Spuria

John Chrysostom

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (50% of openings; remainder still OCR), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

col. 927–928page 1 of 8

quasi incensum in conspectu tuo recte dirigantur. Ego autem quotidie exspecto diem mortis inevitabi lein. Et corpus quidem miseruin sepulturæ traditum corrumpetur, et in ea ex quibus compositum fuit dis solvetur, quod tu, vitæ largitor, suscitabis incorrupti bile in tempore regenerationis: spiritum vero meum in manus inas commendo. Requiem da ei, sancle Domine, in lumine viventium, et in babitatione læ tantium, et parentes meos, majores, fratres, famulos unos probos: quoniam, etsi peccavimus, sed non dis cessimus a te, neque expandimus manus nostras ad deum alienum; sed to agnovimus, te dileximus, in to credidimus, et te adoramus unum in Trinitate Deum in te etian) precamur, et in to salutis speni reposuimus. Miserere nostri secundum magnam mii sericordiam tuam, et serva ad caleste et æternumi regnum tuum. Etiam, quæso, Domine mi, Domine, ita sínt bæc in nobis, qui speramus in te, propter nia gnam et immensam tuam bonitatem et ob ineffabilem misericordiam et clementiam; intercessionibus glo riosissimæ, celebratissimæ, super omnes benedicta, et gratia plenæ Dominæ nostræ, sanctissimæ Deiparse et semper virginis Mariæ, cælestium et intelligibilium virtutum, et omnium qui a sæculo tibi placuerunt. Amen. Festinus venio id quod restabat ex debito persolutu rus. Etiamsi enim pauper sim, at probitati vestræ sa tisfacere tentabo. Pollicitus sum me incredulitatem Thomæ ostensurum esse: adsum jam et debitum per solvamı: nam jubet animus ut priora solvam debita, ne fœnora fœnoribus addam. Opem ergo mihi ferte ad debiti solutionem, et precamini Thomam, ut sacram dexteram suam, quæ latus Domini tetigit, labiis meis imponens, linguam meam roboret ad eorum enarra tionem quæ vos desideratis. Ego vero apostoli et mar tyris Thomæ intercessioni confidens, et primam ejus dubitationem prædico, et secundam confessionem, Ecclesie nostræ basim et fundamentam. Cum Serva tor ingressus est ad discipulos suos januis clausis, et rursus ut intraverat egressus est, Thomas solus ab crat (Joan. 20. 24). Erat autem hoc divinæ dispensa tionis opus, ut absentia discipuli majoris securitatis et firmitatis esset occasio. Nam si præsens fuisset Thomas, non certe dubitasset; si non dubitasset, non curiose perquisivisset; si non perquisivisset, non tetigisset; si non tetigisset, non Dominum et Deum declarasset; si nou Dominum et Deum decla rasset Christum, nos ipsum celebrare non didicisse mus. Itaque non præsens Thomas, nobis ad verita tein cognoscendam dux fuit, deindeque veniens nos in fide firmiores reddidit. Dicebant igitur discipuli Thomæ postremo venienti: Vidimus Dominum; vidi mus eum qui dixit: Ego sum lux mundi; vidimus eum qui dixit: Ego sum resurrectio et vita el veritas (Joan. 20. 25. et 8. 12. et 14. 6): et verborum veritatem ex rebus ipsis splendentem conspicimus. Vidimus eum qui dixit, Post tres dies resurgum (Matth. 27. 63), ct visa resurrectione, cum qui resurrexerat adoravimus andivimus illum nobis dicentem: Pax vobis, et dolo ris tempestatem in lætitiæ tranquillitatem vertimus vidimus manus ejus clavorum cuspide perforatas vidimus manus clamantes contra rabiem canum, qui dismitatem impugnant; vidimus manus quæ nobis incorruptionem texuerunt: vidimus etiam latus, quod magis quam præco quivis, vulnerati splendidam mi sericordiain prædicat. Ipsum vidimus latus, quod ar.– geli celebrant, colunt fideles, et demones borrent, Excepimus etiam divinam insufflationem divini oris ejus insufflationern spiritualem, insufflationem, quae gratiam omnem conciliat. Ordinati sumus a Domino ut potestatem habeamus dimittendi peccata, ut potestit – iem habeamus judicandi peccatores, hoc ab illo ver bum in pignus accepimus: Quorum remiseritis peccain, remilluntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt (Joan. 20. 23). Arc Servatoris verba læti suscepimus, his donis fruimur: non enim poteramus non ditari cum tam divite Domino: tu vero soins pauper mansisti, absens cum esses. Quid ergo Thomas illis? Vidistis Dominum? recte. Quem ergo vidistis, magis colitis; quem conspexistis, prædicatis. Ego vero, "Nisi videro in manibus ejus fixuram clavorum, et miltam digitum meum in locum clavorum, et mitlam monum meum in latus ejus, non credam (Ibid. v. 25). Vos non credidisse tis, nisi prius vidissetis; sic nec ego credam, nisi videro. Persevera, o Thoma, in hoc desiderio, stu diose persevera, ut te vidente, ego animo sinı fir mior: persevera quærendo illum qui dixit, Quærite, et invenietis: ne leviter transeas scrutando, nisi the saurum invenias, quein desideras: persevera, pul sando januam scientiæ, cui contradici nequit, denec cam tibi aperiat, qui dixit: Pulsate, el aperietur vobis, (Matth. 7. 7). Dubitationem tuam amò, utpote qua omnem resecet dubitationem: amo tuum discendi studium, quod omnem tollat contentionem: libenter te audio dicentem: Nisi videro in manibus ejus fixu. ram clavorum, non credam. Te enim non credente ego credere disco: te ligone linguæ fodiente divini corporis arvum, ego fructum sine labore ineto, et in me ipso accumulo. Nisi videro his meis oculis sulcos in sanctis manibus ejus, quos impii fecerunt, verbis non acquiescam vestris: nisi mittam hunc meum di gitum in concava clavorum, bona verba vestra non aumittam: nisi hac mea manu tangam latus illud, nọn suspectum testem resurrectionis, vestro dogmati non credam. Verbum enim rebus omnibus firmatum, firmum est atque certum; vox autem rerum et ope rum (estimonio vacua, evanescit, ex labiis per aerem diffusa. Magistri miracula hominibus prædicaturus Sum: quomodo ergo ea, quæ non oculis percepi verbo dicam? quomodo incredulis suadebo ut cre dant ea, quæ ipse non sequutus sum? dicamine Ju dæis aut gentilibus, me Dominum meum crucifixum quidem vidisse, resuscitaturn vero non vidisse,

col. 929–930page 2 of 8

PG 63:929ὑμῖν, [] ἵνα καὶ τοῦ πράγματος καὶ τοῦ θαύματος ᾗ ταυτότης, καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν ἐπαγγελίαν βεβαιώσῃ, καὶ παραστήσῃ τῆς δευτέρας αὐτοῦ ἐπελεύσεως το ἀκριβές. Εἶτα λέγει τῷ θωμῇ· Φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε, καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου. Ο φιλανθρωπίας ἀπο ράντου ύψος! ὦ συγκαταβάσεως ἀμετρήτου πέλαγος Οὐκ ἀνέμεινε τὴν πρόσοδον του μαθητοῦ, οὐ περιέμεινε τὸν δεόμενον προσελθεῖν καὶ δεηθῆναι καὶ τυχεῖν ὧν ἐβού λετο, οὐκ ἀπεστέρησεν αὐτὸν οὐδὲ πρὸς βραχὺ τῆς εὐ γῆς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ ἐρώμενος τὸν ἐραστὴν πρὸς τὸν ποθούμενον ἐβίαζεν, αὐτὸς τῇ φωνῇ τὸν δάκτυλον του ποθοῦν τοῦ πρὸς αὐτὸν ἐπεσπάσατο, αὐτὸς τῇ Δεσποτικῇ γλώττη τὴν δουλικὴν δεξιὰν εἴλκυσεν εἰπὼν πρὸς αὐτόν Φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε, καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου. Ηκουσα, Θωμᾶ, μὴ παρών ὡς ἄνθρωπος, ἀλλὰ παρών ὡς Θεός, ἅπερ ἐλάλησας πρὸς τοὺς τοὺς ἀδελφούς· παρ ἡμην ὑμῖν τῇ θεότητι, κεχωρισμένος ὑμῶν τῇ ἀνθρωπότητι. Θέλεις υπομνήσω σοι τῶν εἰρημένων πρώην της μάτων; οὐκ εἶπας, Ἐὰν μὴ ἴδω ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἤλων, καὶ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τόπον των ήλων, καὶ βάλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω; οὐ ταῦτα τα βήματα διὰ τῶν σῶν ἐῤῥύη χειλέων; οὐ ταῦτα τὰ ῥή ματα τυγχάνει τῶν σῶν λογισμῶν; Διὰ ταῦτα πάλιν ἐλήλυθα, δι' ἅπερ ἀμφιβάλλεις· τοῦτο δεύτερον ἐπλιο σίασα, δι' ἅπερ ἐπιθυμεῖς, ἀφίγμαι. Καὶ νῦν διὰ σὲ τὸν Ένα παρεγενόμην πρὸς σέ, ὁ διὰ τὸ πλανώμενον πρόβα τον κατελθὼν ἐκ τῶν οὐρανῶν, καὶ τοὺς οὐρανοῦ; μὴ καταλιπών. Μή τοίνυν αἰσχυνθῇ; μαθεῖν & ποθεῖς, μὴ ἐντροπής περιεργάσασθαι ἅπερ ἐπιζητεῖς· μὴ παραιτήσῃ τὸν σὸν δάκτυλον ἐπιβαλεῖν ταύταις μου ταῖς χερ σίν. Ανέχομαι καὶ δακτύλου περιέργου, ὡς ἠνεσχόμην τῶν ἤλων· ὑπομένω τοῦ φιλοῦντος τὴν περιεργίαν, ὡς ὑπο έμεινα τὴν τῶν μισούντων ἐπήρειαν· σταυρούμενος ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν οὐκ ἠγανάκτησα, καὶ παρὰ σοῦ ἐρευνώμενος οὐχ ὑποίσω, Φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε, καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου τὰς τραυματισθείσας ὑπὲρ ὑμῶν, ἵνα θεραπευθῶσιν οἱ μώλωπες τῶν ὑμετέρων ψυχῶν· ἴδε τὰς χειράς μου, καὶ λόγισαι κατά σαυτόν, πότερον ἐκεῖνος εἰμι ὁ σταυρωθεὶς ἑκὼν, ἢ ἄλλος τις παρ' ἐκεῖνον· ἴδε τὰς χεῖράς μου, ἄς ἔχειν ἀφῆκε τῆς Ἰουδαϊκής μανίας τα σύμβολα, την ὅταν συνήθως αναισχυντήσωσιν οἱ Ἰου δαῖοι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως, καὶ εἴπωσι προς με, Ημείς σε οὐκ ἐσταυρώσαμεν Δέσποτα, ὑποδείξω τοῖς πολεμίοις τὰς χεῖρας ἐν τούτῳ τῷ σχήματι, καὶ τῇ ὄψει καταισχύνωμαι τα πρόσωπα τῶν Ἰουδαίων. Ιδὲ τὰς [ χειράς μου καὶ τὴν ἀλήθειαν τῆς ἐμῆς ἀναστάσεως· μὴ νομίσης φαντασίαν εἶναι τινα. Κράτησιν ταύτας τας ἡ χεὶρ ς, ὡς ὁμήρους τῆς ὑμετέρας ἀναγεννήσεως· κράτησον ταύτας τὰς χεῖρας, ὡς ἐνέχυρα τῆς ἐκ τῶν μνημά των επαναδύσεως α' κράτησον ταύτας τὰς χεῖρας, ἄγχυσ ραν τοῦ ἐν τῷ ᾅδῃ βυθου. Μη φοβηθῇς μηδένα χειμώνα βιωτικόν, μὴ φρίξης μηδεμίαν ζάλην κοσμικήν, μή φο βηθῇς τὰς τῶν ἐναντίων ἀνέμων πνοάς, μὴ φροντίσῃς τῶν καταιγίδων καὶ τῶν σπιλάδων τῆς τῶν πολεμίων θαλάτσης. Πλές θαρρῶν τοῦ βίου τὸ πέλαγος, πλές κατα ἔχων τὴν ἄγκυραν του πνεύματος, πλές προσέχων ὡς λιμένι τῷ οὐρανῷ, πλές φοβούμενος μόνον τῆς ἐμῆς ἀρ. νήσεως τὸ ναυάγιον· γέλα τὸν θάνατον ὡς νεκρόν, [] παίζει τὴν φθορὰν ὡς ἀνίσχυρον, ἀσπάζου τὴν δι' ἐμὲ τελευτὴν ὡς ἀρχὴν ἐνδοτέρα; ζωῆς, καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου, και βάλε εἰς τὴν πλευράν μου· ἄντλησον διὰ τῆς σῆς χειρὸς ἐκ τῆς ζωηφόρου μου κρήνης το ποθούμενον πόμε, καὶ τὸ δίψος παραμύθησαι τὸ σόν. Φέρε τὴν χεῖρά σου, καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου· εἰσάγαγε τὴν σὴν δεξιὰν εἰς τὸ ἰατρεῖον τῆς φύσεως, καὶ ἐκβαλε το φάρμακον τῆς σῆς προαιρέσεως· φέρω χειρός φιλούσης επιβολήν, ο δεξάμενος λόγχῃ πληγήν. Φέρε τὴν χεῖρά σου, καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου, ἵνα ἔχῃς ὑπὲρ αὐτῆς ἀγωνίζεσθαι, ἵνα ἔχῃς λέγειν πρὸς τοὺς ἀντιφθεγε γομένους τῇ ἀληθείᾳ, ὅτι μετά την ανάστασιν εἶδί, με καὶ κατέμαθες καὶ ἐψηλάφησας με ἀκριβῶς. Φέρε τὴν * ἐξαναδύσεως. χεῖρά σου, καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου· διὰ σὲ γὰρ ταύτην οὕτω κατέλιπον, ὁ τῶν ἄλλων τὰ σώματα καὶ τὰς ψυχὰς ἰασάμενος, προειδώς ὡς Θεός, ὅτι θελήσεις αὐτὴν οὕτως ἰδεῖν, ἵνα συ τοῦ πάθους τῆς ἐμῆς σαρκὸς τους τύπους ἰδὼν, τῆς σῆς ψυχῆς θεραπεύσῃς τὸ πάθος. Φέρε τὴν χεῖρά σου, καὶ βάλε εἰς τὴν πλευρών μου, ἣν οὕτως, ὡς βλέπεις, ἐφύλαξα, ἵν', ὅταν παραγένωμαι πάλιν ἐκ τῶν οὐρανῶν, καὶ καθίσω κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν, ἴδωσιν οἱ Ἰουδαῖοι τῆς κακῆς αὐτῶν ἐργασίας ἀντιπρόσωπα τὰ ἔργα φαινόμενα, καὶ αὐτοκατάκριτοι γένωνται. Καὶ μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός. Κακόν ή ἀπιστία, βυθίζει τὸν νοῦν. Ἡ πίστις μετεωρίζει τοῦτο, εἰς οὐρανόν· ἡ ἀπιστία τυφλοῖ τὴν ψυχὴν· ἡ πίστις φω τίζει τους λογισμούς· ἡ ἀπιστία καὶ τὰ ὁρατὰ περορά ἡ πίστις καὶ τὰ ἀόρατα καθορᾷ· ὁ ἄπιστος παντάπασιν ἀγνοεῖ. Μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός· ἀποδίωξον τὸ νέφος τῆς ἀπιστίας, καὶ θέασαι τὰς καθαρὰς ἀκτῖνας ῆς πίστεως. Γενοῦ καὶ διὰ πάντων ἀπόστολος τῆς ἐμῆς θεότητος ἄξιος γενοῦ τοιοῦτος, οἷον εἶναι χρὴ τὸν ἐμοὶ συντυχόντα καὶ τυχόντα τούτων, ὧνπερ τετύχηκας. Ομοίως τοῖς ἄλλοις ἀποστόλοις ἐκλήθης, ὁμοίως αὐτοῖς ἐτιμήθης, ὁμοίως αὐτοῖς καθοπλίσθηκε· ὁμοίως αὐτοῖς ἅπερ εἶδον τεθέασαι, ὁμοίως αὐτοῖς ἐθαῤῥήθης, ὡς φί λας, ὅλον μου τὸ μυστήριον· ὁμοίως αὐτοῖς κήρυττε τὴν ἐμὴν δύναμιν. Μὴ πάλιν εἴπῃς μετὰ τὸ ἅπαξ ἰδεῖν Ἐὰν μὴ πάλιν ἰδὼ ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἥλων, οὐ μὴ πιστεύσω. Ἕως εἰμὶ μεθ᾽ ὑμῶν, ὡς βούλει, πολυπραγμόνησον· ἕως ἔχεις παρισταμένην σοι τὴν οὐ ράκιον ἄμπελον, πάντας τους κλάδους αὐτῆς καὶ τοὺς βότρυας ἐρεύνησον. Ἀνελεύσομαι γὰρ εἰς οὐρανούς, ὅθεν ἦλθον εἰς γῆν, ἀνελεύσομαι ὅπου εἰμὶ, ἀνελεύσομαι τη ἀνθρωπότητι ὅθεν συγκατέβην ὑμῖν τῇ θεότητι, ἀνελεύσομαι μετά τούτου τοῦ σώματος, ὁ χωρὶς τούτου ἐκδη μήσας ἐκεῖθεν, καὶ μείνας ἐκεῖ· ἀνελεύσομαι μετὰ τῆς ὑμετέρας φύσεως πρὸς τὸν πατρῷον κόλπον, Οῶν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ πατρός ήνυσα γὰρ τὸ ἔργον, δι' ὅ τὴν ἰδόν ταύτην πεποίημαι. Αψάμενος τοίνυν ὁ Θωμᾶς τῶν Δεσποτικῶν χειρῶν καὶ τῆς θείας πλευρᾶς, καὶ μεστές γενόμενος δειλίας ὁμοῦ καὶ περιχαρείας ἐκ τῆς θέας ὧν ἐπεθύμησε, πρὸς ὑμνῳδίαν εὐθέως την γλώτταν κινεῖ, βοῶν πρὸς τὸν Κύριον. ῾Ο Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου σὺ εἶ Κύριος καὶ Θεὸς, σὺ εἶ καὶ ἄνθρωπος καὶ φιλάνθρωπος, σὺ εἶ ξένος καὶ παράδοξος τῆς φύσεως ιατρός οὐ τέμνεις σιδήρῳ τὰ πάθη, οὐ καίεις πυρὶ τὰ ἕλκη, οὐκ ἐρανίζῃ παρὰ [] βοτανῶν τὴν τῶν φαρμάκων ἰσχύν, οὐκ ἐπιδεσμεύεις ἐπιδέσμοις ὁρατοῖς τὰ κάμνοντα ἔλχη ἔχεις οἰκτιρμῶν ἐπιδέσμους ἀοράτους, ἀοράτως τὰ δια λελυμένα συσφίγγοντας· ἔχεις λόγον σιδήρου τομώτερον, Έχεις ρήμα πυρὸς δυνατώτερον, ἔχεις νεύμα φαρμάκου προσηνέστερον. Ως δημιουργός απόνως ἁγιάζεις τὸ ποίημα, ὡς πλάστης μεταπλάττεις ἀκαμάτως τὰ πλά σματα. Σὺ λέπραν ἀπόξεσης, ὡς ἠθέλησας, σὺ χωλούς δρομαίους ἀνέδειξας, σὺ παραλύτους βαστάζειν τὰς ἑαυ τῶν κλίνας ἐποίησας, σὺ τυφλοὺς ἐκ γενετῆς ἀπονίψασθαι τὸν ζόφον ἐκέλευσας, σὺ τοὺς δαίμονας ἐκ τῶν σῶν ποιί μάτων ἐξώρισας, σὲ παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἐκρατήθης βου λόμενος, σὺ θέλων παρὰ τῶν Ἰουδαίων πάντα κατὰ σάρκα πέπονθας δι' ἐμὲ. Ὁ Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου. Ἐπέγνων τὸν ἐμὸν Δεσπότην, επέγνων τὸν ἐμὸν ἀλιές καὶ φύλακα, ἐπέγνων τὸν ἐμὸν βασιλέα καὶ κύριον, Ὁ Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου. Πιστεύω σου, Δέσποτα, τῇ οἰκονομία, πιστεύω σου τῇ συγκαταβάσει, πιστεύω σου τῇ προσλήψει τῆς ἐμῆς ἀρχῆς, πιστεύω σου τὸν προσκυνούμενον σταυρόν, πιστεύω σου τοῖς παθήματα τῆς σαρκὸς, πιστεύω σου την τριημέρῳ θανάτῳ, πιστεύω σου τῇ ἀναστάσει λοιπὸν οὐκ ἔτι πολυπραγμονών πιστεύω, οὐκέτι λογοθετῶ· πιστεύω, οὐκέτι ζυγοστατῶ· πιστεύω, οὐκέτι περιεργάζομαι· πιστεύω τοῖς ἐμοῖς ὀφθαλμοῖς πιστεύω τῇ ἐμὴ δεξια. Ἔμαθον ἀφ᾽ ὧν εἶδον μὴ λογοθετεῖν· ἔμαθον ἀφ᾽ ὧν ἐψηλάφησα προσκυνεῖν, μὴ ζυγομαχεῖν· ἕνα Κύριον καὶ Θεὸν ἐπίσταμαι, τὸν Δεσπότην Χριστόν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αιώνας των αιώνων. Αμήν. [] Εἰς τὸν ἅγιον Στέφανον α'. Σεμνύνει μὲν τοὺς εὐδοκίμους ἀθλητὰς τῶν διηνισμός νων αὐτοῖς ἀγώνων ή μνήμη· κοσμείτω δέ γε αὐτοὺς καὶ ὁ ἡμέτερος λόγος, καθ' ὅσον οἷόν το, διὰ τῆς εἰς αὐτοὺς εὐφημίας ἀνακηρύττων τὰ ἐκείνων κατορθώματα· ἀρ κούσα γὰρ παίδευσις τῶν ἡμετέρων τρόπων τῆς ἐκείνων ἀρετῆς ἡ ὑπόμνησις. Ἀρχὴν τοίνυν ποιήσωμεν εἰς τους

col. 931–932page 3 of 8

Spiritus, að pugnas instituit agonotheta cælestis: non corpore pugnahat, deque manus conserebat ad cer tamen, sed linguam acuebat contra eos qui manibus pugnarent. Videamus itaque athletam quomodo in omnibus imitator Domini fuerit. Eosdem enim habuit adversarios, qui contra illum audacter insurrexerant attamen Servatoris passio illorum crudelitati non fuit satis; sed adhuc sanguinem sitiebant, qui nuper Do minicum sanguinem fuderant, et qui Domini cædem perpetrarant, contra servos ejus pari erant affectu. Producamus ergo probatum illum athletam. Nam in externorum quoque agonibus, ubi de iis qui coronam retulere judicatur, electos et præcipuos solent in cer Tamina inducere, ut secundum robur et fortitudinem, qui id promeritus est, corcnatus promulgetur. Hic vero dicito, Primus propugnator, turris pietatis inex pugnabilis (hæc enim si quis de illo dixerit, non uti que aberret), institutor ille fuit per labores suos eo rum, qui post ipsum decertarunt, et prior ille coronas rapuit, posteris ostendens captu faciles esse inimi cos, qui corpus tantum impeterent, animamque sine yulnere relinquerent: nani ait: Nolite timere ab iis qui occidunt corpus, animam autem non possunt occi dere (Matt. 10. 26). Hujus ergo divinæ vocia memor, quê, acuebat illum ad certɔmina, sic se ad agones athleta exuit; et lingua feriens eos, qui corpus lapidi bus impetebant, verbis suis illorum telis fortior osten ebatur: et corpore quidem excipiebat lapidum vul nera, verbis antèm acrius impetebat eos qui jacicbant, et incitabat ad bellum contra se gerendum, ut brevius apsi ad cælos iter pararent. Et consideres velim to lorum differentiam: illi namque corpus lapidibus ob ruerant; hic verbis sibi a Spiritu subministratis illo rum corda impetebat, Nemo enim, inquit, poterat re sistere sapientiæ et spiritui, quo loquebatur (Act. 6. 10). 0 linguam magis quam tuba sonantem) o animam invictam, adamante firmiorem! Populum videbat Ju daicum in athletanı coactum: et ac si umbram quam dam videret, sic presentes illos despiciebat et lapi dum grandinem in corpore excipiens exsultabat;; ac si lapidibus illis turris quædam ipsi strueretur, qua ad cælum pertingeret. Quid illa rationabili petra fir mius fuerit? quid fortius videatur illa Ecclesiæ colu mya? immotum illum fides servavit: ac si firmissimis, fulcris sustentaretur, sic mansit in vulneratus; dum corpus vulueribus variis afficeretur, et ille patientia sua animam exornaret, et pulchritudine cum cælo contenderet. Sicut enim cælum stellarını chorea ceu foribus ornatum, speciosum apparet: ita et mirabilis bic athleta, tunicam habens Dominicam, vulneribus, quasi versicoloribus indumentis opertus, decorus erat, gaudebatque quod stigmata Domini in corpore sno portaret, quasi characteres Domini. Non círcumve niebant lapides athletain; sed quasi arbor quardam in cælum pertingens, in terra radicata, sic inflexus servabatur, lapidun jactus excipiens, nec cadens. Jure huic competat propheticum illud oraculum: Ju slus ut palma florebit (Psal. 91. 13). Purpureo tinge batur colore corpus, et irrigabatur sanguinis fluentis, frequentes excipiens lapidum fluctus, multoque ma gis ut petra fide firmabatur. Respiciebat enim ad cœ lestem agonothetam, qui athletis suis manum porri git, ipsosque ad cælum trahit, ubi certaminum præ mia reposita sunt, ubi coronæ proclamantur; et fortassis ut Paulus clamabat: Sic curro, non quasi in mccrtum; sic pugno, non quasi aerem verberans (1. Cor. 9. 26): ferior, et verbis vulnero. Recordamini, in quit, patrum vestrorum qui prophetas tapidaverunt. Quem enim, inquit, non persequuti sunt patrec vestri (Act. 7. 52)? Mal:c successionis heredes estis, illo runi furorem imitantes: ut patres vestri, et vos: pa ternum excepistis sanguinarium animum. Hæc sunt Stephani, Ecclesiarum coronæ, verba; talia sunt co ronati contra adversarios tela. Et ac si quis in luco flammam excitet, sic printos martyr illorum furorem contra se magis ac niagis concitabats Videbat enim desideratum, et, desiderabat cum quem videbat, ae talibus fortasse illos alloquebatur: Exterius indumen tum in petite, et contra corpus mittite lapides: sed ignoratis, ut videtur, vos meum implere desiderium. Nam et ego ante Paulum festino exteriorem hominem exuere, ut nuda anima in cælum avolem, et æthereo trajecto pelago, regnem cum Domino. Hac sola na vigatio non habet naufragium, học marinum iter na vigantes servat sine procellis: scapha mea sine pe riculo navigat: cælestem enim habeo gubernatorem, qui spiritualibus gubernaculis suis cursum dirigit. Purpureum facite corpus meum vulneribus: nam et patres vestri tunicam Josephi purpuream sanguine fecerunt, ut et vos facitis. Par est enim ut illis sæpe repetatur martyris dictum. Illos imitati estis, qui ma lam vobis hereditatem reliquerunt: sed et illi, qui Josephum vendiderunt, a spe sua lapsi sunt; et vos, qui corporeum templum lapidatis, firmum templum edificatis pulchrius: illius frontispicium perspicio. quod a terra in cælum effertur. Hæc verba competunt Stephano, qui prius, quam apostolorum selectiores, ad agones prosiliit, et ad martyrii finem celeriore cursu properavit: qui in terra certavit, et in cælis proclamatus est: qui loquentes inimicos vicit. pro lapidantibus vero oravit, et hac in re Dominum imi tatus, agonothetæ dicit: Domine Jesu Christe, suscipe spiritum meum (Ibid. 58 ). Perfectum est mihi, in quit, certamen, suscipe coronandum in cælis, suscipe præmiator athletam: ad coronas enim curro, et lin rum certaminum præmia reportare studeo. His nos primus ille martyr excepit, ex verbis et certaminibus conspicuus, caput martyrum, corona Ecclesiarum, qui Dominum currens adire festinat, et ei qui se iu cælis vocal respondet per illam divinam vocem: Ubi ego sum, illic el minister meus (Joan. 12. 26). Quæ sursum sunt sapite, inquit, ubi Christus in dextera Pa tris sedet (Col. 3. 2). Illum desiderabat thronum re gium, ad illa currebat bravia supeṛnæ vocationis illa desiderabat dona regia, a cœlesti Rege suis cer tatoribus distributa. Quis ergo serino sufficiat ad tantum et talem athletam pro merito celebrandum, qui per opera prædicatur, et sicut columna indelebi lem reliquit suorum præclare gestorum memoriam? Hujus amorem æmulemur, et virtutem imitemur, ut et repositis fruamur coronis, gratia unigeniti Fili Dei, quicum Patri gloria, cum sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula. Amen. Externi quidem coronas hominibus nectere volen tes, rosas, lilia et reliquos terrenos florès colligere curant: hæc est lex terrenorum coronas nectentiumn. Nos vero coronam parantos beato Stephano, ex ipso Stephano spirituales flores decerpainus, ut coronain gratiarum Stephani capiti nectainus. Pratum enim est beatus Stephanus, omni fragrantia plenum, sall guine Christi irrigatum, Spiritus sancti unguentis madidum, bonumque odorein in omnia effundens. Ecce Stephani memoria; et omnia sanctitate repleta sunt: cælum, quod spiritum suscepit; terra, quæ curpus excepit; aer simul et omnia bono unguenti odore repleta sunt. Nos autem illum habemus pro nobis intercedentent, Ecclesia ornamentum, pietatis athletam, Christi discipulum), Judæorum profligato rem, martyrum principem, viduarum patronum, pau perum nutritorem, afflictorum consolatorem, sancta Christi civitatis custodem, proborum diaconorum co ronam, columnam Ecclesiæ, martyrum decus, orbis gloria, fidei firmamentum, `custodem animarum no Strarum, qui pro persecutoribus precatur, et pro la pidantibus defensionem parat, et ideo angelica gratia in vultu decoratus. Omnes enim, inquit, qui sedebant in concilio, viderunt faciem ejus tamquam fuciem augeli

col. 933–934page 4 of 8

PG 63:933ἡμῶν πρεσβεύοντα, τὸν τῆς Ἐκκλησίας κόσμον, τὸν τῆς εὐσεβείας ἀθλητὴν, τὸν τοῦ Χριστοῦ μαθητήν, τὸν τῶν Ἰουδαίων ἔλεγχον, τὸν τῶν μαρτύρων ἔξαρχον, τὸν τῶν χηρῶν προστάτην, τὸν τῶν πεινώντων τροφέα, τὸν τῶν καταπονουμένων ἀντιλήπτορα, τὸν φρουρὸν τῆς ἁγίας Χριστοῦ πόλεως, τὸν τῶν καλῶν διακόνων στέφανον, τὸν στύλον τῆς Ἐκκλησίας, τὸ τῶν μαρτύρων ἀγλάϊσμα, τὸ τῆς οἰκουμένης καύχημα, τὸ ἑδραίωμα της πίστεως· ὁ φύλαξ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, ὁ ὑπὲρ τῶν διωκόντων ευχόμενος, καὶ ὑπὲρ τῶν λιθαζόντων ύπερ απολογούμενος, καὶ διὰ τοῦτο ἀγγελικῇ χάριτι τὸ πρόσω ωπον δοξαζόμενος. Πάντες γάρ, φησὶν, οἱ καθεζόμενοι ἐν τῷ συνεδρίῳ εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ὡσεὶ προσώπου ἀγγέλου. Στεφανώσωμεν ἀθλητὴν νῦν τὸν Στέφανον, τὸν πρωταθλητὴν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῖς τῶν λόγων ἄνθεσι παύσωμεν. Ην μὲν οὖν τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστό πάσωμεν πάσσωμεν. Εἰς τὸν ἅγιον Πολλὰ καὶ θαυμαστὰ τοῦ μακαρίου Στεφάνου τὰ τα τρόπαια, καὶ οὐδὲ θάνατος αὐτὸν τῆς εὐσεβοῦς παρα τάξεως ἀπέσπασε. Ζῶν μὲν γὰρ πρὸς Ἰουδαίους ἐμά χετο, καὶ ἀποθανὼν δὲ κατὰ αἱρετικῶν ὁπλίζεται, ὅπλον ἔχων ἀκαταγώνιστον, τῆς Τριάδος τὴν πίστιν. Καὶ βλέπε μοι τὰς τότε τῶν ἐναντίων φάλαγγας, καὶ ἐκπλάγηθι του στρατιώτου τὴν ἀνδρείαν. Αλεξανδρεῖς ἔπεισι, καὶ Λιβερτίνοι ετόξευον, Κίλικες καὶ Ἀσιανοὶ ἐπο λιόρκουν, εἰς συνέδριον ήρπαζον, ψευδομάρτυρας ἐμι σθοῦντο, νιφάδας λίθων ηὐτρεπιζον, ὡς λέοντες κατ' αὐτοῦ τοῖς ὁδοῦσιν ἔβρυχον· ἀλλ' ὅμως ὁ στρατιώτης σοφίᾳ καὶ πνεύματι ὁπλισάμενος ἐνίκα, τῇ μορφῇ τοὺς ὁρῶντες καταστράπτων, καὶ τοῖς λόγοις τοὺς θεομάχους ἐκνευρίζων. Αλλ' εἶδες τῶν σῶν πολεμίων τὰ στίφη; βλέπε μπ πάλιν καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ συμμαχίαν· [] οὐρανοῦ ἀψίδας ἀνεπέτασε, τῷ ἀθλητῇ ἐπισείων τῶν βραβείων τὰ ἔπαθλα ἀγγελικῇ μορφῇ τὸ πρόσωπον ἐκαλλώπιζε, νιφάδας λίθων ταῖς νιφάσι τῶν λόγων ἀπεκρούετο· καὶ οἱ μὲν ἔβαλλον, οἱ δὲ ἔφερον, καὶ τὸν στέφανον ἐπεδίδουν τῷ Στεφάνῳ. Βλέπε τοιγαροῦν καὶ τανῦν, καὶ ὄψῃ τῶν τροπαίων τὴν συγγένειαν. Τότε ἐπὶ τῶν φωνῶν τοῦ σταυροῦ συνηγορεῖ, καὶ νῦν ὁ Στέφανος Εκκλησίας στέφανος· πρώτος γὰρ τὰ τοῦ θανάτου ἐπάτησε κέντρα. Ἐν βασιλείοις στέφανος· ἐθαλάμευσε γὰρ αὐτὸν ἡ βασιλὶς καὶ Παρθένος παρὰ ἄρχουσι στέφανος· τὸν γὰρ τοῦ ξενοδοχήσαντος παῖδα βασιλέως πεποίηκε πατέρα· ἐν φιλοπτωχεία στέ φανος· χηρῶν καὶ ὀρφανῶν πλούσιος γέγονε καὶ πιστός οἰκονόμος· κατὰ Ἰουδαίων στέφανος· ἐστηλίτευσε γὰρ Εἰς τὴν ἁγίαν Πᾶσα μὲν ἡ ἡμέρα φαιδρὰ τὴν ἡλιακὴν ἀκτῖνα φέ ρουσα, καὶ τὸ κοινὸν καταστολισμένη φως· οὕτω γὰρ ὁ Δεσπότης καλλωπίσας τὴν κτίσιν, παρήγαγεν εἰς μέσον ἔχει δὲ πλέον εἰς εὐφροσύνην ἡμέρα ἑορτῆς πανηγυρική καὶ πανέορτος, λόγῳ καὶ λατρείᾳ Θεοῦ τετιμημένη. Διπλὴν γὰρ ἐπιδείκνυσι τὴν εὐπρέπειαν, τό τε τῆς φύσεως ἄνθος φέρουσα, καὶ τὸ τῆς εὐσεβείας κάλλος ἐπιδεικνύουσα. Τοιαύτη καὶ ἡ σήμερον ἑορτὴ, τὸν μὲν αἰσθητὸν τοῦ σώματος ὀφθαλμὸν καταλάμπουσα, τὸ δὲ νοερόν όμμα τῆς διανοίας ταῖς ἀκτῖσι του Λόγου φωτί ζουσα. Εστι γὰρ σήμερον μία τῶν τριῶν τῶν ἐπίσης μων, τῶν τε ἐν τῷ νόμῳ κηρυττομένων, καὶ διὰ τῆς εὐαγγελικῆς χάριτος ᾀδομένων. Εν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ κατὰ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην ἐδόθη νόμος· ἐν ταύτῃ κατὰ τὴν νέαν χάριν ἐδόθη τοῦ Πνεύματος ἡ ἐπιφοίτης σις· ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ Μωϋσῆς τοῦ νόμου τὰς πλάκας ἐδέξατο· ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ὁ χορὸς τῶν ἀποστόλων ἐδέξατο τοῦ Πνεύματος την κάθοδον ἀντὶ τῶν πλακών λων τὸ καλλώπισμα, καὶ τοῖς μαθηταῖς τῆς εὐσεβείας ἐγκατελέγετο· ἡμερότητι εκράτει πάντων ἀνθρώπων, καὶ φιλάνθρωπον εἶχεν ἐξαίρετον, καὶ οὐδ' οὕτω τοῖς αὐτοῦ πόνοις, ὡς τοῖς ἀλλοτρίοις ἐνύττετο, καὶ τὴν τοῦ πλησίον ἔνδειαν ἰδίαν ἐνόμιζε, καὶ τὸ προσὸν πάθος ἑτέρῳ ὡς αὐτῷ προσὸν ἐθεράπευεν. Ἐν δὲ τοῖς πρώτοις τοῦ λόγου κηρύγμασι, δαψιλῶς ἀνθούσης τῆς πίστεως. καὶ παραχρήμα οἱ μὲν πλουτοῦντες ἀπετίθεντο των χρημάτων τὸν φόρτον, οἱ δὲ ἐνδεεῖς τὸ λεἶπον ἐλάμβανον. Τῆς οὕτω καλῆς ἁρμονίας καὶ τάξεως οἰκονόμος ὑπῆρχεν ὁ Στέφανος, καὶ τοῦτον είχεν ή πενία προστά την καὶ σύμμαχον, ὁ δὲ πλοῦτος ἡνίοχον. Ἐπανεπαύετο μὲν ἐπ' αὐτὸν ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις, καὶ τῶν ἄνθρωπον ἴδιον οἶκον εἶχεν ἡ χάρις. Ανυμνήσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοί, σὺν τῷ πρωτομάρτυρι Στεφάνω τὸν τους στεφάνους δωρούμενον, τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τρίαδα, ὅτι αὐτῇ πρέπει ἡ δόξα, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Στέφανον, γ'. τὴν συναγωγὴν μοιχευθεῖσαν εἰδώλοις· κατὰ αἱρετικῶν στέφανος· ἐμφράττει γὰρ τῶν θεομάχων τὰ στόματα, βοῦν, Μέγεις ὁ Κύριος ἡμῶν. Μέγας γλώττης γὰρ οὐχ ὑπόκειται μέτρῳ· μέγας διανοίας γὰρ ὑπερβαίνει φαν τασίαν· μέγας· ἴδιον γὰρ τῆς θείας φύσεως τὸ ἀπερίγραπτον μέγας· ἐκ κόλπων γὰρ πατρικῶν ἀνάρχως ἀνέτειλε· μέγας· ὡς γὰρ Λόγος ἀπαθῶς ἐγεννήθη: μέσ γας· ἡ γὰρ θεία ὠδῖς τὴν οὐσίαν οὐκ ἐμέρισε· μέγας ἐπὶ τοῦ θρόνου γὰρ κάθηται, οὐκ εἰς τὸ ὑποπόδιον εξ ριπται· μέγας· οἷα γὰρ ἡ ρίζα, τοιοῦτος καὶ ὁ κλά δως μέγας· ὁ γὰρ ἐωρακὼς τὸν Υἱόν, εώρακε τὸν Πατέρα· μέγας· οὐδὲν γὰρ ἄνισον ἐν τῇ Τριάδι μέσ γας· δι' ύδατος γὰρ πολλοὺς ἀνεγέννησε μέγας· δρώ μενος γὰρ οὐ παλαιοῦται· μέγας· μικρὸν γὰρ Πατέ ρα οὐκ εἶχε. Μέγας οὖν ὁ Κύριος ὁ Υἱός, καν τοῖς γείτοσι μὴ δοκῇ. Παντοκράτωρ ὁ Υἱός· πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο· βασιλεὺς ἄναρχος ὁ Υἱός· ὁ γὰρ βασ σιλεὺς ἡμῶν πρὸ αἰῶνος· ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός Ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον καὶ ἥκω· φῶς ἀληθ θινὸν ὁ Υἱός· Ἐγὼ γὰρ εἰμὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Τι πολλὰ λέγω; Θεὸς καὶ παντοκράτωρ, ὁ ἐκ Παρθένου σαρκωθεὶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ποιμαίνων τὴν ἐκκλησίαν, ὡς μαρτυρεῖ ὁ προφήτης λέγων· Επισκεψάσθω Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. Πεντηκοστήν. νόμος. Λέγει γὰρ ὁ μακάριος Μωϋσῆς· διὸ προσέχετε ἀκριβῶς· Τῷ τρίτῳ μηνὶ ἐξελθόντων αὐτῶν ἐκ τῆς Αἰγύπτου, εἶπε Κύριος τῷ Μωυσή. Καταβάς διαμάρτυραι τῷ λαῷ, καὶ ἀγγίσουσιν [] ἑαυτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ὀφθήσομαι. Προσέχετε ἀκριβῶς. Τῷ πρώτῳ μην, έξοδος Αἰγύπτου· τεσσαρεσκαιδεκάτῃ δὲ ἦν του πρώτου μηνός. Τίθει τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ἡμέραν, μετ' ἐκείνην καὶ τὰς ἡ ἡμέρας πληρούσας τὸν μήνα, τουτέστι, δεκαεπτά, καὶ τὰς τριάκοντα τοῦ δευτέρου. Καὶ ἐν τῇ τεσσαρακοστῇ ὀγδόῃ ἡμέρα, του δευτέρου μηνός ἔλεγεν ο Θεός: Διαμάρτυρας τῷ λαῷ σήμερον καὶ αὔριον, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς ὀφθήσομαι. Τριάκοντα οὖν τοῦ δευτέρου, δεκατ ἑπτὰ δὲ τοῦ πρώτου, καὶ τρεῖς τοῦ τρίτου. Καὶ βλέπε τῶν πραγμάτων τὴν συμφωνίαν. Ὅτε ὤφθη ὁ Θεὸς ἐν τῷ ὄρει Σινά, ὤφθη ὡς πῦρ καιόμενον· ὅτε ἐπεφάνη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς ἀποστόλοις, ἐπεφάνη ἐν εἴδει πυρός· Εμερίσθησαν γὰρ γλῶσσαι ὡσεὶ πυρὸς, καὶ καθεισών στον Μωυσέως. Λέγει γαρ ένατο προς εν έκαστον αὐτῶντα και δια Κορινθίους Επιστολῇ γράφων ὁ μακάριος Παύλος Η ἐπιστολὴ ἡμῶν ὑμεῖς ἐστε, έγγεγραμμένη οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίνεις, ἀλλ' ἐν πλαξι καρδίας σαρκίνεις. Ζητεῖτε δὲ, εἰ ἀληθῶς κατὰ ταύτην τὴν ἡμέραν ἐδόθη ε νόμος. Οὐ γὰρ φητῶς ἐγγέγραπται ἐν τῇ Παλαιο Διαθήκῃ, ὅτι τῇ πεντηκοστῇ ἐδόθη νόμος· ἀλλὰ τοῖς ἐρευνῶσι τὰ θεῖα γράμματα ανακύπτει θησαυρὸς τῆς γνώσεως. Ιδωμεν ουν ποια ημέρα, καθ' ἣν ἐθη ή φοί, ἐπιφαινομένου τοῦ Θεοῦ κατὰ τὴν Παλαιὰν Δια θήκην, πολλὰ ἦν τὰ δορυφοροῦντα φόβητρα· καὶ γὰρ καὶ γνόφος καὶ θύελλα καὶ σάλπιγξ καὶ βροντή περι εἶχε τὸ ὄρος, για παρασκευάσῃ τὸν λαὸν εἰς φόβον τοῦ νομοθέτου· οὕτω καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μέλο λοντος ἐπιφοιτῶν, ἵνα μὴ τὸ αὔθωρον τῆς παρουσίας εἰς ῥαθυμίαν ἐνέγκῃ τοὺς δεχομένους, ἀλλὰ μάθωσι τοῦ τὰς ἓξ ἡμ

col. 935–936page 5 of 8

homines, accipe veteris testimonii argumentum. Dicit Isaias propheta Jerosolyme: Exhortabitur te qui no minavit te (Baruch. 4. 22). Intellige igitur: ex hortatur te Pater, exhortatur Filius; dicit enim Spiritus Domini super me propterea unxit me; evangelizare pauperibus misit me, exhortari omnes Ingentes (Isal. 61.4). Quin et Servator, ut osten dat parem Spiritus gloriam, ait: Cum abiero, alium Paracletum mittam (Joan. 16. 7): alius autem non fuerit nisi alius præmittatur. Apparet igitur Spi ritus sanetns in specie linguarum ignis. Cur ergo linguae? Ob prædicationis utilitatem. Quia enim lingua opus habebant apostoli, ut fines orbis im plerent per prædicationem, quam operaturus erat Spiritus sanctus, figura datur secundum donum. Alio quin autem id cum veteri exemplo consonat. Quia enim tunc gigantes cum Deo pugnabant, et turrim excitare volebant, linguas Deus misit, et malum illo rum consensum divisit. Mittit quoque nunc operatio nes linguarum, ut dispertitum orbem: copulet. Erat que res stupenda: linguæ orbem diviserunt, et linguæ orbem copularunt, linguæ ob prædicationem. Cur igner? Quia pullulans impictas, et totiin mundum colligans instar spinarum continebat, mittit ignens linguas que spinam impictatis consumant. Ipse enim est qui dicit: Ignem venimittere in terram (Luc. 12. 49); ignem qui non deleat: Dei enim ignis non urit, sed Fanctificat. Ideo Isaiæ missus est unus Cherubino rum, qui carbonem ignis ex altari sumptum habebat, et cum imposuit labiis ejus dixit illi: Ecce abstuli iniquitates tuas et peccata tua (Isui. 6. 7). Hanc igitur solemnitatem adventus sancti Spiritus celebrantes, gloriam_emittamus Patri et Filio Spiritui sancto. Honora Spiritus adventum: honoratur autem Spiritus adventus per remissionem peccatorum. Ubi enin Spiritus sanctus, ibi remissio; ait quippe Dominus Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis pec cuta, remittuntur eis (Joan. 20. 22. 23). Spiritus sau clus prædicatur qui liberat: liberat quippe later, liberal Filius, liberat Spiritus sanctus: servis autem libertatem dare non potest, non dat enim quod non habet. Ideo ut dircas novam libertatem Filii et Spi ritus, Servator de seipso ait: Nisi Filius vos libern vcrit, servi estis. Reddidit sibi ipsi libertatem. Rur sum Paulus dicit: Sic speculamur quasi a Domini Spiritu: Dominus enim Spiritus est, ubi autem Spiri tus Domini est, ibi libertas (2. Cor. 5. 18. 17). Ali quando Spiritus sanctus dicitur, aliquando Spiritus Domini, aliquando Patris, non confuse prædicatum, sed inseparabilem a divina substantia significat. Fi lius vocat ipsum Spirituin Patris: Nolite cogitare quid loquamuni; non enim vos estis qui loquimini, sed Spi ritus Patris (Matth. 10. 19. 20). Filius dicit, Spiritus Patris. Paulus dicit, Spiritus Filii: Quoniam eslis Filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vesira, clamantem: Abba Pater (Gal. 4. 6). Vivificat Fitus, vivificat et Spiritus. Dicit enim: Sicut Pater suscital mortuos et vivificat: ita et Filius quos vult vivifical (Joan. 5. 21). Vidisti Patrem et Filium vivificantes? Vide iterum apostolum, imo ipsum Servatorem per eum dicentem: Spiritus est qui vivifical, caro autem non prodest quidquam (Joan. 6. 64). Adhuc bre vius loquar. Ordinationes Ecclesiarum á Paulo modo Patri adscribuntur, modo Filio, modo Spiritui: ut cum dicit de Patre ad dignitates in Ecclesia ordiname Posuit Deus in Ecclesia primo apostolos, secundo pro phetas, tertio doctores (1. Cor. 12. 28), etc. Hic Pa tri ordinationes adscribit, quia ipse est qui auctorita tem dat et constituit. Alibi vero id ipse Paulus Filio adscribit; dicit enim: Qui descendil ipse est et qui ascendit super omnes cælos, ut impleret omnia: et ipse dedit alios quidem apostolos, alios vero prophetas, alios pastores et doctores (Ephes. 4. 10. 11). Vide dieti auctoritatem. Non dixit, Subministravit; sed, Dedit ex propria auctoritate, non divisa vel separata 2 Patris regno; nam quæ vult Pater, vult Filius; quæ vult Filius, in his sibi complacet Pater. Quæ ad scripsit Patri et Filio ipse Spiritui sancto attribuit, advocans Ephesios presbyteros et dicens illis: ipse Paulus est qui loquitur et ait: Attendite vobis ipsis et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit epi scopos regere Ecclesiam (Act. 20. 28). Vide dicti coll sonantiam. Non dixit de Patre, Posuit; de Spiritu, Ordinavit; sed eadem atitur voce: Posuit Deus et Pater in Ecclesia; posuit Spiritus sanctus in Eccle sia. Legem dat Pater in Ecclesia, legem dat ut Rer sæculorum, de quo alt David: Ut facerera voluntalem Ixam, Dens meus, volui, et legem tuam in medio cor dis mei (Psal. 39. 9). Legem dat ergo Pater, legem dat Filius. Audi Paulum dicentem: Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi (Gal. 6. 2). Ostendit Patrem legislatorem, ostendit ei Fi lium legiślatorèm; ipseque Spiritui sancto eandem prærogativam dat; imo non dat, sod rechiit, dicens Lex enim spiritus vitæ liberavit me in Christo Jesu (Rom. 8. 2). non quod tres sint legislatores: una enim est lex, et unus legislator: unus Deus, etiamsi in tribus personis praedicetur. Et quomodo, inquies, Pater dici potest Deus, et Deus Filius, et Spiritus sanctus Deus, ita ut tres dii non sint? Ubi communis est natura, communia et nomina dignitatis. Exempli causa: Dens ca, quas in multitudinem divisa sunt, ex una natura uno vocat nomine; et cum irascitur hominibus, omnem hominem iræ subjectum; unum vocat hominem; et cum mundo reconciliatur, quasi unum hominem alloquitur. Exempli causa, in ducit diluvium ob peccata Deus, et ait: Non perma nebit Spiritus mens in hominibus his. Delebo kominen quem feci (Gen. 6. 3. 7). Quanıquam non imus erat, sed innumera millia; naturæ vero nomine omnes ut unum vocavit, totum mundum at unum homineın, communionem substantian. Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quonima visilus cum (Psal. 8. 5)? ait David: non quod unum homine:u visitaret, totum enim orbem excitavit. Uno autem brevi Moysis dicto utar. Quia egressus est Pharao versus mare, et ex divina lege supplicium subiit. Pharao cadit cum mille curribus in mari, multique homines submersi sunt cum illo, et equi molti Moyses vero sciens esse hominum omnium naturamı unam, ait: Cantemus Domino; gloriose enim magni ficatus est, equum el ascensorem dejecit in maře (Exod. 45. 1). Multitudinem virorum ob naturæ communio nem unum bominem vocavit. Si ergo in hominibus, ubi confusa est notitia, ubi diversæ formæ et species; neque enim unumi sunt, neque animus unus, sed diversi sermones, et tamen ob naturæ communione unus homo dicitur: ubi indivisa est dignitas, unum regnum, una potestas propria, ibi Trinitatem unum dico Deum. An vero, quia dico Deum et Deum et Deum, tres dico deos; et quia dico Dominum et Dominun et Dominum, tres dico dominos? nequa quam. Dicit enim Apostolus Dominum Patrem, Do minum Filium, et Dominum Spiritum sanctum, ut etiam David: Dixit Dominus Domino meo, Sede dextris meis (Psal. 109. 1). Si vero Dominus Domino, Apostolus quoque dicit: Dominus autem Spiritus est (2. Cor. 3. 17). Si ergo Pater Dominus, Filius Do minus, et Spiritus Dominus, quomodo tu, o Apostole, legislator veritatis, pietatis patronus, Ephesiis clamas dicens: Unus Dominus, una fides, unum baptisma (Ephes. 4. 5)? Unus Dominus, secundum sanctifica tionem Seraphinorum; clamant enim: Sanctus, sunctus, sanctus Dominus (Isai. 6. 3). Quod si con tendant hæretici aliam esse dominationem Patris, aliam Filii, mitor quomodo duobus esse servi do minis ferant Servatoris enim vox est: Nemo polest duobus dominis servire (Matth. 6. 24). Si vero po testatem dividis, quomodo regno servis? Neque enim duæ possunt dignitates simul coli, nisi par sit honor: nemo enim simul adorat regem et præfectum. Ubi enim par est dignitas, par est etiam adoratio in æquali” dignitate non est pugna: inæqualitas pugnam excitat; æqualitas pacem stabilit. Non cOM

col. 937–938page 6 of 8

PG 63:937τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται· ἵπποι καὶ αναβάτην έρριψεν εἰς θάλασσαν. Τὰ πλήθη τῶν ἀν ὁρῶν ἕνα ἄνθρωπον ἐπιβάτην διὰ τὴν κοινωνίαν τῆς οὐσίας ὠνόμασεν. Εἰ τοίνυν ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ὅπου συγκέχυται τὰ τῆς γνώσεως, ὅπου διάφορα τὰ τῆς μορ φῆς εἶδη· οὐδὲ γὰρ ἐν ἐστιν, οὐδὲ γνώμη ἴση, ἀλλὰ διάφοροι γλῶσσαι, διάφοροι λόγοι· διὰ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως πᾶσα ἡ οἰκουμένη εἰς ἄνθρωπος λέγεται· ὅπου ἀμέριστος ἡ ἀξία, μία βασιλεία, μία δύναμις ιδιάζουσα, την Τριάδα ἕνα λέγω Θεόν. Εἰ δὲ διὰ τὸ λέγειν Θεὸν καὶ Θεὸν καὶ Θεὸν, τρεῖς λέγω Θεούς, ἐὰν εἴπω Κύριον και Κύριον καὶ Κύριον, τρεῖς λέγω Κυρίους; οὐδαμῶς. Λέγει γὰρ ὁ ᾿Απόστολος τὸν Πατέρα Κύριον, τὸν Υἱὸν Κύριον, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Κύριον· ὡς καὶ ὁ Δα βίδ. Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Εἰ δὲ ὁ Κύριος Κυρίῳ· ὁ ᾿Απόστολος. Ὁ δὲ Κύρ ριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. Εἰ τοίνυν ὁ Πατήρ Κύριος, καὶ ὁ Υἱός Κύριος, καὶ τὸ Πνεῦμα Κύριος, πῶς σύ, ὦ Απόστολε, ὁ νομοθέτης τῆς ἀληθείας, ο συνήγορος τῆς εὐσεβείας, βοᾷς Ἐφεσίοις λέγων· Εἷς Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα; Εἰς Κύριος κατὰ τὸν ἁγιασμὸν τῶν Σεραφίμ· καὶ γὰρ ἐκεῖνα ἐκβοι· "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος. Εἰ δὲ φιλονεικοῦσιν οἱ αἱρετικοὶ ὅτι ἄλλη κυριότης τοῦ Πατρὸς, ἄλλη δὲ τοῦ Υἱοῦ, θαυμάζω πῶς ἀνέχονται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· τοῦ γὰρ Σωτηρός ἐστι φωνή, τὸ, Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν. Εἰ μερίζεις τὴν ἐξουσίαν, πῶς δουλεύεις τη βασιλείᾳ; Οὐ γὰρ δύναται λατρευθῆναι δύο ἀξιώματα κατὰ τὸ αὐτὸ, ἐὰν μὴ ὁμοτιμία ᾖ· οὐδεὶς γὰρ προσκυνεῖ βασιλεῖ καὶ ἄρχοντι. υποὺ γὰρ ὁμότιμος ἡ ἀξία, ὁμότιμος καὶ ἡ προσκύνησις. Ἐν τῷ ἴσῳ ἀξιώματι οὐκ ἔστι μάχη· τὸ ἄνισον ἐγείρει μάχην· τὸ ἴσον βραβεύει τὴν εἰρήνην. Οι συνεχώρησε σοι ὁ Χριστὸς μερίσαι τὴν τιμήν λέγει γάρ· Τοῦτό ἐστι τὸ θέλημα του Πατρός, ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Τίμα τὸν Πατέρα, ἵνα τιμήσῃς τὸν Υἱόν, μᾶλλον δὲ τίμα τὸν Υιόν, ἵνα τιμήσῃς τὸν Πατέρα. Ιδιοποιεῖται ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ τὴν τιμήν· ιδιοποιεῖται ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς τὴν τιμήν· λέγει γὰρ ὁ Σωτήρ· Ὁ ἐμὲ μισῶν, καὶ τὸν Πατέρα μου μισεῖ. Μὴ οὖν νομίσωσιν οἱ αἱρετικοὶ ὅτι Θεῷ χαρίζονται τι, μέγαν αὐτὸν λέγοντες παρὰ τὸν Υιόν· οὐ γὰρ δέχεται τὴν εἰς αὐτὸν ἀναφερομένην τιμὴν ὁ Πατήρ, ὑβριζομένου τοῦ Υἱοῦ. Καὶ λάβε πραγμάτων ἀπόδειξιν ἐναργῇ ἐκ τῆς Παλαιᾶς Γραφῆς· Οἱ φίλοι τοῦ Ἰὼβ οἱ ἐλθόντες εἰς παραμυθίαν, ενεκάλουν αὐτῷ προσφθεγγομένῳ τολμηρὰ, καὶ ἐδικαίουν τὸν Θεόν. Ὁ δὲ Τὼς ἔλεγε τῷ Θεῷ· Τίς δώσει κριτὴν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ σοῦ, καὶ εἰδῶ πόσαι εἰσὶν αἱ ἁμαρτίαι μου, ὅτι οὕτω με ἔκρινας; Οι φίλοι τοῦ Ἰὼβ ἐδικαίουν τὸν Θεὸν, ἀγνοουμένης τῆς ὑποθέσεως, καὶ τὸν μὲν δίκαιον μᾶλ λον κατέκριναν ὡς ἁμαρτήσαντα, Θεῷ δὲ συνηγόρουν ὡς ἐπάγοντι. Καὶ λέγουσιν αὐτῷ. Μεγάλως ἐλάλησας, ὑπερβαλλόντως ἐλάλησας σὺ κατὰ τοῦ ἱκανοῦ, καὶ ὁ Θεὸς μὴ ταράττει τὸ δίκαιον; Κατὰ τὰς ἁμαρτίας σου ἐπήγαγεν· εἰ μὴ πολλαί σου ἦσαν αἱ ἁμαρτίαι, οὐκ ἂν μεμάστιξαι. Καὶ ἐδόκουν συνηγορεῖν Θεῷ, τὸν δὲ δίκαιον κατέκριναν. Δρα ἐδέξατο τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ. λέγοντας παρὰ τὸ δίκαιον ὁ Θεός; Εἰ ἐδέξατο τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ συνηγορίαν, ἀτιμαζομένου τοῦ δικαίου, δέχεται καὶ [] τὴν εἰς ἑαυτὸν τιμήν, ἀτιμαζομένου τοῦ Υἱοῦ. Ιδὲ κύριος κ. και ὁ ἀπ. Ακουε τί λέγει ὁ Κύριος τοῖς φίλοις Ιώβ· Ἵνα τί οὐκ ἐλαλήσατε ὀρθὰ κατὰ τοῦ θεράποντός μου; Εί κατά τοῦ θεράποντος τοὺς ὀρθὰ μὴ λαλήσαντας ἀποσείεται, τὸν κατὰ τοῦ Μονογενοῦς ἀκονοῦντα τὴν γλῶτταν δέχτ ται; Απαγε. Απαραίτητος τοίνυν ἡ δίκη τοῖς βλασφημοῦσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ακουε τί φησιν ο Σωτήρ Πάσα βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται, οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Τις χρεία συλλογισμῶν γεννητῶν καὶ ἀγεννήτων, κτιστῶν καὶ ἀκτίστων; Οξὺς ὁ λόγος τῆς αἱρέσεως ὑπὲρ ξυρόν ήκονημένον. ᾿Αλλὰ καὶ ξυρόν, κἂν μεγάλως ᾗ καὶ ἰσχυ ρῶς ἡκονημένον, τρίχας ξυραν δύναται, οὐ ξύλα τέμνειν ὁ δὲ τῆς ἀληθείας λόγος οὐκ ἔστι ξυρόν, ἀλλ᾽ ἔστιν ἀξίνη. Διὰ τοῦ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστὴς λέγει· Ἰδοὺ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν βίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Οὐκ εἶπε, ξυρόν· οὐ γάρ ἐστι λεῖον. κατὰ τοὺς λειοῦντας ἔξω τῇ λέξει τὴν ματαιότητα· ἀλλ' ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀξίνη τέμνουσα τὰς ὑπερηφανίας τῶν ἀλαζόνων, ὡς μαρτυρεῖ Ἰωάννης λέγων· “Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Ὁ ὄχλος τῶν δόλια λαλούν των καὶ αἱρέσεις πλεκόντων, ξυρόν ἐστιν, ὡς λέγει ὁ Δαβὶδ τῷ Σαούλ, Τί εγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ὁ δυνατὸς ἀνομίαν; Ὅλην τὴν ἡμέραν ἀδικίαν ελογίσατο γλώσσα σου, ὡσεὶ ξυρόν ήκονημένον ἐποίησας δόλον. Ο Πατὴρ νομοθετεῖ, ὁ Υἱὸς κελεύει, Πνεῦμα αὐθεντεί. Ακους τοῦ Θεοῦ λέγοντος Εὐαγγελιζόμενοι ἥξουσιν, οὓς Κύριες προσκέκληται. Παρακαλῶ σε, ἔκδος σου τὴν ἀκοὴν, ἵνα μάθης τῆς ἀληθείας τὴν συμφωνίαν. Οὐ γὰρ λογισμοῖς μαχόμεθα, ἀλλὰ Γραφαῖς ἀκολουθοῦμεν. Ευχόμεθα δὲ δοῦλοι εἶναι τῶν Γραφῶν, οὐ τὰς Γραφὰς δουλαγωγεῖν πρὸς τοὺς ἡμετέρους λογισμούς. Συλλογισμοὺς ἡ πίστις οὐ δέχε ται, οὐχ ὡς ἀλογίστους, ἀλλ' ὡς πάντα λογισμὸν ὑπερο βαίνουσα. "Ινα δέ σοι δείξῃ Παῦλος, ὅτι ἡ πίστις κατὰ τῶν λογισμῶν ὁπλίζεται, λέγει· Τὰ γὰρ ὅπλα ἡμῶν οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ πρὸς καθαίρεσιν ὀχυρωμάτων, λογισμούς καθαιρούντες καὶ πᾶν ύψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Αλλ' εξ καὶ πολλάκις ὁ ἄνομος τῇ διαλεκτικῇ νικᾷ, μὴ ξενισθῇς λέγει γὰρ ὁ Δαβίδ· λόγοι ἀνόμων ὑπερεδυνάμωσαν ἡμᾶς. Αποστέλλει καὶ ὁ Πατὴρ τοὺς ἀποστόλους, ἀπο στέλλει καὶ ὁ Υἱός, ἀποστέλλει καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Λέγει ὁ Σωτὴρ τοῖς ἀποστόλοις· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς εἰς τὸν κόσμον· πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Λέγει καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀπο στόλων· Οἱ μὲν οὖν ἐκπεμθέντες ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατήλθον εἰς Σελεύκειαν. Καλεῖ ὁ Πατὴρ ἀποστόλους· καλεῖ ὁ Υἱὸς ἀποστόλους· λέγει ὁ προς της· Ἀπὸ γὰρ τοῦ ὄρους Σιών ἥξει ὁ εὐαγγελιζε μενος, καὶ εὐαγγελιζόμενοι οὓς ὁ Κύριος προσκέκληκεν. Οὐκοῦν Θεοῦ ἐστι προσκαλεῖσθαι τοὺς εὐαγγελιζομένους. Εἰ τοίνυν Θεοῦ τὸ προσκαλεῖσθαι, διὰ τοῦτο τὸ Πνεῦμα φθεγγόμενον διὰ τῶν προφητῶν εἶπε Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Αφορισατέ μοι τὴν Παῦλον καὶ τὸν Βαρνάβαν εἰς τὸ ἔργον 8 προσκέκλημαι αὐτούς. Ταῦτα παρ' ἡμῶν ἀρκούντως εἴρηται. Ὁ δὲ θεὸς τῆς εἰρήνης πάντας ἡμᾶς αὐξήσοι εἰς τὴν αὐτοῦ πίστιν καὶ ἀγάπην, ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ παναγίῳ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Περὶ [] ὑπομονῆς, καὶ περὶ συντελείας τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ δευτέρας παρουσίας, ἀδιαδόχου τε τῶν δικαίων βασιλείας, καὶ ἀτελευτήτου τῶν ἁμαρτωλῶν κολάσεως· ὑπόθεσίς τε ἐξομολογήσεως, καὶ πρὸς τὴν τῶν θείων Γραφών μελέτην προτροπή, τίνες τε αἱ μεθοδείαι του Εχθροῦ, καὶ τί τὸ τῆς ἡσυχίας ὠφέλιμον. Λαμπρὸς ὁ βίος τῶν δικαίων· πῶς δὲ λαμπρύνεται, ἀλλ' ἡ διὰ τῆς ὑπομονῆς; Ταύτην κτησάμενος ἀγάπης σον, ὦ ἀδελφὲ, ὡς τῆς ἀνδρείας μητέρα· ὁ μὲν γὰρ ψαλμὸς παραινεῖ λέγων· Υπόμεινον τὸν Κύριον, καὶ φύλαξον τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. Ὁ δὲ Παῦλος όπως κτήση τὴν ἀρετὴν, λέγει· Η θλίψις ὑπομονὴν κατεργάζει ται. Ταύτην μετερχόμενος, εὑρήσεις τὴν πηγὴν τῶν ἀγαθῶν, τὴν ἐλπίδα· Ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνεται. Ὑποτάγηθι τοίνυν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἱκέτευσον αὐτῷ, καὶ εὑρήσεις ἐκ τούτου τὸ, Καὶ ἕψη σοι τὰ αἰτήματα τῆς καρδίας σου. Τί τούτου μακαριώτερον, τοῦ κεκτῆσθαι βασιλέως τοιούτου ἀκοὴν εὐμενῆ; τίς οὐ θελήσει ἀνεωγμένην ἔχειν καὶ ὑπακούουσαν τοῦ κριτοῦ τὴν ἀκοὴν; Εργάτης τυγχάνεις τῆς ἀρετῆς, ἀδελφές μι σθώσατο σε Χριστὸς εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ· ὡς και ρὸν ἔχεις, ἐργάζου τὸ ἀγαθόν. Ακουσον τοῦ Παύλου λέ γοντος· “Ο δ' ἂν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερί σε:. Σπεῖρον εἰς τὸ πνεῦμα, ἵνα θερίσης ζωὴν αἰώνιο, Ο γὰρ σπείρων εἰς τὸ σῶμα, φησίν, εκ του σώματος θερίσει φθοράς. Ακους τοῦ καλοῦ παραινέτου λέγω

col. 939–940page 7 of 8

bulationes. Nam quo cognovit affectum hominis pro pensum esse, eo et ipse bellum fert, et callide aciem instruit. Ideo, frater mi, caute vigila, et semper lectioni incumbere stude, ut discas quomodo eff giendi sint laquei inimici, et quomodo sit acqui renda vita æterna. Divinarum namque lectio Scriptu rarum mentem errantem coercet, et dat Dei notitiam scriptum est enim, Vocate, et cognoscite quoniam ego sxm Deus (Psal. 45. 11). Audis, frater, eum qui sincero corde divinis Scripturis incumbit, Dei no titiam accipere. Quare, mi frater, ne animam tuam negligas, sed lectioni et orationi incumbe, ut mens una illuminetur, utque sis perfectus et integer, in nullo deficiens. Alii gloriantur in colloquiis proce ruin, principuin el regum; tu vero gloriare cum angelis Dei, cum Spiritu sancto colloquia per di vinas Scripturas miscens: nam Spiritus sanctus est qui loquitur per illas. Cura igitur ut in divinis Scripturis verscris, et in sanctis precibus perseveres. Quoties enim cum Deo per illas versuris, toties corpus, auima, spiritusque tuus sanctificantur. Ilec cum scias, mi frater, te quoties illis das operam san elificari, frequentius illas adi. Etiamsi vero manus operari non cessent, mente precare. Etenim beata Anna, mater prophetæ Samuelis, orabat, et labia ipsins movebantur: oratio autem ejus in aures Domini Sabaoth ingrediebatur: nam petitio ejus ipsi concessa fuit. Quapropter, frater mi, etsi ma mus opere non vacent, mente precare: nam vel tacentes Deus audit. Si vero legere nescias, illic as sidue verseris, ubi audire et juvari potes: scriptum est enim: Si videris hominem prudentein, diluculo illum adi, el gradus janne ipsius teral pes tuus (Eccli. 6. 36). Illud enim utile est, frater mi, non modo iis qui nesciunt, sed etiam iis qui sciunt legere. Multi enim sunt qui legunt nec intelligunt ea que le gnut. Vide ergo, frater, ne donum negligas tibi a Christo collatum, sed id cura et exquire, quomodo placere possis Deo. ut beatitudinem consequaris scriptum est enim: Beati qui scrutantur testimonia ejns, in toto corde exquirent eum (Psal. 118. 2). Vide ne te interpellet inimicus quando vis legere, duin tibi injustitiam proponit, teque in tentationes injicit ac dicit: Hané rem prius facito, quæ certe modica est, et postea sine sollicitudine leges. Cum hæc suggerit, et te ad opus manuum incitat, hæc omnia injicit, ut te avertat a lectione tibi utili. Cum enim videt diabolus quempiam studiose legen tem, et hinc utilitatem accipientem, bisce machinis et aliis illum impetit, ut impediat ipsum. Tu ergo ne morem geras illi, sed esto sicut cervus sitiens, et ire cupiens ad fontes aquarum, id est ad Scriptu ras sacras, ut ex illis, bibas, et sitim tuam te per affectus adurentem refrigerent. Bibe etiam utilitatem inde manantem: exempli causa: cum Dominus concesserit tibi ut dicta intelligas, ne transcurras, sed illa mediteris et inscribas in corde tuo, et in memoria perpetuo serves. Scriptum est enim: In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar sermo nes tuos (Psal. 118. 16); ac rursum, In corde meo nb scondi eloquia tua, ut non peccem tibi (Ibid. v. 11); ac rursum, In quo corriget adolescentior viam suam? in custodiendo sermones tuos (Ibid. v. 9). Vides, fra ter, quod cuin recordatur homo sermonuin Dei, tune corrigat viam suami. Quis enim est qui recorde tur ser:nonum Dei, nec se corrigat, nisi fortasse improbus ille et miser sit, qui nec omnino vere re cordetur, imo etiam eorum obliviscatur, quorum re cordari videtur? Hujusmodi homini dicit Deus: Quare IN enarras justitius meas, et assumia testamentum meum per os luum (Psal. 49. 16)? Inbet ergo au ferri ab eo illa, quæ videtur habere (Matth. 25. 29). Hic enim videtur fidem habere (nam se Christianun. vocal), operibus autem illam negat, et est infideli deterior. Ideo jubet auferri ab eo Spiritum sanctum, quem accepit in die redemptionis, et quem videtur hibere. Efficiturque talis homo ut lagena vini fracta, quæ vinum perdit: omnes autem qui vident, nsc sciunt quid acciderit, putant plenam esse; sed si res exploretur, tane ab omnibus vacua deprehendi tur. Sic ergo talis homo, in illa judicii die esamina tus, esse comperitur: tuneque manifesta oranibas erunt ejus opera. Tales sunt ii qui dicent Regi in die illa: Domine, nonne nomine tuo virtutes multas fecimus? Et respondens Rex dicet eis: Amen dico vo bis, nescio vos (Matth. 7. 22. 23). Vides, frater, talem hominem nullam`misericordiam obtinere. Tu ergo recordare verborum quæ audis, et dirige viam tuam. Cave sinas oblivionem venire, et abripi ea a corde tuo cave sinas aves descendere, et edere semen Dei: ipse namque dicit semen esse verbum quod audistis. Absconde semen in sinu terra; id est, absconde verbum in medio cordis ui, nt fru ctum Domino ferat in timore. Cum vero legeris, accurate et cum labore lege, cum attentione multa versum decurrens, neque cures solum folia evol vere; sed, si opus sit, ne segnis esto, bis, ter aut pluries eumdem legere versum, ut viin ejus intelli gas. Cum autem sessurus lecturusque es, vel alium legentem auditorus, primo Dominum precare di cens Domine Jesu Christe, aperi aures et oculos cordis mei, ut audiam verbum tuum, et intelligam et faciamı voluntatem tuam, Domine, quia ad vena ego sum in terra. Ne abscondas a me mandata tua, sed Revela oculos meos, considerabo mirabilia de lege Ina (Psal. 118. 18): in te enim speravi, Deus mens, ut tu illamines cor meum. Etiam, frater mi, ob secro, sic semper precare Deum, ut mentem tosm illuminet, et ostendat tibi sermonuin suorum virtu tem. Multi enim in errorem deducti sunt, pruden tiæ suæ fidentes; el Dicentes se sapientes esse, stulti facti sunt (Rom 1. 22), non intelligentes ea quæ scripta erant, et inciderunt in blasphemiam et per ierunt. Si ergo dum legis invenias verbum intellects difficile, cave ne te doceat malignus dicere in teipso Non ita se res habet, ut hic dicitur; quomodo potest ita esse? et similia: sed, si Deo credis, crede etiam verbis ejus, et dic maligno illi: Vade retro me, Satana ego enim scio Eloquia Domini esse eloquia casla, argentum igne examinatum, purgatum sepia plum (Psal. 11. 7), nihilque in eis esse tortuosum ant obliquum, sed omnia bona intelligentibus: ego antem indoctus sam et non cognosco: scio tamen illa spiritualiter scripta esse: dicit enim Apostolus Lex spiritualis est (Rom. 7. 14). Deinde respice in calum, et dic: Domine, credo verbis fuis: non contradico, sed confido in verbis Spiritus sancti. Tu ergo, Domine, salvum me fac ut inveniam gra tiam coram te. Ego enim nihil aliud quæro, nisi ut salvus sim, et consequar misericordiam tuam, o mi sericors, quia tum est regnum et imperium in sæ cula. Amen. Posside, frater, quietem, quasi murum firmum: quies enim te affectibus superiorem red dit: tu enim superne pugnas, illa vero inferne. Posside ergo cam timore Dei quietem, nec tibi noce bunt omnia tela inimici: quies enim cum timore Dei conjuncta, est currus igneus. Id tibi persuadicat Elias propheta, qui dilexit quieter et timorem Dei et quasi in cœlum assumptus est. O quies, profecins mionachorum! o quies, scala, cælestis! o quies, via ad regnum exlorum! o quies, compunctionis mater { o quies, speculum peccatorum, quæ ostendit lo mini delicta sna! o quies quæ lacrymas non impe dit! o quies, mansuetudinis genitrix! o quies, bu militatis contubernalis! o quies, cum timore Dei conjuncta, quæ mentem illustrat 1o quies, cogita tionum exploratrix, et discretionis adjutrix! o quies, mater omnis boni, jejunii fulcrum, et gulæ impedi mentum o quies, qua orationi et lectioni incum bitur o quics, serenitas cogitationum et portus tranquillus I o quies, qua sollicitudine vacat anima! o quies, jugum suave et onus leve, quæ dat requiem, et portal eum qui te gestat! quies, lætitia animæ et cordis! o quies, oculorum, aurium et linguæ

col. 941–942page 8 of 8

PG 63:941ἀργύριον πεπυρωμένον έπταπλασίως· καὶ οὐδὲν ἐν αὐτοῖς σκολιών, οὐδὲ στραγγαλιώδες, ἀλλὰ πάντα τὰ ἀγαθὰ ἐνώπιον τοῖς συνιούσιν· ἐγὼ δὲ ἀσυνετός εἰμι, καὶ οὐ γινώσκω· οἶδα οὖν ὅτι πνευματικώς γεγραμμένα εἰσὶ· λέγει γὰρ καὶ ὁ Ἀπόστολος, ότι ο νόμος πνευματικός έστιν. Εἶθ' οὕτως ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ εἶπε· Κύριε, πιστεύω τοῖς λόγοις σου οὐκ ἀντιλέγω, ἀλλὰ θαῤῥῶν τοῖς λόγοις τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Σὺ οὖν, Κύριε, σώσόν με, ὅπως εἴρω χά ριν ἐνώπιόν σου. Ἐγὼ γὰρ ἄλλο τι οὐ ζητῶ, εἰ μὴ μόνον τοῦ σωθῆναι, ὅπως τύχω τοῦ ἐλέους σου, εὐσπλαγχνε ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Κτῆσαι δὲ καὶ ἡσυχίαν, ἀδελφὲ, ὥσπερ τείχος ὀχυρόν· ἡ γὰρ ἡσυχία υψηλότερόν σε ποιεῖ τῶν παθῶν σὺ γὰρ ἄνωθεν πολεμεῖς, αὐτὰ δὲ κάτωθεν. Κτῆσαι οὖν τὴν ἐν φόβῳ Θεοῦ ἡσυχίαν, καὶ οὐ μή σε βλάψῃ πάντα τὰ βέλη τοῦ Ἐχθροῦ· ησυχία γὰρ φόβῳ Θεοῦ συνεζευγμένη άρμα πυρινόν ἐστι. Καὶ πειθέτω σε Ηλίας ὁ προφήτης ἀγαπήσας τὴν ἡσυχίαν, καὶ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, ἀναληφθεὶς ὡς εἰς τὸν οὐρανόν. Ο ησυχία, προ κοπὴ μοναζόντων ὦ ἡσυχία, κλίμαξ οὐράνιος· ὦ ήσυ χία, ὁδὸς βασιλείας οὐρανῶν· ᾧ ἡσυχία, κατανύξεως μή τηρ· ᾧ ἡσυχία, Ισοπτρον ἁμαρτημάτων, ή δεικνύουσα ἀνθρώπῳ τὰ πλημμελήματα αὐτοῦ· ᾧ ἡσυχία, ἡ δά χρυὰ μὴ ἐμποδίζουσα· ᾧ ἡσυχία, πραότητος γεννήτρια ᾧ ἡσυχία, ταπεινοφροσύνης σύσκηνες – ησυχία, φόβῳ Θεοῦ συνεζευγμένη, διανοίας φωταγωγές ὦ ἡσυχία, λο γισμῶν κατάσκοπε, καὶ διακρίσεως συμπονε· ᾧ ἡσυχία, γεννήτρια παντὸς ἀγαθοῦ, νηστείας ἑδραίωμα, καὶ γαστριμαργίας ἐμπόδιον· ὦ ἡσυχία, σχόλασις προσευχῆς καὶ αναγνώσεως· ὁ ἡσυχία, γαλήνη λογισμῶν, καὶ λι μὴν εὔδιος· ὦ ἡσυχία, αμεριμνία ψυχῆς· ᾧ ἡσυχία, ζυγὸς χρηστὸς καὶ φορτίον ἐλαφρὸν, αναπαύουσα και βαστάζουσα τὸν βαστάζοντά σε ᾧ ἡσυχία, εὐφροσύνη ψυχῆς καὶ καρδίας· ὦ ἡσυχία, ὀφθαλμῶν καὶ ἀκοῆς καὶ γλώσσης χαλινός – ησυχία περπερότητος ἀναίρεσις, καὶ ἀναιδείας ἐχθρά· ησυχία, δεσμωτήριον παθῶν· ὦ ήσυ ὦ χία, πάσης ἀρετῆς συνεργε, ἀκτημοσύνης πρόξενε, χωρίον Θεοῦ καρποφοροῦν καρποὺς ἀγαθούς· ὦ ησυχία, τείχος καὶ ὀχύρωμα τῶν βουλομένων ἀγωνίσασθαι τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν. Ναί, ἀδελφέ, ταύτην κτῆσαι τὴν καλὴν [] μερίδα, ἣν Μαρία ἐξελέξατο. Αὕτη γὰρ ἡ Μα ρία ἐγένετο υπόδειγμα τῆς ἡσυχίας, παρακαθίσασε παρὰ τοῖς ποσὶ τοῦ Κυρίου, καὶ αὐτῷ μόνῳ προσκολληθεῖσα. Διὸ καὶ ἐπήνεσεν αὐτὴν ὁ Κύριος λέγων· Μαρία τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, στις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Βλέπεις, ἀδελφέ, οἷα ἐστὶν ἡ ἡσυχία ὅτι αὐτός ἐστι, καὶ ἐπαινεῖ τὸν κτώμενον αὐτὴν ὁ Δε σπότης ἡμῶν Θεός. Ταύτην κτῆσαι, ἀδελφέ μου, καὶ και τατρυφήσεις τοῦ Κυρίου σου, παρακαθεζόμενος τοῖς ποσὶν αὐτοῦ καὶ αὐτῷ μόνῳ προσκολλώμενος, ἵνα λέγης ὅτι αὐτός ἐστιν ὃς ἐπαινεῖ. ὅτι ἀγαθή ἐστι, καὶ ἐπ. τὴν κτωμένην αὐτήν. καὶ σὺ μετὰ παρρησίας. Εκολλήθη η ψυχή μου ὀπίσω σου, ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ή δεξιά σου. Διὰ τοῦτο ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος εμπλησθείη ή ψυχή μου. Ναί, ἀδελφέ μου, ταύτην κτῆσαι τὴν μέλιτος γλυκυτέραν. Κρείσσων γὰρ ψωμὸς ἐν ἅλατι ησυχίας καὶ ἀμεριμνίας, ἡ παράθεσις εδεσμάτων πολυτελῶν ἐν παι ρασμοῖς καὶ μερίμναις. Ακους τοῦ λέγοντος Δεσπότου Θεοῦ· Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πε οι φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ἀναπαῦσαι γάρ σε θέλει ὁ Κύριος ἀπὸ μεριμνῶν, ἀπὸ θυμοῦ, ἀπὸ πει ρασμοῦ καὶ θλίψεως του αιώνος τούτου· ἀμέριμνόν σε θέλει εἶναι ἀπὸ τῆς πλινθουργίας τῆς Αἰγύπτου· ἀγαγεῖν σε βούλεται εἰς τὴν ἔρημον, τουτέστιν, εἰς τὴν ἡσυχίαν, όπως φωτίσῃ τὰς ὁδοὺς σου τῷ στύλῳ τῆς νεφέλης, όπως ψωμιεί σε το μάννα, λέγω δὴ τὸν ἄρτον τῆς ἡσυχίας καὶ ἀμεριμνίας· ὅπως κληρονομήσῃς τὴν γῆν τὴν ἀγα θήν, λέγω δὴ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ. Ναί, ἀγαπητέ, ταύτην ἀγάπησον, ταύτην κτήσαι, όπως τερφθῇς ἐν τῇ ὁδῷ τῶν μαρτυρίων τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐπὶ παντὶ πλούτη. Ναι, ἀδελφὲ, κτῆσαι τὴν ἡσυχίαν μετά φόβου Θεοῦ, καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἔσται μετὰ σοῦ, ᾧ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Παρακαλῶ οὖν, ἀδελφοὶ ἠγαπημένοι ὑπὸ Κυρίου, σπουδάζειν ἡμᾶς καθ' ἑκάστην ἡμέ ραν τὴν τούτων μνήμην ποιεῖσθαι, λέγω δὴ τῆς ἐλπίδος, τῆς πίστεως, της αγάπης, τῆς ταπεινοφροσύνης, του σφραγίζεσθαι πάντοτε ἐν ταῖς εὐχαῖς τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῖς μελέταις τῶν θείων Γραφῶν, καὶ τῇ ἡσυχία. Ταῦτα γὰρ ὑμῖν παρόντα καὶ πλεονάζοντα, οὐκ ἀργούς, οὐδὲ ἀκάρ τους καθίστησιν εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ ἐπίγνωσιν. Χριστιανὸς γὰρ, ὃς οὐ κέκτηται ταῦτα, τυφλός ἐστι, μυωπάζων, λήθην λαβὼν τῶν πάλαι αὐτ τοῦ ἁμαρτημάτων· καὶ συμβέβηκεν αὐτῷ τὸ τῆς ἀλη θοῦς παροιμίας, Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμε τον καὶ, ις λουσαμένη ἐν κυλισμῷ βορβόρου. Διότι ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα τοῦ κόσμου, ὡς γέγραπται, καὶ ταῦτα ἐν τῷ ἁγίῳ λουτρῷ ἀπαρνησάμενοι, καὶ ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ γενόμενοι, εἶτα πάλιν τούτοις εμπεπλεγμένοι· γέγονεν αὐτοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα των πρώτων. Κρείττον ἦν αὐτοῖς μὴ ἐπιγνῶναι τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας, ἢ ἐπιγινώσκουσιν εἰς τὰ ὀπίσω πάλιν ἀνακάμψαι. Οὐκοῦν, ἀγαπητοί, πιστολ δοῦλοι καὶ ἐκλεκτοί στρατιῶται Θεοῦ, Χριστιανοί, ἀνα λάβωμεν τὴν πανοπλίαν τῶν προειρημένων ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀνυπερθέτως μνείαν αὐτῶν ποιούμενοι· όπως δυνηθώμεν ἀγωνίσασθαι τὸν καλὸν ἀγῶνα, καὶ καταπατῆσαι πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ ἵνα ῥυσθῶμεν ἀπὸ τῆς ὀργῆς τῆς ἐπερχομένης ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας, καὶ εύρωμεν ἔλεος καὶ χάριν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ φρικτῇ ἐνώπιον τοῦ δικαίου κρι τοῦ, τοῦ ἀποδιδόντος ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ·· ᾧ πρέ πει δόξα, σὺν τῷ παντοκράτορι Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίω Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν.

Continue reading PG 63: Encomium →≣ entire volume

← prev work Index next work →

Notebook