάρμακον, μένωμεν ἐπὶ τῆς εὐκρασίας τῆς προσηκούσης, καὶ ταῖς εὐχαῖς μετὰ ἀκριβείας προσέχωμεν. Κἂν μὴ λάβωμεν, πα ραμείνωμεν, ἵνα λάβωμεν· κἂν λάβωμεν, ἐπειδὴ ἑλά- βομεν 10. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς βούλεται ἀναβάλλεσθαι τὴν δόσιν, ἀλλὰ τῇ μελλήσει την προσεδρείαν ἡμῖν οι σοφί- ζεται. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπερτίθεται τὴν αἴτησιν, καὶ πειρασμὸν συγχωρεί πολλάκις ἐπελθεῖν, ἵνα συνεχώς πρὸς αὐτὸν καταφεύγωμεν, καὶ καταφυγόντες σε μέ- νωμεν. Οὕτω καὶ πατέρες φιλόστοργοι ποιοῦσι, καὶ μητέρες φιλόπαιδες· ἐπειδὰν σὲ ἴδωσι τὰ παιδία τὴν πρὸς αὐτοὺς συνουσίαν ἀφέντα καὶ μετὰ τῶν ὁμηλί- χων παίζοντα, πολλὰ τοὺς οἰκέτας ὑποκρίνασθαι σε 83 ἐτύπτησας] ἔπληξας iidem. σε ἀλλά] add. δεῖ Α. Β. σε υδροποσίᾳ πρόσεχε, ἵνα] ὑδροποτει. Πρόσεχε ἵνα Edd. πιος ἐγγινομένην Ι. Ε. F. Το ἐπί] ἐν Β. 56 οι δυνάμεθα Ge. Edd. * Αυτη] add. γάρ C. D. Ε. F. οι πιόντες Edd. 6ο ἐλάβομεν] add. μὴ ἀποστῶμεν Edd. vid. adnot. ἡμῶν Edd. σε καταφεύ γοντες B. et pr. D. 65 ἐπειδὰν] add. γάρ Α. Β. σε ὑποκρίνεσθαι Α. Β. 68 ἐπιγίνεσθαι D. σε δέ om. Ed. πώποτε] add. διέλαμψαν και Α. Β. add. ἔλαμψαν και Edd. Post πώποτε distinguere videntur In- terpp. σε σοφόν] τοῦ σοφοῦ Α. Β. Ι. Paulo post σπεύδωμεν Edd. οι στεφάνων] add. ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν Edd. ត 68 61 [149] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Σαδδουκαίων 10 καὶ Φαρι- σαίων ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; οι 69 Καὶ μετὰ ταῦτα δὲ ἐρωτώμενοι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἐστίν; ἔλεγον, ὅτι Εάν εἴπωμεν, ἀπὸ γῆς, φοβούμεθα τὸν ὄχλον· ἐὰν εἴπωμεν, ἀπὸ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἡμῖν, Πῶς οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ ; Ωστε ἐξ ἁπάντων τούτων δῆλον, ὅτι παρεγένοντο μὲν καὶ ἐβαπτίσθησαν· οὐ μὴν ἔμειναν ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ κηρύγματος. Καὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης δείκνυσιν αὐτῶν τὴν πονηρίαν, ἐξ ὧν πρὸς τὸν Βαπτιστὴν ἔπεμπον λέγοντες· Εἰ σὺ εἰ Ἠλίας ; εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός ; διὸ καὶ ἐπήγαγεν· ΟΙ δὲ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων. Τί ούν; α'. Πῶς οὖν φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν Ἰωάννῃ ; Οτι οὐκ ἦν τοῦτο πιστεῦσαι, τὸ τὸν κηρυτ τόμενον ὑπ' αὐτοῦ μὴ δέξασθαι. Ἐπεὶ καὶ τοῖς Προ- φήταις ἔδοξαν προσέχειντι καὶ τῷ Νομοθέτῃ· ἀλλ' ὅμως ἔφησεν αὐτοὺς μὴ προσεσχηκέναι, ἐπειδὴ τὸν παρ' ἐκείνων προφητευόμενον οὐκ ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ ἐπιστεύσατε, φησί, Μωϋσῃ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· το Φαρ. κα! Σαδ. Α. C. προσέχειν om. G. προσεσχηκέναι Εd. 70

191 IN MATTILEUM HOMIL. XI. · 192 παρασκευάζουσι φοβερά, ὥστε ὑπὸ τοῦ δέους κατ- αναγκασθῆναι πρὸς τὸν μητρικόν κόλπον καταψυγεῖν Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀνατείνεται πολλάκις ἀπειλὴν, οὐχ ἵνα ἐπαγάγῃ, ἀλλ' ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐφελκύσηται. Οταν γει. ἐπανέλθωμεν πρὸς αὐτὸν, λύει τον φόβον εὐθέως· ὡς εἶχε όμοιοι ἦμεν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἐν ἀνέσει, οὐδ᾽ ἂν ἐδέησε πειρασμῶν. [148] Καὶ τί λέγω περὶ ἡμῶν; Καὶ γὰρ τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις πολὺς ἐντεῦθεν ὁ σωφρονισμὸς ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης λέγει· ᾿Αγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς 'Αποστόλοις ἔλεγεν· Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε. Καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο αὐτὸ αἰνίττεται, ὅταν λέγῃ· Εδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ, ἄγγελος Σατῶν, ἵνα με κολαφίζῃ. Διὸ καὶ δεηθεὶς ἀπαλλαγῆναι τοῦ πει· ρασμοῦ, οὐκ ἐπέτυχε, διὰ τὸ πολλὴν ἐξ αὐτοῦ τὴν ὠφέλειαν ἐγγίνεσθαι “. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦ Δαυΐδ τὸν βίον ἐπέλθωμεν ἅπαντα, εὑρήσομεν αὐτὸν ἐν τοῖς κινδύνοις λαμπρότερον ὄντα, καὶ αὐτὸν, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοὺς κατ' ἐκεῖνον. Καὶ γὰρ ὁ Ἰὼβ τότε μειζόνως ἔλαμψε, καὶ ὁ Ἰωσὴφ δὲ σὲ οὕτως ἐπὶ πλέον εὐδοκίμησε, καὶ ὁ Ἰακὼν δὲ, καὶ ὁ τούτου παρ τὴρ, καὶ ὁ ἐκείνου, καὶ πάντες ὅσοι πώποτε " λαμ προτέρους ἀνεδήσαντο στεφάνους, ἀπὸ θλίψεων καὶ πειρασμῶν καὶ ἐστεφανώθησαν, καὶ ἀνεκηρύχθησαν. "Απερ πάντα συνειδότες, κατὰ τὸν σοφὸν 6 λόγον, Μὴ σπεύσωμεν ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς, ἀλλ' ἐν μόνον ἑαυ τοὺς παιδεύσωμεν, τὸ φέρειν πάντα γενναίως, καὶ μηδὲν πολυπραγμονεῖν, μηδὲ περιεργάζεσθαι τῶν γινομένων. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, πότε δεῖ λυθῆναι τὰς θλίψεις, τοῦ συγχωροῦντος αὐτὰς προσελθεῖν Θεοῦ· τὸ δὲ ἐπενεχθείσας μετὰ πάσης φέρειν εὐχαριστίας, τῆς ἡμῶν εὐγνωμοσύνης λοιπὸν ἔργον ἐστίν· ὅπερ ἐὰν γένηται, πάντα ἕψεται τὰ ἀγαθά. Ιν' οὖν ταῦτα ἔπηται, καὶ δοκιμώτεροι μὲν ἐνταῦθα, λαμπρότερο: δὲ ἐκεῖσε γενώμεθα, πᾶν ὃ ἐὰν ἐπενεχθῇ δεχώμεθα, χάριν εἰδότες ὑπὲρ πάντων τῷ εἰδότι μᾶλλον ἡμῶν τὸ συμφέρον, καὶ τῶν γεγεννηκότων σφοδρότερον ἡμᾶς φιλοῦντι· καὶ τούτους ἀμφοτέρους τοὺς λογισμούς καθ᾿ ἕκαστον τῶν δεινῶν ἑαυτοῖς ἐπάδοντες, κατα- στέλλωμεν τὴν ἀθυμίαν, καὶ δοξάζωμεν ἐν πᾶσι τὸν πάντα ὑπὲρ ἡμῶν ποιοῦντα καὶ πραγματευόμενον Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ τὰς ἐπιβουλάς διαχρουσόμεθα ραδίως, καὶ τῶν ἀκηράτων ἐπιτευξόμεθα στεφάνων χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κράτος, τιμή, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 68 χρόνον; Ἀπόσχου καὶ τῆς γυναικὸς τῆς τῆς ὡρισμέ- νας ἡμέρας· ἐγκράτειαν ἄσκησον. Υβρισας καὶ ἐτύ πτησας οι παριόντας; Ευλόγει λοιπόν τοὺς ὑβρίζον- σας, καὶ εὐεργέτει τους πλήττοντας. Οὐ γὰρ ἀρκει εἰς ὑγείαν ἡμῖν τὸ βέλος ἐξελεῖν μόνον, ἀλλὰ σι καὶ τῷ τραύματι φάρμακα ἐπιθεῖναι. Ετρύφησας καὶ ἐμεθύσθης τὸν ἔμπροσθεν χρόνον ; Νήστευε καὶ ὑδρο ποσίμ πρόσεχε τι, ἵνα τὴν ἐκεῖθεν ἐγγενομένην λύμην ἀνέλης. Εἶδες ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς κάλλος ἀλλότριον; Μηδέ ὅλως ίδης γυναίκα λοιπόν, ἵν᾿ ἐπὶ σε πλείονι καταστῆς ἀσφαλείς. Εκκλινον γάρ, φησίν, ἀπὸ κατ κοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· καὶ πάλιν· Παῖσον τὴν γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Αλλ' είπέ μοι καὶ τὸ ἀγαθόν. Ζήτησαν εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν· οὐ τὴν πρὸς ἀνθρώπους λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ καλῶς εἶπε, Δίωξον· ἀπελήλαται γὰρ καὶ ἐκδέ- βλητα;, καὶ τὴν γῆν ἀφεῖσα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπεδήμη- σεν. ᾿Αλλὰ δυνησόμεθα σ' αὐτὴν πάλιν ἐπαναγαγεῖν, ἐὰν θέλωμεν, ἀπόνοιαν καὶ ἀλαζονείαν καὶ πάντα τὰ κωλύματα αὐτῆς ἐκβαλόντες, τὸν σώφρονα τοῦτον καὶ λιτὸν διώκειν βίον. Οὐδὲν γὰρ ὀργῆς χαλεπώτερον καὶ θρασύτητος. Αὕτη 88 καὶ τετυφωμένους καὶ δου- λοπρεπεῖς ἐργάζεται, δι' ἐκείνου μὲν καταγελάστους, διὰ τούτου δὲ μισητούς ποιοῦσα, καὶ ἐναντίας εἰσο άγουσα κακίας, ἀπόνοιάν τε ὁμοῦ καὶ κολακείαν. Αλλ' ἐὰν τὴν πλεονεξίαν τοῦ πάθους περικόψωμεν, καὶ τα πεινοὶ μετὰ ἀκριβείας, καὶ ὑψηλοὶ μετὰ ἀσφαλείας ἐσόμεθα. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἡμετέροις ἀπὸ πλεονεξίας αἱ δυσκρασίαι γίνονται· καὶ ὅτε τοὺς οἰκείους ὅρους ἀφέντα τὰ στοιχεῖα εἰς ἀμετρίαν ἐξέλ θῇ, τότε αἱ μυρίαι νήσοι καὶ οἱ χαλεποί τίκτονται θά- νατοι· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. ζ'. Περικόψωμεν τοίνυν τὴν ἀμετρίαν, καὶ τὸ σωτή- ριον τῆς συμμετρίας πίνοντες το φάρμακον, μένωμεν ἐπὶ τῆς εὐκρασίας τῆς προσηκούσης, καὶ ταῖς εὐχαῖς μετὰ ἀκριβείας προσέχωμεν. Κἂν μὴ λάβωμεν, πα ραμείνωμεν, ἵνα λάβωμεν· κἂν λάβωμεν, ἐπειδὴ ἑλά- βομεν 10. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς βούλεται ἀναβάλλεσθαι τὴν δόσιν, ἀλλὰ τῇ μελλήσει την προσεδρείαν ἡμῖν οι σοφί- ζεται. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπερτίθεται τὴν αἴτησιν, καὶ πειρασμὸν συγχωρεί πολλάκις ἐπελθεῖν, ἵνα συνεχώς πρὸς αὐτὸν καταφεύγωμεν, καὶ καταφυγόντες σε μέ- νωμεν. Οὕτω καὶ πατέρες φιλόστοργοι ποιοῦσι, καὶ μητέρες φιλόπαιδες· ἐπειδὰν σὲ ἴδωσι τὰ παιδία τὴν πρὸς αὐτοὺς συνουσίαν ἀφέντα καὶ μετὰ τῶν ὁμηλί- χων παίζοντα, πολλὰ τοὺς οἰκέτας ὑποκρίνασθαι σε 83 ἐτύπτησας] ἔπληξας iidem. σε ἀλλά] add. δεῖ Α. Β. σε υδροποσίᾳ πρόσεχε, ἵνα] ὑδροποτει. Πρόσεχε ἵνα Edd. πιος ἐγγινομένην Ι. Ε. F. Το ἐπί] ἐν Β. 56 οι δυνάμεθα Ge. Edd. * Αυτη] add. γάρ C. D. Ε. F. οι πιόντες Edd. 6ο ἐλάβομεν] add. μὴ ἀποστῶμεν Edd. vid. adnot. ἡμῶν Edd. σε καταφεύ γοντες B. et pr. D. 65 ἐπειδὰν] add. γάρ Α. Β. σε ὑποκρίνεσθαι Α. Β. 68 ἐπιγίνεσθαι D. σε δέ om. Ed. πώποτε] add. διέλαμψαν και Α. Β. add. ἔλαμψαν και Edd. Post πώποτε distinguere videntur In- terpp. σε σοφόν] τοῦ σοφοῦ Α. Β. Ι. Paulo post σπεύδωμεν Edd. οι στεφάνων] add. ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν Edd. ត 68 61 [149] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Σαδδουκαίων 10 καὶ Φαρι- σαίων ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; οι 69 Καὶ μετὰ ταῦτα δὲ ἐρωτώμενοι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἐστίν; ἔλεγον, ὅτι Εάν εἴπωμεν, ἀπὸ γῆς, φοβούμεθα τὸν ὄχλον· ἐὰν εἴπωμεν, ἀπὸ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἡμῖν, Πῶς οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ ; Ωστε ἐξ ἁπάντων τούτων δῆλον, ὅτι παρεγένοντο μὲν καὶ ἐβαπτίσθησαν· οὐ μὴν ἔμειναν ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ κηρύγματος. Καὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης δείκνυσιν αὐτῶν τὴν πονηρίαν, ἐξ ὧν πρὸς τὸν Βαπτιστὴν ἔπεμπον λέγοντες· Εἰ σὺ εἰ Ἠλίας ; εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός ; διὸ καὶ ἐπήγαγεν· ΟΙ δὲ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων. Τί ούν; α'. Πῶς οὖν φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν Ἰωάννῃ ; Οτι οὐκ ἦν τοῦτο πιστεῦσαι, τὸ τὸν κηρυτ τόμενον ὑπ' αὐτοῦ μὴ δέξασθαι. Ἐπεὶ καὶ τοῖς Προ- φήταις ἔδοξαν προσέχειντι καὶ τῷ Νομοθέτῃ· ἀλλ' ὅμως ἔφησεν αὐτοὺς μὴ προσεσχηκέναι, ἐπειδὴ τὸν παρ' ἐκείνων προφητευόμενον οὐκ ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ ἐπιστεύσατε, φησί, Μωϋσῃ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· το Φαρ. κα! Σαδ. Α. C. προσέχειν om. G. προσεσχηκέναι Εd. 70

191 IN MATTILEUM HOMIL. XI. · 192 παρασκευάζουσι φοβερά, ὥστε ὑπὸ τοῦ δέους κατ- αναγκασθῆναι πρὸς τὸν μητρικόν κόλπον καταψυγεῖν Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀνατείνεται πολλάκις ἀπειλὴν, οὐχ ἵνα ἐπαγάγῃ, ἀλλ' ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐφελκύσηται. Οταν γει. ἐπανέλθωμεν πρὸς αὐτὸν, λύει τον φόβον εὐθέως· ὡς εἶχε όμοιοι ἦμεν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἐν ἀνέσει, οὐδ᾽ ἂν ἐδέησε πειρασμῶν. [148] Καὶ τί λέγω περὶ ἡμῶν; Καὶ γὰρ τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις πολὺς ἐντεῦθεν ὁ σωφρονισμὸς ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης λέγει· ᾿Αγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς 'Αποστόλοις ἔλεγεν· Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε. Καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο αὐτὸ αἰνίττεται, ὅταν λέγῃ· Εδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ, ἄγγελος Σατῶν, ἵνα με κολαφίζῃ. Διὸ καὶ δεηθεὶς ἀπαλλαγῆναι τοῦ πει· ρασμοῦ, οὐκ ἐπέτυχε, διὰ τὸ πολλὴν ἐξ αὐτοῦ τὴν ὠφέλειαν ἐγγίνεσθαι “. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦ Δαυΐδ τὸν βίον ἐπέλθωμεν ἅπαντα, εὑρήσομεν αὐτὸν ἐν τοῖς κινδύνοις λαμπρότερον ὄντα, καὶ αὐτὸν, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοὺς κατ' ἐκεῖνον. Καὶ γὰρ ὁ Ἰὼβ τότε μειζόνως ἔλαμψε, καὶ ὁ Ἰωσὴφ δὲ σὲ οὕτως ἐπὶ πλέον εὐδοκίμησε, καὶ ὁ Ἰακὼν δὲ, καὶ ὁ τούτου παρ τὴρ, καὶ ὁ ἐκείνου, καὶ πάντες ὅσοι πώποτε " λαμ προτέρους ἀνεδήσαντο στεφάνους, ἀπὸ θλίψεων καὶ πειρασμῶν καὶ ἐστεφανώθησαν, καὶ ἀνεκηρύχθησαν. "Απερ πάντα συνειδότες, κατὰ τὸν σοφὸν 6 λόγον, Μὴ σπεύσωμεν ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς, ἀλλ' ἐν μόνον ἑαυ τοὺς παιδεύσωμεν, τὸ φέρειν πάντα γενναίως, καὶ μηδὲν πολυπραγμονεῖν, μηδὲ περιεργάζεσθαι τῶν γινομένων. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, πότε δεῖ λυθῆναι τὰς θλίψεις, τοῦ συγχωροῦντος αὐτὰς προσελθεῖν Θεοῦ· τὸ δὲ ἐπενεχθείσας μετὰ πάσης φέρειν εὐχαριστίας, τῆς ἡμῶν εὐγνωμοσύνης λοιπὸν ἔργον ἐστίν· ὅπερ ἐὰν γένηται, πάντα ἕψεται τὰ ἀγαθά. Ιν' οὖν ταῦτα ἔπηται, καὶ δοκιμώτεροι μὲν ἐνταῦθα, λαμπρότερο: δὲ ἐκεῖσε γενώμεθα, πᾶν ὃ ἐὰν ἐπενεχθῇ δεχώμεθα, χάριν εἰδότες ὑπὲρ πάντων τῷ εἰδότι μᾶλλον ἡμῶν τὸ συμφέρον, καὶ τῶν γεγεννηκότων σφοδρότερον ἡμᾶς φιλοῦντι· καὶ τούτους ἀμφοτέρους τοὺς λογισμούς καθ᾿ ἕκαστον τῶν δεινῶν ἑαυτοῖς ἐπάδοντες, κατα- στέλλωμεν τὴν ἀθυμίαν, καὶ δοξάζωμεν ἐν πᾶσι τὸν πάντα ὑπὲρ ἡμῶν ποιοῦντα καὶ πραγματευόμενον Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ τὰς ἐπιβουλάς διαχρουσόμεθα ραδίως, καὶ τῶν ἀκηράτων ἐπιτευξόμεθα στεφάνων χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κράτος, τιμή, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 68 χρόνον; Ἀπόσχου καὶ τῆς γυναικὸς τῆς τῆς ὡρισμέ- νας ἡμέρας· ἐγκράτειαν ἄσκησον. Υβρισας καὶ ἐτύ πτησας οι παριόντας; Ευλόγει λοιπόν τοὺς ὑβρίζον- σας, καὶ εὐεργέτει τους πλήττοντας. Οὐ γὰρ ἀρκει εἰς ὑγείαν ἡμῖν τὸ βέλος ἐξελεῖν μόνον, ἀλλὰ σι καὶ τῷ τραύματι φάρμακα ἐπιθεῖναι. Ετρύφησας καὶ ἐμεθύσθης τὸν ἔμπροσθεν χρόνον ; Νήστευε καὶ ὑδρο ποσίμ πρόσεχε τι, ἵνα τὴν ἐκεῖθεν ἐγγενομένην λύμην ἀνέλης. Εἶδες ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς κάλλος ἀλλότριον; Μηδέ ὅλως ίδης γυναίκα λοιπόν, ἵν᾿ ἐπὶ σε πλείονι καταστῆς ἀσφαλείς. Εκκλινον γάρ, φησίν, ἀπὸ κατ κοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· καὶ πάλιν· Παῖσον τὴν γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Αλλ' είπέ μοι καὶ τὸ ἀγαθόν. Ζήτησαν εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν· οὐ τὴν πρὸς ἀνθρώπους λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ καλῶς εἶπε, Δίωξον· ἀπελήλαται γὰρ καὶ ἐκδέ- βλητα;, καὶ τὴν γῆν ἀφεῖσα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπεδήμη- σεν. ᾿Αλλὰ δυνησόμεθα σ' αὐτὴν πάλιν ἐπαναγαγεῖν, ἐὰν θέλωμεν, ἀπόνοιαν καὶ ἀλαζονείαν καὶ πάντα τὰ κωλύματα αὐτῆς ἐκβαλόντες, τὸν σώφρονα τοῦτον καὶ λιτὸν διώκειν βίον. Οὐδὲν γὰρ ὀργῆς χαλεπώτερον καὶ θρασύτητος. Αὕτη 88 καὶ τετυφωμένους καὶ δου- λοπρεπεῖς ἐργάζεται, δι' ἐκείνου μὲν καταγελάστους, διὰ τούτου δὲ μισητούς ποιοῦσα, καὶ ἐναντίας εἰσο άγουσα κακίας, ἀπόνοιάν τε ὁμοῦ καὶ κολακείαν. Αλλ' ἐὰν τὴν πλεονεξίαν τοῦ πάθους περικόψωμεν, καὶ τα πεινοὶ μετὰ ἀκριβείας, καὶ ὑψηλοὶ μετὰ ἀσφαλείας ἐσόμεθα. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἡμετέροις ἀπὸ πλεονεξίας αἱ δυσκρασίαι γίνονται· καὶ ὅτε τοὺς οἰκείους ὅρους ἀφέντα τὰ στοιχεῖα εἰς ἀμετρίαν ἐξέλ θῇ, τότε αἱ μυρίαι νήσοι καὶ οἱ χαλεποί τίκτονται θά- νατοι· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. ζ'. Περικόψωμεν τοίνυν τὴν ἀμετρίαν, καὶ τὸ σωτή- ριον τῆς συμμετρίας πίνοντες το φάρμακον, μένωμεν ἐπὶ τῆς εὐκρασίας τῆς προσηκούσης, καὶ ταῖς εὐχαῖς μετὰ ἀκριβείας προσέχωμεν. Κἂν μὴ λάβωμεν, πα ραμείνωμεν, ἵνα λάβωμεν· κἂν λάβωμεν, ἐπειδὴ ἑλά- βομεν 10. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς βούλεται ἀναβάλλεσθαι τὴν δόσιν, ἀλλὰ τῇ μελλήσει την προσεδρείαν ἡμῖν οι σοφί- ζεται. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπερτίθεται τὴν αἴτησιν, καὶ πειρασμὸν συγχωρεί πολλάκις ἐπελθεῖν, ἵνα συνεχώς πρὸς αὐτὸν καταφεύγωμεν, καὶ καταφυγόντες σε μέ- νωμεν. Οὕτω καὶ πατέρες φιλόστοργοι ποιοῦσι, καὶ μητέρες φιλόπαιδες· ἐπειδὰν σὲ ἴδωσι τὰ παιδία τὴν πρὸς αὐτοὺς συνουσίαν ἀφέντα καὶ μετὰ τῶν ὁμηλί- χων παίζοντα, πολλὰ τοὺς οἰκέτας ὑποκρίνασθαι σε 83 ἐτύπτησας] ἔπληξας iidem. σε ἀλλά] add. δεῖ Α. Β. σε υδροποσίᾳ πρόσεχε, ἵνα] ὑδροποτει. Πρόσεχε ἵνα Edd. πιος ἐγγινομένην Ι. Ε. F. Το ἐπί] ἐν Β. 56 οι δυνάμεθα Ge. Edd. * Αυτη] add. γάρ C. D. Ε. F. οι πιόντες Edd. 6ο ἐλάβομεν] add. μὴ ἀποστῶμεν Edd. vid. adnot. ἡμῶν Edd. σε καταφεύ γοντες B. et pr. D. 65 ἐπειδὰν] add. γάρ Α. Β. σε ὑποκρίνεσθαι Α. Β. 68 ἐπιγίνεσθαι D. σε δέ om. Ed. πώποτε] add. διέλαμψαν και Α. Β. add. ἔλαμψαν και Edd. Post πώποτε distinguere videntur In- terpp. σε σοφόν] τοῦ σοφοῦ Α. Β. Ι. Paulo post σπεύδωμεν Edd. οι στεφάνων] add. ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν Edd. ត 68 61 [149] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Σαδδουκαίων 10 καὶ Φαρι- σαίων ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; οι 69 Καὶ μετὰ ταῦτα δὲ ἐρωτώμενοι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἐστίν; ἔλεγον, ὅτι Εάν εἴπωμεν, ἀπὸ γῆς, φοβούμεθα τὸν ὄχλον· ἐὰν εἴπωμεν, ἀπὸ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἡμῖν, Πῶς οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ ; Ωστε ἐξ ἁπάντων τούτων δῆλον, ὅτι παρεγένοντο μὲν καὶ ἐβαπτίσθησαν· οὐ μὴν ἔμειναν ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ κηρύγματος. Καὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης δείκνυσιν αὐτῶν τὴν πονηρίαν, ἐξ ὧν πρὸς τὸν Βαπτιστὴν ἔπεμπον λέγοντες· Εἰ σὺ εἰ Ἠλίας ; εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός ; διὸ καὶ ἐπήγαγεν· ΟΙ δὲ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων. Τί ούν; α'. Πῶς οὖν φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν Ἰωάννῃ ; Οτι οὐκ ἦν τοῦτο πιστεῦσαι, τὸ τὸν κηρυτ τόμενον ὑπ' αὐτοῦ μὴ δέξασθαι. Ἐπεὶ καὶ τοῖς Προ- φήταις ἔδοξαν προσέχειντι καὶ τῷ Νομοθέτῃ· ἀλλ' ὅμως ἔφησεν αὐτοὺς μὴ προσεσχηκέναι, ἐπειδὴ τὸν παρ' ἐκείνων προφητευόμενον οὐκ ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ ἐπιστεύσατε, φησί, Μωϋσῃ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· το Φαρ. κα! Σαδ. Α. C. προσέχειν om. G. προσεσχηκέναι Εd. 70

191 IN MATTILEUM HOMIL. XI. · 192 παρασκευάζουσι φοβερά, ὥστε ὑπὸ τοῦ δέους κατ- αναγκασθῆναι πρὸς τὸν μητρικόν κόλπον καταψυγεῖν Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἀνατείνεται πολλάκις ἀπειλὴν, οὐχ ἵνα ἐπαγάγῃ, ἀλλ' ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐφελκύσηται. Οταν γει. ἐπανέλθωμεν πρὸς αὐτὸν, λύει τον φόβον εὐθέως· ὡς εἶχε όμοιοι ἦμεν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἐν ἀνέσει, οὐδ᾽ ἂν ἐδέησε πειρασμῶν. [148] Καὶ τί λέγω περὶ ἡμῶν; Καὶ γὰρ τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις πολὺς ἐντεῦθεν ὁ σωφρονισμὸς ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης λέγει· ᾿Αγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς 'Αποστόλοις ἔλεγεν· Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε. Καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο αὐτὸ αἰνίττεται, ὅταν λέγῃ· Εδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ, ἄγγελος Σατῶν, ἵνα με κολαφίζῃ. Διὸ καὶ δεηθεὶς ἀπαλλαγῆναι τοῦ πει· ρασμοῦ, οὐκ ἐπέτυχε, διὰ τὸ πολλὴν ἐξ αὐτοῦ τὴν ὠφέλειαν ἐγγίνεσθαι “. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦ Δαυΐδ τὸν βίον ἐπέλθωμεν ἅπαντα, εὑρήσομεν αὐτὸν ἐν τοῖς κινδύνοις λαμπρότερον ὄντα, καὶ αὐτὸν, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοὺς κατ' ἐκεῖνον. Καὶ γὰρ ὁ Ἰὼβ τότε μειζόνως ἔλαμψε, καὶ ὁ Ἰωσὴφ δὲ σὲ οὕτως ἐπὶ πλέον εὐδοκίμησε, καὶ ὁ Ἰακὼν δὲ, καὶ ὁ τούτου παρ τὴρ, καὶ ὁ ἐκείνου, καὶ πάντες ὅσοι πώποτε " λαμ προτέρους ἀνεδήσαντο στεφάνους, ἀπὸ θλίψεων καὶ πειρασμῶν καὶ ἐστεφανώθησαν, καὶ ἀνεκηρύχθησαν. "Απερ πάντα συνειδότες, κατὰ τὸν σοφὸν 6 λόγον, Μὴ σπεύσωμεν ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς, ἀλλ' ἐν μόνον ἑαυ τοὺς παιδεύσωμεν, τὸ φέρειν πάντα γενναίως, καὶ μηδὲν πολυπραγμονεῖν, μηδὲ περιεργάζεσθαι τῶν γινομένων. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, πότε δεῖ λυθῆναι τὰς θλίψεις, τοῦ συγχωροῦντος αὐτὰς προσελθεῖν Θεοῦ· τὸ δὲ ἐπενεχθείσας μετὰ πάσης φέρειν εὐχαριστίας, τῆς ἡμῶν εὐγνωμοσύνης λοιπὸν ἔργον ἐστίν· ὅπερ ἐὰν γένηται, πάντα ἕψεται τὰ ἀγαθά. Ιν' οὖν ταῦτα ἔπηται, καὶ δοκιμώτεροι μὲν ἐνταῦθα, λαμπρότερο: δὲ ἐκεῖσε γενώμεθα, πᾶν ὃ ἐὰν ἐπενεχθῇ δεχώμεθα, χάριν εἰδότες ὑπὲρ πάντων τῷ εἰδότι μᾶλλον ἡμῶν τὸ συμφέρον, καὶ τῶν γεγεννηκότων σφοδρότερον ἡμᾶς φιλοῦντι· καὶ τούτους ἀμφοτέρους τοὺς λογισμούς καθ᾿ ἕκαστον τῶν δεινῶν ἑαυτοῖς ἐπάδοντες, κατα- στέλλωμεν τὴν ἀθυμίαν, καὶ δοξάζωμεν ἐν πᾶσι τὸν πάντα ὑπὲρ ἡμῶν ποιοῦντα καὶ πραγματευόμενον Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ τὰς ἐπιβουλάς διαχρουσόμεθα ραδίως, καὶ τῶν ἀκηράτων ἐπιτευξόμεθα στεφάνων χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κράτος, τιμή, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 68 χρόνον; Ἀπόσχου καὶ τῆς γυναικὸς τῆς τῆς ὡρισμέ- νας ἡμέρας· ἐγκράτειαν ἄσκησον. Υβρισας καὶ ἐτύ πτησας οι παριόντας; Ευλόγει λοιπόν τοὺς ὑβρίζον- σας, καὶ εὐεργέτει τους πλήττοντας. Οὐ γὰρ ἀρκει εἰς ὑγείαν ἡμῖν τὸ βέλος ἐξελεῖν μόνον, ἀλλὰ σι καὶ τῷ τραύματι φάρμακα ἐπιθεῖναι. Ετρύφησας καὶ ἐμεθύσθης τὸν ἔμπροσθεν χρόνον ; Νήστευε καὶ ὑδρο ποσίμ πρόσεχε τι, ἵνα τὴν ἐκεῖθεν ἐγγενομένην λύμην ἀνέλης. Εἶδες ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς κάλλος ἀλλότριον; Μηδέ ὅλως ίδης γυναίκα λοιπόν, ἵν᾿ ἐπὶ σε πλείονι καταστῆς ἀσφαλείς. Εκκλινον γάρ, φησίν, ἀπὸ κατ κοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· καὶ πάλιν· Παῖσον τὴν γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Αλλ' είπέ μοι καὶ τὸ ἀγαθόν. Ζήτησαν εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν· οὐ τὴν πρὸς ἀνθρώπους λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ καλῶς εἶπε, Δίωξον· ἀπελήλαται γὰρ καὶ ἐκδέ- βλητα;, καὶ τὴν γῆν ἀφεῖσα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπεδήμη- σεν. ᾿Αλλὰ δυνησόμεθα σ' αὐτὴν πάλιν ἐπαναγαγεῖν, ἐὰν θέλωμεν, ἀπόνοιαν καὶ ἀλαζονείαν καὶ πάντα τὰ κωλύματα αὐτῆς ἐκβαλόντες, τὸν σώφρονα τοῦτον καὶ λιτὸν διώκειν βίον. Οὐδὲν γὰρ ὀργῆς χαλεπώτερον καὶ θρασύτητος. Αὕτη 88 καὶ τετυφωμένους καὶ δου- λοπρεπεῖς ἐργάζεται, δι' ἐκείνου μὲν καταγελάστους, διὰ τούτου δὲ μισητούς ποιοῦσα, καὶ ἐναντίας εἰσο άγουσα κακίας, ἀπόνοιάν τε ὁμοῦ καὶ κολακείαν. Αλλ' ἐὰν τὴν πλεονεξίαν τοῦ πάθους περικόψωμεν, καὶ τα πεινοὶ μετὰ ἀκριβείας, καὶ ὑψηλοὶ μετὰ ἀσφαλείας ἐσόμεθα. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἡμετέροις ἀπὸ πλεονεξίας αἱ δυσκρασίαι γίνονται· καὶ ὅτε τοὺς οἰκείους ὅρους ἀφέντα τὰ στοιχεῖα εἰς ἀμετρίαν ἐξέλ θῇ, τότε αἱ μυρίαι νήσοι καὶ οἱ χαλεποί τίκτονται θά- νατοι· ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς συμβαῖνον ἴδοι τις ἄν. ζ'. Περικόψωμεν τοίνυν τὴν ἀμετρίαν, καὶ τὸ σωτή- ριον τῆς συμμετρίας πίνοντες το φάρμακον, μένωμεν ἐπὶ τῆς εὐκρασίας τῆς προσηκούσης, καὶ ταῖς εὐχαῖς μετὰ ἀκριβείας προσέχωμεν. Κἂν μὴ λάβωμεν, πα ραμείνωμεν, ἵνα λάβωμεν· κἂν λάβωμεν, ἐπειδὴ ἑλά- βομεν 10. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς βούλεται ἀναβάλλεσθαι τὴν δόσιν, ἀλλὰ τῇ μελλήσει την προσεδρείαν ἡμῖν οι σοφί- ζεται. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπερτίθεται τὴν αἴτησιν, καὶ πειρασμὸν συγχωρεί πολλάκις ἐπελθεῖν, ἵνα συνεχώς πρὸς αὐτὸν καταφεύγωμεν, καὶ καταφυγόντες σε μέ- νωμεν. Οὕτω καὶ πατέρες φιλόστοργοι ποιοῦσι, καὶ μητέρες φιλόπαιδες· ἐπειδὰν σὲ ἴδωσι τὰ παιδία τὴν πρὸς αὐτοὺς συνουσίαν ἀφέντα καὶ μετὰ τῶν ὁμηλί- χων παίζοντα, πολλὰ τοὺς οἰκέτας ὑποκρίνασθαι σε 83 ἐτύπτησας] ἔπληξας iidem. σε ἀλλά] add. δεῖ Α. Β. σε υδροποσίᾳ πρόσεχε, ἵνα] ὑδροποτει. Πρόσεχε ἵνα Edd. πιος ἐγγινομένην Ι. Ε. F. Το ἐπί] ἐν Β. 56 οι δυνάμεθα Ge. Edd. * Αυτη] add. γάρ C. D. Ε. F. οι πιόντες Edd. 6ο ἐλάβομεν] add. μὴ ἀποστῶμεν Edd. vid. adnot. ἡμῶν Edd. σε καταφεύ γοντες B. et pr. D. 65 ἐπειδὰν] add. γάρ Α. Β. σε ὑποκρίνεσθαι Α. Β. 68 ἐπιγίνεσθαι D. σε δέ om. Ed. πώποτε] add. διέλαμψαν και Α. Β. add. ἔλαμψαν και Edd. Post πώποτε distinguere videntur In- terpp. σε σοφόν] τοῦ σοφοῦ Α. Β. Ι. Paulo post σπεύδωμεν Edd. οι στεφάνων] add. ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν Edd. ត 68 61 [149] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Σαδδουκαίων 10 καὶ Φαρι- σαίων ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; οι 69 Καὶ μετὰ ταῦτα δὲ ἐρωτώμενοι παρὰ τοῦ Χριστοῦ, Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἐστίν; ἔλεγον, ὅτι Εάν εἴπωμεν, ἀπὸ γῆς, φοβούμεθα τὸν ὄχλον· ἐὰν εἴπωμεν, ἀπὸ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἡμῖν, Πῶς οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ ; Ωστε ἐξ ἁπάντων τούτων δῆλον, ὅτι παρεγένοντο μὲν καὶ ἐβαπτίσθησαν· οὐ μὴν ἔμειναν ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ κηρύγματος. Καὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης δείκνυσιν αὐτῶν τὴν πονηρίαν, ἐξ ὧν πρὸς τὸν Βαπτιστὴν ἔπεμπον λέγοντες· Εἰ σὺ εἰ Ἠλίας ; εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός ; διὸ καὶ ἐπήγαγεν· ΟΙ δὲ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων. Τί ούν; α'. Πῶς οὖν φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν Ἰωάννῃ ; Οτι οὐκ ἦν τοῦτο πιστεῦσαι, τὸ τὸν κηρυτ τόμενον ὑπ' αὐτοῦ μὴ δέξασθαι. Ἐπεὶ καὶ τοῖς Προ- φήταις ἔδοξαν προσέχειντι καὶ τῷ Νομοθέτῃ· ἀλλ' ὅμως ἔφησεν αὐτοὺς μὴ προσεσχηκέναι, ἐπειδὴ τὸν παρ' ἐκείνων προφητευόμενον οὐκ ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ ἐπιστεύσατε, φησί, Μωϋσῃ, ἐπιστεύσατε ἂν ἐμοί· το Φαρ. κα! Σαδ. Α. C. προσέχειν om. G. προσεσχηκέναι Εd. 70

193 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI οὐχὶ καὶ οἱ ὄχλοι τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐνόμιζον ; φησίν του 'Αλλ' οἱ μὲν ὄχλοι ἀπὸ γνώμης ἀπλάστου τοῦτο όπο ώπτευον· εἰ δὲ Φαρισαῖοι, ἐπιλαβέσθαι βουλόμενοι. Ἐπειδὴ γὰρ ὡμολόγητο ἀπὸ τῆς κώμης τοῦ Δαυλό ἔρχεσθαι τὸν Χριστὸν, οὗτος δὲ ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς ἦν, ένεδρα το ετίθεσαν ἐκ τῆς ἐρωτήσεως, ἵνα εἴ τι τοιοῦτον εἴποι, ταχέως ἐπιθῶνται. Τούτο γοῦν καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσε· μηδὲν γὰρ ὧν προσεδό κησαν ὁμολογήσαντος, καὶ οὕτως ἐπιλαμβάνονται λέγοντες· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χρι- στός; Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι ἑτέρᾳ μὲν οἱ Φαρισαῖοι, ἑτέρα δὲ ὁ δῆμος παρεγένοντο γνώμῃ, ἄκουσον πῶς ὁ Εὐαγγελιστὴς καὶ τοῦτο ἐδήλωσε· περὶ μὲν τοῦ δήμου λέγων, ὅτι Παρεγίνοντο " καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν· περὶ δὲ τῶν Φαρισαίων οὐκέτι ὁμοίως, ἀλλ' ὅτι Ἰδὼν πολλούς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ἐρχομένους, ἔλεγε· Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης έργῆς; Βαβαὶ τῆς μετ γαλονοίας ! Πως διαλέγεται πρὸς ἀνθρώπους αἱμάτων ἀεὶ διψώντας προφητικῶν, καὶ ὄψεων οὐδὲν ἄμεινον διακειμένους· πῶς καὶ αὐτοὺς, καὶ τοὺς γεγεννηκότας μετὰ πολλῆς διαβάλλει της παρρησίας. • ARCHIEP. CONSTANTINOP. 131 Καὶ γὰρ ἐκεῖνο τὸ θηρίον διαφθείρον με τὴν ὠδίνουσαν, καὶ διατρώγον τὴν γαστέρα αὐτῆς, οὕτω λέγεται προϊέναι εἰς φῶς· ὅπερ καὶ οὗτοι ἐποίουν, πατραλοίαι καὶ μητραλοίαι γινόμενοι, καὶ τοὺς διδασκάλους ταῖς ἑαυτῶν διαφθείροντες χερσίν. Αλλ' οὐχ ἵσταται μέχα τῆς ἐπιτιμήσεως, ἀλλὰ καὶ συμβουλήν εισάγει Ποιήσατε γὰρ 8, φησί, καρποὺς ἀξίους τῆς μετα νοίας. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ τὸ φυγεῖν τὴν πονηρίαν, αλλά καὶ ἀρετὴν δεῖ πολλὴν ἐπιδείξασθαι. Με τα γάρ μη τὰ ἐναντία καὶ συνήθη, ὅτε να πρὸς ὀλίγον συστελλο μεναι χρόνον, πρὸς τὴν αὐτὴν ἐπανῆτε πάλιν ποιη ρίαν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς παραγεγόναμεν, ὡς καὶ οἱ ἔμπροσθεν Προφῆται. Εξηλλαγμένα γὰρ τὰ παρ. όντα, καὶ ὑψηλότερα. ἐπεὶ καὶ αὐτὸς παραγίνεται λοιπὸν ὁ Κριτής. [151] αὐτὸς ὁ τῆς βασιλείας Δεσπό της, προς μείζονα ἄγων φιλοσοφίαν, εἰς τὸν οὐρανὸν καλῶν, καὶ πρὸς τὰς ἐκεῖ διατριβὰς ἀνέλκων. Δι τοῦτο καὶ τὸν περὶ τῆς γεέννης ἀνακαλύπτω λόγω καὶ γὰρ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ λυπηρά, ἀθάνατα. Κ τοίνυν τοῖς αὐτοῖς ἐμμένετε στο μηδὲ τας ειωθυία; προβάλλεσθε προτάσεις, τὸν Ἀβραάμ, τὸν Ἰσί τὸν Ἰακώβ, τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα τ έλεγεν, οὐ κωλύων αὐτοὺς λέγειν ἐξ ἐκείνων εἶναι τῶν ἁγίων, ἀλλὰ κωλύων μὴ τούτῳ θαῤῥεῖν, τῆς καί ψυχὴν ἀρετῆς ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐκφέρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων, δεί γὰρ μετὰ ταῦτα φαίνονται λέγοντες· ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὸν Αβραάμ, καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμε πώποτε. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο ἦν, δ μάλιστα αὐτοὺς εἰς ἀπόνοιαν ἦρε καὶ ἀπώλεσε, πρῶτον αὐτὸ καταστέλλει. Όρα δὲ πῶς μετὰ τῆς εἰς τὸν πατριάρχην τιμής την ὑπὲρ τούτων ποιεῖται διόρθωσιν. Εἰπων γάρ, Μι δόξητε λέγειν, ὅτι πατέρα ἔχομεν τὴν ᾿Αβραάμ, οὐκ εἶπεν, Οὐδὲν γὰρ ὑμᾶς ὁ πατριάρχης ωρες στι δυνήσεται· ἀλλ' ἡμερώτερόν πως καὶ προσηνέστερα αὐτὸ τοῦτο ηνίξατο εἰπών· Δύναται γὰρ ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ λυραάμ. Τις μὲν οὖν φασιν, ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν ταῦτα λέγει λίθους αὐτοὺς μεταφορικῶς καλῶν· ἐγὼ δὲ καὶ ἐτέ ραν ἔννοιαν τὸ εἰρημένον φημὶ ἔχειν. Ποίαν δε τού την; Μὴ νομίζετε, φησὶν, ὅτι ἐὰν ὑμεῖς ἀπόλησθε, ἅπαιδα ποιήσετε με τον πατριάρχην. Οὐκ ἔστι τούτο, οὐκ ἔστι. Τῷ γὰρ Θεῷ δυνατὸν καὶ ἀπὸ λίθων ἀνθρώ τους αὐτῷ δοῦναι, καὶ εἰς τὴν συγγένειαν ἐκείνην ἀγαγεῖν, ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς οὕτως ἐγένετο. Το " γέρ ἐκ λίθων ἀνθρώπους γενέσθαι ὅμοιον ἦν τὸ ἀπὸ τῆς μήτρας ἐκείνης της σκληρᾶς προελθεῖν παιδίον. ὑπερ οὖν καὶ ὁ Προφήτης αινιττόμενος ἔλεγεν Εμβλέψατε εἰς τὴν στερεὰν πέτραν, ἐξ ἧς ἐλατομήθητε, καὶ εἰς τὸν βόθυνον· τοῦ λάκκου, ἐξ οὗ ἀρύχθηκε εμβλέψατε εἰς ᾽Αβραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ εἰς Σάρραν τὴν ὠδίνουσαν ὑμᾶς. Ταύτης τοίνυν της προφητείας αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει τα δειχνύς ὅτι εἰ ἐξ ἀρχῆς οὕτω θαυμαστὴν ἢ αὐτὸν ἐποίησε πατέρα, πα ανεὶ καὶ ἐκ λίθων αὐτὸν ἐποίησε, δυνατὸν καὶ νον τοῦτο γενέσθαι. Καὶ ὅρα πῶς καὶ φοβεῖ καὶ ἐκκόπτει. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἤγειρεν ἤδη, ἵνα μὴ ἀπογνώσιν ἑαυτῶν· ἀλλ' ἔτι Δύναται ἐγείραι. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι δύναται ἀνθρώπους ποιῆσαι ἀπὸ λίθων, ἀλλ᾽ ὁ πηλ λῷ μεῖζον ἦν, καὶ συγγενεῖς καὶ παῖδας τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἶδες πῶς τέως ἀπέστησεν αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ στ ματικὰ φαντασίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς προγόνους κατα φυγής, ἵνα ἐν τῇ οἰκείᾳ μετανοίᾳ καὶ σωφροσύνη την ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἔχωσιν; εἶδες πῶς τὴν τῆς σαρκός ἐκβαλών συγγένειαν, τὴν ἀπὸ τῆς πίστεως εἰσάγει, β'. Καλῶς δὲ αὐτοὺς καὶ γεννήματα εχιδνῶν ἐκάλεσε γ΄. Σκόπει τοίνυν πῶς καὶ διὰ τῶν ἑξῆς αὔξει τούτων φησίν] ναί, φησίν Mar. Ben. ναὶ, ἐνόμιζον Α. Β. Sar. 78 ἐνέδραν Γ. παρεγένοντο Α. Β. C. F. * τοῦτο on. Α. τοῦτο ἐκκ. τοῦ Θεοῦ C. ταῦτα ἐκκ. αὐτῷ τοῦ Θ. Β. 7ο ἐγένετο F. et mox ενέβαλε Β. ὁρῶν αὐτῷ, τοῦτο] αὐτῷ ὁρῶν, τοῦτο Ε. ὁρῶν, τοῦτο αὐτό Edd. 78 προσέχει Β. C. μετενόησαν Morel. habet [uncis inclusa] ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς, quæ ab omnibus aliis exemplaribus et a Savil. absunt, et huc temere inserta videntur., Montef. Idem additamentum exstat in C. D. Ε. F. et unle quid agnoscunt Interpp. et eam (poenitentiam) uobis non suis parentibus offerentes. Ge. Sed nobis unde, etc. Arm. 80 γέγονε om. Α. Β. κι αὐτῶν ὑμῶν D. 83 διαφθείρει Α. 83 γάρ om. F. Οι πονηρίαν] ἁμαρτίαν Α. Β. οὐ Μὴ γάρ μοι] Οὐ Δ. Β. ἐναντία] add. τε Α. Β. C. " ότε] Sic D. Ε. F. ὅτι C. καὶ γὰρ α Β. προς... πονηρίαν] ἐπὶ τὴν αὐτὴν πονηρίαν ἐνάγεσθε (ενάγεσθαι Α Β.) πάλιν Α. Β. C. ἐπανῆτες ἐπάνητε . Ε. ἐπάνετε F. πάλιν om. Γ. σ' ἐμμένετε] ἐπιμένητε μ'. add. κακοῖς Εdd. ποιήσητε D. F. Ερ. Ο τῷ]... τα] Sic Ε. favente Ep. τό bis A. vulgo το.. τῷ. Μοχ τῆς σκληρᾶς om. Ε. F. " βόθυνον] Sic t, celeri fu θόν. οι Σάρξαν] τὴν Σάββα Euld. » Sic Α. Β. ceteri ἀναμιμνήσκι, καὶ δεικνύς ότι καὶ (και om. F. ἐξ ἀρχῆς. Structura laboranti succurrunt Ge. Sav. anklendo φησί aule δυνατόν, quod tainen in nullo codice inveni. 93 θαυμαστῶς Ge. Edd. * ἐκβάλλων E. Ge. Ναί, φησίν· ἀλλ' ἡ μὲν παρρησία πολλή τὸ δὲ ζητούμενον, εἰ λόγον ἔχει τινὰ ἡ παρρησία αύτη. Οὐδὲ γὰρ ἁμαρτάνοντας εἶδεν, ἀλλὰ μεταβαλλομένους· διόπερ οὐδὲ ἐγκαλέτα: ἐχρῆν, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι καὶ ἀποδέξασθαι, ὅτι πόλιν ἀφέντες καὶ οἰκίας ἕδραμον ἀκουσόμενοι τοῦ κηρύγματος. [150] Τί οὖν ἂν εἴποι- μεν; Οτι οὐ τοῖς παροῦσιν, οὐδὲ τοῖς γινομένοις προσεῖχεν, ἀλλὰ τὰ ἀπόρρητα τῆς διανοίας αὐτῶν ἠπίστατο, τοῦ Θεοῦ τοῦτο ἐκκαλύψαντος. Ἐπεὶ οὖν μέγα ἐφρόνουν ἐπὶ τοῖς προγόνοις, καὶ τοῦτο αἴτιον οὐτοῖς τῆς ἀπωλείας ἐγίνετο, καὶ εἰς ῥαθυμίαν ἐνέβαλλε, τὴν ρίζαν τῆς ἀπονοίας περικόπτει. Δια τοῦτο καὶ ὁ Ἡσαΐας ἄρχοντας Σοδόμων καλεῖ, καὶ λαὸν Γομόρβας· καὶ ἕτερος προφήτης φησίν· οὐχ ὡς υἱοὶ Αἰθιόπων ὑμεῖς ἐστε; καὶ πάντες αὐτοὺς ταύτης ἀπάγουσι τῆς ὑπολήψεως, τὸ φύσημα αὐτῶν κενοῦντες, τὸ μυρίων αὐτοῖς αἴτιον γενόμενον κακῶν. Αλλ' οἱ μὲν Προφῆται, φησίν. εἰκότως· ἁμαρτάνον- τας γὰρ ἑώρων· ἐνταῦθα δὲ τίνος ἔνεκεν καὶ διὰ τί πειθομένους ὁρῶν αὐτῷ”, τοῦτο ποιεῖ; Ἵνα απαλω τέρους ἐργάσητα:. Εἰ δέ τις μετὰ ἀκριβείας προσέχοι το τοῖς λεγομένοις, καὶ ἐγκωμίῳ τὴν ἐπιτίμησιν ἐκέ ρασε. θαυμάζων γὰρ αὐτούς, ὅτι ἐμὲ γούν ποτε τὰ ἀδύνατα αὐτοῖς σχεδόν εἶναι δοκοῦντα ηδυνήθησαν, ταῦτα ἔλεγεν. Ἐφελκομένου τοίνον αὐτοὺς μᾶλλον ἐστιν ἡ ἐπιτίμησις, καὶ παρασκευάζοντας ἀνανῆψαι. Οταν γὰρ φαίνηται εκπληττόμενος, καὶ τὴν ἔμπρο σθεν δείκνυσιν αὐτῶν πονηρίαν πολλὴν οὖσαν, καὶ τὴν μεταβολὴν θαυμαστὴν καὶ παράδοξον. Τί γὰρ γέγονε, φησίν, ὅτι παῖδες ὄντες ἐκείνων, καὶ οὕτω τραφέντες κακῶς, μετενόησαν τ; πόθεν ή τοσαύτη γέγονε πο μεταβολή; τίς τὸ τραχὺ τῆς γνώμης αὐτῶν κι κατα εμάλαξε, τίς διώρθωσε τὸ ἀνίατον; Καὶ ἄρα πῶς αὐτ τοὺς εὐθέως ἀπὸ τῶν προοιμίων ἐξέπληξε, τοὺς περὶ τῆς γεέννης προκαταβαλλόμενος λόγους. Οὐ γὰρ εἶπε τὰ εἰωθότα· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν τοὺς πολέμους, τὰς τῶν βαρβάρων ἐφόδους, τὰς αἰχμαλωσίας, τους λιμούς, τους λοιμούς, ἀλλ᾽ ἄλλην τινὰ κόλασιν προ- ανεκρούετο μηδέποτε αὐτοῖς φανερὰν γεγενημένην, οὕτω λέγων· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς; 78 F. 77 79 69 91 88 99

193 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI οὐχὶ καὶ οἱ ὄχλοι τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐνόμιζον ; φησίν του 'Αλλ' οἱ μὲν ὄχλοι ἀπὸ γνώμης ἀπλάστου τοῦτο όπο ώπτευον· εἰ δὲ Φαρισαῖοι, ἐπιλαβέσθαι βουλόμενοι. Ἐπειδὴ γὰρ ὡμολόγητο ἀπὸ τῆς κώμης τοῦ Δαυλό ἔρχεσθαι τὸν Χριστὸν, οὗτος δὲ ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς ἦν, ένεδρα το ετίθεσαν ἐκ τῆς ἐρωτήσεως, ἵνα εἴ τι τοιοῦτον εἴποι, ταχέως ἐπιθῶνται. Τούτο γοῦν καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσε· μηδὲν γὰρ ὧν προσεδό κησαν ὁμολογήσαντος, καὶ οὕτως ἐπιλαμβάνονται λέγοντες· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χρι- στός; Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι ἑτέρᾳ μὲν οἱ Φαρισαῖοι, ἑτέρα δὲ ὁ δῆμος παρεγένοντο γνώμῃ, ἄκουσον πῶς ὁ Εὐαγγελιστὴς καὶ τοῦτο ἐδήλωσε· περὶ μὲν τοῦ δήμου λέγων, ὅτι Παρεγίνοντο " καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν· περὶ δὲ τῶν Φαρισαίων οὐκέτι ὁμοίως, ἀλλ' ὅτι Ἰδὼν πολλούς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ἐρχομένους, ἔλεγε· Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης έργῆς; Βαβαὶ τῆς μετ γαλονοίας ! Πως διαλέγεται πρὸς ἀνθρώπους αἱμάτων ἀεὶ διψώντας προφητικῶν, καὶ ὄψεων οὐδὲν ἄμεινον διακειμένους· πῶς καὶ αὐτοὺς, καὶ τοὺς γεγεννηκότας μετὰ πολλῆς διαβάλλει της παρρησίας. • ARCHIEP. CONSTANTINOP. 131 Καὶ γὰρ ἐκεῖνο τὸ θηρίον διαφθείρον με τὴν ὠδίνουσαν, καὶ διατρώγον τὴν γαστέρα αὐτῆς, οὕτω λέγεται προϊέναι εἰς φῶς· ὅπερ καὶ οὗτοι ἐποίουν, πατραλοίαι καὶ μητραλοίαι γινόμενοι, καὶ τοὺς διδασκάλους ταῖς ἑαυτῶν διαφθείροντες χερσίν. Αλλ' οὐχ ἵσταται μέχα τῆς ἐπιτιμήσεως, ἀλλὰ καὶ συμβουλήν εισάγει Ποιήσατε γὰρ 8, φησί, καρποὺς ἀξίους τῆς μετα νοίας. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ τὸ φυγεῖν τὴν πονηρίαν, αλλά καὶ ἀρετὴν δεῖ πολλὴν ἐπιδείξασθαι. Με τα γάρ μη τὰ ἐναντία καὶ συνήθη, ὅτε να πρὸς ὀλίγον συστελλο μεναι χρόνον, πρὸς τὴν αὐτὴν ἐπανῆτε πάλιν ποιη ρίαν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς παραγεγόναμεν, ὡς καὶ οἱ ἔμπροσθεν Προφῆται. Εξηλλαγμένα γὰρ τὰ παρ. όντα, καὶ ὑψηλότερα. ἐπεὶ καὶ αὐτὸς παραγίνεται λοιπὸν ὁ Κριτής. [151] αὐτὸς ὁ τῆς βασιλείας Δεσπό της, προς μείζονα ἄγων φιλοσοφίαν, εἰς τὸν οὐρανὸν καλῶν, καὶ πρὸς τὰς ἐκεῖ διατριβὰς ἀνέλκων. Δι τοῦτο καὶ τὸν περὶ τῆς γεέννης ἀνακαλύπτω λόγω καὶ γὰρ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ λυπηρά, ἀθάνατα. Κ τοίνυν τοῖς αὐτοῖς ἐμμένετε στο μηδὲ τας ειωθυία; προβάλλεσθε προτάσεις, τὸν Ἀβραάμ, τὸν Ἰσί τὸν Ἰακώβ, τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα τ έλεγεν, οὐ κωλύων αὐτοὺς λέγειν ἐξ ἐκείνων εἶναι τῶν ἁγίων, ἀλλὰ κωλύων μὴ τούτῳ θαῤῥεῖν, τῆς καί ψυχὴν ἀρετῆς ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐκφέρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων, δεί γὰρ μετὰ ταῦτα φαίνονται λέγοντες· ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὸν Αβραάμ, καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμε πώποτε. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο ἦν, δ μάλιστα αὐτοὺς εἰς ἀπόνοιαν ἦρε καὶ ἀπώλεσε, πρῶτον αὐτὸ καταστέλλει. Όρα δὲ πῶς μετὰ τῆς εἰς τὸν πατριάρχην τιμής την ὑπὲρ τούτων ποιεῖται διόρθωσιν. Εἰπων γάρ, Μι δόξητε λέγειν, ὅτι πατέρα ἔχομεν τὴν ᾿Αβραάμ, οὐκ εἶπεν, Οὐδὲν γὰρ ὑμᾶς ὁ πατριάρχης ωρες στι δυνήσεται· ἀλλ' ἡμερώτερόν πως καὶ προσηνέστερα αὐτὸ τοῦτο ηνίξατο εἰπών· Δύναται γὰρ ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ λυραάμ. Τις μὲν οὖν φασιν, ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν ταῦτα λέγει λίθους αὐτοὺς μεταφορικῶς καλῶν· ἐγὼ δὲ καὶ ἐτέ ραν ἔννοιαν τὸ εἰρημένον φημὶ ἔχειν. Ποίαν δε τού την; Μὴ νομίζετε, φησὶν, ὅτι ἐὰν ὑμεῖς ἀπόλησθε, ἅπαιδα ποιήσετε με τον πατριάρχην. Οὐκ ἔστι τούτο, οὐκ ἔστι. Τῷ γὰρ Θεῷ δυνατὸν καὶ ἀπὸ λίθων ἀνθρώ τους αὐτῷ δοῦναι, καὶ εἰς τὴν συγγένειαν ἐκείνην ἀγαγεῖν, ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς οὕτως ἐγένετο. Το " γέρ ἐκ λίθων ἀνθρώπους γενέσθαι ὅμοιον ἦν τὸ ἀπὸ τῆς μήτρας ἐκείνης της σκληρᾶς προελθεῖν παιδίον. ὑπερ οὖν καὶ ὁ Προφήτης αινιττόμενος ἔλεγεν Εμβλέψατε εἰς τὴν στερεὰν πέτραν, ἐξ ἧς ἐλατομήθητε, καὶ εἰς τὸν βόθυνον· τοῦ λάκκου, ἐξ οὗ ἀρύχθηκε εμβλέψατε εἰς ᾽Αβραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ εἰς Σάρραν τὴν ὠδίνουσαν ὑμᾶς. Ταύτης τοίνυν της προφητείας αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει τα δειχνύς ὅτι εἰ ἐξ ἀρχῆς οὕτω θαυμαστὴν ἢ αὐτὸν ἐποίησε πατέρα, πα ανεὶ καὶ ἐκ λίθων αὐτὸν ἐποίησε, δυνατὸν καὶ νον τοῦτο γενέσθαι. Καὶ ὅρα πῶς καὶ φοβεῖ καὶ ἐκκόπτει. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἤγειρεν ἤδη, ἵνα μὴ ἀπογνώσιν ἑαυτῶν· ἀλλ' ἔτι Δύναται ἐγείραι. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι δύναται ἀνθρώπους ποιῆσαι ἀπὸ λίθων, ἀλλ᾽ ὁ πηλ λῷ μεῖζον ἦν, καὶ συγγενεῖς καὶ παῖδας τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἶδες πῶς τέως ἀπέστησεν αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ στ ματικὰ φαντασίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς προγόνους κατα φυγής, ἵνα ἐν τῇ οἰκείᾳ μετανοίᾳ καὶ σωφροσύνη την ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἔχωσιν; εἶδες πῶς τὴν τῆς σαρκός ἐκβαλών συγγένειαν, τὴν ἀπὸ τῆς πίστεως εἰσάγει, β'. Καλῶς δὲ αὐτοὺς καὶ γεννήματα εχιδνῶν ἐκάλεσε γ΄. Σκόπει τοίνυν πῶς καὶ διὰ τῶν ἑξῆς αὔξει τούτων φησίν] ναί, φησίν Mar. Ben. ναὶ, ἐνόμιζον Α. Β. Sar. 78 ἐνέδραν Γ. παρεγένοντο Α. Β. C. F. * τοῦτο on. Α. τοῦτο ἐκκ. τοῦ Θεοῦ C. ταῦτα ἐκκ. αὐτῷ τοῦ Θ. Β. 7ο ἐγένετο F. et mox ενέβαλε Β. ὁρῶν αὐτῷ, τοῦτο] αὐτῷ ὁρῶν, τοῦτο Ε. ὁρῶν, τοῦτο αὐτό Edd. 78 προσέχει Β. C. μετενόησαν Morel. habet [uncis inclusa] ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς, quæ ab omnibus aliis exemplaribus et a Savil. absunt, et huc temere inserta videntur., Montef. Idem additamentum exstat in C. D. Ε. F. et unle quid agnoscunt Interpp. et eam (poenitentiam) uobis non suis parentibus offerentes. Ge. Sed nobis unde, etc. Arm. 80 γέγονε om. Α. Β. κι αὐτῶν ὑμῶν D. 83 διαφθείρει Α. 83 γάρ om. F. Οι πονηρίαν] ἁμαρτίαν Α. Β. οὐ Μὴ γάρ μοι] Οὐ Δ. Β. ἐναντία] add. τε Α. Β. C. " ότε] Sic D. Ε. F. ὅτι C. καὶ γὰρ α Β. προς... πονηρίαν] ἐπὶ τὴν αὐτὴν πονηρίαν ἐνάγεσθε (ενάγεσθαι Α Β.) πάλιν Α. Β. C. ἐπανῆτες ἐπάνητε . Ε. ἐπάνετε F. πάλιν om. Γ. σ' ἐμμένετε] ἐπιμένητε μ'. add. κακοῖς Εdd. ποιήσητε D. F. Ερ. Ο τῷ]... τα] Sic Ε. favente Ep. τό bis A. vulgo το.. τῷ. Μοχ τῆς σκληρᾶς om. Ε. F. " βόθυνον] Sic t, celeri fu θόν. οι Σάρξαν] τὴν Σάββα Euld. » Sic Α. Β. ceteri ἀναμιμνήσκι, καὶ δεικνύς ότι καὶ (και om. F. ἐξ ἀρχῆς. Structura laboranti succurrunt Ge. Sav. anklendo φησί aule δυνατόν, quod tainen in nullo codice inveni. 93 θαυμαστῶς Ge. Edd. * ἐκβάλλων E. Ge. Ναί, φησίν· ἀλλ' ἡ μὲν παρρησία πολλή τὸ δὲ ζητούμενον, εἰ λόγον ἔχει τινὰ ἡ παρρησία αύτη. Οὐδὲ γὰρ ἁμαρτάνοντας εἶδεν, ἀλλὰ μεταβαλλομένους· διόπερ οὐδὲ ἐγκαλέτα: ἐχρῆν, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι καὶ ἀποδέξασθαι, ὅτι πόλιν ἀφέντες καὶ οἰκίας ἕδραμον ἀκουσόμενοι τοῦ κηρύγματος. [150] Τί οὖν ἂν εἴποι- μεν; Οτι οὐ τοῖς παροῦσιν, οὐδὲ τοῖς γινομένοις προσεῖχεν, ἀλλὰ τὰ ἀπόρρητα τῆς διανοίας αὐτῶν ἠπίστατο, τοῦ Θεοῦ τοῦτο ἐκκαλύψαντος. Ἐπεὶ οὖν μέγα ἐφρόνουν ἐπὶ τοῖς προγόνοις, καὶ τοῦτο αἴτιον οὐτοῖς τῆς ἀπωλείας ἐγίνετο, καὶ εἰς ῥαθυμίαν ἐνέβαλλε, τὴν ρίζαν τῆς ἀπονοίας περικόπτει. Δια τοῦτο καὶ ὁ Ἡσαΐας ἄρχοντας Σοδόμων καλεῖ, καὶ λαὸν Γομόρβας· καὶ ἕτερος προφήτης φησίν· οὐχ ὡς υἱοὶ Αἰθιόπων ὑμεῖς ἐστε; καὶ πάντες αὐτοὺς ταύτης ἀπάγουσι τῆς ὑπολήψεως, τὸ φύσημα αὐτῶν κενοῦντες, τὸ μυρίων αὐτοῖς αἴτιον γενόμενον κακῶν. Αλλ' οἱ μὲν Προφῆται, φησίν. εἰκότως· ἁμαρτάνον- τας γὰρ ἑώρων· ἐνταῦθα δὲ τίνος ἔνεκεν καὶ διὰ τί πειθομένους ὁρῶν αὐτῷ”, τοῦτο ποιεῖ; Ἵνα απαλω τέρους ἐργάσητα:. Εἰ δέ τις μετὰ ἀκριβείας προσέχοι το τοῖς λεγομένοις, καὶ ἐγκωμίῳ τὴν ἐπιτίμησιν ἐκέ ρασε. θαυμάζων γὰρ αὐτούς, ὅτι ἐμὲ γούν ποτε τὰ ἀδύνατα αὐτοῖς σχεδόν εἶναι δοκοῦντα ηδυνήθησαν, ταῦτα ἔλεγεν. Ἐφελκομένου τοίνον αὐτοὺς μᾶλλον ἐστιν ἡ ἐπιτίμησις, καὶ παρασκευάζοντας ἀνανῆψαι. Οταν γὰρ φαίνηται εκπληττόμενος, καὶ τὴν ἔμπρο σθεν δείκνυσιν αὐτῶν πονηρίαν πολλὴν οὖσαν, καὶ τὴν μεταβολὴν θαυμαστὴν καὶ παράδοξον. Τί γὰρ γέγονε, φησίν, ὅτι παῖδες ὄντες ἐκείνων, καὶ οὕτω τραφέντες κακῶς, μετενόησαν τ; πόθεν ή τοσαύτη γέγονε πο μεταβολή; τίς τὸ τραχὺ τῆς γνώμης αὐτῶν κι κατα εμάλαξε, τίς διώρθωσε τὸ ἀνίατον; Καὶ ἄρα πῶς αὐτ τοὺς εὐθέως ἀπὸ τῶν προοιμίων ἐξέπληξε, τοὺς περὶ τῆς γεέννης προκαταβαλλόμενος λόγους. Οὐ γὰρ εἶπε τὰ εἰωθότα· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν τοὺς πολέμους, τὰς τῶν βαρβάρων ἐφόδους, τὰς αἰχμαλωσίας, τους λιμούς, τους λοιμούς, ἀλλ᾽ ἄλλην τινὰ κόλασιν προ- ανεκρούετο μηδέποτε αὐτοῖς φανερὰν γεγενημένην, οὕτω λέγων· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς; 78 F. 77 79 69 91 88 99

193 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI οὐχὶ καὶ οἱ ὄχλοι τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐνόμιζον ; φησίν του 'Αλλ' οἱ μὲν ὄχλοι ἀπὸ γνώμης ἀπλάστου τοῦτο όπο ώπτευον· εἰ δὲ Φαρισαῖοι, ἐπιλαβέσθαι βουλόμενοι. Ἐπειδὴ γὰρ ὡμολόγητο ἀπὸ τῆς κώμης τοῦ Δαυλό ἔρχεσθαι τὸν Χριστὸν, οὗτος δὲ ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς ἦν, ένεδρα το ετίθεσαν ἐκ τῆς ἐρωτήσεως, ἵνα εἴ τι τοιοῦτον εἴποι, ταχέως ἐπιθῶνται. Τούτο γοῦν καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσε· μηδὲν γὰρ ὧν προσεδό κησαν ὁμολογήσαντος, καὶ οὕτως ἐπιλαμβάνονται λέγοντες· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χρι- στός; Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι ἑτέρᾳ μὲν οἱ Φαρισαῖοι, ἑτέρα δὲ ὁ δῆμος παρεγένοντο γνώμῃ, ἄκουσον πῶς ὁ Εὐαγγελιστὴς καὶ τοῦτο ἐδήλωσε· περὶ μὲν τοῦ δήμου λέγων, ὅτι Παρεγίνοντο " καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν· περὶ δὲ τῶν Φαρισαίων οὐκέτι ὁμοίως, ἀλλ' ὅτι Ἰδὼν πολλούς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ἐρχομένους, ἔλεγε· Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης έργῆς; Βαβαὶ τῆς μετ γαλονοίας ! Πως διαλέγεται πρὸς ἀνθρώπους αἱμάτων ἀεὶ διψώντας προφητικῶν, καὶ ὄψεων οὐδὲν ἄμεινον διακειμένους· πῶς καὶ αὐτοὺς, καὶ τοὺς γεγεννηκότας μετὰ πολλῆς διαβάλλει της παρρησίας. • ARCHIEP. CONSTANTINOP. 131 Καὶ γὰρ ἐκεῖνο τὸ θηρίον διαφθείρον με τὴν ὠδίνουσαν, καὶ διατρώγον τὴν γαστέρα αὐτῆς, οὕτω λέγεται προϊέναι εἰς φῶς· ὅπερ καὶ οὗτοι ἐποίουν, πατραλοίαι καὶ μητραλοίαι γινόμενοι, καὶ τοὺς διδασκάλους ταῖς ἑαυτῶν διαφθείροντες χερσίν. Αλλ' οὐχ ἵσταται μέχα τῆς ἐπιτιμήσεως, ἀλλὰ καὶ συμβουλήν εισάγει Ποιήσατε γὰρ 8, φησί, καρποὺς ἀξίους τῆς μετα νοίας. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ τὸ φυγεῖν τὴν πονηρίαν, αλλά καὶ ἀρετὴν δεῖ πολλὴν ἐπιδείξασθαι. Με τα γάρ μη τὰ ἐναντία καὶ συνήθη, ὅτε να πρὸς ὀλίγον συστελλο μεναι χρόνον, πρὸς τὴν αὐτὴν ἐπανῆτε πάλιν ποιη ρίαν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς παραγεγόναμεν, ὡς καὶ οἱ ἔμπροσθεν Προφῆται. Εξηλλαγμένα γὰρ τὰ παρ. όντα, καὶ ὑψηλότερα. ἐπεὶ καὶ αὐτὸς παραγίνεται λοιπὸν ὁ Κριτής. [151] αὐτὸς ὁ τῆς βασιλείας Δεσπό της, προς μείζονα ἄγων φιλοσοφίαν, εἰς τὸν οὐρανὸν καλῶν, καὶ πρὸς τὰς ἐκεῖ διατριβὰς ἀνέλκων. Δι τοῦτο καὶ τὸν περὶ τῆς γεέννης ἀνακαλύπτω λόγω καὶ γὰρ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ λυπηρά, ἀθάνατα. Κ τοίνυν τοῖς αὐτοῖς ἐμμένετε στο μηδὲ τας ειωθυία; προβάλλεσθε προτάσεις, τὸν Ἀβραάμ, τὸν Ἰσί τὸν Ἰακώβ, τῶν προγόνων τὴν εὐγένειαν. Ταῦτα τ έλεγεν, οὐ κωλύων αὐτοὺς λέγειν ἐξ ἐκείνων εἶναι τῶν ἁγίων, ἀλλὰ κωλύων μὴ τούτῳ θαῤῥεῖν, τῆς καί ψυχὴν ἀρετῆς ἀμελοῦντας, καὶ τὰ κατὰ διάνοιαν εἰς μέσον ἐκφέρων, καὶ τὰ μέλλοντα προφητεύων, δεί γὰρ μετὰ ταῦτα φαίνονται λέγοντες· ἡμεῖς πατέρα ἔχομεν τὸν Αβραάμ, καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμε πώποτε. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο ἦν, δ μάλιστα αὐτοὺς εἰς ἀπόνοιαν ἦρε καὶ ἀπώλεσε, πρῶτον αὐτὸ καταστέλλει. Όρα δὲ πῶς μετὰ τῆς εἰς τὸν πατριάρχην τιμής την ὑπὲρ τούτων ποιεῖται διόρθωσιν. Εἰπων γάρ, Μι δόξητε λέγειν, ὅτι πατέρα ἔχομεν τὴν ᾿Αβραάμ, οὐκ εἶπεν, Οὐδὲν γὰρ ὑμᾶς ὁ πατριάρχης ωρες στι δυνήσεται· ἀλλ' ἡμερώτερόν πως καὶ προσηνέστερα αὐτὸ τοῦτο ηνίξατο εἰπών· Δύναται γὰρ ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ λυραάμ. Τις μὲν οὖν φασιν, ὅτι περὶ τῶν ἐθνῶν ταῦτα λέγει λίθους αὐτοὺς μεταφορικῶς καλῶν· ἐγὼ δὲ καὶ ἐτέ ραν ἔννοιαν τὸ εἰρημένον φημὶ ἔχειν. Ποίαν δε τού την; Μὴ νομίζετε, φησὶν, ὅτι ἐὰν ὑμεῖς ἀπόλησθε, ἅπαιδα ποιήσετε με τον πατριάρχην. Οὐκ ἔστι τούτο, οὐκ ἔστι. Τῷ γὰρ Θεῷ δυνατὸν καὶ ἀπὸ λίθων ἀνθρώ τους αὐτῷ δοῦναι, καὶ εἰς τὴν συγγένειαν ἐκείνην ἀγαγεῖν, ἐπεὶ καὶ ἐξ ἀρχῆς οὕτως ἐγένετο. Το " γέρ ἐκ λίθων ἀνθρώπους γενέσθαι ὅμοιον ἦν τὸ ἀπὸ τῆς μήτρας ἐκείνης της σκληρᾶς προελθεῖν παιδίον. ὑπερ οὖν καὶ ὁ Προφήτης αινιττόμενος ἔλεγεν Εμβλέψατε εἰς τὴν στερεὰν πέτραν, ἐξ ἧς ἐλατομήθητε, καὶ εἰς τὸν βόθυνον· τοῦ λάκκου, ἐξ οὗ ἀρύχθηκε εμβλέψατε εἰς ᾽Αβραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ εἰς Σάρραν τὴν ὠδίνουσαν ὑμᾶς. Ταύτης τοίνυν της προφητείας αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει τα δειχνύς ὅτι εἰ ἐξ ἀρχῆς οὕτω θαυμαστὴν ἢ αὐτὸν ἐποίησε πατέρα, πα ανεὶ καὶ ἐκ λίθων αὐτὸν ἐποίησε, δυνατὸν καὶ νον τοῦτο γενέσθαι. Καὶ ὅρα πῶς καὶ φοβεῖ καὶ ἐκκόπτει. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἤγειρεν ἤδη, ἵνα μὴ ἀπογνώσιν ἑαυτῶν· ἀλλ' ἔτι Δύναται ἐγείραι. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι δύναται ἀνθρώπους ποιῆσαι ἀπὸ λίθων, ἀλλ᾽ ὁ πηλ λῷ μεῖζον ἦν, καὶ συγγενεῖς καὶ παῖδας τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἶδες πῶς τέως ἀπέστησεν αὐτοὺς τῆς περὶ τὰ στ ματικὰ φαντασίας, καὶ τῆς εἰς τοὺς προγόνους κατα φυγής, ἵνα ἐν τῇ οἰκείᾳ μετανοίᾳ καὶ σωφροσύνη την ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἔχωσιν; εἶδες πῶς τὴν τῆς σαρκός ἐκβαλών συγγένειαν, τὴν ἀπὸ τῆς πίστεως εἰσάγει, β'. Καλῶς δὲ αὐτοὺς καὶ γεννήματα εχιδνῶν ἐκάλεσε γ΄. Σκόπει τοίνυν πῶς καὶ διὰ τῶν ἑξῆς αὔξει τούτων φησίν] ναί, φησίν Mar. Ben. ναὶ, ἐνόμιζον Α. Β. Sar. 78 ἐνέδραν Γ. παρεγένοντο Α. Β. C. F. * τοῦτο on. Α. τοῦτο ἐκκ. τοῦ Θεοῦ C. ταῦτα ἐκκ. αὐτῷ τοῦ Θ. Β. 7ο ἐγένετο F. et mox ενέβαλε Β. ὁρῶν αὐτῷ, τοῦτο] αὐτῷ ὁρῶν, τοῦτο Ε. ὁρῶν, τοῦτο αὐτό Edd. 78 προσέχει Β. C. μετενόησαν Morel. habet [uncis inclusa] ἀλλὰ πρὸς ὑμᾶς, quæ ab omnibus aliis exemplaribus et a Savil. absunt, et huc temere inserta videntur., Montef. Idem additamentum exstat in C. D. Ε. F. et unle quid agnoscunt Interpp. et eam (poenitentiam) uobis non suis parentibus offerentes. Ge. Sed nobis unde, etc. Arm. 80 γέγονε om. Α. Β. κι αὐτῶν ὑμῶν D. 83 διαφθείρει Α. 83 γάρ om. F. Οι πονηρίαν] ἁμαρτίαν Α. Β. οὐ Μὴ γάρ μοι] Οὐ Δ. Β. ἐναντία] add. τε Α. Β. C. " ότε] Sic D. Ε. F. ὅτι C. καὶ γὰρ α Β. προς... πονηρίαν] ἐπὶ τὴν αὐτὴν πονηρίαν ἐνάγεσθε (ενάγεσθαι Α Β.) πάλιν Α. Β. C. ἐπανῆτες ἐπάνητε . Ε. ἐπάνετε F. πάλιν om. Γ. σ' ἐμμένετε] ἐπιμένητε μ'. add. κακοῖς Εdd. ποιήσητε D. F. Ερ. Ο τῷ]... τα] Sic Ε. favente Ep. τό bis A. vulgo το.. τῷ. Μοχ τῆς σκληρᾶς om. Ε. F. " βόθυνον] Sic t, celeri fu θόν. οι Σάρξαν] τὴν Σάββα Euld. » Sic Α. Β. ceteri ἀναμιμνήσκι, καὶ δεικνύς ότι καὶ (και om. F. ἐξ ἀρχῆς. Structura laboranti succurrunt Ge. Sav. anklendo φησί aule δυνατόν, quod tainen in nullo codice inveni. 93 θαυμαστῶς Ge. Edd. * ἐκβάλλων E. Ge. Ναί, φησίν· ἀλλ' ἡ μὲν παρρησία πολλή τὸ δὲ ζητούμενον, εἰ λόγον ἔχει τινὰ ἡ παρρησία αύτη. Οὐδὲ γὰρ ἁμαρτάνοντας εἶδεν, ἀλλὰ μεταβαλλομένους· διόπερ οὐδὲ ἐγκαλέτα: ἐχρῆν, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι καὶ ἀποδέξασθαι, ὅτι πόλιν ἀφέντες καὶ οἰκίας ἕδραμον ἀκουσόμενοι τοῦ κηρύγματος. [150] Τί οὖν ἂν εἴποι- μεν; Οτι οὐ τοῖς παροῦσιν, οὐδὲ τοῖς γινομένοις προσεῖχεν, ἀλλὰ τὰ ἀπόρρητα τῆς διανοίας αὐτῶν ἠπίστατο, τοῦ Θεοῦ τοῦτο ἐκκαλύψαντος. Ἐπεὶ οὖν μέγα ἐφρόνουν ἐπὶ τοῖς προγόνοις, καὶ τοῦτο αἴτιον οὐτοῖς τῆς ἀπωλείας ἐγίνετο, καὶ εἰς ῥαθυμίαν ἐνέβαλλε, τὴν ρίζαν τῆς ἀπονοίας περικόπτει. Δια τοῦτο καὶ ὁ Ἡσαΐας ἄρχοντας Σοδόμων καλεῖ, καὶ λαὸν Γομόρβας· καὶ ἕτερος προφήτης φησίν· οὐχ ὡς υἱοὶ Αἰθιόπων ὑμεῖς ἐστε; καὶ πάντες αὐτοὺς ταύτης ἀπάγουσι τῆς ὑπολήψεως, τὸ φύσημα αὐτῶν κενοῦντες, τὸ μυρίων αὐτοῖς αἴτιον γενόμενον κακῶν. Αλλ' οἱ μὲν Προφῆται, φησίν. εἰκότως· ἁμαρτάνον- τας γὰρ ἑώρων· ἐνταῦθα δὲ τίνος ἔνεκεν καὶ διὰ τί πειθομένους ὁρῶν αὐτῷ”, τοῦτο ποιεῖ; Ἵνα απαλω τέρους ἐργάσητα:. Εἰ δέ τις μετὰ ἀκριβείας προσέχοι το τοῖς λεγομένοις, καὶ ἐγκωμίῳ τὴν ἐπιτίμησιν ἐκέ ρασε. θαυμάζων γὰρ αὐτούς, ὅτι ἐμὲ γούν ποτε τὰ ἀδύνατα αὐτοῖς σχεδόν εἶναι δοκοῦντα ηδυνήθησαν, ταῦτα ἔλεγεν. Ἐφελκομένου τοίνον αὐτοὺς μᾶλλον ἐστιν ἡ ἐπιτίμησις, καὶ παρασκευάζοντας ἀνανῆψαι. Οταν γὰρ φαίνηται εκπληττόμενος, καὶ τὴν ἔμπρο σθεν δείκνυσιν αὐτῶν πονηρίαν πολλὴν οὖσαν, καὶ τὴν μεταβολὴν θαυμαστὴν καὶ παράδοξον. Τί γὰρ γέγονε, φησίν, ὅτι παῖδες ὄντες ἐκείνων, καὶ οὕτω τραφέντες κακῶς, μετενόησαν τ; πόθεν ή τοσαύτη γέγονε πο μεταβολή; τίς τὸ τραχὺ τῆς γνώμης αὐτῶν κι κατα εμάλαξε, τίς διώρθωσε τὸ ἀνίατον; Καὶ ἄρα πῶς αὐτ τοὺς εὐθέως ἀπὸ τῶν προοιμίων ἐξέπληξε, τοὺς περὶ τῆς γεέννης προκαταβαλλόμενος λόγους. Οὐ γὰρ εἶπε τὰ εἰωθότα· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν τοὺς πολέμους, τὰς τῶν βαρβάρων ἐφόδους, τὰς αἰχμαλωσίας, τους λιμούς, τους λοιμούς, ἀλλ᾽ ἄλλην τινὰ κόλασιν προ- ανεκρούετο μηδέποτε αὐτοῖς φανερὰν γεγενημένην, οὕτω λέγων· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς; 78 F. 77 79 69 91 88 99

195 IN MATTHÆUM HOMIL. XI. 196 τὸν φόβον, καὶ ἐπιτείνει τὴν ἀγωνίαν. [152] Εἰπὼν γὰρ, ὅτι Δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραὰμ, ἐπήγαγε· Ἤδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται· διὰ πάντων τὸν λόγον φοβερὸν ποιῶν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς πολλὴν ἀπὸ τοῦ βίου τὴν παῤῥησίαν εἶχε, κἀκεῖνοι σφοδρᾶς ἐδέοντο τῆς ἐπιπλήξεως, πολὺν ἤδη χερσωθέντες χρόνον. Τί γὰρ λέγω, φησὶν, ὅτι ἐκπίπτειν ⁹⁵ μέλλετε τῆς πρὸς τὸν πατριάρχην συγγενείας, καὶ ἑτέρους ὁρᾷν τοὺς ἀπὸ λίθων εἰς τὴν ὑμετέραν εἰσαγομένους προεδρίαν; Οὐδὲ γὰρ μέχρι τούτου τὰ τῆς τιμωρίας ὑμῖν, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω προβήσεται τὰ τῆς κολάσεως. Ἤδη γὰρ, φησὶν, ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Οὐδὲν φοβερώτερον ταύτης τοῦ λόγου τῆς τροπῆς. Οὐκέτι γὰρ δρέπανον πετόμενον, οὐδὲ φραγμοῦ καθαίρεσις, οὐδὲ τὸ καταπατεῖσθαι τὸν ἀμπελῶνα· ἀλλ’ ἀξίνη σφόδρα ἀκμάζουσα, καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι καὶ ἐπὶ θύραις αὕτη. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς προφήταις συνεχῶς ἀπιστοῦντες ἔλεγον· Ποῦ ἐστιν ἡ ἡμέρα Κυρίου; καὶ, Ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ἵνα γνῶμεν· διὰ τὸ μετὰ πολλὰ πολλάκις ἔτη ἐκβαίνειν τὰ λεγόμενα· καὶ ταύτης αὐτοὺς ἀπάγων τῆς παραμυθίας, ἐγγὺς αὐτῶν ἵστησι τὰ δεινά. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσε τῷ εἰπεῖν, Ἤδη, καὶ τῷ τῇ ῥίζῃ αὐτὴν προσαγαγεῖν. Οὐδὲν γὰρ τὸ μέσον λοιπὸν, φησὶν, ἀλλ’ αὕτη ⁹⁶ ἐπίκειται τῇ ῥίζῃ. Καὶ οὐκ εἶπε, Τοῖς κλάδοις, οὐδὲ, Τοῖς καρποῖς, ἀλλὰ, Τῇ ῥίζῃ· δεικνὺς αὐτοὺς, εἰ ῥαθυμήσαιεν, ἀνίατα πεισομένους δεινὰ, καὶ οὐδὲ ἐλπίδα ἕξοντας θεραπείας. Οὐδὲ γὰρ δοῦλός ἐστιν ὁ παραγενόμενος, ὡς οἱ πρότερον· ἀλλ’ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, σφοδρὰν ἐπάγων τὴν τιμωρίαν καὶ δυνατωτάτην. Ἀλλ’ ὅμως καὶ φοβήσας πάλιν ⁹⁷, οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς εἰς ἀπόγνωσιν ἐμπεσεῖν· ἀλλ’ ὥσπερ ἀνωτέρω οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἤγειρεν, ἀλλ’ ὅτι Δύναται ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραὰμ, φοβῶν τε ὁμοῦ καὶ παραμυθούμενος· οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἥψατο τῆς ῥίζης, ἀλλ’ ὅτι Ἐπίκειται καὶ ὁμιλεῖ τῇ ῥίζῃ· καὶ οὐδεμίαν ἀναβολὴν ἐνδείκνυται. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐγγὺς αὐτὴν ἀγαγὼν, ὑμᾶς κυρίους ποιεῖ τῆς τομῆς. Ἂν μὲν γὰρ μεταβάλησθε καὶ γένησθε βελτίους, ἀπελεύσεται μηδὲν ἐργασαμένη ἡ ἀξίνη αὕτη· ἂν δὲ ταῖς αὐταῖς ἐπιμείνητε, πρόῤῥιζον ἀνασπάσει τὸ δένδρον. Διά τοι τοῦτο οὔτε ἀφέστηκε τῆς ῥίζης, οὔτε ἐπικειμένη τέμνει, τὸ μὲν ἵνα μὴ ἀναπέσητε, τὸ δὲ ἵνα μάθητε, ὅτι δυνατὸν καὶ ἐν ⁹⁸ βραχεῖ χρόνῳ μεταβαλ[λ]ομένους σωθῆναι. Διὸ καὶ πάντοθεν αὔξει τὸν φόβον, διεγείρων αὐτοὺς καὶ ὠθῶν πρὸς μετάνοιαν. Καὶ γὰρ ⁹⁹ τὸ τῶν προγόνων ἐκπεσεῖν, καὶ τὸ ἑτέρους ἀντεισαχθῆναι, καὶ τὸ ἐπὶ θύραις εἶναι τὰ δεινὰ, καὶ τὸ ἀνήκεστα πείσεσθαι, ἅπερ ἀμφότερα διὰ τῆς ῥίζης καὶ τῆς ἀξίνης ἐδήλωσεν, ἱκανὰ ἦν καὶ τοὺς σφόδρα ἀναπεπτωκότας διαναστῆσαι, καὶ ἐναγωνίους ἐργάσασθαι. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν, ὅτι Λόγον συντετμημένον [153] ποιήσει Κύριος ἐπὶ τὴν οἰκουμένην ὅλην. Ἀλλὰ μὴ φοβηθῇς· μᾶλλον δὲ φοβήθητι μὲν, μὴ ἀπογνῷς δέ. Ἔτι γὰρ ἔχεις ἐλπίδα μεταβολῆς· οὐ γὰρ αὐτοτελὴς ἡ ἀπόφασις, οὐδὲ ἐπὶ τὸ τέμνειν ἡ ἀξίνη ἦλθεν· (ἐπεὶ τί ἐκώλυεν αὐτὴν τεμεῖν ὁμιλοῦσαν τῇ ῥίζῃ;) ἀλλ’ ἐπὶ τό σε τῷ φόβῳ τούτῳ ποιῆσαι βελτίονα, καὶ παρασκευάσαι καρπὸν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο ἐπήγαγε· Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Ὅταν δὲ εἴπῃ, Πᾶν, ἐκβάλλει πάλιν τὴν ἀπὸ τῆς εὐγενείας προεδρίαν. Κἂν γὰρ αὐτοῦ τοῦ Ἀβραὰμ ἔκγονος ᾖς, φησὶν, κἂν μυρίους ἔχῃς ἀριθμεῖν πατριάρχας, διπλῆν ὑποστήσῃ τὴν κόλασιν, ἄκαρπος μένων. Ἀπὸ τούτων τῶν ῥημάτων καὶ τελώνας ἐφόβησε, καὶ στρατιωτικὴν ¹ διάνοιαν κατέσεισεν, οὔτε εἰς ἀπόγνωσιν ἐμβαλὼν ², καὶ ῥᾳθυμίας ἀπαλλάττων ἁπάσης. Μετὰ γὰρ τοῦ φόβου καὶ πολλὴν παράκλησιν ἔχει τὸ εἰρημένον. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, Μὴ ποιοῦν ³ καρπὸν καλὸν, ἔδειξεν ὅτι τὸ ποιοῦν ⁴ καρπὸν πάσης ἀπήλλακται ⁵ τιμωρίας. δ΄. Καὶ πῶς δυνησόμεθα, φησὶ, ποιῆσαι καρπὸν, τῆς τομῆς ἐπικειμένης, καὶ τοῦ χρόνου οὕτως στενοῦ ὄντος, καὶ τῆς προθεσμίας συντετμημένης; Δυνήσῃ, φησίν· οὐ γὰρ τοιοῦτος οὗτος ὁ καρπὸς, οἷος ὁ τῶν δένδρων, χρόνον ἀναμένων πολὺν, καὶ ὡρῶν ἀνάγκαις δουλεύων, καὶ πολλῆς ἑτέρας δεόμενος πραγματείας· ἀλλ’ ἀρκεῖ θελήσαι, καὶ τὸ δένδρον εὐθέως ἐβλάστησεν. Οὐ γὰρ ἡ φύσις τῆς ῥίζης μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ τέχνη τοῦ γεωργοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην τὰ μέγιστα συντελεῖ καρποφορίαν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, ἵνα μὴ ταῦτα λέγωσιν, ὅτι θορυβεῖς ἡμᾶς, καὶ κατεπείγεις, καὶ ἄγχεις ⁶, ἀξίνην τε ἐπιτιθεὶς, καὶ τομὴν ἀπειλῶν, καὶ προσόδους ἐν καιρῷ τιμωρίας αἰτῶν, ἐπήγαγε, δεικνὺς τὴν εὐκολίαν τῆς καρποφορίας· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἰσχυρότερός μου ἐστὶν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος λῦσαι· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί· διὰ τούτων δεικνὺς, ὅτι γνώμης μόνον ⁷ δεῖται καὶ πίστεως, οὐ πόνων καὶ ἱδρώτων· καὶ ὥσπερ εὔκολον βαπτισθῆναι, οὕτως εὔκολον μεταβληθῆναι καὶ γενέσθαι ἀμείνους. Κατασείσας τοίνουν αὐτῶν τὴν διάνοιαν τῷ φόβῳ τῆς κρίσεως, καὶ τῇ προσδοκίᾳ τῆς κολάσεως ⁸, καὶ τῷ ὀνόματι τῆς ἀξίνης, καὶ τῇ ἀποβολῇ τῶν προγόνων, καὶ τῇ εἰσαγωγῇ τῶν ἑτέρων τέκνων, καὶ τῇ ⁹ διπλῇ τιμωρίᾳ τῆς ἐκτομῆς καὶ τοῦ ἐμπρησμοῦ, καὶ πάντοθεν αὐτῶν καταμαλάξας τὸ σκληρὸν, καὶ καταστήσας εἰς ἐπιθυμίαν τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν τοσούτων κακῶν, τότε εἰσάγει τὸν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς ὑπεροχῆς. Εἶτα τὸ μέσον αὐτοῦ καὶ ἐκείνου τιθεὶς, ἵνα μὴ δόξῃ χαριζόμενος τοῦτο λέγειν, ἀπὸ τῆς συγκρίσεως τῶν παρ’ ἑκατέρου διδομένων τοῦτο κατασκευάζει. Οὐ γὰρ εὐθέως εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος αὐτοῦ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος, ἀλλὰ πρότερον τὸ εὐτελὲς τοῦ βαπτίσματος [154] τοῦ ἑαυτοῦ θεὶς, καὶ δείξας ὡς οὐδὲν πλέον ἔχει τοῦ πρὸς μετάνοιαν αὐτοὺς ἀγαγεῖν (οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὕδατι ἀφέσεως, ἀλλὰ Μετανoίας), τίθησι καὶ τὸ αὐτοῦ τὸ τῆς ἀφάτου δωρεᾶς γέμον. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας, φησὶν, ὅτι μετ’ ἐμὲ ἔρχεται, καταφρονήσῃς αὐτοῦ ὡς ὑστέρου ¹⁰ παραγενομένου, μάθε αὐτοῦ τῆς δωρεᾶς τὴν δύναμιν, καὶ εἴσῃ σαφῶς, ὅτι οὐδὲν ἄξιον εἴρηκα, οὐδὲ μέγα, εἰπὼν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι Ἰσχυρότερός μου ἐστὶ, μὴ νομίσῃς κατὰ σύγκρισιν με τοῦτο εἰρῆσθαι. Οὐδὲ γὰρ εἰς δούλους ἀξιῶ εἰμι τάττεσθαι ἐκείνου, οὐδὲ εἰς δούλους ἐσχάτους, οὐδὲ τὸ εὐτελὲς τῆς διακονίας ἀναδέξασθαι μέρος. Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Τὰ ὑποδήματα, ἀλλ’ Οὐδὲ τὸν ἱμάντα· ὅπερ ἔσχατον πάντων ἔδοκει εἶναι. Εἶτα, ἵνα μὴ νομίσῃς ταπεινοφροσύνης ¹¹ ⁹⁵ ἐκπίπτειν] ἀποπίπτειν D. F. favente Euth. ⁹⁶ ἀλλ’ αὕτη] Sic F. αὑτῇ γάρ A. B. ἀλλ’ αὐτῇ γάρ C. D. E. ἀλλ’ αὐτὴ γάρ Edd. ⁹⁷ πάλιν] add. αὐτούς Edd. ⁹⁸ ἐν] ἐν τῷ C. D. F. ⁹⁹ Καὶ γάρ] add. καί Edd. ¹ στρατιωτῶν E. ² ἐμβάλλων F. ³ ποιοῦν] ποιεῖν A. C. E. ⁴ τὸ ποιοῦν] τῷ ποιοῦντι F. τό om. E. ⁵ ἀπαλλάττει C. D. E. F. ⁶ ἄγχεις] ἐλέγχεις F. ⁷ μόνης Edd. ⁸ τῆς κολάσεως om. A. B. C. D. F. sed verterunt Interpp. ⁹ τῇ om. C. E. πιου τῇ τε ἐκτομῇ καὶ τῷ ἐμπρησμῷ E. ¹⁰ ὕστερον F. ¹¹ ταπεινοφροσύνης] add. μόνης A. B.

195 IN MATTHÆUM HOMIL. XI. 196 τὸν φόβον, καὶ ἐπιτείνει τὴν ἀγωνίαν. [152] Εἰπὼν γὰρ, ὅτι Δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραὰμ, ἐπήγαγε· Ἤδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται· διὰ πάντων τὸν λόγον φοβερὸν ποιῶν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς πολλὴν ἀπὸ τοῦ βίου τὴν παῤῥησίαν εἶχε, κἀκεῖνοι σφοδρᾶς ἐδέοντο τῆς ἐπιπλήξεως, πολὺν ἤδη χερσωθέντες χρόνον. Τί γὰρ λέγω, φησὶν, ὅτι ἐκπίπτειν ⁹⁵ μέλλετε τῆς πρὸς τὸν πατριάρχην συγγενείας, καὶ ἑτέρους ὁρᾷν τοὺς ἀπὸ λίθων εἰς τὴν ὑμετέραν εἰσαγομένους προεδρίαν; Οὐδὲ γὰρ μέχρι τούτου τὰ τῆς τιμωρίας ὑμῖν, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω προβήσεται τὰ τῆς κολάσεως. Ἤδη γὰρ, φησὶν, ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Οὐδὲν φοβερώτερον ταύτης τοῦ λόγου τῆς τροπῆς. Οὐκέτι γὰρ δρέπανον πετόμενον, οὐδὲ φραγμοῦ καθαίρεσις, οὐδὲ τὸ καταπατεῖσθαι τὸν ἀμπελῶνα· ἀλλ’ ἀξίνη σφόδρα ἀκμάζουσα, καὶ τὸ δὴ χαλεπώτερον, ὅτι καὶ ἐπὶ θύραις αὕτη. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς προφήταις συνεχῶς ἀπιστοῦντες ἔλεγον· Ποῦ ἐστιν ἡ ἡμέρα Κυρίου; καὶ, Ἐλθέτω ἡ βουλὴ τοῦ ἁγίου Ἰσραὴλ, ἵνα γνῶμεν· διὰ τὸ μετὰ πολλὰ πολλάκις ἔτη ἐκβαίνειν τὰ λεγόμενα· καὶ ταύτης αὐτοὺς ἀπάγων τῆς παραμυθίας, ἐγγὺς αὐτῶν ἵστησι τὰ δεινά. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσε τῷ εἰπεῖν, Ἤδη, καὶ τῷ τῇ ῥίζῃ αὐτὴν προσαγαγεῖν. Οὐδὲν γὰρ τὸ μέσον λοιπὸν, φησὶν, ἀλλ’ αὕτη ⁹⁶ ἐπίκειται τῇ ῥίζῃ. Καὶ οὐκ εἶπε, Τοῖς κλάδοις, οὐδὲ, Τοῖς καρποῖς, ἀλλὰ, Τῇ ῥίζῃ· δεικνὺς αὐτοὺς, εἰ ῥαθυμήσαιεν, ἀνίατα πεισομένους δεινὰ, καὶ οὐδὲ ἐλπίδα ἕξοντας θεραπείας. Οὐδὲ γὰρ δοῦλός ἐστιν ὁ παραγενόμενος, ὡς οἱ πρότερον· ἀλλ’ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, σφοδρὰν ἐπάγων τὴν τιμωρίαν καὶ δυνατωτάτην. Ἀλλ’ ὅμως καὶ φοβήσας πάλιν ⁹⁷, οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς εἰς ἀπόγνωσιν ἐμπεσεῖν· ἀλλ’ ὥσπερ ἀνωτέρω οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἤγειρεν, ἀλλ’ ὅτι Δύναται ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραὰμ, φοβῶν τε ὁμοῦ καὶ παραμυθούμενος· οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἥψατο τῆς ῥίζης, ἀλλ’ ὅτι Ἐπίκειται καὶ ὁμιλεῖ τῇ ῥίζῃ· καὶ οὐδεμίαν ἀναβολὴν ἐνδείκνυται. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐγγὺς αὐτὴν ἀγαγὼν, ὑμᾶς κυρίους ποιεῖ τῆς τομῆς. Ἂν μὲν γὰρ μεταβάλησθε καὶ γένησθε βελτίους, ἀπελεύσεται μηδὲν ἐργασαμένη ἡ ἀξίνη αὕτη· ἂν δὲ ταῖς αὐταῖς ἐπιμείνητε, πρόῤῥιζον ἀνασπάσει τὸ δένδρον. Διά τοι τοῦτο οὔτε ἀφέστηκε τῆς ῥίζης, οὔτε ἐπικειμένη τέμνει, τὸ μὲν ἵνα μὴ ἀναπέσητε, τὸ δὲ ἵνα μάθητε, ὅτι δυνατὸν καὶ ἐν ⁹⁸ βραχεῖ χρόνῳ μεταβαλ[λ]ομένους σωθῆναι. Διὸ καὶ πάντοθεν αὔξει τὸν φόβον, διεγείρων αὐτοὺς καὶ ὠθῶν πρὸς μετάνοιαν. Καὶ γὰρ ⁹⁹ τὸ τῶν προγόνων ἐκπεσεῖν, καὶ τὸ ἑτέρους ἀντεισαχθῆναι, καὶ τὸ ἐπὶ θύραις εἶναι τὰ δεινὰ, καὶ τὸ ἀνήκεστα πείσεσθαι, ἅπερ ἀμφότερα διὰ τῆς ῥίζης καὶ τῆς ἀξίνης ἐδήλωσεν, ἱκανὰ ἦν καὶ τοὺς σφόδρα ἀναπεπτωκότας διαναστῆσαι, καὶ ἐναγωνίους ἐργάσασθαι. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν, ὅτι Λόγον συντετμημένον [153] ποιήσει Κύριος ἐπὶ τὴν οἰκουμένην ὅλην. Ἀλλὰ μὴ φοβηθῇς· μᾶλλον δὲ φοβήθητι μὲν, μὴ ἀπογνῷς δέ. Ἔτι γὰρ ἔχεις ἐλπίδα μεταβολῆς· οὐ γὰρ αὐτοτελὴς ἡ ἀπόφασις, οὐδὲ ἐπὶ τὸ τέμνειν ἡ ἀξίνη ἦλθεν· (ἐπεὶ τί ἐκώλυεν αὐτὴν τεμεῖν ὁμιλοῦσαν τῇ ῥίζῃ;) ἀλλ’ ἐπὶ τό σε τῷ φόβῳ τούτῳ ποιῆσαι βελτίονα, καὶ παρασκευάσαι καρπὸν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο ἐπήγαγε· Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Ὅταν δὲ εἴπῃ, Πᾶν, ἐκβάλλει πάλιν τὴν ἀπὸ τῆς εὐγενείας προεδρίαν. Κἂν γὰρ αὐτοῦ τοῦ Ἀβραὰμ ἔκγονος ᾖς, φησὶν, κἂν μυρίους ἔχῃς ἀριθμεῖν πατριάρχας, διπλῆν ὑποστήσῃ τὴν κόλασιν, ἄκαρπος μένων. Ἀπὸ τούτων τῶν ῥημάτων καὶ τελώνας ἐφόβησε, καὶ στρατιωτικὴν ¹ διάνοιαν κατέσεισεν, οὔτε εἰς ἀπόγνωσιν ἐμβαλὼν ², καὶ ῥᾳθυμίας ἀπαλλάττων ἁπάσης. Μετὰ γὰρ τοῦ φόβου καὶ πολλὴν παράκλησιν ἔχει τὸ εἰρημένον. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, Μὴ ποιοῦν ³ καρπὸν καλὸν, ἔδειξεν ὅτι τὸ ποιοῦν ⁴ καρπὸν πάσης ἀπήλλακται ⁵ τιμωρίας. δ΄. Καὶ πῶς δυνησόμεθα, φησὶ, ποιῆσαι καρπὸν, τῆς τομῆς ἐπικειμένης, καὶ τοῦ χρόνου οὕτως στενοῦ ὄντος, καὶ τῆς προθεσμίας συντετμημένης; Δυνήσῃ, φησίν· οὐ γὰρ τοιοῦτος οὗτος ὁ καρπὸς, οἷος ὁ τῶν δένδρων, χρόνον ἀναμένων πολὺν, καὶ ὡρῶν ἀνάγκαις δουλεύων, καὶ πολλῆς ἑτέρας δεόμενος πραγματείας· ἀλλ’ ἀρκεῖ θελήσαι, καὶ τὸ δένδρον εὐθέως ἐβλάστησεν. Οὐ γὰρ ἡ φύσις τῆς ῥίζης μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ τέχνη τοῦ γεωργοῦ πρὸς τὴν τοιαύτην τὰ μέγιστα συντελεῖ καρποφορίαν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, ἵνα μὴ ταῦτα λέγωσιν, ὅτι θορυβεῖς ἡμᾶς, καὶ κατεπείγεις, καὶ ἄγχεις ⁶, ἀξίνην τε ἐπιτιθεὶς, καὶ τομὴν ἀπειλῶν, καὶ προσόδους ἐν καιρῷ τιμωρίας αἰτῶν, ἐπήγαγε, δεικνὺς τὴν εὐκολίαν τῆς καρποφορίας· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἰσχυρότερός μου ἐστὶν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος λῦσαι· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί· διὰ τούτων δεικνὺς, ὅτι γνώμης μόνον ⁷ δεῖται καὶ πίστεως, οὐ πόνων καὶ ἱδρώτων· καὶ ὥσπερ εὔκολον βαπτισθῆναι, οὕτως εὔκολον μεταβληθῆναι καὶ γενέσθαι ἀμείνους. Κατασείσας τοίνουν αὐτῶν τὴν διάνοιαν τῷ φόβῳ τῆς κρίσεως, καὶ τῇ προσδοκίᾳ τῆς κολάσεως ⁸, καὶ τῷ ὀνόματι τῆς ἀξίνης, καὶ τῇ ἀποβολῇ τῶν προγόνων, καὶ τῇ εἰσαγωγῇ τῶν ἑτέρων τέκνων, καὶ τῇ ⁹ διπλῇ τιμωρίᾳ τῆς ἐκτομῆς καὶ τοῦ ἐμπρησμοῦ, καὶ πάντοθεν αὐτῶν καταμαλάξας τὸ σκληρὸν, καὶ καταστήσας εἰς ἐπιθυμίαν τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν τοσούτων κακῶν, τότε εἰσάγει τὸν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς ὑπεροχῆς. Εἶτα τὸ μέσον αὐτοῦ καὶ ἐκείνου τιθεὶς, ἵνα μὴ δόξῃ χαριζόμενος τοῦτο λέγειν, ἀπὸ τῆς συγκρίσεως τῶν παρ’ ἑκατέρου διδομένων τοῦτο κατασκευάζει. Οὐ γὰρ εὐθέως εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος αὐτοῦ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος, ἀλλὰ πρότερον τὸ εὐτελὲς τοῦ βαπτίσματος [154] τοῦ ἑαυτοῦ θεὶς, καὶ δείξας ὡς οὐδὲν πλέον ἔχει τοῦ πρὸς μετάνοιαν αὐτοὺς ἀγαγεῖν (οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὕδατι ἀφέσεως, ἀλλὰ Μετανoίας), τίθησι καὶ τὸ αὐτοῦ τὸ τῆς ἀφάτου δωρεᾶς γέμον. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας, φησὶν, ὅτι μετ’ ἐμὲ ἔρχεται, καταφρονήσῃς αὐτοῦ ὡς ὑστέρου ¹⁰ παραγενομένου, μάθε αὐτοῦ τῆς δωρεᾶς τὴν δύναμιν, καὶ εἴσῃ σαφῶς, ὅτι οὐδὲν ἄξιον εἴρηκα, οὐδὲ μέγα, εἰπὼν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι Ἰσχυρότερός μου ἐστὶ, μὴ νομίσῃς κατὰ σύγκρισιν με τοῦτο εἰρῆσθαι. Οὐδὲ γὰρ εἰς δούλους ἀξιῶ εἰμι τάττεσθαι ἐκείνου, οὐδὲ εἰς δούλους ἐσχάτους, οὐδὲ τὸ εὐτελὲς τῆς διακονίας ἀναδέξασθαι μέρος. Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Τὰ ὑποδήματα, ἀλλ’ Οὐδὲ τὸν ἱμάντα· ὅπερ ἔσχατον πάντων ἔδοκει εἶναι. Εἶτα, ἵνα μὴ νομίσῃς ταπεινοφροσύνης ¹¹ ⁹⁵ ἐκπίπτειν] ἀποπίπτειν D. F. favente Euth. ⁹⁶ ἀλλ’ αὕτη] Sic F. αὑτῇ γάρ A. B. ἀλλ’ αὐτῇ γάρ C. D. E. ἀλλ’ αὐτὴ γάρ Edd. ⁹⁷ πάλιν] add. αὐτούς Edd. ⁹⁸ ἐν] ἐν τῷ C. D. F. ⁹⁹ Καὶ γάρ] add. καί Edd. ¹ στρατιωτῶν E. ² ἐμβάλλων F. ³ ποιοῦν] ποιεῖν A. C. E. ⁴ τὸ ποιοῦν] τῷ ποιοῦντι F. τό om. E. ⁵ ἀπαλλάττει C. D. E. F. ⁶ ἄγχεις] ἐλέγχεις F. ⁷ μόνης Edd. ⁸ τῆς κολάσεως om. A. B. C. D. F. sed verterunt Interpp. ⁹ τῇ om. C. E. πιου τῇ τε ἐκτομῇ καὶ τῷ ἐμπρησμῷ E. ¹⁰ ὕστερον F. ¹¹ ταπεινοφροσύνης] add. μόνης A. B.

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. . εἶναι τὰ εἰρημένα, ἐπάγει καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγ μάτων ἀπόδειξιν· Ἐκεῖνος γὰρ 18 ὑμᾶς, φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Είδες πόση τοῦ Βαπτιστοῦ ἡ σοφία ; Οταν γὰρ αὐτὸς κηρύττῃ, τα φοβερά πάντα λέγει, καὶ ἀγωνίαν ἐμβάλλοντα ὅταν δὲ πρὸς ἐκεῖνον πέμπῃ, τὰ χρηστὰ καὶ ἀνακτή- σασθαι ἱκανά. Οὐ γὰρ τὴν ἀξίνην, οὐδὲ τὸ δένδρον τὸ ἐκκοπτόμενον καὶ καιόμενον καὶ εἰς πῦρ βαλλόμενον, οὔτε τὴν μέλλουσαν ὀργὴν εἰς μέσον ἄγει, ἀλλ᾽ ἁμαρ τημάτων ἄφεσιν, καὶ τιμωρίας ἀναίρεσιν, καὶ δι- καιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υιοθεσίαν, καὶ ἀδελφότητα, καὶ κληρονομίας κοινω νίαν, καὶ Πνεύματος ἁγίου δαψιλή χορηγίαν. Ταῦτα γὰρ πάντα ηνίξατο εἰπών· Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ αὐτῇ τῇ μεταφορᾷ τῆς λέξεως τὸ δαψιλὲς τῆς χάριτος ἐμφαίνων· οὐ γὰρ εἶπε, δώσει ὑμῖν Πνεῦμα ἅγιον, ἀλλὰ, Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ 18 τῇ ἐπεξηγήσει τοῦ πυρὸς πάλιν τὸ σφοδρὸν καὶ ἀκάθεκτον τῆς χάριτος ἐνδεικνύ- μενος. 13 ε. Εννόησον γοῦν τίνας εἰκὸς ἦν γενέσθαι τοὺς ἀκούοντας, λογιζομένους ὅτι κατὰ τοὺς προφήτας ἁθρόον ἔσονται, καὶ κατὰ εἰ τοὺς μεγάλους ἐκείνους, Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ πυρὸς ἐμνημόνευσεν, ἵνα εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς τῆς μνήμης ἐκείνων ἀγάγῃ. Καὶ γὰρ ὅσαι σχεδὸν αὐτοῖς ὄψεις ἐφάνησαν, αἱ πλείους διὰ πυρὸς ἐφάνησαν· οὕτω τῷ Μωϋσῇ διελέχθη ἐν τῇ βάτῳ ὁ Θεός· οὕτω τῷ δήμῳ παντὶ ἐν τῷ ὄρει Σινά · οὕτω τῷ Ἰεζεκιὴλ ἐπὶ τῶν Χερουβίμ. Σκόπει δὲ παῖς καὶ διεγείρει τὸν ἀκροατήν, πρότερον μεν 15 θεὶς δ μετὰ πάντα ἔμελλε γίνεσθαι. Εδει γάρ σφαγῆναι τὸν Ἀμνὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀφανισθῆναι, καὶ και ταλυθῆναι τὴν ἔχθραν, καὶ τὴν ταφήν γενέσθαι καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τότε τὸ Πνεῦμα παραγενέσθαι. ᾿Αλλὰ τούτων οὐδὲν λέγει τέως· ἀλλὰ πρῶτον τὸ τε λευταῖον, καὶ δι' δ πάντα ἐκεῖνα ἐγίνετο, καὶ δ μά λιστα ἱκανὸν ἦν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν κηρύξαι· ἵν᾿ ὅταν ἀκούσῃ ὁ [155] ἀκροατής, ὅτι Πνεῦμα λήψεται του- οῦτον, ζητῇ 18 πρὸς ἑαυτὸν, πῶς καὶ τίνι τρόπῳ τοῦτο ἔσται, τῆς ἁμαρτίας οὕτω κρατούσης· ἵνα λα βὼν αὐτὸν μεμεριμνημένον, καὶ ἐμπαράσκευον πρὸς τὴν ἀκρόασιν, οὕτω τὸν περὶ τοῦ πάθους εἰσ· αγάγη λόγον, μηδενὸς λοιπὸν σκανδαλιζομένου τῇ προσδοκίᾳ τῆς τοιαύτης δωρεάς. Διὸ πάλιν ἐβόα λέγων • "Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ- τίαν τοῦ κόσμου. Οὐκ εἶπεν, ῾Ο ἀφεὶς, ἀλλ' 8 μεί ζονος ἦν κηδεμονίας, "Ο αίρων. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον ἀφεῖναι ἁπλῶς, καὶ αὐτὸν "' ἀναλαβεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἀκινδύνου ἐγίνετο, τὸ δὲ μετὰ θανάτου. Καὶ πάλιν ἔλεγεν, ὅτι Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τοῦτο τρανὴν τοῖς ἀκούουσι τὴν ἀξίαν ἐδήλου. Οὐδὲ γὰρ ᾔδεσαν οὐδέπω γνήσιον αὐτὸν ἐννοεῖν Υἱόν· ἀπὸ δὲ τῆς τοσαύτης τοῦ Πνεύματος δόσεως κἀκεῖνο συν ίστατο 18. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ πέμπων τὸν Ἰωάννην, τοῦτο αὐτῷ δεῖγμα πρῶτον τῆς τοῦ παρα- γενομένου 10 δέδωκεν ἀξίας, εἰπών· 'Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι αγίω. Διὸ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ δώρακα και μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υὡς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἀπὸ τούτου κἀκείνου λοιπὸν σαφῶς 18 198 συνισταμένου. Εἶτα, ἐπειδὴ τὰ χρηστὰ εἶπε, καὶ ἀνῆκε τὸν ἀκροατὴν καὶ ἐχάλασε, πάλιν ἐπισφέγγει, ὥστε μὴ γενέσθαι ράθυμον. Τοιοῦτον γὰρ τὸ γένος τ Ἰουδαϊκόν· ὑπὸ τῶν χρηστῶν ἐχαυνούντο βᾳδίως, καὶ χείρους ἐγίνοντο. Διόπερ πάλιν ἐπάγει τὰ φτερά, λέγων· Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. 'Ανωτέρω μὲν γὰρ τὴν κόλασιν εἶπεν· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸν κρι τὴν δείκνυσι, καὶ τὴν τιμωρίαν ἀθάνατον εἰσάγει· Κατακαύσει γὰρ, φησί, τὸ ἄχυρον πυρὶ ἀσβέστῳ Ορᾷς αὐτὸν τὸν τῶν πραγμάτων Κύριον, καὶ αὐτὸν ὄντα τὸν 20 γεωργόν, κἂν τὸν Πατέρα ἀλλαχοῦ ταὐτὸ κ λέγῃ· Ο Πατήρ μου γάρ, φησίν, ὁ γεωργός ἐστιν. Ἐπειδὴ γὰρ 18 εἶπεν, Αξίνη, ἵνα μὴ νομίσῃς τόπου δεῖσθαι τὸ πρᾶγμα, καὶ δυσδιάκριτον εἶναι, ἐξ ἑτέρω παραδείγματος » καὶ τὴν εὐκολίαν εἰσάγει, δεινής πάντα αὐτοῦ τὸν κόσμον ὄντα· οὐ γὰρ ἂν τοὺς ἑαυτοῦ ἐκόλασε. Νῦν μὲν οὖν πάντα αναμέμεχτει· κἂν γὰρ φαίνηται διαλάμπων ὁ σίτος, ἀλλ' ὅμως μετά τῶν ἀχύρων κεῖται, ὡς ἐν ἅλωνι, οὐχ ὡς ἐν ἀπο θήκῃ· τότε δὲ πολλὴ ἔσται ή διάκρισις. Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦντες; Καὶ γὰρ δύο τέθεικε, καὶ ὅτι βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ ὅτι κατακούσει τοὺς ἀπειθοῦντας “. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο πιστόν, καὶ τοῦτο πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐφεξῆς τὰς δύο τρα ῥήσεις τέθεικεν, ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τὴν μηδέπω συμβᾶσαν πιστώσηται. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χρισ στὸς πολλαχοῦ τοῦτο ποιεῖ, πολλάκις μὲν ἐπὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων [156], πολλάκις δὲ ἐπὶ τῶν ἐναν τίων, δύο τιθεὶς προφητείας, καὶ τὴν μὲν ἐνταῦθα παρεχόμενος, τὴν δὲ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπισχνούμενος ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τῇ μηδέπω γενομένη πιστεύσωσιν οἱ φιλονεικότεροι. Καὶ γὰρ τοῖς δι' αὐτὸν ἀποδυομένοις τὰ ὄντα πάντα εκατονταπλασίονα τ έσχετο δώσειν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ ζωὴν αἰώνιος ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπὸ τῶν ἤδη δοθέντων καὶ τὰ με λοντα αξιόπιστα καθιστάς. Ο δὴ καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθι πεποίηκε δύο θείς. ὅτι καὶ εκ βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ ", καὶ κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστι. 18 ς'. Εἰ τοίνυν μὴ ἐβάπτισε Πνεύματι εν τοὺς ἀποστά λους καὶ πάντας καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τους βουλομέν νους, ἔχοις ἂν καὶ περὶ ἐκείνων ἀμφιβάλλειν· εἰ δὲ τὸ μεῖζον καὶ δυσκολώτερον είναι δοκοῦν, καὶ πάντα ὑπερβαῖνον λόγον, καὶ γέγονε καὶ καθ' ἑκάστην γίνε ται, πῶς τὸ εὔκολον καὶ κατὰ λόγον γινόμενον οὐ φῂς εἶναι ἀληθές, Ἐπειδὴ γὰρ τ8 εἶπεν, ὅτι Βαπτί σει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, καὶ μεγάλα έν τεῦθεν " ὑπέσχετο ἀγαθὰ, ἵνα μὴ ἀναπέσῃς τῶν προ τέρων ἁπάντων ἀφεθεὶς, ἐπήγαγε τὸ πτύον καὶ τὴν διὰ τούτου κρίσιν ἐμφαινομένην. Μὴ γὰρ δὴ νομί σητε, φησίν, ἀρκεῖν τὸ βάπτισμα, εἰ φαῦλοι μετὰ ταῦτα γένοισθε· δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἀρετῆς καὶ πολλῆς τῆς φιλοσοφίας. Διὰ τοῦτο εἰς μὲν τὴν χάριν καὶ τὸ λουτρὸν ἀπὸ τῆς ἀξίνης αὐτοὺς ὠθεῖ· μετὰ δὲ τὴν χάριν ἀπὸ τοῦ πτύου καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου φοβεῖ· καὶ τῶν μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται, φησί, τους ἀπίστους ἅπαντας κολάζων· μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα διαίρεσίν τινα ἐργάζεται, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν πιστεύ σάντων ἀνάξιον ἔμελλον τῆς πίστεως ἐπιδείκνυσθαι γάρ om. Α. Ε. φησί om. D. E. F. 18 καί om. Α. Β. " καὶ κατά om. A. B. Ge. 18 μέν om. Α. Β. F. p. ρ. γε- ἐξ ἀκινδύνων C. ἔξω κινδύνου Ε. 10 συνίσταται Ε. παραγινομένου Eid. 20 τόν om. Α. Β. C. 31 ταυτό τοῦτο Α. Ε. κἂν τὸν πατέρα... λέγῃ ὡς καὶ τὸν πατέρα· ἀλλαχοῦ γὰρ τοῦτο λέγει F. pariter ac patrems ; de quo alibi Ge. Mur. et Interpp. παραδείγματος Sav. quem secutus est Montefalconius; nulla tamen codicum mentione facta. οἱ ἀπιστοῦντας Edd. 10 ὅτι καί] καὶ ὅτι Α. Β. et p. p. καὶ ὅτι κατακαύσει iidem. ¿yių om. C. D. F. πνεύματι] ἐν πνεύματι hic et paulo infra Edd. νέσθαι Ελλ. * ξητής ζητεί D. Ε. F. μη ζητῇ Α. Β. ζητήσῃ Sav. Bell. Η αὐτόν] τὸν αὐτόν Ell. Patio post 39 26 SA γάρ] δέ Α. Β. 19 ἐνταῦθα Α. Β. C. ! 3. Επειδὴ γάρ] Εἶτα ἐπειδή Α. Β. p. p. ἀξίνην Α. Β. D. F. 23 πράγματος omnes ci cum

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. . εἶναι τὰ εἰρημένα, ἐπάγει καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγ μάτων ἀπόδειξιν· Ἐκεῖνος γὰρ 18 ὑμᾶς, φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Είδες πόση τοῦ Βαπτιστοῦ ἡ σοφία ; Οταν γὰρ αὐτὸς κηρύττῃ, τα φοβερά πάντα λέγει, καὶ ἀγωνίαν ἐμβάλλοντα ὅταν δὲ πρὸς ἐκεῖνον πέμπῃ, τὰ χρηστὰ καὶ ἀνακτή- σασθαι ἱκανά. Οὐ γὰρ τὴν ἀξίνην, οὐδὲ τὸ δένδρον τὸ ἐκκοπτόμενον καὶ καιόμενον καὶ εἰς πῦρ βαλλόμενον, οὔτε τὴν μέλλουσαν ὀργὴν εἰς μέσον ἄγει, ἀλλ᾽ ἁμαρ τημάτων ἄφεσιν, καὶ τιμωρίας ἀναίρεσιν, καὶ δι- καιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υιοθεσίαν, καὶ ἀδελφότητα, καὶ κληρονομίας κοινω νίαν, καὶ Πνεύματος ἁγίου δαψιλή χορηγίαν. Ταῦτα γὰρ πάντα ηνίξατο εἰπών· Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ αὐτῇ τῇ μεταφορᾷ τῆς λέξεως τὸ δαψιλὲς τῆς χάριτος ἐμφαίνων· οὐ γὰρ εἶπε, δώσει ὑμῖν Πνεῦμα ἅγιον, ἀλλὰ, Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ 18 τῇ ἐπεξηγήσει τοῦ πυρὸς πάλιν τὸ σφοδρὸν καὶ ἀκάθεκτον τῆς χάριτος ἐνδεικνύ- μενος. 13 ε. Εννόησον γοῦν τίνας εἰκὸς ἦν γενέσθαι τοὺς ἀκούοντας, λογιζομένους ὅτι κατὰ τοὺς προφήτας ἁθρόον ἔσονται, καὶ κατὰ εἰ τοὺς μεγάλους ἐκείνους, Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ πυρὸς ἐμνημόνευσεν, ἵνα εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς τῆς μνήμης ἐκείνων ἀγάγῃ. Καὶ γὰρ ὅσαι σχεδὸν αὐτοῖς ὄψεις ἐφάνησαν, αἱ πλείους διὰ πυρὸς ἐφάνησαν· οὕτω τῷ Μωϋσῇ διελέχθη ἐν τῇ βάτῳ ὁ Θεός· οὕτω τῷ δήμῳ παντὶ ἐν τῷ ὄρει Σινά · οὕτω τῷ Ἰεζεκιὴλ ἐπὶ τῶν Χερουβίμ. Σκόπει δὲ παῖς καὶ διεγείρει τὸν ἀκροατήν, πρότερον μεν 15 θεὶς δ μετὰ πάντα ἔμελλε γίνεσθαι. Εδει γάρ σφαγῆναι τὸν Ἀμνὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀφανισθῆναι, καὶ και ταλυθῆναι τὴν ἔχθραν, καὶ τὴν ταφήν γενέσθαι καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τότε τὸ Πνεῦμα παραγενέσθαι. ᾿Αλλὰ τούτων οὐδὲν λέγει τέως· ἀλλὰ πρῶτον τὸ τε λευταῖον, καὶ δι' δ πάντα ἐκεῖνα ἐγίνετο, καὶ δ μά λιστα ἱκανὸν ἦν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν κηρύξαι· ἵν᾿ ὅταν ἀκούσῃ ὁ [155] ἀκροατής, ὅτι Πνεῦμα λήψεται του- οῦτον, ζητῇ 18 πρὸς ἑαυτὸν, πῶς καὶ τίνι τρόπῳ τοῦτο ἔσται, τῆς ἁμαρτίας οὕτω κρατούσης· ἵνα λα βὼν αὐτὸν μεμεριμνημένον, καὶ ἐμπαράσκευον πρὸς τὴν ἀκρόασιν, οὕτω τὸν περὶ τοῦ πάθους εἰσ· αγάγη λόγον, μηδενὸς λοιπὸν σκανδαλιζομένου τῇ προσδοκίᾳ τῆς τοιαύτης δωρεάς. Διὸ πάλιν ἐβόα λέγων • "Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ- τίαν τοῦ κόσμου. Οὐκ εἶπεν, ῾Ο ἀφεὶς, ἀλλ' 8 μεί ζονος ἦν κηδεμονίας, "Ο αίρων. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον ἀφεῖναι ἁπλῶς, καὶ αὐτὸν "' ἀναλαβεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἀκινδύνου ἐγίνετο, τὸ δὲ μετὰ θανάτου. Καὶ πάλιν ἔλεγεν, ὅτι Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τοῦτο τρανὴν τοῖς ἀκούουσι τὴν ἀξίαν ἐδήλου. Οὐδὲ γὰρ ᾔδεσαν οὐδέπω γνήσιον αὐτὸν ἐννοεῖν Υἱόν· ἀπὸ δὲ τῆς τοσαύτης τοῦ Πνεύματος δόσεως κἀκεῖνο συν ίστατο 18. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ πέμπων τὸν Ἰωάννην, τοῦτο αὐτῷ δεῖγμα πρῶτον τῆς τοῦ παρα- γενομένου 10 δέδωκεν ἀξίας, εἰπών· 'Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι αγίω. Διὸ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ δώρακα και μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υὡς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἀπὸ τούτου κἀκείνου λοιπὸν σαφῶς 18 198 συνισταμένου. Εἶτα, ἐπειδὴ τὰ χρηστὰ εἶπε, καὶ ἀνῆκε τὸν ἀκροατὴν καὶ ἐχάλασε, πάλιν ἐπισφέγγει, ὥστε μὴ γενέσθαι ράθυμον. Τοιοῦτον γὰρ τὸ γένος τ Ἰουδαϊκόν· ὑπὸ τῶν χρηστῶν ἐχαυνούντο βᾳδίως, καὶ χείρους ἐγίνοντο. Διόπερ πάλιν ἐπάγει τὰ φτερά, λέγων· Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. 'Ανωτέρω μὲν γὰρ τὴν κόλασιν εἶπεν· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸν κρι τὴν δείκνυσι, καὶ τὴν τιμωρίαν ἀθάνατον εἰσάγει· Κατακαύσει γὰρ, φησί, τὸ ἄχυρον πυρὶ ἀσβέστῳ Ορᾷς αὐτὸν τὸν τῶν πραγμάτων Κύριον, καὶ αὐτὸν ὄντα τὸν 20 γεωργόν, κἂν τὸν Πατέρα ἀλλαχοῦ ταὐτὸ κ λέγῃ· Ο Πατήρ μου γάρ, φησίν, ὁ γεωργός ἐστιν. Ἐπειδὴ γὰρ 18 εἶπεν, Αξίνη, ἵνα μὴ νομίσῃς τόπου δεῖσθαι τὸ πρᾶγμα, καὶ δυσδιάκριτον εἶναι, ἐξ ἑτέρω παραδείγματος » καὶ τὴν εὐκολίαν εἰσάγει, δεινής πάντα αὐτοῦ τὸν κόσμον ὄντα· οὐ γὰρ ἂν τοὺς ἑαυτοῦ ἐκόλασε. Νῦν μὲν οὖν πάντα αναμέμεχτει· κἂν γὰρ φαίνηται διαλάμπων ὁ σίτος, ἀλλ' ὅμως μετά τῶν ἀχύρων κεῖται, ὡς ἐν ἅλωνι, οὐχ ὡς ἐν ἀπο θήκῃ· τότε δὲ πολλὴ ἔσται ή διάκρισις. Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦντες; Καὶ γὰρ δύο τέθεικε, καὶ ὅτι βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ ὅτι κατακούσει τοὺς ἀπειθοῦντας “. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο πιστόν, καὶ τοῦτο πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐφεξῆς τὰς δύο τρα ῥήσεις τέθεικεν, ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τὴν μηδέπω συμβᾶσαν πιστώσηται. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χρισ στὸς πολλαχοῦ τοῦτο ποιεῖ, πολλάκις μὲν ἐπὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων [156], πολλάκις δὲ ἐπὶ τῶν ἐναν τίων, δύο τιθεὶς προφητείας, καὶ τὴν μὲν ἐνταῦθα παρεχόμενος, τὴν δὲ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπισχνούμενος ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τῇ μηδέπω γενομένη πιστεύσωσιν οἱ φιλονεικότεροι. Καὶ γὰρ τοῖς δι' αὐτὸν ἀποδυομένοις τὰ ὄντα πάντα εκατονταπλασίονα τ έσχετο δώσειν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ ζωὴν αἰώνιος ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπὸ τῶν ἤδη δοθέντων καὶ τὰ με λοντα αξιόπιστα καθιστάς. Ο δὴ καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθι πεποίηκε δύο θείς. ὅτι καὶ εκ βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ ", καὶ κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστι. 18 ς'. Εἰ τοίνυν μὴ ἐβάπτισε Πνεύματι εν τοὺς ἀποστά λους καὶ πάντας καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τους βουλομέν νους, ἔχοις ἂν καὶ περὶ ἐκείνων ἀμφιβάλλειν· εἰ δὲ τὸ μεῖζον καὶ δυσκολώτερον είναι δοκοῦν, καὶ πάντα ὑπερβαῖνον λόγον, καὶ γέγονε καὶ καθ' ἑκάστην γίνε ται, πῶς τὸ εὔκολον καὶ κατὰ λόγον γινόμενον οὐ φῂς εἶναι ἀληθές, Ἐπειδὴ γὰρ τ8 εἶπεν, ὅτι Βαπτί σει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, καὶ μεγάλα έν τεῦθεν " ὑπέσχετο ἀγαθὰ, ἵνα μὴ ἀναπέσῃς τῶν προ τέρων ἁπάντων ἀφεθεὶς, ἐπήγαγε τὸ πτύον καὶ τὴν διὰ τούτου κρίσιν ἐμφαινομένην. Μὴ γὰρ δὴ νομί σητε, φησίν, ἀρκεῖν τὸ βάπτισμα, εἰ φαῦλοι μετὰ ταῦτα γένοισθε· δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἀρετῆς καὶ πολλῆς τῆς φιλοσοφίας. Διὰ τοῦτο εἰς μὲν τὴν χάριν καὶ τὸ λουτρὸν ἀπὸ τῆς ἀξίνης αὐτοὺς ὠθεῖ· μετὰ δὲ τὴν χάριν ἀπὸ τοῦ πτύου καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου φοβεῖ· καὶ τῶν μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται, φησί, τους ἀπίστους ἅπαντας κολάζων· μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα διαίρεσίν τινα ἐργάζεται, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν πιστεύ σάντων ἀνάξιον ἔμελλον τῆς πίστεως ἐπιδείκνυσθαι γάρ om. Α. Ε. φησί om. D. E. F. 18 καί om. Α. Β. " καὶ κατά om. A. B. Ge. 18 μέν om. Α. Β. F. p. ρ. γε- ἐξ ἀκινδύνων C. ἔξω κινδύνου Ε. 10 συνίσταται Ε. παραγινομένου Eid. 20 τόν om. Α. Β. C. 31 ταυτό τοῦτο Α. Ε. κἂν τὸν πατέρα... λέγῃ ὡς καὶ τὸν πατέρα· ἀλλαχοῦ γὰρ τοῦτο λέγει F. pariter ac patrems ; de quo alibi Ge. Mur. et Interpp. παραδείγματος Sav. quem secutus est Montefalconius; nulla tamen codicum mentione facta. οἱ ἀπιστοῦντας Edd. 10 ὅτι καί] καὶ ὅτι Α. Β. et p. p. καὶ ὅτι κατακαύσει iidem. ¿yių om. C. D. F. πνεύματι] ἐν πνεύματι hic et paulo infra Edd. νέσθαι Ελλ. * ξητής ζητεί D. Ε. F. μη ζητῇ Α. Β. ζητήσῃ Sav. Bell. Η αὐτόν] τὸν αὐτόν Ell. Patio post 39 26 SA γάρ] δέ Α. Β. 19 ἐνταῦθα Α. Β. C. ! 3. Επειδὴ γάρ] Εἶτα ἐπειδή Α. Β. p. p. ἀξίνην Α. Β. D. F. 23 πράγματος omnes ci cum

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. . εἶναι τὰ εἰρημένα, ἐπάγει καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγ μάτων ἀπόδειξιν· Ἐκεῖνος γὰρ 18 ὑμᾶς, φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Είδες πόση τοῦ Βαπτιστοῦ ἡ σοφία ; Οταν γὰρ αὐτὸς κηρύττῃ, τα φοβερά πάντα λέγει, καὶ ἀγωνίαν ἐμβάλλοντα ὅταν δὲ πρὸς ἐκεῖνον πέμπῃ, τὰ χρηστὰ καὶ ἀνακτή- σασθαι ἱκανά. Οὐ γὰρ τὴν ἀξίνην, οὐδὲ τὸ δένδρον τὸ ἐκκοπτόμενον καὶ καιόμενον καὶ εἰς πῦρ βαλλόμενον, οὔτε τὴν μέλλουσαν ὀργὴν εἰς μέσον ἄγει, ἀλλ᾽ ἁμαρ τημάτων ἄφεσιν, καὶ τιμωρίας ἀναίρεσιν, καὶ δι- καιοσύνην, καὶ ἁγιασμόν, καὶ ἀπολύτρωσιν, καὶ υιοθεσίαν, καὶ ἀδελφότητα, καὶ κληρονομίας κοινω νίαν, καὶ Πνεύματος ἁγίου δαψιλή χορηγίαν. Ταῦτα γὰρ πάντα ηνίξατο εἰπών· Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ αὐτῇ τῇ μεταφορᾷ τῆς λέξεως τὸ δαψιλὲς τῆς χάριτος ἐμφαίνων· οὐ γὰρ εἶπε, δώσει ὑμῖν Πνεῦμα ἅγιον, ἀλλὰ, Βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ· καὶ 18 τῇ ἐπεξηγήσει τοῦ πυρὸς πάλιν τὸ σφοδρὸν καὶ ἀκάθεκτον τῆς χάριτος ἐνδεικνύ- μενος. 13 ε. Εννόησον γοῦν τίνας εἰκὸς ἦν γενέσθαι τοὺς ἀκούοντας, λογιζομένους ὅτι κατὰ τοὺς προφήτας ἁθρόον ἔσονται, καὶ κατὰ εἰ τοὺς μεγάλους ἐκείνους, Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ πυρὸς ἐμνημόνευσεν, ἵνα εἰς ἔννοιαν αὐτοὺς τῆς μνήμης ἐκείνων ἀγάγῃ. Καὶ γὰρ ὅσαι σχεδὸν αὐτοῖς ὄψεις ἐφάνησαν, αἱ πλείους διὰ πυρὸς ἐφάνησαν· οὕτω τῷ Μωϋσῇ διελέχθη ἐν τῇ βάτῳ ὁ Θεός· οὕτω τῷ δήμῳ παντὶ ἐν τῷ ὄρει Σινά · οὕτω τῷ Ἰεζεκιὴλ ἐπὶ τῶν Χερουβίμ. Σκόπει δὲ παῖς καὶ διεγείρει τὸν ἀκροατήν, πρότερον μεν 15 θεὶς δ μετὰ πάντα ἔμελλε γίνεσθαι. Εδει γάρ σφαγῆναι τὸν Ἀμνὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀφανισθῆναι, καὶ και ταλυθῆναι τὴν ἔχθραν, καὶ τὴν ταφήν γενέσθαι καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τότε τὸ Πνεῦμα παραγενέσθαι. ᾿Αλλὰ τούτων οὐδὲν λέγει τέως· ἀλλὰ πρῶτον τὸ τε λευταῖον, καὶ δι' δ πάντα ἐκεῖνα ἐγίνετο, καὶ δ μά λιστα ἱκανὸν ἦν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν κηρύξαι· ἵν᾿ ὅταν ἀκούσῃ ὁ [155] ἀκροατής, ὅτι Πνεῦμα λήψεται του- οῦτον, ζητῇ 18 πρὸς ἑαυτὸν, πῶς καὶ τίνι τρόπῳ τοῦτο ἔσται, τῆς ἁμαρτίας οὕτω κρατούσης· ἵνα λα βὼν αὐτὸν μεμεριμνημένον, καὶ ἐμπαράσκευον πρὸς τὴν ἀκρόασιν, οὕτω τὸν περὶ τοῦ πάθους εἰσ· αγάγη λόγον, μηδενὸς λοιπὸν σκανδαλιζομένου τῇ προσδοκίᾳ τῆς τοιαύτης δωρεάς. Διὸ πάλιν ἐβόα λέγων • "Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ- τίαν τοῦ κόσμου. Οὐκ εἶπεν, ῾Ο ἀφεὶς, ἀλλ' 8 μεί ζονος ἦν κηδεμονίας, "Ο αίρων. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον ἀφεῖναι ἁπλῶς, καὶ αὐτὸν "' ἀναλαβεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἀκινδύνου ἐγίνετο, τὸ δὲ μετὰ θανάτου. Καὶ πάλιν ἔλεγεν, ὅτι Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τοῦτο τρανὴν τοῖς ἀκούουσι τὴν ἀξίαν ἐδήλου. Οὐδὲ γὰρ ᾔδεσαν οὐδέπω γνήσιον αὐτὸν ἐννοεῖν Υἱόν· ἀπὸ δὲ τῆς τοσαύτης τοῦ Πνεύματος δόσεως κἀκεῖνο συν ίστατο 18. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ πέμπων τὸν Ἰωάννην, τοῦτο αὐτῷ δεῖγμα πρῶτον τῆς τοῦ παρα- γενομένου 10 δέδωκεν ἀξίας, εἰπών· 'Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι αγίω. Διὸ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ δώρακα και μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υὡς τοῦ Θεοῦ· ὡς ἀπὸ τούτου κἀκείνου λοιπὸν σαφῶς 18 198 συνισταμένου. Εἶτα, ἐπειδὴ τὰ χρηστὰ εἶπε, καὶ ἀνῆκε τὸν ἀκροατὴν καὶ ἐχάλασε, πάλιν ἐπισφέγγει, ὥστε μὴ γενέσθαι ράθυμον. Τοιοῦτον γὰρ τὸ γένος τ Ἰουδαϊκόν· ὑπὸ τῶν χρηστῶν ἐχαυνούντο βᾳδίως, καὶ χείρους ἐγίνοντο. Διόπερ πάλιν ἐπάγει τὰ φτερά, λέγων· Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. 'Ανωτέρω μὲν γὰρ τὴν κόλασιν εἶπεν· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸν κρι τὴν δείκνυσι, καὶ τὴν τιμωρίαν ἀθάνατον εἰσάγει· Κατακαύσει γὰρ, φησί, τὸ ἄχυρον πυρὶ ἀσβέστῳ Ορᾷς αὐτὸν τὸν τῶν πραγμάτων Κύριον, καὶ αὐτὸν ὄντα τὸν 20 γεωργόν, κἂν τὸν Πατέρα ἀλλαχοῦ ταὐτὸ κ λέγῃ· Ο Πατήρ μου γάρ, φησίν, ὁ γεωργός ἐστιν. Ἐπειδὴ γὰρ 18 εἶπεν, Αξίνη, ἵνα μὴ νομίσῃς τόπου δεῖσθαι τὸ πρᾶγμα, καὶ δυσδιάκριτον εἶναι, ἐξ ἑτέρω παραδείγματος » καὶ τὴν εὐκολίαν εἰσάγει, δεινής πάντα αὐτοῦ τὸν κόσμον ὄντα· οὐ γὰρ ἂν τοὺς ἑαυτοῦ ἐκόλασε. Νῦν μὲν οὖν πάντα αναμέμεχτει· κἂν γὰρ φαίνηται διαλάμπων ὁ σίτος, ἀλλ' ὅμως μετά τῶν ἀχύρων κεῖται, ὡς ἐν ἅλωνι, οὐχ ὡς ἐν ἀπο θήκῃ· τότε δὲ πολλὴ ἔσται ή διάκρισις. Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ τῇ γεέννῃ διαπιστοῦντες; Καὶ γὰρ δύο τέθεικε, καὶ ὅτι βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ ὅτι κατακούσει τοὺς ἀπειθοῦντας “. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο πιστόν, καὶ τοῦτο πάντως. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐφεξῆς τὰς δύο τρα ῥήσεις τέθεικεν, ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τὴν μηδέπω συμβᾶσαν πιστώσηται. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χρισ στὸς πολλαχοῦ τοῦτο ποιεῖ, πολλάκις μὲν ἐπὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων [156], πολλάκις δὲ ἐπὶ τῶν ἐναν τίων, δύο τιθεὶς προφητείας, καὶ τὴν μὲν ἐνταῦθα παρεχόμενος, τὴν δὲ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπισχνούμενος ἵνα ἀπὸ τῆς ἤδη γενομένης καὶ τῇ μηδέπω γενομένη πιστεύσωσιν οἱ φιλονεικότεροι. Καὶ γὰρ τοῖς δι' αὐτὸν ἀποδυομένοις τὰ ὄντα πάντα εκατονταπλασίονα τ έσχετο δώσειν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ ζωὴν αἰώνιος ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπὸ τῶν ἤδη δοθέντων καὶ τὰ με λοντα αξιόπιστα καθιστάς. Ο δὴ καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθι πεποίηκε δύο θείς. ὅτι καὶ εκ βαπτίσει Πνεύματι ἁγίῳ ", καὶ κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστι. 18 ς'. Εἰ τοίνυν μὴ ἐβάπτισε Πνεύματι εν τοὺς ἀποστά λους καὶ πάντας καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τους βουλομέν νους, ἔχοις ἂν καὶ περὶ ἐκείνων ἀμφιβάλλειν· εἰ δὲ τὸ μεῖζον καὶ δυσκολώτερον είναι δοκοῦν, καὶ πάντα ὑπερβαῖνον λόγον, καὶ γέγονε καὶ καθ' ἑκάστην γίνε ται, πῶς τὸ εὔκολον καὶ κατὰ λόγον γινόμενον οὐ φῂς εἶναι ἀληθές, Ἐπειδὴ γὰρ τ8 εἶπεν, ὅτι Βαπτί σει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, καὶ μεγάλα έν τεῦθεν " ὑπέσχετο ἀγαθὰ, ἵνα μὴ ἀναπέσῃς τῶν προ τέρων ἁπάντων ἀφεθεὶς, ἐπήγαγε τὸ πτύον καὶ τὴν διὰ τούτου κρίσιν ἐμφαινομένην. Μὴ γὰρ δὴ νομί σητε, φησίν, ἀρκεῖν τὸ βάπτισμα, εἰ φαῦλοι μετὰ ταῦτα γένοισθε· δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ ἀρετῆς καὶ πολλῆς τῆς φιλοσοφίας. Διὰ τοῦτο εἰς μὲν τὴν χάριν καὶ τὸ λουτρὸν ἀπὸ τῆς ἀξίνης αὐτοὺς ὠθεῖ· μετὰ δὲ τὴν χάριν ἀπὸ τοῦ πτύου καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου φοβεῖ· καὶ τῶν μὲν πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται, φησί, τους ἀπίστους ἅπαντας κολάζων· μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα διαίρεσίν τινα ἐργάζεται, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν πιστεύ σάντων ἀνάξιον ἔμελλον τῆς πίστεως ἐπιδείκνυσθαι γάρ om. Α. Ε. φησί om. D. E. F. 18 καί om. Α. Β. " καὶ κατά om. A. B. Ge. 18 μέν om. Α. Β. F. p. ρ. γε- ἐξ ἀκινδύνων C. ἔξω κινδύνου Ε. 10 συνίσταται Ε. παραγινομένου Eid. 20 τόν om. Α. Β. C. 31 ταυτό τοῦτο Α. Ε. κἂν τὸν πατέρα... λέγῃ ὡς καὶ τὸν πατέρα· ἀλλαχοῦ γὰρ τοῦτο λέγει F. pariter ac patrems ; de quo alibi Ge. Mur. et Interpp. παραδείγματος Sav. quem secutus est Montefalconius; nulla tamen codicum mentione facta. οἱ ἀπιστοῦντας Edd. 10 ὅτι καί] καὶ ὅτι Α. Β. et p. p. καὶ ὅτι κατακαύσει iidem. ¿yių om. C. D. F. πνεύματι] ἐν πνεύματι hic et paulo infra Edd. νέσθαι Ελλ. * ξητής ζητεί D. Ε. F. μη ζητῇ Α. Β. ζητήσῃ Sav. Bell. Η αὐτόν] τὸν αὐτόν Ell. Patio post 39 26 SA γάρ] δέ Α. Β. 19 ἐνταῦθα Α. Β. C. ! 3. Επειδὴ γάρ] Εἶτα ἐπειδή Α. Β. p. p. ἀξίνην Α. Β. D. F. 23 πράγματος omnes ci cum

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 τῶν βαπτιζομένων, εἰ μετὰ τὸ βάπτισμα μείζονας ὑπομείνεις πειρασμούς, μὴ ταράττηται, ὡς παρὰ προσδοκίαν τοῦ πράγματος γινομένου, ἀλλὰ μένῃ γενναίως πάντα φέρων, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν τούτου συμβαίνοντος. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἔλαβες όπλα, οὐχ ἵνα ἀργῇ;, ἀλλ᾽ ἵνα πολεμῇς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιόντας κωλύει τοὺς πειρασμοὺς ὁ Θεός· πρῶτον μὲν ἵνα μάθῃς ὅτι πολλῷ γέγονας ἰσχυρότερος· ἔπειτα ἵνα μένης μετριάζων, μηδὲ ἐν τῷ μεγέθει τῶν δωρεῶν ἐπαρθῇς, τῶν πειρασμῶν συστέλλειν σε δυναμένων· πρὸς τούτοις, ἵνα ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ὁ τέως ἀμφιβάλλων περὶ τῆς σῆς ἀποστάσεως, ἀπὸ τῆς βα- σάνου τῶν πειρασμῶν πληροφορηθῇ, ὅτι τέλεον αὐτὸν ἐγκαταλιπὼν ἀπέστης· τέταρτον, ἵνα ισχυρότερος καὶ σιδήρου παντὸς εὐτονώτερος ταύτῃ κατασκευα σθῇς· πέμπτον, ἵνα ἀπόδειξιν λάβης σαφῆ τῶν πι στευθέντων σοι θησαυρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν ὁ διάβολος, εἰ μή σε ἐν μείζονι γενόμενον εἶδε τιμῇ. Ἐντεῦθεν γοῦν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπανέστη τῷ ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ πολλῆς αὐτὸν εἶδεν ἀπολαύσαντα τῆς ἀξίας. Διὰ τοῦτο παρετάξατο πρὸς τὸν Ἰώβ, ἐπειδὴ στερα νούμενον αὐτὸν καὶ ἀνακηρυττόμενον ἐθεάσατο παρά τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ πῶς οὖν φησιν· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ; Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνιόντα αὐτὸν ἁπλῶς δείχνυσί σοι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ 19 ἀναγό- 88 μενον κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον, αινιττόμενος διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αὐτοὺς ἐπιπηδᾷν χρή, ἀλλ᾽ ἕλκο- μένους εστάναι γενναίως. Καὶ ὅρα ποῦ λαβὼν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς πόλιν καὶ ἐν ἀγορὰν, ἀλλ᾽ εἰς ἔρημον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν διάβολον ἐπισπά- σασθαι ἐβούλετο, οὐ διὰ τῆς πείνης μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τόπου δίδωσιν αὐτῷ λαβήν. Τότε γὰρ μάλιστα ἐπιτίθεται ὁ διάβολος, ὅταν ἴδῃ μεμονωμένους καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας. Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐπέθετο ε, μόνην αὐτὴν ἀπολαβών, καὶ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς οὖσαν εὑρών. Οταν μὲν τε γὰρ μεθ' ἑτέρων ὄντας ἴδῃ καὶ συγκεκροτημένους, οὐχ ὁμοίως θαῤῥεῖ. οὐδὲ ἔπεισι. Διὸ χρὴ μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο μετ᾿ ἀλλήλων ἀγελάζεσθαι συνεχῶς, ὥστε μὴ εὐχει- ρώτους εἶναι τῷ διαβόλῳ. Εὑρὼν τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐρήμῳ ἀβάτῳ (ὅτι γὰρ τοιαύτη ἡ ἔρημος ἦν, ὁ Μάρκος ἐδήλωσεν εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τῶν θηρίων ἦν· ὅρα μεθ' όσης προσέρχεται κακουργίας καὶ πονη- ρίας, καὶ ποῖον παρατηρεῖ καιρόν. Οὐδὲ γὰρ νηστεύ· εντι, ἀλλὰ πεινῶντι προσέρχεται· ἵνα σὺ μάθῃς, ἡλίκον ἡ νηστεία καλὸν, καὶ πῶς ὅπλον ἐστὶ κατὰ τοῦ διαβόλου μέγιστον, καὶ ὅτι μετὰ τὸ λουτρὸν οὐ τρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ τραπέζῃ πληθούσῃ, ἀλλὰ νη- στεία προσέχειν δεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἑνή. στευσεν, οὐκ εἰ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς παιδεύων. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἁμαρτήματα τὰ πρὸ τοῦ λουτροῦ τὸ γαστρὶ δουλεύειν εἰσήγαγεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις νοσοῦντα ὑγιῆ ποιήσας, κελεύοι μὴ [169] ποιεῖν ἐκεῖνα, ἐξ ὧν ἡ νόσος γέγονεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα καὶ " αὐτὸς μετὰ τὸ λουτρόν νηστείαν εἰσήγαγε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρὸς ἐξέβαλε τοῦ παραδείσου, καὶ τὸν κατακλυσμὸν τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγεν. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας ἔγκλημα ἦν, ἀλλ' ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη· ὅπερ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος έλεγε· Πλην τοῦτο τὸ ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν ὑπερηφανία 210 καὶ ἐν 38 πλησμονῇ ἄρτων, καὶ ἐν εὐθηνίαις ἐσπατάλων. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι τὰ μέγιστα εἰργά- σαντο κακά, ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τῆς τρυφῆς ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. β'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς, καὶ οὐ προέρχεται περαιτέρω, ὥστε μή πάλιν τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θαύματος ἀπιστηθῆναι τῆς οἰκονομίας τὴν ἀλήθειαν. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἂν 1 τοῦτο ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας προλαβόντες εἰς του οὗτον ἴσχυσαν ἐξελθεῖν μῆκος, τῇ τοῦ Θεοῦ κρα ταιούμενοι * δυνάμει. Εἰ δὲ περαιτέρω προέβη, πολ λοῖς ἂν καὶ ἐντεῦθεν ἄπιστος έδοξεν εἶναι ἡ τῆς σαρκὸς ἀνάληψις. Νηστεύσας τοίνυν τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας τοσαύτας, Ὕστερον ἐπείνασε λαβὴν αὐτῷ παρέχων εἰς τὸ προσελθείν, ἵνα συμπλα- κεὶς δείξῃ πῶς δεῖ περιγίνεσθαι οι καὶ νικαν. Οὕτω δὴ καὶ ἀθληταὶ ποιοῦσι· τοὺς γὰρ μαθητάς τους ἑαυτῶν διδάσκοντες περιγίνεσθαι καὶ νικᾶν, εκόντες ἐν ταῖς παλαίστραις συμπλέκονται ἑτέροις, ἐν τοῖς τῶν ἀντι- πάλων σώμασι παρέχοντες τούτοις θεωρεῖν καὶ παι δεύεσθαι τῆς νίκης τὸν τρόπον. Ο δὴ καὶ τότε ἐγέ νετο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐβούλετο αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τοῦτο, καὶ τὸ πεινῇν αὐτῷ κατάδηλον ἐποίησε, καὶ προσελθόντα ἐδέξατο, καὶ δεξάμενος, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τοὶς αὐτὸν κατέρραξε ο μετ' εὐκολίας τῆς αὐτῷ προσηκούσης. Αλλ' ἵνα μὴ παρατρέχοντες τὰς νίκας ταύτας, λυμαινώμεθα ὑμῶν τὴν ὠφέλειαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρξάμενοι προσβολῆς ἑκάστην μετὰ ἀκρι βείας ἐξετάσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπείνασε, φησί, Προσ ελθὼν ὁ πειράζων εἶπεν αὐτῷ· Εἰ γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οι λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε φωνῆς ἄνωθεν φερομένης καὶ λεγούσης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἤκουσε δὲ καὶ Ἰωάννου τοσαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτυ ροῦντος, εἶτα εἶδε πεινῶντα· ἐν ἀμηχανίᾳ λοιπόν ἦν, καὶ οὔτε ὅτι ἄνθρωπος ἦν ψιλός πιστεῦσαι ἡδύ- νατο, διὰ τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα· οὐδ' αὖ πάλιν παραδέξασθαι, ὅτι Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βλέπειν αὐτὸν πεινώντα. "Οθεν ἐν ἀμηχανία γενόμενος, αμφι- βόλους ἀφίησι φωνάς. Καὶ ὥσπερ τῷ Ἀδὰμ προσελ θὼν παρὰ τὴν ἀρχὴν, πλάττει τὰ μὴ ὄντα, ἵνα μάθη τὰ ὄντα· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ εἰδὼς σαφῶς τὸ ἀπόῤῥητον τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τίς ποτέ ἐστιν ὁ παρών, ἕτερα ἐπιχειρεῖ πλέκειν δίχτυα, δι' ων ᾤετο εἴσεσθαι τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀπαφές. Καὶ τί φησιν; Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι [170] άρτοι γένωνται. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ πεινάς, ἀλλ', Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ· νομίζων υποκλέπτειν αὐτὸν τοῖς ἐγκωμίοις. Διὸ καὶ τὴν πεῖναν ἐσίγησεν, ἵνα μὴ δόξῃ προφέρειν 28 αὐτῷ τοῦτο καὶ ὀνειδίζειν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τῶν οἰκονομουμένων τὸ μέγεθος, αι σχρὸν αὐτῷ τοῦτο ἐνόμιζεν εἶναι. Διο κολακεύων αὐτὸν ὑπούλως, τῆς ἀξίας μέμνηται μόνης. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τὸν τύφον αὐτοῦ καθαιρῶν, καὶ δεικνύς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον ἂν τὸ συμβάν, οὐδὲ ἀνάξιον τῆς αὐτοῦ σοφίας, ὅπερ κολακεύων αὐτὸν ἐκεῖνος ἀπεσί- γησε, τοῦτο εἰς μέσον αὐτὸς προφέρει καὶ τίθησι, λέγων· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. Οθεν ἄρχεται ἀπὸ " τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀνάγκης. Σὺ δέ μοι σκόπει τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐκείνου τὴν κακουργίαν, καὶ πόθεν ἄρχεται τῶν παλαισμάτων, 16 το μηδέ] καὶ μηδέ D. Ε. F. " ὁ τέως] ἅτε ὡς F. Mor. " τὸ τέταρτον Edd. " αλλά] add. και D. F. F. " καί] καὶ εἰς εἰ μ. ρ. εἰς τὴν ἔρημον Edd. "ἐπετίθετο F. 8 μέν οι. Ε. F. οὐκ] οὐχ ὡς Ερ. ε κα! οιη. Α. Β. 29 ἐν om. C. Ε. F. ἐν ante εὐθηνίαις om. Ε. F. " οὐκ ἂν] οὐδέν Α. " Sic Ε. ο κραταιούμενοι 135. multi.» Montef. Vulgo κρατούμενοι. περιγενέσθαι (bis) C. Ε. F. et pr. D. Α. Β. Ε. vulgo προσφέρειν. οι "Οθεν ἐκεῖνος ἄρχεται ἀπό Ε. Καὶ πόθεν ἄρχεται; ' κατέρρηξε pr. D. 3 προφέρειν] Sie Ila nihil erubuit 81 39 uccessitate ventris incipere. Gc. Clausulam sañe quam molestam prætermisit F.

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 τῶν βαπτιζομένων, εἰ μετὰ τὸ βάπτισμα μείζονας ὑπομείνεις πειρασμούς, μὴ ταράττηται, ὡς παρὰ προσδοκίαν τοῦ πράγματος γινομένου, ἀλλὰ μένῃ γενναίως πάντα φέρων, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν τούτου συμβαίνοντος. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἔλαβες όπλα, οὐχ ἵνα ἀργῇ;, ἀλλ᾽ ἵνα πολεμῇς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιόντας κωλύει τοὺς πειρασμοὺς ὁ Θεός· πρῶτον μὲν ἵνα μάθῃς ὅτι πολλῷ γέγονας ἰσχυρότερος· ἔπειτα ἵνα μένης μετριάζων, μηδὲ ἐν τῷ μεγέθει τῶν δωρεῶν ἐπαρθῇς, τῶν πειρασμῶν συστέλλειν σε δυναμένων· πρὸς τούτοις, ἵνα ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ὁ τέως ἀμφιβάλλων περὶ τῆς σῆς ἀποστάσεως, ἀπὸ τῆς βα- σάνου τῶν πειρασμῶν πληροφορηθῇ, ὅτι τέλεον αὐτὸν ἐγκαταλιπὼν ἀπέστης· τέταρτον, ἵνα ισχυρότερος καὶ σιδήρου παντὸς εὐτονώτερος ταύτῃ κατασκευα σθῇς· πέμπτον, ἵνα ἀπόδειξιν λάβης σαφῆ τῶν πι στευθέντων σοι θησαυρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν ὁ διάβολος, εἰ μή σε ἐν μείζονι γενόμενον εἶδε τιμῇ. Ἐντεῦθεν γοῦν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπανέστη τῷ ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ πολλῆς αὐτὸν εἶδεν ἀπολαύσαντα τῆς ἀξίας. Διὰ τοῦτο παρετάξατο πρὸς τὸν Ἰώβ, ἐπειδὴ στερα νούμενον αὐτὸν καὶ ἀνακηρυττόμενον ἐθεάσατο παρά τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ πῶς οὖν φησιν· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ; Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνιόντα αὐτὸν ἁπλῶς δείχνυσί σοι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ 19 ἀναγό- 88 μενον κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον, αινιττόμενος διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αὐτοὺς ἐπιπηδᾷν χρή, ἀλλ᾽ ἕλκο- μένους εστάναι γενναίως. Καὶ ὅρα ποῦ λαβὼν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς πόλιν καὶ ἐν ἀγορὰν, ἀλλ᾽ εἰς ἔρημον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν διάβολον ἐπισπά- σασθαι ἐβούλετο, οὐ διὰ τῆς πείνης μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τόπου δίδωσιν αὐτῷ λαβήν. Τότε γὰρ μάλιστα ἐπιτίθεται ὁ διάβολος, ὅταν ἴδῃ μεμονωμένους καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας. Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐπέθετο ε, μόνην αὐτὴν ἀπολαβών, καὶ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς οὖσαν εὑρών. Οταν μὲν τε γὰρ μεθ' ἑτέρων ὄντας ἴδῃ καὶ συγκεκροτημένους, οὐχ ὁμοίως θαῤῥεῖ. οὐδὲ ἔπεισι. Διὸ χρὴ μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο μετ᾿ ἀλλήλων ἀγελάζεσθαι συνεχῶς, ὥστε μὴ εὐχει- ρώτους εἶναι τῷ διαβόλῳ. Εὑρὼν τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐρήμῳ ἀβάτῳ (ὅτι γὰρ τοιαύτη ἡ ἔρημος ἦν, ὁ Μάρκος ἐδήλωσεν εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τῶν θηρίων ἦν· ὅρα μεθ' όσης προσέρχεται κακουργίας καὶ πονη- ρίας, καὶ ποῖον παρατηρεῖ καιρόν. Οὐδὲ γὰρ νηστεύ· εντι, ἀλλὰ πεινῶντι προσέρχεται· ἵνα σὺ μάθῃς, ἡλίκον ἡ νηστεία καλὸν, καὶ πῶς ὅπλον ἐστὶ κατὰ τοῦ διαβόλου μέγιστον, καὶ ὅτι μετὰ τὸ λουτρὸν οὐ τρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ τραπέζῃ πληθούσῃ, ἀλλὰ νη- στεία προσέχειν δεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἑνή. στευσεν, οὐκ εἰ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς παιδεύων. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἁμαρτήματα τὰ πρὸ τοῦ λουτροῦ τὸ γαστρὶ δουλεύειν εἰσήγαγεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις νοσοῦντα ὑγιῆ ποιήσας, κελεύοι μὴ [169] ποιεῖν ἐκεῖνα, ἐξ ὧν ἡ νόσος γέγονεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα καὶ " αὐτὸς μετὰ τὸ λουτρόν νηστείαν εἰσήγαγε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρὸς ἐξέβαλε τοῦ παραδείσου, καὶ τὸν κατακλυσμὸν τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγεν. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας ἔγκλημα ἦν, ἀλλ' ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη· ὅπερ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος έλεγε· Πλην τοῦτο τὸ ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν ὑπερηφανία 210 καὶ ἐν 38 πλησμονῇ ἄρτων, καὶ ἐν εὐθηνίαις ἐσπατάλων. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι τὰ μέγιστα εἰργά- σαντο κακά, ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τῆς τρυφῆς ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. β'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς, καὶ οὐ προέρχεται περαιτέρω, ὥστε μή πάλιν τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θαύματος ἀπιστηθῆναι τῆς οἰκονομίας τὴν ἀλήθειαν. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἂν 1 τοῦτο ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας προλαβόντες εἰς του οὗτον ἴσχυσαν ἐξελθεῖν μῆκος, τῇ τοῦ Θεοῦ κρα ταιούμενοι * δυνάμει. Εἰ δὲ περαιτέρω προέβη, πολ λοῖς ἂν καὶ ἐντεῦθεν ἄπιστος έδοξεν εἶναι ἡ τῆς σαρκὸς ἀνάληψις. Νηστεύσας τοίνυν τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας τοσαύτας, Ὕστερον ἐπείνασε λαβὴν αὐτῷ παρέχων εἰς τὸ προσελθείν, ἵνα συμπλα- κεὶς δείξῃ πῶς δεῖ περιγίνεσθαι οι καὶ νικαν. Οὕτω δὴ καὶ ἀθληταὶ ποιοῦσι· τοὺς γὰρ μαθητάς τους ἑαυτῶν διδάσκοντες περιγίνεσθαι καὶ νικᾶν, εκόντες ἐν ταῖς παλαίστραις συμπλέκονται ἑτέροις, ἐν τοῖς τῶν ἀντι- πάλων σώμασι παρέχοντες τούτοις θεωρεῖν καὶ παι δεύεσθαι τῆς νίκης τὸν τρόπον. Ο δὴ καὶ τότε ἐγέ νετο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐβούλετο αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τοῦτο, καὶ τὸ πεινῇν αὐτῷ κατάδηλον ἐποίησε, καὶ προσελθόντα ἐδέξατο, καὶ δεξάμενος, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τοὶς αὐτὸν κατέρραξε ο μετ' εὐκολίας τῆς αὐτῷ προσηκούσης. Αλλ' ἵνα μὴ παρατρέχοντες τὰς νίκας ταύτας, λυμαινώμεθα ὑμῶν τὴν ὠφέλειαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρξάμενοι προσβολῆς ἑκάστην μετὰ ἀκρι βείας ἐξετάσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπείνασε, φησί, Προσ ελθὼν ὁ πειράζων εἶπεν αὐτῷ· Εἰ γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οι λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε φωνῆς ἄνωθεν φερομένης καὶ λεγούσης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἤκουσε δὲ καὶ Ἰωάννου τοσαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτυ ροῦντος, εἶτα εἶδε πεινῶντα· ἐν ἀμηχανίᾳ λοιπόν ἦν, καὶ οὔτε ὅτι ἄνθρωπος ἦν ψιλός πιστεῦσαι ἡδύ- νατο, διὰ τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα· οὐδ' αὖ πάλιν παραδέξασθαι, ὅτι Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βλέπειν αὐτὸν πεινώντα. "Οθεν ἐν ἀμηχανία γενόμενος, αμφι- βόλους ἀφίησι φωνάς. Καὶ ὥσπερ τῷ Ἀδὰμ προσελ θὼν παρὰ τὴν ἀρχὴν, πλάττει τὰ μὴ ὄντα, ἵνα μάθη τὰ ὄντα· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ εἰδὼς σαφῶς τὸ ἀπόῤῥητον τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τίς ποτέ ἐστιν ὁ παρών, ἕτερα ἐπιχειρεῖ πλέκειν δίχτυα, δι' ων ᾤετο εἴσεσθαι τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀπαφές. Καὶ τί φησιν; Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι [170] άρτοι γένωνται. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ πεινάς, ἀλλ', Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ· νομίζων υποκλέπτειν αὐτὸν τοῖς ἐγκωμίοις. Διὸ καὶ τὴν πεῖναν ἐσίγησεν, ἵνα μὴ δόξῃ προφέρειν 28 αὐτῷ τοῦτο καὶ ὀνειδίζειν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τῶν οἰκονομουμένων τὸ μέγεθος, αι σχρὸν αὐτῷ τοῦτο ἐνόμιζεν εἶναι. Διο κολακεύων αὐτὸν ὑπούλως, τῆς ἀξίας μέμνηται μόνης. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τὸν τύφον αὐτοῦ καθαιρῶν, καὶ δεικνύς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον ἂν τὸ συμβάν, οὐδὲ ἀνάξιον τῆς αὐτοῦ σοφίας, ὅπερ κολακεύων αὐτὸν ἐκεῖνος ἀπεσί- γησε, τοῦτο εἰς μέσον αὐτὸς προφέρει καὶ τίθησι, λέγων· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. Οθεν ἄρχεται ἀπὸ " τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀνάγκης. Σὺ δέ μοι σκόπει τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐκείνου τὴν κακουργίαν, καὶ πόθεν ἄρχεται τῶν παλαισμάτων, 16 το μηδέ] καὶ μηδέ D. Ε. F. " ὁ τέως] ἅτε ὡς F. Mor. " τὸ τέταρτον Edd. " αλλά] add. και D. F. F. " καί] καὶ εἰς εἰ μ. ρ. εἰς τὴν ἔρημον Edd. "ἐπετίθετο F. 8 μέν οι. Ε. F. οὐκ] οὐχ ὡς Ερ. ε κα! οιη. Α. Β. 29 ἐν om. C. Ε. F. ἐν ante εὐθηνίαις om. Ε. F. " οὐκ ἂν] οὐδέν Α. " Sic Ε. ο κραταιούμενοι 135. multi.» Montef. Vulgo κρατούμενοι. περιγενέσθαι (bis) C. Ε. F. et pr. D. Α. Β. Ε. vulgo προσφέρειν. οι "Οθεν ἐκεῖνος ἄρχεται ἀπό Ε. Καὶ πόθεν ἄρχεται; ' κατέρρηξε pr. D. 3 προφέρειν] Sie Ila nihil erubuit 81 39 uccessitate ventris incipere. Gc. Clausulam sañe quam molestam prætermisit F.

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 τῶν βαπτιζομένων, εἰ μετὰ τὸ βάπτισμα μείζονας ὑπομείνεις πειρασμούς, μὴ ταράττηται, ὡς παρὰ προσδοκίαν τοῦ πράγματος γινομένου, ἀλλὰ μένῃ γενναίως πάντα φέρων, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν τούτου συμβαίνοντος. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἔλαβες όπλα, οὐχ ἵνα ἀργῇ;, ἀλλ᾽ ἵνα πολεμῇς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιόντας κωλύει τοὺς πειρασμοὺς ὁ Θεός· πρῶτον μὲν ἵνα μάθῃς ὅτι πολλῷ γέγονας ἰσχυρότερος· ἔπειτα ἵνα μένης μετριάζων, μηδὲ ἐν τῷ μεγέθει τῶν δωρεῶν ἐπαρθῇς, τῶν πειρασμῶν συστέλλειν σε δυναμένων· πρὸς τούτοις, ἵνα ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ὁ τέως ἀμφιβάλλων περὶ τῆς σῆς ἀποστάσεως, ἀπὸ τῆς βα- σάνου τῶν πειρασμῶν πληροφορηθῇ, ὅτι τέλεον αὐτὸν ἐγκαταλιπὼν ἀπέστης· τέταρτον, ἵνα ισχυρότερος καὶ σιδήρου παντὸς εὐτονώτερος ταύτῃ κατασκευα σθῇς· πέμπτον, ἵνα ἀπόδειξιν λάβης σαφῆ τῶν πι στευθέντων σοι θησαυρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν ὁ διάβολος, εἰ μή σε ἐν μείζονι γενόμενον εἶδε τιμῇ. Ἐντεῦθεν γοῦν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπανέστη τῷ ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ πολλῆς αὐτὸν εἶδεν ἀπολαύσαντα τῆς ἀξίας. Διὰ τοῦτο παρετάξατο πρὸς τὸν Ἰώβ, ἐπειδὴ στερα νούμενον αὐτὸν καὶ ἀνακηρυττόμενον ἐθεάσατο παρά τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ πῶς οὖν φησιν· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ; Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνιόντα αὐτὸν ἁπλῶς δείχνυσί σοι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ 19 ἀναγό- 88 μενον κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον, αινιττόμενος διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αὐτοὺς ἐπιπηδᾷν χρή, ἀλλ᾽ ἕλκο- μένους εστάναι γενναίως. Καὶ ὅρα ποῦ λαβὼν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς πόλιν καὶ ἐν ἀγορὰν, ἀλλ᾽ εἰς ἔρημον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν διάβολον ἐπισπά- σασθαι ἐβούλετο, οὐ διὰ τῆς πείνης μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τόπου δίδωσιν αὐτῷ λαβήν. Τότε γὰρ μάλιστα ἐπιτίθεται ὁ διάβολος, ὅταν ἴδῃ μεμονωμένους καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας. Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐπέθετο ε, μόνην αὐτὴν ἀπολαβών, καὶ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς οὖσαν εὑρών. Οταν μὲν τε γὰρ μεθ' ἑτέρων ὄντας ἴδῃ καὶ συγκεκροτημένους, οὐχ ὁμοίως θαῤῥεῖ. οὐδὲ ἔπεισι. Διὸ χρὴ μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο μετ᾿ ἀλλήλων ἀγελάζεσθαι συνεχῶς, ὥστε μὴ εὐχει- ρώτους εἶναι τῷ διαβόλῳ. Εὑρὼν τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐρήμῳ ἀβάτῳ (ὅτι γὰρ τοιαύτη ἡ ἔρημος ἦν, ὁ Μάρκος ἐδήλωσεν εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τῶν θηρίων ἦν· ὅρα μεθ' όσης προσέρχεται κακουργίας καὶ πονη- ρίας, καὶ ποῖον παρατηρεῖ καιρόν. Οὐδὲ γὰρ νηστεύ· εντι, ἀλλὰ πεινῶντι προσέρχεται· ἵνα σὺ μάθῃς, ἡλίκον ἡ νηστεία καλὸν, καὶ πῶς ὅπλον ἐστὶ κατὰ τοῦ διαβόλου μέγιστον, καὶ ὅτι μετὰ τὸ λουτρὸν οὐ τρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ τραπέζῃ πληθούσῃ, ἀλλὰ νη- στεία προσέχειν δεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἑνή. στευσεν, οὐκ εἰ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς παιδεύων. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἁμαρτήματα τὰ πρὸ τοῦ λουτροῦ τὸ γαστρὶ δουλεύειν εἰσήγαγεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις νοσοῦντα ὑγιῆ ποιήσας, κελεύοι μὴ [169] ποιεῖν ἐκεῖνα, ἐξ ὧν ἡ νόσος γέγονεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα καὶ " αὐτὸς μετὰ τὸ λουτρόν νηστείαν εἰσήγαγε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρὸς ἐξέβαλε τοῦ παραδείσου, καὶ τὸν κατακλυσμὸν τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγεν. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας ἔγκλημα ἦν, ἀλλ' ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη· ὅπερ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος έλεγε· Πλην τοῦτο τὸ ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν ὑπερηφανία 210 καὶ ἐν 38 πλησμονῇ ἄρτων, καὶ ἐν εὐθηνίαις ἐσπατάλων. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι τὰ μέγιστα εἰργά- σαντο κακά, ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τῆς τρυφῆς ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. β'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς, καὶ οὐ προέρχεται περαιτέρω, ὥστε μή πάλιν τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θαύματος ἀπιστηθῆναι τῆς οἰκονομίας τὴν ἀλήθειαν. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἂν 1 τοῦτο ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας προλαβόντες εἰς του οὗτον ἴσχυσαν ἐξελθεῖν μῆκος, τῇ τοῦ Θεοῦ κρα ταιούμενοι * δυνάμει. Εἰ δὲ περαιτέρω προέβη, πολ λοῖς ἂν καὶ ἐντεῦθεν ἄπιστος έδοξεν εἶναι ἡ τῆς σαρκὸς ἀνάληψις. Νηστεύσας τοίνυν τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας τοσαύτας, Ὕστερον ἐπείνασε λαβὴν αὐτῷ παρέχων εἰς τὸ προσελθείν, ἵνα συμπλα- κεὶς δείξῃ πῶς δεῖ περιγίνεσθαι οι καὶ νικαν. Οὕτω δὴ καὶ ἀθληταὶ ποιοῦσι· τοὺς γὰρ μαθητάς τους ἑαυτῶν διδάσκοντες περιγίνεσθαι καὶ νικᾶν, εκόντες ἐν ταῖς παλαίστραις συμπλέκονται ἑτέροις, ἐν τοῖς τῶν ἀντι- πάλων σώμασι παρέχοντες τούτοις θεωρεῖν καὶ παι δεύεσθαι τῆς νίκης τὸν τρόπον. Ο δὴ καὶ τότε ἐγέ νετο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐβούλετο αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τοῦτο, καὶ τὸ πεινῇν αὐτῷ κατάδηλον ἐποίησε, καὶ προσελθόντα ἐδέξατο, καὶ δεξάμενος, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τοὶς αὐτὸν κατέρραξε ο μετ' εὐκολίας τῆς αὐτῷ προσηκούσης. Αλλ' ἵνα μὴ παρατρέχοντες τὰς νίκας ταύτας, λυμαινώμεθα ὑμῶν τὴν ὠφέλειαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρξάμενοι προσβολῆς ἑκάστην μετὰ ἀκρι βείας ἐξετάσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπείνασε, φησί, Προσ ελθὼν ὁ πειράζων εἶπεν αὐτῷ· Εἰ γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οι λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε φωνῆς ἄνωθεν φερομένης καὶ λεγούσης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἤκουσε δὲ καὶ Ἰωάννου τοσαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτυ ροῦντος, εἶτα εἶδε πεινῶντα· ἐν ἀμηχανίᾳ λοιπόν ἦν, καὶ οὔτε ὅτι ἄνθρωπος ἦν ψιλός πιστεῦσαι ἡδύ- νατο, διὰ τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα· οὐδ' αὖ πάλιν παραδέξασθαι, ὅτι Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βλέπειν αὐτὸν πεινώντα. "Οθεν ἐν ἀμηχανία γενόμενος, αμφι- βόλους ἀφίησι φωνάς. Καὶ ὥσπερ τῷ Ἀδὰμ προσελ θὼν παρὰ τὴν ἀρχὴν, πλάττει τὰ μὴ ὄντα, ἵνα μάθη τὰ ὄντα· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ εἰδὼς σαφῶς τὸ ἀπόῤῥητον τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τίς ποτέ ἐστιν ὁ παρών, ἕτερα ἐπιχειρεῖ πλέκειν δίχτυα, δι' ων ᾤετο εἴσεσθαι τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀπαφές. Καὶ τί φησιν; Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι [170] άρτοι γένωνται. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ πεινάς, ἀλλ', Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ· νομίζων υποκλέπτειν αὐτὸν τοῖς ἐγκωμίοις. Διὸ καὶ τὴν πεῖναν ἐσίγησεν, ἵνα μὴ δόξῃ προφέρειν 28 αὐτῷ τοῦτο καὶ ὀνειδίζειν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τῶν οἰκονομουμένων τὸ μέγεθος, αι σχρὸν αὐτῷ τοῦτο ἐνόμιζεν εἶναι. Διο κολακεύων αὐτὸν ὑπούλως, τῆς ἀξίας μέμνηται μόνης. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τὸν τύφον αὐτοῦ καθαιρῶν, καὶ δεικνύς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον ἂν τὸ συμβάν, οὐδὲ ἀνάξιον τῆς αὐτοῦ σοφίας, ὅπερ κολακεύων αὐτὸν ἐκεῖνος ἀπεσί- γησε, τοῦτο εἰς μέσον αὐτὸς προφέρει καὶ τίθησι, λέγων· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. Οθεν ἄρχεται ἀπὸ " τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀνάγκης. Σὺ δέ μοι σκόπει τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐκείνου τὴν κακουργίαν, καὶ πόθεν ἄρχεται τῶν παλαισμάτων, 16 το μηδέ] καὶ μηδέ D. Ε. F. " ὁ τέως] ἅτε ὡς F. Mor. " τὸ τέταρτον Edd. " αλλά] add. και D. F. F. " καί] καὶ εἰς εἰ μ. ρ. εἰς τὴν ἔρημον Edd. "ἐπετίθετο F. 8 μέν οι. Ε. F. οὐκ] οὐχ ὡς Ερ. ε κα! οιη. Α. Β. 29 ἐν om. C. Ε. F. ἐν ante εὐθηνίαις om. Ε. F. " οὐκ ἂν] οὐδέν Α. " Sic Ε. ο κραταιούμενοι 135. multi.» Montef. Vulgo κρατούμενοι. περιγενέσθαι (bis) C. Ε. F. et pr. D. Α. Β. Ε. vulgo προσφέρειν. οι "Οθεν ἐκεῖνος ἄρχεται ἀπό Ε. Καὶ πόθεν ἄρχεται; ' κατέρρηξε pr. D. 3 προφέρειν] Sie Ila nihil erubuit 81 39 uccessitate ventris incipere. Gc. Clausulam sañe quam molestam prætermisit F.

201 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ὀρθὰ γράμματα ἐγγράφων. Εἰ δὲ ὑμεῖς λυμαίνεσθε ἡμῶν τὴν σπουδὴν, ἡμῖν μὲν ὁ μισθὸς ἀκίνητος, ὑμῖν δὲ οὐ μικρὸς ὁ κίνδυνος. [159] 'Αλλ' οὐδὲν βούλομαι φορτικὸν εἰπεῖν. ε γ'. Αλλά δέομαι πάλιν καὶ παρακαλώ, κἀγῶν παί- δων τῶν μικρῶν μιμήσασθε τὴν περὶ ταῦτα σπου δήν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πρῶτον μὲν τὸν τύπον μανθά- νουσι τῶν στοιχείων. Επειτα διεστραμμένα αὐτὰ δια- γινώσκειν μελετούν και τότε 40 καὶ ἐπὶ τῆς καὶ ἀναγνώσεως ὁδῷ βαδίζουσι τῇ ἐξ ἐκείνων. Οὕτω δὴ καὶ ἡμεῖς ἐποιῶμεν· διελόμενοι τὴν ἀρετὴν, μανθάνω μεν πρότερον τὸ μὴ ἐμνύναι, μηδὲ ἐπιορκεῖν, μηδὲ κακηγορεῖν· εἶτα, ἐπ' ἄλλον στίχον δε ἐλθόντες, τὸ μὴ βασκαίνειν, μηδὲ σωμάτων ἐρᾷν, μὴ γαστρίζεσθαι, μὴ μεθύσκεσθαι, μὴ ὠμοί, μὴ νωθεῖς· ἵνα ἀπὸ τούς των πάλιν εἰς τὰ πνευματικὰ μεταβάντες, μελετῶμεν ἐγκράτειαν καὶ γαστρός ο υπεροψίαν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, τὸ δόξης εἶναι κρείττους, καὶ σὲ ἐπιεικεῖς, καὶ τῇ διανοίᾳ συντετριμμένους, καὶ συνάπτωμεν ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ ἐγγράφωμεν ἡμῶν τῇ ψυχῇ. Καὶ ταῦτα ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐπὶ τῶν φίλων, ἐπὶ τῆς γυναι- κὸς, ἐπὶ τῶν παίδων γυμνάζωμεν ἅπαντα. Καὶ τέως ἀπὸ τῶν πρώτων ἀρχώμεθα τῶν εὐκολωτέρων· οἷον, ἀπὸ τοῦ μὴ ὀμνύναι· καὶ τοῦτο συνεχῶς μελετῶμεν τὸ στοιχεῖον ἐπὶ τῆς οἰκίας. Καὶ γὰρ πολλοὶ οἱ ἐμπου δίζοντες οἴκοι τῇ μελέτῃ ταύτῃ· καὶ γὰρ οἰκέτης παρ- οξύνει, καὶ γυνὴ λυποῦσα εἰς ὀργὴν ἐμβάλλει, καὶ παιδίον ἀμαθαίνον καὶ ἀτακτοῦν εἰς ἀπειλὴν καὶ ὅρκον ἐξάγει. Αν τοίνυν ἐπὶ τῆς οἰκίας συνεχῶς ὑπὸ τούτων παρακνιζόμενος κατορθώσῃς τὸ μὴ παρασύ- ρεσθαι εἰς ὅρκους, εὐκόλως καὶ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς δυο νήσῃ, μεἶναι ἀνάλωτος. Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις ε, μήτε τὴν γυναῖκα ὑβρίζων, μήτε τὸν οἰκέτην, μήτε τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἕτερόν τινα. Καὶ γὰρ γυνὴ πολλάκις ἐπαινοῦσα τὸν δεῖνα, καὶ ταλανί ζουσα ἑαυτὴν, ἐξάπτει εἰς τὸ κακῶς ἐκεῖνον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ σὺ μὴ ἀναγκασθῇς κατηγορῆσαι τὸν ἐπαινού μενον, ἀλλὰ φέρε πάντα γενναίως· κἂν τοὺς οἰκέτας ἑτέρους ἐπαινοῦντας δεσπότας ἴδῃς, μὴ ταραχθῇς, ἀλλὰ στῆθι γενναίως 88. Αγὼν ἔστω καὶ παλαίστρα ἀρετῆς ἡ οἰκία, ἵνα ἐκεῖ καλῶς γυμνασάμενος, μετά πολλῆς τῆς ἐπιστήμης τοῖς ἐν ἀγορᾷ προσβάλλης κα Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς κενοδοξίας ποίει. "Αν γὰρ μελετή- σῃς μὴ κενοδοξεῖν ἐπὶ τῆς γυναικὸς δ' καὶ τῶν οἰκε- τῶν, ἐπ' οὐδενὸς λοιπὸν ἑτέρου ῥᾳδίως ἁλώσῃ τούτῳ 69 87 86 τῷ πάθει. Πανταχοῦ μὲν γὰρ τὸ νόσημα τοῦτο χαλετών καὶ τυραννικόν, μάλιστα δὲ ὅταν γυνή παρα. Αν τοίνυν ἐκεῖ καταλύσωμεν αὐτοῦ τὴν ἰσχύν, βαδίας αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις περιεσόμεθα. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ παθῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο 88 ποιῶμεν, ἐπὶ τῆς οἰκίας γυμναζόμενοι κατ' αὐτῶν, καὶ καθ᾽ ἐκάστι ἀλειφόμενοι τὴν ἡμέραν. Καὶ ἵνα εὐκολωτέρα τμή ή γυμνασία γένηται, καὶ ἐπιτίμιον καθ' ἑαυτῶν ἐκείν ρωμεν, ὅταν τι τῶν προκειμένων παραθώμεν. Εστι δὲ καὶ τὸ ἐπιτίμιον πάλιν μὴ ζημίαν, ἀλλὰ μισούν ἔχον, καὶ κέρδος [160] προξενοῦν μέγιστον· τούτο μ ἐστιν, ἂν νηστείαις ἐπιτεταμέναις ἑαυτοὺς καταδεί ζωμεν, καὶ χαμευνίαις, καὶ ἑτέρα τοιαύτη σας αγωγία. Οὕτω γὰρ πάντοθεν ἡμῖν πολλά έξει τα νερά. καὶ ἐνταῦθα τὸν ἡδὺν τῆς ἀρετῆς βιωσόμεθα βάση, κα τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, καὶ τοῦ θεο διηνεκῶς ἐσόμεθα φίλοι. Αλλ' ὅπως ἂν σε μας τι είστε γένηται πάλιν, καὶ θαυμάσαντες ἐνταῦθα τὰ εἰρημένη, ἀπελθόντες, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὴν θέλουν της διανοίας ὑμῶν ῥίψαντες, παράσχη τε τῷ διαξόνων πέντε ἐξαλείψαι, ἀναχωρήσας οίκαδε έκαστος, καλείτω την γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἀπαγγελλέτω ταῦτα, καὶ λαμβανέτω βοηθὸν, καὶ ἀπὸ τῆς σήμερον ημέρα; εἰς τὴν καλὴν ταύτην εἰσίτω παλαίστραν, ἐλαίῳ τῇ τοῦ Πνεύματος χρώμενος χορηγία. Κανάταξ, καν ελα και πολλάκις καταπέσης γυμναζόμενος, μὴ ἀπογιές, ἀλλὰ στῆθι πάλιν καὶ πάλαισον· καὶ μὴ πρότερον ἀποστῇς, ἕως ἂν λαμπρὸν ἀναδήσῃ κατά τον διεξών τὸν στέφανον, καὶ ἐν ἀσύλῳ θησαυρῷ λοιπὸν τῆς ἀρε τῆς ἀποθῇ τὴν κτῆσιν. Αν γὰρ ἐν συνηθεία τῆς και λῆς ταύτης σαυτὴν καταστήσῃς φιλοσοφίας, αυτό ῥαθυμῶν λοιπὸν δυνήσῃ παραβῆναι τι τῶν ἐπιτε ταγμένων, τῆς συνηθείας τὴν τῆς φύσεως μιμουμί νης στερρότητα. Ωσπερ γὰρ τὸ καθεύδειν εὐκολα καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ἀναπνεῖν· οὕτως ἔτι καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν ῥᾴδια, καὶ τὴν εἰλικρινή καρπωσόμεθα ἡδονὴν, ἐν ἀκυμάντῳλιμένο καθήμενα, καὶ γαλήνης διηνεκοῦς ἀπολαύοντες, καὶ μετὰ παλε τοῦ φόρτου τὸ πλοῖον εἰς ἐκείνην ὁρμίζοντες τὴν πόλ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ τῶν ἀκηράτων επιτευξόμεθα" στεφάνων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • μιμήσασθαι Α. Β. Ε. 18 διαγινώσκειν Α. ἀναγινώσκειν Β. Ε. 50 Sic Eald. Colices multum variant. Vid adnot. ει ἄλλον στίχον] Sic omnes codd. Arm. Mor. ἄλλο στοιχείον Sav. Ben. quasi ad alia elements Ge ἐλθόντες] ἔλθωμεν D. ἐπελθόντες C. ει γαστρός] τρυφῆς Α. Β. * καί ] το Α. Β. D. Verba ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις, et mox τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας in nullo codice invenire potui ; quin et Interpretes prætermiserunt. Editores nihil notant, nisi quod Morellus, Commelini, credo, auctoritatem secutus, uncis ra secludit. 68 γενναῖος El. 86. • προσβάλης Β. F. "' γυναικός] add. καὶ τῶν τέκνων Edld. contra codicum e Verss. fidem. σὲ τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο αὐτό Α. 5 ἄν om. Ε. 60 ἐπιτευξόμεθα] Sic A. B. Ge. ἐπιτυχόντες C. Ε ἐπιτυγχάνοντες F. ἐκείνων ἐπιτύχωμεν D. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ. α΄. Μετὰ τῶν δούλων ὁ Δεσπότης, μετὰ τῶν ὑπευθύ νων ὁ Κριτὴς ἔρχεται βαπτισθησόμενος. ᾿Αλλὰ μὴ θορυβηθῇς · ἐν γὰρ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις μάλιστα διαλάμπει αὐτοῦ τὸ ὑψηλόν. Ο γὰρ κυοφορηθῆναι τοσοῦτον χρόνον ἐν μήτρα καταδεξάμενος παρθενικῇ, καὶ προελθεῖν ἐκεῖθεν μετὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως, καὶ ῥαπισθῆναι, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τὰ ἄλλα παθεῖν ἅπερ ἔπαθε, τί θαυμάζεις εἰ καὶ βαπτίσασθαι οι κατεδέξατο, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν οι βαπτισθῆναι F. « τά om. Α. Ε. « αὐτόν om. Α. δοῦλον; Τὸ γὰρ ἐκπλῆττον ἐκεῖνο ἦν, τὴ Θεὸν ὄντα βουληθῆναι γενέσθαι ἄνθρωπον· τὰ δὲ ἄλλα λοιπόν κατὰ λόγον ἔπεται ἅπαντα. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης προλαβὼν ἔλεγεν ἐκεῖνα ἅπερ εἶπεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα. οἷον ὅτι κριτής ἐστι. [164] καὶ τά σε κατ' ἀξίαν ἀποδίδωσιν ἑκάστῳ, καὶ Πνεύμα παρέξει δαψιλές ἅπασιν· ἵνα ὅταν ἴδῃς αὐτὸν τε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἐρχόμενον, μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς. Διὰ τοῦτο καὶ παρόντα αὐτὸν διακωλύει λέγων· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ τοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺν ἔρχε πρός με; Ἐπειδὴ γὰρ τὸ βάπτισμα μετανοίας ήν

201 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ὀρθὰ γράμματα ἐγγράφων. Εἰ δὲ ὑμεῖς λυμαίνεσθε ἡμῶν τὴν σπουδὴν, ἡμῖν μὲν ὁ μισθὸς ἀκίνητος, ὑμῖν δὲ οὐ μικρὸς ὁ κίνδυνος. [159] 'Αλλ' οὐδὲν βούλομαι φορτικὸν εἰπεῖν. ε γ'. Αλλά δέομαι πάλιν καὶ παρακαλώ, κἀγῶν παί- δων τῶν μικρῶν μιμήσασθε τὴν περὶ ταῦτα σπου δήν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πρῶτον μὲν τὸν τύπον μανθά- νουσι τῶν στοιχείων. Επειτα διεστραμμένα αὐτὰ δια- γινώσκειν μελετούν και τότε 40 καὶ ἐπὶ τῆς καὶ ἀναγνώσεως ὁδῷ βαδίζουσι τῇ ἐξ ἐκείνων. Οὕτω δὴ καὶ ἡμεῖς ἐποιῶμεν· διελόμενοι τὴν ἀρετὴν, μανθάνω μεν πρότερον τὸ μὴ ἐμνύναι, μηδὲ ἐπιορκεῖν, μηδὲ κακηγορεῖν· εἶτα, ἐπ' ἄλλον στίχον δε ἐλθόντες, τὸ μὴ βασκαίνειν, μηδὲ σωμάτων ἐρᾷν, μὴ γαστρίζεσθαι, μὴ μεθύσκεσθαι, μὴ ὠμοί, μὴ νωθεῖς· ἵνα ἀπὸ τούς των πάλιν εἰς τὰ πνευματικὰ μεταβάντες, μελετῶμεν ἐγκράτειαν καὶ γαστρός ο υπεροψίαν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, τὸ δόξης εἶναι κρείττους, καὶ σὲ ἐπιεικεῖς, καὶ τῇ διανοίᾳ συντετριμμένους, καὶ συνάπτωμεν ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ ἐγγράφωμεν ἡμῶν τῇ ψυχῇ. Καὶ ταῦτα ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐπὶ τῶν φίλων, ἐπὶ τῆς γυναι- κὸς, ἐπὶ τῶν παίδων γυμνάζωμεν ἅπαντα. Καὶ τέως ἀπὸ τῶν πρώτων ἀρχώμεθα τῶν εὐκολωτέρων· οἷον, ἀπὸ τοῦ μὴ ὀμνύναι· καὶ τοῦτο συνεχῶς μελετῶμεν τὸ στοιχεῖον ἐπὶ τῆς οἰκίας. Καὶ γὰρ πολλοὶ οἱ ἐμπου δίζοντες οἴκοι τῇ μελέτῃ ταύτῃ· καὶ γὰρ οἰκέτης παρ- οξύνει, καὶ γυνὴ λυποῦσα εἰς ὀργὴν ἐμβάλλει, καὶ παιδίον ἀμαθαίνον καὶ ἀτακτοῦν εἰς ἀπειλὴν καὶ ὅρκον ἐξάγει. Αν τοίνυν ἐπὶ τῆς οἰκίας συνεχῶς ὑπὸ τούτων παρακνιζόμενος κατορθώσῃς τὸ μὴ παρασύ- ρεσθαι εἰς ὅρκους, εὐκόλως καὶ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς δυο νήσῃ, μεἶναι ἀνάλωτος. Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις ε, μήτε τὴν γυναῖκα ὑβρίζων, μήτε τὸν οἰκέτην, μήτε τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἕτερόν τινα. Καὶ γὰρ γυνὴ πολλάκις ἐπαινοῦσα τὸν δεῖνα, καὶ ταλανί ζουσα ἑαυτὴν, ἐξάπτει εἰς τὸ κακῶς ἐκεῖνον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ σὺ μὴ ἀναγκασθῇς κατηγορῆσαι τὸν ἐπαινού μενον, ἀλλὰ φέρε πάντα γενναίως· κἂν τοὺς οἰκέτας ἑτέρους ἐπαινοῦντας δεσπότας ἴδῃς, μὴ ταραχθῇς, ἀλλὰ στῆθι γενναίως 88. Αγὼν ἔστω καὶ παλαίστρα ἀρετῆς ἡ οἰκία, ἵνα ἐκεῖ καλῶς γυμνασάμενος, μετά πολλῆς τῆς ἐπιστήμης τοῖς ἐν ἀγορᾷ προσβάλλης κα Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς κενοδοξίας ποίει. "Αν γὰρ μελετή- σῃς μὴ κενοδοξεῖν ἐπὶ τῆς γυναικὸς δ' καὶ τῶν οἰκε- τῶν, ἐπ' οὐδενὸς λοιπὸν ἑτέρου ῥᾳδίως ἁλώσῃ τούτῳ 69 87 86 τῷ πάθει. Πανταχοῦ μὲν γὰρ τὸ νόσημα τοῦτο χαλετών καὶ τυραννικόν, μάλιστα δὲ ὅταν γυνή παρα. Αν τοίνυν ἐκεῖ καταλύσωμεν αὐτοῦ τὴν ἰσχύν, βαδίας αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις περιεσόμεθα. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ παθῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο 88 ποιῶμεν, ἐπὶ τῆς οἰκίας γυμναζόμενοι κατ' αὐτῶν, καὶ καθ᾽ ἐκάστι ἀλειφόμενοι τὴν ἡμέραν. Καὶ ἵνα εὐκολωτέρα τμή ή γυμνασία γένηται, καὶ ἐπιτίμιον καθ' ἑαυτῶν ἐκείν ρωμεν, ὅταν τι τῶν προκειμένων παραθώμεν. Εστι δὲ καὶ τὸ ἐπιτίμιον πάλιν μὴ ζημίαν, ἀλλὰ μισούν ἔχον, καὶ κέρδος [160] προξενοῦν μέγιστον· τούτο μ ἐστιν, ἂν νηστείαις ἐπιτεταμέναις ἑαυτοὺς καταδεί ζωμεν, καὶ χαμευνίαις, καὶ ἑτέρα τοιαύτη σας αγωγία. Οὕτω γὰρ πάντοθεν ἡμῖν πολλά έξει τα νερά. καὶ ἐνταῦθα τὸν ἡδὺν τῆς ἀρετῆς βιωσόμεθα βάση, κα τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, καὶ τοῦ θεο διηνεκῶς ἐσόμεθα φίλοι. Αλλ' ὅπως ἂν σε μας τι είστε γένηται πάλιν, καὶ θαυμάσαντες ἐνταῦθα τὰ εἰρημένη, ἀπελθόντες, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὴν θέλουν της διανοίας ὑμῶν ῥίψαντες, παράσχη τε τῷ διαξόνων πέντε ἐξαλείψαι, ἀναχωρήσας οίκαδε έκαστος, καλείτω την γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἀπαγγελλέτω ταῦτα, καὶ λαμβανέτω βοηθὸν, καὶ ἀπὸ τῆς σήμερον ημέρα; εἰς τὴν καλὴν ταύτην εἰσίτω παλαίστραν, ἐλαίῳ τῇ τοῦ Πνεύματος χρώμενος χορηγία. Κανάταξ, καν ελα και πολλάκις καταπέσης γυμναζόμενος, μὴ ἀπογιές, ἀλλὰ στῆθι πάλιν καὶ πάλαισον· καὶ μὴ πρότερον ἀποστῇς, ἕως ἂν λαμπρὸν ἀναδήσῃ κατά τον διεξών τὸν στέφανον, καὶ ἐν ἀσύλῳ θησαυρῷ λοιπὸν τῆς ἀρε τῆς ἀποθῇ τὴν κτῆσιν. Αν γὰρ ἐν συνηθεία τῆς και λῆς ταύτης σαυτὴν καταστήσῃς φιλοσοφίας, αυτό ῥαθυμῶν λοιπὸν δυνήσῃ παραβῆναι τι τῶν ἐπιτε ταγμένων, τῆς συνηθείας τὴν τῆς φύσεως μιμουμί νης στερρότητα. Ωσπερ γὰρ τὸ καθεύδειν εὐκολα καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ἀναπνεῖν· οὕτως ἔτι καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν ῥᾴδια, καὶ τὴν εἰλικρινή καρπωσόμεθα ἡδονὴν, ἐν ἀκυμάντῳλιμένο καθήμενα, καὶ γαλήνης διηνεκοῦς ἀπολαύοντες, καὶ μετὰ παλε τοῦ φόρτου τὸ πλοῖον εἰς ἐκείνην ὁρμίζοντες τὴν πόλ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ τῶν ἀκηράτων επιτευξόμεθα" στεφάνων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • μιμήσασθαι Α. Β. Ε. 18 διαγινώσκειν Α. ἀναγινώσκειν Β. Ε. 50 Sic Eald. Colices multum variant. Vid adnot. ει ἄλλον στίχον] Sic omnes codd. Arm. Mor. ἄλλο στοιχείον Sav. Ben. quasi ad alia elements Ge ἐλθόντες] ἔλθωμεν D. ἐπελθόντες C. ει γαστρός] τρυφῆς Α. Β. * καί ] το Α. Β. D. Verba ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις, et mox τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας in nullo codice invenire potui ; quin et Interpretes prætermiserunt. Editores nihil notant, nisi quod Morellus, Commelini, credo, auctoritatem secutus, uncis ra secludit. 68 γενναῖος El. 86. • προσβάλης Β. F. "' γυναικός] add. καὶ τῶν τέκνων Edld. contra codicum e Verss. fidem. σὲ τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο αὐτό Α. 5 ἄν om. Ε. 60 ἐπιτευξόμεθα] Sic A. B. Ge. ἐπιτυχόντες C. Ε ἐπιτυγχάνοντες F. ἐκείνων ἐπιτύχωμεν D. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ. α΄. Μετὰ τῶν δούλων ὁ Δεσπότης, μετὰ τῶν ὑπευθύ νων ὁ Κριτὴς ἔρχεται βαπτισθησόμενος. ᾿Αλλὰ μὴ θορυβηθῇς · ἐν γὰρ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις μάλιστα διαλάμπει αὐτοῦ τὸ ὑψηλόν. Ο γὰρ κυοφορηθῆναι τοσοῦτον χρόνον ἐν μήτρα καταδεξάμενος παρθενικῇ, καὶ προελθεῖν ἐκεῖθεν μετὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως, καὶ ῥαπισθῆναι, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τὰ ἄλλα παθεῖν ἅπερ ἔπαθε, τί θαυμάζεις εἰ καὶ βαπτίσασθαι οι κατεδέξατο, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν οι βαπτισθῆναι F. « τά om. Α. Ε. « αὐτόν om. Α. δοῦλον; Τὸ γὰρ ἐκπλῆττον ἐκεῖνο ἦν, τὴ Θεὸν ὄντα βουληθῆναι γενέσθαι ἄνθρωπον· τὰ δὲ ἄλλα λοιπόν κατὰ λόγον ἔπεται ἅπαντα. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης προλαβὼν ἔλεγεν ἐκεῖνα ἅπερ εἶπεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα. οἷον ὅτι κριτής ἐστι. [164] καὶ τά σε κατ' ἀξίαν ἀποδίδωσιν ἑκάστῳ, καὶ Πνεύμα παρέξει δαψιλές ἅπασιν· ἵνα ὅταν ἴδῃς αὐτὸν τε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἐρχόμενον, μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς. Διὰ τοῦτο καὶ παρόντα αὐτὸν διακωλύει λέγων· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ τοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺν ἔρχε πρός με; Ἐπειδὴ γὰρ τὸ βάπτισμα μετανοίας ήν

201 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ὀρθὰ γράμματα ἐγγράφων. Εἰ δὲ ὑμεῖς λυμαίνεσθε ἡμῶν τὴν σπουδὴν, ἡμῖν μὲν ὁ μισθὸς ἀκίνητος, ὑμῖν δὲ οὐ μικρὸς ὁ κίνδυνος. [159] 'Αλλ' οὐδὲν βούλομαι φορτικὸν εἰπεῖν. ε γ'. Αλλά δέομαι πάλιν καὶ παρακαλώ, κἀγῶν παί- δων τῶν μικρῶν μιμήσασθε τὴν περὶ ταῦτα σπου δήν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πρῶτον μὲν τὸν τύπον μανθά- νουσι τῶν στοιχείων. Επειτα διεστραμμένα αὐτὰ δια- γινώσκειν μελετούν και τότε 40 καὶ ἐπὶ τῆς καὶ ἀναγνώσεως ὁδῷ βαδίζουσι τῇ ἐξ ἐκείνων. Οὕτω δὴ καὶ ἡμεῖς ἐποιῶμεν· διελόμενοι τὴν ἀρετὴν, μανθάνω μεν πρότερον τὸ μὴ ἐμνύναι, μηδὲ ἐπιορκεῖν, μηδὲ κακηγορεῖν· εἶτα, ἐπ' ἄλλον στίχον δε ἐλθόντες, τὸ μὴ βασκαίνειν, μηδὲ σωμάτων ἐρᾷν, μὴ γαστρίζεσθαι, μὴ μεθύσκεσθαι, μὴ ὠμοί, μὴ νωθεῖς· ἵνα ἀπὸ τούς των πάλιν εἰς τὰ πνευματικὰ μεταβάντες, μελετῶμεν ἐγκράτειαν καὶ γαστρός ο υπεροψίαν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, τὸ δόξης εἶναι κρείττους, καὶ σὲ ἐπιεικεῖς, καὶ τῇ διανοίᾳ συντετριμμένους, καὶ συνάπτωμεν ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ ἐγγράφωμεν ἡμῶν τῇ ψυχῇ. Καὶ ταῦτα ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐπὶ τῶν φίλων, ἐπὶ τῆς γυναι- κὸς, ἐπὶ τῶν παίδων γυμνάζωμεν ἅπαντα. Καὶ τέως ἀπὸ τῶν πρώτων ἀρχώμεθα τῶν εὐκολωτέρων· οἷον, ἀπὸ τοῦ μὴ ὀμνύναι· καὶ τοῦτο συνεχῶς μελετῶμεν τὸ στοιχεῖον ἐπὶ τῆς οἰκίας. Καὶ γὰρ πολλοὶ οἱ ἐμπου δίζοντες οἴκοι τῇ μελέτῃ ταύτῃ· καὶ γὰρ οἰκέτης παρ- οξύνει, καὶ γυνὴ λυποῦσα εἰς ὀργὴν ἐμβάλλει, καὶ παιδίον ἀμαθαίνον καὶ ἀτακτοῦν εἰς ἀπειλὴν καὶ ὅρκον ἐξάγει. Αν τοίνυν ἐπὶ τῆς οἰκίας συνεχῶς ὑπὸ τούτων παρακνιζόμενος κατορθώσῃς τὸ μὴ παρασύ- ρεσθαι εἰς ὅρκους, εὐκόλως καὶ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς δυο νήσῃ, μεἶναι ἀνάλωτος. Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις ε, μήτε τὴν γυναῖκα ὑβρίζων, μήτε τὸν οἰκέτην, μήτε τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἕτερόν τινα. Καὶ γὰρ γυνὴ πολλάκις ἐπαινοῦσα τὸν δεῖνα, καὶ ταλανί ζουσα ἑαυτὴν, ἐξάπτει εἰς τὸ κακῶς ἐκεῖνον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ σὺ μὴ ἀναγκασθῇς κατηγορῆσαι τὸν ἐπαινού μενον, ἀλλὰ φέρε πάντα γενναίως· κἂν τοὺς οἰκέτας ἑτέρους ἐπαινοῦντας δεσπότας ἴδῃς, μὴ ταραχθῇς, ἀλλὰ στῆθι γενναίως 88. Αγὼν ἔστω καὶ παλαίστρα ἀρετῆς ἡ οἰκία, ἵνα ἐκεῖ καλῶς γυμνασάμενος, μετά πολλῆς τῆς ἐπιστήμης τοῖς ἐν ἀγορᾷ προσβάλλης κα Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς κενοδοξίας ποίει. "Αν γὰρ μελετή- σῃς μὴ κενοδοξεῖν ἐπὶ τῆς γυναικὸς δ' καὶ τῶν οἰκε- τῶν, ἐπ' οὐδενὸς λοιπὸν ἑτέρου ῥᾳδίως ἁλώσῃ τούτῳ 69 87 86 τῷ πάθει. Πανταχοῦ μὲν γὰρ τὸ νόσημα τοῦτο χαλετών καὶ τυραννικόν, μάλιστα δὲ ὅταν γυνή παρα. Αν τοίνυν ἐκεῖ καταλύσωμεν αὐτοῦ τὴν ἰσχύν, βαδίας αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις περιεσόμεθα. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ παθῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο 88 ποιῶμεν, ἐπὶ τῆς οἰκίας γυμναζόμενοι κατ' αὐτῶν, καὶ καθ᾽ ἐκάστι ἀλειφόμενοι τὴν ἡμέραν. Καὶ ἵνα εὐκολωτέρα τμή ή γυμνασία γένηται, καὶ ἐπιτίμιον καθ' ἑαυτῶν ἐκείν ρωμεν, ὅταν τι τῶν προκειμένων παραθώμεν. Εστι δὲ καὶ τὸ ἐπιτίμιον πάλιν μὴ ζημίαν, ἀλλὰ μισούν ἔχον, καὶ κέρδος [160] προξενοῦν μέγιστον· τούτο μ ἐστιν, ἂν νηστείαις ἐπιτεταμέναις ἑαυτοὺς καταδεί ζωμεν, καὶ χαμευνίαις, καὶ ἑτέρα τοιαύτη σας αγωγία. Οὕτω γὰρ πάντοθεν ἡμῖν πολλά έξει τα νερά. καὶ ἐνταῦθα τὸν ἡδὺν τῆς ἀρετῆς βιωσόμεθα βάση, κα τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, καὶ τοῦ θεο διηνεκῶς ἐσόμεθα φίλοι. Αλλ' ὅπως ἂν σε μας τι είστε γένηται πάλιν, καὶ θαυμάσαντες ἐνταῦθα τὰ εἰρημένη, ἀπελθόντες, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὴν θέλουν της διανοίας ὑμῶν ῥίψαντες, παράσχη τε τῷ διαξόνων πέντε ἐξαλείψαι, ἀναχωρήσας οίκαδε έκαστος, καλείτω την γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἀπαγγελλέτω ταῦτα, καὶ λαμβανέτω βοηθὸν, καὶ ἀπὸ τῆς σήμερον ημέρα; εἰς τὴν καλὴν ταύτην εἰσίτω παλαίστραν, ἐλαίῳ τῇ τοῦ Πνεύματος χρώμενος χορηγία. Κανάταξ, καν ελα και πολλάκις καταπέσης γυμναζόμενος, μὴ ἀπογιές, ἀλλὰ στῆθι πάλιν καὶ πάλαισον· καὶ μὴ πρότερον ἀποστῇς, ἕως ἂν λαμπρὸν ἀναδήσῃ κατά τον διεξών τὸν στέφανον, καὶ ἐν ἀσύλῳ θησαυρῷ λοιπὸν τῆς ἀρε τῆς ἀποθῇ τὴν κτῆσιν. Αν γὰρ ἐν συνηθεία τῆς και λῆς ταύτης σαυτὴν καταστήσῃς φιλοσοφίας, αυτό ῥαθυμῶν λοιπὸν δυνήσῃ παραβῆναι τι τῶν ἐπιτε ταγμένων, τῆς συνηθείας τὴν τῆς φύσεως μιμουμί νης στερρότητα. Ωσπερ γὰρ τὸ καθεύδειν εὐκολα καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ἀναπνεῖν· οὕτως ἔτι καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν ῥᾴδια, καὶ τὴν εἰλικρινή καρπωσόμεθα ἡδονὴν, ἐν ἀκυμάντῳλιμένο καθήμενα, καὶ γαλήνης διηνεκοῦς ἀπολαύοντες, καὶ μετὰ παλε τοῦ φόρτου τὸ πλοῖον εἰς ἐκείνην ὁρμίζοντες τὴν πόλ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ τῶν ἀκηράτων επιτευξόμεθα" στεφάνων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • μιμήσασθαι Α. Β. Ε. 18 διαγινώσκειν Α. ἀναγινώσκειν Β. Ε. 50 Sic Eald. Colices multum variant. Vid adnot. ει ἄλλον στίχον] Sic omnes codd. Arm. Mor. ἄλλο στοιχείον Sav. Ben. quasi ad alia elements Ge ἐλθόντες] ἔλθωμεν D. ἐπελθόντες C. ει γαστρός] τρυφῆς Α. Β. * καί ] το Α. Β. D. Verba ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις, et mox τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας in nullo codice invenire potui ; quin et Interpretes prætermiserunt. Editores nihil notant, nisi quod Morellus, Commelini, credo, auctoritatem secutus, uncis ra secludit. 68 γενναῖος El. 86. • προσβάλης Β. F. "' γυναικός] add. καὶ τῶν τέκνων Edld. contra codicum e Verss. fidem. σὲ τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο αὐτό Α. 5 ἄν om. Ε. 60 ἐπιτευξόμεθα] Sic A. B. Ge. ἐπιτυχόντες C. Ε ἐπιτυγχάνοντες F. ἐκείνων ἐπιτύχωμεν D. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ. α΄. Μετὰ τῶν δούλων ὁ Δεσπότης, μετὰ τῶν ὑπευθύ νων ὁ Κριτὴς ἔρχεται βαπτισθησόμενος. ᾿Αλλὰ μὴ θορυβηθῇς · ἐν γὰρ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις μάλιστα διαλάμπει αὐτοῦ τὸ ὑψηλόν. Ο γὰρ κυοφορηθῆναι τοσοῦτον χρόνον ἐν μήτρα καταδεξάμενος παρθενικῇ, καὶ προελθεῖν ἐκεῖθεν μετὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως, καὶ ῥαπισθῆναι, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τὰ ἄλλα παθεῖν ἅπερ ἔπαθε, τί θαυμάζεις εἰ καὶ βαπτίσασθαι οι κατεδέξατο, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν οι βαπτισθῆναι F. « τά om. Α. Ε. « αὐτόν om. Α. δοῦλον; Τὸ γὰρ ἐκπλῆττον ἐκεῖνο ἦν, τὴ Θεὸν ὄντα βουληθῆναι γενέσθαι ἄνθρωπον· τὰ δὲ ἄλλα λοιπόν κατὰ λόγον ἔπεται ἅπαντα. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης προλαβὼν ἔλεγεν ἐκεῖνα ἅπερ εἶπεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα. οἷον ὅτι κριτής ἐστι. [164] καὶ τά σε κατ' ἀξίαν ἀποδίδωσιν ἑκάστῳ, καὶ Πνεύμα παρέξει δαψιλές ἅπασιν· ἵνα ὅταν ἴδῃς αὐτὸν τε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἐρχόμενον, μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς. Διὰ τοῦτο καὶ παρόντα αὐτὸν διακωλύει λέγων· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ τοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺν ἔρχε πρός με; Ἐπειδὴ γὰρ τὸ βάπτισμα μετανοίας ήν

201 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ὀρθὰ γράμματα ἐγγράφων. Εἰ δὲ ὑμεῖς λυμαίνεσθε ἡμῶν τὴν σπουδὴν, ἡμῖν μὲν ὁ μισθὸς ἀκίνητος, ὑμῖν δὲ οὐ μικρὸς ὁ κίνδυνος. [159] 'Αλλ' οὐδὲν βούλομαι φορτικὸν εἰπεῖν. ε γ'. Αλλά δέομαι πάλιν καὶ παρακαλώ, κἀγῶν παί- δων τῶν μικρῶν μιμήσασθε τὴν περὶ ταῦτα σπου δήν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πρῶτον μὲν τὸν τύπον μανθά- νουσι τῶν στοιχείων. Επειτα διεστραμμένα αὐτὰ δια- γινώσκειν μελετούν και τότε 40 καὶ ἐπὶ τῆς καὶ ἀναγνώσεως ὁδῷ βαδίζουσι τῇ ἐξ ἐκείνων. Οὕτω δὴ καὶ ἡμεῖς ἐποιῶμεν· διελόμενοι τὴν ἀρετὴν, μανθάνω μεν πρότερον τὸ μὴ ἐμνύναι, μηδὲ ἐπιορκεῖν, μηδὲ κακηγορεῖν· εἶτα, ἐπ' ἄλλον στίχον δε ἐλθόντες, τὸ μὴ βασκαίνειν, μηδὲ σωμάτων ἐρᾷν, μὴ γαστρίζεσθαι, μὴ μεθύσκεσθαι, μὴ ὠμοί, μὴ νωθεῖς· ἵνα ἀπὸ τούς των πάλιν εἰς τὰ πνευματικὰ μεταβάντες, μελετῶμεν ἐγκράτειαν καὶ γαστρός ο υπεροψίαν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, τὸ δόξης εἶναι κρείττους, καὶ σὲ ἐπιεικεῖς, καὶ τῇ διανοίᾳ συντετριμμένους, καὶ συνάπτωμεν ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ ἐγγράφωμεν ἡμῶν τῇ ψυχῇ. Καὶ ταῦτα ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐπὶ τῶν φίλων, ἐπὶ τῆς γυναι- κὸς, ἐπὶ τῶν παίδων γυμνάζωμεν ἅπαντα. Καὶ τέως ἀπὸ τῶν πρώτων ἀρχώμεθα τῶν εὐκολωτέρων· οἷον, ἀπὸ τοῦ μὴ ὀμνύναι· καὶ τοῦτο συνεχῶς μελετῶμεν τὸ στοιχεῖον ἐπὶ τῆς οἰκίας. Καὶ γὰρ πολλοὶ οἱ ἐμπου δίζοντες οἴκοι τῇ μελέτῃ ταύτῃ· καὶ γὰρ οἰκέτης παρ- οξύνει, καὶ γυνὴ λυποῦσα εἰς ὀργὴν ἐμβάλλει, καὶ παιδίον ἀμαθαίνον καὶ ἀτακτοῦν εἰς ἀπειλὴν καὶ ὅρκον ἐξάγει. Αν τοίνυν ἐπὶ τῆς οἰκίας συνεχῶς ὑπὸ τούτων παρακνιζόμενος κατορθώσῃς τὸ μὴ παρασύ- ρεσθαι εἰς ὅρκους, εὐκόλως καὶ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς δυο νήσῃ, μεἶναι ἀνάλωτος. Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις ε, μήτε τὴν γυναῖκα ὑβρίζων, μήτε τὸν οἰκέτην, μήτε τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἕτερόν τινα. Καὶ γὰρ γυνὴ πολλάκις ἐπαινοῦσα τὸν δεῖνα, καὶ ταλανί ζουσα ἑαυτὴν, ἐξάπτει εἰς τὸ κακῶς ἐκεῖνον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ σὺ μὴ ἀναγκασθῇς κατηγορῆσαι τὸν ἐπαινού μενον, ἀλλὰ φέρε πάντα γενναίως· κἂν τοὺς οἰκέτας ἑτέρους ἐπαινοῦντας δεσπότας ἴδῃς, μὴ ταραχθῇς, ἀλλὰ στῆθι γενναίως 88. Αγὼν ἔστω καὶ παλαίστρα ἀρετῆς ἡ οἰκία, ἵνα ἐκεῖ καλῶς γυμνασάμενος, μετά πολλῆς τῆς ἐπιστήμης τοῖς ἐν ἀγορᾷ προσβάλλης κα Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς κενοδοξίας ποίει. "Αν γὰρ μελετή- σῃς μὴ κενοδοξεῖν ἐπὶ τῆς γυναικὸς δ' καὶ τῶν οἰκε- τῶν, ἐπ' οὐδενὸς λοιπὸν ἑτέρου ῥᾳδίως ἁλώσῃ τούτῳ 69 87 86 τῷ πάθει. Πανταχοῦ μὲν γὰρ τὸ νόσημα τοῦτο χαλετών καὶ τυραννικόν, μάλιστα δὲ ὅταν γυνή παρα. Αν τοίνυν ἐκεῖ καταλύσωμεν αὐτοῦ τὴν ἰσχύν, βαδίας αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις περιεσόμεθα. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ παθῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο 88 ποιῶμεν, ἐπὶ τῆς οἰκίας γυμναζόμενοι κατ' αὐτῶν, καὶ καθ᾽ ἐκάστι ἀλειφόμενοι τὴν ἡμέραν. Καὶ ἵνα εὐκολωτέρα τμή ή γυμνασία γένηται, καὶ ἐπιτίμιον καθ' ἑαυτῶν ἐκείν ρωμεν, ὅταν τι τῶν προκειμένων παραθώμεν. Εστι δὲ καὶ τὸ ἐπιτίμιον πάλιν μὴ ζημίαν, ἀλλὰ μισούν ἔχον, καὶ κέρδος [160] προξενοῦν μέγιστον· τούτο μ ἐστιν, ἂν νηστείαις ἐπιτεταμέναις ἑαυτοὺς καταδεί ζωμεν, καὶ χαμευνίαις, καὶ ἑτέρα τοιαύτη σας αγωγία. Οὕτω γὰρ πάντοθεν ἡμῖν πολλά έξει τα νερά. καὶ ἐνταῦθα τὸν ἡδὺν τῆς ἀρετῆς βιωσόμεθα βάση, κα τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, καὶ τοῦ θεο διηνεκῶς ἐσόμεθα φίλοι. Αλλ' ὅπως ἂν σε μας τι είστε γένηται πάλιν, καὶ θαυμάσαντες ἐνταῦθα τὰ εἰρημένη, ἀπελθόντες, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὴν θέλουν της διανοίας ὑμῶν ῥίψαντες, παράσχη τε τῷ διαξόνων πέντε ἐξαλείψαι, ἀναχωρήσας οίκαδε έκαστος, καλείτω την γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἀπαγγελλέτω ταῦτα, καὶ λαμβανέτω βοηθὸν, καὶ ἀπὸ τῆς σήμερον ημέρα; εἰς τὴν καλὴν ταύτην εἰσίτω παλαίστραν, ἐλαίῳ τῇ τοῦ Πνεύματος χρώμενος χορηγία. Κανάταξ, καν ελα και πολλάκις καταπέσης γυμναζόμενος, μὴ ἀπογιές, ἀλλὰ στῆθι πάλιν καὶ πάλαισον· καὶ μὴ πρότερον ἀποστῇς, ἕως ἂν λαμπρὸν ἀναδήσῃ κατά τον διεξών τὸν στέφανον, καὶ ἐν ἀσύλῳ θησαυρῷ λοιπὸν τῆς ἀρε τῆς ἀποθῇ τὴν κτῆσιν. Αν γὰρ ἐν συνηθεία τῆς και λῆς ταύτης σαυτὴν καταστήσῃς φιλοσοφίας, αυτό ῥαθυμῶν λοιπὸν δυνήσῃ παραβῆναι τι τῶν ἐπιτε ταγμένων, τῆς συνηθείας τὴν τῆς φύσεως μιμουμί νης στερρότητα. Ωσπερ γὰρ τὸ καθεύδειν εὐκολα καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ἀναπνεῖν· οὕτως ἔτι καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν ῥᾴδια, καὶ τὴν εἰλικρινή καρπωσόμεθα ἡδονὴν, ἐν ἀκυμάντῳλιμένο καθήμενα, καὶ γαλήνης διηνεκοῦς ἀπολαύοντες, καὶ μετὰ παλε τοῦ φόρτου τὸ πλοῖον εἰς ἐκείνην ὁρμίζοντες τὴν πόλ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ τῶν ἀκηράτων επιτευξόμεθα" στεφάνων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • μιμήσασθαι Α. Β. Ε. 18 διαγινώσκειν Α. ἀναγινώσκειν Β. Ε. 50 Sic Eald. Colices multum variant. Vid adnot. ει ἄλλον στίχον] Sic omnes codd. Arm. Mor. ἄλλο στοιχείον Sav. Ben. quasi ad alia elements Ge ἐλθόντες] ἔλθωμεν D. ἐπελθόντες C. ει γαστρός] τρυφῆς Α. Β. * καί ] το Α. Β. D. Verba ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις, et mox τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας in nullo codice invenire potui ; quin et Interpretes prætermiserunt. Editores nihil notant, nisi quod Morellus, Commelini, credo, auctoritatem secutus, uncis ra secludit. 68 γενναῖος El. 86. • προσβάλης Β. F. "' γυναικός] add. καὶ τῶν τέκνων Edld. contra codicum e Verss. fidem. σὲ τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο αὐτό Α. 5 ἄν om. Ε. 60 ἐπιτευξόμεθα] Sic A. B. Ge. ἐπιτυχόντες C. Ε ἐπιτυγχάνοντες F. ἐκείνων ἐπιτύχωμεν D. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ. α΄. Μετὰ τῶν δούλων ὁ Δεσπότης, μετὰ τῶν ὑπευθύ νων ὁ Κριτὴς ἔρχεται βαπτισθησόμενος. ᾿Αλλὰ μὴ θορυβηθῇς · ἐν γὰρ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις μάλιστα διαλάμπει αὐτοῦ τὸ ὑψηλόν. Ο γὰρ κυοφορηθῆναι τοσοῦτον χρόνον ἐν μήτρα καταδεξάμενος παρθενικῇ, καὶ προελθεῖν ἐκεῖθεν μετὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως, καὶ ῥαπισθῆναι, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τὰ ἄλλα παθεῖν ἅπερ ἔπαθε, τί θαυμάζεις εἰ καὶ βαπτίσασθαι οι κατεδέξατο, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν οι βαπτισθῆναι F. « τά om. Α. Ε. « αὐτόν om. Α. δοῦλον; Τὸ γὰρ ἐκπλῆττον ἐκεῖνο ἦν, τὴ Θεὸν ὄντα βουληθῆναι γενέσθαι ἄνθρωπον· τὰ δὲ ἄλλα λοιπόν κατὰ λόγον ἔπεται ἅπαντα. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης προλαβὼν ἔλεγεν ἐκεῖνα ἅπερ εἶπεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα. οἷον ὅτι κριτής ἐστι. [164] καὶ τά σε κατ' ἀξίαν ἀποδίδωσιν ἑκάστῳ, καὶ Πνεύμα παρέξει δαψιλές ἅπασιν· ἵνα ὅταν ἴδῃς αὐτὸν τε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἐρχόμενον, μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς. Διὰ τοῦτο καὶ παρόντα αὐτὸν διακωλύει λέγων· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ τοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺν ἔρχε πρός με; Ἐπειδὴ γὰρ τὸ βάπτισμα μετανοίας ήν

201 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ὀρθὰ γράμματα ἐγγράφων. Εἰ δὲ ὑμεῖς λυμαίνεσθε ἡμῶν τὴν σπουδὴν, ἡμῖν μὲν ὁ μισθὸς ἀκίνητος, ὑμῖν δὲ οὐ μικρὸς ὁ κίνδυνος. [159] 'Αλλ' οὐδὲν βούλομαι φορτικὸν εἰπεῖν. ε γ'. Αλλά δέομαι πάλιν καὶ παρακαλώ, κἀγῶν παί- δων τῶν μικρῶν μιμήσασθε τὴν περὶ ταῦτα σπου δήν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πρῶτον μὲν τὸν τύπον μανθά- νουσι τῶν στοιχείων. Επειτα διεστραμμένα αὐτὰ δια- γινώσκειν μελετούν και τότε 40 καὶ ἐπὶ τῆς καὶ ἀναγνώσεως ὁδῷ βαδίζουσι τῇ ἐξ ἐκείνων. Οὕτω δὴ καὶ ἡμεῖς ἐποιῶμεν· διελόμενοι τὴν ἀρετὴν, μανθάνω μεν πρότερον τὸ μὴ ἐμνύναι, μηδὲ ἐπιορκεῖν, μηδὲ κακηγορεῖν· εἶτα, ἐπ' ἄλλον στίχον δε ἐλθόντες, τὸ μὴ βασκαίνειν, μηδὲ σωμάτων ἐρᾷν, μὴ γαστρίζεσθαι, μὴ μεθύσκεσθαι, μὴ ὠμοί, μὴ νωθεῖς· ἵνα ἀπὸ τούς των πάλιν εἰς τὰ πνευματικὰ μεταβάντες, μελετῶμεν ἐγκράτειαν καὶ γαστρός ο υπεροψίαν, σωφροσύνην, δικαιοσύνην, τὸ δόξης εἶναι κρείττους, καὶ σὲ ἐπιεικεῖς, καὶ τῇ διανοίᾳ συντετριμμένους, καὶ συνάπτωμεν ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ ἐγγράφωμεν ἡμῶν τῇ ψυχῇ. Καὶ ταῦτα ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐπὶ τῶν φίλων, ἐπὶ τῆς γυναι- κὸς, ἐπὶ τῶν παίδων γυμνάζωμεν ἅπαντα. Καὶ τέως ἀπὸ τῶν πρώτων ἀρχώμεθα τῶν εὐκολωτέρων· οἷον, ἀπὸ τοῦ μὴ ὀμνύναι· καὶ τοῦτο συνεχῶς μελετῶμεν τὸ στοιχεῖον ἐπὶ τῆς οἰκίας. Καὶ γὰρ πολλοὶ οἱ ἐμπου δίζοντες οἴκοι τῇ μελέτῃ ταύτῃ· καὶ γὰρ οἰκέτης παρ- οξύνει, καὶ γυνὴ λυποῦσα εἰς ὀργὴν ἐμβάλλει, καὶ παιδίον ἀμαθαίνον καὶ ἀτακτοῦν εἰς ἀπειλὴν καὶ ὅρκον ἐξάγει. Αν τοίνυν ἐπὶ τῆς οἰκίας συνεχῶς ὑπὸ τούτων παρακνιζόμενος κατορθώσῃς τὸ μὴ παρασύ- ρεσθαι εἰς ὅρκους, εὐκόλως καὶ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς δυο νήσῃ, μεἶναι ἀνάλωτος. Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις ε, μήτε τὴν γυναῖκα ὑβρίζων, μήτε τὸν οἰκέτην, μήτε τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἕτερόν τινα. Καὶ γὰρ γυνὴ πολλάκις ἐπαινοῦσα τὸν δεῖνα, καὶ ταλανί ζουσα ἑαυτὴν, ἐξάπτει εἰς τὸ κακῶς ἐκεῖνον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ σὺ μὴ ἀναγκασθῇς κατηγορῆσαι τὸν ἐπαινού μενον, ἀλλὰ φέρε πάντα γενναίως· κἂν τοὺς οἰκέτας ἑτέρους ἐπαινοῦντας δεσπότας ἴδῃς, μὴ ταραχθῇς, ἀλλὰ στῆθι γενναίως 88. Αγὼν ἔστω καὶ παλαίστρα ἀρετῆς ἡ οἰκία, ἵνα ἐκεῖ καλῶς γυμνασάμενος, μετά πολλῆς τῆς ἐπιστήμης τοῖς ἐν ἀγορᾷ προσβάλλης κα Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς κενοδοξίας ποίει. "Αν γὰρ μελετή- σῃς μὴ κενοδοξεῖν ἐπὶ τῆς γυναικὸς δ' καὶ τῶν οἰκε- τῶν, ἐπ' οὐδενὸς λοιπὸν ἑτέρου ῥᾳδίως ἁλώσῃ τούτῳ 69 87 86 τῷ πάθει. Πανταχοῦ μὲν γὰρ τὸ νόσημα τοῦτο χαλετών καὶ τυραννικόν, μάλιστα δὲ ὅταν γυνή παρα. Αν τοίνυν ἐκεῖ καταλύσωμεν αὐτοῦ τὴν ἰσχύν, βαδίας αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις περιεσόμεθα. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ παθῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο 88 ποιῶμεν, ἐπὶ τῆς οἰκίας γυμναζόμενοι κατ' αὐτῶν, καὶ καθ᾽ ἐκάστι ἀλειφόμενοι τὴν ἡμέραν. Καὶ ἵνα εὐκολωτέρα τμή ή γυμνασία γένηται, καὶ ἐπιτίμιον καθ' ἑαυτῶν ἐκείν ρωμεν, ὅταν τι τῶν προκειμένων παραθώμεν. Εστι δὲ καὶ τὸ ἐπιτίμιον πάλιν μὴ ζημίαν, ἀλλὰ μισούν ἔχον, καὶ κέρδος [160] προξενοῦν μέγιστον· τούτο μ ἐστιν, ἂν νηστείαις ἐπιτεταμέναις ἑαυτοὺς καταδεί ζωμεν, καὶ χαμευνίαις, καὶ ἑτέρα τοιαύτη σας αγωγία. Οὕτω γὰρ πάντοθεν ἡμῖν πολλά έξει τα νερά. καὶ ἐνταῦθα τὸν ἡδὺν τῆς ἀρετῆς βιωσόμεθα βάση, κα τῶν μελλόντων ἐπιτευξόμεθα ἀγαθῶν, καὶ τοῦ θεο διηνεκῶς ἐσόμεθα φίλοι. Αλλ' ὅπως ἂν σε μας τι είστε γένηται πάλιν, καὶ θαυμάσαντες ἐνταῦθα τὰ εἰρημένη, ἀπελθόντες, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὴν θέλουν της διανοίας ὑμῶν ῥίψαντες, παράσχη τε τῷ διαξόνων πέντε ἐξαλείψαι, ἀναχωρήσας οίκαδε έκαστος, καλείτω την γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἀπαγγελλέτω ταῦτα, καὶ λαμβανέτω βοηθὸν, καὶ ἀπὸ τῆς σήμερον ημέρα; εἰς τὴν καλὴν ταύτην εἰσίτω παλαίστραν, ἐλαίῳ τῇ τοῦ Πνεύματος χρώμενος χορηγία. Κανάταξ, καν ελα και πολλάκις καταπέσης γυμναζόμενος, μὴ ἀπογιές, ἀλλὰ στῆθι πάλιν καὶ πάλαισον· καὶ μὴ πρότερον ἀποστῇς, ἕως ἂν λαμπρὸν ἀναδήσῃ κατά τον διεξών τὸν στέφανον, καὶ ἐν ἀσύλῳ θησαυρῷ λοιπὸν τῆς ἀρε τῆς ἀποθῇ τὴν κτῆσιν. Αν γὰρ ἐν συνηθεία τῆς και λῆς ταύτης σαυτὴν καταστήσῃς φιλοσοφίας, αυτό ῥαθυμῶν λοιπὸν δυνήσῃ παραβῆναι τι τῶν ἐπιτε ταγμένων, τῆς συνηθείας τὴν τῆς φύσεως μιμουμί νης στερρότητα. Ωσπερ γὰρ τὸ καθεύδειν εὐκολα καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ἀναπνεῖν· οὕτως ἔτι καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἡμῖν ῥᾴδια, καὶ τὴν εἰλικρινή καρπωσόμεθα ἡδονὴν, ἐν ἀκυμάντῳλιμένο καθήμενα, καὶ γαλήνης διηνεκοῦς ἀπολαύοντες, καὶ μετὰ παλε τοῦ φόρτου τὸ πλοῖον εἰς ἐκείνην ὁρμίζοντες τὴν πόλ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ τῶν ἀκηράτων επιτευξόμεθα" στεφάνων· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • μιμήσασθαι Α. Β. Ε. 18 διαγινώσκειν Α. ἀναγινώσκειν Β. Ε. 50 Sic Eald. Colices multum variant. Vid adnot. ει ἄλλον στίχον] Sic omnes codd. Arm. Mor. ἄλλο στοιχείον Sav. Ben. quasi ad alia elements Ge ἐλθόντες] ἔλθωμεν D. ἐπελθόντες C. ει γαστρός] τρυφῆς Α. Β. * καί ] το Α. Β. D. Verba ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μὴ ὑβρίζειν κατορθώσεις, et mox τῶν ἐπὶ τῆς οἰκίας in nullo codice invenire potui ; quin et Interpretes prætermiserunt. Editores nihil notant, nisi quod Morellus, Commelini, credo, auctoritatem secutus, uncis ra secludit. 68 γενναῖος El. 86. • προσβάλης Β. F. "' γυναικός] add. καὶ τῶν τέκνων Edld. contra codicum e Verss. fidem. σὲ τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο αὐτό Α. 5 ἄν om. Ε. 60 ἐπιτευξόμεθα] Sic A. B. Ge. ἐπιτυχόντες C. Ε ἐπιτυγχάνοντες F. ἐκείνων ἐπιτύχωμεν D. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βα πτισθῆναι ὑπ' αὐτοῦ. α΄. Μετὰ τῶν δούλων ὁ Δεσπότης, μετὰ τῶν ὑπευθύ νων ὁ Κριτὴς ἔρχεται βαπτισθησόμενος. ᾿Αλλὰ μὴ θορυβηθῇς · ἐν γὰρ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις μάλιστα διαλάμπει αὐτοῦ τὸ ὑψηλόν. Ο γὰρ κυοφορηθῆναι τοσοῦτον χρόνον ἐν μήτρα καταδεξάμενος παρθενικῇ, καὶ προελθεῖν ἐκεῖθεν μετὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως, καὶ ῥαπισθῆναι, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τὰ ἄλλα παθεῖν ἅπερ ἔπαθε, τί θαυμάζεις εἰ καὶ βαπτίσασθαι οι κατεδέξατο, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν οι βαπτισθῆναι F. « τά om. Α. Ε. « αὐτόν om. Α. δοῦλον; Τὸ γὰρ ἐκπλῆττον ἐκεῖνο ἦν, τὴ Θεὸν ὄντα βουληθῆναι γενέσθαι ἄνθρωπον· τὰ δὲ ἄλλα λοιπόν κατὰ λόγον ἔπεται ἅπαντα. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης προλαβὼν ἔλεγεν ἐκεῖνα ἅπερ εἶπεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄξιος λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματα, καὶ τὰ ἄλλα πάντα. οἷον ὅτι κριτής ἐστι. [164] καὶ τά σε κατ' ἀξίαν ἀποδίδωσιν ἑκάστῳ, καὶ Πνεύμα παρέξει δαψιλές ἅπασιν· ἵνα ὅταν ἴδῃς αὐτὸν τε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἐρχόμενον, μηδὲν ταπεινὸν ὑποπτεύσῃς. Διὰ τοῦτο καὶ παρόντα αὐτὸν διακωλύει λέγων· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ τοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺν ἔρχε πρός με; Ἐπειδὴ γὰρ τὸ βάπτισμα μετανοίας ήν

203 IN MATTILÆUM HOMIL. XII. καὶ εἰς κατηγορίαν τῶν πεπλημμελημένων ενηγεν, ένα μή τις νομίσῃ, ὅτι καὶ αὐτὸς μετὰ τῆς τοιαύτης γνώμης ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ἔρχεται, προδιορθοῦται αὐτὸ, τῷ τε Ἀμνὸν καλέσαι, καὶ λυτρωτὴν τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἁμαρτίας απάσης. Ο γὰρ τὰ παντὸς τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἁμαρτήματα δυνάμενος ἀνελεῖν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ἀναμάρτητος ἦν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐκ εἶπεν· δε ὁ ἀναμάρτητος· ἀλλ' ὁ πολλῷ πλέον ἦν, Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ἵνα μετὰ οἱ τούτου κἀκεῖνο μετὰ πάσης δέξῃ πληροφο ρίας, καὶ δεξάμενος ἴδῃς, ὅτι ἕτερά τινα οἰκονομῶν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται. Διὸ καὶ ἐλθόντι αὐτῷ ἔλε γεν· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; Καὶ οὐκ εἶπε. Καὶ σὺ βαπτίζῃ ὑπ' ἐμοῦ; καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἔδεισεν εἰπεῖν· ἀλλὰ τί; Καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ ; Τί οὖν ὁ Χριστός; Ὅπερ ἐπὶ τοῦ Πέτρου πεποίηκεν ὕστερον, τοῦτο καὶ τότε ἐποίησε. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος διεκώλυεν αὐτὸν νίψαι τοὺς πόδας· ἀλλ' ἐπειδὴ ἤκουσεν· Ο ποιῶ, νῦν σὺ οὐκ οἶδας, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα· καὶ ὅτι οὐκ Έχεις μέρος μετ' ἐμοῦ· ταχέως ἀπέστη τοῦ τόνου, καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον μετέστη. Καὶ οὗτος ὁμοίως πά λιν, ἀκούσα; "Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην· εὐθέως ὑπ· έχουσεν ". Οὐ γὰρ ἀμέτρως ἦσαν φιλόνεικοι, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγάπην ἐπεδείκνυντο καὶ τὴν ὑπακοὴν, καὶ πάντα πείθεσθαι ἐμελέτων τῷ Δεσπότῃ. Σκόπει δὲ πῶς ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐνάγει, ἀφ' ὧν μάλιστα ὑπαύπτευε τὸ γινόμενον· οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οὕτω δίκαιόν ἐστιν, ἀλλ'. Οὕτω πρέπον ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀν- ἄξιον αὐτοῦ μάλιστα εἶναι οἱ ἐνόμιζε τούτο, τὸ παρὰ τοῦ δούλου βαπτισθῆναι, τούτο μάλιστα τέθεικε τὸ πρὸς ἐκεῖνο ἀντιδιαστελλόμενον, ὡσανεὶ ἔλεγεν· Οὐχ ὡς ἀπρεπὲς τοῦτο φεύγεις καὶ διακωλύεις; δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ἐὲ ἄφες, ὅτι καὶ μάλιστα πρέπον ἐστίν. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Αφες· ἀλλὰ τὸν ἄρτι, προσ έθηκεν. Οὐ γὰρ διηνεκώς ταῦτα ἔσται, φησὶν, ἀλλ᾽ ένει με ἐν τούτοις οἷς ἐπιθυμεῖς· ἄρτι μέντοι ὑπέμει- νον τοῦτο. Εἶτα και ο δείκνυσι πῶς τοῦτο πρέπον. Πῶς οὖν πρέπον ἐστίν ; Οτι τὸν νόμον πληροῦμεν ἅπαντα· ὅπερ οὖν δηλῶν ἔλεγε, Πᾶσαν δικαιοσύνην. Δικαιοσύνη γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἐντολῶν ἐκπλήρωσις. Ἐπεὶ οὖν πάσας τὰς ἄλλας το ἐντολὰς ἐνύσαμεν, φησί, τοῦτο δὲ ὑπολέλειπται μόνον, δεῖ προστεθῆναι καὶ τοῦτο. Καὶ γὰρ ἦλθον λύσαι τὴν ἀρὰν τὴν ἐπὶ τῇ παραβάσει τοῦ νόμου κειμένην. Δεῖ τοίνυν πρότερον ἐμὲ τι αὐτὸν πάντα πληρώσαντα, καὶ ἐξελόμενον ὑμᾶς τῆς καταδίκης, οὕτως αὐτὸν ἀναπαῦσαι. Πρέπον οὖν ἐστιν [162] ἐμοὶ πληρῶσαι τὸν νόμον ἅπαντα· ἐπειδὴ καὶ πρέπον ἐστὶ λῦσαι τὴν καθ' ὑμῶν ἐν τ8 τῷ νόμῳ γεγραμμένην κατάραν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ σάρκα ἀν έλαβον και παρεγενόμην. Τότε ἀξίησιν αὐτόν. Καὶ βαπτισθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ ἐρχόμενον ἐπ' αὐτόν. Στις 1 καὶ ἀπὸ εὐτελοῦς κόρης εἶναι ὁ γὰρ τῆς παρθενίας τόκος οὐδέπω πᾶσι κατάδηλος ἦν), καὶ διὰ τὸ ἐν οἰκίᾳ τραφῆναι, καὶ μετὰ πάντων ἀναστρέφεσθαι, καὶ τὴν κοινὴν ταύτην ἐσθῆτα περικείσθαι, ἐλάττονα αὐτοῦ το εἶναι ὑπώπτευον, οὐδὲν οὐδέπω τῶν ἀποῤῥήτων ειδό- τες ἐκείνων. Συνέβη δὲ καὶ βαπτισθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου· ὅπερ ταύτην μᾶλλον ἐβεβαίου τὴν ὑπόνοιαν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν προτέρων ἦν· ἐνενόουν γὰρ ὅτι οὗτος μὲν τῶν πολλῶν εἰς · οὐδὲ γὰρ εἰ μὴ τῶν πολλῶν εἰς ἦν, οὐκ ἂν μετὰ τῶν πολλῶν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν· ἐκεῖνος δὲ μείζων αὐτοῦ καὶ πολλῷ θαυμαστότερος· ἵν᾿ οὖν μὴ αὕτη κρατήσῃ παρὰ τοῖς πολλοῖς ἡ δόξα, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἀνοίγονται, βαπτισθέν τος αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα κάτεισι, καὶ φωνὴ μετὰ τοῦ Πνεύματος κηρύττουσα τοῦ 16 Μονογενοῦς τὴν ἀξίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ φωνὴ ἡ λέγουσα, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, παρὰ τοῖς πολλοῖς μᾶλλον ἁρμόττειν ἐδόκει τῷ Ἰωάννῃ· οὐ γὰρ προσέθῃκεν, Οὗτος ὁ βαπτιζόμενος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Οὗτος· καὶ τῶν ἀκροατῶν ἕκαστος περὶ τοῦ βαπτίζοντος μᾶλλον, ἢ τοῦ βαπτιζομένου εἰρῆσθαι αὐτὴν ὑπενόει, διά τε αὐτὸ τοῦ Βαπτιστοῦ τὸ ἀξίωμα, διά τε τὰ εἰρημένα ἅπαντα· ἦλθε τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς τὴν φωνὴν ἕλκον ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ πᾶσι δῆλον ποιοῦν, ὅτι τὸ, Οὗτος, οὐ περὶ Ἰωάννου τοῦ βαπτίζοντος, ἀλλὰ περὶ Ἰησοῦ τοῦ βαπτιζομένου είρηται. Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἐπίστευσαν τούτων γινομένων; Οτι καὶ ἐπὶ Μωϋσέως πολλά γέγονε θαύματα, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα· καὶ μετὰ πάντα ἐκεῖνα, καὶ τὰς φωνὰς, καὶ τὰς σάλπιγγας, καὶ τὰς ἀστραπάς, καὶ μόσχον ἐχάλ κευσαν καὶ τῷ Βεελφεγὼρ ἐτελέσθησαν. Καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι 78 οἱ τότε παρόντες, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνα- στάντα ἰδόντες, τοσοῦτον ἀπέσχον πιστεῦσαι τῷ ταῦτα ἐργασαμένῳ, ὅτι καὶ αὐτὸν ἀνελεῖν ἐπεχείρησαν πολύ λάκις. Εἰ τοίνυν πρὸ ὀφθαλμῶν ὁρῶντες νεκρῶν ἀνάστασιν, οὕτως ἦσαν πονηροί, τί θαυμάζεις, εἰ φωνὴν οὐκ ἐδέξαντο φερομένην άνωθεν ; Οταν γὰρ ἀγνώμων ᾖ το ψυχὴ καὶ διεστραμμένη, καὶ τῷ τῆς βασκανίας κατεχομένη νοσήματι, οὐδενὶ εἶχει τούτων. ὥσπερ οὖν ὅταν εὐγνώμων ᾖ, μετὰ πίστεως ἅπαντα δέχεται, καὶ τούτων οὐ σφόδρα δεῖται. Μὴ τοίνυν τοῦτο εἴπῃς, ὅτι οὐκ [165] ἐπίστευσαν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο ζήτει, εἰ μὴ πάντα γέγονεν, ἀφ᾽ ὧν αὐτοὺς πιστεῦσαι ἐχρῆν. Καὶ γὰρ διὰ τοῦ προφήτου ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν ἁπάντων τοῦτον 80 συντίθησι τὸν τρόπον τῆς ἀπολογίας ὁ Θεός. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπόλλυσθαι ἔμελλον Ἰουδαῖοι, καὶ ἐσχάτῃ παραδίδοσθαι κολάσει, ἵνα μή τις ἀπὸ τῆς ἐκείνων πονηρίας τὴν αὐτοῦ διαβάλῃ σε πρόνοιαν, φησίν, ὅτι Τι με ἔδει ποιῆσαι τῷ ἀμπε· λῶνι τούτῳ, καὶ οὐκ ἐποίησα; Τοῦτο δὴ καὶ ἐνταῦθα σκόπει· τί κι ἔδει γενέσθαι, καὶ οὐκ ἐγένετο; Καὶ εἴποτε δὲ λόγοι γίνοιντο 88 περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ προ- νοίας, τούτῳ κέχρησο τῷ τρόπῳ τῆς ἀπολογίας πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν δι κακίας διαβάλλειν αὐτὴν ἐπιχειροῦντας. Ορα γοῦν οἷα παράδοξα γίνεται, καὶ τῶν μελλόντων προοίμια· οὐκέτι γὰρ παράδεισος, ἀλλ᾽ οὐρανὸς ἀνοίγεται. Αλλ' ὁ μὲν πρὸς Ιουδαίους λόγος, εἰς ἕτερον ἡμῖν ὑπερκείσθω καιρόν· νυνὶ δὲ, τοῦ Θεοῦ συνεργοῦντος ἡμῖν, ἐπὶ τὰ προκείμενα τον λόγον ἀγάγωμεν. Καὶ βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς, εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν " β'. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ τ8 μείζονα αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην εἶναι ἐνόμιζον, διὰ τὸ τὸν μὲν ἐν ἐρήμῳ πάντα τρα- φῆναι τὸν χρόνον, καὶ υἱὸν ἀρχιερέως εἶναι, καὶ στο λὴν περικεῖσθαι τοιαύτην, καὶ πάντας ἐπὶ τὸ βάπτι- σμα καλεῖν, καὶ ἀπὸ στείρας ετέχθαι· τὸν δὲ Ἰησοῦν μετά ἀπό Γ'. post ipsum Gr. 68 εἰδῇς Α. Β. σε υπήκουεν Euld. 67 εἶναι om. Α. Ε. ἐνομίζετο Α Β. τοῦτο... αυτό F. διὰ τοῦτο... τοῦτο Edd. " καί οιn. Α. Β. p. p. πρέπον] add. ἐστί Fild. το ἄλλας om. C. εντολάς on. E., habet, sed post φησίν, D. mox υπολείπεται Γ'. τ' ἐμὲ] μή F. " ἐν] ἐπὶ Euld. 15 πολλοί] Sic Α. Β. C. Εp. vulgo πολλῷ. αὐτοῦ om. Ε. " αὐτοῦ] αὐτόν Εdd. 15 εἰς] add. ἦν Edd. " τοῦ] τούτου τοῦ Εdd. κενον Δ. Ε. τα οὗτοι om. Α. δὲ οὗτοι om. F. o om. E. * ᾗ om. E. ᾗ ἡ ψυχή Edd. " τούτων Edd. 01 73 σε διά ἐχάλο 8: διαβάλλῃ Α. Β. C. * τί] ὅτι τί F. " ἐγγένοιντο D. γίνονται F. γένοιντο Edd. ' τῆς τῶν πολλῶν] πολλῆς Α. Β. C. τῆς - πολλής δαν

203 IN MATTILÆUM HOMIL. XII. καὶ εἰς κατηγορίαν τῶν πεπλημμελημένων ενηγεν, ένα μή τις νομίσῃ, ὅτι καὶ αὐτὸς μετὰ τῆς τοιαύτης γνώμης ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ἔρχεται, προδιορθοῦται αὐτὸ, τῷ τε Ἀμνὸν καλέσαι, καὶ λυτρωτὴν τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἁμαρτίας απάσης. Ο γὰρ τὰ παντὸς τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἁμαρτήματα δυνάμενος ἀνελεῖν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ἀναμάρτητος ἦν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐκ εἶπεν· δε ὁ ἀναμάρτητος· ἀλλ' ὁ πολλῷ πλέον ἦν, Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ἵνα μετὰ οἱ τούτου κἀκεῖνο μετὰ πάσης δέξῃ πληροφο ρίας, καὶ δεξάμενος ἴδῃς, ὅτι ἕτερά τινα οἰκονομῶν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται. Διὸ καὶ ἐλθόντι αὐτῷ ἔλε γεν· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; Καὶ οὐκ εἶπε. Καὶ σὺ βαπτίζῃ ὑπ' ἐμοῦ; καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἔδεισεν εἰπεῖν· ἀλλὰ τί; Καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ ; Τί οὖν ὁ Χριστός; Ὅπερ ἐπὶ τοῦ Πέτρου πεποίηκεν ὕστερον, τοῦτο καὶ τότε ἐποίησε. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος διεκώλυεν αὐτὸν νίψαι τοὺς πόδας· ἀλλ' ἐπειδὴ ἤκουσεν· Ο ποιῶ, νῦν σὺ οὐκ οἶδας, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα· καὶ ὅτι οὐκ Έχεις μέρος μετ' ἐμοῦ· ταχέως ἀπέστη τοῦ τόνου, καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον μετέστη. Καὶ οὗτος ὁμοίως πά λιν, ἀκούσα; "Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην· εὐθέως ὑπ· έχουσεν ". Οὐ γὰρ ἀμέτρως ἦσαν φιλόνεικοι, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγάπην ἐπεδείκνυντο καὶ τὴν ὑπακοὴν, καὶ πάντα πείθεσθαι ἐμελέτων τῷ Δεσπότῃ. Σκόπει δὲ πῶς ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐνάγει, ἀφ' ὧν μάλιστα ὑπαύπτευε τὸ γινόμενον· οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οὕτω δίκαιόν ἐστιν, ἀλλ'. Οὕτω πρέπον ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀν- ἄξιον αὐτοῦ μάλιστα εἶναι οἱ ἐνόμιζε τούτο, τὸ παρὰ τοῦ δούλου βαπτισθῆναι, τούτο μάλιστα τέθεικε τὸ πρὸς ἐκεῖνο ἀντιδιαστελλόμενον, ὡσανεὶ ἔλεγεν· Οὐχ ὡς ἀπρεπὲς τοῦτο φεύγεις καὶ διακωλύεις; δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ἐὲ ἄφες, ὅτι καὶ μάλιστα πρέπον ἐστίν. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Αφες· ἀλλὰ τὸν ἄρτι, προσ έθηκεν. Οὐ γὰρ διηνεκώς ταῦτα ἔσται, φησὶν, ἀλλ᾽ ένει με ἐν τούτοις οἷς ἐπιθυμεῖς· ἄρτι μέντοι ὑπέμει- νον τοῦτο. Εἶτα και ο δείκνυσι πῶς τοῦτο πρέπον. Πῶς οὖν πρέπον ἐστίν ; Οτι τὸν νόμον πληροῦμεν ἅπαντα· ὅπερ οὖν δηλῶν ἔλεγε, Πᾶσαν δικαιοσύνην. Δικαιοσύνη γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἐντολῶν ἐκπλήρωσις. Ἐπεὶ οὖν πάσας τὰς ἄλλας το ἐντολὰς ἐνύσαμεν, φησί, τοῦτο δὲ ὑπολέλειπται μόνον, δεῖ προστεθῆναι καὶ τοῦτο. Καὶ γὰρ ἦλθον λύσαι τὴν ἀρὰν τὴν ἐπὶ τῇ παραβάσει τοῦ νόμου κειμένην. Δεῖ τοίνυν πρότερον ἐμὲ τι αὐτὸν πάντα πληρώσαντα, καὶ ἐξελόμενον ὑμᾶς τῆς καταδίκης, οὕτως αὐτὸν ἀναπαῦσαι. Πρέπον οὖν ἐστιν [162] ἐμοὶ πληρῶσαι τὸν νόμον ἅπαντα· ἐπειδὴ καὶ πρέπον ἐστὶ λῦσαι τὴν καθ' ὑμῶν ἐν τ8 τῷ νόμῳ γεγραμμένην κατάραν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ σάρκα ἀν έλαβον και παρεγενόμην. Τότε ἀξίησιν αὐτόν. Καὶ βαπτισθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ ἐρχόμενον ἐπ' αὐτόν. Στις 1 καὶ ἀπὸ εὐτελοῦς κόρης εἶναι ὁ γὰρ τῆς παρθενίας τόκος οὐδέπω πᾶσι κατάδηλος ἦν), καὶ διὰ τὸ ἐν οἰκίᾳ τραφῆναι, καὶ μετὰ πάντων ἀναστρέφεσθαι, καὶ τὴν κοινὴν ταύτην ἐσθῆτα περικείσθαι, ἐλάττονα αὐτοῦ το εἶναι ὑπώπτευον, οὐδὲν οὐδέπω τῶν ἀποῤῥήτων ειδό- τες ἐκείνων. Συνέβη δὲ καὶ βαπτισθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου· ὅπερ ταύτην μᾶλλον ἐβεβαίου τὴν ὑπόνοιαν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν προτέρων ἦν· ἐνενόουν γὰρ ὅτι οὗτος μὲν τῶν πολλῶν εἰς · οὐδὲ γὰρ εἰ μὴ τῶν πολλῶν εἰς ἦν, οὐκ ἂν μετὰ τῶν πολλῶν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν· ἐκεῖνος δὲ μείζων αὐτοῦ καὶ πολλῷ θαυμαστότερος· ἵν᾿ οὖν μὴ αὕτη κρατήσῃ παρὰ τοῖς πολλοῖς ἡ δόξα, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἀνοίγονται, βαπτισθέν τος αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα κάτεισι, καὶ φωνὴ μετὰ τοῦ Πνεύματος κηρύττουσα τοῦ 16 Μονογενοῦς τὴν ἀξίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ φωνὴ ἡ λέγουσα, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, παρὰ τοῖς πολλοῖς μᾶλλον ἁρμόττειν ἐδόκει τῷ Ἰωάννῃ· οὐ γὰρ προσέθῃκεν, Οὗτος ὁ βαπτιζόμενος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Οὗτος· καὶ τῶν ἀκροατῶν ἕκαστος περὶ τοῦ βαπτίζοντος μᾶλλον, ἢ τοῦ βαπτιζομένου εἰρῆσθαι αὐτὴν ὑπενόει, διά τε αὐτὸ τοῦ Βαπτιστοῦ τὸ ἀξίωμα, διά τε τὰ εἰρημένα ἅπαντα· ἦλθε τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς τὴν φωνὴν ἕλκον ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ πᾶσι δῆλον ποιοῦν, ὅτι τὸ, Οὗτος, οὐ περὶ Ἰωάννου τοῦ βαπτίζοντος, ἀλλὰ περὶ Ἰησοῦ τοῦ βαπτιζομένου είρηται. Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἐπίστευσαν τούτων γινομένων; Οτι καὶ ἐπὶ Μωϋσέως πολλά γέγονε θαύματα, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα· καὶ μετὰ πάντα ἐκεῖνα, καὶ τὰς φωνὰς, καὶ τὰς σάλπιγγας, καὶ τὰς ἀστραπάς, καὶ μόσχον ἐχάλ κευσαν καὶ τῷ Βεελφεγὼρ ἐτελέσθησαν. Καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι 78 οἱ τότε παρόντες, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνα- στάντα ἰδόντες, τοσοῦτον ἀπέσχον πιστεῦσαι τῷ ταῦτα ἐργασαμένῳ, ὅτι καὶ αὐτὸν ἀνελεῖν ἐπεχείρησαν πολύ λάκις. Εἰ τοίνυν πρὸ ὀφθαλμῶν ὁρῶντες νεκρῶν ἀνάστασιν, οὕτως ἦσαν πονηροί, τί θαυμάζεις, εἰ φωνὴν οὐκ ἐδέξαντο φερομένην άνωθεν ; Οταν γὰρ ἀγνώμων ᾖ το ψυχὴ καὶ διεστραμμένη, καὶ τῷ τῆς βασκανίας κατεχομένη νοσήματι, οὐδενὶ εἶχει τούτων. ὥσπερ οὖν ὅταν εὐγνώμων ᾖ, μετὰ πίστεως ἅπαντα δέχεται, καὶ τούτων οὐ σφόδρα δεῖται. Μὴ τοίνυν τοῦτο εἴπῃς, ὅτι οὐκ [165] ἐπίστευσαν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο ζήτει, εἰ μὴ πάντα γέγονεν, ἀφ᾽ ὧν αὐτοὺς πιστεῦσαι ἐχρῆν. Καὶ γὰρ διὰ τοῦ προφήτου ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν ἁπάντων τοῦτον 80 συντίθησι τὸν τρόπον τῆς ἀπολογίας ὁ Θεός. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπόλλυσθαι ἔμελλον Ἰουδαῖοι, καὶ ἐσχάτῃ παραδίδοσθαι κολάσει, ἵνα μή τις ἀπὸ τῆς ἐκείνων πονηρίας τὴν αὐτοῦ διαβάλῃ σε πρόνοιαν, φησίν, ὅτι Τι με ἔδει ποιῆσαι τῷ ἀμπε· λῶνι τούτῳ, καὶ οὐκ ἐποίησα; Τοῦτο δὴ καὶ ἐνταῦθα σκόπει· τί κι ἔδει γενέσθαι, καὶ οὐκ ἐγένετο; Καὶ εἴποτε δὲ λόγοι γίνοιντο 88 περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ προ- νοίας, τούτῳ κέχρησο τῷ τρόπῳ τῆς ἀπολογίας πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν δι κακίας διαβάλλειν αὐτὴν ἐπιχειροῦντας. Ορα γοῦν οἷα παράδοξα γίνεται, καὶ τῶν μελλόντων προοίμια· οὐκέτι γὰρ παράδεισος, ἀλλ᾽ οὐρανὸς ἀνοίγεται. Αλλ' ὁ μὲν πρὸς Ιουδαίους λόγος, εἰς ἕτερον ἡμῖν ὑπερκείσθω καιρόν· νυνὶ δὲ, τοῦ Θεοῦ συνεργοῦντος ἡμῖν, ἐπὶ τὰ προκείμενα τον λόγον ἀγάγωμεν. Καὶ βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς, εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν " β'. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ τ8 μείζονα αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην εἶναι ἐνόμιζον, διὰ τὸ τὸν μὲν ἐν ἐρήμῳ πάντα τρα- φῆναι τὸν χρόνον, καὶ υἱὸν ἀρχιερέως εἶναι, καὶ στο λὴν περικεῖσθαι τοιαύτην, καὶ πάντας ἐπὶ τὸ βάπτι- σμα καλεῖν, καὶ ἀπὸ στείρας ετέχθαι· τὸν δὲ Ἰησοῦν μετά ἀπό Γ'. post ipsum Gr. 68 εἰδῇς Α. Β. σε υπήκουεν Euld. 67 εἶναι om. Α. Ε. ἐνομίζετο Α Β. τοῦτο... αυτό F. διὰ τοῦτο... τοῦτο Edd. " καί οιn. Α. Β. p. p. πρέπον] add. ἐστί Fild. το ἄλλας om. C. εντολάς on. E., habet, sed post φησίν, D. mox υπολείπεται Γ'. τ' ἐμὲ] μή F. " ἐν] ἐπὶ Euld. 15 πολλοί] Sic Α. Β. C. Εp. vulgo πολλῷ. αὐτοῦ om. Ε. " αὐτοῦ] αὐτόν Εdd. 15 εἰς] add. ἦν Edd. " τοῦ] τούτου τοῦ Εdd. κενον Δ. Ε. τα οὗτοι om. Α. δὲ οὗτοι om. F. o om. E. * ᾗ om. E. ᾗ ἡ ψυχή Edd. " τούτων Edd. 01 73 σε διά ἐχάλο 8: διαβάλλῃ Α. Β. C. * τί] ὅτι τί F. " ἐγγένοιντο D. γίνονται F. γένοιντο Edd. ' τῆς τῶν πολλῶν] πολλῆς Α. Β. C. τῆς - πολλής δαν

203 IN MATTILÆUM HOMIL. XII. καὶ εἰς κατηγορίαν τῶν πεπλημμελημένων ενηγεν, ένα μή τις νομίσῃ, ὅτι καὶ αὐτὸς μετὰ τῆς τοιαύτης γνώμης ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ἔρχεται, προδιορθοῦται αὐτὸ, τῷ τε Ἀμνὸν καλέσαι, καὶ λυτρωτὴν τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἁμαρτίας απάσης. Ο γὰρ τὰ παντὸς τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους ἁμαρτήματα δυνάμενος ἀνελεῖν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ἀναμάρτητος ἦν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐκ εἶπεν· δε ὁ ἀναμάρτητος· ἀλλ' ὁ πολλῷ πλέον ἦν, Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ἵνα μετὰ οἱ τούτου κἀκεῖνο μετὰ πάσης δέξῃ πληροφο ρίας, καὶ δεξάμενος ἴδῃς, ὅτι ἕτερά τινα οἰκονομῶν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται. Διὸ καὶ ἐλθόντι αὐτῷ ἔλε γεν· Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; Καὶ οὐκ εἶπε. Καὶ σὺ βαπτίζῃ ὑπ' ἐμοῦ; καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἔδεισεν εἰπεῖν· ἀλλὰ τί; Καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ ; Τί οὖν ὁ Χριστός; Ὅπερ ἐπὶ τοῦ Πέτρου πεποίηκεν ὕστερον, τοῦτο καὶ τότε ἐποίησε. Καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνος διεκώλυεν αὐτὸν νίψαι τοὺς πόδας· ἀλλ' ἐπειδὴ ἤκουσεν· Ο ποιῶ, νῦν σὺ οὐκ οἶδας, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα· καὶ ὅτι οὐκ Έχεις μέρος μετ' ἐμοῦ· ταχέως ἀπέστη τοῦ τόνου, καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον μετέστη. Καὶ οὗτος ὁμοίως πά λιν, ἀκούσα; "Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην· εὐθέως ὑπ· έχουσεν ". Οὐ γὰρ ἀμέτρως ἦσαν φιλόνεικοι, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγάπην ἐπεδείκνυντο καὶ τὴν ὑπακοὴν, καὶ πάντα πείθεσθαι ἐμελέτων τῷ Δεσπότῃ. Σκόπει δὲ πῶς ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐνάγει, ἀφ' ὧν μάλιστα ὑπαύπτευε τὸ γινόμενον· οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οὕτω δίκαιόν ἐστιν, ἀλλ'. Οὕτω πρέπον ἐστίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀν- ἄξιον αὐτοῦ μάλιστα εἶναι οἱ ἐνόμιζε τούτο, τὸ παρὰ τοῦ δούλου βαπτισθῆναι, τούτο μάλιστα τέθεικε τὸ πρὸς ἐκεῖνο ἀντιδιαστελλόμενον, ὡσανεὶ ἔλεγεν· Οὐχ ὡς ἀπρεπὲς τοῦτο φεύγεις καὶ διακωλύεις; δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ἐὲ ἄφες, ὅτι καὶ μάλιστα πρέπον ἐστίν. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Αφες· ἀλλὰ τὸν ἄρτι, προσ έθηκεν. Οὐ γὰρ διηνεκώς ταῦτα ἔσται, φησὶν, ἀλλ᾽ ένει με ἐν τούτοις οἷς ἐπιθυμεῖς· ἄρτι μέντοι ὑπέμει- νον τοῦτο. Εἶτα και ο δείκνυσι πῶς τοῦτο πρέπον. Πῶς οὖν πρέπον ἐστίν ; Οτι τὸν νόμον πληροῦμεν ἅπαντα· ὅπερ οὖν δηλῶν ἔλεγε, Πᾶσαν δικαιοσύνην. Δικαιοσύνη γάρ ἐστιν ἡ τῶν ἐντολῶν ἐκπλήρωσις. Ἐπεὶ οὖν πάσας τὰς ἄλλας το ἐντολὰς ἐνύσαμεν, φησί, τοῦτο δὲ ὑπολέλειπται μόνον, δεῖ προστεθῆναι καὶ τοῦτο. Καὶ γὰρ ἦλθον λύσαι τὴν ἀρὰν τὴν ἐπὶ τῇ παραβάσει τοῦ νόμου κειμένην. Δεῖ τοίνυν πρότερον ἐμὲ τι αὐτὸν πάντα πληρώσαντα, καὶ ἐξελόμενον ὑμᾶς τῆς καταδίκης, οὕτως αὐτὸν ἀναπαῦσαι. Πρέπον οὖν ἐστιν [162] ἐμοὶ πληρῶσαι τὸν νόμον ἅπαντα· ἐπειδὴ καὶ πρέπον ἐστὶ λῦσαι τὴν καθ' ὑμῶν ἐν τ8 τῷ νόμῳ γεγραμμένην κατάραν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ σάρκα ἀν έλαβον και παρεγενόμην. Τότε ἀξίησιν αὐτόν. Καὶ βαπτισθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ ἐρχόμενον ἐπ' αὐτόν. Στις 1 καὶ ἀπὸ εὐτελοῦς κόρης εἶναι ὁ γὰρ τῆς παρθενίας τόκος οὐδέπω πᾶσι κατάδηλος ἦν), καὶ διὰ τὸ ἐν οἰκίᾳ τραφῆναι, καὶ μετὰ πάντων ἀναστρέφεσθαι, καὶ τὴν κοινὴν ταύτην ἐσθῆτα περικείσθαι, ἐλάττονα αὐτοῦ το εἶναι ὑπώπτευον, οὐδὲν οὐδέπω τῶν ἀποῤῥήτων ειδό- τες ἐκείνων. Συνέβη δὲ καὶ βαπτισθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου· ὅπερ ταύτην μᾶλλον ἐβεβαίου τὴν ὑπόνοιαν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν προτέρων ἦν· ἐνενόουν γὰρ ὅτι οὗτος μὲν τῶν πολλῶν εἰς · οὐδὲ γὰρ εἰ μὴ τῶν πολλῶν εἰς ἦν, οὐκ ἂν μετὰ τῶν πολλῶν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν· ἐκεῖνος δὲ μείζων αὐτοῦ καὶ πολλῷ θαυμαστότερος· ἵν᾿ οὖν μὴ αὕτη κρατήσῃ παρὰ τοῖς πολλοῖς ἡ δόξα, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἀνοίγονται, βαπτισθέν τος αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα κάτεισι, καὶ φωνὴ μετὰ τοῦ Πνεύματος κηρύττουσα τοῦ 16 Μονογενοῦς τὴν ἀξίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ φωνὴ ἡ λέγουσα, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, παρὰ τοῖς πολλοῖς μᾶλλον ἁρμόττειν ἐδόκει τῷ Ἰωάννῃ· οὐ γὰρ προσέθῃκεν, Οὗτος ὁ βαπτιζόμενος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Οὗτος· καὶ τῶν ἀκροατῶν ἕκαστος περὶ τοῦ βαπτίζοντος μᾶλλον, ἢ τοῦ βαπτιζομένου εἰρῆσθαι αὐτὴν ὑπενόει, διά τε αὐτὸ τοῦ Βαπτιστοῦ τὸ ἀξίωμα, διά τε τὰ εἰρημένα ἅπαντα· ἦλθε τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς τὴν φωνὴν ἕλκον ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ πᾶσι δῆλον ποιοῦν, ὅτι τὸ, Οὗτος, οὐ περὶ Ἰωάννου τοῦ βαπτίζοντος, ἀλλὰ περὶ Ἰησοῦ τοῦ βαπτιζομένου είρηται. Καὶ πῶς, φησὶν, οὐκ ἐπίστευσαν τούτων γινομένων; Οτι καὶ ἐπὶ Μωϋσέως πολλά γέγονε θαύματα, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα· καὶ μετὰ πάντα ἐκεῖνα, καὶ τὰς φωνὰς, καὶ τὰς σάλπιγγας, καὶ τὰς ἀστραπάς, καὶ μόσχον ἐχάλ κευσαν καὶ τῷ Βεελφεγὼρ ἐτελέσθησαν. Καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι 78 οἱ τότε παρόντες, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνα- στάντα ἰδόντες, τοσοῦτον ἀπέσχον πιστεῦσαι τῷ ταῦτα ἐργασαμένῳ, ὅτι καὶ αὐτὸν ἀνελεῖν ἐπεχείρησαν πολύ λάκις. Εἰ τοίνυν πρὸ ὀφθαλμῶν ὁρῶντες νεκρῶν ἀνάστασιν, οὕτως ἦσαν πονηροί, τί θαυμάζεις, εἰ φωνὴν οὐκ ἐδέξαντο φερομένην άνωθεν ; Οταν γὰρ ἀγνώμων ᾖ το ψυχὴ καὶ διεστραμμένη, καὶ τῷ τῆς βασκανίας κατεχομένη νοσήματι, οὐδενὶ εἶχει τούτων. ὥσπερ οὖν ὅταν εὐγνώμων ᾖ, μετὰ πίστεως ἅπαντα δέχεται, καὶ τούτων οὐ σφόδρα δεῖται. Μὴ τοίνυν τοῦτο εἴπῃς, ὅτι οὐκ [165] ἐπίστευσαν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο ζήτει, εἰ μὴ πάντα γέγονεν, ἀφ᾽ ὧν αὐτοὺς πιστεῦσαι ἐχρῆν. Καὶ γὰρ διὰ τοῦ προφήτου ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν ἁπάντων τοῦτον 80 συντίθησι τὸν τρόπον τῆς ἀπολογίας ὁ Θεός. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπόλλυσθαι ἔμελλον Ἰουδαῖοι, καὶ ἐσχάτῃ παραδίδοσθαι κολάσει, ἵνα μή τις ἀπὸ τῆς ἐκείνων πονηρίας τὴν αὐτοῦ διαβάλῃ σε πρόνοιαν, φησίν, ὅτι Τι με ἔδει ποιῆσαι τῷ ἀμπε· λῶνι τούτῳ, καὶ οὐκ ἐποίησα; Τοῦτο δὴ καὶ ἐνταῦθα σκόπει· τί κι ἔδει γενέσθαι, καὶ οὐκ ἐγένετο; Καὶ εἴποτε δὲ λόγοι γίνοιντο 88 περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ προ- νοίας, τούτῳ κέχρησο τῷ τρόπῳ τῆς ἀπολογίας πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν δι κακίας διαβάλλειν αὐτὴν ἐπιχειροῦντας. Ορα γοῦν οἷα παράδοξα γίνεται, καὶ τῶν μελλόντων προοίμια· οὐκέτι γὰρ παράδεισος, ἀλλ᾽ οὐρανὸς ἀνοίγεται. Αλλ' ὁ μὲν πρὸς Ιουδαίους λόγος, εἰς ἕτερον ἡμῖν ὑπερκείσθω καιρόν· νυνὶ δὲ, τοῦ Θεοῦ συνεργοῦντος ἡμῖν, ἐπὶ τὰ προκείμενα τον λόγον ἀγάγωμεν. Καὶ βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς, εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν " β'. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ τ8 μείζονα αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην εἶναι ἐνόμιζον, διὰ τὸ τὸν μὲν ἐν ἐρήμῳ πάντα τρα- φῆναι τὸν χρόνον, καὶ υἱὸν ἀρχιερέως εἶναι, καὶ στο λὴν περικεῖσθαι τοιαύτην, καὶ πάντας ἐπὶ τὸ βάπτι- σμα καλεῖν, καὶ ἀπὸ στείρας ετέχθαι· τὸν δὲ Ἰησοῦν μετά ἀπό Γ'. post ipsum Gr. 68 εἰδῇς Α. Β. σε υπήκουεν Euld. 67 εἶναι om. Α. Ε. ἐνομίζετο Α Β. τοῦτο... αυτό F. διὰ τοῦτο... τοῦτο Edd. " καί οιn. Α. Β. p. p. πρέπον] add. ἐστί Fild. το ἄλλας om. C. εντολάς on. E., habet, sed post φησίν, D. mox υπολείπεται Γ'. τ' ἐμὲ] μή F. " ἐν] ἐπὶ Euld. 15 πολλοί] Sic Α. Β. C. Εp. vulgo πολλῷ. αὐτοῦ om. Ε. " αὐτοῦ] αὐτόν Εdd. 15 εἰς] add. ἦν Edd. " τοῦ] τούτου τοῦ Εdd. κενον Δ. Ε. τα οὗτοι om. Α. δὲ οὗτοι om. F. o om. E. * ᾗ om. E. ᾗ ἡ ψυχή Edd. " τούτων Edd. 01 73 σε διά ἐχάλο 8: διαβάλλῃ Α. Β. C. * τί] ὅτι τί F. " ἐγγένοιντο D. γίνονται F. γένοιντο Edd. ' τῆς τῶν πολλῶν] πολλῆς Α. Β. C. τῆς - πολλής δαν

αὐτῷ οἱ οὐρανοί. Τίνος ἕνεκεν ἀνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σοῦ βαπτιζομένου τοῦτο γίνεται, πρὸς τὴν ἄνω πατρίδα τοῦ Θεοῦ σε καλοῦν-τος, καὶ πείθοντος μηδὲν κοινὸν ἔχειν πρὸς τὴν γῆν. Εἰ δὲ μὴ ὁρᾷς, μὴ ἀπιστήσῃς. Καὶ γὰρ ἐν προοιμίοις ἀεὶ τῶν παραδόξων καὶ πνευματικῶν πραγμάτων αἰσθηταὶ φαίνονται ὄψεις καὶ σημεῖα τοιαῦτα, διὰ τοὺς ἀνοητότερον διακειμένους καὶ χρῄζοντας ὄψεως αἰσθητῆς, καὶ μηδεμίαν ἔννοιαν ἀσωμάτου φύσεως λαβεῖν δυναμένους, πρὸς δὲ τὰ ὁρατὰ μόνον ἐπτοημέ-νους· ἵνα κἂν μετὰ ταῦτα μὴ γένηται ταῦτα τὰ ἐξ αὐτῶν δηλωθέντα ἅπαξ καὶ ἐν ἀρχῇ παραδέξῃ τῇ πίστει. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ἦχος ἐγένετο πνοῆς βιαίας, καὶ ὄψεις γλωσσῶν πυρίνων ἐφάνησαν· ἀλλ’ οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας τότε Ἰουδαίους. Ἀλλ’ ὅμως εἰ καὶ μὴ αἰσθητὰ γίνε-ται σημεῖα, τὰ ἐξ αὐτῶν δηλωθέντα ἅπαξ καταδεχό-μεθα. Ἐπεὶ καὶ ἡ περιστερὰ διὰ τοῦτο τότε ἐφάνη, ἵν’ ὥσπερ ἀντὶ δακτύλου τινὸς δείξῃ τοῖς παροῦσι καὶ τῷ Ἰωάννῃ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ διὰ τοῦτο, ἀλλ’ ἵνα καὶ σὺ μάθῃς, ὅτι καὶ ἐπὶ σὲ βαπτι-ζόμενον τὸ Πνεῦμα ἔρχεται. γ. Λοιπὸν δὲ ἡμῖν αἰσθητῆς οὐ χρεία ὄψεως, τῆς πί-στεως ἀντὶ πάντων ἀρκούσης· τὰ γὰρ σημεῖα οὐ τοῖς πιστεύουσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀπίστοις. Διατί δὲ ἐν εἴδει περιστερᾶς; Ἥμερον τὸ ζῶον καὶ καθαρόν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα πραότητός ἐστι πνεῦμα, διὰ τοῦτο ἐν τούτῳ φαίνεται. Ἄλλως δὲ καὶ παλαιᾶς ἡμᾶς ἀναμιμνήσκει ἱστορίας. Καὶ γὰρ ναυαγίου ποτὲ κοι-νοῦ τὴν οἰκουμένην καταλαβόντος ἅπασαν, καὶ τοῦ γένους ἡμῶν κινδυνεύοντος ἀφανισθῆναι, τοῦτο ἐφάνη τὸ ζῶον, καὶ τὴν λύσιν τοῦ χειμῶνος ἔδειξε, καὶ κλάδον φέρον ἐλαίας, τὴν κοινὴν τῆς οἰκουμένης γαλή-νην εὐηγγελίσατο· ἅπερ πάντα τύπος τῶν μελλόντων ἦν. Καὶ γὰρ τότε πολλῷ χεῖρον τὰ τῶν ἀνθρώπων διέκειτο, καὶ πολλῷ μείζονος ἄξιοι τιμωρίας ἦσαν. Ἵν’ οὖν μὴ ἀπογνῷς, ἀναμιμνήσκει σε τῆς ἱστορίας ἐκείνης. Καὶ γὰρ τότε τῶν πραγμάτων ἀπογνωσθέν-των, γέγονε λύσις τις καὶ διόρθωσις· ἀλλὰ τότε διὰ τιμωρίας, νῦν δὲ διὰ χάριτος καὶ δωρεᾶς ἀφάτου. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ περιστερὰ φαίνεται, οὐ κλάδον ἐλαίας φέρουσα, ἀλλὰ τὸν πάντων τῶν κακῶν ἐλευθερωτὴν ἡμῖν δεικνύουσα, καὶ χρηστὰς ὑποτείνουσα τὰς ἐλπί-δας. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ κιβωτοῦ ἄνθρωπον ἐξάγει ἕνα, ἀλλὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγει φανεῖσα, καὶ ἀντὶ θαλλοῦ ἐλαίας τὴν υἱοθεσίαν τῷ κοινῷ τῆς οἰκουμένης κομίζει γένει. Ἐννοήσας τοί-νυν τὸ μέγεθος τῆς δωρεᾶς, μηδὲ ἐλάττονα αὐτοῦ τὴν ἀξίαν νομίσῃς εἶναι, διὰ τὸ ἐν τοιαύτῃ φανῆναι ὄψει. Καὶ γὰρ ἀκούω τινῶν λεγόντων, ὅτι ὅσον ἀνθρώ-που καὶ περιστερᾶς τὸ μέσον, τοσοῦτον τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, ἐπειδὴ ὁ μὲν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ φύσει, τὸ δὲ ἐν ὄψει περιστερᾶς ἐφάνη. Τί οὖν πρὸς ταῦτα ἔστιν εἰπεῖν; Ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, φύσιν ἀνθρώ-που ἀνέλαβε· τὸ δὲ Πνεῦμα, οὐ φύσιν ἀνέλαβε περι-στερᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐν φύσει περιστερᾶς, ἀλλ’ ἐν εἴδει περιστερᾶς· οὐκοῦν οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐν τούτῳ ὤφθη τῷ σχήματι, ἀλλὰ τότε μόνον. Εἰ δὲ διὰ τοῦτο ἐλάττονα αὐτοῦ τὴν ἀξίαν φὴς εἶναι, εὑρεθήσεται καὶ τὰ Χερουβὶμ κατὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀμείνω πολλῷ, καὶ τοσοῦτον ὅσον περι-

αὐτῷ οἱ οὐρανοί. Τίνος ἕνεκεν ἀνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σοῦ βαπτιζομένου τοῦτο γίνεται, πρὸς τὴν ἄνω πατρίδα τοῦ Θεοῦ σε καλοῦν-τος, καὶ πείθοντος μηδὲν κοινὸν ἔχειν πρὸς τὴν γῆν. Εἰ δὲ μὴ ὁρᾷς, μὴ ἀπιστήσῃς. Καὶ γὰρ ἐν προοιμίοις ἀεὶ τῶν παραδόξων καὶ πνευματικῶν πραγμάτων αἰσθηταὶ φαίνονται ὄψεις καὶ σημεῖα τοιαῦτα, διὰ τοὺς ἀνοητότερον διακειμένους καὶ χρῄζοντας ὄψεως αἰσθητῆς, καὶ μηδεμίαν ἔννοιαν ἀσωμάτου φύσεως λαβεῖν δυναμένους, πρὸς δὲ τὰ ὁρατὰ μόνον ἐπτοημέ-νους· ἵνα κἂν μετὰ ταῦτα μὴ γένηται ταῦτα τὰ ἐξ αὐτῶν δηλωθέντα ἅπαξ καὶ ἐν ἀρχῇ παραδέξῃ τῇ πίστει. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ἦχος ἐγένετο πνοῆς βιαίας, καὶ ὄψεις γλωσσῶν πυρίνων ἐφάνησαν· ἀλλ’ οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας τότε Ἰουδαίους. Ἀλλ’ ὅμως εἰ καὶ μὴ αἰσθητὰ γίνε-ται σημεῖα, τὰ ἐξ αὐτῶν δηλωθέντα ἅπαξ καταδεχό-μεθα. Ἐπεὶ καὶ ἡ περιστερὰ διὰ τοῦτο τότε ἐφάνη, ἵν’ ὥσπερ ἀντὶ δακτύλου τινὸς δείξῃ τοῖς παροῦσι καὶ τῷ Ἰωάννῃ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ διὰ τοῦτο, ἀλλ’ ἵνα καὶ σὺ μάθῃς, ὅτι καὶ ἐπὶ σὲ βαπτι-ζόμενον τὸ Πνεῦμα ἔρχεται. γ. Λοιπὸν δὲ ἡμῖν αἰσθητῆς οὐ χρεία ὄψεως, τῆς πί-στεως ἀντὶ πάντων ἀρκούσης· τὰ γὰρ σημεῖα οὐ τοῖς πιστεύουσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀπίστοις. Διατί δὲ ἐν εἴδει περιστερᾶς; Ἥμερον τὸ ζῶον καὶ καθαρόν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα πραότητός ἐστι πνεῦμα, διὰ τοῦτο ἐν τούτῳ φαίνεται. Ἄλλως δὲ καὶ παλαιᾶς ἡμᾶς ἀναμιμνήσκει ἱστορίας. Καὶ γὰρ ναυαγίου ποτὲ κοι-νοῦ τὴν οἰκουμένην καταλαβόντος ἅπασαν, καὶ τοῦ γένους ἡμῶν κινδυνεύοντος ἀφανισθῆναι, τοῦτο ἐφάνη τὸ ζῶον, καὶ τὴν λύσιν τοῦ χειμῶνος ἔδειξε, καὶ κλάδον φέρον ἐλαίας, τὴν κοινὴν τῆς οἰκουμένης γαλή-νην εὐηγγελίσατο· ἅπερ πάντα τύπος τῶν μελλόντων ἦν. Καὶ γὰρ τότε πολλῷ χεῖρον τὰ τῶν ἀνθρώπων διέκειτο, καὶ πολλῷ μείζονος ἄξιοι τιμωρίας ἦσαν. Ἵν’ οὖν μὴ ἀπογνῷς, ἀναμιμνήσκει σε τῆς ἱστορίας ἐκείνης. Καὶ γὰρ τότε τῶν πραγμάτων ἀπογνωσθέν-των, γέγονε λύσις τις καὶ διόρθωσις· ἀλλὰ τότε διὰ τιμωρίας, νῦν δὲ διὰ χάριτος καὶ δωρεᾶς ἀφάτου. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ περιστερὰ φαίνεται, οὐ κλάδον ἐλαίας φέρουσα, ἀλλὰ τὸν πάντων τῶν κακῶν ἐλευθερωτὴν ἡμῖν δεικνύουσα, καὶ χρηστὰς ὑποτείνουσα τὰς ἐλπί-δας. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ κιβωτοῦ ἄνθρωπον ἐξάγει ἕνα, ἀλλὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγει φανεῖσα, καὶ ἀντὶ θαλλοῦ ἐλαίας τὴν υἱοθεσίαν τῷ κοινῷ τῆς οἰκουμένης κομίζει γένει. Ἐννοήσας τοί-νυν τὸ μέγεθος τῆς δωρεᾶς, μηδὲ ἐλάττονα αὐτοῦ τὴν ἀξίαν νομίσῃς εἶναι, διὰ τὸ ἐν τοιαύτῃ φανῆναι ὄψει. Καὶ γὰρ ἀκούω τινῶν λεγόντων, ὅτι ὅσον ἀνθρώ-που καὶ περιστερᾶς τὸ μέσον, τοσοῦτον τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, ἐπειδὴ ὁ μὲν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ φύσει, τὸ δὲ ἐν ὄψει περιστερᾶς ἐφάνη. Τί οὖν πρὸς ταῦτα ἔστιν εἰπεῖν; Ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, φύσιν ἀνθρώ-που ἀνέλαβε· τὸ δὲ Πνεῦμα, οὐ φύσιν ἀνέλαβε περι-στερᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐν φύσει περιστερᾶς, ἀλλ’ ἐν εἴδει περιστερᾶς· οὐκοῦν οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐν τούτῳ ὤφθη τῷ σχήματι, ἀλλὰ τότε μόνον. Εἰ δὲ διὰ τοῦτο ἐλάττονα αὐτοῦ τὴν ἀξίαν φὴς εἶναι, εὑρεθήσεται καὶ τὰ Χερουβὶμ κατὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀμείνω πολλῷ, καὶ τοσοῦτον ὅσον περι-

αὐτῷ οἱ οὐρανοί. Τίνος ἕνεκεν ἀνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σοῦ βαπτιζομένου τοῦτο γίνεται, πρὸς τὴν ἄνω πατρίδα τοῦ Θεοῦ σε καλοῦν-τος, καὶ πείθοντος μηδὲν κοινὸν ἔχειν πρὸς τὴν γῆν. Εἰ δὲ μὴ ὁρᾷς, μὴ ἀπιστήσῃς. Καὶ γὰρ ἐν προοιμίοις ἀεὶ τῶν παραδόξων καὶ πνευματικῶν πραγμάτων αἰσθηταὶ φαίνονται ὄψεις καὶ σημεῖα τοιαῦτα, διὰ τοὺς ἀνοητότερον διακειμένους καὶ χρῄζοντας ὄψεως αἰσθητῆς, καὶ μηδεμίαν ἔννοιαν ἀσωμάτου φύσεως λαβεῖν δυναμένους, πρὸς δὲ τὰ ὁρατὰ μόνον ἐπτοημέ-νους· ἵνα κἂν μετὰ ταῦτα μὴ γένηται ταῦτα τὰ ἐξ αὐτῶν δηλωθέντα ἅπαξ καὶ ἐν ἀρχῇ παραδέξῃ τῇ πίστει. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων ἦχος ἐγένετο πνοῆς βιαίας, καὶ ὄψεις γλωσσῶν πυρίνων ἐφάνησαν· ἀλλ’ οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας τότε Ἰουδαίους. Ἀλλ’ ὅμως εἰ καὶ μὴ αἰσθητὰ γίνε-ται σημεῖα, τὰ ἐξ αὐτῶν δηλωθέντα ἅπαξ καταδεχό-μεθα. Ἐπεὶ καὶ ἡ περιστερὰ διὰ τοῦτο τότε ἐφάνη, ἵν’ ὥσπερ ἀντὶ δακτύλου τινὸς δείξῃ τοῖς παροῦσι καὶ τῷ Ἰωάννῃ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ διὰ τοῦτο, ἀλλ’ ἵνα καὶ σὺ μάθῃς, ὅτι καὶ ἐπὶ σὲ βαπτι-ζόμενον τὸ Πνεῦμα ἔρχεται. γ. Λοιπὸν δὲ ἡμῖν αἰσθητῆς οὐ χρεία ὄψεως, τῆς πί-στεως ἀντὶ πάντων ἀρκούσης· τὰ γὰρ σημεῖα οὐ τοῖς πιστεύουσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀπίστοις. Διατί δὲ ἐν εἴδει περιστερᾶς; Ἥμερον τὸ ζῶον καὶ καθαρόν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα πραότητός ἐστι πνεῦμα, διὰ τοῦτο ἐν τούτῳ φαίνεται. Ἄλλως δὲ καὶ παλαιᾶς ἡμᾶς ἀναμιμνήσκει ἱστορίας. Καὶ γὰρ ναυαγίου ποτὲ κοι-νοῦ τὴν οἰκουμένην καταλαβόντος ἅπασαν, καὶ τοῦ γένους ἡμῶν κινδυνεύοντος ἀφανισθῆναι, τοῦτο ἐφάνη τὸ ζῶον, καὶ τὴν λύσιν τοῦ χειμῶνος ἔδειξε, καὶ κλάδον φέρον ἐλαίας, τὴν κοινὴν τῆς οἰκουμένης γαλή-νην εὐηγγελίσατο· ἅπερ πάντα τύπος τῶν μελλόντων ἦν. Καὶ γὰρ τότε πολλῷ χεῖρον τὰ τῶν ἀνθρώπων διέκειτο, καὶ πολλῷ μείζονος ἄξιοι τιμωρίας ἦσαν. Ἵν’ οὖν μὴ ἀπογνῷς, ἀναμιμνήσκει σε τῆς ἱστορίας ἐκείνης. Καὶ γὰρ τότε τῶν πραγμάτων ἀπογνωσθέν-των, γέγονε λύσις τις καὶ διόρθωσις· ἀλλὰ τότε διὰ τιμωρίας, νῦν δὲ διὰ χάριτος καὶ δωρεᾶς ἀφάτου. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ περιστερὰ φαίνεται, οὐ κλάδον ἐλαίας φέρουσα, ἀλλὰ τὸν πάντων τῶν κακῶν ἐλευθερωτὴν ἡμῖν δεικνύουσα, καὶ χρηστὰς ὑποτείνουσα τὰς ἐλπί-δας. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ κιβωτοῦ ἄνθρωπον ἐξάγει ἕνα, ἀλλὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγει φανεῖσα, καὶ ἀντὶ θαλλοῦ ἐλαίας τὴν υἱοθεσίαν τῷ κοινῷ τῆς οἰκουμένης κομίζει γένει. Ἐννοήσας τοί-νυν τὸ μέγεθος τῆς δωρεᾶς, μηδὲ ἐλάττονα αὐτοῦ τὴν ἀξίαν νομίσῃς εἶναι, διὰ τὸ ἐν τοιαύτῃ φανῆναι ὄψει. Καὶ γὰρ ἀκούω τινῶν λεγόντων, ὅτι ὅσον ἀνθρώ-που καὶ περιστερᾶς τὸ μέσον, τοσοῦτον τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, ἐπειδὴ ὁ μὲν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ φύσει, τὸ δὲ ἐν ὄψει περιστερᾶς ἐφάνη. Τί οὖν πρὸς ταῦτα ἔστιν εἰπεῖν; Ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, φύσιν ἀνθρώ-που ἀνέλαβε· τὸ δὲ Πνεῦμα, οὐ φύσιν ἀνέλαβε περι-στερᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐν φύσει περιστερᾶς, ἀλλ’ ἐν εἴδει περιστερᾶς· οὐκοῦν οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐν τούτῳ ὤφθη τῷ σχήματι, ἀλλὰ τότε μόνον. Εἰ δὲ διὰ τοῦτο ἐλάττονα αὐτοῦ τὴν ἀξίαν φὴς εἶναι, εὑρεθήσεται καὶ τὰ Χερουβὶμ κατὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀμείνω πολλῷ, καὶ τοσοῦτον ὅσον περι-

207 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. ἀπολαύσωμεν. Τοιούτων τοίνυν μέλλων μετέχειν ἀγα- θῶν, χρημάτων μοι μέμνηται, καὶ τῆς ἐνταῦθα φαν τασία; ἀντέχῃ ; καὶ οὐ νομίζεις ἅπαντα τὰ δρώμενα τῶν τοῦ προσαιτοῦντος ῥακίων εὐτελέστερα εἶναι; Καὶ πῶς ἄξιος φανήσῃ ταύτης τῆς τιμῆς; ποίαν δὲ ἕξεις ἀπολογίαν εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ποίαν οὐ δώσεις δίκην, μετὰ τοσαύτην δωρεὰν ἐπὶ τὸν πρότερον ἐμετὸν τρέχων ; Οὐκέτι γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς υἱὸς Θεοῦ ἁμαρτών κολάζῃ, καὶ γίνεταί σοι τὸ τῆς τιμῆς μέγεθος ἐφόδιον τιμωρίας μείζονος. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐχ ὁμοίως δούλους ἁμαρτάνοντας, καὶ υἱοὺς τὸ αὐτὸ πλημμελοῦντας κολάζομεν· καὶ μάλιστα ὅταν μεγάλα παρ' ἡμῶν εὐεργετημένοι • τύχωσιν. Εἰ γὰρ ὁ παράδεισον λαχών [166], διὰ μίαν παρακοὴν τοσαῦτα μετὰ τὴν τιμὴν ὑπέστη δεινά· οἱ τὸν οὐρανὸν ἀπολα- βόντες ἡμεῖς, καὶ τῷ Μονογενεῖ γενόμενοι συγκληρο- νόμοι, τίνα έξομεν συγγνώμην, τῷ ὄφει μετὰ τὴν περιστερὰν προστρέχοντες; Οὐκέτι γὰρ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, καὶ, Εργᾷ τὴν γῆν, καὶ τὰ πρό- τερα ἀκουσόμεθα ἐκεῖνα, ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλε-· πώτερα, το σκότος τὸ ἐξώτερον, τὰ δεσμὰ τὰ ἄλυτα, τὸν σκώληκα τὸν ἰοβόλον, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων· καὶ μάλα εἰκότως. Ο γὰρ μηδὲ εὐεργεσίᾳ τοσαύτῃ γενόμενος βελτίων, δικαίως ἂν τὴν ἐσχάτην καὶ χαλε- πωτέραν δῴη ε δίκην. Ηνοιξέ ποτε καὶ ἔκλεισε τὸν οὐρανὸν Ἰλίας, ἀλλ᾿ ὥστε ὑτὸν κατενεγκεῖν ὁ καὶ ἀναστείλαι· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἀνοίγεται ὁ οὐρανός, ἀλλ' ὥστε ἀναβῆναι σε ἐκεῖ· καὶ τὸ δὴ μείζον, οὐχ ὥστε ἀναβῆναι, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἑτέρους ἀναγαγεῖν, εἰ βουληθείης· τοσαύτην σοι παρξησίαν καὶ ἐξουσίαν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔδωκεν ἅπασιν. Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖ ἡμῶν ἡ οἰκία, ἐκεῖ πάντα αποθώμεθα, καὶ μηδὲν ἐνταῦθα καταλίπωμεν ', ἵνα μὴ αὐτὰ ἀπολέσωμεν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ κἂν κλεῖν ἐπιθῇς, κἂν θύρας καὶ μοχλούς, και μυρίους επιστήσῃς οἰκέτας, καὶ πάντων περι· γένῃ τῶν κακούργων, κἂν τοὺς τῶν βασκάνων δια- φύγῃς ὀφθαλμούς, κἂν τοὺς σῆτας, κἂν τὴν ἀπὸ τοῦ χρόνου γινομένην ἀπώλειαν, ὅπερ ἀδύνατον, τὸν γοῦν θάνατον οὐ διαφεύξῃ ποτέ, ἀλλ' ἀφαιρεθήσῃ ὁ ἅπαντα ἐκεῖνα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ· καὶ οὐκ ἀφαιρεθήσῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν πολλάκις παρα- πέμψεις χεῖρας. "Αν δὲ εἰς ἐκείνην παραπέμψῃς τὴν οἰκίαν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Οὔτε γὰρ κλεῖν, οὔτε θύρας καὶ μοχλοὺς ἐπιθεῖναι δεῖ· τοιαύτη τῆς πόλεως ἐκείνης ἡ δύναμις· οὕτως ἄσυλον τὸ χωρίον ἐστί, καὶ φθορᾷ καὶ πονηρία πάσῃ ἄβατον τοῦτο υφέστηκε 8 ε'. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, ἔνθα μὲν ἀπόλλυται καὶ διαφθείρεται τὰ ἀποτιθέμενα, σωρεύειν, ἅπαντα, Ενθα δὲ ἀνέπαφα μένει, καὶ πλείω γίνεται, ἐνταῦθα μηδὲ τὸ πολλοστὸν ἀποτίθεσθαι μέρος, καὶ ταῦτα τὸν ἅπαντα μέλλοντας ἐκεῖ βιώσεσθαι 1 χρόνον; Διὰ τοῦτε καὶ Ἕλληνες ἀπιστοῦσι τοῖς παρ' ἡμῶν λεγομένοις· ἀφ᾽ ὧν γὰρ πράττομεν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν λέγομεν, τὴν Ο 208 παρ' ἡμῶν ἀπόδειξιν λαμβάνειν ἐθέλοισι· καὶ ἐπειδὰν ἴδωσιν οἰκίας οἰκοδομουμένους λαμπράς, καὶ παρα- δείσους κατασκευάζοντας καὶ λουτρά, καὶ ἀγροὺς ώνουμένους, οὐκ ἐθέλουσι τι πιστεῦσαι, ὅτι πρὸς ἑτέραν παρασκευαζόμεθα " πόλεως ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, φησίν, ἅπαντα τὰ ἐνταῦθα ἂν ἐξαρ- γυρίσαντες, ἐκεῖ προαπέθεντο· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα γινομένων στοχάζονται. Καὶ γὰρ ὁρῶμεν τοὺς σφόδρα εὐπόρους ἐν ἐκείναις μάλιστα ταῖς πόλ λεσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς καὶ τὰ ἄλλα πάντα κεκτη μένους, ἐν αἷς διατρίβειν μέλλουσιν. Αλλ' ἡμεῖς τοὐναντίον ποιοῦμεν· καὶ τὴν μὲν 10 γήν, ἢν μικρόν ὕστερον ἀφιέναι μέλλομεν, μετὰ πολλῆς κτώμεθα τῆς σπουδῆς, οὐχὶ χρήματα [167] μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ αἷμα αὐτὸ προϊέμενοι ὑπὲρ πλέθρων 4 καὶ οἰκημάτων ὀλίγων· ὑπὲρ δὲ τοῦ τὸν οὐρανὸν πρίασθαι οὐδὲ τὰ περιττὰ τῆς χρείας ἀνεχόμεθα δοῦναι, καὶ ταῦτα ὀλίγης αὐτὸν μέλλοντες ἀνεῖσθαι τιμῆς, καὶ διαπαν τὸς ἔχειν, είγε αὐτὸν ὠνησαίμεθα. Διά τοι τοῦτο τὴν ἐσχάτην δώσομεν δίκην, γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπιόντες ἐκεῖ· μᾶλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πτωχείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν ἄλλους τοιούτους ποιοῦμεν, τὰς ἀνηκε- στους ὑποστησόμεθα συμφοράς. Όταν γὰρ ἴδωσιν Ελ- ληνες περὶ ταῦτα σπουδάζοντας τοὺς τοσούτων ἀπο- λαύσαντας μυστηρίων, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ τῶν παρ όντων ἀνθέξονται. Ὅθεν πολύ 18 καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν κεφαλήν σωρεύομεν πῦρ. Οταν γὰρ οἱ διδάσκειν αὐτοὺς ὀφείλοντες ὑπερορᾷν τῶν φαι νομένων ἁπάντων, αὐτοὶ μάλιστα πάντων αὐτοὺς εἰς τὴν τούτων ἐμβάλλωμεν ἐπιθυμίαν, τότε δυνησόμεθα σωθῆναι, τῆς ἑτέρων ἀπωλείας τὰς εὐθύνας ὑπέχον τες; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ὅτι ἀντὶ ἁλῶν καὶ λαμπάδων ἀφῆκεν ἡμᾶς εἶναι “ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα καὶ τοὺς διαῤῥέοντας ὑπὸ τρυφῆς ἐπι σφίγγωμεν, καὶ τοὺς τῇ μερίμνῃ τῶν χρημάτων ἐσκοτωμένους φωτίζωμεν ; "Οταν οὖν καὶ εἰς σκότος αὐτοὺς ἐμβάλλωμεν πλεῖον, καὶ χαυνοτέρους ποιῶν μεν, τίς ἔσται σωτηρίας ἡμῖν ἐλπίς; Οὐκ ἔστιν ούτ δεμία· ἀλλ' οἰμώζοντες, καὶ τοὺς ὀδόντας βρύχον τες, καὶ δεδεμένοι πόδας καὶ χεῖρας εἰς τὸ τῆς γεέννης ἀπελευσόμεθα πῦρ ", μετὰ τὸ κατεργασθῆναι καλῶς ταῖς τοῦ πλούτου φροντίσι. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοήσαντες ἅπαντα, τὰ δεσμὰ λύσωμεν τῆς τοιαύτης ἀπάτης, ἵνα μηδὲ εἰς ἐκεῖνα ἐμπέσωμεν τὰ τῷ πυρὶ παρα διδόντα ἡμᾶς τῷ ἀσβέστῳ. Ο μὲν γὰρ χρήμασι δου λεύων, καὶ ταῖς ἐνταῦθα αλύσεσι καὶ ταῖς ἐκεῖ δι ηνεκῶς ἔσται ὑπεύθυνος· ὁ δὲ ταύτης ἀπηλλαγμένος τῆς ἐπιθυμίας, ἑκατέρας τεύξεται τῆς ἐλευθερίας· ἧς ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐπιτύχωμεν, τὸν χαλεπὸν τῆς φιλο- χρηματίας συντρίψαντες ζυγόν, πτερώσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανὸν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • εὐεργετημένος Α. Ε. Ε εὐεργετούμενοι οι τυγχάνωσιν Εdd. " δῴη] Sic Ε. ceteri δώσει. * καταγαγείν Α. Β. {. καὶ ἐὰν Edd. " καταλείπωμεν Ε. ' κάν] και Ν. Ε. F. * ἀφαιρεθήσεται (bis) idem. ' ὑφέστηκε καθέστηκε D. πέφυκε F. vid. adnot, το βώσασθαι Ε.Ι. "' ἐθελήσουσι Α. C. πιστεύειν edd. 12 Sic B. E. vulgo map- ασκευασάμεθα. 15 και τη πολύ Α. Β. C. σωρεύομεν] Sir E. Arm. ceteri cum Ge. σωρεύοντες. μέν] τὴν μὲν γάρ Α. Β. C. " πλέθρων add. γῆς Α. Β. mox πριάσασθαι Euld. "Οθεν πολύ] Sic E. καὶ πολύ 1* Οὐκ οἶ δας ὅτι ἀντὶ ἀ. κ. λ. ἀφῆκεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς εἶναι Α. Β. C. "' ἀλλ' ἀνάγκη οιμώζοντας, καὶ τ. ά. βρύχονται, καὶ δεδεμένους π. κ. χ. εἰς τὸ τῆς γ. ἀποπέμπεσθαι πῦρ Α. Β. C. Pro vulgatis slant Verss. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ. Τότε ἀνήχθη ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. α'. Τότε πότε ; Μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον. μετὰ τὴν φωνὴν τὴν ἄνωθεν ἐνεχθεῖσαν καὶ λέγουσαν Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδό 30 ἐνάγειν Α. κησα. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἀνάγειν 10 ἐνταῦθά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα πρὸς διδασκαλίαν ἡμῶν ἔπρατ τε καὶ ὑπέμενεν, ἀνέχεται καὶ τῆς ἐκεῖσε ἀναγωγής, καὶ τῆς πρὸς τὸν διάβολον πάλης· ἵνα [168] ἕκαστος

207 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. ἀπολαύσωμεν. Τοιούτων τοίνυν μέλλων μετέχειν ἀγα- θῶν, χρημάτων μοι μέμνηται, καὶ τῆς ἐνταῦθα φαν τασία; ἀντέχῃ ; καὶ οὐ νομίζεις ἅπαντα τὰ δρώμενα τῶν τοῦ προσαιτοῦντος ῥακίων εὐτελέστερα εἶναι; Καὶ πῶς ἄξιος φανήσῃ ταύτης τῆς τιμῆς; ποίαν δὲ ἕξεις ἀπολογίαν εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ποίαν οὐ δώσεις δίκην, μετὰ τοσαύτην δωρεὰν ἐπὶ τὸν πρότερον ἐμετὸν τρέχων ; Οὐκέτι γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς υἱὸς Θεοῦ ἁμαρτών κολάζῃ, καὶ γίνεταί σοι τὸ τῆς τιμῆς μέγεθος ἐφόδιον τιμωρίας μείζονος. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐχ ὁμοίως δούλους ἁμαρτάνοντας, καὶ υἱοὺς τὸ αὐτὸ πλημμελοῦντας κολάζομεν· καὶ μάλιστα ὅταν μεγάλα παρ' ἡμῶν εὐεργετημένοι • τύχωσιν. Εἰ γὰρ ὁ παράδεισον λαχών [166], διὰ μίαν παρακοὴν τοσαῦτα μετὰ τὴν τιμὴν ὑπέστη δεινά· οἱ τὸν οὐρανὸν ἀπολα- βόντες ἡμεῖς, καὶ τῷ Μονογενεῖ γενόμενοι συγκληρο- νόμοι, τίνα έξομεν συγγνώμην, τῷ ὄφει μετὰ τὴν περιστερὰν προστρέχοντες; Οὐκέτι γὰρ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, καὶ, Εργᾷ τὴν γῆν, καὶ τὰ πρό- τερα ἀκουσόμεθα ἐκεῖνα, ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλε-· πώτερα, το σκότος τὸ ἐξώτερον, τὰ δεσμὰ τὰ ἄλυτα, τὸν σκώληκα τὸν ἰοβόλον, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων· καὶ μάλα εἰκότως. Ο γὰρ μηδὲ εὐεργεσίᾳ τοσαύτῃ γενόμενος βελτίων, δικαίως ἂν τὴν ἐσχάτην καὶ χαλε- πωτέραν δῴη ε δίκην. Ηνοιξέ ποτε καὶ ἔκλεισε τὸν οὐρανὸν Ἰλίας, ἀλλ᾿ ὥστε ὑτὸν κατενεγκεῖν ὁ καὶ ἀναστείλαι· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἀνοίγεται ὁ οὐρανός, ἀλλ' ὥστε ἀναβῆναι σε ἐκεῖ· καὶ τὸ δὴ μείζον, οὐχ ὥστε ἀναβῆναι, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἑτέρους ἀναγαγεῖν, εἰ βουληθείης· τοσαύτην σοι παρξησίαν καὶ ἐξουσίαν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔδωκεν ἅπασιν. Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖ ἡμῶν ἡ οἰκία, ἐκεῖ πάντα αποθώμεθα, καὶ μηδὲν ἐνταῦθα καταλίπωμεν ', ἵνα μὴ αὐτὰ ἀπολέσωμεν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ κἂν κλεῖν ἐπιθῇς, κἂν θύρας καὶ μοχλούς, και μυρίους επιστήσῃς οἰκέτας, καὶ πάντων περι· γένῃ τῶν κακούργων, κἂν τοὺς τῶν βασκάνων δια- φύγῃς ὀφθαλμούς, κἂν τοὺς σῆτας, κἂν τὴν ἀπὸ τοῦ χρόνου γινομένην ἀπώλειαν, ὅπερ ἀδύνατον, τὸν γοῦν θάνατον οὐ διαφεύξῃ ποτέ, ἀλλ' ἀφαιρεθήσῃ ὁ ἅπαντα ἐκεῖνα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ· καὶ οὐκ ἀφαιρεθήσῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν πολλάκις παρα- πέμψεις χεῖρας. "Αν δὲ εἰς ἐκείνην παραπέμψῃς τὴν οἰκίαν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Οὔτε γὰρ κλεῖν, οὔτε θύρας καὶ μοχλοὺς ἐπιθεῖναι δεῖ· τοιαύτη τῆς πόλεως ἐκείνης ἡ δύναμις· οὕτως ἄσυλον τὸ χωρίον ἐστί, καὶ φθορᾷ καὶ πονηρία πάσῃ ἄβατον τοῦτο υφέστηκε 8 ε'. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, ἔνθα μὲν ἀπόλλυται καὶ διαφθείρεται τὰ ἀποτιθέμενα, σωρεύειν, ἅπαντα, Ενθα δὲ ἀνέπαφα μένει, καὶ πλείω γίνεται, ἐνταῦθα μηδὲ τὸ πολλοστὸν ἀποτίθεσθαι μέρος, καὶ ταῦτα τὸν ἅπαντα μέλλοντας ἐκεῖ βιώσεσθαι 1 χρόνον; Διὰ τοῦτε καὶ Ἕλληνες ἀπιστοῦσι τοῖς παρ' ἡμῶν λεγομένοις· ἀφ᾽ ὧν γὰρ πράττομεν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν λέγομεν, τὴν Ο 208 παρ' ἡμῶν ἀπόδειξιν λαμβάνειν ἐθέλοισι· καὶ ἐπειδὰν ἴδωσιν οἰκίας οἰκοδομουμένους λαμπράς, καὶ παρα- δείσους κατασκευάζοντας καὶ λουτρά, καὶ ἀγροὺς ώνουμένους, οὐκ ἐθέλουσι τι πιστεῦσαι, ὅτι πρὸς ἑτέραν παρασκευαζόμεθα " πόλεως ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, φησίν, ἅπαντα τὰ ἐνταῦθα ἂν ἐξαρ- γυρίσαντες, ἐκεῖ προαπέθεντο· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα γινομένων στοχάζονται. Καὶ γὰρ ὁρῶμεν τοὺς σφόδρα εὐπόρους ἐν ἐκείναις μάλιστα ταῖς πόλ λεσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς καὶ τὰ ἄλλα πάντα κεκτη μένους, ἐν αἷς διατρίβειν μέλλουσιν. Αλλ' ἡμεῖς τοὐναντίον ποιοῦμεν· καὶ τὴν μὲν 10 γήν, ἢν μικρόν ὕστερον ἀφιέναι μέλλομεν, μετὰ πολλῆς κτώμεθα τῆς σπουδῆς, οὐχὶ χρήματα [167] μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ αἷμα αὐτὸ προϊέμενοι ὑπὲρ πλέθρων 4 καὶ οἰκημάτων ὀλίγων· ὑπὲρ δὲ τοῦ τὸν οὐρανὸν πρίασθαι οὐδὲ τὰ περιττὰ τῆς χρείας ἀνεχόμεθα δοῦναι, καὶ ταῦτα ὀλίγης αὐτὸν μέλλοντες ἀνεῖσθαι τιμῆς, καὶ διαπαν τὸς ἔχειν, είγε αὐτὸν ὠνησαίμεθα. Διά τοι τοῦτο τὴν ἐσχάτην δώσομεν δίκην, γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπιόντες ἐκεῖ· μᾶλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πτωχείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν ἄλλους τοιούτους ποιοῦμεν, τὰς ἀνηκε- στους ὑποστησόμεθα συμφοράς. Όταν γὰρ ἴδωσιν Ελ- ληνες περὶ ταῦτα σπουδάζοντας τοὺς τοσούτων ἀπο- λαύσαντας μυστηρίων, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ τῶν παρ όντων ἀνθέξονται. Ὅθεν πολύ 18 καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν κεφαλήν σωρεύομεν πῦρ. Οταν γὰρ οἱ διδάσκειν αὐτοὺς ὀφείλοντες ὑπερορᾷν τῶν φαι νομένων ἁπάντων, αὐτοὶ μάλιστα πάντων αὐτοὺς εἰς τὴν τούτων ἐμβάλλωμεν ἐπιθυμίαν, τότε δυνησόμεθα σωθῆναι, τῆς ἑτέρων ἀπωλείας τὰς εὐθύνας ὑπέχον τες; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ὅτι ἀντὶ ἁλῶν καὶ λαμπάδων ἀφῆκεν ἡμᾶς εἶναι “ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα καὶ τοὺς διαῤῥέοντας ὑπὸ τρυφῆς ἐπι σφίγγωμεν, καὶ τοὺς τῇ μερίμνῃ τῶν χρημάτων ἐσκοτωμένους φωτίζωμεν ; "Οταν οὖν καὶ εἰς σκότος αὐτοὺς ἐμβάλλωμεν πλεῖον, καὶ χαυνοτέρους ποιῶν μεν, τίς ἔσται σωτηρίας ἡμῖν ἐλπίς; Οὐκ ἔστιν ούτ δεμία· ἀλλ' οἰμώζοντες, καὶ τοὺς ὀδόντας βρύχον τες, καὶ δεδεμένοι πόδας καὶ χεῖρας εἰς τὸ τῆς γεέννης ἀπελευσόμεθα πῦρ ", μετὰ τὸ κατεργασθῆναι καλῶς ταῖς τοῦ πλούτου φροντίσι. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοήσαντες ἅπαντα, τὰ δεσμὰ λύσωμεν τῆς τοιαύτης ἀπάτης, ἵνα μηδὲ εἰς ἐκεῖνα ἐμπέσωμεν τὰ τῷ πυρὶ παρα διδόντα ἡμᾶς τῷ ἀσβέστῳ. Ο μὲν γὰρ χρήμασι δου λεύων, καὶ ταῖς ἐνταῦθα αλύσεσι καὶ ταῖς ἐκεῖ δι ηνεκῶς ἔσται ὑπεύθυνος· ὁ δὲ ταύτης ἀπηλλαγμένος τῆς ἐπιθυμίας, ἑκατέρας τεύξεται τῆς ἐλευθερίας· ἧς ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐπιτύχωμεν, τὸν χαλεπὸν τῆς φιλο- χρηματίας συντρίψαντες ζυγόν, πτερώσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανὸν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • εὐεργετημένος Α. Ε. Ε εὐεργετούμενοι οι τυγχάνωσιν Εdd. " δῴη] Sic Ε. ceteri δώσει. * καταγαγείν Α. Β. {. καὶ ἐὰν Edd. " καταλείπωμεν Ε. ' κάν] και Ν. Ε. F. * ἀφαιρεθήσεται (bis) idem. ' ὑφέστηκε καθέστηκε D. πέφυκε F. vid. adnot, το βώσασθαι Ε.Ι. "' ἐθελήσουσι Α. C. πιστεύειν edd. 12 Sic B. E. vulgo map- ασκευασάμεθα. 15 και τη πολύ Α. Β. C. σωρεύομεν] Sir E. Arm. ceteri cum Ge. σωρεύοντες. μέν] τὴν μὲν γάρ Α. Β. C. " πλέθρων add. γῆς Α. Β. mox πριάσασθαι Euld. "Οθεν πολύ] Sic E. καὶ πολύ 1* Οὐκ οἶ δας ὅτι ἀντὶ ἀ. κ. λ. ἀφῆκεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς εἶναι Α. Β. C. "' ἀλλ' ἀνάγκη οιμώζοντας, καὶ τ. ά. βρύχονται, καὶ δεδεμένους π. κ. χ. εἰς τὸ τῆς γ. ἀποπέμπεσθαι πῦρ Α. Β. C. Pro vulgatis slant Verss. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ. Τότε ἀνήχθη ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. α'. Τότε πότε ; Μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον. μετὰ τὴν φωνὴν τὴν ἄνωθεν ἐνεχθεῖσαν καὶ λέγουσαν Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδό 30 ἐνάγειν Α. κησα. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἀνάγειν 10 ἐνταῦθά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα πρὸς διδασκαλίαν ἡμῶν ἔπρατ τε καὶ ὑπέμενεν, ἀνέχεται καὶ τῆς ἐκεῖσε ἀναγωγής, καὶ τῆς πρὸς τὸν διάβολον πάλης· ἵνα [168] ἕκαστος

207 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. ἀπολαύσωμεν. Τοιούτων τοίνυν μέλλων μετέχειν ἀγα- θῶν, χρημάτων μοι μέμνηται, καὶ τῆς ἐνταῦθα φαν τασία; ἀντέχῃ ; καὶ οὐ νομίζεις ἅπαντα τὰ δρώμενα τῶν τοῦ προσαιτοῦντος ῥακίων εὐτελέστερα εἶναι; Καὶ πῶς ἄξιος φανήσῃ ταύτης τῆς τιμῆς; ποίαν δὲ ἕξεις ἀπολογίαν εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ποίαν οὐ δώσεις δίκην, μετὰ τοσαύτην δωρεὰν ἐπὶ τὸν πρότερον ἐμετὸν τρέχων ; Οὐκέτι γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς υἱὸς Θεοῦ ἁμαρτών κολάζῃ, καὶ γίνεταί σοι τὸ τῆς τιμῆς μέγεθος ἐφόδιον τιμωρίας μείζονος. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐχ ὁμοίως δούλους ἁμαρτάνοντας, καὶ υἱοὺς τὸ αὐτὸ πλημμελοῦντας κολάζομεν· καὶ μάλιστα ὅταν μεγάλα παρ' ἡμῶν εὐεργετημένοι • τύχωσιν. Εἰ γὰρ ὁ παράδεισον λαχών [166], διὰ μίαν παρακοὴν τοσαῦτα μετὰ τὴν τιμὴν ὑπέστη δεινά· οἱ τὸν οὐρανὸν ἀπολα- βόντες ἡμεῖς, καὶ τῷ Μονογενεῖ γενόμενοι συγκληρο- νόμοι, τίνα έξομεν συγγνώμην, τῷ ὄφει μετὰ τὴν περιστερὰν προστρέχοντες; Οὐκέτι γὰρ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, καὶ, Εργᾷ τὴν γῆν, καὶ τὰ πρό- τερα ἀκουσόμεθα ἐκεῖνα, ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλε-· πώτερα, το σκότος τὸ ἐξώτερον, τὰ δεσμὰ τὰ ἄλυτα, τὸν σκώληκα τὸν ἰοβόλον, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων· καὶ μάλα εἰκότως. Ο γὰρ μηδὲ εὐεργεσίᾳ τοσαύτῃ γενόμενος βελτίων, δικαίως ἂν τὴν ἐσχάτην καὶ χαλε- πωτέραν δῴη ε δίκην. Ηνοιξέ ποτε καὶ ἔκλεισε τὸν οὐρανὸν Ἰλίας, ἀλλ᾿ ὥστε ὑτὸν κατενεγκεῖν ὁ καὶ ἀναστείλαι· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἀνοίγεται ὁ οὐρανός, ἀλλ' ὥστε ἀναβῆναι σε ἐκεῖ· καὶ τὸ δὴ μείζον, οὐχ ὥστε ἀναβῆναι, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἑτέρους ἀναγαγεῖν, εἰ βουληθείης· τοσαύτην σοι παρξησίαν καὶ ἐξουσίαν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔδωκεν ἅπασιν. Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖ ἡμῶν ἡ οἰκία, ἐκεῖ πάντα αποθώμεθα, καὶ μηδὲν ἐνταῦθα καταλίπωμεν ', ἵνα μὴ αὐτὰ ἀπολέσωμεν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ κἂν κλεῖν ἐπιθῇς, κἂν θύρας καὶ μοχλούς, και μυρίους επιστήσῃς οἰκέτας, καὶ πάντων περι· γένῃ τῶν κακούργων, κἂν τοὺς τῶν βασκάνων δια- φύγῃς ὀφθαλμούς, κἂν τοὺς σῆτας, κἂν τὴν ἀπὸ τοῦ χρόνου γινομένην ἀπώλειαν, ὅπερ ἀδύνατον, τὸν γοῦν θάνατον οὐ διαφεύξῃ ποτέ, ἀλλ' ἀφαιρεθήσῃ ὁ ἅπαντα ἐκεῖνα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ· καὶ οὐκ ἀφαιρεθήσῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν πολλάκις παρα- πέμψεις χεῖρας. "Αν δὲ εἰς ἐκείνην παραπέμψῃς τὴν οἰκίαν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Οὔτε γὰρ κλεῖν, οὔτε θύρας καὶ μοχλοὺς ἐπιθεῖναι δεῖ· τοιαύτη τῆς πόλεως ἐκείνης ἡ δύναμις· οὕτως ἄσυλον τὸ χωρίον ἐστί, καὶ φθορᾷ καὶ πονηρία πάσῃ ἄβατον τοῦτο υφέστηκε 8 ε'. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, ἔνθα μὲν ἀπόλλυται καὶ διαφθείρεται τὰ ἀποτιθέμενα, σωρεύειν, ἅπαντα, Ενθα δὲ ἀνέπαφα μένει, καὶ πλείω γίνεται, ἐνταῦθα μηδὲ τὸ πολλοστὸν ἀποτίθεσθαι μέρος, καὶ ταῦτα τὸν ἅπαντα μέλλοντας ἐκεῖ βιώσεσθαι 1 χρόνον; Διὰ τοῦτε καὶ Ἕλληνες ἀπιστοῦσι τοῖς παρ' ἡμῶν λεγομένοις· ἀφ᾽ ὧν γὰρ πράττομεν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν λέγομεν, τὴν Ο 208 παρ' ἡμῶν ἀπόδειξιν λαμβάνειν ἐθέλοισι· καὶ ἐπειδὰν ἴδωσιν οἰκίας οἰκοδομουμένους λαμπράς, καὶ παρα- δείσους κατασκευάζοντας καὶ λουτρά, καὶ ἀγροὺς ώνουμένους, οὐκ ἐθέλουσι τι πιστεῦσαι, ὅτι πρὸς ἑτέραν παρασκευαζόμεθα " πόλεως ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, φησίν, ἅπαντα τὰ ἐνταῦθα ἂν ἐξαρ- γυρίσαντες, ἐκεῖ προαπέθεντο· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα γινομένων στοχάζονται. Καὶ γὰρ ὁρῶμεν τοὺς σφόδρα εὐπόρους ἐν ἐκείναις μάλιστα ταῖς πόλ λεσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς καὶ τὰ ἄλλα πάντα κεκτη μένους, ἐν αἷς διατρίβειν μέλλουσιν. Αλλ' ἡμεῖς τοὐναντίον ποιοῦμεν· καὶ τὴν μὲν 10 γήν, ἢν μικρόν ὕστερον ἀφιέναι μέλλομεν, μετὰ πολλῆς κτώμεθα τῆς σπουδῆς, οὐχὶ χρήματα [167] μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ αἷμα αὐτὸ προϊέμενοι ὑπὲρ πλέθρων 4 καὶ οἰκημάτων ὀλίγων· ὑπὲρ δὲ τοῦ τὸν οὐρανὸν πρίασθαι οὐδὲ τὰ περιττὰ τῆς χρείας ἀνεχόμεθα δοῦναι, καὶ ταῦτα ὀλίγης αὐτὸν μέλλοντες ἀνεῖσθαι τιμῆς, καὶ διαπαν τὸς ἔχειν, είγε αὐτὸν ὠνησαίμεθα. Διά τοι τοῦτο τὴν ἐσχάτην δώσομεν δίκην, γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπιόντες ἐκεῖ· μᾶλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πτωχείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν ἄλλους τοιούτους ποιοῦμεν, τὰς ἀνηκε- στους ὑποστησόμεθα συμφοράς. Όταν γὰρ ἴδωσιν Ελ- ληνες περὶ ταῦτα σπουδάζοντας τοὺς τοσούτων ἀπο- λαύσαντας μυστηρίων, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ τῶν παρ όντων ἀνθέξονται. Ὅθεν πολύ 18 καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν κεφαλήν σωρεύομεν πῦρ. Οταν γὰρ οἱ διδάσκειν αὐτοὺς ὀφείλοντες ὑπερορᾷν τῶν φαι νομένων ἁπάντων, αὐτοὶ μάλιστα πάντων αὐτοὺς εἰς τὴν τούτων ἐμβάλλωμεν ἐπιθυμίαν, τότε δυνησόμεθα σωθῆναι, τῆς ἑτέρων ἀπωλείας τὰς εὐθύνας ὑπέχον τες; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ὅτι ἀντὶ ἁλῶν καὶ λαμπάδων ἀφῆκεν ἡμᾶς εἶναι “ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα καὶ τοὺς διαῤῥέοντας ὑπὸ τρυφῆς ἐπι σφίγγωμεν, καὶ τοὺς τῇ μερίμνῃ τῶν χρημάτων ἐσκοτωμένους φωτίζωμεν ; "Οταν οὖν καὶ εἰς σκότος αὐτοὺς ἐμβάλλωμεν πλεῖον, καὶ χαυνοτέρους ποιῶν μεν, τίς ἔσται σωτηρίας ἡμῖν ἐλπίς; Οὐκ ἔστιν ούτ δεμία· ἀλλ' οἰμώζοντες, καὶ τοὺς ὀδόντας βρύχον τες, καὶ δεδεμένοι πόδας καὶ χεῖρας εἰς τὸ τῆς γεέννης ἀπελευσόμεθα πῦρ ", μετὰ τὸ κατεργασθῆναι καλῶς ταῖς τοῦ πλούτου φροντίσι. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοήσαντες ἅπαντα, τὰ δεσμὰ λύσωμεν τῆς τοιαύτης ἀπάτης, ἵνα μηδὲ εἰς ἐκεῖνα ἐμπέσωμεν τὰ τῷ πυρὶ παρα διδόντα ἡμᾶς τῷ ἀσβέστῳ. Ο μὲν γὰρ χρήμασι δου λεύων, καὶ ταῖς ἐνταῦθα αλύσεσι καὶ ταῖς ἐκεῖ δι ηνεκῶς ἔσται ὑπεύθυνος· ὁ δὲ ταύτης ἀπηλλαγμένος τῆς ἐπιθυμίας, ἑκατέρας τεύξεται τῆς ἐλευθερίας· ἧς ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐπιτύχωμεν, τὸν χαλεπὸν τῆς φιλο- χρηματίας συντρίψαντες ζυγόν, πτερώσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανὸν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • εὐεργετημένος Α. Ε. Ε εὐεργετούμενοι οι τυγχάνωσιν Εdd. " δῴη] Sic Ε. ceteri δώσει. * καταγαγείν Α. Β. {. καὶ ἐὰν Edd. " καταλείπωμεν Ε. ' κάν] και Ν. Ε. F. * ἀφαιρεθήσεται (bis) idem. ' ὑφέστηκε καθέστηκε D. πέφυκε F. vid. adnot, το βώσασθαι Ε.Ι. "' ἐθελήσουσι Α. C. πιστεύειν edd. 12 Sic B. E. vulgo map- ασκευασάμεθα. 15 και τη πολύ Α. Β. C. σωρεύομεν] Sir E. Arm. ceteri cum Ge. σωρεύοντες. μέν] τὴν μὲν γάρ Α. Β. C. " πλέθρων add. γῆς Α. Β. mox πριάσασθαι Euld. "Οθεν πολύ] Sic E. καὶ πολύ 1* Οὐκ οἶ δας ὅτι ἀντὶ ἀ. κ. λ. ἀφῆκεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς εἶναι Α. Β. C. "' ἀλλ' ἀνάγκη οιμώζοντας, καὶ τ. ά. βρύχονται, καὶ δεδεμένους π. κ. χ. εἰς τὸ τῆς γ. ἀποπέμπεσθαι πῦρ Α. Β. C. Pro vulgatis slant Verss. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ. Τότε ἀνήχθη ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. α'. Τότε πότε ; Μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον. μετὰ τὴν φωνὴν τὴν ἄνωθεν ἐνεχθεῖσαν καὶ λέγουσαν Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδό 30 ἐνάγειν Α. κησα. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἀνάγειν 10 ἐνταῦθά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα πρὸς διδασκαλίαν ἡμῶν ἔπρατ τε καὶ ὑπέμενεν, ἀνέχεται καὶ τῆς ἐκεῖσε ἀναγωγής, καὶ τῆς πρὸς τὸν διάβολον πάλης· ἵνα [168] ἕκαστος

207 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. ἀπολαύσωμεν. Τοιούτων τοίνυν μέλλων μετέχειν ἀγα- θῶν, χρημάτων μοι μέμνηται, καὶ τῆς ἐνταῦθα φαν τασία; ἀντέχῃ ; καὶ οὐ νομίζεις ἅπαντα τὰ δρώμενα τῶν τοῦ προσαιτοῦντος ῥακίων εὐτελέστερα εἶναι; Καὶ πῶς ἄξιος φανήσῃ ταύτης τῆς τιμῆς; ποίαν δὲ ἕξεις ἀπολογίαν εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ποίαν οὐ δώσεις δίκην, μετὰ τοσαύτην δωρεὰν ἐπὶ τὸν πρότερον ἐμετὸν τρέχων ; Οὐκέτι γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς υἱὸς Θεοῦ ἁμαρτών κολάζῃ, καὶ γίνεταί σοι τὸ τῆς τιμῆς μέγεθος ἐφόδιον τιμωρίας μείζονος. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐχ ὁμοίως δούλους ἁμαρτάνοντας, καὶ υἱοὺς τὸ αὐτὸ πλημμελοῦντας κολάζομεν· καὶ μάλιστα ὅταν μεγάλα παρ' ἡμῶν εὐεργετημένοι • τύχωσιν. Εἰ γὰρ ὁ παράδεισον λαχών [166], διὰ μίαν παρακοὴν τοσαῦτα μετὰ τὴν τιμὴν ὑπέστη δεινά· οἱ τὸν οὐρανὸν ἀπολα- βόντες ἡμεῖς, καὶ τῷ Μονογενεῖ γενόμενοι συγκληρο- νόμοι, τίνα έξομεν συγγνώμην, τῷ ὄφει μετὰ τὴν περιστερὰν προστρέχοντες; Οὐκέτι γὰρ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, καὶ, Εργᾷ τὴν γῆν, καὶ τὰ πρό- τερα ἀκουσόμεθα ἐκεῖνα, ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλε-· πώτερα, το σκότος τὸ ἐξώτερον, τὰ δεσμὰ τὰ ἄλυτα, τὸν σκώληκα τὸν ἰοβόλον, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων· καὶ μάλα εἰκότως. Ο γὰρ μηδὲ εὐεργεσίᾳ τοσαύτῃ γενόμενος βελτίων, δικαίως ἂν τὴν ἐσχάτην καὶ χαλε- πωτέραν δῴη ε δίκην. Ηνοιξέ ποτε καὶ ἔκλεισε τὸν οὐρανὸν Ἰλίας, ἀλλ᾿ ὥστε ὑτὸν κατενεγκεῖν ὁ καὶ ἀναστείλαι· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἀνοίγεται ὁ οὐρανός, ἀλλ' ὥστε ἀναβῆναι σε ἐκεῖ· καὶ τὸ δὴ μείζον, οὐχ ὥστε ἀναβῆναι, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἑτέρους ἀναγαγεῖν, εἰ βουληθείης· τοσαύτην σοι παρξησίαν καὶ ἐξουσίαν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔδωκεν ἅπασιν. Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖ ἡμῶν ἡ οἰκία, ἐκεῖ πάντα αποθώμεθα, καὶ μηδὲν ἐνταῦθα καταλίπωμεν ', ἵνα μὴ αὐτὰ ἀπολέσωμεν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ κἂν κλεῖν ἐπιθῇς, κἂν θύρας καὶ μοχλούς, και μυρίους επιστήσῃς οἰκέτας, καὶ πάντων περι· γένῃ τῶν κακούργων, κἂν τοὺς τῶν βασκάνων δια- φύγῃς ὀφθαλμούς, κἂν τοὺς σῆτας, κἂν τὴν ἀπὸ τοῦ χρόνου γινομένην ἀπώλειαν, ὅπερ ἀδύνατον, τὸν γοῦν θάνατον οὐ διαφεύξῃ ποτέ, ἀλλ' ἀφαιρεθήσῃ ὁ ἅπαντα ἐκεῖνα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ· καὶ οὐκ ἀφαιρεθήσῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν πολλάκις παρα- πέμψεις χεῖρας. "Αν δὲ εἰς ἐκείνην παραπέμψῃς τὴν οἰκίαν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Οὔτε γὰρ κλεῖν, οὔτε θύρας καὶ μοχλοὺς ἐπιθεῖναι δεῖ· τοιαύτη τῆς πόλεως ἐκείνης ἡ δύναμις· οὕτως ἄσυλον τὸ χωρίον ἐστί, καὶ φθορᾷ καὶ πονηρία πάσῃ ἄβατον τοῦτο υφέστηκε 8 ε'. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, ἔνθα μὲν ἀπόλλυται καὶ διαφθείρεται τὰ ἀποτιθέμενα, σωρεύειν, ἅπαντα, Ενθα δὲ ἀνέπαφα μένει, καὶ πλείω γίνεται, ἐνταῦθα μηδὲ τὸ πολλοστὸν ἀποτίθεσθαι μέρος, καὶ ταῦτα τὸν ἅπαντα μέλλοντας ἐκεῖ βιώσεσθαι 1 χρόνον; Διὰ τοῦτε καὶ Ἕλληνες ἀπιστοῦσι τοῖς παρ' ἡμῶν λεγομένοις· ἀφ᾽ ὧν γὰρ πράττομεν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν λέγομεν, τὴν Ο 208 παρ' ἡμῶν ἀπόδειξιν λαμβάνειν ἐθέλοισι· καὶ ἐπειδὰν ἴδωσιν οἰκίας οἰκοδομουμένους λαμπράς, καὶ παρα- δείσους κατασκευάζοντας καὶ λουτρά, καὶ ἀγροὺς ώνουμένους, οὐκ ἐθέλουσι τι πιστεῦσαι, ὅτι πρὸς ἑτέραν παρασκευαζόμεθα " πόλεως ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, φησίν, ἅπαντα τὰ ἐνταῦθα ἂν ἐξαρ- γυρίσαντες, ἐκεῖ προαπέθεντο· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα γινομένων στοχάζονται. Καὶ γὰρ ὁρῶμεν τοὺς σφόδρα εὐπόρους ἐν ἐκείναις μάλιστα ταῖς πόλ λεσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς καὶ τὰ ἄλλα πάντα κεκτη μένους, ἐν αἷς διατρίβειν μέλλουσιν. Αλλ' ἡμεῖς τοὐναντίον ποιοῦμεν· καὶ τὴν μὲν 10 γήν, ἢν μικρόν ὕστερον ἀφιέναι μέλλομεν, μετὰ πολλῆς κτώμεθα τῆς σπουδῆς, οὐχὶ χρήματα [167] μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ αἷμα αὐτὸ προϊέμενοι ὑπὲρ πλέθρων 4 καὶ οἰκημάτων ὀλίγων· ὑπὲρ δὲ τοῦ τὸν οὐρανὸν πρίασθαι οὐδὲ τὰ περιττὰ τῆς χρείας ἀνεχόμεθα δοῦναι, καὶ ταῦτα ὀλίγης αὐτὸν μέλλοντες ἀνεῖσθαι τιμῆς, καὶ διαπαν τὸς ἔχειν, είγε αὐτὸν ὠνησαίμεθα. Διά τοι τοῦτο τὴν ἐσχάτην δώσομεν δίκην, γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπιόντες ἐκεῖ· μᾶλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πτωχείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν ἄλλους τοιούτους ποιοῦμεν, τὰς ἀνηκε- στους ὑποστησόμεθα συμφοράς. Όταν γὰρ ἴδωσιν Ελ- ληνες περὶ ταῦτα σπουδάζοντας τοὺς τοσούτων ἀπο- λαύσαντας μυστηρίων, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ τῶν παρ όντων ἀνθέξονται. Ὅθεν πολύ 18 καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν κεφαλήν σωρεύομεν πῦρ. Οταν γὰρ οἱ διδάσκειν αὐτοὺς ὀφείλοντες ὑπερορᾷν τῶν φαι νομένων ἁπάντων, αὐτοὶ μάλιστα πάντων αὐτοὺς εἰς τὴν τούτων ἐμβάλλωμεν ἐπιθυμίαν, τότε δυνησόμεθα σωθῆναι, τῆς ἑτέρων ἀπωλείας τὰς εὐθύνας ὑπέχον τες; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ὅτι ἀντὶ ἁλῶν καὶ λαμπάδων ἀφῆκεν ἡμᾶς εἶναι “ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα καὶ τοὺς διαῤῥέοντας ὑπὸ τρυφῆς ἐπι σφίγγωμεν, καὶ τοὺς τῇ μερίμνῃ τῶν χρημάτων ἐσκοτωμένους φωτίζωμεν ; "Οταν οὖν καὶ εἰς σκότος αὐτοὺς ἐμβάλλωμεν πλεῖον, καὶ χαυνοτέρους ποιῶν μεν, τίς ἔσται σωτηρίας ἡμῖν ἐλπίς; Οὐκ ἔστιν ούτ δεμία· ἀλλ' οἰμώζοντες, καὶ τοὺς ὀδόντας βρύχον τες, καὶ δεδεμένοι πόδας καὶ χεῖρας εἰς τὸ τῆς γεέννης ἀπελευσόμεθα πῦρ ", μετὰ τὸ κατεργασθῆναι καλῶς ταῖς τοῦ πλούτου φροντίσι. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοήσαντες ἅπαντα, τὰ δεσμὰ λύσωμεν τῆς τοιαύτης ἀπάτης, ἵνα μηδὲ εἰς ἐκεῖνα ἐμπέσωμεν τὰ τῷ πυρὶ παρα διδόντα ἡμᾶς τῷ ἀσβέστῳ. Ο μὲν γὰρ χρήμασι δου λεύων, καὶ ταῖς ἐνταῦθα αλύσεσι καὶ ταῖς ἐκεῖ δι ηνεκῶς ἔσται ὑπεύθυνος· ὁ δὲ ταύτης ἀπηλλαγμένος τῆς ἐπιθυμίας, ἑκατέρας τεύξεται τῆς ἐλευθερίας· ἧς ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐπιτύχωμεν, τὸν χαλεπὸν τῆς φιλο- χρηματίας συντρίψαντες ζυγόν, πτερώσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανὸν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • εὐεργετημένος Α. Ε. Ε εὐεργετούμενοι οι τυγχάνωσιν Εdd. " δῴη] Sic Ε. ceteri δώσει. * καταγαγείν Α. Β. {. καὶ ἐὰν Edd. " καταλείπωμεν Ε. ' κάν] και Ν. Ε. F. * ἀφαιρεθήσεται (bis) idem. ' ὑφέστηκε καθέστηκε D. πέφυκε F. vid. adnot, το βώσασθαι Ε.Ι. "' ἐθελήσουσι Α. C. πιστεύειν edd. 12 Sic B. E. vulgo map- ασκευασάμεθα. 15 και τη πολύ Α. Β. C. σωρεύομεν] Sir E. Arm. ceteri cum Ge. σωρεύοντες. μέν] τὴν μὲν γάρ Α. Β. C. " πλέθρων add. γῆς Α. Β. mox πριάσασθαι Euld. "Οθεν πολύ] Sic E. καὶ πολύ 1* Οὐκ οἶ δας ὅτι ἀντὶ ἀ. κ. λ. ἀφῆκεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς εἶναι Α. Β. C. "' ἀλλ' ἀνάγκη οιμώζοντας, καὶ τ. ά. βρύχονται, καὶ δεδεμένους π. κ. χ. εἰς τὸ τῆς γ. ἀποπέμπεσθαι πῦρ Α. Β. C. Pro vulgatis slant Verss. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ. Τότε ἀνήχθη ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. α'. Τότε πότε ; Μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον. μετὰ τὴν φωνὴν τὴν ἄνωθεν ἐνεχθεῖσαν καὶ λέγουσαν Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδό 30 ἐνάγειν Α. κησα. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἀνάγειν 10 ἐνταῦθά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα πρὸς διδασκαλίαν ἡμῶν ἔπρατ τε καὶ ὑπέμενεν, ἀνέχεται καὶ τῆς ἐκεῖσε ἀναγωγής, καὶ τῆς πρὸς τὸν διάβολον πάλης· ἵνα [168] ἕκαστος

207 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. ἀπολαύσωμεν. Τοιούτων τοίνυν μέλλων μετέχειν ἀγα- θῶν, χρημάτων μοι μέμνηται, καὶ τῆς ἐνταῦθα φαν τασία; ἀντέχῃ ; καὶ οὐ νομίζεις ἅπαντα τὰ δρώμενα τῶν τοῦ προσαιτοῦντος ῥακίων εὐτελέστερα εἶναι; Καὶ πῶς ἄξιος φανήσῃ ταύτης τῆς τιμῆς; ποίαν δὲ ἕξεις ἀπολογίαν εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ποίαν οὐ δώσεις δίκην, μετὰ τοσαύτην δωρεὰν ἐπὶ τὸν πρότερον ἐμετὸν τρέχων ; Οὐκέτι γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς υἱὸς Θεοῦ ἁμαρτών κολάζῃ, καὶ γίνεταί σοι τὸ τῆς τιμῆς μέγεθος ἐφόδιον τιμωρίας μείζονος. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐχ ὁμοίως δούλους ἁμαρτάνοντας, καὶ υἱοὺς τὸ αὐτὸ πλημμελοῦντας κολάζομεν· καὶ μάλιστα ὅταν μεγάλα παρ' ἡμῶν εὐεργετημένοι • τύχωσιν. Εἰ γὰρ ὁ παράδεισον λαχών [166], διὰ μίαν παρακοὴν τοσαῦτα μετὰ τὴν τιμὴν ὑπέστη δεινά· οἱ τὸν οὐρανὸν ἀπολα- βόντες ἡμεῖς, καὶ τῷ Μονογενεῖ γενόμενοι συγκληρο- νόμοι, τίνα έξομεν συγγνώμην, τῷ ὄφει μετὰ τὴν περιστερὰν προστρέχοντες; Οὐκέτι γὰρ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, καὶ, Εργᾷ τὴν γῆν, καὶ τὰ πρό- τερα ἀκουσόμεθα ἐκεῖνα, ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλε-· πώτερα, το σκότος τὸ ἐξώτερον, τὰ δεσμὰ τὰ ἄλυτα, τὸν σκώληκα τὸν ἰοβόλον, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων· καὶ μάλα εἰκότως. Ο γὰρ μηδὲ εὐεργεσίᾳ τοσαύτῃ γενόμενος βελτίων, δικαίως ἂν τὴν ἐσχάτην καὶ χαλε- πωτέραν δῴη ε δίκην. Ηνοιξέ ποτε καὶ ἔκλεισε τὸν οὐρανὸν Ἰλίας, ἀλλ᾿ ὥστε ὑτὸν κατενεγκεῖν ὁ καὶ ἀναστείλαι· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἀνοίγεται ὁ οὐρανός, ἀλλ' ὥστε ἀναβῆναι σε ἐκεῖ· καὶ τὸ δὴ μείζον, οὐχ ὥστε ἀναβῆναι, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἑτέρους ἀναγαγεῖν, εἰ βουληθείης· τοσαύτην σοι παρξησίαν καὶ ἐξουσίαν ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔδωκεν ἅπασιν. Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖ ἡμῶν ἡ οἰκία, ἐκεῖ πάντα αποθώμεθα, καὶ μηδὲν ἐνταῦθα καταλίπωμεν ', ἵνα μὴ αὐτὰ ἀπολέσωμεν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ κἂν κλεῖν ἐπιθῇς, κἂν θύρας καὶ μοχλούς, και μυρίους επιστήσῃς οἰκέτας, καὶ πάντων περι· γένῃ τῶν κακούργων, κἂν τοὺς τῶν βασκάνων δια- φύγῃς ὀφθαλμούς, κἂν τοὺς σῆτας, κἂν τὴν ἀπὸ τοῦ χρόνου γινομένην ἀπώλειαν, ὅπερ ἀδύνατον, τὸν γοῦν θάνατον οὐ διαφεύξῃ ποτέ, ἀλλ' ἀφαιρεθήσῃ ὁ ἅπαντα ἐκεῖνα ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ· καὶ οὐκ ἀφαιρεθήσῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τῶν ἐχθρῶν πολλάκις παρα- πέμψεις χεῖρας. "Αν δὲ εἰς ἐκείνην παραπέμψῃς τὴν οἰκίαν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Οὔτε γὰρ κλεῖν, οὔτε θύρας καὶ μοχλοὺς ἐπιθεῖναι δεῖ· τοιαύτη τῆς πόλεως ἐκείνης ἡ δύναμις· οὕτως ἄσυλον τὸ χωρίον ἐστί, καὶ φθορᾷ καὶ πονηρία πάσῃ ἄβατον τοῦτο υφέστηκε 8 ε'. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, ἔνθα μὲν ἀπόλλυται καὶ διαφθείρεται τὰ ἀποτιθέμενα, σωρεύειν, ἅπαντα, Ενθα δὲ ἀνέπαφα μένει, καὶ πλείω γίνεται, ἐνταῦθα μηδὲ τὸ πολλοστὸν ἀποτίθεσθαι μέρος, καὶ ταῦτα τὸν ἅπαντα μέλλοντας ἐκεῖ βιώσεσθαι 1 χρόνον; Διὰ τοῦτε καὶ Ἕλληνες ἀπιστοῦσι τοῖς παρ' ἡμῶν λεγομένοις· ἀφ᾽ ὧν γὰρ πράττομεν, οὐκ ἀφ᾽ ὧν λέγομεν, τὴν Ο 208 παρ' ἡμῶν ἀπόδειξιν λαμβάνειν ἐθέλοισι· καὶ ἐπειδὰν ἴδωσιν οἰκίας οἰκοδομουμένους λαμπράς, καὶ παρα- δείσους κατασκευάζοντας καὶ λουτρά, καὶ ἀγροὺς ώνουμένους, οὐκ ἐθέλουσι τι πιστεῦσαι, ὅτι πρὸς ἑτέραν παρασκευαζόμεθα " πόλεως ἀποδημίαν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, φησίν, ἅπαντα τὰ ἐνταῦθα ἂν ἐξαρ- γυρίσαντες, ἐκεῖ προαπέθεντο· καὶ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα γινομένων στοχάζονται. Καὶ γὰρ ὁρῶμεν τοὺς σφόδρα εὐπόρους ἐν ἐκείναις μάλιστα ταῖς πόλ λεσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς καὶ τὰ ἄλλα πάντα κεκτη μένους, ἐν αἷς διατρίβειν μέλλουσιν. Αλλ' ἡμεῖς τοὐναντίον ποιοῦμεν· καὶ τὴν μὲν 10 γήν, ἢν μικρόν ὕστερον ἀφιέναι μέλλομεν, μετὰ πολλῆς κτώμεθα τῆς σπουδῆς, οὐχὶ χρήματα [167] μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ αἷμα αὐτὸ προϊέμενοι ὑπὲρ πλέθρων 4 καὶ οἰκημάτων ὀλίγων· ὑπὲρ δὲ τοῦ τὸν οὐρανὸν πρίασθαι οὐδὲ τὰ περιττὰ τῆς χρείας ἀνεχόμεθα δοῦναι, καὶ ταῦτα ὀλίγης αὐτὸν μέλλοντες ἀνεῖσθαι τιμῆς, καὶ διαπαν τὸς ἔχειν, είγε αὐτὸν ὠνησαίμεθα. Διά τοι τοῦτο τὴν ἐσχάτην δώσομεν δίκην, γυμνοὶ καὶ πένητες ἀπιόντες ἐκεῖ· μᾶλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πτωχείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν ἄλλους τοιούτους ποιοῦμεν, τὰς ἀνηκε- στους ὑποστησόμεθα συμφοράς. Όταν γὰρ ἴδωσιν Ελ- ληνες περὶ ταῦτα σπουδάζοντας τοὺς τοσούτων ἀπο- λαύσαντας μυστηρίων, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ τῶν παρ όντων ἀνθέξονται. Ὅθεν πολύ 18 καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν κεφαλήν σωρεύομεν πῦρ. Οταν γὰρ οἱ διδάσκειν αὐτοὺς ὀφείλοντες ὑπερορᾷν τῶν φαι νομένων ἁπάντων, αὐτοὶ μάλιστα πάντων αὐτοὺς εἰς τὴν τούτων ἐμβάλλωμεν ἐπιθυμίαν, τότε δυνησόμεθα σωθῆναι, τῆς ἑτέρων ἀπωλείας τὰς εὐθύνας ὑπέχον τες; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, ὅτι ἀντὶ ἁλῶν καὶ λαμπάδων ἀφῆκεν ἡμᾶς εἶναι “ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα καὶ τοὺς διαῤῥέοντας ὑπὸ τρυφῆς ἐπι σφίγγωμεν, καὶ τοὺς τῇ μερίμνῃ τῶν χρημάτων ἐσκοτωμένους φωτίζωμεν ; "Οταν οὖν καὶ εἰς σκότος αὐτοὺς ἐμβάλλωμεν πλεῖον, καὶ χαυνοτέρους ποιῶν μεν, τίς ἔσται σωτηρίας ἡμῖν ἐλπίς; Οὐκ ἔστιν ούτ δεμία· ἀλλ' οἰμώζοντες, καὶ τοὺς ὀδόντας βρύχον τες, καὶ δεδεμένοι πόδας καὶ χεῖρας εἰς τὸ τῆς γεέννης ἀπελευσόμεθα πῦρ ", μετὰ τὸ κατεργασθῆναι καλῶς ταῖς τοῦ πλούτου φροντίσι. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοήσαντες ἅπαντα, τὰ δεσμὰ λύσωμεν τῆς τοιαύτης ἀπάτης, ἵνα μηδὲ εἰς ἐκεῖνα ἐμπέσωμεν τὰ τῷ πυρὶ παρα διδόντα ἡμᾶς τῷ ἀσβέστῳ. Ο μὲν γὰρ χρήμασι δου λεύων, καὶ ταῖς ἐνταῦθα αλύσεσι καὶ ταῖς ἐκεῖ δι ηνεκῶς ἔσται ὑπεύθυνος· ὁ δὲ ταύτης ἀπηλλαγμένος τῆς ἐπιθυμίας, ἑκατέρας τεύξεται τῆς ἐλευθερίας· ἧς ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐπιτύχωμεν, τὸν χαλεπὸν τῆς φιλο- χρηματίας συντρίψαντες ζυγόν, πτερώσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανὸν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • εὐεργετημένος Α. Ε. Ε εὐεργετούμενοι οι τυγχάνωσιν Εdd. " δῴη] Sic Ε. ceteri δώσει. * καταγαγείν Α. Β. {. καὶ ἐὰν Edd. " καταλείπωμεν Ε. ' κάν] και Ν. Ε. F. * ἀφαιρεθήσεται (bis) idem. ' ὑφέστηκε καθέστηκε D. πέφυκε F. vid. adnot, το βώσασθαι Ε.Ι. "' ἐθελήσουσι Α. C. πιστεύειν edd. 12 Sic B. E. vulgo map- ασκευασάμεθα. 15 και τη πολύ Α. Β. C. σωρεύομεν] Sir E. Arm. ceteri cum Ge. σωρεύοντες. μέν] τὴν μὲν γάρ Α. Β. C. " πλέθρων add. γῆς Α. Β. mox πριάσασθαι Euld. "Οθεν πολύ] Sic E. καὶ πολύ 1* Οὐκ οἶ δας ὅτι ἀντὶ ἀ. κ. λ. ἀφῆκεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς εἶναι Α. Β. C. "' ἀλλ' ἀνάγκη οιμώζοντας, καὶ τ. ά. βρύχονται, καὶ δεδεμένους π. κ. χ. εἰς τὸ τῆς γ. ἀποπέμπεσθαι πῦρ Α. Β. C. Pro vulgatis slant Verss. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ. Τότε ἀνήχθη ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. α'. Τότε πότε ; Μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον. μετὰ τὴν φωνὴν τὴν ἄνωθεν ἐνεχθεῖσαν καὶ λέγουσαν Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδό 30 ἐνάγειν Α. κησα. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἀνάγειν 10 ἐνταῦθά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα πρὸς διδασκαλίαν ἡμῶν ἔπρατ τε καὶ ὑπέμενεν, ἀνέχεται καὶ τῆς ἐκεῖσε ἀναγωγής, καὶ τῆς πρὸς τὸν διάβολον πάλης· ἵνα [168] ἕκαστος

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 τῶν βαπτιζομένων, εἰ μετὰ τὸ βάπτισμα μείζονας ὑπομείνεις πειρασμούς, μὴ ταράττηται, ὡς παρὰ προσδοκίαν τοῦ πράγματος γινομένου, ἀλλὰ μένῃ γενναίως πάντα φέρων, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν τούτου συμβαίνοντος. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἔλαβες όπλα, οὐχ ἵνα ἀργῇ;, ἀλλ᾽ ἵνα πολεμῇς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιόντας κωλύει τοὺς πειρασμοὺς ὁ Θεός· πρῶτον μὲν ἵνα μάθῃς ὅτι πολλῷ γέγονας ἰσχυρότερος· ἔπειτα ἵνα μένης μετριάζων, μηδὲ ἐν τῷ μεγέθει τῶν δωρεῶν ἐπαρθῇς, τῶν πειρασμῶν συστέλλειν σε δυναμένων· πρὸς τούτοις, ἵνα ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ὁ τέως ἀμφιβάλλων περὶ τῆς σῆς ἀποστάσεως, ἀπὸ τῆς βα- σάνου τῶν πειρασμῶν πληροφορηθῇ, ὅτι τέλεον αὐτὸν ἐγκαταλιπὼν ἀπέστης· τέταρτον, ἵνα ισχυρότερος καὶ σιδήρου παντὸς εὐτονώτερος ταύτῃ κατασκευα σθῇς· πέμπτον, ἵνα ἀπόδειξιν λάβης σαφῆ τῶν πι στευθέντων σοι θησαυρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν ὁ διάβολος, εἰ μή σε ἐν μείζονι γενόμενον εἶδε τιμῇ. Ἐντεῦθεν γοῦν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπανέστη τῷ ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ πολλῆς αὐτὸν εἶδεν ἀπολαύσαντα τῆς ἀξίας. Διὰ τοῦτο παρετάξατο πρὸς τὸν Ἰώβ, ἐπειδὴ στερα νούμενον αὐτὸν καὶ ἀνακηρυττόμενον ἐθεάσατο παρά τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ πῶς οὖν φησιν· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ; Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνιόντα αὐτὸν ἁπλῶς δείχνυσί σοι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ 19 ἀναγό- 88 μενον κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον, αινιττόμενος διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αὐτοὺς ἐπιπηδᾷν χρή, ἀλλ᾽ ἕλκο- μένους εστάναι γενναίως. Καὶ ὅρα ποῦ λαβὼν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς πόλιν καὶ ἐν ἀγορὰν, ἀλλ᾽ εἰς ἔρημον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν διάβολον ἐπισπά- σασθαι ἐβούλετο, οὐ διὰ τῆς πείνης μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τόπου δίδωσιν αὐτῷ λαβήν. Τότε γὰρ μάλιστα ἐπιτίθεται ὁ διάβολος, ὅταν ἴδῃ μεμονωμένους καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας. Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐπέθετο ε, μόνην αὐτὴν ἀπολαβών, καὶ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς οὖσαν εὑρών. Οταν μὲν τε γὰρ μεθ' ἑτέρων ὄντας ἴδῃ καὶ συγκεκροτημένους, οὐχ ὁμοίως θαῤῥεῖ. οὐδὲ ἔπεισι. Διὸ χρὴ μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο μετ᾿ ἀλλήλων ἀγελάζεσθαι συνεχῶς, ὥστε μὴ εὐχει- ρώτους εἶναι τῷ διαβόλῳ. Εὑρὼν τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐρήμῳ ἀβάτῳ (ὅτι γὰρ τοιαύτη ἡ ἔρημος ἦν, ὁ Μάρκος ἐδήλωσεν εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τῶν θηρίων ἦν· ὅρα μεθ' όσης προσέρχεται κακουργίας καὶ πονη- ρίας, καὶ ποῖον παρατηρεῖ καιρόν. Οὐδὲ γὰρ νηστεύ· εντι, ἀλλὰ πεινῶντι προσέρχεται· ἵνα σὺ μάθῃς, ἡλίκον ἡ νηστεία καλὸν, καὶ πῶς ὅπλον ἐστὶ κατὰ τοῦ διαβόλου μέγιστον, καὶ ὅτι μετὰ τὸ λουτρὸν οὐ τρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ τραπέζῃ πληθούσῃ, ἀλλὰ νη- στεία προσέχειν δεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἑνή. στευσεν, οὐκ εἰ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς παιδεύων. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἁμαρτήματα τὰ πρὸ τοῦ λουτροῦ τὸ γαστρὶ δουλεύειν εἰσήγαγεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις νοσοῦντα ὑγιῆ ποιήσας, κελεύοι μὴ [169] ποιεῖν ἐκεῖνα, ἐξ ὧν ἡ νόσος γέγονεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα καὶ " αὐτὸς μετὰ τὸ λουτρόν νηστείαν εἰσήγαγε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρὸς ἐξέβαλε τοῦ παραδείσου, καὶ τὸν κατακλυσμὸν τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγεν. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας ἔγκλημα ἦν, ἀλλ' ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη· ὅπερ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος έλεγε· Πλην τοῦτο τὸ ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν ὑπερηφανία 210 καὶ ἐν 38 πλησμονῇ ἄρτων, καὶ ἐν εὐθηνίαις ἐσπατάλων. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι τὰ μέγιστα εἰργά- σαντο κακά, ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τῆς τρυφῆς ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. β'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς, καὶ οὐ προέρχεται περαιτέρω, ὥστε μή πάλιν τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θαύματος ἀπιστηθῆναι τῆς οἰκονομίας τὴν ἀλήθειαν. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἂν 1 τοῦτο ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας προλαβόντες εἰς του οὗτον ἴσχυσαν ἐξελθεῖν μῆκος, τῇ τοῦ Θεοῦ κρα ταιούμενοι * δυνάμει. Εἰ δὲ περαιτέρω προέβη, πολ λοῖς ἂν καὶ ἐντεῦθεν ἄπιστος έδοξεν εἶναι ἡ τῆς σαρκὸς ἀνάληψις. Νηστεύσας τοίνυν τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας τοσαύτας, Ὕστερον ἐπείνασε λαβὴν αὐτῷ παρέχων εἰς τὸ προσελθείν, ἵνα συμπλα- κεὶς δείξῃ πῶς δεῖ περιγίνεσθαι οι καὶ νικαν. Οὕτω δὴ καὶ ἀθληταὶ ποιοῦσι· τοὺς γὰρ μαθητάς τους ἑαυτῶν διδάσκοντες περιγίνεσθαι καὶ νικᾶν, εκόντες ἐν ταῖς παλαίστραις συμπλέκονται ἑτέροις, ἐν τοῖς τῶν ἀντι- πάλων σώμασι παρέχοντες τούτοις θεωρεῖν καὶ παι δεύεσθαι τῆς νίκης τὸν τρόπον. Ο δὴ καὶ τότε ἐγέ νετο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐβούλετο αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τοῦτο, καὶ τὸ πεινῇν αὐτῷ κατάδηλον ἐποίησε, καὶ προσελθόντα ἐδέξατο, καὶ δεξάμενος, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τοὶς αὐτὸν κατέρραξε ο μετ' εὐκολίας τῆς αὐτῷ προσηκούσης. Αλλ' ἵνα μὴ παρατρέχοντες τὰς νίκας ταύτας, λυμαινώμεθα ὑμῶν τὴν ὠφέλειαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρξάμενοι προσβολῆς ἑκάστην μετὰ ἀκρι βείας ἐξετάσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπείνασε, φησί, Προσ ελθὼν ὁ πειράζων εἶπεν αὐτῷ· Εἰ γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οι λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε φωνῆς ἄνωθεν φερομένης καὶ λεγούσης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἤκουσε δὲ καὶ Ἰωάννου τοσαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτυ ροῦντος, εἶτα εἶδε πεινῶντα· ἐν ἀμηχανίᾳ λοιπόν ἦν, καὶ οὔτε ὅτι ἄνθρωπος ἦν ψιλός πιστεῦσαι ἡδύ- νατο, διὰ τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα· οὐδ' αὖ πάλιν παραδέξασθαι, ὅτι Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βλέπειν αὐτὸν πεινώντα. "Οθεν ἐν ἀμηχανία γενόμενος, αμφι- βόλους ἀφίησι φωνάς. Καὶ ὥσπερ τῷ Ἀδὰμ προσελ θὼν παρὰ τὴν ἀρχὴν, πλάττει τὰ μὴ ὄντα, ἵνα μάθη τὰ ὄντα· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ εἰδὼς σαφῶς τὸ ἀπόῤῥητον τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τίς ποτέ ἐστιν ὁ παρών, ἕτερα ἐπιχειρεῖ πλέκειν δίχτυα, δι' ων ᾤετο εἴσεσθαι τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀπαφές. Καὶ τί φησιν; Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι [170] άρτοι γένωνται. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ πεινάς, ἀλλ', Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ· νομίζων υποκλέπτειν αὐτὸν τοῖς ἐγκωμίοις. Διὸ καὶ τὴν πεῖναν ἐσίγησεν, ἵνα μὴ δόξῃ προφέρειν 28 αὐτῷ τοῦτο καὶ ὀνειδίζειν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τῶν οἰκονομουμένων τὸ μέγεθος, αι σχρὸν αὐτῷ τοῦτο ἐνόμιζεν εἶναι. Διο κολακεύων αὐτὸν ὑπούλως, τῆς ἀξίας μέμνηται μόνης. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τὸν τύφον αὐτοῦ καθαιρῶν, καὶ δεικνύς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον ἂν τὸ συμβάν, οὐδὲ ἀνάξιον τῆς αὐτοῦ σοφίας, ὅπερ κολακεύων αὐτὸν ἐκεῖνος ἀπεσί- γησε, τοῦτο εἰς μέσον αὐτὸς προφέρει καὶ τίθησι, λέγων· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. Οθεν ἄρχεται ἀπὸ " τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀνάγκης. Σὺ δέ μοι σκόπει τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐκείνου τὴν κακουργίαν, καὶ πόθεν ἄρχεται τῶν παλαισμάτων, 16 το μηδέ] καὶ μηδέ D. Ε. F. " ὁ τέως] ἅτε ὡς F. Mor. " τὸ τέταρτον Edd. " αλλά] add. και D. F. F. " καί] καὶ εἰς εἰ μ. ρ. εἰς τὴν ἔρημον Edd. "ἐπετίθετο F. 8 μέν οι. Ε. F. οὐκ] οὐχ ὡς Ερ. ε κα! οιη. Α. Β. 29 ἐν om. C. Ε. F. ἐν ante εὐθηνίαις om. Ε. F. " οὐκ ἂν] οὐδέν Α. " Sic Ε. ο κραταιούμενοι 135. multi.» Montef. Vulgo κρατούμενοι. περιγενέσθαι (bis) C. Ε. F. et pr. D. Α. Β. Ε. vulgo προσφέρειν. οι "Οθεν ἐκεῖνος ἄρχεται ἀπό Ε. Καὶ πόθεν ἄρχεται; ' κατέρρηξε pr. D. 3 προφέρειν] Sie Ila nihil erubuit 81 39 uccessitate ventris incipere. Gc. Clausulam sañe quam molestam prætermisit F.

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 τῶν βαπτιζομένων, εἰ μετὰ τὸ βάπτισμα μείζονας ὑπομείνεις πειρασμούς, μὴ ταράττηται, ὡς παρὰ προσδοκίαν τοῦ πράγματος γινομένου, ἀλλὰ μένῃ γενναίως πάντα φέρων, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν τούτου συμβαίνοντος. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἔλαβες όπλα, οὐχ ἵνα ἀργῇ;, ἀλλ᾽ ἵνα πολεμῇς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιόντας κωλύει τοὺς πειρασμοὺς ὁ Θεός· πρῶτον μὲν ἵνα μάθῃς ὅτι πολλῷ γέγονας ἰσχυρότερος· ἔπειτα ἵνα μένης μετριάζων, μηδὲ ἐν τῷ μεγέθει τῶν δωρεῶν ἐπαρθῇς, τῶν πειρασμῶν συστέλλειν σε δυναμένων· πρὸς τούτοις, ἵνα ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ὁ τέως ἀμφιβάλλων περὶ τῆς σῆς ἀποστάσεως, ἀπὸ τῆς βα- σάνου τῶν πειρασμῶν πληροφορηθῇ, ὅτι τέλεον αὐτὸν ἐγκαταλιπὼν ἀπέστης· τέταρτον, ἵνα ισχυρότερος καὶ σιδήρου παντὸς εὐτονώτερος ταύτῃ κατασκευα σθῇς· πέμπτον, ἵνα ἀπόδειξιν λάβης σαφῆ τῶν πι στευθέντων σοι θησαυρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν ὁ διάβολος, εἰ μή σε ἐν μείζονι γενόμενον εἶδε τιμῇ. Ἐντεῦθεν γοῦν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπανέστη τῷ ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ πολλῆς αὐτὸν εἶδεν ἀπολαύσαντα τῆς ἀξίας. Διὰ τοῦτο παρετάξατο πρὸς τὸν Ἰώβ, ἐπειδὴ στερα νούμενον αὐτὸν καὶ ἀνακηρυττόμενον ἐθεάσατο παρά τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ πῶς οὖν φησιν· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ; Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνιόντα αὐτὸν ἁπλῶς δείχνυσί σοι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ 19 ἀναγό- 88 μενον κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον, αινιττόμενος διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αὐτοὺς ἐπιπηδᾷν χρή, ἀλλ᾽ ἕλκο- μένους εστάναι γενναίως. Καὶ ὅρα ποῦ λαβὼν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς πόλιν καὶ ἐν ἀγορὰν, ἀλλ᾽ εἰς ἔρημον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν διάβολον ἐπισπά- σασθαι ἐβούλετο, οὐ διὰ τῆς πείνης μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τόπου δίδωσιν αὐτῷ λαβήν. Τότε γὰρ μάλιστα ἐπιτίθεται ὁ διάβολος, ὅταν ἴδῃ μεμονωμένους καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας. Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐπέθετο ε, μόνην αὐτὴν ἀπολαβών, καὶ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς οὖσαν εὑρών. Οταν μὲν τε γὰρ μεθ' ἑτέρων ὄντας ἴδῃ καὶ συγκεκροτημένους, οὐχ ὁμοίως θαῤῥεῖ. οὐδὲ ἔπεισι. Διὸ χρὴ μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο μετ᾿ ἀλλήλων ἀγελάζεσθαι συνεχῶς, ὥστε μὴ εὐχει- ρώτους εἶναι τῷ διαβόλῳ. Εὑρὼν τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐρήμῳ ἀβάτῳ (ὅτι γὰρ τοιαύτη ἡ ἔρημος ἦν, ὁ Μάρκος ἐδήλωσεν εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τῶν θηρίων ἦν· ὅρα μεθ' όσης προσέρχεται κακουργίας καὶ πονη- ρίας, καὶ ποῖον παρατηρεῖ καιρόν. Οὐδὲ γὰρ νηστεύ· εντι, ἀλλὰ πεινῶντι προσέρχεται· ἵνα σὺ μάθῃς, ἡλίκον ἡ νηστεία καλὸν, καὶ πῶς ὅπλον ἐστὶ κατὰ τοῦ διαβόλου μέγιστον, καὶ ὅτι μετὰ τὸ λουτρὸν οὐ τρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ τραπέζῃ πληθούσῃ, ἀλλὰ νη- στεία προσέχειν δεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἑνή. στευσεν, οὐκ εἰ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς παιδεύων. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἁμαρτήματα τὰ πρὸ τοῦ λουτροῦ τὸ γαστρὶ δουλεύειν εἰσήγαγεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις νοσοῦντα ὑγιῆ ποιήσας, κελεύοι μὴ [169] ποιεῖν ἐκεῖνα, ἐξ ὧν ἡ νόσος γέγονεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα καὶ " αὐτὸς μετὰ τὸ λουτρόν νηστείαν εἰσήγαγε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρὸς ἐξέβαλε τοῦ παραδείσου, καὶ τὸν κατακλυσμὸν τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγεν. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας ἔγκλημα ἦν, ἀλλ' ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη· ὅπερ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος έλεγε· Πλην τοῦτο τὸ ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν ὑπερηφανία 210 καὶ ἐν 38 πλησμονῇ ἄρτων, καὶ ἐν εὐθηνίαις ἐσπατάλων. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι τὰ μέγιστα εἰργά- σαντο κακά, ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τῆς τρυφῆς ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. β'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς, καὶ οὐ προέρχεται περαιτέρω, ὥστε μή πάλιν τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θαύματος ἀπιστηθῆναι τῆς οἰκονομίας τὴν ἀλήθειαν. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἂν 1 τοῦτο ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας προλαβόντες εἰς του οὗτον ἴσχυσαν ἐξελθεῖν μῆκος, τῇ τοῦ Θεοῦ κρα ταιούμενοι * δυνάμει. Εἰ δὲ περαιτέρω προέβη, πολ λοῖς ἂν καὶ ἐντεῦθεν ἄπιστος έδοξεν εἶναι ἡ τῆς σαρκὸς ἀνάληψις. Νηστεύσας τοίνυν τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας τοσαύτας, Ὕστερον ἐπείνασε λαβὴν αὐτῷ παρέχων εἰς τὸ προσελθείν, ἵνα συμπλα- κεὶς δείξῃ πῶς δεῖ περιγίνεσθαι οι καὶ νικαν. Οὕτω δὴ καὶ ἀθληταὶ ποιοῦσι· τοὺς γὰρ μαθητάς τους ἑαυτῶν διδάσκοντες περιγίνεσθαι καὶ νικᾶν, εκόντες ἐν ταῖς παλαίστραις συμπλέκονται ἑτέροις, ἐν τοῖς τῶν ἀντι- πάλων σώμασι παρέχοντες τούτοις θεωρεῖν καὶ παι δεύεσθαι τῆς νίκης τὸν τρόπον. Ο δὴ καὶ τότε ἐγέ νετο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐβούλετο αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τοῦτο, καὶ τὸ πεινῇν αὐτῷ κατάδηλον ἐποίησε, καὶ προσελθόντα ἐδέξατο, καὶ δεξάμενος, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τοὶς αὐτὸν κατέρραξε ο μετ' εὐκολίας τῆς αὐτῷ προσηκούσης. Αλλ' ἵνα μὴ παρατρέχοντες τὰς νίκας ταύτας, λυμαινώμεθα ὑμῶν τὴν ὠφέλειαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρξάμενοι προσβολῆς ἑκάστην μετὰ ἀκρι βείας ἐξετάσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπείνασε, φησί, Προσ ελθὼν ὁ πειράζων εἶπεν αὐτῷ· Εἰ γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οι λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε φωνῆς ἄνωθεν φερομένης καὶ λεγούσης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἤκουσε δὲ καὶ Ἰωάννου τοσαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτυ ροῦντος, εἶτα εἶδε πεινῶντα· ἐν ἀμηχανίᾳ λοιπόν ἦν, καὶ οὔτε ὅτι ἄνθρωπος ἦν ψιλός πιστεῦσαι ἡδύ- νατο, διὰ τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα· οὐδ' αὖ πάλιν παραδέξασθαι, ὅτι Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βλέπειν αὐτὸν πεινώντα. "Οθεν ἐν ἀμηχανία γενόμενος, αμφι- βόλους ἀφίησι φωνάς. Καὶ ὥσπερ τῷ Ἀδὰμ προσελ θὼν παρὰ τὴν ἀρχὴν, πλάττει τὰ μὴ ὄντα, ἵνα μάθη τὰ ὄντα· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ εἰδὼς σαφῶς τὸ ἀπόῤῥητον τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τίς ποτέ ἐστιν ὁ παρών, ἕτερα ἐπιχειρεῖ πλέκειν δίχτυα, δι' ων ᾤετο εἴσεσθαι τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀπαφές. Καὶ τί φησιν; Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι [170] άρτοι γένωνται. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ πεινάς, ἀλλ', Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ· νομίζων υποκλέπτειν αὐτὸν τοῖς ἐγκωμίοις. Διὸ καὶ τὴν πεῖναν ἐσίγησεν, ἵνα μὴ δόξῃ προφέρειν 28 αὐτῷ τοῦτο καὶ ὀνειδίζειν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τῶν οἰκονομουμένων τὸ μέγεθος, αι σχρὸν αὐτῷ τοῦτο ἐνόμιζεν εἶναι. Διο κολακεύων αὐτὸν ὑπούλως, τῆς ἀξίας μέμνηται μόνης. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τὸν τύφον αὐτοῦ καθαιρῶν, καὶ δεικνύς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον ἂν τὸ συμβάν, οὐδὲ ἀνάξιον τῆς αὐτοῦ σοφίας, ὅπερ κολακεύων αὐτὸν ἐκεῖνος ἀπεσί- γησε, τοῦτο εἰς μέσον αὐτὸς προφέρει καὶ τίθησι, λέγων· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. Οθεν ἄρχεται ἀπὸ " τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀνάγκης. Σὺ δέ μοι σκόπει τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐκείνου τὴν κακουργίαν, καὶ πόθεν ἄρχεται τῶν παλαισμάτων, 16 το μηδέ] καὶ μηδέ D. Ε. F. " ὁ τέως] ἅτε ὡς F. Mor. " τὸ τέταρτον Edd. " αλλά] add. και D. F. F. " καί] καὶ εἰς εἰ μ. ρ. εἰς τὴν ἔρημον Edd. "ἐπετίθετο F. 8 μέν οι. Ε. F. οὐκ] οὐχ ὡς Ερ. ε κα! οιη. Α. Β. 29 ἐν om. C. Ε. F. ἐν ante εὐθηνίαις om. Ε. F. " οὐκ ἂν] οὐδέν Α. " Sic Ε. ο κραταιούμενοι 135. multi.» Montef. Vulgo κρατούμενοι. περιγενέσθαι (bis) C. Ε. F. et pr. D. Α. Β. Ε. vulgo προσφέρειν. οι "Οθεν ἐκεῖνος ἄρχεται ἀπό Ε. Καὶ πόθεν ἄρχεται; ' κατέρρηξε pr. D. 3 προφέρειν] Sie Ila nihil erubuit 81 39 uccessitate ventris incipere. Gc. Clausulam sañe quam molestam prætermisit F.

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 τῶν βαπτιζομένων, εἰ μετὰ τὸ βάπτισμα μείζονας ὑπομείνεις πειρασμούς, μὴ ταράττηται, ὡς παρὰ προσδοκίαν τοῦ πράγματος γινομένου, ἀλλὰ μένῃ γενναίως πάντα φέρων, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν τούτου συμβαίνοντος. Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο ἔλαβες όπλα, οὐχ ἵνα ἀργῇ;, ἀλλ᾽ ἵνα πολεμῇς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐπιόντας κωλύει τοὺς πειρασμοὺς ὁ Θεός· πρῶτον μὲν ἵνα μάθῃς ὅτι πολλῷ γέγονας ἰσχυρότερος· ἔπειτα ἵνα μένης μετριάζων, μηδὲ ἐν τῷ μεγέθει τῶν δωρεῶν ἐπαρθῇς, τῶν πειρασμῶν συστέλλειν σε δυναμένων· πρὸς τούτοις, ἵνα ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, ὁ τέως ἀμφιβάλλων περὶ τῆς σῆς ἀποστάσεως, ἀπὸ τῆς βα- σάνου τῶν πειρασμῶν πληροφορηθῇ, ὅτι τέλεον αὐτὸν ἐγκαταλιπὼν ἀπέστης· τέταρτον, ἵνα ισχυρότερος καὶ σιδήρου παντὸς εὐτονώτερος ταύτῃ κατασκευα σθῇς· πέμπτον, ἵνα ἀπόδειξιν λάβης σαφῆ τῶν πι στευθέντων σοι θησαυρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν ὁ διάβολος, εἰ μή σε ἐν μείζονι γενόμενον εἶδε τιμῇ. Ἐντεῦθεν γοῦν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπανέστη τῷ ᾿Αδάμ, ἐπειδὴ πολλῆς αὐτὸν εἶδεν ἀπολαύσαντα τῆς ἀξίας. Διὰ τοῦτο παρετάξατο πρὸς τὸν Ἰώβ, ἐπειδὴ στερα νούμενον αὐτὸν καὶ ἀνακηρυττόμενον ἐθεάσατο παρά τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Καὶ πῶς οὖν φησιν· Εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ; Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνιόντα αὐτὸν ἁπλῶς δείχνυσί σοι τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ 19 ἀναγό- 88 μενον κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον, αινιττόμενος διὰ τούτων, ὅτι οὐκ αὐτοὺς ἐπιπηδᾷν χρή, ἀλλ᾽ ἕλκο- μένους εστάναι γενναίως. Καὶ ὅρα ποῦ λαβὼν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς πόλιν καὶ ἐν ἀγορὰν, ἀλλ᾽ εἰς ἔρημον. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν διάβολον ἐπισπά- σασθαι ἐβούλετο, οὐ διὰ τῆς πείνης μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τόπου δίδωσιν αὐτῷ λαβήν. Τότε γὰρ μάλιστα ἐπιτίθεται ὁ διάβολος, ὅταν ἴδῃ μεμονωμένους καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας. Οὕτω καὶ τῇ γυναικὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐπέθετο ε, μόνην αὐτὴν ἀπολαβών, καὶ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς οὖσαν εὑρών. Οταν μὲν τε γὰρ μεθ' ἑτέρων ὄντας ἴδῃ καὶ συγκεκροτημένους, οὐχ ὁμοίως θαῤῥεῖ. οὐδὲ ἔπεισι. Διὸ χρὴ μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο μετ᾿ ἀλλήλων ἀγελάζεσθαι συνεχῶς, ὥστε μὴ εὐχει- ρώτους εἶναι τῷ διαβόλῳ. Εὑρὼν τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἐρήμῳ ἀβάτῳ (ὅτι γὰρ τοιαύτη ἡ ἔρημος ἦν, ὁ Μάρκος ἐδήλωσεν εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τῶν θηρίων ἦν· ὅρα μεθ' όσης προσέρχεται κακουργίας καὶ πονη- ρίας, καὶ ποῖον παρατηρεῖ καιρόν. Οὐδὲ γὰρ νηστεύ· εντι, ἀλλὰ πεινῶντι προσέρχεται· ἵνα σὺ μάθῃς, ἡλίκον ἡ νηστεία καλὸν, καὶ πῶς ὅπλον ἐστὶ κατὰ τοῦ διαβόλου μέγιστον, καὶ ὅτι μετὰ τὸ λουτρὸν οὐ τρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ τραπέζῃ πληθούσῃ, ἀλλὰ νη- στεία προσέχειν δεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἑνή. στευσεν, οὐκ εἰ αὐτὸς ταύτης δεόμενος, ἀλλ' ἡμᾶς παιδεύων. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἁμαρτήματα τὰ πρὸ τοῦ λουτροῦ τὸ γαστρὶ δουλεύειν εἰσήγαγεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις νοσοῦντα ὑγιῆ ποιήσας, κελεύοι μὴ [169] ποιεῖν ἐκεῖνα, ἐξ ὧν ἡ νόσος γέγονεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα καὶ " αὐτὸς μετὰ τὸ λουτρόν νηστείαν εἰσήγαγε. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἀδὰμ ἡ ἀκρασία τῆς γαστρὸς ἐξέβαλε τοῦ παραδείσου, καὶ τὸν κατακλυσμὸν τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς αὕτη πεποίηκε, καὶ τοὺς Σοδόμων κεραυνούς αὕτη κατήγαγεν. Εἰ γὰρ καὶ πορνείας ἔγκλημα ἦν, ἀλλ' ὅμως ἑκατέρας τῆς κολάσεως ἡ ῥίζα ἐντεῦθεν ἐφύη· ὅπερ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ αινιττόμενος έλεγε· Πλην τοῦτο τὸ ἀνόμημα Σοδόμων, ὅτι ἐν ὑπερηφανία 210 καὶ ἐν 38 πλησμονῇ ἄρτων, καὶ ἐν εὐθηνίαις ἐσπατάλων. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι τὰ μέγιστα εἰργά- σαντο κακά, ἀπὸ τῆς μέθης καὶ τῆς τρυφῆς ἐπὶ τὴν ἀνομίαν ἐξοκείλαντες. β'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὐτὸς νηστεύει τεσσαράκοντα ἡμέρας, ἡμῖν τὰ φάρμακα τῆς σωτηρίας δεικνύς, καὶ οὐ προέρχεται περαιτέρω, ὥστε μή πάλιν τῇ ὑπερβολῇ τοῦ θαύματος ἀπιστηθῆναι τῆς οἰκονομίας τὴν ἀλήθειαν. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἂν 1 τοῦτο ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας προλαβόντες εἰς του οὗτον ἴσχυσαν ἐξελθεῖν μῆκος, τῇ τοῦ Θεοῦ κρα ταιούμενοι * δυνάμει. Εἰ δὲ περαιτέρω προέβη, πολ λοῖς ἂν καὶ ἐντεῦθεν ἄπιστος έδοξεν εἶναι ἡ τῆς σαρκὸς ἀνάληψις. Νηστεύσας τοίνυν τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας τοσαύτας, Ὕστερον ἐπείνασε λαβὴν αὐτῷ παρέχων εἰς τὸ προσελθείν, ἵνα συμπλα- κεὶς δείξῃ πῶς δεῖ περιγίνεσθαι οι καὶ νικαν. Οὕτω δὴ καὶ ἀθληταὶ ποιοῦσι· τοὺς γὰρ μαθητάς τους ἑαυτῶν διδάσκοντες περιγίνεσθαι καὶ νικᾶν, εκόντες ἐν ταῖς παλαίστραις συμπλέκονται ἑτέροις, ἐν τοῖς τῶν ἀντι- πάλων σώμασι παρέχοντες τούτοις θεωρεῖν καὶ παι δεύεσθαι τῆς νίκης τὸν τρόπον. Ο δὴ καὶ τότε ἐγέ νετο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐβούλετο αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τοῦτο, καὶ τὸ πεινῇν αὐτῷ κατάδηλον ἐποίησε, καὶ προσελθόντα ἐδέξατο, καὶ δεξάμενος, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τοὶς αὐτὸν κατέρραξε ο μετ' εὐκολίας τῆς αὐτῷ προσηκούσης. Αλλ' ἵνα μὴ παρατρέχοντες τὰς νίκας ταύτας, λυμαινώμεθα ὑμῶν τὴν ὠφέλειαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρξάμενοι προσβολῆς ἑκάστην μετὰ ἀκρι βείας ἐξετάσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπείνασε, φησί, Προσ ελθὼν ὁ πειράζων εἶπεν αὐτῷ· Εἰ γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οι λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἐπειδὴ γὰρ ἤκουσε φωνῆς ἄνωθεν φερομένης καὶ λεγούσης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἤκουσε δὲ καὶ Ἰωάννου τοσαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτυ ροῦντος, εἶτα εἶδε πεινῶντα· ἐν ἀμηχανίᾳ λοιπόν ἦν, καὶ οὔτε ὅτι ἄνθρωπος ἦν ψιλός πιστεῦσαι ἡδύ- νατο, διὰ τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα· οὐδ' αὖ πάλιν παραδέξασθαι, ὅτι Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βλέπειν αὐτὸν πεινώντα. "Οθεν ἐν ἀμηχανία γενόμενος, αμφι- βόλους ἀφίησι φωνάς. Καὶ ὥσπερ τῷ Ἀδὰμ προσελ θὼν παρὰ τὴν ἀρχὴν, πλάττει τὰ μὴ ὄντα, ἵνα μάθη τὰ ὄντα· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, οὐκ εἰδὼς σαφῶς τὸ ἀπόῤῥητον τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τίς ποτέ ἐστιν ὁ παρών, ἕτερα ἐπιχειρεῖ πλέκειν δίχτυα, δι' ων ᾤετο εἴσεσθαι τὸ κεκρυμμένον καὶ ἀπαφές. Καὶ τί φησιν; Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι [170] άρτοι γένωνται. Οὐκ εἶπεν, Ἐπειδὴ πεινάς, ἀλλ', Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ· νομίζων υποκλέπτειν αὐτὸν τοῖς ἐγκωμίοις. Διὸ καὶ τὴν πεῖναν ἐσίγησεν, ἵνα μὴ δόξῃ προφέρειν 28 αὐτῷ τοῦτο καὶ ὀνειδίζειν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τῶν οἰκονομουμένων τὸ μέγεθος, αι σχρὸν αὐτῷ τοῦτο ἐνόμιζεν εἶναι. Διο κολακεύων αὐτὸν ὑπούλως, τῆς ἀξίας μέμνηται μόνης. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τὸν τύφον αὐτοῦ καθαιρῶν, καὶ δεικνύς οὐκ αἰσχύνης ἄξιον ἂν τὸ συμβάν, οὐδὲ ἀνάξιον τῆς αὐτοῦ σοφίας, ὅπερ κολακεύων αὐτὸν ἐκεῖνος ἀπεσί- γησε, τοῦτο εἰς μέσον αὐτὸς προφέρει καὶ τίθησι, λέγων· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. Οθεν ἄρχεται ἀπὸ " τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀνάγκης. Σὺ δέ μοι σκόπει τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐκείνου τὴν κακουργίαν, καὶ πόθεν ἄρχεται τῶν παλαισμάτων, 16 το μηδέ] καὶ μηδέ D. Ε. F. " ὁ τέως] ἅτε ὡς F. Mor. " τὸ τέταρτον Edd. " αλλά] add. και D. F. F. " καί] καὶ εἰς εἰ μ. ρ. εἰς τὴν ἔρημον Edd. "ἐπετίθετο F. 8 μέν οι. Ε. F. οὐκ] οὐχ ὡς Ερ. ε κα! οιη. Α. Β. 29 ἐν om. C. Ε. F. ἐν ante εὐθηνίαις om. Ε. F. " οὐκ ἂν] οὐδέν Α. " Sic Ε. ο κραταιούμενοι 135. multi.» Montef. Vulgo κρατούμενοι. περιγενέσθαι (bis) C. Ε. F. et pr. D. Α. Β. Ε. vulgo προσφέρειν. οι "Οθεν ἐκεῖνος ἄρχεται ἀπό Ε. Καὶ πόθεν ἄρχεται; ' κατέρρηξε pr. D. 3 προφέρειν] Sie Ila nihil erubuit 81 39 uccessitate ventris incipere. Gc. Clausulam sañe quam molestam prætermisit F.

211 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. 37 καὶ πῶς τῆς οἰκείας οὐκ ἐπιλανθάνεται τέχνης. Αλ' ὧν γὰρ καὶ τὸν πρῶτον ἐξέβαλεν ἄνθρωπον, καὶ ἑτέ ροις νὰ περιέβαλε κακοῖς, ἀπὸ τούτων καὶ ἐνταῦθα πλέκει τὸν δόλον, τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀκρασίας λέγω. Πολλῶν γοῦν καὶ νῦν ἔστιν ἀκοῦσαν ἀνοήτων, λεγόντων τὰ μυρία διὰ τὴν κοιλίαν κακά. 'Ο δὲ οὐ Χριστὸς δεικνύς, ὅτι τὸν ἐνάρετον οὐδὲ αὕτη δ' ἡ τυραννίς καταναγκάζει τι τῶν μή προσηκόντων πονεῖν, καὶ πεινᾷ, καὶ οὐχ ὑπακούει τῷ ἐπιτάγματι, παιδεύων ἡμᾶς ἐν μηδενὶ πείθεσθαι τῷ διαβόλω. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐντεῦθεν καὶ τῷ Θεῷ προσέκρουσε, καὶ νόμον παρέβη, ἐκ περιουσίας σε διδάσκει, κἂν μὴ παράβασις ἢ τὸ παρ' αὐτοῦ κελευόμενον, μηδὲ οὕτω πείθεσθαι. Καὶ τί λέγω πα- ράβασιν; Κἂν γάρ τι χρήσιμον λέγωσιν οἱ δαίμονες, φησί, μηδὲ οὕτω πρόσεχε το αὐτοῖς. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς δαίμονας ἐπιστόμισεν ἐκείνους, κηρύττοντας αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ πάλιν αὐτὸ τοῦτο βοῶσιν ἐπετίμησε καίτοι τὸ λεγόμενον χρήσιμον ἦν· ἀλλ' ἐκ περιουσίας ἀτιμάζων αὐτούς, καὶ ἀποτειχίζων τὴν καθ' ἡμῶν ἐπιβουλὴν, καὶ σωτήρια δόγματα κηρύττοντας ήλαυνεν, ἐμφράττων αὐτῶν τὰ στόματα, καὶ σιγάν κελεύων. Και το διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα τοῖς λεγομένοις επένευσεν 40. ἀλλὰ τί φησιν "; Οὐκ ἐπ' άρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· ὅτι Δύναται ὁ θεὸς καὶ ῥήματι θρέψαι τὸν πεινώντα, ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς φέρων αὐτῷ μαρτυρίαν Γραφῆς, καὶ παιδεύων, καν λιμώττωμεν, κἂν ὁτιοῦν πάσχωμεν, μηδέποτε ἀφίστασθαι τοῦ Δεσπότου. γ. Εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι καὶ μὴν ἐπιδείξασθαι ἐχρῆν, ἐροίμην ἂν αὐτόν· Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί ; Οὐδὲ γὰρ ἵνα πιστεύσῃ, ταῦτα ἔλεγεν ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ ἵνα, ὡς ᾤετο, εἰς ἀπιστίαν ἐλέγξῃ. Ἐπεὶ καὶ τοὺς πρώτους οὕτως ἀπάτησε καὶ ἤλεγξεν, οὐ σφόδρα πιστεύοντας τῷ Θεῷ. Εναντία γὰρ ὧν εἶπεν ὁ Θεός, ἐκεῖνος ὑπο- σχόμενος, καὶ κεναῖς αὐτοὺς φυσήσας ἐλπίσι, καὶ εἰς ἀπιστίαν ἐμβαλών, οὕτω καὶ ὧν εἶχον ἀγαθῶν ἐξ- έβαλεν. 'Αλλ' ὁ Χριστὸς δείκνυσιν ἑαυτὸν, μήτε τούτῳ [171] τότε, μήτε ὕστερον τοῖς τὰ αὐτοῦ φρονοῦσιν Ἰουδαίας σημεῖα αἰτοῦσιν ἐπινεύσας “, πανταχού παιδεύων ἡμᾶς, καν δυνώμεθά τι ποιεῖν, μηδὲν πράττειν εἰκῇ καὶ μάτην, μηδὲ ἀνάγκης ἐπικειμένης πείθεσθαι τῷ διαβόλων. Τί οὖν ὁ μικρὸς οὗτος; Ηττηθεὶς καὶ πεῖται ἐν μὴ δυνηθεὶς τὸ κελευόμενον παρῆσαι, καὶ ταῦτα πείνης επικειμένης τοσαύτης, ἐφ' ἑτερον πρόεισι, λέγων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, Βάλε σεαυτόν κάτω γέγραπται γάρ "Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελείται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χει- ρῶν ἀροῦσί σε. Τί δήποτε καθ' ἑκάστην πεῖραν τοῦτο προστίθησιν, Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ὑπερ ἐπὶ τῶν προτέρων ἐποίησε, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Ωσπερ γὰρ τότε διέβαλε τὸν Θεόν, λέγων, ὅτι ᾗ ἂν ἡμέρα φάγητε, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ· διὰ τούτων δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι ἠπάτηνται καὶ παρελο τίσθησαν, καὶ οὐδέν εἰσιν εὐηργετημένοι· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ τοῦτο αινίττεται λέγων, ὅτι Εἰκη σε ἐκάλεσεν Υιόν, καὶ ἠπάτησε τῇ δωρεῇ· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτό ἐστι, παράσχου ἡμῖν ἀπόδειξιν τοῦ τῆς δυνά μεως εἶναι ἐκείνης. Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπὸ Γραφῶν αὐτῷ διελέχθη, καὶ αὐτὸς τοῦ προφήτου παράγει μαρτυρίαν. " Πῶς οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἠγανάκτησεν, οὐ παρ ωξύνθη, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς ἐπιεικείας πάλιν ἀπὸ τῶν Γραφῶν αὐτῷ διαλέγεται λέγων· Οὐκ ἐκπειρά- σεις Κύριον τὸν Θεόν σου· παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι τοῦ διαβόλου οὐ διὰ σημείων, ἀλλὰ δι' ἀνεξικακίας καὶ μακροθυμίας περιγίνεσθαι χρή, και μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν καὶ φιλοτιμίαν ἁπλῶς. Σκόπει δὲ αυτοῦ τὰ ἀνόητον καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας αὐτῆς, ἧς παρήγαγεν. Αἱ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ Κυρίου παρεν εχθείσαι μαρτυρία: σφόδρα αρμοδίως ἀμφότεκαι & Eckl. 38 312 εἰρηνται· οἱ δὲ παρ᾽ ἐκείνον ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, και οὐδὲ τοῖς προκειμένοις τὸ προσῆκον ἀντεπήγετο. Οὐ γὰρ δὴ τὸ γεγράφθαι, Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῖ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, παραινεῖ διπτεῖν ἑαυτὸν καὶ κρημνίζειν· ἄλλως δὲ οὐδὲ περὶ τοῦ Κυρίου του το εἰρημένον ἐστίν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τέως οὐκ ἤλεγξε, καίτοι γε καὶ ὑβριστικῶς αὐτοῦ χρησαμένου τῷ λέ γῳ, καὶ σφόδρα εναντίως. Οὐδεὶς γὰρ παρὰ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ταῦτα αἰτεῖ, ἀλλὰ διαβόλου καὶ δαιμόνων τὸ βάλλειν ἑαυτὴν 48 κάτω τοῦ Θεοῦ δὲ, καὶ τοὺς και μένους ἀνιστάν. Εἰ γὰρ δύναμιν ἐπιδείξασθαι ἔδει. οὐχ ἑαυτὸν ῥιπτοῦντα εἰκῆ καὶ κρημνίζοντα, ἀλλ' ἑτέρους σώζοντα. Τὸ δὲ ἑαυτοὺς διπτεῖν εἰς φάραγγας καὶ κρημνούς, τῆς ἐκείνου φάλαγγός ἐστιν. Οὕτω γοῦν δ' ε' παρ' αὐτοῖς πλάνος ποιεί πανταχοῦ. 'Αλλ' ὁ Χριστὸς, καὶ τούτων εἰρημένων, οὐδέπω ἑαυτὸν ἐκκαλύπτει, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος τέως αὐτῷ διαλέγε ται. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται. ἄνθρωπος, καὶ τὸ, Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, οὐ σφόδρα ἑαυτὸν ἐκκαλύπτοντος ἦν, ἀλλ' ἕνα τῶν πολλῶν δεικνύντος. Μὴ θαυμάσης δὲ, εἰ τῷ Χριστῷ διαλεγόμενος περιτρέπεται πολλάκις. Καθά περ [172] γὰρ οἱ πυκτεύοντες, ὅταν καιρίας δέξωνται πληγὰς, αἵματι περιῤῥεόμενοι πολλῷ καὶ σκοτούμενοι περιφέρονται· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῆς προτέρας καὶ δευτέρας πληγής σκοτωθείς, ἁπλῶς τὰ ἐπιόντα φθέγγεται· καὶ πρόεισιν ἐπὶ τὴν 48 τρίτην προσβολήν. Καὶ ἀναγαγὼν αὐτὸν εἰς ὄρος ὑψηλὸν, δείκνυσιν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας, καί φησι· Πάντα σου ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Τότε λέγει αὐτῷ· Ὕπαγε ἐπίσω μου, Σατανά γέγρα πται γάρ Κύριον τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Ἐπειδὴ γὰρ λοιπὸν εἰς τὸν Πατέρα ἡμάρτανε, τὰ ἐκείνου πάντα αὐτοῦ λέγων εἶναι, καὶ θεὸν ἐσπούδαζεν ἑαυτὸν ἀποφῆναι, ὡς δημιουργὸν τοῦ παντὸς, τότε επετίμησε καὶ οὐδὲ τότε μετά σφοδρότητος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς· "Υπαγε " Σατανά ὅπερ καὶ πρόσταγμα μᾶλλον ἦν, ἢ ἐπιτίμησις. Ομοῦ τε γὰρ εἶπεν αὐτῷ. Ὕπαγε, καὶ δραπετεῦσαι αὐτὸν ἐποίησεν· οὔτε οἱ γὰρ ἑτέρους πειρασμούς προσήγαγε. δ. Καὶ πῶς ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι πάντα συνετέλεσε πειρασμόν; Ἐμοὶ δοκεῖ τὰ κεφάλαια τῶν πειρασμῶν εἰπὼν, πάντα εἰρηκέναι, ὡς καὶ τῶν ἄλλων ἐν τού τοις περιειλημμένων. Τὰ γὰρ μυρία συνέχοντα κακά, ταῦτά ἐστι· τὸ γαστρὶ δουλεύειν, τὰ πρὸς κενοδοξίαν τι ποιεῖν, τὸ μανίᾳ χρημάτων ὑπεύθυνον εἶναι. Ὅπερ οὖν καὶ ἡ μικρὸς οὗτος συνιδών, τὸ πάντων ἰσχυρότε ρον ὕστερον τέθεικε, τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν ἄνωθεν μὲν καὶ ἐξ ἀρχῆς ὠδίνων ἐλθεῖν ἐπὶ τοῦτο, ἔσχατον δὲ τοῦτο τηρῶν, ὡς τῶν ἄλλων δυνατώτερον ὅν. Καὶ γὰρ οὗτος αὐτοῦ τῆς πάλης ὁ νόμος, τὰ δοῦ κοῦντα σε μᾶλλον ὑποσκελίζειν, ταῦτα ἔσχατα προσ ἄγειν 18. "Οπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ ἐποίησε. Διὸ δὴ καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ τῶν δοκούντων εἶναι εὐτελεστέρων καὶ ἀσθενεστέρων ἀρξάμενος, ἐπὶ τὸ ἰσχυρότερον πρόεισι. Πῶς οὖν τούτου περιγενέσθαι οι δεῖ; οὕτως ὡς ὁ Χριστὸς ἐπαίδευσεν, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγοντας. καὶ μήτε ἐν λιμῷ ταπεινοῦσθαι, πιστεύοντας τῷ δυναμένῳ καὶ διὰ λόγου τρέφειν, μήτε ἐν οἷς ἂν λαμβάνωμεν ἀγαθοῖς πειράζειν τὸν δεδωκότα, ἀλλ' ἀρκεῖσθαι τῇ ἄνωθεν δόξῃ, τῆς ἀνθρωπίνης οὐδένα ποιουμένους λόγον, καὶ πανταχοῦ τῆς χρείας τὸ πε ριττόν ἀτιμάζειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως υποπίπτειν τῷ διαβόλῳ ποιεῖ, ὡς τὸ τοῦ πλείονος ἐφίεσθαι, καὶ πλεονεξίας ἐρᾷν. Καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῶν νῦν γινο μένων σε ἔστιν ἰδεῖν. Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ λέγον τες Ταῦτά σοι πάντα δώσομεν, ἐὰν πεσὼν προσκυ νήσῃς· ἄνθρωποι μὲν ὄντες τὴν φύσιν, όργανα δὲ ἐκείνου γενόμενοι ἐν. Ἐπεὶ καὶ τότε οὐ δι᾽ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἑτέρων αὐτῷ προσῄει. Ὅπερ καὶ 38 18 Sic Edd. ἑτέρους μυρίους F. ceteri ἑτέρους μυρίοις. Certe ἑτέρους invenerunt Interpp. " Ο δε Α 17 αύτη] Sic Α. Β. vulgo αὐτή. προσέχειν F. 3 xal om. A. B. C. 40 ἐπινεύει Α. Β. C. κι ἀλλὰ τί φησιν;] Sic Ge. Arm. ἀλλ' ἡρέμα καὶ ἐλέγχει λέγων Α. Β. C. * ἐπινεύοντα Edil. 48 και πεῖται γάρ Mor. Ben. Hæc prave distinguuntur in Εdd. τι προτέρων] προπατόρων Β. ex corr. rec. in majo ribus austris Geo ἀμφότεραι οπι. Α. Β. C. Ge. habet Arm. Το ἑαυτούς Α. Β. * δ] καὶ ὁ Ε. παρ' αὐτοῖς om. A. B. C. Ex Verss. nihil definiri potest. 68 τήν om. Α. Β. C. Κυρίῳ τῷ Θεῷ Α. Β. 4 Mosqq. to ύπαγε] add. ὀπίσω μου Α. Β. κι αυτες οὐδέ Β. F. Μox προσῆγε Α. C. D. δοκοῦνται δυνάμενα Α. Β. τα έσχατα προσάγειν] προσάγει ἔσχατα 1. ἔσχατον προσάγει Ε. * περιγίνεσθαι Α. Β. σε γενομένων Edd. " οι γενόμενοι Β. F. 40 " PATRCL. GR. LVII. Digitized by Googl

211 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. 37 καὶ πῶς τῆς οἰκείας οὐκ ἐπιλανθάνεται τέχνης. Αλ' ὧν γὰρ καὶ τὸν πρῶτον ἐξέβαλεν ἄνθρωπον, καὶ ἑτέ ροις νὰ περιέβαλε κακοῖς, ἀπὸ τούτων καὶ ἐνταῦθα πλέκει τὸν δόλον, τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀκρασίας λέγω. Πολλῶν γοῦν καὶ νῦν ἔστιν ἀκοῦσαν ἀνοήτων, λεγόντων τὰ μυρία διὰ τὴν κοιλίαν κακά. 'Ο δὲ οὐ Χριστὸς δεικνύς, ὅτι τὸν ἐνάρετον οὐδὲ αὕτη δ' ἡ τυραννίς καταναγκάζει τι τῶν μή προσηκόντων πονεῖν, καὶ πεινᾷ, καὶ οὐχ ὑπακούει τῷ ἐπιτάγματι, παιδεύων ἡμᾶς ἐν μηδενὶ πείθεσθαι τῷ διαβόλω. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐντεῦθεν καὶ τῷ Θεῷ προσέκρουσε, καὶ νόμον παρέβη, ἐκ περιουσίας σε διδάσκει, κἂν μὴ παράβασις ἢ τὸ παρ' αὐτοῦ κελευόμενον, μηδὲ οὕτω πείθεσθαι. Καὶ τί λέγω πα- ράβασιν; Κἂν γάρ τι χρήσιμον λέγωσιν οἱ δαίμονες, φησί, μηδὲ οὕτω πρόσεχε το αὐτοῖς. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς δαίμονας ἐπιστόμισεν ἐκείνους, κηρύττοντας αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ πάλιν αὐτὸ τοῦτο βοῶσιν ἐπετίμησε καίτοι τὸ λεγόμενον χρήσιμον ἦν· ἀλλ' ἐκ περιουσίας ἀτιμάζων αὐτούς, καὶ ἀποτειχίζων τὴν καθ' ἡμῶν ἐπιβουλὴν, καὶ σωτήρια δόγματα κηρύττοντας ήλαυνεν, ἐμφράττων αὐτῶν τὰ στόματα, καὶ σιγάν κελεύων. Και το διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα τοῖς λεγομένοις επένευσεν 40. ἀλλὰ τί φησιν "; Οὐκ ἐπ' άρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· ὅτι Δύναται ὁ θεὸς καὶ ῥήματι θρέψαι τὸν πεινώντα, ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς φέρων αὐτῷ μαρτυρίαν Γραφῆς, καὶ παιδεύων, καν λιμώττωμεν, κἂν ὁτιοῦν πάσχωμεν, μηδέποτε ἀφίστασθαι τοῦ Δεσπότου. γ. Εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι καὶ μὴν ἐπιδείξασθαι ἐχρῆν, ἐροίμην ἂν αὐτόν· Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί ; Οὐδὲ γὰρ ἵνα πιστεύσῃ, ταῦτα ἔλεγεν ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ ἵνα, ὡς ᾤετο, εἰς ἀπιστίαν ἐλέγξῃ. Ἐπεὶ καὶ τοὺς πρώτους οὕτως ἀπάτησε καὶ ἤλεγξεν, οὐ σφόδρα πιστεύοντας τῷ Θεῷ. Εναντία γὰρ ὧν εἶπεν ὁ Θεός, ἐκεῖνος ὑπο- σχόμενος, καὶ κεναῖς αὐτοὺς φυσήσας ἐλπίσι, καὶ εἰς ἀπιστίαν ἐμβαλών, οὕτω καὶ ὧν εἶχον ἀγαθῶν ἐξ- έβαλεν. 'Αλλ' ὁ Χριστὸς δείκνυσιν ἑαυτὸν, μήτε τούτῳ [171] τότε, μήτε ὕστερον τοῖς τὰ αὐτοῦ φρονοῦσιν Ἰουδαίας σημεῖα αἰτοῦσιν ἐπινεύσας “, πανταχού παιδεύων ἡμᾶς, καν δυνώμεθά τι ποιεῖν, μηδὲν πράττειν εἰκῇ καὶ μάτην, μηδὲ ἀνάγκης ἐπικειμένης πείθεσθαι τῷ διαβόλων. Τί οὖν ὁ μικρὸς οὗτος; Ηττηθεὶς καὶ πεῖται ἐν μὴ δυνηθεὶς τὸ κελευόμενον παρῆσαι, καὶ ταῦτα πείνης επικειμένης τοσαύτης, ἐφ' ἑτερον πρόεισι, λέγων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, Βάλε σεαυτόν κάτω γέγραπται γάρ "Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελείται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χει- ρῶν ἀροῦσί σε. Τί δήποτε καθ' ἑκάστην πεῖραν τοῦτο προστίθησιν, Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ὑπερ ἐπὶ τῶν προτέρων ἐποίησε, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Ωσπερ γὰρ τότε διέβαλε τὸν Θεόν, λέγων, ὅτι ᾗ ἂν ἡμέρα φάγητε, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ· διὰ τούτων δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι ἠπάτηνται καὶ παρελο τίσθησαν, καὶ οὐδέν εἰσιν εὐηργετημένοι· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ τοῦτο αινίττεται λέγων, ὅτι Εἰκη σε ἐκάλεσεν Υιόν, καὶ ἠπάτησε τῇ δωρεῇ· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτό ἐστι, παράσχου ἡμῖν ἀπόδειξιν τοῦ τῆς δυνά μεως εἶναι ἐκείνης. Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπὸ Γραφῶν αὐτῷ διελέχθη, καὶ αὐτὸς τοῦ προφήτου παράγει μαρτυρίαν. " Πῶς οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἠγανάκτησεν, οὐ παρ ωξύνθη, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς ἐπιεικείας πάλιν ἀπὸ τῶν Γραφῶν αὐτῷ διαλέγεται λέγων· Οὐκ ἐκπειρά- σεις Κύριον τὸν Θεόν σου· παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι τοῦ διαβόλου οὐ διὰ σημείων, ἀλλὰ δι' ἀνεξικακίας καὶ μακροθυμίας περιγίνεσθαι χρή, και μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν καὶ φιλοτιμίαν ἁπλῶς. Σκόπει δὲ αυτοῦ τὰ ἀνόητον καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας αὐτῆς, ἧς παρήγαγεν. Αἱ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ Κυρίου παρεν εχθείσαι μαρτυρία: σφόδρα αρμοδίως ἀμφότεκαι & Eckl. 38 312 εἰρηνται· οἱ δὲ παρ᾽ ἐκείνον ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, και οὐδὲ τοῖς προκειμένοις τὸ προσῆκον ἀντεπήγετο. Οὐ γὰρ δὴ τὸ γεγράφθαι, Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῖ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, παραινεῖ διπτεῖν ἑαυτὸν καὶ κρημνίζειν· ἄλλως δὲ οὐδὲ περὶ τοῦ Κυρίου του το εἰρημένον ἐστίν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τέως οὐκ ἤλεγξε, καίτοι γε καὶ ὑβριστικῶς αὐτοῦ χρησαμένου τῷ λέ γῳ, καὶ σφόδρα εναντίως. Οὐδεὶς γὰρ παρὰ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ταῦτα αἰτεῖ, ἀλλὰ διαβόλου καὶ δαιμόνων τὸ βάλλειν ἑαυτὴν 48 κάτω τοῦ Θεοῦ δὲ, καὶ τοὺς και μένους ἀνιστάν. Εἰ γὰρ δύναμιν ἐπιδείξασθαι ἔδει. οὐχ ἑαυτὸν ῥιπτοῦντα εἰκῆ καὶ κρημνίζοντα, ἀλλ' ἑτέρους σώζοντα. Τὸ δὲ ἑαυτοὺς διπτεῖν εἰς φάραγγας καὶ κρημνούς, τῆς ἐκείνου φάλαγγός ἐστιν. Οὕτω γοῦν δ' ε' παρ' αὐτοῖς πλάνος ποιεί πανταχοῦ. 'Αλλ' ὁ Χριστὸς, καὶ τούτων εἰρημένων, οὐδέπω ἑαυτὸν ἐκκαλύπτει, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος τέως αὐτῷ διαλέγε ται. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται. ἄνθρωπος, καὶ τὸ, Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, οὐ σφόδρα ἑαυτὸν ἐκκαλύπτοντος ἦν, ἀλλ' ἕνα τῶν πολλῶν δεικνύντος. Μὴ θαυμάσης δὲ, εἰ τῷ Χριστῷ διαλεγόμενος περιτρέπεται πολλάκις. Καθά περ [172] γὰρ οἱ πυκτεύοντες, ὅταν καιρίας δέξωνται πληγὰς, αἵματι περιῤῥεόμενοι πολλῷ καὶ σκοτούμενοι περιφέρονται· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῆς προτέρας καὶ δευτέρας πληγής σκοτωθείς, ἁπλῶς τὰ ἐπιόντα φθέγγεται· καὶ πρόεισιν ἐπὶ τὴν 48 τρίτην προσβολήν. Καὶ ἀναγαγὼν αὐτὸν εἰς ὄρος ὑψηλὸν, δείκνυσιν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας, καί φησι· Πάντα σου ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Τότε λέγει αὐτῷ· Ὕπαγε ἐπίσω μου, Σατανά γέγρα πται γάρ Κύριον τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Ἐπειδὴ γὰρ λοιπὸν εἰς τὸν Πατέρα ἡμάρτανε, τὰ ἐκείνου πάντα αὐτοῦ λέγων εἶναι, καὶ θεὸν ἐσπούδαζεν ἑαυτὸν ἀποφῆναι, ὡς δημιουργὸν τοῦ παντὸς, τότε επετίμησε καὶ οὐδὲ τότε μετά σφοδρότητος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς· "Υπαγε " Σατανά ὅπερ καὶ πρόσταγμα μᾶλλον ἦν, ἢ ἐπιτίμησις. Ομοῦ τε γὰρ εἶπεν αὐτῷ. Ὕπαγε, καὶ δραπετεῦσαι αὐτὸν ἐποίησεν· οὔτε οἱ γὰρ ἑτέρους πειρασμούς προσήγαγε. δ. Καὶ πῶς ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι πάντα συνετέλεσε πειρασμόν; Ἐμοὶ δοκεῖ τὰ κεφάλαια τῶν πειρασμῶν εἰπὼν, πάντα εἰρηκέναι, ὡς καὶ τῶν ἄλλων ἐν τού τοις περιειλημμένων. Τὰ γὰρ μυρία συνέχοντα κακά, ταῦτά ἐστι· τὸ γαστρὶ δουλεύειν, τὰ πρὸς κενοδοξίαν τι ποιεῖν, τὸ μανίᾳ χρημάτων ὑπεύθυνον εἶναι. Ὅπερ οὖν καὶ ἡ μικρὸς οὗτος συνιδών, τὸ πάντων ἰσχυρότε ρον ὕστερον τέθεικε, τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν ἄνωθεν μὲν καὶ ἐξ ἀρχῆς ὠδίνων ἐλθεῖν ἐπὶ τοῦτο, ἔσχατον δὲ τοῦτο τηρῶν, ὡς τῶν ἄλλων δυνατώτερον ὅν. Καὶ γὰρ οὗτος αὐτοῦ τῆς πάλης ὁ νόμος, τὰ δοῦ κοῦντα σε μᾶλλον ὑποσκελίζειν, ταῦτα ἔσχατα προσ ἄγειν 18. "Οπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ ἐποίησε. Διὸ δὴ καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ τῶν δοκούντων εἶναι εὐτελεστέρων καὶ ἀσθενεστέρων ἀρξάμενος, ἐπὶ τὸ ἰσχυρότερον πρόεισι. Πῶς οὖν τούτου περιγενέσθαι οι δεῖ; οὕτως ὡς ὁ Χριστὸς ἐπαίδευσεν, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγοντας. καὶ μήτε ἐν λιμῷ ταπεινοῦσθαι, πιστεύοντας τῷ δυναμένῳ καὶ διὰ λόγου τρέφειν, μήτε ἐν οἷς ἂν λαμβάνωμεν ἀγαθοῖς πειράζειν τὸν δεδωκότα, ἀλλ' ἀρκεῖσθαι τῇ ἄνωθεν δόξῃ, τῆς ἀνθρωπίνης οὐδένα ποιουμένους λόγον, καὶ πανταχοῦ τῆς χρείας τὸ πε ριττόν ἀτιμάζειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως υποπίπτειν τῷ διαβόλῳ ποιεῖ, ὡς τὸ τοῦ πλείονος ἐφίεσθαι, καὶ πλεονεξίας ἐρᾷν. Καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῶν νῦν γινο μένων σε ἔστιν ἰδεῖν. Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ λέγον τες Ταῦτά σοι πάντα δώσομεν, ἐὰν πεσὼν προσκυ νήσῃς· ἄνθρωποι μὲν ὄντες τὴν φύσιν, όργανα δὲ ἐκείνου γενόμενοι ἐν. Ἐπεὶ καὶ τότε οὐ δι᾽ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἑτέρων αὐτῷ προσῄει. Ὅπερ καὶ 38 18 Sic Edd. ἑτέρους μυρίους F. ceteri ἑτέρους μυρίοις. Certe ἑτέρους invenerunt Interpp. " Ο δε Α 17 αύτη] Sic Α. Β. vulgo αὐτή. προσέχειν F. 3 xal om. A. B. C. 40 ἐπινεύει Α. Β. C. κι ἀλλὰ τί φησιν;] Sic Ge. Arm. ἀλλ' ἡρέμα καὶ ἐλέγχει λέγων Α. Β. C. * ἐπινεύοντα Edil. 48 και πεῖται γάρ Mor. Ben. Hæc prave distinguuntur in Εdd. τι προτέρων] προπατόρων Β. ex corr. rec. in majo ribus austris Geo ἀμφότεραι οπι. Α. Β. C. Ge. habet Arm. Το ἑαυτούς Α. Β. * δ] καὶ ὁ Ε. παρ' αὐτοῖς om. A. B. C. Ex Verss. nihil definiri potest. 68 τήν om. Α. Β. C. Κυρίῳ τῷ Θεῷ Α. Β. 4 Mosqq. to ύπαγε] add. ὀπίσω μου Α. Β. κι αυτες οὐδέ Β. F. Μox προσῆγε Α. C. D. δοκοῦνται δυνάμενα Α. Β. τα έσχατα προσάγειν] προσάγει ἔσχατα 1. ἔσχατον προσάγει Ε. * περιγίνεσθαι Α. Β. σε γενομένων Edd. " οι γενόμενοι Β. F. 40 " PATRCL. GR. LVII. Digitized by Googl

211 IN MATTHÆUM HOMIL. XIII. 37 καὶ πῶς τῆς οἰκείας οὐκ ἐπιλανθάνεται τέχνης. Αλ' ὧν γὰρ καὶ τὸν πρῶτον ἐξέβαλεν ἄνθρωπον, καὶ ἑτέ ροις νὰ περιέβαλε κακοῖς, ἀπὸ τούτων καὶ ἐνταῦθα πλέκει τὸν δόλον, τῆς κατὰ τὴν γαστέρα ἀκρασίας λέγω. Πολλῶν γοῦν καὶ νῦν ἔστιν ἀκοῦσαν ἀνοήτων, λεγόντων τὰ μυρία διὰ τὴν κοιλίαν κακά. 'Ο δὲ οὐ Χριστὸς δεικνύς, ὅτι τὸν ἐνάρετον οὐδὲ αὕτη δ' ἡ τυραννίς καταναγκάζει τι τῶν μή προσηκόντων πονεῖν, καὶ πεινᾷ, καὶ οὐχ ὑπακούει τῷ ἐπιτάγματι, παιδεύων ἡμᾶς ἐν μηδενὶ πείθεσθαι τῷ διαβόλω. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐντεῦθεν καὶ τῷ Θεῷ προσέκρουσε, καὶ νόμον παρέβη, ἐκ περιουσίας σε διδάσκει, κἂν μὴ παράβασις ἢ τὸ παρ' αὐτοῦ κελευόμενον, μηδὲ οὕτω πείθεσθαι. Καὶ τί λέγω πα- ράβασιν; Κἂν γάρ τι χρήσιμον λέγωσιν οἱ δαίμονες, φησί, μηδὲ οὕτω πρόσεχε το αὐτοῖς. Οὕτω γοῦν καὶ τοὺς δαίμονας ἐπιστόμισεν ἐκείνους, κηρύττοντας αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ πάλιν αὐτὸ τοῦτο βοῶσιν ἐπετίμησε καίτοι τὸ λεγόμενον χρήσιμον ἦν· ἀλλ' ἐκ περιουσίας ἀτιμάζων αὐτούς, καὶ ἀποτειχίζων τὴν καθ' ἡμῶν ἐπιβουλὴν, καὶ σωτήρια δόγματα κηρύττοντας ήλαυνεν, ἐμφράττων αὐτῶν τὰ στόματα, καὶ σιγάν κελεύων. Και το διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐνταῦθα τοῖς λεγομένοις επένευσεν 40. ἀλλὰ τί φησιν "; Οὐκ ἐπ' άρτῳ μόνω ζήσεται ἄνθρωπος. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· ὅτι Δύναται ὁ θεὸς καὶ ῥήματι θρέψαι τὸν πεινώντα, ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς φέρων αὐτῷ μαρτυρίαν Γραφῆς, καὶ παιδεύων, καν λιμώττωμεν, κἂν ὁτιοῦν πάσχωμεν, μηδέποτε ἀφίστασθαι τοῦ Δεσπότου. γ. Εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι καὶ μὴν ἐπιδείξασθαι ἐχρῆν, ἐροίμην ἂν αὐτόν· Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί ; Οὐδὲ γὰρ ἵνα πιστεύσῃ, ταῦτα ἔλεγεν ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ ἵνα, ὡς ᾤετο, εἰς ἀπιστίαν ἐλέγξῃ. Ἐπεὶ καὶ τοὺς πρώτους οὕτως ἀπάτησε καὶ ἤλεγξεν, οὐ σφόδρα πιστεύοντας τῷ Θεῷ. Εναντία γὰρ ὧν εἶπεν ὁ Θεός, ἐκεῖνος ὑπο- σχόμενος, καὶ κεναῖς αὐτοὺς φυσήσας ἐλπίσι, καὶ εἰς ἀπιστίαν ἐμβαλών, οὕτω καὶ ὧν εἶχον ἀγαθῶν ἐξ- έβαλεν. 'Αλλ' ὁ Χριστὸς δείκνυσιν ἑαυτὸν, μήτε τούτῳ [171] τότε, μήτε ὕστερον τοῖς τὰ αὐτοῦ φρονοῦσιν Ἰουδαίας σημεῖα αἰτοῦσιν ἐπινεύσας “, πανταχού παιδεύων ἡμᾶς, καν δυνώμεθά τι ποιεῖν, μηδὲν πράττειν εἰκῇ καὶ μάτην, μηδὲ ἀνάγκης ἐπικειμένης πείθεσθαι τῷ διαβόλων. Τί οὖν ὁ μικρὸς οὗτος; Ηττηθεὶς καὶ πεῖται ἐν μὴ δυνηθεὶς τὸ κελευόμενον παρῆσαι, καὶ ταῦτα πείνης επικειμένης τοσαύτης, ἐφ' ἑτερον πρόεισι, λέγων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, Βάλε σεαυτόν κάτω γέγραπται γάρ "Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελείται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χει- ρῶν ἀροῦσί σε. Τί δήποτε καθ' ἑκάστην πεῖραν τοῦτο προστίθησιν, Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ὑπερ ἐπὶ τῶν προτέρων ἐποίησε, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Ωσπερ γὰρ τότε διέβαλε τὸν Θεόν, λέγων, ὅτι ᾗ ἂν ἡμέρα φάγητε, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ· διὰ τούτων δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι ἠπάτηνται καὶ παρελο τίσθησαν, καὶ οὐδέν εἰσιν εὐηργετημένοι· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ τοῦτο αινίττεται λέγων, ὅτι Εἰκη σε ἐκάλεσεν Υιόν, καὶ ἠπάτησε τῇ δωρεῇ· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτό ἐστι, παράσχου ἡμῖν ἀπόδειξιν τοῦ τῆς δυνά μεως εἶναι ἐκείνης. Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπὸ Γραφῶν αὐτῷ διελέχθη, καὶ αὐτὸς τοῦ προφήτου παράγει μαρτυρίαν. " Πῶς οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἠγανάκτησεν, οὐ παρ ωξύνθη, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς ἐπιεικείας πάλιν ἀπὸ τῶν Γραφῶν αὐτῷ διαλέγεται λέγων· Οὐκ ἐκπειρά- σεις Κύριον τὸν Θεόν σου· παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι τοῦ διαβόλου οὐ διὰ σημείων, ἀλλὰ δι' ἀνεξικακίας καὶ μακροθυμίας περιγίνεσθαι χρή, και μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν καὶ φιλοτιμίαν ἁπλῶς. Σκόπει δὲ αυτοῦ τὰ ἀνόητον καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας αὐτῆς, ἧς παρήγαγεν. Αἱ μὲν γὰρ παρὰ τοῦ Κυρίου παρεν εχθείσαι μαρτυρία: σφόδρα αρμοδίως ἀμφότεκαι & Eckl. 38 312 εἰρηνται· οἱ δὲ παρ᾽ ἐκείνον ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, και οὐδὲ τοῖς προκειμένοις τὸ προσῆκον ἀντεπήγετο. Οὐ γὰρ δὴ τὸ γεγράφθαι, Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῖ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, παραινεῖ διπτεῖν ἑαυτὸν καὶ κρημνίζειν· ἄλλως δὲ οὐδὲ περὶ τοῦ Κυρίου του το εἰρημένον ἐστίν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τέως οὐκ ἤλεγξε, καίτοι γε καὶ ὑβριστικῶς αὐτοῦ χρησαμένου τῷ λέ γῳ, καὶ σφόδρα εναντίως. Οὐδεὶς γὰρ παρὰ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ταῦτα αἰτεῖ, ἀλλὰ διαβόλου καὶ δαιμόνων τὸ βάλλειν ἑαυτὴν 48 κάτω τοῦ Θεοῦ δὲ, καὶ τοὺς και μένους ἀνιστάν. Εἰ γὰρ δύναμιν ἐπιδείξασθαι ἔδει. οὐχ ἑαυτὸν ῥιπτοῦντα εἰκῆ καὶ κρημνίζοντα, ἀλλ' ἑτέρους σώζοντα. Τὸ δὲ ἑαυτοὺς διπτεῖν εἰς φάραγγας καὶ κρημνούς, τῆς ἐκείνου φάλαγγός ἐστιν. Οὕτω γοῦν δ' ε' παρ' αὐτοῖς πλάνος ποιεί πανταχοῦ. 'Αλλ' ὁ Χριστὸς, καὶ τούτων εἰρημένων, οὐδέπω ἑαυτὸν ἐκκαλύπτει, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος τέως αὐτῷ διαλέγε ται. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται. ἄνθρωπος, καὶ τὸ, Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, οὐ σφόδρα ἑαυτὸν ἐκκαλύπτοντος ἦν, ἀλλ' ἕνα τῶν πολλῶν δεικνύντος. Μὴ θαυμάσης δὲ, εἰ τῷ Χριστῷ διαλεγόμενος περιτρέπεται πολλάκις. Καθά περ [172] γὰρ οἱ πυκτεύοντες, ὅταν καιρίας δέξωνται πληγὰς, αἵματι περιῤῥεόμενοι πολλῷ καὶ σκοτούμενοι περιφέρονται· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῆς προτέρας καὶ δευτέρας πληγής σκοτωθείς, ἁπλῶς τὰ ἐπιόντα φθέγγεται· καὶ πρόεισιν ἐπὶ τὴν 48 τρίτην προσβολήν. Καὶ ἀναγαγὼν αὐτὸν εἰς ὄρος ὑψηλὸν, δείκνυσιν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας, καί φησι· Πάντα σου ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Τότε λέγει αὐτῷ· Ὕπαγε ἐπίσω μου, Σατανά γέγρα πται γάρ Κύριον τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Ἐπειδὴ γὰρ λοιπὸν εἰς τὸν Πατέρα ἡμάρτανε, τὰ ἐκείνου πάντα αὐτοῦ λέγων εἶναι, καὶ θεὸν ἐσπούδαζεν ἑαυτὸν ἀποφῆναι, ὡς δημιουργὸν τοῦ παντὸς, τότε επετίμησε καὶ οὐδὲ τότε μετά σφοδρότητος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς· "Υπαγε " Σατανά ὅπερ καὶ πρόσταγμα μᾶλλον ἦν, ἢ ἐπιτίμησις. Ομοῦ τε γὰρ εἶπεν αὐτῷ. Ὕπαγε, καὶ δραπετεῦσαι αὐτὸν ἐποίησεν· οὔτε οἱ γὰρ ἑτέρους πειρασμούς προσήγαγε. δ. Καὶ πῶς ὁ Λουκᾶς φησιν, ὅτι πάντα συνετέλεσε πειρασμόν; Ἐμοὶ δοκεῖ τὰ κεφάλαια τῶν πειρασμῶν εἰπὼν, πάντα εἰρηκέναι, ὡς καὶ τῶν ἄλλων ἐν τού τοις περιειλημμένων. Τὰ γὰρ μυρία συνέχοντα κακά, ταῦτά ἐστι· τὸ γαστρὶ δουλεύειν, τὰ πρὸς κενοδοξίαν τι ποιεῖν, τὸ μανίᾳ χρημάτων ὑπεύθυνον εἶναι. Ὅπερ οὖν καὶ ἡ μικρὸς οὗτος συνιδών, τὸ πάντων ἰσχυρότε ρον ὕστερον τέθεικε, τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν ἄνωθεν μὲν καὶ ἐξ ἀρχῆς ὠδίνων ἐλθεῖν ἐπὶ τοῦτο, ἔσχατον δὲ τοῦτο τηρῶν, ὡς τῶν ἄλλων δυνατώτερον ὅν. Καὶ γὰρ οὗτος αὐτοῦ τῆς πάλης ὁ νόμος, τὰ δοῦ κοῦντα σε μᾶλλον ὑποσκελίζειν, ταῦτα ἔσχατα προσ ἄγειν 18. "Οπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ ἐποίησε. Διὸ δὴ καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ τῶν δοκούντων εἶναι εὐτελεστέρων καὶ ἀσθενεστέρων ἀρξάμενος, ἐπὶ τὸ ἰσχυρότερον πρόεισι. Πῶς οὖν τούτου περιγενέσθαι οι δεῖ; οὕτως ὡς ὁ Χριστὸς ἐπαίδευσεν, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγοντας. καὶ μήτε ἐν λιμῷ ταπεινοῦσθαι, πιστεύοντας τῷ δυναμένῳ καὶ διὰ λόγου τρέφειν, μήτε ἐν οἷς ἂν λαμβάνωμεν ἀγαθοῖς πειράζειν τὸν δεδωκότα, ἀλλ' ἀρκεῖσθαι τῇ ἄνωθεν δόξῃ, τῆς ἀνθρωπίνης οὐδένα ποιουμένους λόγον, καὶ πανταχοῦ τῆς χρείας τὸ πε ριττόν ἀτιμάζειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως υποπίπτειν τῷ διαβόλῳ ποιεῖ, ὡς τὸ τοῦ πλείονος ἐφίεσθαι, καὶ πλεονεξίας ἐρᾷν. Καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῶν νῦν γινο μένων σε ἔστιν ἰδεῖν. Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ λέγον τες Ταῦτά σοι πάντα δώσομεν, ἐὰν πεσὼν προσκυ νήσῃς· ἄνθρωποι μὲν ὄντες τὴν φύσιν, όργανα δὲ ἐκείνου γενόμενοι ἐν. Ἐπεὶ καὶ τότε οὐ δι᾽ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἑτέρων αὐτῷ προσῄει. Ὅπερ καὶ 38 18 Sic Edd. ἑτέρους μυρίους F. ceteri ἑτέρους μυρίοις. Certe ἑτέρους invenerunt Interpp. " Ο δε Α 17 αύτη] Sic Α. Β. vulgo αὐτή. προσέχειν F. 3 xal om. A. B. C. 40 ἐπινεύει Α. Β. C. κι ἀλλὰ τί φησιν;] Sic Ge. Arm. ἀλλ' ἡρέμα καὶ ἐλέγχει λέγων Α. Β. C. * ἐπινεύοντα Edil. 48 και πεῖται γάρ Mor. Ben. Hæc prave distinguuntur in Εdd. τι προτέρων] προπατόρων Β. ex corr. rec. in majo ribus austris Geo ἀμφότεραι οπι. Α. Β. C. Ge. habet Arm. Το ἑαυτούς Α. Β. * δ] καὶ ὁ Ε. παρ' αὐτοῖς om. A. B. C. Ex Verss. nihil definiri potest. 68 τήν om. Α. Β. C. Κυρίῳ τῷ Θεῷ Α. Β. 4 Mosqq. to ύπαγε] add. ὀπίσω μου Α. Β. κι αυτες οὐδέ Β. F. Μox προσῆγε Α. C. D. δοκοῦνται δυνάμενα Α. Β. τα έσχατα προσάγειν] προσάγει ἔσχατα 1. ἔσχατον προσάγει Ε. * περιγίνεσθαι Α. Β. σε γενομένων Edd. " οι γενόμενοι Β. F. 40 " PATRCL. GR. LVII. Digitized by Googl

213 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 61 211 πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος· τὴν δὲ ἀγάπην τὴν πρὸς εἶν Θεὸν οὐ [174] μόνον ἀφελεῖν οὐκ ηδυνήθη, ἀλλὰ καὶ δυνατωτέραν ἐν ἐποίησε, καὶ πάντων αὐτὸν γυμνώσας. πλείοσιν ἐποίησε κομἂν ἀγαθοῖς· διὸ καὶ ἐν ἀμηχανές ἦν. Ὅσῳ γὰρ πλείους ἐπήγαγε το πληγάς, τοσούτι τότε δυνατώτερον ἑώρα γινόμενον. Διὰ δὴ πάντα ἐπελθὼν καὶ διακωδωνίσας, ἐπειδὴ πλέον οὐδὲν ἡνει, ἐπὶ τὸ παλαιὸν ὅπλον ἕδραμε, τὴν γυναῖκα, με προσωπεῖον ὑποδύεται κηδεμονίας, καὶ τὰς συμφορές ἐκτραγῳδεῖ τὰς ἐκείνου σφόδρα ἐλεεινῶς, καὶ πρω ποιεῖται ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐκείνου κακῶν τὴν κλε θρίαν ἐκείνην εἰσάγειν τι συμβουλήν. Αλλ' οὐδὲ οντις ἐκράτησε· καὶ γὰρ συνεῖδεν αὐτοῦ τὸ δέλεαρ ὁ θαυμα στὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως α ἐξ ἐκείνου φθεγγομένην γυναῖκα ἐπεστόμισεν. 71 ὁ Λουκᾶς δηλῶν ἔλεγεν, ὅτι ἕως καιροῦ ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ· δηλῶν ὅτι μετὰ ταῦτα διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων αὐτῷ προσῄει. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελοι προσ- ἦλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Ηνίκα γὰρ τὰ τῆς προσβολῆς ἐγίνετο, οὐκ εἴασεν αὐτοὺς φαίνεσθαι, ὥστε μὴ ταύτῃ σοβῆσαι τὴν ἄγραν· ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἐν ἅπασιν ἤλεγξε, καὶ δραπετεῦσαι παρεσκεύασε 1, τότε φαίνονται ἐκεῖνοι · ἵνα καὶ [173] σὺ μάθης, ὅτι καὶ σὲ μετὰ τὰς κατ' ἐκεῖνον σα νίκας ἄγγελοι δέξον ται, κροτοῦντες καὶ δορυφοροῦντες ἐν ἅπασιν. Οὕτω γοῦν καὶ τὸν Λάζαρον μετὰ τὴν κάμινον τῆς πτωχείας καὶ τοῦ λιμοῦ καὶ τῆς στενοχωρίας ἁπάσης, ἄγγελοι λαβόντες ἀπῆλθον. "Οπερ γὰρ ἔφθην εἰπὼν πολλὰ ὁ Χριστὸς ἐπιδείκνυται νῦν, ὧν καὶ ἡμεῖς ἀπολαύειν μέλλομεν 80. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα πάντα διὰ σὲ γέγονε. ζήλωσον καὶ μίμησαι την νίκην. Κἂν προσέλθῃ σοί ε'. "Ο δὴ καὶ ἡμᾶς χρὴ ποιεῖν· κἂν ἀδελφὸν, κ τις τῶν τοῦ δαίμονος ἐκείνου θεραπευτῶν, καὶ τὰ φίλον γνήσιον, κἂν γυναῖκα, κἂν ἐντιναοῦν τῶν ἐκείνου φρονούντων, ὀνειδίζων καὶ λέγων· Εἰ θαυ ἀναγκαιοτάτων ἡμῖν ὑποδὺς, φθέγγηταί τε τῶν να μαστὸς εἶ καὶ μέγας, μεταστησον τὸ ὄρος· μή ταρα προσηκόντων, μὴ ἀπὸ τοῦ προσώπου τοῦ ταῦτα λ χθῇς, μηδὲ θορυβηθῇς· ἀλλὰ το μετὰ ἐπιεικείας γοντος δέχεσθαι τὴν συμβουλήν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς συμ ἀπόκριναι, καὶ εἰπὲ ὅπερ οι τοῦ Δεσπότου σου ήκουσας βουλῆς τῆς ὀλεθρίας τὸν ταῦτα λέγονται ἀποστρέ λέγοντος· Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου. φεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ νῦν πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖ, καὶ Κἂν ἐκεῖνος δόξαν καὶ δυναστείαν προβαλλόμενος, συμπαθείας προβάλλεται προσωπεῖον· καὶ δοκεῖ μὲν καὶ χρημάτων πλῆθος ἄπειρον, κελεύῃ σε προσκυνεῖν, εἶναι εὔνους, τὰ δὲ ὀλέθρια και δηλητηρίων χαλε στῆθι πάλιν γενναίως. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ Δε πώτερα ενίησι βήματα. Τὸ μὲν γὰρ ἐπὶ βλάβη σπότου πάντων ἡμῶν τοῦτο πεποίηκεν ὁ διάβολος κολακεύειν, ἐκείνου· τὸ δὲ ἐπὶ τῷ συμφέροντα π μόνον, ἀλλὰ καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐφ' ἑκάστου δεύειν, Θεοῦ. Μὴ δὴ παραλογιζώμεθα, μηδὲ ἐκ παντός τῶν ἐκείνου δούλων ταύτας προσάγει τὰς μηχανάς· τρόπου τὸν ἄνετον ἐπιζητῶμεν βίον. Ον γὰρ ἐγαπά οὐκ ἐν ὄρεσι μόνον καὶ σε ἐν ἐρημίαις, οὐδὲ δι' ἑαυ Κύριος, παιδεύει, φησίν. Ὥστε όταν ευημερία, τοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν ἀγοραῖς, καὶ ἐν ἀπολαύωμεν ἐν πονηρία ζῶντες, τότε μάλιστα αγ δικαστηρίοις, καὶ διὰ τῶν συγγενῶν ἡμῖν ἀνθρώπων. μεν. 'Αεὶ μὲν γὰρ ἁμαρτάνοντας δεδοικέναι χρή μέ Τί οὖν δεῖ ποιεῖν; Απιστεῖν αὐτῷ καθόλου, καὶ τὰς στα δὲ, ὅταν μηδὲν πάσχομεν δεινόν. Ὅταν μὲν μέρ ἀκοὰς ἀποφράττειν, καὶ κολακεύοντα μισεῖν, καὶ ὅταν κατὰ μέρος ἀπαιτῇ τὰς τιμωρίας ὁ Θεός, κούρην ξαν μείζονα ἐπαγγέλληται, τότε μειζόνως ἀποστρέφεσθαι. ποιεῖ τ8 τὴν ὑπὲρ τούτων ἔκτισιν· ὅταν δὲ ἐφ' ἑκέσει Ἐπεὶ καὶ τὴν Εὔαν, ὅτε μάλιστα ἐπῆρε ταῖς σι τῶν πλημμελουμένων μακροθυμῇ, εἰς μεγάλην τμή; ἐλπίσι, τότε κατέβαλε, καὶ τὰ μέγιστα εἰργάσατο τοῖς τοιούτοις ἐπιμένοντας ταμιεύεται δίκην. Εἰ γὰρ κακά. Καὶ γὰρ ἐχθρός ἐστιν ἄσπονδος, καὶ πόλεμον τοῖς κατορθοῦσιν τὸ ἀναγκαῖον ἡ θλίψις, πολλῷ μᾶλλον ἀκήρυκτον ἀνεδέξατο σε πρὸς ἡμᾶς. Καὶ οὐχ οὕτως τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Ορα γοῦν πόσης μακροθυμίας ἡμεῖς σπουδάζομεν ὑπὲρ τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας, ὡς ἀπολαύσας ὁ Φαραώ, ἐσχάτην ὑπὲρ πάντων τὸ ὕστερον ἐκεῖνος ὑπὲρ τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας. Αποστρα ἔδωκε δίκην· πόσα ὁ Ναβουχοδονόσορ πλημμελήσας, φῶμεν τοίνυν αὐτὸν, μὴ ῥήματι μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τὸ πᾶν ἐξέτισε· καὶ ὁ πλούσιος, ἐπε! ἔργοις· μὴ σε διανοίᾳ, ἀλλὰ καὶ πράξεσι· καὶ μηδὲν μηδὲν ἔπαθεν ἐνταῦθα δεινὸν, δι' αὐτὸ τοῦτο μάλιστε ποιῶμεν τῶν ἐκείνῳ δοκούντων· οὕτω γὰρ πάντα γέγονεν ἄθλιος, ὅτι τρυφήσας ἐν τῷ παρόντι βίου, ποιήσομεν τὰ τῷ Θεῷ δοκοῦντα. Καὶ γὰρ καὶ ἐπαγ- ἀπῆλθεν ἐκεῖ πάντων τούτων δώσων δίκην, Ενθα οὐδὲ γέλλεται πολλὰ, οὐχ ἵνα δῷ, ἀλλ᾽ ἵνα λάβῃ. Επαγγέλ- παραμυθίαν ἦν εὑρεῖν τοῦ κακοῦ. Ἀλλ' ὅμως εἰπι μεται ἐξ ἁρπαγῆς, ἵνα ἀφέληται βασιλείαν καὶ δι τινες οὕτω ψυχροὶ καὶ ἀνόητοι, ὡς τὰ ἐνταῦθα ἐπ καιοσύνην· καὶ τίθησιν ὥσπερ τινὰς παγίδας καὶ ζητεῖν ἀπὶ μόνον, καὶ τὰ καταγέλαστα ἐκεῖνα λέγειν θήρατρα θησαυροὺς ἐν τῇ γῇ, ἵνα καὶ τούτων καὶ ῥήματα· ᾿Απολαύσω τῶν παρόντων τέως πάντων, και τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀποστερήσῃ θησαυρῶν· καὶ βού τότε σκέψομαι περὶ τῶν ἀδήλων· χαρίσομαι εξ λεται ἐνταῦθα πλουτεῖν, ἵνα μὴ πλουτήσωμεν ἐκεῖ. γαστρί, δουλεύσω ταῖς ἡδοναῖς, παραχρήσομαι τῷ το Κἂν μὴ δυνηθῇ διὰ πλούτου τῆς ἐκεῖ λήξεως ἡμᾶς παρόντι βίῳ· δίδου μοι τὴν σήμερον, καὶ λάμβανε τὴν ἐκβαλεῖν, ἑτέραν ἔρχεται τὴν διὰ τῆς πενίας ὁδόν ο αὔριον. Ὁ ὑπερβολὴ ἀνοίας! Καὶ τί τράγων καὶ το ὅπερ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν, ὅτι χοίρων οἱ ταῦτα λέγοντες διαφέρουσιν ; Εἰ γὰρ [175] οὐδὲν αὐτὸν ὁ πλοῦτος ἠδίκησε, διὰ τῆς πενίας πλέκει τοὺς ἐπὶ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον χρεμετίζοντας οὐκ τὰ δίκτυα, ἐκεῖθεν αὐτοῦ περιέσεσθαι προσδοκῶν· ἀφίησιν ὁ προφήτης ἀνθρώπους νομίζεσθαι, τίς ἡμῖν οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Ὁ γὰρ πλοῦτον δυνη- ἐγκαλέσει τούτους τράγους καὶ χοίρους καὶ ἔνων θεὶς ἐνεγκεῖν σωφρόνως, πολλῷ μᾶλλον πενίαν οἴσει ἀνοητοτέρους εἶναι νομίζουσιν ”, οἱ τὰ τῶν ὁρωμένων γενναίως· καὶ ὁ παρόντων οὐκ ἐπιθυμῶν χρημάτων, φανερώτερα ταῦτα ἄδηλα εἶναι νομίζουσιν : Εἰ γὰρ οὐδὲ ἀπόντα σε ζητήσει· ὥσπερ οὖν οὐδὲ ὁ μακάριος μηδενὶ τῶν ἄλλων πιστεύεις, παράστηθι δαίμοσι τότε ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς πενίας λαμπρότερος ἐγίνετο μαστιζομένοις, τοῖς ἐπὶ τῇ τὸ βλάξῃ τῇ ἡμετέρα τάλιν. Τὰ μὲν γὰρ χρήματα ἴσχυσεν ἀφελέσθαι ὁ ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ πράττειν μεμελετηκόσιν. Οὐ 87 παρεσκεύαζε Edd. p. p. και σύ om. A. Euth. 58 ἐκείνων Α. Ε. ἐκείνου Β. Εp. Ge. vid. adnot. * ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι οὐ δεῖ προσώποις ἀποβλέπειν ἐν ταῖς συμβουλαῖς, ἀλλὰ τοὺς λόγους τῶν πρὸς ἡμᾶς λαλούντων δοκιμάζειν· καὶ περὶ ἀναστάσεως, καὶ βασιλείας, καὶ κολάσεως. Α. 6 ἀλλὰ ] add. και Δ. Ε. το αλλά 1. σ' ὅπερ ὅ Γ. ὥσπερ Ελα σε κελεύει Β. D. F. κελεύσῃ Ε. 68 καί] οὐδέ F. ἀλλὰ καί C. Deinde verbis code (καὶ οὐδέ (.) δι' ἑαυτοῦ hanc sedem assignant C. F. Mor. Ge. Arm. In cæteris codd. locus sic legitur : οὐκ ἐν ὄρεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἐρημίαις, καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν ἀγοραῖς, καὶ ἐν δικαστηρίοις, καὶ οὐδὲ δι' εαυτού, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν σ. ή. ά. Paulo aliter Sav. Ben. οὐκ ἐν ὄρεσι μόνον καὶ ἐν ἐρημίαις, ἀλλὰ καὶ ἐν πόλεσι κ. τ. ταῖς ἐν ταῖς Α. Β. αν ἐδέξατο Γ. σε ἀλλὰ καὶ ἔργοις μή] και omnissis ceteris) Λ. Β. 67 ἡμᾶς ani. A. σε ἀπόντων F. ζητήσειεν Edd. " δυνατωτάτην Ε. σφοδροτέραν Α. Β. C. τὰ ἐπῆγε Α. Β. C. Τι εἰσάγων jidem. 7 ποιεῖται Εdd. 15 κατωρθωκόσιν Edd. πάντων] τούτων D. F. ὕστερ εpov om. A. το τῷ] καὶ τῶν Edd. 1. εἶναι νομίζοντας D. F. p. p. φανότερα Ε. ' τῇ om. F. και ante λέγειν om. Α. Β. 61 ἐν * καί] * Α. Β. F. " 70 TO 74

213 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 61 211 πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος· τὴν δὲ ἀγάπην τὴν πρὸς εἶν Θεὸν οὐ [174] μόνον ἀφελεῖν οὐκ ηδυνήθη, ἀλλὰ καὶ δυνατωτέραν ἐν ἐποίησε, καὶ πάντων αὐτὸν γυμνώσας. πλείοσιν ἐποίησε κομἂν ἀγαθοῖς· διὸ καὶ ἐν ἀμηχανές ἦν. Ὅσῳ γὰρ πλείους ἐπήγαγε το πληγάς, τοσούτι τότε δυνατώτερον ἑώρα γινόμενον. Διὰ δὴ πάντα ἐπελθὼν καὶ διακωδωνίσας, ἐπειδὴ πλέον οὐδὲν ἡνει, ἐπὶ τὸ παλαιὸν ὅπλον ἕδραμε, τὴν γυναῖκα, με προσωπεῖον ὑποδύεται κηδεμονίας, καὶ τὰς συμφορές ἐκτραγῳδεῖ τὰς ἐκείνου σφόδρα ἐλεεινῶς, καὶ πρω ποιεῖται ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐκείνου κακῶν τὴν κλε θρίαν ἐκείνην εἰσάγειν τι συμβουλήν. Αλλ' οὐδὲ οντις ἐκράτησε· καὶ γὰρ συνεῖδεν αὐτοῦ τὸ δέλεαρ ὁ θαυμα στὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως α ἐξ ἐκείνου φθεγγομένην γυναῖκα ἐπεστόμισεν. 71 ὁ Λουκᾶς δηλῶν ἔλεγεν, ὅτι ἕως καιροῦ ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ· δηλῶν ὅτι μετὰ ταῦτα διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων αὐτῷ προσῄει. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελοι προσ- ἦλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Ηνίκα γὰρ τὰ τῆς προσβολῆς ἐγίνετο, οὐκ εἴασεν αὐτοὺς φαίνεσθαι, ὥστε μὴ ταύτῃ σοβῆσαι τὴν ἄγραν· ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἐν ἅπασιν ἤλεγξε, καὶ δραπετεῦσαι παρεσκεύασε 1, τότε φαίνονται ἐκεῖνοι · ἵνα καὶ [173] σὺ μάθης, ὅτι καὶ σὲ μετὰ τὰς κατ' ἐκεῖνον σα νίκας ἄγγελοι δέξον ται, κροτοῦντες καὶ δορυφοροῦντες ἐν ἅπασιν. Οὕτω γοῦν καὶ τὸν Λάζαρον μετὰ τὴν κάμινον τῆς πτωχείας καὶ τοῦ λιμοῦ καὶ τῆς στενοχωρίας ἁπάσης, ἄγγελοι λαβόντες ἀπῆλθον. "Οπερ γὰρ ἔφθην εἰπὼν πολλὰ ὁ Χριστὸς ἐπιδείκνυται νῦν, ὧν καὶ ἡμεῖς ἀπολαύειν μέλλομεν 80. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα πάντα διὰ σὲ γέγονε. ζήλωσον καὶ μίμησαι την νίκην. Κἂν προσέλθῃ σοί ε'. "Ο δὴ καὶ ἡμᾶς χρὴ ποιεῖν· κἂν ἀδελφὸν, κ τις τῶν τοῦ δαίμονος ἐκείνου θεραπευτῶν, καὶ τὰ φίλον γνήσιον, κἂν γυναῖκα, κἂν ἐντιναοῦν τῶν ἐκείνου φρονούντων, ὀνειδίζων καὶ λέγων· Εἰ θαυ ἀναγκαιοτάτων ἡμῖν ὑποδὺς, φθέγγηταί τε τῶν να μαστὸς εἶ καὶ μέγας, μεταστησον τὸ ὄρος· μή ταρα προσηκόντων, μὴ ἀπὸ τοῦ προσώπου τοῦ ταῦτα λ χθῇς, μηδὲ θορυβηθῇς· ἀλλὰ το μετὰ ἐπιεικείας γοντος δέχεσθαι τὴν συμβουλήν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς συμ ἀπόκριναι, καὶ εἰπὲ ὅπερ οι τοῦ Δεσπότου σου ήκουσας βουλῆς τῆς ὀλεθρίας τὸν ταῦτα λέγονται ἀποστρέ λέγοντος· Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου. φεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ νῦν πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖ, καὶ Κἂν ἐκεῖνος δόξαν καὶ δυναστείαν προβαλλόμενος, συμπαθείας προβάλλεται προσωπεῖον· καὶ δοκεῖ μὲν καὶ χρημάτων πλῆθος ἄπειρον, κελεύῃ σε προσκυνεῖν, εἶναι εὔνους, τὰ δὲ ὀλέθρια και δηλητηρίων χαλε στῆθι πάλιν γενναίως. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ Δε πώτερα ενίησι βήματα. Τὸ μὲν γὰρ ἐπὶ βλάβη σπότου πάντων ἡμῶν τοῦτο πεποίηκεν ὁ διάβολος κολακεύειν, ἐκείνου· τὸ δὲ ἐπὶ τῷ συμφέροντα π μόνον, ἀλλὰ καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐφ' ἑκάστου δεύειν, Θεοῦ. Μὴ δὴ παραλογιζώμεθα, μηδὲ ἐκ παντός τῶν ἐκείνου δούλων ταύτας προσάγει τὰς μηχανάς· τρόπου τὸν ἄνετον ἐπιζητῶμεν βίον. Ον γὰρ ἐγαπά οὐκ ἐν ὄρεσι μόνον καὶ σε ἐν ἐρημίαις, οὐδὲ δι' ἑαυ Κύριος, παιδεύει, φησίν. Ὥστε όταν ευημερία, τοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν ἀγοραῖς, καὶ ἐν ἀπολαύωμεν ἐν πονηρία ζῶντες, τότε μάλιστα αγ δικαστηρίοις, καὶ διὰ τῶν συγγενῶν ἡμῖν ἀνθρώπων. μεν. 'Αεὶ μὲν γὰρ ἁμαρτάνοντας δεδοικέναι χρή μέ Τί οὖν δεῖ ποιεῖν; Απιστεῖν αὐτῷ καθόλου, καὶ τὰς στα δὲ, ὅταν μηδὲν πάσχομεν δεινόν. Ὅταν μὲν μέρ ἀκοὰς ἀποφράττειν, καὶ κολακεύοντα μισεῖν, καὶ ὅταν κατὰ μέρος ἀπαιτῇ τὰς τιμωρίας ὁ Θεός, κούρην ξαν μείζονα ἐπαγγέλληται, τότε μειζόνως ἀποστρέφεσθαι. ποιεῖ τ8 τὴν ὑπὲρ τούτων ἔκτισιν· ὅταν δὲ ἐφ' ἑκέσει Ἐπεὶ καὶ τὴν Εὔαν, ὅτε μάλιστα ἐπῆρε ταῖς σι τῶν πλημμελουμένων μακροθυμῇ, εἰς μεγάλην τμή; ἐλπίσι, τότε κατέβαλε, καὶ τὰ μέγιστα εἰργάσατο τοῖς τοιούτοις ἐπιμένοντας ταμιεύεται δίκην. Εἰ γὰρ κακά. Καὶ γὰρ ἐχθρός ἐστιν ἄσπονδος, καὶ πόλεμον τοῖς κατορθοῦσιν τὸ ἀναγκαῖον ἡ θλίψις, πολλῷ μᾶλλον ἀκήρυκτον ἀνεδέξατο σε πρὸς ἡμᾶς. Καὶ οὐχ οὕτως τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Ορα γοῦν πόσης μακροθυμίας ἡμεῖς σπουδάζομεν ὑπὲρ τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας, ὡς ἀπολαύσας ὁ Φαραώ, ἐσχάτην ὑπὲρ πάντων τὸ ὕστερον ἐκεῖνος ὑπὲρ τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας. Αποστρα ἔδωκε δίκην· πόσα ὁ Ναβουχοδονόσορ πλημμελήσας, φῶμεν τοίνυν αὐτὸν, μὴ ῥήματι μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τὸ πᾶν ἐξέτισε· καὶ ὁ πλούσιος, ἐπε! ἔργοις· μὴ σε διανοίᾳ, ἀλλὰ καὶ πράξεσι· καὶ μηδὲν μηδὲν ἔπαθεν ἐνταῦθα δεινὸν, δι' αὐτὸ τοῦτο μάλιστε ποιῶμεν τῶν ἐκείνῳ δοκούντων· οὕτω γὰρ πάντα γέγονεν ἄθλιος, ὅτι τρυφήσας ἐν τῷ παρόντι βίου, ποιήσομεν τὰ τῷ Θεῷ δοκοῦντα. Καὶ γὰρ καὶ ἐπαγ- ἀπῆλθεν ἐκεῖ πάντων τούτων δώσων δίκην, Ενθα οὐδὲ γέλλεται πολλὰ, οὐχ ἵνα δῷ, ἀλλ᾽ ἵνα λάβῃ. Επαγγέλ- παραμυθίαν ἦν εὑρεῖν τοῦ κακοῦ. Ἀλλ' ὅμως εἰπι μεται ἐξ ἁρπαγῆς, ἵνα ἀφέληται βασιλείαν καὶ δι τινες οὕτω ψυχροὶ καὶ ἀνόητοι, ὡς τὰ ἐνταῦθα ἐπ καιοσύνην· καὶ τίθησιν ὥσπερ τινὰς παγίδας καὶ ζητεῖν ἀπὶ μόνον, καὶ τὰ καταγέλαστα ἐκεῖνα λέγειν θήρατρα θησαυροὺς ἐν τῇ γῇ, ἵνα καὶ τούτων καὶ ῥήματα· ᾿Απολαύσω τῶν παρόντων τέως πάντων, και τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀποστερήσῃ θησαυρῶν· καὶ βού τότε σκέψομαι περὶ τῶν ἀδήλων· χαρίσομαι εξ λεται ἐνταῦθα πλουτεῖν, ἵνα μὴ πλουτήσωμεν ἐκεῖ. γαστρί, δουλεύσω ταῖς ἡδοναῖς, παραχρήσομαι τῷ το Κἂν μὴ δυνηθῇ διὰ πλούτου τῆς ἐκεῖ λήξεως ἡμᾶς παρόντι βίῳ· δίδου μοι τὴν σήμερον, καὶ λάμβανε τὴν ἐκβαλεῖν, ἑτέραν ἔρχεται τὴν διὰ τῆς πενίας ὁδόν ο αὔριον. Ὁ ὑπερβολὴ ἀνοίας! Καὶ τί τράγων καὶ το ὅπερ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν, ὅτι χοίρων οἱ ταῦτα λέγοντες διαφέρουσιν ; Εἰ γὰρ [175] οὐδὲν αὐτὸν ὁ πλοῦτος ἠδίκησε, διὰ τῆς πενίας πλέκει τοὺς ἐπὶ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον χρεμετίζοντας οὐκ τὰ δίκτυα, ἐκεῖθεν αὐτοῦ περιέσεσθαι προσδοκῶν· ἀφίησιν ὁ προφήτης ἀνθρώπους νομίζεσθαι, τίς ἡμῖν οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Ὁ γὰρ πλοῦτον δυνη- ἐγκαλέσει τούτους τράγους καὶ χοίρους καὶ ἔνων θεὶς ἐνεγκεῖν σωφρόνως, πολλῷ μᾶλλον πενίαν οἴσει ἀνοητοτέρους εἶναι νομίζουσιν ”, οἱ τὰ τῶν ὁρωμένων γενναίως· καὶ ὁ παρόντων οὐκ ἐπιθυμῶν χρημάτων, φανερώτερα ταῦτα ἄδηλα εἶναι νομίζουσιν : Εἰ γὰρ οὐδὲ ἀπόντα σε ζητήσει· ὥσπερ οὖν οὐδὲ ὁ μακάριος μηδενὶ τῶν ἄλλων πιστεύεις, παράστηθι δαίμοσι τότε ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς πενίας λαμπρότερος ἐγίνετο μαστιζομένοις, τοῖς ἐπὶ τῇ τὸ βλάξῃ τῇ ἡμετέρα τάλιν. Τὰ μὲν γὰρ χρήματα ἴσχυσεν ἀφελέσθαι ὁ ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ πράττειν μεμελετηκόσιν. Οὐ 87 παρεσκεύαζε Edd. p. p. και σύ om. A. Euth. 58 ἐκείνων Α. Ε. ἐκείνου Β. Εp. Ge. vid. adnot. * ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι οὐ δεῖ προσώποις ἀποβλέπειν ἐν ταῖς συμβουλαῖς, ἀλλὰ τοὺς λόγους τῶν πρὸς ἡμᾶς λαλούντων δοκιμάζειν· καὶ περὶ ἀναστάσεως, καὶ βασιλείας, καὶ κολάσεως. Α. 6 ἀλλὰ ] add. και Δ. Ε. το αλλά 1. σ' ὅπερ ὅ Γ. ὥσπερ Ελα σε κελεύει Β. D. F. κελεύσῃ Ε. 68 καί] οὐδέ F. ἀλλὰ καί C. Deinde verbis code (καὶ οὐδέ (.) δι' ἑαυτοῦ hanc sedem assignant C. F. Mor. Ge. Arm. In cæteris codd. locus sic legitur : οὐκ ἐν ὄρεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἐρημίαις, καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν ἀγοραῖς, καὶ ἐν δικαστηρίοις, καὶ οὐδὲ δι' εαυτού, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν σ. ή. ά. Paulo aliter Sav. Ben. οὐκ ἐν ὄρεσι μόνον καὶ ἐν ἐρημίαις, ἀλλὰ καὶ ἐν πόλεσι κ. τ. ταῖς ἐν ταῖς Α. Β. αν ἐδέξατο Γ. σε ἀλλὰ καὶ ἔργοις μή] και omnissis ceteris) Λ. Β. 67 ἡμᾶς ani. A. σε ἀπόντων F. ζητήσειεν Edd. " δυνατωτάτην Ε. σφοδροτέραν Α. Β. C. τὰ ἐπῆγε Α. Β. C. Τι εἰσάγων jidem. 7 ποιεῖται Εdd. 15 κατωρθωκόσιν Edd. πάντων] τούτων D. F. ὕστερ εpov om. A. το τῷ] καὶ τῶν Edd. 1. εἶναι νομίζοντας D. F. p. p. φανότερα Ε. ' τῇ om. F. και ante λέγειν om. Α. Β. 61 ἐν * καί] * Α. Β. F. " 70 TO 74

213 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 61 211 πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος· τὴν δὲ ἀγάπην τὴν πρὸς εἶν Θεὸν οὐ [174] μόνον ἀφελεῖν οὐκ ηδυνήθη, ἀλλὰ καὶ δυνατωτέραν ἐν ἐποίησε, καὶ πάντων αὐτὸν γυμνώσας. πλείοσιν ἐποίησε κομἂν ἀγαθοῖς· διὸ καὶ ἐν ἀμηχανές ἦν. Ὅσῳ γὰρ πλείους ἐπήγαγε το πληγάς, τοσούτι τότε δυνατώτερον ἑώρα γινόμενον. Διὰ δὴ πάντα ἐπελθὼν καὶ διακωδωνίσας, ἐπειδὴ πλέον οὐδὲν ἡνει, ἐπὶ τὸ παλαιὸν ὅπλον ἕδραμε, τὴν γυναῖκα, με προσωπεῖον ὑποδύεται κηδεμονίας, καὶ τὰς συμφορές ἐκτραγῳδεῖ τὰς ἐκείνου σφόδρα ἐλεεινῶς, καὶ πρω ποιεῖται ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐκείνου κακῶν τὴν κλε θρίαν ἐκείνην εἰσάγειν τι συμβουλήν. Αλλ' οὐδὲ οντις ἐκράτησε· καὶ γὰρ συνεῖδεν αὐτοῦ τὸ δέλεαρ ὁ θαυμα στὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως α ἐξ ἐκείνου φθεγγομένην γυναῖκα ἐπεστόμισεν. 71 ὁ Λουκᾶς δηλῶν ἔλεγεν, ὅτι ἕως καιροῦ ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ· δηλῶν ὅτι μετὰ ταῦτα διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων αὐτῷ προσῄει. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελοι προσ- ἦλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Ηνίκα γὰρ τὰ τῆς προσβολῆς ἐγίνετο, οὐκ εἴασεν αὐτοὺς φαίνεσθαι, ὥστε μὴ ταύτῃ σοβῆσαι τὴν ἄγραν· ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἐν ἅπασιν ἤλεγξε, καὶ δραπετεῦσαι παρεσκεύασε 1, τότε φαίνονται ἐκεῖνοι · ἵνα καὶ [173] σὺ μάθης, ὅτι καὶ σὲ μετὰ τὰς κατ' ἐκεῖνον σα νίκας ἄγγελοι δέξον ται, κροτοῦντες καὶ δορυφοροῦντες ἐν ἅπασιν. Οὕτω γοῦν καὶ τὸν Λάζαρον μετὰ τὴν κάμινον τῆς πτωχείας καὶ τοῦ λιμοῦ καὶ τῆς στενοχωρίας ἁπάσης, ἄγγελοι λαβόντες ἀπῆλθον. "Οπερ γὰρ ἔφθην εἰπὼν πολλὰ ὁ Χριστὸς ἐπιδείκνυται νῦν, ὧν καὶ ἡμεῖς ἀπολαύειν μέλλομεν 80. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα πάντα διὰ σὲ γέγονε. ζήλωσον καὶ μίμησαι την νίκην. Κἂν προσέλθῃ σοί ε'. "Ο δὴ καὶ ἡμᾶς χρὴ ποιεῖν· κἂν ἀδελφὸν, κ τις τῶν τοῦ δαίμονος ἐκείνου θεραπευτῶν, καὶ τὰ φίλον γνήσιον, κἂν γυναῖκα, κἂν ἐντιναοῦν τῶν ἐκείνου φρονούντων, ὀνειδίζων καὶ λέγων· Εἰ θαυ ἀναγκαιοτάτων ἡμῖν ὑποδὺς, φθέγγηταί τε τῶν να μαστὸς εἶ καὶ μέγας, μεταστησον τὸ ὄρος· μή ταρα προσηκόντων, μὴ ἀπὸ τοῦ προσώπου τοῦ ταῦτα λ χθῇς, μηδὲ θορυβηθῇς· ἀλλὰ το μετὰ ἐπιεικείας γοντος δέχεσθαι τὴν συμβουλήν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς συμ ἀπόκριναι, καὶ εἰπὲ ὅπερ οι τοῦ Δεσπότου σου ήκουσας βουλῆς τῆς ὀλεθρίας τὸν ταῦτα λέγονται ἀποστρέ λέγοντος· Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου. φεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ νῦν πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖ, καὶ Κἂν ἐκεῖνος δόξαν καὶ δυναστείαν προβαλλόμενος, συμπαθείας προβάλλεται προσωπεῖον· καὶ δοκεῖ μὲν καὶ χρημάτων πλῆθος ἄπειρον, κελεύῃ σε προσκυνεῖν, εἶναι εὔνους, τὰ δὲ ὀλέθρια και δηλητηρίων χαλε στῆθι πάλιν γενναίως. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῦ κοινοῦ Δε πώτερα ενίησι βήματα. Τὸ μὲν γὰρ ἐπὶ βλάβη σπότου πάντων ἡμῶν τοῦτο πεποίηκεν ὁ διάβολος κολακεύειν, ἐκείνου· τὸ δὲ ἐπὶ τῷ συμφέροντα π μόνον, ἀλλὰ καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐφ' ἑκάστου δεύειν, Θεοῦ. Μὴ δὴ παραλογιζώμεθα, μηδὲ ἐκ παντός τῶν ἐκείνου δούλων ταύτας προσάγει τὰς μηχανάς· τρόπου τὸν ἄνετον ἐπιζητῶμεν βίον. Ον γὰρ ἐγαπά οὐκ ἐν ὄρεσι μόνον καὶ σε ἐν ἐρημίαις, οὐδὲ δι' ἑαυ Κύριος, παιδεύει, φησίν. Ὥστε όταν ευημερία, τοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν ἀγοραῖς, καὶ ἐν ἀπολαύωμεν ἐν πονηρία ζῶντες, τότε μάλιστα αγ δικαστηρίοις, καὶ διὰ τῶν συγγενῶν ἡμῖν ἀνθρώπων. μεν. 'Αεὶ μὲν γὰρ ἁμαρτάνοντας δεδοικέναι χρή μέ Τί οὖν δεῖ ποιεῖν; Απιστεῖν αὐτῷ καθόλου, καὶ τὰς στα δὲ, ὅταν μηδὲν πάσχομεν δεινόν. Ὅταν μὲν μέρ ἀκοὰς ἀποφράττειν, καὶ κολακεύοντα μισεῖν, καὶ ὅταν κατὰ μέρος ἀπαιτῇ τὰς τιμωρίας ὁ Θεός, κούρην ξαν μείζονα ἐπαγγέλληται, τότε μειζόνως ἀποστρέφεσθαι. ποιεῖ τ8 τὴν ὑπὲρ τούτων ἔκτισιν· ὅταν δὲ ἐφ' ἑκέσει Ἐπεὶ καὶ τὴν Εὔαν, ὅτε μάλιστα ἐπῆρε ταῖς σι τῶν πλημμελουμένων μακροθυμῇ, εἰς μεγάλην τμή; ἐλπίσι, τότε κατέβαλε, καὶ τὰ μέγιστα εἰργάσατο τοῖς τοιούτοις ἐπιμένοντας ταμιεύεται δίκην. Εἰ γὰρ κακά. Καὶ γὰρ ἐχθρός ἐστιν ἄσπονδος, καὶ πόλεμον τοῖς κατορθοῦσιν τὸ ἀναγκαῖον ἡ θλίψις, πολλῷ μᾶλλον ἀκήρυκτον ἀνεδέξατο σε πρὸς ἡμᾶς. Καὶ οὐχ οὕτως τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Ορα γοῦν πόσης μακροθυμίας ἡμεῖς σπουδάζομεν ὑπὲρ τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας, ὡς ἀπολαύσας ὁ Φαραώ, ἐσχάτην ὑπὲρ πάντων τὸ ὕστερον ἐκεῖνος ὑπὲρ τῆς ἀπωλείας τῆς ἡμετέρας. Αποστρα ἔδωκε δίκην· πόσα ὁ Ναβουχοδονόσορ πλημμελήσας, φῶμεν τοίνυν αὐτὸν, μὴ ῥήματι μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τὸ πᾶν ἐξέτισε· καὶ ὁ πλούσιος, ἐπε! ἔργοις· μὴ σε διανοίᾳ, ἀλλὰ καὶ πράξεσι· καὶ μηδὲν μηδὲν ἔπαθεν ἐνταῦθα δεινὸν, δι' αὐτὸ τοῦτο μάλιστε ποιῶμεν τῶν ἐκείνῳ δοκούντων· οὕτω γὰρ πάντα γέγονεν ἄθλιος, ὅτι τρυφήσας ἐν τῷ παρόντι βίου, ποιήσομεν τὰ τῷ Θεῷ δοκοῦντα. Καὶ γὰρ καὶ ἐπαγ- ἀπῆλθεν ἐκεῖ πάντων τούτων δώσων δίκην, Ενθα οὐδὲ γέλλεται πολλὰ, οὐχ ἵνα δῷ, ἀλλ᾽ ἵνα λάβῃ. Επαγγέλ- παραμυθίαν ἦν εὑρεῖν τοῦ κακοῦ. Ἀλλ' ὅμως εἰπι μεται ἐξ ἁρπαγῆς, ἵνα ἀφέληται βασιλείαν καὶ δι τινες οὕτω ψυχροὶ καὶ ἀνόητοι, ὡς τὰ ἐνταῦθα ἐπ καιοσύνην· καὶ τίθησιν ὥσπερ τινὰς παγίδας καὶ ζητεῖν ἀπὶ μόνον, καὶ τὰ καταγέλαστα ἐκεῖνα λέγειν θήρατρα θησαυροὺς ἐν τῇ γῇ, ἵνα καὶ τούτων καὶ ῥήματα· ᾿Απολαύσω τῶν παρόντων τέως πάντων, και τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀποστερήσῃ θησαυρῶν· καὶ βού τότε σκέψομαι περὶ τῶν ἀδήλων· χαρίσομαι εξ λεται ἐνταῦθα πλουτεῖν, ἵνα μὴ πλουτήσωμεν ἐκεῖ. γαστρί, δουλεύσω ταῖς ἡδοναῖς, παραχρήσομαι τῷ το Κἂν μὴ δυνηθῇ διὰ πλούτου τῆς ἐκεῖ λήξεως ἡμᾶς παρόντι βίῳ· δίδου μοι τὴν σήμερον, καὶ λάμβανε τὴν ἐκβαλεῖν, ἑτέραν ἔρχεται τὴν διὰ τῆς πενίας ὁδόν ο αὔριον. Ὁ ὑπερβολὴ ἀνοίας! Καὶ τί τράγων καὶ το ὅπερ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν, ὅτι χοίρων οἱ ταῦτα λέγοντες διαφέρουσιν ; Εἰ γὰρ [175] οὐδὲν αὐτὸν ὁ πλοῦτος ἠδίκησε, διὰ τῆς πενίας πλέκει τοὺς ἐπὶ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον χρεμετίζοντας οὐκ τὰ δίκτυα, ἐκεῖθεν αὐτοῦ περιέσεσθαι προσδοκῶν· ἀφίησιν ὁ προφήτης ἀνθρώπους νομίζεσθαι, τίς ἡμῖν οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Ὁ γὰρ πλοῦτον δυνη- ἐγκαλέσει τούτους τράγους καὶ χοίρους καὶ ἔνων θεὶς ἐνεγκεῖν σωφρόνως, πολλῷ μᾶλλον πενίαν οἴσει ἀνοητοτέρους εἶναι νομίζουσιν ”, οἱ τὰ τῶν ὁρωμένων γενναίως· καὶ ὁ παρόντων οὐκ ἐπιθυμῶν χρημάτων, φανερώτερα ταῦτα ἄδηλα εἶναι νομίζουσιν : Εἰ γὰρ οὐδὲ ἀπόντα σε ζητήσει· ὥσπερ οὖν οὐδὲ ὁ μακάριος μηδενὶ τῶν ἄλλων πιστεύεις, παράστηθι δαίμοσι τότε ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς πενίας λαμπρότερος ἐγίνετο μαστιζομένοις, τοῖς ἐπὶ τῇ τὸ βλάξῃ τῇ ἡμετέρα τάλιν. Τὰ μὲν γὰρ χρήματα ἴσχυσεν ἀφελέσθαι ὁ ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ πράττειν μεμελετηκόσιν. Οὐ 87 παρεσκεύαζε Edd. p. p. και σύ om. A. Euth. 58 ἐκείνων Α. Ε. ἐκείνου Β. Εp. Ge. vid. adnot. * ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι οὐ δεῖ προσώποις ἀποβλέπειν ἐν ταῖς συμβουλαῖς, ἀλλὰ τοὺς λόγους τῶν πρὸς ἡμᾶς λαλούντων δοκιμάζειν· καὶ περὶ ἀναστάσεως, καὶ βασιλείας, καὶ κολάσεως. Α. 6 ἀλλὰ ] add. και Δ. Ε. το αλλά 1. σ' ὅπερ ὅ Γ. ὥσπερ Ελα σε κελεύει Β. D. F. κελεύσῃ Ε. 68 καί] οὐδέ F. ἀλλὰ καί C. Deinde verbis code (καὶ οὐδέ (.) δι' ἑαυτοῦ hanc sedem assignant C. F. Mor. Ge. Arm. In cæteris codd. locus sic legitur : οὐκ ἐν ὄρεσε μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ἐρημίαις, καὶ ἐν πόλεσι, καὶ ἐν ἀγοραῖς, καὶ ἐν δικαστηρίοις, καὶ οὐδὲ δι' εαυτού, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν σ. ή. ά. Paulo aliter Sav. Ben. οὐκ ἐν ὄρεσι μόνον καὶ ἐν ἐρημίαις, ἀλλὰ καὶ ἐν πόλεσι κ. τ. ταῖς ἐν ταῖς Α. Β. αν ἐδέξατο Γ. σε ἀλλὰ καὶ ἔργοις μή] και omnissis ceteris) Λ. Β. 67 ἡμᾶς ani. A. σε ἀπόντων F. ζητήσειεν Edd. " δυνατωτάτην Ε. σφοδροτέραν Α. Β. C. τὰ ἐπῆγε Α. Β. C. Τι εἰσάγων jidem. 7 ποιεῖται Εdd. 15 κατωρθωκόσιν Edd. πάντων] τούτων D. F. ὕστερ εpov om. A. το τῷ] καὶ τῶν Edd. 1. εἶναι νομίζοντας D. F. p. p. φανότερα Ε. ' τῇ om. F. και ante λέγειν om. Α. Β. 61 ἐν * καί] * Α. Β. F. " 70 TO 74

215 IN MATTHÆÐUM HOMIL. XIII. 80 γὰρ δὴ πρὸς τοῦτο ἀντερεῖς, ὅτι οὐ το πάντα ὥστε αύξῆσαι τὴν βαθυμίαν ἡμῶν πράττουσι, καὶ τὸν τῆς γεέννης ἐκλῦσαι φόβον, καὶ ἀπιστηθῆναι τὰ ἐκεῖ δικαστήρια. Αλλ' ὅμως οἱ ταῦτα βουλόμενοι 40, βοῶντες καὶ ὀλολύζοντες πολλάκις τὰς ἐκεῖ βασάνους ἀνακηρύττουσι. Πόθεν οὖν ταῦτα λέγουσι, καὶ ἐναντία ὧν βούλονται φθέγγονται; Οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ πλείονα ὑπομένειν ἀνάγκην. Οὐ γὰρ ἂν ἡσου- λήθησαν εκόντες ὁμολογεῖν, οὐδ᾽ ὅτι ὑπὸ νεκρῶν ἀνθρώπων βασανίζονται, οὐδ' ὅτι ὅλως πάσχουσί τι δεινόν. Πρὸς τί οὖν μοι ταῦτα εἴρηται ; "Οτι δαίμονες ὁμολογοῦσι γέενναν, οι βουλόμενοι ἀπιστεῖσθαι γέενναν· σὺ δὲ, ὁ τοσαύτης ἀπολαύων τιμῆς, καὶ ἀποῤῥήτων κοινωνήσας μυστηρίων, οὐδὲ ἐκείνους μιμῇ, ἀλλὰ καὶ τούτων ἀγνωμονέστερος γέγονας. Καὶ τίς ἦλθεν ἐκ τῶν ἐν ᾅδου, φησὶ, καὶ ταῦτα ἀπήγ- γειλεν ; Ἀπὸ γὰρ τῶν οὐρανῶν τις παρεγένετο, καὶ εἶπεν ὅτι θεός ἐστιν ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας ; Ότι δὲ ψυχὴν ἔχομεν, πόθεν δῆλον ; Εἰ γὰρ δὴ τοῖς ὁρωμέ- νοις μέλλεις πιστεύειν, καὶ περὶ Θεοῦ, καὶ περὶ ἀγγέλων, καὶ περὶ νοῦ, καὶ περὶ ψυχῆς ἀμφιβαλεῖς, καὶ οὕτω σοι πάντα οἰκήσεται τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα. Καίτοιγε εἰ τοῖς φανεροῖς πιστεύειν βούλει, τοῖς ἀοράτοις μᾶλλον ἢ τοῖς ὁρωμένοις πιστεύειν δεῖ. Εἰ δε καὶ παράδοξον τὸ εἰρημένον, ἀλλ' ὅμως ἀληθὲς, καὶ παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι σφόδρα ώμολογημένον. Οἱ μὲν γὰρ ὀφθαλμοὶ πολλὰ σφάλλονται, οὐκ ἐν τοῖς ἀοράτοις μόνον 18 (ἐκεῖνα γὰρ οὐδὲ ἴσασιν), ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς οἷς δοκοῦσιν ὁρᾷν, καὶ διαστήματος, καὶ ἀέρος, καὶ διανοίας ἀλλαχοῦ τετραμμένης, καὶ θυμοῦ, καὶ φροντίδος, καὶ μυρίων ἑτέρων σὲ ἐμποδιζόντων αὐτῶν τὴν ἀκρίβειαν· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς λογισμός, ἂν τὸ φῶς δέξηται τῶν θείων Γραφῶν, ἀκριβέστερον καὶ ἀνεξαπάτητον τῶν ὄντων ἔσται κριτήριον. Μὴ δὲ μάτην ἑαυτοὺς ἀπατῶμεν, μηδὲ πρὸς τῇ ῥαθυμίᾳ τοῦ βίου, τῇ διὰ τῶν τοιούτων τικτομένῃ δογμάτων; καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δογμάτων χαλεπώτερον ἑαυτοῖς επισωρεύωμεν 88 πῦρ. Εἰ γὰρ μὴ ἔστι κρίσις, μηδὲ εὐθύνας δώσομεν τῶν πεπραγμένων, οὐδὲ τιμὰς τῶν πεπονημένων ληψόμεθα. Εννόησον οἱ 66 τείνει τὰ τῆς βλασφημίας ὑμῶν, ὅταν λέγητε τὸν δίκαιον Θεὸν καὶ φιλάνθρωπον καὶ ἡμερον τοσούτους πόνους καὶ ἱδρῶτας ὑπεροράν. Καὶ πῶς ἂν ἔχοι ταῦτα λόγον ; 89 86 87 Εἰ γὰρ μηδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀπὸ γοῦν τῶν κατὰ τὴν οἰκίαν τὴν σὴν ταῦτα συλλογίζου, καὶ τότε ἄψει τὸ ἄτοπον. Κὰν γὰρ [176] μυριάκις ᾖς αὐτὸς ὡμὸς καὶ ἀπάνθρωπος, καὶ θηρίων αὐτῶν ἀγριώτερος ", οὐκ ἂν ἔλοιο τὸν οἰκέτην τὸν εὔνουν γενόμενον τελευ- τῶν ἀφεῖναι ἄτιμον, ἀλλὰ καὶ ἐλευθερίᾳ ἀμείβῃ ", καὶ χρημάτων δωρεα· καὶ ἐπειδὴ αὐτὸς λοιπὸν ἀπιὼν οὐδὲν δύνασαι εἰς αὐτὸν ἐργάσασθαι ἀγαθὸν, τοῖς μέλλουσί σου κληρονομεῖν σε τῆς οὐσίας ἐπισκήπτεις ὑπὲρ αὐτοῦ, δεόμενος, παρακαλῶν, πάντα ποιῶν, ὥστε μὴ μεἶναι αὐτὸν ἀγέραστον. Εἶτα σὺ μὲν, ὁ πονηρός, οὕτω χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος γίνῃ πρὸς τὴν οἰκέτην· ἡ δὲ ἄπειρος ἀγαθότης, ὁ Θεὸς, ἡ ἄφατος φιλανθρωπία, ή τοσαύτη χρηστότης, τοὺς οἰκέτας τοὺς ἑαυτοῦ τοὺς περὶ Πέτρον καὶ Παῦλον καὶ Ἰάκω βον καὶ Ἰωάννην, τοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν δι' αὐτ τὸν λιμώξαντας, δεσμευθέντας, μαστιχθέντας, κατα ποντισθέντας, θηρίοις παραδοθέντας " ἀποθνήσκον 84 ' 2:6 τας, τοσαῦτα παθόντας ἃ μηδὲ ἀριθμῆσαι ἔνι, ἀστε φανώτους περιόψεται; Καὶ ὁ μὲν ἀγωνοθέτης τὸν Ολυμπιονίκην ἀνακηρύττει καὶ στεφανοῖ, καὶ ὁ δε σπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ βασιλεὺς τὸν στρατιώτην, καὶ ἕκαστος ἁπλῶς τὸν θεραπεύσαντα αὐτὸν, οἷς δύο ναται ἀμείβεται οι καλοῖς· ὁ δὲ Θεὸς μόνος, μετὰ τοὺς τοσούτους ἱδρῶτας καὶ πόνους, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα αὐτ τοῖς ἀγαθὸν ἀποδίδωσιν, ἀλλ᾽ οἱ δίκαιοι καὶ εὐσεβεῖς ἐκεῖνοι, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἐπελθόντες, ἐν τοῖς αὐτοῖς κεί- σονται τοῖς μοιχοῖς, καὶ πατραλοίαις, καὶ ἀνδροφόνοις, καὶ τυμβωρύχοις " ; Καὶ ποῦ ταῦτα ἂν ἔχοι λόγον ; Εἰ γὰρ μηδὲν μετὰ τὴν ἐντεῦθέν ἐστιν ἀποδημίαν, ἀλλὰ μέχρι τῶν παρόντων τὰ ἡμέτερα, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐκεῖνοι τούτοις· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐν τοῖς αὐτοῖς. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τοῖς αὐτοῖς, κατὰ τὸν σὸν λόγον, ἀλλ' ἐνταῦθα ἐν ἀνέσει μὲν οὗτοι, ἐν κολάσει. δὲ ἐκεῖνοι τὸν πάντα γεγόνασι χρόνον. Καὶ ποῖος τοῦτο τύραννος, τίς ὠμὸς ἄνθρωπος καὶ ἀπηνή; οὕτω περὶ τῶν αὐτοῦ ποτε ἐβουλεύσατο θεραπόντων καὶ ὑπηκόων; Εἶδες τῆς ἀτοπίας τὴν ὑπερβολὴν, καὶ ποῦ τελευτᾷ ὁ λόγος οὗτος; Οὐκοῦν εἰ καὶ μηδαμόθεν ἄλλοθεν βούλει, ἀπὸ τούτων τῶν λογισμῶν παιδευ- θεὶς, ἀπαλλάγηθι τῆς πονηρᾶς ταύτης υπονοίας, καὶ φεύγε κακίαν, καὶ τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς οἱ ἀντέχου πόνων· καὶ τότε εἴσῃ σαφῶς, ὅτι οὐ μέχρι τοῦ παρ όντος βίου τὰ ἡμέτερα ἔστηκε. Κάν τις ἔρηταί σε, Τίς ἐλθὼν ἐκεῖθεν οἱ ἀπήγγειλε τὰ ἐκεῖ; εἰπὲ πρὸς αὐτόν· ᾿Ανθρώπων μὲν οὐδὲ εἷς· ἡ γὰρ ἂν καὶ 90. ἐπιστήθη πολλάκις, ἅτε κομπάζων καὶ ἐπαίρων τὰ πρᾶγμα· ὁ δὲ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης πάντα μετὰ ἀκριβείας ἐκεῖνα ἀπήγγειλε. Τί τοίνυν ἡμῖν δεῖ ἀν- θρώπου, τοῦ μέλλοντος ἡμᾶς εὐθύνας ἀπαιτεῖν καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν βοῶντος, ὅτι καὶ γέενναν ἡτοίμασε, καὶ βασιλείαν παρεσκεύασε, καὶ τούτων ἡμῖν ἀπο- δείξεις παρασχομένου σαφείς; Εἰ γὰρ μὴ ἔμελλε κρίνειν, οὐδ᾽ ἂν ἐνταῦθα δίκην ἀπῄτησε. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τοῦτο πῶς ἂν ἔχοι λόγον, τὸ τῶν πον: ρῶν. τοὺς μὲν κολάζεσθαι, τοὺς δὲ μὴ κολάζεσθαι; [177] Εἰ γὰρ μὴ προσωπολήπτης ἐστὶν ὁ Θεὸς, ὥσπερ οὖν οὐδέ ἐστι, τί δήποτε τὸν μὲν ἀπῄτησε δίκην, τὸν δὲ ἀφῆκεν ἀτιμώρητον ἀπελθεῖν; Τοῦτο γὰρ τοῦ προ- τέρου πάλιν ἐστὶν ἀπορώτερον. Αλλ' εἰ βούλεσθε μετ' εὐγνωμοσύνης ἀκούειν τῶν λεγομένων, καὶ ταύτην διαλύσομεν τὴν ἀπορίαν. Τίς οὖν ἐστιν ἡ λύσις ; Οὔτε πάντας ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ δίκην, ἵνα μὴ ἀπο γνῶς τὴν ἀνάστασιν, καὶ ἀπελπίσῃς τὴν κρίσιν, ὡς πάντων ἐνταῦθα διδόντων λόγον· οὔτε πάντας ἀφίη- σιν ἀτιμωρητὶ ἀπελθεῖν, ἵνα μὴ πάλιν ἀπρονόητα. εἶναι τὰ πάντα νομίσῃς· ἀλλὰ καὶ κολάζει, καὶ οὐ κολάζει· δι' ὧν οι μὲν κολάζει, δεικνὺς νὰ ὅτι καὶ ἐκεῖ τοὺς οὐ ο κολασθέντας ἐνταῦθα ἀπαιτήσει λό- γον· δι' ὧν δὲ οὐ κολάζει, παρασκευάζων σε πιστεύειν, ὅτι ἔστι τι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν. κριτήριον φοβερόν. Εἰ δὲ καθόλου τῶν προτέρων ἡμέλει, οὐδ᾽ ἂν ἐκόλασέ τινας ἐνταῦθα, οὐδ' ἂν εὐηρ γέτησε. Νῦν δὲ ὁρᾷς αὐτὸν διὰ σὲ καὶ οὐρανὸν τεί- νοντα, καὶ ἥλιον ἀνάπτοντα, καὶ γῆν θεμελιοῦντα, καὶ θάλατταν. χέοντα, καὶ ἀέρα ἁπλοῦντα, καὶ σε λήνῃς τάττοντα δρόμους, καὶ ταῖς ὥραις τοῦ ἔτους ἀκινήτους τιθέντα νόμους, καὶ τὰ ἄλλα δὲ ἅπαντα τῷ νεύματι τῷ ἐκείνον τὸν ἑαυτῶν μετὰ ἀκριβείας $ το οὐ om. F. " βουλευόμενοι Β. οι Sic A. B. Ge. άμφιβάλεις (sic) F. vulgo αμφιβάλλεις. Μox και ante οὕτω οπι. Α. Β. * Εἰ γάρ Β. εί om. F. 86 88 μόνοις Edd. ἑτέρων om. Α. Β. ἐπισωρεύομεν Α. C. τα οι] του Γ. οἱ τείνει] οἷα Α. Β. C. *' ἀγριώτερος] ἀλογώτερος D. Ε. F. Ge. " Sic Ε. ἀμείβει Α. Β. C. F. 88 A. ἀμείδεις D. F. " κληρονομεῖν ] κληρονόμοις Α. Ε. τῆς οὐσίας] τὴν οὐσίαν D. F. " Verba θηρίοις παραδο θέντας ροδι λιμώξαντας collocant A. B. ἀμείβει D. F. τυμβωρύχοις] Sic codd. Ge. Arm. τοιχωρύχοις οι μυς ἔχοιεν Εdd. σε ἀρετῆς] τῆς ἀρετῆς καθ. οι ἐκεῖθεν deest in codd. 98 και om. Α. Β. C. Ουδέ (bis) 1. Ε. F. οι δι' ὧν] καὶ δι' ὧν Α. Β. C. F. * Sic E. Ge. Sar. catcri δείκνυσιν. " où am. A. R. G.. παρασκευάζει iidem. * σελήνης Edd. et pr. D. "

215 IN MATTHÆÐUM HOMIL. XIII. 80 γὰρ δὴ πρὸς τοῦτο ἀντερεῖς, ὅτι οὐ το πάντα ὥστε αύξῆσαι τὴν βαθυμίαν ἡμῶν πράττουσι, καὶ τὸν τῆς γεέννης ἐκλῦσαι φόβον, καὶ ἀπιστηθῆναι τὰ ἐκεῖ δικαστήρια. Αλλ' ὅμως οἱ ταῦτα βουλόμενοι 40, βοῶντες καὶ ὀλολύζοντες πολλάκις τὰς ἐκεῖ βασάνους ἀνακηρύττουσι. Πόθεν οὖν ταῦτα λέγουσι, καὶ ἐναντία ὧν βούλονται φθέγγονται; Οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ πλείονα ὑπομένειν ἀνάγκην. Οὐ γὰρ ἂν ἡσου- λήθησαν εκόντες ὁμολογεῖν, οὐδ᾽ ὅτι ὑπὸ νεκρῶν ἀνθρώπων βασανίζονται, οὐδ' ὅτι ὅλως πάσχουσί τι δεινόν. Πρὸς τί οὖν μοι ταῦτα εἴρηται ; "Οτι δαίμονες ὁμολογοῦσι γέενναν, οι βουλόμενοι ἀπιστεῖσθαι γέενναν· σὺ δὲ, ὁ τοσαύτης ἀπολαύων τιμῆς, καὶ ἀποῤῥήτων κοινωνήσας μυστηρίων, οὐδὲ ἐκείνους μιμῇ, ἀλλὰ καὶ τούτων ἀγνωμονέστερος γέγονας. Καὶ τίς ἦλθεν ἐκ τῶν ἐν ᾅδου, φησὶ, καὶ ταῦτα ἀπήγ- γειλεν ; Ἀπὸ γὰρ τῶν οὐρανῶν τις παρεγένετο, καὶ εἶπεν ὅτι θεός ἐστιν ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας ; Ότι δὲ ψυχὴν ἔχομεν, πόθεν δῆλον ; Εἰ γὰρ δὴ τοῖς ὁρωμέ- νοις μέλλεις πιστεύειν, καὶ περὶ Θεοῦ, καὶ περὶ ἀγγέλων, καὶ περὶ νοῦ, καὶ περὶ ψυχῆς ἀμφιβαλεῖς, καὶ οὕτω σοι πάντα οἰκήσεται τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα. Καίτοιγε εἰ τοῖς φανεροῖς πιστεύειν βούλει, τοῖς ἀοράτοις μᾶλλον ἢ τοῖς ὁρωμένοις πιστεύειν δεῖ. Εἰ δε καὶ παράδοξον τὸ εἰρημένον, ἀλλ' ὅμως ἀληθὲς, καὶ παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι σφόδρα ώμολογημένον. Οἱ μὲν γὰρ ὀφθαλμοὶ πολλὰ σφάλλονται, οὐκ ἐν τοῖς ἀοράτοις μόνον 18 (ἐκεῖνα γὰρ οὐδὲ ἴσασιν), ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς οἷς δοκοῦσιν ὁρᾷν, καὶ διαστήματος, καὶ ἀέρος, καὶ διανοίας ἀλλαχοῦ τετραμμένης, καὶ θυμοῦ, καὶ φροντίδος, καὶ μυρίων ἑτέρων σὲ ἐμποδιζόντων αὐτῶν τὴν ἀκρίβειαν· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς λογισμός, ἂν τὸ φῶς δέξηται τῶν θείων Γραφῶν, ἀκριβέστερον καὶ ἀνεξαπάτητον τῶν ὄντων ἔσται κριτήριον. Μὴ δὲ μάτην ἑαυτοὺς ἀπατῶμεν, μηδὲ πρὸς τῇ ῥαθυμίᾳ τοῦ βίου, τῇ διὰ τῶν τοιούτων τικτομένῃ δογμάτων; καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δογμάτων χαλεπώτερον ἑαυτοῖς επισωρεύωμεν 88 πῦρ. Εἰ γὰρ μὴ ἔστι κρίσις, μηδὲ εὐθύνας δώσομεν τῶν πεπραγμένων, οὐδὲ τιμὰς τῶν πεπονημένων ληψόμεθα. Εννόησον οἱ 66 τείνει τὰ τῆς βλασφημίας ὑμῶν, ὅταν λέγητε τὸν δίκαιον Θεὸν καὶ φιλάνθρωπον καὶ ἡμερον τοσούτους πόνους καὶ ἱδρῶτας ὑπεροράν. Καὶ πῶς ἂν ἔχοι ταῦτα λόγον ; 89 86 87 Εἰ γὰρ μηδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀπὸ γοῦν τῶν κατὰ τὴν οἰκίαν τὴν σὴν ταῦτα συλλογίζου, καὶ τότε ἄψει τὸ ἄτοπον. Κὰν γὰρ [176] μυριάκις ᾖς αὐτὸς ὡμὸς καὶ ἀπάνθρωπος, καὶ θηρίων αὐτῶν ἀγριώτερος ", οὐκ ἂν ἔλοιο τὸν οἰκέτην τὸν εὔνουν γενόμενον τελευ- τῶν ἀφεῖναι ἄτιμον, ἀλλὰ καὶ ἐλευθερίᾳ ἀμείβῃ ", καὶ χρημάτων δωρεα· καὶ ἐπειδὴ αὐτὸς λοιπὸν ἀπιὼν οὐδὲν δύνασαι εἰς αὐτὸν ἐργάσασθαι ἀγαθὸν, τοῖς μέλλουσί σου κληρονομεῖν σε τῆς οὐσίας ἐπισκήπτεις ὑπὲρ αὐτοῦ, δεόμενος, παρακαλῶν, πάντα ποιῶν, ὥστε μὴ μεἶναι αὐτὸν ἀγέραστον. Εἶτα σὺ μὲν, ὁ πονηρός, οὕτω χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος γίνῃ πρὸς τὴν οἰκέτην· ἡ δὲ ἄπειρος ἀγαθότης, ὁ Θεὸς, ἡ ἄφατος φιλανθρωπία, ή τοσαύτη χρηστότης, τοὺς οἰκέτας τοὺς ἑαυτοῦ τοὺς περὶ Πέτρον καὶ Παῦλον καὶ Ἰάκω βον καὶ Ἰωάννην, τοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν δι' αὐτ τὸν λιμώξαντας, δεσμευθέντας, μαστιχθέντας, κατα ποντισθέντας, θηρίοις παραδοθέντας " ἀποθνήσκον 84 ' 2:6 τας, τοσαῦτα παθόντας ἃ μηδὲ ἀριθμῆσαι ἔνι, ἀστε φανώτους περιόψεται; Καὶ ὁ μὲν ἀγωνοθέτης τὸν Ολυμπιονίκην ἀνακηρύττει καὶ στεφανοῖ, καὶ ὁ δε σπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ βασιλεὺς τὸν στρατιώτην, καὶ ἕκαστος ἁπλῶς τὸν θεραπεύσαντα αὐτὸν, οἷς δύο ναται ἀμείβεται οι καλοῖς· ὁ δὲ Θεὸς μόνος, μετὰ τοὺς τοσούτους ἱδρῶτας καὶ πόνους, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα αὐτ τοῖς ἀγαθὸν ἀποδίδωσιν, ἀλλ᾽ οἱ δίκαιοι καὶ εὐσεβεῖς ἐκεῖνοι, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἐπελθόντες, ἐν τοῖς αὐτοῖς κεί- σονται τοῖς μοιχοῖς, καὶ πατραλοίαις, καὶ ἀνδροφόνοις, καὶ τυμβωρύχοις " ; Καὶ ποῦ ταῦτα ἂν ἔχοι λόγον ; Εἰ γὰρ μηδὲν μετὰ τὴν ἐντεῦθέν ἐστιν ἀποδημίαν, ἀλλὰ μέχρι τῶν παρόντων τὰ ἡμέτερα, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐκεῖνοι τούτοις· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐν τοῖς αὐτοῖς. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τοῖς αὐτοῖς, κατὰ τὸν σὸν λόγον, ἀλλ' ἐνταῦθα ἐν ἀνέσει μὲν οὗτοι, ἐν κολάσει. δὲ ἐκεῖνοι τὸν πάντα γεγόνασι χρόνον. Καὶ ποῖος τοῦτο τύραννος, τίς ὠμὸς ἄνθρωπος καὶ ἀπηνή; οὕτω περὶ τῶν αὐτοῦ ποτε ἐβουλεύσατο θεραπόντων καὶ ὑπηκόων; Εἶδες τῆς ἀτοπίας τὴν ὑπερβολὴν, καὶ ποῦ τελευτᾷ ὁ λόγος οὗτος; Οὐκοῦν εἰ καὶ μηδαμόθεν ἄλλοθεν βούλει, ἀπὸ τούτων τῶν λογισμῶν παιδευ- θεὶς, ἀπαλλάγηθι τῆς πονηρᾶς ταύτης υπονοίας, καὶ φεύγε κακίαν, καὶ τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς οἱ ἀντέχου πόνων· καὶ τότε εἴσῃ σαφῶς, ὅτι οὐ μέχρι τοῦ παρ όντος βίου τὰ ἡμέτερα ἔστηκε. Κάν τις ἔρηταί σε, Τίς ἐλθὼν ἐκεῖθεν οἱ ἀπήγγειλε τὰ ἐκεῖ; εἰπὲ πρὸς αὐτόν· ᾿Ανθρώπων μὲν οὐδὲ εἷς· ἡ γὰρ ἂν καὶ 90. ἐπιστήθη πολλάκις, ἅτε κομπάζων καὶ ἐπαίρων τὰ πρᾶγμα· ὁ δὲ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης πάντα μετὰ ἀκριβείας ἐκεῖνα ἀπήγγειλε. Τί τοίνυν ἡμῖν δεῖ ἀν- θρώπου, τοῦ μέλλοντος ἡμᾶς εὐθύνας ἀπαιτεῖν καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν βοῶντος, ὅτι καὶ γέενναν ἡτοίμασε, καὶ βασιλείαν παρεσκεύασε, καὶ τούτων ἡμῖν ἀπο- δείξεις παρασχομένου σαφείς; Εἰ γὰρ μὴ ἔμελλε κρίνειν, οὐδ᾽ ἂν ἐνταῦθα δίκην ἀπῄτησε. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τοῦτο πῶς ἂν ἔχοι λόγον, τὸ τῶν πον: ρῶν. τοὺς μὲν κολάζεσθαι, τοὺς δὲ μὴ κολάζεσθαι; [177] Εἰ γὰρ μὴ προσωπολήπτης ἐστὶν ὁ Θεὸς, ὥσπερ οὖν οὐδέ ἐστι, τί δήποτε τὸν μὲν ἀπῄτησε δίκην, τὸν δὲ ἀφῆκεν ἀτιμώρητον ἀπελθεῖν; Τοῦτο γὰρ τοῦ προ- τέρου πάλιν ἐστὶν ἀπορώτερον. Αλλ' εἰ βούλεσθε μετ' εὐγνωμοσύνης ἀκούειν τῶν λεγομένων, καὶ ταύτην διαλύσομεν τὴν ἀπορίαν. Τίς οὖν ἐστιν ἡ λύσις ; Οὔτε πάντας ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ δίκην, ἵνα μὴ ἀπο γνῶς τὴν ἀνάστασιν, καὶ ἀπελπίσῃς τὴν κρίσιν, ὡς πάντων ἐνταῦθα διδόντων λόγον· οὔτε πάντας ἀφίη- σιν ἀτιμωρητὶ ἀπελθεῖν, ἵνα μὴ πάλιν ἀπρονόητα. εἶναι τὰ πάντα νομίσῃς· ἀλλὰ καὶ κολάζει, καὶ οὐ κολάζει· δι' ὧν οι μὲν κολάζει, δεικνὺς νὰ ὅτι καὶ ἐκεῖ τοὺς οὐ ο κολασθέντας ἐνταῦθα ἀπαιτήσει λό- γον· δι' ὧν δὲ οὐ κολάζει, παρασκευάζων σε πιστεύειν, ὅτι ἔστι τι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν. κριτήριον φοβερόν. Εἰ δὲ καθόλου τῶν προτέρων ἡμέλει, οὐδ᾽ ἂν ἐκόλασέ τινας ἐνταῦθα, οὐδ' ἂν εὐηρ γέτησε. Νῦν δὲ ὁρᾷς αὐτὸν διὰ σὲ καὶ οὐρανὸν τεί- νοντα, καὶ ἥλιον ἀνάπτοντα, καὶ γῆν θεμελιοῦντα, καὶ θάλατταν. χέοντα, καὶ ἀέρα ἁπλοῦντα, καὶ σε λήνῃς τάττοντα δρόμους, καὶ ταῖς ὥραις τοῦ ἔτους ἀκινήτους τιθέντα νόμους, καὶ τὰ ἄλλα δὲ ἅπαντα τῷ νεύματι τῷ ἐκείνον τὸν ἑαυτῶν μετὰ ἀκριβείας $ το οὐ om. F. " βουλευόμενοι Β. οι Sic A. B. Ge. άμφιβάλεις (sic) F. vulgo αμφιβάλλεις. Μox και ante οὕτω οπι. Α. Β. * Εἰ γάρ Β. εί om. F. 86 88 μόνοις Edd. ἑτέρων om. Α. Β. ἐπισωρεύομεν Α. C. τα οι] του Γ. οἱ τείνει] οἷα Α. Β. C. *' ἀγριώτερος] ἀλογώτερος D. Ε. F. Ge. " Sic Ε. ἀμείβει Α. Β. C. F. 88 A. ἀμείδεις D. F. " κληρονομεῖν ] κληρονόμοις Α. Ε. τῆς οὐσίας] τὴν οὐσίαν D. F. " Verba θηρίοις παραδο θέντας ροδι λιμώξαντας collocant A. B. ἀμείβει D. F. τυμβωρύχοις] Sic codd. Ge. Arm. τοιχωρύχοις οι μυς ἔχοιεν Εdd. σε ἀρετῆς] τῆς ἀρετῆς καθ. οι ἐκεῖθεν deest in codd. 98 και om. Α. Β. C. Ουδέ (bis) 1. Ε. F. οι δι' ὧν] καὶ δι' ὧν Α. Β. C. F. * Sic E. Ge. Sar. catcri δείκνυσιν. " où am. A. R. G.. παρασκευάζει iidem. * σελήνης Edd. et pr. D. "

215 IN MATTHÆÐUM HOMIL. XIII. 80 γὰρ δὴ πρὸς τοῦτο ἀντερεῖς, ὅτι οὐ το πάντα ὥστε αύξῆσαι τὴν βαθυμίαν ἡμῶν πράττουσι, καὶ τὸν τῆς γεέννης ἐκλῦσαι φόβον, καὶ ἀπιστηθῆναι τὰ ἐκεῖ δικαστήρια. Αλλ' ὅμως οἱ ταῦτα βουλόμενοι 40, βοῶντες καὶ ὀλολύζοντες πολλάκις τὰς ἐκεῖ βασάνους ἀνακηρύττουσι. Πόθεν οὖν ταῦτα λέγουσι, καὶ ἐναντία ὧν βούλονται φθέγγονται; Οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ πλείονα ὑπομένειν ἀνάγκην. Οὐ γὰρ ἂν ἡσου- λήθησαν εκόντες ὁμολογεῖν, οὐδ᾽ ὅτι ὑπὸ νεκρῶν ἀνθρώπων βασανίζονται, οὐδ' ὅτι ὅλως πάσχουσί τι δεινόν. Πρὸς τί οὖν μοι ταῦτα εἴρηται ; "Οτι δαίμονες ὁμολογοῦσι γέενναν, οι βουλόμενοι ἀπιστεῖσθαι γέενναν· σὺ δὲ, ὁ τοσαύτης ἀπολαύων τιμῆς, καὶ ἀποῤῥήτων κοινωνήσας μυστηρίων, οὐδὲ ἐκείνους μιμῇ, ἀλλὰ καὶ τούτων ἀγνωμονέστερος γέγονας. Καὶ τίς ἦλθεν ἐκ τῶν ἐν ᾅδου, φησὶ, καὶ ταῦτα ἀπήγ- γειλεν ; Ἀπὸ γὰρ τῶν οὐρανῶν τις παρεγένετο, καὶ εἶπεν ὅτι θεός ἐστιν ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας ; Ότι δὲ ψυχὴν ἔχομεν, πόθεν δῆλον ; Εἰ γὰρ δὴ τοῖς ὁρωμέ- νοις μέλλεις πιστεύειν, καὶ περὶ Θεοῦ, καὶ περὶ ἀγγέλων, καὶ περὶ νοῦ, καὶ περὶ ψυχῆς ἀμφιβαλεῖς, καὶ οὕτω σοι πάντα οἰκήσεται τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα. Καίτοιγε εἰ τοῖς φανεροῖς πιστεύειν βούλει, τοῖς ἀοράτοις μᾶλλον ἢ τοῖς ὁρωμένοις πιστεύειν δεῖ. Εἰ δε καὶ παράδοξον τὸ εἰρημένον, ἀλλ' ὅμως ἀληθὲς, καὶ παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι σφόδρα ώμολογημένον. Οἱ μὲν γὰρ ὀφθαλμοὶ πολλὰ σφάλλονται, οὐκ ἐν τοῖς ἀοράτοις μόνον 18 (ἐκεῖνα γὰρ οὐδὲ ἴσασιν), ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς οἷς δοκοῦσιν ὁρᾷν, καὶ διαστήματος, καὶ ἀέρος, καὶ διανοίας ἀλλαχοῦ τετραμμένης, καὶ θυμοῦ, καὶ φροντίδος, καὶ μυρίων ἑτέρων σὲ ἐμποδιζόντων αὐτῶν τὴν ἀκρίβειαν· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς λογισμός, ἂν τὸ φῶς δέξηται τῶν θείων Γραφῶν, ἀκριβέστερον καὶ ἀνεξαπάτητον τῶν ὄντων ἔσται κριτήριον. Μὴ δὲ μάτην ἑαυτοὺς ἀπατῶμεν, μηδὲ πρὸς τῇ ῥαθυμίᾳ τοῦ βίου, τῇ διὰ τῶν τοιούτων τικτομένῃ δογμάτων; καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δογμάτων χαλεπώτερον ἑαυτοῖς επισωρεύωμεν 88 πῦρ. Εἰ γὰρ μὴ ἔστι κρίσις, μηδὲ εὐθύνας δώσομεν τῶν πεπραγμένων, οὐδὲ τιμὰς τῶν πεπονημένων ληψόμεθα. Εννόησον οἱ 66 τείνει τὰ τῆς βλασφημίας ὑμῶν, ὅταν λέγητε τὸν δίκαιον Θεὸν καὶ φιλάνθρωπον καὶ ἡμερον τοσούτους πόνους καὶ ἱδρῶτας ὑπεροράν. Καὶ πῶς ἂν ἔχοι ταῦτα λόγον ; 89 86 87 Εἰ γὰρ μηδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀπὸ γοῦν τῶν κατὰ τὴν οἰκίαν τὴν σὴν ταῦτα συλλογίζου, καὶ τότε ἄψει τὸ ἄτοπον. Κὰν γὰρ [176] μυριάκις ᾖς αὐτὸς ὡμὸς καὶ ἀπάνθρωπος, καὶ θηρίων αὐτῶν ἀγριώτερος ", οὐκ ἂν ἔλοιο τὸν οἰκέτην τὸν εὔνουν γενόμενον τελευ- τῶν ἀφεῖναι ἄτιμον, ἀλλὰ καὶ ἐλευθερίᾳ ἀμείβῃ ", καὶ χρημάτων δωρεα· καὶ ἐπειδὴ αὐτὸς λοιπὸν ἀπιὼν οὐδὲν δύνασαι εἰς αὐτὸν ἐργάσασθαι ἀγαθὸν, τοῖς μέλλουσί σου κληρονομεῖν σε τῆς οὐσίας ἐπισκήπτεις ὑπὲρ αὐτοῦ, δεόμενος, παρακαλῶν, πάντα ποιῶν, ὥστε μὴ μεἶναι αὐτὸν ἀγέραστον. Εἶτα σὺ μὲν, ὁ πονηρός, οὕτω χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος γίνῃ πρὸς τὴν οἰκέτην· ἡ δὲ ἄπειρος ἀγαθότης, ὁ Θεὸς, ἡ ἄφατος φιλανθρωπία, ή τοσαύτη χρηστότης, τοὺς οἰκέτας τοὺς ἑαυτοῦ τοὺς περὶ Πέτρον καὶ Παῦλον καὶ Ἰάκω βον καὶ Ἰωάννην, τοὺς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν δι' αὐτ τὸν λιμώξαντας, δεσμευθέντας, μαστιχθέντας, κατα ποντισθέντας, θηρίοις παραδοθέντας " ἀποθνήσκον 84 ' 2:6 τας, τοσαῦτα παθόντας ἃ μηδὲ ἀριθμῆσαι ἔνι, ἀστε φανώτους περιόψεται; Καὶ ὁ μὲν ἀγωνοθέτης τὸν Ολυμπιονίκην ἀνακηρύττει καὶ στεφανοῖ, καὶ ὁ δε σπότης τὸν οἰκέτην, καὶ ἡ βασιλεὺς τὸν στρατιώτην, καὶ ἕκαστος ἁπλῶς τὸν θεραπεύσαντα αὐτὸν, οἷς δύο ναται ἀμείβεται οι καλοῖς· ὁ δὲ Θεὸς μόνος, μετὰ τοὺς τοσούτους ἱδρῶτας καὶ πόνους, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα αὐτ τοῖς ἀγαθὸν ἀποδίδωσιν, ἀλλ᾽ οἱ δίκαιοι καὶ εὐσεβεῖς ἐκεῖνοι, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἐπελθόντες, ἐν τοῖς αὐτοῖς κεί- σονται τοῖς μοιχοῖς, καὶ πατραλοίαις, καὶ ἀνδροφόνοις, καὶ τυμβωρύχοις " ; Καὶ ποῦ ταῦτα ἂν ἔχοι λόγον ; Εἰ γὰρ μηδὲν μετὰ τὴν ἐντεῦθέν ἐστιν ἀποδημίαν, ἀλλὰ μέχρι τῶν παρόντων τὰ ἡμέτερα, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐκεῖνοι τούτοις· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐν τοῖς αὐτοῖς. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τοῖς αὐτοῖς, κατὰ τὸν σὸν λόγον, ἀλλ' ἐνταῦθα ἐν ἀνέσει μὲν οὗτοι, ἐν κολάσει. δὲ ἐκεῖνοι τὸν πάντα γεγόνασι χρόνον. Καὶ ποῖος τοῦτο τύραννος, τίς ὠμὸς ἄνθρωπος καὶ ἀπηνή; οὕτω περὶ τῶν αὐτοῦ ποτε ἐβουλεύσατο θεραπόντων καὶ ὑπηκόων; Εἶδες τῆς ἀτοπίας τὴν ὑπερβολὴν, καὶ ποῦ τελευτᾷ ὁ λόγος οὗτος; Οὐκοῦν εἰ καὶ μηδαμόθεν ἄλλοθεν βούλει, ἀπὸ τούτων τῶν λογισμῶν παιδευ- θεὶς, ἀπαλλάγηθι τῆς πονηρᾶς ταύτης υπονοίας, καὶ φεύγε κακίαν, καὶ τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς οἱ ἀντέχου πόνων· καὶ τότε εἴσῃ σαφῶς, ὅτι οὐ μέχρι τοῦ παρ όντος βίου τὰ ἡμέτερα ἔστηκε. Κάν τις ἔρηταί σε, Τίς ἐλθὼν ἐκεῖθεν οἱ ἀπήγγειλε τὰ ἐκεῖ; εἰπὲ πρὸς αὐτόν· ᾿Ανθρώπων μὲν οὐδὲ εἷς· ἡ γὰρ ἂν καὶ 90. ἐπιστήθη πολλάκις, ἅτε κομπάζων καὶ ἐπαίρων τὰ πρᾶγμα· ὁ δὲ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης πάντα μετὰ ἀκριβείας ἐκεῖνα ἀπήγγειλε. Τί τοίνυν ἡμῖν δεῖ ἀν- θρώπου, τοῦ μέλλοντος ἡμᾶς εὐθύνας ἀπαιτεῖν καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν βοῶντος, ὅτι καὶ γέενναν ἡτοίμασε, καὶ βασιλείαν παρεσκεύασε, καὶ τούτων ἡμῖν ἀπο- δείξεις παρασχομένου σαφείς; Εἰ γὰρ μὴ ἔμελλε κρίνειν, οὐδ᾽ ἂν ἐνταῦθα δίκην ἀπῄτησε. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τοῦτο πῶς ἂν ἔχοι λόγον, τὸ τῶν πον: ρῶν. τοὺς μὲν κολάζεσθαι, τοὺς δὲ μὴ κολάζεσθαι; [177] Εἰ γὰρ μὴ προσωπολήπτης ἐστὶν ὁ Θεὸς, ὥσπερ οὖν οὐδέ ἐστι, τί δήποτε τὸν μὲν ἀπῄτησε δίκην, τὸν δὲ ἀφῆκεν ἀτιμώρητον ἀπελθεῖν; Τοῦτο γὰρ τοῦ προ- τέρου πάλιν ἐστὶν ἀπορώτερον. Αλλ' εἰ βούλεσθε μετ' εὐγνωμοσύνης ἀκούειν τῶν λεγομένων, καὶ ταύτην διαλύσομεν τὴν ἀπορίαν. Τίς οὖν ἐστιν ἡ λύσις ; Οὔτε πάντας ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ δίκην, ἵνα μὴ ἀπο γνῶς τὴν ἀνάστασιν, καὶ ἀπελπίσῃς τὴν κρίσιν, ὡς πάντων ἐνταῦθα διδόντων λόγον· οὔτε πάντας ἀφίη- σιν ἀτιμωρητὶ ἀπελθεῖν, ἵνα μὴ πάλιν ἀπρονόητα. εἶναι τὰ πάντα νομίσῃς· ἀλλὰ καὶ κολάζει, καὶ οὐ κολάζει· δι' ὧν οι μὲν κολάζει, δεικνὺς νὰ ὅτι καὶ ἐκεῖ τοὺς οὐ ο κολασθέντας ἐνταῦθα ἀπαιτήσει λό- γον· δι' ὧν δὲ οὐ κολάζει, παρασκευάζων σε πιστεύειν, ὅτι ἔστι τι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν. κριτήριον φοβερόν. Εἰ δὲ καθόλου τῶν προτέρων ἡμέλει, οὐδ᾽ ἂν ἐκόλασέ τινας ἐνταῦθα, οὐδ' ἂν εὐηρ γέτησε. Νῦν δὲ ὁρᾷς αὐτὸν διὰ σὲ καὶ οὐρανὸν τεί- νοντα, καὶ ἥλιον ἀνάπτοντα, καὶ γῆν θεμελιοῦντα, καὶ θάλατταν. χέοντα, καὶ ἀέρα ἁπλοῦντα, καὶ σε λήνῃς τάττοντα δρόμους, καὶ ταῖς ὥραις τοῦ ἔτους ἀκινήτους τιθέντα νόμους, καὶ τὰ ἄλλα δὲ ἅπαντα τῷ νεύματι τῷ ἐκείνον τὸν ἑαυτῶν μετὰ ἀκριβείας $ το οὐ om. F. " βουλευόμενοι Β. οι Sic A. B. Ge. άμφιβάλεις (sic) F. vulgo αμφιβάλλεις. Μox και ante οὕτω οπι. Α. Β. * Εἰ γάρ Β. εί om. F. 86 88 μόνοις Edd. ἑτέρων om. Α. Β. ἐπισωρεύομεν Α. C. τα οι] του Γ. οἱ τείνει] οἷα Α. Β. C. *' ἀγριώτερος] ἀλογώτερος D. Ε. F. Ge. " Sic Ε. ἀμείβει Α. Β. C. F. 88 A. ἀμείδεις D. F. " κληρονομεῖν ] κληρονόμοις Α. Ε. τῆς οὐσίας] τὴν οὐσίαν D. F. " Verba θηρίοις παραδο θέντας ροδι λιμώξαντας collocant A. B. ἀμείβει D. F. τυμβωρύχοις] Sic codd. Ge. Arm. τοιχωρύχοις οι μυς ἔχοιεν Εdd. σε ἀρετῆς] τῆς ἀρετῆς καθ. οι ἐκεῖθεν deest in codd. 98 και om. Α. Β. C. Ουδέ (bis) 1. Ε. F. οι δι' ὧν] καὶ δι' ὧν Α. Β. C. F. * Sic E. Ge. Sar. catcri δείκνυσιν. " où am. A. R. G.. παρασκευάζει iidem. * σελήνης Edd. et pr. D. "

217 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀνύοντα δρόμον. Καὶ γὰρ ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ ἡ τῶν ἀλόγων, τῶν ἑρπόντων, τῶν βαδιζόντων, τῶν πετομένων, τῶν νηχομένων, τῶν ἐν λίμναις, τῶν ἐν πηγαῖς, τῶν ἐν ποταμοῖς, τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν νά- παις, τῶν ἐν οἰκίαις, τῶν ἐν ἀέρι, τῶν ἐν πεδίοις, καὶ φυτά, καὶ σπέρματα, καὶ δένδρα, τά τε ἄγρια, τά τε ήμερα, τά τε ἔγκαρπα καὶ ἄκαρπα ", καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὸ τῆς ἀκαμάτου κινούμενα χειρὸς ἐκείνης, τὴν ἡμετέραν οἰκονομεῖ ζωήν, οὐ πρὸς χρείαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς φιλοτιμίαν τὴν διακονίαν ἡμῖν ἐξ αὐ τῶν παρεχόμενα. Τοσαύτην τοίνυν ὁρῶν εἶτα ξίαν, καίτοιγε οὐδὲ τὴ πολλοστὸν εἴπομεν μέρος, τολμᾶς εἰπεῖν, ὅτι ὁ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα ἐργασά- μενος διὰ σὲ, ἐν τοῖς καιρίοις σε παρόψεται, καὶ μετὰ τῶν ἔνων καὶ τῶν χοίρων ἀφήσει * τελευτήσαντα κεῖσθαι, καὶ δώρῳ σε τιμήσας τοσούτῳ, τῷ τῆς εὐσε βείας, ᾧ καὶ τῶν ἀγγέλων ἐποίησεν ἴσον, περιόψεται σε μετὰ τοὺς μυρίους πόνους καὶ ἱδρῶτας; Καὶ πῶς 218 ἂν ἔχοι ταῦτα λέγον; Ταῦτα γὰρ, κἂν ἡμεῖς σιγή σωμεν, οἱ λίθοι κεκράξονται· οὕτω σαφῆ καὶ δῆλα, καὶ τῆς ἀκτῖνος αὐτῆς ἐστι φανότερα . Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογισάμενοι, καὶ πείσαντες τὴν ἑαυτῶν ψυ χήν, ὅτι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν καὶ βήματι παραστησόμεθα φοβερῷ, καὶ λόγον δώσομεν τῶν πε πραγμένων απάντων, καὶ εὐθύνας υφέξομεν, καὶ δίκην ὑποστησόμεθα, ἂν μένωμεν πλημμελούντες. καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα καὶ ἀγαθῶν ἀπαρξή των, ἂν μικρὸν ἑαυτοῖς προσέχειν βουληθώμεν, τους τε ἀντιλέγοντας ἐπὶ τούτοις· ἐπιστομίζωμεν, καὶ αὐτοὶ τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν ἐλώμεθα, ἵνα μετά παρρησίας τῆς προσηκούσης εἰς ἐκεῖνο τὸ δικαστή ριον ἀπελθόντες, ἐπιτύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἡμῖν [178] ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νύν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 3 καὶ άκαρπα lesunt in meis, et in Edd. ante Ben. Agnoscunt Interpp. * ἀφίησι D. Ε. άφησι Ε. Ο ανώτερο D. φανερώτερα F. λαμπρότερα Α. Β. C. · ἐπὶ τούτοις om. Α. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. α΄. Τίνος ένεκεν ἀναχωρεῖ '; Πάλιν παιδεύων ἡμᾶς, μὴ ὁμόσε χωρεῖν τοῖς πειρασμοῖς, ἀλλ᾽ εἴκειν καὶ παραχωρεῖν. Οὐ γὰρ ἔγκλημα τὸ μὴ ῥίπτειν ἑαυ τὸν εἰς κίνδυνον, ἀλλὰ τὸ ἐμπεσόντα μὴ στῆναι γεν- ναίως. Τοῦτο τοίνυν διδάσκων, καὶ τὸν φθόνον τὸν Ἰουδαϊκὸν παραμυθούμενος, ἀναχωρεῖ εἰς τὴν Καπερ· ναούμ, ὁμοῦ μὲν πληρῶν τὴν " προφητείαν, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς διδασκάλους τῆς οἰκουμένης ἁλιεῦσαι σπεύ ἕων, ἐπειδήπερ ἐκεῖ διέτριβον τῇ τέχνῃ χρώμενοι. Σὺ δέ μοι σκόπει, πῶς πανταχοῦ μέλλων ἐπὶ τὰ ἔθνη ἀπιέναι, παρὰ Ἰουδαίων λαμβάνει τὰς αἰτίας. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἐπιβουλεύσαντες τῷ Προδρόμῳ, καὶ εἰς δεσμωτήριον ἐμβαλόντες, ὠθοῦσιν αὐτὸν εἰς τὴν Γα- λιλαίαν τῶν ἐθνῶν. "Οτι γὰρ οὔτε ἀπὸ μέρους λέγει τὸ ἔθνος τὸ Ἰουδαϊκόν, οὔτε πάσας αινίττεται τὰς φυλὰς, σκόπει πῶς διορίζει τὸ χωρίον ἐκεῖνο ὁ προ- φήτης, οὕτω λέγων· Γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσ σης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν· ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, φῶς εἶδε μέγα· σκότος ἐνταῦθα οὐ τὸ αἰσθητὸν καλῶν, ἀλλὰ τὴν πλά- νην καὶ τὴν ἀσέβειαν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Τοῖς καθ· ημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, πῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς. Ἵνα γὰρ μάθῃς ὅτι οὔτε φῶς, οὔτε σκότος αἰσθητόν φησι, περὶ μὲν τοῦ φωτὸς διαλεγόμενος, οὐχ ἁπλῶς φῶς ἐκάλεσεν, ἀλλὰ φῶς μέγα, 8 10 αλλα χοῦ ἀληθινόν φησιν εἰς τὸ δὲ σκότος ἐξηγούμενος, σκιὰν θανάτου ὠνόμασεν. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητήσαντες εὗρον, ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐπεφά- νη, φησί, Φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς, τουτέστιν, αὐτὸ τὸ φῶς ἀνέτειλε καὶ ἔλαμψεν· οὐκ αὐτοὶ πρότεροι τῷ φωτί προσέδραμον. Καὶ γὰρ ἐν ἐσχάτοις τὰ ἀνθρώ πινα ἦν πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας. Οὐδὲ γὰρ ἐβά- διζον ἐν σκότει, ἀλλ' ἐκάθηντο ἐν σκότει· ὅπερ ση μεῖον ἦν τοῦ μηδὲ ἐλπίζειν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι· ὥσπερ γὰρ οὐδὲ εἰδότες, ποῦ δεῖ προβῆναι, οὕτω κα ταληφθέντες ὑπὸ τοῦ σκότους ἐκάθηντο, μὴ δυνάμε- και μηδὲ στῆναι λοιπόν. ་ γειν· Μετανοεῖτε ἤγγικε γὰρ 18 ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ἀπὸ τότε· πότε; Ἐξ οὗ ἐνεβλήθη Ιωάν- νης. Καὶ διατί μὴ ἐξ ἀρχῆς αὐτοῖς 18 ἐκήρυξε; τ' δὲ ὅλως Ἰωάννου ἔδει, τῆς τῶν ἔργων [179] μαρτυρίες αὐτὸν κηρυττούσης; Ἵνα κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν μάθης, ὅτι καθάπερ ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ αὐτὸς προ- φήτας ἔχει· ὅπερ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε· Καὶ στ παιδίον, Προφήτης Υψίστου κληθήση· καὶ ἵνα μηδεμίαν τοῖς ἀναισχύντοις αἰτίαν καταλίπη ο Του δαίοις· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς τέθεικε λέγων· "Ηλθεν Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων, καὶ λέγουσι· Δαιμόνιον ἔχει. Ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, φίλος τελωνῶν καὶ ἁμαρ τωλῶν. Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς. "Αλλως δὲ καὶ ἀναγκαῖον ἦν παρ' ἑτέρου πρό τερον λεχθῆναι τὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ μὴ παρ' αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοσαύτας καὶ τηλικαύτας μαρτυρίας τε καὶ ἀποδείξεις ἔλεγον· Σὺ μαρτυρεῖς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· εἰ μηδὲν εἰρη- κότος Ιωάννου παρελθὼν εἰς μέσους πρῶτος αὐτὸς ἐμαρτύρησε, τί οὐκ ἂν ἐφθέγξαντο; Διὰ τοῦτο οὔτε ἐκήρυξε πρὸ ἐκείνου, οὔτε ἐθαυματούργησεν, ἕως ἐνέπεσεν εἰς τὸ δεσμωτήριον ἐκεῖνος, ἵνα μὴ ταύτῃ τὸ πλῆθος σχίζηται. Διὰ τοῦτο οὐδὲ σημεῖον οὐδὲν ἐποίησεν Ἰωάννης, ἵνα καὶ ἐντεῦθεν τὸ πλῆθος τῷ Ἰησοῦ παραδῷ, τῶν θαυμάτων πρὸς ἐκεῖνον ἑλκόν των αὐτούς. Εἰ γὰρ καὶ τοσούτων οἰκονομηθέντων, καὶ πρὸ τοῦ δεσμωτηρίου, καὶ μετὰ τὸ δεσμωτήριον, ζηλοτύπως πρὸς αὐτὸν εἶχον οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου καὶ οἱ πολλοὶ δὲ οὐχὶ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Ἰωάννην ὑπ ώπτευον εἶναι τὸν Χριστόν 58· εἰ μηδὲν τούτων ἐγένετο, τί οὐκ ἂν συνέβη; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ματθαῖος ἐπιση μαίνεται, ὅτι ἀπὸ τότε ήρξατο κηρύσσειν· καὶ ἀρξε μενος τὸ κήρυγμα, ὁ ἐκεῖνος ἐκήρυττε, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ τὰ κήρυγμα δ ἐκήρυττε λέγει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τέως ἀγαπητὸν ἦν παραδεχθῆναι, ἐπεὶ μηδέπω τὴν προς- ήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον. Από τότε ήρξατο ὁ ᾿Ιησοῦς κηρύσσειν καὶ λέ β'. Διὰ τοῦτο καὶ ἀρχόμενος οὐδὲν φορτικόν τίθησι ἀνεχώρησε Β. * τήν] και Α Β. C. τήν om. Ep. p. p. ἐπειδή Edi. " γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθ. Β. Arm. 10 δ] ὅπερ Edd. " φησιν] λέγει Α. Β. C. nos επεξηγούμενος Ε. " ήγγικε γάρ] ὅτι ἤγγικεν Εdd. " αὐτοῖς αὐτὸς Ερ. 1 καταλίπηται Β. F. καταλείπηται Ε. " Χριστόν] Sic B. Εp. Ge. Arm. vulgo Ἰησοῦν. " τό ἀλλὰ το Mor. Ben. τὸ κήρυγμα ὁ ἐκήρυττε λέγει ] κηρύττων λέγει Α. Β. Sav. 8 [53] κηρύττων λέγει C. 1 ουδέν οὐδέ Edd. τίθησι] Sic F. Arm. vulgo τί φησι. 16

217 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀνύοντα δρόμον. Καὶ γὰρ ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ ἡ τῶν ἀλόγων, τῶν ἑρπόντων, τῶν βαδιζόντων, τῶν πετομένων, τῶν νηχομένων, τῶν ἐν λίμναις, τῶν ἐν πηγαῖς, τῶν ἐν ποταμοῖς, τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν νά- παις, τῶν ἐν οἰκίαις, τῶν ἐν ἀέρι, τῶν ἐν πεδίοις, καὶ φυτά, καὶ σπέρματα, καὶ δένδρα, τά τε ἄγρια, τά τε ήμερα, τά τε ἔγκαρπα καὶ ἄκαρπα ", καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὸ τῆς ἀκαμάτου κινούμενα χειρὸς ἐκείνης, τὴν ἡμετέραν οἰκονομεῖ ζωήν, οὐ πρὸς χρείαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς φιλοτιμίαν τὴν διακονίαν ἡμῖν ἐξ αὐ τῶν παρεχόμενα. Τοσαύτην τοίνυν ὁρῶν εἶτα ξίαν, καίτοιγε οὐδὲ τὴ πολλοστὸν εἴπομεν μέρος, τολμᾶς εἰπεῖν, ὅτι ὁ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα ἐργασά- μενος διὰ σὲ, ἐν τοῖς καιρίοις σε παρόψεται, καὶ μετὰ τῶν ἔνων καὶ τῶν χοίρων ἀφήσει * τελευτήσαντα κεῖσθαι, καὶ δώρῳ σε τιμήσας τοσούτῳ, τῷ τῆς εὐσε βείας, ᾧ καὶ τῶν ἀγγέλων ἐποίησεν ἴσον, περιόψεται σε μετὰ τοὺς μυρίους πόνους καὶ ἱδρῶτας; Καὶ πῶς 218 ἂν ἔχοι ταῦτα λέγον; Ταῦτα γὰρ, κἂν ἡμεῖς σιγή σωμεν, οἱ λίθοι κεκράξονται· οὕτω σαφῆ καὶ δῆλα, καὶ τῆς ἀκτῖνος αὐτῆς ἐστι φανότερα . Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογισάμενοι, καὶ πείσαντες τὴν ἑαυτῶν ψυ χήν, ὅτι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν καὶ βήματι παραστησόμεθα φοβερῷ, καὶ λόγον δώσομεν τῶν πε πραγμένων απάντων, καὶ εὐθύνας υφέξομεν, καὶ δίκην ὑποστησόμεθα, ἂν μένωμεν πλημμελούντες. καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα καὶ ἀγαθῶν ἀπαρξή των, ἂν μικρὸν ἑαυτοῖς προσέχειν βουληθώμεν, τους τε ἀντιλέγοντας ἐπὶ τούτοις· ἐπιστομίζωμεν, καὶ αὐτοὶ τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν ἐλώμεθα, ἵνα μετά παρρησίας τῆς προσηκούσης εἰς ἐκεῖνο τὸ δικαστή ριον ἀπελθόντες, ἐπιτύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἡμῖν [178] ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νύν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 3 καὶ άκαρπα lesunt in meis, et in Edd. ante Ben. Agnoscunt Interpp. * ἀφίησι D. Ε. άφησι Ε. Ο ανώτερο D. φανερώτερα F. λαμπρότερα Α. Β. C. · ἐπὶ τούτοις om. Α. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. α΄. Τίνος ένεκεν ἀναχωρεῖ '; Πάλιν παιδεύων ἡμᾶς, μὴ ὁμόσε χωρεῖν τοῖς πειρασμοῖς, ἀλλ᾽ εἴκειν καὶ παραχωρεῖν. Οὐ γὰρ ἔγκλημα τὸ μὴ ῥίπτειν ἑαυ τὸν εἰς κίνδυνον, ἀλλὰ τὸ ἐμπεσόντα μὴ στῆναι γεν- ναίως. Τοῦτο τοίνυν διδάσκων, καὶ τὸν φθόνον τὸν Ἰουδαϊκὸν παραμυθούμενος, ἀναχωρεῖ εἰς τὴν Καπερ· ναούμ, ὁμοῦ μὲν πληρῶν τὴν " προφητείαν, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς διδασκάλους τῆς οἰκουμένης ἁλιεῦσαι σπεύ ἕων, ἐπειδήπερ ἐκεῖ διέτριβον τῇ τέχνῃ χρώμενοι. Σὺ δέ μοι σκόπει, πῶς πανταχοῦ μέλλων ἐπὶ τὰ ἔθνη ἀπιέναι, παρὰ Ἰουδαίων λαμβάνει τὰς αἰτίας. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἐπιβουλεύσαντες τῷ Προδρόμῳ, καὶ εἰς δεσμωτήριον ἐμβαλόντες, ὠθοῦσιν αὐτὸν εἰς τὴν Γα- λιλαίαν τῶν ἐθνῶν. "Οτι γὰρ οὔτε ἀπὸ μέρους λέγει τὸ ἔθνος τὸ Ἰουδαϊκόν, οὔτε πάσας αινίττεται τὰς φυλὰς, σκόπει πῶς διορίζει τὸ χωρίον ἐκεῖνο ὁ προ- φήτης, οὕτω λέγων· Γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσ σης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν· ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, φῶς εἶδε μέγα· σκότος ἐνταῦθα οὐ τὸ αἰσθητὸν καλῶν, ἀλλὰ τὴν πλά- νην καὶ τὴν ἀσέβειαν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Τοῖς καθ· ημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, πῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς. Ἵνα γὰρ μάθῃς ὅτι οὔτε φῶς, οὔτε σκότος αἰσθητόν φησι, περὶ μὲν τοῦ φωτὸς διαλεγόμενος, οὐχ ἁπλῶς φῶς ἐκάλεσεν, ἀλλὰ φῶς μέγα, 8 10 αλλα χοῦ ἀληθινόν φησιν εἰς τὸ δὲ σκότος ἐξηγούμενος, σκιὰν θανάτου ὠνόμασεν. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητήσαντες εὗρον, ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐπεφά- νη, φησί, Φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς, τουτέστιν, αὐτὸ τὸ φῶς ἀνέτειλε καὶ ἔλαμψεν· οὐκ αὐτοὶ πρότεροι τῷ φωτί προσέδραμον. Καὶ γὰρ ἐν ἐσχάτοις τὰ ἀνθρώ πινα ἦν πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας. Οὐδὲ γὰρ ἐβά- διζον ἐν σκότει, ἀλλ' ἐκάθηντο ἐν σκότει· ὅπερ ση μεῖον ἦν τοῦ μηδὲ ἐλπίζειν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι· ὥσπερ γὰρ οὐδὲ εἰδότες, ποῦ δεῖ προβῆναι, οὕτω κα ταληφθέντες ὑπὸ τοῦ σκότους ἐκάθηντο, μὴ δυνάμε- και μηδὲ στῆναι λοιπόν. ་ γειν· Μετανοεῖτε ἤγγικε γὰρ 18 ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ἀπὸ τότε· πότε; Ἐξ οὗ ἐνεβλήθη Ιωάν- νης. Καὶ διατί μὴ ἐξ ἀρχῆς αὐτοῖς 18 ἐκήρυξε; τ' δὲ ὅλως Ἰωάννου ἔδει, τῆς τῶν ἔργων [179] μαρτυρίες αὐτὸν κηρυττούσης; Ἵνα κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν μάθης, ὅτι καθάπερ ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ αὐτὸς προ- φήτας ἔχει· ὅπερ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε· Καὶ στ παιδίον, Προφήτης Υψίστου κληθήση· καὶ ἵνα μηδεμίαν τοῖς ἀναισχύντοις αἰτίαν καταλίπη ο Του δαίοις· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς τέθεικε λέγων· "Ηλθεν Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων, καὶ λέγουσι· Δαιμόνιον ἔχει. Ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, φίλος τελωνῶν καὶ ἁμαρ τωλῶν. Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς. "Αλλως δὲ καὶ ἀναγκαῖον ἦν παρ' ἑτέρου πρό τερον λεχθῆναι τὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ μὴ παρ' αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοσαύτας καὶ τηλικαύτας μαρτυρίας τε καὶ ἀποδείξεις ἔλεγον· Σὺ μαρτυρεῖς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· εἰ μηδὲν εἰρη- κότος Ιωάννου παρελθὼν εἰς μέσους πρῶτος αὐτὸς ἐμαρτύρησε, τί οὐκ ἂν ἐφθέγξαντο; Διὰ τοῦτο οὔτε ἐκήρυξε πρὸ ἐκείνου, οὔτε ἐθαυματούργησεν, ἕως ἐνέπεσεν εἰς τὸ δεσμωτήριον ἐκεῖνος, ἵνα μὴ ταύτῃ τὸ πλῆθος σχίζηται. Διὰ τοῦτο οὐδὲ σημεῖον οὐδὲν ἐποίησεν Ἰωάννης, ἵνα καὶ ἐντεῦθεν τὸ πλῆθος τῷ Ἰησοῦ παραδῷ, τῶν θαυμάτων πρὸς ἐκεῖνον ἑλκόν των αὐτούς. Εἰ γὰρ καὶ τοσούτων οἰκονομηθέντων, καὶ πρὸ τοῦ δεσμωτηρίου, καὶ μετὰ τὸ δεσμωτήριον, ζηλοτύπως πρὸς αὐτὸν εἶχον οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου καὶ οἱ πολλοὶ δὲ οὐχὶ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Ἰωάννην ὑπ ώπτευον εἶναι τὸν Χριστόν 58· εἰ μηδὲν τούτων ἐγένετο, τί οὐκ ἂν συνέβη; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ματθαῖος ἐπιση μαίνεται, ὅτι ἀπὸ τότε ήρξατο κηρύσσειν· καὶ ἀρξε μενος τὸ κήρυγμα, ὁ ἐκεῖνος ἐκήρυττε, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ τὰ κήρυγμα δ ἐκήρυττε λέγει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τέως ἀγαπητὸν ἦν παραδεχθῆναι, ἐπεὶ μηδέπω τὴν προς- ήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον. Από τότε ήρξατο ὁ ᾿Ιησοῦς κηρύσσειν καὶ λέ β'. Διὰ τοῦτο καὶ ἀρχόμενος οὐδὲν φορτικόν τίθησι ἀνεχώρησε Β. * τήν] και Α Β. C. τήν om. Ep. p. p. ἐπειδή Edi. " γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθ. Β. Arm. 10 δ] ὅπερ Edd. " φησιν] λέγει Α. Β. C. nos επεξηγούμενος Ε. " ήγγικε γάρ] ὅτι ἤγγικεν Εdd. " αὐτοῖς αὐτὸς Ερ. 1 καταλίπηται Β. F. καταλείπηται Ε. " Χριστόν] Sic B. Εp. Ge. Arm. vulgo Ἰησοῦν. " τό ἀλλὰ το Mor. Ben. τὸ κήρυγμα ὁ ἐκήρυττε λέγει ] κηρύττων λέγει Α. Β. Sav. 8 [53] κηρύττων λέγει C. 1 ουδέν οὐδέ Edd. τίθησι] Sic F. Arm. vulgo τί φησι. 16

217 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀνύοντα δρόμον. Καὶ γὰρ ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ ἡ τῶν ἀλόγων, τῶν ἑρπόντων, τῶν βαδιζόντων, τῶν πετομένων, τῶν νηχομένων, τῶν ἐν λίμναις, τῶν ἐν πηγαῖς, τῶν ἐν ποταμοῖς, τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν νά- παις, τῶν ἐν οἰκίαις, τῶν ἐν ἀέρι, τῶν ἐν πεδίοις, καὶ φυτά, καὶ σπέρματα, καὶ δένδρα, τά τε ἄγρια, τά τε ήμερα, τά τε ἔγκαρπα καὶ ἄκαρπα ", καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὸ τῆς ἀκαμάτου κινούμενα χειρὸς ἐκείνης, τὴν ἡμετέραν οἰκονομεῖ ζωήν, οὐ πρὸς χρείαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς φιλοτιμίαν τὴν διακονίαν ἡμῖν ἐξ αὐ τῶν παρεχόμενα. Τοσαύτην τοίνυν ὁρῶν εἶτα ξίαν, καίτοιγε οὐδὲ τὴ πολλοστὸν εἴπομεν μέρος, τολμᾶς εἰπεῖν, ὅτι ὁ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα ἐργασά- μενος διὰ σὲ, ἐν τοῖς καιρίοις σε παρόψεται, καὶ μετὰ τῶν ἔνων καὶ τῶν χοίρων ἀφήσει * τελευτήσαντα κεῖσθαι, καὶ δώρῳ σε τιμήσας τοσούτῳ, τῷ τῆς εὐσε βείας, ᾧ καὶ τῶν ἀγγέλων ἐποίησεν ἴσον, περιόψεται σε μετὰ τοὺς μυρίους πόνους καὶ ἱδρῶτας; Καὶ πῶς 218 ἂν ἔχοι ταῦτα λέγον; Ταῦτα γὰρ, κἂν ἡμεῖς σιγή σωμεν, οἱ λίθοι κεκράξονται· οὕτω σαφῆ καὶ δῆλα, καὶ τῆς ἀκτῖνος αὐτῆς ἐστι φανότερα . Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογισάμενοι, καὶ πείσαντες τὴν ἑαυτῶν ψυ χήν, ὅτι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν καὶ βήματι παραστησόμεθα φοβερῷ, καὶ λόγον δώσομεν τῶν πε πραγμένων απάντων, καὶ εὐθύνας υφέξομεν, καὶ δίκην ὑποστησόμεθα, ἂν μένωμεν πλημμελούντες. καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα καὶ ἀγαθῶν ἀπαρξή των, ἂν μικρὸν ἑαυτοῖς προσέχειν βουληθώμεν, τους τε ἀντιλέγοντας ἐπὶ τούτοις· ἐπιστομίζωμεν, καὶ αὐτοὶ τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν ἐλώμεθα, ἵνα μετά παρρησίας τῆς προσηκούσης εἰς ἐκεῖνο τὸ δικαστή ριον ἀπελθόντες, ἐπιτύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἡμῖν [178] ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νύν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 3 καὶ άκαρπα lesunt in meis, et in Edd. ante Ben. Agnoscunt Interpp. * ἀφίησι D. Ε. άφησι Ε. Ο ανώτερο D. φανερώτερα F. λαμπρότερα Α. Β. C. · ἐπὶ τούτοις om. Α. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. α΄. Τίνος ένεκεν ἀναχωρεῖ '; Πάλιν παιδεύων ἡμᾶς, μὴ ὁμόσε χωρεῖν τοῖς πειρασμοῖς, ἀλλ᾽ εἴκειν καὶ παραχωρεῖν. Οὐ γὰρ ἔγκλημα τὸ μὴ ῥίπτειν ἑαυ τὸν εἰς κίνδυνον, ἀλλὰ τὸ ἐμπεσόντα μὴ στῆναι γεν- ναίως. Τοῦτο τοίνυν διδάσκων, καὶ τὸν φθόνον τὸν Ἰουδαϊκὸν παραμυθούμενος, ἀναχωρεῖ εἰς τὴν Καπερ· ναούμ, ὁμοῦ μὲν πληρῶν τὴν " προφητείαν, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς διδασκάλους τῆς οἰκουμένης ἁλιεῦσαι σπεύ ἕων, ἐπειδήπερ ἐκεῖ διέτριβον τῇ τέχνῃ χρώμενοι. Σὺ δέ μοι σκόπει, πῶς πανταχοῦ μέλλων ἐπὶ τὰ ἔθνη ἀπιέναι, παρὰ Ἰουδαίων λαμβάνει τὰς αἰτίας. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἐπιβουλεύσαντες τῷ Προδρόμῳ, καὶ εἰς δεσμωτήριον ἐμβαλόντες, ὠθοῦσιν αὐτὸν εἰς τὴν Γα- λιλαίαν τῶν ἐθνῶν. "Οτι γὰρ οὔτε ἀπὸ μέρους λέγει τὸ ἔθνος τὸ Ἰουδαϊκόν, οὔτε πάσας αινίττεται τὰς φυλὰς, σκόπει πῶς διορίζει τὸ χωρίον ἐκεῖνο ὁ προ- φήτης, οὕτω λέγων· Γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσ σης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν· ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, φῶς εἶδε μέγα· σκότος ἐνταῦθα οὐ τὸ αἰσθητὸν καλῶν, ἀλλὰ τὴν πλά- νην καὶ τὴν ἀσέβειαν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Τοῖς καθ· ημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, πῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς. Ἵνα γὰρ μάθῃς ὅτι οὔτε φῶς, οὔτε σκότος αἰσθητόν φησι, περὶ μὲν τοῦ φωτὸς διαλεγόμενος, οὐχ ἁπλῶς φῶς ἐκάλεσεν, ἀλλὰ φῶς μέγα, 8 10 αλλα χοῦ ἀληθινόν φησιν εἰς τὸ δὲ σκότος ἐξηγούμενος, σκιὰν θανάτου ὠνόμασεν. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητήσαντες εὗρον, ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐπεφά- νη, φησί, Φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς, τουτέστιν, αὐτὸ τὸ φῶς ἀνέτειλε καὶ ἔλαμψεν· οὐκ αὐτοὶ πρότεροι τῷ φωτί προσέδραμον. Καὶ γὰρ ἐν ἐσχάτοις τὰ ἀνθρώ πινα ἦν πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας. Οὐδὲ γὰρ ἐβά- διζον ἐν σκότει, ἀλλ' ἐκάθηντο ἐν σκότει· ὅπερ ση μεῖον ἦν τοῦ μηδὲ ἐλπίζειν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι· ὥσπερ γὰρ οὐδὲ εἰδότες, ποῦ δεῖ προβῆναι, οὕτω κα ταληφθέντες ὑπὸ τοῦ σκότους ἐκάθηντο, μὴ δυνάμε- και μηδὲ στῆναι λοιπόν. ་ γειν· Μετανοεῖτε ἤγγικε γὰρ 18 ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ἀπὸ τότε· πότε; Ἐξ οὗ ἐνεβλήθη Ιωάν- νης. Καὶ διατί μὴ ἐξ ἀρχῆς αὐτοῖς 18 ἐκήρυξε; τ' δὲ ὅλως Ἰωάννου ἔδει, τῆς τῶν ἔργων [179] μαρτυρίες αὐτὸν κηρυττούσης; Ἵνα κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν μάθης, ὅτι καθάπερ ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ αὐτὸς προ- φήτας ἔχει· ὅπερ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε· Καὶ στ παιδίον, Προφήτης Υψίστου κληθήση· καὶ ἵνα μηδεμίαν τοῖς ἀναισχύντοις αἰτίαν καταλίπη ο Του δαίοις· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς τέθεικε λέγων· "Ηλθεν Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων, καὶ λέγουσι· Δαιμόνιον ἔχει. Ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, φίλος τελωνῶν καὶ ἁμαρ τωλῶν. Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς. "Αλλως δὲ καὶ ἀναγκαῖον ἦν παρ' ἑτέρου πρό τερον λεχθῆναι τὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ μὴ παρ' αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοσαύτας καὶ τηλικαύτας μαρτυρίας τε καὶ ἀποδείξεις ἔλεγον· Σὺ μαρτυρεῖς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· εἰ μηδὲν εἰρη- κότος Ιωάννου παρελθὼν εἰς μέσους πρῶτος αὐτὸς ἐμαρτύρησε, τί οὐκ ἂν ἐφθέγξαντο; Διὰ τοῦτο οὔτε ἐκήρυξε πρὸ ἐκείνου, οὔτε ἐθαυματούργησεν, ἕως ἐνέπεσεν εἰς τὸ δεσμωτήριον ἐκεῖνος, ἵνα μὴ ταύτῃ τὸ πλῆθος σχίζηται. Διὰ τοῦτο οὐδὲ σημεῖον οὐδὲν ἐποίησεν Ἰωάννης, ἵνα καὶ ἐντεῦθεν τὸ πλῆθος τῷ Ἰησοῦ παραδῷ, τῶν θαυμάτων πρὸς ἐκεῖνον ἑλκόν των αὐτούς. Εἰ γὰρ καὶ τοσούτων οἰκονομηθέντων, καὶ πρὸ τοῦ δεσμωτηρίου, καὶ μετὰ τὸ δεσμωτήριον, ζηλοτύπως πρὸς αὐτὸν εἶχον οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου καὶ οἱ πολλοὶ δὲ οὐχὶ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Ἰωάννην ὑπ ώπτευον εἶναι τὸν Χριστόν 58· εἰ μηδὲν τούτων ἐγένετο, τί οὐκ ἂν συνέβη; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ματθαῖος ἐπιση μαίνεται, ὅτι ἀπὸ τότε ήρξατο κηρύσσειν· καὶ ἀρξε μενος τὸ κήρυγμα, ὁ ἐκεῖνος ἐκήρυττε, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ τὰ κήρυγμα δ ἐκήρυττε λέγει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τέως ἀγαπητὸν ἦν παραδεχθῆναι, ἐπεὶ μηδέπω τὴν προς- ήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον. Από τότε ήρξατο ὁ ᾿Ιησοῦς κηρύσσειν καὶ λέ β'. Διὰ τοῦτο καὶ ἀρχόμενος οὐδὲν φορτικόν τίθησι ἀνεχώρησε Β. * τήν] και Α Β. C. τήν om. Ep. p. p. ἐπειδή Edi. " γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθ. Β. Arm. 10 δ] ὅπερ Edd. " φησιν] λέγει Α. Β. C. nos επεξηγούμενος Ε. " ήγγικε γάρ] ὅτι ἤγγικεν Εdd. " αὐτοῖς αὐτὸς Ερ. 1 καταλίπηται Β. F. καταλείπηται Ε. " Χριστόν] Sic B. Εp. Ge. Arm. vulgo Ἰησοῦν. " τό ἀλλὰ το Mor. Ben. τὸ κήρυγμα ὁ ἐκήρυττε λέγει ] κηρύττων λέγει Α. Β. Sav. 8 [53] κηρύττων λέγει C. 1 ουδέν οὐδέ Edd. τίθησι] Sic F. Arm. vulgo τί φησι. 16

217 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. ἀνύοντα δρόμον. Καὶ γὰρ ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ ἡ τῶν ἀλόγων, τῶν ἑρπόντων, τῶν βαδιζόντων, τῶν πετομένων, τῶν νηχομένων, τῶν ἐν λίμναις, τῶν ἐν πηγαῖς, τῶν ἐν ποταμοῖς, τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν νά- παις, τῶν ἐν οἰκίαις, τῶν ἐν ἀέρι, τῶν ἐν πεδίοις, καὶ φυτά, καὶ σπέρματα, καὶ δένδρα, τά τε ἄγρια, τά τε ήμερα, τά τε ἔγκαρπα καὶ ἄκαρπα ", καὶ πάντα ἁπλῶς ὑπὸ τῆς ἀκαμάτου κινούμενα χειρὸς ἐκείνης, τὴν ἡμετέραν οἰκονομεῖ ζωήν, οὐ πρὸς χρείαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς φιλοτιμίαν τὴν διακονίαν ἡμῖν ἐξ αὐ τῶν παρεχόμενα. Τοσαύτην τοίνυν ὁρῶν εἶτα ξίαν, καίτοιγε οὐδὲ τὴ πολλοστὸν εἴπομεν μέρος, τολμᾶς εἰπεῖν, ὅτι ὁ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα ἐργασά- μενος διὰ σὲ, ἐν τοῖς καιρίοις σε παρόψεται, καὶ μετὰ τῶν ἔνων καὶ τῶν χοίρων ἀφήσει * τελευτήσαντα κεῖσθαι, καὶ δώρῳ σε τιμήσας τοσούτῳ, τῷ τῆς εὐσε βείας, ᾧ καὶ τῶν ἀγγέλων ἐποίησεν ἴσον, περιόψεται σε μετὰ τοὺς μυρίους πόνους καὶ ἱδρῶτας; Καὶ πῶς 218 ἂν ἔχοι ταῦτα λέγον; Ταῦτα γὰρ, κἂν ἡμεῖς σιγή σωμεν, οἱ λίθοι κεκράξονται· οὕτω σαφῆ καὶ δῆλα, καὶ τῆς ἀκτῖνος αὐτῆς ἐστι φανότερα . Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογισάμενοι, καὶ πείσαντες τὴν ἑαυτῶν ψυ χήν, ὅτι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν καὶ βήματι παραστησόμεθα φοβερῷ, καὶ λόγον δώσομεν τῶν πε πραγμένων απάντων, καὶ εὐθύνας υφέξομεν, καὶ δίκην ὑποστησόμεθα, ἂν μένωμεν πλημμελούντες. καὶ στεφάνων ἀπολαυσόμεθα καὶ ἀγαθῶν ἀπαρξή των, ἂν μικρὸν ἑαυτοῖς προσέχειν βουληθώμεν, τους τε ἀντιλέγοντας ἐπὶ τούτοις· ἐπιστομίζωμεν, καὶ αὐτοὶ τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν ἐλώμεθα, ἵνα μετά παρρησίας τῆς προσηκούσης εἰς ἐκεῖνο τὸ δικαστή ριον ἀπελθόντες, ἐπιτύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἡμῖν [178] ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νύν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 3 καὶ άκαρπα lesunt in meis, et in Edd. ante Ben. Agnoscunt Interpp. * ἀφίησι D. Ε. άφησι Ε. Ο ανώτερο D. φανερώτερα F. λαμπρότερα Α. Β. C. · ἐπὶ τούτοις om. Α. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. α΄. Τίνος ένεκεν ἀναχωρεῖ '; Πάλιν παιδεύων ἡμᾶς, μὴ ὁμόσε χωρεῖν τοῖς πειρασμοῖς, ἀλλ᾽ εἴκειν καὶ παραχωρεῖν. Οὐ γὰρ ἔγκλημα τὸ μὴ ῥίπτειν ἑαυ τὸν εἰς κίνδυνον, ἀλλὰ τὸ ἐμπεσόντα μὴ στῆναι γεν- ναίως. Τοῦτο τοίνυν διδάσκων, καὶ τὸν φθόνον τὸν Ἰουδαϊκὸν παραμυθούμενος, ἀναχωρεῖ εἰς τὴν Καπερ· ναούμ, ὁμοῦ μὲν πληρῶν τὴν " προφητείαν, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς διδασκάλους τῆς οἰκουμένης ἁλιεῦσαι σπεύ ἕων, ἐπειδήπερ ἐκεῖ διέτριβον τῇ τέχνῃ χρώμενοι. Σὺ δέ μοι σκόπει, πῶς πανταχοῦ μέλλων ἐπὶ τὰ ἔθνη ἀπιέναι, παρὰ Ἰουδαίων λαμβάνει τὰς αἰτίας. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἐπιβουλεύσαντες τῷ Προδρόμῳ, καὶ εἰς δεσμωτήριον ἐμβαλόντες, ὠθοῦσιν αὐτὸν εἰς τὴν Γα- λιλαίαν τῶν ἐθνῶν. "Οτι γὰρ οὔτε ἀπὸ μέρους λέγει τὸ ἔθνος τὸ Ἰουδαϊκόν, οὔτε πάσας αινίττεται τὰς φυλὰς, σκόπει πῶς διορίζει τὸ χωρίον ἐκεῖνο ὁ προ- φήτης, οὕτω λέγων· Γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσ σης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν· ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, φῶς εἶδε μέγα· σκότος ἐνταῦθα οὐ τὸ αἰσθητὸν καλῶν, ἀλλὰ τὴν πλά- νην καὶ τὴν ἀσέβειαν. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Τοῖς καθ· ημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου, πῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς. Ἵνα γὰρ μάθῃς ὅτι οὔτε φῶς, οὔτε σκότος αἰσθητόν φησι, περὶ μὲν τοῦ φωτὸς διαλεγόμενος, οὐχ ἁπλῶς φῶς ἐκάλεσεν, ἀλλὰ φῶς μέγα, 8 10 αλλα χοῦ ἀληθινόν φησιν εἰς τὸ δὲ σκότος ἐξηγούμενος, σκιὰν θανάτου ὠνόμασεν. Εἶτα δεικνὺς ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητήσαντες εὗρον, ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτοῖς ἄνωθεν ἐπεφά- νη, φησί, Φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς, τουτέστιν, αὐτὸ τὸ φῶς ἀνέτειλε καὶ ἔλαμψεν· οὐκ αὐτοὶ πρότεροι τῷ φωτί προσέδραμον. Καὶ γὰρ ἐν ἐσχάτοις τὰ ἀνθρώ πινα ἦν πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας. Οὐδὲ γὰρ ἐβά- διζον ἐν σκότει, ἀλλ' ἐκάθηντο ἐν σκότει· ὅπερ ση μεῖον ἦν τοῦ μηδὲ ἐλπίζειν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι· ὥσπερ γὰρ οὐδὲ εἰδότες, ποῦ δεῖ προβῆναι, οὕτω κα ταληφθέντες ὑπὸ τοῦ σκότους ἐκάθηντο, μὴ δυνάμε- και μηδὲ στῆναι λοιπόν. ་ γειν· Μετανοεῖτε ἤγγικε γὰρ 18 ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ἀπὸ τότε· πότε; Ἐξ οὗ ἐνεβλήθη Ιωάν- νης. Καὶ διατί μὴ ἐξ ἀρχῆς αὐτοῖς 18 ἐκήρυξε; τ' δὲ ὅλως Ἰωάννου ἔδει, τῆς τῶν ἔργων [179] μαρτυρίες αὐτὸν κηρυττούσης; Ἵνα κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν μάθης, ὅτι καθάπερ ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ αὐτὸς προ- φήτας ἔχει· ὅπερ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔλεγε· Καὶ στ παιδίον, Προφήτης Υψίστου κληθήση· καὶ ἵνα μηδεμίαν τοῖς ἀναισχύντοις αἰτίαν καταλίπη ο Του δαίοις· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς τέθεικε λέγων· "Ηλθεν Ιωάννης μήτε ἐσθίων, μήτε πίνων, καὶ λέγουσι· Δαιμόνιον ἔχει. Ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, φίλος τελωνῶν καὶ ἁμαρ τωλῶν. Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς. "Αλλως δὲ καὶ ἀναγκαῖον ἦν παρ' ἑτέρου πρό τερον λεχθῆναι τὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ μὴ παρ' αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοσαύτας καὶ τηλικαύτας μαρτυρίας τε καὶ ἀποδείξεις ἔλεγον· Σὺ μαρτυρεῖς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· εἰ μηδὲν εἰρη- κότος Ιωάννου παρελθὼν εἰς μέσους πρῶτος αὐτὸς ἐμαρτύρησε, τί οὐκ ἂν ἐφθέγξαντο; Διὰ τοῦτο οὔτε ἐκήρυξε πρὸ ἐκείνου, οὔτε ἐθαυματούργησεν, ἕως ἐνέπεσεν εἰς τὸ δεσμωτήριον ἐκεῖνος, ἵνα μὴ ταύτῃ τὸ πλῆθος σχίζηται. Διὰ τοῦτο οὐδὲ σημεῖον οὐδὲν ἐποίησεν Ἰωάννης, ἵνα καὶ ἐντεῦθεν τὸ πλῆθος τῷ Ἰησοῦ παραδῷ, τῶν θαυμάτων πρὸς ἐκεῖνον ἑλκόν των αὐτούς. Εἰ γὰρ καὶ τοσούτων οἰκονομηθέντων, καὶ πρὸ τοῦ δεσμωτηρίου, καὶ μετὰ τὸ δεσμωτήριον, ζηλοτύπως πρὸς αὐτὸν εἶχον οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου καὶ οἱ πολλοὶ δὲ οὐχὶ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Ἰωάννην ὑπ ώπτευον εἶναι τὸν Χριστόν 58· εἰ μηδὲν τούτων ἐγένετο, τί οὐκ ἂν συνέβη; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ματθαῖος ἐπιση μαίνεται, ὅτι ἀπὸ τότε ήρξατο κηρύσσειν· καὶ ἀρξε μενος τὸ κήρυγμα, ὁ ἐκεῖνος ἐκήρυττε, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐδίδασκε, καὶ οὐδὲν οὐδέπω περὶ ἑαυτοῦ τὰ κήρυγμα δ ἐκήρυττε λέγει. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τέως ἀγαπητὸν ἦν παραδεχθῆναι, ἐπεὶ μηδέπω τὴν προς- ήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον. Από τότε ήρξατο ὁ ᾿Ιησοῦς κηρύσσειν καὶ λέ β'. Διὰ τοῦτο καὶ ἀρχόμενος οὐδὲν φορτικόν τίθησι ἀνεχώρησε Β. * τήν] και Α Β. C. τήν om. Ep. p. p. ἐπειδή Edi. " γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθ. Β. Arm. 10 δ] ὅπερ Edd. " φησιν] λέγει Α. Β. C. nos επεξηγούμενος Ε. " ήγγικε γάρ] ὅτι ἤγγικεν Εdd. " αὐτοῖς αὐτὸς Ερ. 1 καταλίπηται Β. F. καταλείπηται Ε. " Χριστόν] Sic B. Εp. Ge. Arm. vulgo Ἰησοῦν. " τό ἀλλὰ το Mor. Ben. τὸ κήρυγμα ὁ ἐκήρυττε λέγει ] κηρύττων λέγει Α. Β. Sav. 8 [53] κηρύττων λέγει C. 1 ουδέν οὐδέ Edd. τίθησι] Sic F. Arm. vulgo τί φησι. 16

219 IN MATTH.EUM HOMIL. XIV. καὶ ἐπαχθές, οἷον ἐκεῖνος 18, ἀξίνην, καὶ δένδρον και πτόμενον, καὶ πτύου καὶ ἅλωνος καὶ πυρὸς ἀσβέστου μνημονεύων· ἀλλὰ χρηστὰ προοιμιάζεται, τοὺς οὐρα νοὺς καὶ τὴν τ8 βασιλείαν τὴν ἐκεῖ τοῖς ἀκούουσιν εὐαγγελιζόμενος. Καὶ περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασ σαν τῆς Γαλιλαίας, εἶδε δύο ἀδελφούς, Σίμωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, καὶ Ἀνδρέαν τιν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν ἦσαν γὰρ ἁλιεῖς, καὶ λέγει αὐτοῖς Δεῦτε ἐπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀν θρώπων. Οἱ δὲ ἀφέντες τὰ δίκτυα, ἠκολούθησαν αὐτῷ. Καίτοι Ἰωάννης φησὶν ἑτέρως αὐτοὺς κεκλή σθαι. Οθεν δῆλον, ὅτι δευτέρα αὕτη ἡ κλῆσις ἦν· καὶ πολλαχόθεν τοῦτο ἄν τις συνίδοι. Ἐκεῖ μὲν γὰρ φησιν, ὅτι οὔπω βληθέντος Ιωάννου εἰς τὴν φυλακὴν προσῆλθον· ἐνταῦθα δὲ, μετὰ τὸ ἐμπεσεῖν αὐτόν. Κἀκεῖ μὲν ὁ ᾿Ανδρέας καλεί 10 τὸν Πέτρον· ἐνταῦθα δὲ ἀμφοτέρους ὁ Ἰησοῦς. Καὶ Ἰωάννης μέν φησιν, ὅτι Ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν [180] Σίμωνα ερχόμενον, λέγει· Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήσῃ Κηρᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. Ο δὲ Ματθαῖός φη- σιν, ὅτι ἤδη τοῦτο κεκλημένος ἦν τὸ ὄνομα· Ἰδὼν γάρ, φησί, Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου δὲ, ὅθεν ἐκλήθησαν, καὶ πολλαχόθεν ἄλλον ἄν τις τοῦτο συνίδοι, καὶ ἐκ τοῦ ῥᾳδίως ὑπακούσαι, καὶ ἐκ τοῦ πάντα ἀφεῖναι. Ηδη γὰρ ἦσαν προπεπαιδευμένοι καλῶς. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ει εἰς τὴν οἰκίαν φαίνεται ὁ ᾿Ανδρέας ἐρχόμενος, καὶ πολλὰ ἀκούων· ἐνταῦθα δὲ ψιλὸν ῥῆμα ἀκούσαντες, εὐθέως Ακολούθησαν. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἀκολουθήσαντας ἐξ ἀρχῆς ἀφεῖναι πάλιν, τόν τε Ἰωάννην ἰδόντας εἰς δεσμωτή- ριον ἐμπεσόντα " καὶ αὐτὸν ἀναχωροῦντα, καὶ ἐπὶ τὴν οἰκείαν πάλιν τέχνην ἐπανελθεῖν. Οὕτω γοῦν αὐ- τοὺς καὶ τὰ εὑρίσκει αλιεύοντας. Αὐτὸς δὲ οὔτε μου λομένους ἀναχωρῆσαι τὴν ἀρχὴν ἐκώλυσεν, οὔτε ἀνα- χωρήσαντας εἰς τέλος ἀφῆκεν· ἀλλ' ἐνδοὺς ὅτε ἀπὸ επήδησαν, ἔρχεται πάλιν αὐτοὺς ἀνακτησόμενος· ὅπερ μέγιστος τρόπος ἀλείας ἐστί. Σκόπει δὲ αὐτῶν καὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν ὑπακοήν. Καὶ γὰρ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντες (στε δὲ πῶς λί- χνον ἡ ἀλεία), ἀκούσαντες αὐτοῦ κελεύοντος, οὐκ ἀν εβάλοντο ”, οὐχ ὑπερέθεντο, οὐκ εἶπον· Υποστρέψαν τες οίκαδε διαλεχθῶμεν τοῖς προσήκουσιν· ἀλλὰ πάντα ἀφέντες εἴποντο, καθάπερ καὶ Ἐλισσαῖος ἐπὶ Ηλίου ἐποίησε. Τοιαύτην γὰρ ὁ Χριστὸς ὑπακοὴν ζητεί παρ' ἡμῶν, ὥστε μηδὲ τὰ ἀκαριαῖον ἀναβάλλεσθαι χρόνον, και σφόδρα τι τῶν ἀναγκαιοτάτων ἡμᾶς κατεπείγῃ. Διὸ καὶ ἕτερόν τινα προσελθόντα καὶ ἀξιοῦντα θάψει τὸν ἑαυτοῦ πατέρα, οὐδὲ τοῦτο ποιῆσαι ἀφῆκε, δει κνὺς ὅτι πάντων τὴν ἀκολούθησιν τὴν ἑαυτοῦ προτι μῖν δεῖ. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι μεγίστη ἡ ὑπόσχεσις· καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς θαυμάζω, ότι μηδὲν μηδέπω σημεῖον ἰδόντες, μεγέθει τοσούτῳ ἐπαγγελίας ἐπί- στευσαν, καὶ πάντα δεύτερα ἔθεντο τῆς ἀκολουθήσεως ἐκείνης. Καὶ γὰρ δι᾽ ὧν ἡλιεύθησαν λόγων, ἐπίστευ σαν ὅτι καὶ ἑτέρους διὰ τούτων αλιεύειν δυνήσονται. Τούτοις μὲν οὖν τοῦτο ὑπέσχετο· τοῖς δὲ περὶ Ἰάκω δον καὶ Ἰωάννην οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν. Η γὰρ τῶν προφθασάντων τι ὑπακοὴ προωδοποίησε λοιπὸν τού τοις. Αλλως δὲ καὶ πολλὰ ἦσαν πρότερον ἀνηκοότες περὶ αὐτοῦ. Θέα δὲ πῶς καὶ τὴν πενίαν αὐτῶν ἡμῖν μετὰ ἀκριβείας αινίττεται. Εὗρε γὰρ αὐτοὺς ράπτον- τας τὰ δίκτυα αὐτῶν. Τοσαύτη ἦν τῆς πτωχείας ἡ ὑπερβολὴ, ὡς τὰ πεπονηκότα διορθούν, μὴ δυναμές τους ὠνήσασθαι "' ἕτερα. Οὐ μικρὰ δὲ τέως καὶ αὐτη ένδειξις ἀρετῆς, τὸ πενίαν φέρειν εὐκόλως, τὸ ἀπό 22 18 230 δικαίων τρέφεσθαι πόνων, τὸ συνδεδέσθαι ἀλλήλοις τη τῆς ἀγάπης δυνάμει, τὸ τὸν πατέρα ἔχειν μεθ᾿ ἑαυτῶν καὶ θεραπεύειν. Ἐπειδὴ τοίνυν αυτούς ήλίευσε, τότε ἄρχεται παρόντων θαυματουργεῖν, δι' ὧν ποιεῖ ἐς τὰ ὑπὸ Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ εἰρημένα βεβαιών. Συνεχώς δὲ ταῖς συναγωγαῖς [181] ἐπεχωρίαζε, καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς παιδεύων, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεός τις καὶ πλά νος, ἀλλὰ συμφωνῶν τῷ Πατρὶ παραγέγονεν. Επι- χωριάζων δὲ, οὐκ ἐκήρυττε μόνον, ἀλλὰ καὶ σημεία ἐπεδείκνυτο. • 30 γ'. Καὶ γὰρ πανταχοῦ εἰ πού τι ξένον γίνεται καὶ παν ράδοξον, καὶ πολιτείας τινὸς εἰσαγωγὴ, σημεῖα ποιεῖν εξωθεν ὁ Θεὸς, ἐνέχυρα τῆς αὐτοῦ δυνάμεως παρέχων τοῖς τοὺς νόμους δέχεσθαι μέλλουσιν. Οὕτω γοῦν ὅτε τὸν ἄνθρωπον ποιεῖν ἔμελλε, τὸν κόσμον ἔκτισεν ἅπαντα, καὶ τότε αὐτῷ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἔδωκε τὸν ἐν τῷ παραδείσῳ. Καὶ ὅτε τῷ Νώε νομοθετεῖν ἔμελλε, πάλιν μεγάλα ἐπεδείξατο θαύματα, δι' ὧν ἅπασαν ἀνεστοιχείου 10 τὴν κτίσιν, καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο πέλαγος ἐπ' ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον ἐποίει κρατεῖν, καὶ δι᾽ ὧν ἐν τοσαύτῃ ζάλῃ τὴν δίκαιον ἐκεῖνον διέσωσε. Καὶ ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ δὲ πολλὰ σημεῖα παρέσχετο οἷον, τὴν νίκην τὴν ἐν τῷ πολέμῳ, τὴν πληγὴν τὴν κατὰ τοῦ Φαραώ, τὴν ἐκ τῶν κινδύνων ἀπαλλαγήν. Καὶ Ἰουδαίοις νομοθετεῖν μέλλων, τὰ θαυμαστὰ ἐκεῖνα καὶ μεγάλα τεράστια επεδείξατο, καὶ τότε τὸν νόμον ἔδωκεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα μέλλων ὑψηλὴν τινα εἰσάγειν πολιτείαν, καὶ ἃ μηδέποτε ήκουσαν λέο γειν αὐτοῖς, τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει βεβαιοὶ τὰ λεγόμενα. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ κηρυττομένη βασιλεία οὐκ ἐφαίνετο, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὴν ἄδηλον ποιεί φα- νεράν. Καὶ σκέπει τὸ ἀπέριττον τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καθ᾽ ἕκαστον ἡμῖν διηγεῖται τῶν θεραπευομέ νων, ἀλλὰ βραχέσι βήμασι νιφάδας παρατρέχει ση- μείων. Προσήνεγκαν γὰρ αὐτῷ, φησί, πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ποικίλαις νόσοις, καὶ βασάνοις συνεχομένους, καὶ δαιμονιζομένους 8, καὶ σελη γιαζομένους, καὶ παραλυτικούς, καὶ ἐθεράπευ- σεν αὐτούς. Ἀλλὰ τὸ ζητούμενον ἐκεῖνό ἐστι· ΤΙ δήποτε παρ' οὐδενὸς αὐτῶν πίστιν ἐπεζήτησεν ; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ὁ μετὰ ταῦτα φαίνεται λέγων· Πι- στεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; ὅτι οὐδέπω τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἀπόδειξιν ἦν δεδωκώς. "Αλλως δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ἐν προσιέναι καὶ προσάγειν οὐ τὴν τυ χοῦσαν ἐπεδείκνυτο πίστιν. Καὶ γὰρ πόρρωθεν αὐτοὺς ἔφερον, οὐκ ἂν ἐνεγκόντες, εἰ μὴ μεγάλα ἦσαν περὶ αὐτοῦ πεπειχότες ἑαυτούς. Η Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ ἡμεῖς· καὶ γὰρ νοσήματα πολλὰ ἔχομεν ψυ- χῶν …, καὶ ταῦτα προηγουμένως βούλεται θεραπεύειν. Διὰ γὰρ τοῦτο κἀκεῖνα διορθοῦται, ἵνα ταῦτα ἐξορίσῃ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ μηδέν βιωτικὴν αἰτῶμεν, ἀλλ᾽ ἁμαρτημάτων ἄφεσιν· καὶ γὰρ δίδωσι καὶ νῦν, ἐὰν σπουδάζωμεν. Τότε μὲν γὰρ εἰς τὴν Συρίαν ἐξῆλθεν αὐτοῦ ἡ ἀκοή· νῦν δὲ εἰς τὴν οἰκουμένην ὅλην. Κἀκεῖνοι μὲν ἀκού σαντες, ὅτι δαιμονῶντας ἐθεράπευσε, συνέτρεχον· σὺ δὲ πολλῷ πλείονα πείραν αὐτοῦ λαβὼν τῆς δυνάμεως καὶ μείζονα, οὐ διανίστασαι καὶ τρέχει;; ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν καὶ πατρίδα ἀφῆκαν, καὶ φίλους, [182] καὶ συγκ γενεῖς· σὺ δὲ οὐδὲ οἰκίαν ἀφεῖναι ἀνέχῃ ὑπὲρ τοῦ προσελθεῖν, καὶ πολλῷ μειζόνων τυχεῖν ; Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο ἀπαιτοῦμεν παρὰ σοῦ· ἀλλὰ συνήθειαν ἄφες πονηρὰν μόνον, καὶ μένων οἴκοι μετὰ τῶν σεαυ του δυνήσῃ σωθῆναι ῥᾳδίως. Νῦν δὲ ἂν μὲν σωματι κὸν ἔχωμεν πάθος, πάντα ποιοῦμεν καὶ πραγματευό μεθα, ὥστε ἀπαλλαγῆναι τοῦ λυποῦντος ἡμᾶς τῆς ως; 18 ἐκεῖνος om. Α. Β. C. p. p. πτύον C. F. " τοὺς οὐρανοὺς καὶ τήν ] τοῖς ἀνθρώποις τήν Α. Β. C. οὐρανούς ἀνθρώπους pr. D. Vulgatum tuentur Ep. Ge. Arm. " εκάλει Eddi. τι Ἐκεῖ μὲν γάρ] γάρ om. F. Καὶ ἐκεῖ μέν Α. Β. Ge. Καὶ ἐκεῖ μὲν γάρ C. έμπεσόντα om. Α. Β. C. D. καὶ αὐτὸν ἀναχωρούντα] Sic codd. G. Mor. favente Eull. καὶ αὐτοὺς ἀναχωρήσαι Sav. Ben. Mos και ante επί deest in codd. et Mor. Post ήχο. λούθησαν sic legitur in F. εἶτα τὸν Ιωάννην εἰς τὸ δεσ. βληθέντα ἰδόντες καὶ αὐτὸν ἀναχωροῦντα, ἐπὶ τὴν ο. π. τ. ἀπῆλθον, 38 καί om. Edd. ἀνεβάλλοντο C. Ep. μήτε D. Ε. F. Μοχ ἀναγκαίων Α. Ερ. φθασάντων Edd. σ' ὠνεῖσθαι Γ. Εp. 3 εποίει Εp. Εdd. ἀπεστοιχείου codd. præter E. 30 Sic Ep. et codd. θαύματα EM. Paulo ante Καὶ Ἰουδαίοις δέ F. Ερ. ι καὶ δαιμονιζομένους om. F. 5. Mosqq. καὶ σεληνιαζομένους α. Ε, δε επεζήτησεν Mur. Ben. " αὐτῷ τῷ Α. Β. et pr. D. ἐπεδείκνυτο] Sic D. Ε. F. Ep. Euth. Ge. ἐπεδεί - 38 20 26 ξαν το Α. Β. C. επεδείκνυντο και αν οι δε πάντοτε έχειν των αμαρτημάτων την μνήμην, καὶ δυσ- ωπεῖν περὶ αὐτῶν περὶ κρίσεως. Α. 10 ψυχῶν] ψυχικά F.

219 IN MATTH.EUM HOMIL. XIV. καὶ ἐπαχθές, οἷον ἐκεῖνος 18, ἀξίνην, καὶ δένδρον και πτόμενον, καὶ πτύου καὶ ἅλωνος καὶ πυρὸς ἀσβέστου μνημονεύων· ἀλλὰ χρηστὰ προοιμιάζεται, τοὺς οὐρα νοὺς καὶ τὴν τ8 βασιλείαν τὴν ἐκεῖ τοῖς ἀκούουσιν εὐαγγελιζόμενος. Καὶ περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασ σαν τῆς Γαλιλαίας, εἶδε δύο ἀδελφούς, Σίμωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, καὶ Ἀνδρέαν τιν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν ἦσαν γὰρ ἁλιεῖς, καὶ λέγει αὐτοῖς Δεῦτε ἐπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀν θρώπων. Οἱ δὲ ἀφέντες τὰ δίκτυα, ἠκολούθησαν αὐτῷ. Καίτοι Ἰωάννης φησὶν ἑτέρως αὐτοὺς κεκλή σθαι. Οθεν δῆλον, ὅτι δευτέρα αὕτη ἡ κλῆσις ἦν· καὶ πολλαχόθεν τοῦτο ἄν τις συνίδοι. Ἐκεῖ μὲν γὰρ φησιν, ὅτι οὔπω βληθέντος Ιωάννου εἰς τὴν φυλακὴν προσῆλθον· ἐνταῦθα δὲ, μετὰ τὸ ἐμπεσεῖν αὐτόν. Κἀκεῖ μὲν ὁ ᾿Ανδρέας καλεί 10 τὸν Πέτρον· ἐνταῦθα δὲ ἀμφοτέρους ὁ Ἰησοῦς. Καὶ Ἰωάννης μέν φησιν, ὅτι Ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν [180] Σίμωνα ερχόμενον, λέγει· Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήσῃ Κηρᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. Ο δὲ Ματθαῖός φη- σιν, ὅτι ἤδη τοῦτο κεκλημένος ἦν τὸ ὄνομα· Ἰδὼν γάρ, φησί, Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου δὲ, ὅθεν ἐκλήθησαν, καὶ πολλαχόθεν ἄλλον ἄν τις τοῦτο συνίδοι, καὶ ἐκ τοῦ ῥᾳδίως ὑπακούσαι, καὶ ἐκ τοῦ πάντα ἀφεῖναι. Ηδη γὰρ ἦσαν προπεπαιδευμένοι καλῶς. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ει εἰς τὴν οἰκίαν φαίνεται ὁ ᾿Ανδρέας ἐρχόμενος, καὶ πολλὰ ἀκούων· ἐνταῦθα δὲ ψιλὸν ῥῆμα ἀκούσαντες, εὐθέως Ακολούθησαν. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἀκολουθήσαντας ἐξ ἀρχῆς ἀφεῖναι πάλιν, τόν τε Ἰωάννην ἰδόντας εἰς δεσμωτή- ριον ἐμπεσόντα " καὶ αὐτὸν ἀναχωροῦντα, καὶ ἐπὶ τὴν οἰκείαν πάλιν τέχνην ἐπανελθεῖν. Οὕτω γοῦν αὐ- τοὺς καὶ τὰ εὑρίσκει αλιεύοντας. Αὐτὸς δὲ οὔτε μου λομένους ἀναχωρῆσαι τὴν ἀρχὴν ἐκώλυσεν, οὔτε ἀνα- χωρήσαντας εἰς τέλος ἀφῆκεν· ἀλλ' ἐνδοὺς ὅτε ἀπὸ επήδησαν, ἔρχεται πάλιν αὐτοὺς ἀνακτησόμενος· ὅπερ μέγιστος τρόπος ἀλείας ἐστί. Σκόπει δὲ αὐτῶν καὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν ὑπακοήν. Καὶ γὰρ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντες (στε δὲ πῶς λί- χνον ἡ ἀλεία), ἀκούσαντες αὐτοῦ κελεύοντος, οὐκ ἀν εβάλοντο ”, οὐχ ὑπερέθεντο, οὐκ εἶπον· Υποστρέψαν τες οίκαδε διαλεχθῶμεν τοῖς προσήκουσιν· ἀλλὰ πάντα ἀφέντες εἴποντο, καθάπερ καὶ Ἐλισσαῖος ἐπὶ Ηλίου ἐποίησε. Τοιαύτην γὰρ ὁ Χριστὸς ὑπακοὴν ζητεί παρ' ἡμῶν, ὥστε μηδὲ τὰ ἀκαριαῖον ἀναβάλλεσθαι χρόνον, και σφόδρα τι τῶν ἀναγκαιοτάτων ἡμᾶς κατεπείγῃ. Διὸ καὶ ἕτερόν τινα προσελθόντα καὶ ἀξιοῦντα θάψει τὸν ἑαυτοῦ πατέρα, οὐδὲ τοῦτο ποιῆσαι ἀφῆκε, δει κνὺς ὅτι πάντων τὴν ἀκολούθησιν τὴν ἑαυτοῦ προτι μῖν δεῖ. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι μεγίστη ἡ ὑπόσχεσις· καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς θαυμάζω, ότι μηδὲν μηδέπω σημεῖον ἰδόντες, μεγέθει τοσούτῳ ἐπαγγελίας ἐπί- στευσαν, καὶ πάντα δεύτερα ἔθεντο τῆς ἀκολουθήσεως ἐκείνης. Καὶ γὰρ δι᾽ ὧν ἡλιεύθησαν λόγων, ἐπίστευ σαν ὅτι καὶ ἑτέρους διὰ τούτων αλιεύειν δυνήσονται. Τούτοις μὲν οὖν τοῦτο ὑπέσχετο· τοῖς δὲ περὶ Ἰάκω δον καὶ Ἰωάννην οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν. Η γὰρ τῶν προφθασάντων τι ὑπακοὴ προωδοποίησε λοιπὸν τού τοις. Αλλως δὲ καὶ πολλὰ ἦσαν πρότερον ἀνηκοότες περὶ αὐτοῦ. Θέα δὲ πῶς καὶ τὴν πενίαν αὐτῶν ἡμῖν μετὰ ἀκριβείας αινίττεται. Εὗρε γὰρ αὐτοὺς ράπτον- τας τὰ δίκτυα αὐτῶν. Τοσαύτη ἦν τῆς πτωχείας ἡ ὑπερβολὴ, ὡς τὰ πεπονηκότα διορθούν, μὴ δυναμές τους ὠνήσασθαι "' ἕτερα. Οὐ μικρὰ δὲ τέως καὶ αὐτη ένδειξις ἀρετῆς, τὸ πενίαν φέρειν εὐκόλως, τὸ ἀπό 22 18 230 δικαίων τρέφεσθαι πόνων, τὸ συνδεδέσθαι ἀλλήλοις τη τῆς ἀγάπης δυνάμει, τὸ τὸν πατέρα ἔχειν μεθ᾿ ἑαυτῶν καὶ θεραπεύειν. Ἐπειδὴ τοίνυν αυτούς ήλίευσε, τότε ἄρχεται παρόντων θαυματουργεῖν, δι' ὧν ποιεῖ ἐς τὰ ὑπὸ Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ εἰρημένα βεβαιών. Συνεχώς δὲ ταῖς συναγωγαῖς [181] ἐπεχωρίαζε, καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς παιδεύων, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεός τις καὶ πλά νος, ἀλλὰ συμφωνῶν τῷ Πατρὶ παραγέγονεν. Επι- χωριάζων δὲ, οὐκ ἐκήρυττε μόνον, ἀλλὰ καὶ σημεία ἐπεδείκνυτο. • 30 γ'. Καὶ γὰρ πανταχοῦ εἰ πού τι ξένον γίνεται καὶ παν ράδοξον, καὶ πολιτείας τινὸς εἰσαγωγὴ, σημεῖα ποιεῖν εξωθεν ὁ Θεὸς, ἐνέχυρα τῆς αὐτοῦ δυνάμεως παρέχων τοῖς τοὺς νόμους δέχεσθαι μέλλουσιν. Οὕτω γοῦν ὅτε τὸν ἄνθρωπον ποιεῖν ἔμελλε, τὸν κόσμον ἔκτισεν ἅπαντα, καὶ τότε αὐτῷ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἔδωκε τὸν ἐν τῷ παραδείσῳ. Καὶ ὅτε τῷ Νώε νομοθετεῖν ἔμελλε, πάλιν μεγάλα ἐπεδείξατο θαύματα, δι' ὧν ἅπασαν ἀνεστοιχείου 10 τὴν κτίσιν, καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο πέλαγος ἐπ' ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον ἐποίει κρατεῖν, καὶ δι᾽ ὧν ἐν τοσαύτῃ ζάλῃ τὴν δίκαιον ἐκεῖνον διέσωσε. Καὶ ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ δὲ πολλὰ σημεῖα παρέσχετο οἷον, τὴν νίκην τὴν ἐν τῷ πολέμῳ, τὴν πληγὴν τὴν κατὰ τοῦ Φαραώ, τὴν ἐκ τῶν κινδύνων ἀπαλλαγήν. Καὶ Ἰουδαίοις νομοθετεῖν μέλλων, τὰ θαυμαστὰ ἐκεῖνα καὶ μεγάλα τεράστια επεδείξατο, καὶ τότε τὸν νόμον ἔδωκεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα μέλλων ὑψηλὴν τινα εἰσάγειν πολιτείαν, καὶ ἃ μηδέποτε ήκουσαν λέο γειν αὐτοῖς, τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει βεβαιοὶ τὰ λεγόμενα. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ κηρυττομένη βασιλεία οὐκ ἐφαίνετο, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὴν ἄδηλον ποιεί φα- νεράν. Καὶ σκέπει τὸ ἀπέριττον τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καθ᾽ ἕκαστον ἡμῖν διηγεῖται τῶν θεραπευομέ νων, ἀλλὰ βραχέσι βήμασι νιφάδας παρατρέχει ση- μείων. Προσήνεγκαν γὰρ αὐτῷ, φησί, πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ποικίλαις νόσοις, καὶ βασάνοις συνεχομένους, καὶ δαιμονιζομένους 8, καὶ σελη γιαζομένους, καὶ παραλυτικούς, καὶ ἐθεράπευ- σεν αὐτούς. Ἀλλὰ τὸ ζητούμενον ἐκεῖνό ἐστι· ΤΙ δήποτε παρ' οὐδενὸς αὐτῶν πίστιν ἐπεζήτησεν ; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ὁ μετὰ ταῦτα φαίνεται λέγων· Πι- στεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; ὅτι οὐδέπω τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἀπόδειξιν ἦν δεδωκώς. "Αλλως δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ἐν προσιέναι καὶ προσάγειν οὐ τὴν τυ χοῦσαν ἐπεδείκνυτο πίστιν. Καὶ γὰρ πόρρωθεν αὐτοὺς ἔφερον, οὐκ ἂν ἐνεγκόντες, εἰ μὴ μεγάλα ἦσαν περὶ αὐτοῦ πεπειχότες ἑαυτούς. Η Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ ἡμεῖς· καὶ γὰρ νοσήματα πολλὰ ἔχομεν ψυ- χῶν …, καὶ ταῦτα προηγουμένως βούλεται θεραπεύειν. Διὰ γὰρ τοῦτο κἀκεῖνα διορθοῦται, ἵνα ταῦτα ἐξορίσῃ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ μηδέν βιωτικὴν αἰτῶμεν, ἀλλ᾽ ἁμαρτημάτων ἄφεσιν· καὶ γὰρ δίδωσι καὶ νῦν, ἐὰν σπουδάζωμεν. Τότε μὲν γὰρ εἰς τὴν Συρίαν ἐξῆλθεν αὐτοῦ ἡ ἀκοή· νῦν δὲ εἰς τὴν οἰκουμένην ὅλην. Κἀκεῖνοι μὲν ἀκού σαντες, ὅτι δαιμονῶντας ἐθεράπευσε, συνέτρεχον· σὺ δὲ πολλῷ πλείονα πείραν αὐτοῦ λαβὼν τῆς δυνάμεως καὶ μείζονα, οὐ διανίστασαι καὶ τρέχει;; ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν καὶ πατρίδα ἀφῆκαν, καὶ φίλους, [182] καὶ συγκ γενεῖς· σὺ δὲ οὐδὲ οἰκίαν ἀφεῖναι ἀνέχῃ ὑπὲρ τοῦ προσελθεῖν, καὶ πολλῷ μειζόνων τυχεῖν ; Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο ἀπαιτοῦμεν παρὰ σοῦ· ἀλλὰ συνήθειαν ἄφες πονηρὰν μόνον, καὶ μένων οἴκοι μετὰ τῶν σεαυ του δυνήσῃ σωθῆναι ῥᾳδίως. Νῦν δὲ ἂν μὲν σωματι κὸν ἔχωμεν πάθος, πάντα ποιοῦμεν καὶ πραγματευό μεθα, ὥστε ἀπαλλαγῆναι τοῦ λυποῦντος ἡμᾶς τῆς ως; 18 ἐκεῖνος om. Α. Β. C. p. p. πτύον C. F. " τοὺς οὐρανοὺς καὶ τήν ] τοῖς ἀνθρώποις τήν Α. Β. C. οὐρανούς ἀνθρώπους pr. D. Vulgatum tuentur Ep. Ge. Arm. " εκάλει Eddi. τι Ἐκεῖ μὲν γάρ] γάρ om. F. Καὶ ἐκεῖ μέν Α. Β. Ge. Καὶ ἐκεῖ μὲν γάρ C. έμπεσόντα om. Α. Β. C. D. καὶ αὐτὸν ἀναχωρούντα] Sic codd. G. Mor. favente Eull. καὶ αὐτοὺς ἀναχωρήσαι Sav. Ben. Mos και ante επί deest in codd. et Mor. Post ήχο. λούθησαν sic legitur in F. εἶτα τὸν Ιωάννην εἰς τὸ δεσ. βληθέντα ἰδόντες καὶ αὐτὸν ἀναχωροῦντα, ἐπὶ τὴν ο. π. τ. ἀπῆλθον, 38 καί om. Edd. ἀνεβάλλοντο C. Ep. μήτε D. Ε. F. Μοχ ἀναγκαίων Α. Ερ. φθασάντων Edd. σ' ὠνεῖσθαι Γ. Εp. 3 εποίει Εp. Εdd. ἀπεστοιχείου codd. præter E. 30 Sic Ep. et codd. θαύματα EM. Paulo ante Καὶ Ἰουδαίοις δέ F. Ερ. ι καὶ δαιμονιζομένους om. F. 5. Mosqq. καὶ σεληνιαζομένους α. Ε, δε επεζήτησεν Mur. Ben. " αὐτῷ τῷ Α. Β. et pr. D. ἐπεδείκνυτο] Sic D. Ε. F. Ep. Euth. Ge. ἐπεδεί - 38 20 26 ξαν το Α. Β. C. επεδείκνυντο και αν οι δε πάντοτε έχειν των αμαρτημάτων την μνήμην, καὶ δυσ- ωπεῖν περὶ αὐτῶν περὶ κρίσεως. Α. 10 ψυχῶν] ψυχικά F.

219 IN MATTH.EUM HOMIL. XIV. καὶ ἐπαχθές, οἷον ἐκεῖνος 18, ἀξίνην, καὶ δένδρον και πτόμενον, καὶ πτύου καὶ ἅλωνος καὶ πυρὸς ἀσβέστου μνημονεύων· ἀλλὰ χρηστὰ προοιμιάζεται, τοὺς οὐρα νοὺς καὶ τὴν τ8 βασιλείαν τὴν ἐκεῖ τοῖς ἀκούουσιν εὐαγγελιζόμενος. Καὶ περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασ σαν τῆς Γαλιλαίας, εἶδε δύο ἀδελφούς, Σίμωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, καὶ Ἀνδρέαν τιν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν ἦσαν γὰρ ἁλιεῖς, καὶ λέγει αὐτοῖς Δεῦτε ἐπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀν θρώπων. Οἱ δὲ ἀφέντες τὰ δίκτυα, ἠκολούθησαν αὐτῷ. Καίτοι Ἰωάννης φησὶν ἑτέρως αὐτοὺς κεκλή σθαι. Οθεν δῆλον, ὅτι δευτέρα αὕτη ἡ κλῆσις ἦν· καὶ πολλαχόθεν τοῦτο ἄν τις συνίδοι. Ἐκεῖ μὲν γὰρ φησιν, ὅτι οὔπω βληθέντος Ιωάννου εἰς τὴν φυλακὴν προσῆλθον· ἐνταῦθα δὲ, μετὰ τὸ ἐμπεσεῖν αὐτόν. Κἀκεῖ μὲν ὁ ᾿Ανδρέας καλεί 10 τὸν Πέτρον· ἐνταῦθα δὲ ἀμφοτέρους ὁ Ἰησοῦς. Καὶ Ἰωάννης μέν φησιν, ὅτι Ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν [180] Σίμωνα ερχόμενον, λέγει· Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήσῃ Κηρᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. Ο δὲ Ματθαῖός φη- σιν, ὅτι ἤδη τοῦτο κεκλημένος ἦν τὸ ὄνομα· Ἰδὼν γάρ, φησί, Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον. Καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου δὲ, ὅθεν ἐκλήθησαν, καὶ πολλαχόθεν ἄλλον ἄν τις τοῦτο συνίδοι, καὶ ἐκ τοῦ ῥᾳδίως ὑπακούσαι, καὶ ἐκ τοῦ πάντα ἀφεῖναι. Ηδη γὰρ ἦσαν προπεπαιδευμένοι καλῶς. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ει εἰς τὴν οἰκίαν φαίνεται ὁ ᾿Ανδρέας ἐρχόμενος, καὶ πολλὰ ἀκούων· ἐνταῦθα δὲ ψιλὸν ῥῆμα ἀκούσαντες, εὐθέως Ακολούθησαν. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἀκολουθήσαντας ἐξ ἀρχῆς ἀφεῖναι πάλιν, τόν τε Ἰωάννην ἰδόντας εἰς δεσμωτή- ριον ἐμπεσόντα " καὶ αὐτὸν ἀναχωροῦντα, καὶ ἐπὶ τὴν οἰκείαν πάλιν τέχνην ἐπανελθεῖν. Οὕτω γοῦν αὐ- τοὺς καὶ τὰ εὑρίσκει αλιεύοντας. Αὐτὸς δὲ οὔτε μου λομένους ἀναχωρῆσαι τὴν ἀρχὴν ἐκώλυσεν, οὔτε ἀνα- χωρήσαντας εἰς τέλος ἀφῆκεν· ἀλλ' ἐνδοὺς ὅτε ἀπὸ επήδησαν, ἔρχεται πάλιν αὐτοὺς ἀνακτησόμενος· ὅπερ μέγιστος τρόπος ἀλείας ἐστί. Σκόπει δὲ αὐτῶν καὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν ὑπακοήν. Καὶ γὰρ ἐν μέσοις τοῖς ἔργοις ὄντες (στε δὲ πῶς λί- χνον ἡ ἀλεία), ἀκούσαντες αὐτοῦ κελεύοντος, οὐκ ἀν εβάλοντο ”, οὐχ ὑπερέθεντο, οὐκ εἶπον· Υποστρέψαν τες οίκαδε διαλεχθῶμεν τοῖς προσήκουσιν· ἀλλὰ πάντα ἀφέντες εἴποντο, καθάπερ καὶ Ἐλισσαῖος ἐπὶ Ηλίου ἐποίησε. Τοιαύτην γὰρ ὁ Χριστὸς ὑπακοὴν ζητεί παρ' ἡμῶν, ὥστε μηδὲ τὰ ἀκαριαῖον ἀναβάλλεσθαι χρόνον, και σφόδρα τι τῶν ἀναγκαιοτάτων ἡμᾶς κατεπείγῃ. Διὸ καὶ ἕτερόν τινα προσελθόντα καὶ ἀξιοῦντα θάψει τὸν ἑαυτοῦ πατέρα, οὐδὲ τοῦτο ποιῆσαι ἀφῆκε, δει κνὺς ὅτι πάντων τὴν ἀκολούθησιν τὴν ἑαυτοῦ προτι μῖν δεῖ. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι μεγίστη ἡ ὑπόσχεσις· καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς θαυμάζω, ότι μηδὲν μηδέπω σημεῖον ἰδόντες, μεγέθει τοσούτῳ ἐπαγγελίας ἐπί- στευσαν, καὶ πάντα δεύτερα ἔθεντο τῆς ἀκολουθήσεως ἐκείνης. Καὶ γὰρ δι᾽ ὧν ἡλιεύθησαν λόγων, ἐπίστευ σαν ὅτι καὶ ἑτέρους διὰ τούτων αλιεύειν δυνήσονται. Τούτοις μὲν οὖν τοῦτο ὑπέσχετο· τοῖς δὲ περὶ Ἰάκω δον καὶ Ἰωάννην οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν. Η γὰρ τῶν προφθασάντων τι ὑπακοὴ προωδοποίησε λοιπὸν τού τοις. Αλλως δὲ καὶ πολλὰ ἦσαν πρότερον ἀνηκοότες περὶ αὐτοῦ. Θέα δὲ πῶς καὶ τὴν πενίαν αὐτῶν ἡμῖν μετὰ ἀκριβείας αινίττεται. Εὗρε γὰρ αὐτοὺς ράπτον- τας τὰ δίκτυα αὐτῶν. Τοσαύτη ἦν τῆς πτωχείας ἡ ὑπερβολὴ, ὡς τὰ πεπονηκότα διορθούν, μὴ δυναμές τους ὠνήσασθαι "' ἕτερα. Οὐ μικρὰ δὲ τέως καὶ αὐτη ένδειξις ἀρετῆς, τὸ πενίαν φέρειν εὐκόλως, τὸ ἀπό 22 18 230 δικαίων τρέφεσθαι πόνων, τὸ συνδεδέσθαι ἀλλήλοις τη τῆς ἀγάπης δυνάμει, τὸ τὸν πατέρα ἔχειν μεθ᾿ ἑαυτῶν καὶ θεραπεύειν. Ἐπειδὴ τοίνυν αυτούς ήλίευσε, τότε ἄρχεται παρόντων θαυματουργεῖν, δι' ὧν ποιεῖ ἐς τὰ ὑπὸ Ἰωάννου περὶ αὐτοῦ εἰρημένα βεβαιών. Συνεχώς δὲ ταῖς συναγωγαῖς [181] ἐπεχωρίαζε, καὶ ἐντεῦθεν αὐτοὺς παιδεύων, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεός τις καὶ πλά νος, ἀλλὰ συμφωνῶν τῷ Πατρὶ παραγέγονεν. Επι- χωριάζων δὲ, οὐκ ἐκήρυττε μόνον, ἀλλὰ καὶ σημεία ἐπεδείκνυτο. • 30 γ'. Καὶ γὰρ πανταχοῦ εἰ πού τι ξένον γίνεται καὶ παν ράδοξον, καὶ πολιτείας τινὸς εἰσαγωγὴ, σημεῖα ποιεῖν εξωθεν ὁ Θεὸς, ἐνέχυρα τῆς αὐτοῦ δυνάμεως παρέχων τοῖς τοὺς νόμους δέχεσθαι μέλλουσιν. Οὕτω γοῦν ὅτε τὸν ἄνθρωπον ποιεῖν ἔμελλε, τὸν κόσμον ἔκτισεν ἅπαντα, καὶ τότε αὐτῷ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἔδωκε τὸν ἐν τῷ παραδείσῳ. Καὶ ὅτε τῷ Νώε νομοθετεῖν ἔμελλε, πάλιν μεγάλα ἐπεδείξατο θαύματα, δι' ὧν ἅπασαν ἀνεστοιχείου 10 τὴν κτίσιν, καὶ τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο πέλαγος ἐπ' ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον ἐποίει κρατεῖν, καὶ δι᾽ ὧν ἐν τοσαύτῃ ζάλῃ τὴν δίκαιον ἐκεῖνον διέσωσε. Καὶ ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ δὲ πολλὰ σημεῖα παρέσχετο οἷον, τὴν νίκην τὴν ἐν τῷ πολέμῳ, τὴν πληγὴν τὴν κατὰ τοῦ Φαραώ, τὴν ἐκ τῶν κινδύνων ἀπαλλαγήν. Καὶ Ἰουδαίοις νομοθετεῖν μέλλων, τὰ θαυμαστὰ ἐκεῖνα καὶ μεγάλα τεράστια επεδείξατο, καὶ τότε τὸν νόμον ἔδωκεν. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα μέλλων ὑψηλὴν τινα εἰσάγειν πολιτείαν, καὶ ἃ μηδέποτε ήκουσαν λέο γειν αὐτοῖς, τῇ τῶν θαυμάτων ἐπιδείξει βεβαιοὶ τὰ λεγόμενα. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ κηρυττομένη βασιλεία οὐκ ἐφαίνετο, ἀπὸ τῶν φαινομένων τὴν ἄδηλον ποιεί φα- νεράν. Καὶ σκέπει τὸ ἀπέριττον τοῦ εὐαγγελιστοῦ, πῶς οὐ καθ᾽ ἕκαστον ἡμῖν διηγεῖται τῶν θεραπευομέ νων, ἀλλὰ βραχέσι βήμασι νιφάδας παρατρέχει ση- μείων. Προσήνεγκαν γὰρ αὐτῷ, φησί, πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ποικίλαις νόσοις, καὶ βασάνοις συνεχομένους, καὶ δαιμονιζομένους 8, καὶ σελη γιαζομένους, καὶ παραλυτικούς, καὶ ἐθεράπευ- σεν αὐτούς. Ἀλλὰ τὸ ζητούμενον ἐκεῖνό ἐστι· ΤΙ δήποτε παρ' οὐδενὸς αὐτῶν πίστιν ἐπεζήτησεν ; Οὐδὲ γὰρ εἶπεν ὁ μετὰ ταῦτα φαίνεται λέγων· Πι- στεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; ὅτι οὐδέπω τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἀπόδειξιν ἦν δεδωκώς. "Αλλως δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ἐν προσιέναι καὶ προσάγειν οὐ τὴν τυ χοῦσαν ἐπεδείκνυτο πίστιν. Καὶ γὰρ πόρρωθεν αὐτοὺς ἔφερον, οὐκ ἂν ἐνεγκόντες, εἰ μὴ μεγάλα ἦσαν περὶ αὐτοῦ πεπειχότες ἑαυτούς. Η Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ ἡμεῖς· καὶ γὰρ νοσήματα πολλὰ ἔχομεν ψυ- χῶν …, καὶ ταῦτα προηγουμένως βούλεται θεραπεύειν. Διὰ γὰρ τοῦτο κἀκεῖνα διορθοῦται, ἵνα ταῦτα ἐξορίσῃ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ μηδέν βιωτικὴν αἰτῶμεν, ἀλλ᾽ ἁμαρτημάτων ἄφεσιν· καὶ γὰρ δίδωσι καὶ νῦν, ἐὰν σπουδάζωμεν. Τότε μὲν γὰρ εἰς τὴν Συρίαν ἐξῆλθεν αὐτοῦ ἡ ἀκοή· νῦν δὲ εἰς τὴν οἰκουμένην ὅλην. Κἀκεῖνοι μὲν ἀκού σαντες, ὅτι δαιμονῶντας ἐθεράπευσε, συνέτρεχον· σὺ δὲ πολλῷ πλείονα πείραν αὐτοῦ λαβὼν τῆς δυνάμεως καὶ μείζονα, οὐ διανίστασαι καὶ τρέχει;; ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν καὶ πατρίδα ἀφῆκαν, καὶ φίλους, [182] καὶ συγκ γενεῖς· σὺ δὲ οὐδὲ οἰκίαν ἀφεῖναι ἀνέχῃ ὑπὲρ τοῦ προσελθεῖν, καὶ πολλῷ μειζόνων τυχεῖν ; Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο ἀπαιτοῦμεν παρὰ σοῦ· ἀλλὰ συνήθειαν ἄφες πονηρὰν μόνον, καὶ μένων οἴκοι μετὰ τῶν σεαυ του δυνήσῃ σωθῆναι ῥᾳδίως. Νῦν δὲ ἂν μὲν σωματι κὸν ἔχωμεν πάθος, πάντα ποιοῦμεν καὶ πραγματευό μεθα, ὥστε ἀπαλλαγῆναι τοῦ λυποῦντος ἡμᾶς τῆς ως; 18 ἐκεῖνος om. Α. Β. C. p. p. πτύον C. F. " τοὺς οὐρανοὺς καὶ τήν ] τοῖς ἀνθρώποις τήν Α. Β. C. οὐρανούς ἀνθρώπους pr. D. Vulgatum tuentur Ep. Ge. Arm. " εκάλει Eddi. τι Ἐκεῖ μὲν γάρ] γάρ om. F. Καὶ ἐκεῖ μέν Α. Β. Ge. Καὶ ἐκεῖ μὲν γάρ C. έμπεσόντα om. Α. Β. C. D. καὶ αὐτὸν ἀναχωρούντα] Sic codd. G. Mor. favente Eull. καὶ αὐτοὺς ἀναχωρήσαι Sav. Ben. Mos και ante επί deest in codd. et Mor. Post ήχο. λούθησαν sic legitur in F. εἶτα τὸν Ιωάννην εἰς τὸ δεσ. βληθέντα ἰδόντες καὶ αὐτὸν ἀναχωροῦντα, ἐπὶ τὴν ο. π. τ. ἀπῆλθον, 38 καί om. Edd. ἀνεβάλλοντο C. Ep. μήτε D. Ε. F. Μοχ ἀναγκαίων Α. Ερ. φθασάντων Edd. σ' ὠνεῖσθαι Γ. Εp. 3 εποίει Εp. Εdd. ἀπεστοιχείου codd. præter E. 30 Sic Ep. et codd. θαύματα EM. Paulo ante Καὶ Ἰουδαίοις δέ F. Ερ. ι καὶ δαιμονιζομένους om. F. 5. Mosqq. καὶ σεληνιαζομένους α. Ε, δε επεζήτησεν Mur. Ben. " αὐτῷ τῷ Α. Β. et pr. D. ἐπεδείκνυτο] Sic D. Ε. F. Ep. Euth. Ge. ἐπεδεί - 38 20 26 ξαν το Α. Β. C. επεδείκνυντο και αν οι δε πάντοτε έχειν των αμαρτημάτων την μνήμην, καὶ δυσ- ωπεῖν περὶ αὐτῶν περὶ κρίσεως. Α. 10 ψυχῶν] ψυχικά F.

δὲ ψυχῆς ἡμῶν κακῶς διακειμένης, μέλλομεν καὶ ἀναδυόμεθα, Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐκείνων ἀπαλλασσόμεθα· ἐπειδὴ τὰ μὲν ἀναγκαῖα ἡμῖν πάρεργα γίνεται, τὰ δὲ πάρεργα ἀναγκαῖα· καὶ τὴν πηγὴν τῶν κακῶν ἀφέντες, τοὺς ῥύακας ἐκκαθαίρειν ἐθέλομεν. Ὅτι γὰρ τῶν ἐν τῷ σώματι κακῶν ἡ πονηρία τῆς ψυχῆς αἰτία, καὶ ὁ παραλελυμένος τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη, καὶ ὁ διὰ τοῦ στέγους χαλασθεὶς, καὶ πρὸ τούτων δὲ ὁ Κάϊν ἐδήλωσε· καὶ πολλαχόθεν δὲ ἑτέρωθεν τοῦτο ἄν τις κατίδοι. Ἀνέλωμεν τοίνυν τῶν κακῶν τὴν πηγὴν, καὶ πάντα στήσεται τῶν νοσημάτων τὰ ῥεύ-ματα. Οὐ γὰρ τὸ παραλελύσθαι μόνον νόσημα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁμαρτάνειν· καὶ τοῦτο μᾶλλον ἢ ἐκεῖνο, ὅσῳ καὶ ψυχὴ σώματος ἀμείνων. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ νῦν, παρακαλέσωμεν ἵνα σφίγξῃ τὴν ψυ-χὴν ἡμῶν παραλελυμένην, καὶ τὰ βιωτικὰ ἀφέντες πάντα τῶν πνευματικῶν μόνον ποιώμεθα λόγον. Εἰ δὲ καὶ τούτων ἀντέχῃ, μετ’ ἐκεῖνα αὐτῶν φρόντιζε. Μηδ’ ὅτι οὐκ ἀλγεῖς ἁμαρτάνων καταφρόνει, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα στέναξον, ἐπειδὴ οὐκ αἰσθάνῃ τῆς ὀδύνης τῶν πλημμελημάτων. Οὐ γὰρ παρὰ τὸ μὴ δάκνειν τὴν ἁμαρτίαν τοῦτο γίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὸ ἀναίσθητον εἶναι τὴν πλημμελοῦσαν ψυχήν. Ἐννόησον γοῦν τοὺς αἰσθανομένους τῶν οἰ-κείων ἁμαρτημάτων, πῶς τῶν τεμνομένων καὶ καιο-μένων πικρότερον ὀλολύζουσι, πόσα πράττουσι, πόσα πάσχουσι, πόσα πενθοῦσι καὶ ὀδύρονται, ὥστε ἀπαλλα-γῆναι τοῦ πονηροῦ συνειδότος· ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίη-σαν, εἰ μὴ σφόδρα ἤλγουν κατὰ ψυχήν. δ. Τὸ μὲν οὖν ἄμεινον, τὸ μηδὲ ὅλως ἁμαρτάνειν· τὸ δὲ μετ’ ἐκεῖνο, τὸ ἁμαρτάνοντας αἰσθάνεσθαι καὶ διορθοῦσθαι. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἔχοιμεν, πῶς δεησόμεθα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄφεσιν αἰτησόμεθα ἁμαρτημάτων, οἱ τούτων μηδένα ποιούμενοι λόγον; Ὅταν γὰρ σὺ αὐ-τὸς ὁ πεπλημμεληκὼς μηδὲ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ἥμαρτες, εἰδέναι ἐθέλῃς, ὑπὲρ ποίων παρακαλέσεις τὸν Θεὸν πλημμελημάτων; ὑπὲρ ὧν οὐκ οἶδας; καὶ πῶς εἴσῃ τῆς εὐεργεσίας τὸ μέγεθος; Εἰπὲ τοίνυν σου τὰ πλημ-μελήματα κατ’ εἶδος, ἵνα μάθῃς τίνων λαμβάνεις συγχώρησιν, ἵν’ οὕτως εὐγνώμων γένῃ περὶ τὸν εὐερ-γέτην. Σὺ δὲ ἄνθρωπον μὲν παροξύνων, καὶ φίλους καὶ γείτονας καὶ θυρωροὺς παρακαλεῖς, καὶ χρήματα δαπανᾷς, καὶ πολλὰς ἀναλίσκεις ἡμέρας προσιὼν καὶ δεόμενος, κἂν ἅπαξ, κἂν δὶς, κἂν μυριάκις σε δια-κρούσηται ὁ παροξυνθεὶς, οὐκ ἀναπίπτεις, ἀλλ’ ἐν-αγώνιος μᾶλλον γενόμενος, πλείονα τὴν ἱκετηρίαν τί-θης· τοῦ δὲ τῶν ὅλων Θεοῦ παροξυνομένου, χασμώμεθα, καὶ ἀναπίπτομεν, καὶ τρυφῶμεν, καὶ μεθύομεν, καὶ τὰ κατὰ συνήθειαν πάντα πράττομεν. Καὶ πότε αὐτὸν δυνησόμεθα ἵλεων ποιῆσαι; πῶς δὲ οὐκ αὐτῷ τούτῳ μειζόνως παροξυνοῦμεν; Τοῦ γὰρ ἁμαρτάνειν τὸ μηδὲ ἀλγεῖν ἁμαρτάνοντας μᾶλλον ἀγανακτεῖν αὐτὸν ποιεῖ καὶ ὀργίζεσθαι. Διόπερ εἰς αὐτὴν λοιπὸν ἄξιον καταδῦναι τὴν γῆν, καὶ μηδὲ τὸν ἥλιον ὁρᾷν τοῦτον, μηδὲ ἀναπνεῖν ὅλως, ὅτι οὕτως εὐκατάλλακτον Δεσπότην ἔχοντες, παροξύνομέν τε αὐτὸν, καὶ παροξύνοντες οὐδὲ μετανοοῦμεν; καίτοιγε αὐτὸς, οὐδὲ ὅταν ὀργίζηται, μισῶν καὶ ἀποστρεφό-μενος ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ’ ἵνα κἂν οὕτως ἡμᾶς ἐπισπάσηται πρὸς ἑαυτόν. Εἰ γὰρ ὑβριζόμενος διηνε-κῶς εὐηργέτει, μᾶλλον ἂν κατεφρόνησας. Ἵν’ οὖν

δὲ ψυχῆς ἡμῶν κακῶς διακειμένης, μέλλομεν καὶ ἀναδυόμεθα, Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐκείνων ἀπαλλασσόμεθα· ἐπειδὴ τὰ μὲν ἀναγκαῖα ἡμῖν πάρεργα γίνεται, τὰ δὲ πάρεργα ἀναγκαῖα· καὶ τὴν πηγὴν τῶν κακῶν ἀφέντες, τοὺς ῥύακας ἐκκαθαίρειν ἐθέλομεν. Ὅτι γὰρ τῶν ἐν τῷ σώματι κακῶν ἡ πονηρία τῆς ψυχῆς αἰτία, καὶ ὁ παραλελυμένος τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη, καὶ ὁ διὰ τοῦ στέγους χαλασθεὶς, καὶ πρὸ τούτων δὲ ὁ Κάϊν ἐδήλωσε· καὶ πολλαχόθεν δὲ ἑτέρωθεν τοῦτο ἄν τις κατίδοι. Ἀνέλωμεν τοίνυν τῶν κακῶν τὴν πηγὴν, καὶ πάντα στήσεται τῶν νοσημάτων τὰ ῥεύ-ματα. Οὐ γὰρ τὸ παραλελύσθαι μόνον νόσημα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁμαρτάνειν· καὶ τοῦτο μᾶλλον ἢ ἐκεῖνο, ὅσῳ καὶ ψυχὴ σώματος ἀμείνων. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ νῦν, παρακαλέσωμεν ἵνα σφίγξῃ τὴν ψυ-χὴν ἡμῶν παραλελυμένην, καὶ τὰ βιωτικὰ ἀφέντες πάντα τῶν πνευματικῶν μόνον ποιώμεθα λόγον. Εἰ δὲ καὶ τούτων ἀντέχῃ, μετ’ ἐκεῖνα αὐτῶν φρόντιζε. Μηδ’ ὅτι οὐκ ἀλγεῖς ἁμαρτάνων καταφρόνει, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα στέναξον, ἐπειδὴ οὐκ αἰσθάνῃ τῆς ὀδύνης τῶν πλημμελημάτων. Οὐ γὰρ παρὰ τὸ μὴ δάκνειν τὴν ἁμαρτίαν τοῦτο γίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὸ ἀναίσθητον εἶναι τὴν πλημμελοῦσαν ψυχήν. Ἐννόησον γοῦν τοὺς αἰσθανομένους τῶν οἰ-κείων ἁμαρτημάτων, πῶς τῶν τεμνομένων καὶ καιο-μένων πικρότερον ὀλολύζουσι, πόσα πράττουσι, πόσα πάσχουσι, πόσα πενθοῦσι καὶ ὀδύρονται, ὥστε ἀπαλλα-γῆναι τοῦ πονηροῦ συνειδότος· ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίη-σαν, εἰ μὴ σφόδρα ἤλγουν κατὰ ψυχήν. δ. Τὸ μὲν οὖν ἄμεινον, τὸ μηδὲ ὅλως ἁμαρτάνειν· τὸ δὲ μετ’ ἐκεῖνο, τὸ ἁμαρτάνοντας αἰσθάνεσθαι καὶ διορθοῦσθαι. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἔχοιμεν, πῶς δεησόμεθα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄφεσιν αἰτησόμεθα ἁμαρτημάτων, οἱ τούτων μηδένα ποιούμενοι λόγον; Ὅταν γὰρ σὺ αὐ-τὸς ὁ πεπλημμεληκὼς μηδὲ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ἥμαρτες, εἰδέναι ἐθέλῃς, ὑπὲρ ποίων παρακαλέσεις τὸν Θεὸν πλημμελημάτων; ὑπὲρ ὧν οὐκ οἶδας; καὶ πῶς εἴσῃ τῆς εὐεργεσίας τὸ μέγεθος; Εἰπὲ τοίνυν σου τὰ πλημ-μελήματα κατ’ εἶδος, ἵνα μάθῃς τίνων λαμβάνεις συγχώρησιν, ἵν’ οὕτως εὐγνώμων γένῃ περὶ τὸν εὐερ-γέτην. Σὺ δὲ ἄνθρωπον μὲν παροξύνων, καὶ φίλους καὶ γείτονας καὶ θυρωροὺς παρακαλεῖς, καὶ χρήματα δαπανᾷς, καὶ πολλὰς ἀναλίσκεις ἡμέρας προσιὼν καὶ δεόμενος, κἂν ἅπαξ, κἂν δὶς, κἂν μυριάκις σε δια-κρούσηται ὁ παροξυνθεὶς, οὐκ ἀναπίπτεις, ἀλλ’ ἐν-αγώνιος μᾶλλον γενόμενος, πλείονα τὴν ἱκετηρίαν τί-θης· τοῦ δὲ τῶν ὅλων Θεοῦ παροξυνομένου, χασμώμεθα, καὶ ἀναπίπτομεν, καὶ τρυφῶμεν, καὶ μεθύομεν, καὶ τὰ κατὰ συνήθειαν πάντα πράττομεν. Καὶ πότε αὐτὸν δυνησόμεθα ἵλεων ποιῆσαι; πῶς δὲ οὐκ αὐτῷ τούτῳ μειζόνως παροξυνοῦμεν; Τοῦ γὰρ ἁμαρτάνειν τὸ μηδὲ ἀλγεῖν ἁμαρτάνοντας μᾶλλον ἀγανακτεῖν αὐτὸν ποιεῖ καὶ ὀργίζεσθαι. Διόπερ εἰς αὐτὴν λοιπὸν ἄξιον καταδῦναι τὴν γῆν, καὶ μηδὲ τὸν ἥλιον ὁρᾷν τοῦτον, μηδὲ ἀναπνεῖν ὅλως, ὅτι οὕτως εὐκατάλλακτον Δεσπότην ἔχοντες, παροξύνομέν τε αὐτὸν, καὶ παροξύνοντες οὐδὲ μετανοοῦμεν; καίτοιγε αὐτὸς, οὐδὲ ὅταν ὀργίζηται, μισῶν καὶ ἀποστρεφό-μενος ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ’ ἵνα κἂν οὕτως ἡμᾶς ἐπισπάσηται πρὸς ἑαυτόν. Εἰ γὰρ ὑβριζόμενος διηνε-κῶς εὐηργέτει, μᾶλλον ἂν κατεφρόνησας. Ἵν’ οὖν

δὲ ψυχῆς ἡμῶν κακῶς διακειμένης, μέλλομεν καὶ ἀναδυόμεθα, Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐκείνων ἀπαλλασσόμεθα· ἐπειδὴ τὰ μὲν ἀναγκαῖα ἡμῖν πάρεργα γίνεται, τὰ δὲ πάρεργα ἀναγκαῖα· καὶ τὴν πηγὴν τῶν κακῶν ἀφέντες, τοὺς ῥύακας ἐκκαθαίρειν ἐθέλομεν. Ὅτι γὰρ τῶν ἐν τῷ σώματι κακῶν ἡ πονηρία τῆς ψυχῆς αἰτία, καὶ ὁ παραλελυμένος τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη, καὶ ὁ διὰ τοῦ στέγους χαλασθεὶς, καὶ πρὸ τούτων δὲ ὁ Κάϊν ἐδήλωσε· καὶ πολλαχόθεν δὲ ἑτέρωθεν τοῦτο ἄν τις κατίδοι. Ἀνέλωμεν τοίνυν τῶν κακῶν τὴν πηγὴν, καὶ πάντα στήσεται τῶν νοσημάτων τὰ ῥεύ-ματα. Οὐ γὰρ τὸ παραλελύσθαι μόνον νόσημα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁμαρτάνειν· καὶ τοῦτο μᾶλλον ἢ ἐκεῖνο, ὅσῳ καὶ ψυχὴ σώματος ἀμείνων. Προσέλθωμεν τοίνυν αὐτῷ καὶ νῦν, παρακαλέσωμεν ἵνα σφίγξῃ τὴν ψυ-χὴν ἡμῶν παραλελυμένην, καὶ τὰ βιωτικὰ ἀφέντες πάντα τῶν πνευματικῶν μόνον ποιώμεθα λόγον. Εἰ δὲ καὶ τούτων ἀντέχῃ, μετ’ ἐκεῖνα αὐτῶν φρόντιζε. Μηδ’ ὅτι οὐκ ἀλγεῖς ἁμαρτάνων καταφρόνει, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα στέναξον, ἐπειδὴ οὐκ αἰσθάνῃ τῆς ὀδύνης τῶν πλημμελημάτων. Οὐ γὰρ παρὰ τὸ μὴ δάκνειν τὴν ἁμαρτίαν τοῦτο γίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὸ ἀναίσθητον εἶναι τὴν πλημμελοῦσαν ψυχήν. Ἐννόησον γοῦν τοὺς αἰσθανομένους τῶν οἰ-κείων ἁμαρτημάτων, πῶς τῶν τεμνομένων καὶ καιο-μένων πικρότερον ὀλολύζουσι, πόσα πράττουσι, πόσα πάσχουσι, πόσα πενθοῦσι καὶ ὀδύρονται, ὥστε ἀπαλλα-γῆναι τοῦ πονηροῦ συνειδότος· ὅπερ οὐκ ἂν ἐποίη-σαν, εἰ μὴ σφόδρα ἤλγουν κατὰ ψυχήν. δ. Τὸ μὲν οὖν ἄμεινον, τὸ μηδὲ ὅλως ἁμαρτάνειν· τὸ δὲ μετ’ ἐκεῖνο, τὸ ἁμαρτάνοντας αἰσθάνεσθαι καὶ διορθοῦσθαι. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἔχοιμεν, πῶς δεησόμεθα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄφεσιν αἰτησόμεθα ἁμαρτημάτων, οἱ τούτων μηδένα ποιούμενοι λόγον; Ὅταν γὰρ σὺ αὐ-τὸς ὁ πεπλημμεληκὼς μηδὲ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ἥμαρτες, εἰδέναι ἐθέλῃς, ὑπὲρ ποίων παρακαλέσεις τὸν Θεὸν πλημμελημάτων; ὑπὲρ ὧν οὐκ οἶδας; καὶ πῶς εἴσῃ τῆς εὐεργεσίας τὸ μέγεθος; Εἰπὲ τοίνυν σου τὰ πλημ-μελήματα κατ’ εἶδος, ἵνα μάθῃς τίνων λαμβάνεις συγχώρησιν, ἵν’ οὕτως εὐγνώμων γένῃ περὶ τὸν εὐερ-γέτην. Σὺ δὲ ἄνθρωπον μὲν παροξύνων, καὶ φίλους καὶ γείτονας καὶ θυρωροὺς παρακαλεῖς, καὶ χρήματα δαπανᾷς, καὶ πολλὰς ἀναλίσκεις ἡμέρας προσιὼν καὶ δεόμενος, κἂν ἅπαξ, κἂν δὶς, κἂν μυριάκις σε δια-κρούσηται ὁ παροξυνθεὶς, οὐκ ἀναπίπτεις, ἀλλ’ ἐν-αγώνιος μᾶλλον γενόμενος, πλείονα τὴν ἱκετηρίαν τί-θης· τοῦ δὲ τῶν ὅλων Θεοῦ παροξυνομένου, χασμώμεθα, καὶ ἀναπίπτομεν, καὶ τρυφῶμεν, καὶ μεθύομεν, καὶ τὰ κατὰ συνήθειαν πάντα πράττομεν. Καὶ πότε αὐτὸν δυνησόμεθα ἵλεων ποιῆσαι; πῶς δὲ οὐκ αὐτῷ τούτῳ μειζόνως παροξυνοῦμεν; Τοῦ γὰρ ἁμαρτάνειν τὸ μηδὲ ἀλγεῖν ἁμαρτάνοντας μᾶλλον ἀγανακτεῖν αὐτὸν ποιεῖ καὶ ὀργίζεσθαι. Διόπερ εἰς αὐτὴν λοιπὸν ἄξιον καταδῦναι τὴν γῆν, καὶ μηδὲ τὸν ἥλιον ὁρᾷν τοῦτον, μηδὲ ἀναπνεῖν ὅλως, ὅτι οὕτως εὐκατάλλακτον Δεσπότην ἔχοντες, παροξύνομέν τε αὐτὸν, καὶ παροξύνοντες οὐδὲ μετανοοῦμεν; καίτοιγε αὐτὸς, οὐδὲ ὅταν ὀργίζηται, μισῶν καὶ ἀποστρεφό-μενος ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ’ ἵνα κἂν οὕτως ἡμᾶς ἐπισπάσηται πρὸς ἑαυτόν. Εἰ γὰρ ὑβριζόμενος διηνε-κῶς εὐηργέτει, μᾶλλον ἂν κατεφρόνησας. Ἵν’ οὖν

223 IN MATTHÆUM ROMIL. XV. ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ'. δὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς τοὺς ὄχλους, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος καὶ καθίσαντος αὐτοῦ, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μα θηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδι- δάσκει αὐτοὺς, λέγων ο Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐ φάγων. » α'. Ορα τὸ ἀφιλότιμον καὶ ἀκόμπαστον. Οὐ γὰρ περιήγεν αὐτοὺς μεθ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅτε μὲν θεραπεῦσαι ἔδει, αὐτὸς περιῄει πανταχοῦ, καὶ πόλεις καὶ χώρας ἐπισκοπούμενος· ὅτε δὲ πολὺς ὄχλος γέγονεν, ἐν ἑνὶ καθέζεται χωρίῳ· καὶ οὐκ ἐν πόλει καὶ ἀγορᾷ μέσῃ, ἀλλ' ἐν ὄρει καὶ ἐρημίᾳ, παιδεύων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν, καὶ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων ἀπαλλάτ τεσθαι, και μάλιστα όταν φιλοσοφεῖν δέῃ, καὶ περὶ ἀναγκαίων διαλέγεσθαι πραγμάτων. Αναβάντος δὲ αὐτοῦ καὶ καθίσαντος, προσῆλθον οἱ μαθηταί. Εἶδες αὐτῶν τὴν ἐπίδοσιν τῆς ἀρετῆς, καὶ πῶς ἀθρόον βελ- είους ἐγένοντο; Οἱ μὲν γὰρ πολλοί, τῶν θαυμάτων ἦσαν θεαταί· οὗτοι δὲ καὶ ἀκοῦσαί τι λοιπὸν ἐπεθύ- μουν μέγα καὶ ὑψηλόν· ὅπερ οὖν αὐτὸν καὶ εἰς τὴν διδασκαλίαν ἐνέβαλε, καὶ τῶν λόγων άρξασθαι τούτων ἐποίησεν. Οὐδὲ γὰρ σώματα ἐθεράπευε μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχὰς διώρθου, καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς τούτων ἐπιμε λείας ἐπὶ τὴν ἐκείνων μετέβαινε θεραπείαν ", ποι κίλλων τε ὁμοῦ τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀναμιγνὺς τῇ τῶν λόγων διδασκαλία τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἐπίδειξιν, καὶ τὰ ἀναίσχυντα τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα, δι' ὧν ἑκατέρας οὐσίας ἐκήδετο, [185] δεικνὺς ὅτι ὁλοκλήρου τοῦ ζώου αὐτός ἐστι Δημιουργός. Διὸ καὶ πολλῆς ἑκατέρᾳ τῇ φύσει μετεδίδου προνοίας, νῦν μὲν ἐκείνην, νῦν δὲ ταύτην διορθούμενος. Ο δὴ καὶ τότε ἐποίει 50. Ανοίξας γάρ, φησί, τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδίδασκεν αὐτούς. Καὶ τίνος ἔνεκεν πρόσκειται τὸ, Ανοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σιγῶν ἐπαίδευεν, οὐχὶ φθεγγόμενος μόνον, ἀλλὰ νῦν μὲν τὸ στόμα ἀνοίγων, νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀφιεὶς φω νήν. Ὅταν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι ᾿Εδίδασκεν αὐτοὺς, μὴ τοῖς μαθηταῖς αὐτὸν οι διαλέγεσθαι νόμιζε μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων ἅπασιν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πλῆθος δημώδες ἦν, ἔτι δὲ καὶ τῶν χαμαί συρομένων ", τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν ὑποστησάμενος, πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τοὺς λόγους, ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς διαλέξει καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασι, τοῖς σφόδρα ἀποδέουσι τῶν λεγο- μένων, ἀνεπαχθῆ γίνεσθαι παρασκευάζων της φιλο σοφίας τὴν διδασκαλίαν. "Οπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς αἰ- νιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι τὸν λόγον ἀπέστρεψε πρὸς αὐτ τούς· καὶ ὁ Ματθαῖος δὲ αὐτὸ τοῦτο δηλῶν ἔγραφεν, ὅτι Προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ αὐτοὺς ἐδίδασκεν. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ προσέχειν ἔμελ- λον προθυμότερον, ἢ εἰ πρὸς ἅπαντας ἀπετείνατο 68 Πόθεν οὖν ἄρχεται, καὶ ποῖα θεμέλια τίθησι τῆς και νῆς πολιτείας ἡμῖν; 'Ακούσωμεν μετὰ ἀκριβείας τῶν λεγομένων· εἴρηται μὲν γὰρ πρὸς ἐκείνους, ἐγράφη δὲ καὶ διὰ τοὺς μετὰ ταῦτα ἅπαντας. Διὰ δὴ τοῦτο προσείχε τι μὲν τοῖς μαθηταῖς δημηγορῶν· οὐκ εἰς ἐκείνους δὲ περιίστησι τὰ λεγόμενα, ἀλλ' ἀδιορίστως προσάγει τους μακαρισμούς ἅπαντας. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Μακάριοι έστε ὑμεῖς, ἐὰν πτωχοὶ γένησθε, ἀλλὰ, Μα- κάριοι οι πτωχοί. Καίτοι καὶ εἰ ἐκείνους σε ειρήκει, κοινὰ τὰ τῆς συμβουλῆς ἔμελλε γίνεσθαι. Καὶ γὰρ όταν λέγῃ· Ιδού μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέ $5 ρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ πρὸς ἐκεί νους διαλέγεται μόνους, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν· καὶ ὅταν αὐτοὺς μακαρίζῃ διωκομένους καὶ ἐλαυνομένους καὶ τὰ ἀνήκεστα πά σχοντας, οὐκ ἐκείνοις μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς τὰ αὐτὰ κατορθοῦσι πλέκει τὸν στέφανον. Πλήν ἀλλ᾽ ἵνα καὶ σαφέστερον τοῦτο γένηται, καὶ μάθῃς ὅτι πρὸς σὲ ἔχει κοινωνίαν πολλὴν τὰ λεγόμενα, καὶ πρὸς τὴν φύσιν δὲ ἅπασαν τὴν ἀνθρωπίνην, εἴ τις βούλοιτο προσέχειν, ἄκουσον πῶς τῶν θαυμασίων δε τούτων ἄρχεται λόγων· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τι ἐστιν, Οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι ; Οι ταπεινοὶ καὶ συντετριμμένοι τὴν διάνοιαν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ψυχὴν καὶ τὴν προαίρεσιν εἴρηκεν. Ἐπειδὴ γάρ εἰσι πολλοὶ ταπεινοί, οὐχ έκόντες, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀνάγκης βιαζόμενοι, ἀφεὶς ἐκείνους (οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη σ' τοῦτο ἐγκώμιον), τοὺς ἀπὸ προαιρέσεως ἑαυτοὺς ταπεινοῦντας καὶ καταστέλλοντας μακαρίζει πρώτους. Καὶ τίνος ἔνεκεν οὐκ εἶπεν, Οἱ ταπεινοί, ἀλλ', Οἱ πτωχοί; "Οτι τοῦτο ἐκείνου πλέον. Τοὺς γὰρ κατεπτηχότας [186] ἐνταῦθά φησι, καὶ τρέμοντας τοῦ Θεοῦ τὰ ἐπιτάγματα 68, οὓς καὶ διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου σφόδρα ἀποδεχόμενος ὁ Θεός, ἔλεγεν· Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ' ἡ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τους λόγους; β'. Καὶ γὰρ πολλοὶ τῆς ταπεινοφροσύνης οι τρόποι ο καὶ ὁ μέν ἐστι ταπεινός συμμέτρως, ὁ δὲ μεθ᾽ ὑπερ βολῆς ἁπάσης Ταύτην καὶ ὁ μακάριος προφήτης ἐπαινεῖ τὴν ταπεινοφροσύνην, οὐ δὲ τὴν ἁπλῶς κατα εσταλμένην ἡμῖν διάνοιαν ὑπογράφων, ἀλλὰ τὴν σφό- δρα συντεθραυμένην, δι' ὧν φησι· Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καὶ οἱ παῖδες δὲ οἱ τρεῖς ταύτην ἀντὶ θυσίας μεγάλης προσάγουσι τῷ Θεῷ, λέγοντε;· Ἀλλ' ἐν ψυχῇ συν- τετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώσεως προσδε- χθείημεν. Ταύτην καὶ ὁ Χριστὸς μακαρίζει νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ μέγιστα τῶν κακῶν καὶ τὴν οἰκουμέν την λυμηνάμενα 60 ἅπασαν ἐξ ἀπονοίας εἰσῆλθεν ὁ τε γὰρ διάβολος οὐκ ἂν πρὸ τούτου τοιοῦτος, οὕτω διάβολος γέγονεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλε- γεν· Ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρίμα εμπέσῃ " τοῦ διαβόλου· ὅ τε πρῶτος ἄνθρωπος ταύταις παρὰ τοῦ διαβόλου φυσηθεὶς ταῖς ἐλπίσιν ἐξετραχηλίσθη καὶ θνητὸς ἐγένετο· προσδοκήσας γὰρ ἔσεσθαι θεὸς, καὶ ὅπερ εἶχεν ἀπώλεσεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Θεὸς ὀνειδίζων αὐτῷ, καὶ τὴν ἄνοιαν αὐτοῦ κωμῳδῶν, ἔλεγεν· Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν. Καὶ ἕκαστος δὲ τῶν μετὰ ταῦτα ἐντεῦθεν εἰς ἀσέβειαν ἐξώκειλεν, ἰσοθεῖαν φαντασθείς· ἐπεὶ οὖν αὕτη τῶν κακῶν ἡ ἀκρόπολις ἦν, καὶ ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῆς πονηρίας ἁπάσης, τῷ νοσήματι τὸ κατάλληλον κατασκευάζων φάρμακων, ὥσπερ θεμέλιον ἰσχυρόν τινα καὶ ἀσφαλῆ τοῦτον πρώ τον κατεβάλετο τὸν νόμον. Ταύτης γὰρ ὑποκειμένη:, μετὰ ἀσφαλείας ἅπαντα τὰ ἄλλα ἐπιτίθησιν ὁ οίκο- δομῶν· ταύτης δὲ ἀνῃρημένης, κἂν μέχρι τῶν οὐρα νῶν φθάσῃ σε πολιτευόμενος, ἅπαντα ὑποσύρεται ῥᾳδίως, καὶ εἰς χαλεπὸν καταστρέφει τέλος. Και νη- Κἂν στείαν, κἂν εὐχὴν, κἂν ἐλεημοσύνην, και σωφροσύ σ' 63 18 αὐτὸν καὶ] καὶ αὐτόν Α. F. 49 θεραπείαν] Sic F. cateri επιμέλειαν. το ποιεῖ Α. Β. ρ. p. ἐδίδαξεν Eild. οι · αὐτὸν αὐτοῦ Α. Β. C. αὐτόν om. F. ἐς συρομένων] ἐρχομένων D. Ε. F. " ἀπετείνατο] add. αὐτόν D. add. αὐτ τῶν C. add. πρός αὐτόν F. εν προσέχει Εid. ἐκείνους] ἐκείνοις Sav. e codd. D. Ε. εἰς ἐκείνους Mor. Ben. ο θαυμαστών Euld. σ' ἂν εἴη] ήν F. τα εντάλματα Λ. Β. οὐ ού] οὐ γάρ εἰ μ. Ρ. ὑπογράφει Α. Β. το λυμαι νόμενα Α. Γ. οι ἐμπέσῃ] add. καὶ παγίδα Α. Β. Ε. "ὅπερ ὅ Α. Β. “ φθάσης Β. G. φθάση τις Ερ. 81

223 IN MATTHÆUM ROMIL. XV. ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ'. δὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς τοὺς ὄχλους, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος καὶ καθίσαντος αὐτοῦ, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μα θηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδι- δάσκει αὐτοὺς, λέγων ο Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐ φάγων. » α'. Ορα τὸ ἀφιλότιμον καὶ ἀκόμπαστον. Οὐ γὰρ περιήγεν αὐτοὺς μεθ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅτε μὲν θεραπεῦσαι ἔδει, αὐτὸς περιῄει πανταχοῦ, καὶ πόλεις καὶ χώρας ἐπισκοπούμενος· ὅτε δὲ πολὺς ὄχλος γέγονεν, ἐν ἑνὶ καθέζεται χωρίῳ· καὶ οὐκ ἐν πόλει καὶ ἀγορᾷ μέσῃ, ἀλλ' ἐν ὄρει καὶ ἐρημίᾳ, παιδεύων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν, καὶ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων ἀπαλλάτ τεσθαι, και μάλιστα όταν φιλοσοφεῖν δέῃ, καὶ περὶ ἀναγκαίων διαλέγεσθαι πραγμάτων. Αναβάντος δὲ αὐτοῦ καὶ καθίσαντος, προσῆλθον οἱ μαθηταί. Εἶδες αὐτῶν τὴν ἐπίδοσιν τῆς ἀρετῆς, καὶ πῶς ἀθρόον βελ- είους ἐγένοντο; Οἱ μὲν γὰρ πολλοί, τῶν θαυμάτων ἦσαν θεαταί· οὗτοι δὲ καὶ ἀκοῦσαί τι λοιπὸν ἐπεθύ- μουν μέγα καὶ ὑψηλόν· ὅπερ οὖν αὐτὸν καὶ εἰς τὴν διδασκαλίαν ἐνέβαλε, καὶ τῶν λόγων άρξασθαι τούτων ἐποίησεν. Οὐδὲ γὰρ σώματα ἐθεράπευε μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχὰς διώρθου, καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς τούτων ἐπιμε λείας ἐπὶ τὴν ἐκείνων μετέβαινε θεραπείαν ", ποι κίλλων τε ὁμοῦ τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀναμιγνὺς τῇ τῶν λόγων διδασκαλία τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἐπίδειξιν, καὶ τὰ ἀναίσχυντα τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα, δι' ὧν ἑκατέρας οὐσίας ἐκήδετο, [185] δεικνὺς ὅτι ὁλοκλήρου τοῦ ζώου αὐτός ἐστι Δημιουργός. Διὸ καὶ πολλῆς ἑκατέρᾳ τῇ φύσει μετεδίδου προνοίας, νῦν μὲν ἐκείνην, νῦν δὲ ταύτην διορθούμενος. Ο δὴ καὶ τότε ἐποίει 50. Ανοίξας γάρ, φησί, τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδίδασκεν αὐτούς. Καὶ τίνος ἔνεκεν πρόσκειται τὸ, Ανοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σιγῶν ἐπαίδευεν, οὐχὶ φθεγγόμενος μόνον, ἀλλὰ νῦν μὲν τὸ στόμα ἀνοίγων, νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀφιεὶς φω νήν. Ὅταν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι ᾿Εδίδασκεν αὐτοὺς, μὴ τοῖς μαθηταῖς αὐτὸν οι διαλέγεσθαι νόμιζε μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων ἅπασιν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πλῆθος δημώδες ἦν, ἔτι δὲ καὶ τῶν χαμαί συρομένων ", τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν ὑποστησάμενος, πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τοὺς λόγους, ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς διαλέξει καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασι, τοῖς σφόδρα ἀποδέουσι τῶν λεγο- μένων, ἀνεπαχθῆ γίνεσθαι παρασκευάζων της φιλο σοφίας τὴν διδασκαλίαν. "Οπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς αἰ- νιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι τὸν λόγον ἀπέστρεψε πρὸς αὐτ τούς· καὶ ὁ Ματθαῖος δὲ αὐτὸ τοῦτο δηλῶν ἔγραφεν, ὅτι Προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ αὐτοὺς ἐδίδασκεν. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ προσέχειν ἔμελ- λον προθυμότερον, ἢ εἰ πρὸς ἅπαντας ἀπετείνατο 68 Πόθεν οὖν ἄρχεται, καὶ ποῖα θεμέλια τίθησι τῆς και νῆς πολιτείας ἡμῖν; 'Ακούσωμεν μετὰ ἀκριβείας τῶν λεγομένων· εἴρηται μὲν γὰρ πρὸς ἐκείνους, ἐγράφη δὲ καὶ διὰ τοὺς μετὰ ταῦτα ἅπαντας. Διὰ δὴ τοῦτο προσείχε τι μὲν τοῖς μαθηταῖς δημηγορῶν· οὐκ εἰς ἐκείνους δὲ περιίστησι τὰ λεγόμενα, ἀλλ' ἀδιορίστως προσάγει τους μακαρισμούς ἅπαντας. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Μακάριοι έστε ὑμεῖς, ἐὰν πτωχοὶ γένησθε, ἀλλὰ, Μα- κάριοι οι πτωχοί. Καίτοι καὶ εἰ ἐκείνους σε ειρήκει, κοινὰ τὰ τῆς συμβουλῆς ἔμελλε γίνεσθαι. Καὶ γὰρ όταν λέγῃ· Ιδού μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέ $5 ρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ πρὸς ἐκεί νους διαλέγεται μόνους, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν· καὶ ὅταν αὐτοὺς μακαρίζῃ διωκομένους καὶ ἐλαυνομένους καὶ τὰ ἀνήκεστα πά σχοντας, οὐκ ἐκείνοις μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς τὰ αὐτὰ κατορθοῦσι πλέκει τὸν στέφανον. Πλήν ἀλλ᾽ ἵνα καὶ σαφέστερον τοῦτο γένηται, καὶ μάθῃς ὅτι πρὸς σὲ ἔχει κοινωνίαν πολλὴν τὰ λεγόμενα, καὶ πρὸς τὴν φύσιν δὲ ἅπασαν τὴν ἀνθρωπίνην, εἴ τις βούλοιτο προσέχειν, ἄκουσον πῶς τῶν θαυμασίων δε τούτων ἄρχεται λόγων· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τι ἐστιν, Οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι ; Οι ταπεινοὶ καὶ συντετριμμένοι τὴν διάνοιαν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ψυχὴν καὶ τὴν προαίρεσιν εἴρηκεν. Ἐπειδὴ γάρ εἰσι πολλοὶ ταπεινοί, οὐχ έκόντες, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀνάγκης βιαζόμενοι, ἀφεὶς ἐκείνους (οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη σ' τοῦτο ἐγκώμιον), τοὺς ἀπὸ προαιρέσεως ἑαυτοὺς ταπεινοῦντας καὶ καταστέλλοντας μακαρίζει πρώτους. Καὶ τίνος ἔνεκεν οὐκ εἶπεν, Οἱ ταπεινοί, ἀλλ', Οἱ πτωχοί; "Οτι τοῦτο ἐκείνου πλέον. Τοὺς γὰρ κατεπτηχότας [186] ἐνταῦθά φησι, καὶ τρέμοντας τοῦ Θεοῦ τὰ ἐπιτάγματα 68, οὓς καὶ διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου σφόδρα ἀποδεχόμενος ὁ Θεός, ἔλεγεν· Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ' ἡ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τους λόγους; β'. Καὶ γὰρ πολλοὶ τῆς ταπεινοφροσύνης οι τρόποι ο καὶ ὁ μέν ἐστι ταπεινός συμμέτρως, ὁ δὲ μεθ᾽ ὑπερ βολῆς ἁπάσης Ταύτην καὶ ὁ μακάριος προφήτης ἐπαινεῖ τὴν ταπεινοφροσύνην, οὐ δὲ τὴν ἁπλῶς κατα εσταλμένην ἡμῖν διάνοιαν ὑπογράφων, ἀλλὰ τὴν σφό- δρα συντεθραυμένην, δι' ὧν φησι· Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καὶ οἱ παῖδες δὲ οἱ τρεῖς ταύτην ἀντὶ θυσίας μεγάλης προσάγουσι τῷ Θεῷ, λέγοντε;· Ἀλλ' ἐν ψυχῇ συν- τετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώσεως προσδε- χθείημεν. Ταύτην καὶ ὁ Χριστὸς μακαρίζει νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ μέγιστα τῶν κακῶν καὶ τὴν οἰκουμέν την λυμηνάμενα 60 ἅπασαν ἐξ ἀπονοίας εἰσῆλθεν ὁ τε γὰρ διάβολος οὐκ ἂν πρὸ τούτου τοιοῦτος, οὕτω διάβολος γέγονεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλε- γεν· Ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρίμα εμπέσῃ " τοῦ διαβόλου· ὅ τε πρῶτος ἄνθρωπος ταύταις παρὰ τοῦ διαβόλου φυσηθεὶς ταῖς ἐλπίσιν ἐξετραχηλίσθη καὶ θνητὸς ἐγένετο· προσδοκήσας γὰρ ἔσεσθαι θεὸς, καὶ ὅπερ εἶχεν ἀπώλεσεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Θεὸς ὀνειδίζων αὐτῷ, καὶ τὴν ἄνοιαν αὐτοῦ κωμῳδῶν, ἔλεγεν· Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν. Καὶ ἕκαστος δὲ τῶν μετὰ ταῦτα ἐντεῦθεν εἰς ἀσέβειαν ἐξώκειλεν, ἰσοθεῖαν φαντασθείς· ἐπεὶ οὖν αὕτη τῶν κακῶν ἡ ἀκρόπολις ἦν, καὶ ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῆς πονηρίας ἁπάσης, τῷ νοσήματι τὸ κατάλληλον κατασκευάζων φάρμακων, ὥσπερ θεμέλιον ἰσχυρόν τινα καὶ ἀσφαλῆ τοῦτον πρώ τον κατεβάλετο τὸν νόμον. Ταύτης γὰρ ὑποκειμένη:, μετὰ ἀσφαλείας ἅπαντα τὰ ἄλλα ἐπιτίθησιν ὁ οίκο- δομῶν· ταύτης δὲ ἀνῃρημένης, κἂν μέχρι τῶν οὐρα νῶν φθάσῃ σε πολιτευόμενος, ἅπαντα ὑποσύρεται ῥᾳδίως, καὶ εἰς χαλεπὸν καταστρέφει τέλος. Και νη- Κἂν στείαν, κἂν εὐχὴν, κἂν ἐλεημοσύνην, και σωφροσύ σ' 63 18 αὐτὸν καὶ] καὶ αὐτόν Α. F. 49 θεραπείαν] Sic F. cateri επιμέλειαν. το ποιεῖ Α. Β. ρ. p. ἐδίδαξεν Eild. οι · αὐτὸν αὐτοῦ Α. Β. C. αὐτόν om. F. ἐς συρομένων] ἐρχομένων D. Ε. F. " ἀπετείνατο] add. αὐτόν D. add. αὐτ τῶν C. add. πρός αὐτόν F. εν προσέχει Εid. ἐκείνους] ἐκείνοις Sav. e codd. D. Ε. εἰς ἐκείνους Mor. Ben. ο θαυμαστών Euld. σ' ἂν εἴη] ήν F. τα εντάλματα Λ. Β. οὐ ού] οὐ γάρ εἰ μ. Ρ. ὑπογράφει Α. Β. το λυμαι νόμενα Α. Γ. οι ἐμπέσῃ] add. καὶ παγίδα Α. Β. Ε. "ὅπερ ὅ Α. Β. “ φθάσης Β. G. φθάση τις Ερ. 81

223 IN MATTHÆUM ROMIL. XV. ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ'. δὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς τοὺς ὄχλους, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος καὶ καθίσαντος αὐτοῦ, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μα θηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδι- δάσκει αὐτοὺς, λέγων ο Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐ φάγων. » α'. Ορα τὸ ἀφιλότιμον καὶ ἀκόμπαστον. Οὐ γὰρ περιήγεν αὐτοὺς μεθ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅτε μὲν θεραπεῦσαι ἔδει, αὐτὸς περιῄει πανταχοῦ, καὶ πόλεις καὶ χώρας ἐπισκοπούμενος· ὅτε δὲ πολὺς ὄχλος γέγονεν, ἐν ἑνὶ καθέζεται χωρίῳ· καὶ οὐκ ἐν πόλει καὶ ἀγορᾷ μέσῃ, ἀλλ' ἐν ὄρει καὶ ἐρημίᾳ, παιδεύων ἡμᾶς μηδὲν πρὸς ἐπίδειξιν ποιεῖν, καὶ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων ἀπαλλάτ τεσθαι, και μάλιστα όταν φιλοσοφεῖν δέῃ, καὶ περὶ ἀναγκαίων διαλέγεσθαι πραγμάτων. Αναβάντος δὲ αὐτοῦ καὶ καθίσαντος, προσῆλθον οἱ μαθηταί. Εἶδες αὐτῶν τὴν ἐπίδοσιν τῆς ἀρετῆς, καὶ πῶς ἀθρόον βελ- είους ἐγένοντο; Οἱ μὲν γὰρ πολλοί, τῶν θαυμάτων ἦσαν θεαταί· οὗτοι δὲ καὶ ἀκοῦσαί τι λοιπὸν ἐπεθύ- μουν μέγα καὶ ὑψηλόν· ὅπερ οὖν αὐτὸν καὶ εἰς τὴν διδασκαλίαν ἐνέβαλε, καὶ τῶν λόγων άρξασθαι τούτων ἐποίησεν. Οὐδὲ γὰρ σώματα ἐθεράπευε μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχὰς διώρθου, καὶ πάλιν ἀπὸ τῆς τούτων ἐπιμε λείας ἐπὶ τὴν ἐκείνων μετέβαινε θεραπείαν ", ποι κίλλων τε ὁμοῦ τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀναμιγνὺς τῇ τῶν λόγων διδασκαλία τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἐπίδειξιν, καὶ τὰ ἀναίσχυντα τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα, δι' ὧν ἑκατέρας οὐσίας ἐκήδετο, [185] δεικνὺς ὅτι ὁλοκλήρου τοῦ ζώου αὐτός ἐστι Δημιουργός. Διὸ καὶ πολλῆς ἑκατέρᾳ τῇ φύσει μετεδίδου προνοίας, νῦν μὲν ἐκείνην, νῦν δὲ ταύτην διορθούμενος. Ο δὴ καὶ τότε ἐποίει 50. Ανοίξας γάρ, φησί, τὸ στόμα αὐτοῦ, ἐδίδασκεν αὐτούς. Καὶ τίνος ἔνεκεν πρόσκειται τὸ, Ανοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ; Ἵνα μάθῃς ὅτι καὶ σιγῶν ἐπαίδευεν, οὐχὶ φθεγγόμενος μόνον, ἀλλὰ νῦν μὲν τὸ στόμα ἀνοίγων, νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ἀφιεὶς φω νήν. Ὅταν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι ᾿Εδίδασκεν αὐτοὺς, μὴ τοῖς μαθηταῖς αὐτὸν οι διαλέγεσθαι νόμιζε μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων ἅπασιν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πλῆθος δημώδες ἦν, ἔτι δὲ καὶ τῶν χαμαί συρομένων ", τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν ὑποστησάμενος, πρὸς ἐκείνους ποιεῖται τοὺς λόγους, ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς διαλέξει καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασι, τοῖς σφόδρα ἀποδέουσι τῶν λεγο- μένων, ἀνεπαχθῆ γίνεσθαι παρασκευάζων της φιλο σοφίας τὴν διδασκαλίαν. "Οπερ οὖν καὶ ὁ Λουκᾶς αἰ- νιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι τὸν λόγον ἀπέστρεψε πρὸς αὐτ τούς· καὶ ὁ Ματθαῖος δὲ αὐτὸ τοῦτο δηλῶν ἔγραφεν, ὅτι Προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ αὐτοὺς ἐδίδασκεν. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ προσέχειν ἔμελ- λον προθυμότερον, ἢ εἰ πρὸς ἅπαντας ἀπετείνατο 68 Πόθεν οὖν ἄρχεται, καὶ ποῖα θεμέλια τίθησι τῆς και νῆς πολιτείας ἡμῖν; 'Ακούσωμεν μετὰ ἀκριβείας τῶν λεγομένων· εἴρηται μὲν γὰρ πρὸς ἐκείνους, ἐγράφη δὲ καὶ διὰ τοὺς μετὰ ταῦτα ἅπαντας. Διὰ δὴ τοῦτο προσείχε τι μὲν τοῖς μαθηταῖς δημηγορῶν· οὐκ εἰς ἐκείνους δὲ περιίστησι τὰ λεγόμενα, ἀλλ' ἀδιορίστως προσάγει τους μακαρισμούς ἅπαντας. Οὐδὲ γὰρ εἶπε, Μακάριοι έστε ὑμεῖς, ἐὰν πτωχοὶ γένησθε, ἀλλὰ, Μα- κάριοι οι πτωχοί. Καίτοι καὶ εἰ ἐκείνους σε ειρήκει, κοινὰ τὰ τῆς συμβουλῆς ἔμελλε γίνεσθαι. Καὶ γὰρ όταν λέγῃ· Ιδού μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέ $5 ρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· οὐ πρὸς ἐκεί νους διαλέγεται μόνους, ἀλλὰ καὶ δι' ἐκείνων πρὸς τὴν οἰκουμένην ἅπασαν· καὶ ὅταν αὐτοὺς μακαρίζῃ διωκομένους καὶ ἐλαυνομένους καὶ τὰ ἀνήκεστα πά σχοντας, οὐκ ἐκείνοις μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς τὰ αὐτὰ κατορθοῦσι πλέκει τὸν στέφανον. Πλήν ἀλλ᾽ ἵνα καὶ σαφέστερον τοῦτο γένηται, καὶ μάθῃς ὅτι πρὸς σὲ ἔχει κοινωνίαν πολλὴν τὰ λεγόμενα, καὶ πρὸς τὴν φύσιν δὲ ἅπασαν τὴν ἀνθρωπίνην, εἴ τις βούλοιτο προσέχειν, ἄκουσον πῶς τῶν θαυμασίων δε τούτων ἄρχεται λόγων· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τι ἐστιν, Οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι ; Οι ταπεινοὶ καὶ συντετριμμένοι τὴν διάνοιαν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ψυχὴν καὶ τὴν προαίρεσιν εἴρηκεν. Ἐπειδὴ γάρ εἰσι πολλοὶ ταπεινοί, οὐχ έκόντες, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς τῶν πραγμάτων ἀνάγκης βιαζόμενοι, ἀφεὶς ἐκείνους (οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη σ' τοῦτο ἐγκώμιον), τοὺς ἀπὸ προαιρέσεως ἑαυτοὺς ταπεινοῦντας καὶ καταστέλλοντας μακαρίζει πρώτους. Καὶ τίνος ἔνεκεν οὐκ εἶπεν, Οἱ ταπεινοί, ἀλλ', Οἱ πτωχοί; "Οτι τοῦτο ἐκείνου πλέον. Τοὺς γὰρ κατεπτηχότας [186] ἐνταῦθά φησι, καὶ τρέμοντας τοῦ Θεοῦ τὰ ἐπιτάγματα 68, οὓς καὶ διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου σφόδρα ἀποδεχόμενος ὁ Θεός, ἔλεγεν· Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ' ἡ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τους λόγους; β'. Καὶ γὰρ πολλοὶ τῆς ταπεινοφροσύνης οι τρόποι ο καὶ ὁ μέν ἐστι ταπεινός συμμέτρως, ὁ δὲ μεθ᾽ ὑπερ βολῆς ἁπάσης Ταύτην καὶ ὁ μακάριος προφήτης ἐπαινεῖ τὴν ταπεινοφροσύνην, οὐ δὲ τὴν ἁπλῶς κατα εσταλμένην ἡμῖν διάνοιαν ὑπογράφων, ἀλλὰ τὴν σφό- δρα συντεθραυμένην, δι' ὧν φησι· Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καὶ οἱ παῖδες δὲ οἱ τρεῖς ταύτην ἀντὶ θυσίας μεγάλης προσάγουσι τῷ Θεῷ, λέγοντε;· Ἀλλ' ἐν ψυχῇ συν- τετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώσεως προσδε- χθείημεν. Ταύτην καὶ ὁ Χριστὸς μακαρίζει νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ μέγιστα τῶν κακῶν καὶ τὴν οἰκουμέν την λυμηνάμενα 60 ἅπασαν ἐξ ἀπονοίας εἰσῆλθεν ὁ τε γὰρ διάβολος οὐκ ἂν πρὸ τούτου τοιοῦτος, οὕτω διάβολος γέγονεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλε- γεν· Ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρίμα εμπέσῃ " τοῦ διαβόλου· ὅ τε πρῶτος ἄνθρωπος ταύταις παρὰ τοῦ διαβόλου φυσηθεὶς ταῖς ἐλπίσιν ἐξετραχηλίσθη καὶ θνητὸς ἐγένετο· προσδοκήσας γὰρ ἔσεσθαι θεὸς, καὶ ὅπερ εἶχεν ἀπώλεσεν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Θεὸς ὀνειδίζων αὐτῷ, καὶ τὴν ἄνοιαν αὐτοῦ κωμῳδῶν, ἔλεγεν· Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν. Καὶ ἕκαστος δὲ τῶν μετὰ ταῦτα ἐντεῦθεν εἰς ἀσέβειαν ἐξώκειλεν, ἰσοθεῖαν φαντασθείς· ἐπεὶ οὖν αὕτη τῶν κακῶν ἡ ἀκρόπολις ἦν, καὶ ἡ ῥίζα καὶ ἡ πηγὴ τῆς πονηρίας ἁπάσης, τῷ νοσήματι τὸ κατάλληλον κατασκευάζων φάρμακων, ὥσπερ θεμέλιον ἰσχυρόν τινα καὶ ἀσφαλῆ τοῦτον πρώ τον κατεβάλετο τὸν νόμον. Ταύτης γὰρ ὑποκειμένη:, μετὰ ἀσφαλείας ἅπαντα τὰ ἄλλα ἐπιτίθησιν ὁ οίκο- δομῶν· ταύτης δὲ ἀνῃρημένης, κἂν μέχρι τῶν οὐρα νῶν φθάσῃ σε πολιτευόμενος, ἅπαντα ὑποσύρεται ῥᾳδίως, καὶ εἰς χαλεπὸν καταστρέφει τέλος. Και νη- Κἂν στείαν, κἂν εὐχὴν, κἂν ἐλεημοσύνην, και σωφροσύ σ' 63 18 αὐτὸν καὶ] καὶ αὐτόν Α. F. 49 θεραπείαν] Sic F. cateri επιμέλειαν. το ποιεῖ Α. Β. ρ. p. ἐδίδαξεν Eild. οι · αὐτὸν αὐτοῦ Α. Β. C. αὐτόν om. F. ἐς συρομένων] ἐρχομένων D. Ε. F. " ἀπετείνατο] add. αὐτόν D. add. αὐτ τῶν C. add. πρός αὐτόν F. εν προσέχει Εid. ἐκείνους] ἐκείνοις Sav. e codd. D. Ε. εἰς ἐκείνους Mor. Ben. ο θαυμαστών Euld. σ' ἂν εἴη] ήν F. τα εντάλματα Λ. Β. οὐ ού] οὐ γάρ εἰ μ. Ρ. ὑπογράφει Α. Β. το λυμαι νόμενα Α. Γ. οι ἐμπέσῃ] add. καὶ παγίδα Α. Β. Ε. "ὅπερ ὅ Α. Β. “ φθάσης Β. G. φθάση τις Ερ. 81

225 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 68 νην, κἂν ἀλλ' ὁτιοῦν συναγάγης " ἀγαθὸν, ταπεινο- φροσύνης χωρίς, διαῤῥεῖ καὶ ἀπόλλυται ἅπαντα. “Οπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Φαρισαίου γέγονε. Καὶ γὰρ μετὰ τὸ φθάσαι εἰς αὐτὴν τὴν κορυφήν, πάντα ἀπ- ολέσας κατέβη, ἐπειδὴ τὴν μητέρα τῶν ἀγαθῶν οὐκ εἶχεν. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀπόνοια πηγή κακίας ἁπάσης ἐστὶν, οὕτως ἡ ταπεινοφροσύνη φιλοσοφίας ἁπάσης ἀρχή. Διὸ καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεται, πρόῤῥιζον ἀνασπῶν τὴν ἀλαζονείαν ἐκ τῆς τῶν ἀκουόντων ψυχῆς. Καὶ τί τοῦτο πρὸς τοὺς μαθητάς, φησί, τοὺς πάντοθεν ὄντας ταπεινούς ; Οὐδὲ γὰρ εἶχον ἀφορμὴν ἀπονοίας τινὰ, ἁλιεῖς καὶ πένητες ὄντες, καὶ ἀσημοι καὶ ἰδιῶται. Εἰ καὶ μὴ πρὸς τοὺς μαθητὰς ταῦτα 65, ἀλλὰ πρός γε τοὺς παρόντας τότε, καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα μέλλοντας αὐτοὺς ὑποδέχεσθαι, ἵνα μὴ διὰ ταῦτα αὐτῶν κατα φρονῶσι· μᾶλλον δὲ καὶ πρὸς τοὺς μαθητάς. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον ἔμελλον δεῖσθαι τῆς ὠφε λείας ταύτης 66, μετὰ τὰ σημεῖα καὶ τὰ θαύματα, καὶ τὴν τῆς [187] οἰκουμένης τιμὴν, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν παρρησίαν. Οὔτε γὰρ πλοῦτος, ούτε δυναστεία, οὐκ αὐτὴ ἡ βασιλεία οὕτως ἐπᾶραι ἦν ἱκανὴ, ὡς τὰ ἐκεί νοις ὑπάρξαντα. Αλλως δὲ καὶ πρὸ τῶν σημείων εἰκὸς ἦν αὐτοὺς καὶ τότε ἐπαρθῆναι, τὸ πλῆθος ὁρῶν- τας καὶ τὸ θέατρον ἐκεῖνο τὸ περιεστηκὸς τὸν διδά- σκαλον, καὶ παθεῖν τι ἀνθρώπινον. Διόπερ αὐτῶν εὐ- θέως καταστέλλει τὸ φρόνημα. Καὶ οὐκ εἰσάγει ἐν τάξει παραινέσεων σ' τα λεγόμενα καὶ ἐπιταγμάτων, ἀλλ' ἐν τάξει μακαρισμοῦ, ἀνεπαχθέστερον τὸν λόγον ποιῶν, καὶ πᾶσιν ἀνοίγων τὸ τῆς διδασκαλίας στά- διον. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἀλλ', Οἱ ταῦτα ποιοῦντες μακάριοι πάντες. Ὥστε κἂν δοῦλος ᾖς, κἂν πτωχὸς, κἂν σὲ πένης, κἂν ξένος, κἂν ἰδιώτης, οὐδέν ἐστι τὸ κωλύον σε ἔσεσθαι μακάριον, ἂν τὴν ἀρετὴν ταύτην ζηλώσης. Αρξάμενος τοίνυν ἐντεῦθεν, ὅθεν μάλιστα ἐχρῆν, πρόεισιν ἐφ' ἑτέραν ἐντολὴν, ἀπεναν τίας το δοκοῦσαν εἶναι τῇ τῆς οἰκουμένης ψήφῳ. Απάντων γὰρ τους χαίροντας ζηλωτούς είναι νομι ζόντων, τοὺς δὲ ἐν ἀθυμίᾳ καὶ πενίᾳ καὶ πένθει ἀθλίους, αὐτὸς τούτους ἀντ᾽ ἐκείνων μακαρίζει, λέγων οὕτω· Μακάριοι οἱ πενθοῦντες. Καίτοιγε ἅπαντες αὐτοὺς ταλανίζουσι. Διὰ γὰρ τὸ τοῦτο προλαβὼν τὰ σημεῖα εἰργάσατο, ἵνα τοιαῦτα νομοθετῶν ἀξιόπιστος ῃ. Καὶ ἐνταῦθα δὲ πάλιν οὐχ ἁπλῶς τοὺς πενθοῦντας τέθεικεν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἁμαρτημάτων τοῦτο ποιοῦν- τας· ὡς τό γε ἔτερον καὶ σφόδρα ἐστὶ κεκωλυμέν νον, τὸ ἐπί τινι τῶν βιωτικῶν θρηνεῖν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἐδήλου λέγων, ὅτι 'Η μὲν τοῦ κόσμου λύπη, θάνατον κατεργάζεται· ἡ δὲ κατὰ Θεόν, μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν αμεταμέλητον κατεργά- ζεται. 68 τ. Τούτους τοίνυν καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα μακαρίζει τοὺς οὕτω λυπουμένους· καὶ οὐδὲ ἁπλῶς τοὺς λυπουμένους τέθεικεν, ἀλλὰ τοὺς μετ' ἐπιτάσεως. Διόπερ οὐδὲ εἶ πεν. Οἱ λυπούμενοι, ἀλλὰ, Οἱ πενθοῦντες. Καὶ γὰρ το αὕτη πάλιν ἡ ἐντολὴ πάσης ἐστὶ φιλοσοφίας διδάσκα λος. Εἰ γὰρ οἱ παῖδας, ἢ τ8 γυναῖκα, ἢ ἄλλον τινά τῶν προσηκόντων ἀπελθόντα πενθοῦντες ", οὐ χρη- 28 18 78 11; μάτων, οὐ σωμάτων ἐρῶσι κατ' ἐκεῖνον τῆς ἀδύν; τὸν καιρὸν, οὐ δόξης εφίενται, οὐχ ὑδρεσι παροξύνον ται, οὐχ ὑπὸ βασκανίας αλίσκονται, οὐχ ὁποὺ ἄλλο. πολιορκοῦνται τινος πάθους, τοῦ τε πένθους γινόμεν να μόνου· πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἁμαρτήματα πενθο τες τὰ ἑαυτῶν, ὡς πενθεῖν ἄξιον, μείζονα ταύτης ἐπι δείξονται φιλοσοφίαν. Εἶτα, τί τὸ ἔπαθλον αὐτοῖς "Οτι αυτοί παρακληθήσονται, φησίν. Που παρακλη θήσονται " ; εἰπέ μοι. Καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ. Ετει γὰρ τὸ ἐπίταγμα σφόδρα ήν φορτικὸν καὶ ἐπαχθές, 8 μάλιστα αὐτὸ κούφον ἐποίει, τοῦτο ὑπέσχετο δύ σειν. Ὥστε εἰ θέλεις [188] παρακαλεῖσθαι, πένθει. Καὶ μὴ νομίσῃς αίνιγμα εἶναι τὸ εἰρημένον. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς παρακαλῇ, καν μυρίαι νιφάδες ἐτέλλων λυπηρῶν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Καὶ γὰρ πολλῷ με ζους ἀεὶ τῶν πόνων δίδωσι τὰς ἀμοιβὰς ὁ Θεός· δ δ καὶ ἐνταῦθα πεποίηκε, μακαρίους ἀποφαίνωσι τους πενθοῦντας, οὐ κατὰ τὴν τοῦ πράγματος ἀξίαν, ἀνὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. Οἱ γὰρ πενθούντες, πλημμελήματα πενθοῦσι· τοῖς δὲ τοιούτοις ἀρκεῖ τό συγγνώμης ἀπολαῦσαι καὶ ἀπολογίας τυχείν. Αϋ ἐπειδὴ αὐτὸς σφόδρα ἐστὶ φιλάνθρωπος, οὐδὲ τὸ ἐν ή τῶν κολάσεων ἀναιρέσει, οὐδὲ ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημέ των ἀπαλλαγῇ τὴν ἀντίδοσιν ἴστησιν, ἀλλὰ καὶ με καρίους ποιεῖ, καὶ πολλῆς μεταδίδωσι παρασεις Πενθεῖν δὲ ἡμᾶς οὐχ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνον, αλα καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων κελεύει πλημμελημάτων οἶαι τῶν ἁγίων ἦσαν αἱ ψυχαί· οἷα αν ή το Μα σέως· οἷα ἡ τοῦ Παύλου, ἡ οι τοῦ Δαυίδ· καὶ γὰρ καὶ οὗτοι πάντες ἀλλότρια πολλάκις ἐπένθησαν κατά Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσει τὴν γῆν. Ποίαν γῆν ; εἰπέ μοι. Τινὲς νοητήν φασι. 'Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο· οὐδαμοῦ γὰρ εὑρίσκομεν ἐν τ Γραφῇ γῆν νοητήν. Ἀλλὰ τί ποτέ σε ἐστι τὸ εἰρημέ νον; Αἰσθητὸν τίθησιν ἔπαθλον, ὥσπερ * καὶ ὁ Πα λος. Εἰπὼν γάρ, Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μη τέρα σου, ἐπήγαγεν, οὕτω γὰρ ἔσῃ μακροχρόνιες ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς τῷ λῃστῇ πάλιν· Σημεριν μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Οὔτε γὰρ ἀπὸ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν προτρέπει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, διὰ τοὺς παχυτέρους τῶν ἀκροωμένων καὶ πρὸ τῶν μελλόντων ἐκεῖνα ζητοῦντας. Διὰ τοῦτ γοῦν καὶ προϊὼν ἔλεγεν· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκω σου. Εἶτα τῆς τοιαύτης φιλοσοφίας τὸ ἔπαθλον τέθη σι, καί φησι· Μὴ ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τῷ ὑπηρέτη. Ορᾷς πόθεν ἐφό βησεν; Ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν, ἀπὸ τῶν παρὰ πέλας συμβαινόντων. Καὶ πάλιν· ὓς ἐὰν εἶπῃ τῷ ἀδελ αὐτοῦ, Ῥακὰ, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ. Καὶ ἡ Παῦλος δὲ αἰσθητά τιθεὶς ἔπαθλα πολὺς ἐστι, καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων προτρέπων 86. οἷον ὡς ὅταν περί παρθενίας διαλέγηται· οὐδὲν γὰρ περὶ τῶν οὐρανῶν εἰπὼν ἐκεῖ, τέως ἀπὸ ἐκ τῶν παρόντων ἐνάγει, λέγων' Διὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἀνάγκην· καὶ, Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι· και, θέλω δὲ ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι. Οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πνευματικοῖς τὰ αἰσθητά ἀνέμιξεν. Ἐπειδὴ γὰρ νομίζεται ὁ προς άπαντα " Οι συνάγης Edd. " ταῦτα om. Α. Β. ταῦτα] αὐτοῦ F. " ταύτη ἐκείνης Α. Β. " παραινέσεως F. Εp. καί Α. Β. " Sic Ep. ἀπεναντίαν 1. Ε. F. ὑπεναντίαν Α. Β. C. 7ο Διά γάρ] ᾿Αλλὰ διά Α. Β. Διὰ γάρ τοι Edd. εί Θεόν] add. λύπη Ερ. * Και γάρ] και Edd. το ή] και C. D. γυναῖκας F. Εp. Eulli. * πενθοῦντες] θρηνοῦντες Ep. τοῦ] ἀλλὰ τοῦ Mor. Ben. p. p. μόνον C. D. Ε. 70 αὐτοῖς om. F. παρακαληθήσονται] add. οὗται Εdd. το φιλανθρωπίαν] add. ὅπερ οὗ τῆς τοῦ πράγματος ἀξίας, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστίν. C. D. Ε. F. Ge. Ineptam διττογραφίαν cum Ep. et Armn. sustuli. Paulo tolerabilior est lectio codicum A. B. qui post πενθούντας sic continuant: οὐ κατὰ φύσεως ἀκολουθίαν, ἀλλ' ὑπὲρ φύσιν τὸ πρᾶγμα δεικνύς· ὅπερ οὐκ αὐτῆς τῆς ἀξίας τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστίν. * τό] καὶ το Edd. οὐδέ] οὐκ Λ. Β. " οία ἡ Β. F. 88 'Αλλα τί ποτε] Τί ποτε οὖν Α. Β. “ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ Α. Β. Αlteram lectionem tuerie tur Interpp. * αἰσθητά... προτρέπων] πολλάκις αἰσθητὰ τίθησιν ἔπαθλα, καὶ ἀπὸ τῶν προτρέπεται F. Celeri καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων προτρέπων πολὺς ἐστι, καὶ αἰσθητὰ τιθεὶς ἔπαθλα. κα!] ἀεὶ καί Ε. εἰ και D. πολλοῖς Δ. πολύς έστι om. C. xa: om. Α. Β. C. Vulgatum habent interpp. 5 ἀπό ἀλλ' ἀπό D. Ε. 80

225 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 68 νην, κἂν ἀλλ' ὁτιοῦν συναγάγης " ἀγαθὸν, ταπεινο- φροσύνης χωρίς, διαῤῥεῖ καὶ ἀπόλλυται ἅπαντα. “Οπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Φαρισαίου γέγονε. Καὶ γὰρ μετὰ τὸ φθάσαι εἰς αὐτὴν τὴν κορυφήν, πάντα ἀπ- ολέσας κατέβη, ἐπειδὴ τὴν μητέρα τῶν ἀγαθῶν οὐκ εἶχεν. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀπόνοια πηγή κακίας ἁπάσης ἐστὶν, οὕτως ἡ ταπεινοφροσύνη φιλοσοφίας ἁπάσης ἀρχή. Διὸ καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεται, πρόῤῥιζον ἀνασπῶν τὴν ἀλαζονείαν ἐκ τῆς τῶν ἀκουόντων ψυχῆς. Καὶ τί τοῦτο πρὸς τοὺς μαθητάς, φησί, τοὺς πάντοθεν ὄντας ταπεινούς ; Οὐδὲ γὰρ εἶχον ἀφορμὴν ἀπονοίας τινὰ, ἁλιεῖς καὶ πένητες ὄντες, καὶ ἀσημοι καὶ ἰδιῶται. Εἰ καὶ μὴ πρὸς τοὺς μαθητὰς ταῦτα 65, ἀλλὰ πρός γε τοὺς παρόντας τότε, καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα μέλλοντας αὐτοὺς ὑποδέχεσθαι, ἵνα μὴ διὰ ταῦτα αὐτῶν κατα φρονῶσι· μᾶλλον δὲ καὶ πρὸς τοὺς μαθητάς. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον ἔμελλον δεῖσθαι τῆς ὠφε λείας ταύτης 66, μετὰ τὰ σημεῖα καὶ τὰ θαύματα, καὶ τὴν τῆς [187] οἰκουμένης τιμὴν, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν παρρησίαν. Οὔτε γὰρ πλοῦτος, ούτε δυναστεία, οὐκ αὐτὴ ἡ βασιλεία οὕτως ἐπᾶραι ἦν ἱκανὴ, ὡς τὰ ἐκεί νοις ὑπάρξαντα. Αλλως δὲ καὶ πρὸ τῶν σημείων εἰκὸς ἦν αὐτοὺς καὶ τότε ἐπαρθῆναι, τὸ πλῆθος ὁρῶν- τας καὶ τὸ θέατρον ἐκεῖνο τὸ περιεστηκὸς τὸν διδά- σκαλον, καὶ παθεῖν τι ἀνθρώπινον. Διόπερ αὐτῶν εὐ- θέως καταστέλλει τὸ φρόνημα. Καὶ οὐκ εἰσάγει ἐν τάξει παραινέσεων σ' τα λεγόμενα καὶ ἐπιταγμάτων, ἀλλ' ἐν τάξει μακαρισμοῦ, ἀνεπαχθέστερον τὸν λόγον ποιῶν, καὶ πᾶσιν ἀνοίγων τὸ τῆς διδασκαλίας στά- διον. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἀλλ', Οἱ ταῦτα ποιοῦντες μακάριοι πάντες. Ὥστε κἂν δοῦλος ᾖς, κἂν πτωχὸς, κἂν σὲ πένης, κἂν ξένος, κἂν ἰδιώτης, οὐδέν ἐστι τὸ κωλύον σε ἔσεσθαι μακάριον, ἂν τὴν ἀρετὴν ταύτην ζηλώσης. Αρξάμενος τοίνυν ἐντεῦθεν, ὅθεν μάλιστα ἐχρῆν, πρόεισιν ἐφ' ἑτέραν ἐντολὴν, ἀπεναν τίας το δοκοῦσαν εἶναι τῇ τῆς οἰκουμένης ψήφῳ. Απάντων γὰρ τους χαίροντας ζηλωτούς είναι νομι ζόντων, τοὺς δὲ ἐν ἀθυμίᾳ καὶ πενίᾳ καὶ πένθει ἀθλίους, αὐτὸς τούτους ἀντ᾽ ἐκείνων μακαρίζει, λέγων οὕτω· Μακάριοι οἱ πενθοῦντες. Καίτοιγε ἅπαντες αὐτοὺς ταλανίζουσι. Διὰ γὰρ τὸ τοῦτο προλαβὼν τὰ σημεῖα εἰργάσατο, ἵνα τοιαῦτα νομοθετῶν ἀξιόπιστος ῃ. Καὶ ἐνταῦθα δὲ πάλιν οὐχ ἁπλῶς τοὺς πενθοῦντας τέθεικεν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἁμαρτημάτων τοῦτο ποιοῦν- τας· ὡς τό γε ἔτερον καὶ σφόδρα ἐστὶ κεκωλυμέν νον, τὸ ἐπί τινι τῶν βιωτικῶν θρηνεῖν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἐδήλου λέγων, ὅτι 'Η μὲν τοῦ κόσμου λύπη, θάνατον κατεργάζεται· ἡ δὲ κατὰ Θεόν, μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν αμεταμέλητον κατεργά- ζεται. 68 τ. Τούτους τοίνυν καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα μακαρίζει τοὺς οὕτω λυπουμένους· καὶ οὐδὲ ἁπλῶς τοὺς λυπουμένους τέθεικεν, ἀλλὰ τοὺς μετ' ἐπιτάσεως. Διόπερ οὐδὲ εἶ πεν. Οἱ λυπούμενοι, ἀλλὰ, Οἱ πενθοῦντες. Καὶ γὰρ το αὕτη πάλιν ἡ ἐντολὴ πάσης ἐστὶ φιλοσοφίας διδάσκα λος. Εἰ γὰρ οἱ παῖδας, ἢ τ8 γυναῖκα, ἢ ἄλλον τινά τῶν προσηκόντων ἀπελθόντα πενθοῦντες ", οὐ χρη- 28 18 78 11; μάτων, οὐ σωμάτων ἐρῶσι κατ' ἐκεῖνον τῆς ἀδύν; τὸν καιρὸν, οὐ δόξης εφίενται, οὐχ ὑδρεσι παροξύνον ται, οὐχ ὑπὸ βασκανίας αλίσκονται, οὐχ ὁποὺ ἄλλο. πολιορκοῦνται τινος πάθους, τοῦ τε πένθους γινόμεν να μόνου· πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἁμαρτήματα πενθο τες τὰ ἑαυτῶν, ὡς πενθεῖν ἄξιον, μείζονα ταύτης ἐπι δείξονται φιλοσοφίαν. Εἶτα, τί τὸ ἔπαθλον αὐτοῖς "Οτι αυτοί παρακληθήσονται, φησίν. Που παρακλη θήσονται " ; εἰπέ μοι. Καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ. Ετει γὰρ τὸ ἐπίταγμα σφόδρα ήν φορτικὸν καὶ ἐπαχθές, 8 μάλιστα αὐτὸ κούφον ἐποίει, τοῦτο ὑπέσχετο δύ σειν. Ὥστε εἰ θέλεις [188] παρακαλεῖσθαι, πένθει. Καὶ μὴ νομίσῃς αίνιγμα εἶναι τὸ εἰρημένον. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς παρακαλῇ, καν μυρίαι νιφάδες ἐτέλλων λυπηρῶν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Καὶ γὰρ πολλῷ με ζους ἀεὶ τῶν πόνων δίδωσι τὰς ἀμοιβὰς ὁ Θεός· δ δ καὶ ἐνταῦθα πεποίηκε, μακαρίους ἀποφαίνωσι τους πενθοῦντας, οὐ κατὰ τὴν τοῦ πράγματος ἀξίαν, ἀνὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. Οἱ γὰρ πενθούντες, πλημμελήματα πενθοῦσι· τοῖς δὲ τοιούτοις ἀρκεῖ τό συγγνώμης ἀπολαῦσαι καὶ ἀπολογίας τυχείν. Αϋ ἐπειδὴ αὐτὸς σφόδρα ἐστὶ φιλάνθρωπος, οὐδὲ τὸ ἐν ή τῶν κολάσεων ἀναιρέσει, οὐδὲ ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημέ των ἀπαλλαγῇ τὴν ἀντίδοσιν ἴστησιν, ἀλλὰ καὶ με καρίους ποιεῖ, καὶ πολλῆς μεταδίδωσι παρασεις Πενθεῖν δὲ ἡμᾶς οὐχ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνον, αλα καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων κελεύει πλημμελημάτων οἶαι τῶν ἁγίων ἦσαν αἱ ψυχαί· οἷα αν ή το Μα σέως· οἷα ἡ τοῦ Παύλου, ἡ οι τοῦ Δαυίδ· καὶ γὰρ καὶ οὗτοι πάντες ἀλλότρια πολλάκις ἐπένθησαν κατά Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσει τὴν γῆν. Ποίαν γῆν ; εἰπέ μοι. Τινὲς νοητήν φασι. 'Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο· οὐδαμοῦ γὰρ εὑρίσκομεν ἐν τ Γραφῇ γῆν νοητήν. Ἀλλὰ τί ποτέ σε ἐστι τὸ εἰρημέ νον; Αἰσθητὸν τίθησιν ἔπαθλον, ὥσπερ * καὶ ὁ Πα λος. Εἰπὼν γάρ, Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μη τέρα σου, ἐπήγαγεν, οὕτω γὰρ ἔσῃ μακροχρόνιες ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς τῷ λῃστῇ πάλιν· Σημεριν μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Οὔτε γὰρ ἀπὸ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν προτρέπει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, διὰ τοὺς παχυτέρους τῶν ἀκροωμένων καὶ πρὸ τῶν μελλόντων ἐκεῖνα ζητοῦντας. Διὰ τοῦτ γοῦν καὶ προϊὼν ἔλεγεν· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκω σου. Εἶτα τῆς τοιαύτης φιλοσοφίας τὸ ἔπαθλον τέθη σι, καί φησι· Μὴ ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τῷ ὑπηρέτη. Ορᾷς πόθεν ἐφό βησεν; Ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν, ἀπὸ τῶν παρὰ πέλας συμβαινόντων. Καὶ πάλιν· ὓς ἐὰν εἶπῃ τῷ ἀδελ αὐτοῦ, Ῥακὰ, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ. Καὶ ἡ Παῦλος δὲ αἰσθητά τιθεὶς ἔπαθλα πολὺς ἐστι, καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων προτρέπων 86. οἷον ὡς ὅταν περί παρθενίας διαλέγηται· οὐδὲν γὰρ περὶ τῶν οὐρανῶν εἰπὼν ἐκεῖ, τέως ἀπὸ ἐκ τῶν παρόντων ἐνάγει, λέγων' Διὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἀνάγκην· καὶ, Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι· και, θέλω δὲ ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι. Οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πνευματικοῖς τὰ αἰσθητά ἀνέμιξεν. Ἐπειδὴ γὰρ νομίζεται ὁ προς άπαντα " Οι συνάγης Edd. " ταῦτα om. Α. Β. ταῦτα] αὐτοῦ F. " ταύτη ἐκείνης Α. Β. " παραινέσεως F. Εp. καί Α. Β. " Sic Ep. ἀπεναντίαν 1. Ε. F. ὑπεναντίαν Α. Β. C. 7ο Διά γάρ] ᾿Αλλὰ διά Α. Β. Διὰ γάρ τοι Edd. εί Θεόν] add. λύπη Ερ. * Και γάρ] και Edd. το ή] και C. D. γυναῖκας F. Εp. Eulli. * πενθοῦντες] θρηνοῦντες Ep. τοῦ] ἀλλὰ τοῦ Mor. Ben. p. p. μόνον C. D. Ε. 70 αὐτοῖς om. F. παρακαληθήσονται] add. οὗται Εdd. το φιλανθρωπίαν] add. ὅπερ οὗ τῆς τοῦ πράγματος ἀξίας, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστίν. C. D. Ε. F. Ge. Ineptam διττογραφίαν cum Ep. et Armn. sustuli. Paulo tolerabilior est lectio codicum A. B. qui post πενθούντας sic continuant: οὐ κατὰ φύσεως ἀκολουθίαν, ἀλλ' ὑπὲρ φύσιν τὸ πρᾶγμα δεικνύς· ὅπερ οὐκ αὐτῆς τῆς ἀξίας τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστίν. * τό] καὶ το Edd. οὐδέ] οὐκ Λ. Β. " οία ἡ Β. F. 88 'Αλλα τί ποτε] Τί ποτε οὖν Α. Β. “ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ Α. Β. Αlteram lectionem tuerie tur Interpp. * αἰσθητά... προτρέπων] πολλάκις αἰσθητὰ τίθησιν ἔπαθλα, καὶ ἀπὸ τῶν προτρέπεται F. Celeri καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων προτρέπων πολὺς ἐστι, καὶ αἰσθητὰ τιθεὶς ἔπαθλα. κα!] ἀεὶ καί Ε. εἰ και D. πολλοῖς Δ. πολύς έστι om. C. xa: om. Α. Β. C. Vulgatum habent interpp. 5 ἀπό ἀλλ' ἀπό D. Ε. 80

225 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 68 νην, κἂν ἀλλ' ὁτιοῦν συναγάγης " ἀγαθὸν, ταπεινο- φροσύνης χωρίς, διαῤῥεῖ καὶ ἀπόλλυται ἅπαντα. “Οπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Φαρισαίου γέγονε. Καὶ γὰρ μετὰ τὸ φθάσαι εἰς αὐτὴν τὴν κορυφήν, πάντα ἀπ- ολέσας κατέβη, ἐπειδὴ τὴν μητέρα τῶν ἀγαθῶν οὐκ εἶχεν. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀπόνοια πηγή κακίας ἁπάσης ἐστὶν, οὕτως ἡ ταπεινοφροσύνη φιλοσοφίας ἁπάσης ἀρχή. Διὸ καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεται, πρόῤῥιζον ἀνασπῶν τὴν ἀλαζονείαν ἐκ τῆς τῶν ἀκουόντων ψυχῆς. Καὶ τί τοῦτο πρὸς τοὺς μαθητάς, φησί, τοὺς πάντοθεν ὄντας ταπεινούς ; Οὐδὲ γὰρ εἶχον ἀφορμὴν ἀπονοίας τινὰ, ἁλιεῖς καὶ πένητες ὄντες, καὶ ἀσημοι καὶ ἰδιῶται. Εἰ καὶ μὴ πρὸς τοὺς μαθητὰς ταῦτα 65, ἀλλὰ πρός γε τοὺς παρόντας τότε, καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα μέλλοντας αὐτοὺς ὑποδέχεσθαι, ἵνα μὴ διὰ ταῦτα αὐτῶν κατα φρονῶσι· μᾶλλον δὲ καὶ πρὸς τοὺς μαθητάς. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον ἔμελλον δεῖσθαι τῆς ὠφε λείας ταύτης 66, μετὰ τὰ σημεῖα καὶ τὰ θαύματα, καὶ τὴν τῆς [187] οἰκουμένης τιμὴν, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν παρρησίαν. Οὔτε γὰρ πλοῦτος, ούτε δυναστεία, οὐκ αὐτὴ ἡ βασιλεία οὕτως ἐπᾶραι ἦν ἱκανὴ, ὡς τὰ ἐκεί νοις ὑπάρξαντα. Αλλως δὲ καὶ πρὸ τῶν σημείων εἰκὸς ἦν αὐτοὺς καὶ τότε ἐπαρθῆναι, τὸ πλῆθος ὁρῶν- τας καὶ τὸ θέατρον ἐκεῖνο τὸ περιεστηκὸς τὸν διδά- σκαλον, καὶ παθεῖν τι ἀνθρώπινον. Διόπερ αὐτῶν εὐ- θέως καταστέλλει τὸ φρόνημα. Καὶ οὐκ εἰσάγει ἐν τάξει παραινέσεων σ' τα λεγόμενα καὶ ἐπιταγμάτων, ἀλλ' ἐν τάξει μακαρισμοῦ, ἀνεπαχθέστερον τὸν λόγον ποιῶν, καὶ πᾶσιν ἀνοίγων τὸ τῆς διδασκαλίας στά- διον. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἀλλ', Οἱ ταῦτα ποιοῦντες μακάριοι πάντες. Ὥστε κἂν δοῦλος ᾖς, κἂν πτωχὸς, κἂν σὲ πένης, κἂν ξένος, κἂν ἰδιώτης, οὐδέν ἐστι τὸ κωλύον σε ἔσεσθαι μακάριον, ἂν τὴν ἀρετὴν ταύτην ζηλώσης. Αρξάμενος τοίνυν ἐντεῦθεν, ὅθεν μάλιστα ἐχρῆν, πρόεισιν ἐφ' ἑτέραν ἐντολὴν, ἀπεναν τίας το δοκοῦσαν εἶναι τῇ τῆς οἰκουμένης ψήφῳ. Απάντων γὰρ τους χαίροντας ζηλωτούς είναι νομι ζόντων, τοὺς δὲ ἐν ἀθυμίᾳ καὶ πενίᾳ καὶ πένθει ἀθλίους, αὐτὸς τούτους ἀντ᾽ ἐκείνων μακαρίζει, λέγων οὕτω· Μακάριοι οἱ πενθοῦντες. Καίτοιγε ἅπαντες αὐτοὺς ταλανίζουσι. Διὰ γὰρ τὸ τοῦτο προλαβὼν τὰ σημεῖα εἰργάσατο, ἵνα τοιαῦτα νομοθετῶν ἀξιόπιστος ῃ. Καὶ ἐνταῦθα δὲ πάλιν οὐχ ἁπλῶς τοὺς πενθοῦντας τέθεικεν, ἀλλὰ τοὺς ὑπὲρ ἁμαρτημάτων τοῦτο ποιοῦν- τας· ὡς τό γε ἔτερον καὶ σφόδρα ἐστὶ κεκωλυμέν νον, τὸ ἐπί τινι τῶν βιωτικῶν θρηνεῖν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἐδήλου λέγων, ὅτι 'Η μὲν τοῦ κόσμου λύπη, θάνατον κατεργάζεται· ἡ δὲ κατὰ Θεόν, μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν αμεταμέλητον κατεργά- ζεται. 68 τ. Τούτους τοίνυν καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα μακαρίζει τοὺς οὕτω λυπουμένους· καὶ οὐδὲ ἁπλῶς τοὺς λυπουμένους τέθεικεν, ἀλλὰ τοὺς μετ' ἐπιτάσεως. Διόπερ οὐδὲ εἶ πεν. Οἱ λυπούμενοι, ἀλλὰ, Οἱ πενθοῦντες. Καὶ γὰρ το αὕτη πάλιν ἡ ἐντολὴ πάσης ἐστὶ φιλοσοφίας διδάσκα λος. Εἰ γὰρ οἱ παῖδας, ἢ τ8 γυναῖκα, ἢ ἄλλον τινά τῶν προσηκόντων ἀπελθόντα πενθοῦντες ", οὐ χρη- 28 18 78 11; μάτων, οὐ σωμάτων ἐρῶσι κατ' ἐκεῖνον τῆς ἀδύν; τὸν καιρὸν, οὐ δόξης εφίενται, οὐχ ὑδρεσι παροξύνον ται, οὐχ ὑπὸ βασκανίας αλίσκονται, οὐχ ὁποὺ ἄλλο. πολιορκοῦνται τινος πάθους, τοῦ τε πένθους γινόμεν να μόνου· πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἁμαρτήματα πενθο τες τὰ ἑαυτῶν, ὡς πενθεῖν ἄξιον, μείζονα ταύτης ἐπι δείξονται φιλοσοφίαν. Εἶτα, τί τὸ ἔπαθλον αὐτοῖς "Οτι αυτοί παρακληθήσονται, φησίν. Που παρακλη θήσονται " ; εἰπέ μοι. Καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ. Ετει γὰρ τὸ ἐπίταγμα σφόδρα ήν φορτικὸν καὶ ἐπαχθές, 8 μάλιστα αὐτὸ κούφον ἐποίει, τοῦτο ὑπέσχετο δύ σειν. Ὥστε εἰ θέλεις [188] παρακαλεῖσθαι, πένθει. Καὶ μὴ νομίσῃς αίνιγμα εἶναι τὸ εἰρημένον. Ὅταν γὰρ ὁ Θεὸς παρακαλῇ, καν μυρίαι νιφάδες ἐτέλλων λυπηρῶν, πάντων ἀνώτερος ἔσῃ. Καὶ γὰρ πολλῷ με ζους ἀεὶ τῶν πόνων δίδωσι τὰς ἀμοιβὰς ὁ Θεός· δ δ καὶ ἐνταῦθα πεποίηκε, μακαρίους ἀποφαίνωσι τους πενθοῦντας, οὐ κατὰ τὴν τοῦ πράγματος ἀξίαν, ἀνὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. Οἱ γὰρ πενθούντες, πλημμελήματα πενθοῦσι· τοῖς δὲ τοιούτοις ἀρκεῖ τό συγγνώμης ἀπολαῦσαι καὶ ἀπολογίας τυχείν. Αϋ ἐπειδὴ αὐτὸς σφόδρα ἐστὶ φιλάνθρωπος, οὐδὲ τὸ ἐν ή τῶν κολάσεων ἀναιρέσει, οὐδὲ ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημέ των ἀπαλλαγῇ τὴν ἀντίδοσιν ἴστησιν, ἀλλὰ καὶ με καρίους ποιεῖ, καὶ πολλῆς μεταδίδωσι παρασεις Πενθεῖν δὲ ἡμᾶς οὐχ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνον, αλα καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων κελεύει πλημμελημάτων οἶαι τῶν ἁγίων ἦσαν αἱ ψυχαί· οἷα αν ή το Μα σέως· οἷα ἡ τοῦ Παύλου, ἡ οι τοῦ Δαυίδ· καὶ γὰρ καὶ οὗτοι πάντες ἀλλότρια πολλάκις ἐπένθησαν κατά Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσει τὴν γῆν. Ποίαν γῆν ; εἰπέ μοι. Τινὲς νοητήν φασι. 'Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο· οὐδαμοῦ γὰρ εὑρίσκομεν ἐν τ Γραφῇ γῆν νοητήν. Ἀλλὰ τί ποτέ σε ἐστι τὸ εἰρημέ νον; Αἰσθητὸν τίθησιν ἔπαθλον, ὥσπερ * καὶ ὁ Πα λος. Εἰπὼν γάρ, Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μη τέρα σου, ἐπήγαγεν, οὕτω γὰρ ἔσῃ μακροχρόνιες ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς τῷ λῃστῇ πάλιν· Σημεριν μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Οὔτε γὰρ ἀπὸ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν προτρέπει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων, διὰ τοὺς παχυτέρους τῶν ἀκροωμένων καὶ πρὸ τῶν μελλόντων ἐκεῖνα ζητοῦντας. Διὰ τοῦτ γοῦν καὶ προϊὼν ἔλεγεν· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκω σου. Εἶτα τῆς τοιαύτης φιλοσοφίας τὸ ἔπαθλον τέθη σι, καί φησι· Μὴ ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τῷ ὑπηρέτη. Ορᾷς πόθεν ἐφό βησεν; Ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν, ἀπὸ τῶν παρὰ πέλας συμβαινόντων. Καὶ πάλιν· ὓς ἐὰν εἶπῃ τῷ ἀδελ αὐτοῦ, Ῥακὰ, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ. Καὶ ἡ Παῦλος δὲ αἰσθητά τιθεὶς ἔπαθλα πολὺς ἐστι, καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων προτρέπων 86. οἷον ὡς ὅταν περί παρθενίας διαλέγηται· οὐδὲν γὰρ περὶ τῶν οὐρανῶν εἰπὼν ἐκεῖ, τέως ἀπὸ ἐκ τῶν παρόντων ἐνάγει, λέγων' Διὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἀνάγκην· καὶ, Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι· και, θέλω δὲ ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι. Οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πνευματικοῖς τὰ αἰσθητά ἀνέμιξεν. Ἐπειδὴ γὰρ νομίζεται ὁ προς άπαντα " Οι συνάγης Edd. " ταῦτα om. Α. Β. ταῦτα] αὐτοῦ F. " ταύτη ἐκείνης Α. Β. " παραινέσεως F. Εp. καί Α. Β. " Sic Ep. ἀπεναντίαν 1. Ε. F. ὑπεναντίαν Α. Β. C. 7ο Διά γάρ] ᾿Αλλὰ διά Α. Β. Διὰ γάρ τοι Edd. εί Θεόν] add. λύπη Ερ. * Και γάρ] και Edd. το ή] και C. D. γυναῖκας F. Εp. Eulli. * πενθοῦντες] θρηνοῦντες Ep. τοῦ] ἀλλὰ τοῦ Mor. Ben. p. p. μόνον C. D. Ε. 70 αὐτοῖς om. F. παρακαληθήσονται] add. οὗται Εdd. το φιλανθρωπίαν] add. ὅπερ οὗ τῆς τοῦ πράγματος ἀξίας, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστίν. C. D. Ε. F. Ge. Ineptam διττογραφίαν cum Ep. et Armn. sustuli. Paulo tolerabilior est lectio codicum A. B. qui post πενθούντας sic continuant: οὐ κατὰ φύσεως ἀκολουθίαν, ἀλλ' ὑπὲρ φύσιν τὸ πρᾶγμα δεικνύς· ὅπερ οὐκ αὐτῆς τῆς ἀξίας τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἐστίν. * τό] καὶ το Edd. οὐδέ] οὐκ Λ. Β. " οία ἡ Β. F. 88 'Αλλα τί ποτε] Τί ποτε οὖν Α. Β. “ ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ Α. Β. Αlteram lectionem tuerie tur Interpp. * αἰσθητά... προτρέπων] πολλάκις αἰσθητὰ τίθησιν ἔπαθλα, καὶ ἀπὸ τῶν προτρέπεται F. Celeri καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων προτρέπων πολὺς ἐστι, καὶ αἰσθητὰ τιθεὶς ἔπαθλα. κα!] ἀεὶ καί Ε. εἰ και D. πολλοῖς Δ. πολύς έστι om. C. xa: om. Α. Β. C. Vulgatum habent interpp. 5 ἀπό ἀλλ' ἀπό D. Ε. 80

227 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. IN MATTHÆUM HOMIL. XV. 228 ἀπολλύναι τὰ ἑαυτοῦ, τὸ ἐναντίον ὑπισχνεῖται λέγων, ὅτι οὗτος μὲν οὖν ἐστιν ὁ μετὰ ἀσφαλείας τὰ ὄντα κεκτημένος, ὁ μὴ θρασὺς, μηδὲ ἀλαζών· ὁ δὲ τοιοῦτος καὶ τῶν πατρῴων ἐκστήσεται πολλάκις, καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς. Ἄλλως δὲ καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ Παλαιᾷ συνεχῶς ὁ [189] Προφήτης, *Οἱ γὰρ πραεῖς* $^{86}$ *κληρονομήσουσι γῆν*, ἔλεγεν, ἀπὸ τῶν συντρόφων αὐτοῖς ῥημάτων ἐνυφαίνει τὸν λόγον, ὥστε μὴ πανταχοῦ ξενοφωνεῖσθαι. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐ μέχρι τῶν παρόντων ἱστὰς τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ μετὰ τούτων κἀκεῖνα παρέχων. Ἄν τε γὰρ πνευματικὸν εἴπῃ τι, οὐκ ἀφαιρεῖται τὰ ἐν τῷ παρόντι βίῳ· ἄν τε τῶν ἐν τῷ βίῳ τι πάλιν ὑπόσχηται, οὐ μέχρι τούτου τὴν ὑπόσχεσιν ἵστησι. Ζητεῖτε γὰρ, φησὶ, *τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν*· καὶ πάλιν· *Ὅστις ἀφῆκεν οἰκίας, ἢ ἀδελφοὺς* $^{87}$, *ἑκατονταπλασίονα λήψεται ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει*. — *Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην*. Ποίαν δικαιοσύνην; ἢ τὴν καθόλου φησὶν ἀρετὴν, ἢ τὴν μερικὴν ταύτην τὴν ἀπεναντίας τῇ πλεονεξίᾳ κειμένην. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει περὶ ἐλεημοσύνης ἐπιτάττειν, δεικνὺς $^{88}$ πῶς ἐλεεῖν χρή, οἷον ὅτι οὐκ ἐξ ἁρπαγῆς, οὐδὲ ἐκ πλεονεξίας, μακαρίζει τοὺς δικαιοσύνης ἀντιποιουμένους $^{89}$. δ΄. Καὶ ὅρα μεθ᾽ ὅσης αὐτὸ τίθησιν ὑπερβολῆς. Οὐ γὰρ εἶπε, Μακάριοι οἱ δικαιοσύνης ἀντεχόμενοι, ἀλλὰ, *Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην*· ἵνα μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ ἐπιθυμίας ἁπάσης αὐτὴν μετίωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο μάλιστα ἴδιον τῆς πλεονεξίας ἐστὶ, καὶ οὐχ οὕτως ἐρῶμεν σιτίων καὶ ποτῶν, ὡς τοῦ $^{90}$ πλείονα κτᾶσθαι καὶ περιβάλλεσθαι· τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην περὶ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μεταθεῖναι ἐκέλευσεν. Εἶτα πάλιν αἰσθητὸν τὸ ἔπαθλον ὁρίζει, λέγων· *Ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται*. Διὰ γὰρ τὸ νομίζεσθαι τὴν πλεονεξίαν εὐπόρους ποιεῖν τοὺς πολλοὺς, λέγει ὅτι τοὐναντίον μὲν οὖν ἐστιν $^{91}$· ἡ γὰρ δικαιοσύνη τοῦτο ἐργάζεται. Μὴ τοίνυν δείσῃς πράττων φοβοῦ πενίαν, μηδὲ τρέμε λιμόν. Οἱ γὰρ ἁρπάζοντες, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ πάντων ἐκπίπτοντες· ὡς $^{92}$ ὁ γοῦν δικαιοσύνης ἐρῶν, τὰ πάντων $^{93}$ αὐτὸς ἔχει μετὰ ἀσφαλείας. Εἰ δὲ οἱ τῶν ἀλλοτρίων μὴ ἐφιέμενοι τοσαύτης ἀπολαύουσιν εὐπορίας, πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἑαυτῶν $^{94}$ προϊέμενοι. *Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες*. Ἐνταῦθα οὐ τοὺς διὰ χρημάτων ἐλεοῦντας μόνον ἐμοὶ δοκεῖ λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς διὰ πραγμάτων $^{95}$. Ποικίλος γὰρ ὁ τῆς ἐλεημοσύνης τρόπος, καὶ πλατεῖα αὕτη ἡ ἐντολή. Τί οὖν $^{96}$ αὐτῆς τὸ ἔπαθλον; *Ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται*. Καὶ δοκεῖ μὲν ἀντίδοσις εἶναι τίς ἴση· ἔστι δὲ πολὺ μείζων $^{97}$ τοῦ κατορθώματος. Αὐτοὶ μὲν γὰρ ἐλεοῦσιν ὡς ἄνθρωποι, ἐλεοῦνται δὲ παρὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ ἴσος $^{98}$ ἀνθρώπινος ἔλεος καὶ θεῖος, ἀλλ᾽ ὅσον πονηρίας καὶ ἀγαθότητός τὸ μέσον, τοσοῦτον οὗτος ἐκείνου διέστηκε. *Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται*. Ἰδοὺ πάλιν πνευματικὸν τὸ ἔπαθλον. Καθαροὺς δὲ ἐνταῦθά φησιν, ἤτοι τοὺς καθολικὴν ἀρετὴν κεκτημένους, καὶ μηδὲν [190] ἑαυτοῖς συνειδότας πονηρὸν, ἢ τοὺς ἐν σωφροσύνῃ διάγοντας· οὐδενὸς γὰρ ἡμῖν οὕτω δεῖ πρὸς τὸ τὸν Θεὸν ἰδεῖν, ὡς τῆς ἀρετῆς ταύτης. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν· *Εἰρήνην διώκετε μετὰ πάντων, καὶ τὸν ἁγιασμὸν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον*. Ὄψιν δὲ ἐνταῦθά φησιν, ἣν ἀνθρώπῳ δυνατόν ἰδεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ἐλεοῦσι μὲν, καὶ οὐχ ἁρπάζουσιν, οὐδὲ πλεονεκτοῦσι, πορνεύουσι δὲ καὶ ἀσελγαίνουσι· δεικνὺς ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τὸ πρότερον, καὶ τοῦτο προσέθηκεν. Ὅπερ δὴ καὶ ὁ Παῦλος Μακεδόσιν ἐμαρτύρησε, Κορινθίοις ἐπιστέλλων, ὅτι οὐ μόνον ἐν $^{99}$ ἐλεημοσύνῃ ἐπλούτουν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ ἀρετῇ· εἰπὼν γὰρ περὶ τῆς φιλοτιμίας αὐτῶν τῆς ἐν τοῖς χρήμασι, φησὶν, ὅτι καὶ *Ἑαυτοὺς ἔδωκαν τῷ Κυρίῳ καὶ ἡμῖν*. — *Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί*. Ἐνταῦθα οὐ τὸ μὴ $^{1}$ στασιάζειν αὐτοὺς $^{2}$ μόνον καὶ ἀπεχθάνεσθαι πρὸς ἀλλήλους ἀναιρεῖ, ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι πλέον ἐπιζητεῖ, ἵνα καὶ ἑτέρους στασιάζοντας συνάγωμεν· καὶ πάλιν $^{3}$ πνευματικὸν ἐπάγει τὸ ἔπαθλον. Ποῖον δὴ τοῦτο; *Ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται*. Καὶ γὰρ τοῦ Μονογενοῦς ἔργον ἐγένετο τοῦτο, συναγαγεῖν $^{4}$ τὰ διεστῶτα, καὶ καταλλάξαι τὰ ἐκπεπολεμωμένα. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι πανταχοῦ ἡ εἰρήνη καλὸν, ἐπήγαγε· *Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης*· τουτέστι, τῆς ἀρετῆς ἕνεκεν, τῆς $^{5}$ ὑπὲρ ἑτέρων προστασίας, τῆς εὐσεβείας. Δικαιοσύνην γὰρ εἴωθεν $^{6}$ ἀεὶ τὴν ἅπασαν λέγειν τῆς ψυχῆς φιλοσοφίαν. *Μακάριοί ἐστε, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ᾽ ὑμῶν ψευδόμενοι, ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε*. Οἷον, Κἂν γόητας, κἂν πλάνους, κἂν λυμεῶνας, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον καλέσωσι, μακάριοί ἐστε, φησί. Τί τούτων καινότερον γένοιτ᾽ ἂν τῶν ἐπιταγμάτων, ὅταν τὰ τοῖς ἄλλοις φευκτὰ, ταῦτα ποθεινὰ εἶναι λέγῃ· τὸ πτωχεύειν λέγω, καὶ πενθεῖν, καὶ διώκεσθαι, καὶ κακῶς ἀκούειν; Ἀλλ᾽ ὅμως καὶ εἶπε, καὶ ἔπεισεν, οὐχὶ δύο καὶ δέκα καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν καὶ χιλίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν. Καὶ ἀκούοντες τὰ φορτικὰ καὶ ἐπαχθῆ καὶ ἀπεναντίας τῇ τῶν πολλῶν συνηθείᾳ, ἐξεπλήττοντο οἱ ὄχλοι. Τοσαύτη ἡ τοῦ λέγοντος δύναμις ἦν. ε΄. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι τὸ κακῶς ἀκούειν ἁπλῶς μακαρίους ποιεῖ, δύο τέθεικε διορισμοὺς, ὅταν καὶ δι᾽ αὐτὸν, καὶ ψευδῆ $^{7}$ τὰ λεγόμενα. Ἐπεὶ ἐὰν μὴ ταῦτα προσῇ, οὐ μόνον οὐ μακάριος, ἀλλὰ καὶ ἄθλιος ὁ κακῶς ἀκούων. Εἶτα ὅρα τὸ ἔπαθλον πάλιν· *Ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς*. Σὺ δὲ, εἰ καὶ μὴ καθ᾽ ἕκαστον τῶν μακαρισμῶν βασιλείαν ἀκούεις δωρουμένην, μὴ ἀθύμει. Εἰ γὰρ καὶ διαφόρως ὀνομάζει τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ πάντας εἰς τὴν βασιλείαν εἰσάγει. Καὶ γὰρ ὅταν εἴπῃ, Παρακληθήσονται οἱ πενθοῦντες, καὶ ἐλεηθήσονται οἱ ἐλεοῦντες, καὶ τὸν Θεὸν ὄψονται οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, καὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται οἱ εἰρηνοποιοὶ, οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν βασιλείαν διὰ τούτων [191] ἁπάντων αἰνίττεται· οἱ γὰρ τούτων ἀπολαύοντες, ἐκείνης ἐπιτεύξονται πάντως. Μὴ τοίνυν τῶν τῷ πνεύματι πτωχῶν μόνων νόμιζε εἶναι τὸ ἔπαθλον, ἀλλὰ καὶ τῶν πεινώντων τὴν δικαιοσύνην, καὶ τῶν πράων, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἁπαξαπλῶς. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπὶ πάντων τὸν μακαρισμὸν ἔθηκεν, ἵνα μηδὲν αἰσθητὸν ἀναμένῃς. Οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη μακάριος ὁ ἐν τούτοις στεφανούμενος, ἃ τῷ παρόντι συγκαταλύεται βίῳ, καὶ σκιᾶς ταχύτερον παρατρέχει. Εἰπὼν δὲ, *Ὅτι ὁ μισθὸς* $^{86}$ συνεχῶς ἔλεγεν ὅτι οἱ πραεῖς A. B. et mox ἔλεγεν om. iidem. οἱ δὲ πραεῖς C. F. Ge. $^{87}$ ἀδελφοὺς] add. ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου Edd. $^{88}$ δείκνυσι C. D. F. πῶς] ὅπως E. $^{89}$ ἀντεχομένους F. p. p. τῆς ὑπερβολῆς Edd. $^{90}$ τοῦ] Sic B. cæteri τό. $^{91}$ ἔστιν οἰμ. A. B. $^{92}$ ὡς om. A. F. γοῦν] γε B. $^{93}$ τὰς πάντων C. τὰ πάντα E. Ge. Arm. $^{94}$ Sic F. vulgo αὐτῶν. $^{95}$ πραγμάτων] ῥημάτων A. B. Sic Ep. sed pr. χρημάτων. $^{96}$ αὐτοῖς A. $^{97}$ μείζων A. B. Ep. $^{98}$ ἴσον C. D. $^{99}$ ἐν addidi ex B. alterum ἐν. om. F. $^{1}$ μή om. F. $^{2}$ αὐτούς] Sic E. favente Euth. illos Ge. ἑαυτούς C. D. F. ἑαυτοῖς A. B. $^{3}$ καὶ πάλιν] διὸ καὶ ἐνταῦθα πάλιν F. $^{4}$ τὸ συναγαγεῖν F. Ep. $^{5}$ τῆς] καὶ τῆς F. Ep. p. p. τῆς εὐσεβείας om. F. $^{6}$ εἰώθαμεν A. PATROL. GR. LVII. 10

227 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. IN MATTHÆUM HOMIL. XV. 228 ἀπολλύναι τὰ ἑαυτοῦ, τὸ ἐναντίον ὑπισχνεῖται λέγων, ὅτι οὗτος μὲν οὖν ἐστιν ὁ μετὰ ἀσφαλείας τὰ ὄντα κεκτημένος, ὁ μὴ θρασὺς, μηδὲ ἀλαζών· ὁ δὲ τοιοῦτος καὶ τῶν πατρῴων ἐκστήσεται πολλάκις, καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς. Ἄλλως δὲ καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ Παλαιᾷ συνεχῶς ὁ [189] Προφήτης, *Οἱ γὰρ πραεῖς* $^{86}$ *κληρονομήσουσι γῆν*, ἔλεγεν, ἀπὸ τῶν συντρόφων αὐτοῖς ῥημάτων ἐνυφαίνει τὸν λόγον, ὥστε μὴ πανταχοῦ ξενοφωνεῖσθαι. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐ μέχρι τῶν παρόντων ἱστὰς τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ μετὰ τούτων κἀκεῖνα παρέχων. Ἄν τε γὰρ πνευματικὸν εἴπῃ τι, οὐκ ἀφαιρεῖται τὰ ἐν τῷ παρόντι βίῳ· ἄν τε τῶν ἐν τῷ βίῳ τι πάλιν ὑπόσχηται, οὐ μέχρι τούτου τὴν ὑπόσχεσιν ἵστησι. Ζητεῖτε γὰρ, φησὶ, *τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν*· καὶ πάλιν· *Ὅστις ἀφῆκεν οἰκίας, ἢ ἀδελφοὺς* $^{87}$, *ἑκατονταπλασίονα λήψεται ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει*. — *Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην*. Ποίαν δικαιοσύνην; ἢ τὴν καθόλου φησὶν ἀρετὴν, ἢ τὴν μερικὴν ταύτην τὴν ἀπεναντίας τῇ πλεονεξίᾳ κειμένην. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει περὶ ἐλεημοσύνης ἐπιτάττειν, δεικνὺς $^{88}$ πῶς ἐλεεῖν χρή, οἷον ὅτι οὐκ ἐξ ἁρπαγῆς, οὐδὲ ἐκ πλεονεξίας, μακαρίζει τοὺς δικαιοσύνης ἀντιποιουμένους $^{89}$. δ΄. Καὶ ὅρα μεθ᾽ ὅσης αὐτὸ τίθησιν ὑπερβολῆς. Οὐ γὰρ εἶπε, Μακάριοι οἱ δικαιοσύνης ἀντεχόμενοι, ἀλλὰ, *Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην*· ἵνα μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ ἐπιθυμίας ἁπάσης αὐτὴν μετίωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο μάλιστα ἴδιον τῆς πλεονεξίας ἐστὶ, καὶ οὐχ οὕτως ἐρῶμεν σιτίων καὶ ποτῶν, ὡς τοῦ $^{90}$ πλείονα κτᾶσθαι καὶ περιβάλλεσθαι· τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην περὶ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μεταθεῖναι ἐκέλευσεν. Εἶτα πάλιν αἰσθητὸν τὸ ἔπαθλον ὁρίζει, λέγων· *Ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται*. Διὰ γὰρ τὸ νομίζεσθαι τὴν πλεονεξίαν εὐπόρους ποιεῖν τοὺς πολλοὺς, λέγει ὅτι τοὐναντίον μὲν οὖν ἐστιν $^{91}$· ἡ γὰρ δικαιοσύνη τοῦτο ἐργάζεται. Μὴ τοίνυν δείσῃς πράττων φοβοῦ πενίαν, μηδὲ τρέμε λιμόν. Οἱ γὰρ ἁρπάζοντες, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ πάντων ἐκπίπτοντες· ὡς $^{92}$ ὁ γοῦν δικαιοσύνης ἐρῶν, τὰ πάντων $^{93}$ αὐτὸς ἔχει μετὰ ἀσφαλείας. Εἰ δὲ οἱ τῶν ἀλλοτρίων μὴ ἐφιέμενοι τοσαύτης ἀπολαύουσιν εὐπορίας, πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἑαυτῶν $^{94}$ προϊέμενοι. *Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες*. Ἐνταῦθα οὐ τοὺς διὰ χρημάτων ἐλεοῦντας μόνον ἐμοὶ δοκεῖ λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς διὰ πραγμάτων $^{95}$. Ποικίλος γὰρ ὁ τῆς ἐλεημοσύνης τρόπος, καὶ πλατεῖα αὕτη ἡ ἐντολή. Τί οὖν $^{96}$ αὐτῆς τὸ ἔπαθλον; *Ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται*. Καὶ δοκεῖ μὲν ἀντίδοσις εἶναι τίς ἴση· ἔστι δὲ πολὺ μείζων $^{97}$ τοῦ κατορθώματος. Αὐτοὶ μὲν γὰρ ἐλεοῦσιν ὡς ἄνθρωποι, ἐλεοῦνται δὲ παρὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ ἴσος $^{98}$ ἀνθρώπινος ἔλεος καὶ θεῖος, ἀλλ᾽ ὅσον πονηρίας καὶ ἀγαθότητός τὸ μέσον, τοσοῦτον οὗτος ἐκείνου διέστηκε. *Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται*. Ἰδοὺ πάλιν πνευματικὸν τὸ ἔπαθλον. Καθαροὺς δὲ ἐνταῦθά φησιν, ἤτοι τοὺς καθολικὴν ἀρετὴν κεκτημένους, καὶ μηδὲν [190] ἑαυτοῖς συνειδότας πονηρὸν, ἢ τοὺς ἐν σωφροσύνῃ διάγοντας· οὐδενὸς γὰρ ἡμῖν οὕτω δεῖ πρὸς τὸ τὸν Θεὸν ἰδεῖν, ὡς τῆς ἀρετῆς ταύτης. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν· *Εἰρήνην διώκετε μετὰ πάντων, καὶ τὸν ἁγιασμὸν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον*. Ὄψιν δὲ ἐνταῦθά φησιν, ἣν ἀνθρώπῳ δυνατόν ἰδεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ἐλεοῦσι μὲν, καὶ οὐχ ἁρπάζουσιν, οὐδὲ πλεονεκτοῦσι, πορνεύουσι δὲ καὶ ἀσελγαίνουσι· δεικνὺς ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τὸ πρότερον, καὶ τοῦτο προσέθηκεν. Ὅπερ δὴ καὶ ὁ Παῦλος Μακεδόσιν ἐμαρτύρησε, Κορινθίοις ἐπιστέλλων, ὅτι οὐ μόνον ἐν $^{99}$ ἐλεημοσύνῃ ἐπλούτουν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ ἀρετῇ· εἰπὼν γὰρ περὶ τῆς φιλοτιμίας αὐτῶν τῆς ἐν τοῖς χρήμασι, φησὶν, ὅτι καὶ *Ἑαυτοὺς ἔδωκαν τῷ Κυρίῳ καὶ ἡμῖν*. — *Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί*. Ἐνταῦθα οὐ τὸ μὴ $^{1}$ στασιάζειν αὐτοὺς $^{2}$ μόνον καὶ ἀπεχθάνεσθαι πρὸς ἀλλήλους ἀναιρεῖ, ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι πλέον ἐπιζητεῖ, ἵνα καὶ ἑτέρους στασιάζοντας συνάγωμεν· καὶ πάλιν $^{3}$ πνευματικὸν ἐπάγει τὸ ἔπαθλον. Ποῖον δὴ τοῦτο; *Ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται*. Καὶ γὰρ τοῦ Μονογενοῦς ἔργον ἐγένετο τοῦτο, συναγαγεῖν $^{4}$ τὰ διεστῶτα, καὶ καταλλάξαι τὰ ἐκπεπολεμωμένα. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι πανταχοῦ ἡ εἰρήνη καλὸν, ἐπήγαγε· *Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης*· τουτέστι, τῆς ἀρετῆς ἕνεκεν, τῆς $^{5}$ ὑπὲρ ἑτέρων προστασίας, τῆς εὐσεβείας. Δικαιοσύνην γὰρ εἴωθεν $^{6}$ ἀεὶ τὴν ἅπασαν λέγειν τῆς ψυχῆς φιλοσοφίαν. *Μακάριοί ἐστε, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ᾽ ὑμῶν ψευδόμενοι, ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε*. Οἷον, Κἂν γόητας, κἂν πλάνους, κἂν λυμεῶνας, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον καλέσωσι, μακάριοί ἐστε, φησί. Τί τούτων καινότερον γένοιτ᾽ ἂν τῶν ἐπιταγμάτων, ὅταν τὰ τοῖς ἄλλοις φευκτὰ, ταῦτα ποθεινὰ εἶναι λέγῃ· τὸ πτωχεύειν λέγω, καὶ πενθεῖν, καὶ διώκεσθαι, καὶ κακῶς ἀκούειν; Ἀλλ᾽ ὅμως καὶ εἶπε, καὶ ἔπεισεν, οὐχὶ δύο καὶ δέκα καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν καὶ χιλίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν. Καὶ ἀκούοντες τὰ φορτικὰ καὶ ἐπαχθῆ καὶ ἀπεναντίας τῇ τῶν πολλῶν συνηθείᾳ, ἐξεπλήττοντο οἱ ὄχλοι. Τοσαύτη ἡ τοῦ λέγοντος δύναμις ἦν. ε΄. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι τὸ κακῶς ἀκούειν ἁπλῶς μακαρίους ποιεῖ, δύο τέθεικε διορισμοὺς, ὅταν καὶ δι᾽ αὐτὸν, καὶ ψευδῆ $^{7}$ τὰ λεγόμενα. Ἐπεὶ ἐὰν μὴ ταῦτα προσῇ, οὐ μόνον οὐ μακάριος, ἀλλὰ καὶ ἄθλιος ὁ κακῶς ἀκούων. Εἶτα ὅρα τὸ ἔπαθλον πάλιν· *Ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς*. Σὺ δὲ, εἰ καὶ μὴ καθ᾽ ἕκαστον τῶν μακαρισμῶν βασιλείαν ἀκούεις δωρουμένην, μὴ ἀθύμει. Εἰ γὰρ καὶ διαφόρως ὀνομάζει τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ πάντας εἰς τὴν βασιλείαν εἰσάγει. Καὶ γὰρ ὅταν εἴπῃ, Παρακληθήσονται οἱ πενθοῦντες, καὶ ἐλεηθήσονται οἱ ἐλεοῦντες, καὶ τὸν Θεὸν ὄψονται οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, καὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται οἱ εἰρηνοποιοὶ, οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν βασιλείαν διὰ τούτων [191] ἁπάντων αἰνίττεται· οἱ γὰρ τούτων ἀπολαύοντες, ἐκείνης ἐπιτεύξονται πάντως. Μὴ τοίνυν τῶν τῷ πνεύματι πτωχῶν μόνων νόμιζε εἶναι τὸ ἔπαθλον, ἀλλὰ καὶ τῶν πεινώντων τὴν δικαιοσύνην, καὶ τῶν πράων, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἁπαξαπλῶς. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπὶ πάντων τὸν μακαρισμὸν ἔθηκεν, ἵνα μηδὲν αἰσθητὸν ἀναμένῃς. Οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη μακάριος ὁ ἐν τούτοις στεφανούμενος, ἃ τῷ παρόντι συγκαταλύεται βίῳ, καὶ σκιᾶς ταχύτερον παρατρέχει. Εἰπὼν δὲ, *Ὅτι ὁ μισθὸς* $^{86}$ συνεχῶς ἔλεγεν ὅτι οἱ πραεῖς A. B. et mox ἔλεγεν om. iidem. οἱ δὲ πραεῖς C. F. Ge. $^{87}$ ἀδελφοὺς] add. ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου Edd. $^{88}$ δείκνυσι C. D. F. πῶς] ὅπως E. $^{89}$ ἀντεχομένους F. p. p. τῆς ὑπερβολῆς Edd. $^{90}$ τοῦ] Sic B. cæteri τό. $^{91}$ ἔστιν οἰμ. A. B. $^{92}$ ὡς om. A. F. γοῦν] γε B. $^{93}$ τὰς πάντων C. τὰ πάντα E. Ge. Arm. $^{94}$ Sic F. vulgo αὐτῶν. $^{95}$ πραγμάτων] ῥημάτων A. B. Sic Ep. sed pr. χρημάτων. $^{96}$ αὐτοῖς A. $^{97}$ μείζων A. B. Ep. $^{98}$ ἴσον C. D. $^{99}$ ἐν addidi ex B. alterum ἐν. om. F. $^{1}$ μή om. F. $^{2}$ αὐτούς] Sic E. favente Euth. illos Ge. ἑαυτούς C. D. F. ἑαυτοῖς A. B. $^{3}$ καὶ πάλιν] διὸ καὶ ἐνταῦθα πάλιν F. $^{4}$ τὸ συναγαγεῖν F. Ep. $^{5}$ τῆς] καὶ τῆς F. Ep. p. p. τῆς εὐσεβείας om. F. $^{6}$ εἰώθαμεν A. PATROL. GR. LVII. 10

227 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. IN MATTHÆUM HOMIL. XV. 228 ἀπολλύναι τὰ ἑαυτοῦ, τὸ ἐναντίον ὑπισχνεῖται λέγων, ὅτι οὗτος μὲν οὖν ἐστιν ὁ μετὰ ἀσφαλείας τὰ ὄντα κεκτημένος, ὁ μὴ θρασὺς, μηδὲ ἀλαζών· ὁ δὲ τοιοῦτος καὶ τῶν πατρῴων ἐκστήσεται πολλάκις, καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς. Ἄλλως δὲ καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ Παλαιᾷ συνεχῶς ὁ [189] Προφήτης, *Οἱ γὰρ πραεῖς* $^{86}$ *κληρονομήσουσι γῆν*, ἔλεγεν, ἀπὸ τῶν συντρόφων αὐτοῖς ῥημάτων ἐνυφαίνει τὸν λόγον, ὥστε μὴ πανταχοῦ ξενοφωνεῖσθαι. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐ μέχρι τῶν παρόντων ἱστὰς τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ μετὰ τούτων κἀκεῖνα παρέχων. Ἄν τε γὰρ πνευματικὸν εἴπῃ τι, οὐκ ἀφαιρεῖται τὰ ἐν τῷ παρόντι βίῳ· ἄν τε τῶν ἐν τῷ βίῳ τι πάλιν ὑπόσχηται, οὐ μέχρι τούτου τὴν ὑπόσχεσιν ἵστησι. Ζητεῖτε γὰρ, φησὶ, *τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν*· καὶ πάλιν· *Ὅστις ἀφῆκεν οἰκίας, ἢ ἀδελφοὺς* $^{87}$, *ἑκατονταπλασίονα λήψεται ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει*. — *Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην*. Ποίαν δικαιοσύνην; ἢ τὴν καθόλου φησὶν ἀρετὴν, ἢ τὴν μερικὴν ταύτην τὴν ἀπεναντίας τῇ πλεονεξίᾳ κειμένην. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει περὶ ἐλεημοσύνης ἐπιτάττειν, δεικνὺς $^{88}$ πῶς ἐλεεῖν χρή, οἷον ὅτι οὐκ ἐξ ἁρπαγῆς, οὐδὲ ἐκ πλεονεξίας, μακαρίζει τοὺς δικαιοσύνης ἀντιποιουμένους $^{89}$. δ΄. Καὶ ὅρα μεθ᾽ ὅσης αὐτὸ τίθησιν ὑπερβολῆς. Οὐ γὰρ εἶπε, Μακάριοι οἱ δικαιοσύνης ἀντεχόμενοι, ἀλλὰ, *Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην*· ἵνα μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ ἐπιθυμίας ἁπάσης αὐτὴν μετίωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦτο μάλιστα ἴδιον τῆς πλεονεξίας ἐστὶ, καὶ οὐχ οὕτως ἐρῶμεν σιτίων καὶ ποτῶν, ὡς τοῦ $^{90}$ πλείονα κτᾶσθαι καὶ περιβάλλεσθαι· τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην περὶ τὸ μὴ πλεονεκτεῖν μεταθεῖναι ἐκέλευσεν. Εἶτα πάλιν αἰσθητὸν τὸ ἔπαθλον ὁρίζει, λέγων· *Ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται*. Διὰ γὰρ τὸ νομίζεσθαι τὴν πλεονεξίαν εὐπόρους ποιεῖν τοὺς πολλοὺς, λέγει ὅτι τοὐναντίον μὲν οὖν ἐστιν $^{91}$· ἡ γὰρ δικαιοσύνη τοῦτο ἐργάζεται. Μὴ τοίνυν δείσῃς πράττων φοβοῦ πενίαν, μηδὲ τρέμε λιμόν. Οἱ γὰρ ἁρπάζοντες, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ πάντων ἐκπίπτοντες· ὡς $^{92}$ ὁ γοῦν δικαιοσύνης ἐρῶν, τὰ πάντων $^{93}$ αὐτὸς ἔχει μετὰ ἀσφαλείας. Εἰ δὲ οἱ τῶν ἀλλοτρίων μὴ ἐφιέμενοι τοσαύτης ἀπολαύουσιν εὐπορίας, πολλῷ μᾶλλον οἱ τὰ ἑαυτῶν $^{94}$ προϊέμενοι. *Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες*. Ἐνταῦθα οὐ τοὺς διὰ χρημάτων ἐλεοῦντας μόνον ἐμοὶ δοκεῖ λέγειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς διὰ πραγμάτων $^{95}$. Ποικίλος γὰρ ὁ τῆς ἐλεημοσύνης τρόπος, καὶ πλατεῖα αὕτη ἡ ἐντολή. Τί οὖν $^{96}$ αὐτῆς τὸ ἔπαθλον; *Ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται*. Καὶ δοκεῖ μὲν ἀντίδοσις εἶναι τίς ἴση· ἔστι δὲ πολὺ μείζων $^{97}$ τοῦ κατορθώματος. Αὐτοὶ μὲν γὰρ ἐλεοῦσιν ὡς ἄνθρωποι, ἐλεοῦνται δὲ παρὰ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ ἴσος $^{98}$ ἀνθρώπινος ἔλεος καὶ θεῖος, ἀλλ᾽ ὅσον πονηρίας καὶ ἀγαθότητός τὸ μέσον, τοσοῦτον οὗτος ἐκείνου διέστηκε. *Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται*. Ἰδοὺ πάλιν πνευματικὸν τὸ ἔπαθλον. Καθαροὺς δὲ ἐνταῦθά φησιν, ἤτοι τοὺς καθολικὴν ἀρετὴν κεκτημένους, καὶ μηδὲν [190] ἑαυτοῖς συνειδότας πονηρὸν, ἢ τοὺς ἐν σωφροσύνῃ διάγοντας· οὐδενὸς γὰρ ἡμῖν οὕτω δεῖ πρὸς τὸ τὸν Θεὸν ἰδεῖν, ὡς τῆς ἀρετῆς ταύτης. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν· *Εἰρήνην διώκετε μετὰ πάντων, καὶ τὸν ἁγιασμὸν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον*. Ὄψιν δὲ ἐνταῦθά φησιν, ἣν ἀνθρώπῳ δυνατόν ἰδεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ἐλεοῦσι μὲν, καὶ οὐχ ἁρπάζουσιν, οὐδὲ πλεονεκτοῦσι, πορνεύουσι δὲ καὶ ἀσελγαίνουσι· δεικνὺς ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τὸ πρότερον, καὶ τοῦτο προσέθηκεν. Ὅπερ δὴ καὶ ὁ Παῦλος Μακεδόσιν ἐμαρτύρησε, Κορινθίοις ἐπιστέλλων, ὅτι οὐ μόνον ἐν $^{99}$ ἐλεημοσύνῃ ἐπλούτουν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ ἀρετῇ· εἰπὼν γὰρ περὶ τῆς φιλοτιμίας αὐτῶν τῆς ἐν τοῖς χρήμασι, φησὶν, ὅτι καὶ *Ἑαυτοὺς ἔδωκαν τῷ Κυρίῳ καὶ ἡμῖν*. — *Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί*. Ἐνταῦθα οὐ τὸ μὴ $^{1}$ στασιάζειν αὐτοὺς $^{2}$ μόνον καὶ ἀπεχθάνεσθαι πρὸς ἀλλήλους ἀναιρεῖ, ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι πλέον ἐπιζητεῖ, ἵνα καὶ ἑτέρους στασιάζοντας συνάγωμεν· καὶ πάλιν $^{3}$ πνευματικὸν ἐπάγει τὸ ἔπαθλον. Ποῖον δὴ τοῦτο; *Ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται*. Καὶ γὰρ τοῦ Μονογενοῦς ἔργον ἐγένετο τοῦτο, συναγαγεῖν $^{4}$ τὰ διεστῶτα, καὶ καταλλάξαι τὰ ἐκπεπολεμωμένα. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι πανταχοῦ ἡ εἰρήνη καλὸν, ἐπήγαγε· *Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης*· τουτέστι, τῆς ἀρετῆς ἕνεκεν, τῆς $^{5}$ ὑπὲρ ἑτέρων προστασίας, τῆς εὐσεβείας. Δικαιοσύνην γὰρ εἴωθεν $^{6}$ ἀεὶ τὴν ἅπασαν λέγειν τῆς ψυχῆς φιλοσοφίαν. *Μακάριοί ἐστε, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ᾽ ὑμῶν ψευδόμενοι, ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε*. Οἷον, Κἂν γόητας, κἂν πλάνους, κἂν λυμεῶνας, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον καλέσωσι, μακάριοί ἐστε, φησί. Τί τούτων καινότερον γένοιτ᾽ ἂν τῶν ἐπιταγμάτων, ὅταν τὰ τοῖς ἄλλοις φευκτὰ, ταῦτα ποθεινὰ εἶναι λέγῃ· τὸ πτωχεύειν λέγω, καὶ πενθεῖν, καὶ διώκεσθαι, καὶ κακῶς ἀκούειν; Ἀλλ᾽ ὅμως καὶ εἶπε, καὶ ἔπεισεν, οὐχὶ δύο καὶ δέκα καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν καὶ χιλίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν. Καὶ ἀκούοντες τὰ φορτικὰ καὶ ἐπαχθῆ καὶ ἀπεναντίας τῇ τῶν πολλῶν συνηθείᾳ, ἐξεπλήττοντο οἱ ὄχλοι. Τοσαύτη ἡ τοῦ λέγοντος δύναμις ἦν. ε΄. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι τὸ κακῶς ἀκούειν ἁπλῶς μακαρίους ποιεῖ, δύο τέθεικε διορισμοὺς, ὅταν καὶ δι᾽ αὐτὸν, καὶ ψευδῆ $^{7}$ τὰ λεγόμενα. Ἐπεὶ ἐὰν μὴ ταῦτα προσῇ, οὐ μόνον οὐ μακάριος, ἀλλὰ καὶ ἄθλιος ὁ κακῶς ἀκούων. Εἶτα ὅρα τὸ ἔπαθλον πάλιν· *Ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς*. Σὺ δὲ, εἰ καὶ μὴ καθ᾽ ἕκαστον τῶν μακαρισμῶν βασιλείαν ἀκούεις δωρουμένην, μὴ ἀθύμει. Εἰ γὰρ καὶ διαφόρως ὀνομάζει τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ πάντας εἰς τὴν βασιλείαν εἰσάγει. Καὶ γὰρ ὅταν εἴπῃ, Παρακληθήσονται οἱ πενθοῦντες, καὶ ἐλεηθήσονται οἱ ἐλεοῦντες, καὶ τὸν Θεὸν ὄψονται οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, καὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται οἱ εἰρηνοποιοὶ, οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν βασιλείαν διὰ τούτων [191] ἁπάντων αἰνίττεται· οἱ γὰρ τούτων ἀπολαύοντες, ἐκείνης ἐπιτεύξονται πάντως. Μὴ τοίνυν τῶν τῷ πνεύματι πτωχῶν μόνων νόμιζε εἶναι τὸ ἔπαθλον, ἀλλὰ καὶ τῶν πεινώντων τὴν δικαιοσύνην, καὶ τῶν πράων, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἁπαξαπλῶς. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπὶ πάντων τὸν μακαρισμὸν ἔθηκεν, ἵνα μηδὲν αἰσθητὸν ἀναμένῃς. Οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη μακάριος ὁ ἐν τούτοις στεφανούμενος, ἃ τῷ παρόντι συγκαταλύεται βίῳ, καὶ σκιᾶς ταχύτερον παρατρέχει. Εἰπὼν δὲ, *Ὅτι ὁ μισθὸς* $^{86}$ συνεχῶς ἔλεγεν ὅτι οἱ πραεῖς A. B. et mox ἔλεγεν om. iidem. οἱ δὲ πραεῖς C. F. Ge. $^{87}$ ἀδελφοὺς] add. ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου Edd. $^{88}$ δείκνυσι C. D. F. πῶς] ὅπως E. $^{89}$ ἀντεχομένους F. p. p. τῆς ὑπερβολῆς Edd. $^{90}$ τοῦ] Sic B. cæteri τό. $^{91}$ ἔστιν οἰμ. A. B. $^{92}$ ὡς om. A. F. γοῦν] γε B. $^{93}$ τὰς πάντων C. τὰ πάντα E. Ge. Arm. $^{94}$ Sic F. vulgo αὐτῶν. $^{95}$ πραγμάτων] ῥημάτων A. B. Sic Ep. sed pr. χρημάτων. $^{96}$ αὐτοῖς A. $^{97}$ μείζων A. B. Ep. $^{98}$ ἴσον C. D. $^{99}$ ἐν addidi ex B. alterum ἐν. om. F. $^{1}$ μή om. F. $^{2}$ αὐτούς] Sic E. favente Euth. illos Ge. ἑαυτούς C. D. F. ἑαυτοῖς A. B. $^{3}$ καὶ πάλιν] διὸ καὶ ἐνταῦθα πάλιν F. $^{4}$ τὸ συναγαγεῖν F. Ep. $^{5}$ τῆς] καὶ τῆς F. Ep. p. p. τῆς εὐσεβείας om. F. $^{6}$ εἰώθαμεν A. PATROL. GR. LVII. 10

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ὑμῶν πολὺς, ἐπήγαγε καὶ ἑτέραν παράκλησιν, λέ. των Οίτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκείνη ἔμελλε, τὸ τῆς βασιλείας, καὶ ἐν ἐλπίσιν ἦν, ἐντεῦθεν αὐτοῖς παρέχεται τὴν παραμυθίαν, ἀπὸ τῆς κοινωνίας τῶν πρὸ αὐτῶν πε πονθότων κακῶς. Μὴ γὰρ νομίσητε, φησίν, ὅτι έναν- τία τινὰ λέγοντες καὶ νομοθετοῦντες, ταῦτα πάσχετε· ἢ ὅτι πονηρῶν δογμάτων ὄντες διδάσκαλοι, μέλλετε ἐλαύνεσθαι παρ' αὐτῶν. Οὐ γὰρ τῆς πονηρίας τῶν λεγομένων ', ἀλλὰ τῆς κακίας τῶν ἀκουόντων αἱ ἐπι- Γουλαὶ καὶ οἱ κίνδυνοι. Ὅθεν οὐδὲ ὑμᾶς τοὺς κακῶς πάσχοντας διαβάλλουσιν, ἀλλὰ τοὺς κακῶς ποιοῦντας ἐκείνους. Καὶ μαρτυρεῖ τούτοις ἅπας ὁ ἔμπροσθεν χρόνος. Οὐδὲ γὰρ τοῖς προφήταις παρανομίαν καὶ ἀντίθεον φρόνημα ἐγκαλοῦντες, τοὺς μὲν ἐλίθαζον, τοὺς δὲ ἤλαυνον. τοὺς δὲ μυρίοις ἑτέροις " περιέβαλ- λον κακοῖς. Μὴ δὴ τοῦτο θορυβείτω ὑμᾶς· ἀπὸ γὰρ τῆς αὐτῆς ὁ γνώμης καὶ τὰ νῦν ἅπαντα πράττουσιν. Εἶδες πῶς τὰ φρονήματα αὐτῶν ἀνέστησεν, ἐγγὺς τῶν περὶ Μωϋσέα καὶ Ηλίαν στήσας αὐτούς; Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος Θεσσαλονικεῦσι γράφων, φησίν. Υμεῖς γὰρ μιμηταὶ ἐγενήθητε των Εκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Καὶ γὰρ καὶ ὑμεῖς τὰ αὐτὰ ἐπάθετε ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετών, καλά- περ κἀκεῖνοι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς ἰδίους προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ Θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων. "Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα κατεσκεύασεν ὁ Χριστός. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων μακαρισμῶν ἔλεγε, Μακάριοι οἱ πτωχοί, καὶ οἱ " ἐλεήμονες· ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἀδιορί στως αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτοὺς τρέπει τὸν λό- γον, λέγων· Μακάριοι ἐστε ὅταν ἐνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα 11. δεικνὺς ὅτι αὐτῶν τοῦτο μάλιστα ἐξαίρετόν ἐστι, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τῶν διδασκάλων ίδιον τοῦτο. ὑμοῦ δὲ καὶ τὸ αὐτοῦ ἀξίωμα ἐνταῦθα αἰνίτ τεται, καὶ τὴν πρὸς τὸν γεγεννηκότα ὁμοτιμίαν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι διὰ τὸν Πατέρα, φησίν, οὕτω καὶ ὑμεῖς δι' ἐμὲ ταῦτα πείσεσθε. Ὅταν δὲ εἴπῃ, Τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν, δείκνυσι καὶ αὐτοὺς προφήτας ήδη γεγενημένους. Εἶτα δηλῶν ὅτι τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ὠφελεῖ καὶ ποιεῖ λαμπρούς, οὐκ εἶ- πεν, ὅτι Κακῶς μὲν ἐροῦσι καὶ διώξουσιν, ἐγὼ δὲ κωλύσω τοῦτο· οὐ [192] γὰρ ἐν τῷ μὴ ἀκούειν κακῶς, ἀλλ' ἐν τῷ κακῶς ἀκούοντας φέρειν γενναίως, καὶ διὰ τῶν ἔργων αὐτοὺς ἐλέγχειν, τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῖς βούλεται εἶναι· πολλῷ γὰρ τοῦτο ἐκείνου μεῖζον· ὥσπερ τοῦ μὴ πλήττεσθαι τὸ πληττόμενον μηδὲν πάσχειν δεινὸν πολλῷ μεῖζόν ἐστιν. Ενταῦθα μὲν οὖν φησιν, ὅτι Ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ ἐπιτεταμένως καὶ μετὰ πλείονος αὐτὸν παραμυθίας " τοῦτο εἰρηκέναι φη- σίν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον τοὺς κακῶς ἀκούοντας διὰ τὸν Θεόν μακαρίζει 18, ἀλλὰ καὶ τοὺς παρὰ πάντων και λῶς ἀκούοντας ταλανίζει· Οὐαὶ γὰρ ὑμῖν, φησίν, όταν καλῶς ὑμᾶς εἴπωσι πάντες οἱ ἄνθρωποι. Καίτοι καὶ τοὺς ἀποστόλους καλῶς ἔλεγον· ἀλλ' οὐ πάντες. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ὅταν καλῶς ὑμᾶς εἶ 12 πωσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλ', Ὅταν πάντες. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας παρά πάντων ἀκούειν καλῶς. Καὶ πάλιν φησίν· Ὅταν ἐκβάλωσι ες το για ὑμῶν ὡς πονηρόν, χαίρετε καὶ σκιρτήσατε. Οὐδὲ γὰρ τῶν κινδύνων μόνον, ὧν ὑπέμενον, di καὶ τῆς κακηγορίας πολλὴν ὁρίζει τὴν ἀντίδοσιν. Δ: τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ὅταν ἐλάσωσιν ὑμᾶς καὶ ἀποκτεί νωσιν, ἀλλ', Ὅταν ὀνειδίσωσι, καὶ εἴπωσι τα πονηρόν. Μάλιστα γὰρ τῶν πραγμάτων αὐτῶν γε- λεπώτερον δάκνουσιν αἱ κακηγορίας. Εν μεν τις τοῖς κινδύνοις πολλὰ τὰ κουφίζοντα τὸν πόνον ἐστίν· οἷον, τὸ παρὰ πάντων ἀλείφεσθαι, τὸ πολλοὺς έχειν τοὺς κροτοῦντας καὶ στεφανοῦντας καὶ ἀνακηρύττον τας· ἐνταῦθα δὲ ἐν τῇ κακηγορίᾳ καὶ αὐτὴ ἀνέας ἡ παραμυθία. Οὐ γὰρ δοκεῖ τι μέγα εἶναι η τεχν θωμα, καὶ μᾶλλον τῶν κινδύνων δάκνει τὸν ἄγων μενον. Πολλοί γοῦν καὶ ἐπὶ βρόχον ἦλθον, πο οὐ φέροντες δόξαν. Καὶ τί θαυμάζεις ἐπὶ τῶν ἄλλων Τὸν γὰρ προδότην ἐκεῖνον, τὴν ἀναίσχυντον καὶ μα μὲν καὶ πρὸς πάντα ἀπερυθριάσαντα ἁπλῶς, τους μάλιστα ἐπὶ βράχου ὁρμῆται παρεσκεύασε. Καὶ ἐ Ἰὼβ δὲ, ἡ ἀδάμας, καὶ πέτρας στερρότερος. ηνίες μὲν τὰ χρήματα αφήρητο καὶ τὰ ἀνήκεστα Επαγ δεινὰ, καὶ ἅπαις ἐξαίφνης ἐγένετο, καὶ πηγὴν τ λήκων τὸ σῶμα ἀναβλύζον ἑώρα, καὶ τὴν γυναίκε " ἐπικειμένην, διεκρούσατο μετ' εὐκολίας ἅπαντα ἐπειδὴ δὲ εἶδε τους φίλους ὀνειδίζοντας καὶ ἐπεμβα νοντας, καὶ πονηρὰν δόξαν περὶ αὐτοῦ ἔχοντας, καὶ λέγοντας ὑπὲρ ἁμαρτημάτων ταῦτα πάσχειν, καὶ κακίας διδόναι δίκην· τότε ἐθορυβήθη, τότε έταράχθη ὁ γενναῖος καὶ μέγας ἀνήρ. . ς'. Καὶ ὁ Δαυΐδ δὲ ἅπαντα ἀφεὶ; ἅπερ ἔπαθεν, ἐπ! τῆς κακηγορίας μόνης τ ἀμοιβὴν ἐζήτει παρὰ τὸ Θεοῦ · "Αφες γὰρ αὐτὸν καταράσθαι κ, φησίν, ὅτι Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ, ὅπως ἴδῃ Κύριος την ταπείνωσίν μου, καὶ ἀνταποδῷ μοι ι ἀντὶ τῆς κατάρας τῆς 18 ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Καὶ ὁ Πατί; δὲ οὐχὶ τοὺς κινδυνεύοντας μόνον, οὐδὲ τοὺς ἀφαιρα μένους τὰ ὄντα, ἀλλὰ καὶ τούτους ἀνακηρύττει, οὗτο λέγων· Αναμιμνήσκεσθε τὰς πρότερον ἡμέρας. ἐν αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε [195] παθημάτων· τοῦτο μὲν ἐνειδισμοῖς καὶ θλί- ψεσι θεατριζόμενοι 1. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸν μισθόν πολὺν τέθεικεν ὁ Χριστός. Εἶτα ἵνα μή τις λέγῃ Ενταῦθα οὐκ ἀμύνεις, οὐδὲ ἀποῤῥάπτεις αὐτῶν τὰ στόματα, κἀκεῖ μισθὸν δίδως; τέθεικε τους προφή τας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ ἤμυνεν ὁ Θεός. Εἰ δὲ ὅπου παρὰ πόδας ἦσαν αἱ ἀντιδόσεις, ἀπὸ τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἤλειψε πολλῷ μᾶλλον νῦν, ὅτε τρανοτέρα αὕτη γέγονεν ἡ ἐλπὶς, καὶ μείζων ή φιλοσοφία. Θέα δὲ καὶ μετὰ πόσας ἐντολὰς αὐτὸ τέθεικεν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς αὐτὸ πεποίηκεν, ἀλλὰ δηλῶν ὅτι οὐκ ἔνι τὸν μὴ πᾶσιν ἐκείνοις κατεσκευασμένον το καὶ συγκε- κροτημένον πρὸς τούτους ἐκδῆνα: τοὺς ἀγῶνες. Διὰ τοι τοῦτο ἀπὸ τῆς προτέρας ἀεὶ τῇ ἐπιούσῃ προδο ποιῶν ἐντολῇ, σειρὰν ἡμῖν τινα χρυσήν ει ύφηνεν. Ο τε γὰρ ταπεινὸς, καὶ τὰ οἰκεῖα πάντως πενθή σει ἁμαρτήματα· ὁ πενθῶν, καὶ πρᾶος ἔσται κα δίκαιος τι καὶ ἐλεήμων· ὁ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος και * λεγόντων Β. doclorum Ge. sed in mar. dogmatum. Ο ἑτέροις om. Α. Β. Ge. αὐτῆς] τοιαύτης Α. om. Α. Β. " δήμα] adl. καθ' ὑμῶν Edd. " παραμυθίας) παρρησίας Α. Β. 15 μακαρίζει] μακαρίζειν αὐ τόν φησιν F. Ge sed p. p. ταλανίζει F. " γυναῖκα] add. είχε Α. Β. Non habent Ep. Ge. Art. 18 μόνης] Sic Λ. Β. Arm. Suv. celeri ἐκείνης. Commutantur eadem vv. 16 535. p. καταράσασθαι Εdd. φησίν audi. τὸν Δαυίδ Μον. Ben. et sic omnes mei. Non habent Ep Ge. Arm. Sav. 17 μοι] all. ἀγαθά Εdd. Halet F. sel alia sole, nempe ante iv. 18 τῆς] ταύτης F. Ge. Cf. p. 432 Β. θεατριζόμενοι] add. τοῦτο δὲ κοινωνοί τῶν οὕτως ἀναστρεφομένων γενηθέντες. Α. Β. Non verterunt Interpp. συνεσκευασμένον Α. Β χρυσήν] Sic hp. Gr. et codd. ἐκ χρυσοῦ Ed. το δίκαιος] Sic D. Ε. F. Ep. Gr. Arm. ceteri ἐπιεικής. Ου είναι τ. sec. sic veto interpungunt : ὁ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος καὶ κατανενυγμένος πάντως, κ. τ. ε. Rectius focr. 19 Digitized by 20 25 τινα

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ὑμῶν πολὺς, ἐπήγαγε καὶ ἑτέραν παράκλησιν, λέ. των Οίτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκείνη ἔμελλε, τὸ τῆς βασιλείας, καὶ ἐν ἐλπίσιν ἦν, ἐντεῦθεν αὐτοῖς παρέχεται τὴν παραμυθίαν, ἀπὸ τῆς κοινωνίας τῶν πρὸ αὐτῶν πε πονθότων κακῶς. Μὴ γὰρ νομίσητε, φησίν, ὅτι έναν- τία τινὰ λέγοντες καὶ νομοθετοῦντες, ταῦτα πάσχετε· ἢ ὅτι πονηρῶν δογμάτων ὄντες διδάσκαλοι, μέλλετε ἐλαύνεσθαι παρ' αὐτῶν. Οὐ γὰρ τῆς πονηρίας τῶν λεγομένων ', ἀλλὰ τῆς κακίας τῶν ἀκουόντων αἱ ἐπι- Γουλαὶ καὶ οἱ κίνδυνοι. Ὅθεν οὐδὲ ὑμᾶς τοὺς κακῶς πάσχοντας διαβάλλουσιν, ἀλλὰ τοὺς κακῶς ποιοῦντας ἐκείνους. Καὶ μαρτυρεῖ τούτοις ἅπας ὁ ἔμπροσθεν χρόνος. Οὐδὲ γὰρ τοῖς προφήταις παρανομίαν καὶ ἀντίθεον φρόνημα ἐγκαλοῦντες, τοὺς μὲν ἐλίθαζον, τοὺς δὲ ἤλαυνον. τοὺς δὲ μυρίοις ἑτέροις " περιέβαλ- λον κακοῖς. Μὴ δὴ τοῦτο θορυβείτω ὑμᾶς· ἀπὸ γὰρ τῆς αὐτῆς ὁ γνώμης καὶ τὰ νῦν ἅπαντα πράττουσιν. Εἶδες πῶς τὰ φρονήματα αὐτῶν ἀνέστησεν, ἐγγὺς τῶν περὶ Μωϋσέα καὶ Ηλίαν στήσας αὐτούς; Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος Θεσσαλονικεῦσι γράφων, φησίν. Υμεῖς γὰρ μιμηταὶ ἐγενήθητε των Εκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Καὶ γὰρ καὶ ὑμεῖς τὰ αὐτὰ ἐπάθετε ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετών, καλά- περ κἀκεῖνοι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς ἰδίους προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ Θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων. "Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα κατεσκεύασεν ὁ Χριστός. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων μακαρισμῶν ἔλεγε, Μακάριοι οἱ πτωχοί, καὶ οἱ " ἐλεήμονες· ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἀδιορί στως αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτοὺς τρέπει τὸν λό- γον, λέγων· Μακάριοι ἐστε ὅταν ἐνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα 11. δεικνὺς ὅτι αὐτῶν τοῦτο μάλιστα ἐξαίρετόν ἐστι, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τῶν διδασκάλων ίδιον τοῦτο. ὑμοῦ δὲ καὶ τὸ αὐτοῦ ἀξίωμα ἐνταῦθα αἰνίτ τεται, καὶ τὴν πρὸς τὸν γεγεννηκότα ὁμοτιμίαν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι διὰ τὸν Πατέρα, φησίν, οὕτω καὶ ὑμεῖς δι' ἐμὲ ταῦτα πείσεσθε. Ὅταν δὲ εἴπῃ, Τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν, δείκνυσι καὶ αὐτοὺς προφήτας ήδη γεγενημένους. Εἶτα δηλῶν ὅτι τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ὠφελεῖ καὶ ποιεῖ λαμπρούς, οὐκ εἶ- πεν, ὅτι Κακῶς μὲν ἐροῦσι καὶ διώξουσιν, ἐγὼ δὲ κωλύσω τοῦτο· οὐ [192] γὰρ ἐν τῷ μὴ ἀκούειν κακῶς, ἀλλ' ἐν τῷ κακῶς ἀκούοντας φέρειν γενναίως, καὶ διὰ τῶν ἔργων αὐτοὺς ἐλέγχειν, τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῖς βούλεται εἶναι· πολλῷ γὰρ τοῦτο ἐκείνου μεῖζον· ὥσπερ τοῦ μὴ πλήττεσθαι τὸ πληττόμενον μηδὲν πάσχειν δεινὸν πολλῷ μεῖζόν ἐστιν. Ενταῦθα μὲν οὖν φησιν, ὅτι Ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ ἐπιτεταμένως καὶ μετὰ πλείονος αὐτὸν παραμυθίας " τοῦτο εἰρηκέναι φη- σίν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον τοὺς κακῶς ἀκούοντας διὰ τὸν Θεόν μακαρίζει 18, ἀλλὰ καὶ τοὺς παρὰ πάντων και λῶς ἀκούοντας ταλανίζει· Οὐαὶ γὰρ ὑμῖν, φησίν, όταν καλῶς ὑμᾶς εἴπωσι πάντες οἱ ἄνθρωποι. Καίτοι καὶ τοὺς ἀποστόλους καλῶς ἔλεγον· ἀλλ' οὐ πάντες. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ὅταν καλῶς ὑμᾶς εἶ 12 πωσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλ', Ὅταν πάντες. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας παρά πάντων ἀκούειν καλῶς. Καὶ πάλιν φησίν· Ὅταν ἐκβάλωσι ες το για ὑμῶν ὡς πονηρόν, χαίρετε καὶ σκιρτήσατε. Οὐδὲ γὰρ τῶν κινδύνων μόνον, ὧν ὑπέμενον, di καὶ τῆς κακηγορίας πολλὴν ὁρίζει τὴν ἀντίδοσιν. Δ: τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ὅταν ἐλάσωσιν ὑμᾶς καὶ ἀποκτεί νωσιν, ἀλλ', Ὅταν ὀνειδίσωσι, καὶ εἴπωσι τα πονηρόν. Μάλιστα γὰρ τῶν πραγμάτων αὐτῶν γε- λεπώτερον δάκνουσιν αἱ κακηγορίας. Εν μεν τις τοῖς κινδύνοις πολλὰ τὰ κουφίζοντα τὸν πόνον ἐστίν· οἷον, τὸ παρὰ πάντων ἀλείφεσθαι, τὸ πολλοὺς έχειν τοὺς κροτοῦντας καὶ στεφανοῦντας καὶ ἀνακηρύττον τας· ἐνταῦθα δὲ ἐν τῇ κακηγορίᾳ καὶ αὐτὴ ἀνέας ἡ παραμυθία. Οὐ γὰρ δοκεῖ τι μέγα εἶναι η τεχν θωμα, καὶ μᾶλλον τῶν κινδύνων δάκνει τὸν ἄγων μενον. Πολλοί γοῦν καὶ ἐπὶ βρόχον ἦλθον, πο οὐ φέροντες δόξαν. Καὶ τί θαυμάζεις ἐπὶ τῶν ἄλλων Τὸν γὰρ προδότην ἐκεῖνον, τὴν ἀναίσχυντον καὶ μα μὲν καὶ πρὸς πάντα ἀπερυθριάσαντα ἁπλῶς, τους μάλιστα ἐπὶ βράχου ὁρμῆται παρεσκεύασε. Καὶ ἐ Ἰὼβ δὲ, ἡ ἀδάμας, καὶ πέτρας στερρότερος. ηνίες μὲν τὰ χρήματα αφήρητο καὶ τὰ ἀνήκεστα Επαγ δεινὰ, καὶ ἅπαις ἐξαίφνης ἐγένετο, καὶ πηγὴν τ λήκων τὸ σῶμα ἀναβλύζον ἑώρα, καὶ τὴν γυναίκε " ἐπικειμένην, διεκρούσατο μετ' εὐκολίας ἅπαντα ἐπειδὴ δὲ εἶδε τους φίλους ὀνειδίζοντας καὶ ἐπεμβα νοντας, καὶ πονηρὰν δόξαν περὶ αὐτοῦ ἔχοντας, καὶ λέγοντας ὑπὲρ ἁμαρτημάτων ταῦτα πάσχειν, καὶ κακίας διδόναι δίκην· τότε ἐθορυβήθη, τότε έταράχθη ὁ γενναῖος καὶ μέγας ἀνήρ. . ς'. Καὶ ὁ Δαυΐδ δὲ ἅπαντα ἀφεὶ; ἅπερ ἔπαθεν, ἐπ! τῆς κακηγορίας μόνης τ ἀμοιβὴν ἐζήτει παρὰ τὸ Θεοῦ · "Αφες γὰρ αὐτὸν καταράσθαι κ, φησίν, ὅτι Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ, ὅπως ἴδῃ Κύριος την ταπείνωσίν μου, καὶ ἀνταποδῷ μοι ι ἀντὶ τῆς κατάρας τῆς 18 ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Καὶ ὁ Πατί; δὲ οὐχὶ τοὺς κινδυνεύοντας μόνον, οὐδὲ τοὺς ἀφαιρα μένους τὰ ὄντα, ἀλλὰ καὶ τούτους ἀνακηρύττει, οὗτο λέγων· Αναμιμνήσκεσθε τὰς πρότερον ἡμέρας. ἐν αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε [195] παθημάτων· τοῦτο μὲν ἐνειδισμοῖς καὶ θλί- ψεσι θεατριζόμενοι 1. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸν μισθόν πολὺν τέθεικεν ὁ Χριστός. Εἶτα ἵνα μή τις λέγῃ Ενταῦθα οὐκ ἀμύνεις, οὐδὲ ἀποῤῥάπτεις αὐτῶν τὰ στόματα, κἀκεῖ μισθὸν δίδως; τέθεικε τους προφή τας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ ἤμυνεν ὁ Θεός. Εἰ δὲ ὅπου παρὰ πόδας ἦσαν αἱ ἀντιδόσεις, ἀπὸ τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἤλειψε πολλῷ μᾶλλον νῦν, ὅτε τρανοτέρα αὕτη γέγονεν ἡ ἐλπὶς, καὶ μείζων ή φιλοσοφία. Θέα δὲ καὶ μετὰ πόσας ἐντολὰς αὐτὸ τέθεικεν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς αὐτὸ πεποίηκεν, ἀλλὰ δηλῶν ὅτι οὐκ ἔνι τὸν μὴ πᾶσιν ἐκείνοις κατεσκευασμένον το καὶ συγκε- κροτημένον πρὸς τούτους ἐκδῆνα: τοὺς ἀγῶνες. Διὰ τοι τοῦτο ἀπὸ τῆς προτέρας ἀεὶ τῇ ἐπιούσῃ προδο ποιῶν ἐντολῇ, σειρὰν ἡμῖν τινα χρυσήν ει ύφηνεν. Ο τε γὰρ ταπεινὸς, καὶ τὰ οἰκεῖα πάντως πενθή σει ἁμαρτήματα· ὁ πενθῶν, καὶ πρᾶος ἔσται κα δίκαιος τι καὶ ἐλεήμων· ὁ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος και * λεγόντων Β. doclorum Ge. sed in mar. dogmatum. Ο ἑτέροις om. Α. Β. Ge. αὐτῆς] τοιαύτης Α. om. Α. Β. " δήμα] adl. καθ' ὑμῶν Edd. " παραμυθίας) παρρησίας Α. Β. 15 μακαρίζει] μακαρίζειν αὐ τόν φησιν F. Ge sed p. p. ταλανίζει F. " γυναῖκα] add. είχε Α. Β. Non habent Ep. Ge. Art. 18 μόνης] Sic Λ. Β. Arm. Suv. celeri ἐκείνης. Commutantur eadem vv. 16 535. p. καταράσασθαι Εdd. φησίν audi. τὸν Δαυίδ Μον. Ben. et sic omnes mei. Non habent Ep Ge. Arm. Sav. 17 μοι] all. ἀγαθά Εdd. Halet F. sel alia sole, nempe ante iv. 18 τῆς] ταύτης F. Ge. Cf. p. 432 Β. θεατριζόμενοι] add. τοῦτο δὲ κοινωνοί τῶν οὕτως ἀναστρεφομένων γενηθέντες. Α. Β. Non verterunt Interpp. συνεσκευασμένον Α. Β χρυσήν] Sic hp. Gr. et codd. ἐκ χρυσοῦ Ed. το δίκαιος] Sic D. Ε. F. Ep. Gr. Arm. ceteri ἐπιεικής. Ου είναι τ. sec. sic veto interpungunt : ὁ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος καὶ κατανενυγμένος πάντως, κ. τ. ε. Rectius focr. 19 Digitized by 20 25 τινα

200 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ὑμῶν πολὺς, ἐπήγαγε καὶ ἑτέραν παράκλησιν, λέ. των Οίτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκείνη ἔμελλε, τὸ τῆς βασιλείας, καὶ ἐν ἐλπίσιν ἦν, ἐντεῦθεν αὐτοῖς παρέχεται τὴν παραμυθίαν, ἀπὸ τῆς κοινωνίας τῶν πρὸ αὐτῶν πε πονθότων κακῶς. Μὴ γὰρ νομίσητε, φησίν, ὅτι έναν- τία τινὰ λέγοντες καὶ νομοθετοῦντες, ταῦτα πάσχετε· ἢ ὅτι πονηρῶν δογμάτων ὄντες διδάσκαλοι, μέλλετε ἐλαύνεσθαι παρ' αὐτῶν. Οὐ γὰρ τῆς πονηρίας τῶν λεγομένων ', ἀλλὰ τῆς κακίας τῶν ἀκουόντων αἱ ἐπι- Γουλαὶ καὶ οἱ κίνδυνοι. Ὅθεν οὐδὲ ὑμᾶς τοὺς κακῶς πάσχοντας διαβάλλουσιν, ἀλλὰ τοὺς κακῶς ποιοῦντας ἐκείνους. Καὶ μαρτυρεῖ τούτοις ἅπας ὁ ἔμπροσθεν χρόνος. Οὐδὲ γὰρ τοῖς προφήταις παρανομίαν καὶ ἀντίθεον φρόνημα ἐγκαλοῦντες, τοὺς μὲν ἐλίθαζον, τοὺς δὲ ἤλαυνον. τοὺς δὲ μυρίοις ἑτέροις " περιέβαλ- λον κακοῖς. Μὴ δὴ τοῦτο θορυβείτω ὑμᾶς· ἀπὸ γὰρ τῆς αὐτῆς ὁ γνώμης καὶ τὰ νῦν ἅπαντα πράττουσιν. Εἶδες πῶς τὰ φρονήματα αὐτῶν ἀνέστησεν, ἐγγὺς τῶν περὶ Μωϋσέα καὶ Ηλίαν στήσας αὐτούς; Οὕτω καὶ ὁ Παῦλος Θεσσαλονικεῦσι γράφων, φησίν. Υμεῖς γὰρ μιμηταὶ ἐγενήθητε των Εκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Καὶ γὰρ καὶ ὑμεῖς τὰ αὐτὰ ἐπάθετε ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετών, καλά- περ κἀκεῖνοι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν καὶ τοὺς ἰδίους προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων, καὶ Θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων. "Ο δὴ καὶ ἐνταῦθα κατεσκεύασεν ὁ Χριστός. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων μακαρισμῶν ἔλεγε, Μακάριοι οἱ πτωχοί, καὶ οἱ " ἐλεήμονες· ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἀδιορί στως αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτοὺς τρέπει τὸν λό- γον, λέγων· Μακάριοι ἐστε ὅταν ἐνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα 11. δεικνὺς ὅτι αὐτῶν τοῦτο μάλιστα ἐξαίρετόν ἐστι, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἅπαντας τῶν διδασκάλων ίδιον τοῦτο. ὑμοῦ δὲ καὶ τὸ αὐτοῦ ἀξίωμα ἐνταῦθα αἰνίτ τεται, καὶ τὴν πρὸς τὸν γεγεννηκότα ὁμοτιμίαν. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι διὰ τὸν Πατέρα, φησίν, οὕτω καὶ ὑμεῖς δι' ἐμὲ ταῦτα πείσεσθε. Ὅταν δὲ εἴπῃ, Τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν, δείκνυσι καὶ αὐτοὺς προφήτας ήδη γεγενημένους. Εἶτα δηλῶν ὅτι τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ὠφελεῖ καὶ ποιεῖ λαμπρούς, οὐκ εἶ- πεν, ὅτι Κακῶς μὲν ἐροῦσι καὶ διώξουσιν, ἐγὼ δὲ κωλύσω τοῦτο· οὐ [192] γὰρ ἐν τῷ μὴ ἀκούειν κακῶς, ἀλλ' ἐν τῷ κακῶς ἀκούοντας φέρειν γενναίως, καὶ διὰ τῶν ἔργων αὐτοὺς ἐλέγχειν, τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῖς βούλεται εἶναι· πολλῷ γὰρ τοῦτο ἐκείνου μεῖζον· ὥσπερ τοῦ μὴ πλήττεσθαι τὸ πληττόμενον μηδὲν πάσχειν δεινὸν πολλῷ μεῖζόν ἐστιν. Ενταῦθα μὲν οὖν φησιν, ὅτι Ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ ἐπιτεταμένως καὶ μετὰ πλείονος αὐτὸν παραμυθίας " τοῦτο εἰρηκέναι φη- σίν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον τοὺς κακῶς ἀκούοντας διὰ τὸν Θεόν μακαρίζει 18, ἀλλὰ καὶ τοὺς παρὰ πάντων και λῶς ἀκούοντας ταλανίζει· Οὐαὶ γὰρ ὑμῖν, φησίν, όταν καλῶς ὑμᾶς εἴπωσι πάντες οἱ ἄνθρωποι. Καίτοι καὶ τοὺς ἀποστόλους καλῶς ἔλεγον· ἀλλ' οὐ πάντες. Διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ὅταν καλῶς ὑμᾶς εἶ 12 πωσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλ', Ὅταν πάντες. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας παρά πάντων ἀκούειν καλῶς. Καὶ πάλιν φησίν· Ὅταν ἐκβάλωσι ες το για ὑμῶν ὡς πονηρόν, χαίρετε καὶ σκιρτήσατε. Οὐδὲ γὰρ τῶν κινδύνων μόνον, ὧν ὑπέμενον, di καὶ τῆς κακηγορίας πολλὴν ὁρίζει τὴν ἀντίδοσιν. Δ: τοῦτο οὐκ εἶπεν, Ὅταν ἐλάσωσιν ὑμᾶς καὶ ἀποκτεί νωσιν, ἀλλ', Ὅταν ὀνειδίσωσι, καὶ εἴπωσι τα πονηρόν. Μάλιστα γὰρ τῶν πραγμάτων αὐτῶν γε- λεπώτερον δάκνουσιν αἱ κακηγορίας. Εν μεν τις τοῖς κινδύνοις πολλὰ τὰ κουφίζοντα τὸν πόνον ἐστίν· οἷον, τὸ παρὰ πάντων ἀλείφεσθαι, τὸ πολλοὺς έχειν τοὺς κροτοῦντας καὶ στεφανοῦντας καὶ ἀνακηρύττον τας· ἐνταῦθα δὲ ἐν τῇ κακηγορίᾳ καὶ αὐτὴ ἀνέας ἡ παραμυθία. Οὐ γὰρ δοκεῖ τι μέγα εἶναι η τεχν θωμα, καὶ μᾶλλον τῶν κινδύνων δάκνει τὸν ἄγων μενον. Πολλοί γοῦν καὶ ἐπὶ βρόχον ἦλθον, πο οὐ φέροντες δόξαν. Καὶ τί θαυμάζεις ἐπὶ τῶν ἄλλων Τὸν γὰρ προδότην ἐκεῖνον, τὴν ἀναίσχυντον καὶ μα μὲν καὶ πρὸς πάντα ἀπερυθριάσαντα ἁπλῶς, τους μάλιστα ἐπὶ βράχου ὁρμῆται παρεσκεύασε. Καὶ ἐ Ἰὼβ δὲ, ἡ ἀδάμας, καὶ πέτρας στερρότερος. ηνίες μὲν τὰ χρήματα αφήρητο καὶ τὰ ἀνήκεστα Επαγ δεινὰ, καὶ ἅπαις ἐξαίφνης ἐγένετο, καὶ πηγὴν τ λήκων τὸ σῶμα ἀναβλύζον ἑώρα, καὶ τὴν γυναίκε " ἐπικειμένην, διεκρούσατο μετ' εὐκολίας ἅπαντα ἐπειδὴ δὲ εἶδε τους φίλους ὀνειδίζοντας καὶ ἐπεμβα νοντας, καὶ πονηρὰν δόξαν περὶ αὐτοῦ ἔχοντας, καὶ λέγοντας ὑπὲρ ἁμαρτημάτων ταῦτα πάσχειν, καὶ κακίας διδόναι δίκην· τότε ἐθορυβήθη, τότε έταράχθη ὁ γενναῖος καὶ μέγας ἀνήρ. . ς'. Καὶ ὁ Δαυΐδ δὲ ἅπαντα ἀφεὶ; ἅπερ ἔπαθεν, ἐπ! τῆς κακηγορίας μόνης τ ἀμοιβὴν ἐζήτει παρὰ τὸ Θεοῦ · "Αφες γὰρ αὐτὸν καταράσθαι κ, φησίν, ὅτι Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ, ὅπως ἴδῃ Κύριος την ταπείνωσίν μου, καὶ ἀνταποδῷ μοι ι ἀντὶ τῆς κατάρας τῆς 18 ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Καὶ ὁ Πατί; δὲ οὐχὶ τοὺς κινδυνεύοντας μόνον, οὐδὲ τοὺς ἀφαιρα μένους τὰ ὄντα, ἀλλὰ καὶ τούτους ἀνακηρύττει, οὗτο λέγων· Αναμιμνήσκεσθε τὰς πρότερον ἡμέρας. ἐν αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε [195] παθημάτων· τοῦτο μὲν ἐνειδισμοῖς καὶ θλί- ψεσι θεατριζόμενοι 1. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸν μισθόν πολὺν τέθεικεν ὁ Χριστός. Εἶτα ἵνα μή τις λέγῃ Ενταῦθα οὐκ ἀμύνεις, οὐδὲ ἀποῤῥάπτεις αὐτῶν τὰ στόματα, κἀκεῖ μισθὸν δίδως; τέθεικε τους προφή τας, δεικνὺς ὅτι οὐδὲ ἐκεῖ ἤμυνεν ὁ Θεός. Εἰ δὲ ὅπου παρὰ πόδας ἦσαν αἱ ἀντιδόσεις, ἀπὸ τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἤλειψε πολλῷ μᾶλλον νῦν, ὅτε τρανοτέρα αὕτη γέγονεν ἡ ἐλπὶς, καὶ μείζων ή φιλοσοφία. Θέα δὲ καὶ μετὰ πόσας ἐντολὰς αὐτὸ τέθεικεν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς αὐτὸ πεποίηκεν, ἀλλὰ δηλῶν ὅτι οὐκ ἔνι τὸν μὴ πᾶσιν ἐκείνοις κατεσκευασμένον το καὶ συγκε- κροτημένον πρὸς τούτους ἐκδῆνα: τοὺς ἀγῶνες. Διὰ τοι τοῦτο ἀπὸ τῆς προτέρας ἀεὶ τῇ ἐπιούσῃ προδο ποιῶν ἐντολῇ, σειρὰν ἡμῖν τινα χρυσήν ει ύφηνεν. Ο τε γὰρ ταπεινὸς, καὶ τὰ οἰκεῖα πάντως πενθή σει ἁμαρτήματα· ὁ πενθῶν, καὶ πρᾶος ἔσται κα δίκαιος τι καὶ ἐλεήμων· ὁ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος και * λεγόντων Β. doclorum Ge. sed in mar. dogmatum. Ο ἑτέροις om. Α. Β. Ge. αὐτῆς] τοιαύτης Α. om. Α. Β. " δήμα] adl. καθ' ὑμῶν Edd. " παραμυθίας) παρρησίας Α. Β. 15 μακαρίζει] μακαρίζειν αὐ τόν φησιν F. Ge sed p. p. ταλανίζει F. " γυναῖκα] add. είχε Α. Β. Non habent Ep. Ge. Art. 18 μόνης] Sic Λ. Β. Arm. Suv. celeri ἐκείνης. Commutantur eadem vv. 16 535. p. καταράσασθαι Εdd. φησίν audi. τὸν Δαυίδ Μον. Ben. et sic omnes mei. Non habent Ep Ge. Arm. Sav. 17 μοι] all. ἀγαθά Εdd. Halet F. sel alia sole, nempe ante iv. 18 τῆς] ταύτης F. Ge. Cf. p. 432 Β. θεατριζόμενοι] add. τοῦτο δὲ κοινωνοί τῶν οὕτως ἀναστρεφομένων γενηθέντες. Α. Β. Non verterunt Interpp. συνεσκευασμένον Α. Β χρυσήν] Sic hp. Gr. et codd. ἐκ χρυσοῦ Ed. το δίκαιος] Sic D. Ε. F. Ep. Gr. Arm. ceteri ἐπιεικής. Ου είναι τ. sec. sic veto interpungunt : ὁ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος καὶ κατανενυγμένος πάντως, κ. τ. ε. Rectius focr. 19 Digitized by 20 25 τινα

231 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. præcepta dare. Non enim pro vestra vita, sed pre toto orbe, inquit, verbum vobis committitur. Neque in duas urbes vos mitto, vel decem vel viginti ; neque in unam vos millo gentem, sient prophetas olim, sed in terram, in mare et in universum orbem, et hune pessime af- fectanı. Cum dixit enim, Vos estis sal terræ,nstendit uni- versam komjumi naturam infatuatam,et a peccatis cor- ruptam esse. Idco has in illis maxime virtutes requirit, que sunt ad niultorum sollicitudinem gerendam magis Lecessariæ et utiles. Etenim qui mitis est, modestus, misericors et justus, non in se tantum bona opera concludit, sed etiam id curat ut egregii illi fontes ad aliorum manent utilitatem. Rursum qui mundus est corde, pacificus et pro veritate pulsus, vitami suam ad communem utilitatem dirigit. Ne putetis, inquit, vos ad levia quædam certamina trahi, neque de re- Ims exignis apud vos agi : Vos estis sal terræ. Quid igitur? num illi putrida restaurarunt ? Nequaquam. Non possunt enim jam putrefacta salis permixtione juvare. Non hoc certe fecerunt : sed renovata prius, et sibi tradita, et a fœtore illo liberata, lune cum sale miscebant, atque in illa novitate servabant, quam a Domino acceperant. Nam liberari a fœtore peccatoruín, Christi virtutis opus fuit ; at non ad il- lam fœtorem reverti, id illorum diligentiæ et laboris opus erat. Viden' quomodo paulatim ostendit ipsos prophetis esse meliores? Non enim Palestinæ docto- res esse ait, sed totius orbis terræ ; nec modo docto- res, sed etiam doctores tremendos. Quod enim mirum est, non adulantes, neque palpantes, sed aspere acri- terque agentes sicut sal, sic desiderabiles omnibus fiterunt. Nolite ergo mirari, inquit, si aliis relictis, vos alloquar,et ad tanta vos pericula pertraham.Consi- derate enim quot quantisque civitatibus, populis, gen- tibus vos præfectos missurus sim. Ideoque non vos tan- tum prudentes esse volo, sed ut alios similes faciatis. Illos autem qui hujusmodi sunt, admodum sagaces esse oportet, in quibus nempe et aliorum salus peri- clitatur, et tantam in illis inesse virtutem, ut eam ad aliorum utilitatem impertire possint. Nisi enim tales fueritis, ne vobis quidem ipsis sufficere poteritis. . conculcati. Si autem perseveretis aspere re, si postea male andiatis, gandete. Illud eni lis est opas, ut molles mordeat et pisnga maledicta necessario sequantur, soque in vos la dunt, sed vestram testificantur firmitatem. S vero illa metoentes, ab illa vobis congruente vele- mentia destiteritis, multo graviora passari ezis, apud omnes male audituri, et omnibus coutezpi eritis illud enim est conculcari. Deinde ad aloud - blimias pergit exemplum. 13. Vos estis las SOG. Iterum mandi, non gentis unțus, vel viginti civada - tum, sed totius orbis : lux intelligibilis, kis sočari- bas radiis præstantior, quemadmodum et sal spiri- tuale. Primo sal, deinde lux, ut discas quæLES EX acri sermone Incrum proveniat, quanta ex gravi do- etrina utilitas. Stringit enim, nec sinit diffuere. ‹t ad virtutem ducens respiciendi vim indit. Nos potest ciritas abscondi supra montem posita : 15 neque acco- dunt lucernam, et ponunt cam sub modio. Rursas per hæc illos ad accuratam vitæ rationem excitat, doce s cos, ut sollicite sibi careant, utpote qui sab omnium oculis versentur, et in medio totius orbis theatrɔ de- certent. Nolite, inquit, id reputare animo, vas ju hic sedere, et in exigua anguli parte versari . il enim conspicui omnibus eritis, ut civitas in montis cacumine posita, ut lucerna in domo supra caudch- brum lucens. - Christi potentia asseritur. Ubi sunt aane illi qui Christi potentie non credunt? Hæc audiant, et de prophetiæ vi stupentes, adorent ejus fortitudinem. Perpende enim quanta polliceatur iis qui ne in sm quidem regione noti erant; videlicet ipsos in terra et in mari celebrandos, et fama ad terminos orbis per- venturos esse; imo non fama tantum, sed et benehtii efficacia. Non enim illos fama volans notos reddidit ubique, sed ipsa operum celebritas. Nam ceu vulneres velocius quamı solis radii terram omnem peragrarunt, piæ religionis lucem emittentes. Hic autem milī vi- detur illos ad fiduciam sumendam cohortari : cum enim dicit, Non potest civitas abscondi supra montem posita, potentiam declarat suam; sicut enim illa ci- vitas abscondi nequit, sic prædicatio faceri et latere non potest. Quia enim loquutus erat de persequutin- nibus, de maledictis, de insidiis, de bellis; ne pula- rent hæc illis posse os obstruere, fiduciam illis indens ait, prædicationem non modo non latere posse, sed et totum orbem illustraturam esse. Ideoque illi etiaru crunt conspicui et insignes. Ilinc igitur potentiam suam ostendit; ex sequentibus vero fiduciam ab illis exigit his verbis: Neque accendunt lucernam, et po- quæ dicuntur. Nam alii quidem infatuati, ministerio vestro resipiscere possunt : vos autem, si in illud malum incidatis, alios vobiscum in perniciem trahitis. Itaque quanto majora vobis committuntur negotia tanto majore studio opus habetis. Quapropter ait : Si autem sal infatuatum fuerit, in quo salietur? Ad ni - hilumt valet ultra, nisi ut mittatur foras, el conculcetur ab hominibus. Nam alii quidem si sexcenties cedan:, nunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut lucest veniam consequi possunt: doctor autem si id patia- tur, omni defensione privatur, et extremo afficietur supplicio. Ne enim audientes, Cum exprobraverint vos et persequuti vos fuerint, et dixerint omne malum ver- bum adversum vos, in medium prodire timeant, dicit: Nisi ad hæc parati fueritis, frustra electi estis. Non enim maledicta sunt timenda, at metuendum ne si- mulatores videamini : tunc enim infatuati eritis et . omnibus qui in domo sunt. 16. Sic luceat luz vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, el glo- rificent Patrem vestrum qui in cælis est. Ego enim, inquit, lucem accendi: ut vero perseveret ardens, id ad vestram diligentiam pertinet; non vestri tantum causa, sed et illorum gratia qui hæc potientur luce, et ad veritatem deducentur. Neque enim poterunt maledicta vestrum obscurare splendorew : si vos 43. Vos estis sal terre, ostendens se necessario hær 7. Ne itaque ægre feratis, quasi molesta sint ea

231 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. præcepta dare. Non enim pro vestra vita, sed pre toto orbe, inquit, verbum vobis committitur. Neque in duas urbes vos mitto, vel decem vel viginti ; neque in unam vos millo gentem, sient prophetas olim, sed in terram, in mare et in universum orbem, et hune pessime af- fectanı. Cum dixit enim, Vos estis sal terræ,nstendit uni- versam komjumi naturam infatuatam,et a peccatis cor- ruptam esse. Idco has in illis maxime virtutes requirit, que sunt ad niultorum sollicitudinem gerendam magis Lecessariæ et utiles. Etenim qui mitis est, modestus, misericors et justus, non in se tantum bona opera concludit, sed etiam id curat ut egregii illi fontes ad aliorum manent utilitatem. Rursum qui mundus est corde, pacificus et pro veritate pulsus, vitami suam ad communem utilitatem dirigit. Ne putetis, inquit, vos ad levia quædam certamina trahi, neque de re- Ims exignis apud vos agi : Vos estis sal terræ. Quid igitur? num illi putrida restaurarunt ? Nequaquam. Non possunt enim jam putrefacta salis permixtione juvare. Non hoc certe fecerunt : sed renovata prius, et sibi tradita, et a fœtore illo liberata, lune cum sale miscebant, atque in illa novitate servabant, quam a Domino acceperant. Nam liberari a fœtore peccatoruín, Christi virtutis opus fuit ; at non ad il- lam fœtorem reverti, id illorum diligentiæ et laboris opus erat. Viden' quomodo paulatim ostendit ipsos prophetis esse meliores? Non enim Palestinæ docto- res esse ait, sed totius orbis terræ ; nec modo docto- res, sed etiam doctores tremendos. Quod enim mirum est, non adulantes, neque palpantes, sed aspere acri- terque agentes sicut sal, sic desiderabiles omnibus fiterunt. Nolite ergo mirari, inquit, si aliis relictis, vos alloquar,et ad tanta vos pericula pertraham.Consi- derate enim quot quantisque civitatibus, populis, gen- tibus vos præfectos missurus sim. Ideoque non vos tan- tum prudentes esse volo, sed ut alios similes faciatis. Illos autem qui hujusmodi sunt, admodum sagaces esse oportet, in quibus nempe et aliorum salus peri- clitatur, et tantam in illis inesse virtutem, ut eam ad aliorum utilitatem impertire possint. Nisi enim tales fueritis, ne vobis quidem ipsis sufficere poteritis. . conculcati. Si autem perseveretis aspere re, si postea male andiatis, gandete. Illud eni lis est opas, ut molles mordeat et pisnga maledicta necessario sequantur, soque in vos la dunt, sed vestram testificantur firmitatem. S vero illa metoentes, ab illa vobis congruente vele- mentia destiteritis, multo graviora passari ezis, apud omnes male audituri, et omnibus coutezpi eritis illud enim est conculcari. Deinde ad aloud - blimias pergit exemplum. 13. Vos estis las SOG. Iterum mandi, non gentis unțus, vel viginti civada - tum, sed totius orbis : lux intelligibilis, kis sočari- bas radiis præstantior, quemadmodum et sal spiri- tuale. Primo sal, deinde lux, ut discas quæLES EX acri sermone Incrum proveniat, quanta ex gravi do- etrina utilitas. Stringit enim, nec sinit diffuere. ‹t ad virtutem ducens respiciendi vim indit. Nos potest ciritas abscondi supra montem posita : 15 neque acco- dunt lucernam, et ponunt cam sub modio. Rursas per hæc illos ad accuratam vitæ rationem excitat, doce s cos, ut sollicite sibi careant, utpote qui sab omnium oculis versentur, et in medio totius orbis theatrɔ de- certent. Nolite, inquit, id reputare animo, vas ju hic sedere, et in exigua anguli parte versari . il enim conspicui omnibus eritis, ut civitas in montis cacumine posita, ut lucerna in domo supra caudch- brum lucens. - Christi potentia asseritur. Ubi sunt aane illi qui Christi potentie non credunt? Hæc audiant, et de prophetiæ vi stupentes, adorent ejus fortitudinem. Perpende enim quanta polliceatur iis qui ne in sm quidem regione noti erant; videlicet ipsos in terra et in mari celebrandos, et fama ad terminos orbis per- venturos esse; imo non fama tantum, sed et benehtii efficacia. Non enim illos fama volans notos reddidit ubique, sed ipsa operum celebritas. Nam ceu vulneres velocius quamı solis radii terram omnem peragrarunt, piæ religionis lucem emittentes. Hic autem milī vi- detur illos ad fiduciam sumendam cohortari : cum enim dicit, Non potest civitas abscondi supra montem posita, potentiam declarat suam; sicut enim illa ci- vitas abscondi nequit, sic prædicatio faceri et latere non potest. Quia enim loquutus erat de persequutin- nibus, de maledictis, de insidiis, de bellis; ne pula- rent hæc illis posse os obstruere, fiduciam illis indens ait, prædicationem non modo non latere posse, sed et totum orbem illustraturam esse. Ideoque illi etiaru crunt conspicui et insignes. Ilinc igitur potentiam suam ostendit; ex sequentibus vero fiduciam ab illis exigit his verbis: Neque accendunt lucernam, et po- quæ dicuntur. Nam alii quidem infatuati, ministerio vestro resipiscere possunt : vos autem, si in illud malum incidatis, alios vobiscum in perniciem trahitis. Itaque quanto majora vobis committuntur negotia tanto majore studio opus habetis. Quapropter ait : Si autem sal infatuatum fuerit, in quo salietur? Ad ni - hilumt valet ultra, nisi ut mittatur foras, el conculcetur ab hominibus. Nam alii quidem si sexcenties cedan:, nunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut lucest veniam consequi possunt: doctor autem si id patia- tur, omni defensione privatur, et extremo afficietur supplicio. Ne enim audientes, Cum exprobraverint vos et persequuti vos fuerint, et dixerint omne malum ver- bum adversum vos, in medium prodire timeant, dicit: Nisi ad hæc parati fueritis, frustra electi estis. Non enim maledicta sunt timenda, at metuendum ne si- mulatores videamini : tunc enim infatuati eritis et . omnibus qui in domo sunt. 16. Sic luceat luz vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, el glo- rificent Patrem vestrum qui in cælis est. Ego enim, inquit, lucem accendi: ut vero perseveret ardens, id ad vestram diligentiam pertinet; non vestri tantum causa, sed et illorum gratia qui hæc potientur luce, et ad veritatem deducentur. Neque enim poterunt maledicta vestrum obscurare splendorew : si vos 43. Vos estis sal terre, ostendens se necessario hær 7. Ne itaque ægre feratis, quasi molesta sint ea

231 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. præcepta dare. Non enim pro vestra vita, sed pre toto orbe, inquit, verbum vobis committitur. Neque in duas urbes vos mitto, vel decem vel viginti ; neque in unam vos millo gentem, sient prophetas olim, sed in terram, in mare et in universum orbem, et hune pessime af- fectanı. Cum dixit enim, Vos estis sal terræ,nstendit uni- versam komjumi naturam infatuatam,et a peccatis cor- ruptam esse. Idco has in illis maxime virtutes requirit, que sunt ad niultorum sollicitudinem gerendam magis Lecessariæ et utiles. Etenim qui mitis est, modestus, misericors et justus, non in se tantum bona opera concludit, sed etiam id curat ut egregii illi fontes ad aliorum manent utilitatem. Rursum qui mundus est corde, pacificus et pro veritate pulsus, vitami suam ad communem utilitatem dirigit. Ne putetis, inquit, vos ad levia quædam certamina trahi, neque de re- Ims exignis apud vos agi : Vos estis sal terræ. Quid igitur? num illi putrida restaurarunt ? Nequaquam. Non possunt enim jam putrefacta salis permixtione juvare. Non hoc certe fecerunt : sed renovata prius, et sibi tradita, et a fœtore illo liberata, lune cum sale miscebant, atque in illa novitate servabant, quam a Domino acceperant. Nam liberari a fœtore peccatoruín, Christi virtutis opus fuit ; at non ad il- lam fœtorem reverti, id illorum diligentiæ et laboris opus erat. Viden' quomodo paulatim ostendit ipsos prophetis esse meliores? Non enim Palestinæ docto- res esse ait, sed totius orbis terræ ; nec modo docto- res, sed etiam doctores tremendos. Quod enim mirum est, non adulantes, neque palpantes, sed aspere acri- terque agentes sicut sal, sic desiderabiles omnibus fiterunt. Nolite ergo mirari, inquit, si aliis relictis, vos alloquar,et ad tanta vos pericula pertraham.Consi- derate enim quot quantisque civitatibus, populis, gen- tibus vos præfectos missurus sim. Ideoque non vos tan- tum prudentes esse volo, sed ut alios similes faciatis. Illos autem qui hujusmodi sunt, admodum sagaces esse oportet, in quibus nempe et aliorum salus peri- clitatur, et tantam in illis inesse virtutem, ut eam ad aliorum utilitatem impertire possint. Nisi enim tales fueritis, ne vobis quidem ipsis sufficere poteritis. . conculcati. Si autem perseveretis aspere re, si postea male andiatis, gandete. Illud eni lis est opas, ut molles mordeat et pisnga maledicta necessario sequantur, soque in vos la dunt, sed vestram testificantur firmitatem. S vero illa metoentes, ab illa vobis congruente vele- mentia destiteritis, multo graviora passari ezis, apud omnes male audituri, et omnibus coutezpi eritis illud enim est conculcari. Deinde ad aloud - blimias pergit exemplum. 13. Vos estis las SOG. Iterum mandi, non gentis unțus, vel viginti civada - tum, sed totius orbis : lux intelligibilis, kis sočari- bas radiis præstantior, quemadmodum et sal spiri- tuale. Primo sal, deinde lux, ut discas quæLES EX acri sermone Incrum proveniat, quanta ex gravi do- etrina utilitas. Stringit enim, nec sinit diffuere. ‹t ad virtutem ducens respiciendi vim indit. Nos potest ciritas abscondi supra montem posita : 15 neque acco- dunt lucernam, et ponunt cam sub modio. Rursas per hæc illos ad accuratam vitæ rationem excitat, doce s cos, ut sollicite sibi careant, utpote qui sab omnium oculis versentur, et in medio totius orbis theatrɔ de- certent. Nolite, inquit, id reputare animo, vas ju hic sedere, et in exigua anguli parte versari . il enim conspicui omnibus eritis, ut civitas in montis cacumine posita, ut lucerna in domo supra caudch- brum lucens. - Christi potentia asseritur. Ubi sunt aane illi qui Christi potentie non credunt? Hæc audiant, et de prophetiæ vi stupentes, adorent ejus fortitudinem. Perpende enim quanta polliceatur iis qui ne in sm quidem regione noti erant; videlicet ipsos in terra et in mari celebrandos, et fama ad terminos orbis per- venturos esse; imo non fama tantum, sed et benehtii efficacia. Non enim illos fama volans notos reddidit ubique, sed ipsa operum celebritas. Nam ceu vulneres velocius quamı solis radii terram omnem peragrarunt, piæ religionis lucem emittentes. Hic autem milī vi- detur illos ad fiduciam sumendam cohortari : cum enim dicit, Non potest civitas abscondi supra montem posita, potentiam declarat suam; sicut enim illa ci- vitas abscondi nequit, sic prædicatio faceri et latere non potest. Quia enim loquutus erat de persequutin- nibus, de maledictis, de insidiis, de bellis; ne pula- rent hæc illis posse os obstruere, fiduciam illis indens ait, prædicationem non modo non latere posse, sed et totum orbem illustraturam esse. Ideoque illi etiaru crunt conspicui et insignes. Ilinc igitur potentiam suam ostendit; ex sequentibus vero fiduciam ab illis exigit his verbis: Neque accendunt lucernam, et po- quæ dicuntur. Nam alii quidem infatuati, ministerio vestro resipiscere possunt : vos autem, si in illud malum incidatis, alios vobiscum in perniciem trahitis. Itaque quanto majora vobis committuntur negotia tanto majore studio opus habetis. Quapropter ait : Si autem sal infatuatum fuerit, in quo salietur? Ad ni - hilumt valet ultra, nisi ut mittatur foras, el conculcetur ab hominibus. Nam alii quidem si sexcenties cedan:, nunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut lucest veniam consequi possunt: doctor autem si id patia- tur, omni defensione privatur, et extremo afficietur supplicio. Ne enim audientes, Cum exprobraverint vos et persequuti vos fuerint, et dixerint omne malum ver- bum adversum vos, in medium prodire timeant, dicit: Nisi ad hæc parati fueritis, frustra electi estis. Non enim maledicta sunt timenda, at metuendum ne si- mulatores videamini : tunc enim infatuati eritis et . omnibus qui in domo sunt. 16. Sic luceat luz vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, el glo- rificent Patrem vestrum qui in cælis est. Ego enim, inquit, lucem accendi: ut vero perseveret ardens, id ad vestram diligentiam pertinet; non vestri tantum causa, sed et illorum gratia qui hæc potientur luce, et ad veritatem deducentur. Neque enim poterunt maledicta vestrum obscurare splendorew : si vos 43. Vos estis sal terre, ostendens se necessario hær 7. Ne itaque ægre feratis, quasi molesta sint ea

233 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. λύχνον καὶ τιθέασιν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ' ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ. Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν των ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἦψα τὸ φῶς, φησί· τὸ δὲ μείναι καιόμενον, τῆς ὑμετέρας γενέσθω σπουδῆς· οὐ δι' ὑμᾶς αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μέλλοντας τῆς αὐτῆς ἀπολαύειν ταύτης, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν χειραγωγεῖσθαι. Οὐ γὰρ δὴ δυνήσονται αἱ κακηγο- ρίαι συσκιάσαι ὑμῶν τὴν λαμπηδόνα, ἐὰν ὑμεῖς ἦτε μετὰ ἀκριβείας βιοῦντες, καὶ οὕτως ὡς μέλλοντες ἅπασαν ἐπιστρέφειν τὴν οἰκουμένην. "Αξιον τοίνυν τῆς χάριτος ἐπιδείξασθε [196] βίον, ἵν᾿ ὥσπερ ἐκείνη πανταχοῦ κηρύττεται, οὕτω καὶ αὕτη ἐκείνῃ συν- τρέχῃ. Εἶτα καὶ ἕτερον κέρδος τίθησι μετὰ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας, ἱκανὸν αὐτοὺς ἐναγωνίους ποιῆσαι, καὶ εἰς πᾶσαν ἀγαγεῖν σπουδήν. Οὐ γὰρ δὴ τὴν οἰκουμένην διορθώσετε, φησί, μόνον, ὀρθῶς βιοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν δοξάζεσθαι παρασκευά- σετε· ὥσπερ οὖν τὰ ἐναντία ποιοῦντες, καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἀπολεῖτε, καὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα βλασ- φημεῖσθαι ποιήσετε. 253 ὅταν τὰ ὀρθὰ πράττοντες διαβάλησθε ω. Τότε γὰρ καὶ πολλοὶ ἔσονται οἱ θαυμάζοντες, οὐχ ὑμᾶς μόνον, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς καὶ τὸν Πατέρα τὸν ὑμέτερον. Καὶ οὐκ εἶπε, τὸν Θεὸν, ἀλλὰ, τὸν Πατέρα, τῆς μελλούσης αὐτοῖς δίδοσθαι εὐγενείας ήδη προκαταβάλλων τα σπέρματα. Εἶτα [147] δειχνὺς τὸ ὁμότιμον, ἀνωτέρω μὲν ἔλεγε· Μὴ λυπεῖσθε όταν κακῶς ἀκούητε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν τὴ δι' ἐμὲ ταῦτα ἀκούειν· ἐνταῦθα δὲ τὴν Πατέρα τίθησι, πανταχοῦ τὸ ἴσον δηλών τι. Ειδότες τοίνυν τὸ ἀπὸ τῆς σπουδῆς ταύτης κέρδος, καὶ τῆς βαθυμίας τὸν κίνδυνον (τῆς γὰρ ἡμετέρας ἀπωλείας πολλῷ χεῖρον τὸ τὸν Δεσπότην τὸν ἡμέτερον βλασφη μεῖσθαι δι' ἡμᾶς), ο Απρόσκοποι γινώμεθα καὶ Ἰου δαίοις καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, τόν τε βίον ἡλίου λαμπρότερον παρεχόμενη, κάν τις βούληται κακηγορεῖν. μὴ τῷει κακῶς ἀκούειν ἀλγουν τες, ἀλλὰ τῷ δικαίως ἀκούειν κακῶς. Αν μὲν γὰρὲν πονηρίᾳ ζῶμεν, καν μηδεὶς ὁ κατηγορῶν ᾖ, πάντων ἐσμὲν ἀθλιώτεροι· ἂν δὲ ἀρετῆς ἐπιμελώμεθα, καν ἡ οἰκουμένη λέγῃ κακῶς, τότε πάντων ἐσόμεθα ζη- λωτότεροι, καὶ πάντας ἐπισπασάμεθα τους σώζεσθαι προαιρουμένους· οὐδὲ γὰρ τῇ κακηγορία τῶν πονη μῶν, ἀλλὰ τῇ ἀρετῇ τοῦ βίου προσέξουσι. Καὶ γὰρ σάλπιγγος ἁπάσης λαμπροτέρα ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐπίσ δειξις, καὶ τοῦ φωτὸς αὐτοῦ φανότερος σε βίος καθα μὸς, κἂν μυρίοι οἱ διαβάλλοντες ὦσιν. Αν γὰρ ε τά προειρημένα ἅπαντα ἔχωμεν, καὶ πρᾶοι καὶ ταπεινοί καὶ ἐλεήμονες ὦμεν, καὶ καθαροὶ καὶ εἰρηνοποιοί, καὶ κακῶς ἀκούοντες μὴ ἀνθυβρίζωμεν, ἀλλὰ καὶ χαίρω μεν, τῶν σημείων οὐκ ἔλαττον ἐπισπασόμεθα τους θεωροῦντας ἡμᾶς, καὶ ἡδέως ἅπαντες πρὸς ἡμᾶς ἕξουσι δ', κἂν θηρίον, κἂν δαίμων τις ᾖ, κἂν ὁτιοῦν. Εἰ δὲ εἶέν τινες καὶ σὲ οἱ κακηγοροῦντες, μηδὲν ἐν τεῦθεν θορυβηθῇς, μηδ' ὅτι σε δημοσίᾳ ὑβρίζουσιν ἴδῃ, ἀλλ' ἐξέτασον αὐτῶν τὸ συνειδῆς, καὶ ὄψει προς τοῦντάς σε καὶ θαυμάζοντας, καὶ μυρίους ἀριθμοῦν τα; ἐπαίνους. Ορα γοῦν πῶς ὁ Ναβουχοδονόσορ έπαι- νεῖ τοὺς παῖδας τοὺς ἐν τῇ καμίνῳ· καίτοιγε ἐχθρὸς ἦν καὶ πολέμιος· ἀλλ' ἐπειδὴ εἶδε γενναίως ἑστῶτες, ἀνακηρύττει καὶ στεφανοί, δι' ἕτερον μὲν οὐδὲν, ὅτι δὲ αὐτοῦ παρήκουσαν, καὶ τοῦ νόμου ἤκουσαν του Θεοῦ. Ο γὰρ διάβολος, ὅταν ἴδῃ ἑαυτὸν μηδὲν ἀνύοντα, ἀφίσταται λοιπόν, δεδοικώς μή πλειόνων ἡμῖν στεφά νών αἴτιος γένηται· ἐκείνου τε δὲ ἀποστάντος, καν μικρὸς ᾖ τις καὶ διεφθαρμένος, γνώσεται τὴν ἀρετήν. τῆς ἀχλύος ἐκείνης ἀναιρεθείσης. "Αν δὲ καὶ ἄνθρωποι παραλογίσωνται, παρὰ τοῦ Θεοῦ ἕξεις τὸν ἔπαινον καὶ τὸ θαῦμα μείζον. η'. Καὶ πῶς, φησὶν, ὁ Θεὸς δοξασθήσεται δι' ἡμῶν, είχε μέλλοιεν ἡμᾶς κακηγορεῖν οἱ ἄνθρωποι; Αλλ' οὐ πάντες· κἀκεῖνοι δὲ αὐτοὶ οἱ ἐν βασκανίᾳ ἐ τοῦτο ποιοῦντες, κατὰ τὸ συνειδὸς ὑμᾶς θαυμάσονται καὶ ἀποδέξονται· ὥσπερ οὖν οἱ φανερῶς κολακεύοντες τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶντας κατὰ νοῦν διαβάλλουσι. Τί οὖν ; πρὸς ἐπίδειξιν ἡμᾶς κελεύεις ζῆν καὶ πρὸς φι- λοτιμίαν ; Απαγε, οὐ τοῦτό φημι. Οὐδὲ γὰρ εἶπον, Σπουδάζετε ὑμεῖς εἰς μέσον φέρειν τὰ κατορθώματα ὑμῶν· οὐδὲ εἶπον, Δείξατε αὐτά· ἀλλὰ, Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν· τουτέστι, πολλὴ ἔστω ἡ ἀρετὴ, καὶ ο δαψιλὲς τὸ πῦρ, καὶ τὸ φῶς ἄφατον. Ὅταν γὰρ του σαύτη ᾗ ἡ ἀρετὴ, ἀδύνατον αὐτὴν λαθεῖν, κἂν μυ- ριάκις ὁ μετιὼν αὐτὴν συσκιάσῃ. "Αληπτον 48 αὐτοῖς παράσχεσθε βίον, καὶ μηδεμίαν ἐχέτωσαν ἀληθῆ κατ- ηγορίας ἀφορμήν · καὶ, κἂν σὲ μυρίοι οι κατηγο ροῦντες ὦσιν, οὐδεὶς ὑμῖν ἐπισκιάσαι δυνήσεται. Καὶ καλῶς εἶπε, Τὸ φῶς. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐπίσημον ἄνθρωπον ποιεῖ, κἂν μυριάκις λανθάνειν βούληται, ὡς ἀρετῆς ἐπίδειξις. Ὥσπερ γὰρ αὐτὴν τὴν ἀκτῖνα περιβεβλημένος, οὕτως αὐτῆς φαιδρότερος 4 λάμπει, οὐκ εἰς γῆν τὰς μαρμαρυγὰς ἀφιεὶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ὑπερβαίνων τὸν οὐρανόν. Εντεῦθεν καὶ παραμυθεῖ. ται αὐτοὺς μειζόνως. Εἰ γὰρ καὶ “ ἀλγεῖτε, φησί, βλασφημούμενοι, ἀλλ᾽ ἕξετε πολλοὺς τοὺς δι' ὑμᾶς θαυμάζοντας τὸν Θεόν. Εκατέρωθεν δὲ ὁ μισθὸς ὑμῖν θ'. Μή τοίνυν ἄλγει, μηδὲ κατάπιπτε· ἐπεὶ καὶ οἱ συλλέγεται, καὶ δοξαζομένου τοῦ Θεοῦ δι᾽ ὑμᾶς, καὶ ἀπόστολοι τοῖς μὲν ὀσμὴ θανάτου ἦσαν, τοῖς δὲ ὀσμὴ βλασφημουμένων ὑμῶν διὰ τὸν Θεόν. Ἵνα γὰρ μὴ ζωής. Αν γὰρ σὺ μηδεμίαν παράσχης λαβήν, πάντων ἐπιτηδεύωμεν κακῶς ἀκούειν, μαθόντες ὅτι μισθόν ἀπήλλαξαι τῶν ἐγκλημάτων· μᾶλλον δὲ καὶ μακαριώ ἔχει τὸ πρᾶγμα, οὔτε ἐκεῖνο ἁπλῶς τ8 τέθεικε, ἀλλὰ τερος γέγονας. Λάμπε τοίνυν κατὰ τὸν βίον, καὶ τῶν μετὰ δύο διορισμῶν· οἷον, ὅταν ψευδή λέγηται, καὶ κακηγορούντων μηδένα ποιοῦ λόγον. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὅταν διὰ τὸν Θεόν· καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἐκεῖνο μόνον, οὐκ ἔστιν, ἀρετῆς ἐπιμελόμενον ει μη πολλούς βρα ἀλλὰ καὶ τὸ καλῶς ἀκούειν πολὺ φέρει τὸ κέρδος, τῆς ἐχθρούς. Αλλ' οὐδὲν τοῦτο ἐ' πρὸς τὸν ἐνάρετον· δια δόξης εἰς τὸν Θεὸν διαβαινούσης· καὶ στ χρηστὰς γὰρ τῶν τοιούτων λαμπρότερος ἔσται μειζόνως. Ταῦτ' αὐτοῖς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Οὐ γὰρ τοσοῦτον, φησίν, οὖν ἐννοοῦντες, ἓν μόνον [198] σκοπῶμεν, μετὰ ἀκρι ισχύει ἡ κακηγορία τῶν πονηρῶν, ὡς καὶ τοῖς ἄλλοις βείας τὸν ἑαυτῶν οἰκονομεῖν βίον· οὕτω γὰρ καὶ δι ἐπισκοτεῖν εἰς τὸ ἰδεῖν ὑμῶν τὸ φῶς. Ὅταν γὰρ τ πρὸς τὴν ἐκεῖ χειραγωγήσομεν ζωὴν τοὺς ἐν σκότῳ μωρανθῆτε, τότε ὑμᾶς καταπατήσουσι μόνον, οὐχ καθημένους. Τοιαύτη γάρ τοῦ φωτὸς τούτου ἡ δύνα- Vulgo legitur κἀκεῖνοι δὲ αὐτοὶ ἀπὸ βασκανίας· καὶ οἱ ἐν βασκανία... Verba ἀπὸ βασκανίας και om.C. D. c. F. Ge. Post βασκανίας sic procedunt Α. Β. άλλ μως καὶ οἱ βασκανίᾳ... οι καί οι. Α. Β. δαψιλές add. έστω D. Ε. * "Αληπτον] add. τοίνυν Α. Β. αὐτ' sic B. Arin. hominibus Ge. vulgo ἑαυτοῖς. καὶ κάν] tal om. C. Ε. F. καὶ γὰρ κἄν Β. “ φαιδρότερον C. 1. και om. C. D. Ε. F. Μox τοὺς καὶ δι' ὑμᾶς Ι. Ε. Γ. • ἐκεῖνο ἁπλῶς] ἐκεῖ ἁπλῶς C. F. ἁπλῶς ἐκεῖ Α. Β. τοῦτο ἁπλῶς Γ. 47 καί] κἀντεῦθεν F. 45 γάρ] οὖν Α. Β. p. p. ἀλλ' οὐχ ὅταν iidem. 49 6 16 πλησθε C. et corr. rec. D. 5 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι ἐὰν ζῶμεν ἐν ἀρετῇ, καὶ παρά τῶν μισούντων ἡμᾶς θαυμαζόμενα καὶ περὶ ἀρίστης διαγωγής Α. οι τῷ] τό (bis) B. F. et pr. D. αλγούντες αλγώμεν Α. Β. 89 φανώτερος Γ. φανερώτερος Ε. καθαρώτερος και φανότερος Α. Β. Ε. Η. γάρ] οὖν Β. ατάρ om. A. κι ήξουσι D. Ε. F. Ge. om. Sav. Ben. σε ἐκείνου δέ] καὶ ἐκείνου Α. Β. C. D. F. έπιμε λούμενον Α. C. F. ' τοῦτο] Sic A. B. C. Ge. cæteri τούτων. 10 F. 39 γὰρ και] Sic Β. και γάρ Α. και om. calcri, 89

233 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. λύχνον καὶ τιθέασιν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ' ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ. Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν των ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἦψα τὸ φῶς, φησί· τὸ δὲ μείναι καιόμενον, τῆς ὑμετέρας γενέσθω σπουδῆς· οὐ δι' ὑμᾶς αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μέλλοντας τῆς αὐτῆς ἀπολαύειν ταύτης, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν χειραγωγεῖσθαι. Οὐ γὰρ δὴ δυνήσονται αἱ κακηγο- ρίαι συσκιάσαι ὑμῶν τὴν λαμπηδόνα, ἐὰν ὑμεῖς ἦτε μετὰ ἀκριβείας βιοῦντες, καὶ οὕτως ὡς μέλλοντες ἅπασαν ἐπιστρέφειν τὴν οἰκουμένην. "Αξιον τοίνυν τῆς χάριτος ἐπιδείξασθε [196] βίον, ἵν᾿ ὥσπερ ἐκείνη πανταχοῦ κηρύττεται, οὕτω καὶ αὕτη ἐκείνῃ συν- τρέχῃ. Εἶτα καὶ ἕτερον κέρδος τίθησι μετὰ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας, ἱκανὸν αὐτοὺς ἐναγωνίους ποιῆσαι, καὶ εἰς πᾶσαν ἀγαγεῖν σπουδήν. Οὐ γὰρ δὴ τὴν οἰκουμένην διορθώσετε, φησί, μόνον, ὀρθῶς βιοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν δοξάζεσθαι παρασκευά- σετε· ὥσπερ οὖν τὰ ἐναντία ποιοῦντες, καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἀπολεῖτε, καὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα βλασ- φημεῖσθαι ποιήσετε. 253 ὅταν τὰ ὀρθὰ πράττοντες διαβάλησθε ω. Τότε γὰρ καὶ πολλοὶ ἔσονται οἱ θαυμάζοντες, οὐχ ὑμᾶς μόνον, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς καὶ τὸν Πατέρα τὸν ὑμέτερον. Καὶ οὐκ εἶπε, τὸν Θεὸν, ἀλλὰ, τὸν Πατέρα, τῆς μελλούσης αὐτοῖς δίδοσθαι εὐγενείας ήδη προκαταβάλλων τα σπέρματα. Εἶτα [147] δειχνὺς τὸ ὁμότιμον, ἀνωτέρω μὲν ἔλεγε· Μὴ λυπεῖσθε όταν κακῶς ἀκούητε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν τὴ δι' ἐμὲ ταῦτα ἀκούειν· ἐνταῦθα δὲ τὴν Πατέρα τίθησι, πανταχοῦ τὸ ἴσον δηλών τι. Ειδότες τοίνυν τὸ ἀπὸ τῆς σπουδῆς ταύτης κέρδος, καὶ τῆς βαθυμίας τὸν κίνδυνον (τῆς γὰρ ἡμετέρας ἀπωλείας πολλῷ χεῖρον τὸ τὸν Δεσπότην τὸν ἡμέτερον βλασφη μεῖσθαι δι' ἡμᾶς), ο Απρόσκοποι γινώμεθα καὶ Ἰου δαίοις καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, τόν τε βίον ἡλίου λαμπρότερον παρεχόμενη, κάν τις βούληται κακηγορεῖν. μὴ τῷει κακῶς ἀκούειν ἀλγουν τες, ἀλλὰ τῷ δικαίως ἀκούειν κακῶς. Αν μὲν γὰρὲν πονηρίᾳ ζῶμεν, καν μηδεὶς ὁ κατηγορῶν ᾖ, πάντων ἐσμὲν ἀθλιώτεροι· ἂν δὲ ἀρετῆς ἐπιμελώμεθα, καν ἡ οἰκουμένη λέγῃ κακῶς, τότε πάντων ἐσόμεθα ζη- λωτότεροι, καὶ πάντας ἐπισπασάμεθα τους σώζεσθαι προαιρουμένους· οὐδὲ γὰρ τῇ κακηγορία τῶν πονη μῶν, ἀλλὰ τῇ ἀρετῇ τοῦ βίου προσέξουσι. Καὶ γὰρ σάλπιγγος ἁπάσης λαμπροτέρα ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐπίσ δειξις, καὶ τοῦ φωτὸς αὐτοῦ φανότερος σε βίος καθα μὸς, κἂν μυρίοι οἱ διαβάλλοντες ὦσιν. Αν γὰρ ε τά προειρημένα ἅπαντα ἔχωμεν, καὶ πρᾶοι καὶ ταπεινοί καὶ ἐλεήμονες ὦμεν, καὶ καθαροὶ καὶ εἰρηνοποιοί, καὶ κακῶς ἀκούοντες μὴ ἀνθυβρίζωμεν, ἀλλὰ καὶ χαίρω μεν, τῶν σημείων οὐκ ἔλαττον ἐπισπασόμεθα τους θεωροῦντας ἡμᾶς, καὶ ἡδέως ἅπαντες πρὸς ἡμᾶς ἕξουσι δ', κἂν θηρίον, κἂν δαίμων τις ᾖ, κἂν ὁτιοῦν. Εἰ δὲ εἶέν τινες καὶ σὲ οἱ κακηγοροῦντες, μηδὲν ἐν τεῦθεν θορυβηθῇς, μηδ' ὅτι σε δημοσίᾳ ὑβρίζουσιν ἴδῃ, ἀλλ' ἐξέτασον αὐτῶν τὸ συνειδῆς, καὶ ὄψει προς τοῦντάς σε καὶ θαυμάζοντας, καὶ μυρίους ἀριθμοῦν τα; ἐπαίνους. Ορα γοῦν πῶς ὁ Ναβουχοδονόσορ έπαι- νεῖ τοὺς παῖδας τοὺς ἐν τῇ καμίνῳ· καίτοιγε ἐχθρὸς ἦν καὶ πολέμιος· ἀλλ' ἐπειδὴ εἶδε γενναίως ἑστῶτες, ἀνακηρύττει καὶ στεφανοί, δι' ἕτερον μὲν οὐδὲν, ὅτι δὲ αὐτοῦ παρήκουσαν, καὶ τοῦ νόμου ἤκουσαν του Θεοῦ. Ο γὰρ διάβολος, ὅταν ἴδῃ ἑαυτὸν μηδὲν ἀνύοντα, ἀφίσταται λοιπόν, δεδοικώς μή πλειόνων ἡμῖν στεφά νών αἴτιος γένηται· ἐκείνου τε δὲ ἀποστάντος, καν μικρὸς ᾖ τις καὶ διεφθαρμένος, γνώσεται τὴν ἀρετήν. τῆς ἀχλύος ἐκείνης ἀναιρεθείσης. "Αν δὲ καὶ ἄνθρωποι παραλογίσωνται, παρὰ τοῦ Θεοῦ ἕξεις τὸν ἔπαινον καὶ τὸ θαῦμα μείζον. η'. Καὶ πῶς, φησὶν, ὁ Θεὸς δοξασθήσεται δι' ἡμῶν, είχε μέλλοιεν ἡμᾶς κακηγορεῖν οἱ ἄνθρωποι; Αλλ' οὐ πάντες· κἀκεῖνοι δὲ αὐτοὶ οἱ ἐν βασκανίᾳ ἐ τοῦτο ποιοῦντες, κατὰ τὸ συνειδὸς ὑμᾶς θαυμάσονται καὶ ἀποδέξονται· ὥσπερ οὖν οἱ φανερῶς κολακεύοντες τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶντας κατὰ νοῦν διαβάλλουσι. Τί οὖν ; πρὸς ἐπίδειξιν ἡμᾶς κελεύεις ζῆν καὶ πρὸς φι- λοτιμίαν ; Απαγε, οὐ τοῦτό φημι. Οὐδὲ γὰρ εἶπον, Σπουδάζετε ὑμεῖς εἰς μέσον φέρειν τὰ κατορθώματα ὑμῶν· οὐδὲ εἶπον, Δείξατε αὐτά· ἀλλὰ, Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν· τουτέστι, πολλὴ ἔστω ἡ ἀρετὴ, καὶ ο δαψιλὲς τὸ πῦρ, καὶ τὸ φῶς ἄφατον. Ὅταν γὰρ του σαύτη ᾗ ἡ ἀρετὴ, ἀδύνατον αὐτὴν λαθεῖν, κἂν μυ- ριάκις ὁ μετιὼν αὐτὴν συσκιάσῃ. "Αληπτον 48 αὐτοῖς παράσχεσθε βίον, καὶ μηδεμίαν ἐχέτωσαν ἀληθῆ κατ- ηγορίας ἀφορμήν · καὶ, κἂν σὲ μυρίοι οι κατηγο ροῦντες ὦσιν, οὐδεὶς ὑμῖν ἐπισκιάσαι δυνήσεται. Καὶ καλῶς εἶπε, Τὸ φῶς. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐπίσημον ἄνθρωπον ποιεῖ, κἂν μυριάκις λανθάνειν βούληται, ὡς ἀρετῆς ἐπίδειξις. Ὥσπερ γὰρ αὐτὴν τὴν ἀκτῖνα περιβεβλημένος, οὕτως αὐτῆς φαιδρότερος 4 λάμπει, οὐκ εἰς γῆν τὰς μαρμαρυγὰς ἀφιεὶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ὑπερβαίνων τὸν οὐρανόν. Εντεῦθεν καὶ παραμυθεῖ. ται αὐτοὺς μειζόνως. Εἰ γὰρ καὶ “ ἀλγεῖτε, φησί, βλασφημούμενοι, ἀλλ᾽ ἕξετε πολλοὺς τοὺς δι' ὑμᾶς θαυμάζοντας τὸν Θεόν. Εκατέρωθεν δὲ ὁ μισθὸς ὑμῖν θ'. Μή τοίνυν ἄλγει, μηδὲ κατάπιπτε· ἐπεὶ καὶ οἱ συλλέγεται, καὶ δοξαζομένου τοῦ Θεοῦ δι᾽ ὑμᾶς, καὶ ἀπόστολοι τοῖς μὲν ὀσμὴ θανάτου ἦσαν, τοῖς δὲ ὀσμὴ βλασφημουμένων ὑμῶν διὰ τὸν Θεόν. Ἵνα γὰρ μὴ ζωής. Αν γὰρ σὺ μηδεμίαν παράσχης λαβήν, πάντων ἐπιτηδεύωμεν κακῶς ἀκούειν, μαθόντες ὅτι μισθόν ἀπήλλαξαι τῶν ἐγκλημάτων· μᾶλλον δὲ καὶ μακαριώ ἔχει τὸ πρᾶγμα, οὔτε ἐκεῖνο ἁπλῶς τ8 τέθεικε, ἀλλὰ τερος γέγονας. Λάμπε τοίνυν κατὰ τὸν βίον, καὶ τῶν μετὰ δύο διορισμῶν· οἷον, ὅταν ψευδή λέγηται, καὶ κακηγορούντων μηδένα ποιοῦ λόγον. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὅταν διὰ τὸν Θεόν· καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἐκεῖνο μόνον, οὐκ ἔστιν, ἀρετῆς ἐπιμελόμενον ει μη πολλούς βρα ἀλλὰ καὶ τὸ καλῶς ἀκούειν πολὺ φέρει τὸ κέρδος, τῆς ἐχθρούς. Αλλ' οὐδὲν τοῦτο ἐ' πρὸς τὸν ἐνάρετον· δια δόξης εἰς τὸν Θεὸν διαβαινούσης· καὶ στ χρηστὰς γὰρ τῶν τοιούτων λαμπρότερος ἔσται μειζόνως. Ταῦτ' αὐτοῖς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Οὐ γὰρ τοσοῦτον, φησίν, οὖν ἐννοοῦντες, ἓν μόνον [198] σκοπῶμεν, μετὰ ἀκρι ισχύει ἡ κακηγορία τῶν πονηρῶν, ὡς καὶ τοῖς ἄλλοις βείας τὸν ἑαυτῶν οἰκονομεῖν βίον· οὕτω γὰρ καὶ δι ἐπισκοτεῖν εἰς τὸ ἰδεῖν ὑμῶν τὸ φῶς. Ὅταν γὰρ τ πρὸς τὴν ἐκεῖ χειραγωγήσομεν ζωὴν τοὺς ἐν σκότῳ μωρανθῆτε, τότε ὑμᾶς καταπατήσουσι μόνον, οὐχ καθημένους. Τοιαύτη γάρ τοῦ φωτὸς τούτου ἡ δύνα- Vulgo legitur κἀκεῖνοι δὲ αὐτοὶ ἀπὸ βασκανίας· καὶ οἱ ἐν βασκανία... Verba ἀπὸ βασκανίας και om.C. D. c. F. Ge. Post βασκανίας sic procedunt Α. Β. άλλ μως καὶ οἱ βασκανίᾳ... οι καί οι. Α. Β. δαψιλές add. έστω D. Ε. * "Αληπτον] add. τοίνυν Α. Β. αὐτ' sic B. Arin. hominibus Ge. vulgo ἑαυτοῖς. καὶ κάν] tal om. C. Ε. F. καὶ γὰρ κἄν Β. “ φαιδρότερον C. 1. και om. C. D. Ε. F. Μox τοὺς καὶ δι' ὑμᾶς Ι. Ε. Γ. • ἐκεῖνο ἁπλῶς] ἐκεῖ ἁπλῶς C. F. ἁπλῶς ἐκεῖ Α. Β. τοῦτο ἁπλῶς Γ. 47 καί] κἀντεῦθεν F. 45 γάρ] οὖν Α. Β. p. p. ἀλλ' οὐχ ὅταν iidem. 49 6 16 πλησθε C. et corr. rec. D. 5 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι ἐὰν ζῶμεν ἐν ἀρετῇ, καὶ παρά τῶν μισούντων ἡμᾶς θαυμαζόμενα καὶ περὶ ἀρίστης διαγωγής Α. οι τῷ] τό (bis) B. F. et pr. D. αλγούντες αλγώμεν Α. Β. 89 φανώτερος Γ. φανερώτερος Ε. καθαρώτερος και φανότερος Α. Β. Ε. Η. γάρ] οὖν Β. ατάρ om. A. κι ήξουσι D. Ε. F. Ge. om. Sav. Ben. σε ἐκείνου δέ] καὶ ἐκείνου Α. Β. C. D. F. έπιμε λούμενον Α. C. F. ' τοῦτο] Sic A. B. C. Ge. cæteri τούτων. 10 F. 39 γὰρ και] Sic Β. και γάρ Α. και om. calcri, 89

233 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. λύχνον καὶ τιθέασιν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ' ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ. Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν των ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐγὼ μὲν γὰρ ἦψα τὸ φῶς, φησί· τὸ δὲ μείναι καιόμενον, τῆς ὑμετέρας γενέσθω σπουδῆς· οὐ δι' ὑμᾶς αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μέλλοντας τῆς αὐτῆς ἀπολαύειν ταύτης, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν χειραγωγεῖσθαι. Οὐ γὰρ δὴ δυνήσονται αἱ κακηγο- ρίαι συσκιάσαι ὑμῶν τὴν λαμπηδόνα, ἐὰν ὑμεῖς ἦτε μετὰ ἀκριβείας βιοῦντες, καὶ οὕτως ὡς μέλλοντες ἅπασαν ἐπιστρέφειν τὴν οἰκουμένην. "Αξιον τοίνυν τῆς χάριτος ἐπιδείξασθε [196] βίον, ἵν᾿ ὥσπερ ἐκείνη πανταχοῦ κηρύττεται, οὕτω καὶ αὕτη ἐκείνῃ συν- τρέχῃ. Εἶτα καὶ ἕτερον κέρδος τίθησι μετὰ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας, ἱκανὸν αὐτοὺς ἐναγωνίους ποιῆσαι, καὶ εἰς πᾶσαν ἀγαγεῖν σπουδήν. Οὐ γὰρ δὴ τὴν οἰκουμένην διορθώσετε, φησί, μόνον, ὀρθῶς βιοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν δοξάζεσθαι παρασκευά- σετε· ὥσπερ οὖν τὰ ἐναντία ποιοῦντες, καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἀπολεῖτε, καὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα βλασ- φημεῖσθαι ποιήσετε. 253 ὅταν τὰ ὀρθὰ πράττοντες διαβάλησθε ω. Τότε γὰρ καὶ πολλοὶ ἔσονται οἱ θαυμάζοντες, οὐχ ὑμᾶς μόνον, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς καὶ τὸν Πατέρα τὸν ὑμέτερον. Καὶ οὐκ εἶπε, τὸν Θεὸν, ἀλλὰ, τὸν Πατέρα, τῆς μελλούσης αὐτοῖς δίδοσθαι εὐγενείας ήδη προκαταβάλλων τα σπέρματα. Εἶτα [147] δειχνὺς τὸ ὁμότιμον, ἀνωτέρω μὲν ἔλεγε· Μὴ λυπεῖσθε όταν κακῶς ἀκούητε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν τὴ δι' ἐμὲ ταῦτα ἀκούειν· ἐνταῦθα δὲ τὴν Πατέρα τίθησι, πανταχοῦ τὸ ἴσον δηλών τι. Ειδότες τοίνυν τὸ ἀπὸ τῆς σπουδῆς ταύτης κέρδος, καὶ τῆς βαθυμίας τὸν κίνδυνον (τῆς γὰρ ἡμετέρας ἀπωλείας πολλῷ χεῖρον τὸ τὸν Δεσπότην τὸν ἡμέτερον βλασφη μεῖσθαι δι' ἡμᾶς), ο Απρόσκοποι γινώμεθα καὶ Ἰου δαίοις καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, τόν τε βίον ἡλίου λαμπρότερον παρεχόμενη, κάν τις βούληται κακηγορεῖν. μὴ τῷει κακῶς ἀκούειν ἀλγουν τες, ἀλλὰ τῷ δικαίως ἀκούειν κακῶς. Αν μὲν γὰρὲν πονηρίᾳ ζῶμεν, καν μηδεὶς ὁ κατηγορῶν ᾖ, πάντων ἐσμὲν ἀθλιώτεροι· ἂν δὲ ἀρετῆς ἐπιμελώμεθα, καν ἡ οἰκουμένη λέγῃ κακῶς, τότε πάντων ἐσόμεθα ζη- λωτότεροι, καὶ πάντας ἐπισπασάμεθα τους σώζεσθαι προαιρουμένους· οὐδὲ γὰρ τῇ κακηγορία τῶν πονη μῶν, ἀλλὰ τῇ ἀρετῇ τοῦ βίου προσέξουσι. Καὶ γὰρ σάλπιγγος ἁπάσης λαμπροτέρα ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐπίσ δειξις, καὶ τοῦ φωτὸς αὐτοῦ φανότερος σε βίος καθα μὸς, κἂν μυρίοι οἱ διαβάλλοντες ὦσιν. Αν γὰρ ε τά προειρημένα ἅπαντα ἔχωμεν, καὶ πρᾶοι καὶ ταπεινοί καὶ ἐλεήμονες ὦμεν, καὶ καθαροὶ καὶ εἰρηνοποιοί, καὶ κακῶς ἀκούοντες μὴ ἀνθυβρίζωμεν, ἀλλὰ καὶ χαίρω μεν, τῶν σημείων οὐκ ἔλαττον ἐπισπασόμεθα τους θεωροῦντας ἡμᾶς, καὶ ἡδέως ἅπαντες πρὸς ἡμᾶς ἕξουσι δ', κἂν θηρίον, κἂν δαίμων τις ᾖ, κἂν ὁτιοῦν. Εἰ δὲ εἶέν τινες καὶ σὲ οἱ κακηγοροῦντες, μηδὲν ἐν τεῦθεν θορυβηθῇς, μηδ' ὅτι σε δημοσίᾳ ὑβρίζουσιν ἴδῃ, ἀλλ' ἐξέτασον αὐτῶν τὸ συνειδῆς, καὶ ὄψει προς τοῦντάς σε καὶ θαυμάζοντας, καὶ μυρίους ἀριθμοῦν τα; ἐπαίνους. Ορα γοῦν πῶς ὁ Ναβουχοδονόσορ έπαι- νεῖ τοὺς παῖδας τοὺς ἐν τῇ καμίνῳ· καίτοιγε ἐχθρὸς ἦν καὶ πολέμιος· ἀλλ' ἐπειδὴ εἶδε γενναίως ἑστῶτες, ἀνακηρύττει καὶ στεφανοί, δι' ἕτερον μὲν οὐδὲν, ὅτι δὲ αὐτοῦ παρήκουσαν, καὶ τοῦ νόμου ἤκουσαν του Θεοῦ. Ο γὰρ διάβολος, ὅταν ἴδῃ ἑαυτὸν μηδὲν ἀνύοντα, ἀφίσταται λοιπόν, δεδοικώς μή πλειόνων ἡμῖν στεφά νών αἴτιος γένηται· ἐκείνου τε δὲ ἀποστάντος, καν μικρὸς ᾖ τις καὶ διεφθαρμένος, γνώσεται τὴν ἀρετήν. τῆς ἀχλύος ἐκείνης ἀναιρεθείσης. "Αν δὲ καὶ ἄνθρωποι παραλογίσωνται, παρὰ τοῦ Θεοῦ ἕξεις τὸν ἔπαινον καὶ τὸ θαῦμα μείζον. η'. Καὶ πῶς, φησὶν, ὁ Θεὸς δοξασθήσεται δι' ἡμῶν, είχε μέλλοιεν ἡμᾶς κακηγορεῖν οἱ ἄνθρωποι; Αλλ' οὐ πάντες· κἀκεῖνοι δὲ αὐτοὶ οἱ ἐν βασκανίᾳ ἐ τοῦτο ποιοῦντες, κατὰ τὸ συνειδὸς ὑμᾶς θαυμάσονται καὶ ἀποδέξονται· ὥσπερ οὖν οἱ φανερῶς κολακεύοντες τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶντας κατὰ νοῦν διαβάλλουσι. Τί οὖν ; πρὸς ἐπίδειξιν ἡμᾶς κελεύεις ζῆν καὶ πρὸς φι- λοτιμίαν ; Απαγε, οὐ τοῦτό φημι. Οὐδὲ γὰρ εἶπον, Σπουδάζετε ὑμεῖς εἰς μέσον φέρειν τὰ κατορθώματα ὑμῶν· οὐδὲ εἶπον, Δείξατε αὐτά· ἀλλὰ, Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν· τουτέστι, πολλὴ ἔστω ἡ ἀρετὴ, καὶ ο δαψιλὲς τὸ πῦρ, καὶ τὸ φῶς ἄφατον. Ὅταν γὰρ του σαύτη ᾗ ἡ ἀρετὴ, ἀδύνατον αὐτὴν λαθεῖν, κἂν μυ- ριάκις ὁ μετιὼν αὐτὴν συσκιάσῃ. "Αληπτον 48 αὐτοῖς παράσχεσθε βίον, καὶ μηδεμίαν ἐχέτωσαν ἀληθῆ κατ- ηγορίας ἀφορμήν · καὶ, κἂν σὲ μυρίοι οι κατηγο ροῦντες ὦσιν, οὐδεὶς ὑμῖν ἐπισκιάσαι δυνήσεται. Καὶ καλῶς εἶπε, Τὸ φῶς. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐπίσημον ἄνθρωπον ποιεῖ, κἂν μυριάκις λανθάνειν βούληται, ὡς ἀρετῆς ἐπίδειξις. Ὥσπερ γὰρ αὐτὴν τὴν ἀκτῖνα περιβεβλημένος, οὕτως αὐτῆς φαιδρότερος 4 λάμπει, οὐκ εἰς γῆν τὰς μαρμαρυγὰς ἀφιεὶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ὑπερβαίνων τὸν οὐρανόν. Εντεῦθεν καὶ παραμυθεῖ. ται αὐτοὺς μειζόνως. Εἰ γὰρ καὶ “ ἀλγεῖτε, φησί, βλασφημούμενοι, ἀλλ᾽ ἕξετε πολλοὺς τοὺς δι' ὑμᾶς θαυμάζοντας τὸν Θεόν. Εκατέρωθεν δὲ ὁ μισθὸς ὑμῖν θ'. Μή τοίνυν ἄλγει, μηδὲ κατάπιπτε· ἐπεὶ καὶ οἱ συλλέγεται, καὶ δοξαζομένου τοῦ Θεοῦ δι᾽ ὑμᾶς, καὶ ἀπόστολοι τοῖς μὲν ὀσμὴ θανάτου ἦσαν, τοῖς δὲ ὀσμὴ βλασφημουμένων ὑμῶν διὰ τὸν Θεόν. Ἵνα γὰρ μὴ ζωής. Αν γὰρ σὺ μηδεμίαν παράσχης λαβήν, πάντων ἐπιτηδεύωμεν κακῶς ἀκούειν, μαθόντες ὅτι μισθόν ἀπήλλαξαι τῶν ἐγκλημάτων· μᾶλλον δὲ καὶ μακαριώ ἔχει τὸ πρᾶγμα, οὔτε ἐκεῖνο ἁπλῶς τ8 τέθεικε, ἀλλὰ τερος γέγονας. Λάμπε τοίνυν κατὰ τὸν βίον, καὶ τῶν μετὰ δύο διορισμῶν· οἷον, ὅταν ψευδή λέγηται, καὶ κακηγορούντων μηδένα ποιοῦ λόγον. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὅταν διὰ τὸν Θεόν· καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἐκεῖνο μόνον, οὐκ ἔστιν, ἀρετῆς ἐπιμελόμενον ει μη πολλούς βρα ἀλλὰ καὶ τὸ καλῶς ἀκούειν πολὺ φέρει τὸ κέρδος, τῆς ἐχθρούς. Αλλ' οὐδὲν τοῦτο ἐ' πρὸς τὸν ἐνάρετον· δια δόξης εἰς τὸν Θεὸν διαβαινούσης· καὶ στ χρηστὰς γὰρ τῶν τοιούτων λαμπρότερος ἔσται μειζόνως. Ταῦτ' αὐτοῖς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Οὐ γὰρ τοσοῦτον, φησίν, οὖν ἐννοοῦντες, ἓν μόνον [198] σκοπῶμεν, μετὰ ἀκρι ισχύει ἡ κακηγορία τῶν πονηρῶν, ὡς καὶ τοῖς ἄλλοις βείας τὸν ἑαυτῶν οἰκονομεῖν βίον· οὕτω γὰρ καὶ δι ἐπισκοτεῖν εἰς τὸ ἰδεῖν ὑμῶν τὸ φῶς. Ὅταν γὰρ τ πρὸς τὴν ἐκεῖ χειραγωγήσομεν ζωὴν τοὺς ἐν σκότῳ μωρανθῆτε, τότε ὑμᾶς καταπατήσουσι μόνον, οὐχ καθημένους. Τοιαύτη γάρ τοῦ φωτὸς τούτου ἡ δύνα- Vulgo legitur κἀκεῖνοι δὲ αὐτοὶ ἀπὸ βασκανίας· καὶ οἱ ἐν βασκανία... Verba ἀπὸ βασκανίας και om.C. D. c. F. Ge. Post βασκανίας sic procedunt Α. Β. άλλ μως καὶ οἱ βασκανίᾳ... οι καί οι. Α. Β. δαψιλές add. έστω D. Ε. * "Αληπτον] add. τοίνυν Α. Β. αὐτ' sic B. Arin. hominibus Ge. vulgo ἑαυτοῖς. καὶ κάν] tal om. C. Ε. F. καὶ γὰρ κἄν Β. “ φαιδρότερον C. 1. και om. C. D. Ε. F. Μox τοὺς καὶ δι' ὑμᾶς Ι. Ε. Γ. • ἐκεῖνο ἁπλῶς] ἐκεῖ ἁπλῶς C. F. ἁπλῶς ἐκεῖ Α. Β. τοῦτο ἁπλῶς Γ. 47 καί] κἀντεῦθεν F. 45 γάρ] οὖν Α. Β. p. p. ἀλλ' οὐχ ὅταν iidem. 49 6 16 πλησθε C. et corr. rec. D. 5 ΗΘΙΚΟΝ. "Οτι ἐὰν ζῶμεν ἐν ἀρετῇ, καὶ παρά τῶν μισούντων ἡμᾶς θαυμαζόμενα καὶ περὶ ἀρίστης διαγωγής Α. οι τῷ] τό (bis) B. F. et pr. D. αλγούντες αλγώμεν Α. Β. 89 φανώτερος Γ. φανερώτερος Ε. καθαρώτερος και φανότερος Α. Β. Ε. Η. γάρ] οὖν Β. ατάρ om. A. κι ήξουσι D. Ε. F. Ge. om. Sav. Ben. σε ἐκείνου δέ] καὶ ἐκείνου Α. Β. C. D. F. έπιμε λούμενον Α. C. F. ' τοῦτο] Sic A. B. C. Ge. cæteri τούτων. 10 F. 39 γὰρ και] Sic Β. και γάρ Α. και om. calcri, 89

235 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. 236 μις, ὡς μὴ ἐνταῦθα μόνον λάμπειν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐφοδηγεῖν τοὺς ἑπομένους. Ὅταν γὰρ ἴδωσι πάντων τῶν παρόντων καταφρονοῦντας, καὶ πρὸς τὸ μέλλον παρασκευαζομένους, πρὸ λόγου παντὸς τοῖς ἔργοις ἡμῶν πεισθήσονται. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόητος, ὡς ὁρῶν τὸν χθὲς καὶ πρώην τρυφῶντα καὶ πλουτοῦντα, πάντα ἀποδυόμενον, καὶ πτερούμενον, καὶ πρὸς λιμὸν καὶ πενίαν, καὶ πρὸς σκληραγωγίαν ἅπασαν, καὶ πρὸς κινδύνους, καὶ πρὸς αἷμα, καὶ πρὸς σφαγὴν, καὶ πρὸς πάντα τὰ δοκοῦντα εἶναι δεινὰ παρατεταγμένον, μὴ σαφῆ λαβεῖν τῶν μελλόντων ἐντεῦθεν ἀπόδειξιν; Ἂν δὲ τοῖς παροῦσιν ἑαυτοὺς ἐμπλέκωμεν, καὶ ἐνδοτέρω ὠθῶμεν, πῶς δυνησονται πεισθῆναι, ὅτι πρὸς ἀποδημίαν ἐπειγόμεθα ἑτέραν; Τίς δὲ ἡμῖν ἔσται ἀπολογία λοιπὸν, ὅταν ὅσον ἴσχυσεν ἡ ἀνθρωπίνη δόξα παρὰ τοῖς Ἑλλήνων φιλοσόφοις, μὴ ἰσχύῃ $^6$ $^0$ παρ’ ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος; Καὶ γὰρ ἐκείνων τινὲς καὶ χρήματα ἀπεδύσαντο, καὶ θανάτου κατεφρόνησαν, ἵνα ἀνθρώποις ἐπιδείξωνται· διὸ καὶ κεναὶ γεγόνασιν αὐτῶν αἱ ἐλπίδες. Τίς οὖν ἡμᾶς ἐξαιρήσεται λόγος, ὅταν τοσούτων προκειμένων, καὶ τοσαύτης $^6$ $^1$ φιλοσοφίας ἡμῖν ἀνοιγχθείσης, μηδὲ τὰ αὐτὰ δυνηθῶμεν ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους προσαπόλλυμεν $^6$ $^2$; Οὐδὲ γὰρ οὕτω βλάπτει Ἕλλην παράνομα πράσσων, ὡς Χριστιανὸς ταῦτα ποιῶν· καὶ μάλα εἰκότως. Ἐκείνων μὲν γὰρ διεφθαρμένη ἡ δόξα· ἡ δὲ ἡμετέρα διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἀσεβέσι σεμνὴ καὶ περιφανής. Διὸ ὅταν μάλιστα ἡμῖν ὀνειδίσαι βούλωνται, καὶ τὴν κατηγορίαν $^6$ $^3$ αὐξῆσαι, τοῦτο ἐπιλέγουσιν, οἷον, Ὁ Χριστιανός· οὐκ ἂν εἰπόντες, εἰ μὴ μεγάλην περὶ τοῦ δόγματος ἔσχον ὑπόνοιαν Οὐκ ἤκουσας πόσα ὁ Χριστὸς ἐπέταξε καὶ ἡλίκα; Πότε οὖν δυνήσῃ μίαν ἐκείνων ἀνύσαι τῶν ἐντολῶν, ὅταν πάντα ἀφεὶς περιέρκη τόκους συλλέγων, δανείσματα ῥάπτων, πραγματείας συντιθεὶς, ἀγέλας ἀνδραπόδων ὠνούμενος, ἀργυρᾶ σκεύη κατασκευάζων, ἀγροὺς καὶ οἰκίας καὶ ἔπιπλα ἀγοράζων μυρία; Καὶ εἴθε τοῦτο μόνον. Ὅταν δὲ ταῖς ἀκαίροις ταύταις σπουδαῖς καὶ ἀδικίαν προστιθῇς, γῆν ἀποτεμνόμενος, οἰκίας ἀποσπῶν, πενίαν ἐπιτρίβων, λιμὸν αὔξων, πότε δυνήσῃ τῶν προθύρων ἐπιβῆναι τούτων; Ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ πένητας ἐλεεῖς. Οἶδα κἀγώ· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πολλὴ πάλιν ἡ λύμη. Ἢ γὰρ μετὰ τύφου, ἢ μετὰ κενοδοξίας τοῦτο ποιεῖς, ἵνα [199] μηδὲ ἐν ταῖς ἀγαθοῖς κερδάνῃς· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀθλιώτερον $^6$ $^4$, ὅταν καὶ ἐν τῷ λιμένι ναυαγῇς; Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ποιήσας τι καλὸν, μὴ ζήτει παρ’ ἐμοῦ τὴν χάριν, ἵνα τὸν Θεὸν ἔχῃς ὀφειλέτην. Δανείζετε γὰρ, φησὶ, παρ’ ὧν μὴ προσδοκᾶτε λήψεσθαι. Ἔχεις χρεώστην· τί ἐκεῖνον ἀφεὶς, ἐμὲ ἀπαιτεῖς, ἄνθρωπον πένητα καὶ ταλαίπωρον; Μὴ γὰρ ἀγανακτεῖ ὁ χρεώστης ἀπαιτούμενος; μὴ γὰρ πένης ἐστί; μὴ γὰρ οὐ βούλεται καταθεῖναι; Οὐχ ὁρᾷς αὐτοῦ τοὺς ἀφάτους θησαυρούς; οὐχ ὁρᾷς τὴν ἀνεκδίηγητον φιλοτιμίαν; Αὐτὸν τοίνυν κάτασχε καὶ ἀπαίτησον· οὕτω $^6$ $^5$ γὰρ ἀπαιτούμενος χαίρει. Ὅτι ἂν $^6$ $^6$ ἕτερον ἀπαιτούμενον ἴδῃ ἀνθ’ ὧν αὐτὸς ὀφείλει, ὡς ὑβρισθεὶς οὕτω διακείσεται· καὶ οὐκέτι σοι ἀποδίδωσιν $^6$ $^7$, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλεῖ δικαίως. Ποίαν γὰρ μου ἀγνωμοσύνην κατέγνως; φησί· ποίαν μοι πενίαν σύνοιδας, ὅτι παραδραμὼν ἐμὲ ἐφ’ ἑτέρους ἔρχῃ; Ἄλλῳ ἐδάνεισας, καὶ ἄλλον ἀπαιτεῖς; Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος $^6$ $^8$ ὑπεδέξατο, ἀλλ’ ὁ Θεὸς ἐκέλευσε καταβαλεῖν· καὶ αὐτὸς καὶ πρωτότυπος ὀφειλέτης καὶ ἐγγυητὴς εἶναι βούλεται, μυρίας σοι παρέχων ἀφορμὰς τοῦ πάντοθεν αὐτὸν ἀπαιτεῖν. Μὴ δὴ οὖν τοσαύτην εὐκολίαν καὶ εὐπορίαν ἀφεὶς, παρ’ ἐμοῦ ζήτει λαβεῖν τοῦ μηδὲν ἔχοντος. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐμοὶ ἐπιδείκνυσαι ἐλεῶν πένητα; Μὴ γὰρ ἐγὼ σοὶ εἶπον, Δός; μὴ γὰρ παρ’ ἐμοῦ ἤκουσας, ἵνα καὶ παρ’ ἐμοῦ ἀπαιτήσῃς; Αὐτὸς εἶπεν· Ὁ ἐλεῶν πένητα, δανείζει Θεῷ. Θεῷ ἐδάνεισας· αὐτῷ περίθες $^6$ $^9$. Ἀλλ’ οὐκ ἀποδίδωσι τὸ πᾶν νῦν. Καὶ τοῦτο ὑπὲρ σοῦ ποιεῖ. Τοιοῦτος γὰρ ἐστιν $^7$ $^0$ ὀφειλέτης· οὐχ ὡς πολλοὶ τὸ δανεισθὲν σπουδάζουσιν ἀποδοῦναι μόνον, ἀλλ’ ὥστε καὶ τὸ δοθὲν ἐν ἀσφαλείᾳ καταθεῖναι, πάντα πραγματεύεται καὶ ποιεῖ. Διά τοι $^7$ $^1$ τοῦτο τὰ μὲν ἐνταῦθα καταβάλλει, τὰ δὲ ἐκεῖ ταμιεύεται. ι΄. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες πολὺν ποιῶμεν τὸν ἔλεον, καὶ πολλὴν τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ διὰ χρημάτων $^7$ $^2$, καὶ διὰ πραγμάτων. Κἂν ἴδωμέν τινα κακῶς πάσχοντα καὶ τυπτόμενον ἐν ἀγορᾷ, κἂν ἀργύριον δυνατὸν καταβαλεῖν, ποιῶμεν $^7$ $^3$· κἂν λόγοις δυνατὸν διαλῦσαι, μὴ ὀκνῶμεν. Ἔστι γὰρ καὶ λόγου μισθὸς, μᾶλλον δὲ καὶ στεναγμῶν $^7$ $^4$· καὶ τοῦτο ὁ μακάριος Ἰὼβ ἔλεγεν· Ἐγὼ δὲ ἔκλαυσα ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Εἰ δὲ δακρύων καὶ στεναγμῶν ἐστι μισθὸς, ὅταν καὶ λόγοι καὶ σπουδὴ, καὶ πολλὰ ἕτερα προσῇ, ἐννόησον ἡλίκη ἡ ἀντίδοσις γίνεται. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ· καὶ ὁ Μονογενὴς ἡμᾶς κατήλλαξε, μέσον ἑαυτὸν ἐμβαλὼν, καὶ πληγὰς ὑπὲρ ἡμῶν δεξάμενος $^7$ $^5$, καὶ θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας. Σπουδάσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐμπίπτοντας μυρίων ἀπαλλάττειν κακῶν, ἀλλὰ μὴ, ὡς νῦν ποιοῦμεν $^7$ $^6$, ἐπειδὰν ἴδωμέν τινας συγκρουομένους καὶ συῤῥηγνυμένους ἀλλήλοις, ἑστήκαμεν $^7$ $^7$ εὐφραινόμενοι ταῖς ἑτέρων ἀσχημοσύναις, καὶ θέατρον [200] περιστῶντες διαβολικόν· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ὠμότερον; Ὁρᾷς κακῶς ἀκούοντας, διαῤῥηγνυμένους, κατατέμνοντας τὴν ἐσθῆτα, συγκοπτομένους τὸ πρόσωπον, καὶ ὑπομένεις ἡσυχῇ παρεστάναι; Μὴ γὰρ ἄρκτος ἐστὶν ὁ μαχόμενος; μὴ γὰρ θηρίον; μὴ γὰρ ὄφις; Ἄνθρωπός ἐστιν ὁ πανταχοῦ σοι κοινωνῶν, ἀδελφός ἐστι, μέλος ἐστί. Μὴ θεώρει, ἀλλὰ διάλυε· μὴ τέρπου, ἀλλὰ διόρθου· μὴ ἑτέρους παρακίνει ἐπὶ τὴν ἀσχημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς συνειλεγμένους ἀπόσοβει καὶ διάλυε. Ἀναισχύντων γὰρ καὶ οἰκοτρίβων τὸ χαίρειν ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς, καὶ καθαρμάτων καὶ ὄνων $^7$ $^8$ ἀλόγων. Ὁρᾷς ἄνθρωπον ἀσχημονοῦντα, καὶ οὐχ ἡγῇ αὐτὸς ἀσχημονεῖν; οὐδὲ εἰσέρχῃ μέσος, καὶ διασκεδάζεις τοῦ διαβόλου τὴν φάλαγγα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα διαλύεις κακά; Ἵνα καὶ αὐτὸς πληγὰς λάβω, φησί· καὶ σὺ τοῦτο κελεύεις; Μάλιστα μὲν οὐδὲ τοῦτο πείσῃ· ἂν δὲ καὶ τοῦτο πάθῃς, μαρτύριόν σοι τὸ πρᾶγμά ἐστι· διὰ γὰρ τὸν Θεὸν ἔπαθες. Εἰ δὲ πληγὰς ὀκνεῖς λαβεῖν, ἐννόησον ὅτι ὁ Δεσπότης σου σταυρὸν οὐκ ὤκνησεν ὑπομεῖναι διὰ σέ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μεθύουσι καὶ ἐσκότωνται, τοῦ θυμοῦ τυραννοῦντος καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῖς, δέονται δέ τινος ὑγιαίνοντος τοῦ βοηθήσοντος αὐτοῖς, ὅ τε ἀδικῶν, ὅ τε ἀδικούμενος· ὁ μὲν, ἵνα ἀπαλλαγῇ πάσχων κακῶς, ὁ δὲ, ἵνα παύσηται ποιῶν κακῶς. Πάρελθε $^7$ $^9$ τοίνυν καὶ χεῖρα ὄρεξον, ὁ νήφων τῷ μεθύοντι. Ἔστι γὰρ καὶ ὀργῆς μέθη, καὶ τῆς ἐκ τοῦ οἴνου χαλεπωτέρα. Οὐχ ὁρᾷς τοὺς ναύτας, οἳ ὅταν ναυαγίῳ τινὰς περιπεσόντας ἴδωσι, τὰ $^8$ $^0$ ἱστία πετάσαντες μετὰ πολλῆς ἀπέρχονται σπουδῆς, ὥστε τοὺς ὁμοτέχνους ἐξαρπάσαι τοῦ κλύδωνος; Εἰ δὲ τέχνης κοινωνοὶ τοσαύτην ἐπιδείκνυνται προστασίαν, πόσῳ μᾶλλον τοὺς τῆς φύσεως κοινωνοὺς ταῦτα πάντα $^8$ $^1$ ποιεῖν δίκαιον; Καὶ $^6$ $^0$ ἰσχύει F. ἰσχύσει D. $^6$ $^1$ τοσαύτης] add. τῆς Edd. $^6$ $^2$ προσαπολλύωμεν B. προσαπολλύομεν A. $^6$ $^3$ κατηγορίαν D. $^6$ $^4$ ἐλεεινότερον A. B. $^6$ $^5$ Οὕτω] Οὗτος A. B. $^6$ $^6$ Ὅτι ἂν] Ἂν δέ A. B. Ἂν γὰρ Edd. $^6$ $^7$ ἀποδώσει... ἐγκαλέσει A. B. $^6$ $^8$ ἄνθρωπον A. B. ὑπεδέξατο] ὑπεδέξω B. ὑπεδείξατο C. $^6$ $^9$ περίθες] ἀπαίτει Edd. * Alii ἐπίθες, Montef. $^7$ $^0$ ἐστιν om. E. F. $^7$ $^1$ τοι om. D. F. p. p. καταβάλλεται A. B. $^7$ $^2$ ῥημάτων A. B. C. $^7$ $^3$ ποιήσωμεν τοῦτο F. μὴ ναρκῶμεν A. B. $^7$ $^4$ στεναγμοῦ A. F. $^7$ $^5$ δεξ.... ὑπομ.] καὶ θάνατον δεξάμενος A. C. καὶ θ. καταδεξάμενος B. δεξάμενος καὶ θ. D. $^7$ $^6$ ποιῶμεν C. F. et corr. D. ποιοῦμεν] add. καὶ περιβάλ-λειν A. B. Non agnoscunt Verss. $^7$ $^7$ ἑστήκαμεν] ἱστάμενοι καί A. B. p. p. περιστάντες iidem. $^7$ $^8$ ὄνων] ἀνθρώπων Mur. Ben. Ge. $^7$ $^9$ Πρόσελθε C. $^8$ $^0$ τά] πῶς τά A. B. C. p. p. τῆς σπουδῆς E. F. $^8$ $^1$ πάντα om. A. B.

235 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. 236 μις, ὡς μὴ ἐνταῦθα μόνον λάμπειν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐφοδηγεῖν τοὺς ἑπομένους. Ὅταν γὰρ ἴδωσι πάντων τῶν παρόντων καταφρονοῦντας, καὶ πρὸς τὸ μέλλον παρασκευαζομένους, πρὸ λόγου παντὸς τοῖς ἔργοις ἡμῶν πεισθήσονται. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόητος, ὡς ὁρῶν τὸν χθὲς καὶ πρώην τρυφῶντα καὶ πλουτοῦντα, πάντα ἀποδυόμενον, καὶ πτερούμενον, καὶ πρὸς λιμὸν καὶ πενίαν, καὶ πρὸς σκληραγωγίαν ἅπασαν, καὶ πρὸς κινδύνους, καὶ πρὸς αἷμα, καὶ πρὸς σφαγὴν, καὶ πρὸς πάντα τὰ δοκοῦντα εἶναι δεινὰ παρατεταγμένον, μὴ σαφῆ λαβεῖν τῶν μελλόντων ἐντεῦθεν ἀπόδειξιν; Ἂν δὲ τοῖς παροῦσιν ἑαυτοὺς ἐμπλέκωμεν, καὶ ἐνδοτέρω ὠθῶμεν, πῶς δυνησονται πεισθῆναι, ὅτι πρὸς ἀποδημίαν ἐπειγόμεθα ἑτέραν; Τίς δὲ ἡμῖν ἔσται ἀπολογία λοιπὸν, ὅταν ὅσον ἴσχυσεν ἡ ἀνθρωπίνη δόξα παρὰ τοῖς Ἑλλήνων φιλοσόφοις, μὴ ἰσχύῃ $^6$ $^0$ παρ’ ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος; Καὶ γὰρ ἐκείνων τινὲς καὶ χρήματα ἀπεδύσαντο, καὶ θανάτου κατεφρόνησαν, ἵνα ἀνθρώποις ἐπιδείξωνται· διὸ καὶ κεναὶ γεγόνασιν αὐτῶν αἱ ἐλπίδες. Τίς οὖν ἡμᾶς ἐξαιρήσεται λόγος, ὅταν τοσούτων προκειμένων, καὶ τοσαύτης $^6$ $^1$ φιλοσοφίας ἡμῖν ἀνοιγχθείσης, μηδὲ τὰ αὐτὰ δυνηθῶμεν ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους προσαπόλλυμεν $^6$ $^2$; Οὐδὲ γὰρ οὕτω βλάπτει Ἕλλην παράνομα πράσσων, ὡς Χριστιανὸς ταῦτα ποιῶν· καὶ μάλα εἰκότως. Ἐκείνων μὲν γὰρ διεφθαρμένη ἡ δόξα· ἡ δὲ ἡμετέρα διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἀσεβέσι σεμνὴ καὶ περιφανής. Διὸ ὅταν μάλιστα ἡμῖν ὀνειδίσαι βούλωνται, καὶ τὴν κατηγορίαν $^6$ $^3$ αὐξῆσαι, τοῦτο ἐπιλέγουσιν, οἷον, Ὁ Χριστιανός· οὐκ ἂν εἰπόντες, εἰ μὴ μεγάλην περὶ τοῦ δόγματος ἔσχον ὑπόνοιαν Οὐκ ἤκουσας πόσα ὁ Χριστὸς ἐπέταξε καὶ ἡλίκα; Πότε οὖν δυνήσῃ μίαν ἐκείνων ἀνύσαι τῶν ἐντολῶν, ὅταν πάντα ἀφεὶς περιέρκη τόκους συλλέγων, δανείσματα ῥάπτων, πραγματείας συντιθεὶς, ἀγέλας ἀνδραπόδων ὠνούμενος, ἀργυρᾶ σκεύη κατασκευάζων, ἀγροὺς καὶ οἰκίας καὶ ἔπιπλα ἀγοράζων μυρία; Καὶ εἴθε τοῦτο μόνον. Ὅταν δὲ ταῖς ἀκαίροις ταύταις σπουδαῖς καὶ ἀδικίαν προστιθῇς, γῆν ἀποτεμνόμενος, οἰκίας ἀποσπῶν, πενίαν ἐπιτρίβων, λιμὸν αὔξων, πότε δυνήσῃ τῶν προθύρων ἐπιβῆναι τούτων; Ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ πένητας ἐλεεῖς. Οἶδα κἀγώ· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πολλὴ πάλιν ἡ λύμη. Ἢ γὰρ μετὰ τύφου, ἢ μετὰ κενοδοξίας τοῦτο ποιεῖς, ἵνα [199] μηδὲ ἐν ταῖς ἀγαθοῖς κερδάνῃς· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀθλιώτερον $^6$ $^4$, ὅταν καὶ ἐν τῷ λιμένι ναυαγῇς; Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ποιήσας τι καλὸν, μὴ ζήτει παρ’ ἐμοῦ τὴν χάριν, ἵνα τὸν Θεὸν ἔχῃς ὀφειλέτην. Δανείζετε γὰρ, φησὶ, παρ’ ὧν μὴ προσδοκᾶτε λήψεσθαι. Ἔχεις χρεώστην· τί ἐκεῖνον ἀφεὶς, ἐμὲ ἀπαιτεῖς, ἄνθρωπον πένητα καὶ ταλαίπωρον; Μὴ γὰρ ἀγανακτεῖ ὁ χρεώστης ἀπαιτούμενος; μὴ γὰρ πένης ἐστί; μὴ γὰρ οὐ βούλεται καταθεῖναι; Οὐχ ὁρᾷς αὐτοῦ τοὺς ἀφάτους θησαυρούς; οὐχ ὁρᾷς τὴν ἀνεκδίηγητον φιλοτιμίαν; Αὐτὸν τοίνυν κάτασχε καὶ ἀπαίτησον· οὕτω $^6$ $^5$ γὰρ ἀπαιτούμενος χαίρει. Ὅτι ἂν $^6$ $^6$ ἕτερον ἀπαιτούμενον ἴδῃ ἀνθ’ ὧν αὐτὸς ὀφείλει, ὡς ὑβρισθεὶς οὕτω διακείσεται· καὶ οὐκέτι σοι ἀποδίδωσιν $^6$ $^7$, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλεῖ δικαίως. Ποίαν γὰρ μου ἀγνωμοσύνην κατέγνως; φησί· ποίαν μοι πενίαν σύνοιδας, ὅτι παραδραμὼν ἐμὲ ἐφ’ ἑτέρους ἔρχῃ; Ἄλλῳ ἐδάνεισας, καὶ ἄλλον ἀπαιτεῖς; Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος $^6$ $^8$ ὑπεδέξατο, ἀλλ’ ὁ Θεὸς ἐκέλευσε καταβαλεῖν· καὶ αὐτὸς καὶ πρωτότυπος ὀφειλέτης καὶ ἐγγυητὴς εἶναι βούλεται, μυρίας σοι παρέχων ἀφορμὰς τοῦ πάντοθεν αὐτὸν ἀπαιτεῖν. Μὴ δὴ οὖν τοσαύτην εὐκολίαν καὶ εὐπορίαν ἀφεὶς, παρ’ ἐμοῦ ζήτει λαβεῖν τοῦ μηδὲν ἔχοντος. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐμοὶ ἐπιδείκνυσαι ἐλεῶν πένητα; Μὴ γὰρ ἐγὼ σοὶ εἶπον, Δός; μὴ γὰρ παρ’ ἐμοῦ ἤκουσας, ἵνα καὶ παρ’ ἐμοῦ ἀπαιτήσῃς; Αὐτὸς εἶπεν· Ὁ ἐλεῶν πένητα, δανείζει Θεῷ. Θεῷ ἐδάνεισας· αὐτῷ περίθες $^6$ $^9$. Ἀλλ’ οὐκ ἀποδίδωσι τὸ πᾶν νῦν. Καὶ τοῦτο ὑπὲρ σοῦ ποιεῖ. Τοιοῦτος γὰρ ἐστιν $^7$ $^0$ ὀφειλέτης· οὐχ ὡς πολλοὶ τὸ δανεισθὲν σπουδάζουσιν ἀποδοῦναι μόνον, ἀλλ’ ὥστε καὶ τὸ δοθὲν ἐν ἀσφαλείᾳ καταθεῖναι, πάντα πραγματεύεται καὶ ποιεῖ. Διά τοι $^7$ $^1$ τοῦτο τὰ μὲν ἐνταῦθα καταβάλλει, τὰ δὲ ἐκεῖ ταμιεύεται. ι΄. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες πολὺν ποιῶμεν τὸν ἔλεον, καὶ πολλὴν τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ διὰ χρημάτων $^7$ $^2$, καὶ διὰ πραγμάτων. Κἂν ἴδωμέν τινα κακῶς πάσχοντα καὶ τυπτόμενον ἐν ἀγορᾷ, κἂν ἀργύριον δυνατὸν καταβαλεῖν, ποιῶμεν $^7$ $^3$· κἂν λόγοις δυνατὸν διαλῦσαι, μὴ ὀκνῶμεν. Ἔστι γὰρ καὶ λόγου μισθὸς, μᾶλλον δὲ καὶ στεναγμῶν $^7$ $^4$· καὶ τοῦτο ὁ μακάριος Ἰὼβ ἔλεγεν· Ἐγὼ δὲ ἔκλαυσα ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Εἰ δὲ δακρύων καὶ στεναγμῶν ἐστι μισθὸς, ὅταν καὶ λόγοι καὶ σπουδὴ, καὶ πολλὰ ἕτερα προσῇ, ἐννόησον ἡλίκη ἡ ἀντίδοσις γίνεται. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ· καὶ ὁ Μονογενὴς ἡμᾶς κατήλλαξε, μέσον ἑαυτὸν ἐμβαλὼν, καὶ πληγὰς ὑπὲρ ἡμῶν δεξάμενος $^7$ $^5$, καὶ θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας. Σπουδάσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐμπίπτοντας μυρίων ἀπαλλάττειν κακῶν, ἀλλὰ μὴ, ὡς νῦν ποιοῦμεν $^7$ $^6$, ἐπειδὰν ἴδωμέν τινας συγκρουομένους καὶ συῤῥηγνυμένους ἀλλήλοις, ἑστήκαμεν $^7$ $^7$ εὐφραινόμενοι ταῖς ἑτέρων ἀσχημοσύναις, καὶ θέατρον [200] περιστῶντες διαβολικόν· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ὠμότερον; Ὁρᾷς κακῶς ἀκούοντας, διαῤῥηγνυμένους, κατατέμνοντας τὴν ἐσθῆτα, συγκοπτομένους τὸ πρόσωπον, καὶ ὑπομένεις ἡσυχῇ παρεστάναι; Μὴ γὰρ ἄρκτος ἐστὶν ὁ μαχόμενος; μὴ γὰρ θηρίον; μὴ γὰρ ὄφις; Ἄνθρωπός ἐστιν ὁ πανταχοῦ σοι κοινωνῶν, ἀδελφός ἐστι, μέλος ἐστί. Μὴ θεώρει, ἀλλὰ διάλυε· μὴ τέρπου, ἀλλὰ διόρθου· μὴ ἑτέρους παρακίνει ἐπὶ τὴν ἀσχημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς συνειλεγμένους ἀπόσοβει καὶ διάλυε. Ἀναισχύντων γὰρ καὶ οἰκοτρίβων τὸ χαίρειν ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς, καὶ καθαρμάτων καὶ ὄνων $^7$ $^8$ ἀλόγων. Ὁρᾷς ἄνθρωπον ἀσχημονοῦντα, καὶ οὐχ ἡγῇ αὐτὸς ἀσχημονεῖν; οὐδὲ εἰσέρχῃ μέσος, καὶ διασκεδάζεις τοῦ διαβόλου τὴν φάλαγγα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα διαλύεις κακά; Ἵνα καὶ αὐτὸς πληγὰς λάβω, φησί· καὶ σὺ τοῦτο κελεύεις; Μάλιστα μὲν οὐδὲ τοῦτο πείσῃ· ἂν δὲ καὶ τοῦτο πάθῃς, μαρτύριόν σοι τὸ πρᾶγμά ἐστι· διὰ γὰρ τὸν Θεὸν ἔπαθες. Εἰ δὲ πληγὰς ὀκνεῖς λαβεῖν, ἐννόησον ὅτι ὁ Δεσπότης σου σταυρὸν οὐκ ὤκνησεν ὑπομεῖναι διὰ σέ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μεθύουσι καὶ ἐσκότωνται, τοῦ θυμοῦ τυραννοῦντος καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῖς, δέονται δέ τινος ὑγιαίνοντος τοῦ βοηθήσοντος αὐτοῖς, ὅ τε ἀδικῶν, ὅ τε ἀδικούμενος· ὁ μὲν, ἵνα ἀπαλλαγῇ πάσχων κακῶς, ὁ δὲ, ἵνα παύσηται ποιῶν κακῶς. Πάρελθε $^7$ $^9$ τοίνυν καὶ χεῖρα ὄρεξον, ὁ νήφων τῷ μεθύοντι. Ἔστι γὰρ καὶ ὀργῆς μέθη, καὶ τῆς ἐκ τοῦ οἴνου χαλεπωτέρα. Οὐχ ὁρᾷς τοὺς ναύτας, οἳ ὅταν ναυαγίῳ τινὰς περιπεσόντας ἴδωσι, τὰ $^8$ $^0$ ἱστία πετάσαντες μετὰ πολλῆς ἀπέρχονται σπουδῆς, ὥστε τοὺς ὁμοτέχνους ἐξαρπάσαι τοῦ κλύδωνος; Εἰ δὲ τέχνης κοινωνοὶ τοσαύτην ἐπιδείκνυνται προστασίαν, πόσῳ μᾶλλον τοὺς τῆς φύσεως κοινωνοὺς ταῦτα πάντα $^8$ $^1$ ποιεῖν δίκαιον; Καὶ $^6$ $^0$ ἰσχύει F. ἰσχύσει D. $^6$ $^1$ τοσαύτης] add. τῆς Edd. $^6$ $^2$ προσαπολλύωμεν B. προσαπολλύομεν A. $^6$ $^3$ κατηγορίαν D. $^6$ $^4$ ἐλεεινότερον A. B. $^6$ $^5$ Οὕτω] Οὗτος A. B. $^6$ $^6$ Ὅτι ἂν] Ἂν δέ A. B. Ἂν γὰρ Edd. $^6$ $^7$ ἀποδώσει... ἐγκαλέσει A. B. $^6$ $^8$ ἄνθρωπον A. B. ὑπεδέξατο] ὑπεδέξω B. ὑπεδείξατο C. $^6$ $^9$ περίθες] ἀπαίτει Edd. * Alii ἐπίθες, Montef. $^7$ $^0$ ἐστιν om. E. F. $^7$ $^1$ τοι om. D. F. p. p. καταβάλλεται A. B. $^7$ $^2$ ῥημάτων A. B. C. $^7$ $^3$ ποιήσωμεν τοῦτο F. μὴ ναρκῶμεν A. B. $^7$ $^4$ στεναγμοῦ A. F. $^7$ $^5$ δεξ.... ὑπομ.] καὶ θάνατον δεξάμενος A. C. καὶ θ. καταδεξάμενος B. δεξάμενος καὶ θ. D. $^7$ $^6$ ποιῶμεν C. F. et corr. D. ποιοῦμεν] add. καὶ περιβάλ-λειν A. B. Non agnoscunt Verss. $^7$ $^7$ ἑστήκαμεν] ἱστάμενοι καί A. B. p. p. περιστάντες iidem. $^7$ $^8$ ὄνων] ἀνθρώπων Mur. Ben. Ge. $^7$ $^9$ Πρόσελθε C. $^8$ $^0$ τά] πῶς τά A. B. C. p. p. τῆς σπουδῆς E. F. $^8$ $^1$ πάντα om. A. B.

235 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. 236 μις, ὡς μὴ ἐνταῦθα μόνον λάμπειν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐφοδηγεῖν τοὺς ἑπομένους. Ὅταν γὰρ ἴδωσι πάντων τῶν παρόντων καταφρονοῦντας, καὶ πρὸς τὸ μέλλον παρασκευαζομένους, πρὸ λόγου παντὸς τοῖς ἔργοις ἡμῶν πεισθήσονται. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόητος, ὡς ὁρῶν τὸν χθὲς καὶ πρώην τρυφῶντα καὶ πλουτοῦντα, πάντα ἀποδυόμενον, καὶ πτερούμενον, καὶ πρὸς λιμὸν καὶ πενίαν, καὶ πρὸς σκληραγωγίαν ἅπασαν, καὶ πρὸς κινδύνους, καὶ πρὸς αἷμα, καὶ πρὸς σφαγὴν, καὶ πρὸς πάντα τὰ δοκοῦντα εἶναι δεινὰ παρατεταγμένον, μὴ σαφῆ λαβεῖν τῶν μελλόντων ἐντεῦθεν ἀπόδειξιν; Ἂν δὲ τοῖς παροῦσιν ἑαυτοὺς ἐμπλέκωμεν, καὶ ἐνδοτέρω ὠθῶμεν, πῶς δυνησονται πεισθῆναι, ὅτι πρὸς ἀποδημίαν ἐπειγόμεθα ἑτέραν; Τίς δὲ ἡμῖν ἔσται ἀπολογία λοιπὸν, ὅταν ὅσον ἴσχυσεν ἡ ἀνθρωπίνη δόξα παρὰ τοῖς Ἑλλήνων φιλοσόφοις, μὴ ἰσχύῃ $^6$ $^0$ παρ’ ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος; Καὶ γὰρ ἐκείνων τινὲς καὶ χρήματα ἀπεδύσαντο, καὶ θανάτου κατεφρόνησαν, ἵνα ἀνθρώποις ἐπιδείξωνται· διὸ καὶ κεναὶ γεγόνασιν αὐτῶν αἱ ἐλπίδες. Τίς οὖν ἡμᾶς ἐξαιρήσεται λόγος, ὅταν τοσούτων προκειμένων, καὶ τοσαύτης $^6$ $^1$ φιλοσοφίας ἡμῖν ἀνοιγχθείσης, μηδὲ τὰ αὐτὰ δυνηθῶμεν ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους προσαπόλλυμεν $^6$ $^2$; Οὐδὲ γὰρ οὕτω βλάπτει Ἕλλην παράνομα πράσσων, ὡς Χριστιανὸς ταῦτα ποιῶν· καὶ μάλα εἰκότως. Ἐκείνων μὲν γὰρ διεφθαρμένη ἡ δόξα· ἡ δὲ ἡμετέρα διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἀσεβέσι σεμνὴ καὶ περιφανής. Διὸ ὅταν μάλιστα ἡμῖν ὀνειδίσαι βούλωνται, καὶ τὴν κατηγορίαν $^6$ $^3$ αὐξῆσαι, τοῦτο ἐπιλέγουσιν, οἷον, Ὁ Χριστιανός· οὐκ ἂν εἰπόντες, εἰ μὴ μεγάλην περὶ τοῦ δόγματος ἔσχον ὑπόνοιαν Οὐκ ἤκουσας πόσα ὁ Χριστὸς ἐπέταξε καὶ ἡλίκα; Πότε οὖν δυνήσῃ μίαν ἐκείνων ἀνύσαι τῶν ἐντολῶν, ὅταν πάντα ἀφεὶς περιέρκη τόκους συλλέγων, δανείσματα ῥάπτων, πραγματείας συντιθεὶς, ἀγέλας ἀνδραπόδων ὠνούμενος, ἀργυρᾶ σκεύη κατασκευάζων, ἀγροὺς καὶ οἰκίας καὶ ἔπιπλα ἀγοράζων μυρία; Καὶ εἴθε τοῦτο μόνον. Ὅταν δὲ ταῖς ἀκαίροις ταύταις σπουδαῖς καὶ ἀδικίαν προστιθῇς, γῆν ἀποτεμνόμενος, οἰκίας ἀποσπῶν, πενίαν ἐπιτρίβων, λιμὸν αὔξων, πότε δυνήσῃ τῶν προθύρων ἐπιβῆναι τούτων; Ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ πένητας ἐλεεῖς. Οἶδα κἀγώ· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πολλὴ πάλιν ἡ λύμη. Ἢ γὰρ μετὰ τύφου, ἢ μετὰ κενοδοξίας τοῦτο ποιεῖς, ἵνα [199] μηδὲ ἐν ταῖς ἀγαθοῖς κερδάνῃς· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀθλιώτερον $^6$ $^4$, ὅταν καὶ ἐν τῷ λιμένι ναυαγῇς; Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ποιήσας τι καλὸν, μὴ ζήτει παρ’ ἐμοῦ τὴν χάριν, ἵνα τὸν Θεὸν ἔχῃς ὀφειλέτην. Δανείζετε γὰρ, φησὶ, παρ’ ὧν μὴ προσδοκᾶτε λήψεσθαι. Ἔχεις χρεώστην· τί ἐκεῖνον ἀφεὶς, ἐμὲ ἀπαιτεῖς, ἄνθρωπον πένητα καὶ ταλαίπωρον; Μὴ γὰρ ἀγανακτεῖ ὁ χρεώστης ἀπαιτούμενος; μὴ γὰρ πένης ἐστί; μὴ γὰρ οὐ βούλεται καταθεῖναι; Οὐχ ὁρᾷς αὐτοῦ τοὺς ἀφάτους θησαυρούς; οὐχ ὁρᾷς τὴν ἀνεκδίηγητον φιλοτιμίαν; Αὐτὸν τοίνυν κάτασχε καὶ ἀπαίτησον· οὕτω $^6$ $^5$ γὰρ ἀπαιτούμενος χαίρει. Ὅτι ἂν $^6$ $^6$ ἕτερον ἀπαιτούμενον ἴδῃ ἀνθ’ ὧν αὐτὸς ὀφείλει, ὡς ὑβρισθεὶς οὕτω διακείσεται· καὶ οὐκέτι σοι ἀποδίδωσιν $^6$ $^7$, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλεῖ δικαίως. Ποίαν γὰρ μου ἀγνωμοσύνην κατέγνως; φησί· ποίαν μοι πενίαν σύνοιδας, ὅτι παραδραμὼν ἐμὲ ἐφ’ ἑτέρους ἔρχῃ; Ἄλλῳ ἐδάνεισας, καὶ ἄλλον ἀπαιτεῖς; Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος $^6$ $^8$ ὑπεδέξατο, ἀλλ’ ὁ Θεὸς ἐκέλευσε καταβαλεῖν· καὶ αὐτὸς καὶ πρωτότυπος ὀφειλέτης καὶ ἐγγυητὴς εἶναι βούλεται, μυρίας σοι παρέχων ἀφορμὰς τοῦ πάντοθεν αὐτὸν ἀπαιτεῖν. Μὴ δὴ οὖν τοσαύτην εὐκολίαν καὶ εὐπορίαν ἀφεὶς, παρ’ ἐμοῦ ζήτει λαβεῖν τοῦ μηδὲν ἔχοντος. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐμοὶ ἐπιδείκνυσαι ἐλεῶν πένητα; Μὴ γὰρ ἐγὼ σοὶ εἶπον, Δός; μὴ γὰρ παρ’ ἐμοῦ ἤκουσας, ἵνα καὶ παρ’ ἐμοῦ ἀπαιτήσῃς; Αὐτὸς εἶπεν· Ὁ ἐλεῶν πένητα, δανείζει Θεῷ. Θεῷ ἐδάνεισας· αὐτῷ περίθες $^6$ $^9$. Ἀλλ’ οὐκ ἀποδίδωσι τὸ πᾶν νῦν. Καὶ τοῦτο ὑπὲρ σοῦ ποιεῖ. Τοιοῦτος γὰρ ἐστιν $^7$ $^0$ ὀφειλέτης· οὐχ ὡς πολλοὶ τὸ δανεισθὲν σπουδάζουσιν ἀποδοῦναι μόνον, ἀλλ’ ὥστε καὶ τὸ δοθὲν ἐν ἀσφαλείᾳ καταθεῖναι, πάντα πραγματεύεται καὶ ποιεῖ. Διά τοι $^7$ $^1$ τοῦτο τὰ μὲν ἐνταῦθα καταβάλλει, τὰ δὲ ἐκεῖ ταμιεύεται. ι΄. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες πολὺν ποιῶμεν τὸν ἔλεον, καὶ πολλὴν τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ διὰ χρημάτων $^7$ $^2$, καὶ διὰ πραγμάτων. Κἂν ἴδωμέν τινα κακῶς πάσχοντα καὶ τυπτόμενον ἐν ἀγορᾷ, κἂν ἀργύριον δυνατὸν καταβαλεῖν, ποιῶμεν $^7$ $^3$· κἂν λόγοις δυνατὸν διαλῦσαι, μὴ ὀκνῶμεν. Ἔστι γὰρ καὶ λόγου μισθὸς, μᾶλλον δὲ καὶ στεναγμῶν $^7$ $^4$· καὶ τοῦτο ὁ μακάριος Ἰὼβ ἔλεγεν· Ἐγὼ δὲ ἔκλαυσα ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Εἰ δὲ δακρύων καὶ στεναγμῶν ἐστι μισθὸς, ὅταν καὶ λόγοι καὶ σπουδὴ, καὶ πολλὰ ἕτερα προσῇ, ἐννόησον ἡλίκη ἡ ἀντίδοσις γίνεται. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ· καὶ ὁ Μονογενὴς ἡμᾶς κατήλλαξε, μέσον ἑαυτὸν ἐμβαλὼν, καὶ πληγὰς ὑπὲρ ἡμῶν δεξάμενος $^7$ $^5$, καὶ θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας. Σπουδάσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐμπίπτοντας μυρίων ἀπαλλάττειν κακῶν, ἀλλὰ μὴ, ὡς νῦν ποιοῦμεν $^7$ $^6$, ἐπειδὰν ἴδωμέν τινας συγκρουομένους καὶ συῤῥηγνυμένους ἀλλήλοις, ἑστήκαμεν $^7$ $^7$ εὐφραινόμενοι ταῖς ἑτέρων ἀσχημοσύναις, καὶ θέατρον [200] περιστῶντες διαβολικόν· οὗ τί γένοιτ’ ἂν ὠμότερον; Ὁρᾷς κακῶς ἀκούοντας, διαῤῥηγνυμένους, κατατέμνοντας τὴν ἐσθῆτα, συγκοπτομένους τὸ πρόσωπον, καὶ ὑπομένεις ἡσυχῇ παρεστάναι; Μὴ γὰρ ἄρκτος ἐστὶν ὁ μαχόμενος; μὴ γὰρ θηρίον; μὴ γὰρ ὄφις; Ἄνθρωπός ἐστιν ὁ πανταχοῦ σοι κοινωνῶν, ἀδελφός ἐστι, μέλος ἐστί. Μὴ θεώρει, ἀλλὰ διάλυε· μὴ τέρπου, ἀλλὰ διόρθου· μὴ ἑτέρους παρακίνει ἐπὶ τὴν ἀσχημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς συνειλεγμένους ἀπόσοβει καὶ διάλυε. Ἀναισχύντων γὰρ καὶ οἰκοτρίβων τὸ χαίρειν ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς, καὶ καθαρμάτων καὶ ὄνων $^7$ $^8$ ἀλόγων. Ὁρᾷς ἄνθρωπον ἀσχημονοῦντα, καὶ οὐχ ἡγῇ αὐτὸς ἀσχημονεῖν; οὐδὲ εἰσέρχῃ μέσος, καὶ διασκεδάζεις τοῦ διαβόλου τὴν φάλαγγα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα διαλύεις κακά; Ἵνα καὶ αὐτὸς πληγὰς λάβω, φησί· καὶ σὺ τοῦτο κελεύεις; Μάλιστα μὲν οὐδὲ τοῦτο πείσῃ· ἂν δὲ καὶ τοῦτο πάθῃς, μαρτύριόν σοι τὸ πρᾶγμά ἐστι· διὰ γὰρ τὸν Θεὸν ἔπαθες. Εἰ δὲ πληγὰς ὀκνεῖς λαβεῖν, ἐννόησον ὅτι ὁ Δεσπότης σου σταυρὸν οὐκ ὤκνησεν ὑπομεῖναι διὰ σέ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μεθύουσι καὶ ἐσκότωνται, τοῦ θυμοῦ τυραννοῦντος καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῖς, δέονται δέ τινος ὑγιαίνοντος τοῦ βοηθήσοντος αὐτοῖς, ὅ τε ἀδικῶν, ὅ τε ἀδικούμενος· ὁ μὲν, ἵνα ἀπαλλαγῇ πάσχων κακῶς, ὁ δὲ, ἵνα παύσηται ποιῶν κακῶς. Πάρελθε $^7$ $^9$ τοίνυν καὶ χεῖρα ὄρεξον, ὁ νήφων τῷ μεθύοντι. Ἔστι γὰρ καὶ ὀργῆς μέθη, καὶ τῆς ἐκ τοῦ οἴνου χαλεπωτέρα. Οὐχ ὁρᾷς τοὺς ναύτας, οἳ ὅταν ναυαγίῳ τινὰς περιπεσόντας ἴδωσι, τὰ $^8$ $^0$ ἱστία πετάσαντες μετὰ πολλῆς ἀπέρχονται σπουδῆς, ὥστε τοὺς ὁμοτέχνους ἐξαρπάσαι τοῦ κλύδωνος; Εἰ δὲ τέχνης κοινωνοὶ τοσαύτην ἐπιδείκνυνται προστασίαν, πόσῳ μᾶλλον τοὺς τῆς φύσεως κοινωνοὺς ταῦτα πάντα $^8$ $^1$ ποιεῖν δίκαιον; Καὶ $^6$ $^0$ ἰσχύει F. ἰσχύσει D. $^6$ $^1$ τοσαύτης] add. τῆς Edd. $^6$ $^2$ προσαπολλύωμεν B. προσαπολλύομεν A. $^6$ $^3$ κατηγορίαν D. $^6$ $^4$ ἐλεεινότερον A. B. $^6$ $^5$ Οὕτω] Οὗτος A. B. $^6$ $^6$ Ὅτι ἂν] Ἂν δέ A. B. Ἂν γὰρ Edd. $^6$ $^7$ ἀποδώσει... ἐγκαλέσει A. B. $^6$ $^8$ ἄνθρωπον A. B. ὑπεδέξατο] ὑπεδέξω B. ὑπεδείξατο C. $^6$ $^9$ περίθες] ἀπαίτει Edd. * Alii ἐπίθες, Montef. $^7$ $^0$ ἐστιν om. E. F. $^7$ $^1$ τοι om. D. F. p. p. καταβάλλεται A. B. $^7$ $^2$ ῥημάτων A. B. C. $^7$ $^3$ ποιήσωμεν τοῦτο F. μὴ ναρκῶμεν A. B. $^7$ $^4$ στεναγμοῦ A. F. $^7$ $^5$ δεξ.... ὑπομ.] καὶ θάνατον δεξάμενος A. C. καὶ θ. καταδεξάμενος B. δεξάμενος καὶ θ. D. $^7$ $^6$ ποιῶμεν C. F. et corr. D. ποιοῦμεν] add. καὶ περιβάλ-λειν A. B. Non agnoscunt Verss. $^7$ $^7$ ἑστήκαμεν] ἱστάμενοι καί A. B. p. p. περιστάντες iidem. $^7$ $^8$ ὄνων] ἀνθρώπων Mur. Ben. Ge. $^7$ $^9$ Πρόσελθε C. $^8$ $^0$ τά] πῶς τά A. B. C. p. p. τῆς σπουδῆς E. F. $^8$ $^1$ πάντα om. A. B.

237 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ καὶ ἐνταῦθα ναυάγιόν ἐστιν ἐκείνου χαλεπώτερον. * γὰρ ἐβλασφήμησεν ἐπηρεασθεὶς, καὶ πάντα ἐκε νωσεν· ἡ ἐπιώρκησεν ὑπὸ τοῦ θυμοῦ τυραννούμενος, καὶ πάλιν εἰς γέενναν ἐνέπεσεν· ἢ πληγὴν δίδωσι καὶ φόνον ἐργάζεται, καὶ τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν ὑπο μένει ναυάγιον. "Απελθε τοίνυν, καὶ στῆσον τὸ κακὸν, καὶ καταποντιζομένους ἀνάσπασον, εἰς αὐτὸ τῆς ζά- λης τὸ πέλαγος καταβάς· καὶ διαλύσας τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον, καὶ κατ' ἰδίαν λαβὼν ἕκαστον, παραίνε- σον καταστείλαι οι τὴν φλόγα, καὶ τὰ κύματα κοιμί- σαι. Εἰ δὲ μείζων ἡ πυρά, καὶ χαλεπωτέρα γίνεται ἡ κάμινος, μὴ φοβηθῇς· πολλοὺς γὰρ ἔχεις τοὺς συνεφαπτομένους καὶ χεῖρα ὀρέγονται, ἂν ἀρχὴν παρ ράσχῃς μόνον, καὶ πρό γε πάντων τὸν τῆς εἰρήνης Θεόν. Κἂν πρῶτος διατινάξῃς τὴν φλόγα, πολλοὶ καὶ ἕτεροι ἀκολουθήσουσι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνων κατορθου μένων αὐτὸς λήψῃ τὸν μισθόν. Ακουσον τί παρήνε σεν ὁ Χριστὸς 18 τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς χαμαὶ ἕρπουσιν· Αν τὸ ὑποζύγιον ἴδῃς τοῦ ἐχθροῦ σου, φησί, και ταπίπτον, μὴ παραδράμης, [201] ἀλλ' ἀνάστησον, Καίτοι τοῦ κι κείμενον υποζύγιον ἀναστῆσαι πολύ κουφότερον τὸ μαχομένους ἀνθρώπους διαλῦσαι καὶ διαλλάξαι. Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον 88, πολλῷ μᾶλλον φίλων ψυχές συνδιανιστάναι χρή· καὶ μάλιστα ὅταν χα λεπώτερον ᾗ τὸ πτῶμα· οὐ γὰρ εἰς βόρβορον αὗται πίπτουσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τῆς γεέννης πῦρ, τὸ φορτίον οὐ φέρουσαι τοῦ θυμοῦ. Σὺ δὲ ὁρῶν τὸν ἀδελφὸν ὑπὸ τὸν γόμον κείμενον, καὶ τὸν διάβολον ἐφεστῶτα καὶ τὴν πυρὰν ἀνάπτοντα, παρατρέχεις ὠμῶς καὶ ἀν- ηλεῶς· ὅπερ οὐδὲ ἐπ' ἀλόγῳ ποιῆσαι ἀκίνδυνον. 83 86 238 βαδίζουσιν · ἡμῖν δὲ οὐδὲν κοινὸν, ἀλλὰ πάντα ἄνω καὶ κάτω, μάχαι, φιλονεικίαι ", λοιδορίαι, καὶ ἀπ ἐχθειαι, καὶ ὕβρεις. Καὶ οὔτε τὸν οὐρανὸν αἰδούμεθα. εἰς ὃν ἐκλήθημεν κοινῇ ἅπαντες, οὐδὲ οι τὴν γῆν ἣν κοινὴν πᾶσιν ἀνῆκεν, οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν· ἀλλὰ πάντα ὁ θυμὸς καὶ ὁ τῶν χρημάτων ἔρως παρασύρας οἴχεται. Οὐκ εἶδες ἐκεῖνον τὸν τὰ μυρία τάλαντα ὀφείλοντα, εἶτα μετὰ τὴν ἐκείνων ἄφεσιν ἀποπνί- γοντα τὸν ἑαυτοῦ σύνδουλον ὑπὲρ [202] ἑκατὸν δῆνα ρίων, ὅσα ὑπέστη κακά, καὶ πῶς ἀθανάτῳ παρεδόθη κολάσει; Οὐ δέδοικας τὸ ὑπόδειγμα; οὐ φοβῇ μὴ καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ πάθῃς; Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν τῷ Δεσπότῃ πολλὰ καὶ μεγάλα ὀφλήματα· ἀλλ' ὅμως ἀνέχεται καὶ μακροθυμεῖ, καὶ οὔτε οἱ ἐπίκειται. καθάπερ ἡμεῖς τοῖς συνδούλοις, οὔτε ἄγχει και ἀποπνίγει· καίτοιγε εἰ καὶ τὸ πολλοστὸν μέρος αυ- τῶν ἡμᾶς ἐβουλήθη ἀπαιτῆσαι, πάλαι ἂν ἀπολώλες- μεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοοῦντες, ἀγαπητοί, ταπεινωθώ μεν, καὶ χάριν ἔχωμεν τοῖς ὀφείλουσιν ἡμῖν· γίνονται γὰρ ἡμῖν, ἂν φιλοσοφῶμεν, ἀφορμὴ οι συγχωρήσεως μεγίστης, καὶ ὀλίγα διδόντες, πολλά ληψόμεθα. Τέ τοίνυν ἀπαιτεῖς μετά βίας, δέον, εἰ καὶ ἐκεῖνος ἐβού- λετο δοῦναι, αὐτὸν συγχωρῆσαι, ἵνα παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν λάβῃς; Νυνὶ δὲ πάντα πηεῖς καὶ βιάζῃ καὶ φιλονεικεῖς, ὥστε σοι μηδὲν ἀφεθῆναι τῶν σῶν· καὶ δοκεῖς μὲν ἐπηρεάζειν τῷ πλησίον, κατὰ δὲ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, αὔξων τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν· εἰ δὲ μικρὸν ἐνταῦθα φιλοσοφήσεις, ἡμέρους σαυτῷ τὰς εὐθύνας ποιεῖς . Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦτο ἡμᾶς βούλεται ἄρχεσθαι τῆς οἱ τοιαύτης φιλοτιμίας, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ τοῦ πλείονα ἡμῖν ἀντιλοῦναι. Ὅτους τοίνυν ὀφειλέτας ἔχεις καὶ χρημάτων καὶ ἁμαρτημάτ των, πάντας ἀφεὶς ἐλευθέρους, τὸν Θεὸν ἀπαίτει τῆς τοιαύτης μεγαλοψυχίας τὴν ἀμοιβήν. Εως μὲν γὰρ ἂν ἐκεῖνοί σοι ὦσιν οι ὀφείλοντες, οὐχ ἕξεις τὸν Θεὸ ὀφειλέτην· ἐὰν δὲ ἐκείνους ἀφῆς, δυνήσῃ τὸν Θεόν κατασχεῖν, καὶ ἀπαιτῆσαι μετὰ πολλῆς τῆς φιλοτι μίας τῆς τοσαύτης φιλοσοφίας τὴν ἀμοιβήν. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος παρελθὼν καὶ ἰδών σε τὸν ὑπεύθυνον κατέχοντα, καὶ κελεύσας ἐκεῖνον μὲν ἀφεῖναι, πρὸς δὲ αὐτὸν ἔχειν τὸν ὑπὲρ ἐκείνου λόγον, οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀγνωμονῆσαι μετὰ τὴν ἄφεσιν, ἅτε ἐφ' ἑαυτὸν τὰ πᾶν μεταθείς · πῶς ὁ Θεὸς οὐ πολλαπλασίωνα καὶ μυριοπλασίονα ἀποδώσει, ὅταν διὰ τὸ αὐτοῦ πρώτο ταγμα τοὺς ὑπευθύνους ἡμῖν ὄντας, μὴ μικρόν, μὴ μέγα ἐγκαλέσαντες, ἀφῶμεν ἀπελθεῖν ἀνευθύ τους γενομένους; Μὴ δὴ τὴν πρόσκαιρον ἐννοῶμεν ἡδονὴν τὴν ἐγγινομένην ἡμῖν ἐκ τοῦ τοὺς ὑπευθύνους ἀπαιτεῖν, ἀλλὰ τὴν ζημίαν, ὅσην εἰς τὸ μέλλον ένα τεῦθεν ὑπομενοῦμεν, ἐν τοῖς ἀθανάτοις εαυτούς καταβλάπτοντες. Πάντων οὖν ἀνώτεροι γενόμενοι, χαρισώμεθα καὶ χρήματα καὶ πλημμελήματα τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν, ἵνα ἡμέρους αὐτοῖς ἡμῖν τὰς εὐθύ νας κατασκευάσωμεν· καὶ ὅπερ οὐκ ἰσχύσαμεν διὰ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἀνύσαι, τούτου διὰ τοῦ μὴ μνησι κακεῖν τοῖς πλησίον ἐπιτυχόντες, τῶν αἰωνίων ἀπο λαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 98. ια΄. Καὶ ὁ μὲν Σαμαρείτης τραυματίαν ἰδὼν ἀγνῶτα καὶ οὐδὲν αὐτῷ προσήκοντα, καὶ ἐπέστη, καὶ ἐπὶ ὑπο- ζύγιον ἀνεβίβασε, καὶ εἰς τὸ πανδοχεῖον κατήγαγε, καὶ ἰατρὸν ἐμισθώσατο, καὶ τὸ μὲν ἔδωκεν ἀργύ- ριον, τὸ δὲ ὑπέσχετο. Σὺ δὲ οὐ λῃσταῖς περιπεσόντα βλέπων, ἀλλὰ δαιμόνων φάλαγγι καὶ θυμοῦ πολιορ- κίᾳ, οὐκ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλ' ἐν ἀγορᾷ μέσῃ, οὐ χρήματα ἀναλίσκειν μέλλων, οὐδὲ ὑποζύγιον μισθοῦσθαι, οὐδὲ μακράν προπέμπειν δ' οδόν, ἀλλὰ ῥήματα φθέγγεσθαι μόνον, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ παρατρέ- χεις ὁμῶς καὶ ἀνηλεώς 88 ; Καὶ πῶς προσδοκᾶς τὸν Θεὸν καλῶν ἵλεών ποτε ἕξειν; Εἴπω δὲ καὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς ἀσχημονοῦντας δημοσίᾳ, πρὸς τὸν ἐπηρεά- ζοντα καὶ ἀδικοῦντα. Πληγὰς ἐντείνεις ω, εν εἰπέ μοι, καὶ λακτίζεις, καὶ δάχνεις; Της άγριος ἐγένου, καὶ διος ἄγριος; Καὶ οὐκ αἰσχύνῃ, οὐδὲ ἐρυθριᾷς, ἐχθη- ριούμενος, καὶ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν οι προδιδούς; Εἰ γὰρ πένης εἶ, ἀλλ᾽ ἐλεύθερος· εἰ γὰρ χειροτέ- χνης εἶ, ἀλλὰ Χριστιανός. Δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ὅτι πένης εἴ, ἀναγκαῖον ἡσυχάζειν. Τῶν γὰρ πλου - τούντων ἐστὶ τὸ μάχεσθαι, οὐ τῶν πενήτων· τῶν πλουτούντων, τῶν πολλὰς ἐχόντων ἀνάγρας πολέ μων. Σὺ δὲ τὴν ἡδονὴν οὐκ ἔχων τοῦ πλούτου, τὰ κακὰ τοῦ πλούτου περιέρχῃ συνάγων σεαυτῷ, ἔχθρας καὶ φιλονεικίας καὶ μάχης· καὶ ἀποπνίγεις τὸν ἀδελφὸν, καὶ ἄγχεις, καὶ καταβάλλεις δημοσίᾳ ἁπάντων ὁρώντων· καὶ οὐχ ἡγῇ μᾶλλον αὐτὸς ἀσχη- μονεῖν, τῶν ἀλόγων μιμούμενος τὰς ὁρμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρων γινόμενος; Πάντα γὰρ ἐκεί νοις κοινὰ, καὶ συναγελάζονται ἀλλήλοις, καὶ συμε η κατάστελλε et κοίμησον F. καταστείλαι et κοίμισαι. Edd. 88 Χριστός ] Sic codd. et Arm. Θεός Ge. δὲ τοῦ... το] τό το D. τό του Arm. et mar. Ge. * Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον] Εἰ δὲ ὑποζύγιον ἐχθροῦ καλόν (add. το Α.) διανιστᾶν πεπτωκός Α. Β. Εἰ γὰρ ἐχθροῦ μὴ παραδραμεῖν ἄνον Για σε συνδιαν ιστάν F. συνδιαναστῆσαι Hadd. συνδιανιστάναι κειμένας χρή Α. Β. Deinde ένθα καὶ τὸ πτῶμα μάλιστα χαλεπώ τερον· οὐ γὰρ κ. τ. έ. Α. Β. το ante πτώμα om. Ε. εν πέμπειν Εdd. 08 ἀνιλεῶς (bis) Eid. p. p. ἐπὶ ἀλόγων F. ἐπ' ἀλόγων Edd. 68 ἐπιτείνεις Α. Β. C. συγγένειαν Α. Β. D. οι καὶ φιλονεικίαι Εdd. p. p. καὶ ἀπέχθεια (line D.) καὶ ὕβρις Α. Β. " οὔτε Β. κοινήν] κοινῇ Α. C. D. 93 οὐδέ D. C. Ε. οι ἀφορμα! D. τα ποιήσεις Α. Β. * τῆς om. Α. Β. C. F. 97 97 ὦσιν] μένωσιν pr. D. &v om. B. E. F. μετατιθείς Α. Β. Γ. ἀθ.] add. ἀγαθοῖς Εdd. 10 98 [203] OMIAIA IG'. " Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας. α . Τίς γὰρ τοῦτο υπώπτευσεν ἢ τίς ἐνεκάλεσεν ἵνα πρὸς τοῦτο ποιήσηται τὴν ἀπάντησιν; Οὐδὲ γὰρ ἐκ

237 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ καὶ ἐνταῦθα ναυάγιόν ἐστιν ἐκείνου χαλεπώτερον. * γὰρ ἐβλασφήμησεν ἐπηρεασθεὶς, καὶ πάντα ἐκε νωσεν· ἡ ἐπιώρκησεν ὑπὸ τοῦ θυμοῦ τυραννούμενος, καὶ πάλιν εἰς γέενναν ἐνέπεσεν· ἢ πληγὴν δίδωσι καὶ φόνον ἐργάζεται, καὶ τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν ὑπο μένει ναυάγιον. "Απελθε τοίνυν, καὶ στῆσον τὸ κακὸν, καὶ καταποντιζομένους ἀνάσπασον, εἰς αὐτὸ τῆς ζά- λης τὸ πέλαγος καταβάς· καὶ διαλύσας τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον, καὶ κατ' ἰδίαν λαβὼν ἕκαστον, παραίνε- σον καταστείλαι οι τὴν φλόγα, καὶ τὰ κύματα κοιμί- σαι. Εἰ δὲ μείζων ἡ πυρά, καὶ χαλεπωτέρα γίνεται ἡ κάμινος, μὴ φοβηθῇς· πολλοὺς γὰρ ἔχεις τοὺς συνεφαπτομένους καὶ χεῖρα ὀρέγονται, ἂν ἀρχὴν παρ ράσχῃς μόνον, καὶ πρό γε πάντων τὸν τῆς εἰρήνης Θεόν. Κἂν πρῶτος διατινάξῃς τὴν φλόγα, πολλοὶ καὶ ἕτεροι ἀκολουθήσουσι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνων κατορθου μένων αὐτὸς λήψῃ τὸν μισθόν. Ακουσον τί παρήνε σεν ὁ Χριστὸς 18 τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς χαμαὶ ἕρπουσιν· Αν τὸ ὑποζύγιον ἴδῃς τοῦ ἐχθροῦ σου, φησί, και ταπίπτον, μὴ παραδράμης, [201] ἀλλ' ἀνάστησον, Καίτοι τοῦ κι κείμενον υποζύγιον ἀναστῆσαι πολύ κουφότερον τὸ μαχομένους ἀνθρώπους διαλῦσαι καὶ διαλλάξαι. Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον 88, πολλῷ μᾶλλον φίλων ψυχές συνδιανιστάναι χρή· καὶ μάλιστα ὅταν χα λεπώτερον ᾗ τὸ πτῶμα· οὐ γὰρ εἰς βόρβορον αὗται πίπτουσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τῆς γεέννης πῦρ, τὸ φορτίον οὐ φέρουσαι τοῦ θυμοῦ. Σὺ δὲ ὁρῶν τὸν ἀδελφὸν ὑπὸ τὸν γόμον κείμενον, καὶ τὸν διάβολον ἐφεστῶτα καὶ τὴν πυρὰν ἀνάπτοντα, παρατρέχεις ὠμῶς καὶ ἀν- ηλεῶς· ὅπερ οὐδὲ ἐπ' ἀλόγῳ ποιῆσαι ἀκίνδυνον. 83 86 238 βαδίζουσιν · ἡμῖν δὲ οὐδὲν κοινὸν, ἀλλὰ πάντα ἄνω καὶ κάτω, μάχαι, φιλονεικίαι ", λοιδορίαι, καὶ ἀπ ἐχθειαι, καὶ ὕβρεις. Καὶ οὔτε τὸν οὐρανὸν αἰδούμεθα. εἰς ὃν ἐκλήθημεν κοινῇ ἅπαντες, οὐδὲ οι τὴν γῆν ἣν κοινὴν πᾶσιν ἀνῆκεν, οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν· ἀλλὰ πάντα ὁ θυμὸς καὶ ὁ τῶν χρημάτων ἔρως παρασύρας οἴχεται. Οὐκ εἶδες ἐκεῖνον τὸν τὰ μυρία τάλαντα ὀφείλοντα, εἶτα μετὰ τὴν ἐκείνων ἄφεσιν ἀποπνί- γοντα τὸν ἑαυτοῦ σύνδουλον ὑπὲρ [202] ἑκατὸν δῆνα ρίων, ὅσα ὑπέστη κακά, καὶ πῶς ἀθανάτῳ παρεδόθη κολάσει; Οὐ δέδοικας τὸ ὑπόδειγμα; οὐ φοβῇ μὴ καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ πάθῃς; Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν τῷ Δεσπότῃ πολλὰ καὶ μεγάλα ὀφλήματα· ἀλλ' ὅμως ἀνέχεται καὶ μακροθυμεῖ, καὶ οὔτε οἱ ἐπίκειται. καθάπερ ἡμεῖς τοῖς συνδούλοις, οὔτε ἄγχει και ἀποπνίγει· καίτοιγε εἰ καὶ τὸ πολλοστὸν μέρος αυ- τῶν ἡμᾶς ἐβουλήθη ἀπαιτῆσαι, πάλαι ἂν ἀπολώλες- μεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοοῦντες, ἀγαπητοί, ταπεινωθώ μεν, καὶ χάριν ἔχωμεν τοῖς ὀφείλουσιν ἡμῖν· γίνονται γὰρ ἡμῖν, ἂν φιλοσοφῶμεν, ἀφορμὴ οι συγχωρήσεως μεγίστης, καὶ ὀλίγα διδόντες, πολλά ληψόμεθα. Τέ τοίνυν ἀπαιτεῖς μετά βίας, δέον, εἰ καὶ ἐκεῖνος ἐβού- λετο δοῦναι, αὐτὸν συγχωρῆσαι, ἵνα παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν λάβῃς; Νυνὶ δὲ πάντα πηεῖς καὶ βιάζῃ καὶ φιλονεικεῖς, ὥστε σοι μηδὲν ἀφεθῆναι τῶν σῶν· καὶ δοκεῖς μὲν ἐπηρεάζειν τῷ πλησίον, κατὰ δὲ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, αὔξων τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν· εἰ δὲ μικρὸν ἐνταῦθα φιλοσοφήσεις, ἡμέρους σαυτῷ τὰς εὐθύνας ποιεῖς . Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦτο ἡμᾶς βούλεται ἄρχεσθαι τῆς οἱ τοιαύτης φιλοτιμίας, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ τοῦ πλείονα ἡμῖν ἀντιλοῦναι. Ὅτους τοίνυν ὀφειλέτας ἔχεις καὶ χρημάτων καὶ ἁμαρτημάτ των, πάντας ἀφεὶς ἐλευθέρους, τὸν Θεὸν ἀπαίτει τῆς τοιαύτης μεγαλοψυχίας τὴν ἀμοιβήν. Εως μὲν γὰρ ἂν ἐκεῖνοί σοι ὦσιν οι ὀφείλοντες, οὐχ ἕξεις τὸν Θεὸ ὀφειλέτην· ἐὰν δὲ ἐκείνους ἀφῆς, δυνήσῃ τὸν Θεόν κατασχεῖν, καὶ ἀπαιτῆσαι μετὰ πολλῆς τῆς φιλοτι μίας τῆς τοσαύτης φιλοσοφίας τὴν ἀμοιβήν. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος παρελθὼν καὶ ἰδών σε τὸν ὑπεύθυνον κατέχοντα, καὶ κελεύσας ἐκεῖνον μὲν ἀφεῖναι, πρὸς δὲ αὐτὸν ἔχειν τὸν ὑπὲρ ἐκείνου λόγον, οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀγνωμονῆσαι μετὰ τὴν ἄφεσιν, ἅτε ἐφ' ἑαυτὸν τὰ πᾶν μεταθείς · πῶς ὁ Θεὸς οὐ πολλαπλασίωνα καὶ μυριοπλασίονα ἀποδώσει, ὅταν διὰ τὸ αὐτοῦ πρώτο ταγμα τοὺς ὑπευθύνους ἡμῖν ὄντας, μὴ μικρόν, μὴ μέγα ἐγκαλέσαντες, ἀφῶμεν ἀπελθεῖν ἀνευθύ τους γενομένους; Μὴ δὴ τὴν πρόσκαιρον ἐννοῶμεν ἡδονὴν τὴν ἐγγινομένην ἡμῖν ἐκ τοῦ τοὺς ὑπευθύνους ἀπαιτεῖν, ἀλλὰ τὴν ζημίαν, ὅσην εἰς τὸ μέλλον ένα τεῦθεν ὑπομενοῦμεν, ἐν τοῖς ἀθανάτοις εαυτούς καταβλάπτοντες. Πάντων οὖν ἀνώτεροι γενόμενοι, χαρισώμεθα καὶ χρήματα καὶ πλημμελήματα τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν, ἵνα ἡμέρους αὐτοῖς ἡμῖν τὰς εὐθύ νας κατασκευάσωμεν· καὶ ὅπερ οὐκ ἰσχύσαμεν διὰ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἀνύσαι, τούτου διὰ τοῦ μὴ μνησι κακεῖν τοῖς πλησίον ἐπιτυχόντες, τῶν αἰωνίων ἀπο λαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 98. ια΄. Καὶ ὁ μὲν Σαμαρείτης τραυματίαν ἰδὼν ἀγνῶτα καὶ οὐδὲν αὐτῷ προσήκοντα, καὶ ἐπέστη, καὶ ἐπὶ ὑπο- ζύγιον ἀνεβίβασε, καὶ εἰς τὸ πανδοχεῖον κατήγαγε, καὶ ἰατρὸν ἐμισθώσατο, καὶ τὸ μὲν ἔδωκεν ἀργύ- ριον, τὸ δὲ ὑπέσχετο. Σὺ δὲ οὐ λῃσταῖς περιπεσόντα βλέπων, ἀλλὰ δαιμόνων φάλαγγι καὶ θυμοῦ πολιορ- κίᾳ, οὐκ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλ' ἐν ἀγορᾷ μέσῃ, οὐ χρήματα ἀναλίσκειν μέλλων, οὐδὲ ὑποζύγιον μισθοῦσθαι, οὐδὲ μακράν προπέμπειν δ' οδόν, ἀλλὰ ῥήματα φθέγγεσθαι μόνον, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ παρατρέ- χεις ὁμῶς καὶ ἀνηλεώς 88 ; Καὶ πῶς προσδοκᾶς τὸν Θεὸν καλῶν ἵλεών ποτε ἕξειν; Εἴπω δὲ καὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς ἀσχημονοῦντας δημοσίᾳ, πρὸς τὸν ἐπηρεά- ζοντα καὶ ἀδικοῦντα. Πληγὰς ἐντείνεις ω, εν εἰπέ μοι, καὶ λακτίζεις, καὶ δάχνεις; Της άγριος ἐγένου, καὶ διος ἄγριος; Καὶ οὐκ αἰσχύνῃ, οὐδὲ ἐρυθριᾷς, ἐχθη- ριούμενος, καὶ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν οι προδιδούς; Εἰ γὰρ πένης εἶ, ἀλλ᾽ ἐλεύθερος· εἰ γὰρ χειροτέ- χνης εἶ, ἀλλὰ Χριστιανός. Δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ὅτι πένης εἴ, ἀναγκαῖον ἡσυχάζειν. Τῶν γὰρ πλου - τούντων ἐστὶ τὸ μάχεσθαι, οὐ τῶν πενήτων· τῶν πλουτούντων, τῶν πολλὰς ἐχόντων ἀνάγρας πολέ μων. Σὺ δὲ τὴν ἡδονὴν οὐκ ἔχων τοῦ πλούτου, τὰ κακὰ τοῦ πλούτου περιέρχῃ συνάγων σεαυτῷ, ἔχθρας καὶ φιλονεικίας καὶ μάχης· καὶ ἀποπνίγεις τὸν ἀδελφὸν, καὶ ἄγχεις, καὶ καταβάλλεις δημοσίᾳ ἁπάντων ὁρώντων· καὶ οὐχ ἡγῇ μᾶλλον αὐτὸς ἀσχη- μονεῖν, τῶν ἀλόγων μιμούμενος τὰς ὁρμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρων γινόμενος; Πάντα γὰρ ἐκεί νοις κοινὰ, καὶ συναγελάζονται ἀλλήλοις, καὶ συμε η κατάστελλε et κοίμησον F. καταστείλαι et κοίμισαι. Edd. 88 Χριστός ] Sic codd. et Arm. Θεός Ge. δὲ τοῦ... το] τό το D. τό του Arm. et mar. Ge. * Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον] Εἰ δὲ ὑποζύγιον ἐχθροῦ καλόν (add. το Α.) διανιστᾶν πεπτωκός Α. Β. Εἰ γὰρ ἐχθροῦ μὴ παραδραμεῖν ἄνον Για σε συνδιαν ιστάν F. συνδιαναστῆσαι Hadd. συνδιανιστάναι κειμένας χρή Α. Β. Deinde ένθα καὶ τὸ πτῶμα μάλιστα χαλεπώ τερον· οὐ γὰρ κ. τ. έ. Α. Β. το ante πτώμα om. Ε. εν πέμπειν Εdd. 08 ἀνιλεῶς (bis) Eid. p. p. ἐπὶ ἀλόγων F. ἐπ' ἀλόγων Edd. 68 ἐπιτείνεις Α. Β. C. συγγένειαν Α. Β. D. οι καὶ φιλονεικίαι Εdd. p. p. καὶ ἀπέχθεια (line D.) καὶ ὕβρις Α. Β. " οὔτε Β. κοινήν] κοινῇ Α. C. D. 93 οὐδέ D. C. Ε. οι ἀφορμα! D. τα ποιήσεις Α. Β. * τῆς om. Α. Β. C. F. 97 97 ὦσιν] μένωσιν pr. D. &v om. B. E. F. μετατιθείς Α. Β. Γ. ἀθ.] add. ἀγαθοῖς Εdd. 10 98 [203] OMIAIA IG'. " Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας. α . Τίς γὰρ τοῦτο υπώπτευσεν ἢ τίς ἐνεκάλεσεν ἵνα πρὸς τοῦτο ποιήσηται τὴν ἀπάντησιν; Οὐδὲ γὰρ ἐκ

237 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ καὶ ἐνταῦθα ναυάγιόν ἐστιν ἐκείνου χαλεπώτερον. * γὰρ ἐβλασφήμησεν ἐπηρεασθεὶς, καὶ πάντα ἐκε νωσεν· ἡ ἐπιώρκησεν ὑπὸ τοῦ θυμοῦ τυραννούμενος, καὶ πάλιν εἰς γέενναν ἐνέπεσεν· ἢ πληγὴν δίδωσι καὶ φόνον ἐργάζεται, καὶ τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν ὑπο μένει ναυάγιον. "Απελθε τοίνυν, καὶ στῆσον τὸ κακὸν, καὶ καταποντιζομένους ἀνάσπασον, εἰς αὐτὸ τῆς ζά- λης τὸ πέλαγος καταβάς· καὶ διαλύσας τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον, καὶ κατ' ἰδίαν λαβὼν ἕκαστον, παραίνε- σον καταστείλαι οι τὴν φλόγα, καὶ τὰ κύματα κοιμί- σαι. Εἰ δὲ μείζων ἡ πυρά, καὶ χαλεπωτέρα γίνεται ἡ κάμινος, μὴ φοβηθῇς· πολλοὺς γὰρ ἔχεις τοὺς συνεφαπτομένους καὶ χεῖρα ὀρέγονται, ἂν ἀρχὴν παρ ράσχῃς μόνον, καὶ πρό γε πάντων τὸν τῆς εἰρήνης Θεόν. Κἂν πρῶτος διατινάξῃς τὴν φλόγα, πολλοὶ καὶ ἕτεροι ἀκολουθήσουσι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνων κατορθου μένων αὐτὸς λήψῃ τὸν μισθόν. Ακουσον τί παρήνε σεν ὁ Χριστὸς 18 τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς χαμαὶ ἕρπουσιν· Αν τὸ ὑποζύγιον ἴδῃς τοῦ ἐχθροῦ σου, φησί, και ταπίπτον, μὴ παραδράμης, [201] ἀλλ' ἀνάστησον, Καίτοι τοῦ κι κείμενον υποζύγιον ἀναστῆσαι πολύ κουφότερον τὸ μαχομένους ἀνθρώπους διαλῦσαι καὶ διαλλάξαι. Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον 88, πολλῷ μᾶλλον φίλων ψυχές συνδιανιστάναι χρή· καὶ μάλιστα ὅταν χα λεπώτερον ᾗ τὸ πτῶμα· οὐ γὰρ εἰς βόρβορον αὗται πίπτουσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τῆς γεέννης πῦρ, τὸ φορτίον οὐ φέρουσαι τοῦ θυμοῦ. Σὺ δὲ ὁρῶν τὸν ἀδελφὸν ὑπὸ τὸν γόμον κείμενον, καὶ τὸν διάβολον ἐφεστῶτα καὶ τὴν πυρὰν ἀνάπτοντα, παρατρέχεις ὠμῶς καὶ ἀν- ηλεῶς· ὅπερ οὐδὲ ἐπ' ἀλόγῳ ποιῆσαι ἀκίνδυνον. 83 86 238 βαδίζουσιν · ἡμῖν δὲ οὐδὲν κοινὸν, ἀλλὰ πάντα ἄνω καὶ κάτω, μάχαι, φιλονεικίαι ", λοιδορίαι, καὶ ἀπ ἐχθειαι, καὶ ὕβρεις. Καὶ οὔτε τὸν οὐρανὸν αἰδούμεθα. εἰς ὃν ἐκλήθημεν κοινῇ ἅπαντες, οὐδὲ οι τὴν γῆν ἣν κοινὴν πᾶσιν ἀνῆκεν, οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν· ἀλλὰ πάντα ὁ θυμὸς καὶ ὁ τῶν χρημάτων ἔρως παρασύρας οἴχεται. Οὐκ εἶδες ἐκεῖνον τὸν τὰ μυρία τάλαντα ὀφείλοντα, εἶτα μετὰ τὴν ἐκείνων ἄφεσιν ἀποπνί- γοντα τὸν ἑαυτοῦ σύνδουλον ὑπὲρ [202] ἑκατὸν δῆνα ρίων, ὅσα ὑπέστη κακά, καὶ πῶς ἀθανάτῳ παρεδόθη κολάσει; Οὐ δέδοικας τὸ ὑπόδειγμα; οὐ φοβῇ μὴ καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ πάθῃς; Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν τῷ Δεσπότῃ πολλὰ καὶ μεγάλα ὀφλήματα· ἀλλ' ὅμως ἀνέχεται καὶ μακροθυμεῖ, καὶ οὔτε οἱ ἐπίκειται. καθάπερ ἡμεῖς τοῖς συνδούλοις, οὔτε ἄγχει και ἀποπνίγει· καίτοιγε εἰ καὶ τὸ πολλοστὸν μέρος αυ- τῶν ἡμᾶς ἐβουλήθη ἀπαιτῆσαι, πάλαι ἂν ἀπολώλες- μεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοοῦντες, ἀγαπητοί, ταπεινωθώ μεν, καὶ χάριν ἔχωμεν τοῖς ὀφείλουσιν ἡμῖν· γίνονται γὰρ ἡμῖν, ἂν φιλοσοφῶμεν, ἀφορμὴ οι συγχωρήσεως μεγίστης, καὶ ὀλίγα διδόντες, πολλά ληψόμεθα. Τέ τοίνυν ἀπαιτεῖς μετά βίας, δέον, εἰ καὶ ἐκεῖνος ἐβού- λετο δοῦναι, αὐτὸν συγχωρῆσαι, ἵνα παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν λάβῃς; Νυνὶ δὲ πάντα πηεῖς καὶ βιάζῃ καὶ φιλονεικεῖς, ὥστε σοι μηδὲν ἀφεθῆναι τῶν σῶν· καὶ δοκεῖς μὲν ἐπηρεάζειν τῷ πλησίον, κατὰ δὲ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, αὔξων τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν· εἰ δὲ μικρὸν ἐνταῦθα φιλοσοφήσεις, ἡμέρους σαυτῷ τὰς εὐθύνας ποιεῖς . Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦτο ἡμᾶς βούλεται ἄρχεσθαι τῆς οἱ τοιαύτης φιλοτιμίας, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ τοῦ πλείονα ἡμῖν ἀντιλοῦναι. Ὅτους τοίνυν ὀφειλέτας ἔχεις καὶ χρημάτων καὶ ἁμαρτημάτ των, πάντας ἀφεὶς ἐλευθέρους, τὸν Θεὸν ἀπαίτει τῆς τοιαύτης μεγαλοψυχίας τὴν ἀμοιβήν. Εως μὲν γὰρ ἂν ἐκεῖνοί σοι ὦσιν οι ὀφείλοντες, οὐχ ἕξεις τὸν Θεὸ ὀφειλέτην· ἐὰν δὲ ἐκείνους ἀφῆς, δυνήσῃ τὸν Θεόν κατασχεῖν, καὶ ἀπαιτῆσαι μετὰ πολλῆς τῆς φιλοτι μίας τῆς τοσαύτης φιλοσοφίας τὴν ἀμοιβήν. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος παρελθὼν καὶ ἰδών σε τὸν ὑπεύθυνον κατέχοντα, καὶ κελεύσας ἐκεῖνον μὲν ἀφεῖναι, πρὸς δὲ αὐτὸν ἔχειν τὸν ὑπὲρ ἐκείνου λόγον, οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀγνωμονῆσαι μετὰ τὴν ἄφεσιν, ἅτε ἐφ' ἑαυτὸν τὰ πᾶν μεταθείς · πῶς ὁ Θεὸς οὐ πολλαπλασίωνα καὶ μυριοπλασίονα ἀποδώσει, ὅταν διὰ τὸ αὐτοῦ πρώτο ταγμα τοὺς ὑπευθύνους ἡμῖν ὄντας, μὴ μικρόν, μὴ μέγα ἐγκαλέσαντες, ἀφῶμεν ἀπελθεῖν ἀνευθύ τους γενομένους; Μὴ δὴ τὴν πρόσκαιρον ἐννοῶμεν ἡδονὴν τὴν ἐγγινομένην ἡμῖν ἐκ τοῦ τοὺς ὑπευθύνους ἀπαιτεῖν, ἀλλὰ τὴν ζημίαν, ὅσην εἰς τὸ μέλλον ένα τεῦθεν ὑπομενοῦμεν, ἐν τοῖς ἀθανάτοις εαυτούς καταβλάπτοντες. Πάντων οὖν ἀνώτεροι γενόμενοι, χαρισώμεθα καὶ χρήματα καὶ πλημμελήματα τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν, ἵνα ἡμέρους αὐτοῖς ἡμῖν τὰς εὐθύ νας κατασκευάσωμεν· καὶ ὅπερ οὐκ ἰσχύσαμεν διὰ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἀνύσαι, τούτου διὰ τοῦ μὴ μνησι κακεῖν τοῖς πλησίον ἐπιτυχόντες, τῶν αἰωνίων ἀπο λαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 98. ια΄. Καὶ ὁ μὲν Σαμαρείτης τραυματίαν ἰδὼν ἀγνῶτα καὶ οὐδὲν αὐτῷ προσήκοντα, καὶ ἐπέστη, καὶ ἐπὶ ὑπο- ζύγιον ἀνεβίβασε, καὶ εἰς τὸ πανδοχεῖον κατήγαγε, καὶ ἰατρὸν ἐμισθώσατο, καὶ τὸ μὲν ἔδωκεν ἀργύ- ριον, τὸ δὲ ὑπέσχετο. Σὺ δὲ οὐ λῃσταῖς περιπεσόντα βλέπων, ἀλλὰ δαιμόνων φάλαγγι καὶ θυμοῦ πολιορ- κίᾳ, οὐκ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλ' ἐν ἀγορᾷ μέσῃ, οὐ χρήματα ἀναλίσκειν μέλλων, οὐδὲ ὑποζύγιον μισθοῦσθαι, οὐδὲ μακράν προπέμπειν δ' οδόν, ἀλλὰ ῥήματα φθέγγεσθαι μόνον, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ παρατρέ- χεις ὁμῶς καὶ ἀνηλεώς 88 ; Καὶ πῶς προσδοκᾶς τὸν Θεὸν καλῶν ἵλεών ποτε ἕξειν; Εἴπω δὲ καὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς ἀσχημονοῦντας δημοσίᾳ, πρὸς τὸν ἐπηρεά- ζοντα καὶ ἀδικοῦντα. Πληγὰς ἐντείνεις ω, εν εἰπέ μοι, καὶ λακτίζεις, καὶ δάχνεις; Της άγριος ἐγένου, καὶ διος ἄγριος; Καὶ οὐκ αἰσχύνῃ, οὐδὲ ἐρυθριᾷς, ἐχθη- ριούμενος, καὶ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν οι προδιδούς; Εἰ γὰρ πένης εἶ, ἀλλ᾽ ἐλεύθερος· εἰ γὰρ χειροτέ- χνης εἶ, ἀλλὰ Χριστιανός. Δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ὅτι πένης εἴ, ἀναγκαῖον ἡσυχάζειν. Τῶν γὰρ πλου - τούντων ἐστὶ τὸ μάχεσθαι, οὐ τῶν πενήτων· τῶν πλουτούντων, τῶν πολλὰς ἐχόντων ἀνάγρας πολέ μων. Σὺ δὲ τὴν ἡδονὴν οὐκ ἔχων τοῦ πλούτου, τὰ κακὰ τοῦ πλούτου περιέρχῃ συνάγων σεαυτῷ, ἔχθρας καὶ φιλονεικίας καὶ μάχης· καὶ ἀποπνίγεις τὸν ἀδελφὸν, καὶ ἄγχεις, καὶ καταβάλλεις δημοσίᾳ ἁπάντων ὁρώντων· καὶ οὐχ ἡγῇ μᾶλλον αὐτὸς ἀσχη- μονεῖν, τῶν ἀλόγων μιμούμενος τὰς ὁρμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρων γινόμενος; Πάντα γὰρ ἐκεί νοις κοινὰ, καὶ συναγελάζονται ἀλλήλοις, καὶ συμε η κατάστελλε et κοίμησον F. καταστείλαι et κοίμισαι. Edd. 88 Χριστός ] Sic codd. et Arm. Θεός Ge. δὲ τοῦ... το] τό το D. τό του Arm. et mar. Ge. * Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον] Εἰ δὲ ὑποζύγιον ἐχθροῦ καλόν (add. το Α.) διανιστᾶν πεπτωκός Α. Β. Εἰ γὰρ ἐχθροῦ μὴ παραδραμεῖν ἄνον Για σε συνδιαν ιστάν F. συνδιαναστῆσαι Hadd. συνδιανιστάναι κειμένας χρή Α. Β. Deinde ένθα καὶ τὸ πτῶμα μάλιστα χαλεπώ τερον· οὐ γὰρ κ. τ. έ. Α. Β. το ante πτώμα om. Ε. εν πέμπειν Εdd. 08 ἀνιλεῶς (bis) Eid. p. p. ἐπὶ ἀλόγων F. ἐπ' ἀλόγων Edd. 68 ἐπιτείνεις Α. Β. C. συγγένειαν Α. Β. D. οι καὶ φιλονεικίαι Εdd. p. p. καὶ ἀπέχθεια (line D.) καὶ ὕβρις Α. Β. " οὔτε Β. κοινήν] κοινῇ Α. C. D. 93 οὐδέ D. C. Ε. οι ἀφορμα! D. τα ποιήσεις Α. Β. * τῆς om. Α. Β. C. F. 97 97 ὦσιν] μένωσιν pr. D. &v om. B. E. F. μετατιθείς Α. Β. Γ. ἀθ.] add. ἀγαθοῖς Εdd. 10 98 [203] OMIAIA IG'. " Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας. α . Τίς γὰρ τοῦτο υπώπτευσεν ἢ τίς ἐνεκάλεσεν ἵνα πρὸς τοῦτο ποιήσηται τὴν ἀπάντησιν; Οὐδὲ γὰρ ἐκ

237 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γὰρ καὶ ἐνταῦθα ναυάγιόν ἐστιν ἐκείνου χαλεπώτερον. * γὰρ ἐβλασφήμησεν ἐπηρεασθεὶς, καὶ πάντα ἐκε νωσεν· ἡ ἐπιώρκησεν ὑπὸ τοῦ θυμοῦ τυραννούμενος, καὶ πάλιν εἰς γέενναν ἐνέπεσεν· ἢ πληγὴν δίδωσι καὶ φόνον ἐργάζεται, καὶ τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν ὑπο μένει ναυάγιον. "Απελθε τοίνυν, καὶ στῆσον τὸ κακὸν, καὶ καταποντιζομένους ἀνάσπασον, εἰς αὐτὸ τῆς ζά- λης τὸ πέλαγος καταβάς· καὶ διαλύσας τοῦ διαβόλου τὸ θέατρον, καὶ κατ' ἰδίαν λαβὼν ἕκαστον, παραίνε- σον καταστείλαι οι τὴν φλόγα, καὶ τὰ κύματα κοιμί- σαι. Εἰ δὲ μείζων ἡ πυρά, καὶ χαλεπωτέρα γίνεται ἡ κάμινος, μὴ φοβηθῇς· πολλοὺς γὰρ ἔχεις τοὺς συνεφαπτομένους καὶ χεῖρα ὀρέγονται, ἂν ἀρχὴν παρ ράσχῃς μόνον, καὶ πρό γε πάντων τὸν τῆς εἰρήνης Θεόν. Κἂν πρῶτος διατινάξῃς τὴν φλόγα, πολλοὶ καὶ ἕτεροι ἀκολουθήσουσι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνων κατορθου μένων αὐτὸς λήψῃ τὸν μισθόν. Ακουσον τί παρήνε σεν ὁ Χριστὸς 18 τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς χαμαὶ ἕρπουσιν· Αν τὸ ὑποζύγιον ἴδῃς τοῦ ἐχθροῦ σου, φησί, και ταπίπτον, μὴ παραδράμης, [201] ἀλλ' ἀνάστησον, Καίτοι τοῦ κι κείμενον υποζύγιον ἀναστῆσαι πολύ κουφότερον τὸ μαχομένους ἀνθρώπους διαλῦσαι καὶ διαλλάξαι. Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον 88, πολλῷ μᾶλλον φίλων ψυχές συνδιανιστάναι χρή· καὶ μάλιστα ὅταν χα λεπώτερον ᾗ τὸ πτῶμα· οὐ γὰρ εἰς βόρβορον αὗται πίπτουσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τῆς γεέννης πῦρ, τὸ φορτίον οὐ φέρουσαι τοῦ θυμοῦ. Σὺ δὲ ὁρῶν τὸν ἀδελφὸν ὑπὸ τὸν γόμον κείμενον, καὶ τὸν διάβολον ἐφεστῶτα καὶ τὴν πυρὰν ἀνάπτοντα, παρατρέχεις ὠμῶς καὶ ἀν- ηλεῶς· ὅπερ οὐδὲ ἐπ' ἀλόγῳ ποιῆσαι ἀκίνδυνον. 83 86 238 βαδίζουσιν · ἡμῖν δὲ οὐδὲν κοινὸν, ἀλλὰ πάντα ἄνω καὶ κάτω, μάχαι, φιλονεικίαι ", λοιδορίαι, καὶ ἀπ ἐχθειαι, καὶ ὕβρεις. Καὶ οὔτε τὸν οὐρανὸν αἰδούμεθα. εἰς ὃν ἐκλήθημεν κοινῇ ἅπαντες, οὐδὲ οι τὴν γῆν ἣν κοινὴν πᾶσιν ἀνῆκεν, οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν· ἀλλὰ πάντα ὁ θυμὸς καὶ ὁ τῶν χρημάτων ἔρως παρασύρας οἴχεται. Οὐκ εἶδες ἐκεῖνον τὸν τὰ μυρία τάλαντα ὀφείλοντα, εἶτα μετὰ τὴν ἐκείνων ἄφεσιν ἀποπνί- γοντα τὸν ἑαυτοῦ σύνδουλον ὑπὲρ [202] ἑκατὸν δῆνα ρίων, ὅσα ὑπέστη κακά, καὶ πῶς ἀθανάτῳ παρεδόθη κολάσει; Οὐ δέδοικας τὸ ὑπόδειγμα; οὐ φοβῇ μὴ καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ πάθῃς; Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν τῷ Δεσπότῃ πολλὰ καὶ μεγάλα ὀφλήματα· ἀλλ' ὅμως ἀνέχεται καὶ μακροθυμεῖ, καὶ οὔτε οἱ ἐπίκειται. καθάπερ ἡμεῖς τοῖς συνδούλοις, οὔτε ἄγχει και ἀποπνίγει· καίτοιγε εἰ καὶ τὸ πολλοστὸν μέρος αυ- τῶν ἡμᾶς ἐβουλήθη ἀπαιτῆσαι, πάλαι ἂν ἀπολώλες- μεν. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννοοῦντες, ἀγαπητοί, ταπεινωθώ μεν, καὶ χάριν ἔχωμεν τοῖς ὀφείλουσιν ἡμῖν· γίνονται γὰρ ἡμῖν, ἂν φιλοσοφῶμεν, ἀφορμὴ οι συγχωρήσεως μεγίστης, καὶ ὀλίγα διδόντες, πολλά ληψόμεθα. Τέ τοίνυν ἀπαιτεῖς μετά βίας, δέον, εἰ καὶ ἐκεῖνος ἐβού- λετο δοῦναι, αὐτὸν συγχωρῆσαι, ἵνα παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν λάβῃς; Νυνὶ δὲ πάντα πηεῖς καὶ βιάζῃ καὶ φιλονεικεῖς, ὥστε σοι μηδὲν ἀφεθῆναι τῶν σῶν· καὶ δοκεῖς μὲν ἐπηρεάζειν τῷ πλησίον, κατὰ δὲ σαυτοῦ τὸ ξίφος ὠθεῖς, αὔξων τὴν ἐν τῇ γεέννῃ κόλασιν· εἰ δὲ μικρὸν ἐνταῦθα φιλοσοφήσεις, ἡμέρους σαυτῷ τὰς εὐθύνας ποιεῖς . Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦτο ἡμᾶς βούλεται ἄρχεσθαι τῆς οἱ τοιαύτης φιλοτιμίας, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ τοῦ πλείονα ἡμῖν ἀντιλοῦναι. Ὅτους τοίνυν ὀφειλέτας ἔχεις καὶ χρημάτων καὶ ἁμαρτημάτ των, πάντας ἀφεὶς ἐλευθέρους, τὸν Θεὸν ἀπαίτει τῆς τοιαύτης μεγαλοψυχίας τὴν ἀμοιβήν. Εως μὲν γὰρ ἂν ἐκεῖνοί σοι ὦσιν οι ὀφείλοντες, οὐχ ἕξεις τὸν Θεὸ ὀφειλέτην· ἐὰν δὲ ἐκείνους ἀφῆς, δυνήσῃ τὸν Θεόν κατασχεῖν, καὶ ἀπαιτῆσαι μετὰ πολλῆς τῆς φιλοτι μίας τῆς τοσαύτης φιλοσοφίας τὴν ἀμοιβήν. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος παρελθὼν καὶ ἰδών σε τὸν ὑπεύθυνον κατέχοντα, καὶ κελεύσας ἐκεῖνον μὲν ἀφεῖναι, πρὸς δὲ αὐτὸν ἔχειν τὸν ὑπὲρ ἐκείνου λόγον, οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀγνωμονῆσαι μετὰ τὴν ἄφεσιν, ἅτε ἐφ' ἑαυτὸν τὰ πᾶν μεταθείς · πῶς ὁ Θεὸς οὐ πολλαπλασίωνα καὶ μυριοπλασίονα ἀποδώσει, ὅταν διὰ τὸ αὐτοῦ πρώτο ταγμα τοὺς ὑπευθύνους ἡμῖν ὄντας, μὴ μικρόν, μὴ μέγα ἐγκαλέσαντες, ἀφῶμεν ἀπελθεῖν ἀνευθύ τους γενομένους; Μὴ δὴ τὴν πρόσκαιρον ἐννοῶμεν ἡδονὴν τὴν ἐγγινομένην ἡμῖν ἐκ τοῦ τοὺς ὑπευθύνους ἀπαιτεῖν, ἀλλὰ τὴν ζημίαν, ὅσην εἰς τὸ μέλλον ένα τεῦθεν ὑπομενοῦμεν, ἐν τοῖς ἀθανάτοις εαυτούς καταβλάπτοντες. Πάντων οὖν ἀνώτεροι γενόμενοι, χαρισώμεθα καὶ χρήματα καὶ πλημμελήματα τοῖς ὑπευθύνοις ἡμῖν, ἵνα ἡμέρους αὐτοῖς ἡμῖν τὰς εὐθύ νας κατασκευάσωμεν· καὶ ὅπερ οὐκ ἰσχύσαμεν διὰ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἀνύσαι, τούτου διὰ τοῦ μὴ μνησι κακεῖν τοῖς πλησίον ἐπιτυχόντες, τῶν αἰωνίων ἀπο λαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 98. ια΄. Καὶ ὁ μὲν Σαμαρείτης τραυματίαν ἰδὼν ἀγνῶτα καὶ οὐδὲν αὐτῷ προσήκοντα, καὶ ἐπέστη, καὶ ἐπὶ ὑπο- ζύγιον ἀνεβίβασε, καὶ εἰς τὸ πανδοχεῖον κατήγαγε, καὶ ἰατρὸν ἐμισθώσατο, καὶ τὸ μὲν ἔδωκεν ἀργύ- ριον, τὸ δὲ ὑπέσχετο. Σὺ δὲ οὐ λῃσταῖς περιπεσόντα βλέπων, ἀλλὰ δαιμόνων φάλαγγι καὶ θυμοῦ πολιορ- κίᾳ, οὐκ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλ' ἐν ἀγορᾷ μέσῃ, οὐ χρήματα ἀναλίσκειν μέλλων, οὐδὲ ὑποζύγιον μισθοῦσθαι, οὐδὲ μακράν προπέμπειν δ' οδόν, ἀλλὰ ῥήματα φθέγγεσθαι μόνον, ὀκνεῖς καὶ ἀναδύῃ, καὶ παρατρέ- χεις ὁμῶς καὶ ἀνηλεώς 88 ; Καὶ πῶς προσδοκᾶς τὸν Θεὸν καλῶν ἵλεών ποτε ἕξειν; Εἴπω δὲ καὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς ἀσχημονοῦντας δημοσίᾳ, πρὸς τὸν ἐπηρεά- ζοντα καὶ ἀδικοῦντα. Πληγὰς ἐντείνεις ω, εν εἰπέ μοι, καὶ λακτίζεις, καὶ δάχνεις; Της άγριος ἐγένου, καὶ διος ἄγριος; Καὶ οὐκ αἰσχύνῃ, οὐδὲ ἐρυθριᾷς, ἐχθη- ριούμενος, καὶ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν οι προδιδούς; Εἰ γὰρ πένης εἶ, ἀλλ᾽ ἐλεύθερος· εἰ γὰρ χειροτέ- χνης εἶ, ἀλλὰ Χριστιανός. Δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο ὅτι πένης εἴ, ἀναγκαῖον ἡσυχάζειν. Τῶν γὰρ πλου - τούντων ἐστὶ τὸ μάχεσθαι, οὐ τῶν πενήτων· τῶν πλουτούντων, τῶν πολλὰς ἐχόντων ἀνάγρας πολέ μων. Σὺ δὲ τὴν ἡδονὴν οὐκ ἔχων τοῦ πλούτου, τὰ κακὰ τοῦ πλούτου περιέρχῃ συνάγων σεαυτῷ, ἔχθρας καὶ φιλονεικίας καὶ μάχης· καὶ ἀποπνίγεις τὸν ἀδελφὸν, καὶ ἄγχεις, καὶ καταβάλλεις δημοσίᾳ ἁπάντων ὁρώντων· καὶ οὐχ ἡγῇ μᾶλλον αὐτὸς ἀσχη- μονεῖν, τῶν ἀλόγων μιμούμενος τὰς ὁρμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνων χείρων γινόμενος; Πάντα γὰρ ἐκεί νοις κοινὰ, καὶ συναγελάζονται ἀλλήλοις, καὶ συμε η κατάστελλε et κοίμησον F. καταστείλαι et κοίμισαι. Edd. 88 Χριστός ] Sic codd. et Arm. Θεός Ge. δὲ τοῦ... το] τό το D. τό του Arm. et mar. Ge. * Εἰ δὲ ἐχθρῶν ὄνον] Εἰ δὲ ὑποζύγιον ἐχθροῦ καλόν (add. το Α.) διανιστᾶν πεπτωκός Α. Β. Εἰ γὰρ ἐχθροῦ μὴ παραδραμεῖν ἄνον Για σε συνδιαν ιστάν F. συνδιαναστῆσαι Hadd. συνδιανιστάναι κειμένας χρή Α. Β. Deinde ένθα καὶ τὸ πτῶμα μάλιστα χαλεπώ τερον· οὐ γὰρ κ. τ. έ. Α. Β. το ante πτώμα om. Ε. εν πέμπειν Εdd. 08 ἀνιλεῶς (bis) Eid. p. p. ἐπὶ ἀλόγων F. ἐπ' ἀλόγων Edd. 68 ἐπιτείνεις Α. Β. C. συγγένειαν Α. Β. D. οι καὶ φιλονεικίαι Εdd. p. p. καὶ ἀπέχθεια (line D.) καὶ ὕβρις Α. Β. " οὔτε Β. κοινήν] κοινῇ Α. C. D. 93 οὐδέ D. C. Ε. οι ἀφορμα! D. τα ποιήσεις Α. Β. * τῆς om. Α. Β. C. F. 97 97 ὦσιν] μένωσιν pr. D. &v om. B. E. F. μετατιθείς Α. Β. Γ. ἀθ.] add. ἀγαθοῖς Εdd. 10 98 [203] OMIAIA IG'. " Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας. α . Τίς γὰρ τοῦτο υπώπτευσεν ἢ τίς ἐνεκάλεσεν ἵνα πρὸς τοῦτο ποιήσηται τὴν ἀπάντησιν; Οὐδὲ γὰρ ἐκ

239 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 240 τούτων ἔλαττον ἦν, ἄρτους ἐξ ὀλίγων πολλούς παρ- εσκεύαζε πηγάζειν, τότε εἰς οὐρανὸν ἀνέβλεπε, δει- κνὺς ὅτι οὐ δι' ἀσθένειαν τοῦτο ἐργάζεται. Ο γὰρ τὰ μείζονα δυνηθεὶς μετ' ἐξουσίας ο ποιῆσαι, πῶς ἂν ἐν τοῖς ἐλάττοσιν εὐχῆς ἐδεήθη; Αλλ', ὅπερ ἔφην 10, ἵνα ἐκείνων επιστομίσῃ τὴν ἀναισχυντίαν, τοῦτο ποιεῖ. Τὸ αὐτὸ τοίνυν καὶ ἐν τοῖς ῥήμασιν, ὅταν ἀκούσῃς αὐτοῦ ταπεινὰ φθεγγομένου, λογίζου. Καὶ γὰρ πολλαὶ καὶ τῶν ῥημάτων καὶ τῶν πραγμάτων τῶν τοιούτων εἰσὶν αἰτίαι· οἷον, τὸ μὴ νομίζεσθαι άλ- λότριον εἶναι τοῦ Θεοῦ, τὸ πάντας παιδεύειν αὐτὸν καὶ θεραπεύειν, τὸ ταπεινοφροσύνην διδάσκειν, τὸ σάρκα περικεῖσθαι, τὸ μὴ δύνασθαι Ἰουδαίους πάντα αθρόως ἀκούειν, τὸ διδάσκειν μηδὲν 11 μέγα περὶ ἑαυτῶν φθέγε γεσθαι. Διὰ τοῦτο πολλὰ ταπεινὰ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ πολλάκις εἰπὼν, τὰ μεγάλα ἑτέροις ἀφίησι λέγειν. τῶν εἰρημένων τοιαύτη τις υποψία ἐτίκτετο· τὸ γὰρ κελεύειν πράους εἶναι, καὶ ἐπιεικεῖς, καὶ ἐλεήμου νας, καὶ καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, καὶ ὑπὲρ δικαιοσύνης ἀγωνίζεσθαι, οὐδὲν τοιοῦτον ἐνεδείκνυτο, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίων ἅπαν. Τί δήποτε οὖν τοῦτο εἴρηκεν; Ούχ ἁπλῶς, οὐδὲ εἰκῇ· ἀλλ' ἐπειδὴ μείζονα τῶν πα λαιῶν ἔμελλε νομοθετεῖν παραγγελμάτων ', λέγων· Ἀκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύω σεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Μηδὲ ἐργίζεσθε· καὶ θείας τινὸς καὶ οὐρανίου • πολιτείας τέμνειν ὁδόν· ἵνα μὴ τὸ ξένον ταράξῃ τῶν ἀκουόντων τὰς ψυχὰς, καὶ διαστασιάζειν * παρασκευάσῃ πρὸς τὰ λεγόμενα, ταύτῃ κέχρηται τῇ προδιορθώσει. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἐπλήρουν τὸν νόμον, ἀλλ' ὅμως πολλῇ κατείχοντο πρὸς αὐτὸν συνειδήσει, καὶ τοῖς πράγμασιν αὐτὸν καθ' ἑκάστην παραλύοντες τὴν ἡμέραν, τὰ γράμ- ματα ήθελον μένειν ἀκίνητα, καὶ μηδένα * προσθεί β'. Αὐτὸς μὲν γὰρ Ἰουδαίοις διαλεγόμενος έλεγε Προ και πλέον αὐτοῖς· μᾶλλον δὲ προστιθέντων μὲν ἠνεί· τοῦ Ἀβραὰμ γενέσθαι, ἐγώ εἰμι· ὁ μαθητὴς δὲ γονοι τῶν ἀρχόντων, οὐκ ἐπὶ τὸ κρεῖττον δὲ, ἀλλ' αὐτοῦ οὐχ οὕτως, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ ἐπὶ τὸ χεῖρον. Καὶ γὰρ τὴν εἰς τοὺς γονέας τιμὴν Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. οὕτω παρέλυον ταῖς ἑαυτῶν προσθήκαις· καὶ ἕτερα Πάλιν, ὅτι οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ θάλατταν αὐτὸς δὲ πλείους τῶν ἐγκειμένων ἐξέλυον τοῖς ἀκαίροις ἐποίησε, καὶ τὰ ὁρώμενα καὶ τὰ ἀόρατα πάντα, αὐτ τούτοις πλεονασμοῖς. Ἐπεὶ οὖν ὁ Χριστὸς οὔτε ἐξ τὸς μὲν οὐδαμοῦ σαφῶς εἴρηκεν· ὁ δὲ μαθητής μετὰ Ιερατικῆς φυλῆς ἐτύγχανεν ῶν, καὶ ἅπερ ἔμελλεν πολλῆς τῆς παῤῥησίας, οὐδὲν υποστειλάμενος, καὶ εἰσηγεῖσθαι, προσθήκη τις ἦν, οὐ μὴν ἐλαττοῦσα, ἀλλ᾽ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ πολλάκις τοῦτό φησι, Πάντα δι' αὐ ἐπιτείνουσα τὴν ἀρετήν· προειδὼς ἀμφότερα ταῦτα μέλ- τοῦ ἐγένετο, γράφων· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο λοντα αυτούς ταράττειν, πρὶν ἢ τοὺς θαυμαστοὺς ἐκείν οὐδὲ ἔν· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' τους ἐγγράψαι νόμους, ἐκβάλλει τὸ μέλλον αὐτῶν αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ ἕτεροι μείζονα ὑπομεῖν τῇ διανοίᾳ. Τί δὲ ἦν τὸ ὑφορμοῦν καὶ ἀντι- περὶ αὐτοῦ εἰρήκασιν, ὧν αὐτὸς εἴρηκεν, ὅπου γε χραον; Ενόμιζον αὐτὸν ταῦτα λέγοντα ἐπ' ἀναιρέ- πολλὰ διὰ τῶν πραγμάτων ἐπιδεικνύμενος, διὰ τῶν σε: τῶν παλαιῶν νομίμων ποιεῖν. Ταύτην τοίνυν ῥημάτων σαφῶς οὐκ ἔλεγεν ; "Οτι γὰρ τὸν ἄνθρωπου ἰᾶται τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ οὐκ ἐνταῦθα τοῦτο ποιεῖ μέ αὐτὸς ἐποίησεν, ἔδειξε σαφῶς καὶ διὰ τοῦ τυφλοῦ· νον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθι πάλιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀντίθεον ἡνίκα δὲ περὶ τῆς ἐν ἀρχῇ πλάσεως ὁ λόγος ἦν αὐτῷ, ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐνόμιζον εἶναι, ἀπὸ τοῦ τὸ Σάββατον οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐγὼ ἐποίησα, ἀλλ', Ὁ ποιήσας, άρ με τηρεῖν, θεραπεύων αὐτῶν τὴν τοιαύτην ὑποψίαν, σεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς. Πάλιν, ὅτι τὸν κόσ κἀκεῖ πάλιν τίθησιν ἀπολογίας, τὰς μὲν ἑαυτῷ πρε- σμον ἐδημιούργησε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, διὰ τῶν ἰχθύων, πούσας, ὥσπερ όταν λέγῃ, ο Πατήρ μου εργάζεται, διὰ τοῦ οἴνου, διὰ τῶν ἄρτων, διὰ τῆς γαλήνης [205] κἀγὼ ἐργάζομαι· τὰς δὲ πολὺ τὸ συγκαταβατικὸν τῆς ἐν τῇ θαλάσσῃ, διὰ τῆς ἀκτῖνος, ἣν 18 ἀπέστρεψεν ἐχούσας, οἷον ὡς ὅταν εἰς μέσον παράγῃ " πρόβατον ἐν τῷ σταυρῷ, διὰ πλειόνων ἑτέρων ἀπέδειξε μή ἀπολλύμενον ἐν Σαββάτῳ, καὶ δεικνύῃ διὰ τὴν ἐκεί μασι δὲ οὐδαμοῦ τοῦτο σαφῶς εἶπεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ του σωτηρίαν τὸν νόμον κινούμενον, καὶ περιτομῆς συνεχῶς τοῦτο φθέγγονται. καὶ Ἰωάννης, καὶ Πα- μνημονεύῃ τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιούσης πάλιν. Διὸ δὴ καὶ λος καὶ Πέτρος. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι, οἱ νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ταπεινότερα φθέγγεται πολλάκις βήματα, ἵνα τὸ ἐν ἡμέραν ἀκούοντες αὐτοῦ διαλεγομένου, καὶ θαυμα χεῖν εἶναι ἀντίθεος ἀνέλῃ. Διὰ τοῦτο ὁ μυρίους νεο τουργοῦντα βλέποντες, καὶ οἷς " κατ' ιδίαν πολλά κροὺς ἐγείρας λόγῳ μόνῳ ', ἡνίκα τὸν Λάζαρον ἑκάσ ἐπέλυσε, καὶ τοσαύτην ἔδωκε δύναμιν, ὡς καὶ νε λει, καὶ εὐχὴν προσέθηκεν· εἶτα, ἵνα μὴ τοῦτο κροὺς ἐγείρειν, καὶ οὕτως ἀπηρτισμένους εἰργάσατο, ἐλάττονα αὐτὸν δείξη τοῦ γεγεννηκότος, διορθούμενος ὡς πάντα ἀφεῖναι δι' αὐτὸν, μετὰ τὴν τοσαύτην ἀρε [204] τὴν ὑπόνοιαν, ἐπήγαγεν, ὅτι Ταῦτα εἶπον διὰ τὴν καὶ φιλοσοφίαν οὐκ ἴσχυον τὰ 1' πάντα βαστάσαι τὸν ὄχλον τὴν περιεστῶτα, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος χορηγίας· πῶς δῆμος Ἰουδαῖ σύ με απέστειλας. Καὶ οὔτε πάντα ὡς αὐθεντῶν κός, καὶ συνέσεως ἄμοιρος, καὶ τῆς τοσαύτης ἀρετῆς ἐργάζεται, ἵνα τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν διορθώσηται· ἀπολιμπανόμενος, καὶ ἐκ τοῦ παρατυγχάνοντος παρα ούτε πάντα ευχόμενος ποιεῖ, ἵνα μὴ τοῖς μετὰ ταῦτα γινόμενος τοῖς γινομένοις ἢ τοῖς λεγομένοις ποτέ, μὴ καταλίπῃ πονηρᾶς ὑποψίας υπόθεσιν, ὡς ἀσθενῶν καὶ ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ἐπείσθη, εξ ἀδυνάτως ἔχων· ἀλλὰ μίγνυσι ταῦτα ἐκείνοις, κἀκεῖνα μὴ τοσαύτῃ συγκαταβάσει διὰ πάντων ἐχρήσατο; Διά τούτοις. Καὶ οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς ποιεῖ, ἀλλὰ μετὰ τῆς γάρ τοι τοῦτο, καὶ ὅτε τὸ Σάββατον ἔλυεν, οὐ προ- αὐτῷ προσηκούσης συνέσεως. Τὰ γὰρ μείζονα ἐξ- ηγουμένως τὴν τοιαύτην εἰσῆγε νομοθεσίαν, ἀλλὰ ποικίλας καὶ πολλὰς 10 συντίθησιν ἀπολογίας. Εἰ δὲ ουσιαστικῶς ποιῶν, ἐν τοῖς ἐλάττοσιν εἰς τὸν οὐρα- μίαν ἐντολὴν μέλλων ἀναπαύειν ", τοσαύτῃ κέχρητα τὸν ἀναβλέπει 8. Αμαρτήματα μὲν γὰρ λύων, καὶ λόγων οἰκονομίᾳ, ἵνα μὴ πλήξῃ τοὺς ἀκούοντας· πολλῷ τὰ ἀπόρρητα ἀποκαλύπτων, καὶ παράδεισον ἀνοιγνύς, μᾶλλον προσθεὶς ὁλοκλήρῳ τῷ νόμῳ ὁλόκληρον ἑτέραν καὶ δαίμονας ἀπελαύνων, καὶ λεπρούς καθαρίζων, νομοθεσίαν, πολλῆς ἐδεῖτο τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς καὶ θάνατον χαλινῶν, καὶ νεκροὺς ἐγείρων μυρίους, θεραπείας, ὥστε μὴ θορυβῆσαι τοὺς ἀκροωμένους τότε. ἐξ ἐπιτάγματος πάντα ἐποίει. Ηνίκα δὲ, ὅ πολλῷ Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ περὶ τῆς θεότητος τῆς αὐτοῦ • Sic amines mei cum Euth. et Ge. • ἐπουρανίου Edd. * διστάζειν corr. C. * μηδέν F. προσθεῖναι ] προστιθέναι Α. Β. πλέον ] τι πλέον Β. Γ. 8 ποιεῖν] τοῦτο ποιεῖν Β. ταῦτα ποιεῖν Ε. Μος ἐντεῦθεν om. Α. Ο παραγάγη Δ. C. άγη Ε. F. * μόνον Α. C. ἀποβλέπει C. D. Ε. F. paulo infra ἀπέβλεπε F. ο έξου σίας adl. ἀπάτης D. Ε. F. 10 ἔφην] ἔφθην εἰπών 1. Η μηδέν] μή Α. Β. p. p. περὶ ἑαυτόν C. 1 ης ( Απόστρατων Α. 13. vid. adnot. p. p. καὶ διὰ πλ. Β. D. F. 13 καὶ οἷς οἷς καὶ λ. καί om. Β. ἐπέλυς Α. Ε. om. C. D. E. F. 18 πολλάς add. πρότερον Α. Β. Νon verterunt interpp. νὰ ἀναπαύειν ἀπολύειν Ει. Digitized by 12

239 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 240 τούτων ἔλαττον ἦν, ἄρτους ἐξ ὀλίγων πολλούς παρ- εσκεύαζε πηγάζειν, τότε εἰς οὐρανὸν ἀνέβλεπε, δει- κνὺς ὅτι οὐ δι' ἀσθένειαν τοῦτο ἐργάζεται. Ο γὰρ τὰ μείζονα δυνηθεὶς μετ' ἐξουσίας ο ποιῆσαι, πῶς ἂν ἐν τοῖς ἐλάττοσιν εὐχῆς ἐδεήθη; Αλλ', ὅπερ ἔφην 10, ἵνα ἐκείνων επιστομίσῃ τὴν ἀναισχυντίαν, τοῦτο ποιεῖ. Τὸ αὐτὸ τοίνυν καὶ ἐν τοῖς ῥήμασιν, ὅταν ἀκούσῃς αὐτοῦ ταπεινὰ φθεγγομένου, λογίζου. Καὶ γὰρ πολλαὶ καὶ τῶν ῥημάτων καὶ τῶν πραγμάτων τῶν τοιούτων εἰσὶν αἰτίαι· οἷον, τὸ μὴ νομίζεσθαι άλ- λότριον εἶναι τοῦ Θεοῦ, τὸ πάντας παιδεύειν αὐτὸν καὶ θεραπεύειν, τὸ ταπεινοφροσύνην διδάσκειν, τὸ σάρκα περικεῖσθαι, τὸ μὴ δύνασθαι Ἰουδαίους πάντα αθρόως ἀκούειν, τὸ διδάσκειν μηδὲν 11 μέγα περὶ ἑαυτῶν φθέγε γεσθαι. Διὰ τοῦτο πολλὰ ταπεινὰ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ πολλάκις εἰπὼν, τὰ μεγάλα ἑτέροις ἀφίησι λέγειν. τῶν εἰρημένων τοιαύτη τις υποψία ἐτίκτετο· τὸ γὰρ κελεύειν πράους εἶναι, καὶ ἐπιεικεῖς, καὶ ἐλεήμου νας, καὶ καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, καὶ ὑπὲρ δικαιοσύνης ἀγωνίζεσθαι, οὐδὲν τοιοῦτον ἐνεδείκνυτο, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίων ἅπαν. Τί δήποτε οὖν τοῦτο εἴρηκεν; Ούχ ἁπλῶς, οὐδὲ εἰκῇ· ἀλλ' ἐπειδὴ μείζονα τῶν πα λαιῶν ἔμελλε νομοθετεῖν παραγγελμάτων ', λέγων· Ἀκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύω σεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Μηδὲ ἐργίζεσθε· καὶ θείας τινὸς καὶ οὐρανίου • πολιτείας τέμνειν ὁδόν· ἵνα μὴ τὸ ξένον ταράξῃ τῶν ἀκουόντων τὰς ψυχὰς, καὶ διαστασιάζειν * παρασκευάσῃ πρὸς τὰ λεγόμενα, ταύτῃ κέχρηται τῇ προδιορθώσει. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἐπλήρουν τὸν νόμον, ἀλλ' ὅμως πολλῇ κατείχοντο πρὸς αὐτὸν συνειδήσει, καὶ τοῖς πράγμασιν αὐτὸν καθ' ἑκάστην παραλύοντες τὴν ἡμέραν, τὰ γράμ- ματα ήθελον μένειν ἀκίνητα, καὶ μηδένα * προσθεί β'. Αὐτὸς μὲν γὰρ Ἰουδαίοις διαλεγόμενος έλεγε Προ και πλέον αὐτοῖς· μᾶλλον δὲ προστιθέντων μὲν ἠνεί· τοῦ Ἀβραὰμ γενέσθαι, ἐγώ εἰμι· ὁ μαθητὴς δὲ γονοι τῶν ἀρχόντων, οὐκ ἐπὶ τὸ κρεῖττον δὲ, ἀλλ' αὐτοῦ οὐχ οὕτως, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ ἐπὶ τὸ χεῖρον. Καὶ γὰρ τὴν εἰς τοὺς γονέας τιμὴν Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. οὕτω παρέλυον ταῖς ἑαυτῶν προσθήκαις· καὶ ἕτερα Πάλιν, ὅτι οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ θάλατταν αὐτὸς δὲ πλείους τῶν ἐγκειμένων ἐξέλυον τοῖς ἀκαίροις ἐποίησε, καὶ τὰ ὁρώμενα καὶ τὰ ἀόρατα πάντα, αὐτ τούτοις πλεονασμοῖς. Ἐπεὶ οὖν ὁ Χριστὸς οὔτε ἐξ τὸς μὲν οὐδαμοῦ σαφῶς εἴρηκεν· ὁ δὲ μαθητής μετὰ Ιερατικῆς φυλῆς ἐτύγχανεν ῶν, καὶ ἅπερ ἔμελλεν πολλῆς τῆς παῤῥησίας, οὐδὲν υποστειλάμενος, καὶ εἰσηγεῖσθαι, προσθήκη τις ἦν, οὐ μὴν ἐλαττοῦσα, ἀλλ᾽ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ πολλάκις τοῦτό φησι, Πάντα δι' αὐ ἐπιτείνουσα τὴν ἀρετήν· προειδὼς ἀμφότερα ταῦτα μέλ- τοῦ ἐγένετο, γράφων· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο λοντα αυτούς ταράττειν, πρὶν ἢ τοὺς θαυμαστοὺς ἐκείν οὐδὲ ἔν· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' τους ἐγγράψαι νόμους, ἐκβάλλει τὸ μέλλον αὐτῶν αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ ἕτεροι μείζονα ὑπομεῖν τῇ διανοίᾳ. Τί δὲ ἦν τὸ ὑφορμοῦν καὶ ἀντι- περὶ αὐτοῦ εἰρήκασιν, ὧν αὐτὸς εἴρηκεν, ὅπου γε χραον; Ενόμιζον αὐτὸν ταῦτα λέγοντα ἐπ' ἀναιρέ- πολλὰ διὰ τῶν πραγμάτων ἐπιδεικνύμενος, διὰ τῶν σε: τῶν παλαιῶν νομίμων ποιεῖν. Ταύτην τοίνυν ῥημάτων σαφῶς οὐκ ἔλεγεν ; "Οτι γὰρ τὸν ἄνθρωπου ἰᾶται τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ οὐκ ἐνταῦθα τοῦτο ποιεῖ μέ αὐτὸς ἐποίησεν, ἔδειξε σαφῶς καὶ διὰ τοῦ τυφλοῦ· νον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθι πάλιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀντίθεον ἡνίκα δὲ περὶ τῆς ἐν ἀρχῇ πλάσεως ὁ λόγος ἦν αὐτῷ, ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐνόμιζον εἶναι, ἀπὸ τοῦ τὸ Σάββατον οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐγὼ ἐποίησα, ἀλλ', Ὁ ποιήσας, άρ με τηρεῖν, θεραπεύων αὐτῶν τὴν τοιαύτην ὑποψίαν, σεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς. Πάλιν, ὅτι τὸν κόσ κἀκεῖ πάλιν τίθησιν ἀπολογίας, τὰς μὲν ἑαυτῷ πρε- σμον ἐδημιούργησε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, διὰ τῶν ἰχθύων, πούσας, ὥσπερ όταν λέγῃ, ο Πατήρ μου εργάζεται, διὰ τοῦ οἴνου, διὰ τῶν ἄρτων, διὰ τῆς γαλήνης [205] κἀγὼ ἐργάζομαι· τὰς δὲ πολὺ τὸ συγκαταβατικὸν τῆς ἐν τῇ θαλάσσῃ, διὰ τῆς ἀκτῖνος, ἣν 18 ἀπέστρεψεν ἐχούσας, οἷον ὡς ὅταν εἰς μέσον παράγῃ " πρόβατον ἐν τῷ σταυρῷ, διὰ πλειόνων ἑτέρων ἀπέδειξε μή ἀπολλύμενον ἐν Σαββάτῳ, καὶ δεικνύῃ διὰ τὴν ἐκεί μασι δὲ οὐδαμοῦ τοῦτο σαφῶς εἶπεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ του σωτηρίαν τὸν νόμον κινούμενον, καὶ περιτομῆς συνεχῶς τοῦτο φθέγγονται. καὶ Ἰωάννης, καὶ Πα- μνημονεύῃ τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιούσης πάλιν. Διὸ δὴ καὶ λος καὶ Πέτρος. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι, οἱ νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ταπεινότερα φθέγγεται πολλάκις βήματα, ἵνα τὸ ἐν ἡμέραν ἀκούοντες αὐτοῦ διαλεγομένου, καὶ θαυμα χεῖν εἶναι ἀντίθεος ἀνέλῃ. Διὰ τοῦτο ὁ μυρίους νεο τουργοῦντα βλέποντες, καὶ οἷς " κατ' ιδίαν πολλά κροὺς ἐγείρας λόγῳ μόνῳ ', ἡνίκα τὸν Λάζαρον ἑκάσ ἐπέλυσε, καὶ τοσαύτην ἔδωκε δύναμιν, ὡς καὶ νε λει, καὶ εὐχὴν προσέθηκεν· εἶτα, ἵνα μὴ τοῦτο κροὺς ἐγείρειν, καὶ οὕτως ἀπηρτισμένους εἰργάσατο, ἐλάττονα αὐτὸν δείξη τοῦ γεγεννηκότος, διορθούμενος ὡς πάντα ἀφεῖναι δι' αὐτὸν, μετὰ τὴν τοσαύτην ἀρε [204] τὴν ὑπόνοιαν, ἐπήγαγεν, ὅτι Ταῦτα εἶπον διὰ τὴν καὶ φιλοσοφίαν οὐκ ἴσχυον τὰ 1' πάντα βαστάσαι τὸν ὄχλον τὴν περιεστῶτα, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος χορηγίας· πῶς δῆμος Ἰουδαῖ σύ με απέστειλας. Καὶ οὔτε πάντα ὡς αὐθεντῶν κός, καὶ συνέσεως ἄμοιρος, καὶ τῆς τοσαύτης ἀρετῆς ἐργάζεται, ἵνα τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν διορθώσηται· ἀπολιμπανόμενος, καὶ ἐκ τοῦ παρατυγχάνοντος παρα ούτε πάντα ευχόμενος ποιεῖ, ἵνα μὴ τοῖς μετὰ ταῦτα γινόμενος τοῖς γινομένοις ἢ τοῖς λεγομένοις ποτέ, μὴ καταλίπῃ πονηρᾶς ὑποψίας υπόθεσιν, ὡς ἀσθενῶν καὶ ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ἐπείσθη, εξ ἀδυνάτως ἔχων· ἀλλὰ μίγνυσι ταῦτα ἐκείνοις, κἀκεῖνα μὴ τοσαύτῃ συγκαταβάσει διὰ πάντων ἐχρήσατο; Διά τούτοις. Καὶ οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς ποιεῖ, ἀλλὰ μετὰ τῆς γάρ τοι τοῦτο, καὶ ὅτε τὸ Σάββατον ἔλυεν, οὐ προ- αὐτῷ προσηκούσης συνέσεως. Τὰ γὰρ μείζονα ἐξ- ηγουμένως τὴν τοιαύτην εἰσῆγε νομοθεσίαν, ἀλλὰ ποικίλας καὶ πολλὰς 10 συντίθησιν ἀπολογίας. Εἰ δὲ ουσιαστικῶς ποιῶν, ἐν τοῖς ἐλάττοσιν εἰς τὸν οὐρα- μίαν ἐντολὴν μέλλων ἀναπαύειν ", τοσαύτῃ κέχρητα τὸν ἀναβλέπει 8. Αμαρτήματα μὲν γὰρ λύων, καὶ λόγων οἰκονομίᾳ, ἵνα μὴ πλήξῃ τοὺς ἀκούοντας· πολλῷ τὰ ἀπόρρητα ἀποκαλύπτων, καὶ παράδεισον ἀνοιγνύς, μᾶλλον προσθεὶς ὁλοκλήρῳ τῷ νόμῳ ὁλόκληρον ἑτέραν καὶ δαίμονας ἀπελαύνων, καὶ λεπρούς καθαρίζων, νομοθεσίαν, πολλῆς ἐδεῖτο τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς καὶ θάνατον χαλινῶν, καὶ νεκροὺς ἐγείρων μυρίους, θεραπείας, ὥστε μὴ θορυβῆσαι τοὺς ἀκροωμένους τότε. ἐξ ἐπιτάγματος πάντα ἐποίει. Ηνίκα δὲ, ὅ πολλῷ Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ περὶ τῆς θεότητος τῆς αὐτοῦ • Sic amines mei cum Euth. et Ge. • ἐπουρανίου Edd. * διστάζειν corr. C. * μηδέν F. προσθεῖναι ] προστιθέναι Α. Β. πλέον ] τι πλέον Β. Γ. 8 ποιεῖν] τοῦτο ποιεῖν Β. ταῦτα ποιεῖν Ε. Μος ἐντεῦθεν om. Α. Ο παραγάγη Δ. C. άγη Ε. F. * μόνον Α. C. ἀποβλέπει C. D. Ε. F. paulo infra ἀπέβλεπε F. ο έξου σίας adl. ἀπάτης D. Ε. F. 10 ἔφην] ἔφθην εἰπών 1. Η μηδέν] μή Α. Β. p. p. περὶ ἑαυτόν C. 1 ης ( Απόστρατων Α. 13. vid. adnot. p. p. καὶ διὰ πλ. Β. D. F. 13 καὶ οἷς οἷς καὶ λ. καί om. Β. ἐπέλυς Α. Ε. om. C. D. E. F. 18 πολλάς add. πρότερον Α. Β. Νon verterunt interpp. νὰ ἀναπαύειν ἀπολύειν Ει. Digitized by 12

239 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 240 τούτων ἔλαττον ἦν, ἄρτους ἐξ ὀλίγων πολλούς παρ- εσκεύαζε πηγάζειν, τότε εἰς οὐρανὸν ἀνέβλεπε, δει- κνὺς ὅτι οὐ δι' ἀσθένειαν τοῦτο ἐργάζεται. Ο γὰρ τὰ μείζονα δυνηθεὶς μετ' ἐξουσίας ο ποιῆσαι, πῶς ἂν ἐν τοῖς ἐλάττοσιν εὐχῆς ἐδεήθη; Αλλ', ὅπερ ἔφην 10, ἵνα ἐκείνων επιστομίσῃ τὴν ἀναισχυντίαν, τοῦτο ποιεῖ. Τὸ αὐτὸ τοίνυν καὶ ἐν τοῖς ῥήμασιν, ὅταν ἀκούσῃς αὐτοῦ ταπεινὰ φθεγγομένου, λογίζου. Καὶ γὰρ πολλαὶ καὶ τῶν ῥημάτων καὶ τῶν πραγμάτων τῶν τοιούτων εἰσὶν αἰτίαι· οἷον, τὸ μὴ νομίζεσθαι άλ- λότριον εἶναι τοῦ Θεοῦ, τὸ πάντας παιδεύειν αὐτὸν καὶ θεραπεύειν, τὸ ταπεινοφροσύνην διδάσκειν, τὸ σάρκα περικεῖσθαι, τὸ μὴ δύνασθαι Ἰουδαίους πάντα αθρόως ἀκούειν, τὸ διδάσκειν μηδὲν 11 μέγα περὶ ἑαυτῶν φθέγε γεσθαι. Διὰ τοῦτο πολλὰ ταπεινὰ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ πολλάκις εἰπὼν, τὰ μεγάλα ἑτέροις ἀφίησι λέγειν. τῶν εἰρημένων τοιαύτη τις υποψία ἐτίκτετο· τὸ γὰρ κελεύειν πράους εἶναι, καὶ ἐπιεικεῖς, καὶ ἐλεήμου νας, καὶ καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, καὶ ὑπὲρ δικαιοσύνης ἀγωνίζεσθαι, οὐδὲν τοιοῦτον ἐνεδείκνυτο, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίων ἅπαν. Τί δήποτε οὖν τοῦτο εἴρηκεν; Ούχ ἁπλῶς, οὐδὲ εἰκῇ· ἀλλ' ἐπειδὴ μείζονα τῶν πα λαιῶν ἔμελλε νομοθετεῖν παραγγελμάτων ', λέγων· Ἀκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύω σεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Μηδὲ ἐργίζεσθε· καὶ θείας τινὸς καὶ οὐρανίου • πολιτείας τέμνειν ὁδόν· ἵνα μὴ τὸ ξένον ταράξῃ τῶν ἀκουόντων τὰς ψυχὰς, καὶ διαστασιάζειν * παρασκευάσῃ πρὸς τὰ λεγόμενα, ταύτῃ κέχρηται τῇ προδιορθώσει. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἐπλήρουν τὸν νόμον, ἀλλ' ὅμως πολλῇ κατείχοντο πρὸς αὐτὸν συνειδήσει, καὶ τοῖς πράγμασιν αὐτὸν καθ' ἑκάστην παραλύοντες τὴν ἡμέραν, τὰ γράμ- ματα ήθελον μένειν ἀκίνητα, καὶ μηδένα * προσθεί β'. Αὐτὸς μὲν γὰρ Ἰουδαίοις διαλεγόμενος έλεγε Προ και πλέον αὐτοῖς· μᾶλλον δὲ προστιθέντων μὲν ἠνεί· τοῦ Ἀβραὰμ γενέσθαι, ἐγώ εἰμι· ὁ μαθητὴς δὲ γονοι τῶν ἀρχόντων, οὐκ ἐπὶ τὸ κρεῖττον δὲ, ἀλλ' αὐτοῦ οὐχ οὕτως, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ ἐπὶ τὸ χεῖρον. Καὶ γὰρ τὴν εἰς τοὺς γονέας τιμὴν Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. οὕτω παρέλυον ταῖς ἑαυτῶν προσθήκαις· καὶ ἕτερα Πάλιν, ὅτι οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ θάλατταν αὐτὸς δὲ πλείους τῶν ἐγκειμένων ἐξέλυον τοῖς ἀκαίροις ἐποίησε, καὶ τὰ ὁρώμενα καὶ τὰ ἀόρατα πάντα, αὐτ τούτοις πλεονασμοῖς. Ἐπεὶ οὖν ὁ Χριστὸς οὔτε ἐξ τὸς μὲν οὐδαμοῦ σαφῶς εἴρηκεν· ὁ δὲ μαθητής μετὰ Ιερατικῆς φυλῆς ἐτύγχανεν ῶν, καὶ ἅπερ ἔμελλεν πολλῆς τῆς παῤῥησίας, οὐδὲν υποστειλάμενος, καὶ εἰσηγεῖσθαι, προσθήκη τις ἦν, οὐ μὴν ἐλαττοῦσα, ἀλλ᾽ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ πολλάκις τοῦτό φησι, Πάντα δι' αὐ ἐπιτείνουσα τὴν ἀρετήν· προειδὼς ἀμφότερα ταῦτα μέλ- τοῦ ἐγένετο, γράφων· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο λοντα αυτούς ταράττειν, πρὶν ἢ τοὺς θαυμαστοὺς ἐκείν οὐδὲ ἔν· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' τους ἐγγράψαι νόμους, ἐκβάλλει τὸ μέλλον αὐτῶν αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ ἕτεροι μείζονα ὑπομεῖν τῇ διανοίᾳ. Τί δὲ ἦν τὸ ὑφορμοῦν καὶ ἀντι- περὶ αὐτοῦ εἰρήκασιν, ὧν αὐτὸς εἴρηκεν, ὅπου γε χραον; Ενόμιζον αὐτὸν ταῦτα λέγοντα ἐπ' ἀναιρέ- πολλὰ διὰ τῶν πραγμάτων ἐπιδεικνύμενος, διὰ τῶν σε: τῶν παλαιῶν νομίμων ποιεῖν. Ταύτην τοίνυν ῥημάτων σαφῶς οὐκ ἔλεγεν ; "Οτι γὰρ τὸν ἄνθρωπου ἰᾶται τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ οὐκ ἐνταῦθα τοῦτο ποιεῖ μέ αὐτὸς ἐποίησεν, ἔδειξε σαφῶς καὶ διὰ τοῦ τυφλοῦ· νον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθι πάλιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀντίθεον ἡνίκα δὲ περὶ τῆς ἐν ἀρχῇ πλάσεως ὁ λόγος ἦν αὐτῷ, ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐνόμιζον εἶναι, ἀπὸ τοῦ τὸ Σάββατον οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐγὼ ἐποίησα, ἀλλ', Ὁ ποιήσας, άρ με τηρεῖν, θεραπεύων αὐτῶν τὴν τοιαύτην ὑποψίαν, σεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς. Πάλιν, ὅτι τὸν κόσ κἀκεῖ πάλιν τίθησιν ἀπολογίας, τὰς μὲν ἑαυτῷ πρε- σμον ἐδημιούργησε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, διὰ τῶν ἰχθύων, πούσας, ὥσπερ όταν λέγῃ, ο Πατήρ μου εργάζεται, διὰ τοῦ οἴνου, διὰ τῶν ἄρτων, διὰ τῆς γαλήνης [205] κἀγὼ ἐργάζομαι· τὰς δὲ πολὺ τὸ συγκαταβατικὸν τῆς ἐν τῇ θαλάσσῃ, διὰ τῆς ἀκτῖνος, ἣν 18 ἀπέστρεψεν ἐχούσας, οἷον ὡς ὅταν εἰς μέσον παράγῃ " πρόβατον ἐν τῷ σταυρῷ, διὰ πλειόνων ἑτέρων ἀπέδειξε μή ἀπολλύμενον ἐν Σαββάτῳ, καὶ δεικνύῃ διὰ τὴν ἐκεί μασι δὲ οὐδαμοῦ τοῦτο σαφῶς εἶπεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ του σωτηρίαν τὸν νόμον κινούμενον, καὶ περιτομῆς συνεχῶς τοῦτο φθέγγονται. καὶ Ἰωάννης, καὶ Πα- μνημονεύῃ τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιούσης πάλιν. Διὸ δὴ καὶ λος καὶ Πέτρος. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι, οἱ νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ταπεινότερα φθέγγεται πολλάκις βήματα, ἵνα τὸ ἐν ἡμέραν ἀκούοντες αὐτοῦ διαλεγομένου, καὶ θαυμα χεῖν εἶναι ἀντίθεος ἀνέλῃ. Διὰ τοῦτο ὁ μυρίους νεο τουργοῦντα βλέποντες, καὶ οἷς " κατ' ιδίαν πολλά κροὺς ἐγείρας λόγῳ μόνῳ ', ἡνίκα τὸν Λάζαρον ἑκάσ ἐπέλυσε, καὶ τοσαύτην ἔδωκε δύναμιν, ὡς καὶ νε λει, καὶ εὐχὴν προσέθηκεν· εἶτα, ἵνα μὴ τοῦτο κροὺς ἐγείρειν, καὶ οὕτως ἀπηρτισμένους εἰργάσατο, ἐλάττονα αὐτὸν δείξη τοῦ γεγεννηκότος, διορθούμενος ὡς πάντα ἀφεῖναι δι' αὐτὸν, μετὰ τὴν τοσαύτην ἀρε [204] τὴν ὑπόνοιαν, ἐπήγαγεν, ὅτι Ταῦτα εἶπον διὰ τὴν καὶ φιλοσοφίαν οὐκ ἴσχυον τὰ 1' πάντα βαστάσαι τὸν ὄχλον τὴν περιεστῶτα, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος χορηγίας· πῶς δῆμος Ἰουδαῖ σύ με απέστειλας. Καὶ οὔτε πάντα ὡς αὐθεντῶν κός, καὶ συνέσεως ἄμοιρος, καὶ τῆς τοσαύτης ἀρετῆς ἐργάζεται, ἵνα τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν διορθώσηται· ἀπολιμπανόμενος, καὶ ἐκ τοῦ παρατυγχάνοντος παρα ούτε πάντα ευχόμενος ποιεῖ, ἵνα μὴ τοῖς μετὰ ταῦτα γινόμενος τοῖς γινομένοις ἢ τοῖς λεγομένοις ποτέ, μὴ καταλίπῃ πονηρᾶς ὑποψίας υπόθεσιν, ὡς ἀσθενῶν καὶ ἀλλότριον αὐτὸν εἶναι τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ἐπείσθη, εξ ἀδυνάτως ἔχων· ἀλλὰ μίγνυσι ταῦτα ἐκείνοις, κἀκεῖνα μὴ τοσαύτῃ συγκαταβάσει διὰ πάντων ἐχρήσατο; Διά τούτοις. Καὶ οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς ποιεῖ, ἀλλὰ μετὰ τῆς γάρ τοι τοῦτο, καὶ ὅτε τὸ Σάββατον ἔλυεν, οὐ προ- αὐτῷ προσηκούσης συνέσεως. Τὰ γὰρ μείζονα ἐξ- ηγουμένως τὴν τοιαύτην εἰσῆγε νομοθεσίαν, ἀλλὰ ποικίλας καὶ πολλὰς 10 συντίθησιν ἀπολογίας. Εἰ δὲ ουσιαστικῶς ποιῶν, ἐν τοῖς ἐλάττοσιν εἰς τὸν οὐρα- μίαν ἐντολὴν μέλλων ἀναπαύειν ", τοσαύτῃ κέχρητα τὸν ἀναβλέπει 8. Αμαρτήματα μὲν γὰρ λύων, καὶ λόγων οἰκονομίᾳ, ἵνα μὴ πλήξῃ τοὺς ἀκούοντας· πολλῷ τὰ ἀπόρρητα ἀποκαλύπτων, καὶ παράδεισον ἀνοιγνύς, μᾶλλον προσθεὶς ὁλοκλήρῳ τῷ νόμῳ ὁλόκληρον ἑτέραν καὶ δαίμονας ἀπελαύνων, καὶ λεπρούς καθαρίζων, νομοθεσίαν, πολλῆς ἐδεῖτο τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς καὶ θάνατον χαλινῶν, καὶ νεκροὺς ἐγείρων μυρίους, θεραπείας, ὥστε μὴ θορυβῆσαι τοὺς ἀκροωμένους τότε. ἐξ ἐπιτάγματος πάντα ἐποίει. Ηνίκα δὲ, ὅ πολλῷ Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ περὶ τῆς θεότητος τῆς αὐτοῦ • Sic amines mei cum Euth. et Ge. • ἐπουρανίου Edd. * διστάζειν corr. C. * μηδέν F. προσθεῖναι ] προστιθέναι Α. Β. πλέον ] τι πλέον Β. Γ. 8 ποιεῖν] τοῦτο ποιεῖν Β. ταῦτα ποιεῖν Ε. Μος ἐντεῦθεν om. Α. Ο παραγάγη Δ. C. άγη Ε. F. * μόνον Α. C. ἀποβλέπει C. D. Ε. F. paulo infra ἀπέβλεπε F. ο έξου σίας adl. ἀπάτης D. Ε. F. 10 ἔφην] ἔφθην εἰπών 1. Η μηδέν] μή Α. Β. p. p. περὶ ἑαυτόν C. 1 ης ( Απόστρατων Α. 13. vid. adnot. p. p. καὶ διὰ πλ. Β. D. F. 13 καὶ οἷς οἷς καὶ λ. καί om. Β. ἐπέλυς Α. Ε. om. C. D. E. F. 18 πολλάς add. πρότερον Α. Β. Νon verterunt interpp. νὰ ἀναπαύειν ἀπολύειν Ει. Digitized by 12

2.11 - S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 πανταχοῦ φαίνεται σαφῶς παιδεύων 1. Εἰ γὰρ ἡ τοῦ νόμου προσθήκη τοσοῦτον αὐτοὺς ἐθορύβει, πολλῷ μᾶλλον τὸ Θεὸν ἑαυτὸν ἀποφαίνειν. Διὰ τοῦτο πολλὰ καταδεέστερα τῆς οἰκείας φθέγγεται ἀξίας· καὶ ἐνταῦθα μέλλων ἐκβαίνειν εἰς τὴν τοῦ νόμου προστ θήκην, πολλῇ τῇ προδιορθώσει κέχρηται. Οὐδὲ γὰρ ἅπαξ εἶπεν, ὅτι Οὐ λύω τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ δεύτερον αὐτὸ πάλιν 18 ἀνέλαβε, καὶ ἕτερον προσέθηκε μείζον. Εἰπὼν γάρ, Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι 19, ἐπήγαγεν, Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τοῦτο δὲ οὐκ Ἰουδαίων εμφράττει τὴν ἀναισχυντίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν αἱρετικῶν ἀποῤῥάπτει τὰ στο ματα, τῶν ἐκ τοῦ διαβόλου λεγόντων εἶναι τὴν Παρ λαιάν. Εἰ γὰρ καταλύσαι τὴν ἐκείνου τυραννίδα παρο ἐγένετο ὁ Χριστὸς, πῶς ταύτην οὐ μόνον οὐ κατα- λύει, ἀλλὰ καὶ πληροῖ; Οὐ γὰρ μόνον εἴρηκεν, ὅτι οὐ καταλύω· καίτοι ἥρκει τοῦτο· ἀλλ' ὅτι καὶ Πληρῶν ὅπερ οὐ μόνον οὐκ ἐναντιουμένου ἦν, ἀλλὰ καὶ συγ κροτοῦντος αὐτήν. Καὶ πῶς οὐ κατέλυσε ; φησί· τως δὲ καὶ ἐπλήρωσεν, ἢ τὸν νόμον, ἢ τοὺς προφήτας; Τοὺς προφήτας μὲν, δι' ὧν τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα ἅπαντα τοῖς ἔργοις ἐβεβαίωσε· διὸ καὶ καθ᾽ ἕκαστον ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν Ινα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ προφήτου· καὶ ἡνίκα ἐτέχθη, καὶ ἡνίκα τὰ παι- δία τὸν θαυμαστὸν ὕμνον ᾗδεν " εἰς αὐτὸν, καὶ ἡνίκα ἐπὶ τῆς ὄνου ἐκάθισε, καὶ ἐφ' ἑτέρων δὲ πλειόνων τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐπλήρωσεν· ἅπερ πάντα ἔμελλον ἀπλήρω· τα εἶναι, εἰ μὴ [206] παρεγένετο. Τὸν δὲ νόμον οὐχ ἑνὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ δευτέρῳ καὶ τρίτῳ ἐπλήρωσε τρόπῳ. Ενὶ μὲν, τῷ μηδὲν παραβῆναι τῶν νομίμων. Ὅτι γὰρ πάντα αὐτὸν ἐπλήρωσεν, ἄκουσον τί φησι τῷ Ἰωάννῃ· Οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρώ σαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Καὶ Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγε· Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας; Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ πάλιν· "Ερχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρίσκει 3 οὐδέν. Καὶ ὁ προς φήτης δὲ ἄνωθεν ἔλεγεν, ὅτι ἀμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν. Ενὶ μὲν οὖν αὐτὸν ἐπλήρωσε τούτῳ τῷ τρόπῳ· ἑτέρῳ δὲ, τῷ καὶ δι' ἡμῶν τοῦτο ποιῆσαι. Τὸ γὰρ θαυμα στὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐπλήρωσεν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν ἐχαρίσατο τοῦτο. Οπερ καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν Ελεγεν· "Οτι Τέλος νόμου Χριστὸς εἰς δικαιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι. Καὶ τὴν ἁμαρτίαν δὲ αὐτὸν ἔλεγε Κρῖναι ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσι. Καὶ πάλιν· Νόμον οὖν καταργοῦμεν διὰ τῆς πίστεως; Μὴ γένοιτο. Ἀλλὰ νόμον ἱστῶμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ νόμος τοῦτο ἐσπούδαζε, δίκαιον ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον, ἡτόνει δὲ, ἐλθὼν αὐτὸς, καὶ τρόπον εἰσαγαγών δικαιοσύνης τὸν διὰ τῆς πίστεως, ἔστη σε τοῦ νόμου τὸ βούλημα· καὶ ὅπερ οὐκ ἴσχυσε διὰ γραμ- μάτων ἐκεῖνος, τοῦτο αὐτὸς διὰ τῆς πίστεως ἤνυσε. Διὰ τοῦτό φησιν· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον. 212 μενος ο ἀνυπόπτως τότε, ότι σαφέστερον ἔμελλεν ἐκ τῆς παραθέσεως τῶν παλαιῶν καὶ νέων νομίμων ἐπὶ ἐναντιώσει ὑποπτεύεσθαι, τῇ προδιορθώσει κέχρηται. Αἰνιγματωδῶς μὲν γὰρ αὐτὰ καὶ ἤδη κατεβάλετο διὰ τῶν εἰρημένων. Τὸ γὰρ, Μακάριοι οι πτωχοί, ταύ τόν ἐστι· τῷ μὴ ὀργίζεσθαι· καὶ τὸν Μακάριος α καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, τῷ μὴ ἐμβλέψαι εἰς γυναῖκε πρὸς ἐπιθυμίαν· καὶ τὸ μὴ θησαυρίζειν θησαυρού; ἐπὶ τῆς γῆς, τῷ, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, συνάδει καὶ τὸ πενθεῖν δὲ, καὶ τὸ διώκεσθαι, καὶ ὀνειδίζεσθαι, ἴσον ἐστὶ τῷ διὰ τῆς στενής πύλης εἰσιέναι· καὶ τὸ πεινᾶν καὶ διψᾶν τὴν δικαιοσύνην, οὐδὲν ἔτερόν ἐστιν, ἀλλ' ἡ ἐκεῖνο, ὃ μετὰ ταῦτά φησιν, ὅτι Ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, και ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Καὶ τὸν εἰρηνοποιόν μακαρί σας, πάλιν τὸ αὐτὸ σχεδόν εἴρηκεν, ὅτε ἐκέλευσεν ἀφεῖναι 38 τὸ δῶρον, καὶ ἐπὶ τὴν καταλλαγὴν σπεύ δειν τοῦ λελυπημένου, καὶ τὸ εὐνοεῖν τῷ ἀντιδίκῳ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν τὰ ἔπαθλα τῶν κατορθούντων τέθει κεν, ἐνταῦθα δὲ τῶν μὴ ποιούντων τὰς τιμωρίας. [207] Διόπερ ἐκεῖ μὲν ἔλεγεν, ὅτι οἱ πραεῖς κληρονο μήσουσι γῆν· ἐνταῦθα δὲ, ὁ μωρὸν καλῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ εἴ, ἔνοχος ἔσται τῇ γεέννῃ τοῦ πυρός. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψονται οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳο ἐνταῦθα δὲ, ὅτι μοιχός ἐστιν ἀπηρτισμένος ὁ ἀκολά- στως ἰδών· καὶ τοὺς εἰρηνοποιούς υἱοὺς θεοῦ καλέσας ἐκεῖ, ἐνταῦθα ἑτέρωθεν 18 φοβεῖ λέγων· Μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ. Οὕτω καὶ τοὺς πεντ θοῦντας καὶ τοὺς διωκομένους μακαρίζων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὸ αὐτὸ τοῦτο κατα- σκευάζων, ἀπώλειαν ἀπειλεῖ τοῖς μή ταύτην ἐρχομέ νοις τὴν ὁδόν· οἱ γὰρ διὰ τῆς πλατείας βαδίζοντες, φησὶν, ἐκεῖ καταστρέφουσι. Καὶ τὸ, Οὐ δύνασθε θε δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, ἴσον εἶναί μοι δοκεῖ τῷ, Μα- κάριοι οἱ ἐλεήμονες, και, οι πεινώντες τὴν δια καιοσύνην. 'Αλλ', ὅπερ ἔφην 10, ἐπειδὴ μέλλει τρα νότερον αὐτὰ λέγειν, καὶ οὐ τρανότερον μόνον, ἀλλὰ καὶ πλείονα τῶν εἰρημένων προστιθέναι πάλιν (οὐκ ἔτι γὰρ ἐλεήμονα ζητεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ χιτωνίο σκου ἐξίστασθαι κελεύει· οὐδὲ πράον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν σιαγόνα στρέφειν τῷ βουλομένων βα πίζειν), τὴν δοκοῦσαν ἀντίθεσιν εἶναι πρότερον ἀν αιρεῖ. Διὰ δὴ τοῦτο, ὅπερ ἔφθην εἰπών, οὐδὲ ἅπαξ τοῦτο εἴρηκεν, ἀλλὰ καὶ δεύτερον. Εἰπὼν γάρ. Μ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι 3, ἐπήγαγεν· Οὐκ ήλθον καταλύσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι . Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν· Ἐάν " παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ γῆ. ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Αμήχανον ἀτέλεστον μεῖναι, ἀλλὰ καὶ τὸ βραχύτα του αὐτοῦ πληρωθῆναι δεῖ. Όπερ αὐτὸς ἐποίησε, μετὰ ἀκριβείας αὐτὴν ἁπάσης ἀπαρτίσας. Ἐνταῦθα δὲ ἡμῖν αἰνίττεται, ὅτι καὶ ὁ κόσμος ἅπας μετασχη γ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειε, καὶ ἕτερον τρίτον ματίζεται. Καὶ οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλ᾽ ἕνα τρόπον εὑρήσει, καθ᾽ ἂν τοῦτο γέγονε. Ποῖον δὴ τοῦ ἐπάρῃ τὸν ἀκροατὴν, καὶ δείξῃ δικαίως ἑτέραν εἰσ- τον; Τὸν τῆς μελλούσης νομοθεσίας, ήνπερ ἔμελλε αγαγών 38 πολιτείαν· είγε μέλλοι καὶ τὰ τῆς κτίσεως παραδιδόναι. Οὐ γὰρ ἀναίρεσις τῶν προτέρων, ἀλλ' ἅπαντα μετασχηματίζεσθαι, καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἐπίτασις καὶ πλήρωσις ἦν τὰ λεγόμενα. Τοῦ γὰρ μὴ γένος πρὸς ἑτέραν καλεῖσθαι πατρίδα, καὶ βίου παρα φονεύειν οὐκ ἀναίρεσις τὸ μὴ ὀργίζεσθαι, ἀλλὰ πλή- σκευὴν ὑψηλοτέραν 3. "Ος ἐὰν οὖν λύση μίαν τῶν ρωσις καὶ πλείων 33 ἀσφάλεια· καὶ τῶν ἄλλων ἀπάν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω των. Διὸ δὴ καὶ τὰ σπέρματα τούτων προκαταβαλό- τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ 17 παιδεύων] λέγων Α. Β. 18 ἀνέλαβ:· πάλιν και Edd. 10 καταλύσαι] add. τον νόμον Edd. p. p. ἐπήγαγεν. ὅτι οὐκ Π. 8 οὐ om. Α. ·་ οι ήδον F. Ep. " εὑρίσκει] εὑρήσει Β.οὐκ ἔχει Eild. " πλειόνων F. Εp. ο. ρ. και ἐπὶ τῶν Edd. Η προκαταβαλλόμενος et mox κατεβάλλετο codd. præter B. 10 πτωχοί] add. τῷ πνεύματ Edd. 16 ἀφιέναι Α. Β. 37 αὐτοῦ om. Α. Β. Ge. 18 ἑτέρωθεν] ἑτέρωθι C. D. Ε. δὲ ἑτέρως F. δὲ ἑτέρων Edd. Ge. ἑτέρωθεν om. Α. Β. 30 ἔφην] ἔφθην εἰπών Εdd. καταλύσαι] add. τὸν νόμον Ε. F. ἐπήγαγαν οι ἀλλὰ πληρῶσα: om. D. Ari. πληρῶσαι] add πάλιν φησίν Ε. • έάν] Sic Musgr. Έως ἄν Β. Ε. ρ. ρ. ἀπὸ τοῦ νόμου Β. 2. Μosq. 33 εἰσάγων F. favente Ep. 3. υψηλοτέρου Edd. 1. om. E. 29 36 ἕως

2.11 - S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 πανταχοῦ φαίνεται σαφῶς παιδεύων 1. Εἰ γὰρ ἡ τοῦ νόμου προσθήκη τοσοῦτον αὐτοὺς ἐθορύβει, πολλῷ μᾶλλον τὸ Θεὸν ἑαυτὸν ἀποφαίνειν. Διὰ τοῦτο πολλὰ καταδεέστερα τῆς οἰκείας φθέγγεται ἀξίας· καὶ ἐνταῦθα μέλλων ἐκβαίνειν εἰς τὴν τοῦ νόμου προστ θήκην, πολλῇ τῇ προδιορθώσει κέχρηται. Οὐδὲ γὰρ ἅπαξ εἶπεν, ὅτι Οὐ λύω τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ δεύτερον αὐτὸ πάλιν 18 ἀνέλαβε, καὶ ἕτερον προσέθηκε μείζον. Εἰπὼν γάρ, Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι 19, ἐπήγαγεν, Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τοῦτο δὲ οὐκ Ἰουδαίων εμφράττει τὴν ἀναισχυντίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν αἱρετικῶν ἀποῤῥάπτει τὰ στο ματα, τῶν ἐκ τοῦ διαβόλου λεγόντων εἶναι τὴν Παρ λαιάν. Εἰ γὰρ καταλύσαι τὴν ἐκείνου τυραννίδα παρο ἐγένετο ὁ Χριστὸς, πῶς ταύτην οὐ μόνον οὐ κατα- λύει, ἀλλὰ καὶ πληροῖ; Οὐ γὰρ μόνον εἴρηκεν, ὅτι οὐ καταλύω· καίτοι ἥρκει τοῦτο· ἀλλ' ὅτι καὶ Πληρῶν ὅπερ οὐ μόνον οὐκ ἐναντιουμένου ἦν, ἀλλὰ καὶ συγ κροτοῦντος αὐτήν. Καὶ πῶς οὐ κατέλυσε ; φησί· τως δὲ καὶ ἐπλήρωσεν, ἢ τὸν νόμον, ἢ τοὺς προφήτας; Τοὺς προφήτας μὲν, δι' ὧν τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα ἅπαντα τοῖς ἔργοις ἐβεβαίωσε· διὸ καὶ καθ᾽ ἕκαστον ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν Ινα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ προφήτου· καὶ ἡνίκα ἐτέχθη, καὶ ἡνίκα τὰ παι- δία τὸν θαυμαστὸν ὕμνον ᾗδεν " εἰς αὐτὸν, καὶ ἡνίκα ἐπὶ τῆς ὄνου ἐκάθισε, καὶ ἐφ' ἑτέρων δὲ πλειόνων τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐπλήρωσεν· ἅπερ πάντα ἔμελλον ἀπλήρω· τα εἶναι, εἰ μὴ [206] παρεγένετο. Τὸν δὲ νόμον οὐχ ἑνὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ δευτέρῳ καὶ τρίτῳ ἐπλήρωσε τρόπῳ. Ενὶ μὲν, τῷ μηδὲν παραβῆναι τῶν νομίμων. Ὅτι γὰρ πάντα αὐτὸν ἐπλήρωσεν, ἄκουσον τί φησι τῷ Ἰωάννῃ· Οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρώ σαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Καὶ Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγε· Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας; Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ πάλιν· "Ερχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρίσκει 3 οὐδέν. Καὶ ὁ προς φήτης δὲ ἄνωθεν ἔλεγεν, ὅτι ἀμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν. Ενὶ μὲν οὖν αὐτὸν ἐπλήρωσε τούτῳ τῷ τρόπῳ· ἑτέρῳ δὲ, τῷ καὶ δι' ἡμῶν τοῦτο ποιῆσαι. Τὸ γὰρ θαυμα στὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐπλήρωσεν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν ἐχαρίσατο τοῦτο. Οπερ καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν Ελεγεν· "Οτι Τέλος νόμου Χριστὸς εἰς δικαιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι. Καὶ τὴν ἁμαρτίαν δὲ αὐτὸν ἔλεγε Κρῖναι ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσι. Καὶ πάλιν· Νόμον οὖν καταργοῦμεν διὰ τῆς πίστεως; Μὴ γένοιτο. Ἀλλὰ νόμον ἱστῶμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ νόμος τοῦτο ἐσπούδαζε, δίκαιον ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον, ἡτόνει δὲ, ἐλθὼν αὐτὸς, καὶ τρόπον εἰσαγαγών δικαιοσύνης τὸν διὰ τῆς πίστεως, ἔστη σε τοῦ νόμου τὸ βούλημα· καὶ ὅπερ οὐκ ἴσχυσε διὰ γραμ- μάτων ἐκεῖνος, τοῦτο αὐτὸς διὰ τῆς πίστεως ἤνυσε. Διὰ τοῦτό φησιν· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον. 212 μενος ο ἀνυπόπτως τότε, ότι σαφέστερον ἔμελλεν ἐκ τῆς παραθέσεως τῶν παλαιῶν καὶ νέων νομίμων ἐπὶ ἐναντιώσει ὑποπτεύεσθαι, τῇ προδιορθώσει κέχρηται. Αἰνιγματωδῶς μὲν γὰρ αὐτὰ καὶ ἤδη κατεβάλετο διὰ τῶν εἰρημένων. Τὸ γὰρ, Μακάριοι οι πτωχοί, ταύ τόν ἐστι· τῷ μὴ ὀργίζεσθαι· καὶ τὸν Μακάριος α καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, τῷ μὴ ἐμβλέψαι εἰς γυναῖκε πρὸς ἐπιθυμίαν· καὶ τὸ μὴ θησαυρίζειν θησαυρού; ἐπὶ τῆς γῆς, τῷ, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, συνάδει καὶ τὸ πενθεῖν δὲ, καὶ τὸ διώκεσθαι, καὶ ὀνειδίζεσθαι, ἴσον ἐστὶ τῷ διὰ τῆς στενής πύλης εἰσιέναι· καὶ τὸ πεινᾶν καὶ διψᾶν τὴν δικαιοσύνην, οὐδὲν ἔτερόν ἐστιν, ἀλλ' ἡ ἐκεῖνο, ὃ μετὰ ταῦτά φησιν, ὅτι Ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, και ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Καὶ τὸν εἰρηνοποιόν μακαρί σας, πάλιν τὸ αὐτὸ σχεδόν εἴρηκεν, ὅτε ἐκέλευσεν ἀφεῖναι 38 τὸ δῶρον, καὶ ἐπὶ τὴν καταλλαγὴν σπεύ δειν τοῦ λελυπημένου, καὶ τὸ εὐνοεῖν τῷ ἀντιδίκῳ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν τὰ ἔπαθλα τῶν κατορθούντων τέθει κεν, ἐνταῦθα δὲ τῶν μὴ ποιούντων τὰς τιμωρίας. [207] Διόπερ ἐκεῖ μὲν ἔλεγεν, ὅτι οἱ πραεῖς κληρονο μήσουσι γῆν· ἐνταῦθα δὲ, ὁ μωρὸν καλῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ εἴ, ἔνοχος ἔσται τῇ γεέννῃ τοῦ πυρός. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψονται οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳο ἐνταῦθα δὲ, ὅτι μοιχός ἐστιν ἀπηρτισμένος ὁ ἀκολά- στως ἰδών· καὶ τοὺς εἰρηνοποιούς υἱοὺς θεοῦ καλέσας ἐκεῖ, ἐνταῦθα ἑτέρωθεν 18 φοβεῖ λέγων· Μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ. Οὕτω καὶ τοὺς πεντ θοῦντας καὶ τοὺς διωκομένους μακαρίζων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὸ αὐτὸ τοῦτο κατα- σκευάζων, ἀπώλειαν ἀπειλεῖ τοῖς μή ταύτην ἐρχομέ νοις τὴν ὁδόν· οἱ γὰρ διὰ τῆς πλατείας βαδίζοντες, φησὶν, ἐκεῖ καταστρέφουσι. Καὶ τὸ, Οὐ δύνασθε θε δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, ἴσον εἶναί μοι δοκεῖ τῷ, Μα- κάριοι οἱ ἐλεήμονες, και, οι πεινώντες τὴν δια καιοσύνην. 'Αλλ', ὅπερ ἔφην 10, ἐπειδὴ μέλλει τρα νότερον αὐτὰ λέγειν, καὶ οὐ τρανότερον μόνον, ἀλλὰ καὶ πλείονα τῶν εἰρημένων προστιθέναι πάλιν (οὐκ ἔτι γὰρ ἐλεήμονα ζητεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ χιτωνίο σκου ἐξίστασθαι κελεύει· οὐδὲ πράον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν σιαγόνα στρέφειν τῷ βουλομένων βα πίζειν), τὴν δοκοῦσαν ἀντίθεσιν εἶναι πρότερον ἀν αιρεῖ. Διὰ δὴ τοῦτο, ὅπερ ἔφθην εἰπών, οὐδὲ ἅπαξ τοῦτο εἴρηκεν, ἀλλὰ καὶ δεύτερον. Εἰπὼν γάρ. Μ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι 3, ἐπήγαγεν· Οὐκ ήλθον καταλύσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι . Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν· Ἐάν " παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ γῆ. ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Αμήχανον ἀτέλεστον μεῖναι, ἀλλὰ καὶ τὸ βραχύτα του αὐτοῦ πληρωθῆναι δεῖ. Όπερ αὐτὸς ἐποίησε, μετὰ ἀκριβείας αὐτὴν ἁπάσης ἀπαρτίσας. Ἐνταῦθα δὲ ἡμῖν αἰνίττεται, ὅτι καὶ ὁ κόσμος ἅπας μετασχη γ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειε, καὶ ἕτερον τρίτον ματίζεται. Καὶ οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλ᾽ ἕνα τρόπον εὑρήσει, καθ᾽ ἂν τοῦτο γέγονε. Ποῖον δὴ τοῦ ἐπάρῃ τὸν ἀκροατὴν, καὶ δείξῃ δικαίως ἑτέραν εἰσ- τον; Τὸν τῆς μελλούσης νομοθεσίας, ήνπερ ἔμελλε αγαγών 38 πολιτείαν· είγε μέλλοι καὶ τὰ τῆς κτίσεως παραδιδόναι. Οὐ γὰρ ἀναίρεσις τῶν προτέρων, ἀλλ' ἅπαντα μετασχηματίζεσθαι, καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἐπίτασις καὶ πλήρωσις ἦν τὰ λεγόμενα. Τοῦ γὰρ μὴ γένος πρὸς ἑτέραν καλεῖσθαι πατρίδα, καὶ βίου παρα φονεύειν οὐκ ἀναίρεσις τὸ μὴ ὀργίζεσθαι, ἀλλὰ πλή- σκευὴν ὑψηλοτέραν 3. "Ος ἐὰν οὖν λύση μίαν τῶν ρωσις καὶ πλείων 33 ἀσφάλεια· καὶ τῶν ἄλλων ἀπάν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω των. Διὸ δὴ καὶ τὰ σπέρματα τούτων προκαταβαλό- τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ 17 παιδεύων] λέγων Α. Β. 18 ἀνέλαβ:· πάλιν και Edd. 10 καταλύσαι] add. τον νόμον Edd. p. p. ἐπήγαγεν. ὅτι οὐκ Π. 8 οὐ om. Α. ·་ οι ήδον F. Ep. " εὑρίσκει] εὑρήσει Β.οὐκ ἔχει Eild. " πλειόνων F. Εp. ο. ρ. και ἐπὶ τῶν Edd. Η προκαταβαλλόμενος et mox κατεβάλλετο codd. præter B. 10 πτωχοί] add. τῷ πνεύματ Edd. 16 ἀφιέναι Α. Β. 37 αὐτοῦ om. Α. Β. Ge. 18 ἑτέρωθεν] ἑτέρωθι C. D. Ε. δὲ ἑτέρως F. δὲ ἑτέρων Edd. Ge. ἑτέρωθεν om. Α. Β. 30 ἔφην] ἔφθην εἰπών Εdd. καταλύσαι] add. τὸν νόμον Ε. F. ἐπήγαγαν οι ἀλλὰ πληρῶσα: om. D. Ari. πληρῶσαι] add πάλιν φησίν Ε. • έάν] Sic Musgr. Έως ἄν Β. Ε. ρ. ρ. ἀπὸ τοῦ νόμου Β. 2. Μosq. 33 εἰσάγων F. favente Ep. 3. υψηλοτέρου Edd. 1. om. E. 29 36 ἕως

2.11 - S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 20 πανταχοῦ φαίνεται σαφῶς παιδεύων 1. Εἰ γὰρ ἡ τοῦ νόμου προσθήκη τοσοῦτον αὐτοὺς ἐθορύβει, πολλῷ μᾶλλον τὸ Θεὸν ἑαυτὸν ἀποφαίνειν. Διὰ τοῦτο πολλὰ καταδεέστερα τῆς οἰκείας φθέγγεται ἀξίας· καὶ ἐνταῦθα μέλλων ἐκβαίνειν εἰς τὴν τοῦ νόμου προστ θήκην, πολλῇ τῇ προδιορθώσει κέχρηται. Οὐδὲ γὰρ ἅπαξ εἶπεν, ὅτι Οὐ λύω τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ δεύτερον αὐτὸ πάλιν 18 ἀνέλαβε, καὶ ἕτερον προσέθηκε μείζον. Εἰπὼν γάρ, Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι 19, ἐπήγαγεν, Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τοῦτο δὲ οὐκ Ἰουδαίων εμφράττει τὴν ἀναισχυντίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν αἱρετικῶν ἀποῤῥάπτει τὰ στο ματα, τῶν ἐκ τοῦ διαβόλου λεγόντων εἶναι τὴν Παρ λαιάν. Εἰ γὰρ καταλύσαι τὴν ἐκείνου τυραννίδα παρο ἐγένετο ὁ Χριστὸς, πῶς ταύτην οὐ μόνον οὐ κατα- λύει, ἀλλὰ καὶ πληροῖ; Οὐ γὰρ μόνον εἴρηκεν, ὅτι οὐ καταλύω· καίτοι ἥρκει τοῦτο· ἀλλ' ὅτι καὶ Πληρῶν ὅπερ οὐ μόνον οὐκ ἐναντιουμένου ἦν, ἀλλὰ καὶ συγ κροτοῦντος αὐτήν. Καὶ πῶς οὐ κατέλυσε ; φησί· τως δὲ καὶ ἐπλήρωσεν, ἢ τὸν νόμον, ἢ τοὺς προφήτας; Τοὺς προφήτας μὲν, δι' ὧν τὰ περὶ αὐτοῦ λεχθέντα ἅπαντα τοῖς ἔργοις ἐβεβαίωσε· διὸ καὶ καθ᾽ ἕκαστον ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν Ινα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ προφήτου· καὶ ἡνίκα ἐτέχθη, καὶ ἡνίκα τὰ παι- δία τὸν θαυμαστὸν ὕμνον ᾗδεν " εἰς αὐτὸν, καὶ ἡνίκα ἐπὶ τῆς ὄνου ἐκάθισε, καὶ ἐφ' ἑτέρων δὲ πλειόνων τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐπλήρωσεν· ἅπερ πάντα ἔμελλον ἀπλήρω· τα εἶναι, εἰ μὴ [206] παρεγένετο. Τὸν δὲ νόμον οὐχ ἑνὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ δευτέρῳ καὶ τρίτῳ ἐπλήρωσε τρόπῳ. Ενὶ μὲν, τῷ μηδὲν παραβῆναι τῶν νομίμων. Ὅτι γὰρ πάντα αὐτὸν ἐπλήρωσεν, ἄκουσον τί φησι τῷ Ἰωάννῃ· Οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρώ σαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Καὶ Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγε· Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας; Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ πάλιν· "Ερχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρίσκει 3 οὐδέν. Καὶ ὁ προς φήτης δὲ ἄνωθεν ἔλεγεν, ὅτι ἀμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν. Ενὶ μὲν οὖν αὐτὸν ἐπλήρωσε τούτῳ τῷ τρόπῳ· ἑτέρῳ δὲ, τῷ καὶ δι' ἡμῶν τοῦτο ποιῆσαι. Τὸ γὰρ θαυμα στὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐπλήρωσεν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν ἐχαρίσατο τοῦτο. Οπερ καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν Ελεγεν· "Οτι Τέλος νόμου Χριστὸς εἰς δικαιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι. Καὶ τὴν ἁμαρτίαν δὲ αὐτὸν ἔλεγε Κρῖναι ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσι. Καὶ πάλιν· Νόμον οὖν καταργοῦμεν διὰ τῆς πίστεως; Μὴ γένοιτο. Ἀλλὰ νόμον ἱστῶμεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ νόμος τοῦτο ἐσπούδαζε, δίκαιον ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον, ἡτόνει δὲ, ἐλθὼν αὐτὸς, καὶ τρόπον εἰσαγαγών δικαιοσύνης τὸν διὰ τῆς πίστεως, ἔστη σε τοῦ νόμου τὸ βούλημα· καὶ ὅπερ οὐκ ἴσχυσε διὰ γραμ- μάτων ἐκεῖνος, τοῦτο αὐτὸς διὰ τῆς πίστεως ἤνυσε. Διὰ τοῦτό φησιν· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον. 212 μενος ο ἀνυπόπτως τότε, ότι σαφέστερον ἔμελλεν ἐκ τῆς παραθέσεως τῶν παλαιῶν καὶ νέων νομίμων ἐπὶ ἐναντιώσει ὑποπτεύεσθαι, τῇ προδιορθώσει κέχρηται. Αἰνιγματωδῶς μὲν γὰρ αὐτὰ καὶ ἤδη κατεβάλετο διὰ τῶν εἰρημένων. Τὸ γὰρ, Μακάριοι οι πτωχοί, ταύ τόν ἐστι· τῷ μὴ ὀργίζεσθαι· καὶ τὸν Μακάριος α καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, τῷ μὴ ἐμβλέψαι εἰς γυναῖκε πρὸς ἐπιθυμίαν· καὶ τὸ μὴ θησαυρίζειν θησαυρού; ἐπὶ τῆς γῆς, τῷ, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, συνάδει καὶ τὸ πενθεῖν δὲ, καὶ τὸ διώκεσθαι, καὶ ὀνειδίζεσθαι, ἴσον ἐστὶ τῷ διὰ τῆς στενής πύλης εἰσιέναι· καὶ τὸ πεινᾶν καὶ διψᾶν τὴν δικαιοσύνην, οὐδὲν ἔτερόν ἐστιν, ἀλλ' ἡ ἐκεῖνο, ὃ μετὰ ταῦτά φησιν, ὅτι Ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, και ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Καὶ τὸν εἰρηνοποιόν μακαρί σας, πάλιν τὸ αὐτὸ σχεδόν εἴρηκεν, ὅτε ἐκέλευσεν ἀφεῖναι 38 τὸ δῶρον, καὶ ἐπὶ τὴν καταλλαγὴν σπεύ δειν τοῦ λελυπημένου, καὶ τὸ εὐνοεῖν τῷ ἀντιδίκῳ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν τὰ ἔπαθλα τῶν κατορθούντων τέθει κεν, ἐνταῦθα δὲ τῶν μὴ ποιούντων τὰς τιμωρίας. [207] Διόπερ ἐκεῖ μὲν ἔλεγεν, ὅτι οἱ πραεῖς κληρονο μήσουσι γῆν· ἐνταῦθα δὲ, ὁ μωρὸν καλῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ εἴ, ἔνοχος ἔσται τῇ γεέννῃ τοῦ πυρός. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ὅτι τὸν Θεὸν ὄψονται οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳο ἐνταῦθα δὲ, ὅτι μοιχός ἐστιν ἀπηρτισμένος ὁ ἀκολά- στως ἰδών· καὶ τοὺς εἰρηνοποιούς υἱοὺς θεοῦ καλέσας ἐκεῖ, ἐνταῦθα ἑτέρωθεν 18 φοβεῖ λέγων· Μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ. Οὕτω καὶ τοὺς πεντ θοῦντας καὶ τοὺς διωκομένους μακαρίζων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὸ αὐτὸ τοῦτο κατα- σκευάζων, ἀπώλειαν ἀπειλεῖ τοῖς μή ταύτην ἐρχομέ νοις τὴν ὁδόν· οἱ γὰρ διὰ τῆς πλατείας βαδίζοντες, φησὶν, ἐκεῖ καταστρέφουσι. Καὶ τὸ, Οὐ δύνασθε θε δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ, ἴσον εἶναί μοι δοκεῖ τῷ, Μα- κάριοι οἱ ἐλεήμονες, και, οι πεινώντες τὴν δια καιοσύνην. 'Αλλ', ὅπερ ἔφην 10, ἐπειδὴ μέλλει τρα νότερον αὐτὰ λέγειν, καὶ οὐ τρανότερον μόνον, ἀλλὰ καὶ πλείονα τῶν εἰρημένων προστιθέναι πάλιν (οὐκ ἔτι γὰρ ἐλεήμονα ζητεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ χιτωνίο σκου ἐξίστασθαι κελεύει· οὐδὲ πράον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν σιαγόνα στρέφειν τῷ βουλομένων βα πίζειν), τὴν δοκοῦσαν ἀντίθεσιν εἶναι πρότερον ἀν αιρεῖ. Διὰ δὴ τοῦτο, ὅπερ ἔφθην εἰπών, οὐδὲ ἅπαξ τοῦτο εἴρηκεν, ἀλλὰ καὶ δεύτερον. Εἰπὼν γάρ. Μ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι 3, ἐπήγαγεν· Οὐκ ήλθον καταλύσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι . Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν· Ἐάν " παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ γῆ. ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Αμήχανον ἀτέλεστον μεῖναι, ἀλλὰ καὶ τὸ βραχύτα του αὐτοῦ πληρωθῆναι δεῖ. Όπερ αὐτὸς ἐποίησε, μετὰ ἀκριβείας αὐτὴν ἁπάσης ἀπαρτίσας. Ἐνταῦθα δὲ ἡμῖν αἰνίττεται, ὅτι καὶ ὁ κόσμος ἅπας μετασχη γ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐξετάσειε, καὶ ἕτερον τρίτον ματίζεται. Καὶ οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ τέθεικεν, ἀλλ᾽ ἕνα τρόπον εὑρήσει, καθ᾽ ἂν τοῦτο γέγονε. Ποῖον δὴ τοῦ ἐπάρῃ τὸν ἀκροατὴν, καὶ δείξῃ δικαίως ἑτέραν εἰσ- τον; Τὸν τῆς μελλούσης νομοθεσίας, ήνπερ ἔμελλε αγαγών 38 πολιτείαν· είγε μέλλοι καὶ τὰ τῆς κτίσεως παραδιδόναι. Οὐ γὰρ ἀναίρεσις τῶν προτέρων, ἀλλ' ἅπαντα μετασχηματίζεσθαι, καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἐπίτασις καὶ πλήρωσις ἦν τὰ λεγόμενα. Τοῦ γὰρ μὴ γένος πρὸς ἑτέραν καλεῖσθαι πατρίδα, καὶ βίου παρα φονεύειν οὐκ ἀναίρεσις τὸ μὴ ὀργίζεσθαι, ἀλλὰ πλή- σκευὴν ὑψηλοτέραν 3. "Ος ἐὰν οὖν λύση μίαν τῶν ρωσις καὶ πλείων 33 ἀσφάλεια· καὶ τῶν ἄλλων ἀπάν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω των. Διὸ δὴ καὶ τὰ σπέρματα τούτων προκαταβαλό- τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ 17 παιδεύων] λέγων Α. Β. 18 ἀνέλαβ:· πάλιν και Edd. 10 καταλύσαι] add. τον νόμον Edd. p. p. ἐπήγαγεν. ὅτι οὐκ Π. 8 οὐ om. Α. ·་ οι ήδον F. Ep. " εὑρίσκει] εὑρήσει Β.οὐκ ἔχει Eild. " πλειόνων F. Εp. ο. ρ. και ἐπὶ τῶν Edd. Η προκαταβαλλόμενος et mox κατεβάλλετο codd. præter B. 10 πτωχοί] add. τῷ πνεύματ Edd. 16 ἀφιέναι Α. Β. 37 αὐτοῦ om. Α. Β. Ge. 18 ἑτέρωθεν] ἑτέρωθι C. D. Ε. δὲ ἑτέρως F. δὲ ἑτέρων Edd. Ge. ἑτέρωθεν om. Α. Β. 30 ἔφην] ἔφθην εἰπών Εdd. καταλύσαι] add. τὸν νόμον Ε. F. ἐπήγαγαν οι ἀλλὰ πληρῶσα: om. D. Ari. πληρῶσαι] add πάλιν φησίν Ε. • έάν] Sic Musgr. Έως ἄν Β. Ε. ρ. ρ. ἀπὸ τοῦ νόμου Β. 2. Μosq. 33 εἰσάγων F. favente Ep. 3. υψηλοτέρου Edd. 1. om. E. 29 36 ἕως

243 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπήλλαξεν ἑαυτὸν τῆς πονηρᾶς ὑποψίας 8, καὶ τοὺς βουλομένους ἀντιλέγειν ἐπεστόμισε, τότε λοιπὸν καὶ φοβεῖ, καὶ ἀπειλὴν τίθησι μεγίστην ὑπὲρ τῆς μελλούσης νομο- θεσίας. Ὅτι γὰρ οὐχ ὑπὲρ τῶν παλαιῶν νόμων εἴρηκεν, ἀλλ' ὑπὲρ ὧν αὐτὸς ἔμελλε νομοθετεῖν, ἄκουσον τῶν ἑξῆς. Λέγω γὰρ ὑμῖν, φησίν· Ἐάν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον των γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ περὶ τῶν παρ λαιῶν ἠπείλει νόμων, πῶς ἔλεγεν, Ἐὰν μὴ πε· ρισσεύση; Τοὺς γὰρ τὰ αὐτὰ ποιοῦντας, ἅπερ ἐποίουν ἐκεῖνοι, οὐκ ἦν περισσεῦσαι κατὰ [208] τὸν τῆς δικαιοσύνης λόγον. ᾿Αλλὰ ποῖον ἦν τὸ περισσόν; Τὸ μὴ ὀργισθῆναι, τὸ 10 μηδὲ ἐμβλέψαι εἰς γυναῖκα κλάσεως. 36 88 37 δ. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐλαχίστας αὐτὰς ἐκάλεσε, καίτοι ούτε μεγάλας καὶ ὑψηλὰς οὔσας; Ἐπειδὴ αὐτὸς τὴν νομοθεσίαν εἰσάγειν ἔμελλεν. "Ωσπερ γὰρ ἑαυτὸν ἐτα- πείνωσε, καὶ μέτρια πολλαχοῦ περὶ ἑαυτοῦ φθέγγε- ται· οὕτω καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ " νομοθεσίας, παι δείων ἡμᾶς κἀν τούτῳ 10 πανταχοῦ μετριάζειν. Αλλως δὲ * καὶ ἐπειδὴ καινοτομίας ἐδόκει τις ὑποψία εἶναι, ὑπεσταλμένως τέως κέχρηται τῷ λόγῳ. Ὅταν δὲ ἀκού- σης ἐλάχιστον ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μηδὲν ἄλλο ὑπόπτευε ἡ γέενναν καὶ κόλασιν. Βασιλείαν γὰρ οἶδεν οὐχὶ τὴν ἀπόλαυσιν μόνον λέγειν, ἀλλὰ καὶ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως, καὶ τὴν παρουσίαν ἐκείνην τὴν φοβεράν. Ἐπεὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον, τὸν μὲν εἰ πόντα τὸν ἀδελφὸν μωρὸν, καὶ μίαν παραβάντα έντο λήν, εἰς τὴν γέενναν ἐμπεσεῖν· τὸν δὲ ὅλας λύοντα, καὶ ἑτέρους εἰς τοῦτο ἐνάγοντα, ἐν τῇ βασιλείᾳ εἶναι ;· Οὐ τοίνυν ταῦτό φησιν, ἀλλ' ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἐλάχιστος ἔσται “, ἀπεῤῥιμμένος, ἔσχατος· ὁ δὲ ἔσχα- τις πάντως εἰς τὴν γέενναν έμπεσείται τότε. Καὶ γὰρ θεὸς ἂν προήδει τὴν τῶν πολλῶν ῥαθυμίαν, καὶ ὅτι μέλλουσί τινες ὑπερβολῆς νομίζειν εἶναι τὰ εἰρημένα μόνης, καὶ συλλογίζεσθαι τους νόμους, καὶ λέγειν· Ἐὰν οὖν τις μωρὸν καλέσῃ, κολάζεται ; ἐὰν οὖν ἴδῃ τις ἁπλῶς", μοιχὸς γίνεται; Διὸ δὴ ταύτην προαναι ρῶν τὴν ὀλιγωρίαν, ἀπειλὴν τέθεικε μεγίστην ἑκατέ ροις, καὶ τοῖς παραβαίνουσι, καὶ τοῖς ἑτέρους εἰς τοῦτο ἐνάγουσιν. Βιδότες τοίνυν τὴν ἀπειλὴν, μήτε αὐτοὶ παραβαίνωμεν, μήτε τους βουλομένους ταῦτα φυλάτ- τειν ἐκλύωμεν. Ὅς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, φησὶ, μέγας κληθήσεται. Οὐ γὰρ ἑαυτοῖς δεῖ χρησίμους εἶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις. Καὶ γὰρ οὐκες ἴσος ὁ μισθὸς τῷ ἑαυτὸν κατορθοῦντι 4, καὶ τῷ μεθ' ἑαυτοῦ και τα ἕτερον προστιθέντι. Ὥσπερ γὰρ τὸ διδάσκειν ἄνευ τοῦ ποιεῖν, κρίνει τὸν διδάσκοντα (Ο γὰρ δι- δάσκων, φησίν, ἕτερον, σεαυτὸν οὐ διδάσκεις ; ) ονται τὸ ποιεῖν μὲν, ἑτέροις δὲ μὴ ὑφηγεῖσθαι, έλατ τοῦ τὴν μισθόν. Δεῖ τοίνυν ἐν ἑκατέροις ἄκρον εἶναι, καὶ πρότερον ἑαυτὸν κατορθώσαντα, οὕτω καὶ ἐπὶ τὴν τῶν ἄλλων ἐκθῆναι ἐπιμέλειαν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς τὴν ποίησιν πρὸ τῆς διδασκαλίας ἔθηκε, δεικνὺς ὅτι οὕτω μάλιστά τις διδάξαι δυνήσεται, ἑτέρως δὲ υδαμώς. Ἀκούσεται γάρ Ιατρέ, θεράπευσον σεαυ- τόν. ") γὰρ ἑαυτὸν διδάξαι μὴ δυνηθεὶς καὶ ἑτέρους ἐπιχειρῶν διορθοῦν, πολλοὺς ἕξει τοὺς κωμῳδοῦντας " 38 241 αὐτόν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ διδάξαι ὁ τοιοῦτος δυνήσεται, τῶν πραγμάτων ἀντιφθεγγομένων αὐτῷ. Αν δὲ ἑκατέ ρωθεν [209] ἀπηρτισμένος ᾖ, μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Λέγω γὰρ ὑμῖν· Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον των γραμ ματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐνταῦθα δικαιοσύνην τὴν πᾶσαν ἀρετὴν λέγει, ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ Ἰὼβ διαλε γόμενος ἔλεγε· Καὶ ἦν ἄνθρωπος ἄμεμπτος, δι καιος. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τὸ σημαινόμενον δί- καιον ἐκεῖνον ἐκάλεσεν, ᾧ μηδὲ νόμον κεῖσθαι ἔλεγε· Δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται, φησί. Καὶ πολλαχοῦ δὲ ἀλλαχοῦ τοῦτο τὸ ὄνομα ἐπὶ τῆς ἀρετῆς τῆς καθ ὅλου κείμενον εὕροι τις ἄν. Σὺ δέ μοι σκόπει τῆς χά ριτος τὴν ἐπίδοσιν, ὅπου τοὺς μαθητάς τους νεήλυδας τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ διδασκάλων κρείττους εἶναι βούλε- ται. Γραμματέων γὰρ ἐνταῦθα καὶ Φαρισαίων ούχ ἁπλῶς εἶπε ' τῶν παρανόμων, ἀλλὰ τῶν κατορθούν των· οὐ γὰρ ἄν, εἰ μὴ κατώρθουν, έφησεν ἔχειν δικαιοσύνην, οὐδὲ ἂν τὴν οὐκ οὖσαν παρέβαλε τῇ οὔσῃ. Ορα δὲ καὶ ἐνταῦθα πῶς συνίστησι τὴν Παλαιὰν, σύγκρισιν ποιούμενος ταύτης πρὸς ἐκείνην· ὅπερ δείκνυσιν ὁμόφυλον αὐτὴν οὖσαν καὶ συγγενῆ· τὸ γὰρ πλέον καὶ ἔλαττον τοῦ αὐτοῦ γένους ἐστίν. Ου τοίνυν διαβάλλει τὴν Παλαιὰν, ἀλλ' ἐπιταθῆναι αὐτὴν βού- λεται. Εἰ δὲ ἦν πονηρὰ ", οὐκ ἂν τὸ πλέον ἐζήτησεν, οὐδ' ἂν αὐτὴν διώρθωσεν, ἀλλ' ἐξέβαλεν ἄν. Καὶ πῶς, φησίν, εἰ τοιαύτη ἐστὶν δ', εἰς τὴν βασιλείαν οὐκ εἰσ- άγει ; Νῦν κι οὐκ εἰσάγει τοὺς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν πολιτευομένους, ἅτε δὴ πλείονος ἀπολελαυ κότας δυνάμεως, καὶ μείζονα ὀφείλοντας ἀγωνίζεσθαι· ἐπεὶ τούς γε αὐτῆς τροφίμους εἰσάγει ἅπαντας. Καὶ γὰρ Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, φησὶ, καὶ ἀνακλιθήσονται εἰς κόλπους τ' Αβραάμ καὶ Ἰσαὰκ και Ιακώβ. Καὶ ὁ Λάζαρος δὲ τῶν μεγά- λων ἀπολαύων ἐπάθλων, ἐν τοῖς ἐκείνου κόλποις φαί- νεται ἐνδιαιτώμενος. Καὶ πάντες ὅσοι μεθ' ὑπερβολῆς ἔλαμψαν ἐν τῇ Παλαιᾷ, διὰ ταύτης ἔλαμψαν ἅπαντες. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, εἰ πονηρά τις ἦν καὶ ἀλλοτρία, οὐκ ἂν αὐτὴν ἐπλήρωσεν ἐλθὼν ἅπασαν. Εἰ γὰρ ὑπὲρ τοῦ δὲ τοὺς Ἰουδαίους ἐπισπάσασθαι τοῦτο ἐποίε: μόνον, καὶ οὐχ ὥστε δεῖξαι συγγενῆ ταύτην οὖσαν τῇ Καινῇ καὶ συμβαίνουσαν· τίνος ἕνεκεν οὐχὶ καὶ τὰ τῶν Ἑλλήνων ἐπλήρου νόμιμά τε καὶ ἔθη, ἵνα σε Έλληνας ἐπισπάσηται; 83 ε'. "Ωστε πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐ διὰ τὸ πονηρὰ εἶναι οὐκ εἰσάγει, ἀλλὰ διὰ τὸ μειζόνων ἐντολῶν εἶναι καιρόν. Εἰ δὲ ἀτελεστέρα ἐστὶ τῆς Καινῆς, οὐδὲ τοῦτο δείκνυσιν αὐτὴν πονηράν· ἐπεὶ κατὰ τοῦτο καὶ ἡ Καινὴ τὸ αὐτὸ τοῦτο πείσεται. Καὶ γὰρ ἡ ταύτης γνῶσις πρὸς τὴν μέλλουσαν συγκρινομένη, μερική τίς ἐστι καὶ ἀτελῆς, καὶ καταργεῖται ἐκείνης ελθού σης: "Οταν γὰρ ἔλθῃ, φησί, τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται· ὅπερ ἔπαθεν ἡ Παλαιά παρὰ δὲ τῆς Καινῆς. Ἀλλ᾿ οὐ διὰ τοῦτο αὐτὴν διαβα- λοῦμεν, καίτοι καὶ αὕτη ὑπεξίσταται, ὅταν τῆς βασι λείας ἐπιτύχωμεν· Τότε γὰρ τὸ ἐκ μέρους καταρ- γηθήσεται, φησίν· ἀλλ' ὅμως μεγάλην [210] αὐτὴν εἶναί φαμεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ μείζονα τὰ ἔπαθλα, καὶ πλείων ἡ παρὰ τοῦ Πνεύματος δύναμις, εἰκότως καὶ 86 67 Η υπονοίας D. Ε. paulo ante γάρ om. Α. Β. το om. C. F. μηδέ] μή Α. Β. Εp. " τῆς ἑαυτοῦ] Sic Ep. cum Edit. codices αὐτῆς τῆς. " κάν τούτῳ] καὶ ἐντεῦθεν Α. Β. 3 δὲ] τε C. D. Ε. και om. Α. Β. το ἔσται] Sic F.G. Armi. caeteri κληθήσεται. Εσται | add. τουτέστιν Α. Β. invitis Interpp. “ ἄν τις ἁπλῶς ἴδῃ Ε. Ειδότες] Sic Α. Β. Β. Εp. Verss. Caleri ἰδόντες 43 Καὶ γὰρ οὐκ] Οὐδὲ γάρ Edd. οὐκ om. C. D. σε διορθοῦντι et m ανορθώσαντα Λ. Β. * xalom. D. E. 46 ἐκβαίνειν Ερ. ut edd. εἶπε] λέγει Β. Εp. 48 ἂν addidi ex B. ΕΡ. " έφησεν | adid, αυτούς Β. 50 πονηροῦ Ε. F. et pr. D. faventibus Verss. δ' εἰ τοιαύτη, φησίν, ἐστίν Α. 1. ἡ τοιαύτη, φησίν (omn. ἐστίν) D. * Sie A. B. Arm. Vulgo νῦν pracedentibus adhaeret. " κόλπους] τους κόλπους Β. εν ὑπὲρ τοῦ] ἐπί τό Α. το ἵνα και Sav. Ben. δε παρά διά Edd. PATROL. GR. LVII.

243 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπήλλαξεν ἑαυτὸν τῆς πονηρᾶς ὑποψίας 8, καὶ τοὺς βουλομένους ἀντιλέγειν ἐπεστόμισε, τότε λοιπὸν καὶ φοβεῖ, καὶ ἀπειλὴν τίθησι μεγίστην ὑπὲρ τῆς μελλούσης νομο- θεσίας. Ὅτι γὰρ οὐχ ὑπὲρ τῶν παλαιῶν νόμων εἴρηκεν, ἀλλ' ὑπὲρ ὧν αὐτὸς ἔμελλε νομοθετεῖν, ἄκουσον τῶν ἑξῆς. Λέγω γὰρ ὑμῖν, φησίν· Ἐάν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον των γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ περὶ τῶν παρ λαιῶν ἠπείλει νόμων, πῶς ἔλεγεν, Ἐὰν μὴ πε· ρισσεύση; Τοὺς γὰρ τὰ αὐτὰ ποιοῦντας, ἅπερ ἐποίουν ἐκεῖνοι, οὐκ ἦν περισσεῦσαι κατὰ [208] τὸν τῆς δικαιοσύνης λόγον. ᾿Αλλὰ ποῖον ἦν τὸ περισσόν; Τὸ μὴ ὀργισθῆναι, τὸ 10 μηδὲ ἐμβλέψαι εἰς γυναῖκα κλάσεως. 36 88 37 δ. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐλαχίστας αὐτὰς ἐκάλεσε, καίτοι ούτε μεγάλας καὶ ὑψηλὰς οὔσας; Ἐπειδὴ αὐτὸς τὴν νομοθεσίαν εἰσάγειν ἔμελλεν. "Ωσπερ γὰρ ἑαυτὸν ἐτα- πείνωσε, καὶ μέτρια πολλαχοῦ περὶ ἑαυτοῦ φθέγγε- ται· οὕτω καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ " νομοθεσίας, παι δείων ἡμᾶς κἀν τούτῳ 10 πανταχοῦ μετριάζειν. Αλλως δὲ * καὶ ἐπειδὴ καινοτομίας ἐδόκει τις ὑποψία εἶναι, ὑπεσταλμένως τέως κέχρηται τῷ λόγῳ. Ὅταν δὲ ἀκού- σης ἐλάχιστον ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μηδὲν ἄλλο ὑπόπτευε ἡ γέενναν καὶ κόλασιν. Βασιλείαν γὰρ οἶδεν οὐχὶ τὴν ἀπόλαυσιν μόνον λέγειν, ἀλλὰ καὶ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως, καὶ τὴν παρουσίαν ἐκείνην τὴν φοβεράν. Ἐπεὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον, τὸν μὲν εἰ πόντα τὸν ἀδελφὸν μωρὸν, καὶ μίαν παραβάντα έντο λήν, εἰς τὴν γέενναν ἐμπεσεῖν· τὸν δὲ ὅλας λύοντα, καὶ ἑτέρους εἰς τοῦτο ἐνάγοντα, ἐν τῇ βασιλείᾳ εἶναι ;· Οὐ τοίνυν ταῦτό φησιν, ἀλλ' ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἐλάχιστος ἔσται “, ἀπεῤῥιμμένος, ἔσχατος· ὁ δὲ ἔσχα- τις πάντως εἰς τὴν γέενναν έμπεσείται τότε. Καὶ γὰρ θεὸς ἂν προήδει τὴν τῶν πολλῶν ῥαθυμίαν, καὶ ὅτι μέλλουσί τινες ὑπερβολῆς νομίζειν εἶναι τὰ εἰρημένα μόνης, καὶ συλλογίζεσθαι τους νόμους, καὶ λέγειν· Ἐὰν οὖν τις μωρὸν καλέσῃ, κολάζεται ; ἐὰν οὖν ἴδῃ τις ἁπλῶς", μοιχὸς γίνεται; Διὸ δὴ ταύτην προαναι ρῶν τὴν ὀλιγωρίαν, ἀπειλὴν τέθεικε μεγίστην ἑκατέ ροις, καὶ τοῖς παραβαίνουσι, καὶ τοῖς ἑτέρους εἰς τοῦτο ἐνάγουσιν. Βιδότες τοίνυν τὴν ἀπειλὴν, μήτε αὐτοὶ παραβαίνωμεν, μήτε τους βουλομένους ταῦτα φυλάτ- τειν ἐκλύωμεν. Ὅς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, φησὶ, μέγας κληθήσεται. Οὐ γὰρ ἑαυτοῖς δεῖ χρησίμους εἶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις. Καὶ γὰρ οὐκες ἴσος ὁ μισθὸς τῷ ἑαυτὸν κατορθοῦντι 4, καὶ τῷ μεθ' ἑαυτοῦ και τα ἕτερον προστιθέντι. Ὥσπερ γὰρ τὸ διδάσκειν ἄνευ τοῦ ποιεῖν, κρίνει τὸν διδάσκοντα (Ο γὰρ δι- δάσκων, φησίν, ἕτερον, σεαυτὸν οὐ διδάσκεις ; ) ονται τὸ ποιεῖν μὲν, ἑτέροις δὲ μὴ ὑφηγεῖσθαι, έλατ τοῦ τὴν μισθόν. Δεῖ τοίνυν ἐν ἑκατέροις ἄκρον εἶναι, καὶ πρότερον ἑαυτὸν κατορθώσαντα, οὕτω καὶ ἐπὶ τὴν τῶν ἄλλων ἐκθῆναι ἐπιμέλειαν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς τὴν ποίησιν πρὸ τῆς διδασκαλίας ἔθηκε, δεικνὺς ὅτι οὕτω μάλιστά τις διδάξαι δυνήσεται, ἑτέρως δὲ υδαμώς. Ἀκούσεται γάρ Ιατρέ, θεράπευσον σεαυ- τόν. ") γὰρ ἑαυτὸν διδάξαι μὴ δυνηθεὶς καὶ ἑτέρους ἐπιχειρῶν διορθοῦν, πολλοὺς ἕξει τοὺς κωμῳδοῦντας " 38 241 αὐτόν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ διδάξαι ὁ τοιοῦτος δυνήσεται, τῶν πραγμάτων ἀντιφθεγγομένων αὐτῷ. Αν δὲ ἑκατέ ρωθεν [209] ἀπηρτισμένος ᾖ, μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Λέγω γὰρ ὑμῖν· Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον των γραμ ματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐνταῦθα δικαιοσύνην τὴν πᾶσαν ἀρετὴν λέγει, ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ Ἰὼβ διαλε γόμενος ἔλεγε· Καὶ ἦν ἄνθρωπος ἄμεμπτος, δι καιος. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τὸ σημαινόμενον δί- καιον ἐκεῖνον ἐκάλεσεν, ᾧ μηδὲ νόμον κεῖσθαι ἔλεγε· Δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται, φησί. Καὶ πολλαχοῦ δὲ ἀλλαχοῦ τοῦτο τὸ ὄνομα ἐπὶ τῆς ἀρετῆς τῆς καθ ὅλου κείμενον εὕροι τις ἄν. Σὺ δέ μοι σκόπει τῆς χά ριτος τὴν ἐπίδοσιν, ὅπου τοὺς μαθητάς τους νεήλυδας τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ διδασκάλων κρείττους εἶναι βούλε- ται. Γραμματέων γὰρ ἐνταῦθα καὶ Φαρισαίων ούχ ἁπλῶς εἶπε ' τῶν παρανόμων, ἀλλὰ τῶν κατορθούν των· οὐ γὰρ ἄν, εἰ μὴ κατώρθουν, έφησεν ἔχειν δικαιοσύνην, οὐδὲ ἂν τὴν οὐκ οὖσαν παρέβαλε τῇ οὔσῃ. Ορα δὲ καὶ ἐνταῦθα πῶς συνίστησι τὴν Παλαιὰν, σύγκρισιν ποιούμενος ταύτης πρὸς ἐκείνην· ὅπερ δείκνυσιν ὁμόφυλον αὐτὴν οὖσαν καὶ συγγενῆ· τὸ γὰρ πλέον καὶ ἔλαττον τοῦ αὐτοῦ γένους ἐστίν. Ου τοίνυν διαβάλλει τὴν Παλαιὰν, ἀλλ' ἐπιταθῆναι αὐτὴν βού- λεται. Εἰ δὲ ἦν πονηρὰ ", οὐκ ἂν τὸ πλέον ἐζήτησεν, οὐδ' ἂν αὐτὴν διώρθωσεν, ἀλλ' ἐξέβαλεν ἄν. Καὶ πῶς, φησίν, εἰ τοιαύτη ἐστὶν δ', εἰς τὴν βασιλείαν οὐκ εἰσ- άγει ; Νῦν κι οὐκ εἰσάγει τοὺς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν πολιτευομένους, ἅτε δὴ πλείονος ἀπολελαυ κότας δυνάμεως, καὶ μείζονα ὀφείλοντας ἀγωνίζεσθαι· ἐπεὶ τούς γε αὐτῆς τροφίμους εἰσάγει ἅπαντας. Καὶ γὰρ Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, φησὶ, καὶ ἀνακλιθήσονται εἰς κόλπους τ' Αβραάμ καὶ Ἰσαὰκ και Ιακώβ. Καὶ ὁ Λάζαρος δὲ τῶν μεγά- λων ἀπολαύων ἐπάθλων, ἐν τοῖς ἐκείνου κόλποις φαί- νεται ἐνδιαιτώμενος. Καὶ πάντες ὅσοι μεθ' ὑπερβολῆς ἔλαμψαν ἐν τῇ Παλαιᾷ, διὰ ταύτης ἔλαμψαν ἅπαντες. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, εἰ πονηρά τις ἦν καὶ ἀλλοτρία, οὐκ ἂν αὐτὴν ἐπλήρωσεν ἐλθὼν ἅπασαν. Εἰ γὰρ ὑπὲρ τοῦ δὲ τοὺς Ἰουδαίους ἐπισπάσασθαι τοῦτο ἐποίε: μόνον, καὶ οὐχ ὥστε δεῖξαι συγγενῆ ταύτην οὖσαν τῇ Καινῇ καὶ συμβαίνουσαν· τίνος ἕνεκεν οὐχὶ καὶ τὰ τῶν Ἑλλήνων ἐπλήρου νόμιμά τε καὶ ἔθη, ἵνα σε Έλληνας ἐπισπάσηται; 83 ε'. "Ωστε πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐ διὰ τὸ πονηρὰ εἶναι οὐκ εἰσάγει, ἀλλὰ διὰ τὸ μειζόνων ἐντολῶν εἶναι καιρόν. Εἰ δὲ ἀτελεστέρα ἐστὶ τῆς Καινῆς, οὐδὲ τοῦτο δείκνυσιν αὐτὴν πονηράν· ἐπεὶ κατὰ τοῦτο καὶ ἡ Καινὴ τὸ αὐτὸ τοῦτο πείσεται. Καὶ γὰρ ἡ ταύτης γνῶσις πρὸς τὴν μέλλουσαν συγκρινομένη, μερική τίς ἐστι καὶ ἀτελῆς, καὶ καταργεῖται ἐκείνης ελθού σης: "Οταν γὰρ ἔλθῃ, φησί, τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται· ὅπερ ἔπαθεν ἡ Παλαιά παρὰ δὲ τῆς Καινῆς. Ἀλλ᾿ οὐ διὰ τοῦτο αὐτὴν διαβα- λοῦμεν, καίτοι καὶ αὕτη ὑπεξίσταται, ὅταν τῆς βασι λείας ἐπιτύχωμεν· Τότε γὰρ τὸ ἐκ μέρους καταρ- γηθήσεται, φησίν· ἀλλ' ὅμως μεγάλην [210] αὐτὴν εἶναί φαμεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ μείζονα τὰ ἔπαθλα, καὶ πλείων ἡ παρὰ τοῦ Πνεύματος δύναμις, εἰκότως καὶ 86 67 Η υπονοίας D. Ε. paulo ante γάρ om. Α. Β. το om. C. F. μηδέ] μή Α. Β. Εp. " τῆς ἑαυτοῦ] Sic Ep. cum Edit. codices αὐτῆς τῆς. " κάν τούτῳ] καὶ ἐντεῦθεν Α. Β. 3 δὲ] τε C. D. Ε. και om. Α. Β. το ἔσται] Sic F.G. Armi. caeteri κληθήσεται. Εσται | add. τουτέστιν Α. Β. invitis Interpp. “ ἄν τις ἁπλῶς ἴδῃ Ε. Ειδότες] Sic Α. Β. Β. Εp. Verss. Caleri ἰδόντες 43 Καὶ γὰρ οὐκ] Οὐδὲ γάρ Edd. οὐκ om. C. D. σε διορθοῦντι et m ανορθώσαντα Λ. Β. * xalom. D. E. 46 ἐκβαίνειν Ερ. ut edd. εἶπε] λέγει Β. Εp. 48 ἂν addidi ex B. ΕΡ. " έφησεν | adid, αυτούς Β. 50 πονηροῦ Ε. F. et pr. D. faventibus Verss. δ' εἰ τοιαύτη, φησίν, ἐστίν Α. 1. ἡ τοιαύτη, φησίν (omn. ἐστίν) D. * Sie A. B. Arm. Vulgo νῦν pracedentibus adhaeret. " κόλπους] τους κόλπους Β. εν ὑπὲρ τοῦ] ἐπί τό Α. το ἵνα και Sav. Ben. δε παρά διά Edd. PATROL. GR. LVII.

243 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπήλλαξεν ἑαυτὸν τῆς πονηρᾶς ὑποψίας 8, καὶ τοὺς βουλομένους ἀντιλέγειν ἐπεστόμισε, τότε λοιπὸν καὶ φοβεῖ, καὶ ἀπειλὴν τίθησι μεγίστην ὑπὲρ τῆς μελλούσης νομο- θεσίας. Ὅτι γὰρ οὐχ ὑπὲρ τῶν παλαιῶν νόμων εἴρηκεν, ἀλλ' ὑπὲρ ὧν αὐτὸς ἔμελλε νομοθετεῖν, ἄκουσον τῶν ἑξῆς. Λέγω γὰρ ὑμῖν, φησίν· Ἐάν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον των γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Εἰ δὲ περὶ τῶν παρ λαιῶν ἠπείλει νόμων, πῶς ἔλεγεν, Ἐὰν μὴ πε· ρισσεύση; Τοὺς γὰρ τὰ αὐτὰ ποιοῦντας, ἅπερ ἐποίουν ἐκεῖνοι, οὐκ ἦν περισσεῦσαι κατὰ [208] τὸν τῆς δικαιοσύνης λόγον. ᾿Αλλὰ ποῖον ἦν τὸ περισσόν; Τὸ μὴ ὀργισθῆναι, τὸ 10 μηδὲ ἐμβλέψαι εἰς γυναῖκα κλάσεως. 36 88 37 δ. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐλαχίστας αὐτὰς ἐκάλεσε, καίτοι ούτε μεγάλας καὶ ὑψηλὰς οὔσας; Ἐπειδὴ αὐτὸς τὴν νομοθεσίαν εἰσάγειν ἔμελλεν. "Ωσπερ γὰρ ἑαυτὸν ἐτα- πείνωσε, καὶ μέτρια πολλαχοῦ περὶ ἑαυτοῦ φθέγγε- ται· οὕτω καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ " νομοθεσίας, παι δείων ἡμᾶς κἀν τούτῳ 10 πανταχοῦ μετριάζειν. Αλλως δὲ * καὶ ἐπειδὴ καινοτομίας ἐδόκει τις ὑποψία εἶναι, ὑπεσταλμένως τέως κέχρηται τῷ λόγῳ. Ὅταν δὲ ἀκού- σης ἐλάχιστον ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μηδὲν ἄλλο ὑπόπτευε ἡ γέενναν καὶ κόλασιν. Βασιλείαν γὰρ οἶδεν οὐχὶ τὴν ἀπόλαυσιν μόνον λέγειν, ἀλλὰ καὶ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως, καὶ τὴν παρουσίαν ἐκείνην τὴν φοβεράν. Ἐπεὶ πῶς ἂν ἔχοι λόγον, τὸν μὲν εἰ πόντα τὸν ἀδελφὸν μωρὸν, καὶ μίαν παραβάντα έντο λήν, εἰς τὴν γέενναν ἐμπεσεῖν· τὸν δὲ ὅλας λύοντα, καὶ ἑτέρους εἰς τοῦτο ἐνάγοντα, ἐν τῇ βασιλείᾳ εἶναι ;· Οὐ τοίνυν ταῦτό φησιν, ἀλλ' ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἐλάχιστος ἔσται “, ἀπεῤῥιμμένος, ἔσχατος· ὁ δὲ ἔσχα- τις πάντως εἰς τὴν γέενναν έμπεσείται τότε. Καὶ γὰρ θεὸς ἂν προήδει τὴν τῶν πολλῶν ῥαθυμίαν, καὶ ὅτι μέλλουσί τινες ὑπερβολῆς νομίζειν εἶναι τὰ εἰρημένα μόνης, καὶ συλλογίζεσθαι τους νόμους, καὶ λέγειν· Ἐὰν οὖν τις μωρὸν καλέσῃ, κολάζεται ; ἐὰν οὖν ἴδῃ τις ἁπλῶς", μοιχὸς γίνεται; Διὸ δὴ ταύτην προαναι ρῶν τὴν ὀλιγωρίαν, ἀπειλὴν τέθεικε μεγίστην ἑκατέ ροις, καὶ τοῖς παραβαίνουσι, καὶ τοῖς ἑτέρους εἰς τοῦτο ἐνάγουσιν. Βιδότες τοίνυν τὴν ἀπειλὴν, μήτε αὐτοὶ παραβαίνωμεν, μήτε τους βουλομένους ταῦτα φυλάτ- τειν ἐκλύωμεν. Ὅς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, φησὶ, μέγας κληθήσεται. Οὐ γὰρ ἑαυτοῖς δεῖ χρησίμους εἶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις. Καὶ γὰρ οὐκες ἴσος ὁ μισθὸς τῷ ἑαυτὸν κατορθοῦντι 4, καὶ τῷ μεθ' ἑαυτοῦ και τα ἕτερον προστιθέντι. Ὥσπερ γὰρ τὸ διδάσκειν ἄνευ τοῦ ποιεῖν, κρίνει τὸν διδάσκοντα (Ο γὰρ δι- δάσκων, φησίν, ἕτερον, σεαυτὸν οὐ διδάσκεις ; ) ονται τὸ ποιεῖν μὲν, ἑτέροις δὲ μὴ ὑφηγεῖσθαι, έλατ τοῦ τὴν μισθόν. Δεῖ τοίνυν ἐν ἑκατέροις ἄκρον εἶναι, καὶ πρότερον ἑαυτὸν κατορθώσαντα, οὕτω καὶ ἐπὶ τὴν τῶν ἄλλων ἐκθῆναι ἐπιμέλειαν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτὸς τὴν ποίησιν πρὸ τῆς διδασκαλίας ἔθηκε, δεικνὺς ὅτι οὕτω μάλιστά τις διδάξαι δυνήσεται, ἑτέρως δὲ υδαμώς. Ἀκούσεται γάρ Ιατρέ, θεράπευσον σεαυ- τόν. ") γὰρ ἑαυτὸν διδάξαι μὴ δυνηθεὶς καὶ ἑτέρους ἐπιχειρῶν διορθοῦν, πολλοὺς ἕξει τοὺς κωμῳδοῦντας " 38 241 αὐτόν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ διδάξαι ὁ τοιοῦτος δυνήσεται, τῶν πραγμάτων ἀντιφθεγγομένων αὐτῷ. Αν δὲ ἑκατέ ρωθεν [209] ἀπηρτισμένος ᾖ, μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Λέγω γὰρ ὑμῖν· Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον των γραμ ματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐνταῦθα δικαιοσύνην τὴν πᾶσαν ἀρετὴν λέγει, ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ Ἰὼβ διαλε γόμενος ἔλεγε· Καὶ ἦν ἄνθρωπος ἄμεμπτος, δι καιος. Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τὸ σημαινόμενον δί- καιον ἐκεῖνον ἐκάλεσεν, ᾧ μηδὲ νόμον κεῖσθαι ἔλεγε· Δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται, φησί. Καὶ πολλαχοῦ δὲ ἀλλαχοῦ τοῦτο τὸ ὄνομα ἐπὶ τῆς ἀρετῆς τῆς καθ ὅλου κείμενον εὕροι τις ἄν. Σὺ δέ μοι σκόπει τῆς χά ριτος τὴν ἐπίδοσιν, ὅπου τοὺς μαθητάς τους νεήλυδας τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ διδασκάλων κρείττους εἶναι βούλε- ται. Γραμματέων γὰρ ἐνταῦθα καὶ Φαρισαίων ούχ ἁπλῶς εἶπε ' τῶν παρανόμων, ἀλλὰ τῶν κατορθούν των· οὐ γὰρ ἄν, εἰ μὴ κατώρθουν, έφησεν ἔχειν δικαιοσύνην, οὐδὲ ἂν τὴν οὐκ οὖσαν παρέβαλε τῇ οὔσῃ. Ορα δὲ καὶ ἐνταῦθα πῶς συνίστησι τὴν Παλαιὰν, σύγκρισιν ποιούμενος ταύτης πρὸς ἐκείνην· ὅπερ δείκνυσιν ὁμόφυλον αὐτὴν οὖσαν καὶ συγγενῆ· τὸ γὰρ πλέον καὶ ἔλαττον τοῦ αὐτοῦ γένους ἐστίν. Ου τοίνυν διαβάλλει τὴν Παλαιὰν, ἀλλ' ἐπιταθῆναι αὐτὴν βού- λεται. Εἰ δὲ ἦν πονηρὰ ", οὐκ ἂν τὸ πλέον ἐζήτησεν, οὐδ' ἂν αὐτὴν διώρθωσεν, ἀλλ' ἐξέβαλεν ἄν. Καὶ πῶς, φησίν, εἰ τοιαύτη ἐστὶν δ', εἰς τὴν βασιλείαν οὐκ εἰσ- άγει ; Νῦν κι οὐκ εἰσάγει τοὺς μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν πολιτευομένους, ἅτε δὴ πλείονος ἀπολελαυ κότας δυνάμεως, καὶ μείζονα ὀφείλοντας ἀγωνίζεσθαι· ἐπεὶ τούς γε αὐτῆς τροφίμους εἰσάγει ἅπαντας. Καὶ γὰρ Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσι, φησὶ, καὶ ἀνακλιθήσονται εἰς κόλπους τ' Αβραάμ καὶ Ἰσαὰκ και Ιακώβ. Καὶ ὁ Λάζαρος δὲ τῶν μεγά- λων ἀπολαύων ἐπάθλων, ἐν τοῖς ἐκείνου κόλποις φαί- νεται ἐνδιαιτώμενος. Καὶ πάντες ὅσοι μεθ' ὑπερβολῆς ἔλαμψαν ἐν τῇ Παλαιᾷ, διὰ ταύτης ἔλαμψαν ἅπαντες. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, εἰ πονηρά τις ἦν καὶ ἀλλοτρία, οὐκ ἂν αὐτὴν ἐπλήρωσεν ἐλθὼν ἅπασαν. Εἰ γὰρ ὑπὲρ τοῦ δὲ τοὺς Ἰουδαίους ἐπισπάσασθαι τοῦτο ἐποίε: μόνον, καὶ οὐχ ὥστε δεῖξαι συγγενῆ ταύτην οὖσαν τῇ Καινῇ καὶ συμβαίνουσαν· τίνος ἕνεκεν οὐχὶ καὶ τὰ τῶν Ἑλλήνων ἐπλήρου νόμιμά τε καὶ ἔθη, ἵνα σε Έλληνας ἐπισπάσηται; 83 ε'. "Ωστε πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐ διὰ τὸ πονηρὰ εἶναι οὐκ εἰσάγει, ἀλλὰ διὰ τὸ μειζόνων ἐντολῶν εἶναι καιρόν. Εἰ δὲ ἀτελεστέρα ἐστὶ τῆς Καινῆς, οὐδὲ τοῦτο δείκνυσιν αὐτὴν πονηράν· ἐπεὶ κατὰ τοῦτο καὶ ἡ Καινὴ τὸ αὐτὸ τοῦτο πείσεται. Καὶ γὰρ ἡ ταύτης γνῶσις πρὸς τὴν μέλλουσαν συγκρινομένη, μερική τίς ἐστι καὶ ἀτελῆς, καὶ καταργεῖται ἐκείνης ελθού σης: "Οταν γὰρ ἔλθῃ, φησί, τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται· ὅπερ ἔπαθεν ἡ Παλαιά παρὰ δὲ τῆς Καινῆς. Ἀλλ᾿ οὐ διὰ τοῦτο αὐτὴν διαβα- λοῦμεν, καίτοι καὶ αὕτη ὑπεξίσταται, ὅταν τῆς βασι λείας ἐπιτύχωμεν· Τότε γὰρ τὸ ἐκ μέρους καταρ- γηθήσεται, φησίν· ἀλλ' ὅμως μεγάλην [210] αὐτὴν εἶναί φαμεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ μείζονα τὰ ἔπαθλα, καὶ πλείων ἡ παρὰ τοῦ Πνεύματος δύναμις, εἰκότως καὶ 86 67 Η υπονοίας D. Ε. paulo ante γάρ om. Α. Β. το om. C. F. μηδέ] μή Α. Β. Εp. " τῆς ἑαυτοῦ] Sic Ep. cum Edit. codices αὐτῆς τῆς. " κάν τούτῳ] καὶ ἐντεῦθεν Α. Β. 3 δὲ] τε C. D. Ε. και om. Α. Β. το ἔσται] Sic F.G. Armi. caeteri κληθήσεται. Εσται | add. τουτέστιν Α. Β. invitis Interpp. “ ἄν τις ἁπλῶς ἴδῃ Ε. Ειδότες] Sic Α. Β. Β. Εp. Verss. Caleri ἰδόντες 43 Καὶ γὰρ οὐκ] Οὐδὲ γάρ Edd. οὐκ om. C. D. σε διορθοῦντι et m ανορθώσαντα Λ. Β. * xalom. D. E. 46 ἐκβαίνειν Ερ. ut edd. εἶπε] λέγει Β. Εp. 48 ἂν addidi ex B. ΕΡ. " έφησεν | adid, αυτούς Β. 50 πονηροῦ Ε. F. et pr. D. faventibus Verss. δ' εἰ τοιαύτη, φησίν, ἐστίν Α. 1. ἡ τοιαύτη, φησίν (omn. ἐστίν) D. * Sie A. B. Arm. Vulgo νῦν pracedentibus adhaeret. " κόλπους] τους κόλπους Β. εν ὑπὲρ τοῦ] ἐπί τό Α. το ἵνα και Sav. Ben. δε παρά διά Edd. PATROL. GR. LVII.

245 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 88 240 Ο γὰρ πρὸς ὀργὴν οὐκ ἐκφερόμενος, πολλῷ μᾶλλον φόνου ἀφέξεται· καὶ ὁ θυμὸν χαλινών, πολλῷ μάλλον τὰς χεῖρας καθέξει παρ' ἑαυτῷ. Ρίζα γὰρ τοῦ φόνου, θυμός. Ο τοίνυν τὴν ῥίζαν ἐκκόπτων, πολλῷ μᾶλλον ἀναιρήσει τοὺς κλάδους· μᾶλλον δὲ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν ἑάσει. τ ς'. Οὐκοῦν οὐκ ἐπ' ἀναιρέσει τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ ἐπὶ πλείονι ταῦτα ἐνομοθέτει φυλακῇ. Τί γὰρ βουλόμενος ὁ νόμος ταῦτα ἐπέταξεν; Οὐχ ἵνα μηδεὶς φονεύῃ τὸν πλησίον; Οὐκοῦν τοῦ μαχομένου τῷ νόμῳ, τὸ κελεύειν φονεύειν ἦν· τὸ γὰρ φονεύειν τοῦ μὴ φυνεύειν ἐναντίον· εἰ δὲ μηδὲ ὀργίζεσθαι ἐπιτρέπει, ὅπερ ὁ νόμος ἐβούλετο, τοῦτο μᾶλλον ἔστησιν. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἀφέξεται φόνου ὁ μελετῶν μὴ φονεύειν τῷ καὶ τὴν ὀργὴν ἀνῃρηκότι· ποῤῥωτέρω γὰρ οὗτος ἔστηκε τοῦ τολμήματος. Ἵνα δὲ καὶ ἑτέρως αὐτοὺς ἔλωμεν, εἰς μέσον ἃ λέγουσιν ἀγάγωμεν ἅπαντα. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασι ; Λέγουσιν, ὅτι ὁ τὸν κόσμον ποιήσας θεός, ἡ τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, ὁ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, πονηρός τίς ἐστιν. Οἱ δὲ ἐπιεικέστεροι δῆθεν αὐτῶν τοῦτο μὲν παραιτούν ται, δίκαιον δὲ αὐτὸν εἶναι λέγοντες ἀποστεροῦσι τοῦ εἶναι ἀγαθόν· ἕτερον δέ τινα, τὸν οὐκ ὄντα, ούτε ποιήσαντά τι τῶν ὄντων, Πατέρα διδόασι τῷ Χριστῷ. Καὶ τὸν μὲν οὐκ ἀγαθὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ μένειν, καὶ τὰ αὐτοῦ διατηρεῖν φασι· τὸν δὲ ἀγαθὸν τῶν ἀλλο τρίων ἐφίεσθαι, καὶ ὧν οὐκ ἐγένετο δημιουργός, το των ἐξαίφνης βούλεσθαι γενέσθαι σωτῆρα. Είδες τοῦ διαβόλου τὰ τέκνα, πῶς ἀπὸ τῆς πηγῆς τοῦ πατρὸ;" φθέγγονται, ἀλλοτριοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν δημιουργίαν, τοῦ Ἰωάννου βοῦντος, ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε· καὶ, Ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο; Εἶτα τὸν νόμον ἐξετά- ζοντες τὸν ἐν τῇ Παλαιᾷ, τὸν κελεύοντα ὀφθαλμών ἀντὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος ἐκβάλλειν, μείζονα ἀπαιτεῖ τὰ χαρίσματα". Οὐκέτι τε γὰρ γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι, οὐδὲ γῆρας λιπαρόν, οὐδὲ που λυπαιδία, οὐδὲ σῖτος καὶ οἶνος, καὶ ποίμνια καὶ βου- κόλια· ἀλλ' οὐρανὸς, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀγαθὰ, καὶ υἱοθεσία, καὶ ἀδελφότης ἡ πρὸς τὸν Μονογενῆ, καὶ κοινωνία κληρονομίας. καὶ τὸ συνδοξασθῆναι καὶ συμβασιλεῦσαι, καὶ τὰ μυρία ἔπαθλα ἐκεῖνα. Ὅτι δὲ καὶ πλείονος βοηθείας ἀπελαύσαμεν, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος· Οὐδὲν ἄρα κατάκριμα νῦν τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα. Ὁ γὰρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου. Απειλήσας τοίνυν τοῖς παραβαίνουσι, καὶ μεγάλα ἔπαθλα θεὶς τοῖς κατορ θοῦσι, καὶ δείξας ὅτι δικαίως πλέον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ τῶν προτέρων μέτρων, ἄρχεται τῆς νομοθεσίας λοιπὸν, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ σύγκρισιν τῶν παλαιῶν νομί μων· δύο ταῦτα δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι τε οὐ μαχόμε νος τοῖς προτέροις, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμφωνῶν ταῦτα νομοθετεῖ, καὶ ὅτι εἰκότως καὶ σφόδρα εὐκαίρως τὰ δεύτερα ἐκείνοις προστίθησιν. "Οπερ ἵνα καὶ σαφέστε ρον γένηται, αὐτῶν ἐπακούσωμεν τῶν τοῦ νομοθέτου ῥημάτων. Τί οὖν αὐτός φησιν; Ηκούσατε ὅτι ἐρ- ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις · Οὐ φονεύσεις. Καίτοι ὁ καὶ ἐκεῖνα δούς, αὐτός ἐστιν· ἀλλὰ τέως ἀπροσώπως αὐτὰ τίθησιν. Εἶτε γὰρ εἶπεν, ὅτι Ήκούσατε ὅτι εἶπον τοῖς ἀρχαίοις, δυσπαράδεκτος ὁ λόγος ἐγίνετο, καὶ πᾶσιν ἂν προςέστη τοῖς ἀκούουσιν· εἴτε αὖ πάλιν εἰπὼν, ὅτι Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐπήγαγεν, Ἐγὼ δὲ λέγω, μείζων ἂν ἔδοξεν εἶναι ὁ αὐθαδιασμός. Διὸ δὴ ἁπλῶς αὐτὸ τέτ θέηκεν, ἐν μόνον ἀπ' αὐτοῦ κατασκευάζων, τὸ δεῖξαι ὅτι εἰς καιρὸν ἦλθε τὸν προσήκοντα ταῦτα λέγων. Τῷ 10000 γὰρ εἰπεῖν, "Οτι ἐῤῥέθητοῖς ἀρχαίοις, ἐνέφηνε ἐπεμβαίνουσιν εὐθέως λέγοντες· Καὶ πῶς ἂν δύναιτο ἀγαθὸς εἶναι ὁ ταῦτα λέγων; Τί οὖν πρὸς ταῦτά πολὺν τὸν χρόνον, ἐξ οὗ τὴν ἐντολὴν ταύτην ἔλαβον. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα ἐντρέψῃ τὸν ἀκροατὴν τὸν φαμεν ; "Οτι μέγιστον εἶδος φιλανθρωπίας ἐστίν. Οὐ γὰρ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλμούς, τὸν ἀναδυόμενον πρὸς τὰ ὑψηλότερα ἐκδῆναι τῶν ἐπιτα- νόμον ἔθηκε τοῦτον· ἀλλ᾽ ἵνα φόβῳ τοῦ μὴ παθεῖν γμάτων· ὡσανεὶ διδάσκαλος παιδίῳ ῥᾳθυμοῦντι λέγοι· ὑφ' ἑτέρων, ἀπεχώμεθα τοῦ δρᾶσαι τι τοιοῦτον ἐτέ Οὐκ οἶσθα πόσον ανήλωσας χρόνον συλλαβὰς μελετῶν; ρους *. Ωσπερ οὖν τοῖς Νινευίταις ἠπείλησε κατα- Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς αἰνιττόμενος τῷ τῶν ἀρχαίων στροφὴν, οὐχ ἵνα αὐτοὺς ἀνέλῃ (ε! γὰρ τοῦτο [212] ὀνόματι, ἐκκαλεῖται λοιπὸν αὐτοὺς πρὸς τὰ μείζονα εβούλετο, σιγᾶν ἐχρῆν ), ἀλλ' ἵνα τῷ φόβῳ βελτίους τῶν διδαγμάτων, ώσανεὶ ἔλεγεν· ᾿Αρχοῦντα ἔχετε ποιήσας, παύσῃ τὴν ὀργήν· οὕτω καὶ τοῖς προχείρως χρόνον ταῦτα μελετῶντες, καὶ δεῖ λοιπὸν πρὸς τὰ ἐπιπηδῶσι τοῖς ἑτέρων ὀφθαλμοῖς τιμωρίαν έθηκεν, υψηλότερα τούτων ἐπείγεσθαι. Εξ οι. δὲ καὶ τὸ μὴ ἵνα κἂν ἀπὸ προαιρέσεως ἀγαθῆς μὴ βούλωνται ἀπ συγχεῖν τὴν τάξιν τῶν ἐντολῶν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς προτέ- έχεσθαι τῆς ὠμότητος, ἀπὸ τοῦ φόβου κωλυθῶσι λυ- ρας ἄρξασθαι πρώτης 68, ἀφ' ἧς καὶ ὁ νόμος ήρξατο· μαίνεσθαι ταῖς τῶν πλησίον ὄψεσιν. Εἰ δὲ ἐκεῖνο καὶ γὰρ καὶ τοῦτο δεικνύντος ἐστὶ τὴν συμφωνίαν. ὠμότητος, καὶ τὸ κατέχεσθαι τὸν ἀνδροφόνον, καὶ Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ τὸ κωλύεσθαι τὸν μοιχόν. Αλλ' ἀνοήτων ταῦτα τὰ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Εἶδες ἐξου- ρήματα, καὶ τὴν ἐσχάτην μαινομένων μανίαν. Εγώ σίαν ἀπηρτισμένην ; εἶδες σχήμα νομοθέτῃ πρέπον; γὰρ τοσούτου δέω " ταῦτα ὠμότητος εἶναι λέγειν, ὡς Τίς γὰρ προφητῶν οὕτω ποτὲ ἐφθέγξατο ; τίς δικαίων ; τἀναντία τούτοις φάναι εἶναι παράνομα κατὰ ἀνθρώ τις πατριαρχῶν; Οὐδείς· ἀλλὰ, Τάδε λέγει Κύριος. πινον λογισμόν. Σὺ μὲν γὰρ λέγεις, ὅτι ἐπειδὴ ὀφθαλ Αλλ' οὐχ ὁ [211] Υἱὸς οὕτως. Ἐκεῖνοι γὰρ τὰ τοῦ μὲν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ ἐκβάλλειν ἐκέλευσε, διὰ τοῦτο Δεσπότου διήγγελλον ', οὗτος δὲ τὰ τοῦ Πατρός. Οταν ὡμός· ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι εἰ μὴ τοῦτο ἐκέλευσε, τότε δὲ εἴπω τὰ τοῦ Πατρὸς, τὰ αὐτοῦ λέγω· Τὰ γὰρ ἐμὰ, ἂν ἔδοξε παρὰ τοῖς πολλοῖς τοῦτο εἶναι 8 φῂς σύνη. θῶμεν γὰρ τῷ λόγῳ λελύσθαι τὸν νόμον ἅπαντα, καὶ φησί, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ, ἐμά. Καὶ οἱ μὲν τοῖς ὁμο μηδένα τὴν ἐκ τούτου δεδοικέναι τιμωρίαν, ἀλλ' ἐξ- δούλοις, ὁ δὲ τοῖς αὐτοῦ δούλοις ἐνομοθέτει. Ερω- εἶναι τοῖς πονηροῖς ἅπασι μετὰ ἀδείας ἁπάσης αὐτῶν τήσωμεν τοίνυν " τοὺς τὸν νόμον ἐκβάλλοντας· Τὸ μὴ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ, καὶ τοῖς μοιχοῖς, καὶ τοῖς ἀν ὀργίζεσθαι τοῦ μὴ φονεύειν ἐναντίον, ἢ μᾶλλον ἐκεί δροφόνοις, καὶ τοῖς κλέπταις, καὶ τοῖς ἐπιόρκοις, καὶ νου τελείωσις τοῦτο καὶ κατασκευή; Εὔδηλον ὅτι τοῖς πατραλοίαις· ἆρα οὐκ ἂν πάντα ἄνω καὶ κάτω τοῦτο ἐκείνου πλήρωσις, καὶ μεῖζον τούτου ἕνεκεν «κ γέγονε, καὶ μυρίων μιασμάτων καὶ φόνων πόλεις, καὶ * Sic Arm. σκάμματα Β. παλαίσματα Mor. Ge. 88 οὐκ ἔστι Α. C. Ε. Μοχ οὐ γῆρας et p. p. οὐ σίτος Γ. Τῷ] Το Ε. 31.63 Εὖ ] Κρείττον C. Ε. F. Σύ D. σε πρῶτον G. F. πρώτης om. D. σχήμα] Sic Edu. dignitatem Ge. formam Ari. Codicus κήρυγμα. σε διήγγελον Α. Β. F. σε ομοδούλοις] add. ἔλεγον Εdd. τοίνυν] add. ἔτι D. F. σε τούτου ἕνεκεν] τοῦτο ἐκείνου Ε. F. 69 To... Tou] To... to B. T. TA. E. et pr. D. Λέγουσι om. C. Ε. F. ἀγαθόν] add. ἀλλὰ δίκαιον C. D. F. Non habent Verss. το Πατρός] ad 1. αὐτῶν Ε. 78 τὰ τοιαῦτα Β. * ἑτέροις οι pulo ante τέθεικε Α. το ωμότης Β. ἀποδέα: Ε. " 8 σὺ φής Β. Ο. 8 φής Συνθῶμεν Ε. το τοῖς ἑαυτῶν κεχρῆσθαι τρόποις Γ. 89.60 67 10 67 71 +3 86 τόσον τον

245 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 88 240 Ο γὰρ πρὸς ὀργὴν οὐκ ἐκφερόμενος, πολλῷ μᾶλλον φόνου ἀφέξεται· καὶ ὁ θυμὸν χαλινών, πολλῷ μάλλον τὰς χεῖρας καθέξει παρ' ἑαυτῷ. Ρίζα γὰρ τοῦ φόνου, θυμός. Ο τοίνυν τὴν ῥίζαν ἐκκόπτων, πολλῷ μᾶλλον ἀναιρήσει τοὺς κλάδους· μᾶλλον δὲ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν ἑάσει. τ ς'. Οὐκοῦν οὐκ ἐπ' ἀναιρέσει τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ ἐπὶ πλείονι ταῦτα ἐνομοθέτει φυλακῇ. Τί γὰρ βουλόμενος ὁ νόμος ταῦτα ἐπέταξεν; Οὐχ ἵνα μηδεὶς φονεύῃ τὸν πλησίον; Οὐκοῦν τοῦ μαχομένου τῷ νόμῳ, τὸ κελεύειν φονεύειν ἦν· τὸ γὰρ φονεύειν τοῦ μὴ φυνεύειν ἐναντίον· εἰ δὲ μηδὲ ὀργίζεσθαι ἐπιτρέπει, ὅπερ ὁ νόμος ἐβούλετο, τοῦτο μᾶλλον ἔστησιν. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἀφέξεται φόνου ὁ μελετῶν μὴ φονεύειν τῷ καὶ τὴν ὀργὴν ἀνῃρηκότι· ποῤῥωτέρω γὰρ οὗτος ἔστηκε τοῦ τολμήματος. Ἵνα δὲ καὶ ἑτέρως αὐτοὺς ἔλωμεν, εἰς μέσον ἃ λέγουσιν ἀγάγωμεν ἅπαντα. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασι ; Λέγουσιν, ὅτι ὁ τὸν κόσμον ποιήσας θεός, ἡ τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, ὁ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, πονηρός τίς ἐστιν. Οἱ δὲ ἐπιεικέστεροι δῆθεν αὐτῶν τοῦτο μὲν παραιτούν ται, δίκαιον δὲ αὐτὸν εἶναι λέγοντες ἀποστεροῦσι τοῦ εἶναι ἀγαθόν· ἕτερον δέ τινα, τὸν οὐκ ὄντα, ούτε ποιήσαντά τι τῶν ὄντων, Πατέρα διδόασι τῷ Χριστῷ. Καὶ τὸν μὲν οὐκ ἀγαθὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ μένειν, καὶ τὰ αὐτοῦ διατηρεῖν φασι· τὸν δὲ ἀγαθὸν τῶν ἀλλο τρίων ἐφίεσθαι, καὶ ὧν οὐκ ἐγένετο δημιουργός, το των ἐξαίφνης βούλεσθαι γενέσθαι σωτῆρα. Είδες τοῦ διαβόλου τὰ τέκνα, πῶς ἀπὸ τῆς πηγῆς τοῦ πατρὸ;" φθέγγονται, ἀλλοτριοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν δημιουργίαν, τοῦ Ἰωάννου βοῦντος, ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε· καὶ, Ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο; Εἶτα τὸν νόμον ἐξετά- ζοντες τὸν ἐν τῇ Παλαιᾷ, τὸν κελεύοντα ὀφθαλμών ἀντὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος ἐκβάλλειν, μείζονα ἀπαιτεῖ τὰ χαρίσματα". Οὐκέτι τε γὰρ γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι, οὐδὲ γῆρας λιπαρόν, οὐδὲ που λυπαιδία, οὐδὲ σῖτος καὶ οἶνος, καὶ ποίμνια καὶ βου- κόλια· ἀλλ' οὐρανὸς, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀγαθὰ, καὶ υἱοθεσία, καὶ ἀδελφότης ἡ πρὸς τὸν Μονογενῆ, καὶ κοινωνία κληρονομίας. καὶ τὸ συνδοξασθῆναι καὶ συμβασιλεῦσαι, καὶ τὰ μυρία ἔπαθλα ἐκεῖνα. Ὅτι δὲ καὶ πλείονος βοηθείας ἀπελαύσαμεν, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος· Οὐδὲν ἄρα κατάκριμα νῦν τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα. Ὁ γὰρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου. Απειλήσας τοίνυν τοῖς παραβαίνουσι, καὶ μεγάλα ἔπαθλα θεὶς τοῖς κατορ θοῦσι, καὶ δείξας ὅτι δικαίως πλέον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ τῶν προτέρων μέτρων, ἄρχεται τῆς νομοθεσίας λοιπὸν, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ σύγκρισιν τῶν παλαιῶν νομί μων· δύο ταῦτα δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι τε οὐ μαχόμε νος τοῖς προτέροις, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμφωνῶν ταῦτα νομοθετεῖ, καὶ ὅτι εἰκότως καὶ σφόδρα εὐκαίρως τὰ δεύτερα ἐκείνοις προστίθησιν. "Οπερ ἵνα καὶ σαφέστε ρον γένηται, αὐτῶν ἐπακούσωμεν τῶν τοῦ νομοθέτου ῥημάτων. Τί οὖν αὐτός φησιν; Ηκούσατε ὅτι ἐρ- ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις · Οὐ φονεύσεις. Καίτοι ὁ καὶ ἐκεῖνα δούς, αὐτός ἐστιν· ἀλλὰ τέως ἀπροσώπως αὐτὰ τίθησιν. Εἶτε γὰρ εἶπεν, ὅτι Ήκούσατε ὅτι εἶπον τοῖς ἀρχαίοις, δυσπαράδεκτος ὁ λόγος ἐγίνετο, καὶ πᾶσιν ἂν προςέστη τοῖς ἀκούουσιν· εἴτε αὖ πάλιν εἰπὼν, ὅτι Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐπήγαγεν, Ἐγὼ δὲ λέγω, μείζων ἂν ἔδοξεν εἶναι ὁ αὐθαδιασμός. Διὸ δὴ ἁπλῶς αὐτὸ τέτ θέηκεν, ἐν μόνον ἀπ' αὐτοῦ κατασκευάζων, τὸ δεῖξαι ὅτι εἰς καιρὸν ἦλθε τὸν προσήκοντα ταῦτα λέγων. Τῷ 10000 γὰρ εἰπεῖν, "Οτι ἐῤῥέθητοῖς ἀρχαίοις, ἐνέφηνε ἐπεμβαίνουσιν εὐθέως λέγοντες· Καὶ πῶς ἂν δύναιτο ἀγαθὸς εἶναι ὁ ταῦτα λέγων; Τί οὖν πρὸς ταῦτά πολὺν τὸν χρόνον, ἐξ οὗ τὴν ἐντολὴν ταύτην ἔλαβον. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα ἐντρέψῃ τὸν ἀκροατὴν τὸν φαμεν ; "Οτι μέγιστον εἶδος φιλανθρωπίας ἐστίν. Οὐ γὰρ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλμούς, τὸν ἀναδυόμενον πρὸς τὰ ὑψηλότερα ἐκδῆναι τῶν ἐπιτα- νόμον ἔθηκε τοῦτον· ἀλλ᾽ ἵνα φόβῳ τοῦ μὴ παθεῖν γμάτων· ὡσανεὶ διδάσκαλος παιδίῳ ῥᾳθυμοῦντι λέγοι· ὑφ' ἑτέρων, ἀπεχώμεθα τοῦ δρᾶσαι τι τοιοῦτον ἐτέ Οὐκ οἶσθα πόσον ανήλωσας χρόνον συλλαβὰς μελετῶν; ρους *. Ωσπερ οὖν τοῖς Νινευίταις ἠπείλησε κατα- Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς αἰνιττόμενος τῷ τῶν ἀρχαίων στροφὴν, οὐχ ἵνα αὐτοὺς ἀνέλῃ (ε! γὰρ τοῦτο [212] ὀνόματι, ἐκκαλεῖται λοιπὸν αὐτοὺς πρὸς τὰ μείζονα εβούλετο, σιγᾶν ἐχρῆν ), ἀλλ' ἵνα τῷ φόβῳ βελτίους τῶν διδαγμάτων, ώσανεὶ ἔλεγεν· ᾿Αρχοῦντα ἔχετε ποιήσας, παύσῃ τὴν ὀργήν· οὕτω καὶ τοῖς προχείρως χρόνον ταῦτα μελετῶντες, καὶ δεῖ λοιπὸν πρὸς τὰ ἐπιπηδῶσι τοῖς ἑτέρων ὀφθαλμοῖς τιμωρίαν έθηκεν, υψηλότερα τούτων ἐπείγεσθαι. Εξ οι. δὲ καὶ τὸ μὴ ἵνα κἂν ἀπὸ προαιρέσεως ἀγαθῆς μὴ βούλωνται ἀπ συγχεῖν τὴν τάξιν τῶν ἐντολῶν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς προτέ- έχεσθαι τῆς ὠμότητος, ἀπὸ τοῦ φόβου κωλυθῶσι λυ- ρας ἄρξασθαι πρώτης 68, ἀφ' ἧς καὶ ὁ νόμος ήρξατο· μαίνεσθαι ταῖς τῶν πλησίον ὄψεσιν. Εἰ δὲ ἐκεῖνο καὶ γὰρ καὶ τοῦτο δεικνύντος ἐστὶ τὴν συμφωνίαν. ὠμότητος, καὶ τὸ κατέχεσθαι τὸν ἀνδροφόνον, καὶ Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ τὸ κωλύεσθαι τὸν μοιχόν. Αλλ' ἀνοήτων ταῦτα τὰ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Εἶδες ἐξου- ρήματα, καὶ τὴν ἐσχάτην μαινομένων μανίαν. Εγώ σίαν ἀπηρτισμένην ; εἶδες σχήμα νομοθέτῃ πρέπον; γὰρ τοσούτου δέω " ταῦτα ὠμότητος εἶναι λέγειν, ὡς Τίς γὰρ προφητῶν οὕτω ποτὲ ἐφθέγξατο ; τίς δικαίων ; τἀναντία τούτοις φάναι εἶναι παράνομα κατὰ ἀνθρώ τις πατριαρχῶν; Οὐδείς· ἀλλὰ, Τάδε λέγει Κύριος. πινον λογισμόν. Σὺ μὲν γὰρ λέγεις, ὅτι ἐπειδὴ ὀφθαλ Αλλ' οὐχ ὁ [211] Υἱὸς οὕτως. Ἐκεῖνοι γὰρ τὰ τοῦ μὲν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ ἐκβάλλειν ἐκέλευσε, διὰ τοῦτο Δεσπότου διήγγελλον ', οὗτος δὲ τὰ τοῦ Πατρός. Οταν ὡμός· ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι εἰ μὴ τοῦτο ἐκέλευσε, τότε δὲ εἴπω τὰ τοῦ Πατρὸς, τὰ αὐτοῦ λέγω· Τὰ γὰρ ἐμὰ, ἂν ἔδοξε παρὰ τοῖς πολλοῖς τοῦτο εἶναι 8 φῂς σύνη. θῶμεν γὰρ τῷ λόγῳ λελύσθαι τὸν νόμον ἅπαντα, καὶ φησί, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ, ἐμά. Καὶ οἱ μὲν τοῖς ὁμο μηδένα τὴν ἐκ τούτου δεδοικέναι τιμωρίαν, ἀλλ' ἐξ- δούλοις, ὁ δὲ τοῖς αὐτοῦ δούλοις ἐνομοθέτει. Ερω- εἶναι τοῖς πονηροῖς ἅπασι μετὰ ἀδείας ἁπάσης αὐτῶν τήσωμεν τοίνυν " τοὺς τὸν νόμον ἐκβάλλοντας· Τὸ μὴ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ, καὶ τοῖς μοιχοῖς, καὶ τοῖς ἀν ὀργίζεσθαι τοῦ μὴ φονεύειν ἐναντίον, ἢ μᾶλλον ἐκεί δροφόνοις, καὶ τοῖς κλέπταις, καὶ τοῖς ἐπιόρκοις, καὶ νου τελείωσις τοῦτο καὶ κατασκευή; Εὔδηλον ὅτι τοῖς πατραλοίαις· ἆρα οὐκ ἂν πάντα ἄνω καὶ κάτω τοῦτο ἐκείνου πλήρωσις, καὶ μεῖζον τούτου ἕνεκεν «κ γέγονε, καὶ μυρίων μιασμάτων καὶ φόνων πόλεις, καὶ * Sic Arm. σκάμματα Β. παλαίσματα Mor. Ge. 88 οὐκ ἔστι Α. C. Ε. Μοχ οὐ γῆρας et p. p. οὐ σίτος Γ. Τῷ] Το Ε. 31.63 Εὖ ] Κρείττον C. Ε. F. Σύ D. σε πρῶτον G. F. πρώτης om. D. σχήμα] Sic Edu. dignitatem Ge. formam Ari. Codicus κήρυγμα. σε διήγγελον Α. Β. F. σε ομοδούλοις] add. ἔλεγον Εdd. τοίνυν] add. ἔτι D. F. σε τούτου ἕνεκεν] τοῦτο ἐκείνου Ε. F. 69 To... Tou] To... to B. T. TA. E. et pr. D. Λέγουσι om. C. Ε. F. ἀγαθόν] add. ἀλλὰ δίκαιον C. D. F. Non habent Verss. το Πατρός] ad 1. αὐτῶν Ε. 78 τὰ τοιαῦτα Β. * ἑτέροις οι pulo ante τέθεικε Α. το ωμότης Β. ἀποδέα: Ε. " 8 σὺ φής Β. Ο. 8 φής Συνθῶμεν Ε. το τοῖς ἑαυτῶν κεχρῆσθαι τρόποις Γ. 89.60 67 10 67 71 +3 86 τόσον τον

245 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 88 240 Ο γὰρ πρὸς ὀργὴν οὐκ ἐκφερόμενος, πολλῷ μᾶλλον φόνου ἀφέξεται· καὶ ὁ θυμὸν χαλινών, πολλῷ μάλλον τὰς χεῖρας καθέξει παρ' ἑαυτῷ. Ρίζα γὰρ τοῦ φόνου, θυμός. Ο τοίνυν τὴν ῥίζαν ἐκκόπτων, πολλῷ μᾶλλον ἀναιρήσει τοὺς κλάδους· μᾶλλον δὲ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν ἑάσει. τ ς'. Οὐκοῦν οὐκ ἐπ' ἀναιρέσει τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ ἐπὶ πλείονι ταῦτα ἐνομοθέτει φυλακῇ. Τί γὰρ βουλόμενος ὁ νόμος ταῦτα ἐπέταξεν; Οὐχ ἵνα μηδεὶς φονεύῃ τὸν πλησίον; Οὐκοῦν τοῦ μαχομένου τῷ νόμῳ, τὸ κελεύειν φονεύειν ἦν· τὸ γὰρ φονεύειν τοῦ μὴ φυνεύειν ἐναντίον· εἰ δὲ μηδὲ ὀργίζεσθαι ἐπιτρέπει, ὅπερ ὁ νόμος ἐβούλετο, τοῦτο μᾶλλον ἔστησιν. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἀφέξεται φόνου ὁ μελετῶν μὴ φονεύειν τῷ καὶ τὴν ὀργὴν ἀνῃρηκότι· ποῤῥωτέρω γὰρ οὗτος ἔστηκε τοῦ τολμήματος. Ἵνα δὲ καὶ ἑτέρως αὐτοὺς ἔλωμεν, εἰς μέσον ἃ λέγουσιν ἀγάγωμεν ἅπαντα. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασι ; Λέγουσιν, ὅτι ὁ τὸν κόσμον ποιήσας θεός, ἡ τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, ὁ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, πονηρός τίς ἐστιν. Οἱ δὲ ἐπιεικέστεροι δῆθεν αὐτῶν τοῦτο μὲν παραιτούν ται, δίκαιον δὲ αὐτὸν εἶναι λέγοντες ἀποστεροῦσι τοῦ εἶναι ἀγαθόν· ἕτερον δέ τινα, τὸν οὐκ ὄντα, ούτε ποιήσαντά τι τῶν ὄντων, Πατέρα διδόασι τῷ Χριστῷ. Καὶ τὸν μὲν οὐκ ἀγαθὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ μένειν, καὶ τὰ αὐτοῦ διατηρεῖν φασι· τὸν δὲ ἀγαθὸν τῶν ἀλλο τρίων ἐφίεσθαι, καὶ ὧν οὐκ ἐγένετο δημιουργός, το των ἐξαίφνης βούλεσθαι γενέσθαι σωτῆρα. Είδες τοῦ διαβόλου τὰ τέκνα, πῶς ἀπὸ τῆς πηγῆς τοῦ πατρὸ;" φθέγγονται, ἀλλοτριοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν δημιουργίαν, τοῦ Ἰωάννου βοῦντος, ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε· καὶ, Ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο; Εἶτα τὸν νόμον ἐξετά- ζοντες τὸν ἐν τῇ Παλαιᾷ, τὸν κελεύοντα ὀφθαλμών ἀντὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος ἐκβάλλειν, μείζονα ἀπαιτεῖ τὰ χαρίσματα". Οὐκέτι τε γὰρ γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι, οὐδὲ γῆρας λιπαρόν, οὐδὲ που λυπαιδία, οὐδὲ σῖτος καὶ οἶνος, καὶ ποίμνια καὶ βου- κόλια· ἀλλ' οὐρανὸς, καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀγαθὰ, καὶ υἱοθεσία, καὶ ἀδελφότης ἡ πρὸς τὸν Μονογενῆ, καὶ κοινωνία κληρονομίας. καὶ τὸ συνδοξασθῆναι καὶ συμβασιλεῦσαι, καὶ τὰ μυρία ἔπαθλα ἐκεῖνα. Ὅτι δὲ καὶ πλείονος βοηθείας ἀπελαύσαμεν, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος· Οὐδὲν ἄρα κατάκριμα νῦν τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα. Ὁ γὰρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου. Απειλήσας τοίνυν τοῖς παραβαίνουσι, καὶ μεγάλα ἔπαθλα θεὶς τοῖς κατορ θοῦσι, καὶ δείξας ὅτι δικαίως πλέον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ τῶν προτέρων μέτρων, ἄρχεται τῆς νομοθεσίας λοιπὸν, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ σύγκρισιν τῶν παλαιῶν νομί μων· δύο ταῦτα δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι τε οὐ μαχόμε νος τοῖς προτέροις, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συμφωνῶν ταῦτα νομοθετεῖ, καὶ ὅτι εἰκότως καὶ σφόδρα εὐκαίρως τὰ δεύτερα ἐκείνοις προστίθησιν. "Οπερ ἵνα καὶ σαφέστε ρον γένηται, αὐτῶν ἐπακούσωμεν τῶν τοῦ νομοθέτου ῥημάτων. Τί οὖν αὐτός φησιν; Ηκούσατε ὅτι ἐρ- ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις · Οὐ φονεύσεις. Καίτοι ὁ καὶ ἐκεῖνα δούς, αὐτός ἐστιν· ἀλλὰ τέως ἀπροσώπως αὐτὰ τίθησιν. Εἶτε γὰρ εἶπεν, ὅτι Ήκούσατε ὅτι εἶπον τοῖς ἀρχαίοις, δυσπαράδεκτος ὁ λόγος ἐγίνετο, καὶ πᾶσιν ἂν προςέστη τοῖς ἀκούουσιν· εἴτε αὖ πάλιν εἰπὼν, ὅτι Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐπήγαγεν, Ἐγὼ δὲ λέγω, μείζων ἂν ἔδοξεν εἶναι ὁ αὐθαδιασμός. Διὸ δὴ ἁπλῶς αὐτὸ τέτ θέηκεν, ἐν μόνον ἀπ' αὐτοῦ κατασκευάζων, τὸ δεῖξαι ὅτι εἰς καιρὸν ἦλθε τὸν προσήκοντα ταῦτα λέγων. Τῷ 10000 γὰρ εἰπεῖν, "Οτι ἐῤῥέθητοῖς ἀρχαίοις, ἐνέφηνε ἐπεμβαίνουσιν εὐθέως λέγοντες· Καὶ πῶς ἂν δύναιτο ἀγαθὸς εἶναι ὁ ταῦτα λέγων; Τί οὖν πρὸς ταῦτά πολὺν τὸν χρόνον, ἐξ οὗ τὴν ἐντολὴν ταύτην ἔλαβον. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα ἐντρέψῃ τὸν ἀκροατὴν τὸν φαμεν ; "Οτι μέγιστον εἶδος φιλανθρωπίας ἐστίν. Οὐ γὰρ ἵνα τοὺς ἀλλήλων ἐκκόπτωμεν ὀφθαλμούς, τὸν ἀναδυόμενον πρὸς τὰ ὑψηλότερα ἐκδῆναι τῶν ἐπιτα- νόμον ἔθηκε τοῦτον· ἀλλ᾽ ἵνα φόβῳ τοῦ μὴ παθεῖν γμάτων· ὡσανεὶ διδάσκαλος παιδίῳ ῥᾳθυμοῦντι λέγοι· ὑφ' ἑτέρων, ἀπεχώμεθα τοῦ δρᾶσαι τι τοιοῦτον ἐτέ Οὐκ οἶσθα πόσον ανήλωσας χρόνον συλλαβὰς μελετῶν; ρους *. Ωσπερ οὖν τοῖς Νινευίταις ἠπείλησε κατα- Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸς αἰνιττόμενος τῷ τῶν ἀρχαίων στροφὴν, οὐχ ἵνα αὐτοὺς ἀνέλῃ (ε! γὰρ τοῦτο [212] ὀνόματι, ἐκκαλεῖται λοιπὸν αὐτοὺς πρὸς τὰ μείζονα εβούλετο, σιγᾶν ἐχρῆν ), ἀλλ' ἵνα τῷ φόβῳ βελτίους τῶν διδαγμάτων, ώσανεὶ ἔλεγεν· ᾿Αρχοῦντα ἔχετε ποιήσας, παύσῃ τὴν ὀργήν· οὕτω καὶ τοῖς προχείρως χρόνον ταῦτα μελετῶντες, καὶ δεῖ λοιπὸν πρὸς τὰ ἐπιπηδῶσι τοῖς ἑτέρων ὀφθαλμοῖς τιμωρίαν έθηκεν, υψηλότερα τούτων ἐπείγεσθαι. Εξ οι. δὲ καὶ τὸ μὴ ἵνα κἂν ἀπὸ προαιρέσεως ἀγαθῆς μὴ βούλωνται ἀπ συγχεῖν τὴν τάξιν τῶν ἐντολῶν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς προτέ- έχεσθαι τῆς ὠμότητος, ἀπὸ τοῦ φόβου κωλυθῶσι λυ- ρας ἄρξασθαι πρώτης 68, ἀφ' ἧς καὶ ὁ νόμος ήρξατο· μαίνεσθαι ταῖς τῶν πλησίον ὄψεσιν. Εἰ δὲ ἐκεῖνο καὶ γὰρ καὶ τοῦτο δεικνύντος ἐστὶ τὴν συμφωνίαν. ὠμότητος, καὶ τὸ κατέχεσθαι τὸν ἀνδροφόνον, καὶ Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ τὸ κωλύεσθαι τὸν μοιχόν. Αλλ' ἀνοήτων ταῦτα τὰ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Εἶδες ἐξου- ρήματα, καὶ τὴν ἐσχάτην μαινομένων μανίαν. Εγώ σίαν ἀπηρτισμένην ; εἶδες σχήμα νομοθέτῃ πρέπον; γὰρ τοσούτου δέω " ταῦτα ὠμότητος εἶναι λέγειν, ὡς Τίς γὰρ προφητῶν οὕτω ποτὲ ἐφθέγξατο ; τίς δικαίων ; τἀναντία τούτοις φάναι εἶναι παράνομα κατὰ ἀνθρώ τις πατριαρχῶν; Οὐδείς· ἀλλὰ, Τάδε λέγει Κύριος. πινον λογισμόν. Σὺ μὲν γὰρ λέγεις, ὅτι ἐπειδὴ ὀφθαλ Αλλ' οὐχ ὁ [211] Υἱὸς οὕτως. Ἐκεῖνοι γὰρ τὰ τοῦ μὲν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ ἐκβάλλειν ἐκέλευσε, διὰ τοῦτο Δεσπότου διήγγελλον ', οὗτος δὲ τὰ τοῦ Πατρός. Οταν ὡμός· ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι εἰ μὴ τοῦτο ἐκέλευσε, τότε δὲ εἴπω τὰ τοῦ Πατρὸς, τὰ αὐτοῦ λέγω· Τὰ γὰρ ἐμὰ, ἂν ἔδοξε παρὰ τοῖς πολλοῖς τοῦτο εἶναι 8 φῂς σύνη. θῶμεν γὰρ τῷ λόγῳ λελύσθαι τὸν νόμον ἅπαντα, καὶ φησί, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ, ἐμά. Καὶ οἱ μὲν τοῖς ὁμο μηδένα τὴν ἐκ τούτου δεδοικέναι τιμωρίαν, ἀλλ' ἐξ- δούλοις, ὁ δὲ τοῖς αὐτοῦ δούλοις ἐνομοθέτει. Ερω- εἶναι τοῖς πονηροῖς ἅπασι μετὰ ἀδείας ἁπάσης αὐτῶν τήσωμεν τοίνυν " τοὺς τὸν νόμον ἐκβάλλοντας· Τὸ μὴ κεχρῆσθαι τῷ τρόπῳ, καὶ τοῖς μοιχοῖς, καὶ τοῖς ἀν ὀργίζεσθαι τοῦ μὴ φονεύειν ἐναντίον, ἢ μᾶλλον ἐκεί δροφόνοις, καὶ τοῖς κλέπταις, καὶ τοῖς ἐπιόρκοις, καὶ νου τελείωσις τοῦτο καὶ κατασκευή; Εὔδηλον ὅτι τοῖς πατραλοίαις· ἆρα οὐκ ἂν πάντα ἄνω καὶ κάτω τοῦτο ἐκείνου πλήρωσις, καὶ μεῖζον τούτου ἕνεκεν «κ γέγονε, καὶ μυρίων μιασμάτων καὶ φόνων πόλεις, καὶ * Sic Arm. σκάμματα Β. παλαίσματα Mor. Ge. 88 οὐκ ἔστι Α. C. Ε. Μοχ οὐ γῆρας et p. p. οὐ σίτος Γ. Τῷ] Το Ε. 31.63 Εὖ ] Κρείττον C. Ε. F. Σύ D. σε πρῶτον G. F. πρώτης om. D. σχήμα] Sic Edu. dignitatem Ge. formam Ari. Codicus κήρυγμα. σε διήγγελον Α. Β. F. σε ομοδούλοις] add. ἔλεγον Εdd. τοίνυν] add. ἔτι D. F. σε τούτου ἕνεκεν] τοῦτο ἐκείνου Ε. F. 69 To... Tou] To... to B. T. TA. E. et pr. D. Λέγουσι om. C. Ε. F. ἀγαθόν] add. ἀλλὰ δίκαιον C. D. F. Non habent Verss. το Πατρός] ad 1. αὐτῶν Ε. 78 τὰ τοιαῦτα Β. * ἑτέροις οι pulo ante τέθεικε Α. το ωμότης Β. ἀποδέα: Ε. " 8 σὺ φής Β. Ο. 8 φής Συνθῶμεν Ε. το τοῖς ἑαυτῶν κεχρῆσθαι τρόποις Γ. 89.60 67 10 67 71 +3 86 τόσον τον

217 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 218 ἀγοραὶ, καὶ οἰκίαι, καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ πᾶσα ἐνεπλήσθη ἡ οἰκουμένη; Παντί που δῆλον. Εἰ γὰρ νόμων ὄντων καὶ φόβου καὶ ἀπειλῆς, μόλις αἱ πονηραὶ ἐπέχονται γνῶμαι· εἰ καὶ αὕτη ἀνῃρήθη ἡ ἀσφάλεια, τί τὸ κωλῦον τὴν κακίαν αἱρεῖσθαι $^{79}$; πόση δὲ οὐκ ἂν εἰσεκώμασεν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον ἡ λύμη; Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ὠμότητος μόνον, τὸ συγχωρεῖν τοῖς κακοῖς ἃ βούλονται πράττειν· ἀλλὰ καὶ ἕτερον οὐκ ἔλαττον τούτου, τὸ τὸν ἠδικηκότα μὲν οὐδὲν, κακῶς δὲ πάσχοντα εἰκῆ καὶ μάτην, περιορᾷν ἀπρονόητον. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τις ἀνθρώπους μοχθηροὺς πανταχόθεν συναγαγὼν $^{80}$, καὶ ξίφεσιν ὁπλίσας, ἐκέλευσε κατὰ τὴν πόλιν περιιέναι πᾶσαν, καὶ τοὺς ἀπαντῶντας κατασφάττειν ἅπαντας, ἆρα ἄν $^{81}$ ἦν τι τούτου θηριωδέστερον; Τί δέ; εἴ τις ἕτερος τοὺς μὲν ὑπ’ ἐκείνου καθοπλισθέντας ἔδησε καὶ καθεῖρξε μετὰ σφοδρότητος πάσης, τοὺς δὲ ἀποσφάττεσθαι μέλλοντας τῶν ἀνόμων ἐκείνων ἐξήρπασε χειρῶν· ἆρα ἂν ἦν τι τούτου φιλανθρωπότερον; Ταῦτα τοίνυν καὶ ἐπὶ τῶν νόμων μετάθες τὰ ὑποδείγματα. Ὁ μὲν γὰρ κελεύων ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ ἐξορύττειν, ὥσπερ τινὰ δεσμὸν ἰσχυρὸν τὸν φόβον ταῖς τῶν πονηρῶν ἐνέβαλε ψυχαῖς, κἀκείνῳ προσέοικε τῷ τοὺς ξιφήρεις ἐκείνους καθείργνυντι $^{82}$· ὁ δὲ μηδεμίαν τιμωρίαν αὐτοῖς τιθείς, μονονουχὶ ὁπλίζει τῇ ἀδείᾳ, κἀκεῖνον μιμεῖται τὸν ἐγχειρίσαντα αὐτοῖς τὰ ξίφη, καὶ κατὰ τῆς πόλεως ἀφέντα πάσης. ζ΄. Ὁρᾷς πῶς οὐ μόνον $^{83}$ ὠμότητος, ἀλλὰ καὶ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐστὶ τὰ ἐπιτάγματα; Εἰ δὲ βαρὺν διὰ ταῦτα καλεῖς τὸν νομοθέτην καὶ φορτικόν, ποῖον [215] ἐπιπονώτερον, εἰπέ μοι, καὶ βαρύτερον $^{84}$; τὸ μὴ φονεύειν, ἢ τὸ μηδὲ $^{85}$ ὀργίζεσθαι; τίς σφοδρότερος, ὁ τοῦ φόνου δίκας ἀπαιτῶν, ἢ ὁ καὶ $^{86}$ τῆς ὀργῆς, ὁ τὸν μοιχὸν μετὰ τὴν πρᾶξιν ὑποβάλλων τῇ τιμωρίᾳ, ἢ ὁ καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς κελεύων δίκας διδόναι, καὶ δίκας ἀθανάτους; Ὁρᾶτε ὅτι εἰς τοὐναντίον αὐτοῖς ὁ λόγος περιετράπη; καὶ ὁ μὲν τῆς Παλαιᾶς Θεὸς, ὃν φασιν ὠμὸν εἶναι, εὑρεθήσεται ἥμερος καὶ πρᾶος· ὁ δὲ τῆς Καινῆς, ὃν ἀγαθὸν ὁμολογοῦσι, φορτικός καὶ βαρὺς κατὰ τὴν ἐκείνων ἄνοιαν. Ἡμεῖς γὰρ ἕνα καὶ τὸν αὐτόν φαμεν ἑκατέρων τῶν Διαθηκῶν νομοθέτην, πρὸς τὸ δέον πάντα οἰκονομήσαντα, καὶ τῇ τῶν καιρῶν διαφορᾷ τὴν διαφορὰν ἑκατέρας τῆς νομοθεσίας ἁρμόσαντα. Οὐκοῦν οὔτε ἐκεῖνα ὠμὰ τὰ ἐπιτάγματα, οὔτε ταῦτα ἐπαχθῆ καὶ φορτικά, ἀλλὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς κηδεμονίας ἅπαντα. Ὅτι γὰρ καὶ τὴν Παλαιὰν αὐτὸς ἔδωκεν $^{87}$, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφήτης· μᾶλλον δὲ $^{88}$ τί (χρὴ λέγειν) ἐκεῖνος καὶ οὗτος· *Διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην* $^{89}$, *οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν*. Εἰ δὲ οὐ δέχεται ταῦτα ὁ τὰ Μανιχαίων νοσῶν, ἀκουέτω τοῦ Παύλου λέγοντος τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν· *Ἀβραὰμ γὰρ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας. Αὗται δέ εἰσι δύο διαθῆκαι*. Ὥσπερ οὖν ἐκεῖ διάφοροι μὲν αἱ γυναῖκες, εἷς δὲ ὁ ἀνήρ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα δύο μὲν αἱ διαθῆκαι, εἷς δὲ ὁ νομοθέτης. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμερότητός ἐστιν, ἐκεῖ $^{90}$ μὲν φησίν, *Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ*· ἐνταῦθα δὲ, *Ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην*. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ τῷ φόβῳ τοῦ πάθους σωφρονίζει τὸν ἀδικοῦντα, οὕτω καὶ ἐνταῦθα. Καὶ πῶς, φησίν, ὁ κελεύων αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην παρέχειν; Καὶ τί τοῦτο; Οὐ γὰρ τὸν φόβον ἐκλύων τοῦτο ἐπέταξεν, ἀλλὰ αὐτῷ κελεύων παρέχειν τοῦ παντὸς ἐμφορεῖσθαι· οὐδὲ εἶπεν, ὅτι Ἀτιμώρητος ἐκεῖνος μενεῖ, ἀλλὰ, Σὺ μὴ κολάσῃς· ὁμοῦ καὶ τὸν πλήττοντα μειζόνως φοβῶν ἐπιμένοντα, καὶ τὸν πληττόμενον παραμυθούμενος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, ὡς ἄν τις εἴποι, ἐν παρόδῳ περὶ πασῶν τῶν ἐντολῶν ἡμῖν εἴρηται. Ἀναγκαῖον δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐλθεῖν, καὶ τῆς ἀκολουθίας ἔχεσθαι τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων. *Ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει*, φησίν. Οὐ γὰρ πάντη τὸ πρᾶγμα ἀνεῖλε· πρῶτον μὲν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπον ὄντα παθῶν ἀπηλλάχθαι· ἀλλὰ κρατεῖν μὲν δυνατὸν, ἐκτὸς δὲ αὐτῶν παντελῶς εἶναι ἀμήχανον· ἔπειτα $^{91}$, ὅτι καὶ χρήσιμον τουτὶ τὸ πάθος, ἂν μετὰ τοῦ προσήκοντος εἰδῶμεν $^{92, 93}$ αὐτῷ κεχρῆσθαι καιροῦ. Σκόπει γοῦν ἡλίκα εἰργάσατο ἀγαθὰ ἡ τοῦ Παύλου ὀργὴ, ἡ κατὰ Κορινθίων τότε γενομένη $^{94}$. Καὶ γὰρ καὶ ἐκείνους αὕτη μεγάλης λύμης ἀπήλλαξε· καὶ τὸ Γαλατῶν δὲ ἔθνος ταύτῃ πάλιν ἐκπεπτωκὸς ἀνεκτήσατο, καὶ ἑτέρους δὲ $^{95}$ πλείους τούτων. Τίς οὖν ὁ προσήκων τῆς ὀργῆς καιρός; Ὅταν μὴ ἑαυτοῖς [214] ἀμύνωμεν, ἀλλ’ ἑτέρους σκιρτῶντας ἀνέχωμεν $^{96}$, καὶ ῥαθυμοῦντας ἐπιστρέφωμεν. Τίς δὲ ὁ μὴ προσήκων; Ὅταν ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες τοῦτο ποιῶμεν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος κωλύων $^{97}$ ἔλεγε· *Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ*. Ὅταν περὶ χρημάτων μαχώμεθα. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἀνεῖλεν εἰπών· *Διατί οὐ μᾶλλον ἀδικεῖσθε; διατί οὐ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε;* Ὥσπερ γὰρ αὕτη περιττὴ, οὕτως ἐκείνη $^{98}$ ἀναγκαία καὶ λυσιτελής. Ἀλλ’ οἱ πολλοὶ τοὐναντίον ποιοῦσιν, ἐκθηριούμενοι μὲν, ἡνίκα ἂν ἀδικῶνται, ἐκλυόμενοι δὲ καὶ μαλακιζόμενοι, ἡνίκα ἂν ἕτερον ἐπηρεαζόμενον βλέπωσιν $^{99}$· ἅπερ ἀμφότερα ἀπεναντίας ἐστὶ τοῖς νόμοις τοῖς εὐαγγελικοῖς. Οὐ τοίνυν τὸ ὀργίζεσθαι παράνομον, ἀλλὰ τὸ ἀκαίρως τοῦτο ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἔλεγεν· *Ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε*. — *Ὃς δ’ ἂν εἴπῃ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, Ῥακὰ, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ*. Συνέδριον ἐνταῦθα τὸ δικαστήριον τῶν Ἑβραίων $^{1}$ φησί· τέθεικε δὲ αὐτὸ νῦν, ἵνα μὴ πανταχοῦ δόξῃ ξενίζειν καὶ καινοτομεῖν. Τὸ δὲ *Ῥακὰ* τοῦτο οὐ μεγάλης ἐστὶν ὕβρεως ῥῆμα, ἀλλὰ μᾶλλον καταφρονήσεως καὶ ὀλιγωρίας τινὸς τοῦ λέγοντος· Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς ἢ οἰκέταις, ἤ τισι τῶν καταδεεστέρων ἐπιτάττοντες λέγομεν· Ἄπελθε σὺ, εἰπὲ $^{2, 3}$ τῷ δεῖνι σύ· οὕτω καὶ οἱ τῇ Σύρων κεχρημένοι γλώττῃ *Ῥακὰ* λέγουσιν, ἀντὶ τοῦ, Σὺ, τοῦτο τιθέντες. Ἀλλ’ ὁ $^{4}$ φιλάνθρωπος Θεὸς καὶ τὰ μικρότατα ἀνασπᾷ, καθηκόντως ἡμᾶς κεχρῆσθαι ἀλλήλοις κελεύων, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης τιμῆς, καὶ ἵνα διὰ τούτων καὶ τὰ μείζονα ἀναιρῆται. *Ὃς δ’ ἂν εἴπῃ, Μωρέ, ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός*. Πολλοῖς τοῦτο βαρὺ καὶ φορτικὸν δόξειεν εἶναι τὸ ἐπίταγμα, εἴγε ῥήματος ψιλοῦ τοσαύτην μέλλομεν διδόναι δίκην $^{5}$· καί τινες αὐτὸ καὶ ὑπερβολικῶς μᾶλλον εἰρῆσθαί φασιν. Ἀλλὰ δέδοικα μὴ λόγοις ἑαυτοὺς ἐνταῦθα ἀπατήσαντες, τοῖς ἔργοις ἐκεῖ τὴν ἐσχάτην ὑπομείνωμεν $^{6}$ τιμωρίαν. η΄. Διατί γὰρ, εἰπέ μοι, φορτικὸν εἶναι δοκεῖ τὸ ἐπίταγμα; Οὐκ οἶσθα, ὅτι αἱ πλείους τῶν τιμωριῶν καὶ τῶν ἁμαρτημάτων $^{7}$ ἀπὸ ῥημάτων ἔχουσι τὴν ἀρχήν; $^{79}$ αἱρεῖσθαι] Sic B. C. D. αἱρεῖσθαι E. αἰνεῖσθαι F. post h. v. add. ἦν B. E. τί τῷ κωλύων ἦν τὴν κακίαν ἀναιρεῖσθαι A. $^{80}$ ἀνθρώπους] add. τοὺς πανταχοῦ B. $^{81}$ ἄν om. A. C. τι om. E. θηριωδέστερον] χαλεπώτερον A. $^{82}$ καθείργοντι B. $^{83}$ μόνον] add. οὐκ Edd. et sic corr. B. $^{84}$ βαρύτερον] φορτικόν F. Arm. $^{85}$ μηδὲ] μὴ A. C. F. $^{86}$ ὁ καί] καὶ ὁ D. E. $^{87}$ δέδωκεν Edd. $^{88}$ μᾶλλον δὲ... οὗτος] τί γὰρ χρὴ λέγειν ἐκεῖνος καὶ αὐτός A. Clausulani non habent C. F. vid. adnot. $^{89}$ διαθήκην add. καινήν C. F. $^{90}$ ἐκεῖ] Sic A. B. vulgo κἀκεῖ. Μοχ εἰς τὴν σιαγ. τὴν δεξ. A. $^{91}$ ἔπειτα] add. δέ B. $^{92, 93}$ εἰδῶμεν] Sic A. B. (sed et εἰ pro ἄν B.) cæteri cum Ep. οἴδαμεν p. p. χρῆσθαι C. D. $^{94}$ γινομένη A. C. $^{95}$ δέ om. A. F. F. $^{96}$ ἀνέχωμεν] ἄγχωμεν C. ἐπέχωμεν A. $^{97}$ κωλύων] κωμῳδῶν C. D. F. $^{98}$ κἀκείνη A. C. $^{99}$ ἴδωσιν A. B. $^{1}$ Ἑβραίων] Ἰουδαίων B. F. Ep. $^{2, 3}$ εἰπέ] εἰπέ A. et corr. C. $^{4}$ Ἀλλ’ ὁ] Sic D. Ep. cæteri Ὁ δέ. $^{5}$ δίκην] Sic B. F Ep. cæteri τιμωρίαν. $^{6}$ ὑπομένωμεν Edu. $^{7}$ ἁμαρτιῶν D. Ep.

217 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 218 ἀγοραὶ, καὶ οἰκίαι, καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ πᾶσα ἐνεπλήσθη ἡ οἰκουμένη; Παντί που δῆλον. Εἰ γὰρ νόμων ὄντων καὶ φόβου καὶ ἀπειλῆς, μόλις αἱ πονηραὶ ἐπέχονται γνῶμαι· εἰ καὶ αὕτη ἀνῃρήθη ἡ ἀσφάλεια, τί τὸ κωλῦον τὴν κακίαν αἱρεῖσθαι $^{79}$; πόση δὲ οὐκ ἂν εἰσεκώμασεν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον ἡ λύμη; Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ὠμότητος μόνον, τὸ συγχωρεῖν τοῖς κακοῖς ἃ βούλονται πράττειν· ἀλλὰ καὶ ἕτερον οὐκ ἔλαττον τούτου, τὸ τὸν ἠδικηκότα μὲν οὐδὲν, κακῶς δὲ πάσχοντα εἰκῆ καὶ μάτην, περιορᾷν ἀπρονόητον. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τις ἀνθρώπους μοχθηροὺς πανταχόθεν συναγαγὼν $^{80}$, καὶ ξίφεσιν ὁπλίσας, ἐκέλευσε κατὰ τὴν πόλιν περιιέναι πᾶσαν, καὶ τοὺς ἀπαντῶντας κατασφάττειν ἅπαντας, ἆρα ἄν $^{81}$ ἦν τι τούτου θηριωδέστερον; Τί δέ; εἴ τις ἕτερος τοὺς μὲν ὑπ’ ἐκείνου καθοπλισθέντας ἔδησε καὶ καθεῖρξε μετὰ σφοδρότητος πάσης, τοὺς δὲ ἀποσφάττεσθαι μέλλοντας τῶν ἀνόμων ἐκείνων ἐξήρπασε χειρῶν· ἆρα ἂν ἦν τι τούτου φιλανθρωπότερον; Ταῦτα τοίνυν καὶ ἐπὶ τῶν νόμων μετάθες τὰ ὑποδείγματα. Ὁ μὲν γὰρ κελεύων ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ ἐξορύττειν, ὥσπερ τινὰ δεσμὸν ἰσχυρὸν τὸν φόβον ταῖς τῶν πονηρῶν ἐνέβαλε ψυχαῖς, κἀκείνῳ προσέοικε τῷ τοὺς ξιφήρεις ἐκείνους καθείργνυντι $^{82}$· ὁ δὲ μηδεμίαν τιμωρίαν αὐτοῖς τιθείς, μονονουχὶ ὁπλίζει τῇ ἀδείᾳ, κἀκεῖνον μιμεῖται τὸν ἐγχειρίσαντα αὐτοῖς τὰ ξίφη, καὶ κατὰ τῆς πόλεως ἀφέντα πάσης. ζ΄. Ὁρᾷς πῶς οὐ μόνον $^{83}$ ὠμότητος, ἀλλὰ καὶ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐστὶ τὰ ἐπιτάγματα; Εἰ δὲ βαρὺν διὰ ταῦτα καλεῖς τὸν νομοθέτην καὶ φορτικόν, ποῖον [215] ἐπιπονώτερον, εἰπέ μοι, καὶ βαρύτερον $^{84}$; τὸ μὴ φονεύειν, ἢ τὸ μηδὲ $^{85}$ ὀργίζεσθαι; τίς σφοδρότερος, ὁ τοῦ φόνου δίκας ἀπαιτῶν, ἢ ὁ καὶ $^{86}$ τῆς ὀργῆς, ὁ τὸν μοιχὸν μετὰ τὴν πρᾶξιν ὑποβάλλων τῇ τιμωρίᾳ, ἢ ὁ καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς κελεύων δίκας διδόναι, καὶ δίκας ἀθανάτους; Ὁρᾶτε ὅτι εἰς τοὐναντίον αὐτοῖς ὁ λόγος περιετράπη; καὶ ὁ μὲν τῆς Παλαιᾶς Θεὸς, ὃν φασιν ὠμὸν εἶναι, εὑρεθήσεται ἥμερος καὶ πρᾶος· ὁ δὲ τῆς Καινῆς, ὃν ἀγαθὸν ὁμολογοῦσι, φορτικός καὶ βαρὺς κατὰ τὴν ἐκείνων ἄνοιαν. Ἡμεῖς γὰρ ἕνα καὶ τὸν αὐτόν φαμεν ἑκατέρων τῶν Διαθηκῶν νομοθέτην, πρὸς τὸ δέον πάντα οἰκονομήσαντα, καὶ τῇ τῶν καιρῶν διαφορᾷ τὴν διαφορὰν ἑκατέρας τῆς νομοθεσίας ἁρμόσαντα. Οὐκοῦν οὔτε ἐκεῖνα ὠμὰ τὰ ἐπιτάγματα, οὔτε ταῦτα ἐπαχθῆ καὶ φορτικά, ἀλλὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς κηδεμονίας ἅπαντα. Ὅτι γὰρ καὶ τὴν Παλαιὰν αὐτὸς ἔδωκεν $^{87}$, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφήτης· μᾶλλον δὲ $^{88}$ τί (χρὴ λέγειν) ἐκεῖνος καὶ οὗτος· *Διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην* $^{89}$, *οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν*. Εἰ δὲ οὐ δέχεται ταῦτα ὁ τὰ Μανιχαίων νοσῶν, ἀκουέτω τοῦ Παύλου λέγοντος τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν· *Ἀβραὰμ γὰρ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας. Αὗται δέ εἰσι δύο διαθῆκαι*. Ὥσπερ οὖν ἐκεῖ διάφοροι μὲν αἱ γυναῖκες, εἷς δὲ ὁ ἀνήρ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα δύο μὲν αἱ διαθῆκαι, εἷς δὲ ὁ νομοθέτης. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμερότητός ἐστιν, ἐκεῖ $^{90}$ μὲν φησίν, *Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ*· ἐνταῦθα δὲ, *Ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην*. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ τῷ φόβῳ τοῦ πάθους σωφρονίζει τὸν ἀδικοῦντα, οὕτω καὶ ἐνταῦθα. Καὶ πῶς, φησίν, ὁ κελεύων αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην παρέχειν; Καὶ τί τοῦτο; Οὐ γὰρ τὸν φόβον ἐκλύων τοῦτο ἐπέταξεν, ἀλλὰ αὐτῷ κελεύων παρέχειν τοῦ παντὸς ἐμφορεῖσθαι· οὐδὲ εἶπεν, ὅτι Ἀτιμώρητος ἐκεῖνος μενεῖ, ἀλλὰ, Σὺ μὴ κολάσῃς· ὁμοῦ καὶ τὸν πλήττοντα μειζόνως φοβῶν ἐπιμένοντα, καὶ τὸν πληττόμενον παραμυθούμενος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, ὡς ἄν τις εἴποι, ἐν παρόδῳ περὶ πασῶν τῶν ἐντολῶν ἡμῖν εἴρηται. Ἀναγκαῖον δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐλθεῖν, καὶ τῆς ἀκολουθίας ἔχεσθαι τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων. *Ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει*, φησίν. Οὐ γὰρ πάντη τὸ πρᾶγμα ἀνεῖλε· πρῶτον μὲν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπον ὄντα παθῶν ἀπηλλάχθαι· ἀλλὰ κρατεῖν μὲν δυνατὸν, ἐκτὸς δὲ αὐτῶν παντελῶς εἶναι ἀμήχανον· ἔπειτα $^{91}$, ὅτι καὶ χρήσιμον τουτὶ τὸ πάθος, ἂν μετὰ τοῦ προσήκοντος εἰδῶμεν $^{92, 93}$ αὐτῷ κεχρῆσθαι καιροῦ. Σκόπει γοῦν ἡλίκα εἰργάσατο ἀγαθὰ ἡ τοῦ Παύλου ὀργὴ, ἡ κατὰ Κορινθίων τότε γενομένη $^{94}$. Καὶ γὰρ καὶ ἐκείνους αὕτη μεγάλης λύμης ἀπήλλαξε· καὶ τὸ Γαλατῶν δὲ ἔθνος ταύτῃ πάλιν ἐκπεπτωκὸς ἀνεκτήσατο, καὶ ἑτέρους δὲ $^{95}$ πλείους τούτων. Τίς οὖν ὁ προσήκων τῆς ὀργῆς καιρός; Ὅταν μὴ ἑαυτοῖς [214] ἀμύνωμεν, ἀλλ’ ἑτέρους σκιρτῶντας ἀνέχωμεν $^{96}$, καὶ ῥαθυμοῦντας ἐπιστρέφωμεν. Τίς δὲ ὁ μὴ προσήκων; Ὅταν ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες τοῦτο ποιῶμεν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος κωλύων $^{97}$ ἔλεγε· *Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ*. Ὅταν περὶ χρημάτων μαχώμεθα. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἀνεῖλεν εἰπών· *Διατί οὐ μᾶλλον ἀδικεῖσθε; διατί οὐ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε;* Ὥσπερ γὰρ αὕτη περιττὴ, οὕτως ἐκείνη $^{98}$ ἀναγκαία καὶ λυσιτελής. Ἀλλ’ οἱ πολλοὶ τοὐναντίον ποιοῦσιν, ἐκθηριούμενοι μὲν, ἡνίκα ἂν ἀδικῶνται, ἐκλυόμενοι δὲ καὶ μαλακιζόμενοι, ἡνίκα ἂν ἕτερον ἐπηρεαζόμενον βλέπωσιν $^{99}$· ἅπερ ἀμφότερα ἀπεναντίας ἐστὶ τοῖς νόμοις τοῖς εὐαγγελικοῖς. Οὐ τοίνυν τὸ ὀργίζεσθαι παράνομον, ἀλλὰ τὸ ἀκαίρως τοῦτο ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἔλεγεν· *Ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε*. — *Ὃς δ’ ἂν εἴπῃ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, Ῥακὰ, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ*. Συνέδριον ἐνταῦθα τὸ δικαστήριον τῶν Ἑβραίων $^{1}$ φησί· τέθεικε δὲ αὐτὸ νῦν, ἵνα μὴ πανταχοῦ δόξῃ ξενίζειν καὶ καινοτομεῖν. Τὸ δὲ *Ῥακὰ* τοῦτο οὐ μεγάλης ἐστὶν ὕβρεως ῥῆμα, ἀλλὰ μᾶλλον καταφρονήσεως καὶ ὀλιγωρίας τινὸς τοῦ λέγοντος· Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς ἢ οἰκέταις, ἤ τισι τῶν καταδεεστέρων ἐπιτάττοντες λέγομεν· Ἄπελθε σὺ, εἰπὲ $^{2, 3}$ τῷ δεῖνι σύ· οὕτω καὶ οἱ τῇ Σύρων κεχρημένοι γλώττῃ *Ῥακὰ* λέγουσιν, ἀντὶ τοῦ, Σὺ, τοῦτο τιθέντες. Ἀλλ’ ὁ $^{4}$ φιλάνθρωπος Θεὸς καὶ τὰ μικρότατα ἀνασπᾷ, καθηκόντως ἡμᾶς κεχρῆσθαι ἀλλήλοις κελεύων, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης τιμῆς, καὶ ἵνα διὰ τούτων καὶ τὰ μείζονα ἀναιρῆται. *Ὃς δ’ ἂν εἴπῃ, Μωρέ, ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός*. Πολλοῖς τοῦτο βαρὺ καὶ φορτικὸν δόξειεν εἶναι τὸ ἐπίταγμα, εἴγε ῥήματος ψιλοῦ τοσαύτην μέλλομεν διδόναι δίκην $^{5}$· καί τινες αὐτὸ καὶ ὑπερβολικῶς μᾶλλον εἰρῆσθαί φασιν. Ἀλλὰ δέδοικα μὴ λόγοις ἑαυτοὺς ἐνταῦθα ἀπατήσαντες, τοῖς ἔργοις ἐκεῖ τὴν ἐσχάτην ὑπομείνωμεν $^{6}$ τιμωρίαν. η΄. Διατί γὰρ, εἰπέ μοι, φορτικὸν εἶναι δοκεῖ τὸ ἐπίταγμα; Οὐκ οἶσθα, ὅτι αἱ πλείους τῶν τιμωριῶν καὶ τῶν ἁμαρτημάτων $^{7}$ ἀπὸ ῥημάτων ἔχουσι τὴν ἀρχήν; $^{79}$ αἱρεῖσθαι] Sic B. C. D. αἱρεῖσθαι E. αἰνεῖσθαι F. post h. v. add. ἦν B. E. τί τῷ κωλύων ἦν τὴν κακίαν ἀναιρεῖσθαι A. $^{80}$ ἀνθρώπους] add. τοὺς πανταχοῦ B. $^{81}$ ἄν om. A. C. τι om. E. θηριωδέστερον] χαλεπώτερον A. $^{82}$ καθείργοντι B. $^{83}$ μόνον] add. οὐκ Edd. et sic corr. B. $^{84}$ βαρύτερον] φορτικόν F. Arm. $^{85}$ μηδὲ] μὴ A. C. F. $^{86}$ ὁ καί] καὶ ὁ D. E. $^{87}$ δέδωκεν Edd. $^{88}$ μᾶλλον δὲ... οὗτος] τί γὰρ χρὴ λέγειν ἐκεῖνος καὶ αὐτός A. Clausulani non habent C. F. vid. adnot. $^{89}$ διαθήκην add. καινήν C. F. $^{90}$ ἐκεῖ] Sic A. B. vulgo κἀκεῖ. Μοχ εἰς τὴν σιαγ. τὴν δεξ. A. $^{91}$ ἔπειτα] add. δέ B. $^{92, 93}$ εἰδῶμεν] Sic A. B. (sed et εἰ pro ἄν B.) cæteri cum Ep. οἴδαμεν p. p. χρῆσθαι C. D. $^{94}$ γινομένη A. C. $^{95}$ δέ om. A. F. F. $^{96}$ ἀνέχωμεν] ἄγχωμεν C. ἐπέχωμεν A. $^{97}$ κωλύων] κωμῳδῶν C. D. F. $^{98}$ κἀκείνη A. C. $^{99}$ ἴδωσιν A. B. $^{1}$ Ἑβραίων] Ἰουδαίων B. F. Ep. $^{2, 3}$ εἰπέ] εἰπέ A. et corr. C. $^{4}$ Ἀλλ’ ὁ] Sic D. Ep. cæteri Ὁ δέ. $^{5}$ δίκην] Sic B. F Ep. cæteri τιμωρίαν. $^{6}$ ὑπομένωμεν Edu. $^{7}$ ἁμαρτιῶν D. Ep.

217 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 218 ἀγοραὶ, καὶ οἰκίαι, καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ πᾶσα ἐνεπλήσθη ἡ οἰκουμένη; Παντί που δῆλον. Εἰ γὰρ νόμων ὄντων καὶ φόβου καὶ ἀπειλῆς, μόλις αἱ πονηραὶ ἐπέχονται γνῶμαι· εἰ καὶ αὕτη ἀνῃρήθη ἡ ἀσφάλεια, τί τὸ κωλῦον τὴν κακίαν αἱρεῖσθαι $^{79}$; πόση δὲ οὐκ ἂν εἰσεκώμασεν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον ἡ λύμη; Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ὠμότητος μόνον, τὸ συγχωρεῖν τοῖς κακοῖς ἃ βούλονται πράττειν· ἀλλὰ καὶ ἕτερον οὐκ ἔλαττον τούτου, τὸ τὸν ἠδικηκότα μὲν οὐδὲν, κακῶς δὲ πάσχοντα εἰκῆ καὶ μάτην, περιορᾷν ἀπρονόητον. Εἰπὲ γάρ μοι, εἴ τις ἀνθρώπους μοχθηροὺς πανταχόθεν συναγαγὼν $^{80}$, καὶ ξίφεσιν ὁπλίσας, ἐκέλευσε κατὰ τὴν πόλιν περιιέναι πᾶσαν, καὶ τοὺς ἀπαντῶντας κατασφάττειν ἅπαντας, ἆρα ἄν $^{81}$ ἦν τι τούτου θηριωδέστερον; Τί δέ; εἴ τις ἕτερος τοὺς μὲν ὑπ’ ἐκείνου καθοπλισθέντας ἔδησε καὶ καθεῖρξε μετὰ σφοδρότητος πάσης, τοὺς δὲ ἀποσφάττεσθαι μέλλοντας τῶν ἀνόμων ἐκείνων ἐξήρπασε χειρῶν· ἆρα ἂν ἦν τι τούτου φιλανθρωπότερον; Ταῦτα τοίνυν καὶ ἐπὶ τῶν νόμων μετάθες τὰ ὑποδείγματα. Ὁ μὲν γὰρ κελεύων ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ ἐξορύττειν, ὥσπερ τινὰ δεσμὸν ἰσχυρὸν τὸν φόβον ταῖς τῶν πονηρῶν ἐνέβαλε ψυχαῖς, κἀκείνῳ προσέοικε τῷ τοὺς ξιφήρεις ἐκείνους καθείργνυντι $^{82}$· ὁ δὲ μηδεμίαν τιμωρίαν αὐτοῖς τιθείς, μονονουχὶ ὁπλίζει τῇ ἀδείᾳ, κἀκεῖνον μιμεῖται τὸν ἐγχειρίσαντα αὐτοῖς τὰ ξίφη, καὶ κατὰ τῆς πόλεως ἀφέντα πάσης. ζ΄. Ὁρᾷς πῶς οὐ μόνον $^{83}$ ὠμότητος, ἀλλὰ καὶ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐστὶ τὰ ἐπιτάγματα; Εἰ δὲ βαρὺν διὰ ταῦτα καλεῖς τὸν νομοθέτην καὶ φορτικόν, ποῖον [215] ἐπιπονώτερον, εἰπέ μοι, καὶ βαρύτερον $^{84}$; τὸ μὴ φονεύειν, ἢ τὸ μηδὲ $^{85}$ ὀργίζεσθαι; τίς σφοδρότερος, ὁ τοῦ φόνου δίκας ἀπαιτῶν, ἢ ὁ καὶ $^{86}$ τῆς ὀργῆς, ὁ τὸν μοιχὸν μετὰ τὴν πρᾶξιν ὑποβάλλων τῇ τιμωρίᾳ, ἢ ὁ καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς κελεύων δίκας διδόναι, καὶ δίκας ἀθανάτους; Ὁρᾶτε ὅτι εἰς τοὐναντίον αὐτοῖς ὁ λόγος περιετράπη; καὶ ὁ μὲν τῆς Παλαιᾶς Θεὸς, ὃν φασιν ὠμὸν εἶναι, εὑρεθήσεται ἥμερος καὶ πρᾶος· ὁ δὲ τῆς Καινῆς, ὃν ἀγαθὸν ὁμολογοῦσι, φορτικός καὶ βαρὺς κατὰ τὴν ἐκείνων ἄνοιαν. Ἡμεῖς γὰρ ἕνα καὶ τὸν αὐτόν φαμεν ἑκατέρων τῶν Διαθηκῶν νομοθέτην, πρὸς τὸ δέον πάντα οἰκονομήσαντα, καὶ τῇ τῶν καιρῶν διαφορᾷ τὴν διαφορὰν ἑκατέρας τῆς νομοθεσίας ἁρμόσαντα. Οὐκοῦν οὔτε ἐκεῖνα ὠμὰ τὰ ἐπιτάγματα, οὔτε ταῦτα ἐπαχθῆ καὶ φορτικά, ἀλλὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς κηδεμονίας ἅπαντα. Ὅτι γὰρ καὶ τὴν Παλαιὰν αὐτὸς ἔδωκεν $^{87}$, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφήτης· μᾶλλον δὲ $^{88}$ τί (χρὴ λέγειν) ἐκεῖνος καὶ οὗτος· *Διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην* $^{89}$, *οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν*. Εἰ δὲ οὐ δέχεται ταῦτα ὁ τὰ Μανιχαίων νοσῶν, ἀκουέτω τοῦ Παύλου λέγοντος τὸ αὐτὸ τοῦτο πάλιν· *Ἀβραὰμ γὰρ δύο υἱοὺς ἔσχεν, ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας. Αὗται δέ εἰσι δύο διαθῆκαι*. Ὥσπερ οὖν ἐκεῖ διάφοροι μὲν αἱ γυναῖκες, εἷς δὲ ὁ ἀνήρ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα δύο μὲν αἱ διαθῆκαι, εἷς δὲ ὁ νομοθέτης. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμερότητός ἐστιν, ἐκεῖ $^{90}$ μὲν φησίν, *Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ*· ἐνταῦθα δὲ, *Ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην*. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ τῷ φόβῳ τοῦ πάθους σωφρονίζει τὸν ἀδικοῦντα, οὕτω καὶ ἐνταῦθα. Καὶ πῶς, φησίν, ὁ κελεύων αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην παρέχειν; Καὶ τί τοῦτο; Οὐ γὰρ τὸν φόβον ἐκλύων τοῦτο ἐπέταξεν, ἀλλὰ αὐτῷ κελεύων παρέχειν τοῦ παντὸς ἐμφορεῖσθαι· οὐδὲ εἶπεν, ὅτι Ἀτιμώρητος ἐκεῖνος μενεῖ, ἀλλὰ, Σὺ μὴ κολάσῃς· ὁμοῦ καὶ τὸν πλήττοντα μειζόνως φοβῶν ἐπιμένοντα, καὶ τὸν πληττόμενον παραμυθούμενος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, ὡς ἄν τις εἴποι, ἐν παρόδῳ περὶ πασῶν τῶν ἐντολῶν ἡμῖν εἴρηται. Ἀναγκαῖον δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐλθεῖν, καὶ τῆς ἀκολουθίας ἔχεσθαι τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων. *Ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει*, φησίν. Οὐ γὰρ πάντη τὸ πρᾶγμα ἀνεῖλε· πρῶτον μὲν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπον ὄντα παθῶν ἀπηλλάχθαι· ἀλλὰ κρατεῖν μὲν δυνατὸν, ἐκτὸς δὲ αὐτῶν παντελῶς εἶναι ἀμήχανον· ἔπειτα $^{91}$, ὅτι καὶ χρήσιμον τουτὶ τὸ πάθος, ἂν μετὰ τοῦ προσήκοντος εἰδῶμεν $^{92, 93}$ αὐτῷ κεχρῆσθαι καιροῦ. Σκόπει γοῦν ἡλίκα εἰργάσατο ἀγαθὰ ἡ τοῦ Παύλου ὀργὴ, ἡ κατὰ Κορινθίων τότε γενομένη $^{94}$. Καὶ γὰρ καὶ ἐκείνους αὕτη μεγάλης λύμης ἀπήλλαξε· καὶ τὸ Γαλατῶν δὲ ἔθνος ταύτῃ πάλιν ἐκπεπτωκὸς ἀνεκτήσατο, καὶ ἑτέρους δὲ $^{95}$ πλείους τούτων. Τίς οὖν ὁ προσήκων τῆς ὀργῆς καιρός; Ὅταν μὴ ἑαυτοῖς [214] ἀμύνωμεν, ἀλλ’ ἑτέρους σκιρτῶντας ἀνέχωμεν $^{96}$, καὶ ῥαθυμοῦντας ἐπιστρέφωμεν. Τίς δὲ ὁ μὴ προσήκων; Ὅταν ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες τοῦτο ποιῶμεν. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος κωλύων $^{97}$ ἔλεγε· *Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ*. Ὅταν περὶ χρημάτων μαχώμεθα. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἀνεῖλεν εἰπών· *Διατί οὐ μᾶλλον ἀδικεῖσθε; διατί οὐ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε;* Ὥσπερ γὰρ αὕτη περιττὴ, οὕτως ἐκείνη $^{98}$ ἀναγκαία καὶ λυσιτελής. Ἀλλ’ οἱ πολλοὶ τοὐναντίον ποιοῦσιν, ἐκθηριούμενοι μὲν, ἡνίκα ἂν ἀδικῶνται, ἐκλυόμενοι δὲ καὶ μαλακιζόμενοι, ἡνίκα ἂν ἕτερον ἐπηρεαζόμενον βλέπωσιν $^{99}$· ἅπερ ἀμφότερα ἀπεναντίας ἐστὶ τοῖς νόμοις τοῖς εὐαγγελικοῖς. Οὐ τοίνυν τὸ ὀργίζεσθαι παράνομον, ἀλλὰ τὸ ἀκαίρως τοῦτο ποιεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἔλεγεν· *Ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε*. — *Ὃς δ’ ἂν εἴπῃ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, Ῥακὰ, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ*. Συνέδριον ἐνταῦθα τὸ δικαστήριον τῶν Ἑβραίων $^{1}$ φησί· τέθεικε δὲ αὐτὸ νῦν, ἵνα μὴ πανταχοῦ δόξῃ ξενίζειν καὶ καινοτομεῖν. Τὸ δὲ *Ῥακὰ* τοῦτο οὐ μεγάλης ἐστὶν ὕβρεως ῥῆμα, ἀλλὰ μᾶλλον καταφρονήσεως καὶ ὀλιγωρίας τινὸς τοῦ λέγοντος· Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς ἢ οἰκέταις, ἤ τισι τῶν καταδεεστέρων ἐπιτάττοντες λέγομεν· Ἄπελθε σὺ, εἰπὲ $^{2, 3}$ τῷ δεῖνι σύ· οὕτω καὶ οἱ τῇ Σύρων κεχρημένοι γλώττῃ *Ῥακὰ* λέγουσιν, ἀντὶ τοῦ, Σὺ, τοῦτο τιθέντες. Ἀλλ’ ὁ $^{4}$ φιλάνθρωπος Θεὸς καὶ τὰ μικρότατα ἀνασπᾷ, καθηκόντως ἡμᾶς κεχρῆσθαι ἀλλήλοις κελεύων, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης τιμῆς, καὶ ἵνα διὰ τούτων καὶ τὰ μείζονα ἀναιρῆται. *Ὃς δ’ ἂν εἴπῃ, Μωρέ, ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός*. Πολλοῖς τοῦτο βαρὺ καὶ φορτικὸν δόξειεν εἶναι τὸ ἐπίταγμα, εἴγε ῥήματος ψιλοῦ τοσαύτην μέλλομεν διδόναι δίκην $^{5}$· καί τινες αὐτὸ καὶ ὑπερβολικῶς μᾶλλον εἰρῆσθαί φασιν. Ἀλλὰ δέδοικα μὴ λόγοις ἑαυτοὺς ἐνταῦθα ἀπατήσαντες, τοῖς ἔργοις ἐκεῖ τὴν ἐσχάτην ὑπομείνωμεν $^{6}$ τιμωρίαν. η΄. Διατί γὰρ, εἰπέ μοι, φορτικὸν εἶναι δοκεῖ τὸ ἐπίταγμα; Οὐκ οἶσθα, ὅτι αἱ πλείους τῶν τιμωριῶν καὶ τῶν ἁμαρτημάτων $^{7}$ ἀπὸ ῥημάτων ἔχουσι τὴν ἀρχήν; $^{79}$ αἱρεῖσθαι] Sic B. C. D. αἱρεῖσθαι E. αἰνεῖσθαι F. post h. v. add. ἦν B. E. τί τῷ κωλύων ἦν τὴν κακίαν ἀναιρεῖσθαι A. $^{80}$ ἀνθρώπους] add. τοὺς πανταχοῦ B. $^{81}$ ἄν om. A. C. τι om. E. θηριωδέστερον] χαλεπώτερον A. $^{82}$ καθείργοντι B. $^{83}$ μόνον] add. οὐκ Edd. et sic corr. B. $^{84}$ βαρύτερον] φορτικόν F. Arm. $^{85}$ μηδὲ] μὴ A. C. F. $^{86}$ ὁ καί] καὶ ὁ D. E. $^{87}$ δέδωκεν Edd. $^{88}$ μᾶλλον δὲ... οὗτος] τί γὰρ χρὴ λέγειν ἐκεῖνος καὶ αὐτός A. Clausulani non habent C. F. vid. adnot. $^{89}$ διαθήκην add. καινήν C. F. $^{90}$ ἐκεῖ] Sic A. B. vulgo κἀκεῖ. Μοχ εἰς τὴν σιαγ. τὴν δεξ. A. $^{91}$ ἔπειτα] add. δέ B. $^{92, 93}$ εἰδῶμεν] Sic A. B. (sed et εἰ pro ἄν B.) cæteri cum Ep. οἴδαμεν p. p. χρῆσθαι C. D. $^{94}$ γινομένη A. C. $^{95}$ δέ om. A. F. F. $^{96}$ ἀνέχωμεν] ἄγχωμεν C. ἐπέχωμεν A. $^{97}$ κωλύων] κωμῳδῶν C. D. F. $^{98}$ κἀκείνη A. C. $^{99}$ ἴδωσιν A. B. $^{1}$ Ἑβραίων] Ἰουδαίων B. F. Ep. $^{2, 3}$ εἰπέ] εἰπέ A. et corr. C. $^{4}$ Ἀλλ’ ὁ] Sic D. Ep. cæteri Ὁ δέ. $^{5}$ δίκην] Sic B. F Ep. cæteri τιμωρίαν. $^{6}$ ὑπομένωμεν Edu. $^{7}$ ἁμαρτιῶν D. Ep.

Καὶ γὰρ βλασφημίαι διὰ ῥημάτων, καὶ ἀρνήσεις διὰ ῥημάτων, καὶ λοιδορίαι, καὶ ὕβρεις, καὶ ἐπιορκίαι, καὶ τὸ ψευδομαρτυρεῖν [καὶ ἀναιρεῖν]. Μὴ τοίνυν ὅτι ῥῆμά ἐστι ψιλὸν ἴδῃς· ἀλλ’ εἰ μὴ πολὺν ἔχει τὸν κίνδυνον, τοῦτο ἐξέταζε. Ἢ ἀγνοεῖς, ὅτι ἐν τῷ τῆς ἔχθρας καιρῷ, τῆς ὀργῆς ἐκκαιομένης, καὶ τῆς ψυχῆς ἐμπιπραμένης, καὶ τὸ μικρότατον μέγα φαίνεται, καὶ τὸ μὴ λίαν ὑβριστικὸν φορτικὸν εἶναι δοκεῖ; Καὶ πολλάκις τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ φόνον ἔτεκε, καὶ πό-λεις ὁλοκλήρους ἀνέτρεψεν. Ὥσπερ γὰρ, φιλίας οὔσης, καὶ τὰ ἐπαχθῆ κοῦφα· οὕτως, ἔχθρας ὑπο-κειμένης, καὶ τὰ μικρὰ ἀφόρητα φαίνεται· κἂν ἁπλῶς λεχθῇ, μετὰ πονηρᾶς ὑπονοίας εἰρῆσθαι νομίζεται. Καὶ καθάπερ ἐπὶ πυρὸς, ἂν μὲν μικρὸς σπινθὴρ ᾖ, κἂν μυρία παρακέηται ξύλα, οὐ ῥᾳδίως αὐτῶν ἐπιλαμβάνεται· ἂν δὲ σφοδρὰ καὶ ὑψηλὴ γένηται ἡ φλὸξ, οὐ ξύλων μόνον, ἀλλὰ καὶ λίθων καὶ πάσης εὐ-κόλως τῆς ἐμπεσούσης ὕλης ἀντέχεται, καὶ δι’ ὧν εἴωθε σβέννυσθαι, διὰ τούτων ἀνάπτεται μειζόνως· (τινὲς γάρ φασιν, ὅτι τὸ τηνικαῦτα οὐχὶ ξύλα μόνον καὶ στυππεῖον καὶ τὰ ἄλλα τὰ καυστικὰ, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ ἐξακοντιζόμενον μᾶλλον αὐτῆς ἀναῤῥιπίζει τὴν δύναμιν)· οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ὀργῆς· ὅπερ ἂν φθέγξη-ταί τις, τροφὴ γέγονεν εὐθέως τῇ πονηρᾷ ταύτῃ πυρᾷ. Ἅπερ ἅπαντα προαναστέλλων ὁ Χριστὸς, τὸν μὲν ὀργιζόμενον εἰκῆ κατεδίκασε τῇ κρίσει (διὰ τοῦτο καὶ εἴρηκεν, Ὁ ὀργιζόμενος ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει), τὸν δὲ λέγοντα, Ῥακὰ, τῷ συνεδρίῳ. Ἀλλ’ οὔπω ταῦτα μεγάλα· ἐνταῦθα γὰρ αἱ τιμωρίαι. Διὰ τοῦτο τῷ μωρὸν ὀνομάζοντι τὸ τῆς γεέννης προσέθηκε πῦρ, νῦν πρῶτον γεέννης ὄνομα εἰπών. Πρότερον γὰρ περὶ βασιλείας πολλὰ διαλεχθεὶς, τότε ταύτης ἐμνήσθη· δεικνὺς ὅτι ἐκείνη μὲν τῆς αὐτοῦ φιλαν-θρωπίας καὶ γνώμης ἐστὶν, αὕτη δὲ τῆς ἡμετέρας ῥᾳθυμίας. Καὶ ὅρα πῶς κατὰ μικρὸν πρόεισιν ἐν ταῖς τιμωρίαις, μονονουχὶ ἀπολογούμενός σοι, καὶ δεικνὺς ὅτι αὐτὸς μὲν οὐδὲν βούλεται τοιοῦτον ἀπειλεῖν, ἡμεῖς δὲ αὐτὸν εἰς τὰς τοιαύτας ἕλκομεν ἀποφάσεις. Σκόπει γάρ· Εἶπον, φησί· Μὴ ὀργισθῇς μάτην, ἐπεὶ ἔνοχος εἶ τῇ κρίσει. Κατεφρόνησας τοῦ προτέρου. Ὅρα τί ἔτεκεν ἡ ὀργή· εἰς ὕβριν σε εὐθέως ἐξήγαγε· Ῥακὰ γὰρ ἐκάλεσας τὸν ἀδελφόν. Πάλιν ἔθηκα ἑτέραν τιμω-ρίαν, τὸ συνέδριον. Ἂν καὶ ταύτην παριδὼν ἐπὶ τὸ χαλεπώτερον προέλθῃς, οὐκέτι σε τοῖς συμμέτροις τούτοις τιμωροῦμαι, ἀλλὰ τῇ τῆς γεέννης ἀθανάτῳ κολάσει, ἵνα μὴ λοιπὸν καὶ πρὸς φόνον ἀποπηδήσῃς. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὕβρεως ἀφορητότερον, καὶ ὃ μάλιστα δύναται δάκνειν ἀνθρώπου ψυχήν. Ὅταν δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ῥῆμα τῆς ὕβρεως πληκτικώτε-ρον ᾖ, διπλῆ γίνεται ἡ πυρά. Μὴ τοίνυν τὸ τυχὸν νο-μίσῃς εἶναι τὸ καλέσαι μωρόν. Ὅταν γὰρ ᾧ τῶν ἀλόγων διεστήκαμεν, καὶ ᾧ μάλιστά ἐσμεν ἄνθρωποι, τῷ νῷ καὶ τῇ συνέσει, τοῦτο ἀφέλῃ τὸν ἀδελφὸν, πάσης αὐτὸν ἀπεστέρησας τῆς εὐγενείας. Μὴ δὴ τοῖς ῥήμασιν ἁπλῶς προσέχωμεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν πραγμά-των αὐτῶν γενόμενοι καὶ τοῦ πάθους, λογισώμεθα ὅσην ἐργάζεται τὸ ῥῆμα τοῦτο πληγὴν, καὶ εἰς ὅσον πρόεισι κακόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος οὐ τοὺς μοιχοὺς μόνον καὶ τοὺς μαλακοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιδόρους τῆς βασιλείας ἐξέβαλε· καὶ μάλα εἰκότως. Ὁ γὰρ ὑβριστὴς τὸ τῆς ἀγάπης καλὸν λυμαίνεται, καὶ μυ-ρίοις τὸν πλησίον περιβάλλει δεινοῖς, καὶ διηνεκεῖσ

Καὶ γὰρ βλασφημίαι διὰ ῥημάτων, καὶ ἀρνήσεις διὰ ῥημάτων, καὶ λοιδορίαι, καὶ ὕβρεις, καὶ ἐπιορκίαι, καὶ τὸ ψευδομαρτυρεῖν [καὶ ἀναιρεῖν]. Μὴ τοίνυν ὅτι ῥῆμά ἐστι ψιλὸν ἴδῃς· ἀλλ’ εἰ μὴ πολὺν ἔχει τὸν κίνδυνον, τοῦτο ἐξέταζε. Ἢ ἀγνοεῖς, ὅτι ἐν τῷ τῆς ἔχθρας καιρῷ, τῆς ὀργῆς ἐκκαιομένης, καὶ τῆς ψυχῆς ἐμπιπραμένης, καὶ τὸ μικρότατον μέγα φαίνεται, καὶ τὸ μὴ λίαν ὑβριστικὸν φορτικὸν εἶναι δοκεῖ; Καὶ πολλάκις τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ φόνον ἔτεκε, καὶ πό-λεις ὁλοκλήρους ἀνέτρεψεν. Ὥσπερ γὰρ, φιλίας οὔσης, καὶ τὰ ἐπαχθῆ κοῦφα· οὕτως, ἔχθρας ὑπο-κειμένης, καὶ τὰ μικρὰ ἀφόρητα φαίνεται· κἂν ἁπλῶς λεχθῇ, μετὰ πονηρᾶς ὑπονοίας εἰρῆσθαι νομίζεται. Καὶ καθάπερ ἐπὶ πυρὸς, ἂν μὲν μικρὸς σπινθὴρ ᾖ, κἂν μυρία παρακέηται ξύλα, οὐ ῥᾳδίως αὐτῶν ἐπιλαμβάνεται· ἂν δὲ σφοδρὰ καὶ ὑψηλὴ γένηται ἡ φλὸξ, οὐ ξύλων μόνον, ἀλλὰ καὶ λίθων καὶ πάσης εὐ-κόλως τῆς ἐμπεσούσης ὕλης ἀντέχεται, καὶ δι’ ὧν εἴωθε σβέννυσθαι, διὰ τούτων ἀνάπτεται μειζόνως· (τινὲς γάρ φασιν, ὅτι τὸ τηνικαῦτα οὐχὶ ξύλα μόνον καὶ στυππεῖον καὶ τὰ ἄλλα τὰ καυστικὰ, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ ἐξακοντιζόμενον μᾶλλον αὐτῆς ἀναῤῥιπίζει τὴν δύναμιν)· οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ὀργῆς· ὅπερ ἂν φθέγξη-ταί τις, τροφὴ γέγονεν εὐθέως τῇ πονηρᾷ ταύτῃ πυρᾷ. Ἅπερ ἅπαντα προαναστέλλων ὁ Χριστὸς, τὸν μὲν ὀργιζόμενον εἰκῆ κατεδίκασε τῇ κρίσει (διὰ τοῦτο καὶ εἴρηκεν, Ὁ ὀργιζόμενος ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει), τὸν δὲ λέγοντα, Ῥακὰ, τῷ συνεδρίῳ. Ἀλλ’ οὔπω ταῦτα μεγάλα· ἐνταῦθα γὰρ αἱ τιμωρίαι. Διὰ τοῦτο τῷ μωρὸν ὀνομάζοντι τὸ τῆς γεέννης προσέθηκε πῦρ, νῦν πρῶτον γεέννης ὄνομα εἰπών. Πρότερον γὰρ περὶ βασιλείας πολλὰ διαλεχθεὶς, τότε ταύτης ἐμνήσθη· δεικνὺς ὅτι ἐκείνη μὲν τῆς αὐτοῦ φιλαν-θρωπίας καὶ γνώμης ἐστὶν, αὕτη δὲ τῆς ἡμετέρας ῥᾳθυμίας. Καὶ ὅρα πῶς κατὰ μικρὸν πρόεισιν ἐν ταῖς τιμωρίαις, μονονουχὶ ἀπολογούμενός σοι, καὶ δεικνὺς ὅτι αὐτὸς μὲν οὐδὲν βούλεται τοιοῦτον ἀπειλεῖν, ἡμεῖς δὲ αὐτὸν εἰς τὰς τοιαύτας ἕλκομεν ἀποφάσεις. Σκόπει γάρ· Εἶπον, φησί· Μὴ ὀργισθῇς μάτην, ἐπεὶ ἔνοχος εἶ τῇ κρίσει. Κατεφρόνησας τοῦ προτέρου. Ὅρα τί ἔτεκεν ἡ ὀργή· εἰς ὕβριν σε εὐθέως ἐξήγαγε· Ῥακὰ γὰρ ἐκάλεσας τὸν ἀδελφόν. Πάλιν ἔθηκα ἑτέραν τιμω-ρίαν, τὸ συνέδριον. Ἂν καὶ ταύτην παριδὼν ἐπὶ τὸ χαλεπώτερον προέλθῃς, οὐκέτι σε τοῖς συμμέτροις τούτοις τιμωροῦμαι, ἀλλὰ τῇ τῆς γεέννης ἀθανάτῳ κολάσει, ἵνα μὴ λοιπὸν καὶ πρὸς φόνον ἀποπηδήσῃς. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὕβρεως ἀφορητότερον, καὶ ὃ μάλιστα δύναται δάκνειν ἀνθρώπου ψυχήν. Ὅταν δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ῥῆμα τῆς ὕβρεως πληκτικώτε-ρον ᾖ, διπλῆ γίνεται ἡ πυρά. Μὴ τοίνυν τὸ τυχὸν νο-μίσῃς εἶναι τὸ καλέσαι μωρόν. Ὅταν γὰρ ᾧ τῶν ἀλόγων διεστήκαμεν, καὶ ᾧ μάλιστά ἐσμεν ἄνθρωποι, τῷ νῷ καὶ τῇ συνέσει, τοῦτο ἀφέλῃ τὸν ἀδελφὸν, πάσης αὐτὸν ἀπεστέρησας τῆς εὐγενείας. Μὴ δὴ τοῖς ῥήμασιν ἁπλῶς προσέχωμεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν πραγμά-των αὐτῶν γενόμενοι καὶ τοῦ πάθους, λογισώμεθα ὅσην ἐργάζεται τὸ ῥῆμα τοῦτο πληγὴν, καὶ εἰς ὅσον πρόεισι κακόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος οὐ τοὺς μοιχοὺς μόνον καὶ τοὺς μαλακοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιδόρους τῆς βασιλείας ἐξέβαλε· καὶ μάλα εἰκότως. Ὁ γὰρ ὑβριστὴς τὸ τῆς ἀγάπης καλὸν λυμαίνεται, καὶ μυ-ρίοις τὸν πλησίον περιβάλλει δεινοῖς, καὶ διηνεκεῖσ

Καὶ γὰρ βλασφημίαι διὰ ῥημάτων, καὶ ἀρνήσεις διὰ ῥημάτων, καὶ λοιδορίαι, καὶ ὕβρεις, καὶ ἐπιορκίαι, καὶ τὸ ψευδομαρτυρεῖν [καὶ ἀναιρεῖν]. Μὴ τοίνυν ὅτι ῥῆμά ἐστι ψιλὸν ἴδῃς· ἀλλ’ εἰ μὴ πολὺν ἔχει τὸν κίνδυνον, τοῦτο ἐξέταζε. Ἢ ἀγνοεῖς, ὅτι ἐν τῷ τῆς ἔχθρας καιρῷ, τῆς ὀργῆς ἐκκαιομένης, καὶ τῆς ψυχῆς ἐμπιπραμένης, καὶ τὸ μικρότατον μέγα φαίνεται, καὶ τὸ μὴ λίαν ὑβριστικὸν φορτικὸν εἶναι δοκεῖ; Καὶ πολλάκις τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ φόνον ἔτεκε, καὶ πό-λεις ὁλοκλήρους ἀνέτρεψεν. Ὥσπερ γὰρ, φιλίας οὔσης, καὶ τὰ ἐπαχθῆ κοῦφα· οὕτως, ἔχθρας ὑπο-κειμένης, καὶ τὰ μικρὰ ἀφόρητα φαίνεται· κἂν ἁπλῶς λεχθῇ, μετὰ πονηρᾶς ὑπονοίας εἰρῆσθαι νομίζεται. Καὶ καθάπερ ἐπὶ πυρὸς, ἂν μὲν μικρὸς σπινθὴρ ᾖ, κἂν μυρία παρακέηται ξύλα, οὐ ῥᾳδίως αὐτῶν ἐπιλαμβάνεται· ἂν δὲ σφοδρὰ καὶ ὑψηλὴ γένηται ἡ φλὸξ, οὐ ξύλων μόνον, ἀλλὰ καὶ λίθων καὶ πάσης εὐ-κόλως τῆς ἐμπεσούσης ὕλης ἀντέχεται, καὶ δι’ ὧν εἴωθε σβέννυσθαι, διὰ τούτων ἀνάπτεται μειζόνως· (τινὲς γάρ φασιν, ὅτι τὸ τηνικαῦτα οὐχὶ ξύλα μόνον καὶ στυππεῖον καὶ τὰ ἄλλα τὰ καυστικὰ, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ ἐξακοντιζόμενον μᾶλλον αὐτῆς ἀναῤῥιπίζει τὴν δύναμιν)· οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῆς ὀργῆς· ὅπερ ἂν φθέγξη-ταί τις, τροφὴ γέγονεν εὐθέως τῇ πονηρᾷ ταύτῃ πυρᾷ. Ἅπερ ἅπαντα προαναστέλλων ὁ Χριστὸς, τὸν μὲν ὀργιζόμενον εἰκῆ κατεδίκασε τῇ κρίσει (διὰ τοῦτο καὶ εἴρηκεν, Ὁ ὀργιζόμενος ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει), τὸν δὲ λέγοντα, Ῥακὰ, τῷ συνεδρίῳ. Ἀλλ’ οὔπω ταῦτα μεγάλα· ἐνταῦθα γὰρ αἱ τιμωρίαι. Διὰ τοῦτο τῷ μωρὸν ὀνομάζοντι τὸ τῆς γεέννης προσέθηκε πῦρ, νῦν πρῶτον γεέννης ὄνομα εἰπών. Πρότερον γὰρ περὶ βασιλείας πολλὰ διαλεχθεὶς, τότε ταύτης ἐμνήσθη· δεικνὺς ὅτι ἐκείνη μὲν τῆς αὐτοῦ φιλαν-θρωπίας καὶ γνώμης ἐστὶν, αὕτη δὲ τῆς ἡμετέρας ῥᾳθυμίας. Καὶ ὅρα πῶς κατὰ μικρὸν πρόεισιν ἐν ταῖς τιμωρίαις, μονονουχὶ ἀπολογούμενός σοι, καὶ δεικνὺς ὅτι αὐτὸς μὲν οὐδὲν βούλεται τοιοῦτον ἀπειλεῖν, ἡμεῖς δὲ αὐτὸν εἰς τὰς τοιαύτας ἕλκομεν ἀποφάσεις. Σκόπει γάρ· Εἶπον, φησί· Μὴ ὀργισθῇς μάτην, ἐπεὶ ἔνοχος εἶ τῇ κρίσει. Κατεφρόνησας τοῦ προτέρου. Ὅρα τί ἔτεκεν ἡ ὀργή· εἰς ὕβριν σε εὐθέως ἐξήγαγε· Ῥακὰ γὰρ ἐκάλεσας τὸν ἀδελφόν. Πάλιν ἔθηκα ἑτέραν τιμω-ρίαν, τὸ συνέδριον. Ἂν καὶ ταύτην παριδὼν ἐπὶ τὸ χαλεπώτερον προέλθῃς, οὐκέτι σε τοῖς συμμέτροις τούτοις τιμωροῦμαι, ἀλλὰ τῇ τῆς γεέννης ἀθανάτῳ κολάσει, ἵνα μὴ λοιπὸν καὶ πρὸς φόνον ἀποπηδήσῃς. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὕβρεως ἀφορητότερον, καὶ ὃ μάλιστα δύναται δάκνειν ἀνθρώπου ψυχήν. Ὅταν δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ῥῆμα τῆς ὕβρεως πληκτικώτε-ρον ᾖ, διπλῆ γίνεται ἡ πυρά. Μὴ τοίνυν τὸ τυχὸν νο-μίσῃς εἶναι τὸ καλέσαι μωρόν. Ὅταν γὰρ ᾧ τῶν ἀλόγων διεστήκαμεν, καὶ ᾧ μάλιστά ἐσμεν ἄνθρωποι, τῷ νῷ καὶ τῇ συνέσει, τοῦτο ἀφέλῃ τὸν ἀδελφὸν, πάσης αὐτὸν ἀπεστέρησας τῆς εὐγενείας. Μὴ δὴ τοῖς ῥήμασιν ἁπλῶς προσέχωμεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν πραγμά-των αὐτῶν γενόμενοι καὶ τοῦ πάθους, λογισώμεθα ὅσην ἐργάζεται τὸ ῥῆμα τοῦτο πληγὴν, καὶ εἰς ὅσον πρόεισι κακόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος οὐ τοὺς μοιχοὺς μόνον καὶ τοὺς μαλακοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιδόρους τῆς βασιλείας ἐξέβαλε· καὶ μάλα εἰκότως. Ὁ γὰρ ὑβριστὴς τὸ τῆς ἀγάπης καλὸν λυμαίνεται, καὶ μυ-ρίοις τὸν πλησίον περιβάλλει δεινοῖς, καὶ διηνεκεῖσ

251 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 252 [LEFT COLUMN] σῖον ἀγάπην, [217] διὰ γοῦν τὸ μὴ κεῖσθαι ἀτέλεστον ³⁶, ἐπειχθήσεται δραμεῖν πρὸς τὸν λελυπημένον, καὶ καταλῦσαι τὴν ἔχθραν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐμφαντικώτατα ἅπαντα εἴρηκε, φοβῶν αὐτὸν καὶ διεγείρων. Εἰπὼν γὰρ, Ἄφες τὸ δῶρόν σου, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλ’ ἐπήγαγεν, Ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου (καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου πάλιν εἰς φρίκην αὐτὸν ἐμβάλλων), καὶ ἄπελθε. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Ἄπελθε, ἀλλὰ προσέθηκε, Πρῶτον, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου· διὰ πάντων τούτων δηλῶν, ὅτι οὐ δέχεται τοὺς ἀπεχθῶς πρὸς ἀλλήλους ἔχοντας αὕτη ἡ τράπεζα. Ἀκουέτωσαν οἱ μεμυημένοι, ὅσοι μετὰ ἔχθρας προσέρχονται· ἀκουέτωσαν καὶ οἱ ἀμύητοι· καὶ γὰρ καὶ πρὸς τούτους ἔχει τι κοινὸν ὁ λόγος. Προσάγουσι γὰρ καὶ αὐτοὶ δῶρον καὶ θυσίαν, εὐχὴν λέγω καὶ ἐλεημοσύνην. Ὅτι γὰρ καὶ τοῦτο θυσία, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφήτης· Θυσία αἰνέσεως δοξάσει με· καὶ πάλιν, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ, Ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή. Ὥστε κἂν εὐχὴν μετὰ τοιαύτης γνώμης προσάγῃς, βέλτιον ἀφεῖναι τὴν εὐχὴν, καὶ ἐπὶ τὴν καταλλαγὴν ἐλθεῖν τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ τότε τὴν εὐχὴν προσφέρειν. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντα ἐγένετο· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε, καὶ πάντα ἐκεῖνα ἐπραγματεύσατο, ἵνα ἡμᾶς συναγάγῃ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν τὸν ἠδικηκότα πέμπει πρὸς τὸν ἠδικημένον· ἐν δὲ τῇ εὐχῇ τὸν ἠδικημένον ἄγει πρὸς τὸν ἠδικηκότα, καὶ καταλλάσσει. Ἐκεῖ μὲν γάρ φησιν· Ἄφετε τοῖς ἀνθρώποις τὰ ὀφειλήματα αὐτῶν· ἐνταῦθα δέ· Ἐὰν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ, ἄπελθε πρὸς αὐτόν. Μᾶλλον δὲ κἀνταῦθα μοι δοκεῖ τὸν ἠδικημένον ἀποστέλλειν· διόπερ οὐδὲ εἶπεν, Κατάλλαξον σεαυτὸν τῷ ἀδελφῷ σου, ἀλλὰ, Καταλλάγηθι· καὶ δοκεῖ μὲν ὑπὲρ τοῦ λελυπηκότος εἶναι τὸ λεγόμενον, τὸ δὲ πᾶν ὑπὲρ τοῦ λελυπημένου ἐστίν. Ἄν γὰρ ἐκείνῳ καταλλαγῇς, φησὶ, διὰ τῆς εἰς ἐκεῖνον ἀγάπης καὶ ἐμὲ ἕξεις ἵλεων, καὶ μετὰ πολλῆς δυνήσῃ τῆς παῤῥησίας τὴν θυσίαν προσαγαγεῖν. Εἰ δὲ φλεγμαίνεις ἔτι, ἐννόησον ὅτι κἀγὼ ἡδέως τὰ ἐμὰ καταφρονεῖσθαι κελεύω, ἵνα ὑμεῖς φίλοι γένησθε· καὶ ταῦτά σοι γενέσθω παραμυθία τῆς ὀργῆς. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὅταν τὰ μεγάλα ἠδικημένος ᾖς, τότε καταλλάγηθι· ἀλλὰ, Κἂν τὸ τυχὸν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ. Καὶ οὐ προσέθηκεν, Εἴτε δικαίως, εἴτε ἀδίκως· ἀλλ’ ἁπλῶς, Ἐὰν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ. Κἂν γὰρ δικαίως, οὐδὲ οὕτως ἐπιτείνειν δεῖ τὴν ἔχθραν· ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς δικαίως ἡμῖν ὠργίζετο, ἀλλ’ ὅμως ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἐξέδωκεν εἰς σφαγὴν, μὴ λογισάμενος ἐκεῖνα τὰ παραπτώματα. ι΄. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἑτέρῳ τρόπῳ πρὸς τὰς καταλλαγὰς ἐπείγων ἡμᾶς, ἔλεγεν· Ὁ ἥλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Ὥσπερ γὰρ ἐντεῦθεν ἀπὸ τῆς θυσίας ὁ Χριστὸς, οὕτως ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκεῖ συνωθεῖ πρὸς τὸ αὐτὸ τοῦτο ὁ Παῦλος. Καὶ γὰρ δέδοικε τὴν νύκτα, μή ποτε μόνον ἀπολαβοῦσα τὸν πεπληγότα, μεῖζον τὸ ἕλκος [218] ἐργάσηται. Ἐν ἡμέρᾳ μὲν γὰρ πολλοὶ οἱ περισπῶντες καὶ ἀνθέλκοντες· ἐν νυκτὶ δὲ, ἐπειδὰν μόνος γένηται, καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἀναλογίζηται, ὀγκοῦται τὰ κύματα, καὶ μείζων ἡ ζάλη γίνεται. Διὰ τοῦτο οὖν προκαταλαμβάνων ὁ Παῦλος, καταλλαγέντα βούλεται παραδοῦναι τῇ νυκτὶ, ἵνα μηδεμίαν ἀπὸ τῆς ἐρημίας ³¹⁻³⁶ ἀφορμὴν ἔχῃ λοιπὸν ὁ διάβολος εἰς τὸ τὴν κάμινον ἀνάψαι τῆς ὀργῆς, καὶ ποιῆσαι σφοδροτέραν. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐκ ἀφίησιν οὐδὲ μικρὸν ὑπερτίθεσθαι, ἵνα μὴ τῆς [RIGHT COLUMN] θυσίας πληρωθείσης, ῥαθυμότερος ὁ τοιοῦτος γένηται, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ἀναβαλλόμενος. Οἶδε γὰρ τὸ πάθος πολλῆς δεόμενον τῆς ταχυτῆτος· καὶ καθάπερ σοφὸς ἰατρὸς οὐ μόνον τὰ προφυλακτικὰ τῶν νοσημάτων τίθησιν ³⁷, ἀλλὰ καὶ τὰ διορθωτικά· οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖ. Τὸ μὲν γὰρ κωλύειν καλεῖν μωρὸν, προφυλακτικόν ἐστι τῆς ἔχθρας· τὸ δὲ κελεύειν καταλλαγῆναι, τῶν μετὰ τὴν ἔχθραν γινομένων ³⁸ νοσημάτων ἀναιρετικόν. Καὶ ὅρα πῶς ἑκάτερον μετὰ σφοδρότητος κεῖται. Ἐκεῖ μὲν γὰρ γέενναν ἠπείλησεν, ἐνταῦθα δὲ τὸ δῶρον οὐ δέχεται πρὸ τῆς καταλλαγῆς, πολλὴν ἐνδεικνύμενος τὴν ὀργὴν, καὶ διὰ πάντων τούτων καὶ τὴν ῥίζαν καὶ τὸν καρπὸν ἀναιρῶν. Καὶ πρῶτον μέν φησι, Μὴ ὀργίζου· μετὰ δὲ ταῦτα, Μὴ λοιδόρει. Καὶ γὰρ ἀμφότερα ταῦτα δι’ ἀλλήλων αὔξεται· ἀπὸ τῆς ἔχθρας ἡ λοιδορία, ἀπὸ τῆς λοιδορίας ἡ ἔχθρα. Διὰ δὴ τοῦτο νῦν μὲν τὴν ῥίζαν, νῦν δὲ τὸν καρπὸν ἰᾶται· κωλύων μὲν καὶ φῦναι τὴν ἀρχὴν τὸ κακὸν, ἂν δ’ ἄρα βλαστήσῃ καὶ καρπὸν ἐνέγκῃ τὸν πονηρότατον, πάντοθεν αὐτὸν ³⁹ κατακαίων μείζονος. Διά τοι τοῦτο καὶ κρίσιν εἰπὼν, καὶ συνέδριον, καὶ γέενναν, καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θυσίας διαλεχθεὶς, καὶ ἕτερα ⁴⁰ προστίθησι πάλιν οὕτω λέγων· Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ταχὺ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· Τί οὖν, ἂν ἀδικῶμαι; τί οὖν, ἂν ἁρπάζωμαι, καὶ εἰς δικαστήριον ἕλκωμαι; καὶ ταύτην ἀνεῖλε τὴν ἀφορμὴν καὶ τὴν πρόφασιν· κελεύει γὰρ μηδὲ οὕτως ἐχθραίνειν. Εἶτα, ἐπειδὴ τοῦτο μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα, ἀπὸ τῶν παρόντων ποιεῖται τὴν συμβουλήν, ἃ τοὺς ⁴¹ παχυτέρους μᾶλλον τῶν μελλόντων κατέχειν εἴωθε. Τί γὰρ λέγεις; φησίν· ὅτι δυνατώτερός ἐστι, καὶ ἀδικεῖ; Οὐκοῦν μᾶλλον σὲ ἀδικήσει, ἐὰν μὴ καταλύσῃς, ἀλλὰ ἀναγκασθῇς ⁴² εἰς δικαστήριον ⁴³ ἐλθεῖν. Τότε μὲν γὰρ χρημάτων ἀποστὰς, τὸ σῶμα ἕξεις ἐλεύθερον· ὑπὸ δὲ τῇ ψήφῳ γενόμενος τοῦ δικαστοῦ, καὶ δεσμευθήσῃ, καὶ τὴν ἐσχάτην δώσεις δίκην. Ἂν δὲ φύγῃς τὴν ἐκεῖ μάχην, δύο καρπώσῃ καλά· καὶ τὸ μηδὲν παθεῖν ἀηδὲς, καὶ τὸ σὸν γενέσθαι τὸ κατόρθωμα λοιπὸν, καὶ μηκέτι τῆς ἐκείνου βίας. Εἰ δὲ οὐ βούλει πεισθῆναι τοῖς λεγομένοις, οὐκ ἐκεῖνον ἀδικεῖς ⁴⁴ τοσοῦτον, ὅσον σαυτόν. Ὅρα δὲ καὶ ἐνταῦθα πῶς αὐτὸν [219] ἐπείγει· εἰπὼν γὰρ, Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου, ἐπήγαγε, Ταχύ· καὶ οὐκ ἠρκέσθη τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ταύτης τῆς ταχυτῆτος ἑτέραν ἐζήτησεν ἐπίτασιν, εἰπών· Ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ· διὰ τούτων ὠθῶν αὐτὸν καὶ κατεπείγων μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τὸν βίον ἀνατρέπει τὸν ἡμέτερον, ὡς τὸ μέλλειν καὶ ἀναβάλλεσθαι ἐν τῇ τῶν ἀγαθῶν ⁴⁵ ἐργασίᾳ. Πολλάκις γοῦν τοῦτο καὶ ἐκπεσεῖν ἡμᾶς τοῦ παντὸς ἐποίησεν. Ὥσπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Πρὶν ἢ τὸν ἥλιον δῦναι, λῦσον τὴν ἔχθραν· καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν αὐτός· Πρὶν ἢ τὴν προσφορὰν ἀπαρτισθῆναι ⁴⁶, καταλλάγηθι· οὕτω καὶ ἐνταῦθά φησι· Ταχὺ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ· πρὶν ἐπὶ τὰς θύρας ἐλθεῖν τοῦ δικαστηρίου, πρὶν ᾧ τῷ βήματι παραστῆναι, καὶ γενέσθαι λοιπὸν ὑπὸ τῇ ⁴⁷ τοῦ δικάζοντος ἐξουσίᾳ. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς εἰσόδου, σὺ κύριος εἶ τοῦ παντός· ἐὰν δὲ ἐπιβῇς ἐκείνων τῶν προθύρων, οὐδὲ σφόδρα σπουδάζων δυνήσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸν ὡς βούλει διαθεῖναι, ὑπὸ τὴν ἑτέρου γενόμενος ἀνάγκην. Τί δέ ἐστιν, εὐνοεῖν; Ἢ τοῦτό φησιν, ὅτι Καταδέχου μᾶλλον ἀδικεῖσθαι· ἢ Οὕτω δίκασον τῇ δίκῃ, ὡσανεὶ τὴν ἐκείνου τάξιν ἔχων· ἵνα μὴ τῇ φιλαυτίᾳ τὸ δίκαιον ³⁶ ἀτέλεστον] add. τὴν θυσίαν F. Ep. add. αὐτοῦ τὸ δῶρον C. ³¹⁻³⁶ ἐρημίας] Sic codd. et Ge. vacuitate Arm. ἠρεμίας Edd. ³⁷ τίθησιν om. A. Idem post διορθωτικά addit δείκνυσιν. Verba οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖ desunt in F. ³⁸ γενομένων A. B. E. ³⁹ αὐτό A. ⁴⁰ ἕτερον B. πάλιν om. A. ⁴¹ τούς] καὶ τούς A. F. ⁴² ἀναγκάσῃς E. ἀναγκασθεὶς pr. D. ἀναγκασθῇς idem ex corr. rec. ⁴³ δικαστήριον] Sic codd. et Verss. δεσμωτήριον Edd. ⁴⁴ ἀδικήσεις Edd. ⁴⁵ ἀγαθῶν] καλῶν F. ⁴⁶ ἀπαρτίσαι D. ⁴⁷ ὑπὸ τῇ] ἐπὶ τῇ A. ὑπὸ τὴν D. δ. ἐξουσίαν B. D. F.

251 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 252 [LEFT COLUMN] σῖον ἀγάπην, [217] διὰ γοῦν τὸ μὴ κεῖσθαι ἀτέλεστον ³⁶, ἐπειχθήσεται δραμεῖν πρὸς τὸν λελυπημένον, καὶ καταλῦσαι τὴν ἔχθραν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐμφαντικώτατα ἅπαντα εἴρηκε, φοβῶν αὐτὸν καὶ διεγείρων. Εἰπὼν γὰρ, Ἄφες τὸ δῶρόν σου, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλ’ ἐπήγαγεν, Ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου (καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου πάλιν εἰς φρίκην αὐτὸν ἐμβάλλων), καὶ ἄπελθε. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Ἄπελθε, ἀλλὰ προσέθηκε, Πρῶτον, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου· διὰ πάντων τούτων δηλῶν, ὅτι οὐ δέχεται τοὺς ἀπεχθῶς πρὸς ἀλλήλους ἔχοντας αὕτη ἡ τράπεζα. Ἀκουέτωσαν οἱ μεμυημένοι, ὅσοι μετὰ ἔχθρας προσέρχονται· ἀκουέτωσαν καὶ οἱ ἀμύητοι· καὶ γὰρ καὶ πρὸς τούτους ἔχει τι κοινὸν ὁ λόγος. Προσάγουσι γὰρ καὶ αὐτοὶ δῶρον καὶ θυσίαν, εὐχὴν λέγω καὶ ἐλεημοσύνην. Ὅτι γὰρ καὶ τοῦτο θυσία, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφήτης· Θυσία αἰνέσεως δοξάσει με· καὶ πάλιν, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ, Ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή. Ὥστε κἂν εὐχὴν μετὰ τοιαύτης γνώμης προσάγῃς, βέλτιον ἀφεῖναι τὴν εὐχὴν, καὶ ἐπὶ τὴν καταλλαγὴν ἐλθεῖν τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ τότε τὴν εὐχὴν προσφέρειν. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντα ἐγένετο· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε, καὶ πάντα ἐκεῖνα ἐπραγματεύσατο, ἵνα ἡμᾶς συναγάγῃ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν τὸν ἠδικηκότα πέμπει πρὸς τὸν ἠδικημένον· ἐν δὲ τῇ εὐχῇ τὸν ἠδικημένον ἄγει πρὸς τὸν ἠδικηκότα, καὶ καταλλάσσει. Ἐκεῖ μὲν γάρ φησιν· Ἄφετε τοῖς ἀνθρώποις τὰ ὀφειλήματα αὐτῶν· ἐνταῦθα δέ· Ἐὰν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ, ἄπελθε πρὸς αὐτόν. Μᾶλλον δὲ κἀνταῦθα μοι δοκεῖ τὸν ἠδικημένον ἀποστέλλειν· διόπερ οὐδὲ εἶπεν, Κατάλλαξον σεαυτὸν τῷ ἀδελφῷ σου, ἀλλὰ, Καταλλάγηθι· καὶ δοκεῖ μὲν ὑπὲρ τοῦ λελυπηκότος εἶναι τὸ λεγόμενον, τὸ δὲ πᾶν ὑπὲρ τοῦ λελυπημένου ἐστίν. Ἄν γὰρ ἐκείνῳ καταλλαγῇς, φησὶ, διὰ τῆς εἰς ἐκεῖνον ἀγάπης καὶ ἐμὲ ἕξεις ἵλεων, καὶ μετὰ πολλῆς δυνήσῃ τῆς παῤῥησίας τὴν θυσίαν προσαγαγεῖν. Εἰ δὲ φλεγμαίνεις ἔτι, ἐννόησον ὅτι κἀγὼ ἡδέως τὰ ἐμὰ καταφρονεῖσθαι κελεύω, ἵνα ὑμεῖς φίλοι γένησθε· καὶ ταῦτά σοι γενέσθω παραμυθία τῆς ὀργῆς. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὅταν τὰ μεγάλα ἠδικημένος ᾖς, τότε καταλλάγηθι· ἀλλὰ, Κἂν τὸ τυχὸν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ. Καὶ οὐ προσέθηκεν, Εἴτε δικαίως, εἴτε ἀδίκως· ἀλλ’ ἁπλῶς, Ἐὰν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ. Κἂν γὰρ δικαίως, οὐδὲ οὕτως ἐπιτείνειν δεῖ τὴν ἔχθραν· ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς δικαίως ἡμῖν ὠργίζετο, ἀλλ’ ὅμως ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἐξέδωκεν εἰς σφαγὴν, μὴ λογισάμενος ἐκεῖνα τὰ παραπτώματα. ι΄. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἑτέρῳ τρόπῳ πρὸς τὰς καταλλαγὰς ἐπείγων ἡμᾶς, ἔλεγεν· Ὁ ἥλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Ὥσπερ γὰρ ἐντεῦθεν ἀπὸ τῆς θυσίας ὁ Χριστὸς, οὕτως ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκεῖ συνωθεῖ πρὸς τὸ αὐτὸ τοῦτο ὁ Παῦλος. Καὶ γὰρ δέδοικε τὴν νύκτα, μή ποτε μόνον ἀπολαβοῦσα τὸν πεπληγότα, μεῖζον τὸ ἕλκος [218] ἐργάσηται. Ἐν ἡμέρᾳ μὲν γὰρ πολλοὶ οἱ περισπῶντες καὶ ἀνθέλκοντες· ἐν νυκτὶ δὲ, ἐπειδὰν μόνος γένηται, καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἀναλογίζηται, ὀγκοῦται τὰ κύματα, καὶ μείζων ἡ ζάλη γίνεται. Διὰ τοῦτο οὖν προκαταλαμβάνων ὁ Παῦλος, καταλλαγέντα βούλεται παραδοῦναι τῇ νυκτὶ, ἵνα μηδεμίαν ἀπὸ τῆς ἐρημίας ³¹⁻³⁶ ἀφορμὴν ἔχῃ λοιπὸν ὁ διάβολος εἰς τὸ τὴν κάμινον ἀνάψαι τῆς ὀργῆς, καὶ ποιῆσαι σφοδροτέραν. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐκ ἀφίησιν οὐδὲ μικρὸν ὑπερτίθεσθαι, ἵνα μὴ τῆς [RIGHT COLUMN] θυσίας πληρωθείσης, ῥαθυμότερος ὁ τοιοῦτος γένηται, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ἀναβαλλόμενος. Οἶδε γὰρ τὸ πάθος πολλῆς δεόμενον τῆς ταχυτῆτος· καὶ καθάπερ σοφὸς ἰατρὸς οὐ μόνον τὰ προφυλακτικὰ τῶν νοσημάτων τίθησιν ³⁷, ἀλλὰ καὶ τὰ διορθωτικά· οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖ. Τὸ μὲν γὰρ κωλύειν καλεῖν μωρὸν, προφυλακτικόν ἐστι τῆς ἔχθρας· τὸ δὲ κελεύειν καταλλαγῆναι, τῶν μετὰ τὴν ἔχθραν γινομένων ³⁸ νοσημάτων ἀναιρετικόν. Καὶ ὅρα πῶς ἑκάτερον μετὰ σφοδρότητος κεῖται. Ἐκεῖ μὲν γὰρ γέενναν ἠπείλησεν, ἐνταῦθα δὲ τὸ δῶρον οὐ δέχεται πρὸ τῆς καταλλαγῆς, πολλὴν ἐνδεικνύμενος τὴν ὀργὴν, καὶ διὰ πάντων τούτων καὶ τὴν ῥίζαν καὶ τὸν καρπὸν ἀναιρῶν. Καὶ πρῶτον μέν φησι, Μὴ ὀργίζου· μετὰ δὲ ταῦτα, Μὴ λοιδόρει. Καὶ γὰρ ἀμφότερα ταῦτα δι’ ἀλλήλων αὔξεται· ἀπὸ τῆς ἔχθρας ἡ λοιδορία, ἀπὸ τῆς λοιδορίας ἡ ἔχθρα. Διὰ δὴ τοῦτο νῦν μὲν τὴν ῥίζαν, νῦν δὲ τὸν καρπὸν ἰᾶται· κωλύων μὲν καὶ φῦναι τὴν ἀρχὴν τὸ κακὸν, ἂν δ’ ἄρα βλαστήσῃ καὶ καρπὸν ἐνέγκῃ τὸν πονηρότατον, πάντοθεν αὐτὸν ³⁹ κατακαίων μείζονος. Διά τοι τοῦτο καὶ κρίσιν εἰπὼν, καὶ συνέδριον, καὶ γέενναν, καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θυσίας διαλεχθεὶς, καὶ ἕτερα ⁴⁰ προστίθησι πάλιν οὕτω λέγων· Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ταχὺ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· Τί οὖν, ἂν ἀδικῶμαι; τί οὖν, ἂν ἁρπάζωμαι, καὶ εἰς δικαστήριον ἕλκωμαι; καὶ ταύτην ἀνεῖλε τὴν ἀφορμὴν καὶ τὴν πρόφασιν· κελεύει γὰρ μηδὲ οὕτως ἐχθραίνειν. Εἶτα, ἐπειδὴ τοῦτο μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα, ἀπὸ τῶν παρόντων ποιεῖται τὴν συμβουλήν, ἃ τοὺς ⁴¹ παχυτέρους μᾶλλον τῶν μελλόντων κατέχειν εἴωθε. Τί γὰρ λέγεις; φησίν· ὅτι δυνατώτερός ἐστι, καὶ ἀδικεῖ; Οὐκοῦν μᾶλλον σὲ ἀδικήσει, ἐὰν μὴ καταλύσῃς, ἀλλὰ ἀναγκασθῇς ⁴² εἰς δικαστήριον ⁴³ ἐλθεῖν. Τότε μὲν γὰρ χρημάτων ἀποστὰς, τὸ σῶμα ἕξεις ἐλεύθερον· ὑπὸ δὲ τῇ ψήφῳ γενόμενος τοῦ δικαστοῦ, καὶ δεσμευθήσῃ, καὶ τὴν ἐσχάτην δώσεις δίκην. Ἂν δὲ φύγῃς τὴν ἐκεῖ μάχην, δύο καρπώσῃ καλά· καὶ τὸ μηδὲν παθεῖν ἀηδὲς, καὶ τὸ σὸν γενέσθαι τὸ κατόρθωμα λοιπὸν, καὶ μηκέτι τῆς ἐκείνου βίας. Εἰ δὲ οὐ βούλει πεισθῆναι τοῖς λεγομένοις, οὐκ ἐκεῖνον ἀδικεῖς ⁴⁴ τοσοῦτον, ὅσον σαυτόν. Ὅρα δὲ καὶ ἐνταῦθα πῶς αὐτὸν [219] ἐπείγει· εἰπὼν γὰρ, Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου, ἐπήγαγε, Ταχύ· καὶ οὐκ ἠρκέσθη τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ταύτης τῆς ταχυτῆτος ἑτέραν ἐζήτησεν ἐπίτασιν, εἰπών· Ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ· διὰ τούτων ὠθῶν αὐτὸν καὶ κατεπείγων μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τὸν βίον ἀνατρέπει τὸν ἡμέτερον, ὡς τὸ μέλλειν καὶ ἀναβάλλεσθαι ἐν τῇ τῶν ἀγαθῶν ⁴⁵ ἐργασίᾳ. Πολλάκις γοῦν τοῦτο καὶ ἐκπεσεῖν ἡμᾶς τοῦ παντὸς ἐποίησεν. Ὥσπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Πρὶν ἢ τὸν ἥλιον δῦναι, λῦσον τὴν ἔχθραν· καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν αὐτός· Πρὶν ἢ τὴν προσφορὰν ἀπαρτισθῆναι ⁴⁶, καταλλάγηθι· οὕτω καὶ ἐνταῦθά φησι· Ταχὺ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ· πρὶν ἐπὶ τὰς θύρας ἐλθεῖν τοῦ δικαστηρίου, πρὶν ᾧ τῷ βήματι παραστῆναι, καὶ γενέσθαι λοιπὸν ὑπὸ τῇ ⁴⁷ τοῦ δικάζοντος ἐξουσίᾳ. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς εἰσόδου, σὺ κύριος εἶ τοῦ παντός· ἐὰν δὲ ἐπιβῇς ἐκείνων τῶν προθύρων, οὐδὲ σφόδρα σπουδάζων δυνήσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸν ὡς βούλει διαθεῖναι, ὑπὸ τὴν ἑτέρου γενόμενος ἀνάγκην. Τί δέ ἐστιν, εὐνοεῖν; Ἢ τοῦτό φησιν, ὅτι Καταδέχου μᾶλλον ἀδικεῖσθαι· ἢ Οὕτω δίκασον τῇ δίκῃ, ὡσανεὶ τὴν ἐκείνου τάξιν ἔχων· ἵνα μὴ τῇ φιλαυτίᾳ τὸ δίκαιον ³⁶ ἀτέλεστον] add. τὴν θυσίαν F. Ep. add. αὐτοῦ τὸ δῶρον C. ³¹⁻³⁶ ἐρημίας] Sic codd. et Ge. vacuitate Arm. ἠρεμίας Edd. ³⁷ τίθησιν om. A. Idem post διορθωτικά addit δείκνυσιν. Verba οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖ desunt in F. ³⁸ γενομένων A. B. E. ³⁹ αὐτό A. ⁴⁰ ἕτερον B. πάλιν om. A. ⁴¹ τούς] καὶ τούς A. F. ⁴² ἀναγκάσῃς E. ἀναγκασθεὶς pr. D. ἀναγκασθῇς idem ex corr. rec. ⁴³ δικαστήριον] Sic codd. et Verss. δεσμωτήριον Edd. ⁴⁴ ἀδικήσεις Edd. ⁴⁵ ἀγαθῶν] καλῶν F. ⁴⁶ ἀπαρτίσαι D. ⁴⁷ ὑπὸ τῇ] ἐπὶ τῇ A. ὑπὸ τὴν D. δ. ἐξουσίαν B. D. F.

251 IN MATTHÆUM HOMIL. XVI. 252 [LEFT COLUMN] σῖον ἀγάπην, [217] διὰ γοῦν τὸ μὴ κεῖσθαι ἀτέλεστον ³⁶, ἐπειχθήσεται δραμεῖν πρὸς τὸν λελυπημένον, καὶ καταλῦσαι τὴν ἔχθραν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐμφαντικώτατα ἅπαντα εἴρηκε, φοβῶν αὐτὸν καὶ διεγείρων. Εἰπὼν γὰρ, Ἄφες τὸ δῶρόν σου, οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλ’ ἐπήγαγεν, Ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου (καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου πάλιν εἰς φρίκην αὐτὸν ἐμβάλλων), καὶ ἄπελθε. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Ἄπελθε, ἀλλὰ προσέθηκε, Πρῶτον, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου· διὰ πάντων τούτων δηλῶν, ὅτι οὐ δέχεται τοὺς ἀπεχθῶς πρὸς ἀλλήλους ἔχοντας αὕτη ἡ τράπεζα. Ἀκουέτωσαν οἱ μεμυημένοι, ὅσοι μετὰ ἔχθρας προσέρχονται· ἀκουέτωσαν καὶ οἱ ἀμύητοι· καὶ γὰρ καὶ πρὸς τούτους ἔχει τι κοινὸν ὁ λόγος. Προσάγουσι γὰρ καὶ αὐτοὶ δῶρον καὶ θυσίαν, εὐχὴν λέγω καὶ ἐλεημοσύνην. Ὅτι γὰρ καὶ τοῦτο θυσία, ἄκουσον τί φησιν ὁ Προφήτης· Θυσία αἰνέσεως δοξάσει με· καὶ πάλιν, Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ, Ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή. Ὥστε κἂν εὐχὴν μετὰ τοιαύτης γνώμης προσάγῃς, βέλτιον ἀφεῖναι τὴν εὐχὴν, καὶ ἐπὶ τὴν καταλλαγὴν ἐλθεῖν τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ τότε τὴν εὐχὴν προσφέρειν. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντα ἐγένετο· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε, καὶ πάντα ἐκεῖνα ἐπραγματεύσατο, ἵνα ἡμᾶς συναγάγῃ. Ἐνταῦθα μὲν οὖν τὸν ἠδικηκότα πέμπει πρὸς τὸν ἠδικημένον· ἐν δὲ τῇ εὐχῇ τὸν ἠδικημένον ἄγει πρὸς τὸν ἠδικηκότα, καὶ καταλλάσσει. Ἐκεῖ μὲν γάρ φησιν· Ἄφετε τοῖς ἀνθρώποις τὰ ὀφειλήματα αὐτῶν· ἐνταῦθα δέ· Ἐὰν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ, ἄπελθε πρὸς αὐτόν. Μᾶλλον δὲ κἀνταῦθα μοι δοκεῖ τὸν ἠδικημένον ἀποστέλλειν· διόπερ οὐδὲ εἶπεν, Κατάλλαξον σεαυτὸν τῷ ἀδελφῷ σου, ἀλλὰ, Καταλλάγηθι· καὶ δοκεῖ μὲν ὑπὲρ τοῦ λελυπηκότος εἶναι τὸ λεγόμενον, τὸ δὲ πᾶν ὑπὲρ τοῦ λελυπημένου ἐστίν. Ἄν γὰρ ἐκείνῳ καταλλαγῇς, φησὶ, διὰ τῆς εἰς ἐκεῖνον ἀγάπης καὶ ἐμὲ ἕξεις ἵλεων, καὶ μετὰ πολλῆς δυνήσῃ τῆς παῤῥησίας τὴν θυσίαν προσαγαγεῖν. Εἰ δὲ φλεγμαίνεις ἔτι, ἐννόησον ὅτι κἀγὼ ἡδέως τὰ ἐμὰ καταφρονεῖσθαι κελεύω, ἵνα ὑμεῖς φίλοι γένησθε· καὶ ταῦτά σοι γενέσθω παραμυθία τῆς ὀργῆς. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὅταν τὰ μεγάλα ἠδικημένος ᾖς, τότε καταλλάγηθι· ἀλλὰ, Κἂν τὸ τυχὸν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ. Καὶ οὐ προσέθηκεν, Εἴτε δικαίως, εἴτε ἀδίκως· ἀλλ’ ἁπλῶς, Ἐὰν ἔχῃ τι κατὰ σοῦ. Κἂν γὰρ δικαίως, οὐδὲ οὕτως ἐπιτείνειν δεῖ τὴν ἔχθραν· ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς δικαίως ἡμῖν ὠργίζετο, ἀλλ’ ὅμως ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἐξέδωκεν εἰς σφαγὴν, μὴ λογισάμενος ἐκεῖνα τὰ παραπτώματα. ι΄. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἑτέρῳ τρόπῳ πρὸς τὰς καταλλαγὰς ἐπείγων ἡμᾶς, ἔλεγεν· Ὁ ἥλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Ὥσπερ γὰρ ἐντεῦθεν ἀπὸ τῆς θυσίας ὁ Χριστὸς, οὕτως ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκεῖ συνωθεῖ πρὸς τὸ αὐτὸ τοῦτο ὁ Παῦλος. Καὶ γὰρ δέδοικε τὴν νύκτα, μή ποτε μόνον ἀπολαβοῦσα τὸν πεπληγότα, μεῖζον τὸ ἕλκος [218] ἐργάσηται. Ἐν ἡμέρᾳ μὲν γὰρ πολλοὶ οἱ περισπῶντες καὶ ἀνθέλκοντες· ἐν νυκτὶ δὲ, ἐπειδὰν μόνος γένηται, καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἀναλογίζηται, ὀγκοῦται τὰ κύματα, καὶ μείζων ἡ ζάλη γίνεται. Διὰ τοῦτο οὖν προκαταλαμβάνων ὁ Παῦλος, καταλλαγέντα βούλεται παραδοῦναι τῇ νυκτὶ, ἵνα μηδεμίαν ἀπὸ τῆς ἐρημίας ³¹⁻³⁶ ἀφορμὴν ἔχῃ λοιπὸν ὁ διάβολος εἰς τὸ τὴν κάμινον ἀνάψαι τῆς ὀργῆς, καὶ ποιῆσαι σφοδροτέραν. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐκ ἀφίησιν οὐδὲ μικρὸν ὑπερτίθεσθαι, ἵνα μὴ τῆς [RIGHT COLUMN] θυσίας πληρωθείσης, ῥαθυμότερος ὁ τοιοῦτος γένηται, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ἀναβαλλόμενος. Οἶδε γὰρ τὸ πάθος πολλῆς δεόμενον τῆς ταχυτῆτος· καὶ καθάπερ σοφὸς ἰατρὸς οὐ μόνον τὰ προφυλακτικὰ τῶν νοσημάτων τίθησιν ³⁷, ἀλλὰ καὶ τὰ διορθωτικά· οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖ. Τὸ μὲν γὰρ κωλύειν καλεῖν μωρὸν, προφυλακτικόν ἐστι τῆς ἔχθρας· τὸ δὲ κελεύειν καταλλαγῆναι, τῶν μετὰ τὴν ἔχθραν γινομένων ³⁸ νοσημάτων ἀναιρετικόν. Καὶ ὅρα πῶς ἑκάτερον μετὰ σφοδρότητος κεῖται. Ἐκεῖ μὲν γὰρ γέενναν ἠπείλησεν, ἐνταῦθα δὲ τὸ δῶρον οὐ δέχεται πρὸ τῆς καταλλαγῆς, πολλὴν ἐνδεικνύμενος τὴν ὀργὴν, καὶ διὰ πάντων τούτων καὶ τὴν ῥίζαν καὶ τὸν καρπὸν ἀναιρῶν. Καὶ πρῶτον μέν φησι, Μὴ ὀργίζου· μετὰ δὲ ταῦτα, Μὴ λοιδόρει. Καὶ γὰρ ἀμφότερα ταῦτα δι’ ἀλλήλων αὔξεται· ἀπὸ τῆς ἔχθρας ἡ λοιδορία, ἀπὸ τῆς λοιδορίας ἡ ἔχθρα. Διὰ δὴ τοῦτο νῦν μὲν τὴν ῥίζαν, νῦν δὲ τὸν καρπὸν ἰᾶται· κωλύων μὲν καὶ φῦναι τὴν ἀρχὴν τὸ κακὸν, ἂν δ’ ἄρα βλαστήσῃ καὶ καρπὸν ἐνέγκῃ τὸν πονηρότατον, πάντοθεν αὐτὸν ³⁹ κατακαίων μείζονος. Διά τοι τοῦτο καὶ κρίσιν εἰπὼν, καὶ συνέδριον, καὶ γέενναν, καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ θυσίας διαλεχθεὶς, καὶ ἕτερα ⁴⁰ προστίθησι πάλιν οὕτω λέγων· Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ταχὺ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ λέγῃς· Τί οὖν, ἂν ἀδικῶμαι; τί οὖν, ἂν ἁρπάζωμαι, καὶ εἰς δικαστήριον ἕλκωμαι; καὶ ταύτην ἀνεῖλε τὴν ἀφορμὴν καὶ τὴν πρόφασιν· κελεύει γὰρ μηδὲ οὕτως ἐχθραίνειν. Εἶτα, ἐπειδὴ τοῦτο μέγα ἦν τὸ ἐπίταγμα, ἀπὸ τῶν παρόντων ποιεῖται τὴν συμβουλήν, ἃ τοὺς ⁴¹ παχυτέρους μᾶλλον τῶν μελλόντων κατέχειν εἴωθε. Τί γὰρ λέγεις; φησίν· ὅτι δυνατώτερός ἐστι, καὶ ἀδικεῖ; Οὐκοῦν μᾶλλον σὲ ἀδικήσει, ἐὰν μὴ καταλύσῃς, ἀλλὰ ἀναγκασθῇς ⁴² εἰς δικαστήριον ⁴³ ἐλθεῖν. Τότε μὲν γὰρ χρημάτων ἀποστὰς, τὸ σῶμα ἕξεις ἐλεύθερον· ὑπὸ δὲ τῇ ψήφῳ γενόμενος τοῦ δικαστοῦ, καὶ δεσμευθήσῃ, καὶ τὴν ἐσχάτην δώσεις δίκην. Ἂν δὲ φύγῃς τὴν ἐκεῖ μάχην, δύο καρπώσῃ καλά· καὶ τὸ μηδὲν παθεῖν ἀηδὲς, καὶ τὸ σὸν γενέσθαι τὸ κατόρθωμα λοιπὸν, καὶ μηκέτι τῆς ἐκείνου βίας. Εἰ δὲ οὐ βούλει πεισθῆναι τοῖς λεγομένοις, οὐκ ἐκεῖνον ἀδικεῖς ⁴⁴ τοσοῦτον, ὅσον σαυτόν. Ὅρα δὲ καὶ ἐνταῦθα πῶς αὐτὸν [219] ἐπείγει· εἰπὼν γὰρ, Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου, ἐπήγαγε, Ταχύ· καὶ οὐκ ἠρκέσθη τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ταύτης τῆς ταχυτῆτος ἑτέραν ἐζήτησεν ἐπίτασιν, εἰπών· Ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ· διὰ τούτων ὠθῶν αὐτὸν καὶ κατεπείγων μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τὸν βίον ἀνατρέπει τὸν ἡμέτερον, ὡς τὸ μέλλειν καὶ ἀναβάλλεσθαι ἐν τῇ τῶν ἀγαθῶν ⁴⁵ ἐργασίᾳ. Πολλάκις γοῦν τοῦτο καὶ ἐκπεσεῖν ἡμᾶς τοῦ παντὸς ἐποίησεν. Ὥσπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλός φησιν· Πρὶν ἢ τὸν ἥλιον δῦναι, λῦσον τὴν ἔχθραν· καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν αὐτός· Πρὶν ἢ τὴν προσφορὰν ἀπαρτισθῆναι ⁴⁶, καταλλάγηθι· οὕτω καὶ ἐνταῦθά φησι· Ταχὺ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ’ αὐτοῦ· πρὶν ἐπὶ τὰς θύρας ἐλθεῖν τοῦ δικαστηρίου, πρὶν ᾧ τῷ βήματι παραστῆναι, καὶ γενέσθαι λοιπὸν ὑπὸ τῇ ⁴⁷ τοῦ δικάζοντος ἐξουσίᾳ. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς εἰσόδου, σὺ κύριος εἶ τοῦ παντός· ἐὰν δὲ ἐπιβῇς ἐκείνων τῶν προθύρων, οὐδὲ σφόδρα σπουδάζων δυνήσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸν ὡς βούλει διαθεῖναι, ὑπὸ τὴν ἑτέρου γενόμενος ἀνάγκην. Τί δέ ἐστιν, εὐνοεῖν; Ἢ τοῦτό φησιν, ὅτι Καταδέχου μᾶλλον ἀδικεῖσθαι· ἢ Οὕτω δίκασον τῇ δίκῃ, ὡσανεὶ τὴν ἐκείνου τάξιν ἔχων· ἵνα μὴ τῇ φιλαυτίᾳ τὸ δίκαιον ³⁶ ἀτέλεστον] add. τὴν θυσίαν F. Ep. add. αὐτοῦ τὸ δῶρον C. ³¹⁻³⁶ ἐρημίας] Sic codd. et Ge. vacuitate Arm. ἠρεμίας Edd. ³⁷ τίθησιν om. A. Idem post διορθωτικά addit δείκνυσιν. Verba οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖ desunt in F. ³⁸ γενομένων A. B. E. ³⁹ αὐτό A. ⁴⁰ ἕτερον B. πάλιν om. A. ⁴¹ τούς] καὶ τούς A. F. ⁴² ἀναγκάσῃς E. ἀναγκασθεὶς pr. D. ἀναγκασθῇς idem ex corr. rec. ⁴³ δικαστήριον] Sic codd. et Verss. δεσμωτήριον Edd. ⁴⁴ ἀδικήσεις Edd. ⁴⁵ ἀγαθῶν] καλῶν F. ⁴⁶ ἀπαρτίσαι D. ⁴⁷ ὑπὸ τῇ] ἐπὶ τῇ A. ὑπὸ τὴν D. δ. ἐξουσίαν B. D. F.

διαφθείρῃς, ἀλλ’ ὡς περὶ οἰκείου τοῦ ἀλλοτρίου βουλευόμενος πράγματος, ἵνα ταύτην ἐξενέγκῃς τὴν ψῆφον. Εἰ δὲ μέγα τοῦτο, μὴ θαυμάσῃς. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντας ἐκείνους ἔθηκε τοὺς μακαρισμοὺς, ἵνα προλεάνας καὶ προπαρασκευάσας τοῦ ἀκροατοῦ τὴν ψυχὴν, ἐπιτηδειοτέραν ἐργάσηται πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῆς νομοθεσίας ταύτης ἁπάσης. ια. Τινὲς μὲν οὖν τὸν διάβολον αὐτὸν αἰνίττεσθαί φασι τῇ τοῦ ἀντιδίκου προσηγορίᾳ, καὶ κελεύειν μηδὲν ἔχειν τῶν ἐκείνου· τοῦτο γὰρ εἶναι τὸ εὐνοεῖν αὐτῷ· ὡς οὐκ ἐνὸν διαλύσασθαι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγὴν, τῆς ἀπαραιτήτου λοιπὸν ἡμᾶς ἐκδεχομένης κολάσεως. Ἐμοὶ δὲ περὶ τῶν ἐνταῦθα δοκεῖ λέγειν δικαστῶν, καὶ τῆς ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὁδοῦ, καὶ τοῦ δεσμωτηρίου τούτου. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων ἐνέτρεψε καὶ τῶν μελλόντων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ παρόντι βίῳ φοβεῖ. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἐργάζεται, ἀπό τε τῶν μελ-λόντων, ἀπό τε τῶν παρόντων ἐνάγων τὸν ἀκροατήν. Οἷον ὡς ὅταν ἀπάγων κακίας, τὸν ἄρχοντα ὁπλιζόμενον δεικνύῃ τῷ πονηρευομένῳ, οὕτω λέγων· Ἐὰν δὲ τὸ κακὸν ποιῇς, φοβοῦ· οὐ γὰρ εἰκῆ τὴν μάχαιραν φορεῖ· Θεοῦ γὰρ διάκονός ἐστι. Καὶ πάλιν ὑπο-τάσσεσθαι κελεύων αὐτῷ, οὐ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον τίθησι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπειλὴν τὴν ἐκείνου καὶ τὴν κηδεμονίαν· Ἀνάγκη γὰρ ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνεί-δησιν. Τοὺς γὰρ ἀλογωτέρους, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, ταῦτα μᾶλλον εἴωθε διορθοῦν, τὰ φαινόμενα καὶ παρὰ πόδας. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς οὐ γεέννης μόνον ἐμνημό-νευσεν, ἀλλὰ καὶ δικαστηρίου, καὶ ἀπαγωγῆς, καὶ δεσμωτηρίου, καὶ τῆς ἐκεῖ ταλαιπωρίας ἁπά-σης, διὰ πάντων τούτων τὰς ῥίζας ἀναιρῶν τοῦ φόνου. Ὁ γὰρ μήτε λοιδορούμενος, μήτε δικαζόμενος, μήτε ἔχθραν ἐκτείνων, πῶς φονεύσει ποτέ; Ὥστε κἀντεῦθεν δῆλον, ὅτι ἐν τῷ τοῦ πλησίον συμφέροντι τὸ ἡμέτερον κεῖται συμφέρον. Ὁ γὰρ τῷ ἀντιδίκῳ εὐνοῶν, πολλῷ μεῖζον ἑαυτὸν ὠφελήσει, δικαστη-ρίων καὶ δεσμωτηρίων καὶ τῆς ἐκεῖ ταλαιπωρίας ἑαυτὸν ἀπαλλάττων. Πειθώμεθα τοίνυν τοῖς λεγομένοις, καὶ μὴ ἀντιτείνωμεν, μηδὲ ἀντιφιλονεικῶμεν· μάλιστα μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῶν ἐπάθλων ἐν ἑαυτοῖς ἔχει τὴν ἡδονὴν καὶ τὴν ὠφέλειαν τὰ ἐπιτάγματα ταῦτα. Εἰ δὲ τοῖς πολλοῖς ἐπαχθῆ εἶναι δοκεῖ, καὶ πολὺν παρέχειν τὸν πόνον, ἐννόησον ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα ποιεῖς, καὶ τὸ λυπηρὸν ἔσται ἡδύ. Ἐὰν γὰρ τὸν λογισμὸν τοῦτον ἔχωμεν διαπαντὸς, οὐδενὸς πειρασόμεθα φορ-τικοῦ, ἀλλὰ πολλὴν πάντοθεν καρπωσόμεθα τὴν ἡδο-νήν. Ὁ γὰρ πόνος οὐκέτι πόνος φανεῖται, ἀλλ’ ὅσῳπερ ἂν ἐπιτείνηται, τοσούτῳ γλυκύτερος καὶ ἡδίων γίνεται. Ὅταν τοίνυν ἐπιμένῃ ἡ συνήθειά σε τῶν κακῶν γοητεύουσα, καὶ ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία, ἀντιστρά-τευσον αὐτῇ τὸν λογισμὸν ἐκεῖνον τὸν λέγοντα, ὅτι πολὺν ληψόμεθα τὸν μισθὸν, τῆς προσκαίρου κατα-φρονήσαντες ἡδονῆς· καὶ εἰπὲ πρὸς τὴν ψυχήν· Πάνυ ἀθυμεῖς, ὅτι σε ἡδονῆς ἀποστερῶ; ἀλλ’ εὐφραίνου, ὅτι σοι τὸν οὐρανὸν προξενῶ. Οὐ δι’ ἄνθρωπον ποιεῖς, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεόν. Ἀνάσχου τοίνυν μικρὸν, καὶ ὄψει τὸ κέρδος ἡλίκον· καρτέρησον κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ λήψῃ παῤῥησίαν ἄφατον. Ἂν γὰρ τοιαῦτα αὐτῇ διαλεγώμεθα, καὶ μὴ μόνον τὸ φορτικὸν ἐννοῶμεν τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς λογιζώμεθα στέφανον,

διαφθείρῃς, ἀλλ’ ὡς περὶ οἰκείου τοῦ ἀλλοτρίου βουλευόμενος πράγματος, ἵνα ταύτην ἐξενέγκῃς τὴν ψῆφον. Εἰ δὲ μέγα τοῦτο, μὴ θαυμάσῃς. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντας ἐκείνους ἔθηκε τοὺς μακαρισμοὺς, ἵνα προλεάνας καὶ προπαρασκευάσας τοῦ ἀκροατοῦ τὴν ψυχὴν, ἐπιτηδειοτέραν ἐργάσηται πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῆς νομοθεσίας ταύτης ἁπάσης. ια. Τινὲς μὲν οὖν τὸν διάβολον αὐτὸν αἰνίττεσθαί φασι τῇ τοῦ ἀντιδίκου προσηγορίᾳ, καὶ κελεύειν μηδὲν ἔχειν τῶν ἐκείνου· τοῦτο γὰρ εἶναι τὸ εὐνοεῖν αὐτῷ· ὡς οὐκ ἐνὸν διαλύσασθαι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγὴν, τῆς ἀπαραιτήτου λοιπὸν ἡμᾶς ἐκδεχομένης κολάσεως. Ἐμοὶ δὲ περὶ τῶν ἐνταῦθα δοκεῖ λέγειν δικαστῶν, καὶ τῆς ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὁδοῦ, καὶ τοῦ δεσμωτηρίου τούτου. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων ἐνέτρεψε καὶ τῶν μελλόντων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ παρόντι βίῳ φοβεῖ. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἐργάζεται, ἀπό τε τῶν μελ-λόντων, ἀπό τε τῶν παρόντων ἐνάγων τὸν ἀκροατήν. Οἷον ὡς ὅταν ἀπάγων κακίας, τὸν ἄρχοντα ὁπλιζόμενον δεικνύῃ τῷ πονηρευομένῳ, οὕτω λέγων· Ἐὰν δὲ τὸ κακὸν ποιῇς, φοβοῦ· οὐ γὰρ εἰκῆ τὴν μάχαιραν φορεῖ· Θεοῦ γὰρ διάκονός ἐστι. Καὶ πάλιν ὑπο-τάσσεσθαι κελεύων αὐτῷ, οὐ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον τίθησι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπειλὴν τὴν ἐκείνου καὶ τὴν κηδεμονίαν· Ἀνάγκη γὰρ ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνεί-δησιν. Τοὺς γὰρ ἀλογωτέρους, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, ταῦτα μᾶλλον εἴωθε διορθοῦν, τὰ φαινόμενα καὶ παρὰ πόδας. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς οὐ γεέννης μόνον ἐμνημό-νευσεν, ἀλλὰ καὶ δικαστηρίου, καὶ ἀπαγωγῆς, καὶ δεσμωτηρίου, καὶ τῆς ἐκεῖ ταλαιπωρίας ἁπά-σης, διὰ πάντων τούτων τὰς ῥίζας ἀναιρῶν τοῦ φόνου. Ὁ γὰρ μήτε λοιδορούμενος, μήτε δικαζόμενος, μήτε ἔχθραν ἐκτείνων, πῶς φονεύσει ποτέ; Ὥστε κἀντεῦθεν δῆλον, ὅτι ἐν τῷ τοῦ πλησίον συμφέροντι τὸ ἡμέτερον κεῖται συμφέρον. Ὁ γὰρ τῷ ἀντιδίκῳ εὐνοῶν, πολλῷ μεῖζον ἑαυτὸν ὠφελήσει, δικαστη-ρίων καὶ δεσμωτηρίων καὶ τῆς ἐκεῖ ταλαιπωρίας ἑαυτὸν ἀπαλλάττων. Πειθώμεθα τοίνυν τοῖς λεγομένοις, καὶ μὴ ἀντιτείνωμεν, μηδὲ ἀντιφιλονεικῶμεν· μάλιστα μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῶν ἐπάθλων ἐν ἑαυτοῖς ἔχει τὴν ἡδονὴν καὶ τὴν ὠφέλειαν τὰ ἐπιτάγματα ταῦτα. Εἰ δὲ τοῖς πολλοῖς ἐπαχθῆ εἶναι δοκεῖ, καὶ πολὺν παρέχειν τὸν πόνον, ἐννόησον ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα ποιεῖς, καὶ τὸ λυπηρὸν ἔσται ἡδύ. Ἐὰν γὰρ τὸν λογισμὸν τοῦτον ἔχωμεν διαπαντὸς, οὐδενὸς πειρασόμεθα φορ-τικοῦ, ἀλλὰ πολλὴν πάντοθεν καρπωσόμεθα τὴν ἡδο-νήν. Ὁ γὰρ πόνος οὐκέτι πόνος φανεῖται, ἀλλ’ ὅσῳπερ ἂν ἐπιτείνηται, τοσούτῳ γλυκύτερος καὶ ἡδίων γίνεται. Ὅταν τοίνυν ἐπιμένῃ ἡ συνήθειά σε τῶν κακῶν γοητεύουσα, καὶ ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία, ἀντιστρά-τευσον αὐτῇ τὸν λογισμὸν ἐκεῖνον τὸν λέγοντα, ὅτι πολὺν ληψόμεθα τὸν μισθὸν, τῆς προσκαίρου κατα-φρονήσαντες ἡδονῆς· καὶ εἰπὲ πρὸς τὴν ψυχήν· Πάνυ ἀθυμεῖς, ὅτι σε ἡδονῆς ἀποστερῶ; ἀλλ’ εὐφραίνου, ὅτι σοι τὸν οὐρανὸν προξενῶ. Οὐ δι’ ἄνθρωπον ποιεῖς, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεόν. Ἀνάσχου τοίνυν μικρὸν, καὶ ὄψει τὸ κέρδος ἡλίκον· καρτέρησον κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ λήψῃ παῤῥησίαν ἄφατον. Ἂν γὰρ τοιαῦτα αὐτῇ διαλεγώμεθα, καὶ μὴ μόνον τὸ φορτικὸν ἐννοῶμεν τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς λογιζώμεθα στέφανον,

διαφθείρῃς, ἀλλ’ ὡς περὶ οἰκείου τοῦ ἀλλοτρίου βουλευόμενος πράγματος, ἵνα ταύτην ἐξενέγκῃς τὴν ψῆφον. Εἰ δὲ μέγα τοῦτο, μὴ θαυμάσῃς. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντας ἐκείνους ἔθηκε τοὺς μακαρισμοὺς, ἵνα προλεάνας καὶ προπαρασκευάσας τοῦ ἀκροατοῦ τὴν ψυχὴν, ἐπιτηδειοτέραν ἐργάσηται πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τῆς νομοθεσίας ταύτης ἁπάσης. ια. Τινὲς μὲν οὖν τὸν διάβολον αὐτὸν αἰνίττεσθαί φασι τῇ τοῦ ἀντιδίκου προσηγορίᾳ, καὶ κελεύειν μηδὲν ἔχειν τῶν ἐκείνου· τοῦτο γὰρ εἶναι τὸ εὐνοεῖν αὐτῷ· ὡς οὐκ ἐνὸν διαλύσασθαι μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγὴν, τῆς ἀπαραιτήτου λοιπὸν ἡμᾶς ἐκδεχομένης κολάσεως. Ἐμοὶ δὲ περὶ τῶν ἐνταῦθα δοκεῖ λέγειν δικαστῶν, καὶ τῆς ἐπὶ τὸ δικαστήριον ὁδοῦ, καὶ τοῦ δεσμωτηρίου τούτου. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων ἐνέτρεψε καὶ τῶν μελλόντων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ παρόντι βίῳ φοβεῖ. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος ἐργάζεται, ἀπό τε τῶν μελ-λόντων, ἀπό τε τῶν παρόντων ἐνάγων τὸν ἀκροατήν. Οἷον ὡς ὅταν ἀπάγων κακίας, τὸν ἄρχοντα ὁπλιζόμενον δεικνύῃ τῷ πονηρευομένῳ, οὕτω λέγων· Ἐὰν δὲ τὸ κακὸν ποιῇς, φοβοῦ· οὐ γὰρ εἰκῆ τὴν μάχαιραν φορεῖ· Θεοῦ γὰρ διάκονός ἐστι. Καὶ πάλιν ὑπο-τάσσεσθαι κελεύων αὐτῷ, οὐ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον τίθησι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπειλὴν τὴν ἐκείνου καὶ τὴν κηδεμονίαν· Ἀνάγκη γὰρ ὑποτάσσεσθαι, οὐ μόνον διὰ τὴν ὀργὴν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συνεί-δησιν. Τοὺς γὰρ ἀλογωτέρους, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, ταῦτα μᾶλλον εἴωθε διορθοῦν, τὰ φαινόμενα καὶ παρὰ πόδας. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς οὐ γεέννης μόνον ἐμνημό-νευσεν, ἀλλὰ καὶ δικαστηρίου, καὶ ἀπαγωγῆς, καὶ δεσμωτηρίου, καὶ τῆς ἐκεῖ ταλαιπωρίας ἁπά-σης, διὰ πάντων τούτων τὰς ῥίζας ἀναιρῶν τοῦ φόνου. Ὁ γὰρ μήτε λοιδορούμενος, μήτε δικαζόμενος, μήτε ἔχθραν ἐκτείνων, πῶς φονεύσει ποτέ; Ὥστε κἀντεῦθεν δῆλον, ὅτι ἐν τῷ τοῦ πλησίον συμφέροντι τὸ ἡμέτερον κεῖται συμφέρον. Ὁ γὰρ τῷ ἀντιδίκῳ εὐνοῶν, πολλῷ μεῖζον ἑαυτὸν ὠφελήσει, δικαστη-ρίων καὶ δεσμωτηρίων καὶ τῆς ἐκεῖ ταλαιπωρίας ἑαυτὸν ἀπαλλάττων. Πειθώμεθα τοίνυν τοῖς λεγομένοις, καὶ μὴ ἀντιτείνωμεν, μηδὲ ἀντιφιλονεικῶμεν· μάλιστα μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῶν ἐπάθλων ἐν ἑαυτοῖς ἔχει τὴν ἡδονὴν καὶ τὴν ὠφέλειαν τὰ ἐπιτάγματα ταῦτα. Εἰ δὲ τοῖς πολλοῖς ἐπαχθῆ εἶναι δοκεῖ, καὶ πολὺν παρέχειν τὸν πόνον, ἐννόησον ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα ποιεῖς, καὶ τὸ λυπηρὸν ἔσται ἡδύ. Ἐὰν γὰρ τὸν λογισμὸν τοῦτον ἔχωμεν διαπαντὸς, οὐδενὸς πειρασόμεθα φορ-τικοῦ, ἀλλὰ πολλὴν πάντοθεν καρπωσόμεθα τὴν ἡδο-νήν. Ὁ γὰρ πόνος οὐκέτι πόνος φανεῖται, ἀλλ’ ὅσῳπερ ἂν ἐπιτείνηται, τοσούτῳ γλυκύτερος καὶ ἡδίων γίνεται. Ὅταν τοίνυν ἐπιμένῃ ἡ συνήθειά σε τῶν κακῶν γοητεύουσα, καὶ ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία, ἀντιστρά-τευσον αὐτῇ τὸν λογισμὸν ἐκεῖνον τὸν λέγοντα, ὅτι πολὺν ληψόμεθα τὸν μισθὸν, τῆς προσκαίρου κατα-φρονήσαντες ἡδονῆς· καὶ εἰπὲ πρὸς τὴν ψυχήν· Πάνυ ἀθυμεῖς, ὅτι σε ἡδονῆς ἀποστερῶ; ἀλλ’ εὐφραίνου, ὅτι σοι τὸν οὐρανὸν προξενῶ. Οὐ δι’ ἄνθρωπον ποιεῖς, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεόν. Ἀνάσχου τοίνυν μικρὸν, καὶ ὄψει τὸ κέρδος ἡλίκον· καρτέρησον κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ λήψῃ παῤῥησίαν ἄφατον. Ἂν γὰρ τοιαῦτα αὐτῇ διαλεγώμεθα, καὶ μὴ μόνον τὸ φορτικὸν ἐννοῶμεν τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς λογιζώμεθα στέφανον,

255 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. μις, ὡς μὴ ἐνταῦθα μόνον λάμπειν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐφοδηγεῖν τοὺς ἑπομένους. Όταν γὰρ ἴδωσι πάντων τῶν παρόντων καταφρονοῦντας, καὶ πρὸς τὸ μέλλον παρασκευαζομένους, πρὸ λόγου παντὸς τοῖς ἔργοις ἡμῶν πεισθήσονται. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόητος, ὡς ὁρῶν τὸν χθὲς καὶ πρώην τρυφῶντα καὶ πλουτούντα, πάντα ἀποδυόμενον, καὶ πτερούμενον, καὶ πρὸς λιμὸν καὶ πενίαν, καὶ πρὸς σκληραγωγίαν ἅπασαν, καὶ πρὸς κινδύνους, καὶ πρὸς αἷμα, καὶ πρὸς σφαγὴν, καὶ πρὸς πάντα τὰ δοκοῦντα είναι δεινὰ παρατεταγμένον, μή σαφῆ λαβεῖν τῶν μελλόντων ἐντεῦθεν ἀπόδειξιν; Αν δὲ τοῖς παροῦσιν ἑαυτοὺς ἐμπλέκωμεν, καὶ ἐνδοτέρω ὠθῶμεν, πῶς δυνήσονται πεισθῆναι, ὅτι πρὸς ἀποδη μίαν ἐπειγόμεθα ἑτέραν; Τίς δὲ ἡμῖν ἔσται ἀπολογία λοιπόν, ὅταν ὅσον ἴσχυσεν ἡ ἀνθρωπίνη δόξα παρά τῆς Ἑλλήνων φιλοσόφοις, μὴ ἰσχύῃ σε παρ' ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος ; Καὶ γὰρ ἐκείνων τινὲς καὶ χρήματα απελύσαντο, καὶ θανάτου κατεφρόνησαν, ἵνα ἀνθρώ. παις ἐπιδείξωνται· διὸ καὶ κεναὶ γεγόνασιν αὐτῶν αἱ ἐλπίδες. Τίς οὖν ἡμᾶς ἐξαιρήσεται λόγος, όταν τοσού των προκειμένων, καὶ τοσαύτης οι φιλοσοφίας ἡμῖν ἀναχθείσης, μηδὲ τὰ αὐτὰ δυνηθώμεν ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους προσαπόλλυμεν ; Οὐδὲ γὰρ οὕτω βλάπτει Ελλην παράνομα πράσσων, ὡς Χριστια- τὰς ταύτα ποιῶν· καὶ μάλα εἰκότως. Εκείνων μὲν γὰρ διεφθαρμένη ἡ δόξα· ἡ δὲ ἡμετέρα διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἀσεβέσι σεμνὴ καὶ περιφα νῆς. Διὸ ἦταν μάλιστα ἡμῖν ὀνειδίσαι βούλωνται, καὶ τὴν κατηγορίαν * αὐξῆσαι, τοῦτο ἐπιλέγουσιν, οἷον, Ο Χριστιανός· οὐκ ἂν εἰπόντες, εἰ μὴ μεγάλην περὶ τοῦ δόγματος ἔσχον υπόνοιαν Οὐκ ἤκουσας πόσα ὁ Χριστὸς ἐπέταξε καὶ ἡλίκα; Πότε οὖν δυνήσῃ μίαν ἐκείνων ἀνύσαι τῶν ἐντολῶν, ὅταν πάντα ἀφεὶς πε- μέρχῃ τόχους συλλέγων, δανείσματα βάπτων, πρα- γματείας συντιθείς, ἀγέλας ἀνδραπόδων ὠνούμενος, αργυρά σκεύη κατασκευάζων, ἀγροὺς καὶ οἰκίας καὶ Επιπλα ἀγοράζων μυρία; Καὶ εἶθε τοῦτο μόνον. Οταν δὲ ταῖς ἀκαίροις ταύταις σπουδαῖς καὶ ἀδικίαν προστ τιθῆς, γῆν ἀποτεμνόμενος, οἰκίας ἀποσπῶν, πενίαν ἐπιερίδων, λιμὸν αύξων, πότε δυνήσῃ τῶν προθύρων ἐπιδῆνα: τούτων ; 'Αλλ' ἔστιν ὅτε καὶ πένητας ἐλεεῖς. οἶδα κἀγώ· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πολλὴ πάλιν ή λύμη. Η γὰρ μετὰ τύφου, ή μετὰ κενοδοξίας τοῦτο ποιεῖς, ἵνα [194] μηδὲ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κερδάνῃς· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον *, ὅταν καὶ ἐν τῷ λιμένι ναυαγῇς; Ιν' οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ποιήσας τι καλόν, μὴ ζήτει παρ' ἐμοῦ τὴν χάριν, ἵνα τὸν Θεὸν ἔχῃς ὀφειλέτην. Δανείζετε γάρ, φησί, παρ' ὧν μὴ προσδοκᾶτε λή νεσθαι. Ἔχεις χρεώστην· τί ἐκεῖνον ἀφεῖς, ἐμὲ ἀπαιτεῖς, ἄνθρωπον πένητα καὶ ταλαίπωρον; Μὴ γὰρ ἀγανακτεῖ ὁ χρεώστης ἀπαιτούμενος; μὴ γὰρ πένης ἐπί; μὴ γὰρ οὐ βούλεται καταθεῖναι ; Οὐχ ὁρᾷς αὐτ τοῦ τοὺς ἀφάτους θησαυρούς; οὐχ ὁρᾶς τὴν ἀνεκδι ήγητον φιλοτιμίαν; Αὐτὸν τοίνυν κάτασχε καὶ ἀπαί- τησαν· οὕτω σε γὰρ ἀπαιτούμενος χαίρει. Οτι ἂν σ ἕτερον απαιτούμενον ἴδῃ ἀνθ' ὧν αὐτὸς ὀφείλει, ὡς ὑβρισθεὶς οὕτω διακείσεται· καὶ οὐκέτι σοι ἀποδίδω σιν εν, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλεῖ δικαίως. Ποίαν γάρ μου ἀγνω- ', μοσύνην κατέγνως ; φησί· ποίαν μοι πενίαν σύνοιδας, ὅτι παραδραμὼν ἐμὲ ἐφ' ἑτέρους ἔρχῃ; Αλλῳ ἐδάνει σας, καὶ ἄλλων ἀπαιτεῖς; Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος ὑπεδέξατο, ἀλλ' ὁ Θεὸς ἐκέλευσε καταβαλεῖν· καὶ αὐ τῆς καὶ πρωτότυπος ὀφειλέτης καὶ ἐγγυητής είναι βούλεται, μυρίας σοι παρέχων ἀφορμὰς τοῦ πάντοθεν 77 230 αὐτὸν ἀπαιτεῖν. Μὴ δὴ οὖν τοσαύτην εὐκολίαν καὶ εὐπορίαν ἀφεὶς, παρ' ἐμοῦ ζήτει λαβεῖν τοῦ μηδὲν ἔχοντος. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐμοὶ ἐπιδείκνυσαι ἐλεῶν πένητα ; Μὴ γὰρ ἐγώ σοι εἶπον, Δός; μὴ γὰρ παρ' ἐμοῦ ἤκουσας, ἵνα καὶ παρ' ἐμοῦ ἀπαιτήσῃς; Αὐτὸς εἶπεν· ῾Ο ἐλεῶν πένητα, δανείζει Θεῷ. Θεῷ ἐδάνει σας· αὐτῷ περίθες . Αλλ' οὐκ ἀποδίδωσι τὸ πᾶν νῦν. Καὶ τοῦτο ὑπὲρ σοῦ ποιεῖ. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν 10 ὀφει λέτης· οὐχ ὡς πολλοὶ τὸ δανεισθὲν σπουδάζουσιν ἀπο- δοῦναι μόνον, ἀλλ' ὥστε καὶ τὸ δοθὲν ἐν ἀσφαλείᾳ κατα- θεῖναι, πάντα πραγματεύεται καὶ ποιεῖ. Διά τοι " τοῦ το τὰ μὲν ἐνταῦθα καταβάλλει, τὰ δὲ ἐκεῖ ταμιεύεται. ι'. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες πολὺν ποιῶμεν τὸν ἔλεον, καὶ πολλὴν τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ διὰ χρη- μάτων τε, καὶ διὰ πραγμάτων. Κἂν ἴδωμέν τινα και κῶς πάσχοντα καὶ τυπτόμενον ἐν ἀγορᾷ, κἂν ἀργύριον δυνατὸν καταβαλεῖν, ποιῶμεν 7· κἂν λόγοις δυνατόν διαλύσαι, μὴ ὀκνῶμεν. Ἔστι γὰρ καὶ λόγου μισθός, μᾶλλον δὲ καὶ στεναγμῶν· καὶ τοῦτο ὁ μακάριος Ἰὼβ ἔλεγεν· Ἐγὼ δὲ ἔκλαυσα ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Εἰ δὲ δακρύων καὶ στεναγμῶν ἔστι μισθὸς, ὅταν καὶ λόγοι καὶ σπουδή, καὶ πολλὰ ἕτερα προσῇ, ἐννόησον ἡλίκη ἡ ἀντίδοσις γίνεται. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ· καὶ ὁ Μονογενὴς ἡμᾶς κατήλλαξε, μέσον ἑαυτὸν ἐμβαλών, καὶ πληγὰς ὑπὲρ ἡμῶν δεξάμενος 78, καὶ θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας. Σπουδάσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐμπίπτοντας μυρίων ἀπαλλάττειν κακῶν, ἀλλὰ μὴ, ὡς νῦν ποιοῦμεν ', ἐπειδὰν ἴδωμέν τινας συγκ χρουομένους καὶ συῤῥηγνυμένους ἀλλήλοις, ἑστήκα μεν τ' εὐφραινόμενοι ταῖς ἑτέρων ἀσχημοσύναις, και θέατρον [2010] περιιστῶντες διαβολικόν· οὗ τί γένοιτ' ἂν ὠμότερον; Ορᾷς κακῶς ἀκούοντας, διαῤῥηγνυμέ νους, κατατέμνοντας τὴν ἐσθῆτα, συγκοπτομένους τὸ πρόσωπον, καὶ ὑπομένεις ἡσυχῆ παρεστάναι; Μή γὰρ ἄρκτος ἐστὶν ὁ μαχόμενος; μὴ γὰρ θηρίον; μὴ γὰρ ὄφις; "Ανθρωπός ἐστιν ὁ πανταχοῦ σοι κοινωνῶν, ἀδελφός ἐστι, μέλος ἐστί. Μὴ θεώρει, ἀλλὰ διάλυε· μὴ τέρπου, ἀλλὰ διόρθου· μὴ ἑτέρους παρακίνει ἐπὶ τὴν ἀσχημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς συνειλεγμένους ἀπο· σόβει καὶ διάλυε. Αναισχύντων γὰρ καὶ οἰκοτρίβων τὸ χαίρειν ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς, καὶ καθαρμά των καὶ ἔνων τὰ ἀλόγων. Ορᾶς ἄνθρωπον άσχημο νοῦντα, καὶ οὐχ ἡγῇ αὐτὸς ἀσχημονεῖν ; οὐδὲ εἰσέρχη μέτος, καὶ διασκεδάζεις τοῦ διαβόλου την φάλαγγα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα διαλύεις κακά; Ἵνα καὶ αὐτὸς πληγὰς λάβω, φησί· καὶ σὺ τοῦτο κελεύεις; Μάλιστα μὲν οὐδὲ τοῦτο πείσῃ· ἂν δὲ καὶ τοῦτο πάθῃς, μαρτύ ριόν σοι τὸ πρᾶγμά ἐστι· διὰ γὰρ τὸν Θεὸν ἔπαθες. Εἰ δὲ πληγὰς ὀκνεῖς λαβεῖν, ἐννόησον ὅτι ὁ Δεσπότης σου σταυρὸν οὐκ ὤκνησεν ὑπομεῖναι διὰ σέ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μεθύουσι καὶ ἐσκότωνται, τοῦ θυμοῦ τυραν νοῦντος καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῖς, δέονται δέ τινος ὑγιαίνοντος τοῦ βοηθήσοντος αὐτοῖς, ὅ τε ἀδικῶν, ὅ τε ἀδικούμενος· ὁ μὲν, ἵνα ἀπαλλαγῇ πάσχων κακῶς, ὁ δὲ, ἵνα παύσηται ποιῶν κακῶς. Παρελθε ' τοίνυν καὶ χεῖρα ὄρεξον, ὁ νήσων τῷ μεθύοντι. "Εστι γάρ καὶ ὀργῆς μέθη, καὶ τῆς ἐκ τοῦ οἴνου χαλεπωτέρα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ναύτας, οἱ ὅταν ναυαγίῳ τινάς περι- πεσόντας ἴδωσι, τὰ 80 ἱστία πετάσαντες μετά πολλῆς ἀπέρχονται σπουδῆς, ὥστε τοὺς ὁμοτέχνους ἐξαρπά σαι τοῦ κλύδωνος; Εἰ δὲ τέχνης κοινωνοί τοσαύτην ἐπιδείκνυνται προστασίαν, πόσω μᾶλλον τοὺς τῆς φύσ σεως κοινωνούς ταῦτα πάντα 81 ποιεῖν δίκαιον; Καὶ 40 Ισχύει F. Ισχύσει D. οι τοσαύτης] add. της Ε. Γ. σε προσαπολλύωμεν Β. προσαπολλύομεν Α. σε και τηγορίαν 1. τι ἐλεεινότερον Α. Β. 6 Οὕτω] Οὗτος Α. Β. αό "Οτι ἄν] "Αν δέ Α. Β. "Αν γάρ Εdd. εν ἀποδώ σε:... εγκαλέσει Α. Β. σε άνθρωπον Α. Β. ὑπεδέξατο] ὑπεδέξω Β. ὑπεδείξατο Ε. 68 περίθες] ἀπαίτει Euld. • Alii ἐπίθες ο Montef. 1 ἐστιν om. Ε. F. τοι om. D. F. p. p. καταβάλλεται Α. Β. Το ῥημάτων Α. Β. C. ποιήσωμεν τοῦτο F. μή ναρκῶμεν Α. Β. Το στεναγμού Λ. Γ. " δεξ.... ύπομ.] καὶ θάνατον δεξάμενος Α. (. καὶ θ. καταδεξάμενος Β. δεξάμενος καὶ θ. D. ποιῶμεν C. F. et corr. D. ποιοῦμεν] add. καὶ περιβάλ λειν Α. B. Non agnoscunt Verss. p. " 71 68 76 τι ἑστήκαμεν] Ιστάμενοι και Α. Β. Γουδής 'αντες παρm. 18 όνων] ἀνθρώπων Mur. Ben. Ge. * Πρόσελθε . * τὰ πῶς τὰ Α. Β. C. p. p. τῆς 81 E. F. πάντα om. Α. Β.

255 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. μις, ὡς μὴ ἐνταῦθα μόνον λάμπειν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐφοδηγεῖν τοὺς ἑπομένους. Όταν γὰρ ἴδωσι πάντων τῶν παρόντων καταφρονοῦντας, καὶ πρὸς τὸ μέλλον παρασκευαζομένους, πρὸ λόγου παντὸς τοῖς ἔργοις ἡμῶν πεισθήσονται. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόητος, ὡς ὁρῶν τὸν χθὲς καὶ πρώην τρυφῶντα καὶ πλουτούντα, πάντα ἀποδυόμενον, καὶ πτερούμενον, καὶ πρὸς λιμὸν καὶ πενίαν, καὶ πρὸς σκληραγωγίαν ἅπασαν, καὶ πρὸς κινδύνους, καὶ πρὸς αἷμα, καὶ πρὸς σφαγὴν, καὶ πρὸς πάντα τὰ δοκοῦντα είναι δεινὰ παρατεταγμένον, μή σαφῆ λαβεῖν τῶν μελλόντων ἐντεῦθεν ἀπόδειξιν; Αν δὲ τοῖς παροῦσιν ἑαυτοὺς ἐμπλέκωμεν, καὶ ἐνδοτέρω ὠθῶμεν, πῶς δυνήσονται πεισθῆναι, ὅτι πρὸς ἀποδη μίαν ἐπειγόμεθα ἑτέραν; Τίς δὲ ἡμῖν ἔσται ἀπολογία λοιπόν, ὅταν ὅσον ἴσχυσεν ἡ ἀνθρωπίνη δόξα παρά τῆς Ἑλλήνων φιλοσόφοις, μὴ ἰσχύῃ σε παρ' ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος ; Καὶ γὰρ ἐκείνων τινὲς καὶ χρήματα απελύσαντο, καὶ θανάτου κατεφρόνησαν, ἵνα ἀνθρώ. παις ἐπιδείξωνται· διὸ καὶ κεναὶ γεγόνασιν αὐτῶν αἱ ἐλπίδες. Τίς οὖν ἡμᾶς ἐξαιρήσεται λόγος, όταν τοσού των προκειμένων, καὶ τοσαύτης οι φιλοσοφίας ἡμῖν ἀναχθείσης, μηδὲ τὰ αὐτὰ δυνηθώμεν ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους προσαπόλλυμεν ; Οὐδὲ γὰρ οὕτω βλάπτει Ελλην παράνομα πράσσων, ὡς Χριστια- τὰς ταύτα ποιῶν· καὶ μάλα εἰκότως. Εκείνων μὲν γὰρ διεφθαρμένη ἡ δόξα· ἡ δὲ ἡμετέρα διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἀσεβέσι σεμνὴ καὶ περιφα νῆς. Διὸ ἦταν μάλιστα ἡμῖν ὀνειδίσαι βούλωνται, καὶ τὴν κατηγορίαν * αὐξῆσαι, τοῦτο ἐπιλέγουσιν, οἷον, Ο Χριστιανός· οὐκ ἂν εἰπόντες, εἰ μὴ μεγάλην περὶ τοῦ δόγματος ἔσχον υπόνοιαν Οὐκ ἤκουσας πόσα ὁ Χριστὸς ἐπέταξε καὶ ἡλίκα; Πότε οὖν δυνήσῃ μίαν ἐκείνων ἀνύσαι τῶν ἐντολῶν, ὅταν πάντα ἀφεὶς πε- μέρχῃ τόχους συλλέγων, δανείσματα βάπτων, πρα- γματείας συντιθείς, ἀγέλας ἀνδραπόδων ὠνούμενος, αργυρά σκεύη κατασκευάζων, ἀγροὺς καὶ οἰκίας καὶ Επιπλα ἀγοράζων μυρία; Καὶ εἶθε τοῦτο μόνον. Οταν δὲ ταῖς ἀκαίροις ταύταις σπουδαῖς καὶ ἀδικίαν προστ τιθῆς, γῆν ἀποτεμνόμενος, οἰκίας ἀποσπῶν, πενίαν ἐπιερίδων, λιμὸν αύξων, πότε δυνήσῃ τῶν προθύρων ἐπιδῆνα: τούτων ; 'Αλλ' ἔστιν ὅτε καὶ πένητας ἐλεεῖς. οἶδα κἀγώ· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πολλὴ πάλιν ή λύμη. Η γὰρ μετὰ τύφου, ή μετὰ κενοδοξίας τοῦτο ποιεῖς, ἵνα [194] μηδὲ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κερδάνῃς· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον *, ὅταν καὶ ἐν τῷ λιμένι ναυαγῇς; Ιν' οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ποιήσας τι καλόν, μὴ ζήτει παρ' ἐμοῦ τὴν χάριν, ἵνα τὸν Θεὸν ἔχῃς ὀφειλέτην. Δανείζετε γάρ, φησί, παρ' ὧν μὴ προσδοκᾶτε λή νεσθαι. Ἔχεις χρεώστην· τί ἐκεῖνον ἀφεῖς, ἐμὲ ἀπαιτεῖς, ἄνθρωπον πένητα καὶ ταλαίπωρον; Μὴ γὰρ ἀγανακτεῖ ὁ χρεώστης ἀπαιτούμενος; μὴ γὰρ πένης ἐπί; μὴ γὰρ οὐ βούλεται καταθεῖναι ; Οὐχ ὁρᾷς αὐτ τοῦ τοὺς ἀφάτους θησαυρούς; οὐχ ὁρᾶς τὴν ἀνεκδι ήγητον φιλοτιμίαν; Αὐτὸν τοίνυν κάτασχε καὶ ἀπαί- τησαν· οὕτω σε γὰρ ἀπαιτούμενος χαίρει. Οτι ἂν σ ἕτερον απαιτούμενον ἴδῃ ἀνθ' ὧν αὐτὸς ὀφείλει, ὡς ὑβρισθεὶς οὕτω διακείσεται· καὶ οὐκέτι σοι ἀποδίδω σιν εν, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλεῖ δικαίως. Ποίαν γάρ μου ἀγνω- ', μοσύνην κατέγνως ; φησί· ποίαν μοι πενίαν σύνοιδας, ὅτι παραδραμὼν ἐμὲ ἐφ' ἑτέρους ἔρχῃ; Αλλῳ ἐδάνει σας, καὶ ἄλλων ἀπαιτεῖς; Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος ὑπεδέξατο, ἀλλ' ὁ Θεὸς ἐκέλευσε καταβαλεῖν· καὶ αὐ τῆς καὶ πρωτότυπος ὀφειλέτης καὶ ἐγγυητής είναι βούλεται, μυρίας σοι παρέχων ἀφορμὰς τοῦ πάντοθεν 77 230 αὐτὸν ἀπαιτεῖν. Μὴ δὴ οὖν τοσαύτην εὐκολίαν καὶ εὐπορίαν ἀφεὶς, παρ' ἐμοῦ ζήτει λαβεῖν τοῦ μηδὲν ἔχοντος. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐμοὶ ἐπιδείκνυσαι ἐλεῶν πένητα ; Μὴ γὰρ ἐγώ σοι εἶπον, Δός; μὴ γὰρ παρ' ἐμοῦ ἤκουσας, ἵνα καὶ παρ' ἐμοῦ ἀπαιτήσῃς; Αὐτὸς εἶπεν· ῾Ο ἐλεῶν πένητα, δανείζει Θεῷ. Θεῷ ἐδάνει σας· αὐτῷ περίθες . Αλλ' οὐκ ἀποδίδωσι τὸ πᾶν νῦν. Καὶ τοῦτο ὑπὲρ σοῦ ποιεῖ. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν 10 ὀφει λέτης· οὐχ ὡς πολλοὶ τὸ δανεισθὲν σπουδάζουσιν ἀπο- δοῦναι μόνον, ἀλλ' ὥστε καὶ τὸ δοθὲν ἐν ἀσφαλείᾳ κατα- θεῖναι, πάντα πραγματεύεται καὶ ποιεῖ. Διά τοι " τοῦ το τὰ μὲν ἐνταῦθα καταβάλλει, τὰ δὲ ἐκεῖ ταμιεύεται. ι'. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες πολὺν ποιῶμεν τὸν ἔλεον, καὶ πολλὴν τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ διὰ χρη- μάτων τε, καὶ διὰ πραγμάτων. Κἂν ἴδωμέν τινα και κῶς πάσχοντα καὶ τυπτόμενον ἐν ἀγορᾷ, κἂν ἀργύριον δυνατὸν καταβαλεῖν, ποιῶμεν 7· κἂν λόγοις δυνατόν διαλύσαι, μὴ ὀκνῶμεν. Ἔστι γὰρ καὶ λόγου μισθός, μᾶλλον δὲ καὶ στεναγμῶν· καὶ τοῦτο ὁ μακάριος Ἰὼβ ἔλεγεν· Ἐγὼ δὲ ἔκλαυσα ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Εἰ δὲ δακρύων καὶ στεναγμῶν ἔστι μισθὸς, ὅταν καὶ λόγοι καὶ σπουδή, καὶ πολλὰ ἕτερα προσῇ, ἐννόησον ἡλίκη ἡ ἀντίδοσις γίνεται. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ· καὶ ὁ Μονογενὴς ἡμᾶς κατήλλαξε, μέσον ἑαυτὸν ἐμβαλών, καὶ πληγὰς ὑπὲρ ἡμῶν δεξάμενος 78, καὶ θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας. Σπουδάσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐμπίπτοντας μυρίων ἀπαλλάττειν κακῶν, ἀλλὰ μὴ, ὡς νῦν ποιοῦμεν ', ἐπειδὰν ἴδωμέν τινας συγκ χρουομένους καὶ συῤῥηγνυμένους ἀλλήλοις, ἑστήκα μεν τ' εὐφραινόμενοι ταῖς ἑτέρων ἀσχημοσύναις, και θέατρον [2010] περιιστῶντες διαβολικόν· οὗ τί γένοιτ' ἂν ὠμότερον; Ορᾷς κακῶς ἀκούοντας, διαῤῥηγνυμέ νους, κατατέμνοντας τὴν ἐσθῆτα, συγκοπτομένους τὸ πρόσωπον, καὶ ὑπομένεις ἡσυχῆ παρεστάναι; Μή γὰρ ἄρκτος ἐστὶν ὁ μαχόμενος; μὴ γὰρ θηρίον; μὴ γὰρ ὄφις; "Ανθρωπός ἐστιν ὁ πανταχοῦ σοι κοινωνῶν, ἀδελφός ἐστι, μέλος ἐστί. Μὴ θεώρει, ἀλλὰ διάλυε· μὴ τέρπου, ἀλλὰ διόρθου· μὴ ἑτέρους παρακίνει ἐπὶ τὴν ἀσχημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς συνειλεγμένους ἀπο· σόβει καὶ διάλυε. Αναισχύντων γὰρ καὶ οἰκοτρίβων τὸ χαίρειν ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς, καὶ καθαρμά των καὶ ἔνων τὰ ἀλόγων. Ορᾶς ἄνθρωπον άσχημο νοῦντα, καὶ οὐχ ἡγῇ αὐτὸς ἀσχημονεῖν ; οὐδὲ εἰσέρχη μέτος, καὶ διασκεδάζεις τοῦ διαβόλου την φάλαγγα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα διαλύεις κακά; Ἵνα καὶ αὐτὸς πληγὰς λάβω, φησί· καὶ σὺ τοῦτο κελεύεις; Μάλιστα μὲν οὐδὲ τοῦτο πείσῃ· ἂν δὲ καὶ τοῦτο πάθῃς, μαρτύ ριόν σοι τὸ πρᾶγμά ἐστι· διὰ γὰρ τὸν Θεὸν ἔπαθες. Εἰ δὲ πληγὰς ὀκνεῖς λαβεῖν, ἐννόησον ὅτι ὁ Δεσπότης σου σταυρὸν οὐκ ὤκνησεν ὑπομεῖναι διὰ σέ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μεθύουσι καὶ ἐσκότωνται, τοῦ θυμοῦ τυραν νοῦντος καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῖς, δέονται δέ τινος ὑγιαίνοντος τοῦ βοηθήσοντος αὐτοῖς, ὅ τε ἀδικῶν, ὅ τε ἀδικούμενος· ὁ μὲν, ἵνα ἀπαλλαγῇ πάσχων κακῶς, ὁ δὲ, ἵνα παύσηται ποιῶν κακῶς. Παρελθε ' τοίνυν καὶ χεῖρα ὄρεξον, ὁ νήσων τῷ μεθύοντι. "Εστι γάρ καὶ ὀργῆς μέθη, καὶ τῆς ἐκ τοῦ οἴνου χαλεπωτέρα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ναύτας, οἱ ὅταν ναυαγίῳ τινάς περι- πεσόντας ἴδωσι, τὰ 80 ἱστία πετάσαντες μετά πολλῆς ἀπέρχονται σπουδῆς, ὥστε τοὺς ὁμοτέχνους ἐξαρπά σαι τοῦ κλύδωνος; Εἰ δὲ τέχνης κοινωνοί τοσαύτην ἐπιδείκνυνται προστασίαν, πόσω μᾶλλον τοὺς τῆς φύσ σεως κοινωνούς ταῦτα πάντα 81 ποιεῖν δίκαιον; Καὶ 40 Ισχύει F. Ισχύσει D. οι τοσαύτης] add. της Ε. Γ. σε προσαπολλύωμεν Β. προσαπολλύομεν Α. σε και τηγορίαν 1. τι ἐλεεινότερον Α. Β. 6 Οὕτω] Οὗτος Α. Β. αό "Οτι ἄν] "Αν δέ Α. Β. "Αν γάρ Εdd. εν ἀποδώ σε:... εγκαλέσει Α. Β. σε άνθρωπον Α. Β. ὑπεδέξατο] ὑπεδέξω Β. ὑπεδείξατο Ε. 68 περίθες] ἀπαίτει Euld. • Alii ἐπίθες ο Montef. 1 ἐστιν om. Ε. F. τοι om. D. F. p. p. καταβάλλεται Α. Β. Το ῥημάτων Α. Β. C. ποιήσωμεν τοῦτο F. μή ναρκῶμεν Α. Β. Το στεναγμού Λ. Γ. " δεξ.... ύπομ.] καὶ θάνατον δεξάμενος Α. (. καὶ θ. καταδεξάμενος Β. δεξάμενος καὶ θ. D. ποιῶμεν C. F. et corr. D. ποιοῦμεν] add. καὶ περιβάλ λειν Α. B. Non agnoscunt Verss. p. " 71 68 76 τι ἑστήκαμεν] Ιστάμενοι και Α. Β. Γουδής 'αντες παρm. 18 όνων] ἀνθρώπων Mur. Ben. Ge. * Πρόσελθε . * τὰ πῶς τὰ Α. Β. C. p. p. τῆς 81 E. F. πάντα om. Α. Β.

255 IN MATTHÆUM HOMIL. XV. μις, ὡς μὴ ἐνταῦθα μόνον λάμπειν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐφοδηγεῖν τοὺς ἑπομένους. Όταν γὰρ ἴδωσι πάντων τῶν παρόντων καταφρονοῦντας, καὶ πρὸς τὸ μέλλον παρασκευαζομένους, πρὸ λόγου παντὸς τοῖς ἔργοις ἡμῶν πεισθήσονται. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόητος, ὡς ὁρῶν τὸν χθὲς καὶ πρώην τρυφῶντα καὶ πλουτούντα, πάντα ἀποδυόμενον, καὶ πτερούμενον, καὶ πρὸς λιμὸν καὶ πενίαν, καὶ πρὸς σκληραγωγίαν ἅπασαν, καὶ πρὸς κινδύνους, καὶ πρὸς αἷμα, καὶ πρὸς σφαγὴν, καὶ πρὸς πάντα τὰ δοκοῦντα είναι δεινὰ παρατεταγμένον, μή σαφῆ λαβεῖν τῶν μελλόντων ἐντεῦθεν ἀπόδειξιν; Αν δὲ τοῖς παροῦσιν ἑαυτοὺς ἐμπλέκωμεν, καὶ ἐνδοτέρω ὠθῶμεν, πῶς δυνήσονται πεισθῆναι, ὅτι πρὸς ἀποδη μίαν ἐπειγόμεθα ἑτέραν; Τίς δὲ ἡμῖν ἔσται ἀπολογία λοιπόν, ὅταν ὅσον ἴσχυσεν ἡ ἀνθρωπίνη δόξα παρά τῆς Ἑλλήνων φιλοσόφοις, μὴ ἰσχύῃ σε παρ' ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος ; Καὶ γὰρ ἐκείνων τινὲς καὶ χρήματα απελύσαντο, καὶ θανάτου κατεφρόνησαν, ἵνα ἀνθρώ. παις ἐπιδείξωνται· διὸ καὶ κεναὶ γεγόνασιν αὐτῶν αἱ ἐλπίδες. Τίς οὖν ἡμᾶς ἐξαιρήσεται λόγος, όταν τοσού των προκειμένων, καὶ τοσαύτης οι φιλοσοφίας ἡμῖν ἀναχθείσης, μηδὲ τὰ αὐτὰ δυνηθώμεν ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἑτέρους προσαπόλλυμεν ; Οὐδὲ γὰρ οὕτω βλάπτει Ελλην παράνομα πράσσων, ὡς Χριστια- τὰς ταύτα ποιῶν· καὶ μάλα εἰκότως. Εκείνων μὲν γὰρ διεφθαρμένη ἡ δόξα· ἡ δὲ ἡμετέρα διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἀσεβέσι σεμνὴ καὶ περιφα νῆς. Διὸ ἦταν μάλιστα ἡμῖν ὀνειδίσαι βούλωνται, καὶ τὴν κατηγορίαν * αὐξῆσαι, τοῦτο ἐπιλέγουσιν, οἷον, Ο Χριστιανός· οὐκ ἂν εἰπόντες, εἰ μὴ μεγάλην περὶ τοῦ δόγματος ἔσχον υπόνοιαν Οὐκ ἤκουσας πόσα ὁ Χριστὸς ἐπέταξε καὶ ἡλίκα; Πότε οὖν δυνήσῃ μίαν ἐκείνων ἀνύσαι τῶν ἐντολῶν, ὅταν πάντα ἀφεὶς πε- μέρχῃ τόχους συλλέγων, δανείσματα βάπτων, πρα- γματείας συντιθείς, ἀγέλας ἀνδραπόδων ὠνούμενος, αργυρά σκεύη κατασκευάζων, ἀγροὺς καὶ οἰκίας καὶ Επιπλα ἀγοράζων μυρία; Καὶ εἶθε τοῦτο μόνον. Οταν δὲ ταῖς ἀκαίροις ταύταις σπουδαῖς καὶ ἀδικίαν προστ τιθῆς, γῆν ἀποτεμνόμενος, οἰκίας ἀποσπῶν, πενίαν ἐπιερίδων, λιμὸν αύξων, πότε δυνήσῃ τῶν προθύρων ἐπιδῆνα: τούτων ; 'Αλλ' ἔστιν ὅτε καὶ πένητας ἐλεεῖς. οἶδα κἀγώ· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ πολλὴ πάλιν ή λύμη. Η γὰρ μετὰ τύφου, ή μετὰ κενοδοξίας τοῦτο ποιεῖς, ἵνα [194] μηδὲ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς κερδάνῃς· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον *, ὅταν καὶ ἐν τῷ λιμένι ναυαγῇς; Ιν' οὖν μὴ τοῦτο γένηται, ποιήσας τι καλόν, μὴ ζήτει παρ' ἐμοῦ τὴν χάριν, ἵνα τὸν Θεὸν ἔχῃς ὀφειλέτην. Δανείζετε γάρ, φησί, παρ' ὧν μὴ προσδοκᾶτε λή νεσθαι. Ἔχεις χρεώστην· τί ἐκεῖνον ἀφεῖς, ἐμὲ ἀπαιτεῖς, ἄνθρωπον πένητα καὶ ταλαίπωρον; Μὴ γὰρ ἀγανακτεῖ ὁ χρεώστης ἀπαιτούμενος; μὴ γὰρ πένης ἐπί; μὴ γὰρ οὐ βούλεται καταθεῖναι ; Οὐχ ὁρᾷς αὐτ τοῦ τοὺς ἀφάτους θησαυρούς; οὐχ ὁρᾶς τὴν ἀνεκδι ήγητον φιλοτιμίαν; Αὐτὸν τοίνυν κάτασχε καὶ ἀπαί- τησαν· οὕτω σε γὰρ ἀπαιτούμενος χαίρει. Οτι ἂν σ ἕτερον απαιτούμενον ἴδῃ ἀνθ' ὧν αὐτὸς ὀφείλει, ὡς ὑβρισθεὶς οὕτω διακείσεται· καὶ οὐκέτι σοι ἀποδίδω σιν εν, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλεῖ δικαίως. Ποίαν γάρ μου ἀγνω- ', μοσύνην κατέγνως ; φησί· ποίαν μοι πενίαν σύνοιδας, ὅτι παραδραμὼν ἐμὲ ἐφ' ἑτέρους ἔρχῃ; Αλλῳ ἐδάνει σας, καὶ ἄλλων ἀπαιτεῖς; Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωπος ὑπεδέξατο, ἀλλ' ὁ Θεὸς ἐκέλευσε καταβαλεῖν· καὶ αὐ τῆς καὶ πρωτότυπος ὀφειλέτης καὶ ἐγγυητής είναι βούλεται, μυρίας σοι παρέχων ἀφορμὰς τοῦ πάντοθεν 77 230 αὐτὸν ἀπαιτεῖν. Μὴ δὴ οὖν τοσαύτην εὐκολίαν καὶ εὐπορίαν ἀφεὶς, παρ' ἐμοῦ ζήτει λαβεῖν τοῦ μηδὲν ἔχοντος. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἐμοὶ ἐπιδείκνυσαι ἐλεῶν πένητα ; Μὴ γὰρ ἐγώ σοι εἶπον, Δός; μὴ γὰρ παρ' ἐμοῦ ἤκουσας, ἵνα καὶ παρ' ἐμοῦ ἀπαιτήσῃς; Αὐτὸς εἶπεν· ῾Ο ἐλεῶν πένητα, δανείζει Θεῷ. Θεῷ ἐδάνει σας· αὐτῷ περίθες . Αλλ' οὐκ ἀποδίδωσι τὸ πᾶν νῦν. Καὶ τοῦτο ὑπὲρ σοῦ ποιεῖ. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν 10 ὀφει λέτης· οὐχ ὡς πολλοὶ τὸ δανεισθὲν σπουδάζουσιν ἀπο- δοῦναι μόνον, ἀλλ' ὥστε καὶ τὸ δοθὲν ἐν ἀσφαλείᾳ κατα- θεῖναι, πάντα πραγματεύεται καὶ ποιεῖ. Διά τοι " τοῦ το τὰ μὲν ἐνταῦθα καταβάλλει, τὰ δὲ ἐκεῖ ταμιεύεται. ι'. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες πολὺν ποιῶμεν τὸν ἔλεον, καὶ πολλὴν τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ διὰ χρη- μάτων τε, καὶ διὰ πραγμάτων. Κἂν ἴδωμέν τινα και κῶς πάσχοντα καὶ τυπτόμενον ἐν ἀγορᾷ, κἂν ἀργύριον δυνατὸν καταβαλεῖν, ποιῶμεν 7· κἂν λόγοις δυνατόν διαλύσαι, μὴ ὀκνῶμεν. Ἔστι γὰρ καὶ λόγου μισθός, μᾶλλον δὲ καὶ στεναγμῶν· καὶ τοῦτο ὁ μακάριος Ἰὼβ ἔλεγεν· Ἐγὼ δὲ ἔκλαυσα ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Εἰ δὲ δακρύων καὶ στεναγμῶν ἔστι μισθὸς, ὅταν καὶ λόγοι καὶ σπουδή, καὶ πολλὰ ἕτερα προσῇ, ἐννόησον ἡλίκη ἡ ἀντίδοσις γίνεται. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ· καὶ ὁ Μονογενὴς ἡμᾶς κατήλλαξε, μέσον ἑαυτὸν ἐμβαλών, καὶ πληγὰς ὑπὲρ ἡμῶν δεξάμενος 78, καὶ θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας. Σπουδάσωμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐμπίπτοντας μυρίων ἀπαλλάττειν κακῶν, ἀλλὰ μὴ, ὡς νῦν ποιοῦμεν ', ἐπειδὰν ἴδωμέν τινας συγκ χρουομένους καὶ συῤῥηγνυμένους ἀλλήλοις, ἑστήκα μεν τ' εὐφραινόμενοι ταῖς ἑτέρων ἀσχημοσύναις, και θέατρον [2010] περιιστῶντες διαβολικόν· οὗ τί γένοιτ' ἂν ὠμότερον; Ορᾷς κακῶς ἀκούοντας, διαῤῥηγνυμέ νους, κατατέμνοντας τὴν ἐσθῆτα, συγκοπτομένους τὸ πρόσωπον, καὶ ὑπομένεις ἡσυχῆ παρεστάναι; Μή γὰρ ἄρκτος ἐστὶν ὁ μαχόμενος; μὴ γὰρ θηρίον; μὴ γὰρ ὄφις; "Ανθρωπός ἐστιν ὁ πανταχοῦ σοι κοινωνῶν, ἀδελφός ἐστι, μέλος ἐστί. Μὴ θεώρει, ἀλλὰ διάλυε· μὴ τέρπου, ἀλλὰ διόρθου· μὴ ἑτέρους παρακίνει ἐπὶ τὴν ἀσχημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς συνειλεγμένους ἀπο· σόβει καὶ διάλυε. Αναισχύντων γὰρ καὶ οἰκοτρίβων τὸ χαίρειν ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς, καὶ καθαρμά των καὶ ἔνων τὰ ἀλόγων. Ορᾶς ἄνθρωπον άσχημο νοῦντα, καὶ οὐχ ἡγῇ αὐτὸς ἀσχημονεῖν ; οὐδὲ εἰσέρχη μέτος, καὶ διασκεδάζεις τοῦ διαβόλου την φάλαγγα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα διαλύεις κακά; Ἵνα καὶ αὐτὸς πληγὰς λάβω, φησί· καὶ σὺ τοῦτο κελεύεις; Μάλιστα μὲν οὐδὲ τοῦτο πείσῃ· ἂν δὲ καὶ τοῦτο πάθῃς, μαρτύ ριόν σοι τὸ πρᾶγμά ἐστι· διὰ γὰρ τὸν Θεὸν ἔπαθες. Εἰ δὲ πληγὰς ὀκνεῖς λαβεῖν, ἐννόησον ὅτι ὁ Δεσπότης σου σταυρὸν οὐκ ὤκνησεν ὑπομεῖναι διὰ σέ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μεθύουσι καὶ ἐσκότωνται, τοῦ θυμοῦ τυραν νοῦντος καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῖς, δέονται δέ τινος ὑγιαίνοντος τοῦ βοηθήσοντος αὐτοῖς, ὅ τε ἀδικῶν, ὅ τε ἀδικούμενος· ὁ μὲν, ἵνα ἀπαλλαγῇ πάσχων κακῶς, ὁ δὲ, ἵνα παύσηται ποιῶν κακῶς. Παρελθε ' τοίνυν καὶ χεῖρα ὄρεξον, ὁ νήσων τῷ μεθύοντι. "Εστι γάρ καὶ ὀργῆς μέθη, καὶ τῆς ἐκ τοῦ οἴνου χαλεπωτέρα. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ναύτας, οἱ ὅταν ναυαγίῳ τινάς περι- πεσόντας ἴδωσι, τὰ 80 ἱστία πετάσαντες μετά πολλῆς ἀπέρχονται σπουδῆς, ὥστε τοὺς ὁμοτέχνους ἐξαρπά σαι τοῦ κλύδωνος; Εἰ δὲ τέχνης κοινωνοί τοσαύτην ἐπιδείκνυνται προστασίαν, πόσω μᾶλλον τοὺς τῆς φύσ σεως κοινωνούς ταῦτα πάντα 81 ποιεῖν δίκαιον; Καὶ 40 Ισχύει F. Ισχύσει D. οι τοσαύτης] add. της Ε. Γ. σε προσαπολλύωμεν Β. προσαπολλύομεν Α. σε και τηγορίαν 1. τι ἐλεεινότερον Α. Β. 6 Οὕτω] Οὗτος Α. Β. αό "Οτι ἄν] "Αν δέ Α. Β. "Αν γάρ Εdd. εν ἀποδώ σε:... εγκαλέσει Α. Β. σε άνθρωπον Α. Β. ὑπεδέξατο] ὑπεδέξω Β. ὑπεδείξατο Ε. 68 περίθες] ἀπαίτει Euld. • Alii ἐπίθες ο Montef. 1 ἐστιν om. Ε. F. τοι om. D. F. p. p. καταβάλλεται Α. Β. Το ῥημάτων Α. Β. C. ποιήσωμεν τοῦτο F. μή ναρκῶμεν Α. Β. Το στεναγμού Λ. Γ. " δεξ.... ύπομ.] καὶ θάνατον δεξάμενος Α. (. καὶ θ. καταδεξάμενος Β. δεξάμενος καὶ θ. D. ποιῶμεν C. F. et corr. D. ποιοῦμεν] add. καὶ περιβάλ λειν Α. B. Non agnoscunt Verss. p. " 71 68 76 τι ἑστήκαμεν] Ιστάμενοι και Α. Β. Γουδής 'αντες παρm. 18 όνων] ἀνθρώπων Mur. Ben. Ge. * Πρόσελθε . * τὰ πῶς τὰ Α. Β. C. p. p. τῆς 81 E. F. πάντα om. Α. Β.

355 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. volebant. Nam Christi potentia clarius prædicabatur, ac nequitia dæmonum, ex qua ille eruit omnes qui ab ipsis detinebantur, manifestius apparuit, notumque fuit, illos ne in porcos quidem habere potestatem, nisi id permiserit universoruin Deus. - 1 explicatur. Descriptio lascivi et avari. — Si quis autem hæc anagogice velit accipere, id utique licet, sed hi- storia sic habet. Sciendum porro est homines porco- rum instar viventes, dæmonibus esse captu faciles. Qui autem hæc patiuntur, homines cum sint, sæpe possunt illos superare; si vero porci omnino fuerint, non modo a dæmonibus exagitantur, sed etiam præ- cipitantur. Insuperque ne quis hoc rem esse fictam putaret, sed quisque crederet dæmones vere ex- ivisse, ex porcorum morte id manifestum efficitur. Ilic vero perpende ejus mansuetudinem cum pote- state conjunctam. Cum enim regionis incolæ, tot ab eo acceptis beneficiis, illum ab se discedere coge- rent, non restitit, sed discessit, eosque qui se do- ctrina ipsius indignos declarabant, reliquit, doctores assignans illis eos, qui a dæmonibus liberati fuerant, necnou subulcos, a quibus quæcumque gosta fuerant ediscere poterant : recedens porro ingentem ipsis ti- morem reliquit. Damni quippe magnitudo rei gestä famam evulgabat, resque tanta ipsorum animos * per- culerat. Undique rumores afferebantur, hæc gesta stupenda prædicantes, ab iis qui curati fuerant, a præ- cipitatis porcis, a porcorum dominis, a subulcis. Hæc porro nunc etiam videre est, multos in sepuleris dæmo- niacos, quos tíihil ab insania cohibet, nou ferrum, non eatena, non multitudo hominum, non monita, non terror, non minæ, non quid simile. Cuni quis enim lascivus corporum forma capitur, nihil differt a dæ- moniaco : sed nudus ut ille circunivagatur, vestibus quidem indutus, sed vero amictu spoliatus, et gloria sibi debita nudatus, non lapidibus sese percutiens, sed peccatis lapide longe durioribus. Quis igitur hunc hominem ligare poterit sedareque, tam turpiter agen- teni, petulantem, numquam sui compotem, sed sem- per sepulcra adeuntem? Talia quippe sunt meretri- cum diversoria multo fœtore plena, multa putredine. Quid de avaro dicamus? nonne et ipse talis est? quis eum ligare uníquam poterit ? Non terrores, non minæ, non monita, non consilia (a): verum hæc omnia ille vincula rumpit: et si quis soluturus a vineulis acce- dat, adjurat eum ne solvatur, cruciatum maximum existimans non esse in cruciatu: quo quid miserabi- lius dicatur? Ille namque dæmon, etsi homines despi- ceret, at Christi jussui cessit, et cito a corpore abs- cessit; hic vero non cedit præcepto. Nanı licet quo- tidie audiat illum dicentem, Non potestis Deo sérvire et mamonæ (Matth. 6. 24), etsi gehennam comminetur et intolerabilia supplicia, non obtemperat tamen, non quod Christo sit fortior, sed quod Christus nos non invitos ad resipiscentiam ducat. Ideoque illi quasi in 1 Alii legunt, dæmonem, • Aliqui, ignorantiam. (a) i Graco hic ponitur signum interrogationis. 356 desertis versantur, etiamsi in mediis sint urbibus. Quis enim mente valens possit cum hujusmodi ho- minibus versari? Maliem certe cum sexcentis dæmo- niacis habitare, quam cum uno hoc laborante mor- bo: quodque ita loquens non aberrem, probatur er iis quæ utrique patiuntur. Hi namque eum qui se ni- hil læsit, inimicum sibi putant, voluntque eum qui liber est servum suum esse, ut in malis innumeris involvant; dæmoniaci vero nihil tale faciunt, sed morbum in se retinent . Illi multas sub- vertunt domos, idque peragunt, ut nomen Dei bla- sphemetur, ac pernicies sunt et urbis et orbis uni- versi; hi vero a dæmonibus exagitati, miseratione et lacrymis digni sunt. Hi certe sine ullo sensu multa faciunt; illi ratione præditi impingunt, in mediis ur- bibus debacchantes, et novo quodam furore correptí. Quid enim tale faciunt dæmoniaci omnes, quale au- sus est Judas, extremam aggressus iniquitatem! Certe omnes qui iHum imitantur, sunt quasi feræ im- manes ex carceribus elapsă, civitates perturbant, nemine cohibente. Hi tamen vinculis undique con- stringuntur, qualia sunt, judicum terror, legum com- minationes, vulgi maledicta, et alia plurima ; his ta- men illi diruptis omnia sus deque vertunt. Quod si quis hæc vincula auferret, is demonem illos occa- pantem clare cognosceret, qui certe multo et acrior et ferocior est eo qui nunc egressus narratur. ista fingamus, et catenas ejus omnes auferamus; lunc ejus furorem liquido sciemus. At feram a nobis nuda- tam ne formidetis: in verbo namque tota scena con- sistit, neque in rei veritate idipsum conspicimus. Sit itaque homo quispiam, ignem ab oculis emittens, ni- ger, qui in utroque humero dracones pendentes loco brachiorum habeat; os habeat in quo pro dentibus gla- dii sint infixi, pro lingua fons virus venenumque emit- tens; venter ejus omni fornace sit voracior, quæ omnia injecta deglutiat; pedes alis instructi et flamma quavis vehementiores; vultus ejus canis et lupi speciem refe- rat; non humanam vocem emittat, sed quid insuave, injucundum, terribile: in manibusque flammas habeat. Horrenda forsan vobis hæc videantur; sed nondum illum uti par erat depinximus : his quippe alia sunt addenda. Obvios quosque jugulet ac devoret, carnes laceret. Hoc monstro deterior est avarus, quasi infer- nus omnes invadit, omnes* devorans, communis hr- mani generis hostis circumiens. Nullum quippe vult superesse hominem, ut omnia possideat. Neque hic tamen sistit gradum, sed postquam omnes cupiditate sua perdidit, terræ substantiam copit abolere, illam- que in aurum versam videre: neque tantum terram, sed montes, saltus, fontes et omnia quæ sub aspectum cadunt. Atque ut discatis, nos nondum ejus furorEM totum demonstravisse: nenio sit qui illum acensel et terreat; sed tolle formidinem legum, et videbis illum arrepto gladio omnes trucidantem, nemini parcentem, faciunt, quam quod morbum in se retineant ⚫ Alii, oninia. 4. Porcorum diabolo traditorum historia anagogice 5. Verum quia id fieri nequit, verbo tamen tenus 1. Quidam Mss., alii vero dæmoniaci nihil aliud mali

355 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. volebant. Nam Christi potentia clarius prædicabatur, ac nequitia dæmonum, ex qua ille eruit omnes qui ab ipsis detinebantur, manifestius apparuit, notumque fuit, illos ne in porcos quidem habere potestatem, nisi id permiserit universoruin Deus. - 1 explicatur. Descriptio lascivi et avari. — Si quis autem hæc anagogice velit accipere, id utique licet, sed hi- storia sic habet. Sciendum porro est homines porco- rum instar viventes, dæmonibus esse captu faciles. Qui autem hæc patiuntur, homines cum sint, sæpe possunt illos superare; si vero porci omnino fuerint, non modo a dæmonibus exagitantur, sed etiam præ- cipitantur. Insuperque ne quis hoc rem esse fictam putaret, sed quisque crederet dæmones vere ex- ivisse, ex porcorum morte id manifestum efficitur. Ilic vero perpende ejus mansuetudinem cum pote- state conjunctam. Cum enim regionis incolæ, tot ab eo acceptis beneficiis, illum ab se discedere coge- rent, non restitit, sed discessit, eosque qui se do- ctrina ipsius indignos declarabant, reliquit, doctores assignans illis eos, qui a dæmonibus liberati fuerant, necnou subulcos, a quibus quæcumque gosta fuerant ediscere poterant : recedens porro ingentem ipsis ti- morem reliquit. Damni quippe magnitudo rei gestä famam evulgabat, resque tanta ipsorum animos * per- culerat. Undique rumores afferebantur, hæc gesta stupenda prædicantes, ab iis qui curati fuerant, a præ- cipitatis porcis, a porcorum dominis, a subulcis. Hæc porro nunc etiam videre est, multos in sepuleris dæmo- niacos, quos tíihil ab insania cohibet, nou ferrum, non eatena, non multitudo hominum, non monita, non terror, non minæ, non quid simile. Cuni quis enim lascivus corporum forma capitur, nihil differt a dæ- moniaco : sed nudus ut ille circunivagatur, vestibus quidem indutus, sed vero amictu spoliatus, et gloria sibi debita nudatus, non lapidibus sese percutiens, sed peccatis lapide longe durioribus. Quis igitur hunc hominem ligare poterit sedareque, tam turpiter agen- teni, petulantem, numquam sui compotem, sed sem- per sepulcra adeuntem? Talia quippe sunt meretri- cum diversoria multo fœtore plena, multa putredine. Quid de avaro dicamus? nonne et ipse talis est? quis eum ligare uníquam poterit ? Non terrores, non minæ, non monita, non consilia (a): verum hæc omnia ille vincula rumpit: et si quis soluturus a vineulis acce- dat, adjurat eum ne solvatur, cruciatum maximum existimans non esse in cruciatu: quo quid miserabi- lius dicatur? Ille namque dæmon, etsi homines despi- ceret, at Christi jussui cessit, et cito a corpore abs- cessit; hic vero non cedit præcepto. Nanı licet quo- tidie audiat illum dicentem, Non potestis Deo sérvire et mamonæ (Matth. 6. 24), etsi gehennam comminetur et intolerabilia supplicia, non obtemperat tamen, non quod Christo sit fortior, sed quod Christus nos non invitos ad resipiscentiam ducat. Ideoque illi quasi in 1 Alii legunt, dæmonem, • Aliqui, ignorantiam. (a) i Graco hic ponitur signum interrogationis. 356 desertis versantur, etiamsi in mediis sint urbibus. Quis enim mente valens possit cum hujusmodi ho- minibus versari? Maliem certe cum sexcentis dæmo- niacis habitare, quam cum uno hoc laborante mor- bo: quodque ita loquens non aberrem, probatur er iis quæ utrique patiuntur. Hi namque eum qui se ni- hil læsit, inimicum sibi putant, voluntque eum qui liber est servum suum esse, ut in malis innumeris involvant; dæmoniaci vero nihil tale faciunt, sed morbum in se retinent . Illi multas sub- vertunt domos, idque peragunt, ut nomen Dei bla- sphemetur, ac pernicies sunt et urbis et orbis uni- versi; hi vero a dæmonibus exagitati, miseratione et lacrymis digni sunt. Hi certe sine ullo sensu multa faciunt; illi ratione præditi impingunt, in mediis ur- bibus debacchantes, et novo quodam furore correptí. Quid enim tale faciunt dæmoniaci omnes, quale au- sus est Judas, extremam aggressus iniquitatem! Certe omnes qui iHum imitantur, sunt quasi feræ im- manes ex carceribus elapsă, civitates perturbant, nemine cohibente. Hi tamen vinculis undique con- stringuntur, qualia sunt, judicum terror, legum com- minationes, vulgi maledicta, et alia plurima ; his ta- men illi diruptis omnia sus deque vertunt. Quod si quis hæc vincula auferret, is demonem illos occa- pantem clare cognosceret, qui certe multo et acrior et ferocior est eo qui nunc egressus narratur. ista fingamus, et catenas ejus omnes auferamus; lunc ejus furorem liquido sciemus. At feram a nobis nuda- tam ne formidetis: in verbo namque tota scena con- sistit, neque in rei veritate idipsum conspicimus. Sit itaque homo quispiam, ignem ab oculis emittens, ni- ger, qui in utroque humero dracones pendentes loco brachiorum habeat; os habeat in quo pro dentibus gla- dii sint infixi, pro lingua fons virus venenumque emit- tens; venter ejus omni fornace sit voracior, quæ omnia injecta deglutiat; pedes alis instructi et flamma quavis vehementiores; vultus ejus canis et lupi speciem refe- rat; non humanam vocem emittat, sed quid insuave, injucundum, terribile: in manibusque flammas habeat. Horrenda forsan vobis hæc videantur; sed nondum illum uti par erat depinximus : his quippe alia sunt addenda. Obvios quosque jugulet ac devoret, carnes laceret. Hoc monstro deterior est avarus, quasi infer- nus omnes invadit, omnes* devorans, communis hr- mani generis hostis circumiens. Nullum quippe vult superesse hominem, ut omnia possideat. Neque hic tamen sistit gradum, sed postquam omnes cupiditate sua perdidit, terræ substantiam copit abolere, illam- que in aurum versam videre: neque tantum terram, sed montes, saltus, fontes et omnia quæ sub aspectum cadunt. Atque ut discatis, nos nondum ejus furorEM totum demonstravisse: nenio sit qui illum acensel et terreat; sed tolle formidinem legum, et videbis illum arrepto gladio omnes trucidantem, nemini parcentem, faciunt, quam quod morbum in se retineant ⚫ Alii, oninia. 4. Porcorum diabolo traditorum historia anagogice 5. Verum quia id fieri nequit, verbo tamen tenus 1. Quidam Mss., alii vero dæmoniaci nihil aliud mali

355 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. volebant. Nam Christi potentia clarius prædicabatur, ac nequitia dæmonum, ex qua ille eruit omnes qui ab ipsis detinebantur, manifestius apparuit, notumque fuit, illos ne in porcos quidem habere potestatem, nisi id permiserit universoruin Deus. - 1 explicatur. Descriptio lascivi et avari. — Si quis autem hæc anagogice velit accipere, id utique licet, sed hi- storia sic habet. Sciendum porro est homines porco- rum instar viventes, dæmonibus esse captu faciles. Qui autem hæc patiuntur, homines cum sint, sæpe possunt illos superare; si vero porci omnino fuerint, non modo a dæmonibus exagitantur, sed etiam præ- cipitantur. Insuperque ne quis hoc rem esse fictam putaret, sed quisque crederet dæmones vere ex- ivisse, ex porcorum morte id manifestum efficitur. Ilic vero perpende ejus mansuetudinem cum pote- state conjunctam. Cum enim regionis incolæ, tot ab eo acceptis beneficiis, illum ab se discedere coge- rent, non restitit, sed discessit, eosque qui se do- ctrina ipsius indignos declarabant, reliquit, doctores assignans illis eos, qui a dæmonibus liberati fuerant, necnou subulcos, a quibus quæcumque gosta fuerant ediscere poterant : recedens porro ingentem ipsis ti- morem reliquit. Damni quippe magnitudo rei gestä famam evulgabat, resque tanta ipsorum animos * per- culerat. Undique rumores afferebantur, hæc gesta stupenda prædicantes, ab iis qui curati fuerant, a præ- cipitatis porcis, a porcorum dominis, a subulcis. Hæc porro nunc etiam videre est, multos in sepuleris dæmo- niacos, quos tíihil ab insania cohibet, nou ferrum, non eatena, non multitudo hominum, non monita, non terror, non minæ, non quid simile. Cuni quis enim lascivus corporum forma capitur, nihil differt a dæ- moniaco : sed nudus ut ille circunivagatur, vestibus quidem indutus, sed vero amictu spoliatus, et gloria sibi debita nudatus, non lapidibus sese percutiens, sed peccatis lapide longe durioribus. Quis igitur hunc hominem ligare poterit sedareque, tam turpiter agen- teni, petulantem, numquam sui compotem, sed sem- per sepulcra adeuntem? Talia quippe sunt meretri- cum diversoria multo fœtore plena, multa putredine. Quid de avaro dicamus? nonne et ipse talis est? quis eum ligare uníquam poterit ? Non terrores, non minæ, non monita, non consilia (a): verum hæc omnia ille vincula rumpit: et si quis soluturus a vineulis acce- dat, adjurat eum ne solvatur, cruciatum maximum existimans non esse in cruciatu: quo quid miserabi- lius dicatur? Ille namque dæmon, etsi homines despi- ceret, at Christi jussui cessit, et cito a corpore abs- cessit; hic vero non cedit præcepto. Nanı licet quo- tidie audiat illum dicentem, Non potestis Deo sérvire et mamonæ (Matth. 6. 24), etsi gehennam comminetur et intolerabilia supplicia, non obtemperat tamen, non quod Christo sit fortior, sed quod Christus nos non invitos ad resipiscentiam ducat. Ideoque illi quasi in 1 Alii legunt, dæmonem, • Aliqui, ignorantiam. (a) i Graco hic ponitur signum interrogationis. 356 desertis versantur, etiamsi in mediis sint urbibus. Quis enim mente valens possit cum hujusmodi ho- minibus versari? Maliem certe cum sexcentis dæmo- niacis habitare, quam cum uno hoc laborante mor- bo: quodque ita loquens non aberrem, probatur er iis quæ utrique patiuntur. Hi namque eum qui se ni- hil læsit, inimicum sibi putant, voluntque eum qui liber est servum suum esse, ut in malis innumeris involvant; dæmoniaci vero nihil tale faciunt, sed morbum in se retinent . Illi multas sub- vertunt domos, idque peragunt, ut nomen Dei bla- sphemetur, ac pernicies sunt et urbis et orbis uni- versi; hi vero a dæmonibus exagitati, miseratione et lacrymis digni sunt. Hi certe sine ullo sensu multa faciunt; illi ratione præditi impingunt, in mediis ur- bibus debacchantes, et novo quodam furore correptí. Quid enim tale faciunt dæmoniaci omnes, quale au- sus est Judas, extremam aggressus iniquitatem! Certe omnes qui iHum imitantur, sunt quasi feræ im- manes ex carceribus elapsă, civitates perturbant, nemine cohibente. Hi tamen vinculis undique con- stringuntur, qualia sunt, judicum terror, legum com- minationes, vulgi maledicta, et alia plurima ; his ta- men illi diruptis omnia sus deque vertunt. Quod si quis hæc vincula auferret, is demonem illos occa- pantem clare cognosceret, qui certe multo et acrior et ferocior est eo qui nunc egressus narratur. ista fingamus, et catenas ejus omnes auferamus; lunc ejus furorem liquido sciemus. At feram a nobis nuda- tam ne formidetis: in verbo namque tota scena con- sistit, neque in rei veritate idipsum conspicimus. Sit itaque homo quispiam, ignem ab oculis emittens, ni- ger, qui in utroque humero dracones pendentes loco brachiorum habeat; os habeat in quo pro dentibus gla- dii sint infixi, pro lingua fons virus venenumque emit- tens; venter ejus omni fornace sit voracior, quæ omnia injecta deglutiat; pedes alis instructi et flamma quavis vehementiores; vultus ejus canis et lupi speciem refe- rat; non humanam vocem emittat, sed quid insuave, injucundum, terribile: in manibusque flammas habeat. Horrenda forsan vobis hæc videantur; sed nondum illum uti par erat depinximus : his quippe alia sunt addenda. Obvios quosque jugulet ac devoret, carnes laceret. Hoc monstro deterior est avarus, quasi infer- nus omnes invadit, omnes* devorans, communis hr- mani generis hostis circumiens. Nullum quippe vult superesse hominem, ut omnia possideat. Neque hic tamen sistit gradum, sed postquam omnes cupiditate sua perdidit, terræ substantiam copit abolere, illam- que in aurum versam videre: neque tantum terram, sed montes, saltus, fontes et omnia quæ sub aspectum cadunt. Atque ut discatis, nos nondum ejus furorEM totum demonstravisse: nenio sit qui illum acensel et terreat; sed tolle formidinem legum, et videbis illum arrepto gladio omnes trucidantem, nemini parcentem, faciunt, quam quod morbum in se retineant ⚫ Alii, oninia. 4. Porcorum diabolo traditorum historia anagogice 5. Verum quia id fieri nequit, verbo tamen tenus 1. Quidam Mss., alii vero dæmoniaci nihil aliud mali

259 IN MATTHÆUM HOMIL. XVII. 260 θετεῖ, ἵνα ἑκατέρωθεν αὐτοῦ μάθῃς τὴν πρόνοιαν, καὶ πῶς πανταχόθεν τό σοι συμφέρον ζητεῖ. Ἐῤῥέθη δέ· *Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, δότω αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ὃς ἐὰν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχᾶται.* δ΄. Οὐ πρότερον ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν πρόεισιν, ἕως τὰ πρότερα ἐκκαθάρῃ καλῶς. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἕτερον δείκνυσιν ἡμῖν $^8$ μοιχείας εἶδος. Τί δὲ τοῦτό ἐστι; Νόμος ἦν κείμενος παλαιὸς, τὸν μισοῦντα τὴν γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας, μὴ κωλύεσθαι ἐκβάλλειν, καὶ ἑτέραν ἀντ᾿ ἐκείνης εἰσάγειν. Οὐ μὴν τοῦτο ἁπλῶς ποιεῖν ὁ νόμος [227] ἐκέλευσεν, ἀλλὰ δόντα βιβλίον ἀποστασίου τῇ γυναικὶ, ὥστε μὴ εἶναι κυρίαν πάλιν ἐπ᾿ αὐτὸν ἐπανελθεῖν, ἵνα κἂν τὸ σχῆμα μένῃ τοῦ γάμου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπέταξεν, ἀλλ᾿ ἐξῆν ἐκβάλλειν τε αὐτὴν καὶ ἑτέραν λαμβάνειν, εἶτα τὴν προτέραν ἐπανάγειν $^9$, πολλὴ ἡ σύγχυσις ἔμελλεν εἶναι, συνεχῶς τὰς ἀλλήλων λαμβανόντων ἁπάντων, καὶ μοιχεία τὸ πρᾶγμα λοιπὸν ἦν σαφής. Διόπερ οὐ μικρὰν ἐπενόησε παραμυθίαν τὸ βιβλίον τοῦ $^{10}$ ἀποστασίου. Ἐγένετο δὲ ταῦτα δι᾿ ἑτέραν πολλῷ μείζονα κακίαν. Εἰ γὰρ ἠνάγκασε καὶ μισουμένην κατέχειν ἔνδον, ἔσφαξεν ἂν ὁ μισῶν· τοιοῦτον γὰρ τῶν Ἰουδαίων τὸ ἔθνος. Οἱ γὰρ παίδων μὴ φειδόμενοι, καὶ προφήτας ἀναιροῦντες, καὶ ὡς ὕδωρ αἷμα ἐκχέοντες, πολλῷ μᾶλλον γυναικῶν οὐκ ἂν ἐφείσαντο. Διὰ τοῦτο τὸ ἔλαττον συνεχώρησε, τὸ μεῖζον ἐκκόπτων. Ἐπεὶ ὅτι οὐ προηγούμενος $^{11}$ οὗτος ὁ νόμος ἦν, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· *Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ταῦτα ἔγραψεν*, ἵνα μὴ ἔνδον σφάττητε, ἀλλ᾿ ἔξω ἐκβάλλητε. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸς τὴν ὀργὴν πᾶσαν ἀνεῖλεν, οὐχὶ τὸν φόνον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁπλῶς θυμοῦσθαι κωλύσας, μετ᾿ εὐκολίας καὶ τοῦτον εἰσάγει τὸν νόμον. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν προτέρων ἀεὶ ῥημάτων ἀναμιμνήσκει, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἐναντία ἐκείνοις, ἀλλὰ συμβαίνοντα λέγει· ἐπιτείνων αὐτὰ, οὐκ ἀνατρέπων· καὶ διορθούμενος, οὐ λύων. Ὅρα δὲ αὐτὸν πανταχοῦ τῷ ἀνδρὶ διαλεγόμενον. *Ὁ γὰρ ἀπολύων*, φησὶ, *τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ὁ γαμῶν ἀπολελυμένην, μοιχᾶται.* Ὁ μὲν γὰρ, κἂν ἑτέραν μὴ λάβῃ, τούτῳ αὐτῷ κατέστησεν ἑαυτὸν ἐγκλήματος $^{12}$ ὑπεύθυνον, μοιχαλίδα ποιήσας ἐκείνην· ὁ δὲ, τῷ τὴν ἀλλοτρίαν λαβεῖν, μοιχὸς γέγονε πάλιν. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι ἐξέβαλεν ἐκεῖνος· καὶ γὰρ ἐκβληθεῖσα μένει τοῦ ἐκβάλλοντος $^{13}$ οὖσα γυνή. Εἶτα, ἵνα μὴ τὸ ὅλον ἐπὶ τὸν ἐκβάλλοντα ῥίψας, αὐθαδέστερον ἐργάσηται τὴν γυναῖκα, καὶ τὰς τοῦ δεχομένου μετὰ ταῦτα ἀπέκλεισεν αὐτῇ θύρας, τῷ μὲν εἰπεῖν, *Ὃς ἂν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχᾶται*, τὴν γυναῖκα καὶ ἄκουσαν σωφρονίζων, καὶ τὴν πρὸς πάντας $^{14}$ ἀποτειχίζων εἴσοδον αὐτῇ, καὶ οὐκ ἐπιτρέπων ἀφορμὰς παρέχειν μικροψυχίας. Ἡ γὰρ μαθοῦσα ὅτι πᾶσα ἀνάγκη, ἢ τὸν ἐξ ἀρχῆς κληρωθέντα ἔχειν, ἢ τῆς οἰκίας ἐκπεσοῦσαν ἐκείνης, μηδεμίαν ἑτέραν ἔχειν καταφυγὴν, καὶ ἄκουσα ἠναγκάζετο στέργειν $^{15}$ τὸν σύνοικον. Εἰ δὲ μηδὲν αὐτῇ περὶ τούτων διαλέγεται, μὴ θαυμάσῃς· ἀσθενέστερον γὰρ ἡ γυνή. Διὰ τοῦτο αὐτὴν ἀφεὶς, ἐν τῇ κατὰ τῶν ἀνδρῶν ἀπειλῇ τὴν αὐτῆς διορθοῦται ῥαθυμίαν. Ὥσπερ ἂν εἴ τις παῖδα ἄσωτον ἔχων, ἐκεῖνον ἀφεὶς, τοῖς ποιοῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον ἐπιπλήττοι, κἀκείνοις ἀπαγορεύοι μὴ συγγίνεσθαι, μηδὲ πλησιάζειν αὐτῷ. Εἰ δὲ φορτικὸν τοῦτο, ἀναμνήσθητί μοι τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, ἐφ᾿ οἷς ἐμακάρισε τοὺς ἀκούοντας, [228] καὶ ὄψει πολὺ δυνατὸν καὶ εὔκολον ὄν. Ὁ γὰρ πρᾶος, καὶ εἰρηνοποιὸς, καὶ πτωχὸς τῷ πνεύματι, καὶ ἐλεήμων, πῶς ἐκβαλεῖ τὴν γυναῖκα; ὁ $^{16}$ ἑτέρους καταλλάττων, πῶς αὐτὸς διαστασιάσει πρὸς τὴν ἑαυτοῦ $^{17}$; Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ κοῦφον ἐποίησε τὸν νόμον. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ καταλιμπάνει τρόπον ἕνα ἀφέσεως, εἰπὼν, *Παρεκτὸς λόγου πορνείας*· ἐπεὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ περιίστατο. Εἰ γὰρ ἐκέλευσε καὶ πολλοῖς συγγινομένην κατέχειν ἔνδον, πάλιν εἰς μοιχείαν τὸ πρᾶγμα κατέστρεφεν $^{18}$. Ὁρᾷς πῶς συμβαίνοντα $^{19}$ ταῦτα τοῖς ἔμπροσθεν; Ὁ γὰρ μὴ βλέπων ἑτέραν γυναῖκα ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, οὐ πορνεύσει· μὴ πορνεύων δὲ, οὐ παρέξει τῷ ἀνδρὶ $^{20}$ ἀφορμὴν ἐκβαλεῖν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα. Διὰ δὴ τοῦτο λοιπὸν $^{21}$ μετὰ ἀδείας ἐπισφίγγει, καὶ τὸν φόβον ἐπιτειχίζει, μέγαν ἐπισείων τῷ ἀνδρὶ τὸν κίνδυνον, εἴγε ἐκβάλοι· τῆς γὰρ μοιχείας τῆς ἐκείνης ὑπεύθυνον ἑαυτὸν $^{22}$ ποιεῖ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας, *Ἔξελε τὸν ὀφθαλμὸν*, νομίσῃς καὶ περὶ γυναικὸς ταῦτα λέγεσθαι, εὐκαίρως ἐπήγαγε τὴν ἐπιδιόρθωσιν ταύτην, ἑνὶ τρόπῳ μόνῳ συγχωρῶν ἐκβάλλειν αὐτὴν, ἑτέρῳ δὲ οὐδενί. Πάλιν ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· *Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.* Τίνος ἕνεκεν οὐκ εὐθέως ἦλθεν ἐπὶ τὴν κλοπὴν, ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν ψευδομαρτυρίαν, ὑπερβὰς ἐκείνην τὴν ἐντολήν; Ὅτι ὁ μὲν κλέπτων, ἔστιν ὅτε καὶ ὀμνύει $^{23}$· ὁ δὲ μήτε ὀμνύναι, μήτε ψεύδεσθαι εἰδὼς, πολλῷ μᾶλλον οὐκ αἱρήσεται κλέπτειν. Ὥστε διὰ ταύτης κἀκείνην ἀνέτρεψε τὴν ἁμαρτίαν· τὸ γὰρ ψεῦδος ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Τί δέ ἐστιν, *Ἀποδώσεις τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου*; Τουτέστιν, Ἀληθεύσεις ὀμνύς. *Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.* ε΄. Εἶτα περαιτέρω αὐτοὺς ἀπάγων τοῦ κατὰ Θεοῦ ὀμνύναι, φησί· *Μήτε κατὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μήτε κατὰ Ἱεροσολύμων, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως· ἀπὸ τῶν προφητικῶν ἔτι φθεγγόμενος, καὶ δεικνὺς ἑαυτὸν οὐκ ἐναντιούμενον τοῖς παλαιοῖς· καὶ γὰρ ἔθος εἶχον κατὰ τούτων ὀμνύναι· καὶ δείκνυσι πρὸς τῷ τέλει τοῦ Εὐαγγελίου τοῦτο τὸ ἔθος. Σὺ δέ μοι θέα πόθεν ἐπαίρει τὰ στοιχεῖα· οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως, ἀλλ᾿ ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὰ σχέσεως τῆς κατὰ συγκατάβασιν εἰρημένης. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὴ ἡ τῆς εἰδωλολατρείας τυραννὶς ἦν, ἵνα μὴ δόξῃ τὰ στοιχεῖα δι᾿ ἑαυτὰ εἶναι τίμια, ταύτην τέθηκε τὴν αἰτίαν ἣν εἰρήκαμεν, ἡ $^{24}$ πάλιν εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν διέβαινεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν· Ἐπειδὴ καλὸς καὶ μέγας ὁ οὐρανός· οὐδὲ, Ἐπειδὴ χρησίμη ἡ γῆ· ἀλλ᾿, Ἐπειδὴ τοῦ Θεοῦ ὁ μέν ἐστι θρόνος, ἡ δὲ, ὑποπόδιον, πανταχόθεν αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Δεσπότην συνωθῶν. *Μήτε κατὰ τῆς κεφαλῆς σου*, φησὶν, *ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ποιῆσαι, ἢ μέλαιναν.* Πάλιν [229] ἐνταῦθα οὐ θαυμάζων τὸν ἄνθρωπον, ἀπήγαγε $^{25}$ τοῦ $^8$ ἡμῖν] add. πάλιν Ε. $^9$ ἐπαναγαγεῖν Ep. Edd. $^{10}$ τοῦ] τὸ F. $^{11}$ προηγουμένως A. B. C. E. $^{12}$ ἐγκλήματι E. τῷ ἐγκλήματι B. $^{13}$ ἐκβαλόντος B. D. F. et p. p. ἐκβαλόντα B. $^{14}$ πρὸς πάντας] Sic Ep. et Verss. πρὸς ἕτερον ἄνδρα A. C. πρὸς ἕτερον ἄνδρα πᾶσαν E. $^{15}$ στέγειν A. B. C. E. ἔχειν F. $^{16}$ ὁ] καὶ ὁ Edd. $^{17}$ τὴν ἑαυτοῦ] ἑαυτὸν B. F. et corr. D. ἑαυτοῦ pr. D. $^{18}$ κατέστρεψεν D. E. F. $^{19}$ συμβαίνουσι A. F. $^{20}$ τῷ ἀνδρὶ om. E. In cæteris ἀφορμὴν deest. $^{21}$ λοιπὸν post ἀδείας collocat D. omittunt Mor. Ben. $^{22}$ αὐτὸν F. ipsum Ge. $^{23}$ ὀμεῖται B. F. $^2$ $^1$ $^/$ $^2$ $^/$ F. Mor. καὶ Sav. Ben. $^{24}$ ἀπήγαγε τοῦ κατὰ] Sic C. D. E. per caput jurare vetavit Ge. ἐπήγαγε τοῦ κατὰ A. Vulgo legitur ἐπήγαγε τὸ μηδὲ (μὴ B. F.) κατὰ, favente Arm.

259 IN MATTHÆUM HOMIL. XVII. 260 θετεῖ, ἵνα ἑκατέρωθεν αὐτοῦ μάθῃς τὴν πρόνοιαν, καὶ πῶς πανταχόθεν τό σοι συμφέρον ζητεῖ. Ἐῤῥέθη δέ· *Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, δότω αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ὃς ἐὰν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχᾶται.* δ΄. Οὐ πρότερον ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν πρόεισιν, ἕως τὰ πρότερα ἐκκαθάρῃ καλῶς. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἕτερον δείκνυσιν ἡμῖν $^8$ μοιχείας εἶδος. Τί δὲ τοῦτό ἐστι; Νόμος ἦν κείμενος παλαιὸς, τὸν μισοῦντα τὴν γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας, μὴ κωλύεσθαι ἐκβάλλειν, καὶ ἑτέραν ἀντ᾿ ἐκείνης εἰσάγειν. Οὐ μὴν τοῦτο ἁπλῶς ποιεῖν ὁ νόμος [227] ἐκέλευσεν, ἀλλὰ δόντα βιβλίον ἀποστασίου τῇ γυναικὶ, ὥστε μὴ εἶναι κυρίαν πάλιν ἐπ᾿ αὐτὸν ἐπανελθεῖν, ἵνα κἂν τὸ σχῆμα μένῃ τοῦ γάμου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπέταξεν, ἀλλ᾿ ἐξῆν ἐκβάλλειν τε αὐτὴν καὶ ἑτέραν λαμβάνειν, εἶτα τὴν προτέραν ἐπανάγειν $^9$, πολλὴ ἡ σύγχυσις ἔμελλεν εἶναι, συνεχῶς τὰς ἀλλήλων λαμβανόντων ἁπάντων, καὶ μοιχεία τὸ πρᾶγμα λοιπὸν ἦν σαφής. Διόπερ οὐ μικρὰν ἐπενόησε παραμυθίαν τὸ βιβλίον τοῦ $^{10}$ ἀποστασίου. Ἐγένετο δὲ ταῦτα δι᾿ ἑτέραν πολλῷ μείζονα κακίαν. Εἰ γὰρ ἠνάγκασε καὶ μισουμένην κατέχειν ἔνδον, ἔσφαξεν ἂν ὁ μισῶν· τοιοῦτον γὰρ τῶν Ἰουδαίων τὸ ἔθνος. Οἱ γὰρ παίδων μὴ φειδόμενοι, καὶ προφήτας ἀναιροῦντες, καὶ ὡς ὕδωρ αἷμα ἐκχέοντες, πολλῷ μᾶλλον γυναικῶν οὐκ ἂν ἐφείσαντο. Διὰ τοῦτο τὸ ἔλαττον συνεχώρησε, τὸ μεῖζον ἐκκόπτων. Ἐπεὶ ὅτι οὐ προηγούμενος $^{11}$ οὗτος ὁ νόμος ἦν, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· *Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ταῦτα ἔγραψεν*, ἵνα μὴ ἔνδον σφάττητε, ἀλλ᾿ ἔξω ἐκβάλλητε. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸς τὴν ὀργὴν πᾶσαν ἀνεῖλεν, οὐχὶ τὸν φόνον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁπλῶς θυμοῦσθαι κωλύσας, μετ᾿ εὐκολίας καὶ τοῦτον εἰσάγει τὸν νόμον. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν προτέρων ἀεὶ ῥημάτων ἀναμιμνήσκει, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἐναντία ἐκείνοις, ἀλλὰ συμβαίνοντα λέγει· ἐπιτείνων αὐτὰ, οὐκ ἀνατρέπων· καὶ διορθούμενος, οὐ λύων. Ὅρα δὲ αὐτὸν πανταχοῦ τῷ ἀνδρὶ διαλεγόμενον. *Ὁ γὰρ ἀπολύων*, φησὶ, *τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ὁ γαμῶν ἀπολελυμένην, μοιχᾶται.* Ὁ μὲν γὰρ, κἂν ἑτέραν μὴ λάβῃ, τούτῳ αὐτῷ κατέστησεν ἑαυτὸν ἐγκλήματος $^{12}$ ὑπεύθυνον, μοιχαλίδα ποιήσας ἐκείνην· ὁ δὲ, τῷ τὴν ἀλλοτρίαν λαβεῖν, μοιχὸς γέγονε πάλιν. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι ἐξέβαλεν ἐκεῖνος· καὶ γὰρ ἐκβληθεῖσα μένει τοῦ ἐκβάλλοντος $^{13}$ οὖσα γυνή. Εἶτα, ἵνα μὴ τὸ ὅλον ἐπὶ τὸν ἐκβάλλοντα ῥίψας, αὐθαδέστερον ἐργάσηται τὴν γυναῖκα, καὶ τὰς τοῦ δεχομένου μετὰ ταῦτα ἀπέκλεισεν αὐτῇ θύρας, τῷ μὲν εἰπεῖν, *Ὃς ἂν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχᾶται*, τὴν γυναῖκα καὶ ἄκουσαν σωφρονίζων, καὶ τὴν πρὸς πάντας $^{14}$ ἀποτειχίζων εἴσοδον αὐτῇ, καὶ οὐκ ἐπιτρέπων ἀφορμὰς παρέχειν μικροψυχίας. Ἡ γὰρ μαθοῦσα ὅτι πᾶσα ἀνάγκη, ἢ τὸν ἐξ ἀρχῆς κληρωθέντα ἔχειν, ἢ τῆς οἰκίας ἐκπεσοῦσαν ἐκείνης, μηδεμίαν ἑτέραν ἔχειν καταφυγὴν, καὶ ἄκουσα ἠναγκάζετο στέργειν $^{15}$ τὸν σύνοικον. Εἰ δὲ μηδὲν αὐτῇ περὶ τούτων διαλέγεται, μὴ θαυμάσῃς· ἀσθενέστερον γὰρ ἡ γυνή. Διὰ τοῦτο αὐτὴν ἀφεὶς, ἐν τῇ κατὰ τῶν ἀνδρῶν ἀπειλῇ τὴν αὐτῆς διορθοῦται ῥαθυμίαν. Ὥσπερ ἂν εἴ τις παῖδα ἄσωτον ἔχων, ἐκεῖνον ἀφεὶς, τοῖς ποιοῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον ἐπιπλήττοι, κἀκείνοις ἀπαγορεύοι μὴ συγγίνεσθαι, μηδὲ πλησιάζειν αὐτῷ. Εἰ δὲ φορτικὸν τοῦτο, ἀναμνήσθητί μοι τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, ἐφ᾿ οἷς ἐμακάρισε τοὺς ἀκούοντας, [228] καὶ ὄψει πολὺ δυνατὸν καὶ εὔκολον ὄν. Ὁ γὰρ πρᾶος, καὶ εἰρηνοποιὸς, καὶ πτωχὸς τῷ πνεύματι, καὶ ἐλεήμων, πῶς ἐκβαλεῖ τὴν γυναῖκα; ὁ $^{16}$ ἑτέρους καταλλάττων, πῶς αὐτὸς διαστασιάσει πρὸς τὴν ἑαυτοῦ $^{17}$; Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ κοῦφον ἐποίησε τὸν νόμον. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ καταλιμπάνει τρόπον ἕνα ἀφέσεως, εἰπὼν, *Παρεκτὸς λόγου πορνείας*· ἐπεὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ περιίστατο. Εἰ γὰρ ἐκέλευσε καὶ πολλοῖς συγγινομένην κατέχειν ἔνδον, πάλιν εἰς μοιχείαν τὸ πρᾶγμα κατέστρεφεν $^{18}$. Ὁρᾷς πῶς συμβαίνοντα $^{19}$ ταῦτα τοῖς ἔμπροσθεν; Ὁ γὰρ μὴ βλέπων ἑτέραν γυναῖκα ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, οὐ πορνεύσει· μὴ πορνεύων δὲ, οὐ παρέξει τῷ ἀνδρὶ $^{20}$ ἀφορμὴν ἐκβαλεῖν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα. Διὰ δὴ τοῦτο λοιπὸν $^{21}$ μετὰ ἀδείας ἐπισφίγγει, καὶ τὸν φόβον ἐπιτειχίζει, μέγαν ἐπισείων τῷ ἀνδρὶ τὸν κίνδυνον, εἴγε ἐκβάλοι· τῆς γὰρ μοιχείας τῆς ἐκείνης ὑπεύθυνον ἑαυτὸν $^{22}$ ποιεῖ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας, *Ἔξελε τὸν ὀφθαλμὸν*, νομίσῃς καὶ περὶ γυναικὸς ταῦτα λέγεσθαι, εὐκαίρως ἐπήγαγε τὴν ἐπιδιόρθωσιν ταύτην, ἑνὶ τρόπῳ μόνῳ συγχωρῶν ἐκβάλλειν αὐτὴν, ἑτέρῳ δὲ οὐδενί. Πάλιν ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· *Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.* Τίνος ἕνεκεν οὐκ εὐθέως ἦλθεν ἐπὶ τὴν κλοπὴν, ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν ψευδομαρτυρίαν, ὑπερβὰς ἐκείνην τὴν ἐντολήν; Ὅτι ὁ μὲν κλέπτων, ἔστιν ὅτε καὶ ὀμνύει $^{23}$· ὁ δὲ μήτε ὀμνύναι, μήτε ψεύδεσθαι εἰδὼς, πολλῷ μᾶλλον οὐκ αἱρήσεται κλέπτειν. Ὥστε διὰ ταύτης κἀκείνην ἀνέτρεψε τὴν ἁμαρτίαν· τὸ γὰρ ψεῦδος ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Τί δέ ἐστιν, *Ἀποδώσεις τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου*; Τουτέστιν, Ἀληθεύσεις ὀμνύς. *Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.* ε΄. Εἶτα περαιτέρω αὐτοὺς ἀπάγων τοῦ κατὰ Θεοῦ ὀμνύναι, φησί· *Μήτε κατὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μήτε κατὰ Ἱεροσολύμων, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως· ἀπὸ τῶν προφητικῶν ἔτι φθεγγόμενος, καὶ δεικνὺς ἑαυτὸν οὐκ ἐναντιούμενον τοῖς παλαιοῖς· καὶ γὰρ ἔθος εἶχον κατὰ τούτων ὀμνύναι· καὶ δείκνυσι πρὸς τῷ τέλει τοῦ Εὐαγγελίου τοῦτο τὸ ἔθος. Σὺ δέ μοι θέα πόθεν ἐπαίρει τὰ στοιχεῖα· οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως, ἀλλ᾿ ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὰ σχέσεως τῆς κατὰ συγκατάβασιν εἰρημένης. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὴ ἡ τῆς εἰδωλολατρείας τυραννὶς ἦν, ἵνα μὴ δόξῃ τὰ στοιχεῖα δι᾿ ἑαυτὰ εἶναι τίμια, ταύτην τέθηκε τὴν αἰτίαν ἣν εἰρήκαμεν, ἡ $^{24}$ πάλιν εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν διέβαινεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν· Ἐπειδὴ καλὸς καὶ μέγας ὁ οὐρανός· οὐδὲ, Ἐπειδὴ χρησίμη ἡ γῆ· ἀλλ᾿, Ἐπειδὴ τοῦ Θεοῦ ὁ μέν ἐστι θρόνος, ἡ δὲ, ὑποπόδιον, πανταχόθεν αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Δεσπότην συνωθῶν. *Μήτε κατὰ τῆς κεφαλῆς σου*, φησὶν, *ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ποιῆσαι, ἢ μέλαιναν.* Πάλιν [229] ἐνταῦθα οὐ θαυμάζων τὸν ἄνθρωπον, ἀπήγαγε $^{25}$ τοῦ $^8$ ἡμῖν] add. πάλιν Ε. $^9$ ἐπαναγαγεῖν Ep. Edd. $^{10}$ τοῦ] τὸ F. $^{11}$ προηγουμένως A. B. C. E. $^{12}$ ἐγκλήματι E. τῷ ἐγκλήματι B. $^{13}$ ἐκβαλόντος B. D. F. et p. p. ἐκβαλόντα B. $^{14}$ πρὸς πάντας] Sic Ep. et Verss. πρὸς ἕτερον ἄνδρα A. C. πρὸς ἕτερον ἄνδρα πᾶσαν E. $^{15}$ στέγειν A. B. C. E. ἔχειν F. $^{16}$ ὁ] καὶ ὁ Edd. $^{17}$ τὴν ἑαυτοῦ] ἑαυτὸν B. F. et corr. D. ἑαυτοῦ pr. D. $^{18}$ κατέστρεψεν D. E. F. $^{19}$ συμβαίνουσι A. F. $^{20}$ τῷ ἀνδρὶ om. E. In cæteris ἀφορμὴν deest. $^{21}$ λοιπὸν post ἀδείας collocat D. omittunt Mor. Ben. $^{22}$ αὐτὸν F. ipsum Ge. $^{23}$ ὀμεῖται B. F. $^2$ $^1$ $^/$ $^2$ $^/$ F. Mor. καὶ Sav. Ben. $^{24}$ ἀπήγαγε τοῦ κατὰ] Sic C. D. E. per caput jurare vetavit Ge. ἐπήγαγε τοῦ κατὰ A. Vulgo legitur ἐπήγαγε τὸ μηδὲ (μὴ B. F.) κατὰ, favente Arm.

259 IN MATTHÆUM HOMIL. XVII. 260 θετεῖ, ἵνα ἑκατέρωθεν αὐτοῦ μάθῃς τὴν πρόνοιαν, καὶ πῶς πανταχόθεν τό σοι συμφέρον ζητεῖ. Ἐῤῥέθη δέ· *Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, δότω αὐτῇ βιβλίον ἀποστασίου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι Ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ὃς ἐὰν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχᾶται.* δ΄. Οὐ πρότερον ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν πρόεισιν, ἕως τὰ πρότερα ἐκκαθάρῃ καλῶς. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἕτερον δείκνυσιν ἡμῖν $^8$ μοιχείας εἶδος. Τί δὲ τοῦτό ἐστι; Νόμος ἦν κείμενος παλαιὸς, τὸν μισοῦντα τὴν γυναῖκα τὴν ἑαυτοῦ ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας, μὴ κωλύεσθαι ἐκβάλλειν, καὶ ἑτέραν ἀντ᾿ ἐκείνης εἰσάγειν. Οὐ μὴν τοῦτο ἁπλῶς ποιεῖν ὁ νόμος [227] ἐκέλευσεν, ἀλλὰ δόντα βιβλίον ἀποστασίου τῇ γυναικὶ, ὥστε μὴ εἶναι κυρίαν πάλιν ἐπ᾿ αὐτὸν ἐπανελθεῖν, ἵνα κἂν τὸ σχῆμα μένῃ τοῦ γάμου. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐπέταξεν, ἀλλ᾿ ἐξῆν ἐκβάλλειν τε αὐτὴν καὶ ἑτέραν λαμβάνειν, εἶτα τὴν προτέραν ἐπανάγειν $^9$, πολλὴ ἡ σύγχυσις ἔμελλεν εἶναι, συνεχῶς τὰς ἀλλήλων λαμβανόντων ἁπάντων, καὶ μοιχεία τὸ πρᾶγμα λοιπὸν ἦν σαφής. Διόπερ οὐ μικρὰν ἐπενόησε παραμυθίαν τὸ βιβλίον τοῦ $^{10}$ ἀποστασίου. Ἐγένετο δὲ ταῦτα δι᾿ ἑτέραν πολλῷ μείζονα κακίαν. Εἰ γὰρ ἠνάγκασε καὶ μισουμένην κατέχειν ἔνδον, ἔσφαξεν ἂν ὁ μισῶν· τοιοῦτον γὰρ τῶν Ἰουδαίων τὸ ἔθνος. Οἱ γὰρ παίδων μὴ φειδόμενοι, καὶ προφήτας ἀναιροῦντες, καὶ ὡς ὕδωρ αἷμα ἐκχέοντες, πολλῷ μᾶλλον γυναικῶν οὐκ ἂν ἐφείσαντο. Διὰ τοῦτο τὸ ἔλαττον συνεχώρησε, τὸ μεῖζον ἐκκόπτων. Ἐπεὶ ὅτι οὐ προηγούμενος $^{11}$ οὗτος ὁ νόμος ἦν, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· *Μωϋσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ταῦτα ἔγραψεν*, ἵνα μὴ ἔνδον σφάττητε, ἀλλ᾿ ἔξω ἐκβάλλητε. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸς τὴν ὀργὴν πᾶσαν ἀνεῖλεν, οὐχὶ τὸν φόνον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁπλῶς θυμοῦσθαι κωλύσας, μετ᾿ εὐκολίας καὶ τοῦτον εἰσάγει τὸν νόμον. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν προτέρων ἀεὶ ῥημάτων ἀναμιμνήσκει, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἐναντία ἐκείνοις, ἀλλὰ συμβαίνοντα λέγει· ἐπιτείνων αὐτὰ, οὐκ ἀνατρέπων· καὶ διορθούμενος, οὐ λύων. Ὅρα δὲ αὐτὸν πανταχοῦ τῷ ἀνδρὶ διαλεγόμενον. *Ὁ γὰρ ἀπολύων*, φησὶ, *τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι· καὶ ὁ γαμῶν ἀπολελυμένην, μοιχᾶται.* Ὁ μὲν γὰρ, κἂν ἑτέραν μὴ λάβῃ, τούτῳ αὐτῷ κατέστησεν ἑαυτὸν ἐγκλήματος $^{12}$ ὑπεύθυνον, μοιχαλίδα ποιήσας ἐκείνην· ὁ δὲ, τῷ τὴν ἀλλοτρίαν λαβεῖν, μοιχὸς γέγονε πάλιν. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι ἐξέβαλεν ἐκεῖνος· καὶ γὰρ ἐκβληθεῖσα μένει τοῦ ἐκβάλλοντος $^{13}$ οὖσα γυνή. Εἶτα, ἵνα μὴ τὸ ὅλον ἐπὶ τὸν ἐκβάλλοντα ῥίψας, αὐθαδέστερον ἐργάσηται τὴν γυναῖκα, καὶ τὰς τοῦ δεχομένου μετὰ ταῦτα ἀπέκλεισεν αὐτῇ θύρας, τῷ μὲν εἰπεῖν, *Ὃς ἂν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχᾶται*, τὴν γυναῖκα καὶ ἄκουσαν σωφρονίζων, καὶ τὴν πρὸς πάντας $^{14}$ ἀποτειχίζων εἴσοδον αὐτῇ, καὶ οὐκ ἐπιτρέπων ἀφορμὰς παρέχειν μικροψυχίας. Ἡ γὰρ μαθοῦσα ὅτι πᾶσα ἀνάγκη, ἢ τὸν ἐξ ἀρχῆς κληρωθέντα ἔχειν, ἢ τῆς οἰκίας ἐκπεσοῦσαν ἐκείνης, μηδεμίαν ἑτέραν ἔχειν καταφυγὴν, καὶ ἄκουσα ἠναγκάζετο στέργειν $^{15}$ τὸν σύνοικον. Εἰ δὲ μηδὲν αὐτῇ περὶ τούτων διαλέγεται, μὴ θαυμάσῃς· ἀσθενέστερον γὰρ ἡ γυνή. Διὰ τοῦτο αὐτὴν ἀφεὶς, ἐν τῇ κατὰ τῶν ἀνδρῶν ἀπειλῇ τὴν αὐτῆς διορθοῦται ῥαθυμίαν. Ὥσπερ ἂν εἴ τις παῖδα ἄσωτον ἔχων, ἐκεῖνον ἀφεὶς, τοῖς ποιοῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον ἐπιπλήττοι, κἀκείνοις ἀπαγορεύοι μὴ συγγίνεσθαι, μηδὲ πλησιάζειν αὐτῷ. Εἰ δὲ φορτικὸν τοῦτο, ἀναμνήσθητί μοι τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, ἐφ᾿ οἷς ἐμακάρισε τοὺς ἀκούοντας, [228] καὶ ὄψει πολὺ δυνατὸν καὶ εὔκολον ὄν. Ὁ γὰρ πρᾶος, καὶ εἰρηνοποιὸς, καὶ πτωχὸς τῷ πνεύματι, καὶ ἐλεήμων, πῶς ἐκβαλεῖ τὴν γυναῖκα; ὁ $^{16}$ ἑτέρους καταλλάττων, πῶς αὐτὸς διαστασιάσει πρὸς τὴν ἑαυτοῦ $^{17}$; Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ κοῦφον ἐποίησε τὸν νόμον. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ καταλιμπάνει τρόπον ἕνα ἀφέσεως, εἰπὼν, *Παρεκτὸς λόγου πορνείας*· ἐπεὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ περιίστατο. Εἰ γὰρ ἐκέλευσε καὶ πολλοῖς συγγινομένην κατέχειν ἔνδον, πάλιν εἰς μοιχείαν τὸ πρᾶγμα κατέστρεφεν $^{18}$. Ὁρᾷς πῶς συμβαίνοντα $^{19}$ ταῦτα τοῖς ἔμπροσθεν; Ὁ γὰρ μὴ βλέπων ἑτέραν γυναῖκα ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, οὐ πορνεύσει· μὴ πορνεύων δὲ, οὐ παρέξει τῷ ἀνδρὶ $^{20}$ ἀφορμὴν ἐκβαλεῖν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα. Διὰ δὴ τοῦτο λοιπὸν $^{21}$ μετὰ ἀδείας ἐπισφίγγει, καὶ τὸν φόβον ἐπιτειχίζει, μέγαν ἐπισείων τῷ ἀνδρὶ τὸν κίνδυνον, εἴγε ἐκβάλοι· τῆς γὰρ μοιχείας τῆς ἐκείνης ὑπεύθυνον ἑαυτὸν $^{22}$ ποιεῖ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας, *Ἔξελε τὸν ὀφθαλμὸν*, νομίσῃς καὶ περὶ γυναικὸς ταῦτα λέγεσθαι, εὐκαίρως ἐπήγαγε τὴν ἐπιδιόρθωσιν ταύτην, ἑνὶ τρόπῳ μόνῳ συγχωρῶν ἐκβάλλειν αὐτὴν, ἑτέρῳ δὲ οὐδενί. Πάλιν ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· *Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.* Τίνος ἕνεκεν οὐκ εὐθέως ἦλθεν ἐπὶ τὴν κλοπὴν, ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν ψευδομαρτυρίαν, ὑπερβὰς ἐκείνην τὴν ἐντολήν; Ὅτι ὁ μὲν κλέπτων, ἔστιν ὅτε καὶ ὀμνύει $^{23}$· ὁ δὲ μήτε ὀμνύναι, μήτε ψεύδεσθαι εἰδὼς, πολλῷ μᾶλλον οὐκ αἱρήσεται κλέπτειν. Ὥστε διὰ ταύτης κἀκείνην ἀνέτρεψε τὴν ἁμαρτίαν· τὸ γὰρ ψεῦδος ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Τί δέ ἐστιν, *Ἀποδώσεις τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου*; Τουτέστιν, Ἀληθεύσεις ὀμνύς. *Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.* ε΄. Εἶτα περαιτέρω αὐτοὺς ἀπάγων τοῦ κατὰ Θεοῦ ὀμνύναι, φησί· *Μήτε κατὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μήτε κατὰ Ἱεροσολύμων, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως· ἀπὸ τῶν προφητικῶν ἔτι φθεγγόμενος, καὶ δεικνὺς ἑαυτὸν οὐκ ἐναντιούμενον τοῖς παλαιοῖς· καὶ γὰρ ἔθος εἶχον κατὰ τούτων ὀμνύναι· καὶ δείκνυσι πρὸς τῷ τέλει τοῦ Εὐαγγελίου τοῦτο τὸ ἔθος. Σὺ δέ μοι θέα πόθεν ἐπαίρει τὰ στοιχεῖα· οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως, ἀλλ᾿ ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὰ σχέσεως τῆς κατὰ συγκατάβασιν εἰρημένης. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὴ ἡ τῆς εἰδωλολατρείας τυραννὶς ἦν, ἵνα μὴ δόξῃ τὰ στοιχεῖα δι᾿ ἑαυτὰ εἶναι τίμια, ταύτην τέθηκε τὴν αἰτίαν ἣν εἰρήκαμεν, ἡ $^{24}$ πάλιν εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν διέβαινεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν· Ἐπειδὴ καλὸς καὶ μέγας ὁ οὐρανός· οὐδὲ, Ἐπειδὴ χρησίμη ἡ γῆ· ἀλλ᾿, Ἐπειδὴ τοῦ Θεοῦ ὁ μέν ἐστι θρόνος, ἡ δὲ, ὑποπόδιον, πανταχόθεν αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Δεσπότην συνωθῶν. *Μήτε κατὰ τῆς κεφαλῆς σου*, φησὶν, *ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ποιῆσαι, ἢ μέλαιναν.* Πάλιν [229] ἐνταῦθα οὐ θαυμάζων τὸν ἄνθρωπον, ἀπήγαγε $^{25}$ τοῦ $^8$ ἡμῖν] add. πάλιν Ε. $^9$ ἐπαναγαγεῖν Ep. Edd. $^{10}$ τοῦ] τὸ F. $^{11}$ προηγουμένως A. B. C. E. $^{12}$ ἐγκλήματι E. τῷ ἐγκλήματι B. $^{13}$ ἐκβαλόντος B. D. F. et p. p. ἐκβαλόντα B. $^{14}$ πρὸς πάντας] Sic Ep. et Verss. πρὸς ἕτερον ἄνδρα A. C. πρὸς ἕτερον ἄνδρα πᾶσαν E. $^{15}$ στέγειν A. B. C. E. ἔχειν F. $^{16}$ ὁ] καὶ ὁ Edd. $^{17}$ τὴν ἑαυτοῦ] ἑαυτὸν B. F. et corr. D. ἑαυτοῦ pr. D. $^{18}$ κατέστρεψεν D. E. F. $^{19}$ συμβαίνουσι A. F. $^{20}$ τῷ ἀνδρὶ om. E. In cæteris ἀφορμὴν deest. $^{21}$ λοιπὸν post ἀδείας collocat D. omittunt Mor. Ben. $^{22}$ αὐτὸν F. ipsum Ge. $^{23}$ ὀμεῖται B. F. $^2$ $^1$ $^/$ $^2$ $^/$ F. Mor. καὶ Sav. Ben. $^{24}$ ἀπήγαγε τοῦ κατὰ] Sic C. D. E. per caput jurare vetavit Ge. ἐπήγαγε τοῦ κατὰ A. Vulgo legitur ἐπήγαγε τὸ μηδὲ (μὴ B. F.) κατὰ, favente Arm.

363 • 361 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. et postquam clare estenderat, se posse peccata dimit- et avaritia parta essent : non recusavit tamen Chri- tere, ad hunc postea accessit, ut non turbarentur vi- stus his convivari : quia magnum inde lucrum evena dentes publicanum in discipulorum chorum adscribi. rum erat; sed contubernalis et convictor est coruin Nam qui potest peccata omnia solvere, quid mirum qui hujusmodi iniquitati se dediderant. Hujusmorti si et hunc apostolum faciat? Sed ut didicisti vocantis quippe medicus, nisi agrorum putredinem ferat, man potestatem, sic disce vocati obedientiam. Neque enim eos a morbo eruit : quainquam inde tualam sibi fa- repugnavit, neque dubitans dixit: Quid hoc est ? num mam attraheret, et quod eum illo ederet, et quod in ine hominem hujusmodi fraudulenter vocat? Nam domo ejus cum publicanis multis. Vide autem quo- certe intempestiva fuisset hujusmodi humilitas. Sed modo id illi probro vertant : Ecce homo edaz et vini statim obedivit : neque petiit ut domnum ire liceret, potator, publicanorum amicus et peccatorum (Matth.\\. nt rem cum suis communicaret, quemadmodum 19). Audiant illi qui magnam sibi famam ex jejunia etiam piscatores fecerunt : ut enim illi retia, navicu- parere satagunt: cogitentque Dominum nostram ra- lam, et patrem, ita et hic teloniariam niensam et lu- racem et vini potatorem vocatur fuisse, neque eru- crum reliquit, ut sequeretur, ad omnia paratumi ani- buisse; sed hec omnia despexisse, ut rem sibi pro- mum exhibens: et a rebus omnibus sæcularibus se positam perficeret ; id quod etiam evenit. Nam et station abscindens, per obedientiam perfectam testi- publicanus conversus est et melior effectus. Ut autem ficabatur, quam tempestive vocatus fuisset. Et cur, discas, quantum boni accederet iis qui ejusdem cum inquies, non de aliis dixit, quomodo vocati fuerint, co mensæ participes essent, audi quid dicat Zaccharos sed de Petrò tantum, Jacobo, Joanne et Philippo, de alius publicanus. Quia enim audivit Christum dicen- cæteris vero nusquam? Quia hi maxime erant, qui tem, Hodie in domo tua oportet me manere ( Luc. 19. humiles vel turpes artes exercebant; neque enim 5), gaudio perfusus, dixit : Dimidium bonorum INCO- quidpiam est publicano deterius, vel piscatore vilius. rum do pauperibus, et si quid aliquem defraudavi, red 'o Quod porro Philippus ctiam inter ignobiles censere- quadruplum (Ibid v. 8). Cui respondit Jesus; lodie tur, ex patria liquet. Idcirco hos maxime cum artibus salus domui huic facta est (Ibid. v. §). Sie ex omnibus suis prædicant, his declarantes sibi etiam in rebus alios instituere licet. Et quomodo, inquies, Panins splendidis fidem esse habendam. Cum enim nihil præcipit : Si quis, cum frater nominetur, sit fornicarius, prætereant eoriam quæ vituperabilia vel vilia sunt, aut avarus, cum eo ne comedere quidem oportet (1. Cor. sed hæc præ aliis accurate prædicent, sive illa magi- 5. 11)? At non patet, an illud etiam magistris prævi- strum, sive discipulos spectent, cur in splendidis piatur, neque solum fratribus. Deinde illi munhum conspicuisque suspecti fuerint, cum maxime signa et perfecti auctique erant, neque fratribus annumera- miracula multa i prætercurrant, et quæ ad crucem bantur. Ad have vero Paulus, jam illos in fratrum spectant, quæ certe probrosa videntur accurate pric- numerum adscitos aversari jubet, si in malis perse- dicent, discipulorum item artes, vilemque sortem, verent: hi autem male agere cessaverant conversi, magistri quoque progenitores, qui vel ex peccatis, vel Verum nihil horum Pharisæos compressit, sed cri- ex vili conditione noti erant, clara voce in medium minantes aggrediuntur discipufos his verbis: 11. Cur præferunt? Unde manifestum est, ipsos maguam ve- cum publicanis et peccatoribus manducat magister ritatis habuisse rationem, ae neque ad gratiam, ne- vester? Et cum discipuli peccare videntur, Christum que ad ostentationem scripsisse. sic alloquantur: Ecce discipuli tui faciunt quod non licet in sabbato facere (Matth. 12 2); hic vero apnd discipulos Christum criminantur. Quæ omnia mali- guantium erant, et volentiuni d scipulorum chorum a magistro avellere.Quid igitur immensa illa sapientia? habent. Vide quomodo sermionem eorum in contra- rium vertit. Illi namque crimini dabant ipsi, quod cumillis versaretur; ille contrarium profert, indignum benignitate sua esse si non cum illis versetur; sc non modo se crimine vacuum esse cum illos emen - daret, sed rem esse præcipuam, et necessariam, સ mille laudibus dignam. Deinde ne videretur vocatus pudore afficere, cum diceret, Qui male habent, vide quomodo leniat illud, cum illos inerepat et dicit: sacrificium (Osee 6. 6). Hoc autem dicebat, Scriptu- rarum ignorantiam ipsis vitio vertens. Quamobrem acrius loquitur, non iratus; absit; sed ne illi animam desponderent. Quamquam dicere poterat : Non c gitatis, quomodo paralytico peccata dimiserini? corpus ejus firmaverim? At nihil horum dicit: verum - explicatur. Redarguuntur ii qui sibi famam ex jejunio `parere curant, Vocatum itaque Matthæum magno affecit honore ad mensam admittens, quo illum de futuro bene sperare curat, et majorem indit fiduciam. Non enim in sanauda ejus iniquitate multuin temporis adhibuit, sed illud station faction est; neque cum Illo tantum recumbit ad inensam, sed cum aliis mul- 4is : quamquam id illi crimini dabatur, quod peccato- res non abigeret. Verum neque hoc celant evangeli- stæ quomodo illi accusandi occasiones captabant, ejus explorantes opera. Conveniunt porro publicani, quasi ad artis consortem; nam honori sibi ducens quod Christus ad se venisset, omnes convocavit. Ete- nim omne curationis genus Christus adhibebat, nec modo cum concionaretur, cum curaret, cum inimicos redargueret, sed etiam cum convivaretur, multos male affectos emendabat: his nos docens omne tem- pas omneque opus posse nobis utilitatem afferre. Quamvis autem ea quæ tunc apposita erant, iniquitate • Alii, cum maxime signa multa et mirabilia. . 12. Non indigent, inquit, sani medico, sed qui male 13. Euntes, discite quid est, Misericordiam volo, et non 2. Christi apud Matthæum convivantis agendi ratio

363 • 361 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. et postquam clare estenderat, se posse peccata dimit- et avaritia parta essent : non recusavit tamen Chri- tere, ad hunc postea accessit, ut non turbarentur vi- stus his convivari : quia magnum inde lucrum evena dentes publicanum in discipulorum chorum adscribi. rum erat; sed contubernalis et convictor est coruin Nam qui potest peccata omnia solvere, quid mirum qui hujusmodi iniquitati se dediderant. Hujusmorti si et hunc apostolum faciat? Sed ut didicisti vocantis quippe medicus, nisi agrorum putredinem ferat, man potestatem, sic disce vocati obedientiam. Neque enim eos a morbo eruit : quainquam inde tualam sibi fa- repugnavit, neque dubitans dixit: Quid hoc est ? num mam attraheret, et quod eum illo ederet, et quod in ine hominem hujusmodi fraudulenter vocat? Nam domo ejus cum publicanis multis. Vide autem quo- certe intempestiva fuisset hujusmodi humilitas. Sed modo id illi probro vertant : Ecce homo edaz et vini statim obedivit : neque petiit ut domnum ire liceret, potator, publicanorum amicus et peccatorum (Matth.\\. nt rem cum suis communicaret, quemadmodum 19). Audiant illi qui magnam sibi famam ex jejunia etiam piscatores fecerunt : ut enim illi retia, navicu- parere satagunt: cogitentque Dominum nostram ra- lam, et patrem, ita et hic teloniariam niensam et lu- racem et vini potatorem vocatur fuisse, neque eru- crum reliquit, ut sequeretur, ad omnia paratumi ani- buisse; sed hec omnia despexisse, ut rem sibi pro- mum exhibens: et a rebus omnibus sæcularibus se positam perficeret ; id quod etiam evenit. Nam et station abscindens, per obedientiam perfectam testi- publicanus conversus est et melior effectus. Ut autem ficabatur, quam tempestive vocatus fuisset. Et cur, discas, quantum boni accederet iis qui ejusdem cum inquies, non de aliis dixit, quomodo vocati fuerint, co mensæ participes essent, audi quid dicat Zaccharos sed de Petrò tantum, Jacobo, Joanne et Philippo, de alius publicanus. Quia enim audivit Christum dicen- cæteris vero nusquam? Quia hi maxime erant, qui tem, Hodie in domo tua oportet me manere ( Luc. 19. humiles vel turpes artes exercebant; neque enim 5), gaudio perfusus, dixit : Dimidium bonorum INCO- quidpiam est publicano deterius, vel piscatore vilius. rum do pauperibus, et si quid aliquem defraudavi, red 'o Quod porro Philippus ctiam inter ignobiles censere- quadruplum (Ibid v. 8). Cui respondit Jesus; lodie tur, ex patria liquet. Idcirco hos maxime cum artibus salus domui huic facta est (Ibid. v. §). Sie ex omnibus suis prædicant, his declarantes sibi etiam in rebus alios instituere licet. Et quomodo, inquies, Panins splendidis fidem esse habendam. Cum enim nihil præcipit : Si quis, cum frater nominetur, sit fornicarius, prætereant eoriam quæ vituperabilia vel vilia sunt, aut avarus, cum eo ne comedere quidem oportet (1. Cor. sed hæc præ aliis accurate prædicent, sive illa magi- 5. 11)? At non patet, an illud etiam magistris prævi- strum, sive discipulos spectent, cur in splendidis piatur, neque solum fratribus. Deinde illi munhum conspicuisque suspecti fuerint, cum maxime signa et perfecti auctique erant, neque fratribus annumera- miracula multa i prætercurrant, et quæ ad crucem bantur. Ad have vero Paulus, jam illos in fratrum spectant, quæ certe probrosa videntur accurate pric- numerum adscitos aversari jubet, si in malis perse- dicent, discipulorum item artes, vilemque sortem, verent: hi autem male agere cessaverant conversi, magistri quoque progenitores, qui vel ex peccatis, vel Verum nihil horum Pharisæos compressit, sed cri- ex vili conditione noti erant, clara voce in medium minantes aggrediuntur discipufos his verbis: 11. Cur præferunt? Unde manifestum est, ipsos maguam ve- cum publicanis et peccatoribus manducat magister ritatis habuisse rationem, ae neque ad gratiam, ne- vester? Et cum discipuli peccare videntur, Christum que ad ostentationem scripsisse. sic alloquantur: Ecce discipuli tui faciunt quod non licet in sabbato facere (Matth. 12 2); hic vero apnd discipulos Christum criminantur. Quæ omnia mali- guantium erant, et volentiuni d scipulorum chorum a magistro avellere.Quid igitur immensa illa sapientia? habent. Vide quomodo sermionem eorum in contra- rium vertit. Illi namque crimini dabant ipsi, quod cumillis versaretur; ille contrarium profert, indignum benignitate sua esse si non cum illis versetur; sc non modo se crimine vacuum esse cum illos emen - daret, sed rem esse præcipuam, et necessariam, સ mille laudibus dignam. Deinde ne videretur vocatus pudore afficere, cum diceret, Qui male habent, vide quomodo leniat illud, cum illos inerepat et dicit: sacrificium (Osee 6. 6). Hoc autem dicebat, Scriptu- rarum ignorantiam ipsis vitio vertens. Quamobrem acrius loquitur, non iratus; absit; sed ne illi animam desponderent. Quamquam dicere poterat : Non c gitatis, quomodo paralytico peccata dimiserini? corpus ejus firmaverim? At nihil horum dicit: verum - explicatur. Redarguuntur ii qui sibi famam ex jejunio `parere curant, Vocatum itaque Matthæum magno affecit honore ad mensam admittens, quo illum de futuro bene sperare curat, et majorem indit fiduciam. Non enim in sanauda ejus iniquitate multuin temporis adhibuit, sed illud station faction est; neque cum Illo tantum recumbit ad inensam, sed cum aliis mul- 4is : quamquam id illi crimini dabatur, quod peccato- res non abigeret. Verum neque hoc celant evangeli- stæ quomodo illi accusandi occasiones captabant, ejus explorantes opera. Conveniunt porro publicani, quasi ad artis consortem; nam honori sibi ducens quod Christus ad se venisset, omnes convocavit. Ete- nim omne curationis genus Christus adhibebat, nec modo cum concionaretur, cum curaret, cum inimicos redargueret, sed etiam cum convivaretur, multos male affectos emendabat: his nos docens omne tem- pas omneque opus posse nobis utilitatem afferre. Quamvis autem ea quæ tunc apposita erant, iniquitate • Alii, cum maxime signa multa et mirabilia. . 12. Non indigent, inquit, sani medico, sed qui male 13. Euntes, discite quid est, Misericordiam volo, et non 2. Christi apud Matthæum convivantis agendi ratio

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92

369 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. 85 πάθος ἐξέλης. Καὶ μηδὲν μηδέπω περὶ γεέννης εἴπῃς, μηδὲ περὶ βασιλείας· εἰκὴ γὰρ ταῦτα ἐρεῖς· ἀλλὰ πεῖσιν αὐτὴν, ὅτι σε τέρπει μᾶλλον γυμνὸν ἐπιδεικνῦτα τοῦ Θεοῦ τὸ ἔργον· ἡ δὲ βασανίζουσα οι τὴν ὄψιν, καὶ και τατείνουσα, καὶ κονιῶτα, οὐδὲ παρὰ τοῖς πολλοῖς φαί- νεται καλὴ καὶ εὐειδής. Πρότερον δὲ δὲ τοῖς κοινούς λο- γισμοῖς καὶ ταῖς πάντων ψήφοις τὸ νόσημα ἐκβαλλε· καὶ ὅταν τούτοις καταμαλάξῃς τοῖς λόγοις, καὶ ἐκεῖνα προστίθει. Κἂν ἀπαξ εἴπῃ;, καὶ μὴ πείσης, καὶ σε δεύ τερον καὶ τρίτον καὶ πολλάκις τὰ αὐτὰ ἐπαντλῶν βή- ματα μὴ ἀποκάμῃς· μὴ μέντοι [35] μετά επαχθείας τινός, ἀλλὰ μετὰ χαριεντισμοῦ· καὶ νῦν μὲν ἀποστρέφου, νῦν δὲ κολάκευε καὶ θεράπευε. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ζωγρά- φους πότα εξαλείψουσι, πόσα παρεγγράφουσιν ὅταν 85 ὅψιν ποιῶσι καλήν; Μὴ γίνου θα τοίνυν ἐκείνων χείρων. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι σώματος εἰκόνα γράφοντες τοσαύτῃ κέ- χρηνται τῇ σπουδῇ· πόσω ε' μᾶλλον ἡμᾶς ψυχὴν δια- πλάττοντας πᾶσαν ἂν εἴη δίκαιον κινεῖν μηχανήν. Αν γὰρ καλῶς τῆς ψυχῆς ταύτης διαπλάσῃς τὴν ὄψιν, οὐκ ὄψει τὸ τοῦ σώματος ἀσχημονούν πρόσωπον, οὐδὲ ἡμαγ μένα χείλη, οὐδὲ στόμα άρκτου αἵματι πεφοινιγμένῳ προσεοικός, οὐδὲ ἐσβολωμένας ἀφοῦ; ὡς ἀπὸ χύτρας τινός, οὐδὲ κεκονιαμένας παρειές κατὰ τοὺς τοίχους τῶν τάρων. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀσβόλησε καὶ τέφρα καὶ κά νις, καὶ ἐσχάτης δυσειδείας δε γνωρίσματα. 87 89 ς'. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδ' ὅπως ἔλαθον εἰς τούτους ἐξ- ενεχθείς τους λόγους, καὶ ἑτέρῳ παραινών ὥστε διδά σκειν μετ' ἐπιεικείας, αὐτὸς εἰς ὀργὴν ἐξεκυλίσθην. Οὐκοῦν ἐπανίωμεν πάλιν πρὸς τὴν ἡμερωτέραν παραί νεσιν, καὶ πάντα φέρωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν γυναι κῶν, ἵνα κατορθώσωμεν 8 βουλόμεθα. Οὐχ ὁρᾶς πῶς τα παιδία φέρομεν κλαίοντα, ὅταν αὐτὰ τῆς θηλής ἀπάγειν βουλώμεθα, καὶ πάντα ὑπομένομεν δι' ἐκεῖνο μόνον, ἵνα αὐτὰ πείσωμεν καταφρονεῖν τῆς προτέρας τραπέζης; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα ποιῶμεν· πάντων ἀνεχώ μεθα τῶν ἄλλων, ἵνα τοῦτο κατορθώσωμεν. Ὅταν γὰρ τοῦτο διορθωθῇ, ὄψει καὶ τὸ ἕτερον ἐῷ προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὰ χρυσία πάλιν ἥξεις, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ περὶ τούτων ὁμοίως διαλέξῃ· καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν ῥυθμίζων τὴν γυναῖκα, ἔσῃ ζωγράφος κάλλιστος, δοῦλος πιστής, γεωργὸς ἄριστος. Μετά τούτων 50.οι ἀναμίμνη- σχε αὐτὴν καὶ τῶν παλαιῶν γυναικῶν, τῆς Σάρρας, τῆς Ρεβέκκας, καὶ τῶν εὐμόρφων καὶ τῶν οὐ τοιούτων, καὶ δείχνυ πάσας ὁμοίως σωφρονούσας. Καὶ γὰρ Λεία ἡ τοῦ πατριάρχου γυνὴ οὐκ οὗτα εὔμορφος, οὐκ ἠναγ- κάσθη τοιοῦτον οὐδὲν ἐπινοῆσαι, ἀλλὰ καὶ δυσειδής οὖσα, καὶ οὐ σφόδρα φιλουμένη παρὰ τοῦ συνοικοῦντο;, οὔτε ἐπενόησε τι τοιοῦτον, οὔτε τὴν ὄψιν διέφθειρεν, 81 86 87 80 570 ἀλλ' ἔμενεν 99 ἀκέραιον διατηρούσα της χαρακτήρα, κα ταῦτα ὑπὸ Ελλήνων τραφείσα. Σὺ δὲ ἡ πιστὴ, ἡ τον Χριστὸν ἔχουσα κεφαλὴν, σατανικήν έπεισάγεις ἡμῖν μηχανήν; καὶ οὐκ ἀναμιμνήσκῃ τοῦ ὕδατος τοῦ περιο κλύσαντες σου τὴν ὄψιν, τῆς θυσίας της κοσμούσης και τὰ χείλη, τοῦ αἵματος του φοινίξαντός σου την γλώσ ταν; Αν γὰρ ταῦτα πάντα ἐννοήσῃς, καν μυριάκις με λόκοσμος ᾖς, οὐ τολμήσεις, οὐδὲ ἀνέξῃ τὸν καναρίν καὶ τὴν τέφραν ἐκείνην ἐπιβαλεῖν ". Μάθε ὅτι τῷ Χρ στῷ ἡρμόσθης, καὶ ἀπόστηθι τῆς ἀσχημοσύνης ταύτης. Οὐδὲ γὰρ τέρπεται τοῖς χρώματι τούτοις, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐπιζητεῖ κάλλος, οὗ καὶ οι σφοδρός ἐστιν ἐραστής, το ἐν τῇ ψυχῇ λέγω. Τοῦτό σοι καὶ ὁ προφήτης ἐκεῖν [55] ἐκέλευσε, καὶ ἔλεγε · Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βα λεὺς τοῦ κάλλους σου. Μή τοίνυν περιττά άσχημα. νῶμεν. Οὐδὲ γὰρ ἀτελές τι τῶν ἔργων ἐστὶ τοῦ θεοῦ, οὐδὲ διορθώσεως δεῖται τῆς παρὰ σοῦ. Οὐδὲ γὰρ εἰ ε σιλικῇ τις εἰκόνι μετὰ τὸ ἀναστῆναι να προσθεῖναι ἐπισ χειρήσειε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀσφαλῆς ἡ ἐπιχείρησις ". ἀλλὰ τὸν ἔσχατον υποστήσεται κίνδυνον. Εἶτα άνθρωπος μὲν ἐργάζεται, καὶ οὐ προστιθεῖς· Θεὸς δὲ ἐργάζεται. καὶ διορθοῦσαι; Καὶ οὐκ ἐννοεῖς τῆς γεέννης τὸ παρ οὐκ ἐννοεῖς τῆς ψυχῆς τὴν ἐρημίαν; Διὰ γὰρ ταύτη ἐκείνη ἡμέληται, ἐπειδὴ πᾶσα εἰς τὴν σάρκα ή σπουδή κενοῦται. Καὶ τί λέγω τὴν ψυχήν; Καὶ γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τἀναντία συμβαίνει ἅπαντα, ὧν ἐσπουδάκατε. Σκόπει δέ. Βούλει καλὴ φαίνεσθαι; Τοῦτό σε άμορφον δείκνυσι. Βούλει ἀρέσαι τῷ ἀνδρί; Τοῦτο αὐτὸν μάλλον λυπεῖ · καὶ οὐκ αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔξω και ηγόρους παρασκευάζει γενέσθαι. Βούλει νέα φαίνεσθαι ; Τοῦτό σε ταχέως εἰς γῆρας ἄξει. Βούλει καλλωπίζεσθαι; Τοῦτό σε αἰσχύνεσθαι ποιεῖ. Ἡ γὰρ τοιαύτη οὐχὶ τὰς ὁμοτίμους μίνον, ἀλλὰ καὶ τῶν θεραπαινίδων τάς συνε ειδυίας καὶ τῶν οἰκετῶν τοὺς ἐπισταμένους αἰσχύνεται" καὶ πρό γε πάντων ἑαυτήν. ᾿Αλλὰ τί δεῖ λέγειν ταῦτα; τὸ γὰρ πάντων χαλεπώτερον παρῆκα νῦν, ὅτι τῷ θεῷ προσκρούεις, ὅτι σωφροσύνην ὑπηρύττεις, ότι ζηλοτυ πίας ἀνάπτεις φλόγα 38, ὅτι 88 τὰς ἐπὶ τοῦ στέγους της λοῖς πορνευομένας γυναῖκας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λογι σάμεναι, καταγελάσατε τῆς σατανικῆς πομπῆς καὶ τῆς διαβολικῆς τέχνης, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον ἀφεῖσαι, μαλ λον δὲ τὴν ἀκοσμίαν, τὸ κάλλος ἐκεῖνο κατασκευάσατε ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς, ὁ καὶ ἀγγέλοις ἐπέραστον, καὶ Θεῷ ποθεινὸν, καὶ τοῖς συνοικοῦσιν ἡδὺ, ἵνα καὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης ἐπιτύχητε δόξης· ἧς για νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτ τος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ή δὲ βασ.] ἡ βασ. Α. Β. C. D. p. p. κονιῶσα, καὶ ὅτι οὐδὲ Α. σε δὲ] add. παραινών Α. C. D. Non legisse videntur Interpp. 5 καὶ] xav F. 8 Sic Edd. ἐπεχθείας pr. Β. celeri (et corr. B.) απεχθείας. odio et ira G Cf. p. 316 C. Adde Tom. x. p. 87 D. Ed. Ben. 2ªª. όταν] ἕως ὅταν Β. C. F. ὡς ὅταν pr. D. invitis futer, ποιήσωσι solus F. σε γίνῃ Ε. F. γένη Β. εν πολλῷ F. τα άσβολος Α. Ε. ε Sic D. δυσηδείας F. cxieri δυσειδίας. deformnitatis Ge. Euld. (quibuscum facit Arm.) δυσωδίας, ne memorata quidem altera lectio. ἔμεινεν Εdd. • ἐπιλαβεῖν Mor. Ben. ” xal om. A. D. E. syłôpa 1). * Sic C. D. vulgo ἀναστῆσαι. ' ἐπιχείρησις] add. ἔστας A. D. E. add. ν ότι] και C, ὅτι om. Β. D. 1 λογισάμεναι] ἐννοοῦσαι Εdd. το καὶ ἔλεγε επέλεγε να λέγων. Γι ἐστι C. " ὑπανάπτεις φλόγας Euld. ΟΜΙΛΙΑ Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς ', ἰδοὺ ἄρχων είσ ελθὼν προσεκύνει αὐτὸν λέγων. Η θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν· ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται. α. Κατέλαβε τοὺς λόγους τὸ ἔργον, ὥστε πλέον τους Φαρισαίους. ἐπιστομισθῆναι. Καὶ γὰρ ὁ ἐλθὼν ἀρχισυν- ἀγωγος ἦν, καὶ τὸ πένθος δεινόν. Καὶ γὰρ μονογενές ἦν τὸ παιδίον, καὶ ἐτῶν δώδεκα γεγονὸς αὐτὸ τῆς ἡλι· * αὐτοῖς deest in Eald. εἰσελθὼν] προσελθών Β. 1 Μosq. • adit. ἄγων D. ἄγον τὸ ἄνθος Saν. Ο δή] διό δη Edd. ΛΑ'. κίας τὸ ἄνθος· ὃ δὴ μάλιστα καὶ εὐθέως αὐτὸ ἀνέστη σεν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἦλθον λέγοντες· Μὴ σκύλλε τὴν Διδάσκαλον· [357] τέθνηκε γάρ· ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τὸ, Αρτι ἐτελεύτησε, στοχαζομένου εν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς ὁδοιπορίας, ἢ αύξοντος τὴν συμ φοράν. Καὶ γὰρ ἔθος τοῖς δεομένοις ἐπαίρειν τῷ λόγῳ τ οἰκεία κακὰ καὶ πλέον τι τῶν ὄντων λέγειν, ὥστε μάλλον ἐπισπάσασθαι τοὺς ἱκετευομένους. Ορα δὲ αὐτοῦ τὴν εἷς ἐλθὼν 2 Mosqq. αὐτῷ C. F. 4 Μosq. λέγων ότι ή θ Ε. lllud exquisitius : vid. Porson. ad Eurip. Hec. 13, 2. Μετὰ δὲ τ. Edit, lufra δείκνυε μ. 92