Ecclesiasticarum rerum Historiam, a Socrate olim ac Sozomeno Græce conscriptam, nunc vero in Latinum sermonem a me conversam atque observationibus illustratam, utrum Maje stati Tuæ nuncupare deberem, rex Christianissime, diu multumque dubitavi. Nam cum ab ineunte ætate studiis me humanioribus addixissem, et quietam tranquillamque vitam cuni litteris cunctis semper rebus anteposuissem, ineptum mihi videbatur et alienum ab instituto nostro, provecta jam ætate, regiam ambire, et Majestatem Tuam, tot tantisque districtam ne gotiis, litterario munere interpellare. Sed postquam animadverti Majestatem Tuam hujus modi munera haudquaquam aspernari, et eruditos homines, non eos solum qui sub princi patu tuo degunt, verum etiam exteros singulari humanitate ac benevolentia complecti, et ad excolenda optimarum artium studia cunctorum animos nuper liberalitate sua excitasse, in grati animi fóre existimavi, si hoc opus tuo principatu cœptum atque elaboratum, alteri po tius consecrarem quam tibi. An cum ego tot jam libros in lucem emiserim, tot illustres viros scriptis meis prædicaverim, reginam etiam externæ gentis peculiari oratione laudaverim, re gem meum, rerum gestarum gloria et cunctis belli pacisque artibus excellentem, silentio transmittam; nec omnibus modis elaborem, ut aliquod ingenii mei monumentum in augu stissimo ejus nomine appareat? Huc accedit exemplum Sozomeni nostri, qui cum ecclesiasti cam Historiam a principatu Constantini Maximi ad sua usque tempora novem libris con texuisset, eam Theodosio Juniori nuncupandam putavit. Quem secutus longo post intervallo Nicephorus Callistus, Andronico Palæologo, Byzantino imperatori, opus suum consecravit. Ac profecto sapientissime, ut equidem censeo, uterque illorum judicavit nullum regibus at que imperatoribus convenientius offerri posse munus, quam historiam rerum ecclesiastica rum. Quæ enim cognitio utilior magisque necessaria est principi, quam earum rerum quæ ad ipsum quotidie deferuntur? Certe cum religio primum locum obtineat in republica, cum que ex quo tempore reges atque imperatores sese Ecclesiæ corpori adjunxerunt, maxima semper fuerit eorum auctoritas in rebus Ecclesiæ administrandis, turpe atque indecorum est illis negotia', in quibus tractandis assidue versantur, ignorare. Itaque majores tui, Carolos dico et Ludovicos, qui Francorum regno Romanum imperium velut appendicem quamdam adjunxerunt, omni studio ac diligentia in id incubuerunt, ut ecclesiasticarum rerum exactis simam sibi notitiam compararent. Quippe intelligebant principes sapientissimi, rebus Eccle siæ probe constitutis atque ordinatis, reliqua deinceps ex voto succedere, et pacem imperii ac tranquillitatem ex Ecclesiæ pace ac tranquillitate, tanquam ex fonte, promanare. Testan tur hoc illorum studium, tum historiæ veteres, tum leges capitulares ab iisdem editæ ac pro mulgatæ ejusmodi decreta, in quibus primo semper loco de rebus ecclesiasticis sanxerunt, quibus nihil ad disciplinam ecclesiasticam sanciri possit utilius. Idem etiam testantur libri illi a Carolo Magno conscripti, quos vulgo Carolinos vocant. Non igitur sine causa, Christiano rum antiquitates Christianissimo principi, ecclesiasticam Historiam tibi inter Ecclesiæ filios primogenito, dedicandam esse existimavi. In qua, quid et quantum juris sit principi in re bus ecclesiasticis, Majestas Tua liquido perspiciet: et quemadmodum ex imperatoribus Ro manis, ii quidem qui Ecclesiam sævis persecutionibus infestarunt, adversa semper fortuna usi, funes! tandem exitu interierint; ii vero qui Ecclesiam augere atque ornare omnibus modis studuerunt, qui sacerdotibus honorem, clericis privilegia immunitatemque tribuerunt,

omnia semper læta ac prospera experti sint, et de hostibus ac tyrannis maximas victorias reportarint. Quorum tu pietatem cum a primis regni tui rudimentis imitatus sis, jure merito eadem te felicitas in cunctis expeditionibus perpetuo comitatur. Possem hoc loco in laudes tuas liberius excurrere, idque exemplo eorum scriptorum quos supra nominavi. Nam Maje statis Tuæ res gestæ longe profecto uberiorem ad dicendum materiam mihi suppeditant, quam aut res Theodosii Junioris Sozomeno, aut res Andronici Nicephoro olim suppedita runt. Sed quoniam de rebus ecclesiasticis primum instituta est oratio, quarum historiam Ma jestati Tuæ oblaturus accessi, malo me intra hos fines continere, quos mihi ipse initio præ scripsi, et ex laudibus tuis eas solum attingere quæ ad Ecclesiam et ad religionem pertinent. Nihil igitur dicam de eximia humanitate tua, qua cunctos adeuntes excipere soles; nihil de admirabili prudentia, qua et civilia et bellica negotia administras; nihil de justitia, quam in omnibus factis dictisque religiosissime servas; nihil de incredibili vigore ingenii tui; nihil de prolixa in litteras munificentia, quarum te patronum jam pridem declarasti. Prætermit tam tot bellicas expeditiones tuas, expugnationes urbium atque oppidorum, exercitus ho stium cæsos, tropea in Belgio, in Germania, et in media erecta Pannonia. Taceo Turcos primo adventu copiarum tuarum fusos et fugatos, et amnem cadaveribus oppletum. Nihil dicam de novissima expeditione tua in Belgium, qua plures urbes unius æstatis spatio ce pisti, quam toto superiore bello a divæ memoriæ Ludovico parente tuo fuerant expugnatæ. Mitto comitatum Burgundiæ, medio hiemis algore raptum potius quam captum. Illam vero pacem, quam nuper Aquisgrani cum rege Hispano pepigisti, tacitus præterire nullo modo possum. Qua in componenda, quanta esset æquitas ac moderatio animi tui perspicue decla rasti. Non enim amplificandi regni cupiditas te a recto justitiæ tramite abduxit. Non militum tuorum robur ac multitudo, non ducum præstantia, non magnitudo bellici apparatus, non hostium provinciæ militaribus copiis nudatæ, animum tuum sollicitarunt. Sed tuo contentus, nihil ulterius concupivisti. Equidem hanc pacem omnibus victoriis ac triumphis tuis longe anteponendam puto. Nam et urbes Belgii maximas ac munitissimas ditioni tuæ adjunxit, et nomini tuo immortalem gloriam comparavit. Quid enim gloriosius quam in summa felicitate semetipsum vincere, et supra tropœa stantem, victoriæ suæ modum imponere? Cepit ex hac pace non mediocrem fructum religio, cujus in renovando fœdere præcipuam rationem ha bendam esse duxisti. Quæ cum ægre admodum cerneret duos potentissimos orbis Christiani principes inter se collidi, et mutuis cladibus sese atterere jam paratos; idque eo tempore quo ipsa ab hostibus Christiani nominis terra marique impugnaretur; munc firmato inter eosdem principes pacis fœdere lætatur, et, resumpta fiducia, triumphum sibi de impiis illis Deoque invisis pollicetur. Sed et Ecclesia Gallicana pacem sibi haud dubia spe jam spondet. Quæ cum plures jam per annos gravissimis dissensionibus concussa fuerit atque turbata, nunc interventu pacificæ Majestatis Tuæ ad pristinam concordiam et tranquillitatem revo cari se posse confidit. Denique litteræ nostræ, hujus pacis causa, incredibili gaudio gestiunt atque exsultant. Quæ cum tibi jampridem plurimum debeant ob regalem erga ipsas munifi centiam tuam, nunc se vitam ipsam hoc nomine tibi debere ingenue profitentur. Sunt enim alumnæ pacis, et comites quietis atque otii. Itaque omnes eruditi ac probi, præcipue vero ii in quos hujus belli tempestas incubuerat, ut hæc pax diuturna ac perpetua sit, ardentissimis votis Deum deprecantur. Ex quorum ego numero, hos ecclesiasticæ Historiæ libros, a me expositos atque emendatos, Majestati Tuæ libens dico atque offero. Quos quidem, tanquam obsides devotissimi obsequii mei, gratique animi certissimos testes, ut benigno vultu susci pias, Majestatem Tuam etiam atque etiam rogo. S. M. T. Dicatissimus HENRICUS Valesius.

Post Eusebium Cæsariensem, quem parentem ecclesiastica historiæ merito appellare possumus, multi pia æmulatione succensi, idem argumentum tractare instituerunt. Sed præ cæteris omnibus Socrates, et Sozomenus ac Theodoritus, totius antiquitatis judicio celebrati sunt; qui ab iis temporibus exorsi in qui bus Eusebius scribendi finem fecerat, ad Theodosii Junioris tempora opus suum perduxerunt. Et initio quidem tres istos scriptores simul junctos in lucem proferre decreveram, ut quemadmodum unum idem que argumentum litteris prosecuti sunt, sic etiam uno eodemque volumine comprehensi legerentur. Sed quoniam nimis prolixum hoc facto futurum erat volumen, idcirco editionem Theodoriti aliud in tempus differre sum coactus. Cui Evagrii Epiphaniensis Historiam cum excerptis Philostorgii ac Theodori Lectoris aðjungam, ut totum corpus ecclesiasticæ historiæ, nostro labore expositum atque explicatum, studiosi posthac possint pervolvere. Interim vero habes in hoc corpore, Lector, Socratem ac Sozomenum simul junctos. In quorum editione quid præstiterim, paucis accipe. Ante annos octo, cum Eusebii Cæsariensis Historiam jussu atque auspiciis illustrissimorum antistitum cleri Gallicani in lucem ederem, tria præcipue in illa editione præstare studui. Primum enim manu scriptis optimæ notæ codicibus undique conquisitis, ea quæ in prioribus editionibus corrupta et interpolata fuerant emendavi atque distinxi. Deinde cum superiores interpretes, seu scriptorum exemplarium penu ria, seu ob aliam quamlibet causam multis in locis lapsi essent, ne illorum interpretatio lectores in erro rem induceret, novam ipse interpretationem elaboravi, qua studiosos in posterum contentos fore confido. Postremo annotationes subjeci, quibus tum emendationum mearum rationem redderem, tum obscu riora quæque ac difficiliora loca exponerem atque illustrarem. Atque hæc editio, benigne ab omnibus ex cepta, versatur nunc in manibus eruditorum. Quod igitur in Historia Cæsariensis Eusebii tunc opitulante Deo perfeci, idem nunc in Historia Socratis atque Sozomeni, jussu atque auspiciis eorumdem quos dixi ar tistitum, perficere sum conatus. Nam ut priore loco dicam de Socrate, qui prior ad scribendum se contu lit, ejus Historiam emendavi ope atque auxilio trium mss. codicum, Sfortiani scilicet, Florentini et Alla tiani. Sfortianus codex optimus ac vetustissimus servátur nunc in bibliotheca Vaticana. Hunc jampridem in gratiam illustrissimi viri Caroli Monchalli, archiepiscopi Tolosani, cum editione Genevensi contulerat Lucas Holstenius, vir doctissimus; et varias lectiones una cum emendationibus Philostorgii ex ms. codice Scoriacensi decerptis, ad eumdem antistitem miserat, cum clerus Gallicanus veteris Historiæ ecclesiasticæ novam editionem procurandi munus ei mandasset, ut scribit idem Holstenius in epistola ad Petrum Possi num Societatis Jesu theologum. Postea vero, cum, rogatu ipsius archiepiscopi Tolosani, qui ob nimias occu pationes huic editioni vacare se non posse intelligebat, clerus Gallicanus eam provinciam mihi injunxisset, varias lectiones supradicti codicis Sfortiani, ad marginem editionis Genevensis ascriptas sua ipsius manu, misit ad me idem Holstenius, uira cum emendationibus illis Philostorgii: plura insuper missurus, si vita ipsi longior concessa fuisset. Etenim paulo ante obitum dissertationes aliquot ad me misit de locis quibus dam concilii Nicæni et concilii Chalcedonensis, deque Synesii episcopatu. Quæ quidem dissertationes, si Deus juverit, in tertio Historiæ ecclesiastica tomo edentur a nobis, ne respublica litteraria doctissimi viri lucubrationibus diutius fraudetur. Sequitur codex Florentinus, ante annos circiter quingentos descriptus, qui nunc servatur Florentiæ in bibliotheca S. Laurentii. Hujus indicium atque usum debeo Emerico Bi gotio, sagacissimo bibliothecarum veterum indagatori: cujus diligentia factum est ut, hic sedentes atque otiosi, multarum ac disjunctissimarum bibliothecarum opibus thesaurisque frueremur. Ejus enim rogatu Michael Erminius, patricius Florentinus, codicem illum contulit cum editione Genevensi, et varias ejusdem lectiones ad me transmisit. Quo quidem nomine utrique plurimum me debere profiteor. Tertius est codex Leonis Allatií, viri undecunque doctissimi, et de antiquitate ecclesiastica optime meriti. Hic codex con tinet Historiam ecclesiasticam Theodori Lectoris, duobus libris comprehensam: quam Theodorus Lector ex tribus ecclesiasticarum rerum scriptoribus, Socrate scilicet, Sozomeno ac Theodorito collegerat, eodem plane modo quo Cassiodorus Senator Tripartitam Historiam composuit. Verum tripartita hæc Theodori Lectoris Historia res tantum principatu Constantini et Constantii in Ecclesia gestas complectitur: sive quod Theodorus Lector non progressus erat ulterius, sive quod reliqui ejus operis libri vetustatis negli gentia perierunt. Ex hoc igitur codice varias lectiones in duobus prioribus Socratis libris Leo Allatius jam pridem excerpserat, et ad illustrissimum antistitem Carolum Monchallum transmiserat, manu sua de scriptas. Quas ego postea nactus sum beneficio illustrissimi viri Dionysii Talæi, in suprema Parisiorum cu ria generalis advocati regis Christianissimi. Præter hos tres codices manuscriptos, usus sum kegio codice, eoque non admodum vetere, quem unum Robertus Stephanus typis suis expressit. Quo minus mirandum est, si vulgatæ hactenus Socratis editiones adeo vitiosæ sunt, cum ex unico exemplari, eoque admodum recente, omnes descriptæ sint. Porro hunc codicem ex Regia bibliotheca depromptum, humaniter mihi

communicavit illustrissimus ac reverendissimus antistes Nicolaus Colbertus, Lucionensis episcopus, vir eximia præditus doctrina et virtute ac dignitate. De cujus laudibus plura dicerem hoc loco, risi me id maxime cupientem singularis ejus modestia cohiberet. Atque hæc sunt auxilia scriptorum codicum quibus fultus ad hanc Socratis editionem me accinxi. In Historia vero Sozomeni corrigenda pauciores mihi codices adfuerunt. Nam præter exemplar biblio thecæ Regiæ, quod Robertus Stephanus in editione sua expressit, et præter codicem illum Leonis Allatii cujus supra mentionem feci, qui in quatuor duntaxat prioribus Sozomeni libris et in principio libri quinti nobis adjumento fuit, unicum habui codicem Fuketianum. Ilic liber primum quidem fuerat Caroli Mon challi, archiepiscopi Tolosani, viri ecclesiasticæ historiæ studiosissimi. Postea vero in Fuketianam biblio thecam translatus, ab amplissimo viro Nicolao Fuketio mihi commodatus est. Quam ob causam in Annota tionibus meis Fuketianum eum codicem appellavi. Tandem vero effecta jam editione nostra, codex iste, una cum reliquis mss. exemplaribus bibliothecæ Fuketianæ, transiit in jus ac dominium illustrissimi viri, et tum suis, tum patris meritis spectatissimi, Caroli Mauricii Tellerii, abbatis S. Benigni, qui nunc coadjutor est in archiepiscopatu Remensi. Est quidem hic codex non admodum vetustus, optimæ tamen notæ et ex opti mo exemplari descriptus. Tituli capitum qui in codice Regio et in editione Roberti Stephani præfixi sunt Historiæ Sozomeni, in hoc codice non habentur. Nulla item capitum distinctio est in singulis libris. Ex quo præstantiam ac vetustatem ejus codicis licet deprehendere. Indices enim illi seu tituli capitum, a Nicephoro Callisto, vel potius ab aliquo recentiore, compositi sunt inepte prorsus aut barbare. Adeo ut mihi, accura tius intuenti, cujusvis potius quam Nicephori esse videantur. Porro ne quem sua laude defraudem, varias lectiones in Historia Sozomeni ac Theodoriti, ex supradicto codice Allatiano, id est ex Historia Tripartita Theodori Lectoris excerptas, debeo Samueli Tennulio, viro doctissimo meique amantissimo, qui nunc No viomagi litteras magna cum laude profitetur. Hic enim dum Romæ esset, eas manu sua descripsit ex codice Leonis Allatii, viri nunquam satis laudati: qui meo rogatu meaque causa varias illas lectiones eidem Ten nulio describendas concesserat. Horum igitur exemplarium subsidio, tam in Socrate quam in Sozomeno, innumerabilia loca quæ antea corruptissima legebantur emendavi, lacunas plurimas supplevi, distinctiones restitui, novam denique interpretationem adjeci. De qua nunc pauca dicam. Quæ de Musculi et Christophorsoni interpretationibus olim dixi in præfatione ad illustrissimos Ecclesise Gallicanæ antistites, quæ editioni Eusebii nostri præfixa est, ea impræsentiarum nihil attinet commemorare. Id unum addam: si post illos quos dixi interpretes, Historia Cæsariensis Eusebii novo interprete opus ha buit, multo magis necessariam fuisse novam interpretatiouem Historiæ Socratis atque Sozomeni. Horum cnim Historia longe mendosior ad nos pervenit, quam illa Cæsariensis Eusebii. Idque ex editione Roberti Stephani prudens lector facile deprehendet. Quippe Robertus Stephanus in Eusebii quidem editione plures mss. codices adhibuit, ex bibliotheca Regia depromptos: in excudendis autem Socratis ac Sozoméni Historiarum libris, unicum singulorum habuit codicem. Haque ad calcem editionis suæ, in Eusebii quidem libris varias lectiones ex vetustissimis, ut ipse dicit, exemplaribus desumptas notavit. In Socratis autemn ac Sozomeni Historia nullas apposuit variantes lectiones, propterea quod unicum utriusque scriptoris exem plar nactus fuerat. Et Eusebii quidem exemplaria, quibus usus est Stephanus, optima erant ac vetustissima, ut ipse testatur. Uterque autem codex, tam Socratis quam Sozomeni, quem Robertus Stephanus in edi tione sua expressit, recentissimus est, ut ipsi vidimus, mendisque refertus quamplurimis. Proinde mirum non est viros doctos in his Socratis ac Sozomeni libris interpretandis sæpius hallucinatos fuisse, cum tam vitiosa ac mutila exemplaria præ oculis haberent, et mss. codicum auxilio destituerentur. Nam Musculus quidem solam Roberti Stephani editionem viderat. Christophorsonus vero, Eusebii quidem ac Theodoriti mss. codices aliquot inspexit. Socratis vero ac Sozomeni nulla mss. habuit exemplaria, ut in annotationibus meis non semel observavi. Varias duntaxat lectiones, et doctorum hominum conjecturas, ad marginem edi tionis Roberti Stephani annotatas viderat: cujusmodi codices quamplurimi in manus nostras venerunt. Verum lectiones illæ nullius fere sunt ponderis atque auctoritatis, cum nullam habeant ascriptam notam antiqui exemplaris ex quo descriptæ sunt. Ego vero cum optimos ac vetustissimos codices tam Socratis quam Sozomeni nactus sim, eosque non sine summo labore cum vulgatis editionibus contulerim, faciliore deinceps ac planiore via ad eorum interpretationem accessi. Nostra igitur hæc editio omnibus, tam Græce doctis, quam iis qui Græca nesciunt, ex æquo, ut spero, satisfaciet. Nam et Græce docti, Socratem ac Sozo menum nostra opera emendatos ac perpurgatos legent; et qui Græca minus callent, eosdem Latina inter pretatione a nobis donatos facilius intellecturi sunt. Sequuntur annotationes: in quibus perinde ac in notationibus Eusebianis, duo perficere tentavi. Pri mum, ut emendationum mearum rationem redderem, et varias lectiones ex mss. codicibus depromptas, lectoris judicio proponerem. Deinde, ut obscuriora quæque ac difficiliora loca, quæ legentis ingenium mo rari posse videbantur, pro modulo meo illustrarem. Nec ignoro multos esse delicatos ac fastidiosos ho mines, qui exquisitas duntaxat observationes et communes quos vocant locos, ad pompam et ostentationem compositos, sibi exhiberi velint: illam vero annotationum partem quæ emendationes ac varias lectiones continet, levem prorsus ac despiciendam existiment. Quibus ego id responsum velim: etsi emendationes

phionis curationem, quem Hilarion solo omnipo- storiæ libros, scripserat Sozomenus Breviarium re tentis Dei nomine invocato sanaverat. Deinde ex eo quod scribit Sozomenus, se admodum adolescen tem cum grandævis monachis qui erant ex ge nere Alaphionis illius, familiariter esse versatum. Postremo, ex eo quod Sozomenus ab istis Alaphio nis vel filiis vel nepotibus, nomen accepit. Diceba tur enim Salamanes Hermias Sozomenus, quemad modum testatur Photius in Bibliotheca, ex nomine Salamanis illius. quem Fusconis, Malchionis et Cris pionis fratrem fuisse superius observavi. Quare emendandus est error Nicephori et aliorum, qui Sozomenum Salaminii cognomen habuisse existi mant, propterea quod ex oppido Cypri Salamine originem duceret. Atqui non Cyprium, sed Palæ stinum fuisse Sozomenum supra ex ipsius Sozomeni testimonio demonstravi. Non enim solum avus illius Palæstinus fuit, ut superius dictum est, verum etiam Sozomenus ipse educatus est in Palæstina, in gre mio, ut ita dixerim, monachorum illorum qui erant ex Alaphionis familia. Qua quidem ex educatione hausisse mihi videtur Sozomenus ardentissimum ¡llum amorem monasticæ vitæ ae disciplinæ, quem passim in Historia sua præfert. Hinc est quod in libris suis haudquaquam contentus fuit referre qui nam patres atque auctores fuissent monasticæ phi losophiæ: verum etiam successores eorum ac disci pulos studiose commemoravit, tum qui in Ægypto, et Syria ac Palæstina, tum qui in Ponto, Armenia atque Osdroena hoc vitæ genus excoluissent. Hinc est quod in primo Historiæ libro, cap. 12, ambitio sum illud elogium monasticæ philosophiæ, tanquam in vestibulo legendum proposuit. Quippe ingratum se fore existimavit, nisi his in quorum contubernio vixerat, et a quibus tam præclara bonæ conversa tionis exempla acceperat adolescens, hoc saltem modo gratiam referret. Id enim ipse indicat in prooemio libri primi. Cæterum non ex hoc solum Joco quem dixi, Sozomenum Gazæ educatum esse colligitur, sed etiam ex fine libri octavi, ubi Sozo menus.ait se vidisse Zenonem episcopum Maiumæ. Estautem Maiuma navale Gazæorum. Qui licet annos natus esset propemodum centum, a matutinis tamen ac vespertinis hymnis nunquam abfuerat, nisi forte morbus ipsum detinuisset. Post hæc Sozomenus causidicinæ operam dedit. Et jus quidem civile didi cit Beryti, quæ urbs est Phonices, haud procul distans a patria Sozomeni; in qua celebris erat ju risprudentiæ schola.. Causas autem egit Constanti nopoli, quemadmodum ipse testatur in libro 11, cap. 3. Nec tamen valde occupatus fuisse videtur in causis agendis. Etenim eo ipso tempore quo advo catus erat Constantinopoli, ecclesiasticam Histo riam conscripsit, ut ex ipsius verbis licet colligere. Sic enim ait in pag. 48 hujus editionis: Quæ vero acciderint Aquilino, viro qui hodieque mecum una versatur, et in eodem foro causidicinam exercet, par tim ut ab ipso audivi, partim ut ipse conspexi, dicam necessario. Porro ante hos novem ecclesiasticæ Hi rum ecclesiasticarum, ab ascensu Christi usque ad exauctorationem Licinii. Quod opus duobus libris comprehensum erat, ut ipse testatur in proœmio libri primi. Verum hi duo libri longinquitate tem poris interciderunt. In scribenda autem Historia usuз est Sozomenus stylo, nec depresso nimis nec turgido, sed qui inter utrumque medius incedit. Qui quidem stylus ecclesiasticarum rerum scriptori optime convenit. Et Photius quidem in Bibliotheca, dictionem Sozomeni præfert dictioni Socratis. Cui nos libenter accedimus. Sed quantum dictionis ele gantia vincit Sozomenus, tantum Socrates judicio vincit. Nam Socrates quidem tum de viris, tum de rebus ac negotiis ecclesiasticis optime judicat. Nihil est in illo nisi grave ac serium. Nihil quod tanquam superfluum possis expungere. Con tra vero in Sozomeno quædam occurrunt levia ac puerilia. Cujusmodi est in libro primo excessus ille de conditu urbis Hemonæ, et de Argonautis, qui navem Argo, humeris suis per aliquot stadia trans portarunt. Item descriptio illa Daphnensis subur bani, quæ habetur in libro quintò, pag. 209. Item observatio illa de pulchritudine corporis, ubi agit de virgine illə apud quam diu latitavit beatus Atha nasius. Denique liber nonus nihil fere aliud conti net quam eventus bellicos, quibus nihil commune est eum Historia ecclesiastica. Sed et dictio ipsa So zomeni, quam Photius dictioni Socratis anteponit, vi tiis suis non caret. Observavi enim periodos a So zomeno non aliter inter se connecti quain per par ticulas illas dé et ré, quibus nihil est molestius. Quod si quis epistolam illam attentius legerit qua Sozomenus opus suum Juniori Theodosio nuncu pavit, inveniet profecto id quod dixi, Sozomenum non magnum oratorem fuisse. Superest ut inquira mus uter illorum prior scripserit, et uter ab altero mutuatus, seu potius furatus sit. Certe cum ambo de iisdem rebus pene eadem scripserint, ambo ab eodem principio exorsi ad eamdem metam decu currerint, a principatu scilicet Constantini ad xvii consulatum Theodosii Junioris, prorsus necesse est ut alter alterius scrinia compilaverit. Quod genus plagii a multis Græcis scriptoribus commissum fuisse testatur Porphyrius apud Eusebium in Tibro x Præparationis evangelicæ. Verum uter plagiarius sit, Socratesne an Sozomenus, difficile est dicere, cum ambo iisdem temporibus vixerint, ambo principatu Theodosii Junioris Historiam suam scripserint. Ita que in hujus quæstionis disceptatione utendum est conjectura. Sic Porphyrius in libro supra memorato, cum incertum esset utrum Hyperides ex Demosthene, an Demosthenes ex Hyperide furatus esset, propter ea quod ambo eodem tempore vixissent, conjectura utendum esse pronuntiavit. Videamus érgo in quem cadat suspicio furti. Equidem sic existimo, infe riorem plerumque furari a præstantiore, et junio rem a seniore. Atqui Sozomenus meo quidem judi cio longe inferior est Socrate: junior item quam