μήνευσε λέγων· • Δράγμα οὐκ ἔχον ἰσχὺν τοῦ Β λίαν ἐπιχειροῦντες πράγματι, πλὴν οὐκ ἀτονοῦντες διὰ τὴν πίστιν. Καὶ ὅτι μὲν οὖν ἔλαττον, ἤπερ ἐχρῆνα ἐροῦμέν τε καὶ νοήσομεν, ἀναμφιλόγως ὁμολογητέον· ὅτι δὲ δικαίαν ἐπὶ τούτῳ τὴν συγγνώμην αἰτήσομεν, ἡ πολλὴ τοῦ συγγράμματος αναπείσει δυσχέρεια, ἢ καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀληθέστερον, ἡ τῆς ἐν ἡμῖν διανοία: ἀσθένεια. Πανταχῆ δὲ τὸν λόγον εἰς δογματικωτέραν περιτρέποντες ἐξήγησιν, ταῖς τῶν ἑτεροδιδασκαλουν των ψευδοδοξίαις ὡς ἔστιν ἀντιτάξομεν, οὐκ εἰς ὅσον ἐξῆν ἐκτείνοντες μῆκος, ἀλλὰ καὶ τῶν περιττῶν ἀπαλ λάττοντες, καὶ τοῦ πρέποντος οὐκ ἐπιδεῖ καταστῆσαι σπουδάσαντες. Ἡ δὲ ὑποτεταγμένη τῶν κεφαλαίων ὑποσημείωσις, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἡμῖν ἐκτέταται πως ὁ λόγος καταστήσει φανερά, οἷς καὶ ἀριθμούς παρεπήξαμεν πρὸς τὸ καὶ λίαν ἑτοίμως ἀνευρίσκεσθαι τοῖς ἐντευξομένοις τὸ ζητούμενον. ποιῆσαι ἄλευρον· ἐὰν δὲ καὶ ποιήσῃ, ἀλλότριοι κατα φάγονται. » Οἱ γὰρ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας ἑαυτοὺς ἀλλοτριοῦν σπουδάζοντες, τὸν ἐραώδη [γρ. γραώδη καὶ ἀσθενῆ τῆς ἐκείνων ἀμαθίας καταθοινήσονται λόγον. Ὅπερ οὖν ἔφημεν ἐν ἀρχῇ, χρῆναι οἶμαι πα λινδρομεῖν ἐπ' ἐκεῖνο. Δυσχερεστάτη λίαν ἐστὶν ἡ περὶ τῶν θείων μυστηρίων ἐξήγησις· ἀλλ' ἐπείπερ ἡμᾶς πολλοῖς ἀναπείθεις λόγοις, ὦ φιλοπονώτατε ἀδελφὲ, καθάπερ τινὰ χειλέων καρπὸν καὶ θυσίαν πνευματι κὴν ἀναθεῖναι τὸ σύγγραμμα, καὶ τοῦτο ποιεῖν οὐκ ἐχνήσω, τῷ σοφοῦντι τοὺς τυφλοὺς ἐπιθαρσήσας Θεῷ, καὶ ζητοῦντι μὲν παρ' ἡμῶν, οὐ πάντως δ' ὑπὲρ ἡμᾶς, δεχομένῳ δὲ ὡς ἐκεῖνα καὶ τὰς ἐκ τῶν πτωχευόν- των προσαγωγάς. Τὸν γὰρ προσκομίζειν ἐθέλοντα δῶρον εἰς ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ, καθάπερ οὖν ἐν ἀρχῇ κεῖται τοῦ Λευϊτικοῦ, βουθυτεῖν ἐπιτάξας δ νομοθέτης, καὶ δὴ καὶ ἐν τούτῳ τῆς ἐν τύπῳ τιμής ὁρίσας τὸ μέτρον, ὑποβιβάζει πάλιν αὐτὸ, μηλο- σφαγεῖν χρῆναι λέγων τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν οὐχ ἱκανοὶ πρὸς ἐκεῖνο· ἀλλ' ᾔδει δὴ πάντως, ὅτι καὶ πρὸς τὸ τυχὸν ἀτονῆσαί τινας ή στυγνὴ καὶ ἀνουθέτητος ἀναπείσει πενία· διά γέ τοι τοῦτο, ι Καὶ προσοίσει, φησὶν, ἀπὸ τῶν τρυγόνων, ἢ ἀπὸ τῶν περιστερῶν τὸ δῶρον αὐτοῦ· ἡ τὸν δὲ καὶ τούτων ἔτι καταδεέστερον, καὶ μετὰ τῶν εὐτελεστέρων ἔτι προσιόντα τιμά. • Σεμίδαλις γὰρ ἔσται, ο φησὶ « τὸ δῶρον αὐτοῦ εὐπόριστον, οἶμαι που, παντί, καὶ πτωχείαν τὴν εἰς ἄκρον οὐ σφόδρα πλεονεκτοῦν ὁρίζων ἀνάθημα. Κρεῖτ τον γὰρ δήπου καὶ ἄμεινον ὁ νομοθέτης ἐξηπίστατα τὸ κἂν ἐν ὀλίγοις καρποφορεῖν τοῦ ἀπεστειρῶσθαι παντελῶς, αἰδοῖ τε τοῦ μὴ δοκεῖν τῆς ἑτέρων ἡττα σθαι χειρός, εἰς τὸν ἐπὶ τῷ μὴ χρῆναι τιμᾶν τῶν ἁπάντων Δεσπότην συνελαύνεσθαι λογισμόν. Διὰ δὴ τούτων ἁπάντων ἀναπεπεισμένος εὐλόγως, όκνον τε τῆς σιωπῆς τὸν συνήγορον τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας ἀποπέμψας, οἷσπερ ἂν ἔχοι με [αί. ἔχοιμι] τιμήν οἰήσομαι δεῖν τὸν ἐμαυτοῦ Δεσπότην, καὶ προσοίσω καθάπερ τινὰ σεμίδαλιν, ἐλαίῳ δεδευσμένην, τὸν τρόφιμόν τε καὶ ἱλαρὸν τοῖς ἐντευξομένοις λόγον ἀρξόμεθα δὲ τῆς Ἰωάννου Συγγραφῆς· μεγάλῳ μὲν 1ª • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. , perinde ac divitum oblationes suscipit. Legislator A enim, ut scriptum est initio Levitici, postquam præcepisset eum qui munus offerre (Deo vellet in holocaustum, bovem immolare, ibique typici cul- tus modum præscripsisset, illum rursus minuit, ovem eis immolandam esse dicens qui bovi sacri- fcando pares non essent. Sed noverat utique tristem et auribus carentem egestatem coactu- ram nonnullos ut ei quoque sacrificio deessent : proindeque, + El offeret, inquit, e de turturi Et bus, aut de columbis munus suum 1. . Sed et his pauperiorem, et viliora offerentem non dedigna- tur. Simila s enim, inquit, « erit munus ejus parabile cuivis, opinor, et quod extremæ pauper- tatis sortem haud multum excedit munus præscri- bens. Melius enim certe ac præstantius legislator sciebat esse, vel paucos afferre fructus quam nullum prorsus, et ne videaris alteri cedere, in eam venire cogitationem, universi Deo non esse munera deferenda. His omnibus equidem non abs re persuasus, et omni cunctatione silentii patrona ex animo meo rejecta, quibus rebus potero Do- minum meum remunerari debere putabo, et offeram quamdam veluti similam oleo maceratam, doctrinam nimirum quæ auditoribus alimento sit ac voluptati. Incipiemus autem a Joannis Evan- gelio, magnum et arduum sane opus aggressi, sed ob fidem non despondentes. Et minus quidem nos dicturus cogitaturosque quam oporteat, procul dubio fatendum est: sed nos justam in hoc veniam petituros multa scriptionis ejus difficultas persuadet, aut certe, quod verius est, imbecillitas ingenii nostri. Ubique vero sermone ad dogma- ticam expositionem converso falsas hæreticorum opiniones pro viribus confutabimus, non quantum Hiceret eum protendendo, sed superflua quæque tollendo et intra modum continendo. Subjectus autem capitum indiculus demonstrabit ca in quibus longe lateque se pandit oratio, quibus etiam numeros præfiximus, ut præsto sit lectoribus quod quæritur. C Levit. 1, 14. ** Levit. 11, 4.

μήνευσε λέγων· • Δράγμα οὐκ ἔχον ἰσχὺν τοῦ Β λίαν ἐπιχειροῦντες πράγματι, πλὴν οὐκ ἀτονοῦντες διὰ τὴν πίστιν. Καὶ ὅτι μὲν οὖν ἔλαττον, ἤπερ ἐχρῆνα ἐροῦμέν τε καὶ νοήσομεν, ἀναμφιλόγως ὁμολογητέον· ὅτι δὲ δικαίαν ἐπὶ τούτῳ τὴν συγγνώμην αἰτήσομεν, ἡ πολλὴ τοῦ συγγράμματος αναπείσει δυσχέρεια, ἢ καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀληθέστερον, ἡ τῆς ἐν ἡμῖν διανοία: ἀσθένεια. Πανταχῆ δὲ τὸν λόγον εἰς δογματικωτέραν περιτρέποντες ἐξήγησιν, ταῖς τῶν ἑτεροδιδασκαλουν των ψευδοδοξίαις ὡς ἔστιν ἀντιτάξομεν, οὐκ εἰς ὅσον ἐξῆν ἐκτείνοντες μῆκος, ἀλλὰ καὶ τῶν περιττῶν ἀπαλ λάττοντες, καὶ τοῦ πρέποντος οὐκ ἐπιδεῖ καταστῆσαι σπουδάσαντες. Ἡ δὲ ὑποτεταγμένη τῶν κεφαλαίων ὑποσημείωσις, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἡμῖν ἐκτέταται πως ὁ λόγος καταστήσει φανερά, οἷς καὶ ἀριθμούς παρεπήξαμεν πρὸς τὸ καὶ λίαν ἑτοίμως ἀνευρίσκεσθαι τοῖς ἐντευξομένοις τὸ ζητούμενον. ποιῆσαι ἄλευρον· ἐὰν δὲ καὶ ποιήσῃ, ἀλλότριοι κατα φάγονται. » Οἱ γὰρ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας ἑαυτοὺς ἀλλοτριοῦν σπουδάζοντες, τὸν ἐραώδη [γρ. γραώδη καὶ ἀσθενῆ τῆς ἐκείνων ἀμαθίας καταθοινήσονται λόγον. Ὅπερ οὖν ἔφημεν ἐν ἀρχῇ, χρῆναι οἶμαι πα λινδρομεῖν ἐπ' ἐκεῖνο. Δυσχερεστάτη λίαν ἐστὶν ἡ περὶ τῶν θείων μυστηρίων ἐξήγησις· ἀλλ' ἐπείπερ ἡμᾶς πολλοῖς ἀναπείθεις λόγοις, ὦ φιλοπονώτατε ἀδελφὲ, καθάπερ τινὰ χειλέων καρπὸν καὶ θυσίαν πνευματι κὴν ἀναθεῖναι τὸ σύγγραμμα, καὶ τοῦτο ποιεῖν οὐκ ἐχνήσω, τῷ σοφοῦντι τοὺς τυφλοὺς ἐπιθαρσήσας Θεῷ, καὶ ζητοῦντι μὲν παρ' ἡμῶν, οὐ πάντως δ' ὑπὲρ ἡμᾶς, δεχομένῳ δὲ ὡς ἐκεῖνα καὶ τὰς ἐκ τῶν πτωχευόν- των προσαγωγάς. Τὸν γὰρ προσκομίζειν ἐθέλοντα δῶρον εἰς ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ, καθάπερ οὖν ἐν ἀρχῇ κεῖται τοῦ Λευϊτικοῦ, βουθυτεῖν ἐπιτάξας δ νομοθέτης, καὶ δὴ καὶ ἐν τούτῳ τῆς ἐν τύπῳ τιμής ὁρίσας τὸ μέτρον, ὑποβιβάζει πάλιν αὐτὸ, μηλο- σφαγεῖν χρῆναι λέγων τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν οὐχ ἱκανοὶ πρὸς ἐκεῖνο· ἀλλ' ᾔδει δὴ πάντως, ὅτι καὶ πρὸς τὸ τυχὸν ἀτονῆσαί τινας ή στυγνὴ καὶ ἀνουθέτητος ἀναπείσει πενία· διά γέ τοι τοῦτο, ι Καὶ προσοίσει, φησὶν, ἀπὸ τῶν τρυγόνων, ἢ ἀπὸ τῶν περιστερῶν τὸ δῶρον αὐτοῦ· ἡ τὸν δὲ καὶ τούτων ἔτι καταδεέστερον, καὶ μετὰ τῶν εὐτελεστέρων ἔτι προσιόντα τιμά. • Σεμίδαλις γὰρ ἔσται, ο φησὶ « τὸ δῶρον αὐτοῦ εὐπόριστον, οἶμαι που, παντί, καὶ πτωχείαν τὴν εἰς ἄκρον οὐ σφόδρα πλεονεκτοῦν ὁρίζων ἀνάθημα. Κρεῖτ τον γὰρ δήπου καὶ ἄμεινον ὁ νομοθέτης ἐξηπίστατα τὸ κἂν ἐν ὀλίγοις καρποφορεῖν τοῦ ἀπεστειρῶσθαι παντελῶς, αἰδοῖ τε τοῦ μὴ δοκεῖν τῆς ἑτέρων ἡττα σθαι χειρός, εἰς τὸν ἐπὶ τῷ μὴ χρῆναι τιμᾶν τῶν ἁπάντων Δεσπότην συνελαύνεσθαι λογισμόν. Διὰ δὴ τούτων ἁπάντων ἀναπεπεισμένος εὐλόγως, όκνον τε τῆς σιωπῆς τὸν συνήγορον τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας ἀποπέμψας, οἷσπερ ἂν ἔχοι με [αί. ἔχοιμι] τιμήν οἰήσομαι δεῖν τὸν ἐμαυτοῦ Δεσπότην, καὶ προσοίσω καθάπερ τινὰ σεμίδαλιν, ἐλαίῳ δεδευσμένην, τὸν τρόφιμόν τε καὶ ἱλαρὸν τοῖς ἐντευξομένοις λόγον ἀρξόμεθα δὲ τῆς Ἰωάννου Συγγραφῆς· μεγάλῳ μὲν 1ª • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. , perinde ac divitum oblationes suscipit. Legislator A enim, ut scriptum est initio Levitici, postquam præcepisset eum qui munus offerre (Deo vellet in holocaustum, bovem immolare, ibique typici cul- tus modum præscripsisset, illum rursus minuit, ovem eis immolandam esse dicens qui bovi sacri- fcando pares non essent. Sed noverat utique tristem et auribus carentem egestatem coactu- ram nonnullos ut ei quoque sacrificio deessent : proindeque, + El offeret, inquit, e de turturi Et bus, aut de columbis munus suum 1. . Sed et his pauperiorem, et viliora offerentem non dedigna- tur. Simila s enim, inquit, « erit munus ejus parabile cuivis, opinor, et quod extremæ pauper- tatis sortem haud multum excedit munus præscri- bens. Melius enim certe ac præstantius legislator sciebat esse, vel paucos afferre fructus quam nullum prorsus, et ne videaris alteri cedere, in eam venire cogitationem, universi Deo non esse munera deferenda. His omnibus equidem non abs re persuasus, et omni cunctatione silentii patrona ex animo meo rejecta, quibus rebus potero Do- minum meum remunerari debere putabo, et offeram quamdam veluti similam oleo maceratam, doctrinam nimirum quæ auditoribus alimento sit ac voluptati. Incipiemus autem a Joannis Evan- gelio, magnum et arduum sane opus aggressi, sed ob fidem non despondentes. Et minus quidem nos dicturus cogitaturosque quam oporteat, procul dubio fatendum est: sed nos justam in hoc veniam petituros multa scriptionis ejus difficultas persuadet, aut certe, quod verius est, imbecillitas ingenii nostri. Ubique vero sermone ad dogma- ticam expositionem converso falsas hæreticorum opiniones pro viribus confutabimus, non quantum Hiceret eum protendendo, sed superflua quæque tollendo et intra modum continendo. Subjectus autem capitum indiculus demonstrabit ca in quibus longe lateque se pandit oratio, quibus etiam numeros præfiximus, ut præsto sit lectoribus quod quæritur. C Levit. 1, 14. ** Levit. 11, 4.

μήνευσε λέγων· • Δράγμα οὐκ ἔχον ἰσχὺν τοῦ Β λίαν ἐπιχειροῦντες πράγματι, πλὴν οὐκ ἀτονοῦντες διὰ τὴν πίστιν. Καὶ ὅτι μὲν οὖν ἔλαττον, ἤπερ ἐχρῆνα ἐροῦμέν τε καὶ νοήσομεν, ἀναμφιλόγως ὁμολογητέον· ὅτι δὲ δικαίαν ἐπὶ τούτῳ τὴν συγγνώμην αἰτήσομεν, ἡ πολλὴ τοῦ συγγράμματος αναπείσει δυσχέρεια, ἢ καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀληθέστερον, ἡ τῆς ἐν ἡμῖν διανοία: ἀσθένεια. Πανταχῆ δὲ τὸν λόγον εἰς δογματικωτέραν περιτρέποντες ἐξήγησιν, ταῖς τῶν ἑτεροδιδασκαλουν των ψευδοδοξίαις ὡς ἔστιν ἀντιτάξομεν, οὐκ εἰς ὅσον ἐξῆν ἐκτείνοντες μῆκος, ἀλλὰ καὶ τῶν περιττῶν ἀπαλ λάττοντες, καὶ τοῦ πρέποντος οὐκ ἐπιδεῖ καταστῆσαι σπουδάσαντες. Ἡ δὲ ὑποτεταγμένη τῶν κεφαλαίων ὑποσημείωσις, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἡμῖν ἐκτέταται πως ὁ λόγος καταστήσει φανερά, οἷς καὶ ἀριθμούς παρεπήξαμεν πρὸς τὸ καὶ λίαν ἑτοίμως ἀνευρίσκεσθαι τοῖς ἐντευξομένοις τὸ ζητούμενον. ποιῆσαι ἄλευρον· ἐὰν δὲ καὶ ποιήσῃ, ἀλλότριοι κατα φάγονται. » Οἱ γὰρ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας ἑαυτοὺς ἀλλοτριοῦν σπουδάζοντες, τὸν ἐραώδη [γρ. γραώδη καὶ ἀσθενῆ τῆς ἐκείνων ἀμαθίας καταθοινήσονται λόγον. Ὅπερ οὖν ἔφημεν ἐν ἀρχῇ, χρῆναι οἶμαι πα λινδρομεῖν ἐπ' ἐκεῖνο. Δυσχερεστάτη λίαν ἐστὶν ἡ περὶ τῶν θείων μυστηρίων ἐξήγησις· ἀλλ' ἐπείπερ ἡμᾶς πολλοῖς ἀναπείθεις λόγοις, ὦ φιλοπονώτατε ἀδελφὲ, καθάπερ τινὰ χειλέων καρπὸν καὶ θυσίαν πνευματι κὴν ἀναθεῖναι τὸ σύγγραμμα, καὶ τοῦτο ποιεῖν οὐκ ἐχνήσω, τῷ σοφοῦντι τοὺς τυφλοὺς ἐπιθαρσήσας Θεῷ, καὶ ζητοῦντι μὲν παρ' ἡμῶν, οὐ πάντως δ' ὑπὲρ ἡμᾶς, δεχομένῳ δὲ ὡς ἐκεῖνα καὶ τὰς ἐκ τῶν πτωχευόν- των προσαγωγάς. Τὸν γὰρ προσκομίζειν ἐθέλοντα δῶρον εἰς ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ, καθάπερ οὖν ἐν ἀρχῇ κεῖται τοῦ Λευϊτικοῦ, βουθυτεῖν ἐπιτάξας δ νομοθέτης, καὶ δὴ καὶ ἐν τούτῳ τῆς ἐν τύπῳ τιμής ὁρίσας τὸ μέτρον, ὑποβιβάζει πάλιν αὐτὸ, μηλο- σφαγεῖν χρῆναι λέγων τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν οὐχ ἱκανοὶ πρὸς ἐκεῖνο· ἀλλ' ᾔδει δὴ πάντως, ὅτι καὶ πρὸς τὸ τυχὸν ἀτονῆσαί τινας ή στυγνὴ καὶ ἀνουθέτητος ἀναπείσει πενία· διά γέ τοι τοῦτο, ι Καὶ προσοίσει, φησὶν, ἀπὸ τῶν τρυγόνων, ἢ ἀπὸ τῶν περιστερῶν τὸ δῶρον αὐτοῦ· ἡ τὸν δὲ καὶ τούτων ἔτι καταδεέστερον, καὶ μετὰ τῶν εὐτελεστέρων ἔτι προσιόντα τιμά. • Σεμίδαλις γὰρ ἔσται, ο φησὶ « τὸ δῶρον αὐτοῦ εὐπόριστον, οἶμαι που, παντί, καὶ πτωχείαν τὴν εἰς ἄκρον οὐ σφόδρα πλεονεκτοῦν ὁρίζων ἀνάθημα. Κρεῖτ τον γὰρ δήπου καὶ ἄμεινον ὁ νομοθέτης ἐξηπίστατα τὸ κἂν ἐν ὀλίγοις καρποφορεῖν τοῦ ἀπεστειρῶσθαι παντελῶς, αἰδοῖ τε τοῦ μὴ δοκεῖν τῆς ἑτέρων ἡττα σθαι χειρός, εἰς τὸν ἐπὶ τῷ μὴ χρῆναι τιμᾶν τῶν ἁπάντων Δεσπότην συνελαύνεσθαι λογισμόν. Διὰ δὴ τούτων ἁπάντων ἀναπεπεισμένος εὐλόγως, όκνον τε τῆς σιωπῆς τὸν συνήγορον τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας ἀποπέμψας, οἷσπερ ἂν ἔχοι με [αί. ἔχοιμι] τιμήν οἰήσομαι δεῖν τὸν ἐμαυτοῦ Δεσπότην, καὶ προσοίσω καθάπερ τινὰ σεμίδαλιν, ἐλαίῳ δεδευσμένην, τὸν τρόφιμόν τε καὶ ἱλαρὸν τοῖς ἐντευξομένοις λόγον ἀρξόμεθα δὲ τῆς Ἰωάννου Συγγραφῆς· μεγάλῳ μὲν 1ª • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. , perinde ac divitum oblationes suscipit. Legislator A enim, ut scriptum est initio Levitici, postquam præcepisset eum qui munus offerre (Deo vellet in holocaustum, bovem immolare, ibique typici cul- tus modum præscripsisset, illum rursus minuit, ovem eis immolandam esse dicens qui bovi sacri- fcando pares non essent. Sed noverat utique tristem et auribus carentem egestatem coactu- ram nonnullos ut ei quoque sacrificio deessent : proindeque, + El offeret, inquit, e de turturi Et bus, aut de columbis munus suum 1. . Sed et his pauperiorem, et viliora offerentem non dedigna- tur. Simila s enim, inquit, « erit munus ejus parabile cuivis, opinor, et quod extremæ pauper- tatis sortem haud multum excedit munus præscri- bens. Melius enim certe ac præstantius legislator sciebat esse, vel paucos afferre fructus quam nullum prorsus, et ne videaris alteri cedere, in eam venire cogitationem, universi Deo non esse munera deferenda. His omnibus equidem non abs re persuasus, et omni cunctatione silentii patrona ex animo meo rejecta, quibus rebus potero Do- minum meum remunerari debere putabo, et offeram quamdam veluti similam oleo maceratam, doctrinam nimirum quæ auditoribus alimento sit ac voluptati. Incipiemus autem a Joannis Evan- gelio, magnum et arduum sane opus aggressi, sed ob fidem non despondentes. Et minus quidem nos dicturus cogitaturosque quam oporteat, procul dubio fatendum est: sed nos justam in hoc veniam petituros multa scriptionis ejus difficultas persuadet, aut certe, quod verius est, imbecillitas ingenii nostri. Ubique vero sermone ad dogma- ticam expositionem converso falsas hæreticorum opiniones pro viribus confutabimus, non quantum Hiceret eum protendendo, sed superflua quæque tollendo et intra modum continendo. Subjectus autem capitum indiculus demonstrabit ca in quibus longe lateque se pandit oratio, quibus etiam numeros præfiximus, ut præsto sit lectoribus quod quæritur. C Levit. 1, 14. ** Levit. 11, 4.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Ακριβής ὄντως καὶ θεοδίδακτος τῶν ἁγίων εὐαγ γελιστῶν ἡ διάνοια, καθάπερ ἀπό τινος γηλόφου καὶ περιωπῆς τῆς ἐν τῷ δύνασθαι θεωρεῖν μεγαλειότητος, πανταχόθεν τὸ τοῖς ἀκροωμένοις περιαθροῦσα χρή- σιμον, καὶ μετὰ συντόνου τινός θηρωμένη σπουδῆς, ὅπερ ἂν ὑπάρχειν οἴηται λυσιτελές τοῖς τὸν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτων διψῶσι λόγον, καὶ μετὰ προαι- ρέσεως ἀγαθῆς τὴν ἐγκεκρυμμένην ταῖς θείαις Γρα φαῖς ἐρευνῶσι διάνοιαν. Οὐ γὰρ τοῖς περιεργότερον ἐξετάζουσι, καὶ πολυπλόκοις λογισμῶν ἀπάταις ἐφε ηδομένοις μᾶλλον ἢ τῇ ἀληθείᾳ προσχαίρουσιν ἀποκα λύπτει τὸ Πνεῦμα, ἐπεὶ μήτε εἰς κακότεχνον εἰσέρχε ται ψυχήν, μήτε μὴν ἄλλως κυλίεσθαι παρὰ τοῖς ὑῶν ποσὶ τοὺς τιμίους ἐφίησι μαργαρίτας ήδιστα δὲ λίαν ταῖς ἁπλουστέραις διανοίαις προσομιλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ἀπανουργότερον ἐχούσαις τὸ κίνημα, καὶ τὸ σοφί ζεσθαι περιττά παραιτουμέναις, ᾧ δὴ πάντως και τὸ ἐκπλήττεσθαι συμβαίνειν ἀκολουθεῖ, καὶ ἐκ τοῦ λίαν εἰς δεξιὸν τῆς εὐθείας καὶ βασιλικῆς ἔξω πίπτειν ὁδοῦ· « Πορεύεται γὰρ πεποιθὼς, ὃς ἁπλῶς πορεύε ται, » κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶντος φωνήν θαυμαστὴν δὲ λίαν ἐχόντων τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν τὴν ἐν τῷ γράφειν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ αὐτοὶ λαλοῦσι, ο κατά τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ο ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πα- τρὸς τὸ ἐν αὐτοῖς»), πάντως εὐλόγως ἐπέκεινα θαύ ματος τὴν Ἰωάννου Συγγραφὴν ἀνατεθεῖσθαι δοίη τις • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. S. P. N. CYRILLI ALEXANDRIA ARCHIEPISCOPI COMMENTARIUS IN S. S. JOANNIS EVANGELIUM. LIBER PRIMUS. 6-7 Perspicas revera et divinitus edocla mens A est sanctorum evangelistarum, quæ velut e tumulo quodam ac specula magnificæ contemplationis un- dique circumspicit quod usui sit auditoribus, et ve- hementi studio-indagat quod conducere putet iis qui veram divinorum doctrinam dogmatum sitiunt, et abatrusum in Scripturis divinis recto animo sensum inquirunt. Non enim curiosis indagatoribus, quique sinuosis rationum versutiis potius quam veritate delectantur, revelat Spiritus, cum nec in malevo- Jam animam introeat sapientia, neque porro pre- tiosas margaritas porcorum pedibus obteri sinat, sed in simpliciorum mentibus libentissime verse- tur, præsertim cum et sinceriores motus habeant, et vanas argutiolas respuant, quibus sæpe ſit ut percellatur animus, et perverse fexu de recla et regia via decedat : e Ambulat enim confidenter. qui simpliciter ambulat, ut est apud Salomo- nem 14. Cum ergo mirabilis sit in sanctis evange listis accurata illa scribendi solertia («Non enim ipsi loquuntur, ut ait Salvator, sed Spiritus Patris qui in eis est it,), non abs re fateberis Joan- nis Evangelium, si notionum sublimitatem, et mentis acumen, et jugem aliarumque aliis succe- dentium sententiarum illationem respicias, omnem superare penitus admirationem. Invicem enim con- *** Prov. x, 9. 1³ Matth. x, 20. B

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Ακριβής ὄντως καὶ θεοδίδακτος τῶν ἁγίων εὐαγ γελιστῶν ἡ διάνοια, καθάπερ ἀπό τινος γηλόφου καὶ περιωπῆς τῆς ἐν τῷ δύνασθαι θεωρεῖν μεγαλειότητος, πανταχόθεν τὸ τοῖς ἀκροωμένοις περιαθροῦσα χρή- σιμον, καὶ μετὰ συντόνου τινός θηρωμένη σπουδῆς, ὅπερ ἂν ὑπάρχειν οἴηται λυσιτελές τοῖς τὸν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτων διψῶσι λόγον, καὶ μετὰ προαι- ρέσεως ἀγαθῆς τὴν ἐγκεκρυμμένην ταῖς θείαις Γρα φαῖς ἐρευνῶσι διάνοιαν. Οὐ γὰρ τοῖς περιεργότερον ἐξετάζουσι, καὶ πολυπλόκοις λογισμῶν ἀπάταις ἐφε ηδομένοις μᾶλλον ἢ τῇ ἀληθείᾳ προσχαίρουσιν ἀποκα λύπτει τὸ Πνεῦμα, ἐπεὶ μήτε εἰς κακότεχνον εἰσέρχε ται ψυχήν, μήτε μὴν ἄλλως κυλίεσθαι παρὰ τοῖς ὑῶν ποσὶ τοὺς τιμίους ἐφίησι μαργαρίτας ήδιστα δὲ λίαν ταῖς ἁπλουστέραις διανοίαις προσομιλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ἀπανουργότερον ἐχούσαις τὸ κίνημα, καὶ τὸ σοφί ζεσθαι περιττά παραιτουμέναις, ᾧ δὴ πάντως και τὸ ἐκπλήττεσθαι συμβαίνειν ἀκολουθεῖ, καὶ ἐκ τοῦ λίαν εἰς δεξιὸν τῆς εὐθείας καὶ βασιλικῆς ἔξω πίπτειν ὁδοῦ· « Πορεύεται γὰρ πεποιθὼς, ὃς ἁπλῶς πορεύε ται, » κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶντος φωνήν θαυμαστὴν δὲ λίαν ἐχόντων τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν τὴν ἐν τῷ γράφειν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ αὐτοὶ λαλοῦσι, ο κατά τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ο ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πα- τρὸς τὸ ἐν αὐτοῖς»), πάντως εὐλόγως ἐπέκεινα θαύ ματος τὴν Ἰωάννου Συγγραφὴν ἀνατεθεῖσθαι δοίη τις • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. S. P. N. CYRILLI ALEXANDRIA ARCHIEPISCOPI COMMENTARIUS IN S. S. JOANNIS EVANGELIUM. LIBER PRIMUS. 6-7 Perspicas revera et divinitus edocla mens A est sanctorum evangelistarum, quæ velut e tumulo quodam ac specula magnificæ contemplationis un- dique circumspicit quod usui sit auditoribus, et ve- hementi studio-indagat quod conducere putet iis qui veram divinorum doctrinam dogmatum sitiunt, et abatrusum in Scripturis divinis recto animo sensum inquirunt. Non enim curiosis indagatoribus, quique sinuosis rationum versutiis potius quam veritate delectantur, revelat Spiritus, cum nec in malevo- Jam animam introeat sapientia, neque porro pre- tiosas margaritas porcorum pedibus obteri sinat, sed in simpliciorum mentibus libentissime verse- tur, præsertim cum et sinceriores motus habeant, et vanas argutiolas respuant, quibus sæpe ſit ut percellatur animus, et perverse fexu de recla et regia via decedat : e Ambulat enim confidenter. qui simpliciter ambulat, ut est apud Salomo- nem 14. Cum ergo mirabilis sit in sanctis evange listis accurata illa scribendi solertia («Non enim ipsi loquuntur, ut ait Salvator, sed Spiritus Patris qui in eis est it,), non abs re fateberis Joan- nis Evangelium, si notionum sublimitatem, et mentis acumen, et jugem aliarumque aliis succe- dentium sententiarum illationem respicias, omnem superare penitus admirationem. Invicem enim con- *** Prov. x, 9. 1³ Matth. x, 20. B

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Ακριβής ὄντως καὶ θεοδίδακτος τῶν ἁγίων εὐαγ γελιστῶν ἡ διάνοια, καθάπερ ἀπό τινος γηλόφου καὶ περιωπῆς τῆς ἐν τῷ δύνασθαι θεωρεῖν μεγαλειότητος, πανταχόθεν τὸ τοῖς ἀκροωμένοις περιαθροῦσα χρή- σιμον, καὶ μετὰ συντόνου τινός θηρωμένη σπουδῆς, ὅπερ ἂν ὑπάρχειν οἴηται λυσιτελές τοῖς τὸν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτων διψῶσι λόγον, καὶ μετὰ προαι- ρέσεως ἀγαθῆς τὴν ἐγκεκρυμμένην ταῖς θείαις Γρα φαῖς ἐρευνῶσι διάνοιαν. Οὐ γὰρ τοῖς περιεργότερον ἐξετάζουσι, καὶ πολυπλόκοις λογισμῶν ἀπάταις ἐφε ηδομένοις μᾶλλον ἢ τῇ ἀληθείᾳ προσχαίρουσιν ἀποκα λύπτει τὸ Πνεῦμα, ἐπεὶ μήτε εἰς κακότεχνον εἰσέρχε ται ψυχήν, μήτε μὴν ἄλλως κυλίεσθαι παρὰ τοῖς ὑῶν ποσὶ τοὺς τιμίους ἐφίησι μαργαρίτας ήδιστα δὲ λίαν ταῖς ἁπλουστέραις διανοίαις προσομιλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ἀπανουργότερον ἐχούσαις τὸ κίνημα, καὶ τὸ σοφί ζεσθαι περιττά παραιτουμέναις, ᾧ δὴ πάντως και τὸ ἐκπλήττεσθαι συμβαίνειν ἀκολουθεῖ, καὶ ἐκ τοῦ λίαν εἰς δεξιὸν τῆς εὐθείας καὶ βασιλικῆς ἔξω πίπτειν ὁδοῦ· « Πορεύεται γὰρ πεποιθὼς, ὃς ἁπλῶς πορεύε ται, » κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶντος φωνήν θαυμαστὴν δὲ λίαν ἐχόντων τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν τὴν ἐν τῷ γράφειν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ αὐτοὶ λαλοῦσι, ο κατά τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ο ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πα- τρὸς τὸ ἐν αὐτοῖς»), πάντως εὐλόγως ἐπέκεινα θαύ ματος τὴν Ἰωάννου Συγγραφὴν ἀνατεθεῖσθαι δοίη τις • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. S. P. N. CYRILLI ALEXANDRIA ARCHIEPISCOPI COMMENTARIUS IN S. S. JOANNIS EVANGELIUM. LIBER PRIMUS. 6-7 Perspicas revera et divinitus edocla mens A est sanctorum evangelistarum, quæ velut e tumulo quodam ac specula magnificæ contemplationis un- dique circumspicit quod usui sit auditoribus, et ve- hementi studio-indagat quod conducere putet iis qui veram divinorum doctrinam dogmatum sitiunt, et abatrusum in Scripturis divinis recto animo sensum inquirunt. Non enim curiosis indagatoribus, quique sinuosis rationum versutiis potius quam veritate delectantur, revelat Spiritus, cum nec in malevo- Jam animam introeat sapientia, neque porro pre- tiosas margaritas porcorum pedibus obteri sinat, sed in simpliciorum mentibus libentissime verse- tur, præsertim cum et sinceriores motus habeant, et vanas argutiolas respuant, quibus sæpe ſit ut percellatur animus, et perverse fexu de recla et regia via decedat : e Ambulat enim confidenter. qui simpliciter ambulat, ut est apud Salomo- nem 14. Cum ergo mirabilis sit in sanctis evange listis accurata illa scribendi solertia («Non enim ipsi loquuntur, ut ait Salvator, sed Spiritus Patris qui in eis est it,), non abs re fateberis Joan- nis Evangelium, si notionum sublimitatem, et mentis acumen, et jugem aliarumque aliis succe- dentium sententiarum illationem respicias, omnem superare penitus admirationem. Invicem enim con- *** Prov. x, 9. 1³ Matth. x, 20. B

ἄν, εἰς τε τὸ τῶν θεωρημάτων ἀποβλέπων ὑπερφερές, μία καὶ τῆς διανοίας αὐτοῦ τὴν ὀξύτητα, καὶ τὴν συνεχῆ καὶ ἀλλεπάλληλον τῶν νοημάτων ἐπεισφοράν. Σύνδρομο μὲν γὰρ ἀλλήλοις εἰσὶ περὶ τὴν τῶν θείων δογμάτων ἐξήγησιν, καὶ πρὸς ἕνα καθάπερ ἀπὸ νύσσης ἀφέντες Ιπποδρομούσι σκοπόν διάφορον δέ πως αὐτοῖς ἐξυφαί- νεται τοῦ λόγου τὸ σχῆμα· καί μοι δοκοῦσι προσεοι- κέναι τισίν, οἷς εἰς μίαν μὲν συνενεχθῆναι πόλιν τὸ σύνταγμα, τό γε μὴν διὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς λεω- φόρου βαδίζειν οὐ πάντως συνδοκοῦν. Ἔστι μὲν γὰρ τοὺς μὲν ἄλλους ὁρᾷν εὐαγγελιστὰς μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἀκριβείας τὸν περὶ τῆς κατὰ σάρκα γενεαλογίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ποιουμένους λόγον, καὶ τοὺς ἐξ Αβραὰμ έως Ἰωσὴφ στοιχηδόν καταφέροντας, ἢ αὖ πάλιν ἀναβιβάζοντας τοὺς ἐξ Ἰωσὴρ ἐπὶ τὸν Ἀδάμ τὸν δέ γε μακάριον Ιωάννην, τῆς μὲν ἐπὶ τούτοις οὐ λίαν πεφροντικότα σπουδῆς, θερμοτάτῳ δέ τινι καὶ διαπύρῳ διανοίας κινήματι κεχρημένον, ὡς αὐτῶν ἅπτεσθαι τῶν ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπιγον ἐπιχειρεῖν, καὶ τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ ἄφραστον τοῦ Θεοῦ Λόγου γέννησιν ἐξηγεῖσθαι τολμᾷν. Ηδει μὲν γὰρ, ὅτι δόξα Κυρίου κρύπτει Λόγον, καὶ πάσης ἐστὶ μεῖζον τῆς ἐν ἡμῖν ἐννοίας τε καὶ φωνῆς τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, δυσεκφώνητά τε καὶ πρὸς τὸ ἐκτρανοῦσθαι χαλεπώ- τατα τὰ τῆς φύσεως ἴδια. Ἐπειδὴ δὲ ἦν ἀναγκαῖον τρόπον τινά σπιθαμή μετρῆσαι τὸν οὐρανὸν, καὶ τοῖς ὀλίγοις τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἐπιτρέψαι χωρεῖν ἐπὶ τὰ πᾶσι δυσέφικτα καὶ δυσδιήγητα, ἵνα μὴ τοῖς ἑτεροδιδασκαλοῦσιν ὁ κατὰ τῶν ἁπλουστέρων έκπλα- τύνηται δρόμος, ὡς οὐδεμιᾶς τῶν ἁγίων φωνῆς, οἱ ς καὶ αὐτόπται, καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γεγόνασι, ταῖς ἐκείνων παραποδιζούσης κακονοίαις, ἔρχεται δριμύς ἐπ' αὐτὸ τῶν θείων δογμάτων τὸ κυριώτατον, « Εν ἀρχῇ, βοῶν, ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. » Χρῆναι δὲ οἶμαι, τοὺς τοῖς ἱεροῖς ὁμιλοῦντας Γράμματι, τοὺς παρὰ πάντων προσίεσθαι λόγους, οἵπερ ἂν εἶεν καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ, καὶ τὸ βλάβος ἔχοντες οὐδέν· οὕτω γὰρ ἂν τὰ παρὰ τοῖς πολλοῖς ποικίλως τεθεω· ρημένα, καὶ εἰς ἕνα συνεισφέροντες νοῦν, εἰς καλὸν ἀναβήσονται τῆς γνώσεως μέτρον, καὶ τὴν ἐργάτιν καὶ σοφὴν ἀπομιμούμενοι μέλιτταν, τὰ γλυκέα τοῦ πνεύματος κηρία συμπήξειαν. Φασὶ τοίνυν τῶν φιλοπονωτάτων τινὲς, ὡς μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν σταυρὸν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον, ψευδοποιμένες καὶ ψευδοδιδάσκαλοί τινες, θηρίων ἀτιθάστων δίκην τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπεισπεσόντες ποιμνίοις, τεθορυβή- κασιν οὐ μικρῶς, ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦντες, καθὰ γέγραπται, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου μᾶλλον δὲ, οὐκ ἐκ μόνης τῆς ἑαυτῶν καρδίας, ἀλλ' ἐκ διδαγμάτων τοῦ οἰκείου πατρός, τοῦ διαβόλου δη λαδή. « Εἰ γὰρ οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν ἀνάθεμα Ἰησοῦ, εἰ μὴ ἐν Βεελζεβούλ, ο πῶς οὐκ ἀληθὴς ἡμῖν ὁ περὶ τούτων ὀφθήσεται λόγος; Τίνα τοίνυν ἐστὶν ἅπερ ἐκεῖνοι κατὰ τῆς οἰκείας ἠρεύγοντο κεφαλῆς, τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸ φῶς τὸ ἀΐδιον, ἐν ᾧ δὴ πάντες καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμεν, τότε πρῶτον κει IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A currunt ad divinorum dogmatum explicationem, et B ad unum velut a carceribus feruntur scopum. Diversus autem in eis quodammodo habitus ora- tionis texitur, et mihi similia videntur esse non- nullis, qui jussi quidem sunt in unam urbem con- venire, sed per unam eamdemque regiam viam non utique visum est procedere. Alios enim videre est evangelistas accurate admodum Servatoris ge- nealogiam secundum carnem explicare, et ab Abrahamo ad Joseph usque illius seriem deducere,. aut facto rursus ascensu a Joseph usque ad Adam; beatum vero Joannem ist hæc haud multum cu- rasse, sed perquam calido et fervido animi motu ea statim attingere quæ mentem humanam supe- rant, et arcanam atque ineffabilem Dei Verbi na- tivitatem audacter exponere.. Sciebat enim gloriam Domini celare Verbum, et majorem esse omni humana mente et oratione deitatis majestatem, et naturæ divinæ proprietates explicatu dictuve esse difficillimas. Cum autem necesse esset palmo quc- dammodo metiri cœlum, et humanæ mentis infir- mitati aditum ad res captu et explicatu difficillimas aperire, ne simpliciores hæreticorum incursioni paterent, quasi nulla vox sanctorum qui et specta- Lures, et ministri Verbi fuerint, illorum malignita- tem retundat, ad ipsum divinorum dogmatum ca- put acri studio se confert, clamaus : e lui princi erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum '. . Opera pretium autem arbitror iis qui in sacris Litteris versantur quorumvis dicta admit- tere, quæ proba sint ac nihil in se damni habeant. Sic enim fet ut collatis in unum multis variorum observationibus, ad rectum cognoscendi modum ascendant, et sedulæ ac solertis apis exemplo dul- ces spiritus favos compingant. Aiunt itaque non- nulli viri doctrina clari, post Salvatoris nostri cru- cem, et in cœlos ascensionem, falsos quosdam pastores et doctores quasi truculentas feras in Sal- vatoris ovilia irruentes, non parum turbasse, cx corde suo, non ex ore Domini loquentes, sicut scriptum est ", imo vero non ex solo suo corde, sed ex patris sui doctrina, diaboli nimirum : « Si enim nemo potest dicere anathema Jesu, nisi in D Beelzebub : » quomodo verum non esse compe XXIII, 16, □ Joan. 1, 1, 2. Jer. rietur quod de his dicimus? Quænam sunt igiturė quæ in suum illi caput eructarunt, qui unigenitum Dei Verbum, lumen illud æternum, in quo certe om- nes et movemur et sumus ", tum primum in rerum naturam prodiisse indocte et impie asserunt, quan- do ex sancta Virgine homo natus est, et communi hac forma assumpta in terra visus est, ut scri- ptum est: Et cum hominibus conversatus est ¹º?, Quos ita sentientes, et ineffabilem ac æternam Fi- lii generationem vellicare audentes, prophetæ di- ctum sic urget : « Vos autem accedite huc, alii ini- qui, semen adulterorum et fornicaria super : Cor. xu, 3. Act. xv, 28. Baruch tit, 58.

ἄν, εἰς τε τὸ τῶν θεωρημάτων ἀποβλέπων ὑπερφερές, μία καὶ τῆς διανοίας αὐτοῦ τὴν ὀξύτητα, καὶ τὴν συνεχῆ καὶ ἀλλεπάλληλον τῶν νοημάτων ἐπεισφοράν. Σύνδρομο μὲν γὰρ ἀλλήλοις εἰσὶ περὶ τὴν τῶν θείων δογμάτων ἐξήγησιν, καὶ πρὸς ἕνα καθάπερ ἀπὸ νύσσης ἀφέντες Ιπποδρομούσι σκοπόν διάφορον δέ πως αὐτοῖς ἐξυφαί- νεται τοῦ λόγου τὸ σχῆμα· καί μοι δοκοῦσι προσεοι- κέναι τισίν, οἷς εἰς μίαν μὲν συνενεχθῆναι πόλιν τὸ σύνταγμα, τό γε μὴν διὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς λεω- φόρου βαδίζειν οὐ πάντως συνδοκοῦν. Ἔστι μὲν γὰρ τοὺς μὲν ἄλλους ὁρᾷν εὐαγγελιστὰς μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἀκριβείας τὸν περὶ τῆς κατὰ σάρκα γενεαλογίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ποιουμένους λόγον, καὶ τοὺς ἐξ Αβραὰμ έως Ἰωσὴφ στοιχηδόν καταφέροντας, ἢ αὖ πάλιν ἀναβιβάζοντας τοὺς ἐξ Ἰωσὴρ ἐπὶ τὸν Ἀδάμ τὸν δέ γε μακάριον Ιωάννην, τῆς μὲν ἐπὶ τούτοις οὐ λίαν πεφροντικότα σπουδῆς, θερμοτάτῳ δέ τινι καὶ διαπύρῳ διανοίας κινήματι κεχρημένον, ὡς αὐτῶν ἅπτεσθαι τῶν ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπιγον ἐπιχειρεῖν, καὶ τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ ἄφραστον τοῦ Θεοῦ Λόγου γέννησιν ἐξηγεῖσθαι τολμᾷν. Ηδει μὲν γὰρ, ὅτι δόξα Κυρίου κρύπτει Λόγον, καὶ πάσης ἐστὶ μεῖζον τῆς ἐν ἡμῖν ἐννοίας τε καὶ φωνῆς τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, δυσεκφώνητά τε καὶ πρὸς τὸ ἐκτρανοῦσθαι χαλεπώ- τατα τὰ τῆς φύσεως ἴδια. Ἐπειδὴ δὲ ἦν ἀναγκαῖον τρόπον τινά σπιθαμή μετρῆσαι τὸν οὐρανὸν, καὶ τοῖς ὀλίγοις τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἐπιτρέψαι χωρεῖν ἐπὶ τὰ πᾶσι δυσέφικτα καὶ δυσδιήγητα, ἵνα μὴ τοῖς ἑτεροδιδασκαλοῦσιν ὁ κατὰ τῶν ἁπλουστέρων έκπλα- τύνηται δρόμος, ὡς οὐδεμιᾶς τῶν ἁγίων φωνῆς, οἱ ς καὶ αὐτόπται, καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γεγόνασι, ταῖς ἐκείνων παραποδιζούσης κακονοίαις, ἔρχεται δριμύς ἐπ' αὐτὸ τῶν θείων δογμάτων τὸ κυριώτατον, « Εν ἀρχῇ, βοῶν, ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. » Χρῆναι δὲ οἶμαι, τοὺς τοῖς ἱεροῖς ὁμιλοῦντας Γράμματι, τοὺς παρὰ πάντων προσίεσθαι λόγους, οἵπερ ἂν εἶεν καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ, καὶ τὸ βλάβος ἔχοντες οὐδέν· οὕτω γὰρ ἂν τὰ παρὰ τοῖς πολλοῖς ποικίλως τεθεω· ρημένα, καὶ εἰς ἕνα συνεισφέροντες νοῦν, εἰς καλὸν ἀναβήσονται τῆς γνώσεως μέτρον, καὶ τὴν ἐργάτιν καὶ σοφὴν ἀπομιμούμενοι μέλιτταν, τὰ γλυκέα τοῦ πνεύματος κηρία συμπήξειαν. Φασὶ τοίνυν τῶν φιλοπονωτάτων τινὲς, ὡς μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν σταυρὸν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον, ψευδοποιμένες καὶ ψευδοδιδάσκαλοί τινες, θηρίων ἀτιθάστων δίκην τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπεισπεσόντες ποιμνίοις, τεθορυβή- κασιν οὐ μικρῶς, ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦντες, καθὰ γέγραπται, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου μᾶλλον δὲ, οὐκ ἐκ μόνης τῆς ἑαυτῶν καρδίας, ἀλλ' ἐκ διδαγμάτων τοῦ οἰκείου πατρός, τοῦ διαβόλου δη λαδή. « Εἰ γὰρ οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν ἀνάθεμα Ἰησοῦ, εἰ μὴ ἐν Βεελζεβούλ, ο πῶς οὐκ ἀληθὴς ἡμῖν ὁ περὶ τούτων ὀφθήσεται λόγος; Τίνα τοίνυν ἐστὶν ἅπερ ἐκεῖνοι κατὰ τῆς οἰκείας ἠρεύγοντο κεφαλῆς, τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸ φῶς τὸ ἀΐδιον, ἐν ᾧ δὴ πάντες καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμεν, τότε πρῶτον κει IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A currunt ad divinorum dogmatum explicationem, et B ad unum velut a carceribus feruntur scopum. Diversus autem in eis quodammodo habitus ora- tionis texitur, et mihi similia videntur esse non- nullis, qui jussi quidem sunt in unam urbem con- venire, sed per unam eamdemque regiam viam non utique visum est procedere. Alios enim videre est evangelistas accurate admodum Servatoris ge- nealogiam secundum carnem explicare, et ab Abrahamo ad Joseph usque illius seriem deducere,. aut facto rursus ascensu a Joseph usque ad Adam; beatum vero Joannem ist hæc haud multum cu- rasse, sed perquam calido et fervido animi motu ea statim attingere quæ mentem humanam supe- rant, et arcanam atque ineffabilem Dei Verbi na- tivitatem audacter exponere.. Sciebat enim gloriam Domini celare Verbum, et majorem esse omni humana mente et oratione deitatis majestatem, et naturæ divinæ proprietates explicatu dictuve esse difficillimas. Cum autem necesse esset palmo quc- dammodo metiri cœlum, et humanæ mentis infir- mitati aditum ad res captu et explicatu difficillimas aperire, ne simpliciores hæreticorum incursioni paterent, quasi nulla vox sanctorum qui et specta- Lures, et ministri Verbi fuerint, illorum malignita- tem retundat, ad ipsum divinorum dogmatum ca- put acri studio se confert, clamaus : e lui princi erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum '. . Opera pretium autem arbitror iis qui in sacris Litteris versantur quorumvis dicta admit- tere, quæ proba sint ac nihil in se damni habeant. Sic enim fet ut collatis in unum multis variorum observationibus, ad rectum cognoscendi modum ascendant, et sedulæ ac solertis apis exemplo dul- ces spiritus favos compingant. Aiunt itaque non- nulli viri doctrina clari, post Salvatoris nostri cru- cem, et in cœlos ascensionem, falsos quosdam pastores et doctores quasi truculentas feras in Sal- vatoris ovilia irruentes, non parum turbasse, cx corde suo, non ex ore Domini loquentes, sicut scriptum est ", imo vero non ex solo suo corde, sed ex patris sui doctrina, diaboli nimirum : « Si enim nemo potest dicere anathema Jesu, nisi in D Beelzebub : » quomodo verum non esse compe XXIII, 16, □ Joan. 1, 1, 2. Jer. rietur quod de his dicimus? Quænam sunt igiturė quæ in suum illi caput eructarunt, qui unigenitum Dei Verbum, lumen illud æternum, in quo certe om- nes et movemur et sumus ", tum primum in rerum naturam prodiisse indocte et impie asserunt, quan- do ex sancta Virgine homo natus est, et communi hac forma assumpta in terra visus est, ut scri- ptum est: Et cum hominibus conversatus est ¹º?, Quos ita sentientes, et ineffabilem ac æternam Fi- lii generationem vellicare audentes, prophetæ di- ctum sic urget : « Vos autem accedite huc, alii ini- qui, semen adulterorum et fornicaria super : Cor. xu, 3. Act. xv, 28. Baruch tit, 58.

ἄν, εἰς τε τὸ τῶν θεωρημάτων ἀποβλέπων ὑπερφερές, μία καὶ τῆς διανοίας αὐτοῦ τὴν ὀξύτητα, καὶ τὴν συνεχῆ καὶ ἀλλεπάλληλον τῶν νοημάτων ἐπεισφοράν. Σύνδρομο μὲν γὰρ ἀλλήλοις εἰσὶ περὶ τὴν τῶν θείων δογμάτων ἐξήγησιν, καὶ πρὸς ἕνα καθάπερ ἀπὸ νύσσης ἀφέντες Ιπποδρομούσι σκοπόν διάφορον δέ πως αὐτοῖς ἐξυφαί- νεται τοῦ λόγου τὸ σχῆμα· καί μοι δοκοῦσι προσεοι- κέναι τισίν, οἷς εἰς μίαν μὲν συνενεχθῆναι πόλιν τὸ σύνταγμα, τό γε μὴν διὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς λεω- φόρου βαδίζειν οὐ πάντως συνδοκοῦν. Ἔστι μὲν γὰρ τοὺς μὲν ἄλλους ὁρᾷν εὐαγγελιστὰς μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἀκριβείας τὸν περὶ τῆς κατὰ σάρκα γενεαλογίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ποιουμένους λόγον, καὶ τοὺς ἐξ Αβραὰμ έως Ἰωσὴφ στοιχηδόν καταφέροντας, ἢ αὖ πάλιν ἀναβιβάζοντας τοὺς ἐξ Ἰωσὴρ ἐπὶ τὸν Ἀδάμ τὸν δέ γε μακάριον Ιωάννην, τῆς μὲν ἐπὶ τούτοις οὐ λίαν πεφροντικότα σπουδῆς, θερμοτάτῳ δέ τινι καὶ διαπύρῳ διανοίας κινήματι κεχρημένον, ὡς αὐτῶν ἅπτεσθαι τῶν ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπιγον ἐπιχειρεῖν, καὶ τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ ἄφραστον τοῦ Θεοῦ Λόγου γέννησιν ἐξηγεῖσθαι τολμᾷν. Ηδει μὲν γὰρ, ὅτι δόξα Κυρίου κρύπτει Λόγον, καὶ πάσης ἐστὶ μεῖζον τῆς ἐν ἡμῖν ἐννοίας τε καὶ φωνῆς τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, δυσεκφώνητά τε καὶ πρὸς τὸ ἐκτρανοῦσθαι χαλεπώ- τατα τὰ τῆς φύσεως ἴδια. Ἐπειδὴ δὲ ἦν ἀναγκαῖον τρόπον τινά σπιθαμή μετρῆσαι τὸν οὐρανὸν, καὶ τοῖς ὀλίγοις τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἐπιτρέψαι χωρεῖν ἐπὶ τὰ πᾶσι δυσέφικτα καὶ δυσδιήγητα, ἵνα μὴ τοῖς ἑτεροδιδασκαλοῦσιν ὁ κατὰ τῶν ἁπλουστέρων έκπλα- τύνηται δρόμος, ὡς οὐδεμιᾶς τῶν ἁγίων φωνῆς, οἱ ς καὶ αὐτόπται, καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γεγόνασι, ταῖς ἐκείνων παραποδιζούσης κακονοίαις, ἔρχεται δριμύς ἐπ' αὐτὸ τῶν θείων δογμάτων τὸ κυριώτατον, « Εν ἀρχῇ, βοῶν, ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. » Χρῆναι δὲ οἶμαι, τοὺς τοῖς ἱεροῖς ὁμιλοῦντας Γράμματι, τοὺς παρὰ πάντων προσίεσθαι λόγους, οἵπερ ἂν εἶεν καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ, καὶ τὸ βλάβος ἔχοντες οὐδέν· οὕτω γὰρ ἂν τὰ παρὰ τοῖς πολλοῖς ποικίλως τεθεω· ρημένα, καὶ εἰς ἕνα συνεισφέροντες νοῦν, εἰς καλὸν ἀναβήσονται τῆς γνώσεως μέτρον, καὶ τὴν ἐργάτιν καὶ σοφὴν ἀπομιμούμενοι μέλιτταν, τὰ γλυκέα τοῦ πνεύματος κηρία συμπήξειαν. Φασὶ τοίνυν τῶν φιλοπονωτάτων τινὲς, ὡς μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν σταυρὸν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον, ψευδοποιμένες καὶ ψευδοδιδάσκαλοί τινες, θηρίων ἀτιθάστων δίκην τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπεισπεσόντες ποιμνίοις, τεθορυβή- κασιν οὐ μικρῶς, ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦντες, καθὰ γέγραπται, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου μᾶλλον δὲ, οὐκ ἐκ μόνης τῆς ἑαυτῶν καρδίας, ἀλλ' ἐκ διδαγμάτων τοῦ οἰκείου πατρός, τοῦ διαβόλου δη λαδή. « Εἰ γὰρ οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν ἀνάθεμα Ἰησοῦ, εἰ μὴ ἐν Βεελζεβούλ, ο πῶς οὐκ ἀληθὴς ἡμῖν ὁ περὶ τούτων ὀφθήσεται λόγος; Τίνα τοίνυν ἐστὶν ἅπερ ἐκεῖνοι κατὰ τῆς οἰκείας ἠρεύγοντο κεφαλῆς, τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, τὸ φῶς τὸ ἀΐδιον, ἐν ᾧ δὴ πάντες καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμεν, τότε πρῶτον κει IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A currunt ad divinorum dogmatum explicationem, et B ad unum velut a carceribus feruntur scopum. Diversus autem in eis quodammodo habitus ora- tionis texitur, et mihi similia videntur esse non- nullis, qui jussi quidem sunt in unam urbem con- venire, sed per unam eamdemque regiam viam non utique visum est procedere. Alios enim videre est evangelistas accurate admodum Servatoris ge- nealogiam secundum carnem explicare, et ab Abrahamo ad Joseph usque illius seriem deducere,. aut facto rursus ascensu a Joseph usque ad Adam; beatum vero Joannem ist hæc haud multum cu- rasse, sed perquam calido et fervido animi motu ea statim attingere quæ mentem humanam supe- rant, et arcanam atque ineffabilem Dei Verbi na- tivitatem audacter exponere.. Sciebat enim gloriam Domini celare Verbum, et majorem esse omni humana mente et oratione deitatis majestatem, et naturæ divinæ proprietates explicatu dictuve esse difficillimas. Cum autem necesse esset palmo quc- dammodo metiri cœlum, et humanæ mentis infir- mitati aditum ad res captu et explicatu difficillimas aperire, ne simpliciores hæreticorum incursioni paterent, quasi nulla vox sanctorum qui et specta- Lures, et ministri Verbi fuerint, illorum malignita- tem retundat, ad ipsum divinorum dogmatum ca- put acri studio se confert, clamaus : e lui princi erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum '. . Opera pretium autem arbitror iis qui in sacris Litteris versantur quorumvis dicta admit- tere, quæ proba sint ac nihil in se damni habeant. Sic enim fet ut collatis in unum multis variorum observationibus, ad rectum cognoscendi modum ascendant, et sedulæ ac solertis apis exemplo dul- ces spiritus favos compingant. Aiunt itaque non- nulli viri doctrina clari, post Salvatoris nostri cru- cem, et in cœlos ascensionem, falsos quosdam pastores et doctores quasi truculentas feras in Sal- vatoris ovilia irruentes, non parum turbasse, cx corde suo, non ex ore Domini loquentes, sicut scriptum est ", imo vero non ex solo suo corde, sed ex patris sui doctrina, diaboli nimirum : « Si enim nemo potest dicere anathema Jesu, nisi in D Beelzebub : » quomodo verum non esse compe XXIII, 16, □ Joan. 1, 1, 2. Jer. rietur quod de his dicimus? Quænam sunt igiturė quæ in suum illi caput eructarunt, qui unigenitum Dei Verbum, lumen illud æternum, in quo certe om- nes et movemur et sumus ", tum primum in rerum naturam prodiisse indocte et impie asserunt, quan- do ex sancta Virgine homo natus est, et communi hac forma assumpta in terra visus est, ut scri- ptum est: Et cum hominibus conversatus est ¹º?, Quos ita sentientes, et ineffabilem ac æternam Fi- lii generationem vellicare audentes, prophetæ di- ctum sic urget : « Vos autem accedite huc, alii ini- qui, semen adulterorum et fornicaria super : Cor. xu, 3. Act. xv, 28. Baruch tit, 58.

κλῆσθαι πρὸς ὕπαρξιν ἀμαθῶς· τε καὶ ἀσεβῶς διισχυ ρίζονται, ὅτε καὶ ἄνθρωπος διὰ τῆς ἁγίας ἐτέχθη Παρθένου, καὶ τὸ κοινὸν δὴ τοῦτο σχῆμα λαβὼν ἐπὶ γῆς ὤφθη, καθὰ γέγραπται, ι Καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη; » Τοῖς μὲν οὖν τῇδε διακειμένοις, καὶ • τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ προαιώνιον τοῦ Υἱοῦ γέννησιν συκοφαντῆσαι τολμήσασιν, ὁ προφητικὸς ἐπισκήπτει λόγος, ἔχων ὠδί·, Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοί, σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης· ἐν τίνι ἐνετρυφήσατε, καὶ ἐπὶ τίνα ἠνοίξατε τὸ στόμα ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν;, οὐκ ἐξ ἀγαθῆς δηλονότι καρδίας ἐκβάλλουσαν ἀγαθὰ, ἀλλὰ τὸν τοῦ μιαιφόνου δράκοντος τὸν ἀναπτύουσαν, περὶ οὗ φησιν. ὁ Μελῳδὸς ὡς πρὸς τὸν ἕνα καὶ ἐπὶ πάν των Θεόν. Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος. » ΚΕΦΑΛ. Α'. "Οτι άΐδιος καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὁ Μονογενής. Ἐπειδὴ δὲ οὐ μικρὸς περὶ τούτων ἐν τοῖς πεπι- στευκόσιν ὁ θόρυβος ἦν, καὶ τὰς τῶν ἁπλουστέρων. ψυχὰς λοιμοῦ δίκην τὸ ἐκ τοῦ σκανδάλου κατεβόσκετα βλάδος (ζοντο γὰρ ὄντως τινές, ταῖς παρ' ἐκείνων φλυαρίαις τῶν ἀληθῶν ἐξελκόμενοι δογμάτων, εἰς ἀρχὴν τοῦ εἶναι τότε μόλις κεκλῆσθαι τὸν Λόγον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος) · συνενεχθέντες, καὶ κατὰ ταυτὸν γενόμενοι, τῶν πιστευσάντων οἴπερ ἦσαν νουνεχέ στεροι, πρὸς τὸν τοῦ Σωτῆρος ἀφίκοντο μαθητήν, αὐτὸν δὲ δηλονότι τὸν Ἰωάννην, φημί, καὶ δὴ καὶ τὴν τοῖς ἀδελφοῖς ἐπισκήψασαν ἐξήγγελ[λ]ον νόσον, τάς τε τῶν ἑτεροδιδασκαλούντων ἐξεκάλυπτον φλυα ρίας, ἐπαμῦναί τε γοργῶς σφίσι τε αὐτοῖς παρεκά λούν ταῖς διὰ τοῦ πνεύματος φωταγωγίαις, καὶ τοῖς ήδη σεσαγηνευμένοις, εἴσω τε δικτύων γεγονόσι δια- βολικῶν, χεῖρα προτείνειν σωτήριον. Ἐπαλγήσας τοίνυν τοῖς ἀπολωλόσι καὶ τὸν νοῦν κατεφθαρμένοις ὁ μαθητής, εἶναί τε ὁμοίως οἰηθεὶς ἀτοπώτατον τὸ μηδεμίαν τῶν ἐφεξῆς καὶ μετ' ἐκείνους ἐσομένων ποιήσασθαι πρόνοιαν, ἐπὶ τὴν τοῦ βιβλίου τρέχει συγγραφήν· καὶ τὰ μὲν, ὅσαπερ ἦν ἀνθρωπινώτερον εἰπεῖν, γενεαλογεῖν τὰ περὶ τῆς κατὰ σάρκα νομικῆς τε καὶ φυσικῆς γεννήσεως τοῖς ἑτέροις ἐξηγεῖσθαι πλατύτερον συγκεχώρηκεν εὐαγγελισταῖς· θερμῶς δὲ λίαν αὐτὸς καὶ σφόδρα νεανικῶς ταῖς τῶν ἐκεῖνα παρεισαγόντων φλυαρίαις ἐνάλλεται, λέγων ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ. Τί πρὸς τοῦτό φατε, οἱ νέον ἡμῖν καὶ πρόσφατον εἰσφέροντες τὸν Υἱὸν, ἵνα μηδὲ ὅλως ὑπάρχειν ἔτι πιστεύηται Θεός; « Οὐ γὰρ ἔσται, ο φησίν, ε ἐν σοὶ Θεὸς πρόσφατος, ο ή θεία Γραφή. Πῶς οὖν οὐ πρόσο φατος, εἰ ἐν ὑστέροις ἐγεννήθη καιροῖς ; Πῶς δὲ οὐκ ἐψεύδετο λέγων πρὸς Ἰουδαίους· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γενέσθαι, ἐγώ εἰμι· ο πρόδηλον γὰρ δήπου καὶ πᾶσιν ὁμολογούμενον, ὡς πολλοῖς ὕστερον χρόνοις μετὰ τὸν μακάριον ᾿Αβραὰμ ἐγεν νήθη Χριστὸς διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου. Ποῦ δὲ ὅλως τὸ, ο Ἐν ἀρχῇ ἦν, ο σωθήσεται καὶ χωρήσει καλῶς, εἴπερ ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων γέγονεν ὁ Μονογενής ; Ορα γάρ μοι καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς, ὅτην ἔχει τὴν ἀτοπίαν τὸ κολοβοῦν τοῦ Υἱοῦ τὴν ἀΐδιον ὕπαρξιν, καὶ ἐν ὑστέροις αὐτὸν γενέσθαι χρόνοις ὑπονοεῖν. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν ἡμῖν εἰς λεπτοτέραν παρακείσε- ται βάσανον, ὅπερ ἔφη ὁ μακάριος εὐαγγελιστής Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Τῆς ἀρχῆς οὐδέν ἐστι τὸ πρεσβύτατον, εἴπερ ἔχοι σωζόμενον ἐφ' ἑαυτῇ τὸν τῆς ἀρχῆς ὅρον. ᾿Αρχή S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quem lusistis, et super quem aperuistis os vestrum, A et super quem laxastis linguam vestram ? » quæ non ex corde bono scilicet profert bona, sed cru- delis serpentis venenum exspuit, de quo Psalmista ad unum universi Deum orationein convertens ait : Tu confregisti capita draconis "., CAP. I. Quod æternus sit et ante sæcula Unigenitus. B Cum autem non parum in his fidelium mentes turbarentur, et simpliciorum animos instar pestis scandali lues depasceretur (putabant enim non- nulli nugis illorum a vera doctrina abducti, in re- rum naturam tum vix prodiisse Verbum, cum homo factus est) qui inter eos sapientia præstabant, in unum congregati, venerunt ad Salvatoris disci- pulum, ipsum nempe Joannem, et morbum qui fra- tres invaserat nuntiarunt, atque hæreticorum nu- gas detexerunt, et sibi confestim adesse spirita- libus. illustrationibus rogarunt, et jam diabolicis retibus involutis salutarem manum porrigere. Eo- rum igitur qui perierant et mente corrupti erant, dolore tactus discipulus, absurdum item esse ra- tus nullam posterorum curam habere, ad hujus libri scriptionem se contulit: et quæcunque ad generationem carnalem et naturalem pertinent, C reliquit aliis evangelistis latius enarranda, ipse vero ardore quodam animi in eorum qui talia in medium afferunt petulantiam invehitur, dicens : I, 1. IN PRINCIPIO ERAT VERBUM. Quid ad hæc dicitis, qui novum nobis ac re- centem inducitis Filium, ut ne omnino quidem jam amplius credatur Deus? Non enim erit in te Deus recens, › ait Scriptura ". Quomodo autem non crit recens, si novissimis natus est temporibus? Quomodo vero non mentitus sit ad Judæos dicens: • Anen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum ”? › Neminem enim fugit multis post beatum Abraham sæculis Christum ex sancta Virgine ge- nitum. Quomodo denique illud, In principio erat, ɔ manebit incolume, et recte quadrabit, si in fine sæculorum natus est Unigenitus? Vide enim vel ex iis quæ sequuntur, quantæ sit absurditatis æternam Filii exsistentiam mutilare, et novissimis tempo- ribus ipsum natum suspicari. Illud vero subtilius rursus explicandum nobis venit quod dixit beatus evangelista : In principio erat Verbum. Principio nihil est antiquius, si principii deſini- tionem in se retineat. Principium enim principii D Isa. Lvii, 3, 4. Psal. LXXIII, 14. Psal, Lxxx 10. * Joan. vii, 58.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Ακριβής ὄντως καὶ θεοδίδακτος τῶν ἁγίων εὐαγ γελιστῶν ἡ διάνοια, καθάπερ ἀπό τινος γηλόφου καὶ περιωπῆς τῆς ἐν τῷ δύνασθαι θεωρεῖν μεγαλειότητος, πανταχόθεν τὸ τοῖς ἀκροωμένοις περιαθροῦσα χρή- σιμον, καὶ μετὰ συντόνου τινός θηρωμένη σπουδῆς, ὅπερ ἂν ὑπάρχειν οἴηται λυσιτελές τοῖς τὸν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτων διψῶσι λόγον, καὶ μετὰ προαι- ρέσεως ἀγαθῆς τὴν ἐγκεκρυμμένην ταῖς θείαις Γρα φαῖς ἐρευνῶσι διάνοιαν. Οὐ γὰρ τοῖς περιεργότερον ἐξετάζουσι, καὶ πολυπλόκοις λογισμῶν ἀπάταις ἐφε ηδομένοις μᾶλλον ἢ τῇ ἀληθείᾳ προσχαίρουσιν ἀποκα λύπτει τὸ Πνεῦμα, ἐπεὶ μήτε εἰς κακότεχνον εἰσέρχε ται ψυχήν, μήτε μὴν ἄλλως κυλίεσθαι παρὰ τοῖς ὑῶν ποσὶ τοὺς τιμίους ἐφίησι μαργαρίτας ήδιστα δὲ λίαν ταῖς ἁπλουστέραις διανοίαις προσομιλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ἀπανουργότερον ἐχούσαις τὸ κίνημα, καὶ τὸ σοφί ζεσθαι περιττά παραιτουμέναις, ᾧ δὴ πάντως και τὸ ἐκπλήττεσθαι συμβαίνειν ἀκολουθεῖ, καὶ ἐκ τοῦ λίαν εἰς δεξιὸν τῆς εὐθείας καὶ βασιλικῆς ἔξω πίπτειν ὁδοῦ· « Πορεύεται γὰρ πεποιθὼς, ὃς ἁπλῶς πορεύε ται, » κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶντος φωνήν θαυμαστὴν δὲ λίαν ἐχόντων τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν τὴν ἐν τῷ γράφειν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ αὐτοὶ λαλοῦσι, ο κατά τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ο ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πα- τρὸς τὸ ἐν αὐτοῖς»), πάντως εὐλόγως ἐπέκεινα θαύ ματος τὴν Ἰωάννου Συγγραφὴν ἀνατεθεῖσθαι δοίη τις • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. S. P. N. CYRILLI ALEXANDRIA ARCHIEPISCOPI COMMENTARIUS IN S. S. JOANNIS EVANGELIUM. LIBER PRIMUS. 6-7 Perspicas revera et divinitus edocla mens A est sanctorum evangelistarum, quæ velut e tumulo quodam ac specula magnificæ contemplationis un- dique circumspicit quod usui sit auditoribus, et ve- hementi studio-indagat quod conducere putet iis qui veram divinorum doctrinam dogmatum sitiunt, et abatrusum in Scripturis divinis recto animo sensum inquirunt. Non enim curiosis indagatoribus, quique sinuosis rationum versutiis potius quam veritate delectantur, revelat Spiritus, cum nec in malevo- Jam animam introeat sapientia, neque porro pre- tiosas margaritas porcorum pedibus obteri sinat, sed in simpliciorum mentibus libentissime verse- tur, præsertim cum et sinceriores motus habeant, et vanas argutiolas respuant, quibus sæpe ſit ut percellatur animus, et perverse fexu de recla et regia via decedat : e Ambulat enim confidenter. qui simpliciter ambulat, ut est apud Salomo- nem 14. Cum ergo mirabilis sit in sanctis evange listis accurata illa scribendi solertia («Non enim ipsi loquuntur, ut ait Salvator, sed Spiritus Patris qui in eis est it,), non abs re fateberis Joan- nis Evangelium, si notionum sublimitatem, et mentis acumen, et jugem aliarumque aliis succe- dentium sententiarum illationem respicias, omnem superare penitus admirationem. Invicem enim con- *** Prov. x, 9. 1³ Matth. x, 20. B

Α τὸ κάλλος, οὗ καὶ ἔστιν εἰκών, Αδικήσει δὲ ὅλως οὐδὲν, τὸ ὡς ἐν πηγῇ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὑπάρχειν ἐννοεῖν· μόνον γὰρ τὸ, ἐξ οὗ, τὸ τῆς πηγῆς ἐν τούτοις όνομα σημαίνει. Ἔστι δὲ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ καὶ ἐκ Πατρὸς, οὐκ ἔξωθεν ἢ ἐν χρόνῳ γεγονώς, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς ὑπάρχων οὐσίᾳ, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνα- λάμψας, ὥσπερ ἐξ ἡλίου τυχὸν τὸ ἀπαύγασμα αὐτ τοῦ, ἢ καθάπερ ἐκ πυρὸς ἡ ἔμφυτος αὐτοῦ θερμότης. Ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις παραδείγμασιν, ἓν μὲν ἐξ ἑνὸς γεννώμενον ἔνεστιν ἰδεῖν, ἀεὶ δ' οὖν ὅμως συνυπάρ χον, καὶ ἀχωρίστως προσόν, ὡς δίχα τοῦ ἑτέρου μὴ εἶναι δύνασθαι καθ' ἑαυτὸ τὸ ἕτερον, καὶ διασώζειν ἀληθῆ τὸν τῆς οἰκείας φύσεως λόγον. Πῶς γὰρ ὅλως ἥλιος οὐκ ἔχων ἀπαύγασμα ; ἢ πῶς ἀπαύγασμα μὴ ὄντος ἡλίου τοῦ ἀπαυγάζοντος αὐτό; Πῶς δὲ καὶ πῦρ, εἰ τὸ θερμαίνειν οὐκ ἔχει; πόθεν δὲ τὸ θερμόν, εἰ μὴ ἐκ πυρὸς, ἢ παρά τινος ἑτέρου τυχόν, τῆς τοῦ πυρὸς οὐσιώδους ποιότητος οὐ μακράν που κειμένου; "Ωσπερ οὖν ἐν τούτοις, τὸ ἐνυπάρχειν τὰ ἐξ αὐτῶν, οὐκ ἀναιρεῖ τὴν συνύπαρξιν, ἀεὶ δὲ συντρέχοντα τοῖς γεννῶσι δεικνύει τὰ γεννώμενα, καὶ μίαν ὡς πρὸς αὐτὰ τὴν φύσιν κληρωσάμενα· οὕτω καὶ ἐφ' Υἱοῦ. Κἂν γὰρ ἐν Πατρὶ καὶ ἐκ Πατρὸς νοῆται καὶ λέγηται, οὐκ ἔκφυλος ἡμῖν καὶ ξένος, ἢ ὡς μετ' αὐτὸν δεύτερος εἰσβήσεται, ἀλλ᾽ ὧν ἐν αὐτῷ, καὶ συνυπάρχων ἀεὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς θείας γεννήσεως τρόπον. "Οτι δὲ καὶ ὡς ἀρχὴ τοῦ Υἱοῦ κατὰ μόνον τὸν ἐξ οὗ, λέγεται καὶ παρὰ τοῖς ἁγίοις ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἄκουε τοῦ Ψαλμ ῳδοῦ τὴν δευτέραν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφάνειαν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προκηρύττοντος, καὶ πρὸς αὐτὸν λέγοντος τὸν Υἱόν· • Μετὰ σοῦ ἡ ἀρχὴ ἐκ ἡμέρᾳ τῆς δυνάμεώς σου, ἐν τῇ λαμπρότητι τῶν ἁγίων σου. » Ἡμέρα γὰρ δυνάμεως τοῦ Υἱοῦ, καθ' ἣν ὅλην κρινεῖ τὴν οἰκουμένην, καὶ ἀποδίδωσιν ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· ἥξει δὲ πάντως καὶ τότε αὐτός τε ὢν ἐν Πατρὶ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Πα- τέρα, τὴν ἄναρχον τῆς οἰκείας φύσεως οιονεί πως ἀρχὴν, κατὰ μόνον τὸ, ἐξ οὗ, διὰ τὸ ὑπάρχειν ἐπ Πατρός. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Εἰς πολλὰς ἡμῖν καὶ διαφόρους εννοίας ὁ περὶ τῆς ἐνθάδε σημαινομένης ἀρχῆς καταποικίλλεται λόγος, πανταχόθεν θηρᾶσθαι σπουδάζων τὰ εἰς ὠφέλειαν συντείνοντα, καὶ κατάληψιν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτ των, καὶ τὴν ἐν τοῖς μυστηρίοις ἀκρίβειαν κυνός δίκην Ιχνηλατῶν· ι Ερευνᾶτε γάρ που τὰς ἁγίας Γραφάς, φησὶν ὁ Σωτήρ· ὅτι ἐν αὐταῖς ὑμεῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὐταί εἰσιν αἱ μαρ- τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. » Εοικε τοίνυν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς ἀρχὴν ἐνθάδε, τὴν κατὰ πάντων ἐξου- σίαν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Πατέρα σημαίνειν· ἵνα δὴ καὶ ἐπάνω πάντων ή θεία φαίνηται φύσις, πᾶν ὅπερ ἐστὶ γενητὸν ὑπὸ πόδας ἔχουσα, μονονουχὶ καὶ ἐποχουμένη τοῖς δι' αὐτῆς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις. Εν ταύτῃ τοιγαροῦν τῇ ἀρχῇ, τῇ κατὰ πάντων καὶ ἐπὶ πάντας, ἦν ὁ Λόγος, οὐ μετὰ πάντων ὑπὸ πόδας αὐτῆς, ἀλλ᾽ S. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. nem expressus videatur cujus etiam est imago? Nihil obstabit porro, quod Filium in Patre tanquam in fonte esse intelligimus. Nomen fontis enim hic solum, id ex quo, significat. Est autem Filius in Patre, et ex Patre, non extrinsecus, aut in lent- pore genitus, sed in Patris exsistens substantia, et ex ipsa effulgent, velut ex sole splendor, aut tanquam ab igne innatus ei calor. In his enim exemplis unum quidén ex alio prognatum videre est, verumtamen semper coexsistens, et insepara- biliter insitum, ita ut absque altero alterum per se nequeat esse, et veram suæ naturæ rationem retinere. Quomodo enim denium sol erit, si splen- dore sit destitutus, aut quomodo splendor, si non sit sol a quo illustretur? Quomodo vero ignis, si calefaciendi virtute careat? Unde autem calor, nisi ex igne, aut ab alia quadam re quæ a substantiali qualitate ignis haud procul absit? Quemadmodum igitur in his, quod simul exsistant ea quæ sunt ex ipsis, eorum coexsistentia non tollitur, sed quod semper concurrant cum productoribus suis, palam fit esse producta et unam cum ipsis habere natu- ram: ita quoque in Filio; licet enim in Patre et ex Patre intelligatur ac dicatur, non alienus no- bis aut externus, aut tanquam ab ipso secundus prodibit, sed exsistens in ipso, et semper coexsi- stens, et ex ipso effulgens secundum ineffabilem divinæ generationis modum. Quod autem etiam a sanctis Deus et Pater tanquam principium solum ex quo Filii dicatur, audi Psalmistam secundum C nostri Servatoris adventum prænuntiantem, et ad ipsum Filium dicentem: Tecum principium in die virtutis tuæ, in splendore sanctorum tuo- rum . » Dies enim virtutis Filii ea est, qua uni- versum orbem judicaturus est, et unicuique mer- cedem secundum opera sua redditurus. Veniet autem omnino etiam ipse exsistens in Patre, et habens in seipso Patrem, suæ naturæ quodai- modo principii expers principium, scilicet ex quo duntaxat, propterea quod est ex Patre. 1, 1. In principio erat Verbum. Principii de quo hic quærimus, multæ ac variæ significationes se nobis offerunt undique quæ utilia sint investigantibus, et canum' instar veram divi- norum dogmatum comprehensionem, et accuratam mysteriorum rationem indagantibus: Scrutamini › cnim e sanctas Scripturas, alicubi Salvator ail, • quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere : ct illæ sunt quæ testimonium perhibent de me 3º. › Videtur itaque beatus evangelista principii nomine hic potestatem supra omnia positam significare, Patrem nimirum, ut et supra omnia collocata natura divina appareat, quæ quodcunque creatum est sub pedibus habet, et rebus a se in rerum naturam editis propemodum insidet. In hoc igitur principio quod est in omnes et supra omnes, crat Verbum, non cum omnibus sub pedibus ejus, sed * Psal. Cix, - B D 5. 30 Joan. v, 39.

Α τὸ κάλλος, οὗ καὶ ἔστιν εἰκών, Αδικήσει δὲ ὅλως οὐδὲν, τὸ ὡς ἐν πηγῇ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὑπάρχειν ἐννοεῖν· μόνον γὰρ τὸ, ἐξ οὗ, τὸ τῆς πηγῆς ἐν τούτοις όνομα σημαίνει. Ἔστι δὲ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ καὶ ἐκ Πατρὸς, οὐκ ἔξωθεν ἢ ἐν χρόνῳ γεγονώς, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς ὑπάρχων οὐσίᾳ, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνα- λάμψας, ὥσπερ ἐξ ἡλίου τυχὸν τὸ ἀπαύγασμα αὐτ τοῦ, ἢ καθάπερ ἐκ πυρὸς ἡ ἔμφυτος αὐτοῦ θερμότης. Ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις παραδείγμασιν, ἓν μὲν ἐξ ἑνὸς γεννώμενον ἔνεστιν ἰδεῖν, ἀεὶ δ' οὖν ὅμως συνυπάρ χον, καὶ ἀχωρίστως προσόν, ὡς δίχα τοῦ ἑτέρου μὴ εἶναι δύνασθαι καθ' ἑαυτὸ τὸ ἕτερον, καὶ διασώζειν ἀληθῆ τὸν τῆς οἰκείας φύσεως λόγον. Πῶς γὰρ ὅλως ἥλιος οὐκ ἔχων ἀπαύγασμα ; ἢ πῶς ἀπαύγασμα μὴ ὄντος ἡλίου τοῦ ἀπαυγάζοντος αὐτό; Πῶς δὲ καὶ πῦρ, εἰ τὸ θερμαίνειν οὐκ ἔχει; πόθεν δὲ τὸ θερμόν, εἰ μὴ ἐκ πυρὸς, ἢ παρά τινος ἑτέρου τυχόν, τῆς τοῦ πυρὸς οὐσιώδους ποιότητος οὐ μακράν που κειμένου; "Ωσπερ οὖν ἐν τούτοις, τὸ ἐνυπάρχειν τὰ ἐξ αὐτῶν, οὐκ ἀναιρεῖ τὴν συνύπαρξιν, ἀεὶ δὲ συντρέχοντα τοῖς γεννῶσι δεικνύει τὰ γεννώμενα, καὶ μίαν ὡς πρὸς αὐτὰ τὴν φύσιν κληρωσάμενα· οὕτω καὶ ἐφ' Υἱοῦ. Κἂν γὰρ ἐν Πατρὶ καὶ ἐκ Πατρὸς νοῆται καὶ λέγηται, οὐκ ἔκφυλος ἡμῖν καὶ ξένος, ἢ ὡς μετ' αὐτὸν δεύτερος εἰσβήσεται, ἀλλ᾽ ὧν ἐν αὐτῷ, καὶ συνυπάρχων ἀεὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς θείας γεννήσεως τρόπον. "Οτι δὲ καὶ ὡς ἀρχὴ τοῦ Υἱοῦ κατὰ μόνον τὸν ἐξ οὗ, λέγεται καὶ παρὰ τοῖς ἁγίοις ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἄκουε τοῦ Ψαλμ ῳδοῦ τὴν δευτέραν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφάνειαν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προκηρύττοντος, καὶ πρὸς αὐτὸν λέγοντος τὸν Υἱόν· • Μετὰ σοῦ ἡ ἀρχὴ ἐκ ἡμέρᾳ τῆς δυνάμεώς σου, ἐν τῇ λαμπρότητι τῶν ἁγίων σου. » Ἡμέρα γὰρ δυνάμεως τοῦ Υἱοῦ, καθ' ἣν ὅλην κρινεῖ τὴν οἰκουμένην, καὶ ἀποδίδωσιν ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· ἥξει δὲ πάντως καὶ τότε αὐτός τε ὢν ἐν Πατρὶ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Πα- τέρα, τὴν ἄναρχον τῆς οἰκείας φύσεως οιονεί πως ἀρχὴν, κατὰ μόνον τὸ, ἐξ οὗ, διὰ τὸ ὑπάρχειν ἐπ Πατρός. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Εἰς πολλὰς ἡμῖν καὶ διαφόρους εννοίας ὁ περὶ τῆς ἐνθάδε σημαινομένης ἀρχῆς καταποικίλλεται λόγος, πανταχόθεν θηρᾶσθαι σπουδάζων τὰ εἰς ὠφέλειαν συντείνοντα, καὶ κατάληψιν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτ των, καὶ τὴν ἐν τοῖς μυστηρίοις ἀκρίβειαν κυνός δίκην Ιχνηλατῶν· ι Ερευνᾶτε γάρ που τὰς ἁγίας Γραφάς, φησὶν ὁ Σωτήρ· ὅτι ἐν αὐταῖς ὑμεῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὐταί εἰσιν αἱ μαρ- τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. » Εοικε τοίνυν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς ἀρχὴν ἐνθάδε, τὴν κατὰ πάντων ἐξου- σίαν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Πατέρα σημαίνειν· ἵνα δὴ καὶ ἐπάνω πάντων ή θεία φαίνηται φύσις, πᾶν ὅπερ ἐστὶ γενητὸν ὑπὸ πόδας ἔχουσα, μονονουχὶ καὶ ἐποχουμένη τοῖς δι' αὐτῆς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις. Εν ταύτῃ τοιγαροῦν τῇ ἀρχῇ, τῇ κατὰ πάντων καὶ ἐπὶ πάντας, ἦν ὁ Λόγος, οὐ μετὰ πάντων ὑπὸ πόδας αὐτῆς, ἀλλ᾽ S. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. nem expressus videatur cujus etiam est imago? Nihil obstabit porro, quod Filium in Patre tanquam in fonte esse intelligimus. Nomen fontis enim hic solum, id ex quo, significat. Est autem Filius in Patre, et ex Patre, non extrinsecus, aut in lent- pore genitus, sed in Patris exsistens substantia, et ex ipsa effulgent, velut ex sole splendor, aut tanquam ab igne innatus ei calor. In his enim exemplis unum quidén ex alio prognatum videre est, verumtamen semper coexsistens, et insepara- biliter insitum, ita ut absque altero alterum per se nequeat esse, et veram suæ naturæ rationem retinere. Quomodo enim denium sol erit, si splen- dore sit destitutus, aut quomodo splendor, si non sit sol a quo illustretur? Quomodo vero ignis, si calefaciendi virtute careat? Unde autem calor, nisi ex igne, aut ab alia quadam re quæ a substantiali qualitate ignis haud procul absit? Quemadmodum igitur in his, quod simul exsistant ea quæ sunt ex ipsis, eorum coexsistentia non tollitur, sed quod semper concurrant cum productoribus suis, palam fit esse producta et unam cum ipsis habere natu- ram: ita quoque in Filio; licet enim in Patre et ex Patre intelligatur ac dicatur, non alienus no- bis aut externus, aut tanquam ab ipso secundus prodibit, sed exsistens in ipso, et semper coexsi- stens, et ex ipso effulgens secundum ineffabilem divinæ generationis modum. Quod autem etiam a sanctis Deus et Pater tanquam principium solum ex quo Filii dicatur, audi Psalmistam secundum C nostri Servatoris adventum prænuntiantem, et ad ipsum Filium dicentem: Tecum principium in die virtutis tuæ, in splendore sanctorum tuo- rum . » Dies enim virtutis Filii ea est, qua uni- versum orbem judicaturus est, et unicuique mer- cedem secundum opera sua redditurus. Veniet autem omnino etiam ipse exsistens in Patre, et habens in seipso Patrem, suæ naturæ quodai- modo principii expers principium, scilicet ex quo duntaxat, propterea quod est ex Patre. 1, 1. In principio erat Verbum. Principii de quo hic quærimus, multæ ac variæ significationes se nobis offerunt undique quæ utilia sint investigantibus, et canum' instar veram divi- norum dogmatum comprehensionem, et accuratam mysteriorum rationem indagantibus: Scrutamini › cnim e sanctas Scripturas, alicubi Salvator ail, • quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere : ct illæ sunt quæ testimonium perhibent de me 3º. › Videtur itaque beatus evangelista principii nomine hic potestatem supra omnia positam significare, Patrem nimirum, ut et supra omnia collocata natura divina appareat, quæ quodcunque creatum est sub pedibus habet, et rebus a se in rerum naturam editis propemodum insidet. In hoc igitur principio quod est in omnes et supra omnes, crat Verbum, non cum omnibus sub pedibus ejus, sed * Psal. Cix, - B D 5. 30 Joan. v, 39.

Α τὸ κάλλος, οὗ καὶ ἔστιν εἰκών, Αδικήσει δὲ ὅλως οὐδὲν, τὸ ὡς ἐν πηγῇ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὑπάρχειν ἐννοεῖν· μόνον γὰρ τὸ, ἐξ οὗ, τὸ τῆς πηγῆς ἐν τούτοις όνομα σημαίνει. Ἔστι δὲ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ καὶ ἐκ Πατρὸς, οὐκ ἔξωθεν ἢ ἐν χρόνῳ γεγονώς, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς ὑπάρχων οὐσίᾳ, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνα- λάμψας, ὥσπερ ἐξ ἡλίου τυχὸν τὸ ἀπαύγασμα αὐτ τοῦ, ἢ καθάπερ ἐκ πυρὸς ἡ ἔμφυτος αὐτοῦ θερμότης. Ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις παραδείγμασιν, ἓν μὲν ἐξ ἑνὸς γεννώμενον ἔνεστιν ἰδεῖν, ἀεὶ δ' οὖν ὅμως συνυπάρ χον, καὶ ἀχωρίστως προσόν, ὡς δίχα τοῦ ἑτέρου μὴ εἶναι δύνασθαι καθ' ἑαυτὸ τὸ ἕτερον, καὶ διασώζειν ἀληθῆ τὸν τῆς οἰκείας φύσεως λόγον. Πῶς γὰρ ὅλως ἥλιος οὐκ ἔχων ἀπαύγασμα ; ἢ πῶς ἀπαύγασμα μὴ ὄντος ἡλίου τοῦ ἀπαυγάζοντος αὐτό; Πῶς δὲ καὶ πῦρ, εἰ τὸ θερμαίνειν οὐκ ἔχει; πόθεν δὲ τὸ θερμόν, εἰ μὴ ἐκ πυρὸς, ἢ παρά τινος ἑτέρου τυχόν, τῆς τοῦ πυρὸς οὐσιώδους ποιότητος οὐ μακράν που κειμένου; "Ωσπερ οὖν ἐν τούτοις, τὸ ἐνυπάρχειν τὰ ἐξ αὐτῶν, οὐκ ἀναιρεῖ τὴν συνύπαρξιν, ἀεὶ δὲ συντρέχοντα τοῖς γεννῶσι δεικνύει τὰ γεννώμενα, καὶ μίαν ὡς πρὸς αὐτὰ τὴν φύσιν κληρωσάμενα· οὕτω καὶ ἐφ' Υἱοῦ. Κἂν γὰρ ἐν Πατρὶ καὶ ἐκ Πατρὸς νοῆται καὶ λέγηται, οὐκ ἔκφυλος ἡμῖν καὶ ξένος, ἢ ὡς μετ' αὐτὸν δεύτερος εἰσβήσεται, ἀλλ᾽ ὧν ἐν αὐτῷ, καὶ συνυπάρχων ἀεὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς θείας γεννήσεως τρόπον. "Οτι δὲ καὶ ὡς ἀρχὴ τοῦ Υἱοῦ κατὰ μόνον τὸν ἐξ οὗ, λέγεται καὶ παρὰ τοῖς ἁγίοις ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἄκουε τοῦ Ψαλμ ῳδοῦ τὴν δευτέραν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφάνειαν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προκηρύττοντος, καὶ πρὸς αὐτὸν λέγοντος τὸν Υἱόν· • Μετὰ σοῦ ἡ ἀρχὴ ἐκ ἡμέρᾳ τῆς δυνάμεώς σου, ἐν τῇ λαμπρότητι τῶν ἁγίων σου. » Ἡμέρα γὰρ δυνάμεως τοῦ Υἱοῦ, καθ' ἣν ὅλην κρινεῖ τὴν οἰκουμένην, καὶ ἀποδίδωσιν ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· ἥξει δὲ πάντως καὶ τότε αὐτός τε ὢν ἐν Πατρὶ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Πα- τέρα, τὴν ἄναρχον τῆς οἰκείας φύσεως οιονεί πως ἀρχὴν, κατὰ μόνον τὸ, ἐξ οὗ, διὰ τὸ ὑπάρχειν ἐπ Πατρός. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Εἰς πολλὰς ἡμῖν καὶ διαφόρους εννοίας ὁ περὶ τῆς ἐνθάδε σημαινομένης ἀρχῆς καταποικίλλεται λόγος, πανταχόθεν θηρᾶσθαι σπουδάζων τὰ εἰς ὠφέλειαν συντείνοντα, καὶ κατάληψιν ἀληθῆ τῶν θείων δογμάτ των, καὶ τὴν ἐν τοῖς μυστηρίοις ἀκρίβειαν κυνός δίκην Ιχνηλατῶν· ι Ερευνᾶτε γάρ που τὰς ἁγίας Γραφάς, φησὶν ὁ Σωτήρ· ὅτι ἐν αὐταῖς ὑμεῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὐταί εἰσιν αἱ μαρ- τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. » Εοικε τοίνυν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς ἀρχὴν ἐνθάδε, τὴν κατὰ πάντων ἐξου- σίαν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Πατέρα σημαίνειν· ἵνα δὴ καὶ ἐπάνω πάντων ή θεία φαίνηται φύσις, πᾶν ὅπερ ἐστὶ γενητὸν ὑπὸ πόδας ἔχουσα, μονονουχὶ καὶ ἐποχουμένη τοῖς δι' αὐτῆς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις. Εν ταύτῃ τοιγαροῦν τῇ ἀρχῇ, τῇ κατὰ πάντων καὶ ἐπὶ πάντας, ἦν ὁ Λόγος, οὐ μετὰ πάντων ὑπὸ πόδας αὐτῆς, ἀλλ᾽ S. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. nem expressus videatur cujus etiam est imago? Nihil obstabit porro, quod Filium in Patre tanquam in fonte esse intelligimus. Nomen fontis enim hic solum, id ex quo, significat. Est autem Filius in Patre, et ex Patre, non extrinsecus, aut in lent- pore genitus, sed in Patris exsistens substantia, et ex ipsa effulgent, velut ex sole splendor, aut tanquam ab igne innatus ei calor. In his enim exemplis unum quidén ex alio prognatum videre est, verumtamen semper coexsistens, et insepara- biliter insitum, ita ut absque altero alterum per se nequeat esse, et veram suæ naturæ rationem retinere. Quomodo enim denium sol erit, si splen- dore sit destitutus, aut quomodo splendor, si non sit sol a quo illustretur? Quomodo vero ignis, si calefaciendi virtute careat? Unde autem calor, nisi ex igne, aut ab alia quadam re quæ a substantiali qualitate ignis haud procul absit? Quemadmodum igitur in his, quod simul exsistant ea quæ sunt ex ipsis, eorum coexsistentia non tollitur, sed quod semper concurrant cum productoribus suis, palam fit esse producta et unam cum ipsis habere natu- ram: ita quoque in Filio; licet enim in Patre et ex Patre intelligatur ac dicatur, non alienus no- bis aut externus, aut tanquam ab ipso secundus prodibit, sed exsistens in ipso, et semper coexsi- stens, et ex ipso effulgens secundum ineffabilem divinæ generationis modum. Quod autem etiam a sanctis Deus et Pater tanquam principium solum ex quo Filii dicatur, audi Psalmistam secundum C nostri Servatoris adventum prænuntiantem, et ad ipsum Filium dicentem: Tecum principium in die virtutis tuæ, in splendore sanctorum tuo- rum . » Dies enim virtutis Filii ea est, qua uni- versum orbem judicaturus est, et unicuique mer- cedem secundum opera sua redditurus. Veniet autem omnino etiam ipse exsistens in Patre, et habens in seipso Patrem, suæ naturæ quodai- modo principii expers principium, scilicet ex quo duntaxat, propterea quod est ex Patre. 1, 1. In principio erat Verbum. Principii de quo hic quærimus, multæ ac variæ significationes se nobis offerunt undique quæ utilia sint investigantibus, et canum' instar veram divi- norum dogmatum comprehensionem, et accuratam mysteriorum rationem indagantibus: Scrutamini › cnim e sanctas Scripturas, alicubi Salvator ail, • quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere : ct illæ sunt quæ testimonium perhibent de me 3º. › Videtur itaque beatus evangelista principii nomine hic potestatem supra omnia positam significare, Patrem nimirum, ut et supra omnia collocata natura divina appareat, quæ quodcunque creatum est sub pedibus habet, et rebus a se in rerum naturam editis propemodum insidet. In hoc igitur principio quod est in omnes et supra omnes, crat Verbum, non cum omnibus sub pedibus ejus, sed * Psal. Cix, - B D 5. 30 Joan. v, 39.

Β ἔξω πάντων ἐν αὐτῇ φυσικῶς, ὡς καρπός συναΐδιος, τόπον ὥσπερ ἔχων τῶν ἁπάντων ἀρχαιότερον τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν. Διὸ δὴ καὶ ἐλεύθερος ἐλευθέρου Πατρὸς πεφυκώς, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν σὺν αὐτῷ κεκτήσεται. Τίς οὖν ἄρα καὶ νῦν ὁ τῆς ἐν τούτῳ κατασκευῆς γενήσεται λόγος, ἀκόλουθον συνιδείν. Ρι- ψοκινδύνως τινές, καθάπερ ἔφημεν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τότε δὴ πρῶτον εἰς τὸ εἶναι χει κλῆσθαι διισχυρίζοντο, ὅτε τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ νου ναὸν λαβὼν, ἄνθρωπος γέγονε δι' ἡμᾶς Τί οὖν ἂν εἴη λοιπόν, εἴπερ ᾗ γενητὸς καὶ πεποιημένος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὁμοφυής, οἷς ἐξ οὐκ ὄντων ἡ γένεσις, καὶ τὸ τῆς δουλείας ὄνομά τε καὶ πρᾶγμα δικαίως ἐπαληθεύεται; Τί γὰρ τῶν πεποιημένων τὴν ὑπὸ τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ δουλείαν ἀκινδύνως παραιτήσεται; τί δὲ οὐχ ὑποκύψει τῇ κατὰ πάντων ἀρχῇ τε καὶ ἐξουσίᾳ, καὶ κυριότητι, ἂν καὶ αὐτός που σημαίνει λέγων ὁ Σολομών· . Μετὰ γὰρ δικαιο- σύνης ἑτοιμάζεται θρόνος ἀρχῆς; » Έτοιμος γὰρ καὶ πολὺ λίαν εὐπρεπής εἰς δικαιοσύνηνό τῆς ἀρχῆς θρόνος, τῆς ἐπὶ πάντας δηλαδή. Καὶ τίς ὁ θρόνος περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος, ἄκους λέγοντος τοῦ Θεοῦ δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων· . Ο οὐρανός μοι θρόνος. » Οὐκοῦν ἕτοιμος εἰς δικαιοσύνην ὁ οὐρανὸς, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἅγια πνεύματα. Ἐπειδὴ τοίνυν ἦν ἀνάγκη συνομολογεῖν, μετὰ τῶν ἄλλων ποιημάτων ὑποκεῖσθαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ὡς οἰκετικὴν ἔχοντα τάξιν, καὶ ὑπὸ τὴν τῆς ἀρχῆς· ἐξουσίαν ὁμοίως πίπτοντα τοῖς ἄλλοις, εἴπερ ἐστὶ κατ' ἐκείνους ὄψι- γενὴς, καὶ τῶν ἐν χρόνῳ πεποιημένων εἷς· ἀναγκαίως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής δριμύτερον τοῖς ἑτεροδι- δασκαλοῦσιν ἐπιπηδα· καὶ δουλείας μὲν ἁπάσης ἐξ- έλκει τὸν Υἱόν· ἐκ δὲ τῆς ἐλευθέρας καὶ πάντων ἀρχούσης οὐσίας εκπεφηνότα δεικνύει, καὶ ἐν αὐτῇ φυσικῶς ὑπάρχειν ἰσχυρίζεται, λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. • Ἐπιπλέκει δὲ τῷ τῆς ἀρχῆς ὀνόματι χρησίμως τὸ ἦν, ἵνα μὴ μόνον εὐκλεὴς, ἀλλὰ νοῆται καὶ προ αιώνιος · τέθειται γὰρ ἐν τούτοις τὸ ἦν, εἰς βαθεῖαν τινα, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τὴν ἔξω χρόνων ἄῤῥητον γέννησιν ἀνατεῖνον τοῦ θεωροῦντος τὴν ἔννοιαν. Το γὰρ ἦν, ἀδιορίστως ἐκφωνηθέν, εἰς ποῖον ἡμῖν κατα- λήξει τόπον, ἀεὶ προελαύνειν τοῦ διώκοντος νοῦ πεφυκός, καὶ ἣν οἴηταί τις ἔχειν αὐτοῦ τὴν κατάπαυ- σιν, ταύτην τοῦ ἐπέκεινα δρόμου ποιούμενον ἀρχήν; • Ην οὖν ὁ Λόγος ἐν ἀρχῇ, τοῦτ' ἔστιν, ὡς ἐν ἀρχῇ τῇ ἐπὶ πάντα, καὶ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχων φυσικῶς τὸ δεσποτικὸν ἔχων ἀξίωμα. Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, πῶς ἔτι γενητὸς, ἢ πεποιημένος; Οπου δὲ ὅλως τὸ ἦν, κατὰ τίνα τρόπον τὸ οὐκ ἦν εἰσβήσεται; ἢ ποῖον ἕξει λοιπὸν τὸν κατὰ τοῦ Υἱοῦ τόπον; ΚΕΦΑΛ. Β'. Οτι καὶ Θεὸς καὶ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ ὑπάρχων ὁ Υἱός, ἐν ἰδίᾳ ἐστὶν ὑποστάσει, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Πατήρ. Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Ἔυλον ἤδη καὶ τῆς ἀληθείας ἀποσφαλλομένην • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A extra omnia in ipso naturaliter, ceu fructus coæ- fernus, locum, ut ita dicam, habens omnibus antiquiorem, Patris nimirum naturam. Idcirco eliam liber libero Palre genitus, universi impe- rium una cum ipso habet. Quanam ergo sit dein- ceps horum verborum structura, operæ pretium est animadvertere. Nonnulli audacter, ut antea diximus, Dei Verbum tum primum in rerum natu- ram editum asserebant, cum assumpto sanctæ Virginis templo propter nos factus est homo. Quid ergo demum erit, si aut creatus aut factus, et ejusdem cum aliis omnibus natura, de quibus et e nihilo creatio, et servitutis nomen et res ipsa jure dicuntur? Quid enim creatum cunctipotenti Deo servire impune detrectabit? Quid autem (cun- clipotenti principio, potestati, et dominationi non subjacebit, quam ipse alicubi quoque significat Salomon dicens: • Cum justitia enim præparatur solium potestatis "., Paratus enim est preclare ad justitiam ille thronus ejus nimirum quæ supra omnes est potestatis. Et quis ille thronus sit, de quo hic loquimur, audi Deum per unum sanctorum dicentena : Colum mihi thronus. Itaque pa- ratum est ad justitiam cœlum, hoc est, qui cœlos incolunt sancti spiritus. Quoniam ergo necesse erat confiteri una cum aliis creaturis) subjici Deo ac Patri Filium, tanquam servili conditione præ- ditum, et principii potestati perinde ac alia subditum, si, ut illi volunt, sero genitus, et eorum c qui in tempore facti sunt unus est : necessario beatus evangelista acrius insultat hæreticis, et ab omni quidem servitute Filium vindicat, et ab om- nipotente substantia manare ostendit, in eaque naturaliter ipsum exsistere asserit, dicens: In principio erat Verbum. C D Principii autem vocabulo illud, erat, subjungit, ut non solum gloriosus, verum etiam ante sæcula genitus intelligatur. Illud enim, erat, hic positum est, quo contemplantis animus in profundam quamdam et incomprehensibilem, et ineffabilem quæ cuncta superat tempora generationem inten- datur. « Erat a enim, indefinite prolatum, quonam in loco nos sistet, cum prosequentem mentem natura sua semper antevertat, et quam illius quie- têm esse putaveris, hanc ulterioris cursus faciat initium? c Erat, igitur e Verbum in principio,, hoc est, in potestate quæ est supra omnia, et ex . ipsa exsistens naturaliter, Dominique majestate præditum. Quod si ita est, quomodo creatus de- mum aut factus erit? Ubi denique illud erat ali- quo modo non erat, inibit, aut quem tandem locum babebit in Filio? CAP. II. Quod et Deus, et consubstantialis Patri cum Prov. xvi, 12. sit Filius, in propria est hypostasi, similiter autem et Pater. 1, 1. Et Verbum erat apud Deum. Cum inanem et veritatis expertem illorum qui

Β ἔξω πάντων ἐν αὐτῇ φυσικῶς, ὡς καρπός συναΐδιος, τόπον ὥσπερ ἔχων τῶν ἁπάντων ἀρχαιότερον τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν. Διὸ δὴ καὶ ἐλεύθερος ἐλευθέρου Πατρὸς πεφυκώς, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν σὺν αὐτῷ κεκτήσεται. Τίς οὖν ἄρα καὶ νῦν ὁ τῆς ἐν τούτῳ κατασκευῆς γενήσεται λόγος, ἀκόλουθον συνιδείν. Ρι- ψοκινδύνως τινές, καθάπερ ἔφημεν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τότε δὴ πρῶτον εἰς τὸ εἶναι χει κλῆσθαι διισχυρίζοντο, ὅτε τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ νου ναὸν λαβὼν, ἄνθρωπος γέγονε δι' ἡμᾶς Τί οὖν ἂν εἴη λοιπόν, εἴπερ ᾗ γενητὸς καὶ πεποιημένος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὁμοφυής, οἷς ἐξ οὐκ ὄντων ἡ γένεσις, καὶ τὸ τῆς δουλείας ὄνομά τε καὶ πρᾶγμα δικαίως ἐπαληθεύεται; Τί γὰρ τῶν πεποιημένων τὴν ὑπὸ τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ δουλείαν ἀκινδύνως παραιτήσεται; τί δὲ οὐχ ὑποκύψει τῇ κατὰ πάντων ἀρχῇ τε καὶ ἐξουσίᾳ, καὶ κυριότητι, ἂν καὶ αὐτός που σημαίνει λέγων ὁ Σολομών· . Μετὰ γὰρ δικαιο- σύνης ἑτοιμάζεται θρόνος ἀρχῆς; » Έτοιμος γὰρ καὶ πολὺ λίαν εὐπρεπής εἰς δικαιοσύνηνό τῆς ἀρχῆς θρόνος, τῆς ἐπὶ πάντας δηλαδή. Καὶ τίς ὁ θρόνος περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος, ἄκους λέγοντος τοῦ Θεοῦ δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων· . Ο οὐρανός μοι θρόνος. » Οὐκοῦν ἕτοιμος εἰς δικαιοσύνην ὁ οὐρανὸς, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἅγια πνεύματα. Ἐπειδὴ τοίνυν ἦν ἀνάγκη συνομολογεῖν, μετὰ τῶν ἄλλων ποιημάτων ὑποκεῖσθαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ὡς οἰκετικὴν ἔχοντα τάξιν, καὶ ὑπὸ τὴν τῆς ἀρχῆς· ἐξουσίαν ὁμοίως πίπτοντα τοῖς ἄλλοις, εἴπερ ἐστὶ κατ' ἐκείνους ὄψι- γενὴς, καὶ τῶν ἐν χρόνῳ πεποιημένων εἷς· ἀναγκαίως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής δριμύτερον τοῖς ἑτεροδι- δασκαλοῦσιν ἐπιπηδα· καὶ δουλείας μὲν ἁπάσης ἐξ- έλκει τὸν Υἱόν· ἐκ δὲ τῆς ἐλευθέρας καὶ πάντων ἀρχούσης οὐσίας εκπεφηνότα δεικνύει, καὶ ἐν αὐτῇ φυσικῶς ὑπάρχειν ἰσχυρίζεται, λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. • Ἐπιπλέκει δὲ τῷ τῆς ἀρχῆς ὀνόματι χρησίμως τὸ ἦν, ἵνα μὴ μόνον εὐκλεὴς, ἀλλὰ νοῆται καὶ προ αιώνιος · τέθειται γὰρ ἐν τούτοις τὸ ἦν, εἰς βαθεῖαν τινα, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τὴν ἔξω χρόνων ἄῤῥητον γέννησιν ἀνατεῖνον τοῦ θεωροῦντος τὴν ἔννοιαν. Το γὰρ ἦν, ἀδιορίστως ἐκφωνηθέν, εἰς ποῖον ἡμῖν κατα- λήξει τόπον, ἀεὶ προελαύνειν τοῦ διώκοντος νοῦ πεφυκός, καὶ ἣν οἴηταί τις ἔχειν αὐτοῦ τὴν κατάπαυ- σιν, ταύτην τοῦ ἐπέκεινα δρόμου ποιούμενον ἀρχήν; • Ην οὖν ὁ Λόγος ἐν ἀρχῇ, τοῦτ' ἔστιν, ὡς ἐν ἀρχῇ τῇ ἐπὶ πάντα, καὶ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχων φυσικῶς τὸ δεσποτικὸν ἔχων ἀξίωμα. Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, πῶς ἔτι γενητὸς, ἢ πεποιημένος; Οπου δὲ ὅλως τὸ ἦν, κατὰ τίνα τρόπον τὸ οὐκ ἦν εἰσβήσεται; ἢ ποῖον ἕξει λοιπὸν τὸν κατὰ τοῦ Υἱοῦ τόπον; ΚΕΦΑΛ. Β'. Οτι καὶ Θεὸς καὶ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ ὑπάρχων ὁ Υἱός, ἐν ἰδίᾳ ἐστὶν ὑποστάσει, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Πατήρ. Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Ἔυλον ἤδη καὶ τῆς ἀληθείας ἀποσφαλλομένην • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A extra omnia in ipso naturaliter, ceu fructus coæ- fernus, locum, ut ita dicam, habens omnibus antiquiorem, Patris nimirum naturam. Idcirco eliam liber libero Palre genitus, universi impe- rium una cum ipso habet. Quanam ergo sit dein- ceps horum verborum structura, operæ pretium est animadvertere. Nonnulli audacter, ut antea diximus, Dei Verbum tum primum in rerum natu- ram editum asserebant, cum assumpto sanctæ Virginis templo propter nos factus est homo. Quid ergo demum erit, si aut creatus aut factus, et ejusdem cum aliis omnibus natura, de quibus et e nihilo creatio, et servitutis nomen et res ipsa jure dicuntur? Quid enim creatum cunctipotenti Deo servire impune detrectabit? Quid autem (cun- clipotenti principio, potestati, et dominationi non subjacebit, quam ipse alicubi quoque significat Salomon dicens: • Cum justitia enim præparatur solium potestatis "., Paratus enim est preclare ad justitiam ille thronus ejus nimirum quæ supra omnes est potestatis. Et quis ille thronus sit, de quo hic loquimur, audi Deum per unum sanctorum dicentena : Colum mihi thronus. Itaque pa- ratum est ad justitiam cœlum, hoc est, qui cœlos incolunt sancti spiritus. Quoniam ergo necesse erat confiteri una cum aliis creaturis) subjici Deo ac Patri Filium, tanquam servili conditione præ- ditum, et principii potestati perinde ac alia subditum, si, ut illi volunt, sero genitus, et eorum c qui in tempore facti sunt unus est : necessario beatus evangelista acrius insultat hæreticis, et ab omni quidem servitute Filium vindicat, et ab om- nipotente substantia manare ostendit, in eaque naturaliter ipsum exsistere asserit, dicens: In principio erat Verbum. C D Principii autem vocabulo illud, erat, subjungit, ut non solum gloriosus, verum etiam ante sæcula genitus intelligatur. Illud enim, erat, hic positum est, quo contemplantis animus in profundam quamdam et incomprehensibilem, et ineffabilem quæ cuncta superat tempora generationem inten- datur. « Erat a enim, indefinite prolatum, quonam in loco nos sistet, cum prosequentem mentem natura sua semper antevertat, et quam illius quie- têm esse putaveris, hanc ulterioris cursus faciat initium? c Erat, igitur e Verbum in principio,, hoc est, in potestate quæ est supra omnia, et ex . ipsa exsistens naturaliter, Dominique majestate præditum. Quod si ita est, quomodo creatus de- mum aut factus erit? Ubi denique illud erat ali- quo modo non erat, inibit, aut quem tandem locum babebit in Filio? CAP. II. Quod et Deus, et consubstantialis Patri cum Prov. xvi, 12. sit Filius, in propria est hypostasi, similiter autem et Pater. 1, 1. Et Verbum erat apud Deum. Cum inanem et veritatis expertem illorum qui

Β ἔξω πάντων ἐν αὐτῇ φυσικῶς, ὡς καρπός συναΐδιος, τόπον ὥσπερ ἔχων τῶν ἁπάντων ἀρχαιότερον τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν. Διὸ δὴ καὶ ἐλεύθερος ἐλευθέρου Πατρὸς πεφυκώς, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν σὺν αὐτῷ κεκτήσεται. Τίς οὖν ἄρα καὶ νῦν ὁ τῆς ἐν τούτῳ κατασκευῆς γενήσεται λόγος, ἀκόλουθον συνιδείν. Ρι- ψοκινδύνως τινές, καθάπερ ἔφημεν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τότε δὴ πρῶτον εἰς τὸ εἶναι χει κλῆσθαι διισχυρίζοντο, ὅτε τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ νου ναὸν λαβὼν, ἄνθρωπος γέγονε δι' ἡμᾶς Τί οὖν ἂν εἴη λοιπόν, εἴπερ ᾗ γενητὸς καὶ πεποιημένος, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὁμοφυής, οἷς ἐξ οὐκ ὄντων ἡ γένεσις, καὶ τὸ τῆς δουλείας ὄνομά τε καὶ πρᾶγμα δικαίως ἐπαληθεύεται; Τί γὰρ τῶν πεποιημένων τὴν ὑπὸ τῷ πάντων κρατοῦντι Θεῷ δουλείαν ἀκινδύνως παραιτήσεται; τί δὲ οὐχ ὑποκύψει τῇ κατὰ πάντων ἀρχῇ τε καὶ ἐξουσίᾳ, καὶ κυριότητι, ἂν καὶ αὐτός που σημαίνει λέγων ὁ Σολομών· . Μετὰ γὰρ δικαιο- σύνης ἑτοιμάζεται θρόνος ἀρχῆς; » Έτοιμος γὰρ καὶ πολὺ λίαν εὐπρεπής εἰς δικαιοσύνηνό τῆς ἀρχῆς θρόνος, τῆς ἐπὶ πάντας δηλαδή. Καὶ τίς ὁ θρόνος περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος, ἄκους λέγοντος τοῦ Θεοῦ δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων· . Ο οὐρανός μοι θρόνος. » Οὐκοῦν ἕτοιμος εἰς δικαιοσύνην ὁ οὐρανὸς, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἅγια πνεύματα. Ἐπειδὴ τοίνυν ἦν ἀνάγκη συνομολογεῖν, μετὰ τῶν ἄλλων ποιημάτων ὑποκεῖσθαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ὡς οἰκετικὴν ἔχοντα τάξιν, καὶ ὑπὸ τὴν τῆς ἀρχῆς· ἐξουσίαν ὁμοίως πίπτοντα τοῖς ἄλλοις, εἴπερ ἐστὶ κατ' ἐκείνους ὄψι- γενὴς, καὶ τῶν ἐν χρόνῳ πεποιημένων εἷς· ἀναγκαίως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής δριμύτερον τοῖς ἑτεροδι- δασκαλοῦσιν ἐπιπηδα· καὶ δουλείας μὲν ἁπάσης ἐξ- έλκει τὸν Υἱόν· ἐκ δὲ τῆς ἐλευθέρας καὶ πάντων ἀρχούσης οὐσίας εκπεφηνότα δεικνύει, καὶ ἐν αὐτῇ φυσικῶς ὑπάρχειν ἰσχυρίζεται, λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. • Ἐπιπλέκει δὲ τῷ τῆς ἀρχῆς ὀνόματι χρησίμως τὸ ἦν, ἵνα μὴ μόνον εὐκλεὴς, ἀλλὰ νοῆται καὶ προ αιώνιος · τέθειται γὰρ ἐν τούτοις τὸ ἦν, εἰς βαθεῖαν τινα, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τὴν ἔξω χρόνων ἄῤῥητον γέννησιν ἀνατεῖνον τοῦ θεωροῦντος τὴν ἔννοιαν. Το γὰρ ἦν, ἀδιορίστως ἐκφωνηθέν, εἰς ποῖον ἡμῖν κατα- λήξει τόπον, ἀεὶ προελαύνειν τοῦ διώκοντος νοῦ πεφυκός, καὶ ἣν οἴηταί τις ἔχειν αὐτοῦ τὴν κατάπαυ- σιν, ταύτην τοῦ ἐπέκεινα δρόμου ποιούμενον ἀρχήν; • Ην οὖν ὁ Λόγος ἐν ἀρχῇ, τοῦτ' ἔστιν, ὡς ἐν ἀρχῇ τῇ ἐπὶ πάντα, καὶ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχων φυσικῶς τὸ δεσποτικὸν ἔχων ἀξίωμα. Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, πῶς ἔτι γενητὸς, ἢ πεποιημένος; Οπου δὲ ὅλως τὸ ἦν, κατὰ τίνα τρόπον τὸ οὐκ ἦν εἰσβήσεται; ἢ ποῖον ἕξει λοιπὸν τὸν κατὰ τοῦ Υἱοῦ τόπον; ΚΕΦΑΛ. Β'. Οτι καὶ Θεὸς καὶ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ ὑπάρχων ὁ Υἱός, ἐν ἰδίᾳ ἐστὶν ὑποστάσει, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Πατήρ. Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Ἔυλον ἤδη καὶ τῆς ἀληθείας ἀποσφαλλομένην • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A extra omnia in ipso naturaliter, ceu fructus coæ- fernus, locum, ut ita dicam, habens omnibus antiquiorem, Patris nimirum naturam. Idcirco eliam liber libero Palre genitus, universi impe- rium una cum ipso habet. Quanam ergo sit dein- ceps horum verborum structura, operæ pretium est animadvertere. Nonnulli audacter, ut antea diximus, Dei Verbum tum primum in rerum natu- ram editum asserebant, cum assumpto sanctæ Virginis templo propter nos factus est homo. Quid ergo demum erit, si aut creatus aut factus, et ejusdem cum aliis omnibus natura, de quibus et e nihilo creatio, et servitutis nomen et res ipsa jure dicuntur? Quid enim creatum cunctipotenti Deo servire impune detrectabit? Quid autem (cun- clipotenti principio, potestati, et dominationi non subjacebit, quam ipse alicubi quoque significat Salomon dicens: • Cum justitia enim præparatur solium potestatis "., Paratus enim est preclare ad justitiam ille thronus ejus nimirum quæ supra omnes est potestatis. Et quis ille thronus sit, de quo hic loquimur, audi Deum per unum sanctorum dicentena : Colum mihi thronus. Itaque pa- ratum est ad justitiam cœlum, hoc est, qui cœlos incolunt sancti spiritus. Quoniam ergo necesse erat confiteri una cum aliis creaturis) subjici Deo ac Patri Filium, tanquam servili conditione præ- ditum, et principii potestati perinde ac alia subditum, si, ut illi volunt, sero genitus, et eorum c qui in tempore facti sunt unus est : necessario beatus evangelista acrius insultat hæreticis, et ab omni quidem servitute Filium vindicat, et ab om- nipotente substantia manare ostendit, in eaque naturaliter ipsum exsistere asserit, dicens: In principio erat Verbum. C D Principii autem vocabulo illud, erat, subjungit, ut non solum gloriosus, verum etiam ante sæcula genitus intelligatur. Illud enim, erat, hic positum est, quo contemplantis animus in profundam quamdam et incomprehensibilem, et ineffabilem quæ cuncta superat tempora generationem inten- datur. « Erat a enim, indefinite prolatum, quonam in loco nos sistet, cum prosequentem mentem natura sua semper antevertat, et quam illius quie- têm esse putaveris, hanc ulterioris cursus faciat initium? c Erat, igitur e Verbum in principio,, hoc est, in potestate quæ est supra omnia, et ex . ipsa exsistens naturaliter, Dominique majestate præditum. Quod si ita est, quomodo creatus de- mum aut factus erit? Ubi denique illud erat ali- quo modo non erat, inibit, aut quem tandem locum babebit in Filio? CAP. II. Quod et Deus, et consubstantialis Patri cum Prov. xvi, 12. sit Filius, in propria est hypostasi, similiter autem et Pater. 1, 1. Et Verbum erat apud Deum. Cum inanem et veritatis expertem illorum qui

τῷ Πατρὶ. ἔχει δὲ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα (καλῶς μὲν αὐτὸς, καθάπερ ήδη προείρηται, πρὸς τὴν τοῦ γεννήσαντος ἀπηκριβωμένος μορφήν· ἀπαραποιήτως δὲ πάλιν, ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα ζωγραφῶν)· οὐ διὰ τοῦτο τὸ ὑπάρχειν ιδίως ζημιο θήσεται, οὐδ' αὖ πάλιν ἀπολέσει ὁ Πατὴρ τὸ ὑφεστά- ναι καθ᾿ ἑαυτόν· ἀλλ' οὐδὲ ἡ πολλὴ λίαν ἐμφέρειά τε καὶ ὁμοιότης ἀνάχυσίν τινα τῶν ὑποστάσεων ἐργάσε- ται, ὡς ἕν νοεῖσθαι τῷ ἀριθμῷ τὸν γεννήσαντα Πα- τέρα, καὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υιόν· ἀλλ' ἡ μὲν ταυτότης τῆς φύσεως ἐπ' ἀμφοῖν ὁμολογηθήσεται, τὸ δὲ ἰδίως ἑκάτερον ὑφεστάναι πάντως ἀκολουθεῖ· ἵνα καὶ ὁ Πατὴρ ὄντως νοῆται Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς δὲ Υιός. Επαριθμουμένου γὰρ οὕτω καὶ συνθεολογουμένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἡ ἁγία καὶ προσκυνουμένη Τριὰς τὸ οἰκεῖον ἕξει πλήρωμα. ΑΛΛΟ. Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ Πατὴρ, ποῖον ἔχει λόγον ἡ τῶν ὀνομάτων διαστολή ; Εἰ μὴ γὰρ ὅλως ἐγέννησεν, ἵνα τί καλεῖται Πατήρ ; Πῶς δὲ ὅλως Υἱὸς, εἰ μὴ ἐγεννήθη παρὰ Πατρός ; Αἰτεῖ γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης τὴν τοιαύτην ἐφ' ἑαυτοῖς θεωρίαν τὰ ὀνόματα. Ἐπειδὴ δὲ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν αἱ θεῖαι κηρύττουσι Γραφαι, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας οὕτως ἔχει λόγος, ὑφέστηκεν ἄρα καθ' ἑαυτόν. Ἔστι δὲ πάλιν Ιδιαζόντως καὶ ὁ Πατήρ, εἴπερ ἕτερον ἐξ ἑτέρου φαί νεται τὸ γεννώμενον ὡς πρὸς τὸ γεννῶν. "ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παῦλος, επιστέλλων Φιλιτ πησίοις, περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν· « Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ.» Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ἁρπαγμὸν οὐ θελήσας ἡγήσασθαι " τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ ; Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη λέγειν, ἕνα μέν τινα ὑπάρχειν τὸν ἐν μορφῇ Θεοῦ, ἕτερον δὲ πά λιν τὸν οἶπερ ἦν ἡ μορφή ; Ἀλλ᾽ ἔστι δῆλον ἅπασι καὶ ὁμολογούμενον. Οὐκοῦν οὐχ ἕν τι καὶ ταυτὸν τῷ ἀριθμῷ Πατήρ καὶ Υἱὸς, ἀλλ᾿ ἰδιοσύστατοι, καὶ ἐν ἀλλήλοις θεωρούμενοι, κατὰ τὴν ταυτότητα τῆς ούτ σίας, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἑνὸς, ἐκ Πατρὸς ὁ Υἱὸς δηλαδή. Εt ΑΛΛΟ. « Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν,. › ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· ὡς εἰδὼς δηλονότι καὶ ἑαυτὸν ἰδίως ὑφ- εστηκότα, καὶ τὸν Πατέρα· Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἔχει τοῦ πράγματος ἡ ἀλήθεια, τί μὴ τηρήσας τῇ ἐνάδι τὸ πρέπον ἔφασκεν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἂν εἰμι ; πειδὴ δὲ εἰς πληθυντικὸν ἀριθμὸν τὸ σημαινόμενον ἐξαπλοῖ, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν, τὴν τῶν ἑτεροδοξούντων ἀνατρέπων ὑπόνοιαν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καθ᾿ ἑνὸς τὸ ἐσμὲν ἐπενεχθείη συνετῶς. ΑΛΛΟ. Ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευῇ φωνή φέρεται Θεοῦ, • Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, » λέγοντος, ι κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. » Είπερ οὖν εἰς ἔν τι τῷ ἀριθμῷ τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος πλά- τος, ἵνα οὕτως εἴπω, συστέλλεται, καὶ δυσσεβοῦντες ἀναιροῦσι τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτοὺς Πατέρα, καὶ Υἱόν· τίς ὁ πρὸς τίνα λέγων ἐστί, « Ποιήσωμεν ἄ- θρωπον κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν ; » Χρῆν γὰρ δήπου *³ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A beatque vicissim in seipso Patrem, recte quidem B C ipse, ut prius jam dictum est, et perfecte ad for- mam Patris expressus, idemque simplicissime ex natura sua ipse in seipso Patrem exprimenɛ: non tamen idcirco propriæ exsistentiæ jacturam faciet, neque vicissim Pater per se subsistere desinet; sed nec summa illa similitudo confusionem ullam hypostasibus afferet, ita ut una res numero intel- ligatur Pater qui genuit, et qui ex ipso genitus est Filius verum identitatein naturæ in utroque confitebimur, et utrumque proprie subsistere utique sequitur, ut et Pater vere intelligatur Pater, et Filius vere Filius. Sic enim connumerato, et inter divinitatis personas simul collocato sancto Spiritu, sancta et adoranda Trinitas plenitudinem suam obtinebit. ALIUD. Si qui est Filius, ipse quoque Pater est, quam rationem habebit illa nominum distinctio? Nam si plane non genuit, quorsum vocatur Pater? Quomodo vero Filius est, si non est a Patre geni - tus? Habent enim in seipsis illa vocabula neces- sario talem intellectum. Cum autem genitum esse Filium divinæ Scripturæ prædicent, et ita res vere sit : subsistit utique in seipso. vicissim quo- que singulariter est Pater: siquidem alterum ex altero agnoscitur, id quod est genitum relatione ad id quod genuit. ALIUD. Beatus Paulus ad Philippenses scribens ait de Filio Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo ". Quis est igitur ille qui rapinam noluit arbitrari esse se æqualem Deo? Numquid enim necesse est dicere, unum quemdam exsistere qui sit in forma Dei, alium vero rursus illum cujus sit forma? Atqui patet illud et in confesso est apud omnes. Non sunt ergo unum et idem numero Pater et Filius, sed propriam habent hypostasim, et alter in altero conspicitur secundum identita- tem substantiæ, licet unus ex uno, ex Patre Filius videlicet. ALIUD. • Ego el Pater unum sumus s, > in- quiebat Salvator, utpote cum sciret seipsum pro- prie quoque subsistere, et Patrem. Quod si rei veritas ita se non habet: quidni śervato quod E- D unitati convenit, aiebat, Ego et Pater unum Philip. 11, 6. ss Joan. x, 50. Gen. 1, sum? Cum autem plurali numero id exponat, hæreticorum opinionem evertere manifestumi est. Neque enim sumus, de uno recte dixeris. ALIUD. Cum Deus condere vellet hominem, di- xisse fertur: Faciamus hominem ad imaginem nostram et similitudinem **. Si ergo ad unum quiddam numero sanctæ Trinitatis amplitudo, ut ita dicam, contrahitur, et impie hæretici Patrem et Filium propria nudant hypostasi: quis est ille qui ad alium dicit: • Facianus hominem ad ina- ginem nostram ? . Dicere enim oportebat, si ita

τῷ Πατρὶ. ἔχει δὲ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα (καλῶς μὲν αὐτὸς, καθάπερ ήδη προείρηται, πρὸς τὴν τοῦ γεννήσαντος ἀπηκριβωμένος μορφήν· ἀπαραποιήτως δὲ πάλιν, ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα ζωγραφῶν)· οὐ διὰ τοῦτο τὸ ὑπάρχειν ιδίως ζημιο θήσεται, οὐδ' αὖ πάλιν ἀπολέσει ὁ Πατὴρ τὸ ὑφεστά- ναι καθ᾿ ἑαυτόν· ἀλλ' οὐδὲ ἡ πολλὴ λίαν ἐμφέρειά τε καὶ ὁμοιότης ἀνάχυσίν τινα τῶν ὑποστάσεων ἐργάσε- ται, ὡς ἕν νοεῖσθαι τῷ ἀριθμῷ τὸν γεννήσαντα Πα- τέρα, καὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υιόν· ἀλλ' ἡ μὲν ταυτότης τῆς φύσεως ἐπ' ἀμφοῖν ὁμολογηθήσεται, τὸ δὲ ἰδίως ἑκάτερον ὑφεστάναι πάντως ἀκολουθεῖ· ἵνα καὶ ὁ Πατὴρ ὄντως νοῆται Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς δὲ Υιός. Επαριθμουμένου γὰρ οὕτω καὶ συνθεολογουμένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἡ ἁγία καὶ προσκυνουμένη Τριὰς τὸ οἰκεῖον ἕξει πλήρωμα. ΑΛΛΟ. Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ Πατὴρ, ποῖον ἔχει λόγον ἡ τῶν ὀνομάτων διαστολή ; Εἰ μὴ γὰρ ὅλως ἐγέννησεν, ἵνα τί καλεῖται Πατήρ ; Πῶς δὲ ὅλως Υἱὸς, εἰ μὴ ἐγεννήθη παρὰ Πατρός ; Αἰτεῖ γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης τὴν τοιαύτην ἐφ' ἑαυτοῖς θεωρίαν τὰ ὀνόματα. Ἐπειδὴ δὲ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν αἱ θεῖαι κηρύττουσι Γραφαι, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας οὕτως ἔχει λόγος, ὑφέστηκεν ἄρα καθ' ἑαυτόν. Ἔστι δὲ πάλιν Ιδιαζόντως καὶ ὁ Πατήρ, εἴπερ ἕτερον ἐξ ἑτέρου φαί νεται τὸ γεννώμενον ὡς πρὸς τὸ γεννῶν. "ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παῦλος, επιστέλλων Φιλιτ πησίοις, περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν· « Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ.» Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ἁρπαγμὸν οὐ θελήσας ἡγήσασθαι " τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ ; Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη λέγειν, ἕνα μέν τινα ὑπάρχειν τὸν ἐν μορφῇ Θεοῦ, ἕτερον δὲ πά λιν τὸν οἶπερ ἦν ἡ μορφή ; Ἀλλ᾽ ἔστι δῆλον ἅπασι καὶ ὁμολογούμενον. Οὐκοῦν οὐχ ἕν τι καὶ ταυτὸν τῷ ἀριθμῷ Πατήρ καὶ Υἱὸς, ἀλλ᾿ ἰδιοσύστατοι, καὶ ἐν ἀλλήλοις θεωρούμενοι, κατὰ τὴν ταυτότητα τῆς ούτ σίας, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἑνὸς, ἐκ Πατρὸς ὁ Υἱὸς δηλαδή. Εt ΑΛΛΟ. « Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν,. › ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· ὡς εἰδὼς δηλονότι καὶ ἑαυτὸν ἰδίως ὑφ- εστηκότα, καὶ τὸν Πατέρα· Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἔχει τοῦ πράγματος ἡ ἀλήθεια, τί μὴ τηρήσας τῇ ἐνάδι τὸ πρέπον ἔφασκεν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἂν εἰμι ; πειδὴ δὲ εἰς πληθυντικὸν ἀριθμὸν τὸ σημαινόμενον ἐξαπλοῖ, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν, τὴν τῶν ἑτεροδοξούντων ἀνατρέπων ὑπόνοιαν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καθ᾿ ἑνὸς τὸ ἐσμὲν ἐπενεχθείη συνετῶς. ΑΛΛΟ. Ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευῇ φωνή φέρεται Θεοῦ, • Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, » λέγοντος, ι κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. » Είπερ οὖν εἰς ἔν τι τῷ ἀριθμῷ τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος πλά- τος, ἵνα οὕτως εἴπω, συστέλλεται, καὶ δυσσεβοῦντες ἀναιροῦσι τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτοὺς Πατέρα, καὶ Υἱόν· τίς ὁ πρὸς τίνα λέγων ἐστί, « Ποιήσωμεν ἄ- θρωπον κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν ; » Χρῆν γὰρ δήπου *³ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A beatque vicissim in seipso Patrem, recte quidem B C ipse, ut prius jam dictum est, et perfecte ad for- mam Patris expressus, idemque simplicissime ex natura sua ipse in seipso Patrem exprimenɛ: non tamen idcirco propriæ exsistentiæ jacturam faciet, neque vicissim Pater per se subsistere desinet; sed nec summa illa similitudo confusionem ullam hypostasibus afferet, ita ut una res numero intel- ligatur Pater qui genuit, et qui ex ipso genitus est Filius verum identitatein naturæ in utroque confitebimur, et utrumque proprie subsistere utique sequitur, ut et Pater vere intelligatur Pater, et Filius vere Filius. Sic enim connumerato, et inter divinitatis personas simul collocato sancto Spiritu, sancta et adoranda Trinitas plenitudinem suam obtinebit. ALIUD. Si qui est Filius, ipse quoque Pater est, quam rationem habebit illa nominum distinctio? Nam si plane non genuit, quorsum vocatur Pater? Quomodo vero Filius est, si non est a Patre geni - tus? Habent enim in seipsis illa vocabula neces- sario talem intellectum. Cum autem genitum esse Filium divinæ Scripturæ prædicent, et ita res vere sit : subsistit utique in seipso. vicissim quo- que singulariter est Pater: siquidem alterum ex altero agnoscitur, id quod est genitum relatione ad id quod genuit. ALIUD. Beatus Paulus ad Philippenses scribens ait de Filio Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo ". Quis est igitur ille qui rapinam noluit arbitrari esse se æqualem Deo? Numquid enim necesse est dicere, unum quemdam exsistere qui sit in forma Dei, alium vero rursus illum cujus sit forma? Atqui patet illud et in confesso est apud omnes. Non sunt ergo unum et idem numero Pater et Filius, sed propriam habent hypostasim, et alter in altero conspicitur secundum identita- tem substantiæ, licet unus ex uno, ex Patre Filius videlicet. ALIUD. • Ego el Pater unum sumus s, > in- quiebat Salvator, utpote cum sciret seipsum pro- prie quoque subsistere, et Patrem. Quod si rei veritas ita se non habet: quidni śervato quod E- D unitati convenit, aiebat, Ego et Pater unum Philip. 11, 6. ss Joan. x, 50. Gen. 1, sum? Cum autem plurali numero id exponat, hæreticorum opinionem evertere manifestumi est. Neque enim sumus, de uno recte dixeris. ALIUD. Cum Deus condere vellet hominem, di- xisse fertur: Faciamus hominem ad imaginem nostram et similitudinem **. Si ergo ad unum quiddam numero sanctæ Trinitatis amplitudo, ut ita dicam, contrahitur, et impie hæretici Patrem et Filium propria nudant hypostasi: quis est ille qui ad alium dicit: • Facianus hominem ad ina- ginem nostram ? . Dicere enim oportebat, si ita

τῷ Πατρὶ. ἔχει δὲ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα (καλῶς μὲν αὐτὸς, καθάπερ ήδη προείρηται, πρὸς τὴν τοῦ γεννήσαντος ἀπηκριβωμένος μορφήν· ἀπαραποιήτως δὲ πάλιν, ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα ζωγραφῶν)· οὐ διὰ τοῦτο τὸ ὑπάρχειν ιδίως ζημιο θήσεται, οὐδ' αὖ πάλιν ἀπολέσει ὁ Πατὴρ τὸ ὑφεστά- ναι καθ᾿ ἑαυτόν· ἀλλ' οὐδὲ ἡ πολλὴ λίαν ἐμφέρειά τε καὶ ὁμοιότης ἀνάχυσίν τινα τῶν ὑποστάσεων ἐργάσε- ται, ὡς ἕν νοεῖσθαι τῷ ἀριθμῷ τὸν γεννήσαντα Πα- τέρα, καὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υιόν· ἀλλ' ἡ μὲν ταυτότης τῆς φύσεως ἐπ' ἀμφοῖν ὁμολογηθήσεται, τὸ δὲ ἰδίως ἑκάτερον ὑφεστάναι πάντως ἀκολουθεῖ· ἵνα καὶ ὁ Πατὴρ ὄντως νοῆται Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς δὲ Υιός. Επαριθμουμένου γὰρ οὕτω καὶ συνθεολογουμένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἡ ἁγία καὶ προσκυνουμένη Τριὰς τὸ οἰκεῖον ἕξει πλήρωμα. ΑΛΛΟ. Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ Πατὴρ, ποῖον ἔχει λόγον ἡ τῶν ὀνομάτων διαστολή ; Εἰ μὴ γὰρ ὅλως ἐγέννησεν, ἵνα τί καλεῖται Πατήρ ; Πῶς δὲ ὅλως Υἱὸς, εἰ μὴ ἐγεννήθη παρὰ Πατρός ; Αἰτεῖ γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης τὴν τοιαύτην ἐφ' ἑαυτοῖς θεωρίαν τὰ ὀνόματα. Ἐπειδὴ δὲ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν αἱ θεῖαι κηρύττουσι Γραφαι, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας οὕτως ἔχει λόγος, ὑφέστηκεν ἄρα καθ' ἑαυτόν. Ἔστι δὲ πάλιν Ιδιαζόντως καὶ ὁ Πατήρ, εἴπερ ἕτερον ἐξ ἑτέρου φαί νεται τὸ γεννώμενον ὡς πρὸς τὸ γεννῶν. "ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παῦλος, επιστέλλων Φιλιτ πησίοις, περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν· « Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ.» Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ἁρπαγμὸν οὐ θελήσας ἡγήσασθαι " τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ ; Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη λέγειν, ἕνα μέν τινα ὑπάρχειν τὸν ἐν μορφῇ Θεοῦ, ἕτερον δὲ πά λιν τὸν οἶπερ ἦν ἡ μορφή ; Ἀλλ᾽ ἔστι δῆλον ἅπασι καὶ ὁμολογούμενον. Οὐκοῦν οὐχ ἕν τι καὶ ταυτὸν τῷ ἀριθμῷ Πατήρ καὶ Υἱὸς, ἀλλ᾿ ἰδιοσύστατοι, καὶ ἐν ἀλλήλοις θεωρούμενοι, κατὰ τὴν ταυτότητα τῆς ούτ σίας, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἑνὸς, ἐκ Πατρὸς ὁ Υἱὸς δηλαδή. Εt ΑΛΛΟ. « Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν,. › ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· ὡς εἰδὼς δηλονότι καὶ ἑαυτὸν ἰδίως ὑφ- εστηκότα, καὶ τὸν Πατέρα· Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἔχει τοῦ πράγματος ἡ ἀλήθεια, τί μὴ τηρήσας τῇ ἐνάδι τὸ πρέπον ἔφασκεν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἂν εἰμι ; πειδὴ δὲ εἰς πληθυντικὸν ἀριθμὸν τὸ σημαινόμενον ἐξαπλοῖ, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν, τὴν τῶν ἑτεροδοξούντων ἀνατρέπων ὑπόνοιαν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καθ᾿ ἑνὸς τὸ ἐσμὲν ἐπενεχθείη συνετῶς. ΑΛΛΟ. Ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευῇ φωνή φέρεται Θεοῦ, • Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, » λέγοντος, ι κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. » Είπερ οὖν εἰς ἔν τι τῷ ἀριθμῷ τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος πλά- τος, ἵνα οὕτως εἴπω, συστέλλεται, καὶ δυσσεβοῦντες ἀναιροῦσι τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτοὺς Πατέρα, καὶ Υἱόν· τίς ὁ πρὸς τίνα λέγων ἐστί, « Ποιήσωμεν ἄ- θρωπον κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν ; » Χρῆν γὰρ δήπου *³ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A beatque vicissim in seipso Patrem, recte quidem B C ipse, ut prius jam dictum est, et perfecte ad for- mam Patris expressus, idemque simplicissime ex natura sua ipse in seipso Patrem exprimenɛ: non tamen idcirco propriæ exsistentiæ jacturam faciet, neque vicissim Pater per se subsistere desinet; sed nec summa illa similitudo confusionem ullam hypostasibus afferet, ita ut una res numero intel- ligatur Pater qui genuit, et qui ex ipso genitus est Filius verum identitatein naturæ in utroque confitebimur, et utrumque proprie subsistere utique sequitur, ut et Pater vere intelligatur Pater, et Filius vere Filius. Sic enim connumerato, et inter divinitatis personas simul collocato sancto Spiritu, sancta et adoranda Trinitas plenitudinem suam obtinebit. ALIUD. Si qui est Filius, ipse quoque Pater est, quam rationem habebit illa nominum distinctio? Nam si plane non genuit, quorsum vocatur Pater? Quomodo vero Filius est, si non est a Patre geni - tus? Habent enim in seipsis illa vocabula neces- sario talem intellectum. Cum autem genitum esse Filium divinæ Scripturæ prædicent, et ita res vere sit : subsistit utique in seipso. vicissim quo- que singulariter est Pater: siquidem alterum ex altero agnoscitur, id quod est genitum relatione ad id quod genuit. ALIUD. Beatus Paulus ad Philippenses scribens ait de Filio Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo ". Quis est igitur ille qui rapinam noluit arbitrari esse se æqualem Deo? Numquid enim necesse est dicere, unum quemdam exsistere qui sit in forma Dei, alium vero rursus illum cujus sit forma? Atqui patet illud et in confesso est apud omnes. Non sunt ergo unum et idem numero Pater et Filius, sed propriam habent hypostasim, et alter in altero conspicitur secundum identita- tem substantiæ, licet unus ex uno, ex Patre Filius videlicet. ALIUD. • Ego el Pater unum sumus s, > in- quiebat Salvator, utpote cum sciret seipsum pro- prie quoque subsistere, et Patrem. Quod si rei veritas ita se non habet: quidni śervato quod E- D unitati convenit, aiebat, Ego et Pater unum Philip. 11, 6. ss Joan. x, 50. Gen. 1, sum? Cum autem plurali numero id exponat, hæreticorum opinionem evertere manifestumi est. Neque enim sumus, de uno recte dixeris. ALIUD. Cum Deus condere vellet hominem, di- xisse fertur: Faciamus hominem ad imaginem nostram et similitudinem **. Si ergo ad unum quiddam numero sanctæ Trinitatis amplitudo, ut ita dicam, contrahitur, et impie hæretici Patrem et Filium propria nudant hypostasi: quis est ille qui ad alium dicit: • Facianus hominem ad ina- ginem nostram ? . Dicere enim oportebat, si ita

λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχει, καθάπερ ἐκεῖνοι δημοῦντες ς φασι· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἐμὴν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, πλη θυντικῶς δὲ διδοὺς ἀριθμῷ τὴν ποίησιν, καὶ, ο Κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν, ο ἐπαγαγὼν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, μονονουχί λαμπρᾷ, καὶ μεγάλῃ βοᾷ τῇ φωνῇ τὴν ὑπὲρ ἐνάδα τῆς ἁγίας Τριάδος ἀπαριθμη- σιν. *ΑΛΛΟ. Εἰ ἀπαύγασμά ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὡς φῶς ἐκ φωτός· πῶς οὐχ ἕτερος πρὸς αὐτὸν, ὡς ἰδιο- σύστατος ; Τὸ γὰρ ὅλως ἀπαυγασθὲν ὡς ὑφ' ἑτέρου, δηλονότι τοῦ ἀπαυγάζοντος, καὶ οὐκ αὐτὸ ἐξ ἑαυτοῦ τοῦτο πείσεται. ΑΛΛΟ. Ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεικνύων ἑαυτὸν ὁ Υἱός, φησί που πάλιν · • Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω · πάλιν πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος ἔσται παρ' αὐτὸν, ὡς ἐν ὑποστάσει καὶ ἀριθμῷ, παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λόγου, τὸ ἔκ τινος προελ- θόν, ἕτερον εἶναι παρ' ἐκεῖνο νοεῖν, ἀφ᾽ οὗ δὴ καὶ προελήλυθεν ; Οὐκοῦν οὐκ ἀληθὴς τοῖς δι' ἐναντίας ὁ λόγος. ΑΛΛΟ. Εἰς Θεὸν Πατέρα, καὶ εἰς Υἱὸν μονογενῆ. καὶ εἰς ἅγιον Πνεῦμα πιστεύοντες δικαιούμεθα. Διά τοι τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιτάττει λέγων· . Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- τρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Εἴπερ οὖν ὅλως οὐδὲν ἡμῖν εἰσείσει πρὸς νόησιν ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, Πατέρα δέ τις εἰπὼν σημαίνει τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱὸν ὀνομάσας αὐτοῦ μνημονεύει τοῦ Πατρός· τίς ἦν καὶ χρεία μὴ πρὸς ἐνάδα μᾶλλον, ἀλλ᾽ εἰς Τριάδα κελεύειν βαπτίζεσθαι τοὺς πιστεύον τας; Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν τρεῖς ἀριθμὸν ὁ περὶ τῆς θείας φύσεως έκτρέχει λόγος, πρόδηλον δήπου πᾶσιν ἐστιν, ἐν ὑποστάσει μὲν ἰδίᾳ τῶν ἀριθμουμένων ἕκασ στον εἶναι· τῷ δὲ μηδαμόθεν ἐξηλλάχθαι κατὰ τὴν φύσιν, εἰς μίαν ἀναβαίνει θεότητα, καὶ προσκύνησιν ἔχει τὴν αὐτήν. ΑΛΛΟ. Ἐξὀργῆς ἐμπεπρῆσθαι Θεοῦ τὰς τῶν Σο δομιτῶν πόλεις ἡ θεία λέγει Γραφή· ἐξηγημένη δὲ ὅπως αὐτοῖς θεῖος ἐπενήνεκται θυμὸς, καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀπωλείας ἐκδιδάσκουσα σαφῶς, ο Εβρεξε, φησι, Κύριος παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδομα πῦρ καὶ θεῖον· ἡ ἐπεὶ καὶ αὕτη τοῖς ἐκεῖνα πλημμελεῖν εἰω· θόσιν ἡ μερὶς τοῦ ποτηρίου πρεπωδεστάτη. Ποῖος οὖν ἄρα Κύριος παρὰ ποιου Κυρίου τὸ πῦρ ἐπαφίησι, καὶ τὰς τῶν Σοδομιτῶν κατέφλεξε πόλεις ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς ὁ Πατὴρ δι᾽ Υἱοῦ πάντα ἐνεργῶν, ἐπεὶ καὶ δύναμις αὐτοῦ, καὶ βραχίων ἐστὶν, αὐτὸς. Σοδομίταις ὕειν ἐποίει τὸ πῦρ. Οτε τοίνυν Κύριος παρὰ Κυρίου τὸ πῦρ ἐκείνοις ἀφίησι, πῶς οὐχ ἕτερος, ὅσον εἰς τὸ ἰδίως ὑπάρχειν, παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, καὶ αὖ πάλιν ὁ Υἱὸς παρὰ τὸν Πατέρα ; Τὸ γὰρ ἓν ὡς ἐξ ἑνὸς ἐν τούτῳ σημαίνεται. "ΑΛΛΟ. Προφητικῷ κινούμενος πνεύματι, καὶ δι' αὐτοῦ τὰ ἐσόμενα προγινώσκων ὁ μακάριος Ψαλμ 24. i . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. res esset ut illi nugantur: e Faciamus hominem A ad imaginem meam et ad similitudinem. › Jam autem cum id non dicat, sed effectionem plurali numero tribuat, et ad ‹ imaginem nostram › libri scriptor adjiciat, clara quodammodo et magna voce clamat sanctæ Trinitatis personas plures nu- merari quam unam. ALIUD. Si splendor est Patris Filius, ceu lumen de lumine: quomode non distinguitur ab ipso qua- tenus proprie subsistit? Certe enim id quod sicuti splendor emnanat ab alio, nimirum ab eo quod lu- cem edit, non a seipso id accipiet. ALIUD. Filius ostendens se ex substantia Dei ac Patris esse, alicubi rursus ait: Ego ex Patre exivi, et venio; rursus revertor ad Patrem ". > Quomodo igitur non alius erit ab ipso ratione ly- postasis ac numeri, cum omnis ratio nos doceat, id quod ab aliquo prodiit, aliud esse concipere ab eo a quo prodiit? Itaque verum non est quod adversarii dicunt. B ALIUD. In Deum Patrem, et in Filium unige- nitum, et in sanctum Spiritum credentes justifi- camur: proindeque etiam Salvator ipse suis disci- pulis præcipit dicens : Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. Si ergo nihil nobis plane cogitandum inferat illa nominum diversitas, cum- que Patrem dixeris, significes Filium, et cum Filium nominaveris, ipsius mentionem Patris facias: quid porro necesse est in Trinitatem potius quam in unitatem fideles jubere baptizari? Cum autem in trium numerum excurrat quod de natura divina dicitur, omnibus utique manifestum est unumquemque eorum qui numerantur in propria esse hypostasi : quoniam autem nullatenus secundum naturam distinguitur, in unam con- scendit deitatem, et adorationem habet eamdem. ALIUD. Ira Dei Sodomitarum urbes conflagrasse, divina Scriptura dicit. Enarrans autem quo pacto divinus eis furor ingruerit, et rationem interitus clare edocens : c Pluit, o inquit, Dominus a Do- mino super Sodoma ignem et sulphur "; cum hec pars calicis talia perpetrare solitis apprime D congrueret. Quis ergo ille Dominus, et a quo Do- mino ignem immittit, atque Sodomitarum urbes incendit? Manifestum est Patrem qui per Filium operatur omnia, cum sit ejus virtus et brachium, ipsum Sodomitis ignem immisisse. Cum ergo Domi- nus a Domino ignem illis immittat, quomodo non distinguetur, quod ad propriam hypostasim atti- net, Pater a Filio, et vicissim Filius a Patre? Unum enim velut ex uno hic significatur. ALIUD Prophetico motus spiritu, et per ipsum res futuras ante cognoscens beatus Psalmista, non ss Joan. xvi, a Matth. XXVIII, 19. 38. Gen. xix,

λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχει, καθάπερ ἐκεῖνοι δημοῦντες ς φασι· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἐμὴν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, πλη θυντικῶς δὲ διδοὺς ἀριθμῷ τὴν ποίησιν, καὶ, ο Κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν, ο ἐπαγαγὼν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, μονονουχί λαμπρᾷ, καὶ μεγάλῃ βοᾷ τῇ φωνῇ τὴν ὑπὲρ ἐνάδα τῆς ἁγίας Τριάδος ἀπαριθμη- σιν. *ΑΛΛΟ. Εἰ ἀπαύγασμά ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὡς φῶς ἐκ φωτός· πῶς οὐχ ἕτερος πρὸς αὐτὸν, ὡς ἰδιο- σύστατος ; Τὸ γὰρ ὅλως ἀπαυγασθὲν ὡς ὑφ' ἑτέρου, δηλονότι τοῦ ἀπαυγάζοντος, καὶ οὐκ αὐτὸ ἐξ ἑαυτοῦ τοῦτο πείσεται. ΑΛΛΟ. Ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεικνύων ἑαυτὸν ὁ Υἱός, φησί που πάλιν · • Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω · πάλιν πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος ἔσται παρ' αὐτὸν, ὡς ἐν ὑποστάσει καὶ ἀριθμῷ, παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λόγου, τὸ ἔκ τινος προελ- θόν, ἕτερον εἶναι παρ' ἐκεῖνο νοεῖν, ἀφ᾽ οὗ δὴ καὶ προελήλυθεν ; Οὐκοῦν οὐκ ἀληθὴς τοῖς δι' ἐναντίας ὁ λόγος. ΑΛΛΟ. Εἰς Θεὸν Πατέρα, καὶ εἰς Υἱὸν μονογενῆ. καὶ εἰς ἅγιον Πνεῦμα πιστεύοντες δικαιούμεθα. Διά τοι τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιτάττει λέγων· . Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- τρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Εἴπερ οὖν ὅλως οὐδὲν ἡμῖν εἰσείσει πρὸς νόησιν ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, Πατέρα δέ τις εἰπὼν σημαίνει τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱὸν ὀνομάσας αὐτοῦ μνημονεύει τοῦ Πατρός· τίς ἦν καὶ χρεία μὴ πρὸς ἐνάδα μᾶλλον, ἀλλ᾽ εἰς Τριάδα κελεύειν βαπτίζεσθαι τοὺς πιστεύον τας; Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν τρεῖς ἀριθμὸν ὁ περὶ τῆς θείας φύσεως έκτρέχει λόγος, πρόδηλον δήπου πᾶσιν ἐστιν, ἐν ὑποστάσει μὲν ἰδίᾳ τῶν ἀριθμουμένων ἕκασ στον εἶναι· τῷ δὲ μηδαμόθεν ἐξηλλάχθαι κατὰ τὴν φύσιν, εἰς μίαν ἀναβαίνει θεότητα, καὶ προσκύνησιν ἔχει τὴν αὐτήν. ΑΛΛΟ. Ἐξὀργῆς ἐμπεπρῆσθαι Θεοῦ τὰς τῶν Σο δομιτῶν πόλεις ἡ θεία λέγει Γραφή· ἐξηγημένη δὲ ὅπως αὐτοῖς θεῖος ἐπενήνεκται θυμὸς, καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀπωλείας ἐκδιδάσκουσα σαφῶς, ο Εβρεξε, φησι, Κύριος παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδομα πῦρ καὶ θεῖον· ἡ ἐπεὶ καὶ αὕτη τοῖς ἐκεῖνα πλημμελεῖν εἰω· θόσιν ἡ μερὶς τοῦ ποτηρίου πρεπωδεστάτη. Ποῖος οὖν ἄρα Κύριος παρὰ ποιου Κυρίου τὸ πῦρ ἐπαφίησι, καὶ τὰς τῶν Σοδομιτῶν κατέφλεξε πόλεις ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς ὁ Πατὴρ δι᾽ Υἱοῦ πάντα ἐνεργῶν, ἐπεὶ καὶ δύναμις αὐτοῦ, καὶ βραχίων ἐστὶν, αὐτὸς. Σοδομίταις ὕειν ἐποίει τὸ πῦρ. Οτε τοίνυν Κύριος παρὰ Κυρίου τὸ πῦρ ἐκείνοις ἀφίησι, πῶς οὐχ ἕτερος, ὅσον εἰς τὸ ἰδίως ὑπάρχειν, παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, καὶ αὖ πάλιν ὁ Υἱὸς παρὰ τὸν Πατέρα ; Τὸ γὰρ ἓν ὡς ἐξ ἑνὸς ἐν τούτῳ σημαίνεται. "ΑΛΛΟ. Προφητικῷ κινούμενος πνεύματι, καὶ δι' αὐτοῦ τὰ ἐσόμενα προγινώσκων ὁ μακάριος Ψαλμ 24. i . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. res esset ut illi nugantur: e Faciamus hominem A ad imaginem meam et ad similitudinem. › Jam autem cum id non dicat, sed effectionem plurali numero tribuat, et ad ‹ imaginem nostram › libri scriptor adjiciat, clara quodammodo et magna voce clamat sanctæ Trinitatis personas plures nu- merari quam unam. ALIUD. Si splendor est Patris Filius, ceu lumen de lumine: quomode non distinguitur ab ipso qua- tenus proprie subsistit? Certe enim id quod sicuti splendor emnanat ab alio, nimirum ab eo quod lu- cem edit, non a seipso id accipiet. ALIUD. Filius ostendens se ex substantia Dei ac Patris esse, alicubi rursus ait: Ego ex Patre exivi, et venio; rursus revertor ad Patrem ". > Quomodo igitur non alius erit ab ipso ratione ly- postasis ac numeri, cum omnis ratio nos doceat, id quod ab aliquo prodiit, aliud esse concipere ab eo a quo prodiit? Itaque verum non est quod adversarii dicunt. B ALIUD. In Deum Patrem, et in Filium unige- nitum, et in sanctum Spiritum credentes justifi- camur: proindeque etiam Salvator ipse suis disci- pulis præcipit dicens : Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. Si ergo nihil nobis plane cogitandum inferat illa nominum diversitas, cum- que Patrem dixeris, significes Filium, et cum Filium nominaveris, ipsius mentionem Patris facias: quid porro necesse est in Trinitatem potius quam in unitatem fideles jubere baptizari? Cum autem in trium numerum excurrat quod de natura divina dicitur, omnibus utique manifestum est unumquemque eorum qui numerantur in propria esse hypostasi : quoniam autem nullatenus secundum naturam distinguitur, in unam con- scendit deitatem, et adorationem habet eamdem. ALIUD. Ira Dei Sodomitarum urbes conflagrasse, divina Scriptura dicit. Enarrans autem quo pacto divinus eis furor ingruerit, et rationem interitus clare edocens : c Pluit, o inquit, Dominus a Do- mino super Sodoma ignem et sulphur "; cum hec pars calicis talia perpetrare solitis apprime D congrueret. Quis ergo ille Dominus, et a quo Do- mino ignem immittit, atque Sodomitarum urbes incendit? Manifestum est Patrem qui per Filium operatur omnia, cum sit ejus virtus et brachium, ipsum Sodomitis ignem immisisse. Cum ergo Domi- nus a Domino ignem illis immittat, quomodo non distinguetur, quod ad propriam hypostasim atti- net, Pater a Filio, et vicissim Filius a Patre? Unum enim velut ex uno hic significatur. ALIUD Prophetico motus spiritu, et per ipsum res futuras ante cognoscens beatus Psalmista, non ss Joan. xvi, a Matth. XXVIII, 19. 38. Gen. xix,

λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχει, καθάπερ ἐκεῖνοι δημοῦντες ς φασι· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἐμὴν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, πλη θυντικῶς δὲ διδοὺς ἀριθμῷ τὴν ποίησιν, καὶ, ο Κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν, ο ἐπαγαγὼν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, μονονουχί λαμπρᾷ, καὶ μεγάλῃ βοᾷ τῇ φωνῇ τὴν ὑπὲρ ἐνάδα τῆς ἁγίας Τριάδος ἀπαριθμη- σιν. *ΑΛΛΟ. Εἰ ἀπαύγασμά ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὡς φῶς ἐκ φωτός· πῶς οὐχ ἕτερος πρὸς αὐτὸν, ὡς ἰδιο- σύστατος ; Τὸ γὰρ ὅλως ἀπαυγασθὲν ὡς ὑφ' ἑτέρου, δηλονότι τοῦ ἀπαυγάζοντος, καὶ οὐκ αὐτὸ ἐξ ἑαυτοῦ τοῦτο πείσεται. ΑΛΛΟ. Ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεικνύων ἑαυτὸν ὁ Υἱός, φησί που πάλιν · • Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω · πάλιν πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος ἔσται παρ' αὐτὸν, ὡς ἐν ὑποστάσει καὶ ἀριθμῷ, παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λόγου, τὸ ἔκ τινος προελ- θόν, ἕτερον εἶναι παρ' ἐκεῖνο νοεῖν, ἀφ᾽ οὗ δὴ καὶ προελήλυθεν ; Οὐκοῦν οὐκ ἀληθὴς τοῖς δι' ἐναντίας ὁ λόγος. ΑΛΛΟ. Εἰς Θεὸν Πατέρα, καὶ εἰς Υἱὸν μονογενῆ. καὶ εἰς ἅγιον Πνεῦμα πιστεύοντες δικαιούμεθα. Διά τοι τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιτάττει λέγων· . Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- τρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Εἴπερ οὖν ὅλως οὐδὲν ἡμῖν εἰσείσει πρὸς νόησιν ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, Πατέρα δέ τις εἰπὼν σημαίνει τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱὸν ὀνομάσας αὐτοῦ μνημονεύει τοῦ Πατρός· τίς ἦν καὶ χρεία μὴ πρὸς ἐνάδα μᾶλλον, ἀλλ᾽ εἰς Τριάδα κελεύειν βαπτίζεσθαι τοὺς πιστεύον τας; Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν τρεῖς ἀριθμὸν ὁ περὶ τῆς θείας φύσεως έκτρέχει λόγος, πρόδηλον δήπου πᾶσιν ἐστιν, ἐν ὑποστάσει μὲν ἰδίᾳ τῶν ἀριθμουμένων ἕκασ στον εἶναι· τῷ δὲ μηδαμόθεν ἐξηλλάχθαι κατὰ τὴν φύσιν, εἰς μίαν ἀναβαίνει θεότητα, καὶ προσκύνησιν ἔχει τὴν αὐτήν. ΑΛΛΟ. Ἐξὀργῆς ἐμπεπρῆσθαι Θεοῦ τὰς τῶν Σο δομιτῶν πόλεις ἡ θεία λέγει Γραφή· ἐξηγημένη δὲ ὅπως αὐτοῖς θεῖος ἐπενήνεκται θυμὸς, καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀπωλείας ἐκδιδάσκουσα σαφῶς, ο Εβρεξε, φησι, Κύριος παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδομα πῦρ καὶ θεῖον· ἡ ἐπεὶ καὶ αὕτη τοῖς ἐκεῖνα πλημμελεῖν εἰω· θόσιν ἡ μερὶς τοῦ ποτηρίου πρεπωδεστάτη. Ποῖος οὖν ἄρα Κύριος παρὰ ποιου Κυρίου τὸ πῦρ ἐπαφίησι, καὶ τὰς τῶν Σοδομιτῶν κατέφλεξε πόλεις ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς ὁ Πατὴρ δι᾽ Υἱοῦ πάντα ἐνεργῶν, ἐπεὶ καὶ δύναμις αὐτοῦ, καὶ βραχίων ἐστὶν, αὐτὸς. Σοδομίταις ὕειν ἐποίει τὸ πῦρ. Οτε τοίνυν Κύριος παρὰ Κυρίου τὸ πῦρ ἐκείνοις ἀφίησι, πῶς οὐχ ἕτερος, ὅσον εἰς τὸ ἰδίως ὑπάρχειν, παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, καὶ αὖ πάλιν ὁ Υἱὸς παρὰ τὸν Πατέρα ; Τὸ γὰρ ἓν ὡς ἐξ ἑνὸς ἐν τούτῳ σημαίνεται. "ΑΛΛΟ. Προφητικῷ κινούμενος πνεύματι, καὶ δι' αὐτοῦ τὰ ἐσόμενα προγινώσκων ὁ μακάριος Ψαλμ 24. i . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. res esset ut illi nugantur: e Faciamus hominem A ad imaginem meam et ad similitudinem. › Jam autem cum id non dicat, sed effectionem plurali numero tribuat, et ad ‹ imaginem nostram › libri scriptor adjiciat, clara quodammodo et magna voce clamat sanctæ Trinitatis personas plures nu- merari quam unam. ALIUD. Si splendor est Patris Filius, ceu lumen de lumine: quomode non distinguitur ab ipso qua- tenus proprie subsistit? Certe enim id quod sicuti splendor emnanat ab alio, nimirum ab eo quod lu- cem edit, non a seipso id accipiet. ALIUD. Filius ostendens se ex substantia Dei ac Patris esse, alicubi rursus ait: Ego ex Patre exivi, et venio; rursus revertor ad Patrem ". > Quomodo igitur non alius erit ab ipso ratione ly- postasis ac numeri, cum omnis ratio nos doceat, id quod ab aliquo prodiit, aliud esse concipere ab eo a quo prodiit? Itaque verum non est quod adversarii dicunt. B ALIUD. In Deum Patrem, et in Filium unige- nitum, et in sanctum Spiritum credentes justifi- camur: proindeque etiam Salvator ipse suis disci- pulis præcipit dicens : Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. Si ergo nihil nobis plane cogitandum inferat illa nominum diversitas, cum- que Patrem dixeris, significes Filium, et cum Filium nominaveris, ipsius mentionem Patris facias: quid porro necesse est in Trinitatem potius quam in unitatem fideles jubere baptizari? Cum autem in trium numerum excurrat quod de natura divina dicitur, omnibus utique manifestum est unumquemque eorum qui numerantur in propria esse hypostasi : quoniam autem nullatenus secundum naturam distinguitur, in unam con- scendit deitatem, et adorationem habet eamdem. ALIUD. Ira Dei Sodomitarum urbes conflagrasse, divina Scriptura dicit. Enarrans autem quo pacto divinus eis furor ingruerit, et rationem interitus clare edocens : c Pluit, o inquit, Dominus a Do- mino super Sodoma ignem et sulphur "; cum hec pars calicis talia perpetrare solitis apprime D congrueret. Quis ergo ille Dominus, et a quo Do- mino ignem immittit, atque Sodomitarum urbes incendit? Manifestum est Patrem qui per Filium operatur omnia, cum sit ejus virtus et brachium, ipsum Sodomitis ignem immisisse. Cum ergo Domi- nus a Domino ignem illis immittat, quomodo non distinguetur, quod ad propriam hypostasim atti- net, Pater a Filio, et vicissim Filius a Patre? Unum enim velut ex uno hic significatur. ALIUD Prophetico motus spiritu, et per ipsum res futuras ante cognoscens beatus Psalmista, non ss Joan. xvi, a Matth. XXVIII, 19. 38. Gen. xix,

λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχει, καθάπερ ἐκεῖνοι δημοῦντες ς φασι· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἐμὴν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, πλη θυντικῶς δὲ διδοὺς ἀριθμῷ τὴν ποίησιν, καὶ, ο Κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν, ο ἐπαγαγὼν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, μονονουχί λαμπρᾷ, καὶ μεγάλῃ βοᾷ τῇ φωνῇ τὴν ὑπὲρ ἐνάδα τῆς ἁγίας Τριάδος ἀπαριθμη- σιν. *ΑΛΛΟ. Εἰ ἀπαύγασμά ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὡς φῶς ἐκ φωτός· πῶς οὐχ ἕτερος πρὸς αὐτὸν, ὡς ἰδιο- σύστατος ; Τὸ γὰρ ὅλως ἀπαυγασθὲν ὡς ὑφ' ἑτέρου, δηλονότι τοῦ ἀπαυγάζοντος, καὶ οὐκ αὐτὸ ἐξ ἑαυτοῦ τοῦτο πείσεται. ΑΛΛΟ. Ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεικνύων ἑαυτὸν ὁ Υἱός, φησί που πάλιν · • Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω · πάλιν πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος ἔσται παρ' αὐτὸν, ὡς ἐν ὑποστάσει καὶ ἀριθμῷ, παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λόγου, τὸ ἔκ τινος προελ- θόν, ἕτερον εἶναι παρ' ἐκεῖνο νοεῖν, ἀφ᾽ οὗ δὴ καὶ προελήλυθεν ; Οὐκοῦν οὐκ ἀληθὴς τοῖς δι' ἐναντίας ὁ λόγος. ΑΛΛΟ. Εἰς Θεὸν Πατέρα, καὶ εἰς Υἱὸν μονογενῆ. καὶ εἰς ἅγιον Πνεῦμα πιστεύοντες δικαιούμεθα. Διά τοι τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιτάττει λέγων· . Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- τρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Εἴπερ οὖν ὅλως οὐδὲν ἡμῖν εἰσείσει πρὸς νόησιν ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, Πατέρα δέ τις εἰπὼν σημαίνει τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱὸν ὀνομάσας αὐτοῦ μνημονεύει τοῦ Πατρός· τίς ἦν καὶ χρεία μὴ πρὸς ἐνάδα μᾶλλον, ἀλλ᾽ εἰς Τριάδα κελεύειν βαπτίζεσθαι τοὺς πιστεύον τας; Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν τρεῖς ἀριθμὸν ὁ περὶ τῆς θείας φύσεως έκτρέχει λόγος, πρόδηλον δήπου πᾶσιν ἐστιν, ἐν ὑποστάσει μὲν ἰδίᾳ τῶν ἀριθμουμένων ἕκασ στον εἶναι· τῷ δὲ μηδαμόθεν ἐξηλλάχθαι κατὰ τὴν φύσιν, εἰς μίαν ἀναβαίνει θεότητα, καὶ προσκύνησιν ἔχει τὴν αὐτήν. ΑΛΛΟ. Ἐξὀργῆς ἐμπεπρῆσθαι Θεοῦ τὰς τῶν Σο δομιτῶν πόλεις ἡ θεία λέγει Γραφή· ἐξηγημένη δὲ ὅπως αὐτοῖς θεῖος ἐπενήνεκται θυμὸς, καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀπωλείας ἐκδιδάσκουσα σαφῶς, ο Εβρεξε, φησι, Κύριος παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδομα πῦρ καὶ θεῖον· ἡ ἐπεὶ καὶ αὕτη τοῖς ἐκεῖνα πλημμελεῖν εἰω· θόσιν ἡ μερὶς τοῦ ποτηρίου πρεπωδεστάτη. Ποῖος οὖν ἄρα Κύριος παρὰ ποιου Κυρίου τὸ πῦρ ἐπαφίησι, καὶ τὰς τῶν Σοδομιτῶν κατέφλεξε πόλεις ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς ὁ Πατὴρ δι᾽ Υἱοῦ πάντα ἐνεργῶν, ἐπεὶ καὶ δύναμις αὐτοῦ, καὶ βραχίων ἐστὶν, αὐτὸς. Σοδομίταις ὕειν ἐποίει τὸ πῦρ. Οτε τοίνυν Κύριος παρὰ Κυρίου τὸ πῦρ ἐκείνοις ἀφίησι, πῶς οὐχ ἕτερος, ὅσον εἰς τὸ ἰδίως ὑπάρχειν, παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, καὶ αὖ πάλιν ὁ Υἱὸς παρὰ τὸν Πατέρα ; Τὸ γὰρ ἓν ὡς ἐξ ἑνὸς ἐν τούτῳ σημαίνεται. "ΑΛΛΟ. Προφητικῷ κινούμενος πνεύματι, καὶ δι' αὐτοῦ τὰ ἐσόμενα προγινώσκων ὁ μακάριος Ψαλμ 24. i . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. res esset ut illi nugantur: e Faciamus hominem A ad imaginem meam et ad similitudinem. › Jam autem cum id non dicat, sed effectionem plurali numero tribuat, et ad ‹ imaginem nostram › libri scriptor adjiciat, clara quodammodo et magna voce clamat sanctæ Trinitatis personas plures nu- merari quam unam. ALIUD. Si splendor est Patris Filius, ceu lumen de lumine: quomode non distinguitur ab ipso qua- tenus proprie subsistit? Certe enim id quod sicuti splendor emnanat ab alio, nimirum ab eo quod lu- cem edit, non a seipso id accipiet. ALIUD. Filius ostendens se ex substantia Dei ac Patris esse, alicubi rursus ait: Ego ex Patre exivi, et venio; rursus revertor ad Patrem ". > Quomodo igitur non alius erit ab ipso ratione ly- postasis ac numeri, cum omnis ratio nos doceat, id quod ab aliquo prodiit, aliud esse concipere ab eo a quo prodiit? Itaque verum non est quod adversarii dicunt. B ALIUD. In Deum Patrem, et in Filium unige- nitum, et in sanctum Spiritum credentes justifi- camur: proindeque etiam Salvator ipse suis disci- pulis præcipit dicens : Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. Si ergo nihil nobis plane cogitandum inferat illa nominum diversitas, cum- que Patrem dixeris, significes Filium, et cum Filium nominaveris, ipsius mentionem Patris facias: quid porro necesse est in Trinitatem potius quam in unitatem fideles jubere baptizari? Cum autem in trium numerum excurrat quod de natura divina dicitur, omnibus utique manifestum est unumquemque eorum qui numerantur in propria esse hypostasi : quoniam autem nullatenus secundum naturam distinguitur, in unam con- scendit deitatem, et adorationem habet eamdem. ALIUD. Ira Dei Sodomitarum urbes conflagrasse, divina Scriptura dicit. Enarrans autem quo pacto divinus eis furor ingruerit, et rationem interitus clare edocens : c Pluit, o inquit, Dominus a Do- mino super Sodoma ignem et sulphur "; cum hec pars calicis talia perpetrare solitis apprime D congrueret. Quis ergo ille Dominus, et a quo Do- mino ignem immittit, atque Sodomitarum urbes incendit? Manifestum est Patrem qui per Filium operatur omnia, cum sit ejus virtus et brachium, ipsum Sodomitis ignem immisisse. Cum ergo Domi- nus a Domino ignem illis immittat, quomodo non distinguetur, quod ad propriam hypostasim atti- net, Pater a Filio, et vicissim Filius a Patre? Unum enim velut ex uno hic significatur. ALIUD Prophetico motus spiritu, et per ipsum res futuras ante cognoscens beatus Psalmista, non ss Joan. xvi, a Matth. XXVIII, 19. 38. Gen. xix,

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Ἰουδαϊκὴν εἰς τὸν ἑαυτῶν εἰσοικίζοντες νοῦν, διὸ δὲ καὶ ἀπὸ νεκρᾶς προφέρουσι καρδίας, οὐ τὸν ζωο ποιὸν τῆς εὐσεβοῦς θεωρίας λόγον, ἀλλ' εἴ τι προς θάνατον ὁρᾷ τε καὶ βλέπει· «Βολὶς όντως τιτρώσκουσα ἡ γλῶσσα αὐτῶν, δόλια τὰ ῥήματα τοῦ στόματος αὐτ τῶν. » Ὥσπερ οὖν ἤδη τινὸς τοῖς ἐξ ἀληθείας ἀντιτεί νοντος βήμασι, καὶ μονονουχί λέγοντος πρὸς τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν. Ην μὲν ὁ Λόγος, ὦ οὗτος, πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἐχέτω τῇδε· πείθομαι γὰρ τοῖς σοῖς περὶ τούτου συγγράμμασιν· ἔστω δὲ, καὶ ὑπαρχέτω Πα- τὴρ μὲν ἰδίως, Υἱὸς δὲ πάλιν ὁμοίως. Τίνα δὴ οὖν ὑπάρχειν οἴεσθαι προσήκει κατὰ φύσιν τὸν Λόγον ; Τὸ γὰρ εἶναι πρὸς Θεόν, οὐ πάντως ἔχει καὶ τῆς οὐσίας τὴν δήλωσιν. Ἐπειδὴ δὲ Θεὸν ἕνα κηρύττουσιν αἱ θεῖαι Γραφαι, ἀναθήσομεν τοῦτο μόνῳ τῷ Πατρί, πρὸς ἄν ἦν ὁ Λόγος. Τί οὖν ἄρα καὶ πρὸς τοῦτό φησι τῆς ἀληθείας ὁ κήρυξ ; Οὐ μόνον « "Ην ὁ Λόγος πρὸς Θεόν, » ἀλλ᾽ ἦν καὶ Θεὸς, ἵνα διὰ μὲν τοῦ εἶναι πρὸς Θεόν, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν Πατέρα γνωρίζηται, καὶ Υἱὸς ὑπάρχειν ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν πιστεύηται· διὰ δὲ τοῦ εἶναι Θεὸς, ὁμοούσιός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ νεῆται κατὰ φύσιν, ἅτε δὴ καὶ Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ προελθών. Αμήχανον γὰρ, μιᾶς εἶναι παρὰ πᾶσιν ὁμολογουμένης θεότητος, μὴ πάντως εἰς ταυτότητα φύσεως τὴν ἁγίαν ἀναβαίνειν Τριάδα, οὕτως τε εἰς τὸν ἕνα τῆς θεότητος ἀναφέρεσθαι λόγον. Ην οὖν, καὶ Θεὸς οὐ γέγονεν ὕστερον, ἀλλὰ πάλαι ἦν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τῷ εἶναι Θεὸν ἀκολουθήσει πάντως καὶ τὸ ἀϊδίως εἶναι· ἐπεὶ τὸ ἐν χρόνῳ γεγονός, ἢ καὶ ὅλως ἐκ μὴ όντος εἰς τὸ εἶναι παρενεχθέν, οὐκ ἂν εἴη φύσει Θεός. Έχοντος τοίνυν τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ μὲν τοῦ ἦν τὸ ἀΐδιον, διὰ δὲ τοῦ εἶναι Θεὸν τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμοούσιον, πόσης οἴεσθαι χρὴ κολάσεώς τε καὶ τιμω- ρίας ενόχους εὑρεθήσεσθαι, τοὺς ἐλάττονα κατά τι γοῦν, ἢ καὶ ἀνόμοιον τοῦ γεγεννηκότος οιομένους ὑπὸ άρχειν αὐτὸν, καὶ εἰς τοῦτο προελθεῖν δυσσεβείας οὐκ ἀποφρίττοντας, ὡς ἤδη τολμᾶν καὶ ἑτέροις τὰ τοιαῦτα προσλαλεῖν, μὴ νοοῦντας, μήτε α λέγουσι, μήτε περί τίνων διαβεβαιοῦνται. Ὅτι γὰρ οὐδαμόθεν ελάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ καὶ κατ' ἀλήθειαν Υἱός, ἐκ τῶν συνεζευγμένων ἐννοιῶν εἰσόμεθα πάλιν. ΑΛΛΟ. Πολλοῖς καὶ διαφόροις ονόμασι τὸν Υἱόν αἱ θεῖαι καλοῦσι Γραφαί. Σοφίαν μὲν γὰρ καὶ δύνα- μιν τοῦ Πατρὸς εἶναί φασιν αὐτὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Παύλῳ · ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Εἴρηται δὲ πάλιν καὶ φῶς αὐτοῦ καὶ ἀλήθεια, κατά τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑπό τοῦ τῶν ἁγίων μελωδούμενον· • Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειάν σου. » Εἴρηται καὶ δικαιοσύνη, κατὰ τὸ, ο Ἐν τῇ δικαιοσυνη σου ζησόν με. » Ζωοποιεῖ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν Χριστῷ τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Ἐνόμασται καὶ βουλή τοῦ Πατρὸς, κατὰ τὸ εἰρημένον· « Ἐν τῇ βουλῇ σου ὡδήγησάς με· ο καὶ πάλιν, « Ἡ δὲ βουλὴ τοῦ Κυρίου εἰς τὸν αἰῶνα μένει. » "Οτε τοίνυν ταῦτα πάντα ἐστὶν ὁ Υἱὸς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν Αρείου κολακεύοντες πλάνην, καὶ τῆς ἐκείνου παρα- νοίας αναπεπλησμένοι, πῶς ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ. ↳ intimis præcordiis susceperunt, proindeque et de A B mortuo corde proferunt non vivificum piæ con- templationis verbum, sed quodcunque ad mortem tendit ac respicit : « Sagitta quippe est vulnerans lingua eorum; dolosa verba oris eorum ". » Quasi ergo jam in veritatis verba exsurgeret aliquis, et sanctum evangelistam ita propemodum compella- ret : erat quidem Verbum, o bone, apud Deum; esto: tibi enim ista scribenti credimus. Sit autem et subsistat Pater proprie, itemque Filius simili- ter : quodnam ergo secundum naturam Verbum esse putandum est ? Illud enim, esse apud Deum, omnino substantiam non significat. Cum autem unum Deum Scripturæ divinæ prædicent, Patri soli hoc tribuemus, apud quem erat Verbum. Quid að hæc igitur ait præco veritatis? Non solum ‹ Erat Verbum apud Deum, sed erat etiam Deus, ut ex eo quod est apud Deum, alius esse a Patre co- gnoscatur, et Filius proprie subsistere et per se credatur; ex eo vero quod est Deus, consubstan- tialis, et ex ipso intelligatur esse secundum natu- ram, utpote Deus, et ex Deo exsistens. Fieri enim nequit ut, cum una liquido sit apud homines di- vinitas, in identitatem substantiæ sancta Trinitas non coalescat, atque ita in unam deitatis rationein referatur. Erat igitur, et Deus postea non fuit, sed olim erat, maxime cum Deum esse ab æterno quoque esse consequatur, quandoquidem id quod in tempore factum est, aut e nihilo in rerum na- turam editum, natura Deus non est. Cum ergo C Dei Verbum per illud, erat, æternitatem habeat, per illud autem, esse Deum, cum Patre consubstantiali- tatem, quanti supplicii ac pœnæ reos inventum iri putandum est, qui minorem quodammodo aut etiam dissimilem Patri ipsum esse arbitrantur, eoque impietatis progredi uon horrent, ut palam idipsum quoque proferre audeant, nec quæ dicunt scientes, neque de quibus asseverant? Nulla enim ex parte minorem esse Patre Filium ex ipso et yere ge- nitum, ex subjectis rationibus rursum agnosce- mus. • D Psal. cxviii, 40. ** Psal. Lxxit,. 23. se Psal. ALIUD. Multis variisque nominibus divinæ Scripturæ Filium appellant. Sapientiam enim et virtutem Patris ipsum esse aiunt, juxta Pauli di- ctum : « Christus Dei virtus et Dei sapientia 4. Dictus est rursum lux ejus et veritas, juxta id quod a quodam sanctorum in Psalmis canitur: • Emitte lucem tuam et veritatem tuam ↳³. › Ju- stitia quoque nominatus est, juxta illud: In tua justitia vivifica me "., Vivificat enim Pater in Christo credentes in ipsum. Quin et consilium nuncupatus est Patris, juxta illud: In consilio tuo deduxisti me 4. » Et rursus: • Consilium Do- mini manet in æternum 4. Cum igitur hæc omn- nia Filius sit Deo ac Patri, dicant nobis qui Arii errori assentantur et qui illius dementia pleni sunt, quomodo sit minor ipso. Si enim ita res est, Jer. 15, XXXII, 11. ་ 8. 43 1 Cor. 1, 24. * Psal. XLII, 5.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Ἰουδαϊκὴν εἰς τὸν ἑαυτῶν εἰσοικίζοντες νοῦν, διὸ δὲ καὶ ἀπὸ νεκρᾶς προφέρουσι καρδίας, οὐ τὸν ζωο ποιὸν τῆς εὐσεβοῦς θεωρίας λόγον, ἀλλ' εἴ τι προς θάνατον ὁρᾷ τε καὶ βλέπει· «Βολὶς όντως τιτρώσκουσα ἡ γλῶσσα αὐτῶν, δόλια τὰ ῥήματα τοῦ στόματος αὐτ τῶν. » Ὥσπερ οὖν ἤδη τινὸς τοῖς ἐξ ἀληθείας ἀντιτεί νοντος βήμασι, καὶ μονονουχί λέγοντος πρὸς τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν. Ην μὲν ὁ Λόγος, ὦ οὗτος, πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἐχέτω τῇδε· πείθομαι γὰρ τοῖς σοῖς περὶ τούτου συγγράμμασιν· ἔστω δὲ, καὶ ὑπαρχέτω Πα- τὴρ μὲν ἰδίως, Υἱὸς δὲ πάλιν ὁμοίως. Τίνα δὴ οὖν ὑπάρχειν οἴεσθαι προσήκει κατὰ φύσιν τὸν Λόγον ; Τὸ γὰρ εἶναι πρὸς Θεόν, οὐ πάντως ἔχει καὶ τῆς οὐσίας τὴν δήλωσιν. Ἐπειδὴ δὲ Θεὸν ἕνα κηρύττουσιν αἱ θεῖαι Γραφαι, ἀναθήσομεν τοῦτο μόνῳ τῷ Πατρί, πρὸς ἄν ἦν ὁ Λόγος. Τί οὖν ἄρα καὶ πρὸς τοῦτό φησι τῆς ἀληθείας ὁ κήρυξ ; Οὐ μόνον « "Ην ὁ Λόγος πρὸς Θεόν, » ἀλλ᾽ ἦν καὶ Θεὸς, ἵνα διὰ μὲν τοῦ εἶναι πρὸς Θεόν, ἕτερος ὢν παρὰ τὸν Πατέρα γνωρίζηται, καὶ Υἱὸς ὑπάρχειν ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν πιστεύηται· διὰ δὲ τοῦ εἶναι Θεὸς, ὁμοούσιός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ νεῆται κατὰ φύσιν, ἅτε δὴ καὶ Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ προελθών. Αμήχανον γὰρ, μιᾶς εἶναι παρὰ πᾶσιν ὁμολογουμένης θεότητος, μὴ πάντως εἰς ταυτότητα φύσεως τὴν ἁγίαν ἀναβαίνειν Τριάδα, οὕτως τε εἰς τὸν ἕνα τῆς θεότητος ἀναφέρεσθαι λόγον. Ην οὖν, καὶ Θεὸς οὐ γέγονεν ὕστερον, ἀλλὰ πάλαι ἦν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τῷ εἶναι Θεὸν ἀκολουθήσει πάντως καὶ τὸ ἀϊδίως εἶναι· ἐπεὶ τὸ ἐν χρόνῳ γεγονός, ἢ καὶ ὅλως ἐκ μὴ όντος εἰς τὸ εἶναι παρενεχθέν, οὐκ ἂν εἴη φύσει Θεός. Έχοντος τοίνυν τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ μὲν τοῦ ἦν τὸ ἀΐδιον, διὰ δὲ τοῦ εἶναι Θεὸν τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμοούσιον, πόσης οἴεσθαι χρὴ κολάσεώς τε καὶ τιμω- ρίας ενόχους εὑρεθήσεσθαι, τοὺς ἐλάττονα κατά τι γοῦν, ἢ καὶ ἀνόμοιον τοῦ γεγεννηκότος οιομένους ὑπὸ άρχειν αὐτὸν, καὶ εἰς τοῦτο προελθεῖν δυσσεβείας οὐκ ἀποφρίττοντας, ὡς ἤδη τολμᾶν καὶ ἑτέροις τὰ τοιαῦτα προσλαλεῖν, μὴ νοοῦντας, μήτε α λέγουσι, μήτε περί τίνων διαβεβαιοῦνται. Ὅτι γὰρ οὐδαμόθεν ελάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ καὶ κατ' ἀλήθειαν Υἱός, ἐκ τῶν συνεζευγμένων ἐννοιῶν εἰσόμεθα πάλιν. ΑΛΛΟ. Πολλοῖς καὶ διαφόροις ονόμασι τὸν Υἱόν αἱ θεῖαι καλοῦσι Γραφαί. Σοφίαν μὲν γὰρ καὶ δύνα- μιν τοῦ Πατρὸς εἶναί φασιν αὐτὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Παύλῳ · ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Εἴρηται δὲ πάλιν καὶ φῶς αὐτοῦ καὶ ἀλήθεια, κατά τὸ ἐν Ψαλμοῖς ὑπό τοῦ τῶν ἁγίων μελωδούμενον· • Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειάν σου. » Εἴρηται καὶ δικαιοσύνη, κατὰ τὸ, ο Ἐν τῇ δικαιοσυνη σου ζησόν με. » Ζωοποιεῖ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν Χριστῷ τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Ἐνόμασται καὶ βουλή τοῦ Πατρὸς, κατὰ τὸ εἰρημένον· « Ἐν τῇ βουλῇ σου ὡδήγησάς με· ο καὶ πάλιν, « Ἡ δὲ βουλὴ τοῦ Κυρίου εἰς τὸν αἰῶνα μένει. » "Οτε τοίνυν ταῦτα πάντα ἐστὶν ὁ Υἱὸς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν Αρείου κολακεύοντες πλάνην, καὶ τῆς ἐκείνου παρα- νοίας αναπεπλησμένοι, πῶς ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ. ↳ intimis præcordiis susceperunt, proindeque et de A B mortuo corde proferunt non vivificum piæ con- templationis verbum, sed quodcunque ad mortem tendit ac respicit : « Sagitta quippe est vulnerans lingua eorum; dolosa verba oris eorum ". » Quasi ergo jam in veritatis verba exsurgeret aliquis, et sanctum evangelistam ita propemodum compella- ret : erat quidem Verbum, o bone, apud Deum; esto: tibi enim ista scribenti credimus. Sit autem et subsistat Pater proprie, itemque Filius simili- ter : quodnam ergo secundum naturam Verbum esse putandum est ? Illud enim, esse apud Deum, omnino substantiam non significat. Cum autem unum Deum Scripturæ divinæ prædicent, Patri soli hoc tribuemus, apud quem erat Verbum. Quid að hæc igitur ait præco veritatis? Non solum ‹ Erat Verbum apud Deum, sed erat etiam Deus, ut ex eo quod est apud Deum, alius esse a Patre co- gnoscatur, et Filius proprie subsistere et per se credatur; ex eo vero quod est Deus, consubstan- tialis, et ex ipso intelligatur esse secundum natu- ram, utpote Deus, et ex Deo exsistens. Fieri enim nequit ut, cum una liquido sit apud homines di- vinitas, in identitatem substantiæ sancta Trinitas non coalescat, atque ita in unam deitatis rationein referatur. Erat igitur, et Deus postea non fuit, sed olim erat, maxime cum Deum esse ab æterno quoque esse consequatur, quandoquidem id quod in tempore factum est, aut e nihilo in rerum na- turam editum, natura Deus non est. Cum ergo C Dei Verbum per illud, erat, æternitatem habeat, per illud autem, esse Deum, cum Patre consubstantiali- tatem, quanti supplicii ac pœnæ reos inventum iri putandum est, qui minorem quodammodo aut etiam dissimilem Patri ipsum esse arbitrantur, eoque impietatis progredi uon horrent, ut palam idipsum quoque proferre audeant, nec quæ dicunt scientes, neque de quibus asseverant? Nulla enim ex parte minorem esse Patre Filium ex ipso et yere ge- nitum, ex subjectis rationibus rursum agnosce- mus. • D Psal. cxviii, 40. ** Psal. Lxxit,. 23. se Psal. ALIUD. Multis variisque nominibus divinæ Scripturæ Filium appellant. Sapientiam enim et virtutem Patris ipsum esse aiunt, juxta Pauli di- ctum : « Christus Dei virtus et Dei sapientia 4. Dictus est rursum lux ejus et veritas, juxta id quod a quodam sanctorum in Psalmis canitur: • Emitte lucem tuam et veritatem tuam ↳³. › Ju- stitia quoque nominatus est, juxta illud: In tua justitia vivifica me "., Vivificat enim Pater in Christo credentes in ipsum. Quin et consilium nuncupatus est Patris, juxta illud: In consilio tuo deduxisti me 4. » Et rursus: • Consilium Do- mini manet in æternum 4. Cum igitur hæc omn- nia Filius sit Deo ac Patri, dicant nobis qui Arii errori assentantur et qui illius dementia pleni sunt, quomodo sit minor ipso. Si enim ita res est, Jer. 15, XXXII, 11. ་ 8. 43 1 Cor. 1, 24. * Psal. XLII, 5.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Ωρα γὰρ λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχοι κατ' αὐτοὺς, ὅτι Α περ οὐ τελείως σοφὸς ὁ Πατήρ, οὐ τελείως δυνατὸς, · οὐ τελείως φῶς, οὐ τελείως ἀλήθεια, οὐ τελείως δια καιος, ἀλλ' οὐδὲ τέλειος ἐν βουλῇ, εἴπερ ὄντως διὰ τὸ ἔλαττον ἔχειν, οὐ φανεῖται τέλειος ὁ Υἱὸς, ὃς πάντα ταῦτά ἐστιν αὐτῷ. Ἀλλὰ μὴν τὸ οὕτω φρονεῖν ἢ λέγειν δυσσεβές· τέλειος δὲ ὁ Πατὴρ διὰ τὸ πάντα ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τελείως· τέλειος ἄρα δηλονότι καὶ ὁ Υιός, ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις, τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ βουλὴ τοῦ Πατρός. Ο δὲ τὴν ἐν τῷ οἰκείῳ γεννήτορι τελειότητα πληρῶν, πῶς ἂν ἐλάττων νοοῖτο ; ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱὸς ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, προσκυνεῖται παρά τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, δύο λατρεύοντες ἁλωσόμεθα Θεούς, εἴπερ οὐδαμόθεν εἰς ταυτότητα φύσεως ἀναβήσεται τῷ τελείῳ τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Πολλὴ δέ τίς ἐστιν ἡ διαφορὰ τὰ μὴ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον εἰς ἀλλοτριότητα διατέμνουσα. 'Αλλ' οὐκ εἰς πολύθεον ἀριθμὸν ἡ πίστις, εἷς δὲ Θεὸς ὁ Πατήρ, ἀνα- βαίνοντος εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν τοῦ Υἱοῦ, δῆ- λον δὲ ὅτι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οὐδὲν ἄρα τὸ κατηγόρημα λοιπὸν ἐν Υἱῷ. Πῶς γὰρ ἔτι τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται εἰς ἑνότητα τῷ τελείῳ Πατρὶ, καὶ εἰς οὐ - σίας ταυτότητα ενούμενος φυσικῶς ; ΑΛΛΟ. Εἰ πλήρωμά ἐστιν ὁ Υἱός· « ἀπὸ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν·, κατὰ τίνα τρόπον τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται ; 'Ασύμβατα γὰρ καθ' Εν τι τὸ ὑποκείμενον ἐν ταυτῷ τὰ ἀλλήλοις ἐναντία. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱὸς τὰ πάντα πλη- ρεῖ, που χωρήσει τὸ μεῖζον τοῦ Πατρός; Εἰρήσεται γὰρ καὶ σωματικώτερον, ὡς ἐν παραδείγματος τρόπῳ, νοουμένης ἑτέρως τῆς ἐν ἀσωμάτοις ὑπεροχῆς τε καὶ ἐλαττώσεως. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομά ἐστιν ὁ Θεὸς, εἶτα τούτου κληρονόμος ὑπάρχων ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχει τὸ τέ λειος εἶναι διὰ τὸ ἔλαττον, οὐδὲ ἐν [αί. οὐδὲν ἐν] τῷ ὑπὲρ πάντα τὸ μέγα· τοῦτο δέ ἐστι Θεός. Αλλά τοῦτο ἄτοπον ἢ φρονεῖν ἢ λέγειν· τέλειος ἄρα ἐστὶν ὁ Υἱός, ὡς ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ Θεός. ΑΛΛΟ. Εἰ ή θεία φύσις οὐ πεπόσωται, συμβαίνειν δὲ οἶδε τὸ ἔλαττον ἐν ποσοῖς, πῶς ἂν ἐλάττων νοοῖτο κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς ὁ Υἱός ; οὐ γὰρ ἔξω τοῦ ποσοῦ κείσεται, κἂν ὡς πρὸς Πατέρα τὸ ἔλαττον λέγωσιν ἔχειν αὐτόν. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Ιωάννης περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν, ὅτι « Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσι τὸ Πνεῦμα, » τοῖς ἀξίοις δηλαδή. "Οτε τοίνυν μέτρον οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Υἱῷ, ἀμέτρητος ἄρα ἐστὶ, καὶ πᾶσαν ἀναβαίνων κατάλη ψιν τὴν ἐν ποσῷ νοουμένην ὡς Θεός. Πῶς οὖν ἐλάττων ὁ μὴ μετρούμενος ; ΑΛΛΟ. Εἰ ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱός, μείζων δὲ ὁ Πατήρ, διαφόρως δηλονότι καὶ ἀναλογούντως οἷς ἕκαστος ἔχει μέτροις ἐνεργήσουσι περὶ τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγιασμόν. Καὶ ἁγιάσει μὲν μειζόνως ὁ Πατήρ, έλατ τόνως δὲ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Υἱός. "Εσται τοιγαροῦν σε ut illi volunt, sequitur Patrem non esse per Joan. 1, 16. ▲ Joan. 111, 34. PATROL. GR. LXXIII. B fecte sapientem, non perfecte potentem, non per- fecte lucem, non perfecte veritatem, non perfecte justum, sed nec perfecti consilii, si profe: to ex eo quod minor sit, non videatur Filius perfectus, qui omnia hæc est ipsi. Atqui hoc dicere aut sentire est impium. Perfectus autem est Paler, propter- ea quod habet omnia in seipso perfecte: perfe- ctus igitur est quoque Filius, sapientia et virtus, lux et veritas, justitia et consilium Patris. Qua autem in suo Patre perfectionem implet, quomodr minor intelligatur ? ALIUD. Si minor cum sit Deo ac Patre Filius · adoratur a nobis et sanctis angelis, duos Deos co- lere deprehendemur, siquidem in naturæ identita- tem nunquam coalescet imperfectum cum perfecto. Maxima autem est differentia quæ res inter se na- tura diversas separat. Atqui fides nostra multitu- dinem Deorum non admittit, sed unus est Deus Pater, in unitatem cum ipso ascendente Filio nimi- rum, et sancto Spiritu. Nihil ergo deterius est in Filio. Quomodo enim tandem minor erit, qui uni- tate perfecto Patri et identitate substantiæ natu- raliter unitur? ALIUD. Si plenitudo est Filius (‹ de plenitudine enim ejus omnes accepimus 4, ), quonam modo mi- nus capiet? Contraria enim in uno subjecto simul et eodem tempore consistere nequeunt. ALIUD. Si cum minus habeat Filius, implet uni- versa: ubinam major illa Patris capacitas colloca- bitur? Licebit enim exempli causa quasi de rebus corporeis ita loqui, cum rerum incorporearum ma- gnitudo et imminutio aliter intelligatur. ALIUD. Si quod est super omne nomen Deus est, et hujus hæres cum sit Filius, perfectus esse non potest quia minor: esse super omnia nihil magni est, hoc autem est Deus. Sed absurdum est ita sentire aut loqui: perfectus igitur est Filius, utpote super omne nomen, et Deus. ALIUD. Si natura divina quantitatis est expers, et in rebus aliquantis minus reperiri solet: quomodo minor intelligatur secundum naturam Filius, Deus cum sit? Non enim quantitatis expers erit, D quamvis respectu Patris minus habere ipsum di- cant. ALIUD. Beatus Joannes de Filio ait, c non ad mensuram dare Spiritum ",, dignis nimirum. Cum ergo mensura non sit in Filio, immensus est igitur, et omnem quantitatis comprehensionem superat utpote Deus : quomodo ergo minor est ille qui mensura non capitur? ALIUD. Si minor Filius, major autem Pater est, diverse nimirum nec simili ratione pro suo quisque modo sanctificationem nostram perficient: et nia- gis quidem Pater sanctificabit, minus autem, ac pro suo modulo Filius. Erit igitur Spiritus quoque

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Ωρα γὰρ λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχοι κατ' αὐτοὺς, ὅτι Α περ οὐ τελείως σοφὸς ὁ Πατήρ, οὐ τελείως δυνατὸς, · οὐ τελείως φῶς, οὐ τελείως ἀλήθεια, οὐ τελείως δια καιος, ἀλλ' οὐδὲ τέλειος ἐν βουλῇ, εἴπερ ὄντως διὰ τὸ ἔλαττον ἔχειν, οὐ φανεῖται τέλειος ὁ Υἱὸς, ὃς πάντα ταῦτά ἐστιν αὐτῷ. Ἀλλὰ μὴν τὸ οὕτω φρονεῖν ἢ λέγειν δυσσεβές· τέλειος δὲ ὁ Πατὴρ διὰ τὸ πάντα ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τελείως· τέλειος ἄρα δηλονότι καὶ ὁ Υιός, ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις, τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ βουλὴ τοῦ Πατρός. Ο δὲ τὴν ἐν τῷ οἰκείῳ γεννήτορι τελειότητα πληρῶν, πῶς ἂν ἐλάττων νοοῖτο ; ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱὸς ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, προσκυνεῖται παρά τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, δύο λατρεύοντες ἁλωσόμεθα Θεούς, εἴπερ οὐδαμόθεν εἰς ταυτότητα φύσεως ἀναβήσεται τῷ τελείῳ τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Πολλὴ δέ τίς ἐστιν ἡ διαφορὰ τὰ μὴ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον εἰς ἀλλοτριότητα διατέμνουσα. 'Αλλ' οὐκ εἰς πολύθεον ἀριθμὸν ἡ πίστις, εἷς δὲ Θεὸς ὁ Πατήρ, ἀνα- βαίνοντος εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν τοῦ Υἱοῦ, δῆ- λον δὲ ὅτι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οὐδὲν ἄρα τὸ κατηγόρημα λοιπὸν ἐν Υἱῷ. Πῶς γὰρ ἔτι τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται εἰς ἑνότητα τῷ τελείῳ Πατρὶ, καὶ εἰς οὐ - σίας ταυτότητα ενούμενος φυσικῶς ; ΑΛΛΟ. Εἰ πλήρωμά ἐστιν ὁ Υἱός· « ἀπὸ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν·, κατὰ τίνα τρόπον τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται ; 'Ασύμβατα γὰρ καθ' Εν τι τὸ ὑποκείμενον ἐν ταυτῷ τὰ ἀλλήλοις ἐναντία. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱὸς τὰ πάντα πλη- ρεῖ, που χωρήσει τὸ μεῖζον τοῦ Πατρός; Εἰρήσεται γὰρ καὶ σωματικώτερον, ὡς ἐν παραδείγματος τρόπῳ, νοουμένης ἑτέρως τῆς ἐν ἀσωμάτοις ὑπεροχῆς τε καὶ ἐλαττώσεως. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομά ἐστιν ὁ Θεὸς, εἶτα τούτου κληρονόμος ὑπάρχων ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχει τὸ τέ λειος εἶναι διὰ τὸ ἔλαττον, οὐδὲ ἐν [αί. οὐδὲν ἐν] τῷ ὑπὲρ πάντα τὸ μέγα· τοῦτο δέ ἐστι Θεός. Αλλά τοῦτο ἄτοπον ἢ φρονεῖν ἢ λέγειν· τέλειος ἄρα ἐστὶν ὁ Υἱός, ὡς ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ Θεός. ΑΛΛΟ. Εἰ ή θεία φύσις οὐ πεπόσωται, συμβαίνειν δὲ οἶδε τὸ ἔλαττον ἐν ποσοῖς, πῶς ἂν ἐλάττων νοοῖτο κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς ὁ Υἱός ; οὐ γὰρ ἔξω τοῦ ποσοῦ κείσεται, κἂν ὡς πρὸς Πατέρα τὸ ἔλαττον λέγωσιν ἔχειν αὐτόν. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Ιωάννης περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν, ὅτι « Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσι τὸ Πνεῦμα, » τοῖς ἀξίοις δηλαδή. "Οτε τοίνυν μέτρον οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Υἱῷ, ἀμέτρητος ἄρα ἐστὶ, καὶ πᾶσαν ἀναβαίνων κατάλη ψιν τὴν ἐν ποσῷ νοουμένην ὡς Θεός. Πῶς οὖν ἐλάττων ὁ μὴ μετρούμενος ; ΑΛΛΟ. Εἰ ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱός, μείζων δὲ ὁ Πατήρ, διαφόρως δηλονότι καὶ ἀναλογούντως οἷς ἕκαστος ἔχει μέτροις ἐνεργήσουσι περὶ τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγιασμόν. Καὶ ἁγιάσει μὲν μειζόνως ὁ Πατήρ, έλατ τόνως δὲ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Υἱός. "Εσται τοιγαροῦν σε ut illi volunt, sequitur Patrem non esse per Joan. 1, 16. ▲ Joan. 111, 34. PATROL. GR. LXXIII. B fecte sapientem, non perfecte potentem, non per- fecte lucem, non perfecte veritatem, non perfecte justum, sed nec perfecti consilii, si profe: to ex eo quod minor sit, non videatur Filius perfectus, qui omnia hæc est ipsi. Atqui hoc dicere aut sentire est impium. Perfectus autem est Paler, propter- ea quod habet omnia in seipso perfecte: perfe- ctus igitur est quoque Filius, sapientia et virtus, lux et veritas, justitia et consilium Patris. Qua autem in suo Patre perfectionem implet, quomodr minor intelligatur ? ALIUD. Si minor cum sit Deo ac Patre Filius · adoratur a nobis et sanctis angelis, duos Deos co- lere deprehendemur, siquidem in naturæ identita- tem nunquam coalescet imperfectum cum perfecto. Maxima autem est differentia quæ res inter se na- tura diversas separat. Atqui fides nostra multitu- dinem Deorum non admittit, sed unus est Deus Pater, in unitatem cum ipso ascendente Filio nimi- rum, et sancto Spiritu. Nihil ergo deterius est in Filio. Quomodo enim tandem minor erit, qui uni- tate perfecto Patri et identitate substantiæ natu- raliter unitur? ALIUD. Si plenitudo est Filius (‹ de plenitudine enim ejus omnes accepimus 4, ), quonam modo mi- nus capiet? Contraria enim in uno subjecto simul et eodem tempore consistere nequeunt. ALIUD. Si cum minus habeat Filius, implet uni- versa: ubinam major illa Patris capacitas colloca- bitur? Licebit enim exempli causa quasi de rebus corporeis ita loqui, cum rerum incorporearum ma- gnitudo et imminutio aliter intelligatur. ALIUD. Si quod est super omne nomen Deus est, et hujus hæres cum sit Filius, perfectus esse non potest quia minor: esse super omnia nihil magni est, hoc autem est Deus. Sed absurdum est ita sentire aut loqui: perfectus igitur est Filius, utpote super omne nomen, et Deus. ALIUD. Si natura divina quantitatis est expers, et in rebus aliquantis minus reperiri solet: quomodo minor intelligatur secundum naturam Filius, Deus cum sit? Non enim quantitatis expers erit, D quamvis respectu Patris minus habere ipsum di- cant. ALIUD. Beatus Joannes de Filio ait, c non ad mensuram dare Spiritum ",, dignis nimirum. Cum ergo mensura non sit in Filio, immensus est igitur, et omnem quantitatis comprehensionem superat utpote Deus : quomodo ergo minor est ille qui mensura non capitur? ALIUD. Si minor Filius, major autem Pater est, diverse nimirum nec simili ratione pro suo quisque modo sanctificationem nostram perficient: et nia- gis quidem Pater sanctificabit, minus autem, ac pro suo modulo Filius. Erit igitur Spiritus quoque

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Ωρα γὰρ λέγειν, εἴπερ οὕτως ἔχοι κατ' αὐτοὺς, ὅτι Α περ οὐ τελείως σοφὸς ὁ Πατήρ, οὐ τελείως δυνατὸς, · οὐ τελείως φῶς, οὐ τελείως ἀλήθεια, οὐ τελείως δια καιος, ἀλλ' οὐδὲ τέλειος ἐν βουλῇ, εἴπερ ὄντως διὰ τὸ ἔλαττον ἔχειν, οὐ φανεῖται τέλειος ὁ Υἱὸς, ὃς πάντα ταῦτά ἐστιν αὐτῷ. Ἀλλὰ μὴν τὸ οὕτω φρονεῖν ἢ λέγειν δυσσεβές· τέλειος δὲ ὁ Πατὴρ διὰ τὸ πάντα ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τελείως· τέλειος ἄρα δηλονότι καὶ ὁ Υιός, ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις, τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ βουλὴ τοῦ Πατρός. Ο δὲ τὴν ἐν τῷ οἰκείῳ γεννήτορι τελειότητα πληρῶν, πῶς ἂν ἐλάττων νοοῖτο ; ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱὸς ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, προσκυνεῖται παρά τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, δύο λατρεύοντες ἁλωσόμεθα Θεούς, εἴπερ οὐδαμόθεν εἰς ταυτότητα φύσεως ἀναβήσεται τῷ τελείῳ τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Πολλὴ δέ τίς ἐστιν ἡ διαφορὰ τὰ μὴ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον εἰς ἀλλοτριότητα διατέμνουσα. 'Αλλ' οὐκ εἰς πολύθεον ἀριθμὸν ἡ πίστις, εἷς δὲ Θεὸς ὁ Πατήρ, ἀνα- βαίνοντος εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν τοῦ Υἱοῦ, δῆ- λον δὲ ὅτι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οὐδὲν ἄρα τὸ κατηγόρημα λοιπὸν ἐν Υἱῷ. Πῶς γὰρ ἔτι τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται εἰς ἑνότητα τῷ τελείῳ Πατρὶ, καὶ εἰς οὐ - σίας ταυτότητα ενούμενος φυσικῶς ; ΑΛΛΟ. Εἰ πλήρωμά ἐστιν ὁ Υἱός· « ἀπὸ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν·, κατὰ τίνα τρόπον τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται ; 'Ασύμβατα γὰρ καθ' Εν τι τὸ ὑποκείμενον ἐν ταυτῷ τὰ ἀλλήλοις ἐναντία. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱὸς τὰ πάντα πλη- ρεῖ, που χωρήσει τὸ μεῖζον τοῦ Πατρός; Εἰρήσεται γὰρ καὶ σωματικώτερον, ὡς ἐν παραδείγματος τρόπῳ, νοουμένης ἑτέρως τῆς ἐν ἀσωμάτοις ὑπεροχῆς τε καὶ ἐλαττώσεως. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομά ἐστιν ὁ Θεὸς, εἶτα τούτου κληρονόμος ὑπάρχων ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχει τὸ τέ λειος εἶναι διὰ τὸ ἔλαττον, οὐδὲ ἐν [αί. οὐδὲν ἐν] τῷ ὑπὲρ πάντα τὸ μέγα· τοῦτο δέ ἐστι Θεός. Αλλά τοῦτο ἄτοπον ἢ φρονεῖν ἢ λέγειν· τέλειος ἄρα ἐστὶν ὁ Υἱός, ὡς ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ Θεός. ΑΛΛΟ. Εἰ ή θεία φύσις οὐ πεπόσωται, συμβαίνειν δὲ οἶδε τὸ ἔλαττον ἐν ποσοῖς, πῶς ἂν ἐλάττων νοοῖτο κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς ὁ Υἱός ; οὐ γὰρ ἔξω τοῦ ποσοῦ κείσεται, κἂν ὡς πρὸς Πατέρα τὸ ἔλαττον λέγωσιν ἔχειν αὐτόν. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Ιωάννης περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν, ὅτι « Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσι τὸ Πνεῦμα, » τοῖς ἀξίοις δηλαδή. "Οτε τοίνυν μέτρον οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Υἱῷ, ἀμέτρητος ἄρα ἐστὶ, καὶ πᾶσαν ἀναβαίνων κατάλη ψιν τὴν ἐν ποσῷ νοουμένην ὡς Θεός. Πῶς οὖν ἐλάττων ὁ μὴ μετρούμενος ; ΑΛΛΟ. Εἰ ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱός, μείζων δὲ ὁ Πατήρ, διαφόρως δηλονότι καὶ ἀναλογούντως οἷς ἕκαστος ἔχει μέτροις ἐνεργήσουσι περὶ τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγιασμόν. Καὶ ἁγιάσει μὲν μειζόνως ὁ Πατήρ, έλατ τόνως δὲ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Υἱός. "Εσται τοιγαροῦν σε ut illi volunt, sequitur Patrem non esse per Joan. 1, 16. ▲ Joan. 111, 34. PATROL. GR. LXXIII. B fecte sapientem, non perfecte potentem, non per- fecte lucem, non perfecte veritatem, non perfecte justum, sed nec perfecti consilii, si profe: to ex eo quod minor sit, non videatur Filius perfectus, qui omnia hæc est ipsi. Atqui hoc dicere aut sentire est impium. Perfectus autem est Paler, propter- ea quod habet omnia in seipso perfecte: perfe- ctus igitur est quoque Filius, sapientia et virtus, lux et veritas, justitia et consilium Patris. Qua autem in suo Patre perfectionem implet, quomodr minor intelligatur ? ALIUD. Si minor cum sit Deo ac Patre Filius · adoratur a nobis et sanctis angelis, duos Deos co- lere deprehendemur, siquidem in naturæ identita- tem nunquam coalescet imperfectum cum perfecto. Maxima autem est differentia quæ res inter se na- tura diversas separat. Atqui fides nostra multitu- dinem Deorum non admittit, sed unus est Deus Pater, in unitatem cum ipso ascendente Filio nimi- rum, et sancto Spiritu. Nihil ergo deterius est in Filio. Quomodo enim tandem minor erit, qui uni- tate perfecto Patri et identitate substantiæ natu- raliter unitur? ALIUD. Si plenitudo est Filius (‹ de plenitudine enim ejus omnes accepimus 4, ), quonam modo mi- nus capiet? Contraria enim in uno subjecto simul et eodem tempore consistere nequeunt. ALIUD. Si cum minus habeat Filius, implet uni- versa: ubinam major illa Patris capacitas colloca- bitur? Licebit enim exempli causa quasi de rebus corporeis ita loqui, cum rerum incorporearum ma- gnitudo et imminutio aliter intelligatur. ALIUD. Si quod est super omne nomen Deus est, et hujus hæres cum sit Filius, perfectus esse non potest quia minor: esse super omnia nihil magni est, hoc autem est Deus. Sed absurdum est ita sentire aut loqui: perfectus igitur est Filius, utpote super omne nomen, et Deus. ALIUD. Si natura divina quantitatis est expers, et in rebus aliquantis minus reperiri solet: quomodo minor intelligatur secundum naturam Filius, Deus cum sit? Non enim quantitatis expers erit, D quamvis respectu Patris minus habere ipsum di- cant. ALIUD. Beatus Joannes de Filio ait, c non ad mensuram dare Spiritum ",, dignis nimirum. Cum ergo mensura non sit in Filio, immensus est igitur, et omnem quantitatis comprehensionem superat utpote Deus : quomodo ergo minor est ille qui mensura non capitur? ALIUD. Si minor Filius, major autem Pater est, diverse nimirum nec simili ratione pro suo quisque modo sanctificationem nostram perficient: et nia- gis quidem Pater sanctificabit, minus autem, ac pro suo modulo Filius. Erit igitur Spiritus quoque

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. οὐ κατέλαβε. » Καὶ εἰ ζωή ἐστιν ὁ Πατὴρ, ζωὴ δὲ ὁμοίως καὶ ὁ Υἱὸς, πῶς ἐλάττων αὐτοῦ ἐστιν; Οὐ γάρ ἐστι τελείως ἐν ἡμῖν ἡ ζωή, κἂν εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον κατοικήσει Χριστός - νεκροί δέ πως κατά τι μέρος οἱ πιστεύσαντες, εἴπερ ἐστὶν οὐ τελείως ζωή, τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱός. Ἐπειδὴ δὲ χρὴ τὴν ἐν τούτοις ἀτοπίαν ὡς πορρωτάτω ποιεῖσθαι, τέλειον εἶναί φαμεν τὸν Υἱὸν ἐν τῷ τελείῳ Πατρὶ παρισούμε νον διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἀπαράλλακτον. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, διά τε τοῦτο οὐχ ὁμοούσιος· ἕτερος ἄρα ἐστὶ κατὰ φύσιν καὶ ἀλλότριος παντελῶς· οὐκοῦν οὐχ Υἱός, ἀλλ' οὐδὲ ὅλως Θεός. Πῶς γὰρ ἂν καὶ καλοῖτο Υἱὸς ὁ μὴ ἐκ Πατρὸς, ἢ πῶς ἔτι Θεὸς, ὁ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ; Τί φασιν ἐνταῦθα οἱ τοὺς μὴ τὴν εἰς τὸν Υἱὸν παρα- δεξαμένους πίστιν, ἀπεκτονότας δὲ μᾶλλον τοῦτον, εἰς τὸν Πατέρα πιστεύειν ἰσχυριζόμενοι; Ἐπειδὴ δὲ εἰς Υἱόν ἐστιν ἡ πίστις, ἔτι κατὰ τὸ εἰκὸς πλανώμεθα, τὸν ἀληθινὸν οὐκ ἐπεγνωκότες Θεόν. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Πιστεύοντες δ' εἰς Υἱὸν, καὶ εἰς τὸν Πατέρα πιστεύο- μεν, καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα δηλαδή. Οὐκ ἄρα ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὡς ἐλάττων, ἀλλότριος ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἴσος τε διὰ τοῦτο καὶ τέλειος. ΑΛΛΟ. Εἰ μὲν Υἱός ἐστι κατὰ ἀλήθειαν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀναλάμψας Θεὸς Λόγος, ἀνάγκη πᾶσα καὶ οὐχ ἑκόντας τοὺς δι' ἐναντίας ὁμολογεῖν ἐκ τῆς οὐ- σίας αὐτὸν ὑπάρχειν τῆς τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡ κατὰ ἀλήθειαν υἱότης σημαίνει. Εἶτα πῶς ὁ τοιοῦ- τος ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς, εἴπερ ἐστὶν οὐ- σίας καρπός, οὐδαμόθεν τὸ ἔλαττον ἐφ' ἑαυτῇ δεχο- μένης; Πάντα γὰρ τελείως ἐν τῷ Θεῷ. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς οὐδὲ Υἱὸς ἄρα· νό- θος δὲ ὥσπερ τις καὶ ψευδώνυμος. ᾿Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατήρ, Πατὴρ ἂν καλοῖτο δικαίως τε, καὶ ἀληθῶς. Υἱοῦ γὰρ οὐκ ὄντος τοῦ κατὰ φύσιν, δι᾿ ὅν ἐστι Πα- τήρ, πῶς ἂν νοοίτο Πατήρ ; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Εστι δὲ Πατὴρ ἀληθινὸς ὁ Θεός· τοῦτο γὰρ δὴ καὶ ὅλαι βοῦσιν αἱ θεῖαι Γραφαί · Υἱὸς ἄρα πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ φυσικῶς. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἐλάττων· ὁμοούσιος γὰρ ὡς Υιός. ΑΛΛΟ. Τὸ τῆς πατριᾶς ἔτοι πατρότητος όνομα οὐκ ἐξ ἡμῶν ἔχει Θεός, ἀλλ' ἡμεῖς μᾶλλον ἐξ αὐτοῦ λαβόντες δρώμεθα. Πιστὸς δὲ ὁ λόγος Παύλου βοῶν τος ώδί · ι Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται. · Ἐπειδὴ δὲ Θεὸς τὸ πάντων ἐστὶ πρεσβύτατον, κατά μίμησιν δηλονότι πατέρες ἡμεῖς, οἱ πρὸς τὸ ἐκείνου σχῆμα διὰ τοῦ πεποιῆσθαι κατ' εἰκόνα, κεκλημένοι. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, λοιπὸν οἱ καθ᾽ ὁμοίωσιν γεγονότες αὐτῷ, κατὰ φύσιν ἐσμέν τῶν οἰκείων τέκνων πατέρες, εἰ μὴ πρόσεστι τοῦτο τῇ ἀρχετύπῳ εἰκόνι, πρὸς ἦν καὶ με μορφώμεθα ; Πῶς δ᾽ ἂν ὅλως τὸ τῆς πατριᾶς ήτοι πατρότητος όνομα καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἐκβῆναι παρὰ Θεοῦ δοίη τις ἂν, εἴ γε ὄντως οὐκ ἔστι Πατήρ ; Φαίνεται γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, παντελῶς ἀνεστραμμένη τοῦ πρά- γματος ή φύσις, ἡμεῖς δὲ μᾶλλον αὐτῷ καθ᾿ ὁμοίω Β A est Pater, vita item Filius, quomodo minor ipso ss Ephes. 11, 15. C est? Non enim est perfecte in nobis vita, quamvis in interiori homine Christus habitet, sed quadam ex parte mortui sunt credentes, siquidem non est vita perfecte, cum minus habeat Filius. Cum autem absurditatem illam in his longissime profligare oporteat, perfectum esse dicimus Filium perfecto Patri æqualem, propter perfectam identitatem substantive. ALIŲD. Si minor est Patre Filius, ac propterea non consubstantialis, alius utique secundum na- turam, ac plane alienus. Igitur non Filius, sed ne- que prorsus Deus. Quomodo eniin vocetur Filius, qui non est ex Patre, aut quomodo tandem Deus, qui non est ex Deo secundum naturam? Quid bic dicunt qui asserunt in Patrem credere non eos qui fidem susceperunt in Filium, sed qui hunc potius interfecerunt? Cum autem fides sit in Fi- lium, adhuc, ut credibile est, erramus, verum non agnoscentes Deum. At hoc absurdum. Credentes autem in Filium, in Patrem quoque credimus et in Spiritum sanctum nimirum. Non est igitur quasi Deo ac Patre minor alienus Filius, sed unum quid cum ipso, propterea quod ex ipso est secun- dum naturam, et ideo æqualis ac perfectus.. ALIUD. Si Filius vere est is qui ex Deo Patre efulsit Deus Verbum, necesse onuiino est adver- sarios vel nolentes confiteri, ex substantia Patris ipsum exsistere : hoc enim vera filiatio significat. At quomodo is minor est Patre Filius. siquidem sit substantia fructus, quæ nuHalenus in se minus suscipit? Cuncta enim perfecte sunt in Deo. Quod si non est ex substantia Patris, ne- que Filius est igitur, sed spurius veluti quidam ac falsi nominis. Sed neque Pater ipse Pater juste ac vere vocetur : si enim Filius non est secundum naturam propter quem sit Pater, quomodo Pater intelligatur? Sed hoc absurdum. Est autem Pater verus Deus (hoc enim ubique Scripturæ divinæ clamitant), Filius ergo est plane qui ex ipso natu- raliter. Quod si Filius, non ergo minor. Consub- stantialis enim est utpote Filius, ALIUD. Paternitatis nomen non habet Deus ex nobis, sed nos potius ab ipso accepisse videmur. D Fidelis quippe est sermo Pauli clamantis : e Ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nomina- tur 88. » Cum autem Deus sit res omnium anti- quissima, imitatione quadam et similitudine nos patres appellamur, quod ad ejus imaginem facti sumus. At quomodo, quæso, ad ejus facti similitu - dinem nostrorum filiorum patres sumus secundum naturam, si exemplari, cujus imitatione id habe- mus, hoc non inest? Quomodo denique paternitatis nomen etiam ad alios a Deo permanare concedetur, si Pater vere non est? Nam si ita se habet, eversa prorsus videtur rei natura, et nos ei Patris appel- lationem ad similitudinem nostram potius tribue- mus, quam ipse nobis. Hoc enim ratio fateri coget

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. οὐ κατέλαβε. » Καὶ εἰ ζωή ἐστιν ὁ Πατὴρ, ζωὴ δὲ ὁμοίως καὶ ὁ Υἱὸς, πῶς ἐλάττων αὐτοῦ ἐστιν; Οὐ γάρ ἐστι τελείως ἐν ἡμῖν ἡ ζωή, κἂν εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον κατοικήσει Χριστός - νεκροί δέ πως κατά τι μέρος οἱ πιστεύσαντες, εἴπερ ἐστὶν οὐ τελείως ζωή, τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Υἱός. Ἐπειδὴ δὲ χρὴ τὴν ἐν τούτοις ἀτοπίαν ὡς πορρωτάτω ποιεῖσθαι, τέλειον εἶναί φαμεν τὸν Υἱὸν ἐν τῷ τελείῳ Πατρὶ παρισούμε νον διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἀπαράλλακτον. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, διά τε τοῦτο οὐχ ὁμοούσιος· ἕτερος ἄρα ἐστὶ κατὰ φύσιν καὶ ἀλλότριος παντελῶς· οὐκοῦν οὐχ Υἱός, ἀλλ' οὐδὲ ὅλως Θεός. Πῶς γὰρ ἂν καὶ καλοῖτο Υἱὸς ὁ μὴ ἐκ Πατρὸς, ἢ πῶς ἔτι Θεὸς, ὁ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ; Τί φασιν ἐνταῦθα οἱ τοὺς μὴ τὴν εἰς τὸν Υἱὸν παρα- δεξαμένους πίστιν, ἀπεκτονότας δὲ μᾶλλον τοῦτον, εἰς τὸν Πατέρα πιστεύειν ἰσχυριζόμενοι; Ἐπειδὴ δὲ εἰς Υἱόν ἐστιν ἡ πίστις, ἔτι κατὰ τὸ εἰκὸς πλανώμεθα, τὸν ἀληθινὸν οὐκ ἐπεγνωκότες Θεόν. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Πιστεύοντες δ' εἰς Υἱὸν, καὶ εἰς τὸν Πατέρα πιστεύο- μεν, καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα δηλαδή. Οὐκ ἄρα ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὡς ἐλάττων, ἀλλότριος ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἴσος τε διὰ τοῦτο καὶ τέλειος. ΑΛΛΟ. Εἰ μὲν Υἱός ἐστι κατὰ ἀλήθειαν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀναλάμψας Θεὸς Λόγος, ἀνάγκη πᾶσα καὶ οὐχ ἑκόντας τοὺς δι' ἐναντίας ὁμολογεῖν ἐκ τῆς οὐ- σίας αὐτὸν ὑπάρχειν τῆς τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡ κατὰ ἀλήθειαν υἱότης σημαίνει. Εἶτα πῶς ὁ τοιοῦ- τος ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς, εἴπερ ἐστὶν οὐ- σίας καρπός, οὐδαμόθεν τὸ ἔλαττον ἐφ' ἑαυτῇ δεχο- μένης; Πάντα γὰρ τελείως ἐν τῷ Θεῷ. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς οὐδὲ Υἱὸς ἄρα· νό- θος δὲ ὥσπερ τις καὶ ψευδώνυμος. ᾿Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατήρ, Πατὴρ ἂν καλοῖτο δικαίως τε, καὶ ἀληθῶς. Υἱοῦ γὰρ οὐκ ὄντος τοῦ κατὰ φύσιν, δι᾿ ὅν ἐστι Πα- τήρ, πῶς ἂν νοοίτο Πατήρ ; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Εστι δὲ Πατὴρ ἀληθινὸς ὁ Θεός· τοῦτο γὰρ δὴ καὶ ὅλαι βοῦσιν αἱ θεῖαι Γραφαί · Υἱὸς ἄρα πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ φυσικῶς. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἐλάττων· ὁμοούσιος γὰρ ὡς Υιός. ΑΛΛΟ. Τὸ τῆς πατριᾶς ἔτοι πατρότητος όνομα οὐκ ἐξ ἡμῶν ἔχει Θεός, ἀλλ' ἡμεῖς μᾶλλον ἐξ αὐτοῦ λαβόντες δρώμεθα. Πιστὸς δὲ ὁ λόγος Παύλου βοῶν τος ώδί · ι Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται. · Ἐπειδὴ δὲ Θεὸς τὸ πάντων ἐστὶ πρεσβύτατον, κατά μίμησιν δηλονότι πατέρες ἡμεῖς, οἱ πρὸς τὸ ἐκείνου σχῆμα διὰ τοῦ πεποιῆσθαι κατ' εἰκόνα, κεκλημένοι. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, λοιπὸν οἱ καθ᾽ ὁμοίωσιν γεγονότες αὐτῷ, κατὰ φύσιν ἐσμέν τῶν οἰκείων τέκνων πατέρες, εἰ μὴ πρόσεστι τοῦτο τῇ ἀρχετύπῳ εἰκόνι, πρὸς ἦν καὶ με μορφώμεθα ; Πῶς δ᾽ ἂν ὅλως τὸ τῆς πατριᾶς ήτοι πατρότητος όνομα καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἐκβῆναι παρὰ Θεοῦ δοίη τις ἂν, εἴ γε ὄντως οὐκ ἔστι Πατήρ ; Φαίνεται γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, παντελῶς ἀνεστραμμένη τοῦ πρά- γματος ή φύσις, ἡμεῖς δὲ μᾶλλον αὐτῷ καθ᾿ ὁμοίω Β A est Pater, vita item Filius, quomodo minor ipso ss Ephes. 11, 15. C est? Non enim est perfecte in nobis vita, quamvis in interiori homine Christus habitet, sed quadam ex parte mortui sunt credentes, siquidem non est vita perfecte, cum minus habeat Filius. Cum autem absurditatem illam in his longissime profligare oporteat, perfectum esse dicimus Filium perfecto Patri æqualem, propter perfectam identitatem substantive. ALIŲD. Si minor est Patre Filius, ac propterea non consubstantialis, alius utique secundum na- turam, ac plane alienus. Igitur non Filius, sed ne- que prorsus Deus. Quomodo eniin vocetur Filius, qui non est ex Patre, aut quomodo tandem Deus, qui non est ex Deo secundum naturam? Quid bic dicunt qui asserunt in Patrem credere non eos qui fidem susceperunt in Filium, sed qui hunc potius interfecerunt? Cum autem fides sit in Fi- lium, adhuc, ut credibile est, erramus, verum non agnoscentes Deum. At hoc absurdum. Credentes autem in Filium, in Patrem quoque credimus et in Spiritum sanctum nimirum. Non est igitur quasi Deo ac Patre minor alienus Filius, sed unum quid cum ipso, propterea quod ex ipso est secun- dum naturam, et ideo æqualis ac perfectus.. ALIUD. Si Filius vere est is qui ex Deo Patre efulsit Deus Verbum, necesse onuiino est adver- sarios vel nolentes confiteri, ex substantia Patris ipsum exsistere : hoc enim vera filiatio significat. At quomodo is minor est Patre Filius. siquidem sit substantia fructus, quæ nuHalenus in se minus suscipit? Cuncta enim perfecte sunt in Deo. Quod si non est ex substantia Patris, ne- que Filius est igitur, sed spurius veluti quidam ac falsi nominis. Sed neque Pater ipse Pater juste ac vere vocetur : si enim Filius non est secundum naturam propter quem sit Pater, quomodo Pater intelligatur? Sed hoc absurdum. Est autem Pater verus Deus (hoc enim ubique Scripturæ divinæ clamitant), Filius ergo est plane qui ex ipso natu- raliter. Quod si Filius, non ergo minor. Consub- stantialis enim est utpote Filius, ALIUD. Paternitatis nomen non habet Deus ex nobis, sed nos potius ab ipso accepisse videmur. D Fidelis quippe est sermo Pauli clamantis : e Ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nomina- tur 88. » Cum autem Deus sit res omnium anti- quissima, imitatione quadam et similitudine nos patres appellamur, quod ad ejus imaginem facti sumus. At quomodo, quæso, ad ejus facti similitu - dinem nostrorum filiorum patres sumus secundum naturam, si exemplari, cujus imitatione id habe- mus, hoc non inest? Quomodo denique paternitatis nomen etiam ad alios a Deo permanare concedetur, si Pater vere non est? Nam si ita se habet, eversa prorsus videtur rei natura, et nos ei Patris appel- lationem ad similitudinem nostram potius tribue- mus, quam ipse nobis. Hoc enim ratio fateri coget

Α σιν τὴν πρὸς ἡμᾶς τὸ Πατὴρ καλεῖσθαι δώσομεν, ἤπερ αὐτὸς ἡμῖν. Τοῦτο γὰρ ὁ λόγος συνομολογείν ἀναγκάσει καὶ ἄκοντα τὴν αἱρετικόν. Οὐκοῦν ψεύδε ται τῆς ἀληθείας ὁ μάρτυς, ἐξ αὐτοῦ λέγων πᾶσαν εἶναι πατριάν, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Αλλ' ἔστι τοῦτο φάναι τῶν ἀτοπωτάτων. Αληθεύει γὰρ ὁ θαρ- σήσας εἰπεῖν· « Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λα- λοῦντος Χριστοῦ; Καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ τῆς πατριᾶς ὄνομα καὶ εἰς ἡμᾶς καταῤῥεῖ. Οὐκοῦν ἐστι κατὰ φύ- σιν τοῦ Λόγου Πατήρ· τέτοκε δὲ πάντως οὐκ ἀν- όμοιον ἑαυτῷ, διὰ τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχειν, ἢ ἐν οἷςπέρ ἐστὶν αὐτός· οἱ γὰρ πρὸς μίμησιν γεγονότες ἡμεῖς τὴν ἐκείνου, ἔχομεν οὐχ οὕτω τὰ ἐξ ἑαυτῶν γεννώμενα, ἴσα δὲ παντελῶς κατά γε τὸν τῆς φύσεως λόγον. ΑΛΛΟ. Με σοφιζέσθω τὴν ἀλήθειαν ὁ ποικίλος εἰς λόγους αἱρετικός, μηδὲ Υἱὸν ὁμολογῶν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ψιλὴν αὐτῷ καὶ τὴν ἐν βήμασι μόνοις χαρι- ζέσθω τιμήν, οὐκ εἶναι λέγων αὐτὸν ἐκ τῆς οὐσίας τῆς τοῦ Πατρός. Πῶς γὰρ ὅλως Υἱὸς, εἰ μὴ οὐ- τως ἔχοι κατὰ φύσιν ; Η τοίνυν τὸ τῆς ὑποκρίσεως περιελόντες προσωπεῖον δυσφημείτωσαν αναφαν- δεν, μήτε Θεὸν μήτε Υἱὸν ὁμολογοῦντες· ἢ εἴπερ ἐκ πάσης ἐλεγχόμενοι τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων λόγοις κατασφενδονούμενοι δυσωποῦν ται τὴν ἀλήθειαν, καὶ Υἱὸν εἶναι λέγουσι καὶ Θεὸν, μὴ φρονείτωσαν ὡς ἔστιν ἐλάττων τοῦ γεγεννηκότος. Πῶς γὰρ ὅλως ἐπιδέξεται τὸ ἔλαττον ὡς πρὸς τὸν Πατέρα Θεόν, Θεὸς ὢν ὁ Λόγος ; Καίτοι καὶ ἄνθρω πος ἀνθρώπου χρηματίζει τε καὶ ἔστιν Υἱὸς, ἀλλο οὐκ ἐλάττων ἔσται τοῦ Πατρὸς κατά γε τὸ εἶναι ἄν θρωπος · ἄνθρωπος γὰρ ἀνθρώπου, καθὸ ἄνθρωπος, οὐκ ἂν εἴη μείζων ἢ ἐλάττων, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελος ἀγγέλου τυχὸν καθὸ ἄγγελος, ἢ ἑτερόν τι τῶν ὄντων πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοφυές, καὶ τὸν τῆς αὐτῆς οὐσίας λόγον ἀποκεκληρωμένον. Οὐκοῦν εἰ κατὰ ἀλήθειάν ἐστιν Υἱὸς, ἀνάγκη λέγειν, ὡς ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, πάντα τὰ ἐκείνης ἴδια φέρων ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς· καὶ εἰ φύσει Θεὸς ὁ Πατήρ, Θεός δηλονότι κατὰ φύσιν καὶ ὁ Λόγος ὁ ἐξ αὐτῆς γεννηθείς. Πῶς οὖν ἐλάττων ἔσται Θεὸς Θεοῦ, καὶ ταὐτὸ δὲ τοῦτο τὸ εἶναι Θεός ; ΑΛΛΟ. Πόθεν ὑμῖν, ὦ οὗτοι, πάρεστι τολμαν τὸ ἐν ἐλάττοσι κεῖσθαι λέγειν τὸν Υἱὸν, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ γεννήσας αὐτόν; κατὰ τίνα δὲ τρόπον τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται; Κατὰ μὲν οὖν τὸν ἐν τῷ εἶναι χρόνον, οὐκ ἄν τις, οἶμαι, καὶ σφόδρα ληρῶν ὑπολάβοι. Προ- αιώνιος γὰρ ὁ Υἱὸς, καὶ αὐτός ἐστι τῶν αἰώνων ὁ ποιητὴς, καὶ ὅτι οὐκ ἂν ὅλως περιορίζοιτο χρόνῳ τὸ χρόνου παντὸς πρεσβυτέραν ἔχον τὴν γέννησιν, νοη- θείη εἰκότως. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐν ποσῷ τῷ κατὰ μέγεθος ἐλάττων αὐτοῦ· ἀμεγέθης γὰρ, ἄποσός τε καὶ ἀτώ- ματος ἡ θεία νοεῖται καὶ ἔστι φύσις. Πῶς οὖν ἄρα τὸ ἔλαττον ἐπὶ τοῦ γεννηθέντος δειχθήσεται; Ἐν δόξῃ λοιπὸν, ἐρεῖ τις τυχὸν, ἐν δυνάμει, ἐν σοφίᾳ. Λεγέτωσαν τοίνυν, πόσος ἐστὶν ἐν τούτοις καὶ πηλί κος ὁ Πατήρ, εἴ γε χρὴ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ἵνα νοῆται λοιπὸν ἐλάττων ὁ Υἱός, ὡς πρὸς ἐκεῖνο ἐκμετρούμε- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCILED. hæreticum vel invitum. Itaque mentitur testis ille veritatis, qui ex ipso paternitatem omnem esse dicit, in cœlo et terra. At hoc dicere est absur- dissimum. Verax enim est qui magna fiducia di- cit: « An experimentum quæritis ejus qui in me lo- quitur Christus "?» Et ex Deo paternitatis nomen etiam in nos defluit. Igitur secundum naturam est Pater Verbi; sed genuit non dissimilem sibi, ita ut aliquid in hoc minus sit quam in ipso. Nos enim ´ad imitationem ejus facti, minores illo sumus, sed qui a nobis eduntur æquales nobis sunt secundum naturæ rationem. ALIUD. Ne veritatem vafer hæreticus ludificetur, B neque Filium Dei Verbum fatendo nudum ei et verbis tenus honorem tribuat, non esse ipsum ex substantia Patris asserens. Quomodo enim plane Filius est, si natura ita non est? Aut ergo de tracta hypocrisis persona palam blasphement, nec Deum nec Filium esse fatentes : aut si auctoritate Scripturarum convicti, et sanctorum doctrina tacti, veritatem reverentur, et Filium dicunt ac Beum, ne Patre minorem esse cogitent. Quomodo enim minus accipiet respectu Patris Dei, cuin sit Deus Verbum? Nam et homo hominis dicitur, et est, filius, sed non erit idcirco patre minor, qua- lenus est homo. Homo enim homine, in quantum homo est, non est major aut minor, sed neque forsan angelus angelo, quatenus angclus, neque C res ulla respectu alterius quæ sit ejusdem naturæ, et ejusdem essentia rationen sortita. Itaque si revera est Filius, necesse est dicere ipsum esse ex Patris substantia, omnes ejus proprietates in seipso ferentem naturaliter: et si natura Deus est Pater, Deus utique secundum naturam etiam est Verbum ex ipso genitum. Quomodo ergo minor erit Deus Deo, ea neinpe ratione qua uterque Deus est? - ALIUD. Unde vobis, quaeso, tanta audacia, ut dicatis inferioris conditionis esse Filium quam Patrem ? quomodo vero minus accipiet? Exsistendi certe tempore, nemo:vel maxime delirus putaverit. Est enim ante sæcula Filius, et ipse sæculorum est conditor: neque circumscribi tempore jure censebitur qui tempore quovis generationem anti- quiorem habet. Sed neque magnitudinis quantitate ipso erit inferior : magnitudinis enim, et quanti- tatis, et corporis expers natura divina intelligitur, et est. Quomodo ergo minoratio ostendetur in Filio? In gloria forte, dicet aliquis, in virtute, in sapientia; dicant ergo, quantus sit in his et quam grandis Pater, ut ita dicam, ut minor demum Filius intelligatur ad illius mensuram comparatus : aut si incomprehensibilibus et immensis bonis est ** [l Cor. xiii, 3.

Α σιν τὴν πρὸς ἡμᾶς τὸ Πατὴρ καλεῖσθαι δώσομεν, ἤπερ αὐτὸς ἡμῖν. Τοῦτο γὰρ ὁ λόγος συνομολογείν ἀναγκάσει καὶ ἄκοντα τὴν αἱρετικόν. Οὐκοῦν ψεύδε ται τῆς ἀληθείας ὁ μάρτυς, ἐξ αὐτοῦ λέγων πᾶσαν εἶναι πατριάν, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Αλλ' ἔστι τοῦτο φάναι τῶν ἀτοπωτάτων. Αληθεύει γὰρ ὁ θαρ- σήσας εἰπεῖν· « Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λα- λοῦντος Χριστοῦ; Καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ τῆς πατριᾶς ὄνομα καὶ εἰς ἡμᾶς καταῤῥεῖ. Οὐκοῦν ἐστι κατὰ φύ- σιν τοῦ Λόγου Πατήρ· τέτοκε δὲ πάντως οὐκ ἀν- όμοιον ἑαυτῷ, διὰ τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχειν, ἢ ἐν οἷςπέρ ἐστὶν αὐτός· οἱ γὰρ πρὸς μίμησιν γεγονότες ἡμεῖς τὴν ἐκείνου, ἔχομεν οὐχ οὕτω τὰ ἐξ ἑαυτῶν γεννώμενα, ἴσα δὲ παντελῶς κατά γε τὸν τῆς φύσεως λόγον. ΑΛΛΟ. Με σοφιζέσθω τὴν ἀλήθειαν ὁ ποικίλος εἰς λόγους αἱρετικός, μηδὲ Υἱὸν ὁμολογῶν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ψιλὴν αὐτῷ καὶ τὴν ἐν βήμασι μόνοις χαρι- ζέσθω τιμήν, οὐκ εἶναι λέγων αὐτὸν ἐκ τῆς οὐσίας τῆς τοῦ Πατρός. Πῶς γὰρ ὅλως Υἱὸς, εἰ μὴ οὐ- τως ἔχοι κατὰ φύσιν ; Η τοίνυν τὸ τῆς ὑποκρίσεως περιελόντες προσωπεῖον δυσφημείτωσαν αναφαν- δεν, μήτε Θεὸν μήτε Υἱὸν ὁμολογοῦντες· ἢ εἴπερ ἐκ πάσης ἐλεγχόμενοι τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων λόγοις κατασφενδονούμενοι δυσωποῦν ται τὴν ἀλήθειαν, καὶ Υἱὸν εἶναι λέγουσι καὶ Θεὸν, μὴ φρονείτωσαν ὡς ἔστιν ἐλάττων τοῦ γεγεννηκότος. Πῶς γὰρ ὅλως ἐπιδέξεται τὸ ἔλαττον ὡς πρὸς τὸν Πατέρα Θεόν, Θεὸς ὢν ὁ Λόγος ; Καίτοι καὶ ἄνθρω πος ἀνθρώπου χρηματίζει τε καὶ ἔστιν Υἱὸς, ἀλλο οὐκ ἐλάττων ἔσται τοῦ Πατρὸς κατά γε τὸ εἶναι ἄν θρωπος · ἄνθρωπος γὰρ ἀνθρώπου, καθὸ ἄνθρωπος, οὐκ ἂν εἴη μείζων ἢ ἐλάττων, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελος ἀγγέλου τυχὸν καθὸ ἄγγελος, ἢ ἑτερόν τι τῶν ὄντων πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοφυές, καὶ τὸν τῆς αὐτῆς οὐσίας λόγον ἀποκεκληρωμένον. Οὐκοῦν εἰ κατὰ ἀλήθειάν ἐστιν Υἱὸς, ἀνάγκη λέγειν, ὡς ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, πάντα τὰ ἐκείνης ἴδια φέρων ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς· καὶ εἰ φύσει Θεὸς ὁ Πατήρ, Θεός δηλονότι κατὰ φύσιν καὶ ὁ Λόγος ὁ ἐξ αὐτῆς γεννηθείς. Πῶς οὖν ἐλάττων ἔσται Θεὸς Θεοῦ, καὶ ταὐτὸ δὲ τοῦτο τὸ εἶναι Θεός ; ΑΛΛΟ. Πόθεν ὑμῖν, ὦ οὗτοι, πάρεστι τολμαν τὸ ἐν ἐλάττοσι κεῖσθαι λέγειν τὸν Υἱὸν, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ γεννήσας αὐτόν; κατὰ τίνα δὲ τρόπον τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται; Κατὰ μὲν οὖν τὸν ἐν τῷ εἶναι χρόνον, οὐκ ἄν τις, οἶμαι, καὶ σφόδρα ληρῶν ὑπολάβοι. Προ- αιώνιος γὰρ ὁ Υἱὸς, καὶ αὐτός ἐστι τῶν αἰώνων ὁ ποιητὴς, καὶ ὅτι οὐκ ἂν ὅλως περιορίζοιτο χρόνῳ τὸ χρόνου παντὸς πρεσβυτέραν ἔχον τὴν γέννησιν, νοη- θείη εἰκότως. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐν ποσῷ τῷ κατὰ μέγεθος ἐλάττων αὐτοῦ· ἀμεγέθης γὰρ, ἄποσός τε καὶ ἀτώ- ματος ἡ θεία νοεῖται καὶ ἔστι φύσις. Πῶς οὖν ἄρα τὸ ἔλαττον ἐπὶ τοῦ γεννηθέντος δειχθήσεται; Ἐν δόξῃ λοιπὸν, ἐρεῖ τις τυχὸν, ἐν δυνάμει, ἐν σοφίᾳ. Λεγέτωσαν τοίνυν, πόσος ἐστὶν ἐν τούτοις καὶ πηλί κος ὁ Πατήρ, εἴ γε χρὴ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ἵνα νοῆται λοιπὸν ἐλάττων ὁ Υἱός, ὡς πρὸς ἐκεῖνο ἐκμετρούμε- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCILED. hæreticum vel invitum. Itaque mentitur testis ille veritatis, qui ex ipso paternitatem omnem esse dicit, in cœlo et terra. At hoc dicere est absur- dissimum. Verax enim est qui magna fiducia di- cit: « An experimentum quæritis ejus qui in me lo- quitur Christus "?» Et ex Deo paternitatis nomen etiam in nos defluit. Igitur secundum naturam est Pater Verbi; sed genuit non dissimilem sibi, ita ut aliquid in hoc minus sit quam in ipso. Nos enim ´ad imitationem ejus facti, minores illo sumus, sed qui a nobis eduntur æquales nobis sunt secundum naturæ rationem. ALIUD. Ne veritatem vafer hæreticus ludificetur, B neque Filium Dei Verbum fatendo nudum ei et verbis tenus honorem tribuat, non esse ipsum ex substantia Patris asserens. Quomodo enim plane Filius est, si natura ita non est? Aut ergo de tracta hypocrisis persona palam blasphement, nec Deum nec Filium esse fatentes : aut si auctoritate Scripturarum convicti, et sanctorum doctrina tacti, veritatem reverentur, et Filium dicunt ac Beum, ne Patre minorem esse cogitent. Quomodo enim minus accipiet respectu Patris Dei, cuin sit Deus Verbum? Nam et homo hominis dicitur, et est, filius, sed non erit idcirco patre minor, qua- lenus est homo. Homo enim homine, in quantum homo est, non est major aut minor, sed neque forsan angelus angelo, quatenus angclus, neque C res ulla respectu alterius quæ sit ejusdem naturæ, et ejusdem essentia rationen sortita. Itaque si revera est Filius, necesse est dicere ipsum esse ex Patris substantia, omnes ejus proprietates in seipso ferentem naturaliter: et si natura Deus est Pater, Deus utique secundum naturam etiam est Verbum ex ipso genitum. Quomodo ergo minor erit Deus Deo, ea neinpe ratione qua uterque Deus est? - ALIUD. Unde vobis, quaeso, tanta audacia, ut dicatis inferioris conditionis esse Filium quam Patrem ? quomodo vero minus accipiet? Exsistendi certe tempore, nemo:vel maxime delirus putaverit. Est enim ante sæcula Filius, et ipse sæculorum est conditor: neque circumscribi tempore jure censebitur qui tempore quovis generationem anti- quiorem habet. Sed neque magnitudinis quantitate ipso erit inferior : magnitudinis enim, et quanti- tatis, et corporis expers natura divina intelligitur, et est. Quomodo ergo minoratio ostendetur in Filio? In gloria forte, dicet aliquis, in virtute, in sapientia; dicant ergo, quantus sit in his et quam grandis Pater, ut ita dicam, ut minor demum Filius intelligatur ad illius mensuram comparatus : aut si incomprehensibilibus et immensis bonis est ** [l Cor. xiii, 3.

νος· ἡ εἴπερ ἐστὶν ἐν ἀκαταλήπτοις καὶ ἀνεκμετρή- τοῖς ὁ Πατὴρ ἀγαθοῖς, καὶ πολὺ τὸ τῆς ἡμετέρας διανοίας ἀνατρέχουσι μέτρον, πόθεν ἐλάττονα λέγουσι τὸν Υἱὸν οἱ πάντα τολμῶντες ἑτοίμως 'Αρειανοί, πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ προσόντος αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξιώματος; Ελέγχεται γὰρ ἀντιπαραθέσει τῇ πρὸς τὸ μεῖζον τὸ ἔλαττον. οὐκ ἐκμετρουμένης δὲ τῆς ἀξίας τοῦ Πατρός, ποία δείξις ἐν Υἱῷ τοῦ μειονεκτή ματος; ΑΛΛΟ. Ἐπὶ τῇ βδελυρίᾳ τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν ἔξεστιν ὄντως εἰπεῖν ἀληθεύοντας · « Οἱ δὲ ἐχθρο ἡμῶν ἀνόητοι. › Πῶς γὰρ οὐκ ἂν εἶεν πάσης ἀμα θίας ἀνάπλεῳ, « μὴ εἰδότες μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται; › καθάπερ ὁ Παῦλός φη- σιν. Οτου δὲ δὴ χάριν ἐπισκήπτειν αὐτοῖς οιόμεθα δεῖν, ἐκεῖνό ἐστιν· Εἰ κατὰ ἀλήθειαν Θεὸν ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρὸς γεγεννῆσθαι λέγουσι τὸν Υἱὸν, καὶ οὕτω πιστεύουσι, πῶς ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρός; Πολλή γὰρ ἐντεῦθεν ἀποτεχθήσεται λογισμῶν ἀτοπία, παν- ταχῆ τὸ δύσφημον ἔχουσα, καὶ ὅσαπερ ἄν τις καὶ μόνον ἀκοῦσαι παραιτήσεται. Εἰ γὰρ ὅλως Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ἐπιδέξεται κατά τι γοῦν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ ἔλαττον, ἀνάγκη λοιπὸν ἐννοεῖν, ὡς ἔστι τι μεῖζον Θεοῦ. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τελειότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἡ τοῦ Πατρὸς οὐσία νοεῖται, κἂν ὑπάρχῃ φύσ σει Θεός· προκόψει δέ ποι καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὸ μεῖζον, ἐλεγχόμενος, ὥσπερ εἰκόνι τῷ Υἱῷ, ὅτι περ ἐστι καὶ αὐτὸς τῆς τὸ ἔλαττον ἐπιδεχομένης οὐσίας. Φορέσει δὲ αὐτὸ δυνάμει, καὶ εἰ μή πω πεφόρεκεν· ἐπεί περ τα δεκτικά τινος όντα, δέξεται πάντως καὶ τὰ ὧν ἐστι δεκτικά, καὶ καιροῦ καλοῦντος εἰς τὸ παθεῖν οὐ παρ αιτήσεται. Αλλὰ πολλή τις ἐν τούτοις ἡ δυσφημία φαίνεται. Οὔτε γὰρ προβήσεταί ποι πρὸς τὸ μεῖζον ὁ Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται, διὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Οὐκοῦν τὸ ἔλαττον οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἐφ' ἑαυτῷ καταδέξεται, Θεὸς καὶ αὐτὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ἵνα μὴ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας κατα ηγόρημα νοῆται τὸ ἐξ ἀμαθίας τῶν αἱρετικῶν ἐπι- νοηθὲν βημάτιον. ΑΛΛΟ. Εἰ Υἱὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ Λόγος ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ, ἢ κατὰ τὸν τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας λόγον, ἢ ὡς κατά φύσιν οὐκ ἔχων ἀπαραλλάκτως, ἢ κατά τι γοῦν τῶν ἐν τοῖς μειονεκτήμασι τρόπων, οὐκ αὐτοῦ τοσοῦτον ἔσται τὸ κατηγόρημα μᾶλλον, ὅσον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς εἶναι πεπίστευται, εἴπερ ὅλως τὸ ἔλαττον, ἤτοι τὸ χειρον, ὡς πρὸς αὐτὸν ἀπογεννώσα φαίνεται, καίτοι τῆς γενητῆς καὶ πεποιημένης οὐκ ἀνεχομένης τοῦτο παθεῖν. Τίκτει γὰρ πάντως τὸ ὅμοιον ἑαυτῷ πᾶν περ ἐστὶ καρπογόνον. Εἰ δὲ ἄνω παντὸς κεῖσθαι πάθους τὴν θείαν τοῦ Πατρὸς ἐροῦσι φύσιν, ἔξω δη- λονότι καὶ τῆς ἐπὶ τοῦτο κατηγορίας κείσεται, ὡς δὲ ἀρχέτυπος οὖσα τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, οὐκ ἐλάττονα τὸν Υἱὸν ἀποτέξεται, ἀλλ᾽ ἴσόν τε καὶ ὁμοούσιον, ἵνα μὴ καὶ ἡμῶν ἀπολιμπάνηται θεὸς ὁ τοσοῦτον ὑπὲρ ἡμᾶς. | Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. dentibus, undenam minorem dicunt esse Filium qui omnia temere audent Ariani, ad evertendam quæ ei naturaliter inest dignitatem? Comparatione enim majoris minus innotescit : Patris autem dignitatem non dimnensi, quomodo diminutionem ostendetis in Filio? A præditus, et nostræ mentis captumn multum exce Tim. 1, 7. C D ALIUD. De exsecrabin impietate hæreticorum certe et ex rei veritate dicere possumus : « Inimici nostri insani. Quomodo enim omni genere de- mentiæ nən pleni`sint, qui • neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant intelligunt? › quemad- modum Paulus ait 7. Causa autem propter quam illos reprehendendos putamus, ea est : Si re vera Deum ex Deo Patre genitum esse dicunt Filium, atque ita credunt, quomodo minor est Patre? Hinc enim prodibit multa rationum absurditas, scatens ubique blasphemiis, et quas aures refu- giant. Nam si Deus secundum naturam cum sit Filius, quadamntenus in se minus capiat, necesse est tandem cogitare aliquid esse majus Deo. Igitur non in perfectione omnimoda substantia Patris intelligitur esse, quamvis natura sit Deus : sed ipse quoque in majus proficiet, in Filio sicut imagine ostendens se quoque esse substantia præditum quæ minus suscipit. Hoc autem potentia feret, licet adhuc non tulerit : nam quæ alicujus sunt capacia, ea utique suscipient quorum sunt capacia, et tempore ad suscipiendum vocante, nou recusabunt. Sed multa in his blasphemia cernitur. Neque enim in majus Pater utique progredietur, sed nec minus suscipiet, propterea quod secun- dum naturam est Deus. Ergo neque Filius in seipso minus accipiet, Deus cum sit ipse quoque secundum naturam, ne supremam omnium essen- tiam lædere censeatur illa ex hæreticorum ve- cordia excogitata vocula. et ALIUD. Si Filius secundum naturam suam exsistens Dei ac Patris Verbum, minus est eo, sive divinæ majestatis ratione, sive quod secun- dum naturam suam non possit esse plane idem, aut certe alio quovis diminutionis modo, non tam is lædetur, quam ea ex qua creditur esse substantia, siquidem rem seipso ninorem aut deteriorem gignere videtur, licet id creata facta substantia non ferat. Gignit enim prorsus sibi simile, quodcunque fructiferum est. Quod si omni passione superiorem esse dicent divinam Patris naturam, expers utique illius labis erit, cumque primigenia sit omnium nobis bonorum essentia, non minorem gignet Filium, sed æqualem et consubstantialem, ne Deus, qui tan- topere nos excedit, nobis quoque sit inferior.

νος· ἡ εἴπερ ἐστὶν ἐν ἀκαταλήπτοις καὶ ἀνεκμετρή- τοῖς ὁ Πατὴρ ἀγαθοῖς, καὶ πολὺ τὸ τῆς ἡμετέρας διανοίας ἀνατρέχουσι μέτρον, πόθεν ἐλάττονα λέγουσι τὸν Υἱὸν οἱ πάντα τολμῶντες ἑτοίμως 'Αρειανοί, πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ προσόντος αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξιώματος; Ελέγχεται γὰρ ἀντιπαραθέσει τῇ πρὸς τὸ μεῖζον τὸ ἔλαττον. οὐκ ἐκμετρουμένης δὲ τῆς ἀξίας τοῦ Πατρός, ποία δείξις ἐν Υἱῷ τοῦ μειονεκτή ματος; ΑΛΛΟ. Ἐπὶ τῇ βδελυρίᾳ τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν ἔξεστιν ὄντως εἰπεῖν ἀληθεύοντας · « Οἱ δὲ ἐχθρο ἡμῶν ἀνόητοι. › Πῶς γὰρ οὐκ ἂν εἶεν πάσης ἀμα θίας ἀνάπλεῳ, « μὴ εἰδότες μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται; › καθάπερ ὁ Παῦλός φη- σιν. Οτου δὲ δὴ χάριν ἐπισκήπτειν αὐτοῖς οιόμεθα δεῖν, ἐκεῖνό ἐστιν· Εἰ κατὰ ἀλήθειαν Θεὸν ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρὸς γεγεννῆσθαι λέγουσι τὸν Υἱὸν, καὶ οὕτω πιστεύουσι, πῶς ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρός; Πολλή γὰρ ἐντεῦθεν ἀποτεχθήσεται λογισμῶν ἀτοπία, παν- ταχῆ τὸ δύσφημον ἔχουσα, καὶ ὅσαπερ ἄν τις καὶ μόνον ἀκοῦσαι παραιτήσεται. Εἰ γὰρ ὅλως Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ἐπιδέξεται κατά τι γοῦν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ ἔλαττον, ἀνάγκη λοιπὸν ἐννοεῖν, ὡς ἔστι τι μεῖζον Θεοῦ. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τελειότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἡ τοῦ Πατρὸς οὐσία νοεῖται, κἂν ὑπάρχῃ φύσ σει Θεός· προκόψει δέ ποι καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὸ μεῖζον, ἐλεγχόμενος, ὥσπερ εἰκόνι τῷ Υἱῷ, ὅτι περ ἐστι καὶ αὐτὸς τῆς τὸ ἔλαττον ἐπιδεχομένης οὐσίας. Φορέσει δὲ αὐτὸ δυνάμει, καὶ εἰ μή πω πεφόρεκεν· ἐπεί περ τα δεκτικά τινος όντα, δέξεται πάντως καὶ τὰ ὧν ἐστι δεκτικά, καὶ καιροῦ καλοῦντος εἰς τὸ παθεῖν οὐ παρ αιτήσεται. Αλλὰ πολλή τις ἐν τούτοις ἡ δυσφημία φαίνεται. Οὔτε γὰρ προβήσεταί ποι πρὸς τὸ μεῖζον ὁ Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται, διὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Οὐκοῦν τὸ ἔλαττον οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἐφ' ἑαυτῷ καταδέξεται, Θεὸς καὶ αὐτὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ἵνα μὴ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας κατα ηγόρημα νοῆται τὸ ἐξ ἀμαθίας τῶν αἱρετικῶν ἐπι- νοηθὲν βημάτιον. ΑΛΛΟ. Εἰ Υἱὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ Λόγος ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ, ἢ κατὰ τὸν τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας λόγον, ἢ ὡς κατά φύσιν οὐκ ἔχων ἀπαραλλάκτως, ἢ κατά τι γοῦν τῶν ἐν τοῖς μειονεκτήμασι τρόπων, οὐκ αὐτοῦ τοσοῦτον ἔσται τὸ κατηγόρημα μᾶλλον, ὅσον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς εἶναι πεπίστευται, εἴπερ ὅλως τὸ ἔλαττον, ἤτοι τὸ χειρον, ὡς πρὸς αὐτὸν ἀπογεννώσα φαίνεται, καίτοι τῆς γενητῆς καὶ πεποιημένης οὐκ ἀνεχομένης τοῦτο παθεῖν. Τίκτει γὰρ πάντως τὸ ὅμοιον ἑαυτῷ πᾶν περ ἐστὶ καρπογόνον. Εἰ δὲ ἄνω παντὸς κεῖσθαι πάθους τὴν θείαν τοῦ Πατρὸς ἐροῦσι φύσιν, ἔξω δη- λονότι καὶ τῆς ἐπὶ τοῦτο κατηγορίας κείσεται, ὡς δὲ ἀρχέτυπος οὖσα τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, οὐκ ἐλάττονα τὸν Υἱὸν ἀποτέξεται, ἀλλ᾽ ἴσόν τε καὶ ὁμοούσιον, ἵνα μὴ καὶ ἡμῶν ἀπολιμπάνηται θεὸς ὁ τοσοῦτον ὑπὲρ ἡμᾶς. | Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. dentibus, undenam minorem dicunt esse Filium qui omnia temere audent Ariani, ad evertendam quæ ei naturaliter inest dignitatem? Comparatione enim majoris minus innotescit : Patris autem dignitatem non dimnensi, quomodo diminutionem ostendetis in Filio? A præditus, et nostræ mentis captumn multum exce Tim. 1, 7. C D ALIUD. De exsecrabin impietate hæreticorum certe et ex rei veritate dicere possumus : « Inimici nostri insani. Quomodo enim omni genere de- mentiæ nən pleni`sint, qui • neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant intelligunt? › quemad- modum Paulus ait 7. Causa autem propter quam illos reprehendendos putamus, ea est : Si re vera Deum ex Deo Patre genitum esse dicunt Filium, atque ita credunt, quomodo minor est Patre? Hinc enim prodibit multa rationum absurditas, scatens ubique blasphemiis, et quas aures refu- giant. Nam si Deus secundum naturam cum sit Filius, quadamntenus in se minus capiat, necesse est tandem cogitare aliquid esse majus Deo. Igitur non in perfectione omnimoda substantia Patris intelligitur esse, quamvis natura sit Deus : sed ipse quoque in majus proficiet, in Filio sicut imagine ostendens se quoque esse substantia præditum quæ minus suscipit. Hoc autem potentia feret, licet adhuc non tulerit : nam quæ alicujus sunt capacia, ea utique suscipient quorum sunt capacia, et tempore ad suscipiendum vocante, nou recusabunt. Sed multa in his blasphemia cernitur. Neque enim in majus Pater utique progredietur, sed nec minus suscipiet, propterea quod secun- dum naturam est Deus. Ergo neque Filius in seipso minus accipiet, Deus cum sit ipse quoque secundum naturam, ne supremam omnium essen- tiam lædere censeatur illa ex hæreticorum ve- cordia excogitata vocula. et ALIUD. Si Filius secundum naturam suam exsistens Dei ac Patris Verbum, minus est eo, sive divinæ majestatis ratione, sive quod secun- dum naturam suam non possit esse plane idem, aut certe alio quovis diminutionis modo, non tam is lædetur, quam ea ex qua creditur esse substantia, siquidem rem seipso ninorem aut deteriorem gignere videtur, licet id creata facta substantia non ferat. Gignit enim prorsus sibi simile, quodcunque fructiferum est. Quod si omni passione superiorem esse dicent divinam Patris naturam, expers utique illius labis erit, cumque primigenia sit omnium nobis bonorum essentia, non minorem gignet Filium, sed æqualem et consubstantialem, ne Deus, qui tan- topere nos excedit, nobis quoque sit inferior.

νος· ἡ εἴπερ ἐστὶν ἐν ἀκαταλήπτοις καὶ ἀνεκμετρή- τοῖς ὁ Πατὴρ ἀγαθοῖς, καὶ πολὺ τὸ τῆς ἡμετέρας διανοίας ἀνατρέχουσι μέτρον, πόθεν ἐλάττονα λέγουσι τὸν Υἱὸν οἱ πάντα τολμῶντες ἑτοίμως 'Αρειανοί, πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ προσόντος αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξιώματος; Ελέγχεται γὰρ ἀντιπαραθέσει τῇ πρὸς τὸ μεῖζον τὸ ἔλαττον. οὐκ ἐκμετρουμένης δὲ τῆς ἀξίας τοῦ Πατρός, ποία δείξις ἐν Υἱῷ τοῦ μειονεκτή ματος; ΑΛΛΟ. Ἐπὶ τῇ βδελυρίᾳ τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν ἔξεστιν ὄντως εἰπεῖν ἀληθεύοντας · « Οἱ δὲ ἐχθρο ἡμῶν ἀνόητοι. › Πῶς γὰρ οὐκ ἂν εἶεν πάσης ἀμα θίας ἀνάπλεῳ, « μὴ εἰδότες μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται; › καθάπερ ὁ Παῦλός φη- σιν. Οτου δὲ δὴ χάριν ἐπισκήπτειν αὐτοῖς οιόμεθα δεῖν, ἐκεῖνό ἐστιν· Εἰ κατὰ ἀλήθειαν Θεὸν ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρὸς γεγεννῆσθαι λέγουσι τὸν Υἱὸν, καὶ οὕτω πιστεύουσι, πῶς ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρός; Πολλή γὰρ ἐντεῦθεν ἀποτεχθήσεται λογισμῶν ἀτοπία, παν- ταχῆ τὸ δύσφημον ἔχουσα, καὶ ὅσαπερ ἄν τις καὶ μόνον ἀκοῦσαι παραιτήσεται. Εἰ γὰρ ὅλως Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ἐπιδέξεται κατά τι γοῦν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ ἔλαττον, ἀνάγκη λοιπὸν ἐννοεῖν, ὡς ἔστι τι μεῖζον Θεοῦ. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τελειότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἡ τοῦ Πατρὸς οὐσία νοεῖται, κἂν ὑπάρχῃ φύσ σει Θεός· προκόψει δέ ποι καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὸ μεῖζον, ἐλεγχόμενος, ὥσπερ εἰκόνι τῷ Υἱῷ, ὅτι περ ἐστι καὶ αὐτὸς τῆς τὸ ἔλαττον ἐπιδεχομένης οὐσίας. Φορέσει δὲ αὐτὸ δυνάμει, καὶ εἰ μή πω πεφόρεκεν· ἐπεί περ τα δεκτικά τινος όντα, δέξεται πάντως καὶ τὰ ὧν ἐστι δεκτικά, καὶ καιροῦ καλοῦντος εἰς τὸ παθεῖν οὐ παρ αιτήσεται. Αλλὰ πολλή τις ἐν τούτοις ἡ δυσφημία φαίνεται. Οὔτε γὰρ προβήσεταί ποι πρὸς τὸ μεῖζον ὁ Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὸ ἔλαττον ἐπιδέξεται, διὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Οὐκοῦν τὸ ἔλαττον οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἐφ' ἑαυτῷ καταδέξεται, Θεὸς καὶ αὐτὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ἵνα μὴ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας κατα ηγόρημα νοῆται τὸ ἐξ ἀμαθίας τῶν αἱρετικῶν ἐπι- νοηθὲν βημάτιον. ΑΛΛΟ. Εἰ Υἱὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ Λόγος ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ, ἢ κατὰ τὸν τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας λόγον, ἢ ὡς κατά φύσιν οὐκ ἔχων ἀπαραλλάκτως, ἢ κατά τι γοῦν τῶν ἐν τοῖς μειονεκτήμασι τρόπων, οὐκ αὐτοῦ τοσοῦτον ἔσται τὸ κατηγόρημα μᾶλλον, ὅσον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς εἶναι πεπίστευται, εἴπερ ὅλως τὸ ἔλαττον, ἤτοι τὸ χειρον, ὡς πρὸς αὐτὸν ἀπογεννώσα φαίνεται, καίτοι τῆς γενητῆς καὶ πεποιημένης οὐκ ἀνεχομένης τοῦτο παθεῖν. Τίκτει γὰρ πάντως τὸ ὅμοιον ἑαυτῷ πᾶν περ ἐστὶ καρπογόνον. Εἰ δὲ ἄνω παντὸς κεῖσθαι πάθους τὴν θείαν τοῦ Πατρὸς ἐροῦσι φύσιν, ἔξω δη- λονότι καὶ τῆς ἐπὶ τοῦτο κατηγορίας κείσεται, ὡς δὲ ἀρχέτυπος οὖσα τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν, οὐκ ἐλάττονα τὸν Υἱὸν ἀποτέξεται, ἀλλ᾽ ἴσόν τε καὶ ὁμοούσιον, ἵνα μὴ καὶ ἡμῶν ἀπολιμπάνηται θεὸς ὁ τοσοῦτον ὑπὲρ ἡμᾶς. | Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. dentibus, undenam minorem dicunt esse Filium qui omnia temere audent Ariani, ad evertendam quæ ei naturaliter inest dignitatem? Comparatione enim majoris minus innotescit : Patris autem dignitatem non dimnensi, quomodo diminutionem ostendetis in Filio? A præditus, et nostræ mentis captumn multum exce Tim. 1, 7. C D ALIUD. De exsecrabin impietate hæreticorum certe et ex rei veritate dicere possumus : « Inimici nostri insani. Quomodo enim omni genere de- mentiæ nən pleni`sint, qui • neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant intelligunt? › quemad- modum Paulus ait 7. Causa autem propter quam illos reprehendendos putamus, ea est : Si re vera Deum ex Deo Patre genitum esse dicunt Filium, atque ita credunt, quomodo minor est Patre? Hinc enim prodibit multa rationum absurditas, scatens ubique blasphemiis, et quas aures refu- giant. Nam si Deus secundum naturam cum sit Filius, quadamntenus in se minus capiat, necesse est tandem cogitare aliquid esse majus Deo. Igitur non in perfectione omnimoda substantia Patris intelligitur esse, quamvis natura sit Deus : sed ipse quoque in majus proficiet, in Filio sicut imagine ostendens se quoque esse substantia præditum quæ minus suscipit. Hoc autem potentia feret, licet adhuc non tulerit : nam quæ alicujus sunt capacia, ea utique suscipient quorum sunt capacia, et tempore ad suscipiendum vocante, nou recusabunt. Sed multa in his blasphemia cernitur. Neque enim in majus Pater utique progredietur, sed nec minus suscipiet, propterea quod secun- dum naturam est Deus. Ergo neque Filius in seipso minus accipiet, Deus cum sit ipse quoque secundum naturam, ne supremam omnium essen- tiam lædere censeatur illa ex hæreticorum ve- cordia excogitata vocula. et ALIUD. Si Filius secundum naturam suam exsistens Dei ac Patris Verbum, minus est eo, sive divinæ majestatis ratione, sive quod secun- dum naturam suam non possit esse plane idem, aut certe alio quovis diminutionis modo, non tam is lædetur, quam ea ex qua creditur esse substantia, siquidem rem seipso ninorem aut deteriorem gignere videtur, licet id creata facta substantia non ferat. Gignit enim prorsus sibi simile, quodcunque fructiferum est. Quod si omni passione superiorem esse dicent divinam Patris naturam, expers utique illius labis erit, cumque primigenia sit omnium nobis bonorum essentia, non minorem gignet Filium, sed æqualem et consubstantialem, ne Deus, qui tan- topere nos excedit, nobis quoque sit inferior.

Εt ΑΛΛΟ, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγής. [3ον ἑαυτὸν ἐπιδεικνύων τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, φησί που Χριστὸς πρὸς τοὺς οἰκείους μαθητάς· « Ὁ ἑωρηκώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα μου. Εἶτα πῶς ὁ κατὰ φύσιν τοιοῦτος, οὕτω τε ὑπάρχων ὡς αὐτὸς ἀληθεύων διισχυρίζεται, τὸ ἔλαττον ἕξει κατὰ τήν τινων ἀβου λίαν; Εἰ γὰρ ὑπάρχων ἐλάττων ἐν ἑαυτῷ δεικνύει τὸν Πατέρα, μηδεμιᾶς μεσολαβούσης παραλλαγής, ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον ἀναβήσεται, ὡς ἐν ἀμετα- ποιήτῳ φαινόμενον εἰκόνι τῷ Υἱῷ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτο πον. Οὐκοῦν οὐκ ἐλάττων ὁ Υἱός, ἐν ᾧπερ εἰκονίζε ται τέλειος ὢν ὁ Πατήρ. ΑΛΛΟ. Καὶ πῶς ἂν τὸ ἔλαττον, ἢ ἐν οἷσπέρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ὁ Υἱὸς ἐπιδέξηται, λέγων ἀνεγκλήτως· • Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι· ο καὶ πάλιν, ὡς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ὅτι « Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστιν, καὶ τὰ σὰ ἐμά; › Εἰ γὰρ ὄντως ἐστὶ κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν ἐλάττων ὁ Υἱὸς, ἐπειδήπερ ἀληθεύει λέγων πρὸς τὸν Πατέρα· « Τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, » χωρήσει καὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον, καὶ τὸ μεῖζον ὁμοίως ἐπὶ τὸν Υἱόν, ἀδιαφορούσης τῆς τῶν πραγμάτων τάξεως, εἴπερ ἐν ἑκατέρῳ τὰ ἑκα τέρω προσόντα φαίνεται, καὶ ὅπερ ἂν εἴη τοῦ Πα- τρὸς, τοῦτό ἐστι τοῦ Υἱοῦ, καὶ πάλιν, ὅπερ ἂν ὑπάρ- χον ἴδιον φαίνηται τοῦ Υἱοῦ, τοῦτό ἐστι τοῦ Πατρός· οὐδὲν οὖν κωλύσει λέγειν ἐλάττονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πα- τέρα, καὶ μείζονα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἀλλ᾽ ἔστι τῶν ἀτοπωτάτων, καὶ μόνον ἐννοεῖν τι τοιοῦτον· ἴσος ἄρα, καὶ οὐκ ἐλάττων ὁ κοινὰ πρὸς τὸν Πατέρα Ο τὰ τῆς οὐσίας ἔχων πλεονεκτήματα. λιν, 9. ΑΛΛΟ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἰ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πα τὴρ, ταῦτα πάντα ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἔστι δὲ ἐν Πατρὶ τὸ τέλειον, τέλειος ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς ὁ τοῦ Πατρὸς ἔχων τὰ ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Οὐκοῦν οὐκ ἐλάττων, κατὰ τὴν τῶν αἱρετικῶν δυσσέβειαν. ΑΛΛΟ, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγῆς, μετὰ συμπλοκής συλλογισμού. Λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν ἄσβεστον φλόγα καταχέοντες τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς, καὶ τὴν μὲν ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν ὀρθότητα παραι τούμενοι, στροφὰς δὲ ποικίλων ἐπινοοῦντες συλλο- γισμῶν πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκεραιοτέρων καὶ ἀνατρο πην, πότερόν ποτε κρείττων ἐστὶν ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, τὸ μεῖζον ὡς πρὸς αὐτὸν ἔχων, εἴπερ ἐλάττων ἐστί, καθὼς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν, ἢ οὐχί. Αλλ' οἶμαι δὴ πάντως, ὅτι, Κρείττων, ἐροῦσι· λεγέτωσαν τοίνυν τί περισσὸν ἐν τῷ κεκλῆσθαι τὸ μεῖζον ὁ Πατὴρ ἔχων φανεῖται, εἰ μὴ κρείττων ἐστίν. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐδὲν, λέλυται λοιπὸν ἤδη πᾶν τὸ ἐφ᾽ Υἱοῦ κατηγό ρημα· εἰ δὲ πολύ τι τὸ διάφορόν ἐστι, κρείττων ἄρα λοιπὸν, ὡς ἔχων τὸ μεῖζον. Απολογείσθωσαν τοίνυν, καὶ διδασκέτωσαν ἡμᾶς, εἴπερ εἰσὶν ὄντως σοφοί, τοῦ δὴ χάριν γεννήσας τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ οὐκ ἴσον ἑαυτῷ γεγέννηκεν, ἀλλ' ἐλάττονα. Εἰ μὲν γὰρ φαίνοιτο κρεῖττον τὸ ἴσον ἑαυτῷ κατὰ πάντα γεννῆσαι τὸν Υἱόν, τίς ὁ κωλύσας τοῦτο ποιεῖν; Εἰ μὲν γάρ τι τὸ κωλύσαν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐστὶν, ὁμολογήσουσι καὶ οὐχ ἑκόντες εἶναί τι τὸ μεῖζον τοῦ Πατρός. Εἰ δὲ τὸ κω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ALIUD, per reductionem ad absurdum. Seipsum A equalem Deo ac Patri ostendens, ait Christus alicubi ad suos discipulos : « Qui vidit me, vidit Patrem meum ". At quomodo is qui secundum naturam talis est, qualen se vere asserit, imminu- tionem habiturus est, ut stulte nonnulli volunt? Nam si minor exsisteus, in seipso Patrem ostendit nullo intercedente discrimine, ad Patrem immi- nutio pertinebit, qui in immutabili apparet ima- gine, Filio nimirum. At hoc absurdum. Igitur non minor est Filius, in quo Pater perfectus exsistens exprimitur. ALIUD. Quomodo Filius minus quam Pater acci- piat, qui citra culpam ait : « Omnia quæcunque Isabel Pater mea sunt s?, rursus, oratione ad Denm et Patrem conversa : < Omnia mea tua sunt, et Lua mea "., Si enim, ut temere nonnulli assc- runt, revera minor est Filius, quoniam vere lo- quitur dum dicit ad Patren : « Mea tua sunt, et tua mea; › minus in Patrem cadet, et majus simi- liter in Filium, promiscuo rerum ordine, siquidem in altero quæ alteri insunt reperiuntur, et quod Patris est, hoc etiam est Filii. Et rursus, quod- cunque Filii proprium esse videtur, istud est Patris. Nihil ergo dicere vetabit minorem esse Filio Patrem, et majorein Patre Filium. Sed vel cogitatu istud est absurdissimum. Equalis igitur, et non minor est qui communes habet cum Patre essentie prærogativas. ALIUD, ex eodem. Si quæcunque habet Pater, hac omnia sunt Filii, est autem in Patre perfectio : perfectus erit et Filius, qui habet quæ Patris pro- pria sunt et eximia. Igitur non est inferior, ut Impie hæretici sentiunt. B ALIUD, per reductionem in absurdum, cum syllo- gismi complexione. Dicant nobis qui inexstingui- bilem flammam in caput suum arcessunt, et re- ctam divinorum dogmatuin rationem aversantur, ac variarum argutiarum versutias, ad fraudem simpliciorum et subversionem excogitant, utrum tandem melior sit Pater Filio, cum major sit ipso, si Filius minor est, ut illi nugantur, an non. At, opinor, meliorem esse fatebuntur. Dicant ergo quidnam eximii habere Pater videbitur in eo quod D majus habet, nisi melior est. Nam si nibil plane, soluta demum est omnis illa Filii reprehensio. Sin autem multum præstat, melior igitur est, utpote qui majus habet. Respondeant ergo, et nos doceant, si revera sapiunt, quam ob cauşam Filium Pater cum genuerit, non æqualem sibi genuit, sed mi- norem. Nam si melius videretur æqualeın sibi per omnia genuisse filium, quis facere istud probi- beret? Si enim aliquid prohibuerit, necessarium esse vel inviti fatebuntur, ut sit aliquid Patre najus. Quod si nihil plane prohibuit, sed cum potestate præditus esset, sciretque melius esse ut se Joan. Joan. xv1, 15. 60 Joan, ΣΥΠ, 10.

Εt ΑΛΛΟ, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγής. [3ον ἑαυτὸν ἐπιδεικνύων τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, φησί που Χριστὸς πρὸς τοὺς οἰκείους μαθητάς· « Ὁ ἑωρηκώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα μου. Εἶτα πῶς ὁ κατὰ φύσιν τοιοῦτος, οὕτω τε ὑπάρχων ὡς αὐτὸς ἀληθεύων διισχυρίζεται, τὸ ἔλαττον ἕξει κατὰ τήν τινων ἀβου λίαν; Εἰ γὰρ ὑπάρχων ἐλάττων ἐν ἑαυτῷ δεικνύει τὸν Πατέρα, μηδεμιᾶς μεσολαβούσης παραλλαγής, ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον ἀναβήσεται, ὡς ἐν ἀμετα- ποιήτῳ φαινόμενον εἰκόνι τῷ Υἱῷ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτο πον. Οὐκοῦν οὐκ ἐλάττων ὁ Υἱός, ἐν ᾧπερ εἰκονίζε ται τέλειος ὢν ὁ Πατήρ. ΑΛΛΟ. Καὶ πῶς ἂν τὸ ἔλαττον, ἢ ἐν οἷσπέρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ὁ Υἱὸς ἐπιδέξηται, λέγων ἀνεγκλήτως· • Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι· ο καὶ πάλιν, ὡς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ὅτι « Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστιν, καὶ τὰ σὰ ἐμά; › Εἰ γὰρ ὄντως ἐστὶ κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν ἐλάττων ὁ Υἱὸς, ἐπειδήπερ ἀληθεύει λέγων πρὸς τὸν Πατέρα· « Τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, » χωρήσει καὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον, καὶ τὸ μεῖζον ὁμοίως ἐπὶ τὸν Υἱόν, ἀδιαφορούσης τῆς τῶν πραγμάτων τάξεως, εἴπερ ἐν ἑκατέρῳ τὰ ἑκα τέρω προσόντα φαίνεται, καὶ ὅπερ ἂν εἴη τοῦ Πα- τρὸς, τοῦτό ἐστι τοῦ Υἱοῦ, καὶ πάλιν, ὅπερ ἂν ὑπάρ- χον ἴδιον φαίνηται τοῦ Υἱοῦ, τοῦτό ἐστι τοῦ Πατρός· οὐδὲν οὖν κωλύσει λέγειν ἐλάττονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πα- τέρα, καὶ μείζονα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἀλλ᾽ ἔστι τῶν ἀτοπωτάτων, καὶ μόνον ἐννοεῖν τι τοιοῦτον· ἴσος ἄρα, καὶ οὐκ ἐλάττων ὁ κοινὰ πρὸς τὸν Πατέρα Ο τὰ τῆς οὐσίας ἔχων πλεονεκτήματα. λιν, 9. ΑΛΛΟ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἰ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πα τὴρ, ταῦτα πάντα ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἔστι δὲ ἐν Πατρὶ τὸ τέλειον, τέλειος ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς ὁ τοῦ Πατρὸς ἔχων τὰ ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Οὐκοῦν οὐκ ἐλάττων, κατὰ τὴν τῶν αἱρετικῶν δυσσέβειαν. ΑΛΛΟ, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγῆς, μετὰ συμπλοκής συλλογισμού. Λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν ἄσβεστον φλόγα καταχέοντες τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς, καὶ τὴν μὲν ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν ὀρθότητα παραι τούμενοι, στροφὰς δὲ ποικίλων ἐπινοοῦντες συλλο- γισμῶν πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκεραιοτέρων καὶ ἀνατρο πην, πότερόν ποτε κρείττων ἐστὶν ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, τὸ μεῖζον ὡς πρὸς αὐτὸν ἔχων, εἴπερ ἐλάττων ἐστί, καθὼς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν, ἢ οὐχί. Αλλ' οἶμαι δὴ πάντως, ὅτι, Κρείττων, ἐροῦσι· λεγέτωσαν τοίνυν τί περισσὸν ἐν τῷ κεκλῆσθαι τὸ μεῖζον ὁ Πατὴρ ἔχων φανεῖται, εἰ μὴ κρείττων ἐστίν. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐδὲν, λέλυται λοιπὸν ἤδη πᾶν τὸ ἐφ᾽ Υἱοῦ κατηγό ρημα· εἰ δὲ πολύ τι τὸ διάφορόν ἐστι, κρείττων ἄρα λοιπὸν, ὡς ἔχων τὸ μεῖζον. Απολογείσθωσαν τοίνυν, καὶ διδασκέτωσαν ἡμᾶς, εἴπερ εἰσὶν ὄντως σοφοί, τοῦ δὴ χάριν γεννήσας τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ οὐκ ἴσον ἑαυτῷ γεγέννηκεν, ἀλλ' ἐλάττονα. Εἰ μὲν γὰρ φαίνοιτο κρεῖττον τὸ ἴσον ἑαυτῷ κατὰ πάντα γεννῆσαι τὸν Υἱόν, τίς ὁ κωλύσας τοῦτο ποιεῖν; Εἰ μὲν γάρ τι τὸ κωλύσαν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐστὶν, ὁμολογήσουσι καὶ οὐχ ἑκόντες εἶναί τι τὸ μεῖζον τοῦ Πατρός. Εἰ δὲ τὸ κω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ALIUD, per reductionem ad absurdum. Seipsum A equalem Deo ac Patri ostendens, ait Christus alicubi ad suos discipulos : « Qui vidit me, vidit Patrem meum ". At quomodo is qui secundum naturam talis est, qualen se vere asserit, imminu- tionem habiturus est, ut stulte nonnulli volunt? Nam si minor exsisteus, in seipso Patrem ostendit nullo intercedente discrimine, ad Patrem immi- nutio pertinebit, qui in immutabili apparet ima- gine, Filio nimirum. At hoc absurdum. Igitur non minor est Filius, in quo Pater perfectus exsistens exprimitur. ALIUD. Quomodo Filius minus quam Pater acci- piat, qui citra culpam ait : « Omnia quæcunque Isabel Pater mea sunt s?, rursus, oratione ad Denm et Patrem conversa : < Omnia mea tua sunt, et Lua mea "., Si enim, ut temere nonnulli assc- runt, revera minor est Filius, quoniam vere lo- quitur dum dicit ad Patren : « Mea tua sunt, et tua mea; › minus in Patrem cadet, et majus simi- liter in Filium, promiscuo rerum ordine, siquidem in altero quæ alteri insunt reperiuntur, et quod Patris est, hoc etiam est Filii. Et rursus, quod- cunque Filii proprium esse videtur, istud est Patris. Nihil ergo dicere vetabit minorem esse Filio Patrem, et majorein Patre Filium. Sed vel cogitatu istud est absurdissimum. Equalis igitur, et non minor est qui communes habet cum Patre essentie prærogativas. ALIUD, ex eodem. Si quæcunque habet Pater, hac omnia sunt Filii, est autem in Patre perfectio : perfectus erit et Filius, qui habet quæ Patris pro- pria sunt et eximia. Igitur non est inferior, ut Impie hæretici sentiunt. B ALIUD, per reductionem in absurdum, cum syllo- gismi complexione. Dicant nobis qui inexstingui- bilem flammam in caput suum arcessunt, et re- ctam divinorum dogmatuin rationem aversantur, ac variarum argutiarum versutias, ad fraudem simpliciorum et subversionem excogitant, utrum tandem melior sit Pater Filio, cum major sit ipso, si Filius minor est, ut illi nugantur, an non. At, opinor, meliorem esse fatebuntur. Dicant ergo quidnam eximii habere Pater videbitur in eo quod D majus habet, nisi melior est. Nam si nibil plane, soluta demum est omnis illa Filii reprehensio. Sin autem multum præstat, melior igitur est, utpote qui majus habet. Respondeant ergo, et nos doceant, si revera sapiunt, quam ob cauşam Filium Pater cum genuerit, non æqualem sibi genuit, sed mi- norem. Nam si melius videretur æqualeın sibi per omnia genuisse filium, quis facere istud probi- beret? Si enim aliquid prohibuerit, necessarium esse vel inviti fatebuntur, ut sit aliquid Patre najus. Quod si nihil plane prohibuit, sed cum potestate præditus esset, sciretque melius esse ut se Joan. Joan. xv1, 15. 60 Joan, ΣΥΠ, 10.

Εt ΑΛΛΟ, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγής. [3ον ἑαυτὸν ἐπιδεικνύων τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, φησί που Χριστὸς πρὸς τοὺς οἰκείους μαθητάς· « Ὁ ἑωρηκώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα μου. Εἶτα πῶς ὁ κατὰ φύσιν τοιοῦτος, οὕτω τε ὑπάρχων ὡς αὐτὸς ἀληθεύων διισχυρίζεται, τὸ ἔλαττον ἕξει κατὰ τήν τινων ἀβου λίαν; Εἰ γὰρ ὑπάρχων ἐλάττων ἐν ἑαυτῷ δεικνύει τὸν Πατέρα, μηδεμιᾶς μεσολαβούσης παραλλαγής, ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον ἀναβήσεται, ὡς ἐν ἀμετα- ποιήτῳ φαινόμενον εἰκόνι τῷ Υἱῷ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτο πον. Οὐκοῦν οὐκ ἐλάττων ὁ Υἱός, ἐν ᾧπερ εἰκονίζε ται τέλειος ὢν ὁ Πατήρ. ΑΛΛΟ. Καὶ πῶς ἂν τὸ ἔλαττον, ἢ ἐν οἷσπέρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ὁ Υἱὸς ἐπιδέξηται, λέγων ἀνεγκλήτως· • Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι· ο καὶ πάλιν, ὡς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ὅτι « Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστιν, καὶ τὰ σὰ ἐμά; › Εἰ γὰρ ὄντως ἐστὶ κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν ἐλάττων ὁ Υἱὸς, ἐπειδήπερ ἀληθεύει λέγων πρὸς τὸν Πατέρα· « Τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, » χωρήσει καὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον, καὶ τὸ μεῖζον ὁμοίως ἐπὶ τὸν Υἱόν, ἀδιαφορούσης τῆς τῶν πραγμάτων τάξεως, εἴπερ ἐν ἑκατέρῳ τὰ ἑκα τέρω προσόντα φαίνεται, καὶ ὅπερ ἂν εἴη τοῦ Πα- τρὸς, τοῦτό ἐστι τοῦ Υἱοῦ, καὶ πάλιν, ὅπερ ἂν ὑπάρ- χον ἴδιον φαίνηται τοῦ Υἱοῦ, τοῦτό ἐστι τοῦ Πατρός· οὐδὲν οὖν κωλύσει λέγειν ἐλάττονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πα- τέρα, καὶ μείζονα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἀλλ᾽ ἔστι τῶν ἀτοπωτάτων, καὶ μόνον ἐννοεῖν τι τοιοῦτον· ἴσος ἄρα, καὶ οὐκ ἐλάττων ὁ κοινὰ πρὸς τὸν Πατέρα Ο τὰ τῆς οὐσίας ἔχων πλεονεκτήματα. λιν, 9. ΑΛΛΟ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Εἰ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πα τὴρ, ταῦτα πάντα ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἔστι δὲ ἐν Πατρὶ τὸ τέλειον, τέλειος ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς ὁ τοῦ Πατρὸς ἔχων τὰ ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Οὐκοῦν οὐκ ἐλάττων, κατὰ τὴν τῶν αἱρετικῶν δυσσέβειαν. ΑΛΛΟ, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγῆς, μετὰ συμπλοκής συλλογισμού. Λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν ἄσβεστον φλόγα καταχέοντες τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς, καὶ τὴν μὲν ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν ὀρθότητα παραι τούμενοι, στροφὰς δὲ ποικίλων ἐπινοοῦντες συλλο- γισμῶν πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκεραιοτέρων καὶ ἀνατρο πην, πότερόν ποτε κρείττων ἐστὶν ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, τὸ μεῖζον ὡς πρὸς αὐτὸν ἔχων, εἴπερ ἐλάττων ἐστί, καθὼς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν, ἢ οὐχί. Αλλ' οἶμαι δὴ πάντως, ὅτι, Κρείττων, ἐροῦσι· λεγέτωσαν τοίνυν τί περισσὸν ἐν τῷ κεκλῆσθαι τὸ μεῖζον ὁ Πατὴρ ἔχων φανεῖται, εἰ μὴ κρείττων ἐστίν. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐδὲν, λέλυται λοιπὸν ἤδη πᾶν τὸ ἐφ᾽ Υἱοῦ κατηγό ρημα· εἰ δὲ πολύ τι τὸ διάφορόν ἐστι, κρείττων ἄρα λοιπὸν, ὡς ἔχων τὸ μεῖζον. Απολογείσθωσαν τοίνυν, καὶ διδασκέτωσαν ἡμᾶς, εἴπερ εἰσὶν ὄντως σοφοί, τοῦ δὴ χάριν γεννήσας τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ οὐκ ἴσον ἑαυτῷ γεγέννηκεν, ἀλλ' ἐλάττονα. Εἰ μὲν γὰρ φαίνοιτο κρεῖττον τὸ ἴσον ἑαυτῷ κατὰ πάντα γεννῆσαι τὸν Υἱόν, τίς ὁ κωλύσας τοῦτο ποιεῖν; Εἰ μὲν γάρ τι τὸ κωλύσαν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐστὶν, ὁμολογήσουσι καὶ οὐχ ἑκόντες εἶναί τι τὸ μεῖζον τοῦ Πατρός. Εἰ δὲ τὸ κω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ALIUD, per reductionem ad absurdum. Seipsum A equalem Deo ac Patri ostendens, ait Christus alicubi ad suos discipulos : « Qui vidit me, vidit Patrem meum ". At quomodo is qui secundum naturam talis est, qualen se vere asserit, imminu- tionem habiturus est, ut stulte nonnulli volunt? Nam si minor exsisteus, in seipso Patrem ostendit nullo intercedente discrimine, ad Patrem immi- nutio pertinebit, qui in immutabili apparet ima- gine, Filio nimirum. At hoc absurdum. Igitur non minor est Filius, in quo Pater perfectus exsistens exprimitur. ALIUD. Quomodo Filius minus quam Pater acci- piat, qui citra culpam ait : « Omnia quæcunque Isabel Pater mea sunt s?, rursus, oratione ad Denm et Patrem conversa : < Omnia mea tua sunt, et Lua mea "., Si enim, ut temere nonnulli assc- runt, revera minor est Filius, quoniam vere lo- quitur dum dicit ad Patren : « Mea tua sunt, et tua mea; › minus in Patrem cadet, et majus simi- liter in Filium, promiscuo rerum ordine, siquidem in altero quæ alteri insunt reperiuntur, et quod Patris est, hoc etiam est Filii. Et rursus, quod- cunque Filii proprium esse videtur, istud est Patris. Nihil ergo dicere vetabit minorem esse Filio Patrem, et majorein Patre Filium. Sed vel cogitatu istud est absurdissimum. Equalis igitur, et non minor est qui communes habet cum Patre essentie prærogativas. ALIUD, ex eodem. Si quæcunque habet Pater, hac omnia sunt Filii, est autem in Patre perfectio : perfectus erit et Filius, qui habet quæ Patris pro- pria sunt et eximia. Igitur non est inferior, ut Impie hæretici sentiunt. B ALIUD, per reductionem in absurdum, cum syllo- gismi complexione. Dicant nobis qui inexstingui- bilem flammam in caput suum arcessunt, et re- ctam divinorum dogmatuin rationem aversantur, ac variarum argutiarum versutias, ad fraudem simpliciorum et subversionem excogitant, utrum tandem melior sit Pater Filio, cum major sit ipso, si Filius minor est, ut illi nugantur, an non. At, opinor, meliorem esse fatebuntur. Dicant ergo quidnam eximii habere Pater videbitur in eo quod D majus habet, nisi melior est. Nam si nibil plane, soluta demum est omnis illa Filii reprehensio. Sin autem multum præstat, melior igitur est, utpote qui majus habet. Respondeant ergo, et nos doceant, si revera sapiunt, quam ob cauşam Filium Pater cum genuerit, non æqualem sibi genuit, sed mi- norem. Nam si melius videretur æqualeın sibi per omnia genuisse filium, quis facere istud probi- beret? Si enim aliquid prohibuerit, necessarium esse vel inviti fatebuntur, ut sit aliquid Patre najus. Quod si nihil plane prohibuit, sed cum potestate præditus esset, sciretque melius esse ut se Joan. Joan. xv1, 15. 60 Joan, ΣΥΠ, 10.

Δ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. » Ὡς γὰρ ὑπὸ θείου Πνεύ ματος εἰς τὴν τῶν ἐσομένων γνῶσιν φωταγωγούμε νος οὐκ ἠγνόησεν, ὥς γέ μοι δοκεῖ, καὶ ὡς ἔστιν εἰς πεῖν ἀληθεύοντας, ὅτι περ ἀναφανοῦνταί τινες ἀπο ωλείας εργάται, διαβόλου θήρατρα, θανάτου παγίδες, εἰς ταμεῖα καταφέρουσαι καὶ εἰς πέταυρον ᾅδου τοὺς ἐξ ἀμαθείας προσέχοντας οἷς ἂν ἐκ καρδίας ερεύ γονται πονηρᾶς. Ενστήσονται δὲ, καὶ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἀνδριοῦνται κεφαλῆς λέγοντες, ἕτερον μὲν εἶναι τὸν ἐνδιάθετον ἐν Θεῷ Πατρὶ Λόγον, ἕτερον δέ τινα καὶ τῷ ἐνδιαθέτῳ λίαν έμφερέστατόν τε καὶ ὁμοιότατον τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον, δι' οὗ Θεὸς τὰ πάντα εργάζεται· ἵνα Λόγος Λόγου νοῆται, καὶ εἰκὼν εἰκό νος, καὶ ἀπαύγασμα απαυγάσματος. Ωσπερ οὖν ἤδη δυσφημούντων ἀκούσας αὐτῶν, καὶ πρὸς τὰς εκτόπους ἀπονοίας τῶν παρ' αὐτοῖς συγγραμμάτων εὐλόγως κεκινημένος ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὁρισάμενος ἤδη καὶ διὰ πολλῶν, ὡς ἔδει, κατασημή νας τὸν ἕνα, καὶ μόνον, καὶ ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ, καὶ πρὸς Θεὸν ὄντα Λόγον, ἐπιφέρει γορ- γῶς· « Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, ν ὡς Υἱὸς δηλαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς ἔμφυτος, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ὡς Μονογενής· « Οὗτος, ο οὐκ ὄντος δευτέρου. Ἐπειδὴ δὲ προσήκειν ἡγοῦμαι τὰ περὶ τῆς τοιαύτης δυσσεβείας ἐξηγεῖσθαι σπουδάζοντας, γυμνοτέραν αὐτῶν καταστῆσαι τὴν δυσφημίαν, διὰ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων ἀσφάλειαν· φυλάξεται γὰρ ὁ μαθών, καὶ ὡς ὄφιν ὑπεραλεῖται, κατὰ μέσην λαν θάνοντα τὴν ὁδόν· ἀναγκαίως αὐτὴν ἐκθήσομαι, τὴν ἐκείνων, ὡς ἐν ἀντιθέσεως σχήματι. Λάβοι γὰρ ἂν οὕτω τὰς λύσεις ἐφεξῆς, καθ' οὕςπερ ἂν ἐπιδοίη τρόπους ὁ πάντα σοφῶν Θεός. Ευνομίου δόξα περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ο Μονογενής, φησί, τοῦ Θεοῦ Υἱός, οὐκ ἔστιν αὐτοκυρίως ὁ Λόγος αὐτοῦ· ἀλλ' ὁ μὲν ἐνδιάθετες Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐν αὐτῷ κινεῖται, καὶ ἔστιν ἀεί· ὁ δὲ ἐξ αὐτοῦ γεννηθῆναι λεγόμενος Υἱός, τὸν ἐνδιάθετον αὐτοῦ Λόγον δεχόμενος, πάντα τε οἶ- δεν ἐκμαθών, καὶ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου 15ο γος καλεῖται, καὶ ἔστιν. Εἶτα πρὸς βεβαίωσιν, ὡς οἴεται, τῆς ἑαυτοῦ δυσ σεβείας, καὶ τῶν διεστραμμένων ἐννοιῶν τοιούτους τινὰς ἀναπλέκει συλλογισμούς, ἵνα, καθὰ γέγρα πται, ταῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων σειραῖς ὁ δεί- Ο λαιος κατασφίγγηται. Εἰ ὁ Λόγος, φησίν, ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ φυσικός τε καὶ ἐνδιάθετος αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἔστι δὲ ὁμο- ούσιος τῷ γεννήσαντι, τί τὸ κωλύον ἔτι Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοούσιον λόγῳ ; ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ· Εἰ ὁ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ὁ Υἱὸς, καὶ παρ' αὐτὸν οὐκ ἔστιν ἕτερος· διὰ ποίου Λόγου, φησὶν, ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν εὑρίσκεται λέγων· ο Υιός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; ο πρόδηλον γὰρ ὡς οὐ δίχα λόγου τὰς πρὸς αὐ τὸν διαλέξεις ὁ Πατὴρ ἐποιήσατο, ἐπεὶ πᾶν τὸ λα λούμενον ἐν λόγῳ παντὸς [ῖσ. πάντως ] λαλεῖται, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B • Hoc erat in principio apud Deum. Accepta enim a divino Spiritu rerum futurarum cognitione, non ignoravit, ut opinor, ac vere affirmare possu- mus, quosdam prodituros perditionis artifices, dia- boli aucupia, mortis laqueos, in cubicula et pro- fundum inferni detrudentes eos qui præ imperitia attendunt iis quæ eructant de corde malo ". In- stabunt vero, et in suum ipsi caput invalescent, di centes, aliud quidem esse illud insitum in Deo Patre Verbum, aliud insito longe simillimum Fj- lium, et Verbum, per quod Deus omnia operatur, ut sic Verbum Verbi, et imago imaginis, et splen- dor splendoris intelligatur. Quasi ergo jam illos impia ista prædicantes audiret, et adversus imma- nem scriptorum ipsorum furorem merito com- motus beatus evangelista, postquam multis verbis jam statuit, et, ut decebat, significavit unum, ac solum et verum de Deo, et in Deo et apud Deum esse Verbum, statim infert : • Hoc erat in priuci- pio apud Deum, › ut Filius nimirum apud Patrem, ut insitum; ut ex ejus substantia, ut Unigenitum, Hoc, cum non sit secundum. Sed quoniam opera pretium nobis esse puto, qui impietatem istiusmodi palam facere conamur, nudam eorum exponere blasphemiam, ad simpliciorum securita- tem (cavelit enim quisquis didicerit, ac tanquam serpentem transiliet in medio latentem itinere) utili- ter eorum doctrinam exponam, opposita contraria. Sic enim deinceps illa refutabitur iis modis quos nobis Deus concesserit, qui omnibus sapientiam largitur. Eunomii opinio de Filio Dei. Unigenitus, inquit, Dei Filius, non est ex se pro- prie Verbum ejus; sed internum illud Verbum Dei 2c Patris in ipso movetur, et est semper. Qui au- tem ex ipso genitus esse Filius dicitur, internum ejus Verbum suscipiens, cuncta ab eo edoctus no- vit, et ad ejus similitudinem Verbum est et nun- cupatur. Jam ad confirmandam suam ut existimat in- pietatem, et perversas sententias istiusmodi nectit syHogismos, ut, quemadmodum scriptum eșt suorum peccatorum catenis miser constringatur. 62. Si Verbum, inquit, in Deo ac Patre naturale, et internum est ipse Filius, et consubstantialis est genitori, quid jam prohibet quominus Verbum sit, et vocetur Pater, utpote consubstantialis Verbo? , ITEM: Si Verbum est Dei ac Patris Filius, et praeter ipsum non est aliud, per quodnam Verlum, inquit, Pater ad ipsum dicere comperitur : « Filius meus es tu; ego hodie genui te ? » Patet enim non absque verbo Patrem ad Filium fuisse locu- tum, cum id omne quod dicitur, in verbo utique dicatur, non aliter. Et ipse alicubi Salvator ait : • Prov. IX, 1. *** Prov. v, 22. Psal. 11, 7. C

Δ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. » Ὡς γὰρ ὑπὸ θείου Πνεύ ματος εἰς τὴν τῶν ἐσομένων γνῶσιν φωταγωγούμε νος οὐκ ἠγνόησεν, ὥς γέ μοι δοκεῖ, καὶ ὡς ἔστιν εἰς πεῖν ἀληθεύοντας, ὅτι περ ἀναφανοῦνταί τινες ἀπο ωλείας εργάται, διαβόλου θήρατρα, θανάτου παγίδες, εἰς ταμεῖα καταφέρουσαι καὶ εἰς πέταυρον ᾅδου τοὺς ἐξ ἀμαθείας προσέχοντας οἷς ἂν ἐκ καρδίας ερεύ γονται πονηρᾶς. Ενστήσονται δὲ, καὶ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἀνδριοῦνται κεφαλῆς λέγοντες, ἕτερον μὲν εἶναι τὸν ἐνδιάθετον ἐν Θεῷ Πατρὶ Λόγον, ἕτερον δέ τινα καὶ τῷ ἐνδιαθέτῳ λίαν έμφερέστατόν τε καὶ ὁμοιότατον τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον, δι' οὗ Θεὸς τὰ πάντα εργάζεται· ἵνα Λόγος Λόγου νοῆται, καὶ εἰκὼν εἰκό νος, καὶ ἀπαύγασμα απαυγάσματος. Ωσπερ οὖν ἤδη δυσφημούντων ἀκούσας αὐτῶν, καὶ πρὸς τὰς εκτόπους ἀπονοίας τῶν παρ' αὐτοῖς συγγραμμάτων εὐλόγως κεκινημένος ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὁρισάμενος ἤδη καὶ διὰ πολλῶν, ὡς ἔδει, κατασημή νας τὸν ἕνα, καὶ μόνον, καὶ ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ, καὶ πρὸς Θεὸν ὄντα Λόγον, ἐπιφέρει γορ- γῶς· « Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, ν ὡς Υἱὸς δηλαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς ἔμφυτος, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ὡς Μονογενής· « Οὗτος, ο οὐκ ὄντος δευτέρου. Ἐπειδὴ δὲ προσήκειν ἡγοῦμαι τὰ περὶ τῆς τοιαύτης δυσσεβείας ἐξηγεῖσθαι σπουδάζοντας, γυμνοτέραν αὐτῶν καταστῆσαι τὴν δυσφημίαν, διὰ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων ἀσφάλειαν· φυλάξεται γὰρ ὁ μαθών, καὶ ὡς ὄφιν ὑπεραλεῖται, κατὰ μέσην λαν θάνοντα τὴν ὁδόν· ἀναγκαίως αὐτὴν ἐκθήσομαι, τὴν ἐκείνων, ὡς ἐν ἀντιθέσεως σχήματι. Λάβοι γὰρ ἂν οὕτω τὰς λύσεις ἐφεξῆς, καθ' οὕςπερ ἂν ἐπιδοίη τρόπους ὁ πάντα σοφῶν Θεός. Ευνομίου δόξα περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ο Μονογενής, φησί, τοῦ Θεοῦ Υἱός, οὐκ ἔστιν αὐτοκυρίως ὁ Λόγος αὐτοῦ· ἀλλ' ὁ μὲν ἐνδιάθετες Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐν αὐτῷ κινεῖται, καὶ ἔστιν ἀεί· ὁ δὲ ἐξ αὐτοῦ γεννηθῆναι λεγόμενος Υἱός, τὸν ἐνδιάθετον αὐτοῦ Λόγον δεχόμενος, πάντα τε οἶ- δεν ἐκμαθών, καὶ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου 15ο γος καλεῖται, καὶ ἔστιν. Εἶτα πρὸς βεβαίωσιν, ὡς οἴεται, τῆς ἑαυτοῦ δυσ σεβείας, καὶ τῶν διεστραμμένων ἐννοιῶν τοιούτους τινὰς ἀναπλέκει συλλογισμούς, ἵνα, καθὰ γέγρα πται, ταῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων σειραῖς ὁ δεί- Ο λαιος κατασφίγγηται. Εἰ ὁ Λόγος, φησίν, ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ φυσικός τε καὶ ἐνδιάθετος αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἔστι δὲ ὁμο- ούσιος τῷ γεννήσαντι, τί τὸ κωλύον ἔτι Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοούσιον λόγῳ ; ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ· Εἰ ὁ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ὁ Υἱὸς, καὶ παρ' αὐτὸν οὐκ ἔστιν ἕτερος· διὰ ποίου Λόγου, φησὶν, ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν εὑρίσκεται λέγων· ο Υιός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; ο πρόδηλον γὰρ ὡς οὐ δίχα λόγου τὰς πρὸς αὐ τὸν διαλέξεις ὁ Πατὴρ ἐποιήσατο, ἐπεὶ πᾶν τὸ λα λούμενον ἐν λόγῳ παντὸς [ῖσ. πάντως ] λαλεῖται, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B • Hoc erat in principio apud Deum. Accepta enim a divino Spiritu rerum futurarum cognitione, non ignoravit, ut opinor, ac vere affirmare possu- mus, quosdam prodituros perditionis artifices, dia- boli aucupia, mortis laqueos, in cubicula et pro- fundum inferni detrudentes eos qui præ imperitia attendunt iis quæ eructant de corde malo ". In- stabunt vero, et in suum ipsi caput invalescent, di centes, aliud quidem esse illud insitum in Deo Patre Verbum, aliud insito longe simillimum Fj- lium, et Verbum, per quod Deus omnia operatur, ut sic Verbum Verbi, et imago imaginis, et splen- dor splendoris intelligatur. Quasi ergo jam illos impia ista prædicantes audiret, et adversus imma- nem scriptorum ipsorum furorem merito com- motus beatus evangelista, postquam multis verbis jam statuit, et, ut decebat, significavit unum, ac solum et verum de Deo, et in Deo et apud Deum esse Verbum, statim infert : • Hoc erat in priuci- pio apud Deum, › ut Filius nimirum apud Patrem, ut insitum; ut ex ejus substantia, ut Unigenitum, Hoc, cum non sit secundum. Sed quoniam opera pretium nobis esse puto, qui impietatem istiusmodi palam facere conamur, nudam eorum exponere blasphemiam, ad simpliciorum securita- tem (cavelit enim quisquis didicerit, ac tanquam serpentem transiliet in medio latentem itinere) utili- ter eorum doctrinam exponam, opposita contraria. Sic enim deinceps illa refutabitur iis modis quos nobis Deus concesserit, qui omnibus sapientiam largitur. Eunomii opinio de Filio Dei. Unigenitus, inquit, Dei Filius, non est ex se pro- prie Verbum ejus; sed internum illud Verbum Dei 2c Patris in ipso movetur, et est semper. Qui au- tem ex ipso genitus esse Filius dicitur, internum ejus Verbum suscipiens, cuncta ab eo edoctus no- vit, et ad ejus similitudinem Verbum est et nun- cupatur. Jam ad confirmandam suam ut existimat in- pietatem, et perversas sententias istiusmodi nectit syHogismos, ut, quemadmodum scriptum eșt suorum peccatorum catenis miser constringatur. 62. Si Verbum, inquit, in Deo ac Patre naturale, et internum est ipse Filius, et consubstantialis est genitori, quid jam prohibet quominus Verbum sit, et vocetur Pater, utpote consubstantialis Verbo? , ITEM: Si Verbum est Dei ac Patris Filius, et praeter ipsum non est aliud, per quodnam Verlum, inquit, Pater ad ipsum dicere comperitur : « Filius meus es tu; ego hodie genui te ? » Patet enim non absque verbo Patrem ad Filium fuisse locu- tum, cum id omne quod dicitur, in verbo utique dicatur, non aliter. Et ipse alicubi Salvator ait : • Prov. IX, 1. *** Prov. v, 22. Psal. 11, 7. C

Δ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. » Ὡς γὰρ ὑπὸ θείου Πνεύ ματος εἰς τὴν τῶν ἐσομένων γνῶσιν φωταγωγούμε νος οὐκ ἠγνόησεν, ὥς γέ μοι δοκεῖ, καὶ ὡς ἔστιν εἰς πεῖν ἀληθεύοντας, ὅτι περ ἀναφανοῦνταί τινες ἀπο ωλείας εργάται, διαβόλου θήρατρα, θανάτου παγίδες, εἰς ταμεῖα καταφέρουσαι καὶ εἰς πέταυρον ᾅδου τοὺς ἐξ ἀμαθείας προσέχοντας οἷς ἂν ἐκ καρδίας ερεύ γονται πονηρᾶς. Ενστήσονται δὲ, καὶ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἀνδριοῦνται κεφαλῆς λέγοντες, ἕτερον μὲν εἶναι τὸν ἐνδιάθετον ἐν Θεῷ Πατρὶ Λόγον, ἕτερον δέ τινα καὶ τῷ ἐνδιαθέτῳ λίαν έμφερέστατόν τε καὶ ὁμοιότατον τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον, δι' οὗ Θεὸς τὰ πάντα εργάζεται· ἵνα Λόγος Λόγου νοῆται, καὶ εἰκὼν εἰκό νος, καὶ ἀπαύγασμα απαυγάσματος. Ωσπερ οὖν ἤδη δυσφημούντων ἀκούσας αὐτῶν, καὶ πρὸς τὰς εκτόπους ἀπονοίας τῶν παρ' αὐτοῖς συγγραμμάτων εὐλόγως κεκινημένος ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὁρισάμενος ἤδη καὶ διὰ πολλῶν, ὡς ἔδει, κατασημή νας τὸν ἕνα, καὶ μόνον, καὶ ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ, καὶ πρὸς Θεὸν ὄντα Λόγον, ἐπιφέρει γορ- γῶς· « Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, ν ὡς Υἱὸς δηλαδὴ πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς ἔμφυτος, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ὡς Μονογενής· « Οὗτος, ο οὐκ ὄντος δευτέρου. Ἐπειδὴ δὲ προσήκειν ἡγοῦμαι τὰ περὶ τῆς τοιαύτης δυσσεβείας ἐξηγεῖσθαι σπουδάζοντας, γυμνοτέραν αὐτῶν καταστῆσαι τὴν δυσφημίαν, διὰ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων ἀσφάλειαν· φυλάξεται γὰρ ὁ μαθών, καὶ ὡς ὄφιν ὑπεραλεῖται, κατὰ μέσην λαν θάνοντα τὴν ὁδόν· ἀναγκαίως αὐτὴν ἐκθήσομαι, τὴν ἐκείνων, ὡς ἐν ἀντιθέσεως σχήματι. Λάβοι γὰρ ἂν οὕτω τὰς λύσεις ἐφεξῆς, καθ' οὕςπερ ἂν ἐπιδοίη τρόπους ὁ πάντα σοφῶν Θεός. Ευνομίου δόξα περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ο Μονογενής, φησί, τοῦ Θεοῦ Υἱός, οὐκ ἔστιν αὐτοκυρίως ὁ Λόγος αὐτοῦ· ἀλλ' ὁ μὲν ἐνδιάθετες Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐν αὐτῷ κινεῖται, καὶ ἔστιν ἀεί· ὁ δὲ ἐξ αὐτοῦ γεννηθῆναι λεγόμενος Υἱός, τὸν ἐνδιάθετον αὐτοῦ Λόγον δεχόμενος, πάντα τε οἶ- δεν ἐκμαθών, καὶ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου 15ο γος καλεῖται, καὶ ἔστιν. Εἶτα πρὸς βεβαίωσιν, ὡς οἴεται, τῆς ἑαυτοῦ δυσ σεβείας, καὶ τῶν διεστραμμένων ἐννοιῶν τοιούτους τινὰς ἀναπλέκει συλλογισμούς, ἵνα, καθὰ γέγρα πται, ταῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων σειραῖς ὁ δεί- Ο λαιος κατασφίγγηται. Εἰ ὁ Λόγος, φησίν, ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ φυσικός τε καὶ ἐνδιάθετος αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἔστι δὲ ὁμο- ούσιος τῷ γεννήσαντι, τί τὸ κωλύον ἔτι Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοούσιον λόγῳ ; ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ· Εἰ ὁ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ὁ Υἱὸς, καὶ παρ' αὐτὸν οὐκ ἔστιν ἕτερος· διὰ ποίου Λόγου, φησὶν, ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν εὑρίσκεται λέγων· ο Υιός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; ο πρόδηλον γὰρ ὡς οὐ δίχα λόγου τὰς πρὸς αὐ τὸν διαλέξεις ὁ Πατὴρ ἐποιήσατο, ἐπεὶ πᾶν τὸ λα λούμενον ἐν λόγῳ παντὸς [ῖσ. πάντως ] λαλεῖται, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B • Hoc erat in principio apud Deum. Accepta enim a divino Spiritu rerum futurarum cognitione, non ignoravit, ut opinor, ac vere affirmare possu- mus, quosdam prodituros perditionis artifices, dia- boli aucupia, mortis laqueos, in cubicula et pro- fundum inferni detrudentes eos qui præ imperitia attendunt iis quæ eructant de corde malo ". In- stabunt vero, et in suum ipsi caput invalescent, di centes, aliud quidem esse illud insitum in Deo Patre Verbum, aliud insito longe simillimum Fj- lium, et Verbum, per quod Deus omnia operatur, ut sic Verbum Verbi, et imago imaginis, et splen- dor splendoris intelligatur. Quasi ergo jam illos impia ista prædicantes audiret, et adversus imma- nem scriptorum ipsorum furorem merito com- motus beatus evangelista, postquam multis verbis jam statuit, et, ut decebat, significavit unum, ac solum et verum de Deo, et in Deo et apud Deum esse Verbum, statim infert : • Hoc erat in priuci- pio apud Deum, › ut Filius nimirum apud Patrem, ut insitum; ut ex ejus substantia, ut Unigenitum, Hoc, cum non sit secundum. Sed quoniam opera pretium nobis esse puto, qui impietatem istiusmodi palam facere conamur, nudam eorum exponere blasphemiam, ad simpliciorum securita- tem (cavelit enim quisquis didicerit, ac tanquam serpentem transiliet in medio latentem itinere) utili- ter eorum doctrinam exponam, opposita contraria. Sic enim deinceps illa refutabitur iis modis quos nobis Deus concesserit, qui omnibus sapientiam largitur. Eunomii opinio de Filio Dei. Unigenitus, inquit, Dei Filius, non est ex se pro- prie Verbum ejus; sed internum illud Verbum Dei 2c Patris in ipso movetur, et est semper. Qui au- tem ex ipso genitus esse Filius dicitur, internum ejus Verbum suscipiens, cuncta ab eo edoctus no- vit, et ad ejus similitudinem Verbum est et nun- cupatur. Jam ad confirmandam suam ut existimat in- pietatem, et perversas sententias istiusmodi nectit syHogismos, ut, quemadmodum scriptum eșt suorum peccatorum catenis miser constringatur. 62. Si Verbum, inquit, in Deo ac Patre naturale, et internum est ipse Filius, et consubstantialis est genitori, quid jam prohibet quominus Verbum sit, et vocetur Pater, utpote consubstantialis Verbo? , ITEM: Si Verbum est Dei ac Patris Filius, et praeter ipsum non est aliud, per quodnam Verlum, inquit, Pater ad ipsum dicere comperitur : « Filius meus es tu; ego hodie genui te ? » Patet enim non absque verbo Patrem ad Filium fuisse locu- tum, cum id omne quod dicitur, in verbo utique dicatur, non aliter. Et ipse alicubi Salvator ait : • Prov. IX, 1. *** Prov. v, 22. Psal. 11, 7. C

καὶ οὐχ ἑτέρως. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτὴρ, ο Ότι Α • οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ. » Καὶ πά λιν · . Ο λόγος ὃν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. » "Οτε τοίνυν ἐν λόγῳ μὲν ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν διαλέγεται, συνομολογεῖ δὲ καὶ αὐτὸς, ποτέ μὲν ὅτι τηρεῖ τὸν λόγον τοῦ Πατρὸς, ποτὲ δὲ πάλιν, ὡς οὐ τὸν αὐτοῦ λόγον, ἀλλὰ τὸν τοῦ Πατρὸς ἤκουον οἱ Ἰουδαῖοι · πῶς οὐκ ἂν εἴη, φησὶν, ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενον, ὡς ἕτερός ἐστιν ὁ Υἱὸς περὶ [ἶσ. παρὰ] τὸν ἐνδιάθετον, ἤτοι τὸν ἐν γεννήσει νοηματικῇ Λό- γον, οὗ μετέχων καὶ ἀναπιμπλάμενος καλεῖται Λό- γος ὁ προφορικὸς, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐκφαν τικὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Υἱός; Τοιαῦτα μὲν οὖν ὁ παρά φρων ἑαυτῷ συνείρει κακά, καὶ πάσαις ὁμοῦ ταῖς θείαις Γραφαῖς ἀντιφωνῶν οὐκ αἰσχύνεται, τὸ γε- γραμμένον ἐφ' ἑαυτῷ δεικνύων ἀληθές· . Ὅταν ἔλθῃ ἀσεβῆς εἰς βάθος κακῶν, καταφρονεῖ· » Λίαν γὰρ ὄντως ἐβάθυνεν εἰς κάκωσιν ἐξ ἀνοίας ὁ θεομά- χος, τὸ μὲν ἐξ ἀληθείας ὀρθοῦσθαι παραιτούμε- νος, τῇ δὲ σαθρότητι τῶν οἰκείων ὀκλάζων λογι σμῶν· ὅτι γὰρ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱός αὐτοκυρίως ἐστὶν ὁ Λόγος αὐτοῦ, διὰ τῶν ὑποτεταγ μένων εἰσόμεθα. Λύσις ἐφεξῆς τῆς Εὐνομίου κακοδοξίας. Δυσμαθῆς ὁ παράφρων αἱρετικός. Πῶς γὰρ ἂν ὅλως εἰς κακότεχνον ψυχὴν εἰσέλθοι σοφία ; ἢ τί τῶν τοιούτων γένοιτ' ἂν, εἰπέ μοι, κακοτεχνέστερον, οι γε κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας τὴν ἀκοὴν ἀποστρέφουσιν, ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους τῶν οἰκείων διανοημάτων εὐπετέστερον τρέχουσιν, ἵνα δὴ καὶ δι καίως ἀκούσειαν, οὐ τὰ ἐκ τῆς θείας λαλοῦντες Γρα- φῆς· « Οὐαὶ οἱ προφητεύοντες ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Τίς γὰρ ἀπὸ στόματος Κυρίου λαλῶν, λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν; Ο δὴ καὶ ποιοῦσί τινες τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων ἀνέδην κατασοβαρευόμενοι, καὶ καθάπερ ἔφη τις τῶν ἁγίων προφητῶν, πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες · φασὶ γὰρ, ἕτερον μὲν εἶναι τὸν φυσικὸν καὶ ἐνδιάθετον ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Λόγων· ἕτερον δὲ αὖ πάλιν τὸν ὠνο μασμένον Υἱὸν καὶ Λόγον· καὶ φέρουσι πρὸς ἀπόδει ξιν τῆς ἑαυτῶν, ὡς οἴονται, δόξης, μᾶλλον δὲ ἀχαλί- νου δυσσεβείας, λέγοντα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς πρὸς Ιουδαίους ὁμιλίαις, ὅτι « Οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶν πρὸς δέ γε τούτῳ, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν εἰρημένον παρὰ τοῦ Πα- τρός, ο Εκ γαστρὸς πρὸ Εωσφόρου ἐγέννησά σε. » Ε' τά φασί, τὸν ἐκ τοῦ οἰκείου πατρὸς τὸν ἐρευγόμενοι· Εἰ ὁ λαλῶν ἕτερος ὡς πρὸς τὸν ᾧ διαλέγεται, δια λέγεται δὲ διὰ λόγου πρὸς τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ἕτερος ἅμα παρ' αὐτὸν ὁ ἔμφυτος ἂν εἴη Λόγος, ὁ ἐν ᾧπερ ἐποιεῖτο τὰς διαλέξεις ὁ Πατήρ · καὶ πάλιν · Εἰ αὐτ τής του, φησίν, ὁ Υἱὸς τηρεῖν τὸν τοῦ Πατρὸς λό- γον διισχυρίσατο, πῶς οὐκ ἂν ἕτερος εἴη λοιπὸν ὁ τηρῶν παρὰ τὸν τηρούμενον; Προς δέ γε ταῦτα χαλεπὸν μὲν ἴσως οὐδὲν ἀντιλέγειν • Δώσει γὰρ ὁ Κύριος ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ· ο χρῆν δέ γε τοὺς οἵπερ εἰσὶ τὴν τοιαύτην νοσοῦντες σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Quia novi Patrem, et verbum ejus servo ". » Et B rursus : • Verbum quod auditis non est meum, sed ejus qui misit me "., Cum igitur in verbo quidem Pater ad ipsum loquatur, simulque confi- teatur ipse, interdum quidem se Patris servare verbum, interdum vero Judæos non audire suum verbum, sed illud Patris : quomodo non liquido constabit apud omnes alium esse Filium a verbo insito, aut in mente concepto, cujus cum parti- ceps et plenus sit Filius, Verbum enuntiativum appellatur, et substantia Patris expressivum. Hu- jusmodi mala sibi demens ille contexit, et omnibus simul Scripturis divinis reclamare non veretur, in seipso verum esse probaus quod scriptum est: ⚫ Cum venerit impius in profundum malorum, con- temnit . . Verissime enim detrusus est in pro- fundum malitiæ præ sua dementia Dei hostis, nec erigi se veritate patitur, sed opinionum suarum caric ac situ labascit. Unigenitum enim Dei ac Pa- tris Filium ex se proprie ejus esse Verbuin, ex se- quentibus agnoscemus. D patre acceptum eructantes, si qui loquitur alius Refutatio erroris Eunomii. Hebescit demens hæreticus. Quomodo enim in maliguam animam introierit sapientia ? aut quid esse potest, quæso, his malignius, qui, ut scri- plumest 6, a veritate auditum avertunt, ad fabulas autem cogitationum suarum statim convertuntur, ut et merito audiant • Væ qui prophetant de C corde suo, et non ex ore Domini 67. » Quis enim ab ore Domini loquens dicit anathema Jesu “? Quod nonnulli certe faciunt, pietatis dogmata im- pudenter proculcantes, et sicut prophetarum san- ctorum unus dixit, omnia recta pervertentes ". Aiunt enim aliud esse naturale et insitum Deo ac Patri verbum, aliud rursus qui dicitur Filius et Verbum. Et ad asserendum suam, ut existimant, sententiam, imo vero eſfrenatam impietatem, ar- ferunt Jesum Christum Dominum nostrum in suis ad Judæos sermonibus dicentem : • Quia scio Pa- trem, et verbum ejus servo ”. › Præterea id quod ipsi a Patre dictum est : « Ex utero ante Lucife- rum genui te ". » At, inquiunt, venenum a suo Joan. vult, . 3. Mich. • est ab eo cui loquitur, Pater autem Filio per Ver- bum loquitur, aliud ergo ab ipso erit insitum Verbum illud in quo Pater loquebatur. Item: Si ipse alicubi Filius se Patris verbum servare asse- ruit, quomodo non aliud demum erit id quod servat ab eo quod servatur? Hæc refellere non erit forsan difficile: Dabit enim Dominus ver- bum evangelizantibus virtute multa '. . Deceret autem eos qui tanta laborant inscitia meminisse dicentis : « O qui dereliquistis vias rectas, ut am- bularetis in viis tenebrarum "!, Nobis autem consentaneum est ad eum qui in cœlis est cla- Joan. XIV, Joan. VIII, 55. 111, 9. Psal. CIX, 3. Psal. LXVII, 24. 66 Prov. XVIII, 3. 66*11 Tim. iv, 4. "Jerem. xxIII. 26, 27. ** I Cor. 12. 73 Mich. 11, 6.

καὶ οὐχ ἑτέρως. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτὴρ, ο Ότι Α • οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ. » Καὶ πά λιν · . Ο λόγος ὃν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. » "Οτε τοίνυν ἐν λόγῳ μὲν ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν διαλέγεται, συνομολογεῖ δὲ καὶ αὐτὸς, ποτέ μὲν ὅτι τηρεῖ τὸν λόγον τοῦ Πατρὸς, ποτὲ δὲ πάλιν, ὡς οὐ τὸν αὐτοῦ λόγον, ἀλλὰ τὸν τοῦ Πατρὸς ἤκουον οἱ Ἰουδαῖοι · πῶς οὐκ ἂν εἴη, φησὶν, ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενον, ὡς ἕτερός ἐστιν ὁ Υἱὸς περὶ [ἶσ. παρὰ] τὸν ἐνδιάθετον, ἤτοι τὸν ἐν γεννήσει νοηματικῇ Λό- γον, οὗ μετέχων καὶ ἀναπιμπλάμενος καλεῖται Λό- γος ὁ προφορικὸς, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐκφαν τικὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Υἱός; Τοιαῦτα μὲν οὖν ὁ παρά φρων ἑαυτῷ συνείρει κακά, καὶ πάσαις ὁμοῦ ταῖς θείαις Γραφαῖς ἀντιφωνῶν οὐκ αἰσχύνεται, τὸ γε- γραμμένον ἐφ' ἑαυτῷ δεικνύων ἀληθές· . Ὅταν ἔλθῃ ἀσεβῆς εἰς βάθος κακῶν, καταφρονεῖ· » Λίαν γὰρ ὄντως ἐβάθυνεν εἰς κάκωσιν ἐξ ἀνοίας ὁ θεομά- χος, τὸ μὲν ἐξ ἀληθείας ὀρθοῦσθαι παραιτούμε- νος, τῇ δὲ σαθρότητι τῶν οἰκείων ὀκλάζων λογι σμῶν· ὅτι γὰρ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱός αὐτοκυρίως ἐστὶν ὁ Λόγος αὐτοῦ, διὰ τῶν ὑποτεταγ μένων εἰσόμεθα. Λύσις ἐφεξῆς τῆς Εὐνομίου κακοδοξίας. Δυσμαθῆς ὁ παράφρων αἱρετικός. Πῶς γὰρ ἂν ὅλως εἰς κακότεχνον ψυχὴν εἰσέλθοι σοφία ; ἢ τί τῶν τοιούτων γένοιτ' ἂν, εἰπέ μοι, κακοτεχνέστερον, οι γε κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας τὴν ἀκοὴν ἀποστρέφουσιν, ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους τῶν οἰκείων διανοημάτων εὐπετέστερον τρέχουσιν, ἵνα δὴ καὶ δι καίως ἀκούσειαν, οὐ τὰ ἐκ τῆς θείας λαλοῦντες Γρα- φῆς· « Οὐαὶ οἱ προφητεύοντες ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Τίς γὰρ ἀπὸ στόματος Κυρίου λαλῶν, λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν; Ο δὴ καὶ ποιοῦσί τινες τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων ἀνέδην κατασοβαρευόμενοι, καὶ καθάπερ ἔφη τις τῶν ἁγίων προφητῶν, πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες · φασὶ γὰρ, ἕτερον μὲν εἶναι τὸν φυσικὸν καὶ ἐνδιάθετον ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Λόγων· ἕτερον δὲ αὖ πάλιν τὸν ὠνο μασμένον Υἱὸν καὶ Λόγον· καὶ φέρουσι πρὸς ἀπόδει ξιν τῆς ἑαυτῶν, ὡς οἴονται, δόξης, μᾶλλον δὲ ἀχαλί- νου δυσσεβείας, λέγοντα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς πρὸς Ιουδαίους ὁμιλίαις, ὅτι « Οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶν πρὸς δέ γε τούτῳ, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν εἰρημένον παρὰ τοῦ Πα- τρός, ο Εκ γαστρὸς πρὸ Εωσφόρου ἐγέννησά σε. » Ε' τά φασί, τὸν ἐκ τοῦ οἰκείου πατρὸς τὸν ἐρευγόμενοι· Εἰ ὁ λαλῶν ἕτερος ὡς πρὸς τὸν ᾧ διαλέγεται, δια λέγεται δὲ διὰ λόγου πρὸς τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ἕτερος ἅμα παρ' αὐτὸν ὁ ἔμφυτος ἂν εἴη Λόγος, ὁ ἐν ᾧπερ ἐποιεῖτο τὰς διαλέξεις ὁ Πατήρ · καὶ πάλιν · Εἰ αὐτ τής του, φησίν, ὁ Υἱὸς τηρεῖν τὸν τοῦ Πατρὸς λό- γον διισχυρίσατο, πῶς οὐκ ἂν ἕτερος εἴη λοιπὸν ὁ τηρῶν παρὰ τὸν τηρούμενον; Προς δέ γε ταῦτα χαλεπὸν μὲν ἴσως οὐδὲν ἀντιλέγειν • Δώσει γὰρ ὁ Κύριος ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ· ο χρῆν δέ γε τοὺς οἵπερ εἰσὶ τὴν τοιαύτην νοσοῦντες σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Quia novi Patrem, et verbum ejus servo ". » Et B rursus : • Verbum quod auditis non est meum, sed ejus qui misit me "., Cum igitur in verbo quidem Pater ad ipsum loquatur, simulque confi- teatur ipse, interdum quidem se Patris servare verbum, interdum vero Judæos non audire suum verbum, sed illud Patris : quomodo non liquido constabit apud omnes alium esse Filium a verbo insito, aut in mente concepto, cujus cum parti- ceps et plenus sit Filius, Verbum enuntiativum appellatur, et substantia Patris expressivum. Hu- jusmodi mala sibi demens ille contexit, et omnibus simul Scripturis divinis reclamare non veretur, in seipso verum esse probaus quod scriptum est: ⚫ Cum venerit impius in profundum malorum, con- temnit . . Verissime enim detrusus est in pro- fundum malitiæ præ sua dementia Dei hostis, nec erigi se veritate patitur, sed opinionum suarum caric ac situ labascit. Unigenitum enim Dei ac Pa- tris Filium ex se proprie ejus esse Verbuin, ex se- quentibus agnoscemus. D patre acceptum eructantes, si qui loquitur alius Refutatio erroris Eunomii. Hebescit demens hæreticus. Quomodo enim in maliguam animam introierit sapientia ? aut quid esse potest, quæso, his malignius, qui, ut scri- plumest 6, a veritate auditum avertunt, ad fabulas autem cogitationum suarum statim convertuntur, ut et merito audiant • Væ qui prophetant de C corde suo, et non ex ore Domini 67. » Quis enim ab ore Domini loquens dicit anathema Jesu “? Quod nonnulli certe faciunt, pietatis dogmata im- pudenter proculcantes, et sicut prophetarum san- ctorum unus dixit, omnia recta pervertentes ". Aiunt enim aliud esse naturale et insitum Deo ac Patri verbum, aliud rursus qui dicitur Filius et Verbum. Et ad asserendum suam, ut existimant, sententiam, imo vero eſfrenatam impietatem, ar- ferunt Jesum Christum Dominum nostrum in suis ad Judæos sermonibus dicentem : • Quia scio Pa- trem, et verbum ejus servo ”. › Præterea id quod ipsi a Patre dictum est : « Ex utero ante Lucife- rum genui te ". » At, inquiunt, venenum a suo Joan. vult, . 3. Mich. • est ab eo cui loquitur, Pater autem Filio per Ver- bum loquitur, aliud ergo ab ipso erit insitum Verbum illud in quo Pater loquebatur. Item: Si ipse alicubi Filius se Patris verbum servare asse- ruit, quomodo non aliud demum erit id quod servat ab eo quod servatur? Hæc refellere non erit forsan difficile: Dabit enim Dominus ver- bum evangelizantibus virtute multa '. . Deceret autem eos qui tanta laborant inscitia meminisse dicentis : « O qui dereliquistis vias rectas, ut am- bularetis in viis tenebrarum "!, Nobis autem consentaneum est ad eum qui in cœlis est cla- Joan. XIV, Joan. VIII, 55. 111, 9. Psal. CIX, 3. Psal. LXVII, 24. 66 Prov. XVIII, 3. 66*11 Tim. iv, 4. "Jerem. xxIII. 26, 27. ** I Cor. 12. 73 Mich. 11, 6.

καὶ οὐχ ἑτέρως. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτὴρ, ο Ότι Α • οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ. » Καὶ πά λιν · . Ο λόγος ὃν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. » "Οτε τοίνυν ἐν λόγῳ μὲν ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν διαλέγεται, συνομολογεῖ δὲ καὶ αὐτὸς, ποτέ μὲν ὅτι τηρεῖ τὸν λόγον τοῦ Πατρὸς, ποτὲ δὲ πάλιν, ὡς οὐ τὸν αὐτοῦ λόγον, ἀλλὰ τὸν τοῦ Πατρὸς ἤκουον οἱ Ἰουδαῖοι · πῶς οὐκ ἂν εἴη, φησὶν, ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενον, ὡς ἕτερός ἐστιν ὁ Υἱὸς περὶ [ἶσ. παρὰ] τὸν ἐνδιάθετον, ἤτοι τὸν ἐν γεννήσει νοηματικῇ Λό- γον, οὗ μετέχων καὶ ἀναπιμπλάμενος καλεῖται Λό- γος ὁ προφορικὸς, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐκφαν τικὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Υἱός; Τοιαῦτα μὲν οὖν ὁ παρά φρων ἑαυτῷ συνείρει κακά, καὶ πάσαις ὁμοῦ ταῖς θείαις Γραφαῖς ἀντιφωνῶν οὐκ αἰσχύνεται, τὸ γε- γραμμένον ἐφ' ἑαυτῷ δεικνύων ἀληθές· . Ὅταν ἔλθῃ ἀσεβῆς εἰς βάθος κακῶν, καταφρονεῖ· » Λίαν γὰρ ὄντως ἐβάθυνεν εἰς κάκωσιν ἐξ ἀνοίας ὁ θεομά- χος, τὸ μὲν ἐξ ἀληθείας ὀρθοῦσθαι παραιτούμε- νος, τῇ δὲ σαθρότητι τῶν οἰκείων ὀκλάζων λογι σμῶν· ὅτι γὰρ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱός αὐτοκυρίως ἐστὶν ὁ Λόγος αὐτοῦ, διὰ τῶν ὑποτεταγ μένων εἰσόμεθα. Λύσις ἐφεξῆς τῆς Εὐνομίου κακοδοξίας. Δυσμαθῆς ὁ παράφρων αἱρετικός. Πῶς γὰρ ἂν ὅλως εἰς κακότεχνον ψυχὴν εἰσέλθοι σοφία ; ἢ τί τῶν τοιούτων γένοιτ' ἂν, εἰπέ μοι, κακοτεχνέστερον, οι γε κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας τὴν ἀκοὴν ἀποστρέφουσιν, ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους τῶν οἰκείων διανοημάτων εὐπετέστερον τρέχουσιν, ἵνα δὴ καὶ δι καίως ἀκούσειαν, οὐ τὰ ἐκ τῆς θείας λαλοῦντες Γρα- φῆς· « Οὐαὶ οἱ προφητεύοντες ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου. » Τίς γὰρ ἀπὸ στόματος Κυρίου λαλῶν, λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν; Ο δὴ καὶ ποιοῦσί τινες τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων ἀνέδην κατασοβαρευόμενοι, καὶ καθάπερ ἔφη τις τῶν ἁγίων προφητῶν, πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες · φασὶ γὰρ, ἕτερον μὲν εἶναι τὸν φυσικὸν καὶ ἐνδιάθετον ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Λόγων· ἕτερον δὲ αὖ πάλιν τὸν ὠνο μασμένον Υἱὸν καὶ Λόγον· καὶ φέρουσι πρὸς ἀπόδει ξιν τῆς ἑαυτῶν, ὡς οἴονται, δόξης, μᾶλλον δὲ ἀχαλί- νου δυσσεβείας, λέγοντα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς πρὸς Ιουδαίους ὁμιλίαις, ὅτι « Οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶν πρὸς δέ γε τούτῳ, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν εἰρημένον παρὰ τοῦ Πα- τρός, ο Εκ γαστρὸς πρὸ Εωσφόρου ἐγέννησά σε. » Ε' τά φασί, τὸν ἐκ τοῦ οἰκείου πατρὸς τὸν ἐρευγόμενοι· Εἰ ὁ λαλῶν ἕτερος ὡς πρὸς τὸν ᾧ διαλέγεται, δια λέγεται δὲ διὰ λόγου πρὸς τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ἕτερος ἅμα παρ' αὐτὸν ὁ ἔμφυτος ἂν εἴη Λόγος, ὁ ἐν ᾧπερ ἐποιεῖτο τὰς διαλέξεις ὁ Πατήρ · καὶ πάλιν · Εἰ αὐτ τής του, φησίν, ὁ Υἱὸς τηρεῖν τὸν τοῦ Πατρὸς λό- γον διισχυρίσατο, πῶς οὐκ ἂν ἕτερος εἴη λοιπὸν ὁ τηρῶν παρὰ τὸν τηρούμενον; Προς δέ γε ταῦτα χαλεπὸν μὲν ἴσως οὐδὲν ἀντιλέγειν • Δώσει γὰρ ὁ Κύριος ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ· ο χρῆν δέ γε τοὺς οἵπερ εἰσὶ τὴν τοιαύτην νοσοῦντες σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Quia novi Patrem, et verbum ejus servo ". » Et B rursus : • Verbum quod auditis non est meum, sed ejus qui misit me "., Cum igitur in verbo quidem Pater ad ipsum loquatur, simulque confi- teatur ipse, interdum quidem se Patris servare verbum, interdum vero Judæos non audire suum verbum, sed illud Patris : quomodo non liquido constabit apud omnes alium esse Filium a verbo insito, aut in mente concepto, cujus cum parti- ceps et plenus sit Filius, Verbum enuntiativum appellatur, et substantia Patris expressivum. Hu- jusmodi mala sibi demens ille contexit, et omnibus simul Scripturis divinis reclamare non veretur, in seipso verum esse probaus quod scriptum est: ⚫ Cum venerit impius in profundum malorum, con- temnit . . Verissime enim detrusus est in pro- fundum malitiæ præ sua dementia Dei hostis, nec erigi se veritate patitur, sed opinionum suarum caric ac situ labascit. Unigenitum enim Dei ac Pa- tris Filium ex se proprie ejus esse Verbuin, ex se- quentibus agnoscemus. D patre acceptum eructantes, si qui loquitur alius Refutatio erroris Eunomii. Hebescit demens hæreticus. Quomodo enim in maliguam animam introierit sapientia ? aut quid esse potest, quæso, his malignius, qui, ut scri- plumest 6, a veritate auditum avertunt, ad fabulas autem cogitationum suarum statim convertuntur, ut et merito audiant • Væ qui prophetant de C corde suo, et non ex ore Domini 67. » Quis enim ab ore Domini loquens dicit anathema Jesu “? Quod nonnulli certe faciunt, pietatis dogmata im- pudenter proculcantes, et sicut prophetarum san- ctorum unus dixit, omnia recta pervertentes ". Aiunt enim aliud esse naturale et insitum Deo ac Patri verbum, aliud rursus qui dicitur Filius et Verbum. Et ad asserendum suam, ut existimant, sententiam, imo vero eſfrenatam impietatem, ar- ferunt Jesum Christum Dominum nostrum in suis ad Judæos sermonibus dicentem : • Quia scio Pa- trem, et verbum ejus servo ”. › Præterea id quod ipsi a Patre dictum est : « Ex utero ante Lucife- rum genui te ". » At, inquiunt, venenum a suo Joan. vult, . 3. Mich. • est ab eo cui loquitur, Pater autem Filio per Ver- bum loquitur, aliud ergo ab ipso erit insitum Verbum illud in quo Pater loquebatur. Item: Si ipse alicubi Filius se Patris verbum servare asse- ruit, quomodo non aliud demum erit id quod servat ab eo quod servatur? Hæc refellere non erit forsan difficile: Dabit enim Dominus ver- bum evangelizantibus virtute multa '. . Deceret autem eos qui tanta laborant inscitia meminisse dicentis : « O qui dereliquistis vias rectas, ut am- bularetis in viis tenebrarum "!, Nobis autem consentaneum est ad eum qui in cœlis est cla- Joan. XIV, Joan. VIII, 55. 111, 9. Psal. CIX, 3. Psal. LXVII, 24. 66 Prov. XVIII, 3. 66*11 Tim. iv, 4. "Jerem. xxIII. 26, 27. ** I Cor. 12. 73 Mich. 11, 6.

ἀμαθίαν ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦ λέγοντος· ι " αἱ ἐγκαταλιπόντες ὁδοὺς εὐθείας τοῦ πορεύεσθαι ἐν ὁδοῖς σκότους· ο ἡμᾶς δὲ ἀκόλουθον πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναφθέγγεσθαι μυσταγωγόν · ο 'Απόστρε ψον τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα. » Μα ταιότης γὰρ ὄντως, λῆρός τε καὶ ἕτερον οὐδὲν τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων ἀπαιδευσίας κενοφωνούμενα· οὐ γὰρ ὡς Λόγον ἔχων ἕτερον οὐδένα ἐν ἑαυτῷ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, τὸν τοῦ Πατρὸς ἔφασκε λόγον τηρεῖν· ἀλλ' οὐδ' ὥςπερ τινὰ παιδαγωγὴν ἐπικομιζόμενος πρὸς ἡμᾶς ἀφίχθαι διισχυρίσατό ποτε, ὡς δὲ μόνος ἐνυπάρχων κατὰ φύσιν τῷ Πατρὶ, ἔχων τε αὖ πάλιν ὁμοίως ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, μεσολαβοῦντος ἑτέρου μηδενός· • Ἐγώ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, » οὐχ ὁ ἔμφυτος, ἀλλ' οὐδὲ ὁ ἕτερός τις Λόγος, ἀλλ᾽ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πῶς οὖν ἄρα νοῆσαι προσ- ἥκοι τὸ παρ' αὐτοῦ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους εἰρημέ νον, εἴποι τις ἂν ἡμῖν, καὶ μάλα εἰκότως· πρὸς δὴ τοῦτο ἐροῦμεν ἀληθεύοντες τὰ εἰς νοῦν ἀναβαί- νοντα τὸν ἡμέτερον. Εδίδασκεν ὁ Σωτὴρ τὸν δυσ- πειθέστατον τῶν Ἰουδαίων λαῶν [γρ. λαόν], καὶ κατὰ βραχὺ τῆς νομικῆς ἐξέλκων λατρείας τοὺς ἀκρου μένους, ἐπεφώνει πολλάκις· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, ο μονονουχί λέγων • Αποσείσασθε τὸν νομικόν, ὦ οὗτοι, ζυγόν· καταδέξασθε τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν· οἰχέσθω λοιπὸν ἡ σκιά, χωρείτω μακρὰν ὁ τύπος, ἐπέλαμψεν ἡ ἀλήθεια. 'Αλλ' οὐ πᾶσιν ἐδόκει ποιεῖν ὀρθῶς, ἀνατρέπων τὰ Μωσέως, μᾶλλον δὲ ἄγων ἐπὶ τὸ ἀληθέστερον, ὡς καί τινας ήδη βοάν · . ΕΙ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ἄνθρωπος, οὐκ ἂν ἔλυε τὰ Σάββατα· ι ὅπερ ἦν ἄντικρυς ἁμαρτίαν κατα- ψηφίζεσθαι τοῦ μὴ εἰδότος αὐτήν. Πρὸς οὖν τὰς τοιαύτας τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἀπολογούμενος πάντα μὲν ὑφαιρεῖ τὸν ἐν τοῖς βήμασι κόμπον, ὑφειμένως δὲ, καὶ οὐ τρανῶς, ἐκδιδάσκειν βού· λεται, ὡς οὐκ ἄν τι παρὰ τὸ δοκοῦν ἐργάσαιτο τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν Υιός. να δὲ μὴ γυμνότερον λέγων, Αμαρτίαν οὐκ οἶδα, παροτρύνῃ πάλιν αὐτοὺς εἰς τὸ καταλεύειν αὐτόν· ἢ γὰρ ἂν εὐθὺς ἀναζέοντες εἰς ὀργὰς ἐπεπήδων λέγοντες· Θεῷ μόνῳ τὸ μὴ ἁμαρτάνειν οἰκεῖον· σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, μὴ λάλει τὰ μόνῳ πρέποντα Θεῷ. "Ο δὴ καὶ ἑτέρωθι που πεπράχασι, λέγοντες λιθάζειν αὐτὸν εἰκότως, ὅτιπερ ἄνθρωπος ὤν, ἑαυτὸν ποιεῖ Θεόν · περιεσταλ- " μένως ὁ Σωτὴρ, ἅτε δὴ καὶ ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ ὡς ὑπὸ νόμον μετὰ τῶν ὑπὸ νόμον τὸν λόγον ἔφη την ρεῖν τοῦ Πατρὸς, μονονουχί λέγων· Οὐδαμοῦ τὸ τοῦ Πατρὸς θέλημα παρεκβήσομαι. Ἐν γὰρ τῷ τὸν θεῖον εξέρχεσθαι νόμον ἡ ἁμαρτία γίνεται· ἐγὼ δὲ ἁμαρ τίαν οὐκ οἶδα, κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεός. Οὐκοῦν διδάσκων, οὐ λυπῶ τὸν Πατέρα. Λοιπὸν ἐπιτιμάτω μηδεὶς τῷ κατὰ φύσιν μὲν νομοθέτῃ, διὰ δὲ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν νομοφύλακι. Ειδέναι δὲ τὸν Πατέρα φησίν, οὐχ ἁπλῶς καθάπερ ἡμεῖς, ἀπεριεργότερον, αὐτὸ δὲ τοῦτο μόνον, ἐπείπερ εἴη Θεός, ἀλλ' ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὸς τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν διισχυρίζεται νοεῖν. Ἐπειδὴ δὲ οἶδεν ὑπομένειν οὐκ εἰδότα τροπὴν τὸν το • ne S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ° GO mare doctorem. • Averte oculos, ne videant va- A nitatem ". » Vanitas cnim profecto, et nug, ac nihil aliud sunt illa quæ ex ignorantia sua efſu- tiunt. Non enim quasi Verbum habeat ullum aliud in seipso Patris Filius, dixit se Patris servare ver- bum : neque ad nos venisse unquam armavit, quasi pædagogum quemdam ferret, sed tanquain solus inexsistens Patri secundum naturam, et in se vicissim Patrem habens similiter, intercedente nullo : e Ego, inquit, c in Patre, et Pater in i non insitum illud, neque aliud quoddam Verbum, sed Pater in me. Quomodo igitur intel- ligendumn est illud quod ad Judaeos ab ipso dictum est, quæret aliquis, nec injuria. Cui ex rei veri- tate respondebimus quæ nobis in mentem vene- rint. Docebat Salvator obstinatissimum Judæorum populum, et paulatim a legali cultu auditores abs- trahens, sæpius inclamabat • Ego sum veri- tas", prop modum dicens: Excutite, quæso, vos, legale jugum adorationem in spiritu suscipite : valeat tandem umbra, removeatur figura, veritas illuxit. Sed non omnibus recte facere videbatur quod Mosaica præcepta everteret, imo vero ad ve- ritatem adduceret, ita ut nonnulli palam dicerent : • Si esset hic homo a Deo, non solveret Sab- bata vr : › quod erat procul dubio condemnare pec- cati eum qui non novit illud. Istiusmodi Judæorum furores ilaque diluens, omnem fastum quidem orationi subtrahit, et submisse, nec aperte edocere vult quod nihil præter voluntatem Dei ac Patris fece- c rit, qui non novit peccatum Filius. Verum, ne si apertius diceret, Peccatum non novi, rursus eos ut in se lapidibus sævirent, acueret; statim quippe ira fervidi et æstuantes dixissent: Uni Deo propriam est non peccare, tu autem homo cum sis, noli ca proferre quæ soli Deo conveniunt. Quod alias certe fecerunt, dicentes jure se eum lapidibus petere, quod, cum esset homo, seipsum faceret Deum obscurius Salvator, præsertim cum homo factus esset, et tanquam legi subditus cum legis subditis, sermonem dixit servare se Patris, prope- modum inquiens: Nusquam Patris voluntatem prætergrediar; peccatum enim est in divinæ legis transgressione; ego vero non novi peccatum, cum sim Deus secundum naturam. Itaque cum doceo, Patrem non offendo. Caterumn nemo reprehendat eum qui legislator quidem est natura sua, sed propter similitudinem quam habet nobiscum, legem observat. Ait autem se Patrem nosse, non simpli- citer, sicuti nos, ob istud solum, quod Deus est, sed ex eo quod ipse est, Patris naturam scire se confirmat. Quoniam vero mutationis nescium Pa- trem esse novit, scit etiam nimirum se immuta- bilem ex immutabili Patre. Quod autem mutatio- nem nescit, quomodo peccare dicetur, ac non potius in propriis naturæ dotibus firmum consi- stere? Vana est itaque Judæorum obtrectatio, qui : D Psal. CXVIII, 37. Joan. x, 38. Joan. xiv, 6. Joan. 15, 16. .

ἀμαθίαν ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦ λέγοντος· ι " αἱ ἐγκαταλιπόντες ὁδοὺς εὐθείας τοῦ πορεύεσθαι ἐν ὁδοῖς σκότους· ο ἡμᾶς δὲ ἀκόλουθον πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναφθέγγεσθαι μυσταγωγόν · ο 'Απόστρε ψον τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα. » Μα ταιότης γὰρ ὄντως, λῆρός τε καὶ ἕτερον οὐδὲν τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων ἀπαιδευσίας κενοφωνούμενα· οὐ γὰρ ὡς Λόγον ἔχων ἕτερον οὐδένα ἐν ἑαυτῷ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, τὸν τοῦ Πατρὸς ἔφασκε λόγον τηρεῖν· ἀλλ' οὐδ' ὥςπερ τινὰ παιδαγωγὴν ἐπικομιζόμενος πρὸς ἡμᾶς ἀφίχθαι διισχυρίσατό ποτε, ὡς δὲ μόνος ἐνυπάρχων κατὰ φύσιν τῷ Πατρὶ, ἔχων τε αὖ πάλιν ὁμοίως ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, μεσολαβοῦντος ἑτέρου μηδενός· • Ἐγώ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, » οὐχ ὁ ἔμφυτος, ἀλλ' οὐδὲ ὁ ἕτερός τις Λόγος, ἀλλ᾽ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πῶς οὖν ἄρα νοῆσαι προσ- ἥκοι τὸ παρ' αὐτοῦ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους εἰρημέ νον, εἴποι τις ἂν ἡμῖν, καὶ μάλα εἰκότως· πρὸς δὴ τοῦτο ἐροῦμεν ἀληθεύοντες τὰ εἰς νοῦν ἀναβαί- νοντα τὸν ἡμέτερον. Εδίδασκεν ὁ Σωτὴρ τὸν δυσ- πειθέστατον τῶν Ἰουδαίων λαῶν [γρ. λαόν], καὶ κατὰ βραχὺ τῆς νομικῆς ἐξέλκων λατρείας τοὺς ἀκρου μένους, ἐπεφώνει πολλάκις· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, ο μονονουχί λέγων • Αποσείσασθε τὸν νομικόν, ὦ οὗτοι, ζυγόν· καταδέξασθε τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν· οἰχέσθω λοιπὸν ἡ σκιά, χωρείτω μακρὰν ὁ τύπος, ἐπέλαμψεν ἡ ἀλήθεια. 'Αλλ' οὐ πᾶσιν ἐδόκει ποιεῖν ὀρθῶς, ἀνατρέπων τὰ Μωσέως, μᾶλλον δὲ ἄγων ἐπὶ τὸ ἀληθέστερον, ὡς καί τινας ήδη βοάν · . ΕΙ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ἄνθρωπος, οὐκ ἂν ἔλυε τὰ Σάββατα· ι ὅπερ ἦν ἄντικρυς ἁμαρτίαν κατα- ψηφίζεσθαι τοῦ μὴ εἰδότος αὐτήν. Πρὸς οὖν τὰς τοιαύτας τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἀπολογούμενος πάντα μὲν ὑφαιρεῖ τὸν ἐν τοῖς βήμασι κόμπον, ὑφειμένως δὲ, καὶ οὐ τρανῶς, ἐκδιδάσκειν βού· λεται, ὡς οὐκ ἄν τι παρὰ τὸ δοκοῦν ἐργάσαιτο τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν Υιός. να δὲ μὴ γυμνότερον λέγων, Αμαρτίαν οὐκ οἶδα, παροτρύνῃ πάλιν αὐτοὺς εἰς τὸ καταλεύειν αὐτόν· ἢ γὰρ ἂν εὐθὺς ἀναζέοντες εἰς ὀργὰς ἐπεπήδων λέγοντες· Θεῷ μόνῳ τὸ μὴ ἁμαρτάνειν οἰκεῖον· σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, μὴ λάλει τὰ μόνῳ πρέποντα Θεῷ. "Ο δὴ καὶ ἑτέρωθι που πεπράχασι, λέγοντες λιθάζειν αὐτὸν εἰκότως, ὅτιπερ ἄνθρωπος ὤν, ἑαυτὸν ποιεῖ Θεόν · περιεσταλ- " μένως ὁ Σωτὴρ, ἅτε δὴ καὶ ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ ὡς ὑπὸ νόμον μετὰ τῶν ὑπὸ νόμον τὸν λόγον ἔφη την ρεῖν τοῦ Πατρὸς, μονονουχί λέγων· Οὐδαμοῦ τὸ τοῦ Πατρὸς θέλημα παρεκβήσομαι. Ἐν γὰρ τῷ τὸν θεῖον εξέρχεσθαι νόμον ἡ ἁμαρτία γίνεται· ἐγὼ δὲ ἁμαρ τίαν οὐκ οἶδα, κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεός. Οὐκοῦν διδάσκων, οὐ λυπῶ τὸν Πατέρα. Λοιπὸν ἐπιτιμάτω μηδεὶς τῷ κατὰ φύσιν μὲν νομοθέτῃ, διὰ δὲ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν νομοφύλακι. Ειδέναι δὲ τὸν Πατέρα φησίν, οὐχ ἁπλῶς καθάπερ ἡμεῖς, ἀπεριεργότερον, αὐτὸ δὲ τοῦτο μόνον, ἐπείπερ εἴη Θεός, ἀλλ' ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὸς τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν διισχυρίζεται νοεῖν. Ἐπειδὴ δὲ οἶδεν ὑπομένειν οὐκ εἰδότα τροπὴν τὸν το • ne S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ° GO mare doctorem. • Averte oculos, ne videant va- A nitatem ". » Vanitas cnim profecto, et nug, ac nihil aliud sunt illa quæ ex ignorantia sua efſu- tiunt. Non enim quasi Verbum habeat ullum aliud in seipso Patris Filius, dixit se Patris servare ver- bum : neque ad nos venisse unquam armavit, quasi pædagogum quemdam ferret, sed tanquain solus inexsistens Patri secundum naturam, et in se vicissim Patrem habens similiter, intercedente nullo : e Ego, inquit, c in Patre, et Pater in i non insitum illud, neque aliud quoddam Verbum, sed Pater in me. Quomodo igitur intel- ligendumn est illud quod ad Judaeos ab ipso dictum est, quæret aliquis, nec injuria. Cui ex rei veri- tate respondebimus quæ nobis in mentem vene- rint. Docebat Salvator obstinatissimum Judæorum populum, et paulatim a legali cultu auditores abs- trahens, sæpius inclamabat • Ego sum veri- tas", prop modum dicens: Excutite, quæso, vos, legale jugum adorationem in spiritu suscipite : valeat tandem umbra, removeatur figura, veritas illuxit. Sed non omnibus recte facere videbatur quod Mosaica præcepta everteret, imo vero ad ve- ritatem adduceret, ita ut nonnulli palam dicerent : • Si esset hic homo a Deo, non solveret Sab- bata vr : › quod erat procul dubio condemnare pec- cati eum qui non novit illud. Istiusmodi Judæorum furores ilaque diluens, omnem fastum quidem orationi subtrahit, et submisse, nec aperte edocere vult quod nihil præter voluntatem Dei ac Patris fece- c rit, qui non novit peccatum Filius. Verum, ne si apertius diceret, Peccatum non novi, rursus eos ut in se lapidibus sævirent, acueret; statim quippe ira fervidi et æstuantes dixissent: Uni Deo propriam est non peccare, tu autem homo cum sis, noli ca proferre quæ soli Deo conveniunt. Quod alias certe fecerunt, dicentes jure se eum lapidibus petere, quod, cum esset homo, seipsum faceret Deum obscurius Salvator, præsertim cum homo factus esset, et tanquam legi subditus cum legis subditis, sermonem dixit servare se Patris, prope- modum inquiens: Nusquam Patris voluntatem prætergrediar; peccatum enim est in divinæ legis transgressione; ego vero non novi peccatum, cum sim Deus secundum naturam. Itaque cum doceo, Patrem non offendo. Caterumn nemo reprehendat eum qui legislator quidem est natura sua, sed propter similitudinem quam habet nobiscum, legem observat. Ait autem se Patrem nosse, non simpli- citer, sicuti nos, ob istud solum, quod Deus est, sed ex eo quod ipse est, Patris naturam scire se confirmat. Quoniam vero mutationis nescium Pa- trem esse novit, scit etiam nimirum se immuta- bilem ex immutabili Patre. Quod autem mutatio- nem nescit, quomodo peccare dicetur, ac non potius in propriis naturæ dotibus firmum consi- stere? Vana est itaque Judæorum obtrectatio, qui : D Psal. CXVIII, 37. Joan. x, 38. Joan. xiv, 6. Joan. 15, 16. .

γεννήσαντα, οἶδε δηλονότι, καὶ ἑαυτὸν ἄτρεπτον ἐξ Α ἀτρέπτου Πατρός· τὸ δὲ τροπὴν οὐκ εἰδὸς, πῶς ἂν λέγοιτό τι καὶ ἁμαρτάνειν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀκλονή- τως ἐν τοῖς ἰδίοις εστάναι φυσικοίς πλεονεκτήμασιν ; Εἰκαῖον οὖν ἄρα τῶν Ἰουδαίων τὸ κατηγόρημα, παρά τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ἕτερόν τι φρονεῖν οἰομένων τὸν Υἱόν. Τηρεί γάρ, ὥς φησι, τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ ἀγνοεῖ τὸ ἁμαρτάνειν φυσικῶς· οἶδε γὰρ τὸν Πατέρα τοῦτο παθεῖν οὐ δυνάμενον, ᾧπέρ ἐστιν ὁμοούσιος ὡς Υἱὸς ἀληθινός. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῦτό φασι καὶ τὸ συνημμένον τῇ παρ' αὐτῶν ἀντιθέσει • στρὸς πρὸ Εωσφόρου εξεγέννησά σε· » φέρε δή πάλιν, καὶ ἐπὶ τούτῳ τὸν τῆς εὐσεβείας ἀναπτύξωμεν λόγον. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ τὰ τοιαῦτά φησι πρὸς τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, διὰ τοῦτο δὴ πάντως οἴεσθαι χρή, Λό γον μὲν ὑπάρχειν ἔμφυτον αὐτῷ, ἕτερον δέ τινα παρ' ἐκεῖνον ἐννοεῖν τὸν Υἱόν· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο καθ' ἑαυτοὺς ἐνθυμώμεθα, ὅτι προφήτης ἐν πνεύματι λαλεῖν μελετήσας μυστήρια, τὸ πρόσωπον ἡμῖν ὑποκρίνεται τοῦ Υἱοῦ, καὶ δὴ καὶ εἰσφέρει παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούοντα αὐτόν· « Υιός μου εἴ σύ, ο καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα. Καὶ οὐ δήπου πάντως ἡ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον σχῆμα γενομένη διασκευή δύο λόγους ἡμᾶς ἀναγκάσει νοεῖν, ἀλλὰ τοῖς ἡμετέροις ἔθεσιν ἀναθέντες τὴν διὰ τῶν τοιούτων ἀπαραίτητον οίκονο- μίαν, αἰτιασόμεθα μὲν, εἴ γε μὴν πράττοιμεν ὀρθῶς, τῆς ἑαυτῶν φύσεως τὴν ἀσθένειαν, οὔτε λόγους ἐχου- σης, οὔτε μὴν τρόπους θεωρημάτων τοὺς τοῖς ὑπὲρ ἡμᾶς μυστηρίοις ἀκριβῶς διακονουμένους, ἢ καὶ τοὺς ἀνεγκλήτως διερμηνεύειν ἰσχύοντας τα θεοπρεπέστε- ρα. Τὸ νικᾶν δὲ πάλιν ἐπιτρέψομεν τῇ θεία φύσει τὸν ἐν ἡμῖν νοῦν τε καὶ λόγον, οὐχ ὡς λέγεται πάντως νοοῦντες τὰ περὶ αὐτῆς, ἀλλ' ὡς αὐτῇ πρέπει, καὶ βούλεται. Η εἴπερ οὐκ ὀρθῶς τοῖς τοιούτοις ἡμᾶς ἀποκεχρῆσθαι λόγοις οἷονταί τινες τῶν ἀνοσίων αἱρε τικῶν, τὴν δὲ καθ' ἡμᾶς ἀναβαίνειν συνήθειαν οὐκ ἐπιτρέπουσι τὸ σχῆμα τοῦ λόγου, δικαίως ἀκούσον- νοείσθω καθ᾿ ἡμᾶς καὶ γεννῶν ὁ Πατὴρ, μὴ ἀρνείσθω γαστέρα καὶ τὰς ἐπὶ τῷ τίκτειν ὠδῖνας. Εκ γαστρὸς ο γάρι ἐξεγέννησά σε, » φησὶ τῷ Υἱῷ. ᾿Αλλ᾽ ἴσως μᾶλλον δὲ πάντες ἐροῦσιν ἐκ τῆς καθ' ἡμᾶς ὁμοιότητος τὴν ἐφ' Υἱῷ γνησίαν ὠδῖνα ση μαίνεσθαι τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν εὐσεβῶς κἀκεῖνο νοείσθω, κἂν ὡς ἐν ἀνθρωπίνῳ λαλεῖται σχήματι, καὶ λέλυται τὸ πικρὸν αὐτῶν καὶ ἀνόσιον πρόβλημα. Ἑξήρκει μὲν οὖν, ὡς οἶμαι, καὶ ταῦτα. Ἐπειδὴ δὲ χρῆναι δεῖν ὑπειλήφαμεν τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων δυστρο- πίας ἐπινοηθέντα προβλήματα, καθάπερ τινὰ πολε- μίων ἐσμόν, τῇ τῶν εὐσεβῶν δογμάτων ὀρθότητι κατακρούεσθαι, φέρε δὴ παραθέντες αὐτὰ κατὰ λόγον ἑκάστῳ τὸν δέοντα, τὸ ἀντιστατοῦν ἀντεγείρωμεν, καὶ θερμοτέρως κατ' αὐτῶν ἐξοπλίσωμεν θεωρήμασι τὴν ἀεὶ νικῶσαν ἀλήθειαν· πρόβλημα δὲ πάλιν, ὡς παρ' ἐκείνων τῶν ἐπιλυόντων αὐτὸ συλλογισμῶν, προτετάζεται τὴν τοῦ λόγου νῆψιν, εἰς ἀκριβεστέραν χωρεῖν ἐρεθίζον βάσανον, καὶ οιονεί τινος ποταμοῦ ρεύματος φορὰν, ἐπὶ τὸ πρανὲς ἐκεῖ καταφέρον τὴν ἐπὶ τὴ βούλεσθαι τὸ ἀντιτεῖνον μανθάνειν ἀεὶ τῶν ἐντευξομένων ἀγαθὴν προθυμίαν. Πρόβλημα, ήτοι ἀντίθεσις ὡς ἐκ τῶν αἱρετικῶν. και Εἰ μὴ ἕτερος, φασίν, ἐνυπάρχει τῷ Θεῷ καὶ Πα- τρὶ Λόγος, οὐσιώδης τε καὶ ἐνδιάθετος παρὰ τὸν ἐξ • B IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. a Patris voluntate dissentire Filium existimant. Servat enim ejus sermonem, ut ait, et natura sua expers est peccandi. Seit enim istud in Patrem cadere non posse, cui consubstantialis est, in quantum Filius verus. Jam vero, cum objectioni suæ attexant illud, Ex utero ante Luciferum genui ter, » agedum, pietatis doctrinam hic rursum explicemus. Non enim ex eo quod Pater isthac ad Filium dicit, idcirco putandum est innatum qui- dem ei esse Verbum, sed aliud quiddam ab illo 'Ex ya- concipiendam esse Filium: verum illud primum apud nos perpendamus, quod cum prophetae pro- positum esset in spiritu loqui inysteria, personam nobis fingit Filii, adeoque inducit ipsum a Patre audientem : • Filius meus es tu", » et quæ se- quuntur. Neque vero humano more efficta locutio, duo Verba intelligere nos adiget, sed ad nostram consuetudinem istiusmodi necessarium loquendi genus referentes, non injuria nostræ naturæ im- becillitatem accusabimus, cui desunt verba et contemplationes, quæ mysteriis ingenio nostro altioribus exacte explicandis inserviant, aut res deitati congruentes inculpate interpretari valeant sed naturam porro divinam mente et oratione nostra superiorem esse fatebimur, non perinde atque dicuntur, res divinas animo plane capientes, sed prout ipsi conveniunt, easque vult a nobis comprehendi. Alioqui, si perperam nos istiusmodi abuti verbis hæretici quidam existimant, C et loquendi genus ad nostram consuetudinem ac- commod ari nolunt, jure audient: Censeatur nostro quoque more Pater gignere; uterus et partus dolores ei esse non negentur. Ex utero enian genui te, inquit Filio. Sed respondebunt forsan, nostri similitudine, verum in Filio gignendo partum significari Patris. Itaque pie illud intelli- gatur, tametsi humano more dicitur, atque ita solvetur acerba ipsorum et impia objectio. Sufi- cerent isthæc, ut reor. Sed cum nobis propositum • sit illorum objectiones nefarie conflatas ceu quam - dam bostium turmam piorum dogmatum sinceri- tate comprimere, agedum, iis ordine cuique con- venienti propositis, contrarium opponamus, et in eas instructam doctrina semper victricem verita- D tem generosa mente armemus. Rursus autem læreti- corum objectio syllogismis ipsam diluentibus præmit- tetur, quæ disputationis rationem accurato subjiciat examini, et instar rapidi cujusdam fluminis lectorum auimos alacres ferat ad percipiendas oppositiones. Psal. cix, 3. Psal. 11, 7. Oppositio, sive objectio hæreticorum. Nisi, inquiunt, in Deo et Patre Verbum sit con- substantiale et internum, aliud ab Unigenito Filio

γεννήσαντα, οἶδε δηλονότι, καὶ ἑαυτὸν ἄτρεπτον ἐξ Α ἀτρέπτου Πατρός· τὸ δὲ τροπὴν οὐκ εἰδὸς, πῶς ἂν λέγοιτό τι καὶ ἁμαρτάνειν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀκλονή- τως ἐν τοῖς ἰδίοις εστάναι φυσικοίς πλεονεκτήμασιν ; Εἰκαῖον οὖν ἄρα τῶν Ἰουδαίων τὸ κατηγόρημα, παρά τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ἕτερόν τι φρονεῖν οἰομένων τὸν Υἱόν. Τηρεί γάρ, ὥς φησι, τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ ἀγνοεῖ τὸ ἁμαρτάνειν φυσικῶς· οἶδε γὰρ τὸν Πατέρα τοῦτο παθεῖν οὐ δυνάμενον, ᾧπέρ ἐστιν ὁμοούσιος ὡς Υἱὸς ἀληθινός. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῦτό φασι καὶ τὸ συνημμένον τῇ παρ' αὐτῶν ἀντιθέσει • στρὸς πρὸ Εωσφόρου εξεγέννησά σε· » φέρε δή πάλιν, καὶ ἐπὶ τούτῳ τὸν τῆς εὐσεβείας ἀναπτύξωμεν λόγον. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ τὰ τοιαῦτά φησι πρὸς τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, διὰ τοῦτο δὴ πάντως οἴεσθαι χρή, Λό γον μὲν ὑπάρχειν ἔμφυτον αὐτῷ, ἕτερον δέ τινα παρ' ἐκεῖνον ἐννοεῖν τὸν Υἱόν· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο καθ' ἑαυτοὺς ἐνθυμώμεθα, ὅτι προφήτης ἐν πνεύματι λαλεῖν μελετήσας μυστήρια, τὸ πρόσωπον ἡμῖν ὑποκρίνεται τοῦ Υἱοῦ, καὶ δὴ καὶ εἰσφέρει παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκούοντα αὐτόν· « Υιός μου εἴ σύ, ο καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα. Καὶ οὐ δήπου πάντως ἡ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον σχῆμα γενομένη διασκευή δύο λόγους ἡμᾶς ἀναγκάσει νοεῖν, ἀλλὰ τοῖς ἡμετέροις ἔθεσιν ἀναθέντες τὴν διὰ τῶν τοιούτων ἀπαραίτητον οίκονο- μίαν, αἰτιασόμεθα μὲν, εἴ γε μὴν πράττοιμεν ὀρθῶς, τῆς ἑαυτῶν φύσεως τὴν ἀσθένειαν, οὔτε λόγους ἐχου- σης, οὔτε μὴν τρόπους θεωρημάτων τοὺς τοῖς ὑπὲρ ἡμᾶς μυστηρίοις ἀκριβῶς διακονουμένους, ἢ καὶ τοὺς ἀνεγκλήτως διερμηνεύειν ἰσχύοντας τα θεοπρεπέστε- ρα. Τὸ νικᾶν δὲ πάλιν ἐπιτρέψομεν τῇ θεία φύσει τὸν ἐν ἡμῖν νοῦν τε καὶ λόγον, οὐχ ὡς λέγεται πάντως νοοῦντες τὰ περὶ αὐτῆς, ἀλλ' ὡς αὐτῇ πρέπει, καὶ βούλεται. Η εἴπερ οὐκ ὀρθῶς τοῖς τοιούτοις ἡμᾶς ἀποκεχρῆσθαι λόγοις οἷονταί τινες τῶν ἀνοσίων αἱρε τικῶν, τὴν δὲ καθ' ἡμᾶς ἀναβαίνειν συνήθειαν οὐκ ἐπιτρέπουσι τὸ σχῆμα τοῦ λόγου, δικαίως ἀκούσον- νοείσθω καθ᾿ ἡμᾶς καὶ γεννῶν ὁ Πατὴρ, μὴ ἀρνείσθω γαστέρα καὶ τὰς ἐπὶ τῷ τίκτειν ὠδῖνας. Εκ γαστρὸς ο γάρι ἐξεγέννησά σε, » φησὶ τῷ Υἱῷ. ᾿Αλλ᾽ ἴσως μᾶλλον δὲ πάντες ἐροῦσιν ἐκ τῆς καθ' ἡμᾶς ὁμοιότητος τὴν ἐφ' Υἱῷ γνησίαν ὠδῖνα ση μαίνεσθαι τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν εὐσεβῶς κἀκεῖνο νοείσθω, κἂν ὡς ἐν ἀνθρωπίνῳ λαλεῖται σχήματι, καὶ λέλυται τὸ πικρὸν αὐτῶν καὶ ἀνόσιον πρόβλημα. Ἑξήρκει μὲν οὖν, ὡς οἶμαι, καὶ ταῦτα. Ἐπειδὴ δὲ χρῆναι δεῖν ὑπειλήφαμεν τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων δυστρο- πίας ἐπινοηθέντα προβλήματα, καθάπερ τινὰ πολε- μίων ἐσμόν, τῇ τῶν εὐσεβῶν δογμάτων ὀρθότητι κατακρούεσθαι, φέρε δὴ παραθέντες αὐτὰ κατὰ λόγον ἑκάστῳ τὸν δέοντα, τὸ ἀντιστατοῦν ἀντεγείρωμεν, καὶ θερμοτέρως κατ' αὐτῶν ἐξοπλίσωμεν θεωρήμασι τὴν ἀεὶ νικῶσαν ἀλήθειαν· πρόβλημα δὲ πάλιν, ὡς παρ' ἐκείνων τῶν ἐπιλυόντων αὐτὸ συλλογισμῶν, προτετάζεται τὴν τοῦ λόγου νῆψιν, εἰς ἀκριβεστέραν χωρεῖν ἐρεθίζον βάσανον, καὶ οιονεί τινος ποταμοῦ ρεύματος φορὰν, ἐπὶ τὸ πρανὲς ἐκεῖ καταφέρον τὴν ἐπὶ τὴ βούλεσθαι τὸ ἀντιτεῖνον μανθάνειν ἀεὶ τῶν ἐντευξομένων ἀγαθὴν προθυμίαν. Πρόβλημα, ήτοι ἀντίθεσις ὡς ἐκ τῶν αἱρετικῶν. και Εἰ μὴ ἕτερος, φασίν, ἐνυπάρχει τῷ Θεῷ καὶ Πα- τρὶ Λόγος, οὐσιώδης τε καὶ ἐνδιάθετος παρὰ τὸν ἐξ • B IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. a Patris voluntate dissentire Filium existimant. Servat enim ejus sermonem, ut ait, et natura sua expers est peccandi. Seit enim istud in Patrem cadere non posse, cui consubstantialis est, in quantum Filius verus. Jam vero, cum objectioni suæ attexant illud, Ex utero ante Luciferum genui ter, » agedum, pietatis doctrinam hic rursum explicemus. Non enim ex eo quod Pater isthac ad Filium dicit, idcirco putandum est innatum qui- dem ei esse Verbum, sed aliud quiddam ab illo 'Ex ya- concipiendam esse Filium: verum illud primum apud nos perpendamus, quod cum prophetae pro- positum esset in spiritu loqui inysteria, personam nobis fingit Filii, adeoque inducit ipsum a Patre audientem : • Filius meus es tu", » et quæ se- quuntur. Neque vero humano more efficta locutio, duo Verba intelligere nos adiget, sed ad nostram consuetudinem istiusmodi necessarium loquendi genus referentes, non injuria nostræ naturæ im- becillitatem accusabimus, cui desunt verba et contemplationes, quæ mysteriis ingenio nostro altioribus exacte explicandis inserviant, aut res deitati congruentes inculpate interpretari valeant sed naturam porro divinam mente et oratione nostra superiorem esse fatebimur, non perinde atque dicuntur, res divinas animo plane capientes, sed prout ipsi conveniunt, easque vult a nobis comprehendi. Alioqui, si perperam nos istiusmodi abuti verbis hæretici quidam existimant, C et loquendi genus ad nostram consuetudinem ac- commod ari nolunt, jure audient: Censeatur nostro quoque more Pater gignere; uterus et partus dolores ei esse non negentur. Ex utero enian genui te, inquit Filio. Sed respondebunt forsan, nostri similitudine, verum in Filio gignendo partum significari Patris. Itaque pie illud intelli- gatur, tametsi humano more dicitur, atque ita solvetur acerba ipsorum et impia objectio. Sufi- cerent isthæc, ut reor. Sed cum nobis propositum • sit illorum objectiones nefarie conflatas ceu quam - dam bostium turmam piorum dogmatum sinceri- tate comprimere, agedum, iis ordine cuique con- venienti propositis, contrarium opponamus, et in eas instructam doctrina semper victricem verita- D tem generosa mente armemus. Rursus autem læreti- corum objectio syllogismis ipsam diluentibus præmit- tetur, quæ disputationis rationem accurato subjiciat examini, et instar rapidi cujusdam fluminis lectorum auimos alacres ferat ad percipiendas oppositiones. Psal. cix, 3. Psal. 11, 7. Oppositio, sive objectio hæreticorum. Nisi, inquiunt, in Deo et Patre Verbum sit con- substantiale et internum, aliud ab Unigenito Filio

Α αὐτοῦ μονογενῆ Υἱόν, ὃς δὴ καὶ κατὰ τὴν ἐκείνου μίμησιν καλεῖται Λόγος, ἄτοπόν τι τὸ ἐντεῦθεν έχε βήσεται, καὶ ὁμολογεῖν ἡμᾶς ἀναγκαῖον τοὺς ὀρθὰ φρονεῖν οἰομένους, ὅτιπερ εἰ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ τῷ λόγῳ, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον ὁρᾶται, Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοούσιον Λόγῳ. Πρὸς τοῦτο λύσις Οὐδεὶς, ὦ βέλτιστοι, τρόπος ἡμᾶς ἀναγκάσει Λόγον οἴεσθαι δεῖν τὸν Πατέρα νοεῖν τε καὶ λέγειν, ἢ καὶ εἶναι δύνασθαι πιστεύειν, ὅτι πέρ ἐστιν ὁμοούσιος Λόγῳ· οὐ γὰρ πάντως τὰ τῆς αὐτῆς ὄντα φύσεως, τὴν εἰς ἄλληλα χωρήσει μεταβολὴν καὶ ἀνάκρασιν, ὥσπερ τινὰ τὴν ἐξ ἑτέρου πρὸς ἕτερον ἐπιδέξεται, ὡς ἐκ πλήθους εἰς ἑνάδα δύνασθαι συσταλῆναι τὰ σημαινόμενα, ἢ καὶ ἐκ δυάδος εἰς ἐνάδα τυχόν. Οὐ ο γὰρ ἐπειδήπερ ὁμοούσιος ὑπῆρχεν ὁ προπάτωρ Αδὰμ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι παιδί, διὰ τοῦτο χωρήσει μὲν ὁ πατὴρ εἰς υἱὸν, ἀνταναβήσεται δὲ αὖθις ὁ υἱὸς εἰς πατέρα· ἀλλ᾽ ἂν ὑπάρχον πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς τὴν ἑνότητα τῆς οὐσιώδους ποιότητος φορέσει τὸ ἴδιον, καὶ υἱὸς μέν τις ὁ ἐκ πατρός τινος νοηθήσεται πατὴρ δὲ πάλιν ὁ γεννήτωρ τινὸς ἀναδεδειγμένος. Εἰ δὲ οἴεσθε σοφὸν ἐπὶ τούτῳ κατασκευάζειν λόγον, ἐν δὲ εἶναι πάντως ἡ ὁμοουσιότης ἀναγκάσει τὸ ὁμοούσιον τῷ ὁμουσίῳ, καὶ διαστολὴν οὐδεμίαν ἐπι· τρέψει κρατεῖν, ὡς ἕκαστον εἶναι καθ᾿ ἑαυτῷ [ισ. ἑαυτὸ], καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι· τί τὸ πεπεικὸς τὸν ἀπάν- των κριτήν, πατέρα μὲν μὴ κολάζειν ὑπὲρ υἱοῦ, υἱὸν δὲ ὑπὲρ πατρὸς μὴ εἰσπράττεσθαι δίκας; • Ψυχή γάρ, ο φησίν, « ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖται, ὁ δὲ υἱὸς οὐ λήψεται τὴν ἁμαρτίαν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, οὐδὲ ὁ πατὴρ λήψεται τὴν ἁμαρτίαν τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιον ὄντα τὸν πατέρα τῷ υἱῷ οὐκ εἰς τὸν τῆς υἱότητος τόπον ὁ τοῦ τὰ δίκαια κρίνοντος καταφέρει λόγος, οὔτε μὴν ἀνατίθησι τὸν υἱὸν εἰ; τὴν τῆς πατρότητος θέσιν, ἀλλ᾽ ιδιαζόντως εκάτερον οἶδεν, οὔτε τοῦτο εἰς ἐκεῖνο χωροῦν, οὔτε μὴν ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο βαδίζον, καίτοι μιᾶς οὔσης ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας· πρόδηλον δήπουθεν, ὡς οὐδεὶς ἀναγκάσει τρόπος μεταχωρῆσαι λοιπὸν εἰς τὸ εἶναι λόγον τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ· μένει γὰρ πάντως ἐφ' ἑαυτῷ, τοῦτ' ἔστι Πατήρ, καν ὁ ἐξ αὐτοῦ γεννηθεὶς νοῆται καὶ ὑπάρχῃ Λόγος, καὶ Ο διὰ τοῦτο Υἱός, ἵνα μὴ καὶ ἐν χείροσι τῶν καθ' ἡμᾶς φαίνηται τὰ θειότερα. ΑΛΛΟ, πρὸς τὸ ἴσον τῇ ἀντιθέσει σχῆμα, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγῆς. Ως οὐδεμίαν ἔχων παραλλαγὴν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ Πατέρα ὁ Υἱὸς, εἰκὼν δὲ ὑπάρχων ἀκριβεστάτη, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστά- σεως αὐτοῦ, πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς εὑρίσκεται λέγων· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Αλλ' εἴπερ οὕτως ἔχων ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ, τὴν δὲ εἰς ἄλληλα πάντως ἀνάχυσιν ἐπιδέξεται τὰ ὁμοού σια, οὐδὲν κωλύσει κατὰ τὸ εἰκὸς Πατέρα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν, ὡς ὁμοούσιον Πατρὶ, καὶ μεταχωρεῖν εἰς ἐκεῖνο δυνάμενον, οὐδενὸς πρὸς τοῦτο παραποδίζον . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. qui ex ipso est, quique ad illius imitationem voca- tor Verbum, absurditas inde sequetur, nobisque recte, ut par est, sentientibus fatendum est quod si Patri Verbum est consubstantiale, et Pater Verbo, nihil demum obstare videatur quominus Pater Verbum sit, et vocetur, puta Verbo consub- stantialis. Solutio objectionis. Nulla ratio nos, o boni, coget arbitrari, Verbum idcirco Patrem censendum esse vel dicendum, aut credendum, quoniam est Verbo consubstantialis. Nusquam enim quæ ejusdem sunt naturæ mutuam mutationen et permistionem veluti quamdam alterius in alterum capient, ita ut e pluralitate in unitatem contrahi possint res significatæ, aut etiam ex dualitate in unitatem. Non enim ex eo quod generis D B auctor Adam nato ex se filio consubstantialis erat, idcirco pater migrabit in filium, et vicissim filius in patrem. Sed uuum quid exsistens cum ipso, velut ad unitatem substantialis qualitatis proprie- tatem suam feret, et filius quidam ex patre quo- dam censebitur: pater vero vicissim genitor alicu- jus esse videbitur. Quod si acutum quiddam hie vos comminisci putatis, et consubstantialitas uti- que coget consubstantiale unum quid esse con- substantiali, nec ullum discrimen esse patietur, ita ut unumquodque sit in se et in quo est : quid induxit omnium Judicem, ut patrem quidem non puniat pro filio, nec de filio supplicium sumat pro patre ? « Anima enim, o inquit, e quæ pecca- verit, ipsa morietur : Glius autem non accipiet iniquitatem patris, neque pater accipiet iniquita- tem filii sui 3º. › Cum vero consubstantialem ex- sistentem patrem filio justi Judicis sententia in filiationis locuru non detrudat, neque vero filium in paternitatis numero statuat, sed seorsim utrum- que norit, neque hoc in illud migrare, neque illud in hoc vicissim, licet una exsistente in utroque substantia: manifestum est utique nullo modo coactum iri Deum et Patrem ut sit Verbum, pro- pterea quod est Verbo consubstantialis: manet enim plane in seipso, hoc est Pater, licet qui ex ipso genitus est, intelligatur et sit Verbum, atque idcirco Filius, ne res divinæ deteriores videantur esse quam nostræ. ALIUD, in modum ohjectionis, per reductionem nd absurdum. Filius, tanquam a Patre nullo modo diversus, sed absolutissima imago, et character substantiæ ejus exsistens, suis discipulis infit : • Qui vidit me. vidit et Patrem ¾¹. > At si cum istiusmodi sit, consubstantialis est Patri, confusio- nem autem inter se res consubstantiales utique suscipient, nihil, ut apparet, prohibebit quominus Pater censeatur esse Filius, utpote Patri consub- stantialis, quique in illum transire nullo im- pediente potis sit, siquidem consubstantialitatis * Ezech. XVIII, 9. 20. * Joan. XIV,

Α αὐτοῦ μονογενῆ Υἱόν, ὃς δὴ καὶ κατὰ τὴν ἐκείνου μίμησιν καλεῖται Λόγος, ἄτοπόν τι τὸ ἐντεῦθεν έχε βήσεται, καὶ ὁμολογεῖν ἡμᾶς ἀναγκαῖον τοὺς ὀρθὰ φρονεῖν οἰομένους, ὅτιπερ εἰ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ τῷ λόγῳ, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον ὁρᾶται, Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοούσιον Λόγῳ. Πρὸς τοῦτο λύσις Οὐδεὶς, ὦ βέλτιστοι, τρόπος ἡμᾶς ἀναγκάσει Λόγον οἴεσθαι δεῖν τὸν Πατέρα νοεῖν τε καὶ λέγειν, ἢ καὶ εἶναι δύνασθαι πιστεύειν, ὅτι πέρ ἐστιν ὁμοούσιος Λόγῳ· οὐ γὰρ πάντως τὰ τῆς αὐτῆς ὄντα φύσεως, τὴν εἰς ἄλληλα χωρήσει μεταβολὴν καὶ ἀνάκρασιν, ὥσπερ τινὰ τὴν ἐξ ἑτέρου πρὸς ἕτερον ἐπιδέξεται, ὡς ἐκ πλήθους εἰς ἑνάδα δύνασθαι συσταλῆναι τὰ σημαινόμενα, ἢ καὶ ἐκ δυάδος εἰς ἐνάδα τυχόν. Οὐ ο γὰρ ἐπειδήπερ ὁμοούσιος ὑπῆρχεν ὁ προπάτωρ Αδὰμ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι παιδί, διὰ τοῦτο χωρήσει μὲν ὁ πατὴρ εἰς υἱὸν, ἀνταναβήσεται δὲ αὖθις ὁ υἱὸς εἰς πατέρα· ἀλλ᾽ ἂν ὑπάρχον πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς τὴν ἑνότητα τῆς οὐσιώδους ποιότητος φορέσει τὸ ἴδιον, καὶ υἱὸς μέν τις ὁ ἐκ πατρός τινος νοηθήσεται πατὴρ δὲ πάλιν ὁ γεννήτωρ τινὸς ἀναδεδειγμένος. Εἰ δὲ οἴεσθε σοφὸν ἐπὶ τούτῳ κατασκευάζειν λόγον, ἐν δὲ εἶναι πάντως ἡ ὁμοουσιότης ἀναγκάσει τὸ ὁμοούσιον τῷ ὁμουσίῳ, καὶ διαστολὴν οὐδεμίαν ἐπι· τρέψει κρατεῖν, ὡς ἕκαστον εἶναι καθ᾿ ἑαυτῷ [ισ. ἑαυτὸ], καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι· τί τὸ πεπεικὸς τὸν ἀπάν- των κριτήν, πατέρα μὲν μὴ κολάζειν ὑπὲρ υἱοῦ, υἱὸν δὲ ὑπὲρ πατρὸς μὴ εἰσπράττεσθαι δίκας; • Ψυχή γάρ, ο φησίν, « ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖται, ὁ δὲ υἱὸς οὐ λήψεται τὴν ἁμαρτίαν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, οὐδὲ ὁ πατὴρ λήψεται τὴν ἁμαρτίαν τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιον ὄντα τὸν πατέρα τῷ υἱῷ οὐκ εἰς τὸν τῆς υἱότητος τόπον ὁ τοῦ τὰ δίκαια κρίνοντος καταφέρει λόγος, οὔτε μὴν ἀνατίθησι τὸν υἱὸν εἰ; τὴν τῆς πατρότητος θέσιν, ἀλλ᾽ ιδιαζόντως εκάτερον οἶδεν, οὔτε τοῦτο εἰς ἐκεῖνο χωροῦν, οὔτε μὴν ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο βαδίζον, καίτοι μιᾶς οὔσης ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας· πρόδηλον δήπουθεν, ὡς οὐδεὶς ἀναγκάσει τρόπος μεταχωρῆσαι λοιπὸν εἰς τὸ εἶναι λόγον τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ· μένει γὰρ πάντως ἐφ' ἑαυτῷ, τοῦτ' ἔστι Πατήρ, καν ὁ ἐξ αὐτοῦ γεννηθεὶς νοῆται καὶ ὑπάρχῃ Λόγος, καὶ Ο διὰ τοῦτο Υἱός, ἵνα μὴ καὶ ἐν χείροσι τῶν καθ' ἡμᾶς φαίνηται τὰ θειότερα. ΑΛΛΟ, πρὸς τὸ ἴσον τῇ ἀντιθέσει σχῆμα, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγῆς. Ως οὐδεμίαν ἔχων παραλλαγὴν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ Πατέρα ὁ Υἱὸς, εἰκὼν δὲ ὑπάρχων ἀκριβεστάτη, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστά- σεως αὐτοῦ, πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς εὑρίσκεται λέγων· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Αλλ' εἴπερ οὕτως ἔχων ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ, τὴν δὲ εἰς ἄλληλα πάντως ἀνάχυσιν ἐπιδέξεται τὰ ὁμοού σια, οὐδὲν κωλύσει κατὰ τὸ εἰκὸς Πατέρα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν, ὡς ὁμοούσιον Πατρὶ, καὶ μεταχωρεῖν εἰς ἐκεῖνο δυνάμενον, οὐδενὸς πρὸς τοῦτο παραποδίζον . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. qui ex ipso est, quique ad illius imitationem voca- tor Verbum, absurditas inde sequetur, nobisque recte, ut par est, sentientibus fatendum est quod si Patri Verbum est consubstantiale, et Pater Verbo, nihil demum obstare videatur quominus Pater Verbum sit, et vocetur, puta Verbo consub- stantialis. Solutio objectionis. Nulla ratio nos, o boni, coget arbitrari, Verbum idcirco Patrem censendum esse vel dicendum, aut credendum, quoniam est Verbo consubstantialis. Nusquam enim quæ ejusdem sunt naturæ mutuam mutationen et permistionem veluti quamdam alterius in alterum capient, ita ut e pluralitate in unitatem contrahi possint res significatæ, aut etiam ex dualitate in unitatem. Non enim ex eo quod generis D B auctor Adam nato ex se filio consubstantialis erat, idcirco pater migrabit in filium, et vicissim filius in patrem. Sed uuum quid exsistens cum ipso, velut ad unitatem substantialis qualitatis proprie- tatem suam feret, et filius quidam ex patre quo- dam censebitur: pater vero vicissim genitor alicu- jus esse videbitur. Quod si acutum quiddam hie vos comminisci putatis, et consubstantialitas uti- que coget consubstantiale unum quid esse con- substantiali, nec ullum discrimen esse patietur, ita ut unumquodque sit in se et in quo est : quid induxit omnium Judicem, ut patrem quidem non puniat pro filio, nec de filio supplicium sumat pro patre ? « Anima enim, o inquit, e quæ pecca- verit, ipsa morietur : Glius autem non accipiet iniquitatem patris, neque pater accipiet iniquita- tem filii sui 3º. › Cum vero consubstantialem ex- sistentem patrem filio justi Judicis sententia in filiationis locuru non detrudat, neque vero filium in paternitatis numero statuat, sed seorsim utrum- que norit, neque hoc in illud migrare, neque illud in hoc vicissim, licet una exsistente in utroque substantia: manifestum est utique nullo modo coactum iri Deum et Patrem ut sit Verbum, pro- pterea quod est Verbo consubstantialis: manet enim plane in seipso, hoc est Pater, licet qui ex ipso genitus est, intelligatur et sit Verbum, atque idcirco Filius, ne res divinæ deteriores videantur esse quam nostræ. ALIUD, in modum ohjectionis, per reductionem nd absurdum. Filius, tanquam a Patre nullo modo diversus, sed absolutissima imago, et character substantiæ ejus exsistens, suis discipulis infit : • Qui vidit me. vidit et Patrem ¾¹. > At si cum istiusmodi sit, consubstantialis est Patri, confusio- nem autem inter se res consubstantiales utique suscipient, nihil, ut apparet, prohibebit quominus Pater censeatur esse Filius, utpote Patri consub- stantialis, quique in illum transire nullo im- pediente potis sit, siquidem consubstantialitatis * Ezech. XVIII, 9. 20. * Joan. XIV,

Α αὐτοῦ μονογενῆ Υἱόν, ὃς δὴ καὶ κατὰ τὴν ἐκείνου μίμησιν καλεῖται Λόγος, ἄτοπόν τι τὸ ἐντεῦθεν έχε βήσεται, καὶ ὁμολογεῖν ἡμᾶς ἀναγκαῖον τοὺς ὀρθὰ φρονεῖν οἰομένους, ὅτιπερ εἰ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ τῷ λόγῳ, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον ὁρᾶται, Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοούσιον Λόγῳ. Πρὸς τοῦτο λύσις Οὐδεὶς, ὦ βέλτιστοι, τρόπος ἡμᾶς ἀναγκάσει Λόγον οἴεσθαι δεῖν τὸν Πατέρα νοεῖν τε καὶ λέγειν, ἢ καὶ εἶναι δύνασθαι πιστεύειν, ὅτι πέρ ἐστιν ὁμοούσιος Λόγῳ· οὐ γὰρ πάντως τὰ τῆς αὐτῆς ὄντα φύσεως, τὴν εἰς ἄλληλα χωρήσει μεταβολὴν καὶ ἀνάκρασιν, ὥσπερ τινὰ τὴν ἐξ ἑτέρου πρὸς ἕτερον ἐπιδέξεται, ὡς ἐκ πλήθους εἰς ἑνάδα δύνασθαι συσταλῆναι τὰ σημαινόμενα, ἢ καὶ ἐκ δυάδος εἰς ἐνάδα τυχόν. Οὐ ο γὰρ ἐπειδήπερ ὁμοούσιος ὑπῆρχεν ὁ προπάτωρ Αδὰμ τῷ ἐξ αὐτοῦ φύντι παιδί, διὰ τοῦτο χωρήσει μὲν ὁ πατὴρ εἰς υἱὸν, ἀνταναβήσεται δὲ αὖθις ὁ υἱὸς εἰς πατέρα· ἀλλ᾽ ἂν ὑπάρχον πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς τὴν ἑνότητα τῆς οὐσιώδους ποιότητος φορέσει τὸ ἴδιον, καὶ υἱὸς μέν τις ὁ ἐκ πατρός τινος νοηθήσεται πατὴρ δὲ πάλιν ὁ γεννήτωρ τινὸς ἀναδεδειγμένος. Εἰ δὲ οἴεσθε σοφὸν ἐπὶ τούτῳ κατασκευάζειν λόγον, ἐν δὲ εἶναι πάντως ἡ ὁμοουσιότης ἀναγκάσει τὸ ὁμοούσιον τῷ ὁμουσίῳ, καὶ διαστολὴν οὐδεμίαν ἐπι· τρέψει κρατεῖν, ὡς ἕκαστον εἶναι καθ᾿ ἑαυτῷ [ισ. ἑαυτὸ], καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι· τί τὸ πεπεικὸς τὸν ἀπάν- των κριτήν, πατέρα μὲν μὴ κολάζειν ὑπὲρ υἱοῦ, υἱὸν δὲ ὑπὲρ πατρὸς μὴ εἰσπράττεσθαι δίκας; • Ψυχή γάρ, ο φησίν, « ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖται, ὁ δὲ υἱὸς οὐ λήψεται τὴν ἁμαρτίαν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, οὐδὲ ὁ πατὴρ λήψεται τὴν ἁμαρτίαν τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιον ὄντα τὸν πατέρα τῷ υἱῷ οὐκ εἰς τὸν τῆς υἱότητος τόπον ὁ τοῦ τὰ δίκαια κρίνοντος καταφέρει λόγος, οὔτε μὴν ἀνατίθησι τὸν υἱὸν εἰ; τὴν τῆς πατρότητος θέσιν, ἀλλ᾽ ιδιαζόντως εκάτερον οἶδεν, οὔτε τοῦτο εἰς ἐκεῖνο χωροῦν, οὔτε μὴν ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο βαδίζον, καίτοι μιᾶς οὔσης ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας· πρόδηλον δήπουθεν, ὡς οὐδεὶς ἀναγκάσει τρόπος μεταχωρῆσαι λοιπὸν εἰς τὸ εἶναι λόγον τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ· μένει γὰρ πάντως ἐφ' ἑαυτῷ, τοῦτ' ἔστι Πατήρ, καν ὁ ἐξ αὐτοῦ γεννηθεὶς νοῆται καὶ ὑπάρχῃ Λόγος, καὶ Ο διὰ τοῦτο Υἱός, ἵνα μὴ καὶ ἐν χείροσι τῶν καθ' ἡμᾶς φαίνηται τὰ θειότερα. ΑΛΛΟ, πρὸς τὸ ἴσον τῇ ἀντιθέσει σχῆμα, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγῆς. Ως οὐδεμίαν ἔχων παραλλαγὴν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ Πατέρα ὁ Υἱὸς, εἰκὼν δὲ ὑπάρχων ἀκριβεστάτη, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστά- σεως αὐτοῦ, πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς εὑρίσκεται λέγων· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Αλλ' εἴπερ οὕτως ἔχων ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ, τὴν δὲ εἰς ἄλληλα πάντως ἀνάχυσιν ἐπιδέξεται τὰ ὁμοού σια, οὐδὲν κωλύσει κατὰ τὸ εἰκὸς Πατέρα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν, ὡς ὁμοούσιον Πατρὶ, καὶ μεταχωρεῖν εἰς ἐκεῖνο δυνάμενον, οὐδενὸς πρὸς τοῦτο παραποδίζον . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. qui ex ipso est, quique ad illius imitationem voca- tor Verbum, absurditas inde sequetur, nobisque recte, ut par est, sentientibus fatendum est quod si Patri Verbum est consubstantiale, et Pater Verbo, nihil demum obstare videatur quominus Pater Verbum sit, et vocetur, puta Verbo consub- stantialis. Solutio objectionis. Nulla ratio nos, o boni, coget arbitrari, Verbum idcirco Patrem censendum esse vel dicendum, aut credendum, quoniam est Verbo consubstantialis. Nusquam enim quæ ejusdem sunt naturæ mutuam mutationen et permistionem veluti quamdam alterius in alterum capient, ita ut e pluralitate in unitatem contrahi possint res significatæ, aut etiam ex dualitate in unitatem. Non enim ex eo quod generis D B auctor Adam nato ex se filio consubstantialis erat, idcirco pater migrabit in filium, et vicissim filius in patrem. Sed uuum quid exsistens cum ipso, velut ad unitatem substantialis qualitatis proprie- tatem suam feret, et filius quidam ex patre quo- dam censebitur: pater vero vicissim genitor alicu- jus esse videbitur. Quod si acutum quiddam hie vos comminisci putatis, et consubstantialitas uti- que coget consubstantiale unum quid esse con- substantiali, nec ullum discrimen esse patietur, ita ut unumquodque sit in se et in quo est : quid induxit omnium Judicem, ut patrem quidem non puniat pro filio, nec de filio supplicium sumat pro patre ? « Anima enim, o inquit, e quæ pecca- verit, ipsa morietur : Glius autem non accipiet iniquitatem patris, neque pater accipiet iniquita- tem filii sui 3º. › Cum vero consubstantialem ex- sistentem patrem filio justi Judicis sententia in filiationis locuru non detrudat, neque vero filium in paternitatis numero statuat, sed seorsim utrum- que norit, neque hoc in illud migrare, neque illud in hoc vicissim, licet una exsistente in utroque substantia: manifestum est utique nullo modo coactum iri Deum et Patrem ut sit Verbum, pro- pterea quod est Verbo consubstantialis: manet enim plane in seipso, hoc est Pater, licet qui ex ipso genitus est, intelligatur et sit Verbum, atque idcirco Filius, ne res divinæ deteriores videantur esse quam nostræ. ALIUD, in modum ohjectionis, per reductionem nd absurdum. Filius, tanquam a Patre nullo modo diversus, sed absolutissima imago, et character substantiæ ejus exsistens, suis discipulis infit : • Qui vidit me. vidit et Patrem ¾¹. > At si cum istiusmodi sit, consubstantialis est Patri, confusio- nem autem inter se res consubstantiales utique suscipient, nihil, ut apparet, prohibebit quominus Pater censeatur esse Filius, utpote Patri consub- stantialis, quique in illum transire nullo im- pediente potis sit, siquidem consubstantialitatis * Ezech. XVIII, 9. 20. * Joan. XIV,

τος, εἴπερ ἐξαρκεῖ τὸν τῆς μεταβολῆς τρόπον ἤτοι μεταστάσεως ὁ τῆς ὁμοουσιότητος λόγος. Οὐκοῦν νοείσθω Πατὴρ ὁ Υἱὸς, λεγέτω δὲ, ὡς τοῦτο ὑπάρχων ἤδη, πρὸς τὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα· . Εκ γαστρός πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε·, ἀναλαμβανέτω δὲ εἰς ἑαυτὸν καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν Πατρὶ πρέπουσαν φωνήν. Οὗ δὴ γεγονότος, τὸ πᾶν ἤδη συγκέχυται, καὶ τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἡ ἁγία καὶ ὁμοούσιος Τριάς συσταλήσεται πρὸς ἐνάδα λοιπόν, εἴπερ τὸ ἑκάστῳ κυρίως τε καὶ ἰδιαζόντως προσὸν, τῷ τῆς ὁμοουσιότητος ἀφανισθήσεται λόγῳ, καὶ ἀνατρέψει τὴν τῶν προσώπων διαστολὴν ἡ τῆς φύσ σεως ταυτότης. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐκ ἄρα ἔσται Λόγος ὁ Πατήρ, ὡς ὁμοούσιος Λόγῳ, μενεῖ δὲ ἄτρε- πτος, τοῦτο ὑπάρχων ὅπερ ἐστί, κἂν ἔχῃ πρὸς τὸν ἴδιον Λόγον τὸ ὁμοφυὲς ἦτοι τὸ ὁμοούσιον. Καὶ δέ- δεικται λοιπὸν εἰκαῖον τὸ ἐκείνων πρόβλημα. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶς λόγος τινός ἐστι λόγος, τοῦ προς χέοντος ἀπὸ γλώττης δηλονότι, ἢ καὶ ἐκ καρδίας ἐρευγομένου καὶ ἀναφέροντος· ἔσται δὲ Λόγος ή Πατὴρ, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ · ἑαυτοῦ Λόγος ἔσται λοιπόν, μᾶλλον δὲ οὐδενὸς, ἢ καὶ ὅλως οὐχ ὑπάρχει. Πῶς γὰρ ἔσται Λόγος, μὴ ὄντος τινὸς, οὗ Λόγος ἐστίν; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐ γὰρ ἔσται ποτὲ τοῦ μὴ εἶναι δεκτική ή θεία καὶ ἀκήρατος φύσις, οὐδὲ μεταχωρήσει εἰς Λόγον ποτὲ ὁ Πατήρ, καν ὁμοούσιος ὑπάρχῃ Λόγῳ· μένει δὲ Πατήρ, οὗ καὶ Λόγος ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τροπῆς ἁπάσης καὶ ἀλλοιώσεως τῆς κατὰ τὸν τῆς οὐσιώσεως λόγον ἡ θεία φύσις ἀνεπί- δεκτος εἶναι πιστεύεται, πῶς τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀφεὶς τόπον, εἰς τὸ εἶναι Λόγος ὁ Πατήρ μεταστήσε ται; Τροπῆς γὰρ ἔσται δεκτικός, ὡς ἐξ ἀνάγκης τοῦτο παθών, ὁ αὐτὸς δὲ οὐκ ἔσται, μη τηρήσας ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. Εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον· τὸ γὰρ ἀλλοιοῦσθαι τῆς θείας φύσεως παντελῶς ἀλλότριον· οὐκ ἄρα ἕξει τὴν μεταβολὴν τὴν εἰς Λόγον ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἔσται Πα- τὴρ ἀεὶ, τὸ ἄτρεπτον ἔχων καὶ ἀναλλοίωτον ὡς Θεός. . ΑΛΛΟ ἐκ τοῦ αὐτοῦ, διηγηματικῶς. Θεὸν ἀλη- θινὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ πεφηνότα δεικνύων ἑαυτὸν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος τε καὶ Υἱός, • Πάντα, ο φησίν, ο ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστιν· ο ἀλλὰ καὶ πάντων ἐστὶ τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ φυσικῶς Ιδιωμάτων κληρονόμος ὁ Υἱὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· ἀλλά γε τὸ εἶναι Πατήρ οὐχ έξει ποτέ · καὶ τοῦτο γὰρ ἐν τῶν προσόντων τῷ γεννήτορι μενεῖ δὲ ὁ Υἱὸς οὐδενὸς ἀποστερούμενος τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ, κἂν μὴ νοῆται Πατὴρ, πάντα δὲ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τελείως τὰ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον τοιγαροῦν καὶ τῷ προσώπῳ τοῦ Πατρὸς ἐφαρμόσαντες λόγον, πάντα μὲν ἔχειν αὐτὸν τὰ τοῦ Υἱοῦ φαμεν φυσικῶς, μὴ μὴν · δύνασθαί ποτε, καὶ εἰς υἱότητα, καὶ εἰς τὸ εἶναι λό- γον μεταχωρεῖν, ὡς δὲ ἄτρεπτον ὄντα κατὰ φύσιν τοῦτο μένειν ὅπερ ἐστὶν, ἵνα πρὸς τῷ εἶναι Θεός, Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A ratio transmutationis aut migrationis modum sup. Psal ClX, 3. ns Joan. XVI, 15. peditat. Itaque censeatur Pater esse Filius, eoque nomine demum ad verum Patrem dicat: Ex utero ante Luciferum genui te ", » sibique in uni- versum quamlibet vocem Patri convenientem ar- roget. Quod si factum fuerit, omnia demum con- fundentur, et quod eodem se modo semper habet, hoc est sancta et consubstantialis Trinitas, ad unitatem contrahetur, si quod unicuique proprie et peculiariter inest, consubstantialitatis ratione deleatur, et personarum distinctionem evertat na- turæ identitas. Sed hoc absurdum est: non erit ergo Verbum Pater, utpote Verbo consubstantialis ; sed immutabilis manebit, exsistens id quod est, licet cum suo Verbo ejusdem sit naturæ sive sub- stantia. Atque ita demum vana esse ostenditur illorum objectio. C D ALIUD. Si omne verbum, alicujus verbum est, ejus videlicet qui lingua illud effundit, aut e corde eructat ac profert; Pater autem futurum est Verbum, quoniam ejusdem est cum Verbo substantia: sui ipsius Verbum erit, imo vero nullius, aut in univer- sum non exsistit. Quomodo enim Verbum erit nisi sit aliquid cujus sit Verbum? Sed hoc absurdum. Fieri enim nequit ut divina et immortalis natura non exsistat, nec in Verbum transiturus est un- quam Pater, licet ejusdem sit cum Verbo substan- tiæ : sed ejus Pater manebit, cujus et Verbum est Filius. ALIUD. Si omnis mutationis et alterationis quoad substantialem rationem expers natura divina creditur, quomodo proprio veluti loco relicto in Verbi naturam Pater migrabit ? Si enim id ei ac- ciderit, mutationem utique necessario capiet, neque idem erit, non servato eo quod erat initio Quod si absurdum est (mutatio enim a natura divina pror- sus est aliena), non ergo mutabitur in Verbum Paler, sed erit semper Pater, mutationis omnis et altera- tionis expers, qua Deus.' ALIUD ex eodem, explanatius. Deum verum de Deo Patre vero effulsisse seipsum ostendens unigenitum Dei Verbum, et Filius, • Omnia, inquit, ‹ quæcunque habet Pater, mea sunt ** Porro omnium quæcunque insunt Patri natura proprietatum hæres est Filius, et qui ex ipso se- cundum naturam exsistit; verumtamen nunquam Pater esse poterit (hoc enim eorum unum est quæ genitori insunt), sed remanebit Filius, nullius expers eorum quæ Patri insunt, licet non intel- ligatur Pater, omniaque habens in seipso perfecte quæ propria et peculiaria sunt Patris substantia. Idipsum igitur de patre dicentes, habere quidem ipsum omnnia quæ sunt Filii, naturaliter, nunquam tamen Filium esse posse, nec in Verbi naturam migrare asserimus, sed, immutabilis cum sit na- tura sua, manere id quod est, ut præterquam quod

τος, εἴπερ ἐξαρκεῖ τὸν τῆς μεταβολῆς τρόπον ἤτοι μεταστάσεως ὁ τῆς ὁμοουσιότητος λόγος. Οὐκοῦν νοείσθω Πατὴρ ὁ Υἱὸς, λεγέτω δὲ, ὡς τοῦτο ὑπάρχων ἤδη, πρὸς τὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα· . Εκ γαστρός πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε·, ἀναλαμβανέτω δὲ εἰς ἑαυτὸν καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν Πατρὶ πρέπουσαν φωνήν. Οὗ δὴ γεγονότος, τὸ πᾶν ἤδη συγκέχυται, καὶ τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἡ ἁγία καὶ ὁμοούσιος Τριάς συσταλήσεται πρὸς ἐνάδα λοιπόν, εἴπερ τὸ ἑκάστῳ κυρίως τε καὶ ἰδιαζόντως προσὸν, τῷ τῆς ὁμοουσιότητος ἀφανισθήσεται λόγῳ, καὶ ἀνατρέψει τὴν τῶν προσώπων διαστολὴν ἡ τῆς φύσ σεως ταυτότης. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐκ ἄρα ἔσται Λόγος ὁ Πατήρ, ὡς ὁμοούσιος Λόγῳ, μενεῖ δὲ ἄτρε- πτος, τοῦτο ὑπάρχων ὅπερ ἐστί, κἂν ἔχῃ πρὸς τὸν ἴδιον Λόγον τὸ ὁμοφυὲς ἦτοι τὸ ὁμοούσιον. Καὶ δέ- δεικται λοιπὸν εἰκαῖον τὸ ἐκείνων πρόβλημα. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶς λόγος τινός ἐστι λόγος, τοῦ προς χέοντος ἀπὸ γλώττης δηλονότι, ἢ καὶ ἐκ καρδίας ἐρευγομένου καὶ ἀναφέροντος· ἔσται δὲ Λόγος ή Πατὴρ, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ · ἑαυτοῦ Λόγος ἔσται λοιπόν, μᾶλλον δὲ οὐδενὸς, ἢ καὶ ὅλως οὐχ ὑπάρχει. Πῶς γὰρ ἔσται Λόγος, μὴ ὄντος τινὸς, οὗ Λόγος ἐστίν; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐ γὰρ ἔσται ποτὲ τοῦ μὴ εἶναι δεκτική ή θεία καὶ ἀκήρατος φύσις, οὐδὲ μεταχωρήσει εἰς Λόγον ποτὲ ὁ Πατήρ, καν ὁμοούσιος ὑπάρχῃ Λόγῳ· μένει δὲ Πατήρ, οὗ καὶ Λόγος ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τροπῆς ἁπάσης καὶ ἀλλοιώσεως τῆς κατὰ τὸν τῆς οὐσιώσεως λόγον ἡ θεία φύσις ἀνεπί- δεκτος εἶναι πιστεύεται, πῶς τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀφεὶς τόπον, εἰς τὸ εἶναι Λόγος ὁ Πατήρ μεταστήσε ται; Τροπῆς γὰρ ἔσται δεκτικός, ὡς ἐξ ἀνάγκης τοῦτο παθών, ὁ αὐτὸς δὲ οὐκ ἔσται, μη τηρήσας ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. Εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον· τὸ γὰρ ἀλλοιοῦσθαι τῆς θείας φύσεως παντελῶς ἀλλότριον· οὐκ ἄρα ἕξει τὴν μεταβολὴν τὴν εἰς Λόγον ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἔσται Πα- τὴρ ἀεὶ, τὸ ἄτρεπτον ἔχων καὶ ἀναλλοίωτον ὡς Θεός. . ΑΛΛΟ ἐκ τοῦ αὐτοῦ, διηγηματικῶς. Θεὸν ἀλη- θινὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ πεφηνότα δεικνύων ἑαυτὸν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος τε καὶ Υἱός, • Πάντα, ο φησίν, ο ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστιν· ο ἀλλὰ καὶ πάντων ἐστὶ τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ φυσικῶς Ιδιωμάτων κληρονόμος ὁ Υἱὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· ἀλλά γε τὸ εἶναι Πατήρ οὐχ έξει ποτέ · καὶ τοῦτο γὰρ ἐν τῶν προσόντων τῷ γεννήτορι μενεῖ δὲ ὁ Υἱὸς οὐδενὸς ἀποστερούμενος τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ, κἂν μὴ νοῆται Πατὴρ, πάντα δὲ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τελείως τὰ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον τοιγαροῦν καὶ τῷ προσώπῳ τοῦ Πατρὸς ἐφαρμόσαντες λόγον, πάντα μὲν ἔχειν αὐτὸν τὰ τοῦ Υἱοῦ φαμεν φυσικῶς, μὴ μὴν · δύνασθαί ποτε, καὶ εἰς υἱότητα, καὶ εἰς τὸ εἶναι λό- γον μεταχωρεῖν, ὡς δὲ ἄτρεπτον ὄντα κατὰ φύσιν τοῦτο μένειν ὅπερ ἐστὶν, ἵνα πρὸς τῷ εἶναι Θεός, Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A ratio transmutationis aut migrationis modum sup. Psal ClX, 3. ns Joan. XVI, 15. peditat. Itaque censeatur Pater esse Filius, eoque nomine demum ad verum Patrem dicat: Ex utero ante Luciferum genui te ", » sibique in uni- versum quamlibet vocem Patri convenientem ar- roget. Quod si factum fuerit, omnia demum con- fundentur, et quod eodem se modo semper habet, hoc est sancta et consubstantialis Trinitas, ad unitatem contrahetur, si quod unicuique proprie et peculiariter inest, consubstantialitatis ratione deleatur, et personarum distinctionem evertat na- turæ identitas. Sed hoc absurdum est: non erit ergo Verbum Pater, utpote Verbo consubstantialis ; sed immutabilis manebit, exsistens id quod est, licet cum suo Verbo ejusdem sit naturæ sive sub- stantia. Atque ita demum vana esse ostenditur illorum objectio. C D ALIUD. Si omne verbum, alicujus verbum est, ejus videlicet qui lingua illud effundit, aut e corde eructat ac profert; Pater autem futurum est Verbum, quoniam ejusdem est cum Verbo substantia: sui ipsius Verbum erit, imo vero nullius, aut in univer- sum non exsistit. Quomodo enim Verbum erit nisi sit aliquid cujus sit Verbum? Sed hoc absurdum. Fieri enim nequit ut divina et immortalis natura non exsistat, nec in Verbum transiturus est un- quam Pater, licet ejusdem sit cum Verbo substan- tiæ : sed ejus Pater manebit, cujus et Verbum est Filius. ALIUD. Si omnis mutationis et alterationis quoad substantialem rationem expers natura divina creditur, quomodo proprio veluti loco relicto in Verbi naturam Pater migrabit ? Si enim id ei ac- ciderit, mutationem utique necessario capiet, neque idem erit, non servato eo quod erat initio Quod si absurdum est (mutatio enim a natura divina pror- sus est aliena), non ergo mutabitur in Verbum Paler, sed erit semper Pater, mutationis omnis et altera- tionis expers, qua Deus.' ALIUD ex eodem, explanatius. Deum verum de Deo Patre vero effulsisse seipsum ostendens unigenitum Dei Verbum, et Filius, • Omnia, inquit, ‹ quæcunque habet Pater, mea sunt ** Porro omnium quæcunque insunt Patri natura proprietatum hæres est Filius, et qui ex ipso se- cundum naturam exsistit; verumtamen nunquam Pater esse poterit (hoc enim eorum unum est quæ genitori insunt), sed remanebit Filius, nullius expers eorum quæ Patri insunt, licet non intel- ligatur Pater, omniaque habens in seipso perfecte quæ propria et peculiaria sunt Patris substantia. Idipsum igitur de patre dicentes, habere quidem ipsum omnnia quæ sunt Filii, naturaliter, nunquam tamen Filium esse posse, nec in Verbi naturam migrare asserimus, sed, immutabilis cum sit na- tura sua, manere id quod est, ut præterquam quod

τος, εἴπερ ἐξαρκεῖ τὸν τῆς μεταβολῆς τρόπον ἤτοι μεταστάσεως ὁ τῆς ὁμοουσιότητος λόγος. Οὐκοῦν νοείσθω Πατὴρ ὁ Υἱὸς, λεγέτω δὲ, ὡς τοῦτο ὑπάρχων ἤδη, πρὸς τὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα· . Εκ γαστρός πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε·, ἀναλαμβανέτω δὲ εἰς ἑαυτὸν καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν Πατρὶ πρέπουσαν φωνήν. Οὗ δὴ γεγονότος, τὸ πᾶν ἤδη συγκέχυται, καὶ τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἡ ἁγία καὶ ὁμοούσιος Τριάς συσταλήσεται πρὸς ἐνάδα λοιπόν, εἴπερ τὸ ἑκάστῳ κυρίως τε καὶ ἰδιαζόντως προσὸν, τῷ τῆς ὁμοουσιότητος ἀφανισθήσεται λόγῳ, καὶ ἀνατρέψει τὴν τῶν προσώπων διαστολὴν ἡ τῆς φύσ σεως ταυτότης. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐκ ἄρα ἔσται Λόγος ὁ Πατήρ, ὡς ὁμοούσιος Λόγῳ, μενεῖ δὲ ἄτρε- πτος, τοῦτο ὑπάρχων ὅπερ ἐστί, κἂν ἔχῃ πρὸς τὸν ἴδιον Λόγον τὸ ὁμοφυὲς ἦτοι τὸ ὁμοούσιον. Καὶ δέ- δεικται λοιπὸν εἰκαῖον τὸ ἐκείνων πρόβλημα. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶς λόγος τινός ἐστι λόγος, τοῦ προς χέοντος ἀπὸ γλώττης δηλονότι, ἢ καὶ ἐκ καρδίας ἐρευγομένου καὶ ἀναφέροντος· ἔσται δὲ Λόγος ή Πατὴρ, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ · ἑαυτοῦ Λόγος ἔσται λοιπόν, μᾶλλον δὲ οὐδενὸς, ἢ καὶ ὅλως οὐχ ὑπάρχει. Πῶς γὰρ ἔσται Λόγος, μὴ ὄντος τινὸς, οὗ Λόγος ἐστίν; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐ γὰρ ἔσται ποτὲ τοῦ μὴ εἶναι δεκτική ή θεία καὶ ἀκήρατος φύσις, οὐδὲ μεταχωρήσει εἰς Λόγον ποτὲ ὁ Πατήρ, καν ὁμοούσιος ὑπάρχῃ Λόγῳ· μένει δὲ Πατήρ, οὗ καὶ Λόγος ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τροπῆς ἁπάσης καὶ ἀλλοιώσεως τῆς κατὰ τὸν τῆς οὐσιώσεως λόγον ἡ θεία φύσις ἀνεπί- δεκτος εἶναι πιστεύεται, πῶς τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀφεὶς τόπον, εἰς τὸ εἶναι Λόγος ὁ Πατήρ μεταστήσε ται; Τροπῆς γὰρ ἔσται δεκτικός, ὡς ἐξ ἀνάγκης τοῦτο παθών, ὁ αὐτὸς δὲ οὐκ ἔσται, μη τηρήσας ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. Εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον· τὸ γὰρ ἀλλοιοῦσθαι τῆς θείας φύσεως παντελῶς ἀλλότριον· οὐκ ἄρα ἕξει τὴν μεταβολὴν τὴν εἰς Λόγον ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἔσται Πα- τὴρ ἀεὶ, τὸ ἄτρεπτον ἔχων καὶ ἀναλλοίωτον ὡς Θεός. . ΑΛΛΟ ἐκ τοῦ αὐτοῦ, διηγηματικῶς. Θεὸν ἀλη- θινὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ πεφηνότα δεικνύων ἑαυτὸν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος τε καὶ Υἱός, • Πάντα, ο φησίν, ο ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστιν· ο ἀλλὰ καὶ πάντων ἐστὶ τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ φυσικῶς Ιδιωμάτων κληρονόμος ὁ Υἱὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· ἀλλά γε τὸ εἶναι Πατήρ οὐχ έξει ποτέ · καὶ τοῦτο γὰρ ἐν τῶν προσόντων τῷ γεννήτορι μενεῖ δὲ ὁ Υἱὸς οὐδενὸς ἀποστερούμενος τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ, κἂν μὴ νοῆται Πατὴρ, πάντα δὲ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τελείως τὰ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον τοιγαροῦν καὶ τῷ προσώπῳ τοῦ Πατρὸς ἐφαρμόσαντες λόγον, πάντα μὲν ἔχειν αὐτὸν τὰ τοῦ Υἱοῦ φαμεν φυσικῶς, μὴ μὴν · δύνασθαί ποτε, καὶ εἰς υἱότητα, καὶ εἰς τὸ εἶναι λό- γον μεταχωρεῖν, ὡς δὲ ἄτρεπτον ὄντα κατὰ φύσιν τοῦτο μένειν ὅπερ ἐστὶν, ἵνα πρὸς τῷ εἶναι Θεός, Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A ratio transmutationis aut migrationis modum sup. Psal ClX, 3. ns Joan. XVI, 15. peditat. Itaque censeatur Pater esse Filius, eoque nomine demum ad verum Patrem dicat: Ex utero ante Luciferum genui te ", » sibique in uni- versum quamlibet vocem Patri convenientem ar- roget. Quod si factum fuerit, omnia demum con- fundentur, et quod eodem se modo semper habet, hoc est sancta et consubstantialis Trinitas, ad unitatem contrahetur, si quod unicuique proprie et peculiariter inest, consubstantialitatis ratione deleatur, et personarum distinctionem evertat na- turæ identitas. Sed hoc absurdum est: non erit ergo Verbum Pater, utpote Verbo consubstantialis ; sed immutabilis manebit, exsistens id quod est, licet cum suo Verbo ejusdem sit naturæ sive sub- stantia. Atque ita demum vana esse ostenditur illorum objectio. C D ALIUD. Si omne verbum, alicujus verbum est, ejus videlicet qui lingua illud effundit, aut e corde eructat ac profert; Pater autem futurum est Verbum, quoniam ejusdem est cum Verbo substantia: sui ipsius Verbum erit, imo vero nullius, aut in univer- sum non exsistit. Quomodo enim Verbum erit nisi sit aliquid cujus sit Verbum? Sed hoc absurdum. Fieri enim nequit ut divina et immortalis natura non exsistat, nec in Verbum transiturus est un- quam Pater, licet ejusdem sit cum Verbo substan- tiæ : sed ejus Pater manebit, cujus et Verbum est Filius. ALIUD. Si omnis mutationis et alterationis quoad substantialem rationem expers natura divina creditur, quomodo proprio veluti loco relicto in Verbi naturam Pater migrabit ? Si enim id ei ac- ciderit, mutationem utique necessario capiet, neque idem erit, non servato eo quod erat initio Quod si absurdum est (mutatio enim a natura divina pror- sus est aliena), non ergo mutabitur in Verbum Paler, sed erit semper Pater, mutationis omnis et altera- tionis expers, qua Deus.' ALIUD ex eodem, explanatius. Deum verum de Deo Patre vero effulsisse seipsum ostendens unigenitum Dei Verbum, et Filius, • Omnia, inquit, ‹ quæcunque habet Pater, mea sunt ** Porro omnium quæcunque insunt Patri natura proprietatum hæres est Filius, et qui ex ipso se- cundum naturam exsistit; verumtamen nunquam Pater esse poterit (hoc enim eorum unum est quæ genitori insunt), sed remanebit Filius, nullius expers eorum quæ Patri insunt, licet non intel- ligatur Pater, omniaque habens in seipso perfecte quæ propria et peculiaria sunt Patris substantia. Idipsum igitur de patre dicentes, habere quidem ipsum omnnia quæ sunt Filii, naturaliter, nunquam tamen Filium esse posse, nec in Verbi naturam migrare asserimus, sed, immutabilis cum sit na- tura sua, manere id quod est, ut præterquam quod

τος, εἴπερ ἐξαρκεῖ τὸν τῆς μεταβολῆς τρόπον ἤτοι μεταστάσεως ὁ τῆς ὁμοουσιότητος λόγος. Οὐκοῦν νοείσθω Πατὴρ ὁ Υἱὸς, λεγέτω δὲ, ὡς τοῦτο ὑπάρχων ἤδη, πρὸς τὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα· . Εκ γαστρός πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε·, ἀναλαμβανέτω δὲ εἰς ἑαυτὸν καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν Πατρὶ πρέπουσαν φωνήν. Οὗ δὴ γεγονότος, τὸ πᾶν ἤδη συγκέχυται, καὶ τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἡ ἁγία καὶ ὁμοούσιος Τριάς συσταλήσεται πρὸς ἐνάδα λοιπόν, εἴπερ τὸ ἑκάστῳ κυρίως τε καὶ ἰδιαζόντως προσὸν, τῷ τῆς ὁμοουσιότητος ἀφανισθήσεται λόγῳ, καὶ ἀνατρέψει τὴν τῶν προσώπων διαστολὴν ἡ τῆς φύσ σεως ταυτότης. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐκ ἄρα ἔσται Λόγος ὁ Πατήρ, ὡς ὁμοούσιος Λόγῳ, μενεῖ δὲ ἄτρε- πτος, τοῦτο ὑπάρχων ὅπερ ἐστί, κἂν ἔχῃ πρὸς τὸν ἴδιον Λόγον τὸ ὁμοφυὲς ἦτοι τὸ ὁμοούσιον. Καὶ δέ- δεικται λοιπὸν εἰκαῖον τὸ ἐκείνων πρόβλημα. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶς λόγος τινός ἐστι λόγος, τοῦ προς χέοντος ἀπὸ γλώττης δηλονότι, ἢ καὶ ἐκ καρδίας ἐρευγομένου καὶ ἀναφέροντος· ἔσται δὲ Λόγος ή Πατὴρ, ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ · ἑαυτοῦ Λόγος ἔσται λοιπόν, μᾶλλον δὲ οὐδενὸς, ἢ καὶ ὅλως οὐχ ὑπάρχει. Πῶς γὰρ ἔσται Λόγος, μὴ ὄντος τινὸς, οὗ Λόγος ἐστίν; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐ γὰρ ἔσται ποτὲ τοῦ μὴ εἶναι δεκτική ή θεία καὶ ἀκήρατος φύσις, οὐδὲ μεταχωρήσει εἰς Λόγον ποτὲ ὁ Πατήρ, καν ὁμοούσιος ὑπάρχῃ Λόγῳ· μένει δὲ Πατήρ, οὗ καὶ Λόγος ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τροπῆς ἁπάσης καὶ ἀλλοιώσεως τῆς κατὰ τὸν τῆς οὐσιώσεως λόγον ἡ θεία φύσις ἀνεπί- δεκτος εἶναι πιστεύεται, πῶς τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀφεὶς τόπον, εἰς τὸ εἶναι Λόγος ὁ Πατήρ μεταστήσε ται; Τροπῆς γὰρ ἔσται δεκτικός, ὡς ἐξ ἀνάγκης τοῦτο παθών, ὁ αὐτὸς δὲ οὐκ ἔσται, μη τηρήσας ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. Εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον· τὸ γὰρ ἀλλοιοῦσθαι τῆς θείας φύσεως παντελῶς ἀλλότριον· οὐκ ἄρα ἕξει τὴν μεταβολὴν τὴν εἰς Λόγον ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἔσται Πα- τὴρ ἀεὶ, τὸ ἄτρεπτον ἔχων καὶ ἀναλλοίωτον ὡς Θεός. . ΑΛΛΟ ἐκ τοῦ αὐτοῦ, διηγηματικῶς. Θεὸν ἀλη- θινὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ πεφηνότα δεικνύων ἑαυτὸν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος τε καὶ Υἱός, • Πάντα, ο φησίν, ο ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστιν· ο ἀλλὰ καὶ πάντων ἐστὶ τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ φυσικῶς Ιδιωμάτων κληρονόμος ὁ Υἱὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· ἀλλά γε τὸ εἶναι Πατήρ οὐχ έξει ποτέ · καὶ τοῦτο γὰρ ἐν τῶν προσόντων τῷ γεννήτορι μενεῖ δὲ ὁ Υἱὸς οὐδενὸς ἀποστερούμενος τῶν ἐνόντων τῷ Πατρὶ, κἂν μὴ νοῆται Πατὴρ, πάντα δὲ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τελείως τὰ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἴδια καὶ ἐξαίρετα. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον τοιγαροῦν καὶ τῷ προσώπῳ τοῦ Πατρὸς ἐφαρμόσαντες λόγον, πάντα μὲν ἔχειν αὐτὸν τὰ τοῦ Υἱοῦ φαμεν φυσικῶς, μὴ μὴν · δύνασθαί ποτε, καὶ εἰς υἱότητα, καὶ εἰς τὸ εἶναι λό- γον μεταχωρεῖν, ὡς δὲ ἄτρεπτον ὄντα κατὰ φύσιν τοῦτο μένειν ὅπερ ἐστὶν, ἵνα πρὸς τῷ εἶναι Θεός, Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A ratio transmutationis aut migrationis modum sup. Psal ClX, 3. ns Joan. XVI, 15. peditat. Itaque censeatur Pater esse Filius, eoque nomine demum ad verum Patrem dicat: Ex utero ante Luciferum genui te ", » sibique in uni- versum quamlibet vocem Patri convenientem ar- roget. Quod si factum fuerit, omnia demum con- fundentur, et quod eodem se modo semper habet, hoc est sancta et consubstantialis Trinitas, ad unitatem contrahetur, si quod unicuique proprie et peculiariter inest, consubstantialitatis ratione deleatur, et personarum distinctionem evertat na- turæ identitas. Sed hoc absurdum est: non erit ergo Verbum Pater, utpote Verbo consubstantialis ; sed immutabilis manebit, exsistens id quod est, licet cum suo Verbo ejusdem sit naturæ sive sub- stantia. Atque ita demum vana esse ostenditur illorum objectio. C D ALIUD. Si omne verbum, alicujus verbum est, ejus videlicet qui lingua illud effundit, aut e corde eructat ac profert; Pater autem futurum est Verbum, quoniam ejusdem est cum Verbo substantia: sui ipsius Verbum erit, imo vero nullius, aut in univer- sum non exsistit. Quomodo enim Verbum erit nisi sit aliquid cujus sit Verbum? Sed hoc absurdum. Fieri enim nequit ut divina et immortalis natura non exsistat, nec in Verbum transiturus est un- quam Pater, licet ejusdem sit cum Verbo substan- tiæ : sed ejus Pater manebit, cujus et Verbum est Filius. ALIUD. Si omnis mutationis et alterationis quoad substantialem rationem expers natura divina creditur, quomodo proprio veluti loco relicto in Verbi naturam Pater migrabit ? Si enim id ei ac- ciderit, mutationem utique necessario capiet, neque idem erit, non servato eo quod erat initio Quod si absurdum est (mutatio enim a natura divina pror- sus est aliena), non ergo mutabitur in Verbum Paler, sed erit semper Pater, mutationis omnis et altera- tionis expers, qua Deus.' ALIUD ex eodem, explanatius. Deum verum de Deo Patre vero effulsisse seipsum ostendens unigenitum Dei Verbum, et Filius, • Omnia, inquit, ‹ quæcunque habet Pater, mea sunt ** Porro omnium quæcunque insunt Patri natura proprietatum hæres est Filius, et qui ex ipso se- cundum naturam exsistit; verumtamen nunquam Pater esse poterit (hoc enim eorum unum est quæ genitori insunt), sed remanebit Filius, nullius expers eorum quæ Patri insunt, licet non intel- ligatur Pater, omniaque habens in seipso perfecte quæ propria et peculiaria sunt Patris substantia. Idipsum igitur de patre dicentes, habere quidem ipsum omnnia quæ sunt Filii, naturaliter, nunquam tamen Filium esse posse, nec in Verbi naturam migrare asserimus, sed, immutabilis cum sit na- tura sua, manere id quod est, ut præterquam quod

Α καὶ Πατὴρ ὑπάρχῃ, καὶ ἀναλλοίωτος, ἀναλλοίωτον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. ΑΛΛΟ. Κατητιᾶτό τινας ὁ Νομοθέτης διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν, καὶ Θεὸς λέγων· « ᾿Ανὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου οὐ διέστελλον. » Πολλὴ γὰρ ὄντως ἐν τούτοις ὁρᾶται τρόπων διαφορά, ἤτοι ἐναντιότης, παρὰ τοῖς ἐθέλουσι φιλοκρινεῖν. Αλλ' εἴπερ ἐνδέχεται τὴν τῶν ὁμοουσίων εἰς ἑαυτὴν ἀνακιρνᾶσθαι φύσιν, καὶ τὰ ἐν ἰδιαζούσαις τε καὶ ἀτόμοις ὑποστάσεσιν ὄντα δραπετεύσει πρὸς ὅπερ ἂν βούληται τῶν ὁμου γενῶν, ἢ ὁμοειδῶν· ποῖος ἡμῖν ἄρα διαστέλλει λόγος τῶν ἁγίων τὸν βέβηλον, εἰ μηδαμόθεν ὁρᾶται τοῦ ιδίως ὄντος ή τοῦ τίς ἐστι διαφορά, διὰ δὲ τὴν ταυ τότητα τῆς οὐσίας ἐν τῷ ἑτέρῳ κεῖται τὸ ἕτερον; Ἔστω τοίνυν ἡμῖν, ἀδιαφορούσης ἐντεῦθεν τῆς ἐφ' ἑκάστῳ γνώσεως, συγκεχυμένα τὰ πάντων εἰς πάντα· καὶ ὁ μὲν προδότης Ιούδας, ὡς Πέτρος ἢ Παῦλος, ὡς ὁμοούσιος Πέτρῳ καὶ Παύλῳ· Πέτρος δ' αὖ πάλιν ἢ Παῦλος, Ἰούδας, ἅτε δὴ πρὸς αὐτὸν ὄντες ὁμοούσιοι. Αλλ' ἔστι τὸ οὕτω φρονεῖν ἀλογών τατον, καὶ οὐκ ἀναιρήσει πάντως τὴν κατά τι τῶν ὁμογενῶν, ἡ ὁμοειδῶν πρὸς ἄλληλα διαφορὰν τὸ εἶναι τῆς αὐτῆς οὐσίας αὐτά. Οὐκ ἄρα καὶ τὸ ἐφ' ἡμῶν ἀσθενοῦν κατὰ τῆς θείας ουσίας τοσοῦτον ἐκνεανιεύ σεται, ὡς ἐπαναγκάσαι Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ἐπειδήπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ. Μένει γὰρ ἀεὶ Πατὴρ, τὴν τοῦ τί ἐστι κατά τοῦτο διαφορὰν οὐδαμόθεν ζημιούσθαι δυνάμενος · ἀλλ᾽ οὐδὲ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας τὸ μηδὲν ἰδίως κεκτῆσθαι παραχωρῶν, καὶ πλεονεκτήσει μὲν οὐδα μῶς κατὰ τοῦτο τὸν Υἱόν, γνήσιον δὲ μᾶλλον ἀποδεί- ξει, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἔχοντα τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον τοῦ γεννήσαντος, καὶ διὰ τοῦ κεκτῆ- σθαι καὶ αὐτὸν ἰδίως καὶ μόνως την υἱότητα, καὶ εἰς Πατέρα μὴ μεταβάλλεσθαι, ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἐκεῖνο [ἰσ. ἐκεῖνον] εἰς Υἱόν. Πρόβλημα, ήτοι ἀντίθεσις ἑτέρα ὡς παρὰ τῶν αἱρετικῶν. Οὐκ εὐλόγως, φασὶν, ὡς οὐ φρονοῦσιν ὀρθῶς ἐπισ σκήπτετε, τοῖς ἕτερον εἶναι λέγουσι τὸν ἔμφυτον ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ λόγον παρὰ τὸν Υἱὸν, καίτοι σαφῶς αὐτοῦ λέγοντος ἀκούοντες ἐν ταῖς εὐαγγελι καῖς ἐξηγήσεσιν, ὅτι ι Οίδα τον Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ. » Εἰ δὲ, καθάπερ αὐτὸς διισχυ ΧΧ11, 20. ρίσατο, τὸν τοῦ Πατρὸς τηρεῖ λόγον, ἕτερος ἂν εἴη πάντως δήπου, καὶ ἀναγκαίως, ὡς πρὸς αὐτὸν, ἐπειδήπερ ἀνάγκη τὴν τῆς ἑτερότητος σώζεσθαι δια- φορὰν τῷ τηροῦντι πρὸς τὸ τηρούμενον. Λύσεις ἐφεξῆς διάφοροι δεικνύουσαι σαφώς, δει ὁ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός. • Εἰ μὴ αὐτός ἐστιν ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Λόγος αὐτοῦ, ἕτερος δέ τις ενυπάρχει τῷ Θεῷ παρ' αὐτὸν, ὃν ἐνδιάθετον ὀνομάζουσιν, οἱ τὴν ἐναντίαν προϊσχόμενοι δόξαν λεγέτωσαν ἡμῖν, πότερόν ποτε ὁ διὰ τῆς αὐτῶν ἀμαθίας επινοούμενος Λόγο; ἐνυπόστατός ἐστιν, ἢ οὐχί. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσιν ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὸν ἐν ὑπάρξει νοούμενον ἰδία, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. C8 est Deus, etiam Pater exsistat, et immutabilis, immutabile in seipso habens quod ex ipso pro- cessit Verbum, hoc est Filium. aut B ALIUD. Legis auctor Deus, per sanctos prophe- tas arguebat nonnullos dicens : • Inter sanctum et profanum non distinguebant **. » Maxima enim profecto in his morum differentia cernitur, contrarietas, apud eos qui recte judicant. Sed si fieri potest ut eorum quæ sunt ejusdem substantiæ natura in se confundatur, et singulares atque in- dividuæ hypostases ad aliud quodcunque generis ejusdem aut speciei commigrent, quænam ratio tandem profanum a sanctis secernet, si nihil inter- sit quidnam sit aliquid, an proprie et hypostatice exsistat, sed propter identitatem substantiæ alterum sit in altero? Erunt ergo, cum hinc uno ordine omnes habeamus, in omnibus omnia confusa : et proditor quidem Judas perinde nobis erit ac Petrus aut Paulus, puta quod sit Petro et Paulo consub- stantialis : et vicissim, Petrus, aut Paulus, Judas, maxime cum sint ejusdem cum illo substantiæ. Atqui sic sentire est absurdissimum: neque vero funditus tolletur eorum quæ sunt ejusdem generis `aut speciei differentia, ex eo quod ejusdem sunt ipsa substantiæ. Nostra ergo infirmitas adversus divinam essentiam non tantum audebit, ut cogat Verbum esse ac vocari Deum et Patrem, propterea quod ejusdem est cum Verbo substantiæ. Manet enim semper Pater, differentia essentiali nihilomi- nus omni ex parte incolumi: sed neque identitali @ substantiæ nihil peculiare relinquit, et nequaquam Filium idcirco superabit, sed verum ac germanum illum esse ostendet, et ex ipso secundum natu- ram habere immutabilitatem genitore, et ex eð quod etiam ipse proprie et peculiariter Filius est, in Patrem quoque non mutari, quemadmoduın neque Patrem in Filium. Oppositio, sive objectio alia hæreticorum. Non jure, inquiunt, in nos tanquam minus recte sentientes invehimini, qui dicimus insitum Deo ac Patri verbum alind esse a Filio, cum ipsum in Evangeliis clare dicentem audiatis: ‹ Scio eum, et verbum ejus servo *., Quod si ut Ipse confir- mavit, verbum Patris servat, necessario utique D alius ab ipso erit, quandoquidem necesse est aliud esse quod servat ab eo quod servatur. Variæ solutiones, quibus clare ostenditur Verbum esse Dei ac Patris Filium. Nisi ipse unigenitus Filius Dei ac Patris, Ver- bum est ejus; sed aliud quoddam inest Deo præter ipsum, quod internum nominant, qui contrariam ostendunt sententiam, dicant nobis utrum illud quod stulte comminiscuntur verbum, hypostatice exsistat, an non. Nam si per se in propria hypo- stasi dicent subsistere, duos omnino fatebuntur • Ezech. es Joan. vill, 35.

Α καὶ Πατὴρ ὑπάρχῃ, καὶ ἀναλλοίωτος, ἀναλλοίωτον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. ΑΛΛΟ. Κατητιᾶτό τινας ὁ Νομοθέτης διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν, καὶ Θεὸς λέγων· « ᾿Ανὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου οὐ διέστελλον. » Πολλὴ γὰρ ὄντως ἐν τούτοις ὁρᾶται τρόπων διαφορά, ἤτοι ἐναντιότης, παρὰ τοῖς ἐθέλουσι φιλοκρινεῖν. Αλλ' εἴπερ ἐνδέχεται τὴν τῶν ὁμοουσίων εἰς ἑαυτὴν ἀνακιρνᾶσθαι φύσιν, καὶ τὰ ἐν ἰδιαζούσαις τε καὶ ἀτόμοις ὑποστάσεσιν ὄντα δραπετεύσει πρὸς ὅπερ ἂν βούληται τῶν ὁμου γενῶν, ἢ ὁμοειδῶν· ποῖος ἡμῖν ἄρα διαστέλλει λόγος τῶν ἁγίων τὸν βέβηλον, εἰ μηδαμόθεν ὁρᾶται τοῦ ιδίως ὄντος ή τοῦ τίς ἐστι διαφορά, διὰ δὲ τὴν ταυ τότητα τῆς οὐσίας ἐν τῷ ἑτέρῳ κεῖται τὸ ἕτερον; Ἔστω τοίνυν ἡμῖν, ἀδιαφορούσης ἐντεῦθεν τῆς ἐφ' ἑκάστῳ γνώσεως, συγκεχυμένα τὰ πάντων εἰς πάντα· καὶ ὁ μὲν προδότης Ιούδας, ὡς Πέτρος ἢ Παῦλος, ὡς ὁμοούσιος Πέτρῳ καὶ Παύλῳ· Πέτρος δ' αὖ πάλιν ἢ Παῦλος, Ἰούδας, ἅτε δὴ πρὸς αὐτὸν ὄντες ὁμοούσιοι. Αλλ' ἔστι τὸ οὕτω φρονεῖν ἀλογών τατον, καὶ οὐκ ἀναιρήσει πάντως τὴν κατά τι τῶν ὁμογενῶν, ἡ ὁμοειδῶν πρὸς ἄλληλα διαφορὰν τὸ εἶναι τῆς αὐτῆς οὐσίας αὐτά. Οὐκ ἄρα καὶ τὸ ἐφ' ἡμῶν ἀσθενοῦν κατὰ τῆς θείας ουσίας τοσοῦτον ἐκνεανιεύ σεται, ὡς ἐπαναγκάσαι Λόγον εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ἐπειδήπερ ἐστὶν ὁμοούσιος Λόγῳ. Μένει γὰρ ἀεὶ Πατὴρ, τὴν τοῦ τί ἐστι κατά τοῦτο διαφορὰν οὐδαμόθεν ζημιούσθαι δυνάμενος · ἀλλ᾽ οὐδὲ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας τὸ μηδὲν ἰδίως κεκτῆσθαι παραχωρῶν, καὶ πλεονεκτήσει μὲν οὐδα μῶς κατὰ τοῦτο τὸν Υἱόν, γνήσιον δὲ μᾶλλον ἀποδεί- ξει, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἔχοντα τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον τοῦ γεννήσαντος, καὶ διὰ τοῦ κεκτῆ- σθαι καὶ αὐτὸν ἰδίως καὶ μόνως την υἱότητα, καὶ εἰς Πατέρα μὴ μεταβάλλεσθαι, ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἐκεῖνο [ἰσ. ἐκεῖνον] εἰς Υἱόν. Πρόβλημα, ήτοι ἀντίθεσις ἑτέρα ὡς παρὰ τῶν αἱρετικῶν. Οὐκ εὐλόγως, φασὶν, ὡς οὐ φρονοῦσιν ὀρθῶς ἐπισ σκήπτετε, τοῖς ἕτερον εἶναι λέγουσι τὸν ἔμφυτον ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ λόγον παρὰ τὸν Υἱὸν, καίτοι σαφῶς αὐτοῦ λέγοντος ἀκούοντες ἐν ταῖς εὐαγγελι καῖς ἐξηγήσεσιν, ὅτι ι Οίδα τον Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ. » Εἰ δὲ, καθάπερ αὐτὸς διισχυ ΧΧ11, 20. ρίσατο, τὸν τοῦ Πατρὸς τηρεῖ λόγον, ἕτερος ἂν εἴη πάντως δήπου, καὶ ἀναγκαίως, ὡς πρὸς αὐτὸν, ἐπειδήπερ ἀνάγκη τὴν τῆς ἑτερότητος σώζεσθαι δια- φορὰν τῷ τηροῦντι πρὸς τὸ τηρούμενον. Λύσεις ἐφεξῆς διάφοροι δεικνύουσαι σαφώς, δει ὁ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός. • Εἰ μὴ αὐτός ἐστιν ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Λόγος αὐτοῦ, ἕτερος δέ τις ενυπάρχει τῷ Θεῷ παρ' αὐτὸν, ὃν ἐνδιάθετον ὀνομάζουσιν, οἱ τὴν ἐναντίαν προϊσχόμενοι δόξαν λεγέτωσαν ἡμῖν, πότερόν ποτε ὁ διὰ τῆς αὐτῶν ἀμαθίας επινοούμενος Λόγο; ἐνυπόστατός ἐστιν, ἢ οὐχί. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσιν ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὸν ἐν ὑπάρξει νοούμενον ἰδία, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. C8 est Deus, etiam Pater exsistat, et immutabilis, immutabile in seipso habens quod ex ipso pro- cessit Verbum, hoc est Filium. aut B ALIUD. Legis auctor Deus, per sanctos prophe- tas arguebat nonnullos dicens : • Inter sanctum et profanum non distinguebant **. » Maxima enim profecto in his morum differentia cernitur, contrarietas, apud eos qui recte judicant. Sed si fieri potest ut eorum quæ sunt ejusdem substantiæ natura in se confundatur, et singulares atque in- dividuæ hypostases ad aliud quodcunque generis ejusdem aut speciei commigrent, quænam ratio tandem profanum a sanctis secernet, si nihil inter- sit quidnam sit aliquid, an proprie et hypostatice exsistat, sed propter identitatem substantiæ alterum sit in altero? Erunt ergo, cum hinc uno ordine omnes habeamus, in omnibus omnia confusa : et proditor quidem Judas perinde nobis erit ac Petrus aut Paulus, puta quod sit Petro et Paulo consub- stantialis : et vicissim, Petrus, aut Paulus, Judas, maxime cum sint ejusdem cum illo substantiæ. Atqui sic sentire est absurdissimum: neque vero funditus tolletur eorum quæ sunt ejusdem generis `aut speciei differentia, ex eo quod ejusdem sunt ipsa substantiæ. Nostra ergo infirmitas adversus divinam essentiam non tantum audebit, ut cogat Verbum esse ac vocari Deum et Patrem, propterea quod ejusdem est cum Verbo substantiæ. Manet enim semper Pater, differentia essentiali nihilomi- nus omni ex parte incolumi: sed neque identitali @ substantiæ nihil peculiare relinquit, et nequaquam Filium idcirco superabit, sed verum ac germanum illum esse ostendet, et ex ipso secundum natu- ram habere immutabilitatem genitore, et ex eð quod etiam ipse proprie et peculiariter Filius est, in Patrem quoque non mutari, quemadmoduın neque Patrem in Filium. Oppositio, sive objectio alia hæreticorum. Non jure, inquiunt, in nos tanquam minus recte sentientes invehimini, qui dicimus insitum Deo ac Patri verbum alind esse a Filio, cum ipsum in Evangeliis clare dicentem audiatis: ‹ Scio eum, et verbum ejus servo *., Quod si ut Ipse confir- mavit, verbum Patris servat, necessario utique D alius ab ipso erit, quandoquidem necesse est aliud esse quod servat ab eo quod servatur. Variæ solutiones, quibus clare ostenditur Verbum esse Dei ac Patris Filium. Nisi ipse unigenitus Filius Dei ac Patris, Ver- bum est ejus; sed aliud quoddam inest Deo præter ipsum, quod internum nominant, qui contrariam ostendunt sententiam, dicant nobis utrum illud quod stulte comminiscuntur verbum, hypostatice exsistat, an non. Nam si per se in propria hypo- stasi dicent subsistere, duos omnino fatebuntur • Ezech. es Joan. vill, 35.

δύο δὴ πάντως ὁμολογήσουσιν υἱοὺς εἶναι. Εἰ δὲ ἀνυπόστατον ἐροῦσιν αὐτὸν, οὐδενὸς μεσολαβοῦντος ἔτι καὶ διατειχίζοντος τὸν Υἱὸν, πῶς ἔσται τρίτος ἐκ Πατρὸς, καὶ οὐχὶ μᾶλλον προσεχῶς, ὡς Υἱὸς πρὸς Πατέρα ; ΑΛΛΟ διὰ τῶν αὐτῶν θεωρημάτων. Λόγον μὲν ὑπάρχειν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐνδιάθετον οἱ δι' ἐναντίας ορίζονται, δι' οὗ, κατὰ τὴν αὐτῶν ἀκαλ- λεστάτην υπόνοιαν, τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ὁ Υἱὸς ἐκδιδάσκεται· ἀλλ᾽ ὅσην ἔχει μωρίαν αὐτοῖς τὸ ἐπὶ τούτῳ δόγμα, θεωρεῖν ἀναγκαῖον. Εννοῆσαι δὲ τοιῶς- δε προσήκει τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι λογισμόν· Τὸ Πατὴρ ὄνομα ὡς πρὸς τὸν Υἱὸν οὐδὲν ἔχει τὸ μέσον, ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβαῖνον. Τί γὰρ ἔσται μέσον Πατρὸς πρὸς Υἱόν, ἢ αὖ πάλιν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα; Αλλ᾽ εἴπερ κατὰ τὴν ἐκείνων ἀμαθίαν διατειχίζει τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν μεσολαβοῦσα βούλησις, καὶ Λόγος ἐνδιάθετος, ὃν καὶ ταύτης εἶναί φασιν έρμη- νευτικόν, οὐκ ἔτ᾽ ἂν νοοῖτο Πατὴρ ὅλως ὁ Πατήρ, ἀλλ᾽ οὐδὲ Υἱὸς ὁ Υἱὸς, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι κεῖσθαι νοήσομεν, τήν τε βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν ταύτην διερμηνεύοντα Λόγον. Εἰ δὲ ἀνυπόστατα δώσομεν ὑπάρχειν αὐτὰ, ἀμέσως ἄρα καὶ προσεχῶς ὁ Υἱός ἐστιν ἐν Θεῷ καὶ Πατρί · ποῖ δὴ ἄρα λοιπὸν ὁ ἐνδιάθετος χωρήσει Λόγος, ἢ ποῖον ἕξει τόπου ἡ βούλησις, ἑτέρα νοουμένη παρὰ τὸν Υἱόν; ΑΛΛΟ διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγής. Ομοού- στον εἶναι πιστεύομεν τὴν ἁγίαν καὶ προσκυνουμέ- την Τριάδα, κἂν ἡ τῶν αἱρετικῶν μανία μὴ βούληται· ἀλλ᾽ οἶμαι προσήκειν ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων παραδέχε σθαι καὶ τὸ ἀλλήλοις αὐτὰ κατὰ πάντα προσεοικέ- και, κατά γε τὸν τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων λόγον. Εἴπερ οὖν κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν ἐνυπάρχει τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Λόγος τις ἕτερος ενδιάθετος παρὰ τὸν Υἱὸν, ἕξει πάντως καὶ ὁ Υἱὸς Λόγον ἐνδιάθετον ἐν ἑαυτῷ, ὡς εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ ἀπαράλλακτος τῆς ὑποστάσεως χαρακτήρ, καθώς γέγραπται· ἔξει δὲ ὁμοίως αὐτῷ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν ἴσην τῶν νοημάτων ἀναλογίαν. Γέγονεν οὖν ἡμῖν ἡ Τριάς ἐν διπλῷ, καὶ ἐν συνθέσει λοιπὸν ἡ θεία φαίνεται φύσις. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον· ἐν δὲ ταῖς ἁπλαῖς οὐσίαις, οὐδὲν ἕτερόν ἐστι τὸ παρ' αὐτάς· οὐδὲν ἄρα διακω λύσει τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα προσεχώς συνήφθαι, μεσολαβοῦντος οὐδενός. ΑΛΛΟ διηγηματικῶς. Ὅτε τὰ ὀνόματα προτατ- τοιμένων τῶν ἄρθρων ἡ θεία τίθησι Γραφή, τότε καὶ ἔν τι σημαίνει, ὃ μόνον ἐστὶ κυρίως καὶ ἀληθινῶς, ὁποῖον εἶναι λέγεται· ἄρθρον δὲ οὐ προσθεῖσα [ ἴσ. προθεῖσα ], γενικωτέραν ποιεῖται κατὰ παντὸς τοῦ σημαινομένου τὴν δήλωσιν, οἷον (ἥξει γὰρ ὁ λόγος καὶ δι' ἐναργοῦς ἀποδείξεως; πολλοὶ καλοῦνται θεοί· ἀλλ᾽ ὅταν μετὰ τοῦ ἄρθρου λέγηται ὁ Θεός, τὸν μόνον ὄντα καὶ κυρίως σημαίνει· ἀπλούστερον δὲ, καὶ άρθρου χωρίς, ένα τυχὸν τῶν εἰς τοῦτο κατὰ χάριν κεκλημένων. Καὶ πάλιν "Ανθρωποι πολλοί· ἀλλ᾽ ἔτε μετὰ τοῦ ἄρθρου φησὶν ὁ Σωτὴρ, Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- Β πολλοί θεοί. ὁ Θεός, Θεὸς ἄνθρωποι πολλοὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A esse Filios. Sin autem lypostasi propria carere C ipsum dicent, cum nihil sit quod Filium a Patre dispescat, quomodo tertius erit a Patre, ac non potius proxime et immediate, ut Filius Patri? ALIUD, in eamdem sententiam. Verbum quidem inesse Deo ac Patri internum illud, adversarii statuunt, per quod, ut ipsi stultissime suspicantur, voluntatem Patris Filius edocetur : sed quanta insania laboret istud eorum dogma, considerare est opera pretium. Hoc autem pacto in re præ- senti philosophandum nobis est. Illud nomen, Pa- ter, ad Filium relatum, nihil necessario capit in- termedii. Quid enim intercedet Patri cum Filio, aut vicissim Filio cum Patre? At si, quemaduo- dum illi stulte sentiunt, Palrein a Filio dispescit voluntas intermedia, et verbum internum, quod etiam ipsi voluntatis istius interpres esse dicunt, non jam Pater utique censebitur esse Pater, sed neque Filius Filius, siquidem in propriis hyposta- sibus exsistere censebimus Patris voluntatem, et quod eam interpretatur verbum. Sin autem ea propria lypostasi carere fatebimur, immediate ergo, et proxime est in Deo ac Patre Filius; quo- nam igitur demum evadet internum illud verbum, aut quem locum voluntas habitura est, quæ alia censetur esse a Filio? ALIUD, per reductionem ad absurdum. Consub- stantialem esse credimus sanctam et adorandam Trinitaten, licet hæreticorum furor id non patia- tur. Sed fatendum est, opinor, ea quæ sunit ejus- dem substantia inter se ratione proprietatum natu- ralium plane convenire. Si ergo, ut temere non- nulli docent, inest Deo ac Patri verbum aliquod internum diversum a Filio, habebit utique Filius verbum internum quoque in seipso, utpote imago ejus, et similis per omnia substantiæ character, sicut scriptum est 86. Sed et habebit perinde atque ipse sanctus quoque Spiritus, eadem prorsus ra- tionis consecutione. Est igitur jam nobis duplicata Trinitas, et composita demum apparet natura divina. Sed hoc absurdum. In simplicibus quippe substantijs nihil est præter ipsas. Nihil ergo pro- hibebit quominus sancta et consubstantialis Trini- ♪tas proxime et immediate simul conjuncta sit. ALIUD, explanatius. Cum nominibus divina Scriptura præponit articulos, tunc unum quiddam significat, quod solum proprie ac vere est, cujus- modi esse dicitur. Cum autem articulum non præ- ponit, generalius quidvis designat: verbi gratia (id enim propositum quoque nobis est clare de- monstrare), dicuntur Sed quando cum articulo dicitur solus esse, et proprie significatur : at cum simplicius, et sine articulo, dicitur, unum forte significat ex iis qui per gratiam vocati sunt dii. ldem censendum est, cuun, exempli gratia, dicimus, 8. Hebr. 1, 5.

δύο δὴ πάντως ὁμολογήσουσιν υἱοὺς εἶναι. Εἰ δὲ ἀνυπόστατον ἐροῦσιν αὐτὸν, οὐδενὸς μεσολαβοῦντος ἔτι καὶ διατειχίζοντος τὸν Υἱὸν, πῶς ἔσται τρίτος ἐκ Πατρὸς, καὶ οὐχὶ μᾶλλον προσεχῶς, ὡς Υἱὸς πρὸς Πατέρα ; ΑΛΛΟ διὰ τῶν αὐτῶν θεωρημάτων. Λόγον μὲν ὑπάρχειν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐνδιάθετον οἱ δι' ἐναντίας ορίζονται, δι' οὗ, κατὰ τὴν αὐτῶν ἀκαλ- λεστάτην υπόνοιαν, τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ὁ Υἱὸς ἐκδιδάσκεται· ἀλλ᾽ ὅσην ἔχει μωρίαν αὐτοῖς τὸ ἐπὶ τούτῳ δόγμα, θεωρεῖν ἀναγκαῖον. Εννοῆσαι δὲ τοιῶς- δε προσήκει τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι λογισμόν· Τὸ Πατὴρ ὄνομα ὡς πρὸς τὸν Υἱὸν οὐδὲν ἔχει τὸ μέσον, ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβαῖνον. Τί γὰρ ἔσται μέσον Πατρὸς πρὸς Υἱόν, ἢ αὖ πάλιν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα; Αλλ᾽ εἴπερ κατὰ τὴν ἐκείνων ἀμαθίαν διατειχίζει τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν μεσολαβοῦσα βούλησις, καὶ Λόγος ἐνδιάθετος, ὃν καὶ ταύτης εἶναί φασιν έρμη- νευτικόν, οὐκ ἔτ᾽ ἂν νοοῖτο Πατὴρ ὅλως ὁ Πατήρ, ἀλλ᾽ οὐδὲ Υἱὸς ὁ Υἱὸς, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι κεῖσθαι νοήσομεν, τήν τε βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν ταύτην διερμηνεύοντα Λόγον. Εἰ δὲ ἀνυπόστατα δώσομεν ὑπάρχειν αὐτὰ, ἀμέσως ἄρα καὶ προσεχῶς ὁ Υἱός ἐστιν ἐν Θεῷ καὶ Πατρί · ποῖ δὴ ἄρα λοιπὸν ὁ ἐνδιάθετος χωρήσει Λόγος, ἢ ποῖον ἕξει τόπου ἡ βούλησις, ἑτέρα νοουμένη παρὰ τὸν Υἱόν; ΑΛΛΟ διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγής. Ομοού- στον εἶναι πιστεύομεν τὴν ἁγίαν καὶ προσκυνουμέ- την Τριάδα, κἂν ἡ τῶν αἱρετικῶν μανία μὴ βούληται· ἀλλ᾽ οἶμαι προσήκειν ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων παραδέχε σθαι καὶ τὸ ἀλλήλοις αὐτὰ κατὰ πάντα προσεοικέ- και, κατά γε τὸν τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων λόγον. Εἴπερ οὖν κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν ἐνυπάρχει τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Λόγος τις ἕτερος ενδιάθετος παρὰ τὸν Υἱὸν, ἕξει πάντως καὶ ὁ Υἱὸς Λόγον ἐνδιάθετον ἐν ἑαυτῷ, ὡς εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ ἀπαράλλακτος τῆς ὑποστάσεως χαρακτήρ, καθώς γέγραπται· ἔξει δὲ ὁμοίως αὐτῷ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν ἴσην τῶν νοημάτων ἀναλογίαν. Γέγονεν οὖν ἡμῖν ἡ Τριάς ἐν διπλῷ, καὶ ἐν συνθέσει λοιπὸν ἡ θεία φαίνεται φύσις. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον· ἐν δὲ ταῖς ἁπλαῖς οὐσίαις, οὐδὲν ἕτερόν ἐστι τὸ παρ' αὐτάς· οὐδὲν ἄρα διακω λύσει τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα προσεχώς συνήφθαι, μεσολαβοῦντος οὐδενός. ΑΛΛΟ διηγηματικῶς. Ὅτε τὰ ὀνόματα προτατ- τοιμένων τῶν ἄρθρων ἡ θεία τίθησι Γραφή, τότε καὶ ἔν τι σημαίνει, ὃ μόνον ἐστὶ κυρίως καὶ ἀληθινῶς, ὁποῖον εἶναι λέγεται· ἄρθρον δὲ οὐ προσθεῖσα [ ἴσ. προθεῖσα ], γενικωτέραν ποιεῖται κατὰ παντὸς τοῦ σημαινομένου τὴν δήλωσιν, οἷον (ἥξει γὰρ ὁ λόγος καὶ δι' ἐναργοῦς ἀποδείξεως; πολλοὶ καλοῦνται θεοί· ἀλλ᾽ ὅταν μετὰ τοῦ ἄρθρου λέγηται ὁ Θεός, τὸν μόνον ὄντα καὶ κυρίως σημαίνει· ἀπλούστερον δὲ, καὶ άρθρου χωρίς, ένα τυχὸν τῶν εἰς τοῦτο κατὰ χάριν κεκλημένων. Καὶ πάλιν "Ανθρωποι πολλοί· ἀλλ᾽ ἔτε μετὰ τοῦ ἄρθρου φησὶν ὁ Σωτὴρ, Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- Β πολλοί θεοί. ὁ Θεός, Θεὸς ἄνθρωποι πολλοὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A esse Filios. Sin autem lypostasi propria carere C ipsum dicent, cum nihil sit quod Filium a Patre dispescat, quomodo tertius erit a Patre, ac non potius proxime et immediate, ut Filius Patri? ALIUD, in eamdem sententiam. Verbum quidem inesse Deo ac Patri internum illud, adversarii statuunt, per quod, ut ipsi stultissime suspicantur, voluntatem Patris Filius edocetur : sed quanta insania laboret istud eorum dogma, considerare est opera pretium. Hoc autem pacto in re præ- senti philosophandum nobis est. Illud nomen, Pa- ter, ad Filium relatum, nihil necessario capit in- termedii. Quid enim intercedet Patri cum Filio, aut vicissim Filio cum Patre? At si, quemaduo- dum illi stulte sentiunt, Palrein a Filio dispescit voluntas intermedia, et verbum internum, quod etiam ipsi voluntatis istius interpres esse dicunt, non jam Pater utique censebitur esse Pater, sed neque Filius Filius, siquidem in propriis hyposta- sibus exsistere censebimus Patris voluntatem, et quod eam interpretatur verbum. Sin autem ea propria lypostasi carere fatebimur, immediate ergo, et proxime est in Deo ac Patre Filius; quo- nam igitur demum evadet internum illud verbum, aut quem locum voluntas habitura est, quæ alia censetur esse a Filio? ALIUD, per reductionem ad absurdum. Consub- stantialem esse credimus sanctam et adorandam Trinitaten, licet hæreticorum furor id non patia- tur. Sed fatendum est, opinor, ea quæ sunit ejus- dem substantia inter se ratione proprietatum natu- ralium plane convenire. Si ergo, ut temere non- nulli docent, inest Deo ac Patri verbum aliquod internum diversum a Filio, habebit utique Filius verbum internum quoque in seipso, utpote imago ejus, et similis per omnia substantiæ character, sicut scriptum est 86. Sed et habebit perinde atque ipse sanctus quoque Spiritus, eadem prorsus ra- tionis consecutione. Est igitur jam nobis duplicata Trinitas, et composita demum apparet natura divina. Sed hoc absurdum. In simplicibus quippe substantijs nihil est præter ipsas. Nihil ergo pro- hibebit quominus sancta et consubstantialis Trini- ♪tas proxime et immediate simul conjuncta sit. ALIUD, explanatius. Cum nominibus divina Scriptura præponit articulos, tunc unum quiddam significat, quod solum proprie ac vere est, cujus- modi esse dicitur. Cum autem articulum non præ- ponit, generalius quidvis designat: verbi gratia (id enim propositum quoque nobis est clare de- monstrare), dicuntur Sed quando cum articulo dicitur solus esse, et proprie significatur : at cum simplicius, et sine articulo, dicitur, unum forte significat ex iis qui per gratiam vocati sunt dii. ldem censendum est, cuun, exempli gratia, dicimus, 8. Hebr. 1, 5.

δύο δὴ πάντως ὁμολογήσουσιν υἱοὺς εἶναι. Εἰ δὲ ἀνυπόστατον ἐροῦσιν αὐτὸν, οὐδενὸς μεσολαβοῦντος ἔτι καὶ διατειχίζοντος τὸν Υἱὸν, πῶς ἔσται τρίτος ἐκ Πατρὸς, καὶ οὐχὶ μᾶλλον προσεχῶς, ὡς Υἱὸς πρὸς Πατέρα ; ΑΛΛΟ διὰ τῶν αὐτῶν θεωρημάτων. Λόγον μὲν ὑπάρχειν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐνδιάθετον οἱ δι' ἐναντίας ορίζονται, δι' οὗ, κατὰ τὴν αὐτῶν ἀκαλ- λεστάτην υπόνοιαν, τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ὁ Υἱὸς ἐκδιδάσκεται· ἀλλ᾽ ὅσην ἔχει μωρίαν αὐτοῖς τὸ ἐπὶ τούτῳ δόγμα, θεωρεῖν ἀναγκαῖον. Εννοῆσαι δὲ τοιῶς- δε προσήκει τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι λογισμόν· Τὸ Πατὴρ ὄνομα ὡς πρὸς τὸν Υἱὸν οὐδὲν ἔχει τὸ μέσον, ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβαῖνον. Τί γὰρ ἔσται μέσον Πατρὸς πρὸς Υἱόν, ἢ αὖ πάλιν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα; Αλλ᾽ εἴπερ κατὰ τὴν ἐκείνων ἀμαθίαν διατειχίζει τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν μεσολαβοῦσα βούλησις, καὶ Λόγος ἐνδιάθετος, ὃν καὶ ταύτης εἶναί φασιν έρμη- νευτικόν, οὐκ ἔτ᾽ ἂν νοοῖτο Πατὴρ ὅλως ὁ Πατήρ, ἀλλ᾽ οὐδὲ Υἱὸς ὁ Υἱὸς, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι κεῖσθαι νοήσομεν, τήν τε βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν ταύτην διερμηνεύοντα Λόγον. Εἰ δὲ ἀνυπόστατα δώσομεν ὑπάρχειν αὐτὰ, ἀμέσως ἄρα καὶ προσεχῶς ὁ Υἱός ἐστιν ἐν Θεῷ καὶ Πατρί · ποῖ δὴ ἄρα λοιπὸν ὁ ἐνδιάθετος χωρήσει Λόγος, ἢ ποῖον ἕξει τόπου ἡ βούλησις, ἑτέρα νοουμένη παρὰ τὸν Υἱόν; ΑΛΛΟ διὰ τῆς εἰς ἄτοπον απαγωγής. Ομοού- στον εἶναι πιστεύομεν τὴν ἁγίαν καὶ προσκυνουμέ- την Τριάδα, κἂν ἡ τῶν αἱρετικῶν μανία μὴ βούληται· ἀλλ᾽ οἶμαι προσήκειν ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων παραδέχε σθαι καὶ τὸ ἀλλήλοις αὐτὰ κατὰ πάντα προσεοικέ- και, κατά γε τὸν τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων λόγον. Εἴπερ οὖν κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν ἐνυπάρχει τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Λόγος τις ἕτερος ενδιάθετος παρὰ τὸν Υἱὸν, ἕξει πάντως καὶ ὁ Υἱὸς Λόγον ἐνδιάθετον ἐν ἑαυτῷ, ὡς εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ ἀπαράλλακτος τῆς ὑποστάσεως χαρακτήρ, καθώς γέγραπται· ἔξει δὲ ὁμοίως αὐτῷ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν ἴσην τῶν νοημάτων ἀναλογίαν. Γέγονεν οὖν ἡμῖν ἡ Τριάς ἐν διπλῷ, καὶ ἐν συνθέσει λοιπὸν ἡ θεία φαίνεται φύσις. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον· ἐν δὲ ταῖς ἁπλαῖς οὐσίαις, οὐδὲν ἕτερόν ἐστι τὸ παρ' αὐτάς· οὐδὲν ἄρα διακω λύσει τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα προσεχώς συνήφθαι, μεσολαβοῦντος οὐδενός. ΑΛΛΟ διηγηματικῶς. Ὅτε τὰ ὀνόματα προτατ- τοιμένων τῶν ἄρθρων ἡ θεία τίθησι Γραφή, τότε καὶ ἔν τι σημαίνει, ὃ μόνον ἐστὶ κυρίως καὶ ἀληθινῶς, ὁποῖον εἶναι λέγεται· ἄρθρον δὲ οὐ προσθεῖσα [ ἴσ. προθεῖσα ], γενικωτέραν ποιεῖται κατὰ παντὸς τοῦ σημαινομένου τὴν δήλωσιν, οἷον (ἥξει γὰρ ὁ λόγος καὶ δι' ἐναργοῦς ἀποδείξεως; πολλοὶ καλοῦνται θεοί· ἀλλ᾽ ὅταν μετὰ τοῦ ἄρθρου λέγηται ὁ Θεός, τὸν μόνον ὄντα καὶ κυρίως σημαίνει· ἀπλούστερον δὲ, καὶ άρθρου χωρίς, ένα τυχὸν τῶν εἰς τοῦτο κατὰ χάριν κεκλημένων. Καὶ πάλιν "Ανθρωποι πολλοί· ἀλλ᾽ ἔτε μετὰ τοῦ ἄρθρου φησὶν ὁ Σωτὴρ, Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- Β πολλοί θεοί. ὁ Θεός, Θεὸς ἄνθρωποι πολλοὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A esse Filios. Sin autem lypostasi propria carere C ipsum dicent, cum nihil sit quod Filium a Patre dispescat, quomodo tertius erit a Patre, ac non potius proxime et immediate, ut Filius Patri? ALIUD, in eamdem sententiam. Verbum quidem inesse Deo ac Patri internum illud, adversarii statuunt, per quod, ut ipsi stultissime suspicantur, voluntatem Patris Filius edocetur : sed quanta insania laboret istud eorum dogma, considerare est opera pretium. Hoc autem pacto in re præ- senti philosophandum nobis est. Illud nomen, Pa- ter, ad Filium relatum, nihil necessario capit in- termedii. Quid enim intercedet Patri cum Filio, aut vicissim Filio cum Patre? At si, quemaduo- dum illi stulte sentiunt, Palrein a Filio dispescit voluntas intermedia, et verbum internum, quod etiam ipsi voluntatis istius interpres esse dicunt, non jam Pater utique censebitur esse Pater, sed neque Filius Filius, siquidem in propriis hyposta- sibus exsistere censebimus Patris voluntatem, et quod eam interpretatur verbum. Sin autem ea propria lypostasi carere fatebimur, immediate ergo, et proxime est in Deo ac Patre Filius; quo- nam igitur demum evadet internum illud verbum, aut quem locum voluntas habitura est, quæ alia censetur esse a Filio? ALIUD, per reductionem ad absurdum. Consub- stantialem esse credimus sanctam et adorandam Trinitaten, licet hæreticorum furor id non patia- tur. Sed fatendum est, opinor, ea quæ sunit ejus- dem substantia inter se ratione proprietatum natu- ralium plane convenire. Si ergo, ut temere non- nulli docent, inest Deo ac Patri verbum aliquod internum diversum a Filio, habebit utique Filius verbum internum quoque in seipso, utpote imago ejus, et similis per omnia substantiæ character, sicut scriptum est 86. Sed et habebit perinde atque ipse sanctus quoque Spiritus, eadem prorsus ra- tionis consecutione. Est igitur jam nobis duplicata Trinitas, et composita demum apparet natura divina. Sed hoc absurdum. In simplicibus quippe substantijs nihil est præter ipsas. Nihil ergo pro- hibebit quominus sancta et consubstantialis Trini- ♪tas proxime et immediate simul conjuncta sit. ALIUD, explanatius. Cum nominibus divina Scriptura præponit articulos, tunc unum quiddam significat, quod solum proprie ac vere est, cujus- modi esse dicitur. Cum autem articulum non præ- ponit, generalius quidvis designat: verbi gratia (id enim propositum quoque nobis est clare de- monstrare), dicuntur Sed quando cum articulo dicitur solus esse, et proprie significatur : at cum simplicius, et sine articulo, dicitur, unum forte significat ex iis qui per gratiam vocati sunt dii. ldem censendum est, cuun, exempli gratia, dicimus, 8. Hebr. 1, 5.

ο Υιός τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Λόγος, Α που, ὡς ἐκλελογισμένον ἀπὸ μυριάδων ἑαυτὸν κατα- σημαίνει. Τοῦτον ἐχόντων τῶν ὀνομάτων τὸν τύπον παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, πῶς ἄρα προσήκει νοῆσαι τὸ, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος ; » Εἰ μὲν γὰρ πᾶς λόγος τοῦ Θεοῦ διὰ τούτου σημαίνεται, ὡς ὑπάρχων ἐν ἀρχῇ, δειχνύτωσαν αὐτοὶ, καὶ ληροῦμεν ἡμεῖς· εἰ δὲ προ- τάξας τὸ ἄρθρον ὁ εὐαγγελιστής, ὡς ἕνα καὶ κυρίως ὄντα σημαίνει, βοῶν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, τί μάτην φιλονεικοῦσιν ἕτερον ἐπεισφέροντες, ἵνα μόν νον ἐκπέμπωσι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν ; Εννοοῦντας δὲ τὸ ἐπὶ τούτοις ἄτοπον παραιτεῖσθαι προσήκει τὴν τῶν ἑτεροδοξούντων ἀβουλίαν. ΑΑΛΟ, δεικνύον ὅτιπερ οὐ κατὰ τὸν ἐνδιάθετον Β λόγον, ὡς ἐκεῖνοί φασι, μορφονται ὁ Υἱός, ἀλλ' εἰκὼν ἐστιν αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Εἰ διὰ τοῦτο Λά- γος ἐστί τε καὶ ὀνομάζεται κατ' ἐκείνους ὁ μονογε νὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὅτι δὴ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Πατρὸς δεχόμενος Λόγον, οἱονεὶ μορφοῦται πρὸς ἐκεῖνον, τί μὴ λέγων ὁρᾶται πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· Ἐγὼ καὶ ὁ Λόγος τοῦ Πατρὸς ἔν ἐσμεν, ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Λόγον τοῦ Πατρός; Επειδὴ δὲ πάντα ὑπερβὰς ἑαυτὸν ἐξομοιοί μόνῳ μόνος τῷ Πατρὶ, ούτ δενὸς ἄρα μέσου χωροῦντος τὴν ὁμοίωσιν, αὐτῷ τῷ γεννήτορι, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρ' αὐτὸν προσεοικὼς ὁ Υἱὸς νοηθήσεται. Αντίθεσις, ὡς ἐκ τῶν δι' ἐναντίας. Ἕτερον ὄντα, φησί, τὸν Υἱὸν παρὰ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Θεοῦ Λόγον εὑρίσκομεν, οὗ ταῖς ἑαυτῶν ἐννοίαις εἰς τοῦτο προσέχοντες, ἀλλὰ τοῖς ἀπὸ τῆς θείας Γρα φῆς θεωρήμασι· τί γὰρ ἐροῦμεν ὅταν ἀκούσωμεν λέγοντος τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα Δόξασόν σου τὸν Υἱόν · › τοῦ δὲ Πατρὸς αὖ πάλιν ἀποκρινομένου, καὶ λέγοντος· «Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω ; ο 'Αρα οὐχὶ πάντως ἐν λόγῳ δώσομεν ἀπολογεῖσθαι τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα; Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ δι᾽ οὗ πρὸς αὐτὸν ὁ Πατὴρ ἀντιφθέγγεται ; Πρὸς τοῦτο λύσεις ἐφεξῆς διάφοροι. Αποθαυμάζειν ἄξιον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ὀλοφύ- ρεσθαι τοὺς ἀνοσίους αἱρετικούς, καὶ δὴ [ αἰ. δεῖ ] κἀκεῖνο λέγειν ἐπ' αὐτοῖς τὸ ἐν προφήτῃ λαλούμε νον· « Μή κλαίετε τὸν τεθνηκότα, μηδὲ θρηνεῖτε αὐτόν. ο Κλαύσατε κλαυθμῷ τὸν τὰ τοιαῦτα περὶ τοῦ Μονογενοῦς φρονοῦντα καὶ λέγοντα· εἰ γὰρ ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων αθλιώτερον, εἴ γε κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ταύτην εἶναι τοῦ Πατρὸς ὑπετόπασαν τὴν φωνὴν, ἧς οὐ μόνος ἐπήκουσεν ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν Ἰουδαίων ἡ περιεστῶτα πληθύς, μαλ λον δὲ τῶν ἁγίων μαθητῶν ὁ χορός; Εδει γὰρ μᾶλλον αὐτοὺς τὰ θεοπρεπή φαντάζεσθαι πλεονεκτή ματα, καὶ μὴ τοῖς καθ' ἡμᾶς νόμοις υπάγειν πειρά- σθαι τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὴν μὲν γὰρ σώματος ἀκοὴν σωματική προσαράτσει φωνὴ, καὶ κτύπος ὁ διὰ χειλέων εἰς ἀέρα προκύψας, ή διά τινος μηχανῆς ἑτέρας ἐπινοηθείς. Τὴν δὲ ἐν ἀῤῥήτοις φωναῖς ἡρέμα, καὶ οἱονεὶ κατὰ νοῦν στρεφομένην βούλησιν τοῦ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Sed cum Salvator præmisso articulo dicit, velut electum ex millibus seipsum significat. Cum nomina hanc notam in Scriptura divina habeant, quo pacto demum intelligendum est illud, ‹ In principio erat Verbum? Si enim quodcunque Dei Verbum significatur in principio exsistere, doceant ipsi, et nos nugamur : sin au- tem præmisso articulo evangelista unum et pro- prie exsistens significat, cum clamat : c In principio erat Verbum, quid frustra contendunt, aliud inducentes, solum ut de substantia Patris Filium dejiciant? At horum absurditatem observantes hæreticorum temeritatem aversari de- bent. ALIUD, ostendens Filium ad internum Verbum non formari, ut illi aiunt; sed imaginem esse ipsius Patris. Si unigenitus Dei Filius idcirco Verbum est ac vocatur, ut illi volunt, quoniam internumı Patris Verbum suscipiens ad illud quodammodo formatur, quidni dicere videtur suis discipulis : Ego et Verbum Patris unum sumus : Qui vidit me, vidit Verbum Patris? Cum autem prætergressus omnia seipsum solus soli Patri assimilet, nullo igitur intermedio ipsi genitori, et non alii cuidam ab ipso similis Filius esse censebitur. Objectio ex dictis adversariorum. Alium esse comperimus, inquiunt, Filium ab in- sed terno Dei verbo, non nostro sensu eo adducti, divinæ Scripturæ observationibus : quid enin dice- mus cum Filium ad Patrem dicentem audiemus : « Clarifica Filium tuum; » Patrem vero respon- dentem, ac dicentem: Et clarificavi, et iterum clarificabo ".› An non plane fatebimur Patrem in verbo respondere Filio? Quomodo ergo non aliud est a Filio, id per quod Pater Filio respondet? C . Varia solutiones istius objectionis. Admiratione, imo commiseratione digni sunt impii hæretici, illudque propheticum in ipsos ca- 88.) dit : ‹ Nolite flere mortuum, nec plorate ipsum Flete et plorate eum qui talia de Unigenito sentit ac dicit. Quid enim est his miserabilius, si hanc esse proprie et vere Patris vocem existiment, D quam non solum Salvator, sed et ipsa circum- stantium Judæorum multitudo, adeoque discipulo- rum chorus audiit? Præstaret enim eos aliter de divinis prærogativis ratiocinari, neque no- stris ea subjicere legibus, quæ supra nos sunt. Corporis enimn auditum corporea vox pulsat et labiorum sonus erumpens in aerem, aut alio quodam instrumento editus. Patris autem vo- luntatem quæ in vocibus ineffabilibus leniter ac velut in mente versatur, solus novit in ipso natu- raliter exsistens Filius, utpote sapientia ejus ". Voce vero ictu aeris conformata credere Deum uti, Joan. XII. 28. Jer. xxu, 10. "1 Cor. 1, 24.

ο Υιός τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Λόγος, Α που, ὡς ἐκλελογισμένον ἀπὸ μυριάδων ἑαυτὸν κατα- σημαίνει. Τοῦτον ἐχόντων τῶν ὀνομάτων τὸν τύπον παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, πῶς ἄρα προσήκει νοῆσαι τὸ, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος ; » Εἰ μὲν γὰρ πᾶς λόγος τοῦ Θεοῦ διὰ τούτου σημαίνεται, ὡς ὑπάρχων ἐν ἀρχῇ, δειχνύτωσαν αὐτοὶ, καὶ ληροῦμεν ἡμεῖς· εἰ δὲ προ- τάξας τὸ ἄρθρον ὁ εὐαγγελιστής, ὡς ἕνα καὶ κυρίως ὄντα σημαίνει, βοῶν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, τί μάτην φιλονεικοῦσιν ἕτερον ἐπεισφέροντες, ἵνα μόν νον ἐκπέμπωσι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν ; Εννοοῦντας δὲ τὸ ἐπὶ τούτοις ἄτοπον παραιτεῖσθαι προσήκει τὴν τῶν ἑτεροδοξούντων ἀβουλίαν. ΑΑΛΟ, δεικνύον ὅτιπερ οὐ κατὰ τὸν ἐνδιάθετον Β λόγον, ὡς ἐκεῖνοί φασι, μορφονται ὁ Υἱός, ἀλλ' εἰκὼν ἐστιν αὐτοῦ τοῦ Πατρός. Εἰ διὰ τοῦτο Λά- γος ἐστί τε καὶ ὀνομάζεται κατ' ἐκείνους ὁ μονογε νὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὅτι δὴ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Πατρὸς δεχόμενος Λόγον, οἱονεὶ μορφοῦται πρὸς ἐκεῖνον, τί μὴ λέγων ὁρᾶται πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· Ἐγὼ καὶ ὁ Λόγος τοῦ Πατρὸς ἔν ἐσμεν, ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Λόγον τοῦ Πατρός; Επειδὴ δὲ πάντα ὑπερβὰς ἑαυτὸν ἐξομοιοί μόνῳ μόνος τῷ Πατρὶ, ούτ δενὸς ἄρα μέσου χωροῦντος τὴν ὁμοίωσιν, αὐτῷ τῷ γεννήτορι, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρ' αὐτὸν προσεοικὼς ὁ Υἱὸς νοηθήσεται. Αντίθεσις, ὡς ἐκ τῶν δι' ἐναντίας. Ἕτερον ὄντα, φησί, τὸν Υἱὸν παρὰ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Θεοῦ Λόγον εὑρίσκομεν, οὗ ταῖς ἑαυτῶν ἐννοίαις εἰς τοῦτο προσέχοντες, ἀλλὰ τοῖς ἀπὸ τῆς θείας Γρα φῆς θεωρήμασι· τί γὰρ ἐροῦμεν ὅταν ἀκούσωμεν λέγοντος τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα Δόξασόν σου τὸν Υἱόν · › τοῦ δὲ Πατρὸς αὖ πάλιν ἀποκρινομένου, καὶ λέγοντος· «Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω ; ο 'Αρα οὐχὶ πάντως ἐν λόγῳ δώσομεν ἀπολογεῖσθαι τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα; Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ δι᾽ οὗ πρὸς αὐτὸν ὁ Πατὴρ ἀντιφθέγγεται ; Πρὸς τοῦτο λύσεις ἐφεξῆς διάφοροι. Αποθαυμάζειν ἄξιον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ὀλοφύ- ρεσθαι τοὺς ἀνοσίους αἱρετικούς, καὶ δὴ [ αἰ. δεῖ ] κἀκεῖνο λέγειν ἐπ' αὐτοῖς τὸ ἐν προφήτῃ λαλούμε νον· « Μή κλαίετε τὸν τεθνηκότα, μηδὲ θρηνεῖτε αὐτόν. ο Κλαύσατε κλαυθμῷ τὸν τὰ τοιαῦτα περὶ τοῦ Μονογενοῦς φρονοῦντα καὶ λέγοντα· εἰ γὰρ ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων αθλιώτερον, εἴ γε κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ταύτην εἶναι τοῦ Πατρὸς ὑπετόπασαν τὴν φωνὴν, ἧς οὐ μόνος ἐπήκουσεν ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν Ἰουδαίων ἡ περιεστῶτα πληθύς, μαλ λον δὲ τῶν ἁγίων μαθητῶν ὁ χορός; Εδει γὰρ μᾶλλον αὐτοὺς τὰ θεοπρεπή φαντάζεσθαι πλεονεκτή ματα, καὶ μὴ τοῖς καθ' ἡμᾶς νόμοις υπάγειν πειρά- σθαι τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὴν μὲν γὰρ σώματος ἀκοὴν σωματική προσαράτσει φωνὴ, καὶ κτύπος ὁ διὰ χειλέων εἰς ἀέρα προκύψας, ή διά τινος μηχανῆς ἑτέρας ἐπινοηθείς. Τὴν δὲ ἐν ἀῤῥήτοις φωναῖς ἡρέμα, καὶ οἱονεὶ κατὰ νοῦν στρεφομένην βούλησιν τοῦ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Sed cum Salvator præmisso articulo dicit, velut electum ex millibus seipsum significat. Cum nomina hanc notam in Scriptura divina habeant, quo pacto demum intelligendum est illud, ‹ In principio erat Verbum? Si enim quodcunque Dei Verbum significatur in principio exsistere, doceant ipsi, et nos nugamur : sin au- tem præmisso articulo evangelista unum et pro- prie exsistens significat, cum clamat : c In principio erat Verbum, quid frustra contendunt, aliud inducentes, solum ut de substantia Patris Filium dejiciant? At horum absurditatem observantes hæreticorum temeritatem aversari de- bent. ALIUD, ostendens Filium ad internum Verbum non formari, ut illi aiunt; sed imaginem esse ipsius Patris. Si unigenitus Dei Filius idcirco Verbum est ac vocatur, ut illi volunt, quoniam internumı Patris Verbum suscipiens ad illud quodammodo formatur, quidni dicere videtur suis discipulis : Ego et Verbum Patris unum sumus : Qui vidit me, vidit Verbum Patris? Cum autem prætergressus omnia seipsum solus soli Patri assimilet, nullo igitur intermedio ipsi genitori, et non alii cuidam ab ipso similis Filius esse censebitur. Objectio ex dictis adversariorum. Alium esse comperimus, inquiunt, Filium ab in- sed terno Dei verbo, non nostro sensu eo adducti, divinæ Scripturæ observationibus : quid enin dice- mus cum Filium ad Patrem dicentem audiemus : « Clarifica Filium tuum; » Patrem vero respon- dentem, ac dicentem: Et clarificavi, et iterum clarificabo ".› An non plane fatebimur Patrem in verbo respondere Filio? Quomodo ergo non aliud est a Filio, id per quod Pater Filio respondet? C . Varia solutiones istius objectionis. Admiratione, imo commiseratione digni sunt impii hæretici, illudque propheticum in ipsos ca- 88.) dit : ‹ Nolite flere mortuum, nec plorate ipsum Flete et plorate eum qui talia de Unigenito sentit ac dicit. Quid enim est his miserabilius, si hanc esse proprie et vere Patris vocem existiment, D quam non solum Salvator, sed et ipsa circum- stantium Judæorum multitudo, adeoque discipulo- rum chorus audiit? Præstaret enim eos aliter de divinis prærogativis ratiocinari, neque no- stris ea subjicere legibus, quæ supra nos sunt. Corporis enimn auditum corporea vox pulsat et labiorum sonus erumpens in aerem, aut alio quodam instrumento editus. Patris autem vo- luntatem quæ in vocibus ineffabilibus leniter ac velut in mente versatur, solus novit in ipso natu- raliter exsistens Filius, utpote sapientia ejus ". Voce vero ictu aeris conformata credere Deum uti, Joan. XII. 28. Jer. xxu, 10. "1 Cor. 1, 24.

Πατρὸς, μόνος οἶδεν ἐν αὐτῷ φυσικῶς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ὡς σοφία αὐτοῦ. Φωνῇ δὲ τῇ διὰ κτύπου κεχρή- σθαι τὸν Θεὸν ὑπολαμβάνειν, παντελῶς ἀπίθανον, εἴπερ οιόμεθα δεῖν ἀποσώζειν τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει τὰ ὑπὲρ τὴν κτίσιν. Αλλως τε καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οὐκ ἔφη αὐτὴν φωνὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς παρ' ἑτέρου δεόμενον ἑρμηνείας πρὸς τὸ δύνασθαι μαθεῖν τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ἑαυτὸν ἐπιδεικνύει λέγων· «Οὐ δι' ἐμὲ ἡ φωνὴ αὕτη γέγονε, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς· ν χρήν δέ γε, ὦ βέλτιστος, μᾶλλον εἰπεῖν, εἴ γε καλῶς τὰ τοιαῦτα περὶ Θεοῦ δοξάζετε· « Ηκούσατε μετ᾿ ἐμοῦ τῆς φωνῆς τοῦ Πατρός·, νυνὶ δὲ εἰς πᾶν τοὐναντίον περιτρέψας το δηλούμενον, οὔτε φωνῆς ἑαυτὸν δε δεῆσθαι προσομολογεί, γεγενῆσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸν [ἰσ. αὐτὴν ] δι' ἐκείνους διισχυρίζεται, οὐκ ἐκπε- φωνῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ γενέσθαι καὶ δι' ἐκείνους. Καὶ εἰ πάντα δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ἐργάζεται, δι' αὐτοῦ δὴ πάντως καὶ τοῦτο, μᾶλλον δὲ Ερμηνεύων διάθεσιν· ᾔδει γὰρ ὡς Υἱός· ἀλλὰ ταῖς τῶν περιεστώτων ἀκοαῖς, ἵνα πιστεύσωσιν. ΑΛΛΟ. Εἰ λόγου τινὸς ἐμφύτου δεδεῆσθαί φασι αὐτὸς ἦν ἡ φωνὴ, οὐχ ἑαυτῷ τὴν τοῦ γεννήσαντος • τὸν Υἱόν, ἵνα διδάσκεται παρ' αὐτοῦ τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός που ποτε ἄρα χωρήσει λέγων ὁ Παῦλος, ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία;» Πῶς γάρ ἐστι σοφία τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ σοφίας ὑπάρχων ἐπιδεής, τὸ τέλειον παρ' ἑτέρου κομίζεται, διὰ τοῦ μανθάνειν, ἅπερ οὐκ οἶος δηλαδή; Η πῶς οὐκ ἀνάγκη λέγειν, οὐκ εἶναι τελείαν ἐν τῷ Πατρὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ; Καὶ εἰ σοφία τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υιός, πῶς ἂν ἑτέρα νοιῖτο παρ' αὐτὸν ἡ βούλησις ; ὥρα γὰρ λέγειν μὴ ἐν σοφίᾳ τελεῖσθαι τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αλλά πολλή τίς ἐστιν ἡ ἐν τούτοις ἀσέβεια, καὶ πανταχόθεν ὁ λόγος τὸ δύσφη- μον ἔχει. Οὐκ ἄρα τῆς παρ' ἑτέρου μαθητείας μέτα οχος ὧν ὁ Υἱός οἶδε τὰ ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ, ἀλλ' αὐτὸς ῶν ὁ Λόγος, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ βούλησις, ο Πάντα ἐρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, ο καθὰ γέγραπται που καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος. ΑΛΛΟ. Ὡς εἰκόνα, καὶ χαρακτῆρα τοῦ Πατρὸς ἐπαράλλακτον εἰσφέρουσιν ἡμῖν τὸν Υἱὸν αἱ θεῖαι Γραφαί · καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτήρ· ε Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. » Αλλ' είπερ ἔχων οὕτως ὁμοιότητος πρὸς αὐτὸν οὐκ οἶδεν ἐξ ἑαυ- τοῦ τὰ ἐν αὐτῷ, δεῖται δὲ ὥσπερ τῶν παρ' ἑτέρου διηγημάτων εἰς τὸ μαθεῖν· ὥρα καὶ αὐτὸν ἐν τούτοις εἶναι τὸν Πατέρα νομίζειν. Εἴπερ ἐστὶν ἐν ὁμοιότητι τῇ πρὸς τὸν Υἱόν, δεήσεται δὲ καὶ αὐτὸς τοῦ διερμη νεύοντος τὰ ἐν τῷ γεννήματι κατὰ τὸ ἀφανὲς κεί- μενα. Καὶ γέγονεν ἡμῖν πρὸς τοῖς ἐντεῦθεν ἀτόποις ἡ θεία φύσις, καὶ ἀγνοίας δεκτική. Ἐπειδὴ δὲ τὸ οὕτω φρονεῖν ἀσεβὲς, χωρητέον ἐπὶ τὰ πρεπωδέ· στερα· τοῦτο γὰρ τὸ συμφέρον ὁρᾶται καὶ χρή- σιμον. ΑΛΛΟ. « Πάντα, ο φησὶν ὁ μακάριος Παῦλος, τὸ Πνεῦμα « έρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. » Πρὸς δέ σε τούτῳ· Τίς γὰρ οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώ που, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ; Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A absurdum plane est, siquidem putamus supreme omnium naturæ ea servanda esse quæ sunt supra creaturam. Alioquin ipse quoque Dominus noster. Jesus Christus non dixit ipsam vocem esse Dei ac Patris, sed neque alterius interpretatione sibi opus esse ad percipiendam Patris voluntatem ostendit, dicens : : « Non propter me hæc vox veni', sed pro- pter vos º¹., Dicere quippe deberet potius, o boni, si recta est illa vestra de Deo sententia : ‹ Audistis mecum vocem Patris; › nane autem contrarium plane signifcans, neque sibi opus fuisse voce test- tur, sed eam potius propter illos factam esse con- firmat, non prolatam fuisse a Patre, sed factam esse etiam propter illos. Quod si omnia per ipsum operatur Deus ac Pater", per ipsum utique, etiam istud factum est, imo vero ipse vos erat, non sili genitoris voluntatem aperiens (norat enim qua Fi- lius), sed circumstantium auribus, ut crederent. B C D es Joan. sui, 50. Col. 1. 16. PATROL. GR. LXXIII. ALIUD. Si Verbo quodam insito indigere Filium asserunt, ut ab ipso voluntatem Dei ac Patris cu- ceatur, quonam demum evadet Paulus dicens Christum esse Dei virtutem et Dei sapientiam ”?, Quomodo enim est sapientia Patris Filius, si sa- pientiae expers perfectionem accipit ab alio, ca di- scendo, nimirum, quæ non novit? aut quomodo necessario dicendum non est, sapientiam Patris nou esse in Patre perfectam? Jam si l'atris sapientia est Filius, quomodo alia censebitur voluntas ab ipso! Sequitur enim dicendum non in sapientia perlici voluntatem Dei ac Patris : quæ magnam certe in- pietatem omni ex parte continent, atque blasphe miam. Non ergo ab alio edoctus Patris volunta- tem novit Filius, sed ipse cum sit Verbum, sapien- tia et voluntas, « omnia perscrutatur etiam profunda Dei,» sicuti scriptum est alicubi *** etiam de Spiritu. ALIUD. Tanquam imaginem et characterem Pa- tris per omnia similem divinæ Scripturæ Filiu.a nobis inducunt. ipse alicubi Salvator : « Qui vidit me, vidit et Patrem ".› At si tantam habeas cum ipso similitudinem ex seipso nen novit quæ sund Patris, sed ad ea cognoscenda alterius interpretis quodammodo indiget opera, consentaneumi est idipsum quaque de Patre sentine. Si enim similituli nem habet cum Fitio, ipse quoque opus habebit in- terprete, per quem ea discat quæ obscura sunt ia Filio : adeoque præter absurditates quæ hinc con- sequuntur, in divinam etiam naturam cadit igno · ratio. Quod sentire cum sit impium, ad doctrinam magis consentaneam nos recipiamus oportet. Hoc enim præstare videtur et cum utilitate conjunctum. ALIUD. Spiritus, inquit beatus Paulus, omnia scrutatur, etiam profunda Dei. » Præterea: Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Ita et quæ Dei sunt nemɔ Cor. 1, 21. Cor. 11, 10. e: Joan. XIV, 9. !

Πατρὸς, μόνος οἶδεν ἐν αὐτῷ φυσικῶς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ὡς σοφία αὐτοῦ. Φωνῇ δὲ τῇ διὰ κτύπου κεχρή- σθαι τὸν Θεὸν ὑπολαμβάνειν, παντελῶς ἀπίθανον, εἴπερ οιόμεθα δεῖν ἀποσώζειν τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει τὰ ὑπὲρ τὴν κτίσιν. Αλλως τε καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οὐκ ἔφη αὐτὴν φωνὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς παρ' ἑτέρου δεόμενον ἑρμηνείας πρὸς τὸ δύνασθαι μαθεῖν τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ἑαυτὸν ἐπιδεικνύει λέγων· «Οὐ δι' ἐμὲ ἡ φωνὴ αὕτη γέγονε, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς· ν χρήν δέ γε, ὦ βέλτιστος, μᾶλλον εἰπεῖν, εἴ γε καλῶς τὰ τοιαῦτα περὶ Θεοῦ δοξάζετε· « Ηκούσατε μετ᾿ ἐμοῦ τῆς φωνῆς τοῦ Πατρός·, νυνὶ δὲ εἰς πᾶν τοὐναντίον περιτρέψας το δηλούμενον, οὔτε φωνῆς ἑαυτὸν δε δεῆσθαι προσομολογεί, γεγενῆσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸν [ἰσ. αὐτὴν ] δι' ἐκείνους διισχυρίζεται, οὐκ ἐκπε- φωνῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ γενέσθαι καὶ δι' ἐκείνους. Καὶ εἰ πάντα δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ἐργάζεται, δι' αὐτοῦ δὴ πάντως καὶ τοῦτο, μᾶλλον δὲ Ερμηνεύων διάθεσιν· ᾔδει γὰρ ὡς Υἱός· ἀλλὰ ταῖς τῶν περιεστώτων ἀκοαῖς, ἵνα πιστεύσωσιν. ΑΛΛΟ. Εἰ λόγου τινὸς ἐμφύτου δεδεῆσθαί φασι αὐτὸς ἦν ἡ φωνὴ, οὐχ ἑαυτῷ τὴν τοῦ γεννήσαντος • τὸν Υἱόν, ἵνα διδάσκεται παρ' αὐτοῦ τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός που ποτε ἄρα χωρήσει λέγων ὁ Παῦλος, ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία;» Πῶς γάρ ἐστι σοφία τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ σοφίας ὑπάρχων ἐπιδεής, τὸ τέλειον παρ' ἑτέρου κομίζεται, διὰ τοῦ μανθάνειν, ἅπερ οὐκ οἶος δηλαδή; Η πῶς οὐκ ἀνάγκη λέγειν, οὐκ εἶναι τελείαν ἐν τῷ Πατρὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ; Καὶ εἰ σοφία τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υιός, πῶς ἂν ἑτέρα νοιῖτο παρ' αὐτὸν ἡ βούλησις ; ὥρα γὰρ λέγειν μὴ ἐν σοφίᾳ τελεῖσθαι τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αλλά πολλή τίς ἐστιν ἡ ἐν τούτοις ἀσέβεια, καὶ πανταχόθεν ὁ λόγος τὸ δύσφη- μον ἔχει. Οὐκ ἄρα τῆς παρ' ἑτέρου μαθητείας μέτα οχος ὧν ὁ Υἱός οἶδε τὰ ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ, ἀλλ' αὐτὸς ῶν ὁ Λόγος, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ βούλησις, ο Πάντα ἐρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, ο καθὰ γέγραπται που καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος. ΑΛΛΟ. Ὡς εἰκόνα, καὶ χαρακτῆρα τοῦ Πατρὸς ἐπαράλλακτον εἰσφέρουσιν ἡμῖν τὸν Υἱὸν αἱ θεῖαι Γραφαί · καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτήρ· ε Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. » Αλλ' είπερ ἔχων οὕτως ὁμοιότητος πρὸς αὐτὸν οὐκ οἶδεν ἐξ ἑαυ- τοῦ τὰ ἐν αὐτῷ, δεῖται δὲ ὥσπερ τῶν παρ' ἑτέρου διηγημάτων εἰς τὸ μαθεῖν· ὥρα καὶ αὐτὸν ἐν τούτοις εἶναι τὸν Πατέρα νομίζειν. Εἴπερ ἐστὶν ἐν ὁμοιότητι τῇ πρὸς τὸν Υἱόν, δεήσεται δὲ καὶ αὐτὸς τοῦ διερμη νεύοντος τὰ ἐν τῷ γεννήματι κατὰ τὸ ἀφανὲς κεί- μενα. Καὶ γέγονεν ἡμῖν πρὸς τοῖς ἐντεῦθεν ἀτόποις ἡ θεία φύσις, καὶ ἀγνοίας δεκτική. Ἐπειδὴ δὲ τὸ οὕτω φρονεῖν ἀσεβὲς, χωρητέον ἐπὶ τὰ πρεπωδέ· στερα· τοῦτο γὰρ τὸ συμφέρον ὁρᾶται καὶ χρή- σιμον. ΑΛΛΟ. « Πάντα, ο φησὶν ὁ μακάριος Παῦλος, τὸ Πνεῦμα « έρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. » Πρὸς δέ σε τούτῳ· Τίς γὰρ οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώ που, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ; Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A absurdum plane est, siquidem putamus supreme omnium naturæ ea servanda esse quæ sunt supra creaturam. Alioquin ipse quoque Dominus noster. Jesus Christus non dixit ipsam vocem esse Dei ac Patris, sed neque alterius interpretatione sibi opus esse ad percipiendam Patris voluntatem ostendit, dicens : : « Non propter me hæc vox veni', sed pro- pter vos º¹., Dicere quippe deberet potius, o boni, si recta est illa vestra de Deo sententia : ‹ Audistis mecum vocem Patris; › nane autem contrarium plane signifcans, neque sibi opus fuisse voce test- tur, sed eam potius propter illos factam esse con- firmat, non prolatam fuisse a Patre, sed factam esse etiam propter illos. Quod si omnia per ipsum operatur Deus ac Pater", per ipsum utique, etiam istud factum est, imo vero ipse vos erat, non sili genitoris voluntatem aperiens (norat enim qua Fi- lius), sed circumstantium auribus, ut crederent. B C D es Joan. sui, 50. Col. 1. 16. PATROL. GR. LXXIII. ALIUD. Si Verbo quodam insito indigere Filium asserunt, ut ab ipso voluntatem Dei ac Patris cu- ceatur, quonam demum evadet Paulus dicens Christum esse Dei virtutem et Dei sapientiam ”?, Quomodo enim est sapientia Patris Filius, si sa- pientiae expers perfectionem accipit ab alio, ca di- scendo, nimirum, quæ non novit? aut quomodo necessario dicendum non est, sapientiam Patris nou esse in Patre perfectam? Jam si l'atris sapientia est Filius, quomodo alia censebitur voluntas ab ipso! Sequitur enim dicendum non in sapientia perlici voluntatem Dei ac Patris : quæ magnam certe in- pietatem omni ex parte continent, atque blasphe miam. Non ergo ab alio edoctus Patris volunta- tem novit Filius, sed ipse cum sit Verbum, sapien- tia et voluntas, « omnia perscrutatur etiam profunda Dei,» sicuti scriptum est alicubi *** etiam de Spiritu. ALIUD. Tanquam imaginem et characterem Pa- tris per omnia similem divinæ Scripturæ Filiu.a nobis inducunt. ipse alicubi Salvator : « Qui vidit me, vidit et Patrem ".› At si tantam habeas cum ipso similitudinem ex seipso nen novit quæ sund Patris, sed ad ea cognoscenda alterius interpretis quodammodo indiget opera, consentaneumi est idipsum quaque de Patre sentine. Si enim similituli nem habet cum Fitio, ipse quoque opus habebit in- terprete, per quem ea discat quæ obscura sunt ia Filio : adeoque præter absurditates quæ hinc con- sequuntur, in divinam etiam naturam cadit igno · ratio. Quod sentire cum sit impium, ad doctrinam magis consentaneam nos recipiamus oportet. Hoc enim præstare videtur et cum utilitate conjunctum. ALIUD. Spiritus, inquit beatus Paulus, omnia scrutatur, etiam profunda Dei. » Præterea: Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Ita et quæ Dei sunt nemɔ Cor. 1, 21. Cor. 11, 10. e: Joan. XIV, 9. !

Πατρὸς, μόνος οἶδεν ἐν αὐτῷ φυσικῶς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ὡς σοφία αὐτοῦ. Φωνῇ δὲ τῇ διὰ κτύπου κεχρή- σθαι τὸν Θεὸν ὑπολαμβάνειν, παντελῶς ἀπίθανον, εἴπερ οιόμεθα δεῖν ἀποσώζειν τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει τὰ ὑπὲρ τὴν κτίσιν. Αλλως τε καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οὐκ ἔφη αὐτὴν φωνὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς παρ' ἑτέρου δεόμενον ἑρμηνείας πρὸς τὸ δύνασθαι μαθεῖν τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ἑαυτὸν ἐπιδεικνύει λέγων· «Οὐ δι' ἐμὲ ἡ φωνὴ αὕτη γέγονε, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς· ν χρήν δέ γε, ὦ βέλτιστος, μᾶλλον εἰπεῖν, εἴ γε καλῶς τὰ τοιαῦτα περὶ Θεοῦ δοξάζετε· « Ηκούσατε μετ᾿ ἐμοῦ τῆς φωνῆς τοῦ Πατρός·, νυνὶ δὲ εἰς πᾶν τοὐναντίον περιτρέψας το δηλούμενον, οὔτε φωνῆς ἑαυτὸν δε δεῆσθαι προσομολογεί, γεγενῆσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸν [ἰσ. αὐτὴν ] δι' ἐκείνους διισχυρίζεται, οὐκ ἐκπε- φωνῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ γενέσθαι καὶ δι' ἐκείνους. Καὶ εἰ πάντα δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ἐργάζεται, δι' αὐτοῦ δὴ πάντως καὶ τοῦτο, μᾶλλον δὲ Ερμηνεύων διάθεσιν· ᾔδει γὰρ ὡς Υἱός· ἀλλὰ ταῖς τῶν περιεστώτων ἀκοαῖς, ἵνα πιστεύσωσιν. ΑΛΛΟ. Εἰ λόγου τινὸς ἐμφύτου δεδεῆσθαί φασι αὐτὸς ἦν ἡ φωνὴ, οὐχ ἑαυτῷ τὴν τοῦ γεννήσαντος • τὸν Υἱόν, ἵνα διδάσκεται παρ' αὐτοῦ τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός που ποτε ἄρα χωρήσει λέγων ὁ Παῦλος, ο Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία;» Πῶς γάρ ἐστι σοφία τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ σοφίας ὑπάρχων ἐπιδεής, τὸ τέλειον παρ' ἑτέρου κομίζεται, διὰ τοῦ μανθάνειν, ἅπερ οὐκ οἶος δηλαδή; Η πῶς οὐκ ἀνάγκη λέγειν, οὐκ εἶναι τελείαν ἐν τῷ Πατρὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ; Καὶ εἰ σοφία τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υιός, πῶς ἂν ἑτέρα νοιῖτο παρ' αὐτὸν ἡ βούλησις ; ὥρα γὰρ λέγειν μὴ ἐν σοφίᾳ τελεῖσθαι τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αλλά πολλή τίς ἐστιν ἡ ἐν τούτοις ἀσέβεια, καὶ πανταχόθεν ὁ λόγος τὸ δύσφη- μον ἔχει. Οὐκ ἄρα τῆς παρ' ἑτέρου μαθητείας μέτα οχος ὧν ὁ Υἱός οἶδε τὰ ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ, ἀλλ' αὐτὸς ῶν ὁ Λόγος, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ βούλησις, ο Πάντα ἐρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, ο καθὰ γέγραπται που καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος. ΑΛΛΟ. Ὡς εἰκόνα, καὶ χαρακτῆρα τοῦ Πατρὸς ἐπαράλλακτον εἰσφέρουσιν ἡμῖν τὸν Υἱὸν αἱ θεῖαι Γραφαί · καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτήρ· ε Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. » Αλλ' είπερ ἔχων οὕτως ὁμοιότητος πρὸς αὐτὸν οὐκ οἶδεν ἐξ ἑαυ- τοῦ τὰ ἐν αὐτῷ, δεῖται δὲ ὥσπερ τῶν παρ' ἑτέρου διηγημάτων εἰς τὸ μαθεῖν· ὥρα καὶ αὐτὸν ἐν τούτοις εἶναι τὸν Πατέρα νομίζειν. Εἴπερ ἐστὶν ἐν ὁμοιότητι τῇ πρὸς τὸν Υἱόν, δεήσεται δὲ καὶ αὐτὸς τοῦ διερμη νεύοντος τὰ ἐν τῷ γεννήματι κατὰ τὸ ἀφανὲς κεί- μενα. Καὶ γέγονεν ἡμῖν πρὸς τοῖς ἐντεῦθεν ἀτόποις ἡ θεία φύσις, καὶ ἀγνοίας δεκτική. Ἐπειδὴ δὲ τὸ οὕτω φρονεῖν ἀσεβὲς, χωρητέον ἐπὶ τὰ πρεπωδέ· στερα· τοῦτο γὰρ τὸ συμφέρον ὁρᾶται καὶ χρή- σιμον. ΑΛΛΟ. « Πάντα, ο φησὶν ὁ μακάριος Παῦλος, τὸ Πνεῦμα « έρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. » Πρὸς δέ σε τούτῳ· Τίς γὰρ οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώ που, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ; Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A absurdum plane est, siquidem putamus supreme omnium naturæ ea servanda esse quæ sunt supra creaturam. Alioquin ipse quoque Dominus noster. Jesus Christus non dixit ipsam vocem esse Dei ac Patris, sed neque alterius interpretatione sibi opus esse ad percipiendam Patris voluntatem ostendit, dicens : : « Non propter me hæc vox veni', sed pro- pter vos º¹., Dicere quippe deberet potius, o boni, si recta est illa vestra de Deo sententia : ‹ Audistis mecum vocem Patris; › nane autem contrarium plane signifcans, neque sibi opus fuisse voce test- tur, sed eam potius propter illos factam esse con- firmat, non prolatam fuisse a Patre, sed factam esse etiam propter illos. Quod si omnia per ipsum operatur Deus ac Pater", per ipsum utique, etiam istud factum est, imo vero ipse vos erat, non sili genitoris voluntatem aperiens (norat enim qua Fi- lius), sed circumstantium auribus, ut crederent. B C D es Joan. sui, 50. Col. 1. 16. PATROL. GR. LXXIII. ALIUD. Si Verbo quodam insito indigere Filium asserunt, ut ab ipso voluntatem Dei ac Patris cu- ceatur, quonam demum evadet Paulus dicens Christum esse Dei virtutem et Dei sapientiam ”?, Quomodo enim est sapientia Patris Filius, si sa- pientiae expers perfectionem accipit ab alio, ca di- scendo, nimirum, quæ non novit? aut quomodo necessario dicendum non est, sapientiam Patris nou esse in Patre perfectam? Jam si l'atris sapientia est Filius, quomodo alia censebitur voluntas ab ipso! Sequitur enim dicendum non in sapientia perlici voluntatem Dei ac Patris : quæ magnam certe in- pietatem omni ex parte continent, atque blasphe miam. Non ergo ab alio edoctus Patris volunta- tem novit Filius, sed ipse cum sit Verbum, sapien- tia et voluntas, « omnia perscrutatur etiam profunda Dei,» sicuti scriptum est alicubi *** etiam de Spiritu. ALIUD. Tanquam imaginem et characterem Pa- tris per omnia similem divinæ Scripturæ Filiu.a nobis inducunt. ipse alicubi Salvator : « Qui vidit me, vidit et Patrem ".› At si tantam habeas cum ipso similitudinem ex seipso nen novit quæ sund Patris, sed ad ea cognoscenda alterius interpretis quodammodo indiget opera, consentaneumi est idipsum quaque de Patre sentine. Si enim similituli nem habet cum Fitio, ipse quoque opus habebit in- terprete, per quem ea discat quæ obscura sunt ia Filio : adeoque præter absurditates quæ hinc con- sequuntur, in divinam etiam naturam cadit igno · ratio. Quod sentire cum sit impium, ad doctrinam magis consentaneam nos recipiamus oportet. Hoc enim præstare videtur et cum utilitate conjunctum. ALIUD. Spiritus, inquit beatus Paulus, omnia scrutatur, etiam profunda Dei. » Præterea: Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Ita et quæ Dei sunt nemɔ Cor. 1, 21. Cor. 11, 10. e: Joan. XIV, 9. !

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οτε τοίνυν τὸ πάντα έξακριβοῦν ἅγιον Πνεῦμα, οὐ μόνον τοῦ Πατρός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς ἔτι λοιπὸν ἀγνοήσαι τι τῶν ἐν τῷ γεγεννηκότι τὸ Πνεῦμα ἔχων ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς τὸ πάντα εἰδός ; Οὐκοῦν περιττόν ήδη φανεῖται τὸ δι' ἑτέρου μανθάνειν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν τὴν τοῦ Πα- τρὸς θέλησιν, ἀργήσει δὲ πάντως ἡ χρεία τοῦ μάτην μεσιτεύοντος Λόγου, κατὰ τὴν ἐκείνων ἀπαιδευσίαν. Πάντα γὰρ οἶδεν ὁ Υἱὸς ἐξ ἑαυτοῦ. ΑΛΛΟ. Οἱ τῆς τοῦ Μονογενοῦς κατηγοροῦντες ούτ σίας, διὰ τοῦ μὴ εἰδέναι λέγειν αὐτὸν τὸ τοῦ Πατρός θέλημα, διδασκάλῳ δὲ ὥσπερ ἀποκεχρῆσθαι πρὸς τὸ μαθεῖν, ἑτέρῳ τῷ παρ' αὐτῶν ἐπινοηθέντι Λόγῳ, ἐν δὴ καὶ ἐνδιάθετον ὀνομάζουσι, λεγέτωσαν ἡμῖν, εἰ- περ οἴονται δεῖν τὴν οἰκείαν κρατύνειν δόξαν, πότερόν ποτε κατὰ φύσιν ἴσον ἐροῦσιν ὑπάρχειν τῷ Υἱῷ τὸν ἐνδιάθετον Λόγον (ὑποκείσθω γὰρ ὡς καὶ ὑφεστώς ἤδη καθ' ἑαυτόν)· ἢ οὐκ ἴσον μὲν, χείρονα δέ πως, ή καὶ ἀμείνω; Εἰ μὲν οὖν ἐλάττονα νομιοῦσιν αὐτὸν, καὶ εἰς αὐτὸν ἀσεβήσουσι τὸν Πατέρα· ἔσται γάρ τι πάντως ἐν αὐτῷ τὸ χεῖρον αὐτοῦ, καὶ ἕτερον παρ' αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ὁ ἐνδιάθετος λόγος. Εἰ δὲ χεί- ρονα μὲν οὐκ ἐροῦσιν, ἐπιτρέψουσι δὲ αὐτῷ τὸ ἐν ἀμείνοσι κεῖσθαι παρὰ τὸν Υἱόν, διπλοῦν ἔσται πάν τως κατὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἐφ᾽ Υἱῷ κατηγόρημα. Πρώτ τον μὲν γὰρ γεννήσας αλώσεται τὸ χεῖρον ἢ ἐν οἷς ἐστιν αὐτός. Εἶτα πρὸς τούτῳ καὶ αὐτὸς ἕξει κρείς. τονα τὸν ἐνδιάθετον Λόγον, είπερ ἐστὶν ὁ Πατὴρ όμοούσιος τῷ Υἱῷ τῷ κατ᾽ ἐκείνους τὸ ἔλαττον ἀπο φερομένῳ. 'Αλλ' εἰκός γε δήπου τῆς ἐπ' ἄμφω δυσ φημίας ἀποπηδαν τοὺς δι᾿ ἐναντίας· ἴσον δὲ κατ' οὐσίαν ὑπάρχειν ἐροῦσι τῷ Υἱῷ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Πατρὸς Λόγον. Οὐκοῦν λέλυται τὸ ζητούμενον. Πῶς γὰρ ὁ εἷς διδάξει τὸν ἕτερον, ὡς εἰδὼς μὴ γινώσκον- τα, εἴπερ ἴσοι κατὰ φύσιν εἰσὶν ἀμφότεροι ; Παντα- χόθεν τοιγαροῦν ἀσθενοῦντος τοῦ παρ' ἐκείνοις λό- γου, παρέλκον ἂν εἴη λοιπὸν μεσιτεύεσθαι παρά τινος ὑπονοεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον αὐτὸν εἶναι πιστεύειν τὸν ἐν Θεῷ Πατρὶ Θεὸν Λόγον, ὃς ἦν ἐν ἀρχῇ. ΑΛΛΟ. Ἐν Υἱῷ φησιν ὁ μακάριος Παῦλος τοὺς ἁπάσης σοφίας καὶ πάσης γνώσεως ἀποκεκρύφθαι θησαυρούς· ἀλλ᾽ εἴπερ ἐστὶ λέγων τὰ τοιαῦτα ἀλη θής, πῶς ἂν ἔτι τῆς παρ' ἑτέρου δεδεῆσθαι διδασκα- λίας ὑπονοήσαιμεν αὐτὸν, ἢ ἐν τίνι λοιπὸν τὸ ἐν γνώσει τέλειον ἐπιζητήσομεν, εἴπερ ὁ πᾶσαν ἔχων αὐτὴν παρ' ἑτέρου σοφοῦται; πῶς δὲ ὅλως σοφία το σοφούμενον; Ἐπειδὴ δὲ οὐ τοῖς παρ' ἐκείνων λόγοις, ἀλλὰ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος προσέχειν ἡμᾶς ἀναγ καῖον, ἔχει δὲ, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ὁ Υἱὸς τοὺς τῆς σοφίας καὶ πάσης γνώσεως ἐν ἑαυτῷ θησαυρούς, οὐ παρά τινος ἑτέρου τὰ δι᾽ ὧν ἐστι σοφία γνώσεως, ἀλλὰ ὑπάρχων ἐν Πατρὶ πάντα γινώσκει τὰ τοῦ Πατ τρός, ὡς σοφία αὐτοῦ. cognovit, nisi Spiritus Dei, qui in ipso est ". » Cum A ergo sanctus Spiritus qui omnia perscrutatur non selum Patris sit, sed etiam Filii, quomodo demum aliquid eorum quæ sunt in Patre Filius ignorabit, Spiritum habens in seipso naturaliter qui omnia novit? Igitur inane demum videbitur existimare Filium Patris voluntatem ab alio discere, et vana prorsus erit opera Verbi illius ex eorum sententia frustra intercedentis. Omnia quippe novit Filius ex seipso. ALIUD. Qui Unigeniti substantiæ detrahunt, di- cendo ipsum ignorare Patris voluntatem, sed alio magistro uti quodammodo ad eam percipiendam, eo nimirum quod ipsi comminiscuntur Verbo interno, dicant nobis, si suam sententiam sequendam esse putant, utrum æquale secundum naturam Verbum illud internum in Filio dicent exsistere (supponimus enim ipsum per se hypostatice exsistere), aut non æquale quidem, sed deterius quodammodo, aut certe superius. Si ergo minus ipsum esse puta- bunt, in ipsum etiam Patrem impie peccabunt: erit enim utique in ipso aliquid minus ipso, et aliud ab ipso, loc est, interpum illud Verbum. Sin autem deterius quidem esse non dicent, sed præstantioris status quam Filium, bifariam Pater lædetur in Filie, Prinum euin minorem se Filium genuisse depre- Bendetur: deinde superius se habiturus est internum Verbum, si Pater est consubstantialis Filio, qui eorum sententia minor est Verbo. Sed fugient, opi- sor, adversarii ulrauique blasphemiam, et æquale – secundum substantiam esse dicent Filio internuin Patris Verbum. Igitur soluta est quæstio. Quomodo enim alter akerum docebit, quasi cognoscat euni » quo ignoratur, si æquales sunt ambo natura? Cum ergo illorum omni ex parte ratio laboret, supervacaneum tandem erit existimare inter Patrem et Filiumn aliquid intercedere, ac non potius credere ipsum esse in Deo Patre Deum Verbum, quod erat in principio. B C ALIUD. Beatus Paulus ait in Filio absconditos esse omnes thesauros sapientiæ et scientiæe". At si haec vere dicit, quomodo alterius doctoris opera ipsum inligere putabimus, aut in quonam demum D scientiæ perfectionem requiremus, si qui eam omnem habet ab alio docetur ? quomodo vero sapientia illud est quod ad sapientiam eruditur ? Cum autem non illorum nugis, sed Spiritus sermo - nibus attendendum nobis sit, habeatque, ut Paulus ait, sapientiæ et omnis scientiæ in seipso thesau- ros Filius, non ab alio quodam ea accipit per quæ est sapientia, sed, exsistens in Patre, omnia quæ sunt Patris agnoscit, utpote sapientia ejus. * Cor. 11, 10-12. ** Col. 11, 3.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οτε τοίνυν τὸ πάντα έξακριβοῦν ἅγιον Πνεῦμα, οὐ μόνον τοῦ Πατρός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς ἔτι λοιπὸν ἀγνοήσαι τι τῶν ἐν τῷ γεγεννηκότι τὸ Πνεῦμα ἔχων ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς τὸ πάντα εἰδός ; Οὐκοῦν περιττόν ήδη φανεῖται τὸ δι' ἑτέρου μανθάνειν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν τὴν τοῦ Πα- τρὸς θέλησιν, ἀργήσει δὲ πάντως ἡ χρεία τοῦ μάτην μεσιτεύοντος Λόγου, κατὰ τὴν ἐκείνων ἀπαιδευσίαν. Πάντα γὰρ οἶδεν ὁ Υἱὸς ἐξ ἑαυτοῦ. ΑΛΛΟ. Οἱ τῆς τοῦ Μονογενοῦς κατηγοροῦντες ούτ σίας, διὰ τοῦ μὴ εἰδέναι λέγειν αὐτὸν τὸ τοῦ Πατρός θέλημα, διδασκάλῳ δὲ ὥσπερ ἀποκεχρῆσθαι πρὸς τὸ μαθεῖν, ἑτέρῳ τῷ παρ' αὐτῶν ἐπινοηθέντι Λόγῳ, ἐν δὴ καὶ ἐνδιάθετον ὀνομάζουσι, λεγέτωσαν ἡμῖν, εἰ- περ οἴονται δεῖν τὴν οἰκείαν κρατύνειν δόξαν, πότερόν ποτε κατὰ φύσιν ἴσον ἐροῦσιν ὑπάρχειν τῷ Υἱῷ τὸν ἐνδιάθετον Λόγον (ὑποκείσθω γὰρ ὡς καὶ ὑφεστώς ἤδη καθ' ἑαυτόν)· ἢ οὐκ ἴσον μὲν, χείρονα δέ πως, ή καὶ ἀμείνω; Εἰ μὲν οὖν ἐλάττονα νομιοῦσιν αὐτὸν, καὶ εἰς αὐτὸν ἀσεβήσουσι τὸν Πατέρα· ἔσται γάρ τι πάντως ἐν αὐτῷ τὸ χεῖρον αὐτοῦ, καὶ ἕτερον παρ' αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ὁ ἐνδιάθετος λόγος. Εἰ δὲ χεί- ρονα μὲν οὐκ ἐροῦσιν, ἐπιτρέψουσι δὲ αὐτῷ τὸ ἐν ἀμείνοσι κεῖσθαι παρὰ τὸν Υἱόν, διπλοῦν ἔσται πάν τως κατὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἐφ᾽ Υἱῷ κατηγόρημα. Πρώτ τον μὲν γὰρ γεννήσας αλώσεται τὸ χεῖρον ἢ ἐν οἷς ἐστιν αὐτός. Εἶτα πρὸς τούτῳ καὶ αὐτὸς ἕξει κρείς. τονα τὸν ἐνδιάθετον Λόγον, είπερ ἐστὶν ὁ Πατὴρ όμοούσιος τῷ Υἱῷ τῷ κατ᾽ ἐκείνους τὸ ἔλαττον ἀπο φερομένῳ. 'Αλλ' εἰκός γε δήπου τῆς ἐπ' ἄμφω δυσ φημίας ἀποπηδαν τοὺς δι᾿ ἐναντίας· ἴσον δὲ κατ' οὐσίαν ὑπάρχειν ἐροῦσι τῷ Υἱῷ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Πατρὸς Λόγον. Οὐκοῦν λέλυται τὸ ζητούμενον. Πῶς γὰρ ὁ εἷς διδάξει τὸν ἕτερον, ὡς εἰδὼς μὴ γινώσκον- τα, εἴπερ ἴσοι κατὰ φύσιν εἰσὶν ἀμφότεροι ; Παντα- χόθεν τοιγαροῦν ἀσθενοῦντος τοῦ παρ' ἐκείνοις λό- γου, παρέλκον ἂν εἴη λοιπὸν μεσιτεύεσθαι παρά τινος ὑπονοεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον αὐτὸν εἶναι πιστεύειν τὸν ἐν Θεῷ Πατρὶ Θεὸν Λόγον, ὃς ἦν ἐν ἀρχῇ. ΑΛΛΟ. Ἐν Υἱῷ φησιν ὁ μακάριος Παῦλος τοὺς ἁπάσης σοφίας καὶ πάσης γνώσεως ἀποκεκρύφθαι θησαυρούς· ἀλλ᾽ εἴπερ ἐστὶ λέγων τὰ τοιαῦτα ἀλη θής, πῶς ἂν ἔτι τῆς παρ' ἑτέρου δεδεῆσθαι διδασκα- λίας ὑπονοήσαιμεν αὐτὸν, ἢ ἐν τίνι λοιπὸν τὸ ἐν γνώσει τέλειον ἐπιζητήσομεν, εἴπερ ὁ πᾶσαν ἔχων αὐτὴν παρ' ἑτέρου σοφοῦται; πῶς δὲ ὅλως σοφία το σοφούμενον; Ἐπειδὴ δὲ οὐ τοῖς παρ' ἐκείνων λόγοις, ἀλλὰ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος προσέχειν ἡμᾶς ἀναγ καῖον, ἔχει δὲ, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ὁ Υἱὸς τοὺς τῆς σοφίας καὶ πάσης γνώσεως ἐν ἑαυτῷ θησαυρούς, οὐ παρά τινος ἑτέρου τὰ δι᾽ ὧν ἐστι σοφία γνώσεως, ἀλλὰ ὑπάρχων ἐν Πατρὶ πάντα γινώσκει τὰ τοῦ Πατ τρός, ὡς σοφία αὐτοῦ. cognovit, nisi Spiritus Dei, qui in ipso est ". » Cum A ergo sanctus Spiritus qui omnia perscrutatur non selum Patris sit, sed etiam Filii, quomodo demum aliquid eorum quæ sunt in Patre Filius ignorabit, Spiritum habens in seipso naturaliter qui omnia novit? Igitur inane demum videbitur existimare Filium Patris voluntatem ab alio discere, et vana prorsus erit opera Verbi illius ex eorum sententia frustra intercedentis. Omnia quippe novit Filius ex seipso. ALIUD. Qui Unigeniti substantiæ detrahunt, di- cendo ipsum ignorare Patris voluntatem, sed alio magistro uti quodammodo ad eam percipiendam, eo nimirum quod ipsi comminiscuntur Verbo interno, dicant nobis, si suam sententiam sequendam esse putant, utrum æquale secundum naturam Verbum illud internum in Filio dicent exsistere (supponimus enim ipsum per se hypostatice exsistere), aut non æquale quidem, sed deterius quodammodo, aut certe superius. Si ergo minus ipsum esse puta- bunt, in ipsum etiam Patrem impie peccabunt: erit enim utique in ipso aliquid minus ipso, et aliud ab ipso, loc est, interpum illud Verbum. Sin autem deterius quidem esse non dicent, sed præstantioris status quam Filium, bifariam Pater lædetur in Filie, Prinum euin minorem se Filium genuisse depre- Bendetur: deinde superius se habiturus est internum Verbum, si Pater est consubstantialis Filio, qui eorum sententia minor est Verbo. Sed fugient, opi- sor, adversarii ulrauique blasphemiam, et æquale – secundum substantiam esse dicent Filio internuin Patris Verbum. Igitur soluta est quæstio. Quomodo enim alter akerum docebit, quasi cognoscat euni » quo ignoratur, si æquales sunt ambo natura? Cum ergo illorum omni ex parte ratio laboret, supervacaneum tandem erit existimare inter Patrem et Filiumn aliquid intercedere, ac non potius credere ipsum esse in Deo Patre Deum Verbum, quod erat in principio. B C ALIUD. Beatus Paulus ait in Filio absconditos esse omnes thesauros sapientiæ et scientiæe". At si haec vere dicit, quomodo alterius doctoris opera ipsum inligere putabimus, aut in quonam demum D scientiæ perfectionem requiremus, si qui eam omnem habet ab alio docetur ? quomodo vero sapientia illud est quod ad sapientiam eruditur ? Cum autem non illorum nugis, sed Spiritus sermo - nibus attendendum nobis sit, habeatque, ut Paulus ait, sapientiæ et omnis scientiæ in seipso thesau- ros Filius, non ab alio quodam ea accipit per quæ est sapientia, sed, exsistens in Patre, omnia quæ sunt Patris agnoscit, utpote sapientia ejus. * Cor. 11, 10-12. ** Col. 11, 3.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οτε τοίνυν τὸ πάντα έξακριβοῦν ἅγιον Πνεῦμα, οὐ μόνον τοῦ Πατρός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς ἔτι λοιπὸν ἀγνοήσαι τι τῶν ἐν τῷ γεγεννηκότι τὸ Πνεῦμα ἔχων ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς τὸ πάντα εἰδός ; Οὐκοῦν περιττόν ήδη φανεῖται τὸ δι' ἑτέρου μανθάνειν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν τὴν τοῦ Πα- τρὸς θέλησιν, ἀργήσει δὲ πάντως ἡ χρεία τοῦ μάτην μεσιτεύοντος Λόγου, κατὰ τὴν ἐκείνων ἀπαιδευσίαν. Πάντα γὰρ οἶδεν ὁ Υἱὸς ἐξ ἑαυτοῦ. ΑΛΛΟ. Οἱ τῆς τοῦ Μονογενοῦς κατηγοροῦντες ούτ σίας, διὰ τοῦ μὴ εἰδέναι λέγειν αὐτὸν τὸ τοῦ Πατρός θέλημα, διδασκάλῳ δὲ ὥσπερ ἀποκεχρῆσθαι πρὸς τὸ μαθεῖν, ἑτέρῳ τῷ παρ' αὐτῶν ἐπινοηθέντι Λόγῳ, ἐν δὴ καὶ ἐνδιάθετον ὀνομάζουσι, λεγέτωσαν ἡμῖν, εἰ- περ οἴονται δεῖν τὴν οἰκείαν κρατύνειν δόξαν, πότερόν ποτε κατὰ φύσιν ἴσον ἐροῦσιν ὑπάρχειν τῷ Υἱῷ τὸν ἐνδιάθετον Λόγον (ὑποκείσθω γὰρ ὡς καὶ ὑφεστώς ἤδη καθ' ἑαυτόν)· ἢ οὐκ ἴσον μὲν, χείρονα δέ πως, ή καὶ ἀμείνω; Εἰ μὲν οὖν ἐλάττονα νομιοῦσιν αὐτὸν, καὶ εἰς αὐτὸν ἀσεβήσουσι τὸν Πατέρα· ἔσται γάρ τι πάντως ἐν αὐτῷ τὸ χεῖρον αὐτοῦ, καὶ ἕτερον παρ' αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ὁ ἐνδιάθετος λόγος. Εἰ δὲ χεί- ρονα μὲν οὐκ ἐροῦσιν, ἐπιτρέψουσι δὲ αὐτῷ τὸ ἐν ἀμείνοσι κεῖσθαι παρὰ τὸν Υἱόν, διπλοῦν ἔσται πάν τως κατὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἐφ᾽ Υἱῷ κατηγόρημα. Πρώτ τον μὲν γὰρ γεννήσας αλώσεται τὸ χεῖρον ἢ ἐν οἷς ἐστιν αὐτός. Εἶτα πρὸς τούτῳ καὶ αὐτὸς ἕξει κρείς. τονα τὸν ἐνδιάθετον Λόγον, είπερ ἐστὶν ὁ Πατὴρ όμοούσιος τῷ Υἱῷ τῷ κατ᾽ ἐκείνους τὸ ἔλαττον ἀπο φερομένῳ. 'Αλλ' εἰκός γε δήπου τῆς ἐπ' ἄμφω δυσ φημίας ἀποπηδαν τοὺς δι᾿ ἐναντίας· ἴσον δὲ κατ' οὐσίαν ὑπάρχειν ἐροῦσι τῷ Υἱῷ τὸν ἐνδιάθετον τοῦ Πατρὸς Λόγον. Οὐκοῦν λέλυται τὸ ζητούμενον. Πῶς γὰρ ὁ εἷς διδάξει τὸν ἕτερον, ὡς εἰδὼς μὴ γινώσκον- τα, εἴπερ ἴσοι κατὰ φύσιν εἰσὶν ἀμφότεροι ; Παντα- χόθεν τοιγαροῦν ἀσθενοῦντος τοῦ παρ' ἐκείνοις λό- γου, παρέλκον ἂν εἴη λοιπὸν μεσιτεύεσθαι παρά τινος ὑπονοεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον αὐτὸν εἶναι πιστεύειν τὸν ἐν Θεῷ Πατρὶ Θεὸν Λόγον, ὃς ἦν ἐν ἀρχῇ. ΑΛΛΟ. Ἐν Υἱῷ φησιν ὁ μακάριος Παῦλος τοὺς ἁπάσης σοφίας καὶ πάσης γνώσεως ἀποκεκρύφθαι θησαυρούς· ἀλλ᾽ εἴπερ ἐστὶ λέγων τὰ τοιαῦτα ἀλη θής, πῶς ἂν ἔτι τῆς παρ' ἑτέρου δεδεῆσθαι διδασκα- λίας ὑπονοήσαιμεν αὐτὸν, ἢ ἐν τίνι λοιπὸν τὸ ἐν γνώσει τέλειον ἐπιζητήσομεν, εἴπερ ὁ πᾶσαν ἔχων αὐτὴν παρ' ἑτέρου σοφοῦται; πῶς δὲ ὅλως σοφία το σοφούμενον; Ἐπειδὴ δὲ οὐ τοῖς παρ' ἐκείνων λόγοις, ἀλλὰ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος προσέχειν ἡμᾶς ἀναγ καῖον, ἔχει δὲ, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ὁ Υἱὸς τοὺς τῆς σοφίας καὶ πάσης γνώσεως ἐν ἑαυτῷ θησαυρούς, οὐ παρά τινος ἑτέρου τὰ δι᾽ ὧν ἐστι σοφία γνώσεως, ἀλλὰ ὑπάρχων ἐν Πατρὶ πάντα γινώσκει τὰ τοῦ Πατ τρός, ὡς σοφία αὐτοῦ. cognovit, nisi Spiritus Dei, qui in ipso est ". » Cum A ergo sanctus Spiritus qui omnia perscrutatur non selum Patris sit, sed etiam Filii, quomodo demum aliquid eorum quæ sunt in Patre Filius ignorabit, Spiritum habens in seipso naturaliter qui omnia novit? Igitur inane demum videbitur existimare Filium Patris voluntatem ab alio discere, et vana prorsus erit opera Verbi illius ex eorum sententia frustra intercedentis. Omnia quippe novit Filius ex seipso. ALIUD. Qui Unigeniti substantiæ detrahunt, di- cendo ipsum ignorare Patris voluntatem, sed alio magistro uti quodammodo ad eam percipiendam, eo nimirum quod ipsi comminiscuntur Verbo interno, dicant nobis, si suam sententiam sequendam esse putant, utrum æquale secundum naturam Verbum illud internum in Filio dicent exsistere (supponimus enim ipsum per se hypostatice exsistere), aut non æquale quidem, sed deterius quodammodo, aut certe superius. Si ergo minus ipsum esse puta- bunt, in ipsum etiam Patrem impie peccabunt: erit enim utique in ipso aliquid minus ipso, et aliud ab ipso, loc est, interpum illud Verbum. Sin autem deterius quidem esse non dicent, sed præstantioris status quam Filium, bifariam Pater lædetur in Filie, Prinum euin minorem se Filium genuisse depre- Bendetur: deinde superius se habiturus est internum Verbum, si Pater est consubstantialis Filio, qui eorum sententia minor est Verbo. Sed fugient, opi- sor, adversarii ulrauique blasphemiam, et æquale – secundum substantiam esse dicent Filio internuin Patris Verbum. Igitur soluta est quæstio. Quomodo enim alter akerum docebit, quasi cognoscat euni » quo ignoratur, si æquales sunt ambo natura? Cum ergo illorum omni ex parte ratio laboret, supervacaneum tandem erit existimare inter Patrem et Filiumn aliquid intercedere, ac non potius credere ipsum esse in Deo Patre Deum Verbum, quod erat in principio. B C ALIUD. Beatus Paulus ait in Filio absconditos esse omnes thesauros sapientiæ et scientiæe". At si haec vere dicit, quomodo alterius doctoris opera ipsum inligere putabimus, aut in quonam demum D scientiæ perfectionem requiremus, si qui eam omnem habet ab alio docetur ? quomodo vero sapientia illud est quod ad sapientiam eruditur ? Cum autem non illorum nugis, sed Spiritus sermo - nibus attendendum nobis sit, habeatque, ut Paulus ait, sapientiæ et omnis scientiæ in seipso thesau- ros Filius, non ab alio quodam ea accipit per quæ est sapientia, sed, exsistens in Patre, omnia quæ sunt Patris agnoscit, utpote sapientia ejus. * Cor. 11, 10-12. ** Col. 11, 3.

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ΚΕΦΑΛ. Ε'. Οτι κατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὰς μετὰ Πατρός, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὡς ὑπουργός παραλαμβανόμενος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. Τα πολύπλοκα τῶν ἀνοτίων αἱρετικῶν ἀνατρέψας προβλήματα, καὶ λεπτὸν ἡμῖν καὶ ἀκριβέστατον περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξυφήνας τὸν λόγον ὁ μακάριος εὐαγ- γελιστὴς, ἐφ' ἑτέραν ἔρχεται τοῦ διαβόλου παγίδα συμπεπηγμένην ἐξ ἀρχαίας ἀπάτης, καὶ τῆς πολυ- θέου πλάνης τὸ κέντρον ἡμῖν ἀνατείνουσαν, ἢ πολ- λοὺς μὲν τρώσασα καταβέβληκε, τὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν ἀνευροῦσα, καὶ τὴν πλατείαν τε καὶ εὐρύχωρον ἐκπετάσασα τοῦ θανάτου πύλην, ἀγεληδὲν μὲν εἰς ᾅδου τὰς τῶν ἀνθρώπων συνεσώρευε ψυχάς, πλουσίαν δὲ ὥσπερ τῷ διαβόλῳ παρετίθει τροφήν, καὶ τὰ βρώ- ματα αὐτῷ προσῆγεν ἐκλεκτά. Επειδὴ γὰρ Ελλή- των παῖδες τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσκείμενοι, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου πλουσίως ἔχοντες εἰς νοῦν, εἰς πολύθεον κατεφέροντο πλάνην, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀληθείας κάλλος ἀπεστρέφοντο, τοῖς δὲ ἐν ἀχλύϊ καὶ σκότῳ βαδίζουσι παραπλήσιοι, πρὸς τὸν ἐκ τῆς οἰκείας ἀμαθίας κατώχοντο βόθρον, ειδώ- λοις αψύχοις λατρεύοντες, καὶ τῷ μὲν ξύλῳ λέγοντες· • Θεός μου εἶ σύ,, τῷ δὲ λίθῳ, « Σὺ ἐγέννησάς με, ἕτεροι δὲ πάλιν πλημμελούντες τὰ συγγενῆ μὲν ἐκείνοις, αστειοτέραν δ' οὖν ὅμως ἐπιτηδεύοντες πλάνην, τῇ κτίσει λατρεύειν ᾤοντο χρῆναι παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τὴν μόνῃ πρέπουσαν δόξαν τῇ θείᾳ φύσει, τοῖς παρ' αὐτοῖς γεγεννημένοις [ Ισ. παρ' αὐτῆς γεγενημένοις ] ἐχαρίζοντο στοιχείοις, ἀναγ- καίως ἡμῖν ὁ Θεολόγος ποιητὴν ὄντα καὶ δημιουργὸν κατά φύσιν εἰσφέρει τὸν Μονογενή, πάντα λέγων δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲν εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν, ἵνα ταῖς παρ' ἐκείνων ἀπάταις ἀποκλείσῃ τὴν εἰς τὸ πρόσω παροδον, καὶ δείξῃ μὲν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὸν ἁπάντων γενέσιουργόν, δι' ὧν δὲ τὴν κτίσιν πεποιῆσθαί φησι, διὰ τούτων αὐτῶν ἐκδι- δάσκη σαφῶς, ότιπερ έτερός ἐστι παρ' ἐκείνην ὁ πρὸς τὸ εἶναι καλῶν, καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει παρενεγ πὼν ἐκ μὴ ὄντων τὰ ὄντα πρὸς γένεσιν. Ην γὰρ οὕτω λοιπὸν ἀπὸ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως τὸν τεχνίτην ὁρᾷν, καὶ τὸν ὄντα κατ᾽ ἀλήθειαν ἐπιγινώ- σκειν Θεόν, δι' οὗ τὰ πάντα γέγονε τε ήδη, καὶ γε- γονότα σώζεται. Ταῖς μὲν οὖν Ἑλλήνων ψευδολά- " τρίαις, οὕτως ἂν οἶμαι καλῶς τὸν εὐαγγελικὸν παρα τάξασθαι λόγον, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ποιητὴν εἰσῆχθαι καὶ δημιουργών, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου φωνής τὸν Μονογενῆ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόλουθον ἐννοεῖν καὶ τὰς τῶν αἱρετικῶν δυστρόπους εδρεσιλού γίας, προσήκειν ἡγοῦμαι καὶ πρὸς τὰ ἐκείνων ἀποβλέποντας ἔθη μικρὰ πάλιν εἰπεῖν. Β Πάντα, φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐ τοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεοπρεπὲς καὶ τοῦτο περιτίθησι τὸ ἀξίωμα τῷ γιῷ, καὶ πανταχόθεν ὁμοούσιον ὄντα δεικνύων αὐτὸν τῷ Γεννήτορι Θεῷ, καὶ πάντα τὰ ἐκείνῳ προϊόντα φυσικῶς ἐνυπάρχειν τῷ γεννήματι λέγων· ἵνα Θεός ἐκ Θεοῦ νοῆται κατὰ ἀλήθειαν, οὐ καθάπερ ἡμεῖς •1 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. CAP. V. Quod natura sua creator sit Filius cum Patre ut qui ex ejus est substantia, et non tanquam mini- ster ad id assumplus. 1, 3. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. G esse persuadet Unigenitum, dicens, omnia per Quandoquidem vero consentaneum est hæreticn- Eversis impiorum hæreticorum versutis obje- ctionibus et subtili atque accuratissima nobis de Unigenito doctrina contexta, beatus evangelista jam ad dissolvendum alterum diaboli laqueum accedit, ex veteri fraude compactum, et errore multiplicium deorum qui nobis aculeum intentat, quo disjecti sunt multi vulnerati, et invento per- ditionis itinere, lataque et spatiosa mortis aperta janua, hominum animas in infernum gregatim de- jecit, laulasque velut epulas diabolo apposuit, eique cibos obtulit eximios. Nam cum Græcorum pueri, nundanæ addicti sapientiæ, et spiritum principis sæculi hujus tota veluti mente haurien- tes, ad cultum multorum deorum delati essent, et veritatis quidem pulchritudinem aversati, iisque similes qui in tenebris ambulant, in ignorantiæ suæ foveam decidissent, idola inanimata colentes, et ligno quidem dicentes " : c Deus meus es tu; et lapidi : Tu genuisti me; » aliique cader peccantes, sed urbaniorem præ se ferentes erro- rem, crcaturam colendam esse præ Creatore puta- rent, et soli naturae divinæ gloriam convenientem creatis ab ipsa elementis tribuerent, necessario nobis Theologus opificem secundum naturam suam Jerem. 11, 27. D ipsum facta esse, et sine ipso nihil ad esse pro- ductum, ut eorum fraudes retunderet, et rerum omnium auctorem ignaris ostenderet, et per quæ factam esse creaturam ait, per hæc ipsa clare doceret alium esse ab ipsa eum qui ad esse vocat, et ineſſabili virtute res e nihilo producit in ortum. Hoc enim pacto ex pulchritudine creaturarum opificem similitudine quadam cernere licet, ot revera exsistentem Deum agnoscere, per quem omnia facta sunt, et creata conservantur. Adver- sus Græcorum igitur idololatriam recte hoc pacto sermonem evangelicum velut in aciem eduxisse arbitror, eamque ob causam factorem et opificem assertum esse sancti voce credimus Unigenitum. rum perversa commenta etiam intelligere, opinor ad illorum mores respiciendo subjici pauca rursus oportere.. Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Divinam hanc quoque dignitatem Filio tribuit, cum ipsum omni ex parte consubstantialem essa Deo Patri ostendens, tum omnia exsistere in geni. mine asserens, quæcunque Patri insunt natura : ut Deus de Deo intelligatur esse revera, non sicut

ἑκάτερος ἐν ἑκατέρῳ φυσικῶς τέ ἐστι καὶ ἀναγκαίως, Β ἐργαζομένου δηλονότι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, ὡς δύναμις φυσική τε καὶ οὐσιώδης καὶ ἐνυπόστατος αὐτοῦ · ἐργαζομένου δὲ ὁμοίως τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὁ Παν τὴρ ἐργάζεται, ὡς πηγὴ τοῦ δημιουργοῦντος Λόγου, ἐνυπάρχουσα φυσικῶς τῷ ἰδίῳ γεννήματι, ώσπερ ανεὶ καὶ τὸ πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ προϊούσῃ θερμότητι. Πρόδηλον οὖν, ὅτι μάταιον ἀναπέφαται τὸ κατὰ τοῦ Μονογενοῦς τῶν δι' ἐναντίας κατηγόρημα, δημιουρ γὸν ἐκ μαθήσεως, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ὑπουργὸν εἰσα φερόντων ἡμῖν αὐτὸν, διὰ τὸ φάναι τὸν μακάριον εὐαγγελιστήν « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. » Θαυμάζειν δέ μοι καὶ λίαν επέρχεται τοὺς ἀνοσίους αἱρετικούς. Τὰ μὲν γὰρ, όσα παραλύειν δοκεῖ πως αὐτοῖς τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἀξίωμα, καὶ δεύτερον αὐτὸν ἀποφαίνειν τοῦ γεννή τήρος, κατά γε τὴν ἐκείνων ὄντα σκοπόν, ταῦτα μετὰ πολλής τινος θηρώνται σπουδῆς, καὶ πανταχόθεν τὰ τῆς ἑαυτῶν δυστροπίας ερανίζονται φάρμακα· τὰ δὲ ὅσα πάλιν ἐστὶν ὑγιῶς τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένα, καὶ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ἀναφέροντα δόξαν, τὸ Υιόν, ταῦτα δὴ καὶ μάλα βαθείαις καταχωννύουσι σιωπαῖς, ὥσπερ ἕνα καὶ μόνον ἔχοντες σκοπὸν τὸ διαλοι δορεῖσθαι μάτην τῷ παρὰ πάσης δοξολογουμένῳ τῆς κτίσεως. Ακούοντες μὲν γὰρ, ὅτι πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, τὸ τῆς ὑπουργίας όνομα θερμῶς ἐπιφέρουσι, δοῦλον ἀντ᾽ ἐλευθέρου, καὶ θεραπευτήν, ἢ δεσπότην ὀνειροπολοῦντες τὸν Υἱόν. Μανθάνοντες δὲ πάλιν, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ἐπὶ τὸ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ μέγα τι καὶ ἀξιάγαστον οὐκ ἀναβαίνουσιν. Ὡς γὰρ ἑτέρως οὐ πεφυκότος δημιουργείν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος, ὅς ἐστιν αὐτῷ σοφία καὶ δύναμις, οὐδὲν ὅλως χωρὶς αὐτοῦ γεγενῆσθαί φησιν ὁ εὐαγγελιστής· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ δόξα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενής δοξά ζεται γὰρ ὡς δημιουργός, δι' οὗ [ἔσ. Υἱοῦ] τὰ πάντα ἐνεργῶν, καὶ εἰς τὸ εἶναι τὰ μὴ ὄντα παραφέρων. Νοήσαι δ' ἂν τις καλῶς τό, « Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, » τὸ εἰρημένον ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευή, καθ' ἑαυτὸν ἐνθυμούμενος ο ποιήσωμεν ἄνθρωπον, ο φησίν, « κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Ἔξεστι γὰρ ἐν τούτῳ δὴ μάλιστα καταθεᾶσθαι σα φῶς οὐδὲν ἐν Υἱῷ ταπεινὸν, ὡς ἐν ὑπουργῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον· οὐ γὰρ, Ποίησον ἄνθρωπον, επιτάττει τῷ λόγῳ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἀλλ' ὡς συν- ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀδιαστάτως ἐνυπάρχοντα συν εργάτην, ὥσπερ ἐποιεῖτο, καὶ τῆς ἐπ' ἀνθρώπῳ βου- λήσεως κοινωνεῖν, οὐ προλαμβάνων μὲν τὴν ἐν τῷ Υἱῷ γνῶσιν ἐν τῷ τι νοεῖν, ὡς δὲ νοῦς ἀδιαστάτως τε καὶ ἀχρόνως τῷ ἐγκεχαραγμένῳ καὶ ἐνυπάρχοντε Λόγῳ φανερούμενος. Ἔστω δὲ πάλιν ὑπὲρ τὴν τοῦ παραδείγματος δύναμιν τὰ θεοπρεπή θεωρήματα · συνεργάζεσθαι δέ φαμεν αὐτοῦ [Ισ. αὐτὸν] τῷ Υἱῷ, οὐχ ὡς δύο νοοῦντες διῃρημένως, ἵνα μὴ δύο νοῶνται θεοί, οὐδ᾽ ὡς ἐν τὸ συναμφότερον, ἵνα μήτε εἰς Πα- τέρα Υἱός, μήτε μὴν ὁ Πατήρ εἰς Υἱὸν συστέλληται, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκείνως, ὡς ἄν τις δοίη συνεῖναι τῷ · S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tanquam naturalis et consubstantialis ac subsistens A virtus ejus. Similiter operante Pilio, Pater etiam operatur, ut operantis Verbi fons, proprio geni- mini naturaliter inexsistens, sicuti quoque ignis calori quem ex se fundit. Constat igitur vanam esse hæreticorum adversus Unigenitum calum- niam, qui disciplina quidem ipsum opificem, imo vero ministrum aiunt, ex eo quod scripsit beatus evangelista : ‹ Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. › Ego autem non possum satis illorum impudentiam admirari. Quæcunque enim ad suam mentem facere videntur, et digni- tatem Unigeniti quoquomodo evertere, eumque in- fra Genitorem collocare, ea confestim arripiunt, et undique suæ improbitatis venena colligunt: quæ vero recte et sincere scripta sunt, et ad Pa- tris gloriam Filium deducunt, ea certe alto quo- dam obruunt silentio, quippe qui unum hoc sibi propositum habent, ei detrahere, quem omnes collaudant creaturæ. Audientes enim ab ipso facta esse omnia, ministrationis nomen illico subjiciunt, servum pro libero, et famulum potius quam domi- num filium somniantes. Rursus vero, cum acci- piunt nihil sine ipso factum esse, non ad ma- gnum quiddam et admirabile de ipso cogitan- dum animum evehunt. Evangelista quippe nihil sine ipso factum esse ait, quoniam aliter creare non potest Deus ac Pater quam per suum Filium, qui sapientia et virtus est ejus. Idcirco enim glo- ria Dei ac Patris est Unigenitus : glorificatur enim ut creator Pater, per Filium universa operans, et ex nihilo ad esse res producens. Sed et illud, • Sine ipso factum est nihil, » de hominis fabrio catione recte accipies, apud te hæc perpendens: ‹ Faciamus hominem ad imaginem nostram, et similitudinem *., Hic enim clare contemplari licet, nihil esse in Pilio humile tanquam in ministro, ut illi volunt : Non enim imperando loguitur Verbo Deus ac Pater : Fac hominem, sed tanquam qui coexsistat secundum naturam, et indivulse insit cooperator, ut operationis sic et deliberationis vult esse participem, cogitatione quidem Filii cognitionem non præveniens, sed tanquam mens indivulse et ab æterno impresso et insito Verbo manifestata. Rursus autem quæ de D Deo dicuntur longe supra exempla posita esse fatendum est. Cooperari tamen Filio Patrem dici- mus, non seorsim duos intelligentes, ne duo cen- seantur esse Dii, nec unum utrumque simni, ne in Patrem Filius, et Pater in Filium contrahatur, sed illo potius modo quo splendori luminis iu- en inesse creditur ex quo splendor effulsit. In lis enim cogitatione quidem separari quodammodo videtur id quod gignit ab eo quod gignitur, et in- divisibiliter prodit : sed unum est ac idem utrum- que simul natura, nec alterum sine altero usquam est. Sed hæc rursus Deus superat, præsertim cum • Gen. 1, 26. · C

ἑκάτερος ἐν ἑκατέρῳ φυσικῶς τέ ἐστι καὶ ἀναγκαίως, Β ἐργαζομένου δηλονότι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, ὡς δύναμις φυσική τε καὶ οὐσιώδης καὶ ἐνυπόστατος αὐτοῦ · ἐργαζομένου δὲ ὁμοίως τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὁ Παν τὴρ ἐργάζεται, ὡς πηγὴ τοῦ δημιουργοῦντος Λόγου, ἐνυπάρχουσα φυσικῶς τῷ ἰδίῳ γεννήματι, ώσπερ ανεὶ καὶ τὸ πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ προϊούσῃ θερμότητι. Πρόδηλον οὖν, ὅτι μάταιον ἀναπέφαται τὸ κατὰ τοῦ Μονογενοῦς τῶν δι' ἐναντίας κατηγόρημα, δημιουρ γὸν ἐκ μαθήσεως, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ὑπουργὸν εἰσα φερόντων ἡμῖν αὐτὸν, διὰ τὸ φάναι τὸν μακάριον εὐαγγελιστήν « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. » Θαυμάζειν δέ μοι καὶ λίαν επέρχεται τοὺς ἀνοσίους αἱρετικούς. Τὰ μὲν γὰρ, όσα παραλύειν δοκεῖ πως αὐτοῖς τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἀξίωμα, καὶ δεύτερον αὐτὸν ἀποφαίνειν τοῦ γεννή τήρος, κατά γε τὴν ἐκείνων ὄντα σκοπόν, ταῦτα μετὰ πολλής τινος θηρώνται σπουδῆς, καὶ πανταχόθεν τὰ τῆς ἑαυτῶν δυστροπίας ερανίζονται φάρμακα· τὰ δὲ ὅσα πάλιν ἐστὶν ὑγιῶς τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένα, καὶ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ἀναφέροντα δόξαν, τὸ Υιόν, ταῦτα δὴ καὶ μάλα βαθείαις καταχωννύουσι σιωπαῖς, ὥσπερ ἕνα καὶ μόνον ἔχοντες σκοπὸν τὸ διαλοι δορεῖσθαι μάτην τῷ παρὰ πάσης δοξολογουμένῳ τῆς κτίσεως. Ακούοντες μὲν γὰρ, ὅτι πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, τὸ τῆς ὑπουργίας όνομα θερμῶς ἐπιφέρουσι, δοῦλον ἀντ᾽ ἐλευθέρου, καὶ θεραπευτήν, ἢ δεσπότην ὀνειροπολοῦντες τὸν Υἱόν. Μανθάνοντες δὲ πάλιν, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ἐπὶ τὸ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ μέγα τι καὶ ἀξιάγαστον οὐκ ἀναβαίνουσιν. Ὡς γὰρ ἑτέρως οὐ πεφυκότος δημιουργείν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος, ὅς ἐστιν αὐτῷ σοφία καὶ δύναμις, οὐδὲν ὅλως χωρὶς αὐτοῦ γεγενῆσθαί φησιν ὁ εὐαγγελιστής· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ δόξα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενής δοξά ζεται γὰρ ὡς δημιουργός, δι' οὗ [ἔσ. Υἱοῦ] τὰ πάντα ἐνεργῶν, καὶ εἰς τὸ εἶναι τὰ μὴ ὄντα παραφέρων. Νοήσαι δ' ἂν τις καλῶς τό, « Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, » τὸ εἰρημένον ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευή, καθ' ἑαυτὸν ἐνθυμούμενος ο ποιήσωμεν ἄνθρωπον, ο φησίν, « κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Ἔξεστι γὰρ ἐν τούτῳ δὴ μάλιστα καταθεᾶσθαι σα φῶς οὐδὲν ἐν Υἱῷ ταπεινὸν, ὡς ἐν ὑπουργῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον· οὐ γὰρ, Ποίησον ἄνθρωπον, επιτάττει τῷ λόγῳ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἀλλ' ὡς συν- ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀδιαστάτως ἐνυπάρχοντα συν εργάτην, ὥσπερ ἐποιεῖτο, καὶ τῆς ἐπ' ἀνθρώπῳ βου- λήσεως κοινωνεῖν, οὐ προλαμβάνων μὲν τὴν ἐν τῷ Υἱῷ γνῶσιν ἐν τῷ τι νοεῖν, ὡς δὲ νοῦς ἀδιαστάτως τε καὶ ἀχρόνως τῷ ἐγκεχαραγμένῳ καὶ ἐνυπάρχοντε Λόγῳ φανερούμενος. Ἔστω δὲ πάλιν ὑπὲρ τὴν τοῦ παραδείγματος δύναμιν τὰ θεοπρεπή θεωρήματα · συνεργάζεσθαι δέ φαμεν αὐτοῦ [Ισ. αὐτὸν] τῷ Υἱῷ, οὐχ ὡς δύο νοοῦντες διῃρημένως, ἵνα μὴ δύο νοῶνται θεοί, οὐδ᾽ ὡς ἐν τὸ συναμφότερον, ἵνα μήτε εἰς Πα- τέρα Υἱός, μήτε μὴν ὁ Πατήρ εἰς Υἱὸν συστέλληται, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκείνως, ὡς ἄν τις δοίη συνεῖναι τῷ · S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tanquam naturalis et consubstantialis ac subsistens A virtus ejus. Similiter operante Pilio, Pater etiam operatur, ut operantis Verbi fons, proprio geni- mini naturaliter inexsistens, sicuti quoque ignis calori quem ex se fundit. Constat igitur vanam esse hæreticorum adversus Unigenitum calum- niam, qui disciplina quidem ipsum opificem, imo vero ministrum aiunt, ex eo quod scripsit beatus evangelista : ‹ Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. › Ego autem non possum satis illorum impudentiam admirari. Quæcunque enim ad suam mentem facere videntur, et digni- tatem Unigeniti quoquomodo evertere, eumque in- fra Genitorem collocare, ea confestim arripiunt, et undique suæ improbitatis venena colligunt: quæ vero recte et sincere scripta sunt, et ad Pa- tris gloriam Filium deducunt, ea certe alto quo- dam obruunt silentio, quippe qui unum hoc sibi propositum habent, ei detrahere, quem omnes collaudant creaturæ. Audientes enim ab ipso facta esse omnia, ministrationis nomen illico subjiciunt, servum pro libero, et famulum potius quam domi- num filium somniantes. Rursus vero, cum acci- piunt nihil sine ipso factum esse, non ad ma- gnum quiddam et admirabile de ipso cogitan- dum animum evehunt. Evangelista quippe nihil sine ipso factum esse ait, quoniam aliter creare non potest Deus ac Pater quam per suum Filium, qui sapientia et virtus est ejus. Idcirco enim glo- ria Dei ac Patris est Unigenitus : glorificatur enim ut creator Pater, per Filium universa operans, et ex nihilo ad esse res producens. Sed et illud, • Sine ipso factum est nihil, » de hominis fabrio catione recte accipies, apud te hæc perpendens: ‹ Faciamus hominem ad imaginem nostram, et similitudinem *., Hic enim clare contemplari licet, nihil esse in Pilio humile tanquam in ministro, ut illi volunt : Non enim imperando loguitur Verbo Deus ac Pater : Fac hominem, sed tanquam qui coexsistat secundum naturam, et indivulse insit cooperator, ut operationis sic et deliberationis vult esse participem, cogitatione quidem Filii cognitionem non præveniens, sed tanquam mens indivulse et ab æterno impresso et insito Verbo manifestata. Rursus autem quæ de D Deo dicuntur longe supra exempla posita esse fatendum est. Cooperari tamen Filio Patrem dici- mus, non seorsim duos intelligentes, ne duo cen- seantur esse Dii, nec unum utrumque simni, ne in Patrem Filius, et Pater in Filium contrahatur, sed illo potius modo quo splendori luminis iu- en inesse creditur ex quo splendor effulsit. In lis enim cogitatione quidem separari quodammodo videtur id quod gignit ab eo quod gignitur, et in- divisibiliter prodit : sed unum est ac idem utrum- que simul natura, nec alterum sine altero usquam est. Sed hæc rursus Deus superat, præsertim cum • Gen. 1, 26. · C

ἑκάτερος ἐν ἑκατέρῳ φυσικῶς τέ ἐστι καὶ ἀναγκαίως, Β ἐργαζομένου δηλονότι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, ὡς δύναμις φυσική τε καὶ οὐσιώδης καὶ ἐνυπόστατος αὐτοῦ · ἐργαζομένου δὲ ὁμοίως τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὁ Παν τὴρ ἐργάζεται, ὡς πηγὴ τοῦ δημιουργοῦντος Λόγου, ἐνυπάρχουσα φυσικῶς τῷ ἰδίῳ γεννήματι, ώσπερ ανεὶ καὶ τὸ πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ προϊούσῃ θερμότητι. Πρόδηλον οὖν, ὅτι μάταιον ἀναπέφαται τὸ κατὰ τοῦ Μονογενοῦς τῶν δι' ἐναντίας κατηγόρημα, δημιουρ γὸν ἐκ μαθήσεως, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ὑπουργὸν εἰσα φερόντων ἡμῖν αὐτὸν, διὰ τὸ φάναι τὸν μακάριον εὐαγγελιστήν « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν. » Θαυμάζειν δέ μοι καὶ λίαν επέρχεται τοὺς ἀνοσίους αἱρετικούς. Τὰ μὲν γὰρ, όσα παραλύειν δοκεῖ πως αὐτοῖς τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἀξίωμα, καὶ δεύτερον αὐτὸν ἀποφαίνειν τοῦ γεννή τήρος, κατά γε τὴν ἐκείνων ὄντα σκοπόν, ταῦτα μετὰ πολλής τινος θηρώνται σπουδῆς, καὶ πανταχόθεν τὰ τῆς ἑαυτῶν δυστροπίας ερανίζονται φάρμακα· τὰ δὲ ὅσα πάλιν ἐστὶν ὑγιῶς τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένα, καὶ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ἀναφέροντα δόξαν, τὸ Υιόν, ταῦτα δὴ καὶ μάλα βαθείαις καταχωννύουσι σιωπαῖς, ὥσπερ ἕνα καὶ μόνον ἔχοντες σκοπὸν τὸ διαλοι δορεῖσθαι μάτην τῷ παρὰ πάσης δοξολογουμένῳ τῆς κτίσεως. Ακούοντες μὲν γὰρ, ὅτι πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, τὸ τῆς ὑπουργίας όνομα θερμῶς ἐπιφέρουσι, δοῦλον ἀντ᾽ ἐλευθέρου, καὶ θεραπευτήν, ἢ δεσπότην ὀνειροπολοῦντες τὸν Υἱόν. Μανθάνοντες δὲ πάλιν, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ἐπὶ τὸ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ μέγα τι καὶ ἀξιάγαστον οὐκ ἀναβαίνουσιν. Ὡς γὰρ ἑτέρως οὐ πεφυκότος δημιουργείν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος, ὅς ἐστιν αὐτῷ σοφία καὶ δύναμις, οὐδὲν ὅλως χωρὶς αὐτοῦ γεγενῆσθαί φησιν ὁ εὐαγγελιστής· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ δόξα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενής δοξά ζεται γὰρ ὡς δημιουργός, δι' οὗ [ἔσ. Υἱοῦ] τὰ πάντα ἐνεργῶν, καὶ εἰς τὸ εἶναι τὰ μὴ ὄντα παραφέρων. Νοήσαι δ' ἂν τις καλῶς τό, « Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, » τὸ εἰρημένον ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευή, καθ' ἑαυτὸν ἐνθυμούμενος ο ποιήσωμεν ἄνθρωπον, ο φησίν, « κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Ἔξεστι γὰρ ἐν τούτῳ δὴ μάλιστα καταθεᾶσθαι σα φῶς οὐδὲν ἐν Υἱῷ ταπεινὸν, ὡς ἐν ὑπουργῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον· οὐ γὰρ, Ποίησον ἄνθρωπον, επιτάττει τῷ λόγῳ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἀλλ' ὡς συν- ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀδιαστάτως ἐνυπάρχοντα συν εργάτην, ὥσπερ ἐποιεῖτο, καὶ τῆς ἐπ' ἀνθρώπῳ βου- λήσεως κοινωνεῖν, οὐ προλαμβάνων μὲν τὴν ἐν τῷ Υἱῷ γνῶσιν ἐν τῷ τι νοεῖν, ὡς δὲ νοῦς ἀδιαστάτως τε καὶ ἀχρόνως τῷ ἐγκεχαραγμένῳ καὶ ἐνυπάρχοντε Λόγῳ φανερούμενος. Ἔστω δὲ πάλιν ὑπὲρ τὴν τοῦ παραδείγματος δύναμιν τὰ θεοπρεπή θεωρήματα · συνεργάζεσθαι δέ φαμεν αὐτοῦ [Ισ. αὐτὸν] τῷ Υἱῷ, οὐχ ὡς δύο νοοῦντες διῃρημένως, ἵνα μὴ δύο νοῶνται θεοί, οὐδ᾽ ὡς ἐν τὸ συναμφότερον, ἵνα μήτε εἰς Πα- τέρα Υἱός, μήτε μὴν ὁ Πατήρ εἰς Υἱὸν συστέλληται, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκείνως, ὡς ἄν τις δοίη συνεῖναι τῷ · S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tanquam naturalis et consubstantialis ac subsistens A virtus ejus. Similiter operante Pilio, Pater etiam operatur, ut operantis Verbi fons, proprio geni- mini naturaliter inexsistens, sicuti quoque ignis calori quem ex se fundit. Constat igitur vanam esse hæreticorum adversus Unigenitum calum- niam, qui disciplina quidem ipsum opificem, imo vero ministrum aiunt, ex eo quod scripsit beatus evangelista : ‹ Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. › Ego autem non possum satis illorum impudentiam admirari. Quæcunque enim ad suam mentem facere videntur, et digni- tatem Unigeniti quoquomodo evertere, eumque in- fra Genitorem collocare, ea confestim arripiunt, et undique suæ improbitatis venena colligunt: quæ vero recte et sincere scripta sunt, et ad Pa- tris gloriam Filium deducunt, ea certe alto quo- dam obruunt silentio, quippe qui unum hoc sibi propositum habent, ei detrahere, quem omnes collaudant creaturæ. Audientes enim ab ipso facta esse omnia, ministrationis nomen illico subjiciunt, servum pro libero, et famulum potius quam domi- num filium somniantes. Rursus vero, cum acci- piunt nihil sine ipso factum esse, non ad ma- gnum quiddam et admirabile de ipso cogitan- dum animum evehunt. Evangelista quippe nihil sine ipso factum esse ait, quoniam aliter creare non potest Deus ac Pater quam per suum Filium, qui sapientia et virtus est ejus. Idcirco enim glo- ria Dei ac Patris est Unigenitus : glorificatur enim ut creator Pater, per Filium universa operans, et ex nihilo ad esse res producens. Sed et illud, • Sine ipso factum est nihil, » de hominis fabrio catione recte accipies, apud te hæc perpendens: ‹ Faciamus hominem ad imaginem nostram, et similitudinem *., Hic enim clare contemplari licet, nihil esse in Pilio humile tanquam in ministro, ut illi volunt : Non enim imperando loguitur Verbo Deus ac Pater : Fac hominem, sed tanquam qui coexsistat secundum naturam, et indivulse insit cooperator, ut operationis sic et deliberationis vult esse participem, cogitatione quidem Filii cognitionem non præveniens, sed tanquam mens indivulse et ab æterno impresso et insito Verbo manifestata. Rursus autem quæ de D Deo dicuntur longe supra exempla posita esse fatendum est. Cooperari tamen Filio Patrem dici- mus, non seorsim duos intelligentes, ne duo cen- seantur esse Dii, nec unum utrumque simni, ne in Patrem Filius, et Pater in Filium contrahatur, sed illo potius modo quo splendori luminis iu- en inesse creditur ex quo splendor effulsit. In lis enim cogitatione quidem separari quodammodo videtur id quod gignit ab eo quod gignitur, et in- divisibiliter prodit : sed unum est ac idem utrum- que simul natura, nec alterum sine altero usquam est. Sed hæc rursus Deus superat, præsertim cum • Gen. 1, 26. · C

ἐκ φωτὸς ἀπαυγάσματι, τὸ ἐξ οὗπερ ἐξηστράφθη φῶς. Ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις χωρίζεσθαι μέν πως ἐπινοίᾳ δοκεῖ τὸ γεννῶν τοῦ γεννωμένου, καὶ προεκκύπτοντος ἀμερίστως· ἐν δέ ἐστιν καὶ ταυτὸν τῇ φύσει τὸ συν- αμφότερον, καὶ δίχα τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον οὐδαμῶς· ἔσται δὲ πάλιν καὶ ὑπὲρ τοῦτο Θεὸς, ἅτε δὴ καὶ ὑπερ- ούτιος ὤν, καὶ τὸ ἄκρως προσεοικὸς οὐκ ἔχων ἐν γε- νητοῖς, ἵνα δὴ καὶ εἰς εἰκόνα λαμβάνηταί τι τῆς ἁγίας Τριάδος, οὐδὲν ἔχουσαν τὸ διαλλάττον, ὡς εἰς δογμά- των ἀκρίβειαν. Εἰ δὲ νομίζουσι δύνασθαι τὸ, δι' ού, λεγόμενον ἐφ' Υἱοῦ, καταφέρειν αὐτοῦ τὴν οὐσίαν τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ισότητός τε καὶ φυσικῆς ὁμοιό τητος, ὡς ὑπουργὸν εἶναι μᾶλλον, ή δημιουργόν, δια- σκεπτέσθωσαν οἱ παράφρονες, καὶ εἰς μέσον ἡμῖν ἡκόντων ἀπολογησόμενοι, τί ποτε ἄρα καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς ἐννοήσομεν ; τίνα δὲ εἶναι καὶ αὐτὸν ὑπο- Β ληψόμεθα, όταν φαίνητα, δεχόμενος τό, δι' οὔ, παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ; • Πιστὸς γὰρ, ο φησίν, ι ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ·, και, «Παῦ λος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ διὰ θελήματος Θεοῦ. ὁ Καὶ πάλιν πρός τινας ὁ Παῦλος ἐπιστέλλει ο Ὥστε οὐκέτι εἰ δοῦλος, ἀλλὰ υἱός· εἰ δὲ υἱὸς, καὶ κληρο- νόμος διὰ Θεοῦ. Ταῦτα δὴ σύμπαντα τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἔχει πρόσωπον, καὶ οὐ δήπου πρὸς τοῦτο μανίας ελάσειέ τις, εἰ μὴ τύχοι τοῖς προειρημένοις τὰ ἴσα φρονῶν, ὡς τὸ τῆς ὑπουργίας όνομά τε καὶ πράγμα, καὶ αὐτῆς κατηγορείσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης εὐλόγως εἰπεῖν, ἐπείπερ ηνέχθη καὶ ἐπ' αὐτοῦ τὸ, δι' οὗ. Αδιαφορεῖ γὰρ ἔσθ' ὅτε περὶ τὰς λέξεις ή θεία Γραφή, μηδὲν ἀδικοῦσα τὸ ὑποκείμενον, καταχρηστικώτερον δέ πως ἐπιφέρουσα της σημαινομένοις τά τε βήματα, καὶ τὰ δι' ὧν ἂν οἴηται καταδηλοῦσθαι καλῶς. Πλὴν ἐκεῖνο συμφέρον ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν, ὅτι δόξα Κυρίου κρύπτει λόγον ἐλίγη γὰρ πᾶσα λόγων ἰσχὺς, ὡς πρὸς ἐξήγησιν ἀκριβῆ τῆς ἀῤῥήτου δόξης καὶ θεοπρεπούς. Διόπερ οὐ σκανδαλιστέον ἐπὶ τῇ τῶν λαλουμένων σμικροπρε πείς, παραχωρητέον δὲ μᾶλλον τὸ νικᾶν, καὶ τὴν καὶ ἀφράστῳ φύσει· καὶ κατὰ τοῦτον γὰρ δὴ τὸν τρόπον οὐ μικρῶς εὐσεβήσομεν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. "Οτι ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο οὐ γενητὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο γέγονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. • Ἔτι τὰς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλέξεις ποιεῖται πρὸς ἡμᾶς ὁ μακάριος εὐαγγελιστής· καί μοι δοκεῖ διὰ πάντων ἰέναι χρησίμως τῶν ὅσαπερ ἐστι κατά φύσιν αὐτῷ, ἵνα καὶ τὰς τῶν ἑτεροδοξούντων δυσ- ωπήσῃ παροινίας, καὶ τοὺς ὀρθῇ διαπρέπειν ἐθέλοντας πίστει, τοῖς εἰς αὐτὸν ὀχυρώσῃ θεωρήμασιν, οὐκ ἐκ λόγων σοφίας κοσμικῆς τὸ ἀπίθανον ἐρανιζομένους, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει Πνεύματος τὸ τῆς ἀληθείας θαυ μάζοντας κάλλος. υπερ οὖν βούλεται διὰ τοῦ προ- κειμένου διδάσκειν, ἐκεῖνό ἐστι· Ποιητὴν ἡμῖν ἀρτίως κατὰ φύσιν ὄντα καὶ δημιουργὸν ἀπέδειξε τὸν Υἱὸν, πάντα δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι λέγων, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲ ἐν κεκλῆσθαι πρός γένεσιν· Ἐπειδὴ δὲ οὐ μόνον τῇ κτίσει τὸ πρὸς τὸ εἶναι κεκλήσθαι χαρίζεται, συνέχει δὲ καὶ γεγενημένην δι' ἑαυτοῦ, τοῖς τὸ ἀϊδίως • ἐν γλώττῃ δύναμιν, καὶ παντὸς ὀξύτητα νοῦ τῇ θείᾳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A sit supra substantiam, nec accurata ulla sit ac perfecta in rebus creatis similitudo qua ad expri- mendam sancta Trinitatis imaginem uti possi- mus. Quod si existiment illud, per quem, de Filio dictum, substantiam ejus de æqualitate et natu- rali similitudine cum Patre dejicere, ita ut mi- nister sit potius quam creator, ad se redeant in- sani, et in medium prodeant nobis responsuri, quidnam de ipso Patre tandem cogitaturi simus, el queminam ipsum esse suspicaturi simus, cum pateat verba illa, per quem, ipsi etiam a Scriptu- ra divina accommodari? ‹ Fidelis enim, › inquit, • Deus, per quem vocati estis in societatem Filii ejus *. » Et : « Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei'. › Item, Paulus ad nonnullos scribit : « llaque jam non es servus, sed Alius : Cor. 1, 7. C quod si alius, et hæres per Deum '. . Omnia quippe hæc referuntur ad personam Dei ac Patris, ne- que sane eo dementiæ quisquam venerit, nisi nostris hæreticis forsan astipuletur, ut ministra- tronis nomen et ren etiam de ipsa Dei ac Pa- tris majestate consentanee dici velit, ex eo quod eliam illud, per quem, de ipso dictum est. Inter- dum enim Scriptura sacra sine discrimine voces usurpat, neque tamen rei propositæ quidquam nocet, sed abusive quodammodo rebus significan- dis voces accommodat, et ea per quæ recte de- monstrari pulet. Caeterum de his illud dicere con- venit, nimirum gloriam Domini abscondere ser- monem. Valde enim exilis est omnis illa sermonum vis et ratio, ad explicandam accurate ineffabilem ac divinam najestatem. Quapropter non debemus humilitate verborum turbari, sed credere oportet, humanam quamcunque facundiam et mentis acu- men divina et ineffabili natura superari : hoc enim pacto non parum pios nos praestabimus. D CAP. VI. Quod vita secundum naturam sit Filius, atque ideo non crealus, sed ex substantia Dei ac Patris. 1, 3, 4. Quod factum est, in ipso vita erat. Adhuc de Dei Verbo evangelista beatus disserit, mihique videtur utiliter omnia percurrere, quæ- cunque insunt ei natura, ut et bæreticorum furo- res confundat, et rectæ fidei cultores vera doctrina confirmet, non ex sæculari sapientia fabulas sectantes, sed in demonstratione spiritus admi- rantes pulchritudinem veritatis*. Id autem ei pro- positum est. Creatorem et opificem natura Filium exsistere, paulo ante nobis ostendit, omnia per ipsum facta esse dicens, et sine ipso nihil in ortum eductum. Cum autem creaturæ non solum esse largiatur, sed eam quoque a se creatam contineat, seipsum immiscens quodammodo iis quæ natura æternam durationem non habent, et vita rebus exsistens, ut creatæ maneant ac serventur in suæ Cor. 11, 4. 9. • Ephes. 1, 1. 7 Galat. IV,

ἐκ φωτὸς ἀπαυγάσματι, τὸ ἐξ οὗπερ ἐξηστράφθη φῶς. Ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις χωρίζεσθαι μέν πως ἐπινοίᾳ δοκεῖ τὸ γεννῶν τοῦ γεννωμένου, καὶ προεκκύπτοντος ἀμερίστως· ἐν δέ ἐστιν καὶ ταυτὸν τῇ φύσει τὸ συν- αμφότερον, καὶ δίχα τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον οὐδαμῶς· ἔσται δὲ πάλιν καὶ ὑπὲρ τοῦτο Θεὸς, ἅτε δὴ καὶ ὑπερ- ούτιος ὤν, καὶ τὸ ἄκρως προσεοικὸς οὐκ ἔχων ἐν γε- νητοῖς, ἵνα δὴ καὶ εἰς εἰκόνα λαμβάνηταί τι τῆς ἁγίας Τριάδος, οὐδὲν ἔχουσαν τὸ διαλλάττον, ὡς εἰς δογμά- των ἀκρίβειαν. Εἰ δὲ νομίζουσι δύνασθαι τὸ, δι' ού, λεγόμενον ἐφ' Υἱοῦ, καταφέρειν αὐτοῦ τὴν οὐσίαν τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ισότητός τε καὶ φυσικῆς ὁμοιό τητος, ὡς ὑπουργὸν εἶναι μᾶλλον, ή δημιουργόν, δια- σκεπτέσθωσαν οἱ παράφρονες, καὶ εἰς μέσον ἡμῖν ἡκόντων ἀπολογησόμενοι, τί ποτε ἄρα καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς ἐννοήσομεν ; τίνα δὲ εἶναι καὶ αὐτὸν ὑπο- Β ληψόμεθα, όταν φαίνητα, δεχόμενος τό, δι' οὔ, παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ; • Πιστὸς γὰρ, ο φησίν, ι ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ·, και, «Παῦ λος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ διὰ θελήματος Θεοῦ. ὁ Καὶ πάλιν πρός τινας ὁ Παῦλος ἐπιστέλλει ο Ὥστε οὐκέτι εἰ δοῦλος, ἀλλὰ υἱός· εἰ δὲ υἱὸς, καὶ κληρο- νόμος διὰ Θεοῦ. Ταῦτα δὴ σύμπαντα τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἔχει πρόσωπον, καὶ οὐ δήπου πρὸς τοῦτο μανίας ελάσειέ τις, εἰ μὴ τύχοι τοῖς προειρημένοις τὰ ἴσα φρονῶν, ὡς τὸ τῆς ὑπουργίας όνομά τε καὶ πράγμα, καὶ αὐτῆς κατηγορείσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης εὐλόγως εἰπεῖν, ἐπείπερ ηνέχθη καὶ ἐπ' αὐτοῦ τὸ, δι' οὗ. Αδιαφορεῖ γὰρ ἔσθ' ὅτε περὶ τὰς λέξεις ή θεία Γραφή, μηδὲν ἀδικοῦσα τὸ ὑποκείμενον, καταχρηστικώτερον δέ πως ἐπιφέρουσα της σημαινομένοις τά τε βήματα, καὶ τὰ δι' ὧν ἂν οἴηται καταδηλοῦσθαι καλῶς. Πλὴν ἐκεῖνο συμφέρον ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν, ὅτι δόξα Κυρίου κρύπτει λόγον ἐλίγη γὰρ πᾶσα λόγων ἰσχὺς, ὡς πρὸς ἐξήγησιν ἀκριβῆ τῆς ἀῤῥήτου δόξης καὶ θεοπρεπούς. Διόπερ οὐ σκανδαλιστέον ἐπὶ τῇ τῶν λαλουμένων σμικροπρε πείς, παραχωρητέον δὲ μᾶλλον τὸ νικᾶν, καὶ τὴν καὶ ἀφράστῳ φύσει· καὶ κατὰ τοῦτον γὰρ δὴ τὸν τρόπον οὐ μικρῶς εὐσεβήσομεν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. "Οτι ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο οὐ γενητὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο γέγονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. • Ἔτι τὰς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλέξεις ποιεῖται πρὸς ἡμᾶς ὁ μακάριος εὐαγγελιστής· καί μοι δοκεῖ διὰ πάντων ἰέναι χρησίμως τῶν ὅσαπερ ἐστι κατά φύσιν αὐτῷ, ἵνα καὶ τὰς τῶν ἑτεροδοξούντων δυσ- ωπήσῃ παροινίας, καὶ τοὺς ὀρθῇ διαπρέπειν ἐθέλοντας πίστει, τοῖς εἰς αὐτὸν ὀχυρώσῃ θεωρήμασιν, οὐκ ἐκ λόγων σοφίας κοσμικῆς τὸ ἀπίθανον ἐρανιζομένους, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει Πνεύματος τὸ τῆς ἀληθείας θαυ μάζοντας κάλλος. υπερ οὖν βούλεται διὰ τοῦ προ- κειμένου διδάσκειν, ἐκεῖνό ἐστι· Ποιητὴν ἡμῖν ἀρτίως κατὰ φύσιν ὄντα καὶ δημιουργὸν ἀπέδειξε τὸν Υἱὸν, πάντα δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι λέγων, καὶ χωρὶς αὐτοῦ μηδὲ ἐν κεκλῆσθαι πρός γένεσιν· Ἐπειδὴ δὲ οὐ μόνον τῇ κτίσει τὸ πρὸς τὸ εἶναι κεκλήσθαι χαρίζεται, συνέχει δὲ καὶ γεγενημένην δι' ἑαυτοῦ, τοῖς τὸ ἀϊδίως • ἐν γλώττῃ δύναμιν, καὶ παντὸς ὀξύτητα νοῦ τῇ θείᾳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A sit supra substantiam, nec accurata ulla sit ac perfecta in rebus creatis similitudo qua ad expri- mendam sancta Trinitatis imaginem uti possi- mus. Quod si existiment illud, per quem, de Filio dictum, substantiam ejus de æqualitate et natu- rali similitudine cum Patre dejicere, ita ut mi- nister sit potius quam creator, ad se redeant in- sani, et in medium prodeant nobis responsuri, quidnam de ipso Patre tandem cogitaturi simus, el queminam ipsum esse suspicaturi simus, cum pateat verba illa, per quem, ipsi etiam a Scriptu- ra divina accommodari? ‹ Fidelis enim, › inquit, • Deus, per quem vocati estis in societatem Filii ejus *. » Et : « Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei'. › Item, Paulus ad nonnullos scribit : « llaque jam non es servus, sed Alius : Cor. 1, 7. C quod si alius, et hæres per Deum '. . Omnia quippe hæc referuntur ad personam Dei ac Patris, ne- que sane eo dementiæ quisquam venerit, nisi nostris hæreticis forsan astipuletur, ut ministra- tronis nomen et ren etiam de ipsa Dei ac Pa- tris majestate consentanee dici velit, ex eo quod eliam illud, per quem, de ipso dictum est. Inter- dum enim Scriptura sacra sine discrimine voces usurpat, neque tamen rei propositæ quidquam nocet, sed abusive quodammodo rebus significan- dis voces accommodat, et ea per quæ recte de- monstrari pulet. Caeterum de his illud dicere con- venit, nimirum gloriam Domini abscondere ser- monem. Valde enim exilis est omnis illa sermonum vis et ratio, ad explicandam accurate ineffabilem ac divinam najestatem. Quapropter non debemus humilitate verborum turbari, sed credere oportet, humanam quamcunque facundiam et mentis acu- men divina et ineffabili natura superari : hoc enim pacto non parum pios nos praestabimus. D CAP. VI. Quod vita secundum naturam sit Filius, atque ideo non crealus, sed ex substantia Dei ac Patris. 1, 3, 4. Quod factum est, in ipso vita erat. Adhuc de Dei Verbo evangelista beatus disserit, mihique videtur utiliter omnia percurrere, quæ- cunque insunt ei natura, ut et bæreticorum furo- res confundat, et rectæ fidei cultores vera doctrina confirmet, non ex sæculari sapientia fabulas sectantes, sed in demonstratione spiritus admi- rantes pulchritudinem veritatis*. Id autem ei pro- positum est. Creatorem et opificem natura Filium exsistere, paulo ante nobis ostendit, omnia per ipsum facta esse dicens, et sine ipso nihil in ortum eductum. Cum autem creaturæ non solum esse largiatur, sed eam quoque a se creatam contineat, seipsum immiscens quodammodo iis quæ natura æternam durationem non habent, et vita rebus exsistens, ut creatæ maneant ac serventur in suæ Cor. 11, 4. 9. • Ephes. 1, 1. 7 Galat. IV,

Ά εἶναι κατὰ φύσιν ἰδίαν οὐκ ἔχουσιν ἑαυτὸν οἱονεί πως εγκαταμιγνύς, καὶ ζωὴ τοῖς οὖσι γινόμενος, ἵνα μένῃ γεγονότα, καὶ σώζηται κατὰ τὸν οἰκεῖον ἕκαστον τῆς φύσεως ὅρον· ἀναγκαίως φησίν·ι “Ο γέγονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Οὐ μόνον φησί, «Δι' αὐτοῦ τὰ πάντα ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γέγονεν « ἦν ἐν αὐτῷ ἡ ζωή, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πάντων ἀρχὴ καὶ σύστασις ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, ἐπουρα νίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αὐτὸς γὰρ υπάρχων ἡ κατὰ φύσιν ζωή, τὸ εἶναι καὶ ζῆν καὶ κινεῖσθαι πολυτρόπως τοῖς οὖσι χαρίζεται, οὐ κατά μερισμόν τινα καὶ ἀλλοίωσιν εἰς ἕκαστα τῶν τῇ φύσει διεστηκότων χωρῶν· ἀλλ' ἡ μὲν κτίσις, ὡς πρὸς ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτὴν ἀφάτῳ σοφίᾳ καὶ δυνά- μει τοῦ Δημιουργοῦ ποικίλλεται · μία δὲ ἡ πάν- των ζωή χωρούσα πρὸς ἕκαστον, ὡς ἂν αὐτῷ πρέ- πῃ, καὶ δύνηται μετασχεῖν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρενεχθὲν ἀνάγκη καὶ φθείρεσθαι, καὶ τὸ ἀρχὴν ὅλως ἔχον εἰς τέλος ἐπ- είγεται (μόνῃ γὰρ τῇ θείᾳ κατὰ πάντα υπερχει μένη φύσει, τὸ μήτε ἀπὸ ἀρχῆς ἦρχθαί τινος, καὶ ἀτελευτήτως εἶναι πρέπει)· σοφίζεται τρόπον τινὰ τὴν ἐν τοῖς πεποιημένοις ἀσθένειαν ὁ δημιουργός, καὶ μηχανᾶται πως ἐκ τέχνης αὐτοῖς τὸ ἀΐδιον. Αἱ γὰρ εἰς ἕκαστον ἀεὶ τῶν ὁμοίων διαδοχας, καὶ τῶν ὁμο γενῶν ἢ ὁμοειδῶν αἱ εἰς ἄλληλα μεταβάσεις φυσικαὶ [αι. φύσει] πρὸς τὸν ἐφεξῆς ἀεὶ βλέπουσαι δρόμον, ἀειφανῆ μὲν τὴν κτίσιν ἐργάζονται, ἀεισύστατον δὲ τῶν ὄντων ἕκαστον ἐν ἑαυτῷ σπεῖρον σπέρμα κατὰ τῷ πεποιηκότι τηροῦσι Θεῷ. Καὶ τοῦτο ἄρα ἐστὶ τὸ γένος καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, κατὰ τὴν ἄφατον τοῦ δη μιουργοῦντος ἀπόφασιν. Ην οὖν ἐν ἅπασιν ἡ ζωή. τοῦτο γὰρ τὸ προκείμενον. Ἀλλ᾽ ὦ βέλτιστε (πάλι ἐρεῖ τις πρὸς τὸν τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενον αἱρετικόν), τί καὶ πρὸς τοῦτο ἐρεῖς, ὅταν ἀκούσῃς τοῦ πνευμα τοφόρου λέγοντος, ὡς ἐν πᾶσι τοῖς γεγενημένοις ἦν ἡ ζωὴ, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Λόγος · ὁ ὢν ἐν ἀρχῇ;, Αρα καὶ νῦν ἀποτολμήσεις εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἵνα γενητὸς νοῆται καὶ πεποιημένος; Καὶ πῶς οὐκ ἄν τις τῆς σῆς, ὦ οὗτος, ἀμαθίας καταβοήσῃ, καὶ μάλα δικαίως; Εἰ γὰρ ἐν τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ἦν, ὡς ζωὴ κατὰ φύσιν, διὰ μετοχῆς τοῖς οὖσιν ἑαυτὸν ἀναμιγνύς· ἕτερος ἄρα ἐστὶ τῶν ἐν οἷς εἶναι πιστεύεται. Ο δὲ τὴν φύσιν ἕτερος ὤν, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἡ κτίσις, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν ὁ ὑπὲρ ταύτην Θεός ; Εἰ δὲ ἐπιμένεις ἀναι σχυντῶν, καὶ νομίζων εἶναι νοητὸν οὐ καταλήγεις τὸν Υἱὸν τὸν ὄντα ἐν τοῖς γεγονόσιν, ὡς ζωήν· πρῶτον μὲν αὐτός τι [αί. αυτό τι} ὑπάρχων ἐν ἑαυτῷ νοτ θήσεται· εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέτω εχος καὶ ζωή, εἴπερ ὢν ἐν τοῖς γενομένοις, εἷς καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχειν ὑποληφθήσεται· ἀλλ' ὁρᾷ που πάντως καὶ αὐτὸς ὁ θεομάχος, ὅσην ἔχει τὴν απαιδευσίαν τὸ οὕτω νοεῖν. Οὐκοῦν εἰ μεθεκτῶς ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ ζωογονῶν αὐτὰ Λόγος, οὐκ ἐν τοῖς μετέχουσιν ἔσται καὶ αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἕτερος δηλονότι παρ' ἐκεῖνα. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα γενητός, ἀλλ ἐς ζωὴ κατὰ φύσιν ἐν αὐτοῖς. Διὰ δὲ τῶν ὑπεζευγμένων ἐννοιῶν τοῦτο πάλιν εἰσόμεθα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Rature quæque ratione, Weirco subjicit evange- Tista : • Quod factum est, in ipso vita erat. Non solum ait, « Per ipsum omnia facta sunt, ve- ‘rum etiam quidquid factum est, in ipso vita ´erat, › hoc est unigenitum Dei Verbum, omnium principium se fundamentum, visibilium et invisi- Dilium, calestiwn, terrestrium ac infernoruin. Ipse enim vita cum sit secundum naturam, ortum, vitam et motum diversimode rebus lar- gitur, non per divisionem aut immutationem quam dam singulas natura dissidentes permeando, sed creatura ineffabili sapientia et virtute creatoris in seipsa variatur. Una autem vita est omnium, sin- gulis pro cujusque captured facultate se communi- rans. Cum autem id quod e nibilo ad esse pro- ductum) est necessario corrumpatur, et quod B principium habet, ad finem tendae (uni enim divinæ ac supreinæ naturæ convenit initio et fine carere), infirmitati creaturarum consulit, et perpetuitatem quamdam eis artificiose molitur. Berum enim si- milium, quæque generis sunt ejusdem ae speciei suceessiones et naturales vicissitudines, eumdem semper el continuum cursum tenentes, ut creatura perpetua videatur efficiunt, eamque creatori Deo stabilem ac perpetuam conservant. Atque illud est nimirum, quod ineffabili Creatoris voce pronuntia- tum est, unamquamque rem seminare in seipsa seinen juxta genus suum, et secundum similitudi- ne. Erat igitur in omnibus vita, id enim iurpre- sentiarum quæritur. Sed, o bene (rursum hic oppo- set quispiam veritatis oppugnatori hæretico), quid ad hoc, quaeso, respondebis, cum divinum evange- listam dicentem audies quod in omuibus creatis rebus vita erat, Verbum nempe quod erat in principio? › An audebis etiamnum negare Filium ex Dei Patris substantia exsistere, ut creatus et c factus intelligatur ? Quomodo vero tuam inscitiam, o quisquis es, non jure merito incusabimus? Nam si Verbum ut per naturam, vita in creatis rebus erat, ipsis per participationem seipsum immiscens, aliud certe est ab aliis quibus inesse creditur. Quod autem natura sua est a creatura diversum, quomodo, cum eam excedat, non erit Deus? Quod si impudenter loqui perseveras, nee putare desi- mis intellectuaten esse Filium qui in creatis rebus exsistit ut vita, primum quidem ipse aliquid in se exsistere censebitur, deinde ipse suiipsius parti- ceps et vita, si, cum sit in creaturis, ipse etian earum una eensebitur. Sed ipsemet Dei hostis anim- advertit demum quantum in ea sententia sit ab- surditatis. Itaque si per participationem in creatis rebus est Verbum quod eas vivificat, non erit ipsum quoque inter ea quæ participant, sed aliud mimirum ab illis. Quod si hoc, non ergo creatum erit, sed ut vita per naturam in ipsis. Quo ex subjectis rationibus rursus patebit. D

Ά εἶναι κατὰ φύσιν ἰδίαν οὐκ ἔχουσιν ἑαυτὸν οἱονεί πως εγκαταμιγνύς, καὶ ζωὴ τοῖς οὖσι γινόμενος, ἵνα μένῃ γεγονότα, καὶ σώζηται κατὰ τὸν οἰκεῖον ἕκαστον τῆς φύσεως ὅρον· ἀναγκαίως φησίν·ι “Ο γέγονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Οὐ μόνον φησί, «Δι' αὐτοῦ τὰ πάντα ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γέγονεν « ἦν ἐν αὐτῷ ἡ ζωή, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πάντων ἀρχὴ καὶ σύστασις ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, ἐπουρα νίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αὐτὸς γὰρ υπάρχων ἡ κατὰ φύσιν ζωή, τὸ εἶναι καὶ ζῆν καὶ κινεῖσθαι πολυτρόπως τοῖς οὖσι χαρίζεται, οὐ κατά μερισμόν τινα καὶ ἀλλοίωσιν εἰς ἕκαστα τῶν τῇ φύσει διεστηκότων χωρῶν· ἀλλ' ἡ μὲν κτίσις, ὡς πρὸς ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτὴν ἀφάτῳ σοφίᾳ καὶ δυνά- μει τοῦ Δημιουργοῦ ποικίλλεται · μία δὲ ἡ πάν- των ζωή χωρούσα πρὸς ἕκαστον, ὡς ἂν αὐτῷ πρέ- πῃ, καὶ δύνηται μετασχεῖν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρενεχθὲν ἀνάγκη καὶ φθείρεσθαι, καὶ τὸ ἀρχὴν ὅλως ἔχον εἰς τέλος ἐπ- είγεται (μόνῃ γὰρ τῇ θείᾳ κατὰ πάντα υπερχει μένη φύσει, τὸ μήτε ἀπὸ ἀρχῆς ἦρχθαί τινος, καὶ ἀτελευτήτως εἶναι πρέπει)· σοφίζεται τρόπον τινὰ τὴν ἐν τοῖς πεποιημένοις ἀσθένειαν ὁ δημιουργός, καὶ μηχανᾶται πως ἐκ τέχνης αὐτοῖς τὸ ἀΐδιον. Αἱ γὰρ εἰς ἕκαστον ἀεὶ τῶν ὁμοίων διαδοχας, καὶ τῶν ὁμο γενῶν ἢ ὁμοειδῶν αἱ εἰς ἄλληλα μεταβάσεις φυσικαὶ [αι. φύσει] πρὸς τὸν ἐφεξῆς ἀεὶ βλέπουσαι δρόμον, ἀειφανῆ μὲν τὴν κτίσιν ἐργάζονται, ἀεισύστατον δὲ τῶν ὄντων ἕκαστον ἐν ἑαυτῷ σπεῖρον σπέρμα κατὰ τῷ πεποιηκότι τηροῦσι Θεῷ. Καὶ τοῦτο ἄρα ἐστὶ τὸ γένος καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, κατὰ τὴν ἄφατον τοῦ δη μιουργοῦντος ἀπόφασιν. Ην οὖν ἐν ἅπασιν ἡ ζωή. τοῦτο γὰρ τὸ προκείμενον. Ἀλλ᾽ ὦ βέλτιστε (πάλι ἐρεῖ τις πρὸς τὸν τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενον αἱρετικόν), τί καὶ πρὸς τοῦτο ἐρεῖς, ὅταν ἀκούσῃς τοῦ πνευμα τοφόρου λέγοντος, ὡς ἐν πᾶσι τοῖς γεγενημένοις ἦν ἡ ζωὴ, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Λόγος · ὁ ὢν ἐν ἀρχῇ;, Αρα καὶ νῦν ἀποτολμήσεις εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἵνα γενητὸς νοῆται καὶ πεποιημένος; Καὶ πῶς οὐκ ἄν τις τῆς σῆς, ὦ οὗτος, ἀμαθίας καταβοήσῃ, καὶ μάλα δικαίως; Εἰ γὰρ ἐν τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ἦν, ὡς ζωὴ κατὰ φύσιν, διὰ μετοχῆς τοῖς οὖσιν ἑαυτὸν ἀναμιγνύς· ἕτερος ἄρα ἐστὶ τῶν ἐν οἷς εἶναι πιστεύεται. Ο δὲ τὴν φύσιν ἕτερος ὤν, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἡ κτίσις, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν ὁ ὑπὲρ ταύτην Θεός ; Εἰ δὲ ἐπιμένεις ἀναι σχυντῶν, καὶ νομίζων εἶναι νοητὸν οὐ καταλήγεις τὸν Υἱὸν τὸν ὄντα ἐν τοῖς γεγονόσιν, ὡς ζωήν· πρῶτον μὲν αὐτός τι [αί. αυτό τι} ὑπάρχων ἐν ἑαυτῷ νοτ θήσεται· εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέτω εχος καὶ ζωή, εἴπερ ὢν ἐν τοῖς γενομένοις, εἷς καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχειν ὑποληφθήσεται· ἀλλ' ὁρᾷ που πάντως καὶ αὐτὸς ὁ θεομάχος, ὅσην ἔχει τὴν απαιδευσίαν τὸ οὕτω νοεῖν. Οὐκοῦν εἰ μεθεκτῶς ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ ζωογονῶν αὐτὰ Λόγος, οὐκ ἐν τοῖς μετέχουσιν ἔσται καὶ αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἕτερος δηλονότι παρ' ἐκεῖνα. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα γενητός, ἀλλ ἐς ζωὴ κατὰ φύσιν ἐν αὐτοῖς. Διὰ δὲ τῶν ὑπεζευγμένων ἐννοιῶν τοῦτο πάλιν εἰσόμεθα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Rature quæque ratione, Weirco subjicit evange- Tista : • Quod factum est, in ipso vita erat. Non solum ait, « Per ipsum omnia facta sunt, ve- ‘rum etiam quidquid factum est, in ipso vita ´erat, › hoc est unigenitum Dei Verbum, omnium principium se fundamentum, visibilium et invisi- Dilium, calestiwn, terrestrium ac infernoruin. Ipse enim vita cum sit secundum naturam, ortum, vitam et motum diversimode rebus lar- gitur, non per divisionem aut immutationem quam dam singulas natura dissidentes permeando, sed creatura ineffabili sapientia et virtute creatoris in seipsa variatur. Una autem vita est omnium, sin- gulis pro cujusque captured facultate se communi- rans. Cum autem id quod e nibilo ad esse pro- ductum) est necessario corrumpatur, et quod B principium habet, ad finem tendae (uni enim divinæ ac supreinæ naturæ convenit initio et fine carere), infirmitati creaturarum consulit, et perpetuitatem quamdam eis artificiose molitur. Berum enim si- milium, quæque generis sunt ejusdem ae speciei suceessiones et naturales vicissitudines, eumdem semper el continuum cursum tenentes, ut creatura perpetua videatur efficiunt, eamque creatori Deo stabilem ac perpetuam conservant. Atque illud est nimirum, quod ineffabili Creatoris voce pronuntia- tum est, unamquamque rem seminare in seipsa seinen juxta genus suum, et secundum similitudi- ne. Erat igitur in omnibus vita, id enim iurpre- sentiarum quæritur. Sed, o bene (rursum hic oppo- set quispiam veritatis oppugnatori hæretico), quid ad hoc, quaeso, respondebis, cum divinum evange- listam dicentem audies quod in omuibus creatis rebus vita erat, Verbum nempe quod erat in principio? › An audebis etiamnum negare Filium ex Dei Patris substantia exsistere, ut creatus et c factus intelligatur ? Quomodo vero tuam inscitiam, o quisquis es, non jure merito incusabimus? Nam si Verbum ut per naturam, vita in creatis rebus erat, ipsis per participationem seipsum immiscens, aliud certe est ab aliis quibus inesse creditur. Quod autem natura sua est a creatura diversum, quomodo, cum eam excedat, non erit Deus? Quod si impudenter loqui perseveras, nee putare desi- mis intellectuaten esse Filium qui in creatis rebus exsistit ut vita, primum quidem ipse aliquid in se exsistere censebitur, deinde ipse suiipsius parti- ceps et vita, si, cum sit in creaturis, ipse etian earum una eensebitur. Sed ipsemet Dei hostis anim- advertit demum quantum in ea sententia sit ab- surditatis. Itaque si per participationem in creatis rebus est Verbum quod eas vivificat, non erit ipsum quoque inter ea quæ participant, sed aliud mimirum ab illis. Quod si hoc, non ergo creatum erit, sed ut vita per naturam in ipsis. Quo ex subjectis rationibus rursus patebit. D

Ά εἶναι κατὰ φύσιν ἰδίαν οὐκ ἔχουσιν ἑαυτὸν οἱονεί πως εγκαταμιγνύς, καὶ ζωὴ τοῖς οὖσι γινόμενος, ἵνα μένῃ γεγονότα, καὶ σώζηται κατὰ τὸν οἰκεῖον ἕκαστον τῆς φύσεως ὅρον· ἀναγκαίως φησίν·ι “Ο γέγονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Οὐ μόνον φησί, «Δι' αὐτοῦ τὰ πάντα ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γέγονεν « ἦν ἐν αὐτῷ ἡ ζωή, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἡ πάντων ἀρχὴ καὶ σύστασις ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, ἐπουρα νίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αὐτὸς γὰρ υπάρχων ἡ κατὰ φύσιν ζωή, τὸ εἶναι καὶ ζῆν καὶ κινεῖσθαι πολυτρόπως τοῖς οὖσι χαρίζεται, οὐ κατά μερισμόν τινα καὶ ἀλλοίωσιν εἰς ἕκαστα τῶν τῇ φύσει διεστηκότων χωρῶν· ἀλλ' ἡ μὲν κτίσις, ὡς πρὸς ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτὴν ἀφάτῳ σοφίᾳ καὶ δυνά- μει τοῦ Δημιουργοῦ ποικίλλεται · μία δὲ ἡ πάν- των ζωή χωρούσα πρὸς ἕκαστον, ὡς ἂν αὐτῷ πρέ- πῃ, καὶ δύνηται μετασχεῖν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρενεχθὲν ἀνάγκη καὶ φθείρεσθαι, καὶ τὸ ἀρχὴν ὅλως ἔχον εἰς τέλος ἐπ- είγεται (μόνῃ γὰρ τῇ θείᾳ κατὰ πάντα υπερχει μένη φύσει, τὸ μήτε ἀπὸ ἀρχῆς ἦρχθαί τινος, καὶ ἀτελευτήτως εἶναι πρέπει)· σοφίζεται τρόπον τινὰ τὴν ἐν τοῖς πεποιημένοις ἀσθένειαν ὁ δημιουργός, καὶ μηχανᾶται πως ἐκ τέχνης αὐτοῖς τὸ ἀΐδιον. Αἱ γὰρ εἰς ἕκαστον ἀεὶ τῶν ὁμοίων διαδοχας, καὶ τῶν ὁμο γενῶν ἢ ὁμοειδῶν αἱ εἰς ἄλληλα μεταβάσεις φυσικαὶ [αι. φύσει] πρὸς τὸν ἐφεξῆς ἀεὶ βλέπουσαι δρόμον, ἀειφανῆ μὲν τὴν κτίσιν ἐργάζονται, ἀεισύστατον δὲ τῶν ὄντων ἕκαστον ἐν ἑαυτῷ σπεῖρον σπέρμα κατὰ τῷ πεποιηκότι τηροῦσι Θεῷ. Καὶ τοῦτο ἄρα ἐστὶ τὸ γένος καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, κατὰ τὴν ἄφατον τοῦ δη μιουργοῦντος ἀπόφασιν. Ην οὖν ἐν ἅπασιν ἡ ζωή. τοῦτο γὰρ τὸ προκείμενον. Ἀλλ᾽ ὦ βέλτιστε (πάλι ἐρεῖ τις πρὸς τὸν τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενον αἱρετικόν), τί καὶ πρὸς τοῦτο ἐρεῖς, ὅταν ἀκούσῃς τοῦ πνευμα τοφόρου λέγοντος, ὡς ἐν πᾶσι τοῖς γεγενημένοις ἦν ἡ ζωὴ, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Λόγος · ὁ ὢν ἐν ἀρχῇ;, Αρα καὶ νῦν ἀποτολμήσεις εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἵνα γενητὸς νοῆται καὶ πεποιημένος; Καὶ πῶς οὐκ ἄν τις τῆς σῆς, ὦ οὗτος, ἀμαθίας καταβοήσῃ, καὶ μάλα δικαίως; Εἰ γὰρ ἐν τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ἦν, ὡς ζωὴ κατὰ φύσιν, διὰ μετοχῆς τοῖς οὖσιν ἑαυτὸν ἀναμιγνύς· ἕτερος ἄρα ἐστὶ τῶν ἐν οἷς εἶναι πιστεύεται. Ο δὲ τὴν φύσιν ἕτερος ὤν, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἡ κτίσις, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν ὁ ὑπὲρ ταύτην Θεός ; Εἰ δὲ ἐπιμένεις ἀναι σχυντῶν, καὶ νομίζων εἶναι νοητὸν οὐ καταλήγεις τὸν Υἱὸν τὸν ὄντα ἐν τοῖς γεγονόσιν, ὡς ζωήν· πρῶτον μὲν αὐτός τι [αί. αυτό τι} ὑπάρχων ἐν ἑαυτῷ νοτ θήσεται· εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέτω εχος καὶ ζωή, εἴπερ ὢν ἐν τοῖς γενομένοις, εἷς καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχειν ὑποληφθήσεται· ἀλλ' ὁρᾷ που πάντως καὶ αὐτὸς ὁ θεομάχος, ὅσην ἔχει τὴν απαιδευσίαν τὸ οὕτω νοεῖν. Οὐκοῦν εἰ μεθεκτῶς ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ ζωογονῶν αὐτὰ Λόγος, οὐκ ἐν τοῖς μετέχουσιν ἔσται καὶ αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἕτερος δηλονότι παρ' ἐκεῖνα. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα γενητός, ἀλλ ἐς ζωὴ κατὰ φύσιν ἐν αὐτοῖς. Διὰ δὲ τῶν ὑπεζευγμένων ἐννοιῶν τοῦτο πάλιν εἰσόμεθα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Rature quæque ratione, Weirco subjicit evange- Tista : • Quod factum est, in ipso vita erat. Non solum ait, « Per ipsum omnia facta sunt, ve- ‘rum etiam quidquid factum est, in ipso vita ´erat, › hoc est unigenitum Dei Verbum, omnium principium se fundamentum, visibilium et invisi- Dilium, calestiwn, terrestrium ac infernoruin. Ipse enim vita cum sit secundum naturam, ortum, vitam et motum diversimode rebus lar- gitur, non per divisionem aut immutationem quam dam singulas natura dissidentes permeando, sed creatura ineffabili sapientia et virtute creatoris in seipsa variatur. Una autem vita est omnium, sin- gulis pro cujusque captured facultate se communi- rans. Cum autem id quod e nibilo ad esse pro- ductum) est necessario corrumpatur, et quod B principium habet, ad finem tendae (uni enim divinæ ac supreinæ naturæ convenit initio et fine carere), infirmitati creaturarum consulit, et perpetuitatem quamdam eis artificiose molitur. Berum enim si- milium, quæque generis sunt ejusdem ae speciei suceessiones et naturales vicissitudines, eumdem semper el continuum cursum tenentes, ut creatura perpetua videatur efficiunt, eamque creatori Deo stabilem ac perpetuam conservant. Atque illud est nimirum, quod ineffabili Creatoris voce pronuntia- tum est, unamquamque rem seminare in seipsa seinen juxta genus suum, et secundum similitudi- ne. Erat igitur in omnibus vita, id enim iurpre- sentiarum quæritur. Sed, o bene (rursum hic oppo- set quispiam veritatis oppugnatori hæretico), quid ad hoc, quaeso, respondebis, cum divinum evange- listam dicentem audies quod in omuibus creatis rebus vita erat, Verbum nempe quod erat in principio? › An audebis etiamnum negare Filium ex Dei Patris substantia exsistere, ut creatus et c factus intelligatur ? Quomodo vero tuam inscitiam, o quisquis es, non jure merito incusabimus? Nam si Verbum ut per naturam, vita in creatis rebus erat, ipsis per participationem seipsum immiscens, aliud certe est ab aliis quibus inesse creditur. Quod autem natura sua est a creatura diversum, quomodo, cum eam excedat, non erit Deus? Quod si impudenter loqui perseveras, nee putare desi- mis intellectuaten esse Filium qui in creatis rebus exsistit ut vita, primum quidem ipse aliquid in se exsistere censebitur, deinde ipse suiipsius parti- ceps et vita, si, cum sit in creaturis, ipse etian earum una eensebitur. Sed ipsemet Dei hostis anim- advertit demum quantum in ea sententia sit ab- surditatis. Itaque si per participationem in creatis rebus est Verbum quod eas vivificat, non erit ipsum quoque inter ea quæ participant, sed aliud mimirum ab illis. Quod si hoc, non ergo creatum erit, sed ut vita per naturam in ipsis. Quo ex subjectis rationibus rursus patebit. D

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Έννοιαι, ἤτοι συλλογισμοί. Εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἔξωθεν δὲ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ὑπέστησε, γενη- τὰς ἄρα ἐστὶ καὶ πεποιημένος. Πῶς οὖν ὁ ἐν τοῖς γεγονόσιν ἐστὶ τὰ πάντα ζωογονῶν ; Τί δὲ τὸ ἐξαίρε τον ἐν τῇ θείᾳ φύσει λοιπόν εὑρήσομεν ; ἢ πῶς ὁ σου φώτατος Παῦλος, ὡς ἀξιάγαστόν τί φησι ἐπὶ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα; Εἰ γὰρ γενητὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς τὰ πάντα ζωοποιεί, ἑαυτὴν ἡ κτίσις ζωοποιεῖ χρήζουσα μηδαμῶς εἰς τοῦτο τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ πλεῖον ἐν Θεῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Ενεργεῖ γὰρ οὐχ ἧττον, ἢ ὡς ἂν δύνηται Θεός. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκ ἄρα γενη- τὰς ὁ Υἱός, Θεὸς δὲ μᾶλλον, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ φύσιν καὶ ζωή. ΑΛΛΟ. Τὴν θείαν ὑπερθαυμάζει φύσιν, καὶ μάλα εἰκότως ὁ Ψαλμῳδὸς, καὶ δὴ καὶ ἀξίωμα κάλλιστον ἀνατίθησιν αὐτῇ, λέγων· . Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Ἀλλ᾽ εἴπερ ὑπέστησε τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, καὶ οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας ἔχει τῆς ἑαυτοῦ, ζωοποιεῖ δὲ καὶ οὕτως ἔχων τὰ νοητὰ [σ. γενητα], καὶ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὡς ζωοποιός· τί μάτην ὁ Ψαλμωδός διατείνε- ται, παρὰ μόνῳ τῷ Θεῷ πηγὴν ζωῆς εἶναι λέγων ; Ἐπιδέχεται γὰρ αὐτὸ καὶ ἡ τῶν γενητῶν φύσις, εἰ ζωοποιεῖ, καίτοι τῆς θείας οὐχ ὑπάρχων ὁ Υἱὸς κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκοῦν ζωὴ κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ζωή ἐκ ζωῆς. ΑΛΛΟ. Εἰ ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, γενη- τός ἐστι καὶ πεποιημένος, ἅτε δὴ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἔχων κατὰ τὴν ἐκεί των ὑπόνοιαν, ἐπιδέξεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸ εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι ζωή · ἔσται δὲ πάντα ζωή κατά γε τὸν ἐν δυνάμει λόγον, καὶ εἰ μή πω τὴν τοῦ πράγματος ενέργειαν ἔχει· τὸ γὰρ ὅλως εἶναι τι πεφυκός, εἴη δήπου πάντως ἂν, καὶ εἰ μήπω γέγο- νεν· ἔχει γὰρ ἐν τῇ φύσει τὸ δύνασθαι. Ὅτε τοίνυ ακινὸν μὲν τῇ κτίσει τὸ εἶναι ζωή, ἴδιον δὲ καὶ μό- νος οὐδενός· τί μάτην ἀφ' ἑαυτῷ κομπάζει λέγων ὁ Πώς, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή ; » χρήν γὰρ δήπου μᾶλλον εἰπεῖν· Ἐγώ εἰμι μεθ' ἡμῶν [σ. ὑμῶν] ἡ ζωή. Τοῦτο δὲ ἦν πως καὶ ἀληθέστερον, είπερ ὄντως γενη- τῆς ὑπάρχων ἐστὶ καὶ ζωή. Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἑαυτῷ περιτίθησι μόνῳ τὸ εἶναι ζωή, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν οὐ τοῖς γενητοῖς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῇ θείᾳ τοῦ Πατρὸς συντάττων οὐσίᾳ, ᾗ καὶ τὸ εἶναι ζωή πρόσεστι φυσικῶς. ΑΛΛΟ. Τὸ τῆς ζωῆς μετέχον οὐκ αὐτὸ κυρίως ἐστὶν ἡ ζωή· ἕτερον γάρ τι ὑπάρχον ἐν ἑαυτῷ φαίνε- ται. Εἰ τοίνυν μεθεκτὸς ὁ Υἱὸς τοῖς γεννητοῖς [γρ. γενητοῖς] ὡς ζωή, ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ, καὶ ζωῆς δεόμενα. Οὐκοῦν οὐ γενητὸς, οὔτε μὴν ζωοποιεῖσθαι ζητῶν παρ' ἑτέρου· Θεός οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ ζωοποιός. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸ; οὐσία; ὁμολογηθήσεται, εἴπερ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεόν, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρὰ τὸν ὄντα λατρεύο μεν. • Tim. VI, A B C D Argumenta, sive syllogismi. Si ex substantia Dei ac Patris Filius non est, sed extrinsecus ipsum, ut illi volunt, produxit, creatus ergo est ac factus. Quomodo igitur qui in creaturarum numero est, omnia vivificat? Quid autem in natura divina reperiemus eximii, aut quomodo sapientissimus Paulus admirabile id de Deo naturali dicit, quod vivificet omnia? Si enim creatus cum sit Filius omnia vivificat ', seipsam creatura vivificat, Deo nihil ad hoc indigens opi- fice nihil ergo plus est in Deo quam in creatura, non enim minus ad operandum quam Deus ha- bet facultatis. Sed hoc absurdum. Non ergo crea- tus est Filius, sed Deus potius, et idcirco vita quoque per naturam. ALIUD. Divinam supra modum naturam Psal- mista jure miratur, eique singularem ac pulcher- rimam prærogativam tribuit, dicens Quoniam apud te est fons vitæ ". > At si Filium Pater produxit, nec ipsun habet ex sua substantia, hic autem etiam, talis cum sit, creaturas vivifical et vita est secundum naturam utpote vivificans, cur Psalmista apud solum Deum esse fontem vitæ frustra contendit? Id enim in rerum creatarum naturam quoque cadit, si Filius, cum divinæ naturæ non sit, ut stulte nonnulli docent, vivificat. Sed hoc absurdum. Igitur vita est secundum na- turam Filius, ut Deus ex Deo, et vita ex vita. ALIUD. Si vita exsistens secundum naturam suam Filius, creatus et factus est, maxime cum ex Dei et Patris substantia non sit, ut illi suspicantur, rerum creatarum natura erit ac dicetur vita, eruntque omnia vita, potestate nimirum, etsi non- dum actu id habeant. Quod enim natura sua esse potest, erit utique illud, licet nondum exsistal : habet enim in sua natura exsistendi potentiam. Com ergo creaturæ commune sit esse vitam, nul- «lius autem proprium ac singulare, cur apud se frustra gloriatur Filius, dicens : ‹ Ego sum vita ? » Dicere enim utique potius deberet : Ego sumn vobiscum vita. Hoc enim verius esset, siqnidem revera creatus est, ac vita. Cum autem esse vitam, veluti proprium ac peculiare bonum sibi uni arroget, patet utique ipsum se non in rebus creatis, sed in divina substantia collocare, cui etiam ut sit vita naturaliter inest. ALIUD. Quod vitam participat, ipsum non est proprie vita, aliud enim quiddam in seipso videtur esse. Si ergo communicabilis est rebus creatis Filius, ut vita, aliud erit ab iis quæ ipsum par- ticipant, ac vita indigent. Igitur non creatus, neque adeo vivifcari quarens ab alio. Deus itaque est vivificans. Quod si ita est, ex substantia quoque Patris esse concedetur, siquidem unum adoramus Deum nec alium ab eo qui est colimus. 13. 10 Psal, xxxv, 10. 11 Joan. xiv, 6.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Έννοιαι, ἤτοι συλλογισμοί. Εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἔξωθεν δὲ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ὑπέστησε, γενη- τὰς ἄρα ἐστὶ καὶ πεποιημένος. Πῶς οὖν ὁ ἐν τοῖς γεγονόσιν ἐστὶ τὰ πάντα ζωογονῶν ; Τί δὲ τὸ ἐξαίρε τον ἐν τῇ θείᾳ φύσει λοιπόν εὑρήσομεν ; ἢ πῶς ὁ σου φώτατος Παῦλος, ὡς ἀξιάγαστόν τί φησι ἐπὶ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα; Εἰ γὰρ γενητὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς τὰ πάντα ζωοποιεί, ἑαυτὴν ἡ κτίσις ζωοποιεῖ χρήζουσα μηδαμῶς εἰς τοῦτο τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ πλεῖον ἐν Θεῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Ενεργεῖ γὰρ οὐχ ἧττον, ἢ ὡς ἂν δύνηται Θεός. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκ ἄρα γενη- τὰς ὁ Υἱός, Θεὸς δὲ μᾶλλον, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ φύσιν καὶ ζωή. ΑΛΛΟ. Τὴν θείαν ὑπερθαυμάζει φύσιν, καὶ μάλα εἰκότως ὁ Ψαλμῳδὸς, καὶ δὴ καὶ ἀξίωμα κάλλιστον ἀνατίθησιν αὐτῇ, λέγων· . Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Ἀλλ᾽ εἴπερ ὑπέστησε τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, καὶ οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας ἔχει τῆς ἑαυτοῦ, ζωοποιεῖ δὲ καὶ οὕτως ἔχων τὰ νοητὰ [σ. γενητα], καὶ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὡς ζωοποιός· τί μάτην ὁ Ψαλμωδός διατείνε- ται, παρὰ μόνῳ τῷ Θεῷ πηγὴν ζωῆς εἶναι λέγων ; Ἐπιδέχεται γὰρ αὐτὸ καὶ ἡ τῶν γενητῶν φύσις, εἰ ζωοποιεῖ, καίτοι τῆς θείας οὐχ ὑπάρχων ὁ Υἱὸς κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκοῦν ζωὴ κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ζωή ἐκ ζωῆς. ΑΛΛΟ. Εἰ ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, γενη- τός ἐστι καὶ πεποιημένος, ἅτε δὴ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἔχων κατὰ τὴν ἐκεί των ὑπόνοιαν, ἐπιδέξεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸ εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι ζωή · ἔσται δὲ πάντα ζωή κατά γε τὸν ἐν δυνάμει λόγον, καὶ εἰ μή πω τὴν τοῦ πράγματος ενέργειαν ἔχει· τὸ γὰρ ὅλως εἶναι τι πεφυκός, εἴη δήπου πάντως ἂν, καὶ εἰ μήπω γέγο- νεν· ἔχει γὰρ ἐν τῇ φύσει τὸ δύνασθαι. Ὅτε τοίνυ ακινὸν μὲν τῇ κτίσει τὸ εἶναι ζωή, ἴδιον δὲ καὶ μό- νος οὐδενός· τί μάτην ἀφ' ἑαυτῷ κομπάζει λέγων ὁ Πώς, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή ; » χρήν γὰρ δήπου μᾶλλον εἰπεῖν· Ἐγώ εἰμι μεθ' ἡμῶν [σ. ὑμῶν] ἡ ζωή. Τοῦτο δὲ ἦν πως καὶ ἀληθέστερον, είπερ ὄντως γενη- τῆς ὑπάρχων ἐστὶ καὶ ζωή. Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἑαυτῷ περιτίθησι μόνῳ τὸ εἶναι ζωή, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν οὐ τοῖς γενητοῖς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῇ θείᾳ τοῦ Πατρὸς συντάττων οὐσίᾳ, ᾗ καὶ τὸ εἶναι ζωή πρόσεστι φυσικῶς. ΑΛΛΟ. Τὸ τῆς ζωῆς μετέχον οὐκ αὐτὸ κυρίως ἐστὶν ἡ ζωή· ἕτερον γάρ τι ὑπάρχον ἐν ἑαυτῷ φαίνε- ται. Εἰ τοίνυν μεθεκτὸς ὁ Υἱὸς τοῖς γεννητοῖς [γρ. γενητοῖς] ὡς ζωή, ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ, καὶ ζωῆς δεόμενα. Οὐκοῦν οὐ γενητὸς, οὔτε μὴν ζωοποιεῖσθαι ζητῶν παρ' ἑτέρου· Θεός οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ ζωοποιός. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸ; οὐσία; ὁμολογηθήσεται, εἴπερ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεόν, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρὰ τὸν ὄντα λατρεύο μεν. • Tim. VI, A B C D Argumenta, sive syllogismi. Si ex substantia Dei ac Patris Filius non est, sed extrinsecus ipsum, ut illi volunt, produxit, creatus ergo est ac factus. Quomodo igitur qui in creaturarum numero est, omnia vivificat? Quid autem in natura divina reperiemus eximii, aut quomodo sapientissimus Paulus admirabile id de Deo naturali dicit, quod vivificet omnia? Si enim creatus cum sit Filius omnia vivificat ', seipsam creatura vivificat, Deo nihil ad hoc indigens opi- fice nihil ergo plus est in Deo quam in creatura, non enim minus ad operandum quam Deus ha- bet facultatis. Sed hoc absurdum. Non ergo crea- tus est Filius, sed Deus potius, et idcirco vita quoque per naturam. ALIUD. Divinam supra modum naturam Psal- mista jure miratur, eique singularem ac pulcher- rimam prærogativam tribuit, dicens Quoniam apud te est fons vitæ ". > At si Filium Pater produxit, nec ipsun habet ex sua substantia, hic autem etiam, talis cum sit, creaturas vivifical et vita est secundum naturam utpote vivificans, cur Psalmista apud solum Deum esse fontem vitæ frustra contendit? Id enim in rerum creatarum naturam quoque cadit, si Filius, cum divinæ naturæ non sit, ut stulte nonnulli docent, vivificat. Sed hoc absurdum. Igitur vita est secundum na- turam Filius, ut Deus ex Deo, et vita ex vita. ALIUD. Si vita exsistens secundum naturam suam Filius, creatus et factus est, maxime cum ex Dei et Patris substantia non sit, ut illi suspicantur, rerum creatarum natura erit ac dicetur vita, eruntque omnia vita, potestate nimirum, etsi non- dum actu id habeant. Quod enim natura sua esse potest, erit utique illud, licet nondum exsistal : habet enim in sua natura exsistendi potentiam. Com ergo creaturæ commune sit esse vitam, nul- «lius autem proprium ac singulare, cur apud se frustra gloriatur Filius, dicens : ‹ Ego sum vita ? » Dicere enim utique potius deberet : Ego sumn vobiscum vita. Hoc enim verius esset, siqnidem revera creatus est, ac vita. Cum autem esse vitam, veluti proprium ac peculiare bonum sibi uni arroget, patet utique ipsum se non in rebus creatis, sed in divina substantia collocare, cui etiam ut sit vita naturaliter inest. ALIUD. Quod vitam participat, ipsum non est proprie vita, aliud enim quiddam in seipso videtur esse. Si ergo communicabilis est rebus creatis Filius, ut vita, aliud erit ab iis quæ ipsum par- ticipant, ac vita indigent. Igitur non creatus, neque adeo vivifcari quarens ab alio. Deus itaque est vivificans. Quod si ita est, ex substantia quoque Patris esse concedetur, siquidem unum adoramus Deum nec alium ab eo qui est colimus. 13. 10 Psal, xxxv, 10. 11 Joan. xiv, 6.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. Έννοιαι, ἤτοι συλλογισμοί. Εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἔξωθεν δὲ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ὑπέστησε, γενη- τὰς ἄρα ἐστὶ καὶ πεποιημένος. Πῶς οὖν ὁ ἐν τοῖς γεγονόσιν ἐστὶ τὰ πάντα ζωογονῶν ; Τί δὲ τὸ ἐξαίρε τον ἐν τῇ θείᾳ φύσει λοιπόν εὑρήσομεν ; ἢ πῶς ὁ σου φώτατος Παῦλος, ὡς ἀξιάγαστόν τί φησι ἐπὶ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα; Εἰ γὰρ γενητὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς τὰ πάντα ζωοποιεί, ἑαυτὴν ἡ κτίσις ζωοποιεῖ χρήζουσα μηδαμῶς εἰς τοῦτο τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ πλεῖον ἐν Θεῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Ενεργεῖ γὰρ οὐχ ἧττον, ἢ ὡς ἂν δύνηται Θεός. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκ ἄρα γενη- τὰς ὁ Υἱός, Θεὸς δὲ μᾶλλον, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ φύσιν καὶ ζωή. ΑΛΛΟ. Τὴν θείαν ὑπερθαυμάζει φύσιν, καὶ μάλα εἰκότως ὁ Ψαλμῳδὸς, καὶ δὴ καὶ ἀξίωμα κάλλιστον ἀνατίθησιν αὐτῇ, λέγων· . Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Ἀλλ᾽ εἴπερ ὑπέστησε τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, καὶ οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας ἔχει τῆς ἑαυτοῦ, ζωοποιεῖ δὲ καὶ οὕτως ἔχων τὰ νοητὰ [σ. γενητα], καὶ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὡς ζωοποιός· τί μάτην ὁ Ψαλμωδός διατείνε- ται, παρὰ μόνῳ τῷ Θεῷ πηγὴν ζωῆς εἶναι λέγων ; Ἐπιδέχεται γὰρ αὐτὸ καὶ ἡ τῶν γενητῶν φύσις, εἰ ζωοποιεῖ, καίτοι τῆς θείας οὐχ ὑπάρχων ὁ Υἱὸς κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκοῦν ζωὴ κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ζωή ἐκ ζωῆς. ΑΛΛΟ. Εἰ ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, γενη- τός ἐστι καὶ πεποιημένος, ἅτε δὴ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἔχων κατὰ τὴν ἐκεί των ὑπόνοιαν, ἐπιδέξεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸ εἶναί τε καὶ καλεῖσθαι ζωή · ἔσται δὲ πάντα ζωή κατά γε τὸν ἐν δυνάμει λόγον, καὶ εἰ μή πω τὴν τοῦ πράγματος ενέργειαν ἔχει· τὸ γὰρ ὅλως εἶναι τι πεφυκός, εἴη δήπου πάντως ἂν, καὶ εἰ μήπω γέγο- νεν· ἔχει γὰρ ἐν τῇ φύσει τὸ δύνασθαι. Ὅτε τοίνυ ακινὸν μὲν τῇ κτίσει τὸ εἶναι ζωή, ἴδιον δὲ καὶ μό- νος οὐδενός· τί μάτην ἀφ' ἑαυτῷ κομπάζει λέγων ὁ Πώς, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή ; » χρήν γὰρ δήπου μᾶλλον εἰπεῖν· Ἐγώ εἰμι μεθ' ἡμῶν [σ. ὑμῶν] ἡ ζωή. Τοῦτο δὲ ἦν πως καὶ ἀληθέστερον, είπερ ὄντως γενη- τῆς ὑπάρχων ἐστὶ καὶ ζωή. Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἑαυτῷ περιτίθησι μόνῳ τὸ εἶναι ζωή, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν οὐ τοῖς γενητοῖς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῇ θείᾳ τοῦ Πατρὸς συντάττων οὐσίᾳ, ᾗ καὶ τὸ εἶναι ζωή πρόσεστι φυσικῶς. ΑΛΛΟ. Τὸ τῆς ζωῆς μετέχον οὐκ αὐτὸ κυρίως ἐστὶν ἡ ζωή· ἕτερον γάρ τι ὑπάρχον ἐν ἑαυτῷ φαίνε- ται. Εἰ τοίνυν μεθεκτὸς ὁ Υἱὸς τοῖς γεννητοῖς [γρ. γενητοῖς] ὡς ζωή, ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ, καὶ ζωῆς δεόμενα. Οὐκοῦν οὐ γενητὸς, οὔτε μὴν ζωοποιεῖσθαι ζητῶν παρ' ἑτέρου· Θεός οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ ζωοποιός. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸ; οὐσία; ὁμολογηθήσεται, εἴπερ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεόν, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρὰ τὸν ὄντα λατρεύο μεν. • Tim. VI, A B C D Argumenta, sive syllogismi. Si ex substantia Dei ac Patris Filius non est, sed extrinsecus ipsum, ut illi volunt, produxit, creatus ergo est ac factus. Quomodo igitur qui in creaturarum numero est, omnia vivificat? Quid autem in natura divina reperiemus eximii, aut quomodo sapientissimus Paulus admirabile id de Deo naturali dicit, quod vivificet omnia? Si enim creatus cum sit Filius omnia vivificat ', seipsam creatura vivificat, Deo nihil ad hoc indigens opi- fice nihil ergo plus est in Deo quam in creatura, non enim minus ad operandum quam Deus ha- bet facultatis. Sed hoc absurdum. Non ergo crea- tus est Filius, sed Deus potius, et idcirco vita quoque per naturam. ALIUD. Divinam supra modum naturam Psal- mista jure miratur, eique singularem ac pulcher- rimam prærogativam tribuit, dicens Quoniam apud te est fons vitæ ". > At si Filium Pater produxit, nec ipsun habet ex sua substantia, hic autem etiam, talis cum sit, creaturas vivifical et vita est secundum naturam utpote vivificans, cur Psalmista apud solum Deum esse fontem vitæ frustra contendit? Id enim in rerum creatarum naturam quoque cadit, si Filius, cum divinæ naturæ non sit, ut stulte nonnulli docent, vivificat. Sed hoc absurdum. Igitur vita est secundum na- turam Filius, ut Deus ex Deo, et vita ex vita. ALIUD. Si vita exsistens secundum naturam suam Filius, creatus et factus est, maxime cum ex Dei et Patris substantia non sit, ut illi suspicantur, rerum creatarum natura erit ac dicetur vita, eruntque omnia vita, potestate nimirum, etsi non- dum actu id habeant. Quod enim natura sua esse potest, erit utique illud, licet nondum exsistal : habet enim in sua natura exsistendi potentiam. Com ergo creaturæ commune sit esse vitam, nul- «lius autem proprium ac singulare, cur apud se frustra gloriatur Filius, dicens : ‹ Ego sum vita ? » Dicere enim utique potius deberet : Ego sumn vobiscum vita. Hoc enim verius esset, siqnidem revera creatus est, ac vita. Cum autem esse vitam, veluti proprium ac peculiare bonum sibi uni arroget, patet utique ipsum se non in rebus creatis, sed in divina substantia collocare, cui etiam ut sit vita naturaliter inest. ALIUD. Quod vitam participat, ipsum non est proprie vita, aliud enim quiddam in seipso videtur esse. Si ergo communicabilis est rebus creatis Filius, ut vita, aliud erit ab iis quæ ipsum par- ticipant, ac vita indigent. Igitur non creatus, neque adeo vivifcari quarens ab alio. Deus itaque est vivificans. Quod si ita est, ex substantia quoque Patris esse concedetur, siquidem unum adoramus Deum nec alium ab eo qui est colimus. 13. 10 Psal, xxxv, 10. 11 Joan. xiv, 6.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΑΛΛΟ. Τὴν τῶν ὄντων ἀκριβῶς ἐξετάζοντες φύσιν, Θεὸν ὁρῶμεν καὶ κτίσιν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτοις ούτ δέν. “Ο γὰρ ἂν ἐκπίπτει τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν, τοῦτο πάντως ἐστὶ γενητόν· καὶ ὅπερ ἂν τὸν τοῦ πε- ποιῆσθαι διαφεύγει λόγον, εἴσω πάντως ἐστὶ τῶν τῆς θεότητος ὅρων. Οτε τοίνυν ἄριστά πως τὰ τοιαῦτα δι- σκέμμεθα, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐξωθοῦντες τὸν Υἱόν, πῶς ἂν δύναιτο ζωο- γονεῖν ὡς ζωὴ, ἴδιον ἐχούσης αὐτὸ τῆς θείας φύσεως, ἑτέρῳ δὲ παραχωρούσης οὐδενί. Εἰ δὲ γενητὸς ὑπο άρχων εἶναι δύναται καὶ ζωὴ, φθάσει δὴ πάντως ἐπὶ πάντα τὰ γενητὰ τοῦ πλεονεκτήματος ἡ χάρις, ἔσται δὲ πάντα κατὰ φύσιν ζωή. Τίς οὖν αὐτοῖς ἔσται χρεία τῆς τοῦ Υἱοῦ μετοχῆς, ἢ τί τὸ πλέον ἐντεῦθεν εὑρή σουσιν; ἔχει γὰρ καὶ αὐτὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν ζωή. Αλλ' οὐκ ἀληθὲς ὁ λόγος, μετέχει δὲ ἀναγκαίως ὡς ζωῆς χρήζοντα τοῦ Υἱοῦ. Μόνος ἄρα ἐστὶν ὁ Μονο- γενὴς κατὰ φύσιν ζωὴ, καὶ οὐκ ἐν τοῖς γενητοῖς διὰ τοῦτο τετάξεται, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν ἀνα- βήσεται φύσιν· ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Πατήρ. ΑΛΛΟ. Ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, ἕτερός ἐστι παρὰ τὴν κτίσιν, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν φύσιν, ἢ ὁμοφυής ταύτῃ. Εἰ μὲν οὖν ὁμοφυής τέ ἐστι καὶ ὁμοούσιος, πῶς οὐ διαψεύσεται λέγων, « Εγώ είμε ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ; . Εχει γὰρ ἡ κτίσις οίκοθεν τὸ εἶναι ζωή· ζωὴ δὲ ζωῆς ἀμέτοχος, ἵνα φαίνηται ζωή. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁμοφυής, καὶ τὸ εἶναι γενητὸς διαφεύξεται, συνεξέλκων ἑαυτῷ τῆς κτίσεως καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθόν. Οὐ γὰρ ἡ κτίσις ἔσται κατὰ φύσιν ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον δεομένη καὶ μέτοχος. ΑΛΛΟ. Εἰ ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, όμο φυῆς ἐστι τοῖς πεποιημένοις, διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κατά γε τὸν παρ ἐκείνοις λόγον· ὅτου δὴ χάριν ὁ μακάριος Ψαλμωδός, οὐρανοὺς μὲν ἀπολέσθαι φησὶ, καὶ ὡς ἱμάτιον κα λαιωθήσεσθαι· ἴδιον δὲ ὥσπερ ἀνετίθει γέρας αὐτῷ, • Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, ο βοῶν, « καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκ- λείψουσιν; › Η γὰρ ἀπολεῖται, καὶ ἐκλείψει σὺν ἡμῖν ὡς ὁμοφυὴς, καὶ οὐκέτι νοηθήσεται ζωή· ἢ καὶ ἡμᾶς εἰς τὸ ὡσαύτως ἔχειν ἀεὶ, καὶ εἰς ἀνέκλειπτον ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ εἰς τὸ εἶναι ζωὴν ἀνελκύσει ἡ πρὸς αὐ τὸν συνάφεια φυσική. Αλλὰ μὴν ἕξει μὲν αὐτὸς ὡσαύτως ἀεὶ, ἡμεῖς δὲ ἐκλείψομεν· οὐκ ἄρα γενητός ὡς ἡμεῖς· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ζωογονήσει καὶ αὐτὸς ὡς ζωὴ τὰ ζωῆς δεό- μενα. ΑΛΛΟ. Εἰ οὐδὲν ἑαυτοῦ μέτοχον, μετέχει δὲ ἡ κτίσ σις ὡς ζωῆς, τοῦ Χριστοῦ· οὐκ ἄρα ἡ κτίσις αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ κτίσις ζωή, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ζωοποιεῖν ἑτερόν ἐστι, τὸ δὲ ζωοποιεί σθαι ἕτερον, ὡς ἐνέργεια καὶ πάθος, καὶ ζωοποιεί ALIUD. Rerum naturam diligenter conside- A rautes, Deum et creaturam, nihilque præter hæc aliud videmus. Quod enim Deus non est secun- dumi naturam, utique creatum istud est, et rursus quidquid creatura negatur esse, id certe Deus est. llis igitur ita rite perspectis, respondeant, quæso, qui a substantia Dei ac Patris Filium amovent, quomodo vivificare possit ut vita, cum id naturæ divinæ proprium sit, nec ulli rei alteri tribuatur. Quod si, creatus cum sit, vita quoque esse potest, ad universas certe creaturas istius prærogativæ gratia pertinebit, eruntque omnia vita secundum na- turam. Quid ergo opus erit iis participatione Filii, aut quid inde lucri capient? Ipsa enim quoque vita sunt secundum naturam. Sed hoc falsum est: participant quippe necessario Filium, ut vitam qua indigent. Solus ergo Unigenitus vita est se- cundum naturam suam, nec proinde inter crea- turas collocabitur, sed ad genitoris sui evehetur naturam. Vita enim quoque est secundum suam naturam Pater. ALIUD. Vita cum sit secundum naturam Filius, alius est a creatura, nimirum secundum naturain, aut ejusdem cum ea naturæ. Si ergo ejusdem naturæ est atque essentiæ, quomodo non men- tietur dicens : ‹ Ego sum panis vitæ, qui de cœlo descendit, et dat vitam mundo ".»llabet enim ex se creatura, ut sit vita: vita autem vitæ par- ticeps esse non debet, ut vita conspiciatur. Sin autem ejusdem naturæ non est, etiam creatus esse non poterit, sibi simul arripiens quod proprium est creatura bonum. Creatura enim vita non erit secundum suam naturam, sed vitæ potius indiga et particeps. C ALJUD. Si vita cum sit secundum naturam Filius, ejusdem natura est cum rebus crealis, propterea quod ex Dei ac Patris, ut isti volunt, substantia non exsistit, quid causæ est cur latus Psalmista calos transituros canat, et sicut vesti- mentum inveteratum iri, ei autem velut eximium quiddam ac singulare tribuat, dicens : • Tu au- tem idem ipse es, et anni tui non deficient ". Ant enim ipse nobiscum interibit ac deficiet, ut- pote ejusdem naturæ, nec amplius vita esse cen- sebitur : aut nos in statum immutabilem et inde- D ficientem annorum numerum, atque ut simus vita, conjunctio cum ipso naturalis nos simul pertrahet. Atqui in eodem semper ipse permanebit statu, uos autem deficiemus. Non ergo sicuti nos creatus est: sed cum ex vita naturali sit, vivifi- cabit etiam ipse, ut vita, ea quæ vitæ indigent. ALIUD. Si sui ipsius nihil est particeps, Chri stum autem, ut vitam, creatura participat: non est ergo ipse creatura, sed neque creatura est vita, quod est Filius. ALIUD. Si aliud est vivificare, aliud vero vivi- ficari, sicut agere et pati, et vivificat quidem " Joan. vi, 12. 33. 13 Psal. ci, 28 ; Hebr. 1,

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΑΛΛΟ. Τὴν τῶν ὄντων ἀκριβῶς ἐξετάζοντες φύσιν, Θεὸν ὁρῶμεν καὶ κτίσιν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτοις ούτ δέν. “Ο γὰρ ἂν ἐκπίπτει τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν, τοῦτο πάντως ἐστὶ γενητόν· καὶ ὅπερ ἂν τὸν τοῦ πε- ποιῆσθαι διαφεύγει λόγον, εἴσω πάντως ἐστὶ τῶν τῆς θεότητος ὅρων. Οτε τοίνυν ἄριστά πως τὰ τοιαῦτα δι- σκέμμεθα, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐξωθοῦντες τὸν Υἱόν, πῶς ἂν δύναιτο ζωο- γονεῖν ὡς ζωὴ, ἴδιον ἐχούσης αὐτὸ τῆς θείας φύσεως, ἑτέρῳ δὲ παραχωρούσης οὐδενί. Εἰ δὲ γενητὸς ὑπο άρχων εἶναι δύναται καὶ ζωὴ, φθάσει δὴ πάντως ἐπὶ πάντα τὰ γενητὰ τοῦ πλεονεκτήματος ἡ χάρις, ἔσται δὲ πάντα κατὰ φύσιν ζωή. Τίς οὖν αὐτοῖς ἔσται χρεία τῆς τοῦ Υἱοῦ μετοχῆς, ἢ τί τὸ πλέον ἐντεῦθεν εὑρή σουσιν; ἔχει γὰρ καὶ αὐτὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν ζωή. Αλλ' οὐκ ἀληθὲς ὁ λόγος, μετέχει δὲ ἀναγκαίως ὡς ζωῆς χρήζοντα τοῦ Υἱοῦ. Μόνος ἄρα ἐστὶν ὁ Μονο- γενὴς κατὰ φύσιν ζωὴ, καὶ οὐκ ἐν τοῖς γενητοῖς διὰ τοῦτο τετάξεται, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν ἀνα- βήσεται φύσιν· ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Πατήρ. ΑΛΛΟ. Ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, ἕτερός ἐστι παρὰ τὴν κτίσιν, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν φύσιν, ἢ ὁμοφυής ταύτῃ. Εἰ μὲν οὖν ὁμοφυής τέ ἐστι καὶ ὁμοούσιος, πῶς οὐ διαψεύσεται λέγων, « Εγώ είμε ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ; . Εχει γὰρ ἡ κτίσις οίκοθεν τὸ εἶναι ζωή· ζωὴ δὲ ζωῆς ἀμέτοχος, ἵνα φαίνηται ζωή. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁμοφυής, καὶ τὸ εἶναι γενητὸς διαφεύξεται, συνεξέλκων ἑαυτῷ τῆς κτίσεως καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθόν. Οὐ γὰρ ἡ κτίσις ἔσται κατὰ φύσιν ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον δεομένη καὶ μέτοχος. ΑΛΛΟ. Εἰ ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, όμο φυῆς ἐστι τοῖς πεποιημένοις, διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κατά γε τὸν παρ ἐκείνοις λόγον· ὅτου δὴ χάριν ὁ μακάριος Ψαλμωδός, οὐρανοὺς μὲν ἀπολέσθαι φησὶ, καὶ ὡς ἱμάτιον κα λαιωθήσεσθαι· ἴδιον δὲ ὥσπερ ἀνετίθει γέρας αὐτῷ, • Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, ο βοῶν, « καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκ- λείψουσιν; › Η γὰρ ἀπολεῖται, καὶ ἐκλείψει σὺν ἡμῖν ὡς ὁμοφυὴς, καὶ οὐκέτι νοηθήσεται ζωή· ἢ καὶ ἡμᾶς εἰς τὸ ὡσαύτως ἔχειν ἀεὶ, καὶ εἰς ἀνέκλειπτον ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ εἰς τὸ εἶναι ζωὴν ἀνελκύσει ἡ πρὸς αὐ τὸν συνάφεια φυσική. Αλλὰ μὴν ἕξει μὲν αὐτὸς ὡσαύτως ἀεὶ, ἡμεῖς δὲ ἐκλείψομεν· οὐκ ἄρα γενητός ὡς ἡμεῖς· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ζωογονήσει καὶ αὐτὸς ὡς ζωὴ τὰ ζωῆς δεό- μενα. ΑΛΛΟ. Εἰ οὐδὲν ἑαυτοῦ μέτοχον, μετέχει δὲ ἡ κτίσ σις ὡς ζωῆς, τοῦ Χριστοῦ· οὐκ ἄρα ἡ κτίσις αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ κτίσις ζωή, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ζωοποιεῖν ἑτερόν ἐστι, τὸ δὲ ζωοποιεί σθαι ἕτερον, ὡς ἐνέργεια καὶ πάθος, καὶ ζωοποιεί ALIUD. Rerum naturam diligenter conside- A rautes, Deum et creaturam, nihilque præter hæc aliud videmus. Quod enim Deus non est secun- dumi naturam, utique creatum istud est, et rursus quidquid creatura negatur esse, id certe Deus est. llis igitur ita rite perspectis, respondeant, quæso, qui a substantia Dei ac Patris Filium amovent, quomodo vivificare possit ut vita, cum id naturæ divinæ proprium sit, nec ulli rei alteri tribuatur. Quod si, creatus cum sit, vita quoque esse potest, ad universas certe creaturas istius prærogativæ gratia pertinebit, eruntque omnia vita secundum na- turam. Quid ergo opus erit iis participatione Filii, aut quid inde lucri capient? Ipsa enim quoque vita sunt secundum naturam. Sed hoc falsum est: participant quippe necessario Filium, ut vitam qua indigent. Solus ergo Unigenitus vita est se- cundum naturam suam, nec proinde inter crea- turas collocabitur, sed ad genitoris sui evehetur naturam. Vita enim quoque est secundum suam naturam Pater. ALIUD. Vita cum sit secundum naturam Filius, alius est a creatura, nimirum secundum naturain, aut ejusdem cum ea naturæ. Si ergo ejusdem naturæ est atque essentiæ, quomodo non men- tietur dicens : ‹ Ego sum panis vitæ, qui de cœlo descendit, et dat vitam mundo ".»llabet enim ex se creatura, ut sit vita: vita autem vitæ par- ticeps esse non debet, ut vita conspiciatur. Sin autem ejusdem naturæ non est, etiam creatus esse non poterit, sibi simul arripiens quod proprium est creatura bonum. Creatura enim vita non erit secundum suam naturam, sed vitæ potius indiga et particeps. C ALJUD. Si vita cum sit secundum naturam Filius, ejusdem natura est cum rebus crealis, propterea quod ex Dei ac Patris, ut isti volunt, substantia non exsistit, quid causæ est cur latus Psalmista calos transituros canat, et sicut vesti- mentum inveteratum iri, ei autem velut eximium quiddam ac singulare tribuat, dicens : • Tu au- tem idem ipse es, et anni tui non deficient ". Ant enim ipse nobiscum interibit ac deficiet, ut- pote ejusdem naturæ, nec amplius vita esse cen- sebitur : aut nos in statum immutabilem et inde- D ficientem annorum numerum, atque ut simus vita, conjunctio cum ipso naturalis nos simul pertrahet. Atqui in eodem semper ipse permanebit statu, uos autem deficiemus. Non ergo sicuti nos creatus est: sed cum ex vita naturali sit, vivifi- cabit etiam ipse, ut vita, ea quæ vitæ indigent. ALIUD. Si sui ipsius nihil est particeps, Chri stum autem, ut vitam, creatura participat: non est ergo ipse creatura, sed neque creatura est vita, quod est Filius. ALIUD. Si aliud est vivificare, aliud vero vivi- ficari, sicut agere et pati, et vivificat quidem " Joan. vi, 12. 33. 13 Psal. ci, 28 ; Hebr. 1,

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Β ΑΛΛΟ. Τὴν τῶν ὄντων ἀκριβῶς ἐξετάζοντες φύσιν, Θεὸν ὁρῶμεν καὶ κτίσιν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτοις ούτ δέν. “Ο γὰρ ἂν ἐκπίπτει τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν, τοῦτο πάντως ἐστὶ γενητόν· καὶ ὅπερ ἂν τὸν τοῦ πε- ποιῆσθαι διαφεύγει λόγον, εἴσω πάντως ἐστὶ τῶν τῆς θεότητος ὅρων. Οτε τοίνυν ἄριστά πως τὰ τοιαῦτα δι- σκέμμεθα, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐξωθοῦντες τὸν Υἱόν, πῶς ἂν δύναιτο ζωο- γονεῖν ὡς ζωὴ, ἴδιον ἐχούσης αὐτὸ τῆς θείας φύσεως, ἑτέρῳ δὲ παραχωρούσης οὐδενί. Εἰ δὲ γενητὸς ὑπο άρχων εἶναι δύναται καὶ ζωὴ, φθάσει δὴ πάντως ἐπὶ πάντα τὰ γενητὰ τοῦ πλεονεκτήματος ἡ χάρις, ἔσται δὲ πάντα κατὰ φύσιν ζωή. Τίς οὖν αὐτοῖς ἔσται χρεία τῆς τοῦ Υἱοῦ μετοχῆς, ἢ τί τὸ πλέον ἐντεῦθεν εὑρή σουσιν; ἔχει γὰρ καὶ αὐτὰ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν ζωή. Αλλ' οὐκ ἀληθὲς ὁ λόγος, μετέχει δὲ ἀναγκαίως ὡς ζωῆς χρήζοντα τοῦ Υἱοῦ. Μόνος ἄρα ἐστὶν ὁ Μονο- γενὴς κατὰ φύσιν ζωὴ, καὶ οὐκ ἐν τοῖς γενητοῖς διὰ τοῦτο τετάξεται, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν ἀνα- βήσεται φύσιν· ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Πατήρ. ΑΛΛΟ. Ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, ἕτερός ἐστι παρὰ τὴν κτίσιν, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν φύσιν, ἢ ὁμοφυής ταύτῃ. Εἰ μὲν οὖν ὁμοφυής τέ ἐστι καὶ ὁμοούσιος, πῶς οὐ διαψεύσεται λέγων, « Εγώ είμε ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ; . Εχει γὰρ ἡ κτίσις οίκοθεν τὸ εἶναι ζωή· ζωὴ δὲ ζωῆς ἀμέτοχος, ἵνα φαίνηται ζωή. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁμοφυής, καὶ τὸ εἶναι γενητὸς διαφεύξεται, συνεξέλκων ἑαυτῷ τῆς κτίσεως καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθόν. Οὐ γὰρ ἡ κτίσις ἔσται κατὰ φύσιν ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον δεομένη καὶ μέτοχος. ΑΛΛΟ. Εἰ ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, όμο φυῆς ἐστι τοῖς πεποιημένοις, διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κατά γε τὸν παρ ἐκείνοις λόγον· ὅτου δὴ χάριν ὁ μακάριος Ψαλμωδός, οὐρανοὺς μὲν ἀπολέσθαι φησὶ, καὶ ὡς ἱμάτιον κα λαιωθήσεσθαι· ἴδιον δὲ ὥσπερ ἀνετίθει γέρας αὐτῷ, • Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, ο βοῶν, « καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκ- λείψουσιν; › Η γὰρ ἀπολεῖται, καὶ ἐκλείψει σὺν ἡμῖν ὡς ὁμοφυὴς, καὶ οὐκέτι νοηθήσεται ζωή· ἢ καὶ ἡμᾶς εἰς τὸ ὡσαύτως ἔχειν ἀεὶ, καὶ εἰς ἀνέκλειπτον ἐτῶν ἀριθμὸν, καὶ εἰς τὸ εἶναι ζωὴν ἀνελκύσει ἡ πρὸς αὐ τὸν συνάφεια φυσική. Αλλὰ μὴν ἕξει μὲν αὐτὸς ὡσαύτως ἀεὶ, ἡμεῖς δὲ ἐκλείψομεν· οὐκ ἄρα γενητός ὡς ἡμεῖς· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ζωογονήσει καὶ αὐτὸς ὡς ζωὴ τὰ ζωῆς δεό- μενα. ΑΛΛΟ. Εἰ οὐδὲν ἑαυτοῦ μέτοχον, μετέχει δὲ ἡ κτίσ σις ὡς ζωῆς, τοῦ Χριστοῦ· οὐκ ἄρα ἡ κτίσις αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ κτίσις ζωή, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ ζωοποιεῖν ἑτερόν ἐστι, τὸ δὲ ζωοποιεί σθαι ἕτερον, ὡς ἐνέργεια καὶ πάθος, καὶ ζωοποιεί ALIUD. Rerum naturam diligenter conside- A rautes, Deum et creaturam, nihilque præter hæc aliud videmus. Quod enim Deus non est secun- dumi naturam, utique creatum istud est, et rursus quidquid creatura negatur esse, id certe Deus est. llis igitur ita rite perspectis, respondeant, quæso, qui a substantia Dei ac Patris Filium amovent, quomodo vivificare possit ut vita, cum id naturæ divinæ proprium sit, nec ulli rei alteri tribuatur. Quod si, creatus cum sit, vita quoque esse potest, ad universas certe creaturas istius prærogativæ gratia pertinebit, eruntque omnia vita secundum na- turam. Quid ergo opus erit iis participatione Filii, aut quid inde lucri capient? Ipsa enim quoque vita sunt secundum naturam. Sed hoc falsum est: participant quippe necessario Filium, ut vitam qua indigent. Solus ergo Unigenitus vita est se- cundum naturam suam, nec proinde inter crea- turas collocabitur, sed ad genitoris sui evehetur naturam. Vita enim quoque est secundum suam naturam Pater. ALIUD. Vita cum sit secundum naturam Filius, alius est a creatura, nimirum secundum naturain, aut ejusdem cum ea naturæ. Si ergo ejusdem naturæ est atque essentiæ, quomodo non men- tietur dicens : ‹ Ego sum panis vitæ, qui de cœlo descendit, et dat vitam mundo ".»llabet enim ex se creatura, ut sit vita: vita autem vitæ par- ticeps esse non debet, ut vita conspiciatur. Sin autem ejusdem naturæ non est, etiam creatus esse non poterit, sibi simul arripiens quod proprium est creatura bonum. Creatura enim vita non erit secundum suam naturam, sed vitæ potius indiga et particeps. C ALJUD. Si vita cum sit secundum naturam Filius, ejusdem natura est cum rebus crealis, propterea quod ex Dei ac Patris, ut isti volunt, substantia non exsistit, quid causæ est cur latus Psalmista calos transituros canat, et sicut vesti- mentum inveteratum iri, ei autem velut eximium quiddam ac singulare tribuat, dicens : • Tu au- tem idem ipse es, et anni tui non deficient ". Ant enim ipse nobiscum interibit ac deficiet, ut- pote ejusdem naturæ, nec amplius vita esse cen- sebitur : aut nos in statum immutabilem et inde- D ficientem annorum numerum, atque ut simus vita, conjunctio cum ipso naturalis nos simul pertrahet. Atqui in eodem semper ipse permanebit statu, uos autem deficiemus. Non ergo sicuti nos creatus est: sed cum ex vita naturali sit, vivifi- cabit etiam ipse, ut vita, ea quæ vitæ indigent. ALIUD. Si sui ipsius nihil est particeps, Chri stum autem, ut vitam, creatura participat: non est ergo ipse creatura, sed neque creatura est vita, quod est Filius. ALIUD. Si aliud est vivificare, aliud vero vivi- ficari, sicut agere et pati, et vivificat quidem " Joan. vi, 12. 33. 13 Psal. ci, 28 ; Hebr. 1,

μὲν ὁ Υἱός, ζωοποιεῖται δὲ ἡ κτίσις· οὐκ ἄρα ταυτὸν & γιὸς καὶ κτίσις, ἐπεὶ μηδὲ τὸ ἐνεργοῦν τῷ ἐνεργου- ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Οτι φῶς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, καὶ διὰ τοῦτο οὐ γενητὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὡς φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτὸς ἀληθι τοῦ. Καὶ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐπιδεικνύει τὸν Υἱὸν, καὶ τῶν τοῦ γεννήσαντος ἀγαθῶν οὐσιωδῶς κληρονόμον. Προ- δείξας γὰρ ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, αὐτὸς ἦν ἐν πᾶσι τοῖς δι' αὐτοῦ γενομένοις, συνέχων αὐτὰ καὶ ζωογονῶν, καὶ ἐκ μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν ἀφάτῳ δυνάμει δωρούμενος, καὶ γεγενημένα διασώ ζων, ἐφ' ἑτέραν έρχεται νοημάτων διασκευήν, παντα χόθεν ἡμᾶς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν χειρ- αγωγεῖν, ὅτι, δὴ καὶ μάλα προσήκοι, διενθυμούμενος. Οὐκοῦν τοῖς γεγενημένοις ὁ Λόγος ἐνυπῆρχεν, ὡς ζωή. Ἐπειδὴ δὲ ζῶον ἐν αὐτοῖς ἐπὶ γῆς λογικόν, νοῦ τε καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸν, ὁ ἄνθρωπος, καὶ τῆς παρὰ Θεοῦ σοφίας μέτοχον· ἀναγκαίως ἡμῖν ὁ πνευματοφό- ρος, καὶ τῆς ἐν ἀνθρώποις σοφίας χορηγὸν ὄντα τὸν Λόγον ἐπιδεικνύει σαφῶς, ἵνα νοῆται δι' Υἱοῦ πάντα ἐν πᾶσιν ὑπάρχων ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ζωὴ μὲν ἐν τοῖς δεο μένοις ζωῆς· φῶς δὲ πάλιν καὶ ζωή, ἐν τοῖς ζωῆς καὶ φωτός δεομένης (γρ. δεομένοις]. Καὶ διὰ τοῦτό φησι· ι Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ἡ τοῦτ' ἔστιν, ὁ πάντα ζωογονῶν Θεός Λόγος, ἡ ἐν πᾶσι τοῖς οὖσι ζωή, καὶ τὸ λογικὸν φωτίζει ζῶον, καὶ τοῖς συνέσεως δεκτικοῖς τὴν σύνεσιν ἐπιδαψιλεύεται· ἵνα σώζηται καὶ ἰσχύῃ καλῶς τὸ ἐπὶ τῇ κτίσει λεγόμε- νον· « Τί γὰρ ἔχεις δ οὐκ ἔλαβες; » Πλουτεῖ γὰρ οὐ δὲν οίκοθεν ἡ γενητὴ καὶ πεποιημένη φύσις, ἀλλ' ὅπερ ἂν ἔχουσα φαίνοιτο, τοῦτο πάντως ἐστὶ παρὰ Θεοῦ τοῦ καὶ τὸ εἶναι, καὶ ὅπως ἕκαστον εἶναι προσ- ήκει χαριζομένου. Εἰ δὲ πάλιν τὸ ἦν ἐπὶ τῆς ζωῆς τέθειται, ἵνα πανταχῆ τὸ ἀϊδίως εἶναι σημαίνῃ τὸν Λόγον, καὶ τὰς τῶν ἀνοήτων διακόπτῃ φλυαρίας, ἐξ οὐκ ὄντων ἡμῖν εἰσφερούσας τὸν Υἱόν, ὅπερ ὅλη μας χόμενον φαίνεται τῇ θείᾳ Γραφῇ. Περὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Λόγου μετὰ Πατρὸς ἀϊδιότητος, ἀρκούντως ἤδη διειληφότες, ἔν τε τῷ προκειμένῳ βιβλίῳ καὶ τῷ κατ' ἐπίκλην Θησαυρῷ, σιγαν ἔχειν οίησόμεθα δεῖν. Ο δὲ δὴ τῶν προκειμένων εἰσφέρει μᾶλλον ἡμῖν ἡ διάνοια, τοῦτο καὶ μάλα προθύμως ὡς ἔν: μάλιστα βασανίζοντες, ἑαυτούς τε ὠφελῆσαι σπουδάσομεν, καὶ τοὺς ὕστερον ἐντευξομένους, Θεοῦ πάλιν ἡμῖν, καὶ θύραν, καὶ στόμα τοῖς λόγοις ἀνοίγοντος. Τί οὖν ἄρα πάλιν ἡμῖν ὁ Χριστομάχος ἐρεῖ, τὸ φῶς τῶν ἀνθρώ- των μανθάνων ὑπάρχειν τὴν ζωὴν, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἀεὶ ζῶντα Θεόν Λόγον; ποίοις ἡμᾶς κατασφενδονήσει λογισμοῖς, ὅταν εἰς μέσον ἥκωμεν λέγοντες· Εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ τῆς τοῦ γεννήσ σαντος οὐσίας καρπός, εἰ μὴ φῶς ἡμῖν ἀληθινὸν ἐκ φωτὸς ἐξέλαμψεν ἀληθινοῦ, ἔξωθεν δὲ καὶ αὐτὸς ὑπὸ ἔστη καὶ τὴν ὑμῶν ἀμαθίαν· ὁμοφυής ἄρα ἐστὶ τοῖς IN JOANNIS EVANGELIUM. LIB. 1. 9$ Filius, creatura autem vivifcatur : non igitur idem est Filius et creatura, ut neque, quod agit завждь idem est cum eo quod agitur. I Cor. iv, 7. B C D " CAP. VII. Quod lux secundum naturam sit Filius, et proinde non creatus, sed ex substantia Dei ac Patris, ut lux vera de luce vera. › "? Beatus evangelista nobis etiam his verbis osten- dit Deum natura sua Filium exsistere, et bonorum Patris substantialiter hæredemn. Cum enim prius docuerit vitam secundum naturam exsistentem ipsum in omnibus a se creatis esse, eaque continere ac vivilicare, et e niliilo ad esse pro- ducere, et producta conservare, ad alias contem- plationes se confert, undique nos ad veritatis comprehensionem potissimum deducere statuens. Itaque in creatis rebus Verbum Inerat, ut vita. Cum autem homo inter eas animal sit rationale, mentis et scientiæ capax, ac divinæ sapientiæ particeps, necessario nobis vir ille divinus illius quoque sapientiæ quæ in homines cadit, largi- torem esse Filium clare ostendit, ut intelligatur Deus ac Pater per Filium omnia exsistere in omni- bus vita quidem in iis quæ vita et luce indigent; lux item et vita in iis quæ vita et luce carent. ideoque ait : « Et vita erat lus hominum, hoc est omnia vivificans Deus Verbum, illa rerum omnium vita, et animal rationis compos illuminat, et iis quæ intelligentia sunt capacia intelligentiam affatim largitur, ut verum sit illud quod de creatura dicitur: « Quid enim habes quod non accepisti 19, A se enim creata et facta natura nihil habet, sed quodcunque habere cernitur, hoc utique est a Deo, qui et esse et essendi modumn largitur. Rursus autem, illud, erat, de vita dictum est, at abique Verbi æternitatem significet, et insanorum nugas resecet, quæ Filium nobis e nihilo educunt, quod quidem patet universa Dei repugnare Scriptura. Sed de æternitate Verbi cum Patre cum jam ante in hoc libro et eo qui Thesaurus inscriptus est, tractave- rimus, silendum putamus. Quod autem rerun pro- positarum sensus nobis offert, hoc utique perli- benter quoad licet examinando, cum nobis prodesse studebimus, tum posteris, Deo rursus nobis januam et os ad disserendum aperiente. Quid ergo nobis iterum responsurus est Dei hostis, lucem hominum audiens vitam exsistere, hoc est semper vivens Deum Verbum? quibus nos impetet rationibus, dunt in medium prodimus dicentes : Nisi Deus secundum naturam sit Filius, et fructus substantiæ Patris, nisi lux nobis vera ex luce ef- fulserit vera, sed ipse quoque productus sit extrin- secus, juxta vestram inscitiam; ejusdem ergo ge- neris est cum rebus creatis, nec potest usquam esse non creatus. Quomodo igitur, o vos, omni stultitia pleni, ipse quidem illuminat, hæ autem 1. 4. Et vita erat tux hominum.

μὲν ὁ Υἱός, ζωοποιεῖται δὲ ἡ κτίσις· οὐκ ἄρα ταυτὸν & γιὸς καὶ κτίσις, ἐπεὶ μηδὲ τὸ ἐνεργοῦν τῷ ἐνεργου- ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Οτι φῶς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, καὶ διὰ τοῦτο οὐ γενητὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὡς φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτὸς ἀληθι τοῦ. Καὶ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐπιδεικνύει τὸν Υἱὸν, καὶ τῶν τοῦ γεννήσαντος ἀγαθῶν οὐσιωδῶς κληρονόμον. Προ- δείξας γὰρ ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, αὐτὸς ἦν ἐν πᾶσι τοῖς δι' αὐτοῦ γενομένοις, συνέχων αὐτὰ καὶ ζωογονῶν, καὶ ἐκ μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρελθεῖν ἀφάτῳ δυνάμει δωρούμενος, καὶ γεγενημένα διασώ ζων, ἐφ' ἑτέραν έρχεται νοημάτων διασκευήν, παντα χόθεν ἡμᾶς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν χειρ- αγωγεῖν, ὅτι, δὴ καὶ μάλα προσήκοι, διενθυμούμενος. Οὐκοῦν τοῖς γεγενημένοις ὁ Λόγος ἐνυπῆρχεν, ὡς ζωή. Ἐπειδὴ δὲ ζῶον ἐν αὐτοῖς ἐπὶ γῆς λογικόν, νοῦ τε καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸν, ὁ ἄνθρωπος, καὶ τῆς παρὰ Θεοῦ σοφίας μέτοχον· ἀναγκαίως ἡμῖν ὁ πνευματοφό- ρος, καὶ τῆς ἐν ἀνθρώποις σοφίας χορηγὸν ὄντα τὸν Λόγον ἐπιδεικνύει σαφῶς, ἵνα νοῆται δι' Υἱοῦ πάντα ἐν πᾶσιν ὑπάρχων ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ζωὴ μὲν ἐν τοῖς δεο μένοις ζωῆς· φῶς δὲ πάλιν καὶ ζωή, ἐν τοῖς ζωῆς καὶ φωτός δεομένης (γρ. δεομένοις]. Καὶ διὰ τοῦτό φησι· ι Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ἡ τοῦτ' ἔστιν, ὁ πάντα ζωογονῶν Θεός Λόγος, ἡ ἐν πᾶσι τοῖς οὖσι ζωή, καὶ τὸ λογικὸν φωτίζει ζῶον, καὶ τοῖς συνέσεως δεκτικοῖς τὴν σύνεσιν ἐπιδαψιλεύεται· ἵνα σώζηται καὶ ἰσχύῃ καλῶς τὸ ἐπὶ τῇ κτίσει λεγόμε- νον· « Τί γὰρ ἔχεις δ οὐκ ἔλαβες; » Πλουτεῖ γὰρ οὐ δὲν οίκοθεν ἡ γενητὴ καὶ πεποιημένη φύσις, ἀλλ' ὅπερ ἂν ἔχουσα φαίνοιτο, τοῦτο πάντως ἐστὶ παρὰ Θεοῦ τοῦ καὶ τὸ εἶναι, καὶ ὅπως ἕκαστον εἶναι προσ- ήκει χαριζομένου. Εἰ δὲ πάλιν τὸ ἦν ἐπὶ τῆς ζωῆς τέθειται, ἵνα πανταχῆ τὸ ἀϊδίως εἶναι σημαίνῃ τὸν Λόγον, καὶ τὰς τῶν ἀνοήτων διακόπτῃ φλυαρίας, ἐξ οὐκ ὄντων ἡμῖν εἰσφερούσας τὸν Υἱόν, ὅπερ ὅλη μας χόμενον φαίνεται τῇ θείᾳ Γραφῇ. Περὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Λόγου μετὰ Πατρὸς ἀϊδιότητος, ἀρκούντως ἤδη διειληφότες, ἔν τε τῷ προκειμένῳ βιβλίῳ καὶ τῷ κατ' ἐπίκλην Θησαυρῷ, σιγαν ἔχειν οίησόμεθα δεῖν. Ο δὲ δὴ τῶν προκειμένων εἰσφέρει μᾶλλον ἡμῖν ἡ διάνοια, τοῦτο καὶ μάλα προθύμως ὡς ἔν: μάλιστα βασανίζοντες, ἑαυτούς τε ὠφελῆσαι σπουδάσομεν, καὶ τοὺς ὕστερον ἐντευξομένους, Θεοῦ πάλιν ἡμῖν, καὶ θύραν, καὶ στόμα τοῖς λόγοις ἀνοίγοντος. Τί οὖν ἄρα πάλιν ἡμῖν ὁ Χριστομάχος ἐρεῖ, τὸ φῶς τῶν ἀνθρώ- των μανθάνων ὑπάρχειν τὴν ζωὴν, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἀεὶ ζῶντα Θεόν Λόγον; ποίοις ἡμᾶς κατασφενδονήσει λογισμοῖς, ὅταν εἰς μέσον ἥκωμεν λέγοντες· Εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ τῆς τοῦ γεννήσ σαντος οὐσίας καρπός, εἰ μὴ φῶς ἡμῖν ἀληθινὸν ἐκ φωτὸς ἐξέλαμψεν ἀληθινοῦ, ἔξωθεν δὲ καὶ αὐτὸς ὑπὸ ἔστη καὶ τὴν ὑμῶν ἀμαθίαν· ὁμοφυής ἄρα ἐστὶ τοῖς IN JOANNIS EVANGELIUM. LIB. 1. 9$ Filius, creatura autem vivifcatur : non igitur idem est Filius et creatura, ut neque, quod agit завждь idem est cum eo quod agitur. I Cor. iv, 7. B C D " CAP. VII. Quod lux secundum naturam sit Filius, et proinde non creatus, sed ex substantia Dei ac Patris, ut lux vera de luce vera. › "? Beatus evangelista nobis etiam his verbis osten- dit Deum natura sua Filium exsistere, et bonorum Patris substantialiter hæredemn. Cum enim prius docuerit vitam secundum naturam exsistentem ipsum in omnibus a se creatis esse, eaque continere ac vivilicare, et e niliilo ad esse pro- ducere, et producta conservare, ad alias contem- plationes se confert, undique nos ad veritatis comprehensionem potissimum deducere statuens. Itaque in creatis rebus Verbum Inerat, ut vita. Cum autem homo inter eas animal sit rationale, mentis et scientiæ capax, ac divinæ sapientiæ particeps, necessario nobis vir ille divinus illius quoque sapientiæ quæ in homines cadit, largi- torem esse Filium clare ostendit, ut intelligatur Deus ac Pater per Filium omnia exsistere in omni- bus vita quidem in iis quæ vita et luce indigent; lux item et vita in iis quæ vita et luce carent. ideoque ait : « Et vita erat lus hominum, hoc est omnia vivificans Deus Verbum, illa rerum omnium vita, et animal rationis compos illuminat, et iis quæ intelligentia sunt capacia intelligentiam affatim largitur, ut verum sit illud quod de creatura dicitur: « Quid enim habes quod non accepisti 19, A se enim creata et facta natura nihil habet, sed quodcunque habere cernitur, hoc utique est a Deo, qui et esse et essendi modumn largitur. Rursus autem, illud, erat, de vita dictum est, at abique Verbi æternitatem significet, et insanorum nugas resecet, quæ Filium nobis e nihilo educunt, quod quidem patet universa Dei repugnare Scriptura. Sed de æternitate Verbi cum Patre cum jam ante in hoc libro et eo qui Thesaurus inscriptus est, tractave- rimus, silendum putamus. Quod autem rerun pro- positarum sensus nobis offert, hoc utique perli- benter quoad licet examinando, cum nobis prodesse studebimus, tum posteris, Deo rursus nobis januam et os ad disserendum aperiente. Quid ergo nobis iterum responsurus est Dei hostis, lucem hominum audiens vitam exsistere, hoc est semper vivens Deum Verbum? quibus nos impetet rationibus, dunt in medium prodimus dicentes : Nisi Deus secundum naturam sit Filius, et fructus substantiæ Patris, nisi lux nobis vera ex luce ef- fulserit vera, sed ipse quoque productus sit extrin- secus, juxta vestram inscitiam; ejusdem ergo ge- neris est cum rebus creatis, nec potest usquam esse non creatus. Quomodo igitur, o vos, omni stultitia pleni, ipse quidem illuminat, hæ autem 1. 4. Et vita erat tux hominum.

πεποιημένοις, καὶ τὸ εἶναι γενητὸς οὐδαμόθεν δια- φεύξεται. Πῶς οὖν, ὁ [σ. &] πάσης μωρίας ἀνάπλε, φωτίζει μὲν αὐτὸς, τὰ δὲ ὑπ' αὐτοῦ φωτίζεται ; "Η γὰρ οὐχ ἕτερον μὲν τὸ φωτίζον ἐστὶν, ἕτερον δὲ τὸ φωτιζόμενον; Αλλ᾽ ἔστι δῆλον καὶ παντί τῳ σαφές. Εἰ γὰρ ταυτὸν εἶναι δοίημεν, ὅσον εἰς οὐσίας ποιά τητα, καὶ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον· τί τὸ πλέον ἐν τῷ φωτίζειν ἰσχύοντι ; τί δὲ τὸ ἔλαττον αὖθις ἐν τῷ φω- τὸς δεομένῳ ; ἥξει γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν, ὅπερ ἂν ἴοι, καὶ ἀνὰ μέρος ἐφ' ἑκατέρῳ· καὶ φῶς μὲν ἔσται τὸ ἐν χρείᾳ φωτός, τὸ δὲ φῶς ἀδιαφορήσει φωτιζόμενον. ᾿Αλλὰ πολλή τις ἐν τούτοις ἡ τῶν θεωρημάτων δρα και σύγχυσις, καὶ ἀναγκαῖος ἡμῖν ἀποτέμνει λόγος τῶν ὀνομασθέντων ἑκάτερον· ἐν ἰδίᾳ τε τίθησι φύσει τὸ χορηγοῦν ἐν τούτοις παρὰ τὸ χορηγούμενον. Οὐκ ἄρα ὁμοφυής τοῖς πεποιημένοις ὁ Υἱός, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ κείσεται, φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτός ὑπάρχων ἀληθινοῦ. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν, τὸν ἐπὶ τοῖς προλαβοῦσι μεταρρυθμίζοντας λόγον, ὃν ἐπὶ τῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ζωὴν τὸν Υἱὸν πεποιήμεθα, ἕτερόν τε ὄντα παρὰ τὰ ἐν οἷς ἐστιν ἐδεικνύομεν, καὶ τὴν ἐν τῷδε τῷ κεφαλαίῳ διευκρινήσασθαι γνῶσιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ μὴ ἑτέροις τὸν ἐπὶ τούτοις καταλείψαι τόνον, ἢ καὶ ἔκνῳ κεκρατῆσθαι δοκεῖν, αὐτὸς ἐγὼ πάλιν τὸν ἐν τοῖς προλαβοῦσι συλλογισμοῖς μεταστοιχειῶσαι τὸν τύπον, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι. Ως γὰρ ἐν ἐκείνοις ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ἕτερος ὧν παρά τὰ ἐν οἷς ἦν ἀναφαίνεται, οὕτω κάν τούτῳ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων εἶναι λεγόμενός τε καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν ῶν, ἕτερος εὑρεθήσεται παρὰ τὰ φωτὸς δεόμενα καὶ μετέχοντα αὐτοῦ · ἀπὸ δὲ τῶν ἐφεξῆς ἀκριβέστερον εἰσόμεθα. Αποδείξεις διὰ συλλογισμῶν, ὅτι κατὰ φύσιν ἕτερος ὁ φωτίζων Υἱὸς παρὰ τὴν φωτιζομένην κτίσιν. Εἰ ἐν τοῖς λεγομένοις ὁ Λόγος ἦν ὡς φῶς, κατά φύσιν διὰ μετοχῆς τοῖς οὖσιν ἑαυτὸν ἀναμιγνύς, έτε- ρος ἄρα ἐστὶ τῶν ἐν οἷς εἶναι πιστεύεται. Ὁ δὲ τὴν φύσιν ἕτερος ὤν, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἡ μετέχουσα αὐτοῦ καὶ φωτιζομένη κτίσις, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν ὁ ὑπὲρ πάντα Θεός ; ΑΛΛΟ. Εἰ φῶς κατὰ φύσιν ὄντα τὸν Υἱόν, ἐν τοῖς γενητοῖς ὡς γενητὸν ὁ θεομάχος εἶναι φησί, τὰ φωτός δεδεημένα φωτίζοντα· πρῶτον μὲν αὐτὸς ὑπάρχων ἐν ἑαυτῷ νοηθήσεται, εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέτοχος ἔσται, καὶ φῶς, εἴπερ ὧν ἐν τοῖς γε- νομένοις, εἷς καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχειν ὑπολη- φθήσεται. Αλλ' ὁρᾷ που πάντως ὁ πεπαιδευμένος τὴν καρδίαν ἐν σοφίᾳ, καθώς γέγραπται, ὅσην έχει τὴν ἀτοπίαν τὸ οὕτω νοεῖν. Οὐκοῦν εἰ μεθεκτῶς ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ φωτίζων αὐτὰ Λόγος, οὐκ ἐν τοῖς μετέχουσι και φωτιζομένοι; ἔσται καὶ αὐτός, ἀλλ᾽ ἕτερος δηλονότι παρ' ἐκεῖνα. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα γενητὸς, ἀλλ' ὡς φῶς κατὰ φύσιν, καὶ Θεὸς ἐν τοῖς φωτὸς δεομένοις. ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἔξωθεν δὲ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ὑπέστησε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 86. Liminantur ab ipso? Numquid enim aliud est A quod illuminat, aliud quod illuminatur? Atqui ne- mini obscurum istud esse potest. Si enim idem esse concedamus qualitate substantiæ et essendi modo : quid plus est in eo quod illuminat, et quid minus vicissim in eo quod lucis indiget? erit enim in utro- que alterum vicissim, et lux quidem erit quod lucis indiget, et lux confundetur cum eo quod illuminatur. Atqui magnani hic vides doctrina confusionem. Necesse enim est ea quæ commemorata sunt invi- cam distingui, et in propria natura collocari id quod aliquid suppeditat seorsim ab eo cui suppedi- tatur. Non est ergo ejusdem naturæ cum rebus crea- tis Filius, sed in Patris substantia collocabitur, lux vera de luce vera exsistens. Sed non erit forsan difficile huc translato sermone quo antea Filium vitam esse, et alium ab iis in quibus est ostendimus, hujus capitis claram explicationem afferre. Quemn laborem ne aliis relinquere, aut desidiam colere vi- dear, rursus ego ipse syllogismorum quos prius at- tulimus formam, quoad potero, transmutare cona- bor. Ut enim illic vita secundum naturam exsistens, diversus ab iis in quibus est videtur: ita hic quo- que lux hominum cum esse dicatur, ac revera sit, alius esse ab iis comperietur quæ lucis indi- gent, eamque participant. Id autem ex sequentibus accuratius agnoscemus. B Demonstrationes per syllogismos : Quod secundum & naturam alius sit Filius illuminans a creatura quæ illuminatur. Si Verbum est in iis quæ dicuntur, non secus aç lux secundum naturam per participationen se rebus immiscet, aliud ergo est ab iis in quibus esse creditur. Quod autem secundum naturam aliud est ab ea quæ ipsum participat et ab eo illuminatur Creatura, quomodo non erit supremus Deus? • ALIUD. Si lux secundum naturam cum sit Filius, inter creaturas ut creatum Dei hostis esse ait, illuminantem ea quæ lucis indigent; primum qui- alem ipse in seipso intelligetur exsistere, deinde ipse quoque suiipsius particeps erit, et lux, siquidem exsistens iu rebus creatis, unus quoque, ex earum D pumero esse ipse censebitur. Sed videt erudius corde in sapientia, sicut scriptum est ", quam sit absurdum id in animum inducere. Igitur, si per participationem in creaturis est Verbum eas illuminans, non erit ipsum quoque in iis quæ par- ticipant et illuminantur, sed aliud nimirum ab ipsis. Quod si ita est, non erit ergo creatum, sed ut lux secundum naturam, et Deus in iis quæ lu- cis indigent. ALIUD. Si non ex substantia Dei ac Patris est Filius, sed extrinsecus ut, illi volunt, ipsumn * Prov. xvi, 20, 21.

πεποιημένοις, καὶ τὸ εἶναι γενητὸς οὐδαμόθεν δια- φεύξεται. Πῶς οὖν, ὁ [σ. &] πάσης μωρίας ἀνάπλε, φωτίζει μὲν αὐτὸς, τὰ δὲ ὑπ' αὐτοῦ φωτίζεται ; "Η γὰρ οὐχ ἕτερον μὲν τὸ φωτίζον ἐστὶν, ἕτερον δὲ τὸ φωτιζόμενον; Αλλ᾽ ἔστι δῆλον καὶ παντί τῳ σαφές. Εἰ γὰρ ταυτὸν εἶναι δοίημεν, ὅσον εἰς οὐσίας ποιά τητα, καὶ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον· τί τὸ πλέον ἐν τῷ φωτίζειν ἰσχύοντι ; τί δὲ τὸ ἔλαττον αὖθις ἐν τῷ φω- τὸς δεομένῳ ; ἥξει γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν, ὅπερ ἂν ἴοι, καὶ ἀνὰ μέρος ἐφ' ἑκατέρῳ· καὶ φῶς μὲν ἔσται τὸ ἐν χρείᾳ φωτός, τὸ δὲ φῶς ἀδιαφορήσει φωτιζόμενον. ᾿Αλλὰ πολλή τις ἐν τούτοις ἡ τῶν θεωρημάτων δρα και σύγχυσις, καὶ ἀναγκαῖος ἡμῖν ἀποτέμνει λόγος τῶν ὀνομασθέντων ἑκάτερον· ἐν ἰδίᾳ τε τίθησι φύσει τὸ χορηγοῦν ἐν τούτοις παρὰ τὸ χορηγούμενον. Οὐκ ἄρα ὁμοφυής τοῖς πεποιημένοις ὁ Υἱός, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ κείσεται, φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτός ὑπάρχων ἀληθινοῦ. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν, τὸν ἐπὶ τοῖς προλαβοῦσι μεταρρυθμίζοντας λόγον, ὃν ἐπὶ τῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ζωὴν τὸν Υἱὸν πεποιήμεθα, ἕτερόν τε ὄντα παρὰ τὰ ἐν οἷς ἐστιν ἐδεικνύομεν, καὶ τὴν ἐν τῷδε τῷ κεφαλαίῳ διευκρινήσασθαι γνῶσιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ μὴ ἑτέροις τὸν ἐπὶ τούτοις καταλείψαι τόνον, ἢ καὶ ἔκνῳ κεκρατῆσθαι δοκεῖν, αὐτὸς ἐγὼ πάλιν τὸν ἐν τοῖς προλαβοῦσι συλλογισμοῖς μεταστοιχειῶσαι τὸν τύπον, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι. Ως γὰρ ἐν ἐκείνοις ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ἕτερος ὧν παρά τὰ ἐν οἷς ἦν ἀναφαίνεται, οὕτω κάν τούτῳ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων εἶναι λεγόμενός τε καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν ῶν, ἕτερος εὑρεθήσεται παρὰ τὰ φωτὸς δεόμενα καὶ μετέχοντα αὐτοῦ · ἀπὸ δὲ τῶν ἐφεξῆς ἀκριβέστερον εἰσόμεθα. Αποδείξεις διὰ συλλογισμῶν, ὅτι κατὰ φύσιν ἕτερος ὁ φωτίζων Υἱὸς παρὰ τὴν φωτιζομένην κτίσιν. Εἰ ἐν τοῖς λεγομένοις ὁ Λόγος ἦν ὡς φῶς, κατά φύσιν διὰ μετοχῆς τοῖς οὖσιν ἑαυτὸν ἀναμιγνύς, έτε- ρος ἄρα ἐστὶ τῶν ἐν οἷς εἶναι πιστεύεται. Ὁ δὲ τὴν φύσιν ἕτερος ὤν, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἡ μετέχουσα αὐτοῦ καὶ φωτιζομένη κτίσις, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν ὁ ὑπὲρ πάντα Θεός ; ΑΛΛΟ. Εἰ φῶς κατὰ φύσιν ὄντα τὸν Υἱόν, ἐν τοῖς γενητοῖς ὡς γενητὸν ὁ θεομάχος εἶναι φησί, τὰ φωτός δεδεημένα φωτίζοντα· πρῶτον μὲν αὐτὸς ὑπάρχων ἐν ἑαυτῷ νοηθήσεται, εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέτοχος ἔσται, καὶ φῶς, εἴπερ ὧν ἐν τοῖς γε- νομένοις, εἷς καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχειν ὑπολη- φθήσεται. Αλλ' ὁρᾷ που πάντως ὁ πεπαιδευμένος τὴν καρδίαν ἐν σοφίᾳ, καθώς γέγραπται, ὅσην έχει τὴν ἀτοπίαν τὸ οὕτω νοεῖν. Οὐκοῦν εἰ μεθεκτῶς ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ φωτίζων αὐτὰ Λόγος, οὐκ ἐν τοῖς μετέχουσι και φωτιζομένοι; ἔσται καὶ αὐτός, ἀλλ᾽ ἕτερος δηλονότι παρ' ἐκεῖνα. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα γενητὸς, ἀλλ' ὡς φῶς κατὰ φύσιν, καὶ Θεὸς ἐν τοῖς φωτὸς δεομένοις. ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἔξωθεν δὲ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ὑπέστησε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 86. Liminantur ab ipso? Numquid enim aliud est A quod illuminat, aliud quod illuminatur? Atqui ne- mini obscurum istud esse potest. Si enim idem esse concedamus qualitate substantiæ et essendi modo : quid plus est in eo quod illuminat, et quid minus vicissim in eo quod lucis indiget? erit enim in utro- que alterum vicissim, et lux quidem erit quod lucis indiget, et lux confundetur cum eo quod illuminatur. Atqui magnani hic vides doctrina confusionem. Necesse enim est ea quæ commemorata sunt invi- cam distingui, et in propria natura collocari id quod aliquid suppeditat seorsim ab eo cui suppedi- tatur. Non est ergo ejusdem naturæ cum rebus crea- tis Filius, sed in Patris substantia collocabitur, lux vera de luce vera exsistens. Sed non erit forsan difficile huc translato sermone quo antea Filium vitam esse, et alium ab iis in quibus est ostendimus, hujus capitis claram explicationem afferre. Quemn laborem ne aliis relinquere, aut desidiam colere vi- dear, rursus ego ipse syllogismorum quos prius at- tulimus formam, quoad potero, transmutare cona- bor. Ut enim illic vita secundum naturam exsistens, diversus ab iis in quibus est videtur: ita hic quo- que lux hominum cum esse dicatur, ac revera sit, alius esse ab iis comperietur quæ lucis indi- gent, eamque participant. Id autem ex sequentibus accuratius agnoscemus. B Demonstrationes per syllogismos : Quod secundum & naturam alius sit Filius illuminans a creatura quæ illuminatur. Si Verbum est in iis quæ dicuntur, non secus aç lux secundum naturam per participationen se rebus immiscet, aliud ergo est ab iis in quibus esse creditur. Quod autem secundum naturam aliud est ab ea quæ ipsum participat et ab eo illuminatur Creatura, quomodo non erit supremus Deus? • ALIUD. Si lux secundum naturam cum sit Filius, inter creaturas ut creatum Dei hostis esse ait, illuminantem ea quæ lucis indigent; primum qui- alem ipse in seipso intelligetur exsistere, deinde ipse quoque suiipsius particeps erit, et lux, siquidem exsistens iu rebus creatis, unus quoque, ex earum D pumero esse ipse censebitur. Sed videt erudius corde in sapientia, sicut scriptum est ", quam sit absurdum id in animum inducere. Igitur, si per participationem in creaturis est Verbum eas illuminans, non erit ipsum quoque in iis quæ par- ticipant et illuminantur, sed aliud nimirum ab ipsis. Quod si ita est, non erit ergo creatum, sed ut lux secundum naturam, et Deus in iis quæ lu- cis indigent. ALIUD. Si non ex substantia Dei ac Patris est Filius, sed extrinsecus ut, illi volunt, ipsumn * Prov. xvi, 20, 21.

πεποιημένοις, καὶ τὸ εἶναι γενητὸς οὐδαμόθεν δια- φεύξεται. Πῶς οὖν, ὁ [σ. &] πάσης μωρίας ἀνάπλε, φωτίζει μὲν αὐτὸς, τὰ δὲ ὑπ' αὐτοῦ φωτίζεται ; "Η γὰρ οὐχ ἕτερον μὲν τὸ φωτίζον ἐστὶν, ἕτερον δὲ τὸ φωτιζόμενον; Αλλ᾽ ἔστι δῆλον καὶ παντί τῳ σαφές. Εἰ γὰρ ταυτὸν εἶναι δοίημεν, ὅσον εἰς οὐσίας ποιά τητα, καὶ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον· τί τὸ πλέον ἐν τῷ φωτίζειν ἰσχύοντι ; τί δὲ τὸ ἔλαττον αὖθις ἐν τῷ φω- τὸς δεομένῳ ; ἥξει γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν, ὅπερ ἂν ἴοι, καὶ ἀνὰ μέρος ἐφ' ἑκατέρῳ· καὶ φῶς μὲν ἔσται τὸ ἐν χρείᾳ φωτός, τὸ δὲ φῶς ἀδιαφορήσει φωτιζόμενον. ᾿Αλλὰ πολλή τις ἐν τούτοις ἡ τῶν θεωρημάτων δρα και σύγχυσις, καὶ ἀναγκαῖος ἡμῖν ἀποτέμνει λόγος τῶν ὀνομασθέντων ἑκάτερον· ἐν ἰδίᾳ τε τίθησι φύσει τὸ χορηγοῦν ἐν τούτοις παρὰ τὸ χορηγούμενον. Οὐκ ἄρα ὁμοφυής τοῖς πεποιημένοις ὁ Υἱός, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ κείσεται, φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτός ὑπάρχων ἀληθινοῦ. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν, τὸν ἐπὶ τοῖς προλαβοῦσι μεταρρυθμίζοντας λόγον, ὃν ἐπὶ τῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ζωὴν τὸν Υἱὸν πεποιήμεθα, ἕτερόν τε ὄντα παρὰ τὰ ἐν οἷς ἐστιν ἐδεικνύομεν, καὶ τὴν ἐν τῷδε τῷ κεφαλαίῳ διευκρινήσασθαι γνῶσιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ μὴ ἑτέροις τὸν ἐπὶ τούτοις καταλείψαι τόνον, ἢ καὶ ἔκνῳ κεκρατῆσθαι δοκεῖν, αὐτὸς ἐγὼ πάλιν τὸν ἐν τοῖς προλαβοῦσι συλλογισμοῖς μεταστοιχειῶσαι τὸν τύπον, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι. Ως γὰρ ἐν ἐκείνοις ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ἕτερος ὧν παρά τὰ ἐν οἷς ἦν ἀναφαίνεται, οὕτω κάν τούτῳ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων εἶναι λεγόμενός τε καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν ῶν, ἕτερος εὑρεθήσεται παρὰ τὰ φωτὸς δεόμενα καὶ μετέχοντα αὐτοῦ · ἀπὸ δὲ τῶν ἐφεξῆς ἀκριβέστερον εἰσόμεθα. Αποδείξεις διὰ συλλογισμῶν, ὅτι κατὰ φύσιν ἕτερος ὁ φωτίζων Υἱὸς παρὰ τὴν φωτιζομένην κτίσιν. Εἰ ἐν τοῖς λεγομένοις ὁ Λόγος ἦν ὡς φῶς, κατά φύσιν διὰ μετοχῆς τοῖς οὖσιν ἑαυτὸν ἀναμιγνύς, έτε- ρος ἄρα ἐστὶ τῶν ἐν οἷς εἶναι πιστεύεται. Ὁ δὲ τὴν φύσιν ἕτερος ὤν, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἡ μετέχουσα αὐτοῦ καὶ φωτιζομένη κτίσις, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν ὁ ὑπὲρ πάντα Θεός ; ΑΛΛΟ. Εἰ φῶς κατὰ φύσιν ὄντα τὸν Υἱόν, ἐν τοῖς γενητοῖς ὡς γενητὸν ὁ θεομάχος εἶναι φησί, τὰ φωτός δεδεημένα φωτίζοντα· πρῶτον μὲν αὐτὸς ὑπάρχων ἐν ἑαυτῷ νοηθήσεται, εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέτοχος ἔσται, καὶ φῶς, εἴπερ ὧν ἐν τοῖς γε- νομένοις, εἷς καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχειν ὑπολη- φθήσεται. Αλλ' ὁρᾷ που πάντως ὁ πεπαιδευμένος τὴν καρδίαν ἐν σοφίᾳ, καθώς γέγραπται, ὅσην έχει τὴν ἀτοπίαν τὸ οὕτω νοεῖν. Οὐκοῦν εἰ μεθεκτῶς ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ φωτίζων αὐτὰ Λόγος, οὐκ ἐν τοῖς μετέχουσι και φωτιζομένοι; ἔσται καὶ αὐτός, ἀλλ᾽ ἕτερος δηλονότι παρ' ἐκεῖνα. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα γενητὸς, ἀλλ' ὡς φῶς κατὰ φύσιν, καὶ Θεὸς ἐν τοῖς φωτὸς δεομένοις. ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἔξωθεν δὲ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ὑπέστησε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 86. Liminantur ab ipso? Numquid enim aliud est A quod illuminat, aliud quod illuminatur? Atqui ne- mini obscurum istud esse potest. Si enim idem esse concedamus qualitate substantiæ et essendi modo : quid plus est in eo quod illuminat, et quid minus vicissim in eo quod lucis indiget? erit enim in utro- que alterum vicissim, et lux quidem erit quod lucis indiget, et lux confundetur cum eo quod illuminatur. Atqui magnani hic vides doctrina confusionem. Necesse enim est ea quæ commemorata sunt invi- cam distingui, et in propria natura collocari id quod aliquid suppeditat seorsim ab eo cui suppedi- tatur. Non est ergo ejusdem naturæ cum rebus crea- tis Filius, sed in Patris substantia collocabitur, lux vera de luce vera exsistens. Sed non erit forsan difficile huc translato sermone quo antea Filium vitam esse, et alium ab iis in quibus est ostendimus, hujus capitis claram explicationem afferre. Quemn laborem ne aliis relinquere, aut desidiam colere vi- dear, rursus ego ipse syllogismorum quos prius at- tulimus formam, quoad potero, transmutare cona- bor. Ut enim illic vita secundum naturam exsistens, diversus ab iis in quibus est videtur: ita hic quo- que lux hominum cum esse dicatur, ac revera sit, alius esse ab iis comperietur quæ lucis indi- gent, eamque participant. Id autem ex sequentibus accuratius agnoscemus. B Demonstrationes per syllogismos : Quod secundum & naturam alius sit Filius illuminans a creatura quæ illuminatur. Si Verbum est in iis quæ dicuntur, non secus aç lux secundum naturam per participationen se rebus immiscet, aliud ergo est ab iis in quibus esse creditur. Quod autem secundum naturam aliud est ab ea quæ ipsum participat et ab eo illuminatur Creatura, quomodo non erit supremus Deus? • ALIUD. Si lux secundum naturam cum sit Filius, inter creaturas ut creatum Dei hostis esse ait, illuminantem ea quæ lucis indigent; primum qui- alem ipse in seipso intelligetur exsistere, deinde ipse quoque suiipsius particeps erit, et lux, siquidem exsistens iu rebus creatis, unus quoque, ex earum D pumero esse ipse censebitur. Sed videt erudius corde in sapientia, sicut scriptum est ", quam sit absurdum id in animum inducere. Igitur, si per participationem in creaturis est Verbum eas illuminans, non erit ipsum quoque in iis quæ par- ticipant et illuminantur, sed aliud nimirum ab ipsis. Quod si ita est, non erit ergo creatum, sed ut lux secundum naturam, et Deus in iis quæ lu- cis indigent. ALIUD. Si non ex substantia Dei ac Patris est Filius, sed extrinsecus ut, illi volunt, ipsumn * Prov. xvi, 20, 21.

ΑΛΛΟ. Τὸ φῶς μετέχων [αι. φωτός μετέχον], οὐκ αὐτὸ κυρίως ἐστὶ φῶς· ἕτερον γάρ τι ὑπάρχον ἐν αὐ τῷ φαίνεται· εἰ τοίνυν μεθεκτὸς ὁ Υἱὸς τοῖς γενητοῖς, ὡς φῶς, ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ καὶ φωτὸς δεόμενα· οὐκοῦν οὐ γενητὸς, οὐδ᾿ ὥσπερ τὰ γενητὰ φωτίζεσθαι παρ' ἑτέρου ζητῶν· Θεὸς δὲ ἄρα λοιπὸν, καὶ φωτίζειν δυνάμενος. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐκπεφυκώς νοηθήσεται, εἴπερ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεὸν, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρὰ τὸν ἔντα λατρεύομεν. ΑΛΛΟ. Τὴν τῶν ὄντων ἀκριβῶς ἐξετάζοντες φύσιν, Θεὸν ὁρῶμεν καὶ κτίσιν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτοις οὐδέν· ὃ γὰρ ἂν ἐκπέσῃ τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν, τοῦτο πάντως ἐστὶ γενητόν· καὶ ὅπερ ἂν τὸν τοῦ πε- ποιῆσθαι διαφεύγῃ λόγον, τοῦτο καὶ εἴσω πάντως Β ἐστὶ τῶν τῆς θεότητος ὄρων. Οτε τοίνυν ἄριστά πως Ο τὰ τοιαῦτα διεσκέμμεθα, λεγόντων ἡμῖν οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐξωθοῦντες τὸν Υἱόν· Πῶς ἂν δύναιτο φωτίζειν ὡς φῶς, ἴδιον ἐχούσης αὐτὴ τῆς θείας φύσεως, ἑτέρῳ δὲ παραχωρούσης οὐδενί; εἰ δὲ γενητὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, καὶ φῶς εἶναι δύναται, φθάσει δὴ πάντως ἐπὶ πάντα τὰ γενητὰ τοῦ πλεονεκτήματος ἡ χάρις, ἔσται δὲ πάντα φῶς κατὰ φύσιν. Τίς οὖν αὐτοῖς ἔτι χρεία τῆς τοῦ Υἱοῦ μετο χῆς, ἢ τί τὸ πλέον ἐντεῦθεν εὑρήσουσι, κατὰ φύσιν ἔχοντα καὶ αὐτὰ τὸ εἶναι φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ Υἱὸς ἐν ἑαυτοῖς [ γρ. ἑαυτῷ ]; ᾿Αλλὰ χρήζει τοῦ φωτίζοντος ἡ κτίσις, οἴκοθεν οὐκ ἔχουσα τοῦτο. Θεὸς ἄρα κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο φῶς, ὡς τὰ φωτός δεόμενα φωτίζειν δυνάμενος. ΑΛΛΟ. Φῶς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, ή Ετερός ἐστι παρὰ τὴν κτίσιν, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὸν τοῦ πως εἶναι λόγον, ἢ ὁμοφυὴς αὐτῇ. Ε μὲν οὖν ὁμογενής ἐστι καὶ ὁμοούσιος, μάτην, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἐπεφοί- τησε λέγων· « Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα· ο ἔχει γὰρ ἡ κτίσις οἴκοθεν τὸ φῶς εἶναι καὶ αὐτή· φῶς δὲ φωτὸς ἀμέτοχον, ἵνα νοῆται φῶς· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁμοφυής, δεῖται δὲ φωτὸς ἡ κτίσις ἀκούσασα, « Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες, ο αναγκαίως ήδη τὸ εἶναι γενητὸς ὁ Υἱὸς διαφεύξεται, συνεξέλκων ἑαυτῷ τῆς κτίσεως τὸ ἴδιον ἀγαθόν· οὐ γὰρ ἡ κτίσις ἔσται κατὰ φύσιν τὸ φῶς, φωτὸς δὲ μᾶλλον δεομένη καὶ μέτοχος. ΑΛΛΟ. Εἰ οὐδὲν ἑαυτοῦ μέτοχον, μετέχει δὲ ἡ κτίσις ὡς φωτὸς τοῦ Υἱοῦ· οὐκ ἄρα κτίσις αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ κτίσις τὸ φῶς, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ φωτίζειν ἕτερον, ἕτερον δέ ἐστι τὸ φωτίζεσθαι, ὡς ἐνέργεια καὶ πάθος, καὶ φωτί ζει μὲν ὁ Υἱὸς, φωτίζεται δὲ ἡ κτίσις· οὐκ ἄρα ταυ τὸν Υἱὸς καὶ κτίσις, ἐπεὶ μηδὲ τὸ ἐνεργοῦν τῷ ἐνερ γουμένῳ. Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. ᾿Αναγκαίως ἡμῖν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς τὴν ἐν τοῖς προλαβοῦσι θεωρίαν ἐκπλατύνειν καὶ διὰ τῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ALIUD. Quod lucem participat, non est proprie A lux; aliud enim quoddam in ipso esse videtur. Si ergo communicabilis creaturis est Filius, ut lux, diversus erit ab iis quæ participant ipsum, et lucis indigent. Igitur non est creatus, neque ut res creata ab alio illuminari postulat. Deus itaque, el illuminare potis. Quod si ita est, etiam ex Patris substantia genitus intelligetur, siquidem unum adoramus Deum, nec alterum ab eo qui est colimus. ALIUD. Rerum naturam diligentius examinantes, Deum videmus et creaturam, præterea nihil. Quod- cunque enim Deus non est natura sua, boc utique creatum est, et quod sub creationem cadere non potest, omnino necesse est hoc esse Deum. His ita rite perspectis, respondeant nobis qui a sub. stantia Dei ac Patris Filium removent, quomodo possit illuminare ut lux, cum ipsa propria sit naturæ divinæ nec alteri tribuatur. Quod si crea- tus cum sit Filius, etiam lux esse potest, ad uni- versas utique res creatas pertinebit istius præro- gativæ gratia, eruntque omnia lux per naturam. Quid ergo eis opus erit participatione Filii, aut quid inde eis accedet, cum ut sint lux secundum suam naturam ipsæ quoque habeant, non secus ac Filius? Sed illuminante opus habet creatura, cum istud a se non habeat: Deus igitur est per naturam Filius, atque idcirco lux, ut qui possit illuminare ea quæ lucis indigent. ALIUD. Lur secundum naturam suam cum sit Filius, aut alius est a creatura, nempe ratione essentiæ, aut ejusdem cum ipsa naturæ. Si ergo ejusdem generis est ac substantiæ, frustra, ut videtur, nobis ait : . Ego lux in mundum veni". Habet enim etiam a se creatura quod lux sit : lux autem lucis particeps esse non debet, ut cen- seatur esse lux. Sin autem ejusdem naturæ non est, seul creatura lucis indiget, cum audierit : Quid enim habes quod non accepisti ”? › ne- cessario igitur creatus esse non poterit Filius, sibi simul arripiens quod proprium est creaturæ bonum. Non enim creatura lux erit natura sua, sed lucis potius indiga et particeps. ALIUD. Si nihil suiipsius est particeps, sed creatura Filium ut lucem participat; non est ergo ipse creatura, sed neque creatura lux, quod ta- men est Filios. ALIUD. Si aliud est illuminare, aliud illumi- nati, sicut agere et pati, et illuminat quidem Fi- lius, illuminatur autem creatura: non ergo idem est Filius et creatura, ut neque id quod agit idem est cuni eo quod agitur. comprehenderunt. Necessario nobis sapientissimus evangelista præcedentem doctrinam explicare hoc loco aggre- Joan. x11, 46. I Cor. IV, 7. D 1. 5. Et lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non

ΑΛΛΟ. Τὸ φῶς μετέχων [αι. φωτός μετέχον], οὐκ αὐτὸ κυρίως ἐστὶ φῶς· ἕτερον γάρ τι ὑπάρχον ἐν αὐ τῷ φαίνεται· εἰ τοίνυν μεθεκτὸς ὁ Υἱὸς τοῖς γενητοῖς, ὡς φῶς, ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ καὶ φωτὸς δεόμενα· οὐκοῦν οὐ γενητὸς, οὐδ᾿ ὥσπερ τὰ γενητὰ φωτίζεσθαι παρ' ἑτέρου ζητῶν· Θεὸς δὲ ἄρα λοιπὸν, καὶ φωτίζειν δυνάμενος. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐκπεφυκώς νοηθήσεται, εἴπερ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεὸν, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρὰ τὸν ἔντα λατρεύομεν. ΑΛΛΟ. Τὴν τῶν ὄντων ἀκριβῶς ἐξετάζοντες φύσιν, Θεὸν ὁρῶμεν καὶ κτίσιν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτοις οὐδέν· ὃ γὰρ ἂν ἐκπέσῃ τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν, τοῦτο πάντως ἐστὶ γενητόν· καὶ ὅπερ ἂν τὸν τοῦ πε- ποιῆσθαι διαφεύγῃ λόγον, τοῦτο καὶ εἴσω πάντως Β ἐστὶ τῶν τῆς θεότητος ὄρων. Οτε τοίνυν ἄριστά πως Ο τὰ τοιαῦτα διεσκέμμεθα, λεγόντων ἡμῖν οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐξωθοῦντες τὸν Υἱόν· Πῶς ἂν δύναιτο φωτίζειν ὡς φῶς, ἴδιον ἐχούσης αὐτὴ τῆς θείας φύσεως, ἑτέρῳ δὲ παραχωρούσης οὐδενί; εἰ δὲ γενητὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, καὶ φῶς εἶναι δύναται, φθάσει δὴ πάντως ἐπὶ πάντα τὰ γενητὰ τοῦ πλεονεκτήματος ἡ χάρις, ἔσται δὲ πάντα φῶς κατὰ φύσιν. Τίς οὖν αὐτοῖς ἔτι χρεία τῆς τοῦ Υἱοῦ μετο χῆς, ἢ τί τὸ πλέον ἐντεῦθεν εὑρήσουσι, κατὰ φύσιν ἔχοντα καὶ αὐτὰ τὸ εἶναι φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ Υἱὸς ἐν ἑαυτοῖς [ γρ. ἑαυτῷ ]; ᾿Αλλὰ χρήζει τοῦ φωτίζοντος ἡ κτίσις, οἴκοθεν οὐκ ἔχουσα τοῦτο. Θεὸς ἄρα κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο φῶς, ὡς τὰ φωτός δεόμενα φωτίζειν δυνάμενος. ΑΛΛΟ. Φῶς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, ή Ετερός ἐστι παρὰ τὴν κτίσιν, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὸν τοῦ πως εἶναι λόγον, ἢ ὁμοφυὴς αὐτῇ. Ε μὲν οὖν ὁμογενής ἐστι καὶ ὁμοούσιος, μάτην, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἐπεφοί- τησε λέγων· « Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα· ο ἔχει γὰρ ἡ κτίσις οἴκοθεν τὸ φῶς εἶναι καὶ αὐτή· φῶς δὲ φωτὸς ἀμέτοχον, ἵνα νοῆται φῶς· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁμοφυής, δεῖται δὲ φωτὸς ἡ κτίσις ἀκούσασα, « Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες, ο αναγκαίως ήδη τὸ εἶναι γενητὸς ὁ Υἱὸς διαφεύξεται, συνεξέλκων ἑαυτῷ τῆς κτίσεως τὸ ἴδιον ἀγαθόν· οὐ γὰρ ἡ κτίσις ἔσται κατὰ φύσιν τὸ φῶς, φωτὸς δὲ μᾶλλον δεομένη καὶ μέτοχος. ΑΛΛΟ. Εἰ οὐδὲν ἑαυτοῦ μέτοχον, μετέχει δὲ ἡ κτίσις ὡς φωτὸς τοῦ Υἱοῦ· οὐκ ἄρα κτίσις αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ κτίσις τὸ φῶς, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ φωτίζειν ἕτερον, ἕτερον δέ ἐστι τὸ φωτίζεσθαι, ὡς ἐνέργεια καὶ πάθος, καὶ φωτί ζει μὲν ὁ Υἱὸς, φωτίζεται δὲ ἡ κτίσις· οὐκ ἄρα ταυ τὸν Υἱὸς καὶ κτίσις, ἐπεὶ μηδὲ τὸ ἐνεργοῦν τῷ ἐνερ γουμένῳ. Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. ᾿Αναγκαίως ἡμῖν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς τὴν ἐν τοῖς προλαβοῦσι θεωρίαν ἐκπλατύνειν καὶ διὰ τῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ALIUD. Quod lucem participat, non est proprie A lux; aliud enim quoddam in ipso esse videtur. Si ergo communicabilis creaturis est Filius, ut lux, diversus erit ab iis quæ participant ipsum, et lucis indigent. Igitur non est creatus, neque ut res creata ab alio illuminari postulat. Deus itaque, el illuminare potis. Quod si ita est, etiam ex Patris substantia genitus intelligetur, siquidem unum adoramus Deum, nec alterum ab eo qui est colimus. ALIUD. Rerum naturam diligentius examinantes, Deum videmus et creaturam, præterea nihil. Quod- cunque enim Deus non est natura sua, boc utique creatum est, et quod sub creationem cadere non potest, omnino necesse est hoc esse Deum. His ita rite perspectis, respondeant nobis qui a sub. stantia Dei ac Patris Filium removent, quomodo possit illuminare ut lux, cum ipsa propria sit naturæ divinæ nec alteri tribuatur. Quod si crea- tus cum sit Filius, etiam lux esse potest, ad uni- versas utique res creatas pertinebit istius præro- gativæ gratia, eruntque omnia lux per naturam. Quid ergo eis opus erit participatione Filii, aut quid inde eis accedet, cum ut sint lux secundum suam naturam ipsæ quoque habeant, non secus ac Filius? Sed illuminante opus habet creatura, cum istud a se non habeat: Deus igitur est per naturam Filius, atque idcirco lux, ut qui possit illuminare ea quæ lucis indigent. ALIUD. Lur secundum naturam suam cum sit Filius, aut alius est a creatura, nempe ratione essentiæ, aut ejusdem cum ipsa naturæ. Si ergo ejusdem generis est ac substantiæ, frustra, ut videtur, nobis ait : . Ego lux in mundum veni". Habet enim etiam a se creatura quod lux sit : lux autem lucis particeps esse non debet, ut cen- seatur esse lux. Sin autem ejusdem naturæ non est, seul creatura lucis indiget, cum audierit : Quid enim habes quod non accepisti ”? › ne- cessario igitur creatus esse non poterit Filius, sibi simul arripiens quod proprium est creaturæ bonum. Non enim creatura lux erit natura sua, sed lucis potius indiga et particeps. ALIUD. Si nihil suiipsius est particeps, sed creatura Filium ut lucem participat; non est ergo ipse creatura, sed neque creatura lux, quod ta- men est Filios. ALIUD. Si aliud est illuminare, aliud illumi- nati, sicut agere et pati, et illuminat quidem Fi- lius, illuminatur autem creatura: non ergo idem est Filius et creatura, ut neque id quod agit idem est cuni eo quod agitur. comprehenderunt. Necessario nobis sapientissimus evangelista præcedentem doctrinam explicare hoc loco aggre- Joan. x11, 46. I Cor. IV, 7. D 1. 5. Et lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non

ΑΛΛΟ. Τὸ φῶς μετέχων [αι. φωτός μετέχον], οὐκ αὐτὸ κυρίως ἐστὶ φῶς· ἕτερον γάρ τι ὑπάρχον ἐν αὐ τῷ φαίνεται· εἰ τοίνυν μεθεκτὸς ὁ Υἱὸς τοῖς γενητοῖς, ὡς φῶς, ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ καὶ φωτὸς δεόμενα· οὐκοῦν οὐ γενητὸς, οὐδ᾿ ὥσπερ τὰ γενητὰ φωτίζεσθαι παρ' ἑτέρου ζητῶν· Θεὸς δὲ ἄρα λοιπὸν, καὶ φωτίζειν δυνάμενος. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἐκπεφυκώς νοηθήσεται, εἴπερ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεὸν, καὶ οὐχ ἑτέρῳ τινὶ παρὰ τὸν ἔντα λατρεύομεν. ΑΛΛΟ. Τὴν τῶν ὄντων ἀκριβῶς ἐξετάζοντες φύσιν, Θεὸν ὁρῶμεν καὶ κτίσιν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτοις οὐδέν· ὃ γὰρ ἂν ἐκπέσῃ τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν, τοῦτο πάντως ἐστὶ γενητόν· καὶ ὅπερ ἂν τὸν τοῦ πε- ποιῆσθαι διαφεύγῃ λόγον, τοῦτο καὶ εἴσω πάντως Β ἐστὶ τῶν τῆς θεότητος ὄρων. Οτε τοίνυν ἄριστά πως Ο τὰ τοιαῦτα διεσκέμμεθα, λεγόντων ἡμῖν οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐξωθοῦντες τὸν Υἱόν· Πῶς ἂν δύναιτο φωτίζειν ὡς φῶς, ἴδιον ἐχούσης αὐτὴ τῆς θείας φύσεως, ἑτέρῳ δὲ παραχωρούσης οὐδενί; εἰ δὲ γενητὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, καὶ φῶς εἶναι δύναται, φθάσει δὴ πάντως ἐπὶ πάντα τὰ γενητὰ τοῦ πλεονεκτήματος ἡ χάρις, ἔσται δὲ πάντα φῶς κατὰ φύσιν. Τίς οὖν αὐτοῖς ἔτι χρεία τῆς τοῦ Υἱοῦ μετο χῆς, ἢ τί τὸ πλέον ἐντεῦθεν εὑρήσουσι, κατὰ φύσιν ἔχοντα καὶ αὐτὰ τὸ εἶναι φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ Υἱὸς ἐν ἑαυτοῖς [ γρ. ἑαυτῷ ]; ᾿Αλλὰ χρήζει τοῦ φωτίζοντος ἡ κτίσις, οἴκοθεν οὐκ ἔχουσα τοῦτο. Θεὸς ἄρα κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο φῶς, ὡς τὰ φωτός δεόμενα φωτίζειν δυνάμενος. ΑΛΛΟ. Φῶς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, ή Ετερός ἐστι παρὰ τὴν κτίσιν, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὸν τοῦ πως εἶναι λόγον, ἢ ὁμοφυὴς αὐτῇ. Ε μὲν οὖν ὁμογενής ἐστι καὶ ὁμοούσιος, μάτην, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἐπεφοί- τησε λέγων· « Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα· ο ἔχει γὰρ ἡ κτίσις οἴκοθεν τὸ φῶς εἶναι καὶ αὐτή· φῶς δὲ φωτὸς ἀμέτοχον, ἵνα νοῆται φῶς· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁμοφυής, δεῖται δὲ φωτὸς ἡ κτίσις ἀκούσασα, « Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες, ο αναγκαίως ήδη τὸ εἶναι γενητὸς ὁ Υἱὸς διαφεύξεται, συνεξέλκων ἑαυτῷ τῆς κτίσεως τὸ ἴδιον ἀγαθόν· οὐ γὰρ ἡ κτίσις ἔσται κατὰ φύσιν τὸ φῶς, φωτὸς δὲ μᾶλλον δεομένη καὶ μέτοχος. ΑΛΛΟ. Εἰ οὐδὲν ἑαυτοῦ μέτοχον, μετέχει δὲ ἡ κτίσις ὡς φωτὸς τοῦ Υἱοῦ· οὐκ ἄρα κτίσις αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ κτίσις τὸ φῶς, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ φωτίζειν ἕτερον, ἕτερον δέ ἐστι τὸ φωτίζεσθαι, ὡς ἐνέργεια καὶ πάθος, καὶ φωτί ζει μὲν ὁ Υἱὸς, φωτίζεται δὲ ἡ κτίσις· οὐκ ἄρα ταυ τὸν Υἱὸς καὶ κτίσις, ἐπεὶ μηδὲ τὸ ἐνεργοῦν τῷ ἐνερ γουμένῳ. Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. ᾿Αναγκαίως ἡμῖν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς τὴν ἐν τοῖς προλαβοῦσι θεωρίαν ἐκπλατύνειν καὶ διὰ τῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ALIUD. Quod lucem participat, non est proprie A lux; aliud enim quoddam in ipso esse videtur. Si ergo communicabilis creaturis est Filius, ut lux, diversus erit ab iis quæ participant ipsum, et lucis indigent. Igitur non est creatus, neque ut res creata ab alio illuminari postulat. Deus itaque, el illuminare potis. Quod si ita est, etiam ex Patris substantia genitus intelligetur, siquidem unum adoramus Deum, nec alterum ab eo qui est colimus. ALIUD. Rerum naturam diligentius examinantes, Deum videmus et creaturam, præterea nihil. Quod- cunque enim Deus non est natura sua, boc utique creatum est, et quod sub creationem cadere non potest, omnino necesse est hoc esse Deum. His ita rite perspectis, respondeant nobis qui a sub. stantia Dei ac Patris Filium removent, quomodo possit illuminare ut lux, cum ipsa propria sit naturæ divinæ nec alteri tribuatur. Quod si crea- tus cum sit Filius, etiam lux esse potest, ad uni- versas utique res creatas pertinebit istius præro- gativæ gratia, eruntque omnia lux per naturam. Quid ergo eis opus erit participatione Filii, aut quid inde eis accedet, cum ut sint lux secundum suam naturam ipsæ quoque habeant, non secus ac Filius? Sed illuminante opus habet creatura, cum istud a se non habeat: Deus igitur est per naturam Filius, atque idcirco lux, ut qui possit illuminare ea quæ lucis indigent. ALIUD. Lur secundum naturam suam cum sit Filius, aut alius est a creatura, nempe ratione essentiæ, aut ejusdem cum ipsa naturæ. Si ergo ejusdem generis est ac substantiæ, frustra, ut videtur, nobis ait : . Ego lux in mundum veni". Habet enim etiam a se creatura quod lux sit : lux autem lucis particeps esse non debet, ut cen- seatur esse lux. Sin autem ejusdem naturæ non est, seul creatura lucis indiget, cum audierit : Quid enim habes quod non accepisti ”? › ne- cessario igitur creatus esse non poterit Filius, sibi simul arripiens quod proprium est creaturæ bonum. Non enim creatura lux erit natura sua, sed lucis potius indiga et particeps. ALIUD. Si nihil suiipsius est particeps, sed creatura Filium ut lucem participat; non est ergo ipse creatura, sed neque creatura lux, quod ta- men est Filios. ALIUD. Si aliud est illuminare, aliud illumi- nati, sicut agere et pati, et illuminat quidem Fi- lius, illuminatur autem creatura: non ergo idem est Filius et creatura, ut neque id quod agit idem est cuni eo quod agitur. comprehenderunt. Necessario nobis sapientissimus evangelista præcedentem doctrinam explicare hoc loco aggre- Joan. x11, 46. I Cor. IV, 7. D 1. 5. Et lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non

προκειμένων ἐπείγεται. Οὐ γὰρ δήπου τοῖς ἀκροωμέ- Α νοις ἀποχρήσειν ἐνόμιζεν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἁπλα νῶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων αὐτὸς, διὰ τοῦ φάναι μόνον • • Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ο ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς, ἀναδειχθήσεσθαί τινας ἀβασανίστως τῶν λεγομένων ἀκούοντας· καὶ δὴ καὶ πρεσβεύειν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν ἐπιχειρεῖν, ὅτι φῶς μὲν ὄντως ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πλὴν οὐ πᾶσι φωτός χορηγός ἀλλ᾽ οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, τὸ τῆς συνέσεως ενίησι φῶς, δοκιμάζων τὸν ὀφείλοντα λαβεῖν, καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς ἄξιον ὄντα δωρεᾶς· ἡ δέ γε τῶν ἄλλων λο γικῶν κτισμάτων φύσις, ἢ ἐξ οἰκείων ὥσπερ σπερ μάτων, τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι φρονείν ερανίζεται δύο ναμιν, ἢ ἐντίθησιν αὐτῇ νοῦν καὶ σύνεσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὡς οὐκ ἐξισχύοντος τοῦτο δράν τοῦ Υἱοῦ. Β να τοίνυν φαίνηται σαφῶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ὃς ἦν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ζωὴ, καὶ φῶς, οὐ τινῶν μὲν ἀνὰ μέρος, ἑτέρων δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ κατά τινα μετουσίας ἄῤῥητον τρόπον, ώς σοφία καὶ σύνεσις (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς λογικοῖς τὸ καλούμενον φῶς), καυ τὸν ὅλοις τοῖς οὖσι καταμιγνύς, ἵνα λογικεύηται τὰ λογικά, καὶ φρόνησιν ἔχῃ τὰ φρονήσεως δεκτικά, οὐκ ἂν ἑτέρως εἶναι τοῦτο δυνηθέντα ποτέ· ἀναγκαίως φησίν, ὅτι καὶ « Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀκροωμένοις ἐκ πολλῆς ἀκριβείας ἀναβος "Εφην, ὦ οὗτοι, καίτοι σφόδρα διδάσκων τὰ ἀληθῆ, τὴν ζωὴν εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ φῶς, οὐχ ἵνα νοῇ τις ἔν γε τοῖς παροῦσι μάλιστα λόγοις, ἐξ ἑτέρου πολιτείας κομίζεσθαι γέρας τὸν παρ᾽ αὐτοῦ φωτισμόν, τοὺς ὅσοιπερ ἂν φαίνοιντο δίκαιοί τε καὶ ἀγαθοί· ἀλλ' Ένα μανθάνητε πάλιν, ὅτι περ ἂν τρόπον ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ζωή, ζωογονῶν δηλονότι τὰ ζωῆς δεκτικά· οὕτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ φῶς, τὰ συνέσεώς τε καὶ φρονήσεως δεκτικά, τοῦτο δεικνύων ὅπερ εἰσί· πάντα γὰρ ἐν πᾶσι ἐστιν ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Σκοτίαν δὲ ὀνομάζει τὴν τοῦ φωτίζε σθαι δεομένην φύσιν καθόλου, τοῦτ' ἔστι, τὴν γενητήν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν ὠνόμασε τὸ φῶς, ἑτέραν οὖσαν ἐπιδεικνύων τὴν ἐπιδεᾶ καὶ ἀμέτοχον [τσ. μέτοχον] αὐτοῦ, κτίσιν λογικήν, εἰς τὸ ἐναντίον περιτρέπει τοῦ σημαινομένου τὴν δύναμιν, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο δὴ πάντως καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας, ὅτι τῶν γενη- τῶν ἡ φύσις, οὐδὲν ὅλως ἐξ αὐτῆς πηγάζουσα, σύμ- παν δὲ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχὸν δε χομένη παρὰ τοῦ Δημιουργού, δικαίως ἀκούει· « Τί γάρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ αὐτὸ θεόσδοτον ἔχει τὸ φῶς, οὐκ ἔχουσα δηλονότι λαμβάνει· τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ ἐναντίον ; ἢ πῶς οὐκ ἂν λέγοιτο σκοτία; Πιθα- νὴ γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαιοτάτη λίαν ἀπό δειξις, τοῦ τὴν μὲν κτίσιν εἶναι σκοτίαν, φῶς δὲ πά λιν τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ φαίνειν ἐν τῇ σκοτία τὸ φῶς. Εἰ γὰρ δέχεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ μετουσίαν, ὡς φῶς, ἢ ὡς ἐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ditur. Non enim putabat auditoribus satis fore ut D st Cor IV, 7. recte intelligendum Dei Verbum revera esse lucem hominum, si duntaxat diceret: Et vita erat lux hominum. » Probabile enim erat futuros aliquos qui temere et inconsulerate ea quæ dicuntur cape- rent, aliosque ducerent ac traderent lucem quidem revera esse Dei Verbum, at non omnibus lucis largiorem, sed quibus velit prudentiæ lucem in- mittere, eumque probare qui dignus sit tam illu- stri dono: cæterum aliarum creaturarum rationa- lium naturam aut ex propriis quodammodo seminibas prudentiæ vim accipere, aut intelligen- tiam ei prudentiamque a Deo ac Patre immitti, quasi non possit istud præstare Filius. Ut ergo manifestum fieret, ipsum Deum Verbum in Deo ac Patre vitam esse atque lucem, non aliquorum dun- taxat, aliorum non item, sed ineffabili quòdam communicationis modo, puta cum sit sapientia et prudentia (quod in rationis compotibus lucem ap- pellamus), seipsum universis rebus immiscere, ut rationalia rationem accipiant, et intelligentiam habeant quæ ejus sunt capacia, nec aliter istad possunt assequi, necessario infert, ‹ et lucem in tenebris lucere, el tenebras eam non comprehen- disse. › Id enim propemodum auditoribus studiose inclamat : Dixi, o boni, veritatem cum primis edo- cens, vitam esse hominum lucein, non ut quis- quam ex his verbis existimet eos qui justi et probi esse videntur aliunde vitæ Christianæ denum acci- pere, nimirum illuminationem, sed ut discatis C rursus, quod, quo modo est in omnibus rebus crea- tis Verbum vita, vivificans nempe ea quæ vitæ sunt capacia, ita quoque esse in iis lucem quæ intelligentia et prudentia sunt capacia, id quod sunt efficiens. Omnia enim est in omnibus Pater, per Filium, in Spiritu. Tenebras autem nominat naturam lucis indigam, hoc est omnem oninino creatam. Postquam enim ipsum lucem nuncupavit, aliam esse ostendens indigentem et ipsius parti- cipem creaturam rationalem, in contrarium vertit vim et rationem ejus quod signifcatur, non abs re, meo judicio, id faciens, sed quod apud se co- gitaret, rerum creatarum naturam, cum nihil ex se prorsus proferat, sed omne suum esse, et rectum consistendi modum habeat ab opifce, jure audire : . Quid enim habes quod non accepisti ? » Cum autem przter cætera ipsam quoque divinitus ela- tam lucem habeat, eam utique cum non habeat, accipit : quod vero lucem ex seipso non habet, quoinodo non erit contrarium? aut quomodo te- nebræ non dicentur? Probabile enim, imo neces- sarium argumentum est creaturam esse tenebras, Dei autem Verbum lucem, quod ‹ lux in tenebris lucet. Nam si rerum creataruin natura Dei Ver- bum per participationem accipit, ut lucem, aut tanquam ex luce, ipsa quidem ut tenebræ nimirum accipit; lucet autem in ipsa velut in tenebris lux,

προκειμένων ἐπείγεται. Οὐ γὰρ δήπου τοῖς ἀκροωμέ- Α νοις ἀποχρήσειν ἐνόμιζεν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἁπλα νῶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων αὐτὸς, διὰ τοῦ φάναι μόνον • • Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ο ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς, ἀναδειχθήσεσθαί τινας ἀβασανίστως τῶν λεγομένων ἀκούοντας· καὶ δὴ καὶ πρεσβεύειν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν ἐπιχειρεῖν, ὅτι φῶς μὲν ὄντως ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πλὴν οὐ πᾶσι φωτός χορηγός ἀλλ᾽ οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, τὸ τῆς συνέσεως ενίησι φῶς, δοκιμάζων τὸν ὀφείλοντα λαβεῖν, καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς ἄξιον ὄντα δωρεᾶς· ἡ δέ γε τῶν ἄλλων λο γικῶν κτισμάτων φύσις, ἢ ἐξ οἰκείων ὥσπερ σπερ μάτων, τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι φρονείν ερανίζεται δύο ναμιν, ἢ ἐντίθησιν αὐτῇ νοῦν καὶ σύνεσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὡς οὐκ ἐξισχύοντος τοῦτο δράν τοῦ Υἱοῦ. Β να τοίνυν φαίνηται σαφῶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ὃς ἦν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ζωὴ, καὶ φῶς, οὐ τινῶν μὲν ἀνὰ μέρος, ἑτέρων δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ κατά τινα μετουσίας ἄῤῥητον τρόπον, ώς σοφία καὶ σύνεσις (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς λογικοῖς τὸ καλούμενον φῶς), καυ τὸν ὅλοις τοῖς οὖσι καταμιγνύς, ἵνα λογικεύηται τὰ λογικά, καὶ φρόνησιν ἔχῃ τὰ φρονήσεως δεκτικά, οὐκ ἂν ἑτέρως εἶναι τοῦτο δυνηθέντα ποτέ· ἀναγκαίως φησίν, ὅτι καὶ « Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀκροωμένοις ἐκ πολλῆς ἀκριβείας ἀναβος "Εφην, ὦ οὗτοι, καίτοι σφόδρα διδάσκων τὰ ἀληθῆ, τὴν ζωὴν εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ φῶς, οὐχ ἵνα νοῇ τις ἔν γε τοῖς παροῦσι μάλιστα λόγοις, ἐξ ἑτέρου πολιτείας κομίζεσθαι γέρας τὸν παρ᾽ αὐτοῦ φωτισμόν, τοὺς ὅσοιπερ ἂν φαίνοιντο δίκαιοί τε καὶ ἀγαθοί· ἀλλ' Ένα μανθάνητε πάλιν, ὅτι περ ἂν τρόπον ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ζωή, ζωογονῶν δηλονότι τὰ ζωῆς δεκτικά· οὕτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ φῶς, τὰ συνέσεώς τε καὶ φρονήσεως δεκτικά, τοῦτο δεικνύων ὅπερ εἰσί· πάντα γὰρ ἐν πᾶσι ἐστιν ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Σκοτίαν δὲ ὀνομάζει τὴν τοῦ φωτίζε σθαι δεομένην φύσιν καθόλου, τοῦτ' ἔστι, τὴν γενητήν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν ὠνόμασε τὸ φῶς, ἑτέραν οὖσαν ἐπιδεικνύων τὴν ἐπιδεᾶ καὶ ἀμέτοχον [τσ. μέτοχον] αὐτοῦ, κτίσιν λογικήν, εἰς τὸ ἐναντίον περιτρέπει τοῦ σημαινομένου τὴν δύναμιν, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο δὴ πάντως καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας, ὅτι τῶν γενη- τῶν ἡ φύσις, οὐδὲν ὅλως ἐξ αὐτῆς πηγάζουσα, σύμ- παν δὲ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχὸν δε χομένη παρὰ τοῦ Δημιουργού, δικαίως ἀκούει· « Τί γάρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ αὐτὸ θεόσδοτον ἔχει τὸ φῶς, οὐκ ἔχουσα δηλονότι λαμβάνει· τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ ἐναντίον ; ἢ πῶς οὐκ ἂν λέγοιτο σκοτία; Πιθα- νὴ γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαιοτάτη λίαν ἀπό δειξις, τοῦ τὴν μὲν κτίσιν εἶναι σκοτίαν, φῶς δὲ πά λιν τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ φαίνειν ἐν τῇ σκοτία τὸ φῶς. Εἰ γὰρ δέχεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ μετουσίαν, ὡς φῶς, ἢ ὡς ἐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ditur. Non enim putabat auditoribus satis fore ut D st Cor IV, 7. recte intelligendum Dei Verbum revera esse lucem hominum, si duntaxat diceret: Et vita erat lux hominum. » Probabile enim erat futuros aliquos qui temere et inconsulerate ea quæ dicuntur cape- rent, aliosque ducerent ac traderent lucem quidem revera esse Dei Verbum, at non omnibus lucis largiorem, sed quibus velit prudentiæ lucem in- mittere, eumque probare qui dignus sit tam illu- stri dono: cæterum aliarum creaturarum rationa- lium naturam aut ex propriis quodammodo seminibas prudentiæ vim accipere, aut intelligen- tiam ei prudentiamque a Deo ac Patre immitti, quasi non possit istud præstare Filius. Ut ergo manifestum fieret, ipsum Deum Verbum in Deo ac Patre vitam esse atque lucem, non aliquorum dun- taxat, aliorum non item, sed ineffabili quòdam communicationis modo, puta cum sit sapientia et prudentia (quod in rationis compotibus lucem ap- pellamus), seipsum universis rebus immiscere, ut rationalia rationem accipiant, et intelligentiam habeant quæ ejus sunt capacia, nec aliter istad possunt assequi, necessario infert, ‹ et lucem in tenebris lucere, el tenebras eam non comprehen- disse. › Id enim propemodum auditoribus studiose inclamat : Dixi, o boni, veritatem cum primis edo- cens, vitam esse hominum lucein, non ut quis- quam ex his verbis existimet eos qui justi et probi esse videntur aliunde vitæ Christianæ denum acci- pere, nimirum illuminationem, sed ut discatis C rursus, quod, quo modo est in omnibus rebus crea- tis Verbum vita, vivificans nempe ea quæ vitæ sunt capacia, ita quoque esse in iis lucem quæ intelligentia et prudentia sunt capacia, id quod sunt efficiens. Omnia enim est in omnibus Pater, per Filium, in Spiritu. Tenebras autem nominat naturam lucis indigam, hoc est omnem oninino creatam. Postquam enim ipsum lucem nuncupavit, aliam esse ostendens indigentem et ipsius parti- cipem creaturam rationalem, in contrarium vertit vim et rationem ejus quod signifcatur, non abs re, meo judicio, id faciens, sed quod apud se co- gitaret, rerum creatarum naturam, cum nihil ex se prorsus proferat, sed omne suum esse, et rectum consistendi modum habeat ab opifce, jure audire : . Quid enim habes quod non accepisti ? » Cum autem przter cætera ipsam quoque divinitus ela- tam lucem habeat, eam utique cum non habeat, accipit : quod vero lucem ex seipso non habet, quoinodo non erit contrarium? aut quomodo te- nebræ non dicentur? Probabile enim, imo neces- sarium argumentum est creaturam esse tenebras, Dei autem Verbum lucem, quod ‹ lux in tenebris lucet. Nam si rerum creataruin natura Dei Ver- bum per participationem accipit, ut lucem, aut tanquam ex luce, ipsa quidem ut tenebræ nimirum accipit; lucet autem in ipsa velut in tenebris lux,

προκειμένων ἐπείγεται. Οὐ γὰρ δήπου τοῖς ἀκροωμέ- Α νοις ἀποχρήσειν ἐνόμιζεν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἁπλα νῶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων αὐτὸς, διὰ τοῦ φάναι μόνον • • Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ο ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς, ἀναδειχθήσεσθαί τινας ἀβασανίστως τῶν λεγομένων ἀκούοντας· καὶ δὴ καὶ πρεσβεύειν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν ἐπιχειρεῖν, ὅτι φῶς μὲν ὄντως ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πλὴν οὐ πᾶσι φωτός χορηγός ἀλλ᾽ οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, τὸ τῆς συνέσεως ενίησι φῶς, δοκιμάζων τὸν ὀφείλοντα λαβεῖν, καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς ἄξιον ὄντα δωρεᾶς· ἡ δέ γε τῶν ἄλλων λο γικῶν κτισμάτων φύσις, ἢ ἐξ οἰκείων ὥσπερ σπερ μάτων, τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι φρονείν ερανίζεται δύο ναμιν, ἢ ἐντίθησιν αὐτῇ νοῦν καὶ σύνεσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὡς οὐκ ἐξισχύοντος τοῦτο δράν τοῦ Υἱοῦ. Β να τοίνυν φαίνηται σαφῶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ὃς ἦν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ζωὴ, καὶ φῶς, οὐ τινῶν μὲν ἀνὰ μέρος, ἑτέρων δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ κατά τινα μετουσίας ἄῤῥητον τρόπον, ώς σοφία καὶ σύνεσις (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς λογικοῖς τὸ καλούμενον φῶς), καυ τὸν ὅλοις τοῖς οὖσι καταμιγνύς, ἵνα λογικεύηται τὰ λογικά, καὶ φρόνησιν ἔχῃ τὰ φρονήσεως δεκτικά, οὐκ ἂν ἑτέρως εἶναι τοῦτο δυνηθέντα ποτέ· ἀναγκαίως φησίν, ὅτι καὶ « Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀκροωμένοις ἐκ πολλῆς ἀκριβείας ἀναβος "Εφην, ὦ οὗτοι, καίτοι σφόδρα διδάσκων τὰ ἀληθῆ, τὴν ζωὴν εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ φῶς, οὐχ ἵνα νοῇ τις ἔν γε τοῖς παροῦσι μάλιστα λόγοις, ἐξ ἑτέρου πολιτείας κομίζεσθαι γέρας τὸν παρ᾽ αὐτοῦ φωτισμόν, τοὺς ὅσοιπερ ἂν φαίνοιντο δίκαιοί τε καὶ ἀγαθοί· ἀλλ' Ένα μανθάνητε πάλιν, ὅτι περ ἂν τρόπον ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ζωή, ζωογονῶν δηλονότι τὰ ζωῆς δεκτικά· οὕτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ φῶς, τὰ συνέσεώς τε καὶ φρονήσεως δεκτικά, τοῦτο δεικνύων ὅπερ εἰσί· πάντα γὰρ ἐν πᾶσι ἐστιν ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Σκοτίαν δὲ ὀνομάζει τὴν τοῦ φωτίζε σθαι δεομένην φύσιν καθόλου, τοῦτ' ἔστι, τὴν γενητήν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν ὠνόμασε τὸ φῶς, ἑτέραν οὖσαν ἐπιδεικνύων τὴν ἐπιδεᾶ καὶ ἀμέτοχον [τσ. μέτοχον] αὐτοῦ, κτίσιν λογικήν, εἰς τὸ ἐναντίον περιτρέπει τοῦ σημαινομένου τὴν δύναμιν, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο δὴ πάντως καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας, ὅτι τῶν γενη- τῶν ἡ φύσις, οὐδὲν ὅλως ἐξ αὐτῆς πηγάζουσα, σύμ- παν δὲ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχὸν δε χομένη παρὰ τοῦ Δημιουργού, δικαίως ἀκούει· « Τί γάρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ αὐτὸ θεόσδοτον ἔχει τὸ φῶς, οὐκ ἔχουσα δηλονότι λαμβάνει· τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ ἐναντίον ; ἢ πῶς οὐκ ἂν λέγοιτο σκοτία; Πιθα- νὴ γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαιοτάτη λίαν ἀπό δειξις, τοῦ τὴν μὲν κτίσιν εἶναι σκοτίαν, φῶς δὲ πά λιν τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ φαίνειν ἐν τῇ σκοτία τὸ φῶς. Εἰ γὰρ δέχεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ μετουσίαν, ὡς φῶς, ἢ ὡς ἐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ditur. Non enim putabat auditoribus satis fore ut D st Cor IV, 7. recte intelligendum Dei Verbum revera esse lucem hominum, si duntaxat diceret: Et vita erat lux hominum. » Probabile enim erat futuros aliquos qui temere et inconsulerate ea quæ dicuntur cape- rent, aliosque ducerent ac traderent lucem quidem revera esse Dei Verbum, at non omnibus lucis largiorem, sed quibus velit prudentiæ lucem in- mittere, eumque probare qui dignus sit tam illu- stri dono: cæterum aliarum creaturarum rationa- lium naturam aut ex propriis quodammodo seminibas prudentiæ vim accipere, aut intelligen- tiam ei prudentiamque a Deo ac Patre immitti, quasi non possit istud præstare Filius. Ut ergo manifestum fieret, ipsum Deum Verbum in Deo ac Patre vitam esse atque lucem, non aliquorum dun- taxat, aliorum non item, sed ineffabili quòdam communicationis modo, puta cum sit sapientia et prudentia (quod in rationis compotibus lucem ap- pellamus), seipsum universis rebus immiscere, ut rationalia rationem accipiant, et intelligentiam habeant quæ ejus sunt capacia, nec aliter istad possunt assequi, necessario infert, ‹ et lucem in tenebris lucere, el tenebras eam non comprehen- disse. › Id enim propemodum auditoribus studiose inclamat : Dixi, o boni, veritatem cum primis edo- cens, vitam esse hominum lucein, non ut quis- quam ex his verbis existimet eos qui justi et probi esse videntur aliunde vitæ Christianæ denum acci- pere, nimirum illuminationem, sed ut discatis C rursus, quod, quo modo est in omnibus rebus crea- tis Verbum vita, vivificans nempe ea quæ vitæ sunt capacia, ita quoque esse in iis lucem quæ intelligentia et prudentia sunt capacia, id quod sunt efficiens. Omnia enim est in omnibus Pater, per Filium, in Spiritu. Tenebras autem nominat naturam lucis indigam, hoc est omnem oninino creatam. Postquam enim ipsum lucem nuncupavit, aliam esse ostendens indigentem et ipsius parti- cipem creaturam rationalem, in contrarium vertit vim et rationem ejus quod signifcatur, non abs re, meo judicio, id faciens, sed quod apud se co- gitaret, rerum creatarum naturam, cum nihil ex se prorsus proferat, sed omne suum esse, et rectum consistendi modum habeat ab opifce, jure audire : . Quid enim habes quod non accepisti ? » Cum autem przter cætera ipsam quoque divinitus ela- tam lucem habeat, eam utique cum non habeat, accipit : quod vero lucem ex seipso non habet, quoinodo non erit contrarium? aut quomodo te- nebræ non dicentur? Probabile enim, imo neces- sarium argumentum est creaturam esse tenebras, Dei autem Verbum lucem, quod ‹ lux in tenebris lucet. Nam si rerum creataruin natura Dei Ver- bum per participationem accipit, ut lucem, aut tanquam ex luce, ipsa quidem ut tenebræ nimirum accipit; lucet autem in ipsa velut in tenebris lux,

προκειμένων ἐπείγεται. Οὐ γὰρ δήπου τοῖς ἀκροωμέ- Α νοις ἀποχρήσειν ἐνόμιζεν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἁπλα νῶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων αὐτὸς, διὰ τοῦ φάναι μόνον • • Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ο ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς, ἀναδειχθήσεσθαί τινας ἀβασανίστως τῶν λεγομένων ἀκούοντας· καὶ δὴ καὶ πρεσβεύειν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν ἐπιχειρεῖν, ὅτι φῶς μὲν ὄντως ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πλὴν οὐ πᾶσι φωτός χορηγός ἀλλ᾽ οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, τὸ τῆς συνέσεως ενίησι φῶς, δοκιμάζων τὸν ὀφείλοντα λαβεῖν, καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς ἄξιον ὄντα δωρεᾶς· ἡ δέ γε τῶν ἄλλων λο γικῶν κτισμάτων φύσις, ἢ ἐξ οἰκείων ὥσπερ σπερ μάτων, τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι φρονείν ερανίζεται δύο ναμιν, ἢ ἐντίθησιν αὐτῇ νοῦν καὶ σύνεσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὡς οὐκ ἐξισχύοντος τοῦτο δράν τοῦ Υἱοῦ. Β να τοίνυν φαίνηται σαφῶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ὃς ἦν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ζωὴ, καὶ φῶς, οὐ τινῶν μὲν ἀνὰ μέρος, ἑτέρων δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ κατά τινα μετουσίας ἄῤῥητον τρόπον, ώς σοφία καὶ σύνεσις (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς λογικοῖς τὸ καλούμενον φῶς), καυ τὸν ὅλοις τοῖς οὖσι καταμιγνύς, ἵνα λογικεύηται τὰ λογικά, καὶ φρόνησιν ἔχῃ τὰ φρονήσεως δεκτικά, οὐκ ἂν ἑτέρως εἶναι τοῦτο δυνηθέντα ποτέ· ἀναγκαίως φησίν, ὅτι καὶ « Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀκροωμένοις ἐκ πολλῆς ἀκριβείας ἀναβος "Εφην, ὦ οὗτοι, καίτοι σφόδρα διδάσκων τὰ ἀληθῆ, τὴν ζωὴν εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ φῶς, οὐχ ἵνα νοῇ τις ἔν γε τοῖς παροῦσι μάλιστα λόγοις, ἐξ ἑτέρου πολιτείας κομίζεσθαι γέρας τὸν παρ᾽ αὐτοῦ φωτισμόν, τοὺς ὅσοιπερ ἂν φαίνοιντο δίκαιοί τε καὶ ἀγαθοί· ἀλλ' Ένα μανθάνητε πάλιν, ὅτι περ ἂν τρόπον ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ζωή, ζωογονῶν δηλονότι τὰ ζωῆς δεκτικά· οὕτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ φῶς, τὰ συνέσεώς τε καὶ φρονήσεως δεκτικά, τοῦτο δεικνύων ὅπερ εἰσί· πάντα γὰρ ἐν πᾶσι ἐστιν ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Σκοτίαν δὲ ὀνομάζει τὴν τοῦ φωτίζε σθαι δεομένην φύσιν καθόλου, τοῦτ' ἔστι, τὴν γενητήν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν ὠνόμασε τὸ φῶς, ἑτέραν οὖσαν ἐπιδεικνύων τὴν ἐπιδεᾶ καὶ ἀμέτοχον [τσ. μέτοχον] αὐτοῦ, κτίσιν λογικήν, εἰς τὸ ἐναντίον περιτρέπει τοῦ σημαινομένου τὴν δύναμιν, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο δὴ πάντως καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας, ὅτι τῶν γενη- τῶν ἡ φύσις, οὐδὲν ὅλως ἐξ αὐτῆς πηγάζουσα, σύμ- παν δὲ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχὸν δε χομένη παρὰ τοῦ Δημιουργού, δικαίως ἀκούει· « Τί γάρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ αὐτὸ θεόσδοτον ἔχει τὸ φῶς, οὐκ ἔχουσα δηλονότι λαμβάνει· τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ ἐναντίον ; ἢ πῶς οὐκ ἂν λέγοιτο σκοτία; Πιθα- νὴ γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαιοτάτη λίαν ἀπό δειξις, τοῦ τὴν μὲν κτίσιν εἶναι σκοτίαν, φῶς δὲ πά λιν τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ φαίνειν ἐν τῇ σκοτία τὸ φῶς. Εἰ γὰρ δέχεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ μετουσίαν, ὡς φῶς, ἢ ὡς ἐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ditur. Non enim putabat auditoribus satis fore ut D st Cor IV, 7. recte intelligendum Dei Verbum revera esse lucem hominum, si duntaxat diceret: Et vita erat lux hominum. » Probabile enim erat futuros aliquos qui temere et inconsulerate ea quæ dicuntur cape- rent, aliosque ducerent ac traderent lucem quidem revera esse Dei Verbum, at non omnibus lucis largiorem, sed quibus velit prudentiæ lucem in- mittere, eumque probare qui dignus sit tam illu- stri dono: cæterum aliarum creaturarum rationa- lium naturam aut ex propriis quodammodo seminibas prudentiæ vim accipere, aut intelligen- tiam ei prudentiamque a Deo ac Patre immitti, quasi non possit istud præstare Filius. Ut ergo manifestum fieret, ipsum Deum Verbum in Deo ac Patre vitam esse atque lucem, non aliquorum dun- taxat, aliorum non item, sed ineffabili quòdam communicationis modo, puta cum sit sapientia et prudentia (quod in rationis compotibus lucem ap- pellamus), seipsum universis rebus immiscere, ut rationalia rationem accipiant, et intelligentiam habeant quæ ejus sunt capacia, nec aliter istad possunt assequi, necessario infert, ‹ et lucem in tenebris lucere, el tenebras eam non comprehen- disse. › Id enim propemodum auditoribus studiose inclamat : Dixi, o boni, veritatem cum primis edo- cens, vitam esse hominum lucein, non ut quis- quam ex his verbis existimet eos qui justi et probi esse videntur aliunde vitæ Christianæ denum acci- pere, nimirum illuminationem, sed ut discatis C rursus, quod, quo modo est in omnibus rebus crea- tis Verbum vita, vivificans nempe ea quæ vitæ sunt capacia, ita quoque esse in iis lucem quæ intelligentia et prudentia sunt capacia, id quod sunt efficiens. Omnia enim est in omnibus Pater, per Filium, in Spiritu. Tenebras autem nominat naturam lucis indigam, hoc est omnem oninino creatam. Postquam enim ipsum lucem nuncupavit, aliam esse ostendens indigentem et ipsius parti- cipem creaturam rationalem, in contrarium vertit vim et rationem ejus quod signifcatur, non abs re, meo judicio, id faciens, sed quod apud se co- gitaret, rerum creatarum naturam, cum nihil ex se prorsus proferat, sed omne suum esse, et rectum consistendi modum habeat ab opifce, jure audire : . Quid enim habes quod non accepisti ? » Cum autem przter cætera ipsam quoque divinitus ela- tam lucem habeat, eam utique cum non habeat, accipit : quod vero lucem ex seipso non habet, quoinodo non erit contrarium? aut quomodo te- nebræ non dicentur? Probabile enim, imo neces- sarium argumentum est creaturam esse tenebras, Dei autem Verbum lucem, quod ‹ lux in tenebris lucet. Nam si rerum creataruin natura Dei Ver- bum per participationem accipit, ut lucem, aut tanquam ex luce, ipsa quidem ut tenebræ nimirum accipit; lucet autem in ipsa velut in tenebris lux,

προκειμένων ἐπείγεται. Οὐ γὰρ δήπου τοῖς ἀκροωμέ- Α νοις ἀποχρήσειν ἐνόμιζεν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἁπλα νῶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων αὐτὸς, διὰ τοῦ φάναι μόνον • • Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ο ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς, ἀναδειχθήσεσθαί τινας ἀβασανίστως τῶν λεγομένων ἀκούοντας· καὶ δὴ καὶ πρεσβεύειν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν ἐπιχειρεῖν, ὅτι φῶς μὲν ὄντως ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πλὴν οὐ πᾶσι φωτός χορηγός ἀλλ᾽ οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, τὸ τῆς συνέσεως ενίησι φῶς, δοκιμάζων τὸν ὀφείλοντα λαβεῖν, καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς ἄξιον ὄντα δωρεᾶς· ἡ δέ γε τῶν ἄλλων λο γικῶν κτισμάτων φύσις, ἢ ἐξ οἰκείων ὥσπερ σπερ μάτων, τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι φρονείν ερανίζεται δύο ναμιν, ἢ ἐντίθησιν αὐτῇ νοῦν καὶ σύνεσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὡς οὐκ ἐξισχύοντος τοῦτο δράν τοῦ Υἱοῦ. Β να τοίνυν φαίνηται σαφῶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ὃς ἦν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ζωὴ, καὶ φῶς, οὐ τινῶν μὲν ἀνὰ μέρος, ἑτέρων δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ κατά τινα μετουσίας ἄῤῥητον τρόπον, ώς σοφία καὶ σύνεσις (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς λογικοῖς τὸ καλούμενον φῶς), καυ τὸν ὅλοις τοῖς οὖσι καταμιγνύς, ἵνα λογικεύηται τὰ λογικά, καὶ φρόνησιν ἔχῃ τὰ φρονήσεως δεκτικά, οὐκ ἂν ἑτέρως εἶναι τοῦτο δυνηθέντα ποτέ· ἀναγκαίως φησίν, ὅτι καὶ « Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀκροωμένοις ἐκ πολλῆς ἀκριβείας ἀναβος "Εφην, ὦ οὗτοι, καίτοι σφόδρα διδάσκων τὰ ἀληθῆ, τὴν ζωὴν εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ φῶς, οὐχ ἵνα νοῇ τις ἔν γε τοῖς παροῦσι μάλιστα λόγοις, ἐξ ἑτέρου πολιτείας κομίζεσθαι γέρας τὸν παρ᾽ αὐτοῦ φωτισμόν, τοὺς ὅσοιπερ ἂν φαίνοιντο δίκαιοί τε καὶ ἀγαθοί· ἀλλ' Ένα μανθάνητε πάλιν, ὅτι περ ἂν τρόπον ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ζωή, ζωογονῶν δηλονότι τὰ ζωῆς δεκτικά· οὕτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ φῶς, τὰ συνέσεώς τε καὶ φρονήσεως δεκτικά, τοῦτο δεικνύων ὅπερ εἰσί· πάντα γὰρ ἐν πᾶσι ἐστιν ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Σκοτίαν δὲ ὀνομάζει τὴν τοῦ φωτίζε σθαι δεομένην φύσιν καθόλου, τοῦτ' ἔστι, τὴν γενητήν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν ὠνόμασε τὸ φῶς, ἑτέραν οὖσαν ἐπιδεικνύων τὴν ἐπιδεᾶ καὶ ἀμέτοχον [τσ. μέτοχον] αὐτοῦ, κτίσιν λογικήν, εἰς τὸ ἐναντίον περιτρέπει τοῦ σημαινομένου τὴν δύναμιν, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο δὴ πάντως καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας, ὅτι τῶν γενη- τῶν ἡ φύσις, οὐδὲν ὅλως ἐξ αὐτῆς πηγάζουσα, σύμ- παν δὲ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχὸν δε χομένη παρὰ τοῦ Δημιουργού, δικαίως ἀκούει· « Τί γάρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ αὐτὸ θεόσδοτον ἔχει τὸ φῶς, οὐκ ἔχουσα δηλονότι λαμβάνει· τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ ἐναντίον ; ἢ πῶς οὐκ ἂν λέγοιτο σκοτία; Πιθα- νὴ γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαιοτάτη λίαν ἀπό δειξις, τοῦ τὴν μὲν κτίσιν εἶναι σκοτίαν, φῶς δὲ πά λιν τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ φαίνειν ἐν τῇ σκοτία τὸ φῶς. Εἰ γὰρ δέχεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ μετουσίαν, ὡς φῶς, ἢ ὡς ἐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ditur. Non enim putabat auditoribus satis fore ut D st Cor IV, 7. recte intelligendum Dei Verbum revera esse lucem hominum, si duntaxat diceret: Et vita erat lux hominum. » Probabile enim erat futuros aliquos qui temere et inconsulerate ea quæ dicuntur cape- rent, aliosque ducerent ac traderent lucem quidem revera esse Dei Verbum, at non omnibus lucis largiorem, sed quibus velit prudentiæ lucem in- mittere, eumque probare qui dignus sit tam illu- stri dono: cæterum aliarum creaturarum rationa- lium naturam aut ex propriis quodammodo seminibas prudentiæ vim accipere, aut intelligen- tiam ei prudentiamque a Deo ac Patre immitti, quasi non possit istud præstare Filius. Ut ergo manifestum fieret, ipsum Deum Verbum in Deo ac Patre vitam esse atque lucem, non aliquorum dun- taxat, aliorum non item, sed ineffabili quòdam communicationis modo, puta cum sit sapientia et prudentia (quod in rationis compotibus lucem ap- pellamus), seipsum universis rebus immiscere, ut rationalia rationem accipiant, et intelligentiam habeant quæ ejus sunt capacia, nec aliter istad possunt assequi, necessario infert, ‹ et lucem in tenebris lucere, el tenebras eam non comprehen- disse. › Id enim propemodum auditoribus studiose inclamat : Dixi, o boni, veritatem cum primis edo- cens, vitam esse hominum lucein, non ut quis- quam ex his verbis existimet eos qui justi et probi esse videntur aliunde vitæ Christianæ denum acci- pere, nimirum illuminationem, sed ut discatis C rursus, quod, quo modo est in omnibus rebus crea- tis Verbum vita, vivificans nempe ea quæ vitæ sunt capacia, ita quoque esse in iis lucem quæ intelligentia et prudentia sunt capacia, id quod sunt efficiens. Omnia enim est in omnibus Pater, per Filium, in Spiritu. Tenebras autem nominat naturam lucis indigam, hoc est omnem oninino creatam. Postquam enim ipsum lucem nuncupavit, aliam esse ostendens indigentem et ipsius parti- cipem creaturam rationalem, in contrarium vertit vim et rationem ejus quod signifcatur, non abs re, meo judicio, id faciens, sed quod apud se co- gitaret, rerum creatarum naturam, cum nihil ex se prorsus proferat, sed omne suum esse, et rectum consistendi modum habeat ab opifce, jure audire : . Quid enim habes quod non accepisti ? » Cum autem przter cætera ipsam quoque divinitus ela- tam lucem habeat, eam utique cum non habeat, accipit : quod vero lucem ex seipso non habet, quoinodo non erit contrarium? aut quomodo te- nebræ non dicentur? Probabile enim, imo neces- sarium argumentum est creaturam esse tenebras, Dei autem Verbum lucem, quod ‹ lux in tenebris lucet. Nam si rerum creataruin natura Dei Ver- bum per participationem accipit, ut lucem, aut tanquam ex luce, ipsa quidem ut tenebræ nimirum accipit; lucet autem in ipsa velut in tenebris lux,

προκειμένων ἐπείγεται. Οὐ γὰρ δήπου τοῖς ἀκροωμέ- Α νοις ἀποχρήσειν ἐνόμιζεν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἁπλα νῶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων αὐτὸς, διὰ τοῦ φάναι μόνον • • Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· ο ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς, ἀναδειχθήσεσθαί τινας ἀβασανίστως τῶν λεγομένων ἀκούοντας· καὶ δὴ καὶ πρεσβεύειν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν ἐπιχειρεῖν, ὅτι φῶς μὲν ὄντως ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πλὴν οὐ πᾶσι φωτός χορηγός ἀλλ᾽ οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, τὸ τῆς συνέσεως ενίησι φῶς, δοκιμάζων τὸν ὀφείλοντα λαβεῖν, καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς ἄξιον ὄντα δωρεᾶς· ἡ δέ γε τῶν ἄλλων λο γικῶν κτισμάτων φύσις, ἢ ἐξ οἰκείων ὥσπερ σπερ μάτων, τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι φρονείν ερανίζεται δύο ναμιν, ἢ ἐντίθησιν αὐτῇ νοῦν καὶ σύνεσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὡς οὐκ ἐξισχύοντος τοῦτο δράν τοῦ Υἱοῦ. Β να τοίνυν φαίνηται σαφῶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ὃς ἦν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ζωὴ, καὶ φῶς, οὐ τινῶν μὲν ἀνὰ μέρος, ἑτέρων δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ κατά τινα μετουσίας ἄῤῥητον τρόπον, ώς σοφία καὶ σύνεσις (ὅπερ ἐστὶν ἐν τοῖς λογικοῖς τὸ καλούμενον φῶς), καυ τὸν ὅλοις τοῖς οὖσι καταμιγνύς, ἵνα λογικεύηται τὰ λογικά, καὶ φρόνησιν ἔχῃ τὰ φρονήσεως δεκτικά, οὐκ ἂν ἑτέρως εἶναι τοῦτο δυνηθέντα ποτέ· ἀναγκαίως φησίν, ὅτι καὶ « Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτία φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀκροωμένοις ἐκ πολλῆς ἀκριβείας ἀναβος "Εφην, ὦ οὗτοι, καίτοι σφόδρα διδάσκων τὰ ἀληθῆ, τὴν ζωὴν εἶναι τῶν ἀνθρώπων τὸ φῶς, οὐχ ἵνα νοῇ τις ἔν γε τοῖς παροῦσι μάλιστα λόγοις, ἐξ ἑτέρου πολιτείας κομίζεσθαι γέρας τὸν παρ᾽ αὐτοῦ φωτισμόν, τοὺς ὅσοιπερ ἂν φαίνοιντο δίκαιοί τε καὶ ἀγαθοί· ἀλλ' Ένα μανθάνητε πάλιν, ὅτι περ ἂν τρόπον ἐστὶν ἐν πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ὁ Λόγος ζωή, ζωογονῶν δηλονότι τὰ ζωῆς δεκτικά· οὕτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς καὶ φῶς, τὰ συνέσεώς τε καὶ φρονήσεως δεκτικά, τοῦτο δεικνύων ὅπερ εἰσί· πάντα γὰρ ἐν πᾶσι ἐστιν ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Σκοτίαν δὲ ὀνομάζει τὴν τοῦ φωτίζε σθαι δεομένην φύσιν καθόλου, τοῦτ' ἔστι, τὴν γενητήν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν ὠνόμασε τὸ φῶς, ἑτέραν οὖσαν ἐπιδεικνύων τὴν ἐπιδεᾶ καὶ ἀμέτοχον [τσ. μέτοχον] αὐτοῦ, κτίσιν λογικήν, εἰς τὸ ἐναντίον περιτρέπει τοῦ σημαινομένου τὴν δύναμιν, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο δὴ πάντως καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας, ὅτι τῶν γενη- τῶν ἡ φύσις, οὐδὲν ὅλως ἐξ αὐτῆς πηγάζουσα, σύμ- παν δὲ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχὸν δε χομένη παρὰ τοῦ Δημιουργού, δικαίως ἀκούει· « Τί γάρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ αὐτὸ θεόσδοτον ἔχει τὸ φῶς, οὐκ ἔχουσα δηλονότι λαμβάνει· τὸ δὲ φῶς οὐκ ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ ἐναντίον ; ἢ πῶς οὐκ ἂν λέγοιτο σκοτία; Πιθα- νὴ γὰρ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναγκαιοτάτη λίαν ἀπό δειξις, τοῦ τὴν μὲν κτίσιν εἶναι σκοτίαν, φῶς δὲ πά λιν τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ φαίνειν ἐν τῇ σκοτία τὸ φῶς. Εἰ γὰρ δέχεται τῶν γενητῶν ἡ φύσις τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ μετουσίαν, ὡς φῶς, ἢ ὡς ἐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ditur. Non enim putabat auditoribus satis fore ut D st Cor IV, 7. recte intelligendum Dei Verbum revera esse lucem hominum, si duntaxat diceret: Et vita erat lux hominum. » Probabile enim erat futuros aliquos qui temere et inconsulerate ea quæ dicuntur cape- rent, aliosque ducerent ac traderent lucem quidem revera esse Dei Verbum, at non omnibus lucis largiorem, sed quibus velit prudentiæ lucem in- mittere, eumque probare qui dignus sit tam illu- stri dono: cæterum aliarum creaturarum rationa- lium naturam aut ex propriis quodammodo seminibas prudentiæ vim accipere, aut intelligen- tiam ei prudentiamque a Deo ac Patre immitti, quasi non possit istud præstare Filius. Ut ergo manifestum fieret, ipsum Deum Verbum in Deo ac Patre vitam esse atque lucem, non aliquorum dun- taxat, aliorum non item, sed ineffabili quòdam communicationis modo, puta cum sit sapientia et prudentia (quod in rationis compotibus lucem ap- pellamus), seipsum universis rebus immiscere, ut rationalia rationem accipiant, et intelligentiam habeant quæ ejus sunt capacia, nec aliter istad possunt assequi, necessario infert, ‹ et lucem in tenebris lucere, el tenebras eam non comprehen- disse. › Id enim propemodum auditoribus studiose inclamat : Dixi, o boni, veritatem cum primis edo- cens, vitam esse hominum lucein, non ut quis- quam ex his verbis existimet eos qui justi et probi esse videntur aliunde vitæ Christianæ denum acci- pere, nimirum illuminationem, sed ut discatis C rursus, quod, quo modo est in omnibus rebus crea- tis Verbum vita, vivificans nempe ea quæ vitæ sunt capacia, ita quoque esse in iis lucem quæ intelligentia et prudentia sunt capacia, id quod sunt efficiens. Omnia enim est in omnibus Pater, per Filium, in Spiritu. Tenebras autem nominat naturam lucis indigam, hoc est omnem oninino creatam. Postquam enim ipsum lucem nuncupavit, aliam esse ostendens indigentem et ipsius parti- cipem creaturam rationalem, in contrarium vertit vim et rationem ejus quod signifcatur, non abs re, meo judicio, id faciens, sed quod apud se co- gitaret, rerum creatarum naturam, cum nihil ex se prorsus proferat, sed omne suum esse, et rectum consistendi modum habeat ab opifce, jure audire : . Quid enim habes quod non accepisti ? » Cum autem przter cætera ipsam quoque divinitus ela- tam lucem habeat, eam utique cum non habeat, accipit : quod vero lucem ex seipso non habet, quoinodo non erit contrarium? aut quomodo te- nebræ non dicentur? Probabile enim, imo neces- sarium argumentum est creaturam esse tenebras, Dei autem Verbum lucem, quod ‹ lux in tenebris lucet. Nam si rerum creataruin natura Dei Ver- bum per participationem accipit, ut lucem, aut tanquam ex luce, ipsa quidem ut tenebræ nimirum accipit; lucet autem in ipsa velut in tenebris lux,

Α βεβαιοτάτην αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἀποδεικνύων. μένος, ἑτερόν τι παρεφθέγξατο διδάσκων, δ μὴ πάνω τως ἦν κατά βούλησιν τοῦ τὴν ἀποστολὴν ἐπιθέντος αὐτῷ. Οὐκοῦν ἀληθῆς ὁ μάρτυς θεοδίδακτος ών· τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν τὸ « ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ· › ἐπεὶ καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ σοφώτατος ἀπεστάλ θαι λέγων διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς ἐκμαθεῖν, ἀλλὰ δι' ἀπο καλύψεως τοῦ πεπομφότος διεβεβαιώσατο, συνημμένως ἡμῖν, ὥσπερ καὶ ἀδιαστάτως, ἐν τῷ ἀπεστάλθαι λέ γειν, τὴν ἀποκάλυψιν ὑπεμφαίνων. Οὐκοῦν ἐν τῷ Ει ἀπεστάλθαι παρὰ Θεοῦ, τὸ θεοδίδακτον εἶναι πάντως ἀκολουθεῖ. Τὸ δὲ ἀψευδεῖν ὅτι λίαν ἐσπούδασται τοῖς τῆς ἀληθείας λειτουργοῖς, οὐκ ἀμφίλογον. « Εν δὲ καὶ ὄνομα τῷ ἀνθρώπῳ, ο φησίν, ο Ιωάννης. Έδει γνωρίζεσθαι τὸν ἀπεσταλμένον, καὶ τῇ τοῦ ονόματος σημασία, πολλὴν, ὡς οἶμαι, τῷ λόγῳ τὴν ἀξιοπιστίαν εἰσφέροντος· ἄγγελος γάρ, Γαβριήλ δε οὗτος ὁ παρεστηκὼς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, ὅτε τῷ Ζαχαρίᾳ τὴν γέννησιν αὐτοῦ τὴν ἐκ τῆς Ἐλισάβετ εὐηγγελίζετο, πρὸς οἷς εὑρίσκεται λέγων, καὶ τοῦτο προστέθεικεν, ὅτι «Καὶ Ἰωάννης ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. » Δῆλον δὲ δήπου, καὶ πᾶσιν ὁμολογούμενον, ὡς ἄρα κατὰ τὴν θείαν βούλησίν τε καὶ πρόσταξιν, οὕτω παρὰ τοῦ ἀγγέλου κατωνομά ζετο. Εἶτα πῶς οὐκ ἂν νοηθείη λοιπὸν παντὸς ἐπαίνου κρείττων ἅμα καὶ ἀξιολογώτερος ὁ τοσαύτῃ παρὰ Θεοῦ κατεστεμμένος τιμῇ; διὸ δὴ καὶ ἡ τοῦ ὀνόματος μνήμη χρησίμως τε, καὶ ἀναγκαίως παραλαμβάνεται. Ἐπειδὴ δὲ προστέθεικεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰς μαρτυ ρίαν ἀπεστάλθαι παρὰ Θεοῦ τὸν ἅγιον Βαπτιστήν, ἵνα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ, ο πάλιν ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅταν ἡμῖν οἱ δι' ἐναντίας ἀντιπίπτωσι λέγον τες, Διατί μὴ πάντες τῷ θεόθεν ἀπεσταλμένῳ πεπι- στεύκασι; πῶς δὲ ἠτόνησεν εἰς τὸ πεῖσαί τινας δ πρὸς τοῦτο διὰ τῆς ἄνωθεν ψήφου προκεχειρισμένος; Οὐ τῆς Ἰωάννου ῥαθυμίας, ὦ οὗτοι, δίκαιον ἡμᾶς ἐν τούτοις κατηγορεῖν, ἀλλὰ τῆς τῶν ἀπειθούντων δυστροπίας καταβοᾷν. Ὅσον μὲν γὰρ εἰς τὸν τοῦ προκηρύττοντος σκοπὸν, καὶ τὸν τῆς ἀποστολῆς τῆς ἄνωθεν τρόπον, οὐδεὶς ἂν ηὑρέθη τῆς διδασκαλίας ἀμέτοχος, οὐδ' ἂν ἐνέμεινεν ἀπειθής. Ἐπειδὴ δὲ διάφορος· ἐν τοῖς ἀκροωμένοις ή γνώμη, καὶ τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἕκαστος ἔχει τὴν ἐξουσίαν, ἀπεσφάλησάν τινες τοῦ συμφέροντος, οὐ παραδεξάμενοι τὴν πίστιν. Διὸ αὐτοῖς ῥητέον δηλονότι κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον· . Ο ἀκούων ἀκουέτω, καὶ ὁ ἀπειθῶν ἀπειθείτω. » 1, 7. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Εμφασιν ἀρετῆς, καὶ τῆς τοῦ προσώπου περιφα νείας ὠδίνει τό, • οὗτος. » . Ο γὰρ ἐκ Θεοῦ, ν φησίν, • ἀπεσταλμένος, ν ὁ πᾶσαν εἰκότως καταπλήξας τὴν Ἰουδαίαν, τῇ τε τοῦ βίου σεμνότητι, καὶ ταῖς εἰς ἄσκησιν ὑπερβολαῖς, ὁ διὰ φωνῆς ἁγίων προκηρυτ τόμενος προφητῶν· καὶ παρὰ μὲν τῷ Ησαίᾳ • Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ν παρὰ δὲ τῷ μακα- ρίῳ Δαβίδ « Λύχνος Χριστῷ προητοιμασμένος ο όνο- μασθείς· « Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός· › καὶ φῶς μὲν ἐν τούτῳ τὸν Θεὸν Λόγον ἀποκαλεῖ, ἕνα δὲ ὄντα δεικνύει, καὶ αὐτὸ δὴ τοῦτο κυρίως ὑπάρχοντα φῶς, μεθ᾽ ὁ κατὰ φύσιν ἕτερον οὐδὲν, τὴν τοῦ δύνασθαι φωτίζειν ενέργειαν ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHIEP. mysterii vim non ab alio didicisse confirmat, sed sioni revelationem conjungens, et hanc illa subin- dicans. Igitur quod missus est a Deo, sequitur a Deo edoctum esse. Cæterum veritatis cultores a mendacio longe alienos esse nemo dubitat. ‹ Erat autem nomen homini, › inquit, ‹ Joannes. › In- notescere debebat is qui mnissus erat, signifcatione quoque nominis, fidem et auctoritatem maximam dictis afferentis. Angelus enim Gabriel, is nimirum qui astat ante Deum, ut ipse ait ", cum Zachariæ filium ex Elisabeth suscipiendum annuntiaret, addidit : « Joannes erit nomen ejus 39. Con- stat autem apud omnes, ita nuncupatum esse ab angelo, divina voluntate ac jussu. At qui tanto honore est ornatus a Deo, quomodo non omni B laude et commendatione major est? Quocirea uti- liter ac necessario mentio nominis facta est. Jam vero cum addiderit evangelista, missum esse in testimonium a Deo sanctum Baptistam, ut omnes crederent per ipsum 3, > illud rursum dicemus, si nos adversarii bis verbis urgeant : Quidni omnes ei qui divinitus missus erat crediderunt? aut quomodo gravatus est nonnullos ad creden- dum adducere, qui ad id superno decreto fuerat assumptus? Non æquum est, o quicunque vos estis, ullam in hoc Joanni culpam ascribere, sed incredulorum perversos ac praefractos mores decet incusare. Etenim quod ad præconis scopum et su- pernæ missionis rationem attinet, nemini do- C ctrina defuit, vel fides; sed cum varia sint audito- rum ingenia, et unusquisque potestatem habeat suæ voluntatis, a recta ratione quidam aberrarunt, • tide repudiata. Idcirco propheticum illud de iis usurpɔndum est : « Qui audit audiat, et qui est inobediens non obediat ". ▸ Hic venit in testimonium, ut testimonium D perhiberet de lumine. Emphasim habet illud, ‹ Hic, » et virtutem atque personæ claritatem significat. Is enim, ‹ qui a Deo missus est, › inquit, qui universam Judæam cum sanctitate vitæ tum pletatis incredibili splendore in admirationem sui rapuit, qui sanctorum pro- phetarum oraculis prænuntiatus fuit, apud Isaiam quidem : • Vos clamantis in deserto ; › apud beatum vero Davidem :: Lucerna Christo præ- parata • nuncupatus : • Hic venit in testimo- nium, ut testimonium perhiberet de lumine. » Et lucem quidem hic Deum Verbum nominat, unum- que esse ostendit, et ipsammet lucem proprie exsistere, post quam alia nulla est natura, illu- *** Gal. 1, 12. * Luc. Psal. EXXX, 17. 11, 21. 9. ibid. 13. - • Joan. J, 7. Ezech. 111, 27. 153. XL, 3. 28. per revelationem ejus a quo missus est, mis- Οὐδὲ γὰρ ἂν ὁ παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸ κηρύττειν ἀπεσταλ

Α βεβαιοτάτην αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἀποδεικνύων. μένος, ἑτερόν τι παρεφθέγξατο διδάσκων, δ μὴ πάνω τως ἦν κατά βούλησιν τοῦ τὴν ἀποστολὴν ἐπιθέντος αὐτῷ. Οὐκοῦν ἀληθῆς ὁ μάρτυς θεοδίδακτος ών· τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν τὸ « ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ· › ἐπεὶ καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ σοφώτατος ἀπεστάλ θαι λέγων διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς ἐκμαθεῖν, ἀλλὰ δι' ἀπο καλύψεως τοῦ πεπομφότος διεβεβαιώσατο, συνημμένως ἡμῖν, ὥσπερ καὶ ἀδιαστάτως, ἐν τῷ ἀπεστάλθαι λέ γειν, τὴν ἀποκάλυψιν ὑπεμφαίνων. Οὐκοῦν ἐν τῷ Ει ἀπεστάλθαι παρὰ Θεοῦ, τὸ θεοδίδακτον εἶναι πάντως ἀκολουθεῖ. Τὸ δὲ ἀψευδεῖν ὅτι λίαν ἐσπούδασται τοῖς τῆς ἀληθείας λειτουργοῖς, οὐκ ἀμφίλογον. « Εν δὲ καὶ ὄνομα τῷ ἀνθρώπῳ, ο φησίν, ο Ιωάννης. Έδει γνωρίζεσθαι τὸν ἀπεσταλμένον, καὶ τῇ τοῦ ονόματος σημασία, πολλὴν, ὡς οἶμαι, τῷ λόγῳ τὴν ἀξιοπιστίαν εἰσφέροντος· ἄγγελος γάρ, Γαβριήλ δε οὗτος ὁ παρεστηκὼς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, ὅτε τῷ Ζαχαρίᾳ τὴν γέννησιν αὐτοῦ τὴν ἐκ τῆς Ἐλισάβετ εὐηγγελίζετο, πρὸς οἷς εὑρίσκεται λέγων, καὶ τοῦτο προστέθεικεν, ὅτι «Καὶ Ἰωάννης ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. » Δῆλον δὲ δήπου, καὶ πᾶσιν ὁμολογούμενον, ὡς ἄρα κατὰ τὴν θείαν βούλησίν τε καὶ πρόσταξιν, οὕτω παρὰ τοῦ ἀγγέλου κατωνομά ζετο. Εἶτα πῶς οὐκ ἂν νοηθείη λοιπὸν παντὸς ἐπαίνου κρείττων ἅμα καὶ ἀξιολογώτερος ὁ τοσαύτῃ παρὰ Θεοῦ κατεστεμμένος τιμῇ; διὸ δὴ καὶ ἡ τοῦ ὀνόματος μνήμη χρησίμως τε, καὶ ἀναγκαίως παραλαμβάνεται. Ἐπειδὴ δὲ προστέθεικεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰς μαρτυ ρίαν ἀπεστάλθαι παρὰ Θεοῦ τὸν ἅγιον Βαπτιστήν, ἵνα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ, ο πάλιν ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅταν ἡμῖν οἱ δι' ἐναντίας ἀντιπίπτωσι λέγον τες, Διατί μὴ πάντες τῷ θεόθεν ἀπεσταλμένῳ πεπι- στεύκασι; πῶς δὲ ἠτόνησεν εἰς τὸ πεῖσαί τινας δ πρὸς τοῦτο διὰ τῆς ἄνωθεν ψήφου προκεχειρισμένος; Οὐ τῆς Ἰωάννου ῥαθυμίας, ὦ οὗτοι, δίκαιον ἡμᾶς ἐν τούτοις κατηγορεῖν, ἀλλὰ τῆς τῶν ἀπειθούντων δυστροπίας καταβοᾷν. Ὅσον μὲν γὰρ εἰς τὸν τοῦ προκηρύττοντος σκοπὸν, καὶ τὸν τῆς ἀποστολῆς τῆς ἄνωθεν τρόπον, οὐδεὶς ἂν ηὑρέθη τῆς διδασκαλίας ἀμέτοχος, οὐδ' ἂν ἐνέμεινεν ἀπειθής. Ἐπειδὴ δὲ διάφορος· ἐν τοῖς ἀκροωμένοις ή γνώμη, καὶ τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἕκαστος ἔχει τὴν ἐξουσίαν, ἀπεσφάλησάν τινες τοῦ συμφέροντος, οὐ παραδεξάμενοι τὴν πίστιν. Διὸ αὐτοῖς ῥητέον δηλονότι κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον· . Ο ἀκούων ἀκουέτω, καὶ ὁ ἀπειθῶν ἀπειθείτω. » 1, 7. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Εμφασιν ἀρετῆς, καὶ τῆς τοῦ προσώπου περιφα νείας ὠδίνει τό, • οὗτος. » . Ο γὰρ ἐκ Θεοῦ, ν φησίν, • ἀπεσταλμένος, ν ὁ πᾶσαν εἰκότως καταπλήξας τὴν Ἰουδαίαν, τῇ τε τοῦ βίου σεμνότητι, καὶ ταῖς εἰς ἄσκησιν ὑπερβολαῖς, ὁ διὰ φωνῆς ἁγίων προκηρυτ τόμενος προφητῶν· καὶ παρὰ μὲν τῷ Ησαίᾳ • Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ν παρὰ δὲ τῷ μακα- ρίῳ Δαβίδ « Λύχνος Χριστῷ προητοιμασμένος ο όνο- μασθείς· « Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός· › καὶ φῶς μὲν ἐν τούτῳ τὸν Θεὸν Λόγον ἀποκαλεῖ, ἕνα δὲ ὄντα δεικνύει, καὶ αὐτὸ δὴ τοῦτο κυρίως ὑπάρχοντα φῶς, μεθ᾽ ὁ κατὰ φύσιν ἕτερον οὐδὲν, τὴν τοῦ δύνασθαι φωτίζειν ενέργειαν ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHIEP. mysterii vim non ab alio didicisse confirmat, sed sioni revelationem conjungens, et hanc illa subin- dicans. Igitur quod missus est a Deo, sequitur a Deo edoctum esse. Cæterum veritatis cultores a mendacio longe alienos esse nemo dubitat. ‹ Erat autem nomen homini, › inquit, ‹ Joannes. › In- notescere debebat is qui mnissus erat, signifcatione quoque nominis, fidem et auctoritatem maximam dictis afferentis. Angelus enim Gabriel, is nimirum qui astat ante Deum, ut ipse ait ", cum Zachariæ filium ex Elisabeth suscipiendum annuntiaret, addidit : « Joannes erit nomen ejus 39. Con- stat autem apud omnes, ita nuncupatum esse ab angelo, divina voluntate ac jussu. At qui tanto honore est ornatus a Deo, quomodo non omni B laude et commendatione major est? Quocirea uti- liter ac necessario mentio nominis facta est. Jam vero cum addiderit evangelista, missum esse in testimonium a Deo sanctum Baptistam, ut omnes crederent per ipsum 3, > illud rursum dicemus, si nos adversarii bis verbis urgeant : Quidni omnes ei qui divinitus missus erat crediderunt? aut quomodo gravatus est nonnullos ad creden- dum adducere, qui ad id superno decreto fuerat assumptus? Non æquum est, o quicunque vos estis, ullam in hoc Joanni culpam ascribere, sed incredulorum perversos ac praefractos mores decet incusare. Etenim quod ad præconis scopum et su- pernæ missionis rationem attinet, nemini do- C ctrina defuit, vel fides; sed cum varia sint audito- rum ingenia, et unusquisque potestatem habeat suæ voluntatis, a recta ratione quidam aberrarunt, • tide repudiata. Idcirco propheticum illud de iis usurpɔndum est : « Qui audit audiat, et qui est inobediens non obediat ". ▸ Hic venit in testimonium, ut testimonium D perhiberet de lumine. Emphasim habet illud, ‹ Hic, » et virtutem atque personæ claritatem significat. Is enim, ‹ qui a Deo missus est, › inquit, qui universam Judæam cum sanctitate vitæ tum pletatis incredibili splendore in admirationem sui rapuit, qui sanctorum pro- phetarum oraculis prænuntiatus fuit, apud Isaiam quidem : • Vos clamantis in deserto ; › apud beatum vero Davidem :: Lucerna Christo præ- parata • nuncupatus : • Hic venit in testimo- nium, ut testimonium perhiberet de lumine. » Et lucem quidem hic Deum Verbum nominat, unum- que esse ostendit, et ipsammet lucem proprie exsistere, post quam alia nulla est natura, illu- *** Gal. 1, 12. * Luc. Psal. EXXX, 17. 11, 21. 9. ibid. 13. - • Joan. J, 7. Ezech. 111, 27. 153. XL, 3. 28. per revelationem ejus a quo missus est, mis- Οὐδὲ γὰρ ἂν ὁ παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸ κηρύττειν ἀπεσταλ

ἔχον, καὶ φωτὸς οὐ δεηθέν. Οὐκοῦν ἔκφυλός τε, καὶ, ἶν' οὕτως εἴπωμεν, ετεροφυής ὡς πρὸς τὴν κτίσιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, εἴπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς αὐτὸς μέν ἐστι κυρίως τὸ φῶς, φωτὸς δὲ ἡ κτίσις μέτοχος. Ὁ δὲ τοῖς πεποιημένοις ἀσύντακτος ἤδη, καὶ ἑτερο- φυής διὰ τοῦτο νοούμενος, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν εἴσω τῶν τῆς θεότητος ὅρων, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος εὐφυΐας ἀνάπλεως ; Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ' ίνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. τὸ φῶς Τὰς ἐν τῇ ἐρήμῳ διατριβὰς τῶν ἐν πόλεσιν ἐνδιαι τημάτων προτιμήσας ὁ Βαπτιστής, καὶ ξένην ἐν ἀσκήσει τὴν καρτερίαν ἐπιδειξάμενος, καὶ εἰς αὐτὸ τῆς ἐν ἀνθρώποις δικαιοσύνης τὸ ἀκρότατον ἀναδρα- η μῶν, καὶ μάλα δικαίως ἀπεθαυμάζετο, καὶ δὴ καὶ ὑπείληπτο παρά τισιν αὐτὸς εἶναι ὁ Χριστός. Και γοῦν οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἡγούμενοι ταγμάτων διὰ τῶν προσόντων αὐτῷ κατὰ ἀρετὴν πλεονεκτημάτων εἰς τοιαύτην ἐνεχθέντες υπόνοιαν, ἀποστέλλουσι τινας πρὸς αὐτὸν ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Οὐκ ἀγνοήσας τοίνυν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς τὰ παρὰ πολλοῖς διατεθρυλημένα περί αὐτοῦ, τίθησιν ἀναγκαίως τὸ « Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ο ἵνα καὶ πλάνην ἀποῤῥιζώσῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ, καὶ πάλιν ἀξιοπιστίαν ἐπισωρεύσῃ τινὰ τῷ πρὸς μαρτυρίαν ἀπεσταλμένῳ παρὰ Θεοῦ. Πῶς γὰρ οὐ λίαν ὑπερερής, πῶς δὲ οὐχὶ κατὰ πάντα τρόπον ἀξιοθαύ- μαστος, ὁ μεγάλην οὕτω κατημφιεσμένος ἀρετὴν, καὶ διαπρεπής εἰς δικαιοσύνην, ὡς αὐτὸν ἀπομιμή- σασθαι τὸν Χριστὸν, διάτε τὸ ἐξαίρετον τῆς εὐλαβείας κάλλος, αὐτὸ δὴ λοιπὸν ὑπάρχειν ὑπονοεῖσθαι τὸ φῶς; Οὐκ ἦν οὖν, φησίν, ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ εἰς μαρτυρίαν τὴν περὶ τοῦ φωτὸς ἀπεσταλμένος. Τὸ φῶς δὲ λέγων, μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης, ἐν αὐτὸ δεικνύει σαφῶς · ἔχει γὰρ οὕτω κατὰ ἀλήθειαν. Ὅτι μὲν γὰρ φῶς ἂν καλοῖτο δικαίως, καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής, ἢ καὶ ἕκαστος τῶν ἁγίων, οὐκ ἀρνησόμεθα, διὰ τὸ ἐπ' αὐτοῖς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰρημένον, • Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. • Είρηται δὲ πάλιν περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, « Ετοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. » Καὶ, « Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμε νος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » 'Αλλ᾽ εἰ καὶ φῶς οἱ ἅγιοι, καὶ λύχνος ὁ Βαπτιστής, τὴν ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἀγνοήσομεν χάριν, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ φωτὸς χορη γίαν. Οὔτε γὰρ ἴδιον ἐν τῷ λύχνω τὸ φῶς, οὔτε μήν ἐν τοῖς ἁγίοις ὁ φωτισμός, ἀλλὰ τῇ τῆς ἀληθείας ἐλλάμψει φαιδροί, καὶ διαφανεῖς ἀνεδείκνυντο, καὶ φωστῆρές εἰσιν ἐν κόσμῳ λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Καὶ τίς ἡ ζωή, ἧς τὸν λόγον ἐπέχοντες ἐχρημάτιζον φῶς, ἢ πάντως αὐτὸς ὁ Μονογενής, ὁ λέγων· . 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή; » Οὐκοῦν, ἓν μὲν ὄντως ἐστὶ τὸ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, φωτίζον, οὐ φωτιζόμενον· τῇ δὲ τοῦ ἑνὸς μετοχή, τῶν εἴτε λέγεται φῶς, κατὰ μίμησιν τὴν ὡς πρὸς ἐκεῖνο νοηθήσεται. δ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A minandi vi præditam, et minime lucis indigentem. B Itaque Dei Verbum alienum est, atque, ut ita dica- mus, alterius generis a creatura, siquidem reapse, el vere, ac proprie lux est, creatura autem lucis particeps. Qui autem in ordine creaturarum non est, atque idcirco diversi generis esse censetur ab illis, quomodo inereatus non erit? imo vero quo- modo rationes omnes deitatis in se non habebit, et Patri non erit consubstantialis ? 1, 8. Non erat ille lux, sed ut testimonium perhi- beret de lumine. Cam, relictis urbibus, in solitudinem Baptista sc recepisset, et inauditis pietatis laboribus se exer- ceret, atque humanæ justitiæ summum fastigium alligisset, admirationi merito cunctis erat, adeo- que ut nonnulli Christum putarent ipsum esse. Quocirca Judæorum principes ob singulares ejus virtutes in eam adducti sententiam, mittunt ad eum cum mandatis certos homines, qui rogarent utrum Christus esset. Cum ergo beatus evangelista varios de illo rumores sparsos non ignoraret, necessario subjungit, o Non erat ille lux, , ut errorem evetteret, simulque ostenderet quantæ sit auctoritatis is qui a Ɖeo in testimonium missus erat. Qui enim fieri potest ut ille non præcellat, et omni admiratione dignus videatur, qui tanta virtute præditas justitiaque sit conspicuus, at ipsum Christum imiletur, et ob eximiam pietatis pulchritudinem ipsa denium lux esse putetur? Non erat igitur ille lux, inquit, sed ad testimo- nium de lumine perhibendum missus. Cum autem ait, articulo addito, unam lucem esse clare ostendit, quod sane verum est. Etenim beatum Baptistam, aut sanctum quemlibet, lucem quoque merito vocari non inficias ibimus, cum de ipsis a Salvatore nostro dictum sit : Vos estis lur mundi “. › Et de Joanne Baptista, ‹ Paravi Jucer- nam Christo meo s. » ltem, c ille erat lucerna ar- dens et lucens: vos autem voluistis ad horam exsul- tare in luce ejus "., Verumtamen quamvis lux sancti et lucerna Baptista dicantur, non ignora- mus tamen eos gratiam ac donum luminis accepisse. Neque enim lux propria est lucernæ, neque sanctis illuminatio, sed veritatis illuminatione splenden- tes, et conspicui facti sunt, et luminaria sunt in mundo vitæ sermonem retinentes. Vita autem cujus in se dicuntur habere sermonem, quænam alia esse potest, quam Unigenitus certe ipse, qui de se ait, Ego sum vita "? Igitur una quidem est reapse vera lux, illuminans, non illuminata : unius autem participatione quidquid lux dicitur, lux per imitationem illius esse censebitur. C D , » Matth. v, ** Psal. cxxxi, 17. ** Joan. V, 35. Joan. xiv, 6.

ἔχον, καὶ φωτὸς οὐ δεηθέν. Οὐκοῦν ἔκφυλός τε, καὶ, ἶν' οὕτως εἴπωμεν, ετεροφυής ὡς πρὸς τὴν κτίσιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, εἴπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς αὐτὸς μέν ἐστι κυρίως τὸ φῶς, φωτὸς δὲ ἡ κτίσις μέτοχος. Ὁ δὲ τοῖς πεποιημένοις ἀσύντακτος ἤδη, καὶ ἑτερο- φυής διὰ τοῦτο νοούμενος, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν εἴσω τῶν τῆς θεότητος ὅρων, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος εὐφυΐας ἀνάπλεως ; Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ' ίνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. τὸ φῶς Τὰς ἐν τῇ ἐρήμῳ διατριβὰς τῶν ἐν πόλεσιν ἐνδιαι τημάτων προτιμήσας ὁ Βαπτιστής, καὶ ξένην ἐν ἀσκήσει τὴν καρτερίαν ἐπιδειξάμενος, καὶ εἰς αὐτὸ τῆς ἐν ἀνθρώποις δικαιοσύνης τὸ ἀκρότατον ἀναδρα- η μῶν, καὶ μάλα δικαίως ἀπεθαυμάζετο, καὶ δὴ καὶ ὑπείληπτο παρά τισιν αὐτὸς εἶναι ὁ Χριστός. Και γοῦν οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἡγούμενοι ταγμάτων διὰ τῶν προσόντων αὐτῷ κατὰ ἀρετὴν πλεονεκτημάτων εἰς τοιαύτην ἐνεχθέντες υπόνοιαν, ἀποστέλλουσι τινας πρὸς αὐτὸν ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Οὐκ ἀγνοήσας τοίνυν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς τὰ παρὰ πολλοῖς διατεθρυλημένα περί αὐτοῦ, τίθησιν ἀναγκαίως τὸ « Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ο ἵνα καὶ πλάνην ἀποῤῥιζώσῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ, καὶ πάλιν ἀξιοπιστίαν ἐπισωρεύσῃ τινὰ τῷ πρὸς μαρτυρίαν ἀπεσταλμένῳ παρὰ Θεοῦ. Πῶς γὰρ οὐ λίαν ὑπερερής, πῶς δὲ οὐχὶ κατὰ πάντα τρόπον ἀξιοθαύ- μαστος, ὁ μεγάλην οὕτω κατημφιεσμένος ἀρετὴν, καὶ διαπρεπής εἰς δικαιοσύνην, ὡς αὐτὸν ἀπομιμή- σασθαι τὸν Χριστὸν, διάτε τὸ ἐξαίρετον τῆς εὐλαβείας κάλλος, αὐτὸ δὴ λοιπὸν ὑπάρχειν ὑπονοεῖσθαι τὸ φῶς; Οὐκ ἦν οὖν, φησίν, ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ εἰς μαρτυρίαν τὴν περὶ τοῦ φωτὸς ἀπεσταλμένος. Τὸ φῶς δὲ λέγων, μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης, ἐν αὐτὸ δεικνύει σαφῶς · ἔχει γὰρ οὕτω κατὰ ἀλήθειαν. Ὅτι μὲν γὰρ φῶς ἂν καλοῖτο δικαίως, καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής, ἢ καὶ ἕκαστος τῶν ἁγίων, οὐκ ἀρνησόμεθα, διὰ τὸ ἐπ' αὐτοῖς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰρημένον, • Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. • Είρηται δὲ πάλιν περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, « Ετοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. » Καὶ, « Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμε νος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » 'Αλλ᾽ εἰ καὶ φῶς οἱ ἅγιοι, καὶ λύχνος ὁ Βαπτιστής, τὴν ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἀγνοήσομεν χάριν, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ φωτὸς χορη γίαν. Οὔτε γὰρ ἴδιον ἐν τῷ λύχνω τὸ φῶς, οὔτε μήν ἐν τοῖς ἁγίοις ὁ φωτισμός, ἀλλὰ τῇ τῆς ἀληθείας ἐλλάμψει φαιδροί, καὶ διαφανεῖς ἀνεδείκνυντο, καὶ φωστῆρές εἰσιν ἐν κόσμῳ λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Καὶ τίς ἡ ζωή, ἧς τὸν λόγον ἐπέχοντες ἐχρημάτιζον φῶς, ἢ πάντως αὐτὸς ὁ Μονογενής, ὁ λέγων· . 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή; » Οὐκοῦν, ἓν μὲν ὄντως ἐστὶ τὸ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, φωτίζον, οὐ φωτιζόμενον· τῇ δὲ τοῦ ἑνὸς μετοχή, τῶν εἴτε λέγεται φῶς, κατὰ μίμησιν τὴν ὡς πρὸς ἐκεῖνο νοηθήσεται. δ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A minandi vi præditam, et minime lucis indigentem. B Itaque Dei Verbum alienum est, atque, ut ita dica- mus, alterius generis a creatura, siquidem reapse, el vere, ac proprie lux est, creatura autem lucis particeps. Qui autem in ordine creaturarum non est, atque idcirco diversi generis esse censetur ab illis, quomodo inereatus non erit? imo vero quo- modo rationes omnes deitatis in se non habebit, et Patri non erit consubstantialis ? 1, 8. Non erat ille lux, sed ut testimonium perhi- beret de lumine. Cam, relictis urbibus, in solitudinem Baptista sc recepisset, et inauditis pietatis laboribus se exer- ceret, atque humanæ justitiæ summum fastigium alligisset, admirationi merito cunctis erat, adeo- que ut nonnulli Christum putarent ipsum esse. Quocirca Judæorum principes ob singulares ejus virtutes in eam adducti sententiam, mittunt ad eum cum mandatis certos homines, qui rogarent utrum Christus esset. Cum ergo beatus evangelista varios de illo rumores sparsos non ignoraret, necessario subjungit, o Non erat ille lux, , ut errorem evetteret, simulque ostenderet quantæ sit auctoritatis is qui a Ɖeo in testimonium missus erat. Qui enim fieri potest ut ille non præcellat, et omni admiratione dignus videatur, qui tanta virtute præditas justitiaque sit conspicuus, at ipsum Christum imiletur, et ob eximiam pietatis pulchritudinem ipsa denium lux esse putetur? Non erat igitur ille lux, inquit, sed ad testimo- nium de lumine perhibendum missus. Cum autem ait, articulo addito, unam lucem esse clare ostendit, quod sane verum est. Etenim beatum Baptistam, aut sanctum quemlibet, lucem quoque merito vocari non inficias ibimus, cum de ipsis a Salvatore nostro dictum sit : Vos estis lur mundi “. › Et de Joanne Baptista, ‹ Paravi Jucer- nam Christo meo s. » ltem, c ille erat lucerna ar- dens et lucens: vos autem voluistis ad horam exsul- tare in luce ejus "., Verumtamen quamvis lux sancti et lucerna Baptista dicantur, non ignora- mus tamen eos gratiam ac donum luminis accepisse. Neque enim lux propria est lucernæ, neque sanctis illuminatio, sed veritatis illuminatione splenden- tes, et conspicui facti sunt, et luminaria sunt in mundo vitæ sermonem retinentes. Vita autem cujus in se dicuntur habere sermonem, quænam alia esse potest, quam Unigenitus certe ipse, qui de se ait, Ego sum vita "? Igitur una quidem est reapse vera lux, illuminans, non illuminata : unius autem participatione quidquid lux dicitur, lux per imitationem illius esse censebitur. C D , » Matth. v, ** Psal. cxxxi, 17. ** Joan. V, 35. Joan. xiv, 6.

ἔχον, καὶ φωτὸς οὐ δεηθέν. Οὐκοῦν ἔκφυλός τε, καὶ, ἶν' οὕτως εἴπωμεν, ετεροφυής ὡς πρὸς τὴν κτίσιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, εἴπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς αὐτὸς μέν ἐστι κυρίως τὸ φῶς, φωτὸς δὲ ἡ κτίσις μέτοχος. Ὁ δὲ τοῖς πεποιημένοις ἀσύντακτος ἤδη, καὶ ἑτερο- φυής διὰ τοῦτο νοούμενος, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν εἴσω τῶν τῆς θεότητος ὅρων, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος εὐφυΐας ἀνάπλεως ; Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ' ίνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. τὸ φῶς Τὰς ἐν τῇ ἐρήμῳ διατριβὰς τῶν ἐν πόλεσιν ἐνδιαι τημάτων προτιμήσας ὁ Βαπτιστής, καὶ ξένην ἐν ἀσκήσει τὴν καρτερίαν ἐπιδειξάμενος, καὶ εἰς αὐτὸ τῆς ἐν ἀνθρώποις δικαιοσύνης τὸ ἀκρότατον ἀναδρα- η μῶν, καὶ μάλα δικαίως ἀπεθαυμάζετο, καὶ δὴ καὶ ὑπείληπτο παρά τισιν αὐτὸς εἶναι ὁ Χριστός. Και γοῦν οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἡγούμενοι ταγμάτων διὰ τῶν προσόντων αὐτῷ κατὰ ἀρετὴν πλεονεκτημάτων εἰς τοιαύτην ἐνεχθέντες υπόνοιαν, ἀποστέλλουσι τινας πρὸς αὐτὸν ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Οὐκ ἀγνοήσας τοίνυν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς τὰ παρὰ πολλοῖς διατεθρυλημένα περί αὐτοῦ, τίθησιν ἀναγκαίως τὸ « Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ο ἵνα καὶ πλάνην ἀποῤῥιζώσῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ, καὶ πάλιν ἀξιοπιστίαν ἐπισωρεύσῃ τινὰ τῷ πρὸς μαρτυρίαν ἀπεσταλμένῳ παρὰ Θεοῦ. Πῶς γὰρ οὐ λίαν ὑπερερής, πῶς δὲ οὐχὶ κατὰ πάντα τρόπον ἀξιοθαύ- μαστος, ὁ μεγάλην οὕτω κατημφιεσμένος ἀρετὴν, καὶ διαπρεπής εἰς δικαιοσύνην, ὡς αὐτὸν ἀπομιμή- σασθαι τὸν Χριστὸν, διάτε τὸ ἐξαίρετον τῆς εὐλαβείας κάλλος, αὐτὸ δὴ λοιπὸν ὑπάρχειν ὑπονοεῖσθαι τὸ φῶς; Οὐκ ἦν οὖν, φησίν, ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ εἰς μαρτυρίαν τὴν περὶ τοῦ φωτὸς ἀπεσταλμένος. Τὸ φῶς δὲ λέγων, μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης, ἐν αὐτὸ δεικνύει σαφῶς · ἔχει γὰρ οὕτω κατὰ ἀλήθειαν. Ὅτι μὲν γὰρ φῶς ἂν καλοῖτο δικαίως, καὶ ὁ μακάριος Βαπτιστής, ἢ καὶ ἕκαστος τῶν ἁγίων, οὐκ ἀρνησόμεθα, διὰ τὸ ἐπ' αὐτοῖς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰρημένον, • Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. • Είρηται δὲ πάλιν περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, « Ετοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. » Καὶ, « Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμε νος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » 'Αλλ᾽ εἰ καὶ φῶς οἱ ἅγιοι, καὶ λύχνος ὁ Βαπτιστής, τὴν ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἀγνοήσομεν χάριν, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ φωτὸς χορη γίαν. Οὔτε γὰρ ἴδιον ἐν τῷ λύχνω τὸ φῶς, οὔτε μήν ἐν τοῖς ἁγίοις ὁ φωτισμός, ἀλλὰ τῇ τῆς ἀληθείας ἐλλάμψει φαιδροί, καὶ διαφανεῖς ἀνεδείκνυντο, καὶ φωστῆρές εἰσιν ἐν κόσμῳ λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Καὶ τίς ἡ ζωή, ἧς τὸν λόγον ἐπέχοντες ἐχρημάτιζον φῶς, ἢ πάντως αὐτὸς ὁ Μονογενής, ὁ λέγων· . 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή; » Οὐκοῦν, ἓν μὲν ὄντως ἐστὶ τὸ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, φωτίζον, οὐ φωτιζόμενον· τῇ δὲ τοῦ ἑνὸς μετοχή, τῶν εἴτε λέγεται φῶς, κατὰ μίμησιν τὴν ὡς πρὸς ἐκεῖνο νοηθήσεται. δ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A minandi vi præditam, et minime lucis indigentem. B Itaque Dei Verbum alienum est, atque, ut ita dica- mus, alterius generis a creatura, siquidem reapse, el vere, ac proprie lux est, creatura autem lucis particeps. Qui autem in ordine creaturarum non est, atque idcirco diversi generis esse censetur ab illis, quomodo inereatus non erit? imo vero quo- modo rationes omnes deitatis in se non habebit, et Patri non erit consubstantialis ? 1, 8. Non erat ille lux, sed ut testimonium perhi- beret de lumine. Cam, relictis urbibus, in solitudinem Baptista sc recepisset, et inauditis pietatis laboribus se exer- ceret, atque humanæ justitiæ summum fastigium alligisset, admirationi merito cunctis erat, adeo- que ut nonnulli Christum putarent ipsum esse. Quocirca Judæorum principes ob singulares ejus virtutes in eam adducti sententiam, mittunt ad eum cum mandatis certos homines, qui rogarent utrum Christus esset. Cum ergo beatus evangelista varios de illo rumores sparsos non ignoraret, necessario subjungit, o Non erat ille lux, , ut errorem evetteret, simulque ostenderet quantæ sit auctoritatis is qui a Ɖeo in testimonium missus erat. Qui enim fieri potest ut ille non præcellat, et omni admiratione dignus videatur, qui tanta virtute præditas justitiaque sit conspicuus, at ipsum Christum imiletur, et ob eximiam pietatis pulchritudinem ipsa denium lux esse putetur? Non erat igitur ille lux, inquit, sed ad testimo- nium de lumine perhibendum missus. Cum autem ait, articulo addito, unam lucem esse clare ostendit, quod sane verum est. Etenim beatum Baptistam, aut sanctum quemlibet, lucem quoque merito vocari non inficias ibimus, cum de ipsis a Salvatore nostro dictum sit : Vos estis lur mundi “. › Et de Joanne Baptista, ‹ Paravi Jucer- nam Christo meo s. » ltem, c ille erat lucerna ar- dens et lucens: vos autem voluistis ad horam exsul- tare in luce ejus "., Verumtamen quamvis lux sancti et lucerna Baptista dicantur, non ignora- mus tamen eos gratiam ac donum luminis accepisse. Neque enim lux propria est lucernæ, neque sanctis illuminatio, sed veritatis illuminatione splenden- tes, et conspicui facti sunt, et luminaria sunt in mundo vitæ sermonem retinentes. Vita autem cujus in se dicuntur habere sermonem, quænam alia esse potest, quam Unigenitus certe ipse, qui de se ait, Ego sum vita "? Igitur una quidem est reapse vera lux, illuminans, non illuminata : unius autem participatione quidquid lux dicitur, lux per imitationem illius esse censebitur. C D , » Matth. v, ** Psal. cxxxi, 17. ** Joan. V, 35. Joan. xiv, 6.

Β ΚΕΦΑΛ. Ι'. "Οτι μόνος ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἡ δὲ κτίσις οὐκέτι, φωτὸς οὖσα μέτοχος, ὡς γενητή. Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Επεξεργάζεται πάλιν χρησίμως τὸ εἰρημένον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής. Αποδιορίζει σαφῶς τὸ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ τῶν μὴ οὕτως εχόντων, τοῦτ' ἔστι, τῶν γενητῶν· ἀποδιίστησιν ἐναρ γῶς τὸ φύσει τῶν κατὰ χάριν, τῶν ἐν μεθέξει τὸ μετεχόν μενον, τῶν ἐν χορηγία τὸ τοῖς δεομένοις ἑαυτὸ χορη γοῦν. Καὶ εἰ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν ὁ Υἱός, οὐδὲν ἄρα παρ' αὐτὸν κατ' ἀλήθειαν φῶς, οὐδὲ οίκοθεν ἔχει δυνάμει τὸ εἶναι καὶ καλεῖσθαι φῶς· ἀλλ' οὐδὲ φύσεως τῆς Ιδίας ἐκδώσει καρπὸν τὰ γενητὰ τὸν δηλούμενον, ὥσπερ δὲ ἐξ οὐκ ὄντων ἐστὶν, οὕτως ἐκ τοῦ μὴ εἶναι φῶς, ἐπὶ τὸ εἶναι φῶς ἀναβήσεται, τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ δεξάμενα τὴν αὐγὴν, καὶ τῇ μεθέξει τῆς θείας κατα λαμπρυνόμενα φύσεως, πρὸς τὴν ἐκείνη, μίμησιν, χρηματιεῖ τε ἅμα, καὶ ἔσται φῶς. Καὶ ὁ μὲν τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐσιωδῶς ἐστι φῶς, οὐ μεθέξει τῇ κατὰ χάριν τοῦτο ὑπάρχων, οὐδὲ συμβεβηκὸς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' οὐδὲ ἐπείσακτον, ὡς χάριν, ἀλλὰ φύσεως, ἀπαραποιήτου καρπὸν ἄτρεπτον, καὶ ἀναλλοίωτον ἀγαθὸν, ἐκ Πατρὸς διῆκον εἰς τὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ κληρονόμον. Ἡ δὲ κτίσις οὐχ οὕτω φορέσει τὸ εἶναι φῶς· ὡς οὐκ ἔχουσα λαμβάνει, ὡς σκοτία φωτίζεται, ἐπίκτητον ἔχει τὴν χάριν, ἐκ φιλανθρωπίας τῆς τοῦ διδόντος, τὸ ἀξίωμα. Οὐκοῦν ὁ μὲν φῶς ἀληθινὸν, ἡ δὲ οὐκέτι. Τοσαύτης τοιγαρούν μεταξύ κειμένης δια- φορᾶς, καὶ οὕτω μακροῦ διατειχίζοντος λόγου τῆς κτίσεως τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὅσον εἰς ταυτότητα φύ σεως, πῶς οὐκ ἄν τις καὶ μάλα εἰκότως ὑπολάβοι παραληρεῖν, μᾶλλον δὲ πάσης ἔξω γενέσθαι φρενός ἀγαθῆς τοὺς, ὅσοι περ ἂν γενητὸν εἶναι λέγωσιν αὐτὸν, καὶ τοῖς πεποιημένοις συντάττωσιν τὸν ἁπάντων γενε- σιουργόν, οὐχ ὁρῶντες, ως γέ μοι φαίνεται, πρὸς ἔσην αὐτοῖς ἀσέβειαν ἀποκινδυνεύσει τὸ τόλμημα, μὴ νοοῦσι μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦν ται. Ὅτι γὰρ τοῖς ἀκριβέστερον βασανίζειν ειωθόσι τὴν ἐν τοῖς προκειμένοις ἀλήθειαν, οὐδαμόθεν ἡμῖν ὁ Μονογενής, τοῦτ' ἔστι, τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, γενητὸς, ἢ πεποιημένος, ἢ καὶ ὅλως τῇ κτίσει συμφυής ὑπάρ χων κατά τι γοῦν ἀποδειχθήσεται, πανταχόθεν μὲν ἄν τις κατίδοι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, οὐχ ἥκιστα δὲ διὰ τῶν ἐφεξῆς ὑποτεταγμένων ἐννοιῶν, διὰ τὴν ἐν τοῖς προ- κειμένοις θεωρίαν συνειλεγμένων. *Έννοιαι ήτοι συλλογισμοί, δι' ὧν ἔξεστι μαθεῖν, ὅτι μόνος ὁ Υἱὸς φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἡ δὲ κτίσις οὐκέτι, διόπερ οὐδὲ ὁμοφυὴς αὐτῷ. Εἰ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων ὁ Υἱός, φῶς ἀληθινὸν διὰ τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἔσται τῇ κτίσει ὁμοφυής, ἵνα μὴ καὶ ἡ κτίσις ἀπο αύγασμα νοῆται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἔχουσα δυνάμει τὸ εἶναι τοῦτο κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν & Υιός. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶσα ἡ κτίσις ἀληθινὸν εἶναι δύ ναται φῶς, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπὶ μόνου τέθειται τοῦτο * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP CAR. VIII. Quod solus Dei Filius sit vera lux, creatura non item, cum sit lucis particeps, utpole creala. 1, 9. Erat lux vera. ergo Divinus evangelista hic utiliter retractat quod antea dictum est. Clare distinguit veram lucem, hoc est Unigenitum, ab iis quæ non sunt istius- modi, nimirum creaturis. Distinguit aperte id quod est natura ab eo quod per gratiam : quod parti- cipatur ab eo quod participat : quod seipsum indigentibus largitur, ab iis quibus largitio fit. Quod si lux vera est Filius, nulla præter ipsum est vera lux : neque habent ex se creaturæ ut possint esse et vocari lux, sed nec ex sua natura fructum luminis anquam ediderint : sed quemadmodum sunt ex nihilo, sic cum non sint lux, esse incipiunt accepto veri splendore lu- minis, et participatione divinæ naturæ ad ejus imitationem illustrata, simulque lux dicuntur et sunt. Et Dei quidem Verbum substantialiter lux est, non participatione per gratiam, neque adven- titiam illam in se habens dignitatem aut ascititiam, ut gratiam, sed naturæ immutabilis fructum im- mutabilem, et inconcussum bonum ex Patre ad C substantiæ Patris hæredem pertinens. Creatura vero neutiquam eo modo lux erit: ut non habens accipit, illuminatur ut tenebræ, ascitam habet gratiam, ex humanitate largientis, dignitatem. Igitur illud quidem est lux vera, hæc vero non item. Tantum ergo discriminis et intervalli cum sit inter creaturam ac Dei Filium, quantum natura inter se distant, quis non eos delirare jure existi- anet, ac prorsus insanire, quicunque creatum ipsum dicunt, et in creaturarum ordine universi paren- tem et auctorem constituunt, non animadverten- tes, ut reor, quo prorupturum sit impietatis audax illud facinus, dum et quid dicant, et de quibus affirment nesciunt "*. Quod enim diligentius ve- ritatem dictorum nostrorum inquirentibus, ma- nifestum futurum sit nullatenus Unigenitum, hoc est lucem veram, creatum aut factum, aut in universum ejusdem naturæ cum creatura exsistere, quivis nullo negotio videre undique poterit, sed ex sequentibus argumentis non minus, quæ ad D ampliorem reruin propositarum explicationem col- leginius. Rationes, sive rationum collectio, ex quibus discere licet solum Filium lucem esse veram, creaturam non item, neque idcirco ejusdem cum ipso naturæ. Si Filius quia splendor gloriæ Dei ac Patris ex- sistit, idcirco vera lux est, non erit ejusdem naturæ cum creatura, ne creatura quoque splendor esse censcatur gloriæ ac Patris, id esse polis per na- turam quod est Filius. ALIUD. Si omnis creatura vera lux esse potest, quam ob causam istud de solo Filio dicitur? Ne- Tim. 1, 7.

Β ΚΕΦΑΛ. Ι'. "Οτι μόνος ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἡ δὲ κτίσις οὐκέτι, φωτὸς οὖσα μέτοχος, ὡς γενητή. Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Επεξεργάζεται πάλιν χρησίμως τὸ εἰρημένον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής. Αποδιορίζει σαφῶς τὸ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ τῶν μὴ οὕτως εχόντων, τοῦτ' ἔστι, τῶν γενητῶν· ἀποδιίστησιν ἐναρ γῶς τὸ φύσει τῶν κατὰ χάριν, τῶν ἐν μεθέξει τὸ μετεχόν μενον, τῶν ἐν χορηγία τὸ τοῖς δεομένοις ἑαυτὸ χορη γοῦν. Καὶ εἰ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν ὁ Υἱός, οὐδὲν ἄρα παρ' αὐτὸν κατ' ἀλήθειαν φῶς, οὐδὲ οίκοθεν ἔχει δυνάμει τὸ εἶναι καὶ καλεῖσθαι φῶς· ἀλλ' οὐδὲ φύσεως τῆς Ιδίας ἐκδώσει καρπὸν τὰ γενητὰ τὸν δηλούμενον, ὥσπερ δὲ ἐξ οὐκ ὄντων ἐστὶν, οὕτως ἐκ τοῦ μὴ εἶναι φῶς, ἐπὶ τὸ εἶναι φῶς ἀναβήσεται, τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ δεξάμενα τὴν αὐγὴν, καὶ τῇ μεθέξει τῆς θείας κατα λαμπρυνόμενα φύσεως, πρὸς τὴν ἐκείνη, μίμησιν, χρηματιεῖ τε ἅμα, καὶ ἔσται φῶς. Καὶ ὁ μὲν τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐσιωδῶς ἐστι φῶς, οὐ μεθέξει τῇ κατὰ χάριν τοῦτο ὑπάρχων, οὐδὲ συμβεβηκὸς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' οὐδὲ ἐπείσακτον, ὡς χάριν, ἀλλὰ φύσεως, ἀπαραποιήτου καρπὸν ἄτρεπτον, καὶ ἀναλλοίωτον ἀγαθὸν, ἐκ Πατρὸς διῆκον εἰς τὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ κληρονόμον. Ἡ δὲ κτίσις οὐχ οὕτω φορέσει τὸ εἶναι φῶς· ὡς οὐκ ἔχουσα λαμβάνει, ὡς σκοτία φωτίζεται, ἐπίκτητον ἔχει τὴν χάριν, ἐκ φιλανθρωπίας τῆς τοῦ διδόντος, τὸ ἀξίωμα. Οὐκοῦν ὁ μὲν φῶς ἀληθινὸν, ἡ δὲ οὐκέτι. Τοσαύτης τοιγαρούν μεταξύ κειμένης δια- φορᾶς, καὶ οὕτω μακροῦ διατειχίζοντος λόγου τῆς κτίσεως τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὅσον εἰς ταυτότητα φύ σεως, πῶς οὐκ ἄν τις καὶ μάλα εἰκότως ὑπολάβοι παραληρεῖν, μᾶλλον δὲ πάσης ἔξω γενέσθαι φρενός ἀγαθῆς τοὺς, ὅσοι περ ἂν γενητὸν εἶναι λέγωσιν αὐτὸν, καὶ τοῖς πεποιημένοις συντάττωσιν τὸν ἁπάντων γενε- σιουργόν, οὐχ ὁρῶντες, ως γέ μοι φαίνεται, πρὸς ἔσην αὐτοῖς ἀσέβειαν ἀποκινδυνεύσει τὸ τόλμημα, μὴ νοοῦσι μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦν ται. Ὅτι γὰρ τοῖς ἀκριβέστερον βασανίζειν ειωθόσι τὴν ἐν τοῖς προκειμένοις ἀλήθειαν, οὐδαμόθεν ἡμῖν ὁ Μονογενής, τοῦτ' ἔστι, τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, γενητὸς, ἢ πεποιημένος, ἢ καὶ ὅλως τῇ κτίσει συμφυής ὑπάρ χων κατά τι γοῦν ἀποδειχθήσεται, πανταχόθεν μὲν ἄν τις κατίδοι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, οὐχ ἥκιστα δὲ διὰ τῶν ἐφεξῆς ὑποτεταγμένων ἐννοιῶν, διὰ τὴν ἐν τοῖς προ- κειμένοις θεωρίαν συνειλεγμένων. *Έννοιαι ήτοι συλλογισμοί, δι' ὧν ἔξεστι μαθεῖν, ὅτι μόνος ὁ Υἱὸς φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἡ δὲ κτίσις οὐκέτι, διόπερ οὐδὲ ὁμοφυὴς αὐτῷ. Εἰ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων ὁ Υἱός, φῶς ἀληθινὸν διὰ τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἔσται τῇ κτίσει ὁμοφυής, ἵνα μὴ καὶ ἡ κτίσις ἀπο αύγασμα νοῆται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἔχουσα δυνάμει τὸ εἶναι τοῦτο κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν & Υιός. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶσα ἡ κτίσις ἀληθινὸν εἶναι δύ ναται φῶς, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπὶ μόνου τέθειται τοῦτο * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP CAR. VIII. Quod solus Dei Filius sit vera lux, creatura non item, cum sit lucis particeps, utpole creala. 1, 9. Erat lux vera. ergo Divinus evangelista hic utiliter retractat quod antea dictum est. Clare distinguit veram lucem, hoc est Unigenitum, ab iis quæ non sunt istius- modi, nimirum creaturis. Distinguit aperte id quod est natura ab eo quod per gratiam : quod parti- cipatur ab eo quod participat : quod seipsum indigentibus largitur, ab iis quibus largitio fit. Quod si lux vera est Filius, nulla præter ipsum est vera lux : neque habent ex se creaturæ ut possint esse et vocari lux, sed nec ex sua natura fructum luminis anquam ediderint : sed quemadmodum sunt ex nihilo, sic cum non sint lux, esse incipiunt accepto veri splendore lu- minis, et participatione divinæ naturæ ad ejus imitationem illustrata, simulque lux dicuntur et sunt. Et Dei quidem Verbum substantialiter lux est, non participatione per gratiam, neque adven- titiam illam in se habens dignitatem aut ascititiam, ut gratiam, sed naturæ immutabilis fructum im- mutabilem, et inconcussum bonum ex Patre ad C substantiæ Patris hæredem pertinens. Creatura vero neutiquam eo modo lux erit: ut non habens accipit, illuminatur ut tenebræ, ascitam habet gratiam, ex humanitate largientis, dignitatem. Igitur illud quidem est lux vera, hæc vero non item. Tantum ergo discriminis et intervalli cum sit inter creaturam ac Dei Filium, quantum natura inter se distant, quis non eos delirare jure existi- anet, ac prorsus insanire, quicunque creatum ipsum dicunt, et in creaturarum ordine universi paren- tem et auctorem constituunt, non animadverten- tes, ut reor, quo prorupturum sit impietatis audax illud facinus, dum et quid dicant, et de quibus affirment nesciunt "*. Quod enim diligentius ve- ritatem dictorum nostrorum inquirentibus, ma- nifestum futurum sit nullatenus Unigenitum, hoc est lucem veram, creatum aut factum, aut in universum ejusdem naturæ cum creatura exsistere, quivis nullo negotio videre undique poterit, sed ex sequentibus argumentis non minus, quæ ad D ampliorem reruin propositarum explicationem col- leginius. Rationes, sive rationum collectio, ex quibus discere licet solum Filium lucem esse veram, creaturam non item, neque idcirco ejusdem cum ipso naturæ. Si Filius quia splendor gloriæ Dei ac Patris ex- sistit, idcirco vera lux est, non erit ejusdem naturæ cum creatura, ne creatura quoque splendor esse censcatur gloriæ ac Patris, id esse polis per na- turam quod est Filius. ALIUD. Si omnis creatura vera lux esse potest, quam ob causam istud de solo Filio dicitur? Ne- Tim. 1, 7.

Β ΚΕΦΑΛ. Ι'. "Οτι μόνος ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἡ δὲ κτίσις οὐκέτι, φωτὸς οὖσα μέτοχος, ὡς γενητή. Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Επεξεργάζεται πάλιν χρησίμως τὸ εἰρημένον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής. Αποδιορίζει σαφῶς τὸ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ τῶν μὴ οὕτως εχόντων, τοῦτ' ἔστι, τῶν γενητῶν· ἀποδιίστησιν ἐναρ γῶς τὸ φύσει τῶν κατὰ χάριν, τῶν ἐν μεθέξει τὸ μετεχόν μενον, τῶν ἐν χορηγία τὸ τοῖς δεομένοις ἑαυτὸ χορη γοῦν. Καὶ εἰ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν ὁ Υἱός, οὐδὲν ἄρα παρ' αὐτὸν κατ' ἀλήθειαν φῶς, οὐδὲ οίκοθεν ἔχει δυνάμει τὸ εἶναι καὶ καλεῖσθαι φῶς· ἀλλ' οὐδὲ φύσεως τῆς Ιδίας ἐκδώσει καρπὸν τὰ γενητὰ τὸν δηλούμενον, ὥσπερ δὲ ἐξ οὐκ ὄντων ἐστὶν, οὕτως ἐκ τοῦ μὴ εἶναι φῶς, ἐπὶ τὸ εἶναι φῶς ἀναβήσεται, τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ δεξάμενα τὴν αὐγὴν, καὶ τῇ μεθέξει τῆς θείας κατα λαμπρυνόμενα φύσεως, πρὸς τὴν ἐκείνη, μίμησιν, χρηματιεῖ τε ἅμα, καὶ ἔσται φῶς. Καὶ ὁ μὲν τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐσιωδῶς ἐστι φῶς, οὐ μεθέξει τῇ κατὰ χάριν τοῦτο ὑπάρχων, οὐδὲ συμβεβηκὸς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' οὐδὲ ἐπείσακτον, ὡς χάριν, ἀλλὰ φύσεως, ἀπαραποιήτου καρπὸν ἄτρεπτον, καὶ ἀναλλοίωτον ἀγαθὸν, ἐκ Πατρὸς διῆκον εἰς τὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ κληρονόμον. Ἡ δὲ κτίσις οὐχ οὕτω φορέσει τὸ εἶναι φῶς· ὡς οὐκ ἔχουσα λαμβάνει, ὡς σκοτία φωτίζεται, ἐπίκτητον ἔχει τὴν χάριν, ἐκ φιλανθρωπίας τῆς τοῦ διδόντος, τὸ ἀξίωμα. Οὐκοῦν ὁ μὲν φῶς ἀληθινὸν, ἡ δὲ οὐκέτι. Τοσαύτης τοιγαρούν μεταξύ κειμένης δια- φορᾶς, καὶ οὕτω μακροῦ διατειχίζοντος λόγου τῆς κτίσεως τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὅσον εἰς ταυτότητα φύ σεως, πῶς οὐκ ἄν τις καὶ μάλα εἰκότως ὑπολάβοι παραληρεῖν, μᾶλλον δὲ πάσης ἔξω γενέσθαι φρενός ἀγαθῆς τοὺς, ὅσοι περ ἂν γενητὸν εἶναι λέγωσιν αὐτὸν, καὶ τοῖς πεποιημένοις συντάττωσιν τὸν ἁπάντων γενε- σιουργόν, οὐχ ὁρῶντες, ως γέ μοι φαίνεται, πρὸς ἔσην αὐτοῖς ἀσέβειαν ἀποκινδυνεύσει τὸ τόλμημα, μὴ νοοῦσι μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦν ται. Ὅτι γὰρ τοῖς ἀκριβέστερον βασανίζειν ειωθόσι τὴν ἐν τοῖς προκειμένοις ἀλήθειαν, οὐδαμόθεν ἡμῖν ὁ Μονογενής, τοῦτ' ἔστι, τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, γενητὸς, ἢ πεποιημένος, ἢ καὶ ὅλως τῇ κτίσει συμφυής ὑπάρ χων κατά τι γοῦν ἀποδειχθήσεται, πανταχόθεν μὲν ἄν τις κατίδοι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, οὐχ ἥκιστα δὲ διὰ τῶν ἐφεξῆς ὑποτεταγμένων ἐννοιῶν, διὰ τὴν ἐν τοῖς προ- κειμένοις θεωρίαν συνειλεγμένων. *Έννοιαι ήτοι συλλογισμοί, δι' ὧν ἔξεστι μαθεῖν, ὅτι μόνος ὁ Υἱὸς φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἡ δὲ κτίσις οὐκέτι, διόπερ οὐδὲ ὁμοφυὴς αὐτῷ. Εἰ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων ὁ Υἱός, φῶς ἀληθινὸν διὰ τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἔσται τῇ κτίσει ὁμοφυής, ἵνα μὴ καὶ ἡ κτίσις ἀπο αύγασμα νοῆται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἔχουσα δυνάμει τὸ εἶναι τοῦτο κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν & Υιός. ΑΛΛΟ. Εἰ πᾶσα ἡ κτίσις ἀληθινὸν εἶναι δύ ναται φῶς, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπὶ μόνου τέθειται τοῦτο * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP CAR. VIII. Quod solus Dei Filius sit vera lux, creatura non item, cum sit lucis particeps, utpole creala. 1, 9. Erat lux vera. ergo Divinus evangelista hic utiliter retractat quod antea dictum est. Clare distinguit veram lucem, hoc est Unigenitum, ab iis quæ non sunt istius- modi, nimirum creaturis. Distinguit aperte id quod est natura ab eo quod per gratiam : quod parti- cipatur ab eo quod participat : quod seipsum indigentibus largitur, ab iis quibus largitio fit. Quod si lux vera est Filius, nulla præter ipsum est vera lux : neque habent ex se creaturæ ut possint esse et vocari lux, sed nec ex sua natura fructum luminis anquam ediderint : sed quemadmodum sunt ex nihilo, sic cum non sint lux, esse incipiunt accepto veri splendore lu- minis, et participatione divinæ naturæ ad ejus imitationem illustrata, simulque lux dicuntur et sunt. Et Dei quidem Verbum substantialiter lux est, non participatione per gratiam, neque adven- titiam illam in se habens dignitatem aut ascititiam, ut gratiam, sed naturæ immutabilis fructum im- mutabilem, et inconcussum bonum ex Patre ad C substantiæ Patris hæredem pertinens. Creatura vero neutiquam eo modo lux erit: ut non habens accipit, illuminatur ut tenebræ, ascitam habet gratiam, ex humanitate largientis, dignitatem. Igitur illud quidem est lux vera, hæc vero non item. Tantum ergo discriminis et intervalli cum sit inter creaturam ac Dei Filium, quantum natura inter se distant, quis non eos delirare jure existi- anet, ac prorsus insanire, quicunque creatum ipsum dicunt, et in creaturarum ordine universi paren- tem et auctorem constituunt, non animadverten- tes, ut reor, quo prorupturum sit impietatis audax illud facinus, dum et quid dicant, et de quibus affirment nesciunt "*. Quod enim diligentius ve- ritatem dictorum nostrorum inquirentibus, ma- nifestum futurum sit nullatenus Unigenitum, hoc est lucem veram, creatum aut factum, aut in universum ejusdem naturæ cum creatura exsistere, quivis nullo negotio videre undique poterit, sed ex sequentibus argumentis non minus, quæ ad D ampliorem reruin propositarum explicationem col- leginius. Rationes, sive rationum collectio, ex quibus discere licet solum Filium lucem esse veram, creaturam non item, neque idcirco ejusdem cum ipso naturæ. Si Filius quia splendor gloriæ Dei ac Patris ex- sistit, idcirco vera lux est, non erit ejusdem naturæ cum creatura, ne creatura quoque splendor esse censcatur gloriæ ac Patris, id esse polis per na- turam quod est Filius. ALIUD. Si omnis creatura vera lux esse potest, quam ob causam istud de solo Filio dicitur? Ne- Tim. 1, 7.

ριο ἐν χρείᾳ καθεστηκότιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐπηγγέλ λετο δώσειν αὐτὸν, καὶ λαβόντες πεφωτισμεθα. Ετε- ρος ἄρα πρός τε ἡμᾶς, καὶ τὴν κτίσιν, ὅσον εἰς ταυ τότητα φυσικὴν, ὁ Μονογενής, φῶς ὑπάρχων ἀληθι νὸν, καὶ φωτίζειν πεφυκὸς τὰ φωτὸς δεόμενα. Β ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ μόνος ὁ Υἱὸς φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἔχει δὲ αὐτὸ καὶ ἡ κτίσις. ἔσται δηλονότι καὶ ἐν ἡμῖν. Ποῖος οὖν ἄρα τοὺς ἁγίους ἀνέπεισε λόγος πρὸς Θεὸν ἀναβοᾷν·ι Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλή θειάν σου ; » Τί δὲ ἡμᾶς ἐντεῦθεν ὠφελήσειν οἰόμενοι τὰς τοιαύτας πολλάκις ἠφίεσαν, εἰπέ μοι, φωνάς ; Εἰ μὲν γὰρ ᾔδεσαν ἐν χρείᾳ φωτὸς ὑπάρχειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῆς παρ' ἑτέρου προσθήκης ἐπιδεᾶ, πῶς ἐρεῖ τις ἀληθεύων, ὅτι φῶς ὑπάρχει καὶ αὐτὸς ἀληθινόν; εἰ δὲ οὐκ ἐδεῖτο τοῦ φωτίζοντος Λόγου, τί μάτην εκάλουν τὸν οὐδὲν ὠφελῆσαι δυνάμενον ; Αλλ' οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τῆς ἀληθείας απεσφάλ λετο τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ Θεό; καὶ Πατήρ, ὡς φωτὸς δεομένοις πέμπει τὸν Υἱόν. Ετερος ἄρα κατὰ φύσιν, ὡς πρὸς τὴν κτίσιν ὁ Μονο- γενής, ὡς φωτίζων τὰ φωτὸς δεόμενα. ΑΛΛΟ. Εἰ φωτὸς ὁρῶμεν τὴν κτίσιν ἐπιδεᾶ, φωτί- ζει δὲ αὐτὸν [γρ. αὐτὴν] ὁ Μονογενής, οὐχ ἑαυτὴν ἡ κτίσις ἄγει πρὸς τὸ φῶς· οὐκοῦν οὐδὲ φῶς ἀληθι νὸν ὥσπερ ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ φύσει καὶ κατὰ ἀλήθειαν φῶς οὐ σκοτίζεται, φῶς δὲ ἀληθινὸν ὁ Μονογενής, και φως ὁμοίως ἀληθινὸν ἡ κτίσις, ὅτου δὴ χάριν ἐπὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ τίθησιν ἡ Γραφή, τό· « Η σκοτία αὐτὸ οὐ κατο ἔλαβεν· ο ἐφ' ἡμῖν δὲ ὁ Παῦλος· Ἐν οἷς ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπί- στων· καὶ πάλιν αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ι Ἕως τὸ φῶς έχετε, περιπατεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ ἡ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ; » Πρόδηλον γὰρ δήπου πᾶσιν ἐστιν, ὡς εἰ μή τινας ὑπὸ τῆς σκοτίας ἐνεχώρει καταλαμβάνεσθαι τῶν καθ' ἡμᾶς, οὐδὲν ἔφη τι τοιοῦτον ὁ Σωτήρ. Πῶς οὖν ἔτι ταυτὸν εἰς φύσιν ὁ Μονογενής καὶ ἡ κτίσις, ὁ ἀναλλοίωτος τῇ ἀλλοιουμένῃ, παθεῖν οὐδὲν τῶν ἀδι - κούντων ἀνεχόμενος τῇ σκοτιζομένῃ καὶ ἀποκτήσα σθαι δυναμένῃ τὸν φωτισμὸν, ὡς ἐν προσθήκης μέσ ρει προσόντα δηλονότι, καὶ οὐχὶ κατὰ φύσιν ἐῤῥίζω- μένην ἐν αὐτῇ; ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ μόνος ὁ Μονογενής τὸ φῶς ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ἔχει δὲ καὶ αὐτὸ ἡ κτίσις, ὡς ὁμοφυής αὐτῷ, κατὰ τίνα τρόπον ἀναβοῶμεν ἡμεῖς, ὡς πρὸ; Θεὸν καὶ Πατέρα· « Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς; » Εἰ γὰρ φῶς ἐσμεν ἀληθινὸν, πῶς ἐν ἑτέρῳ φωτο- σθησόμεθα ; Εἰ δὲ ὡς χρήζοντες ἐπεισάκτου φωτός, τὰ τοιαῦτά φαμεν, οὐκ ὄντες δηλονότι κατὰ ἀλήθειαν φῶς ἀλωσόμεθα. Οὐκοῦν οὐδὲ ὁμοφυείς τῷ τοσοῦτον κατὰ φύσιν ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπάρχοντι Λόγῳ. ΑΛΛΟ διηγηματικώς. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εὑρίσκεται λέγων· • Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον το σκότος, ἢ τὸ φῶς. "Ην γὰρ αὐτῶν πονηρὰ τὰ ἔργα. Πᾶς γὰρ . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. illuminati sumus. Alius igitur a nobis et a À creatura est quoad naturalem identitatem Unige- nitus, cum sit lux' vera, et natura sua illuminet ea quæ lucis indigent. ALIUD. Si Filius solus non est lux vera, sed in creaturam idipsum cadit, in nobis eliam erit. Quæ- nan ergo ratio sanctos Patres induxit ut ad Deum clamarent : Emitte lucem tuam el veritatem tuam *?, Quid vero utilitatis sibi fore putabant, dum eas voces identidem repeterent? Nam si no- rant indigere lucis hominem, et aliunde id ei ac- redere oportere : quomodo vere dicet aliquis, ip- sum esse quoque veram lucem? Quod si nibil ci opus erat illuminante Verbo, cur frustra vocabant ipsum a quo nibil juvari poterant? Al dici non potest sanctorum mentem deceptam fuisse, et præterea ipse Deus et Pater hominibus tanquam lucis indigis mittit Filium. Alius igitur secun- dum naturam est Unigenitus a creatura, ut qui ea quæ lucis indigent illuminat. • ALIUD. Si creaturam lucis indigere videmus, eam autem Unigenitus illuminat, non seipsam ad lucem agit creatura: non ergo est lux vera, sic- uti Filius. ALIUD. Si naturalis et vera lux non obtenebra- tur, vera autem lux est Unigenitus, et similiter vera lux est creatura, quamobrem de Filio qui- dem Scriptura dicit: Tenebræ eam non compre- henderunt; de nobis autem Paulus scribit : « In « quibus Deus hujus sæculi excæcavit mentes infde- lium + ; › et rursus Salvator ipse : « Donec lucem babetis, ambulate in luce, ut non vos tenebra comprehendant y Cunctis enim patet quod, nisi quidam nostrum tenebris involuti essent, ni- hil tale Salvator dixisset. Quomodo ergo natura idem sunt Unigenitus et creatura, immutabilis cum mutabili, impatibilis cum tenebris obsita, et quæ lucem amittere potest, ascititiam videlicet lu- cem habens, non natura sibi insitam? ALIUD. Si Unigenitus lux vera solus non est, sed habet id quoque creatura, utpote ejusdem cum ipso naturæ, quo pacto nos tanquam ad Deum ac Patrem clamamus: ‹ In lumine tuo videbimus lu- men “? » Si enim sumus lux vera, quomodo illu- minabimur in alio? Sin autem ut alieno lumine indigentes, bæc dicimus, patebit utique nos vere ' lucem non esse. Igitur neque ejusdem cum Verbo naturæ, quod nos tanto per naturam intervallo su- peral. ALIUD explicatius. Dominus noster Jesus Chri- stus in Evangelio reperitur dicens : Hoc est au- tein judicium, quia lux venit in mundum, et di- lexerunt homines magis tenebras quam lucem. Erant enim eorum mala opera. Omnis enim qui *1 Psal. XLII, 3- "II Cor. IV, C D *Psal. xxv, 4. ss Joan. x:1. 35.

ριο ἐν χρείᾳ καθεστηκότιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐπηγγέλ λετο δώσειν αὐτὸν, καὶ λαβόντες πεφωτισμεθα. Ετε- ρος ἄρα πρός τε ἡμᾶς, καὶ τὴν κτίσιν, ὅσον εἰς ταυ τότητα φυσικὴν, ὁ Μονογενής, φῶς ὑπάρχων ἀληθι νὸν, καὶ φωτίζειν πεφυκὸς τὰ φωτὸς δεόμενα. Β ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ μόνος ὁ Υἱὸς φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἔχει δὲ αὐτὸ καὶ ἡ κτίσις. ἔσται δηλονότι καὶ ἐν ἡμῖν. Ποῖος οὖν ἄρα τοὺς ἁγίους ἀνέπεισε λόγος πρὸς Θεὸν ἀναβοᾷν·ι Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλή θειάν σου ; » Τί δὲ ἡμᾶς ἐντεῦθεν ὠφελήσειν οἰόμενοι τὰς τοιαύτας πολλάκις ἠφίεσαν, εἰπέ μοι, φωνάς ; Εἰ μὲν γὰρ ᾔδεσαν ἐν χρείᾳ φωτὸς ὑπάρχειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῆς παρ' ἑτέρου προσθήκης ἐπιδεᾶ, πῶς ἐρεῖ τις ἀληθεύων, ὅτι φῶς ὑπάρχει καὶ αὐτὸς ἀληθινόν; εἰ δὲ οὐκ ἐδεῖτο τοῦ φωτίζοντος Λόγου, τί μάτην εκάλουν τὸν οὐδὲν ὠφελῆσαι δυνάμενον ; Αλλ' οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τῆς ἀληθείας απεσφάλ λετο τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ Θεό; καὶ Πατήρ, ὡς φωτὸς δεομένοις πέμπει τὸν Υἱόν. Ετερος ἄρα κατὰ φύσιν, ὡς πρὸς τὴν κτίσιν ὁ Μονο- γενής, ὡς φωτίζων τὰ φωτὸς δεόμενα. ΑΛΛΟ. Εἰ φωτὸς ὁρῶμεν τὴν κτίσιν ἐπιδεᾶ, φωτί- ζει δὲ αὐτὸν [γρ. αὐτὴν] ὁ Μονογενής, οὐχ ἑαυτὴν ἡ κτίσις ἄγει πρὸς τὸ φῶς· οὐκοῦν οὐδὲ φῶς ἀληθι νὸν ὥσπερ ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ φύσει καὶ κατὰ ἀλήθειαν φῶς οὐ σκοτίζεται, φῶς δὲ ἀληθινὸν ὁ Μονογενής, και φως ὁμοίως ἀληθινὸν ἡ κτίσις, ὅτου δὴ χάριν ἐπὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ τίθησιν ἡ Γραφή, τό· « Η σκοτία αὐτὸ οὐ κατο ἔλαβεν· ο ἐφ' ἡμῖν δὲ ὁ Παῦλος· Ἐν οἷς ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπί- στων· καὶ πάλιν αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ι Ἕως τὸ φῶς έχετε, περιπατεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ ἡ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ; » Πρόδηλον γὰρ δήπου πᾶσιν ἐστιν, ὡς εἰ μή τινας ὑπὸ τῆς σκοτίας ἐνεχώρει καταλαμβάνεσθαι τῶν καθ' ἡμᾶς, οὐδὲν ἔφη τι τοιοῦτον ὁ Σωτήρ. Πῶς οὖν ἔτι ταυτὸν εἰς φύσιν ὁ Μονογενής καὶ ἡ κτίσις, ὁ ἀναλλοίωτος τῇ ἀλλοιουμένῃ, παθεῖν οὐδὲν τῶν ἀδι - κούντων ἀνεχόμενος τῇ σκοτιζομένῃ καὶ ἀποκτήσα σθαι δυναμένῃ τὸν φωτισμὸν, ὡς ἐν προσθήκης μέσ ρει προσόντα δηλονότι, καὶ οὐχὶ κατὰ φύσιν ἐῤῥίζω- μένην ἐν αὐτῇ; ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ μόνος ὁ Μονογενής τὸ φῶς ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ἔχει δὲ καὶ αὐτὸ ἡ κτίσις, ὡς ὁμοφυής αὐτῷ, κατὰ τίνα τρόπον ἀναβοῶμεν ἡμεῖς, ὡς πρὸ; Θεὸν καὶ Πατέρα· « Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς; » Εἰ γὰρ φῶς ἐσμεν ἀληθινὸν, πῶς ἐν ἑτέρῳ φωτο- σθησόμεθα ; Εἰ δὲ ὡς χρήζοντες ἐπεισάκτου φωτός, τὰ τοιαῦτά φαμεν, οὐκ ὄντες δηλονότι κατὰ ἀλήθειαν φῶς ἀλωσόμεθα. Οὐκοῦν οὐδὲ ὁμοφυείς τῷ τοσοῦτον κατὰ φύσιν ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπάρχοντι Λόγῳ. ΑΛΛΟ διηγηματικώς. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εὑρίσκεται λέγων· • Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον το σκότος, ἢ τὸ φῶς. "Ην γὰρ αὐτῶν πονηρὰ τὰ ἔργα. Πᾶς γὰρ . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. illuminati sumus. Alius igitur a nobis et a À creatura est quoad naturalem identitatem Unige- nitus, cum sit lux' vera, et natura sua illuminet ea quæ lucis indigent. ALIUD. Si Filius solus non est lux vera, sed in creaturam idipsum cadit, in nobis eliam erit. Quæ- nan ergo ratio sanctos Patres induxit ut ad Deum clamarent : Emitte lucem tuam el veritatem tuam *?, Quid vero utilitatis sibi fore putabant, dum eas voces identidem repeterent? Nam si no- rant indigere lucis hominem, et aliunde id ei ac- redere oportere : quomodo vere dicet aliquis, ip- sum esse quoque veram lucem? Quod si nibil ci opus erat illuminante Verbo, cur frustra vocabant ipsum a quo nibil juvari poterant? Al dici non potest sanctorum mentem deceptam fuisse, et præterea ipse Deus et Pater hominibus tanquam lucis indigis mittit Filium. Alius igitur secun- dum naturam est Unigenitus a creatura, ut qui ea quæ lucis indigent illuminat. • ALIUD. Si creaturam lucis indigere videmus, eam autem Unigenitus illuminat, non seipsam ad lucem agit creatura: non ergo est lux vera, sic- uti Filius. ALIUD. Si naturalis et vera lux non obtenebra- tur, vera autem lux est Unigenitus, et similiter vera lux est creatura, quamobrem de Filio qui- dem Scriptura dicit: Tenebræ eam non compre- henderunt; de nobis autem Paulus scribit : « In « quibus Deus hujus sæculi excæcavit mentes infde- lium + ; › et rursus Salvator ipse : « Donec lucem babetis, ambulate in luce, ut non vos tenebra comprehendant y Cunctis enim patet quod, nisi quidam nostrum tenebris involuti essent, ni- hil tale Salvator dixisset. Quomodo ergo natura idem sunt Unigenitus et creatura, immutabilis cum mutabili, impatibilis cum tenebris obsita, et quæ lucem amittere potest, ascititiam videlicet lu- cem habens, non natura sibi insitam? ALIUD. Si Unigenitus lux vera solus non est, sed habet id quoque creatura, utpote ejusdem cum ipso naturæ, quo pacto nos tanquam ad Deum ac Patrem clamamus: ‹ In lumine tuo videbimus lu- men “? » Si enim sumus lux vera, quomodo illu- minabimur in alio? Sin autem ut alieno lumine indigentes, bæc dicimus, patebit utique nos vere ' lucem non esse. Igitur neque ejusdem cum Verbo naturæ, quod nos tanto per naturam intervallo su- peral. ALIUD explicatius. Dominus noster Jesus Chri- stus in Evangelio reperitur dicens : Hoc est au- tein judicium, quia lux venit in mundum, et di- lexerunt homines magis tenebras quam lucem. Erant enim eorum mala opera. Omnis enim qui *1 Psal. XLII, 3- "II Cor. IV, C D *Psal. xxv, 4. ss Joan. x:1. 35.

ριο ἐν χρείᾳ καθεστηκότιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐπηγγέλ λετο δώσειν αὐτὸν, καὶ λαβόντες πεφωτισμεθα. Ετε- ρος ἄρα πρός τε ἡμᾶς, καὶ τὴν κτίσιν, ὅσον εἰς ταυ τότητα φυσικὴν, ὁ Μονογενής, φῶς ὑπάρχων ἀληθι νὸν, καὶ φωτίζειν πεφυκὸς τὰ φωτὸς δεόμενα. Β ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ μόνος ὁ Υἱὸς φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, ἔχει δὲ αὐτὸ καὶ ἡ κτίσις. ἔσται δηλονότι καὶ ἐν ἡμῖν. Ποῖος οὖν ἄρα τοὺς ἁγίους ἀνέπεισε λόγος πρὸς Θεὸν ἀναβοᾷν·ι Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλή θειάν σου ; » Τί δὲ ἡμᾶς ἐντεῦθεν ὠφελήσειν οἰόμενοι τὰς τοιαύτας πολλάκις ἠφίεσαν, εἰπέ μοι, φωνάς ; Εἰ μὲν γὰρ ᾔδεσαν ἐν χρείᾳ φωτὸς ὑπάρχειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῆς παρ' ἑτέρου προσθήκης ἐπιδεᾶ, πῶς ἐρεῖ τις ἀληθεύων, ὅτι φῶς ὑπάρχει καὶ αὐτὸς ἀληθινόν; εἰ δὲ οὐκ ἐδεῖτο τοῦ φωτίζοντος Λόγου, τί μάτην εκάλουν τὸν οὐδὲν ὠφελῆσαι δυνάμενον ; Αλλ' οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τῆς ἀληθείας απεσφάλ λετο τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ Θεό; καὶ Πατήρ, ὡς φωτὸς δεομένοις πέμπει τὸν Υἱόν. Ετερος ἄρα κατὰ φύσιν, ὡς πρὸς τὴν κτίσιν ὁ Μονο- γενής, ὡς φωτίζων τὰ φωτὸς δεόμενα. ΑΛΛΟ. Εἰ φωτὸς ὁρῶμεν τὴν κτίσιν ἐπιδεᾶ, φωτί- ζει δὲ αὐτὸν [γρ. αὐτὴν] ὁ Μονογενής, οὐχ ἑαυτὴν ἡ κτίσις ἄγει πρὸς τὸ φῶς· οὐκοῦν οὐδὲ φῶς ἀληθι νὸν ὥσπερ ὁ Υἱός. ΑΛΛΟ. Εἰ τὸ φύσει καὶ κατὰ ἀλήθειαν φῶς οὐ σκοτίζεται, φῶς δὲ ἀληθινὸν ὁ Μονογενής, και φως ὁμοίως ἀληθινὸν ἡ κτίσις, ὅτου δὴ χάριν ἐπὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ τίθησιν ἡ Γραφή, τό· « Η σκοτία αὐτὸ οὐ κατο ἔλαβεν· ο ἐφ' ἡμῖν δὲ ὁ Παῦλος· Ἐν οἷς ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπί- στων· καὶ πάλιν αὐτὸς ὁ Σωτήρ· ι Ἕως τὸ φῶς έχετε, περιπατεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ ἡ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ; » Πρόδηλον γὰρ δήπου πᾶσιν ἐστιν, ὡς εἰ μή τινας ὑπὸ τῆς σκοτίας ἐνεχώρει καταλαμβάνεσθαι τῶν καθ' ἡμᾶς, οὐδὲν ἔφη τι τοιοῦτον ὁ Σωτήρ. Πῶς οὖν ἔτι ταυτὸν εἰς φύσιν ὁ Μονογενής καὶ ἡ κτίσις, ὁ ἀναλλοίωτος τῇ ἀλλοιουμένῃ, παθεῖν οὐδὲν τῶν ἀδι - κούντων ἀνεχόμενος τῇ σκοτιζομένῃ καὶ ἀποκτήσα σθαι δυναμένῃ τὸν φωτισμὸν, ὡς ἐν προσθήκης μέσ ρει προσόντα δηλονότι, καὶ οὐχὶ κατὰ φύσιν ἐῤῥίζω- μένην ἐν αὐτῇ; ΑΛΛΟ. Εἰ μὴ μόνος ὁ Μονογενής τὸ φῶς ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ἔχει δὲ καὶ αὐτὸ ἡ κτίσις, ὡς ὁμοφυής αὐτῷ, κατὰ τίνα τρόπον ἀναβοῶμεν ἡμεῖς, ὡς πρὸ; Θεὸν καὶ Πατέρα· « Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς; » Εἰ γὰρ φῶς ἐσμεν ἀληθινὸν, πῶς ἐν ἑτέρῳ φωτο- σθησόμεθα ; Εἰ δὲ ὡς χρήζοντες ἐπεισάκτου φωτός, τὰ τοιαῦτά φαμεν, οὐκ ὄντες δηλονότι κατὰ ἀλήθειαν φῶς ἀλωσόμεθα. Οὐκοῦν οὐδὲ ὁμοφυείς τῷ τοσοῦτον κατὰ φύσιν ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπάρχοντι Λόγῳ. ΑΛΛΟ διηγηματικώς. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εὑρίσκεται λέγων· • Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον το σκότος, ἢ τὸ φῶς. "Ην γὰρ αὐτῶν πονηρὰ τὰ ἔργα. Πᾶς γὰρ . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. illuminati sumus. Alius igitur a nobis et a À creatura est quoad naturalem identitatem Unige- nitus, cum sit lux' vera, et natura sua illuminet ea quæ lucis indigent. ALIUD. Si Filius solus non est lux vera, sed in creaturam idipsum cadit, in nobis eliam erit. Quæ- nan ergo ratio sanctos Patres induxit ut ad Deum clamarent : Emitte lucem tuam el veritatem tuam *?, Quid vero utilitatis sibi fore putabant, dum eas voces identidem repeterent? Nam si no- rant indigere lucis hominem, et aliunde id ei ac- redere oportere : quomodo vere dicet aliquis, ip- sum esse quoque veram lucem? Quod si nibil ci opus erat illuminante Verbo, cur frustra vocabant ipsum a quo nibil juvari poterant? Al dici non potest sanctorum mentem deceptam fuisse, et præterea ipse Deus et Pater hominibus tanquam lucis indigis mittit Filium. Alius igitur secun- dum naturam est Unigenitus a creatura, ut qui ea quæ lucis indigent illuminat. • ALIUD. Si creaturam lucis indigere videmus, eam autem Unigenitus illuminat, non seipsam ad lucem agit creatura: non ergo est lux vera, sic- uti Filius. ALIUD. Si naturalis et vera lux non obtenebra- tur, vera autem lux est Unigenitus, et similiter vera lux est creatura, quamobrem de Filio qui- dem Scriptura dicit: Tenebræ eam non compre- henderunt; de nobis autem Paulus scribit : « In « quibus Deus hujus sæculi excæcavit mentes infde- lium + ; › et rursus Salvator ipse : « Donec lucem babetis, ambulate in luce, ut non vos tenebra comprehendant y Cunctis enim patet quod, nisi quidam nostrum tenebris involuti essent, ni- hil tale Salvator dixisset. Quomodo ergo natura idem sunt Unigenitus et creatura, immutabilis cum mutabili, impatibilis cum tenebris obsita, et quæ lucem amittere potest, ascititiam videlicet lu- cem habens, non natura sibi insitam? ALIUD. Si Unigenitus lux vera solus non est, sed habet id quoque creatura, utpote ejusdem cum ipso naturæ, quo pacto nos tanquam ad Deum ac Patrem clamamus: ‹ In lumine tuo videbimus lu- men “? » Si enim sumus lux vera, quomodo illu- minabimur in alio? Sin autem ut alieno lumine indigentes, bæc dicimus, patebit utique nos vere ' lucem non esse. Igitur neque ejusdem cum Verbo naturæ, quod nos tanto per naturam intervallo su- peral. ALIUD explicatius. Dominus noster Jesus Chri- stus in Evangelio reperitur dicens : Hoc est au- tein judicium, quia lux venit in mundum, et di- lexerunt homines magis tenebras quam lucem. Erant enim eorum mala opera. Omnis enim qui *1 Psal. XLII, 3- "II Cor. IV, C D *Psal. xxv, 4. ss Joan. x:1. 35.

Β ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ἡ δὲ τῶν γενητῶν φύσις, ἐκ χορηγίας τῆς παρ' αὐτοῦ φωτίζεται, τὸ εἶναι φῶς οὐσιωδῶς οὐκ ἔχουσα, καθάπερ ἐκεῖνος. Ο Ψαλμωδός· « Ἐσημειώθη ἐφ᾽ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Καὶ ποῖον ἄρα ἐστὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὗ τὸ φῶς ἐφ' ἡμᾶς σεσημείωται; "Η πάντως ὁ μονογενῆς τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἡ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ διὰ τοῦτο λέγων, • Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα ; › Ενεση- μάνθη δὲ ἡμῖν, συμμόρφους ἡμᾶς ἀποδείξας ἑαυτῷ, καὶ τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἰδίου φωτισμὸν ἐγχα- ράξας ὡς θείαν εἰκόνα τοῖς πιστεύσασιν εἰς αὐτὸν, ἵνα καὶ αὐτοὶ χρηματίζοιεν ἤδη κατ' αὐτὸν θεοί τε καὶ Θεοῦ υἱοί· ἀλλ᾽ εἴπερ ἦν τι τῶν γενητῶν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, πῶς ἡμῖν ἐνεσημάνθη; Τὸ γὰρ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, κατὰ τὴν τοῦ Πνευματοφόρου φω- νήν. Φῶς γὰρ ἐν φωτὶ πῶς ἂν γένοιτο καταφανές ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός· « Φῶς ἀνέτειλε τῷ δικαίῳ, κ φησίν· εἰ μὲν ἔχοντι καὶ μὴ δεομένω, περιττόν. Εἰ δὲ ὡς οὐκ ἔχοντι τὸ φῶς ἀνατέλλει, φῶς ἄρα μόνος ὁ Μονογενής, φωτὸς δὲ ἡ κτίσις μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο ἀλλοφυής. οι πιν, 9. ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός φησιν· · Οὐ γὰρ ἐν τῇ ρομ- φαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν, καὶ ὁ βραχίων αὐτ τῶν οὐκ ἔσωσεν αὐτοὺς, ἀλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βρα- χίων σου, καὶ ὁ φωτισμὸς τοῦ προσώπου σου. ο Φω- τισμὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὀνομάζει πάλιν ἐν τού τοις, τὴν ἐξ Υἱοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκάλυψιν, καὶ τὴν εἰς ἕκαστα τῶν ὄντων χειραγωγίαν, δ δὴ καὶ μένον διέσωσε τὸν Ἰσραὴλ, καὶ τῆς Αἰγυπτίων πλεον εξίας ἀπήλλαξεν· εἴπερ οὖν οὐ μόνος ἐστὶν ὁ Μονο γενὴς τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἐνυπάρχει δὲ καὶ τοῖς γε- νητοῖς τὸ ἴσον ἀξίωμα, τί μὴ τῷ οἰκείῳ διεσώζοντο φωτὶ οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, προσθήκαις δὲ ὥσπερ ἀλλοτρίου καὶ οὐκ ἀναγκαίου φωτὸς ἐφοδιαζόμενοι φαίνονται ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς δεομένοις φωτός ἐπέλαμψεν ὁ Μονογενής· οὐκοῦν αὐτὸς μὲν καὶ μόν νος τὸ φῶς ἐστι τὸ ἀληθινὸν, δανείζεται δὲ παρ' αὐτοῦ τὴν χάριν ἡ κτίσις. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἂν εἴη λοιπὸν καὶ ὁμοφυὴς αὐτῷ ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός· ο Μακάριος, ο φησίν, « ὁ λαὸς ὁ γινώσκων ἀλαλαγμόν· Κύριε, ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου σου πορεύσονται. » Διατί μὴ μᾶλλον ἐν τῷ ἰδίῳ καὶ αὐτοὶ βαδιοῦνται φωτί; τί δὲ, εἰπέ μοι, τὸν παρ' ἑτέρου συλλέγοντες φωτισμὸν, μόλις ἑαυτοῖς κατορθοῦσι τὴν σωτηρίαν, εἴπερ ὄντως εἰσὶ καὶ αὐτ τοὶ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Υιός; ἀλλ' ἔστιν, οἶμαι, παντί τῳ καταφανές, ὅτι χορηγεῖ μὲν ὁ Λόγος ὡς δεομένῃ τῇ κτίσει τὸν φω τισμὸν, ἡ δὲ ὅπερ οὐκ ἔχει λαβοῦσα σώζεται. Πῶς οὖν ἔτι ταυτὸν εἰς οὐσίαν ὁ Μονογενῆς, καὶ τὰ δι' αὐτοῦ γεγονότα ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός • Ἐξανέτειλεν ἐν σκότει φῶς τοῖς εὐθέσι, ο φησίν. Πῶς γὰρ ὅλως ἦν ὁ εὐθὺς ἐν σκότει φῶς ὑπάρχων καὶ αὐτὸς τὸ ἀληθινὸν, εἴπερ ἔχει τοῦτο καὶ τῶν γενητῶν ἡ φύσις, ὥσπερ ὁ Μονος γενής; Εἰ δὲ οὐκ ἔχουσι τοῖς εὐθέσι τὸ φῶς ἀπο- 11. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. collustrari, cum substantialiter lux esse nequeat, A sicut ille. < Psalmista, : • Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine **. > At qualis, obsecro, est vul- tus ille Dei ac Patris, cujus super nos signatum est lumen? Num Dei Filius unigenitus, illa per omnia similis imago, et qui proinde ait: Qui vi- dit me, vidit et Patrem ³¹? › Signatus enim est in nobis qui conformes nos sibi reddidit, et per suum Spiritum illuminationem impressit veluti divinam imaginem credentibus in ipsum ut et ipsi nun- cupentur ad ejus similitudinem dii, Deique filii. Sed si creata res sit vera illa lux, quomodo signata est in nobis? Lux quippe in tenebris lucet, ut scribit Joannes. Lux enim in luce quomodo con- spicua fuerit? ALIUD. Psalmista : ‹ Lux orta est justo, › in- quit : Si lucem habenti, et illius non indigo, su- pervacua est. Sin autem ut non habenti lux oritur, lux ergo solus est Unigenitus, lucis autem creatura est particeps, atque idcirco alterius natura. ALIUD. Psalmista canit : • Non enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvavit eos, sed dextera tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui "., Illuminationem Dei ac Patris hic rursus nominat revelationem quæ a Filio est per Spiritum, et singularum rerum quasi înanuductionem, a quo uno servati sunt Israelitæ et Ægyptiorum tyrannide liberati. Si ergo non so- lus Unigenitus est lux vera, sed dignitas eadem C est in creaturis, quidni proprio lumine servati sunt Israelitæ, sed accepto alieno nec necessario lu- mine? Atqui manifestum est Unigenitum ut lucis indigentibus illuxisse : Igitur ipse unus est lux vera, eam autem ab ipso creatura consequitur per gratiam. Quod si ita est, quomodo ejusdem erit cum ipso naturæ ? ALIUD. Psalmista : « Beatus, inquit, e popu- lus qui scit jubilationem : Domine, in lumine vultus tui ambulabunt *. • Quidni potius ipsi in suo lu- mine ambulabunt? aut cur, quæso, aliunde accepta illuminatione sibi vix salutem conciliant, si reapse vera sunt ipsi lux, non secus ac ille Dei ac Patris D vultus, hoc est Filius? Atqui nemini dubium est Verbum creaturæ illuminationem largiri, ut indi- genti, hanc autem accepto eo quod non habet, sal- vari. Quomodo ergo idein erunt quoad substantiam Unigenitus, et quæ per ipsum facta sunt? ALIUD. Psalmista: Exortum est in tenebris lumen rectis, inquit us. Quomodo enim, quæso te, erit rectus in tenebris, cum sit etiam ipse lux vera, quandoquidem id habet quoque rerum crea- tarum natura non secus ac Unigenitus? Quod si Psal. 1, 7. Joan. :s Psal. ss Psal, cxi, 4. XCVI, Psal. XLIII, 1. 8 Psal. LXXXV)]}, 16.

Β ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ἡ δὲ τῶν γενητῶν φύσις, ἐκ χορηγίας τῆς παρ' αὐτοῦ φωτίζεται, τὸ εἶναι φῶς οὐσιωδῶς οὐκ ἔχουσα, καθάπερ ἐκεῖνος. Ο Ψαλμωδός· « Ἐσημειώθη ἐφ᾽ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Καὶ ποῖον ἄρα ἐστὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὗ τὸ φῶς ἐφ' ἡμᾶς σεσημείωται; "Η πάντως ὁ μονογενῆς τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἡ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ διὰ τοῦτο λέγων, • Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα ; › Ενεση- μάνθη δὲ ἡμῖν, συμμόρφους ἡμᾶς ἀποδείξας ἑαυτῷ, καὶ τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἰδίου φωτισμὸν ἐγχα- ράξας ὡς θείαν εἰκόνα τοῖς πιστεύσασιν εἰς αὐτὸν, ἵνα καὶ αὐτοὶ χρηματίζοιεν ἤδη κατ' αὐτὸν θεοί τε καὶ Θεοῦ υἱοί· ἀλλ᾽ εἴπερ ἦν τι τῶν γενητῶν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, πῶς ἡμῖν ἐνεσημάνθη; Τὸ γὰρ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, κατὰ τὴν τοῦ Πνευματοφόρου φω- νήν. Φῶς γὰρ ἐν φωτὶ πῶς ἂν γένοιτο καταφανές ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός· « Φῶς ἀνέτειλε τῷ δικαίῳ, κ φησίν· εἰ μὲν ἔχοντι καὶ μὴ δεομένω, περιττόν. Εἰ δὲ ὡς οὐκ ἔχοντι τὸ φῶς ἀνατέλλει, φῶς ἄρα μόνος ὁ Μονογενής, φωτὸς δὲ ἡ κτίσις μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο ἀλλοφυής. οι πιν, 9. ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός φησιν· · Οὐ γὰρ ἐν τῇ ρομ- φαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν, καὶ ὁ βραχίων αὐτ τῶν οὐκ ἔσωσεν αὐτοὺς, ἀλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βρα- χίων σου, καὶ ὁ φωτισμὸς τοῦ προσώπου σου. ο Φω- τισμὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὀνομάζει πάλιν ἐν τού τοις, τὴν ἐξ Υἱοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκάλυψιν, καὶ τὴν εἰς ἕκαστα τῶν ὄντων χειραγωγίαν, δ δὴ καὶ μένον διέσωσε τὸν Ἰσραὴλ, καὶ τῆς Αἰγυπτίων πλεον εξίας ἀπήλλαξεν· εἴπερ οὖν οὐ μόνος ἐστὶν ὁ Μονο γενὴς τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἐνυπάρχει δὲ καὶ τοῖς γε- νητοῖς τὸ ἴσον ἀξίωμα, τί μὴ τῷ οἰκείῳ διεσώζοντο φωτὶ οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, προσθήκαις δὲ ὥσπερ ἀλλοτρίου καὶ οὐκ ἀναγκαίου φωτὸς ἐφοδιαζόμενοι φαίνονται ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς δεομένοις φωτός ἐπέλαμψεν ὁ Μονογενής· οὐκοῦν αὐτὸς μὲν καὶ μόν νος τὸ φῶς ἐστι τὸ ἀληθινὸν, δανείζεται δὲ παρ' αὐτοῦ τὴν χάριν ἡ κτίσις. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἂν εἴη λοιπὸν καὶ ὁμοφυὴς αὐτῷ ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός· ο Μακάριος, ο φησίν, « ὁ λαὸς ὁ γινώσκων ἀλαλαγμόν· Κύριε, ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου σου πορεύσονται. » Διατί μὴ μᾶλλον ἐν τῷ ἰδίῳ καὶ αὐτοὶ βαδιοῦνται φωτί; τί δὲ, εἰπέ μοι, τὸν παρ' ἑτέρου συλλέγοντες φωτισμὸν, μόλις ἑαυτοῖς κατορθοῦσι τὴν σωτηρίαν, εἴπερ ὄντως εἰσὶ καὶ αὐτ τοὶ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Υιός; ἀλλ' ἔστιν, οἶμαι, παντί τῳ καταφανές, ὅτι χορηγεῖ μὲν ὁ Λόγος ὡς δεομένῃ τῇ κτίσει τὸν φω τισμὸν, ἡ δὲ ὅπερ οὐκ ἔχει λαβοῦσα σώζεται. Πῶς οὖν ἔτι ταυτὸν εἰς οὐσίαν ὁ Μονογενῆς, καὶ τὰ δι' αὐτοῦ γεγονότα ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός • Ἐξανέτειλεν ἐν σκότει φῶς τοῖς εὐθέσι, ο φησίν. Πῶς γὰρ ὅλως ἦν ὁ εὐθὺς ἐν σκότει φῶς ὑπάρχων καὶ αὐτὸς τὸ ἀληθινὸν, εἴπερ ἔχει τοῦτο καὶ τῶν γενητῶν ἡ φύσις, ὥσπερ ὁ Μονος γενής; Εἰ δὲ οὐκ ἔχουσι τοῖς εὐθέσι τὸ φῶς ἀπο- 11. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. collustrari, cum substantialiter lux esse nequeat, A sicut ille. < Psalmista, : • Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine **. > At qualis, obsecro, est vul- tus ille Dei ac Patris, cujus super nos signatum est lumen? Num Dei Filius unigenitus, illa per omnia similis imago, et qui proinde ait: Qui vi- dit me, vidit et Patrem ³¹? › Signatus enim est in nobis qui conformes nos sibi reddidit, et per suum Spiritum illuminationem impressit veluti divinam imaginem credentibus in ipsum ut et ipsi nun- cupentur ad ejus similitudinem dii, Deique filii. Sed si creata res sit vera illa lux, quomodo signata est in nobis? Lux quippe in tenebris lucet, ut scribit Joannes. Lux enim in luce quomodo con- spicua fuerit? ALIUD. Psalmista : ‹ Lux orta est justo, › in- quit : Si lucem habenti, et illius non indigo, su- pervacua est. Sin autem ut non habenti lux oritur, lux ergo solus est Unigenitus, lucis autem creatura est particeps, atque idcirco alterius natura. ALIUD. Psalmista canit : • Non enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvavit eos, sed dextera tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui "., Illuminationem Dei ac Patris hic rursus nominat revelationem quæ a Filio est per Spiritum, et singularum rerum quasi înanuductionem, a quo uno servati sunt Israelitæ et Ægyptiorum tyrannide liberati. Si ergo non so- lus Unigenitus est lux vera, sed dignitas eadem C est in creaturis, quidni proprio lumine servati sunt Israelitæ, sed accepto alieno nec necessario lu- mine? Atqui manifestum est Unigenitum ut lucis indigentibus illuxisse : Igitur ipse unus est lux vera, eam autem ab ipso creatura consequitur per gratiam. Quod si ita est, quomodo ejusdem erit cum ipso naturæ ? ALIUD. Psalmista : « Beatus, inquit, e popu- lus qui scit jubilationem : Domine, in lumine vultus tui ambulabunt *. • Quidni potius ipsi in suo lu- mine ambulabunt? aut cur, quæso, aliunde accepta illuminatione sibi vix salutem conciliant, si reapse vera sunt ipsi lux, non secus ac ille Dei ac Patris D vultus, hoc est Filius? Atqui nemini dubium est Verbum creaturæ illuminationem largiri, ut indi- genti, hanc autem accepto eo quod non habet, sal- vari. Quomodo ergo idein erunt quoad substantiam Unigenitus, et quæ per ipsum facta sunt? ALIUD. Psalmista: Exortum est in tenebris lumen rectis, inquit us. Quomodo enim, quæso te, erit rectus in tenebris, cum sit etiam ipse lux vera, quandoquidem id habet quoque rerum crea- tarum natura non secus ac Unigenitus? Quod si Psal. 1, 7. Joan. :s Psal. ss Psal, cxi, 4. XCVI, Psal. XLIII, 1. 8 Psal. LXXXV)]}, 16.

Β ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ἡ δὲ τῶν γενητῶν φύσις, ἐκ χορηγίας τῆς παρ' αὐτοῦ φωτίζεται, τὸ εἶναι φῶς οὐσιωδῶς οὐκ ἔχουσα, καθάπερ ἐκεῖνος. Ο Ψαλμωδός· « Ἐσημειώθη ἐφ᾽ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Καὶ ποῖον ἄρα ἐστὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὗ τὸ φῶς ἐφ' ἡμᾶς σεσημείωται; "Η πάντως ὁ μονογενῆς τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἡ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ διὰ τοῦτο λέγων, • Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα ; › Ενεση- μάνθη δὲ ἡμῖν, συμμόρφους ἡμᾶς ἀποδείξας ἑαυτῷ, καὶ τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἰδίου φωτισμὸν ἐγχα- ράξας ὡς θείαν εἰκόνα τοῖς πιστεύσασιν εἰς αὐτὸν, ἵνα καὶ αὐτοὶ χρηματίζοιεν ἤδη κατ' αὐτὸν θεοί τε καὶ Θεοῦ υἱοί· ἀλλ᾽ εἴπερ ἦν τι τῶν γενητῶν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, πῶς ἡμῖν ἐνεσημάνθη; Τὸ γὰρ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, κατὰ τὴν τοῦ Πνευματοφόρου φω- νήν. Φῶς γὰρ ἐν φωτὶ πῶς ἂν γένοιτο καταφανές ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός· « Φῶς ἀνέτειλε τῷ δικαίῳ, κ φησίν· εἰ μὲν ἔχοντι καὶ μὴ δεομένω, περιττόν. Εἰ δὲ ὡς οὐκ ἔχοντι τὸ φῶς ἀνατέλλει, φῶς ἄρα μόνος ὁ Μονογενής, φωτὸς δὲ ἡ κτίσις μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο ἀλλοφυής. οι πιν, 9. ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός φησιν· · Οὐ γὰρ ἐν τῇ ρομ- φαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν, καὶ ὁ βραχίων αὐτ τῶν οὐκ ἔσωσεν αὐτοὺς, ἀλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βρα- χίων σου, καὶ ὁ φωτισμὸς τοῦ προσώπου σου. ο Φω- τισμὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὀνομάζει πάλιν ἐν τού τοις, τὴν ἐξ Υἱοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκάλυψιν, καὶ τὴν εἰς ἕκαστα τῶν ὄντων χειραγωγίαν, δ δὴ καὶ μένον διέσωσε τὸν Ἰσραὴλ, καὶ τῆς Αἰγυπτίων πλεον εξίας ἀπήλλαξεν· εἴπερ οὖν οὐ μόνος ἐστὶν ὁ Μονο γενὴς τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἐνυπάρχει δὲ καὶ τοῖς γε- νητοῖς τὸ ἴσον ἀξίωμα, τί μὴ τῷ οἰκείῳ διεσώζοντο φωτὶ οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος, προσθήκαις δὲ ὥσπερ ἀλλοτρίου καὶ οὐκ ἀναγκαίου φωτὸς ἐφοδιαζόμενοι φαίνονται ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὡς δεομένοις φωτός ἐπέλαμψεν ὁ Μονογενής· οὐκοῦν αὐτὸς μὲν καὶ μόν νος τὸ φῶς ἐστι τὸ ἀληθινὸν, δανείζεται δὲ παρ' αὐτοῦ τὴν χάριν ἡ κτίσις. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἂν εἴη λοιπὸν καὶ ὁμοφυὴς αὐτῷ ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός· ο Μακάριος, ο φησίν, « ὁ λαὸς ὁ γινώσκων ἀλαλαγμόν· Κύριε, ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου σου πορεύσονται. » Διατί μὴ μᾶλλον ἐν τῷ ἰδίῳ καὶ αὐτοὶ βαδιοῦνται φωτί; τί δὲ, εἰπέ μοι, τὸν παρ' ἑτέρου συλλέγοντες φωτισμὸν, μόλις ἑαυτοῖς κατορθοῦσι τὴν σωτηρίαν, εἴπερ ὄντως εἰσὶ καὶ αὐτ τοὶ κατὰ ἀλήθειαν φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Υιός; ἀλλ' ἔστιν, οἶμαι, παντί τῳ καταφανές, ὅτι χορηγεῖ μὲν ὁ Λόγος ὡς δεομένῃ τῇ κτίσει τὸν φω τισμὸν, ἡ δὲ ὅπερ οὐκ ἔχει λαβοῦσα σώζεται. Πῶς οὖν ἔτι ταυτὸν εἰς οὐσίαν ὁ Μονογενῆς, καὶ τὰ δι' αὐτοῦ γεγονότα ; ΑΛΛΟ. Ο Ψαλμωδός • Ἐξανέτειλεν ἐν σκότει φῶς τοῖς εὐθέσι, ο φησίν. Πῶς γὰρ ὅλως ἦν ὁ εὐθὺς ἐν σκότει φῶς ὑπάρχων καὶ αὐτὸς τὸ ἀληθινὸν, εἴπερ ἔχει τοῦτο καὶ τῶν γενητῶν ἡ φύσις, ὥσπερ ὁ Μονος γενής; Εἰ δὲ οὐκ ἔχουσι τοῖς εὐθέσι τὸ φῶς ἀπο- 11. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. collustrari, cum substantialiter lux esse nequeat, A sicut ille. < Psalmista, : • Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine **. > At qualis, obsecro, est vul- tus ille Dei ac Patris, cujus super nos signatum est lumen? Num Dei Filius unigenitus, illa per omnia similis imago, et qui proinde ait: Qui vi- dit me, vidit et Patrem ³¹? › Signatus enim est in nobis qui conformes nos sibi reddidit, et per suum Spiritum illuminationem impressit veluti divinam imaginem credentibus in ipsum ut et ipsi nun- cupentur ad ejus similitudinem dii, Deique filii. Sed si creata res sit vera illa lux, quomodo signata est in nobis? Lux quippe in tenebris lucet, ut scribit Joannes. Lux enim in luce quomodo con- spicua fuerit? ALIUD. Psalmista : ‹ Lux orta est justo, › in- quit : Si lucem habenti, et illius non indigo, su- pervacua est. Sin autem ut non habenti lux oritur, lux ergo solus est Unigenitus, lucis autem creatura est particeps, atque idcirco alterius natura. ALIUD. Psalmista canit : • Non enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvavit eos, sed dextera tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui "., Illuminationem Dei ac Patris hic rursus nominat revelationem quæ a Filio est per Spiritum, et singularum rerum quasi înanuductionem, a quo uno servati sunt Israelitæ et Ægyptiorum tyrannide liberati. Si ergo non so- lus Unigenitus est lux vera, sed dignitas eadem C est in creaturis, quidni proprio lumine servati sunt Israelitæ, sed accepto alieno nec necessario lu- mine? Atqui manifestum est Unigenitum ut lucis indigentibus illuxisse : Igitur ipse unus est lux vera, eam autem ab ipso creatura consequitur per gratiam. Quod si ita est, quomodo ejusdem erit cum ipso naturæ ? ALIUD. Psalmista : « Beatus, inquit, e popu- lus qui scit jubilationem : Domine, in lumine vultus tui ambulabunt *. • Quidni potius ipsi in suo lu- mine ambulabunt? aut cur, quæso, aliunde accepta illuminatione sibi vix salutem conciliant, si reapse vera sunt ipsi lux, non secus ac ille Dei ac Patris D vultus, hoc est Filius? Atqui nemini dubium est Verbum creaturæ illuminationem largiri, ut indi- genti, hanc autem accepto eo quod non habet, sal- vari. Quomodo ergo idein erunt quoad substantiam Unigenitus, et quæ per ipsum facta sunt? ALIUD. Psalmista: Exortum est in tenebris lumen rectis, inquit us. Quomodo enim, quæso te, erit rectus in tenebris, cum sit etiam ipse lux vera, quandoquidem id habet quoque rerum crea- tarum natura non secus ac Unigenitus? Quod si Psal. 1, 7. Joan. :s Psal. ss Psal, cxi, 4. XCVI, Psal. XLIII, 1. 8 Psal. LXXXV)]}, 16.

στέλλεται, πολλῶν ἡμῖν οὐ δεήσει λόγων· αὐτὴ γὰρ ἡ τῶν πραγμάτων ἀναβοήσει φύσις, ὡς οὐκ ἂν εἴη ταυτὸν εἰς οὐσίαν τῷ τελείῳ τὸ ἐπιδεὲς, τῷ δεομένῳ τὸ χορηγοῦν ἐκ πλεονασμοῦ. ΑΛΛΟ. « Φωτίζου, φωτίζου, Ἱερουσαλήμ, ἥκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλκεν. » Εἰ μὲν οἶκοθεν ἔχει τὸ φῶς ἡ τῶν γενητῶν φύσις, καὶ τοῦτό ἐστι κυρίως, ὅπερ εἶναί φαμεν τὸν Μονο γενῆ κατά γε τὸ εἶναι φῶς ἀληθινὸν, πῶς ἂν δεηθῇ τοῦ φωτίζοντος αὐτὸν [ἴσ. αὐτὴν] ἡ Ἱερουσαλήμ ; Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἐν χάριτος μέρει τὸ φωτίζεσθαι λαμ- βάνει, μόνος άρα τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱὸς ὁ φωτί ζων αὐτὴν, καὶ ὅπερ οὐκ ἔχει διδούς. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς οὐ πάντως καὶ ἕτερος κατὰ φύσιν, ὡς πρὸς αὐτόν ; ΑΛΛΟ. « Ιδού δέδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν. › Πῶς γὰρ ὅλως ἐδεήθη φωτὸς ἡ ἐπὶ γῆς οὖσα λογική κτίσις, εἴπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν αὐτῇ τὸ εἶναι φῶς τὸ ἀληθινόν; ὡς γὰρ οὐκ ἐχούσῃ ἤδη δί δωσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸν ἴδιον Υἱόν· ἡ δὲ οὕτω λα- βοῦσα δι' αὐτοῦ βοήσει τοῦ πράγματος, καὶ τῆς οἰ- κείας φύσεως τὴν πενίαν, καὶ τοῦ φωτίζοντος Λόγου τὸ πλούσιον ἀξίωμα. ΑΛΛΟ. « Καὶ νῦν ὁ οἶκος τοῦ Ἰακώβ, δεῦτε πορευ θῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου. Διὰ τί καὶ οὗτοι μὴ τῷ οἰκείῳ πορεύονται φωτί, δαδουχεῖ δὲ αὐτοῖς ὁ Μονο- γενὴς τὸ ἴδιον αὐτοῦ τῆς οὐσίας ἐντιθεὶς ἀγαθόν ; ᾿Αλλ' οὐ τῷ οἰκείῳ θαῤῥήσαντες δανείζονται τὸ ἀλ- λάτριον. ὡς οὐκ ἔχοντες ἄρα, τοῦτο ποιεῖν ἐγνώ- κασιν. ΑΛΛΟ. Ο Σωτήρ· ι 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ο φησίν· ε ὁ ἀκολουθῶν ἐμοί, οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾽ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς. » Αποτολμάτω καὶ ἡ κτίσις τὴν τοιαύτην ἀναφθέγξασθαι φωνήν, εἴπερ ἐστὶ καὶ αὐτὴ κατὰ ἀλήθειαν φῶς· εἰ δὲ ἀπο- φρίττει τὸ ῥῆμα, καὶ τὸ πρᾶγμα φθέγξεται τὸ ἀλη- θενὸν ὁμολογήσασα φῶς, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. . ΑΛΛΟ. « Ο Κύριος, ο Ἕως τὸ φῶς ἔχετε, πιο στεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτός γένησθε, ο φησίν. Αρα γὰρ ἔμελλον οὐ πιστεύοντες ἀπολέσαι τὸ φῶς, οἱ φῶς κατὰ φύσιν ὑπάρχοντες· εἴπερ ὅλως ἐνδέχεται τὴν γενητὴν οὐσίαν τὸ φῶς εἶναι τὸ ἀληθινόν. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτό ποτε ; Οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν οὐσιω δῶς προσόντων τισὶν αἱ στερήσεις κατὰ τὸ παντελές ἐκ ῥαθυμίας συμβαίνουσιν, ἀλλ᾽ ἐφ' ὧν ἂν ἡ θέλησις τὴν κτῆσιν ἐργάζηται, καὶ ἐπὶ τῶν ὅσα δὴ πέφυκε προσγίνεσθαί τε, καὶ ἀπογίνεσθαι χωρὶς τῆς τοῦ υποκειμένου φθοράς. Οίον λογικὸς μὲν κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, ναυπηγὸς δὲ κατὰ θέλησιν, ἢ καὶ ἀσθενὴς τὸ σῶμα κατὰ συμβεβηκός. "Αλογος μὲν οὖν οὐκ ἂν εἴη παντελῶς, την δέ γε ναυπηγικὴν ἐμπειρίαν ἀπο- λέσει, ῥαθυμήσας τυχὸν, καὶ τὸ ἐκ πάθους συμβεβη- κὸς ἀποκρούσεται, θεραπείαις τισὶν ἐπὶ τὸ ἄμεινον ἀνατρέχων. Οὐκοῦν τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τισὶν, ἐρ- ριζωμένην ἔχει τὴν φύσιν. Εἴπερ οὖν ὅλως ἡ τῶν γενητῶν φύσις τὸ φῶς εἶναι δύναται τὸ ἀληθινὸν, 132. ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. J. A lumen rectis mittitur, tanquam ea carentibus, non multis verbis nobis opus est: ipsa quippe re- rum natura clamabit non esse idem quoad sub- stantiam cum perfecto id quod eget, neque cum indigo id quod affatim largitur. , ALIUD. ‹ Illuminare, illuminare, Jerusalem : venit enim lumen tuum, et gloria Domini super te orta est . At si a se lumen habet rerum crea- tarum natura, atque id proprie est, quod Unige- nitum esse dicimus, nimirum lux vera, quomodo luce indigebit Jerusalem a qua illuminetur? Cum autem gratiæ loco illuminationem accipiat, solus ergo vera lux est Filius qui Jerusalem illuminat, eique lucem qua caret impertit. Quod si verum est, qui fieri potest ut non sit diversus ab ipso B secundum naturam? C D LI, 1. * Isa. XLII, 6. * Isa. 11, 3. ALIUD. Ecce dedi te in testamentum generis, in lucem gentium ". . Quomodo enim, quaeso, lu- cis indiguit rationalis ac terrena creatura, si qui- dem lux vera est per naturam ? Ei quippe Deus ac Pater ceu non habenti suum dat Filium. Quo ita suscepto, ipso facto prædicat et suæ naturæ pe- nuriam, et illuminantis Verbi locupletissimam dignitatem. ALIUD. Et nunc, domus Jacob, venite, ambu- lemus in luce Domini ss. » Quidni sua luce hi quoque ambulant, sed eos illustrat Unigenitus, proprium essentiæ suæ bonum ipsis inserens? At quicunque suo confidunt, alienum non quæritant. Istud ergo faciunt, quasi non habentes. ALIUD. Salvator, e Ego sum lux mundi, in- quit; qui sequitur me, non ambulalit in tene- bris, sed habebit lumen vitæ "., Istiusmodi vocem creatura audacter emittat, si est ipsa quoque vera lux. Sin autem id proferre exhorrescat, res ipsa prædicabit veram lucem esse Filium. ALIUD. « Donec lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis 60-70, inquit Dominus. Certe enim lucem amissuri erant, si non crederent, qui lux sunt secundum naturam, si fieri potest ut verum lumen sit creata substantia. At quomodo istud fieri unquam posset? Privationes enim in iis rebus quæ substantialiter insunt aliquibus omnino ex pigritia non contingunt, sed in iis quarum pos sessio voluntate acquiritur, et quæcunque ita comparatæ sunt, ut adesse et abesse queant. absque subjecti interitu. Exempli gratia : rationa- lis quidem est homo natura, fabricator na- vium voluntate, corpore æger, ex accidenti. Atqui fieri non potest ut ille sit irrationalis, hic au- tem fabricandarum navium artem amittet, pigri- tia nimirum, et morbi casum depellet iste cura- tione. Itaque quæ substantialiter insunt aliquibus, radicitus infixam habent naturam. Si ergo rerum) creatarum natura vera lux esse potest, quomodo Juan. viii, 12. 60.70 Joan. XII, 36.

στέλλεται, πολλῶν ἡμῖν οὐ δεήσει λόγων· αὐτὴ γὰρ ἡ τῶν πραγμάτων ἀναβοήσει φύσις, ὡς οὐκ ἂν εἴη ταυτὸν εἰς οὐσίαν τῷ τελείῳ τὸ ἐπιδεὲς, τῷ δεομένῳ τὸ χορηγοῦν ἐκ πλεονασμοῦ. ΑΛΛΟ. « Φωτίζου, φωτίζου, Ἱερουσαλήμ, ἥκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλκεν. » Εἰ μὲν οἶκοθεν ἔχει τὸ φῶς ἡ τῶν γενητῶν φύσις, καὶ τοῦτό ἐστι κυρίως, ὅπερ εἶναί φαμεν τὸν Μονο γενῆ κατά γε τὸ εἶναι φῶς ἀληθινὸν, πῶς ἂν δεηθῇ τοῦ φωτίζοντος αὐτὸν [ἴσ. αὐτὴν] ἡ Ἱερουσαλήμ ; Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἐν χάριτος μέρει τὸ φωτίζεσθαι λαμ- βάνει, μόνος άρα τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱὸς ὁ φωτί ζων αὐτὴν, καὶ ὅπερ οὐκ ἔχει διδούς. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς οὐ πάντως καὶ ἕτερος κατὰ φύσιν, ὡς πρὸς αὐτόν ; ΑΛΛΟ. « Ιδού δέδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν. › Πῶς γὰρ ὅλως ἐδεήθη φωτὸς ἡ ἐπὶ γῆς οὖσα λογική κτίσις, εἴπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν αὐτῇ τὸ εἶναι φῶς τὸ ἀληθινόν; ὡς γὰρ οὐκ ἐχούσῃ ἤδη δί δωσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸν ἴδιον Υἱόν· ἡ δὲ οὕτω λα- βοῦσα δι' αὐτοῦ βοήσει τοῦ πράγματος, καὶ τῆς οἰ- κείας φύσεως τὴν πενίαν, καὶ τοῦ φωτίζοντος Λόγου τὸ πλούσιον ἀξίωμα. ΑΛΛΟ. « Καὶ νῦν ὁ οἶκος τοῦ Ἰακώβ, δεῦτε πορευ θῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου. Διὰ τί καὶ οὗτοι μὴ τῷ οἰκείῳ πορεύονται φωτί, δαδουχεῖ δὲ αὐτοῖς ὁ Μονο- γενὴς τὸ ἴδιον αὐτοῦ τῆς οὐσίας ἐντιθεὶς ἀγαθόν ; ᾿Αλλ' οὐ τῷ οἰκείῳ θαῤῥήσαντες δανείζονται τὸ ἀλ- λάτριον. ὡς οὐκ ἔχοντες ἄρα, τοῦτο ποιεῖν ἐγνώ- κασιν. ΑΛΛΟ. Ο Σωτήρ· ι 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ο φησίν· ε ὁ ἀκολουθῶν ἐμοί, οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾽ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς. » Αποτολμάτω καὶ ἡ κτίσις τὴν τοιαύτην ἀναφθέγξασθαι φωνήν, εἴπερ ἐστὶ καὶ αὐτὴ κατὰ ἀλήθειαν φῶς· εἰ δὲ ἀπο- φρίττει τὸ ῥῆμα, καὶ τὸ πρᾶγμα φθέγξεται τὸ ἀλη- θενὸν ὁμολογήσασα φῶς, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. . ΑΛΛΟ. « Ο Κύριος, ο Ἕως τὸ φῶς ἔχετε, πιο στεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτός γένησθε, ο φησίν. Αρα γὰρ ἔμελλον οὐ πιστεύοντες ἀπολέσαι τὸ φῶς, οἱ φῶς κατὰ φύσιν ὑπάρχοντες· εἴπερ ὅλως ἐνδέχεται τὴν γενητὴν οὐσίαν τὸ φῶς εἶναι τὸ ἀληθινόν. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτό ποτε ; Οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν οὐσιω δῶς προσόντων τισὶν αἱ στερήσεις κατὰ τὸ παντελές ἐκ ῥαθυμίας συμβαίνουσιν, ἀλλ᾽ ἐφ' ὧν ἂν ἡ θέλησις τὴν κτῆσιν ἐργάζηται, καὶ ἐπὶ τῶν ὅσα δὴ πέφυκε προσγίνεσθαί τε, καὶ ἀπογίνεσθαι χωρὶς τῆς τοῦ υποκειμένου φθοράς. Οίον λογικὸς μὲν κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, ναυπηγὸς δὲ κατὰ θέλησιν, ἢ καὶ ἀσθενὴς τὸ σῶμα κατὰ συμβεβηκός. "Αλογος μὲν οὖν οὐκ ἂν εἴη παντελῶς, την δέ γε ναυπηγικὴν ἐμπειρίαν ἀπο- λέσει, ῥαθυμήσας τυχὸν, καὶ τὸ ἐκ πάθους συμβεβη- κὸς ἀποκρούσεται, θεραπείαις τισὶν ἐπὶ τὸ ἄμεινον ἀνατρέχων. Οὐκοῦν τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τισὶν, ἐρ- ριζωμένην ἔχει τὴν φύσιν. Εἴπερ οὖν ὅλως ἡ τῶν γενητῶν φύσις τὸ φῶς εἶναι δύναται τὸ ἀληθινὸν, 132. ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. J. A lumen rectis mittitur, tanquam ea carentibus, non multis verbis nobis opus est: ipsa quippe re- rum natura clamabit non esse idem quoad sub- stantiam cum perfecto id quod eget, neque cum indigo id quod affatim largitur. , ALIUD. ‹ Illuminare, illuminare, Jerusalem : venit enim lumen tuum, et gloria Domini super te orta est . At si a se lumen habet rerum crea- tarum natura, atque id proprie est, quod Unige- nitum esse dicimus, nimirum lux vera, quomodo luce indigebit Jerusalem a qua illuminetur? Cum autem gratiæ loco illuminationem accipiat, solus ergo vera lux est Filius qui Jerusalem illuminat, eique lucem qua caret impertit. Quod si verum est, qui fieri potest ut non sit diversus ab ipso B secundum naturam? C D LI, 1. * Isa. XLII, 6. * Isa. 11, 3. ALIUD. Ecce dedi te in testamentum generis, in lucem gentium ". . Quomodo enim, quaeso, lu- cis indiguit rationalis ac terrena creatura, si qui- dem lux vera est per naturam ? Ei quippe Deus ac Pater ceu non habenti suum dat Filium. Quo ita suscepto, ipso facto prædicat et suæ naturæ pe- nuriam, et illuminantis Verbi locupletissimam dignitatem. ALIUD. Et nunc, domus Jacob, venite, ambu- lemus in luce Domini ss. » Quidni sua luce hi quoque ambulant, sed eos illustrat Unigenitus, proprium essentiæ suæ bonum ipsis inserens? At quicunque suo confidunt, alienum non quæritant. Istud ergo faciunt, quasi non habentes. ALIUD. Salvator, e Ego sum lux mundi, in- quit; qui sequitur me, non ambulalit in tene- bris, sed habebit lumen vitæ "., Istiusmodi vocem creatura audacter emittat, si est ipsa quoque vera lux. Sin autem id proferre exhorrescat, res ipsa prædicabit veram lucem esse Filium. ALIUD. « Donec lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis 60-70, inquit Dominus. Certe enim lucem amissuri erant, si non crederent, qui lux sunt secundum naturam, si fieri potest ut verum lumen sit creata substantia. At quomodo istud fieri unquam posset? Privationes enim in iis rebus quæ substantialiter insunt aliquibus omnino ex pigritia non contingunt, sed in iis quarum pos sessio voluntate acquiritur, et quæcunque ita comparatæ sunt, ut adesse et abesse queant. absque subjecti interitu. Exempli gratia : rationa- lis quidem est homo natura, fabricator na- vium voluntate, corpore æger, ex accidenti. Atqui fieri non potest ut ille sit irrationalis, hic au- tem fabricandarum navium artem amittet, pigri- tia nimirum, et morbi casum depellet iste cura- tione. Itaque quæ substantialiter insunt aliquibus, radicitus infixam habent naturam. Si ergo rerum) creatarum natura vera lux esse potest, quomodo Juan. viii, 12. 60.70 Joan. XII, 36.

στέλλεται, πολλῶν ἡμῖν οὐ δεήσει λόγων· αὐτὴ γὰρ ἡ τῶν πραγμάτων ἀναβοήσει φύσις, ὡς οὐκ ἂν εἴη ταυτὸν εἰς οὐσίαν τῷ τελείῳ τὸ ἐπιδεὲς, τῷ δεομένῳ τὸ χορηγοῦν ἐκ πλεονασμοῦ. ΑΛΛΟ. « Φωτίζου, φωτίζου, Ἱερουσαλήμ, ἥκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλκεν. » Εἰ μὲν οἶκοθεν ἔχει τὸ φῶς ἡ τῶν γενητῶν φύσις, καὶ τοῦτό ἐστι κυρίως, ὅπερ εἶναί φαμεν τὸν Μονο γενῆ κατά γε τὸ εἶναι φῶς ἀληθινὸν, πῶς ἂν δεηθῇ τοῦ φωτίζοντος αὐτὸν [ἴσ. αὐτὴν] ἡ Ἱερουσαλήμ ; Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἐν χάριτος μέρει τὸ φωτίζεσθαι λαμ- βάνει, μόνος άρα τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱὸς ὁ φωτί ζων αὐτὴν, καὶ ὅπερ οὐκ ἔχει διδούς. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς οὐ πάντως καὶ ἕτερος κατὰ φύσιν, ὡς πρὸς αὐτόν ; ΑΛΛΟ. « Ιδού δέδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν. › Πῶς γὰρ ὅλως ἐδεήθη φωτὸς ἡ ἐπὶ γῆς οὖσα λογική κτίσις, εἴπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν αὐτῇ τὸ εἶναι φῶς τὸ ἀληθινόν; ὡς γὰρ οὐκ ἐχούσῃ ἤδη δί δωσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸν ἴδιον Υἱόν· ἡ δὲ οὕτω λα- βοῦσα δι' αὐτοῦ βοήσει τοῦ πράγματος, καὶ τῆς οἰ- κείας φύσεως τὴν πενίαν, καὶ τοῦ φωτίζοντος Λόγου τὸ πλούσιον ἀξίωμα. ΑΛΛΟ. « Καὶ νῦν ὁ οἶκος τοῦ Ἰακώβ, δεῦτε πορευ θῶμεν τῷ φωτὶ Κυρίου. Διὰ τί καὶ οὗτοι μὴ τῷ οἰκείῳ πορεύονται φωτί, δαδουχεῖ δὲ αὐτοῖς ὁ Μονο- γενὴς τὸ ἴδιον αὐτοῦ τῆς οὐσίας ἐντιθεὶς ἀγαθόν ; ᾿Αλλ' οὐ τῷ οἰκείῳ θαῤῥήσαντες δανείζονται τὸ ἀλ- λάτριον. ὡς οὐκ ἔχοντες ἄρα, τοῦτο ποιεῖν ἐγνώ- κασιν. ΑΛΛΟ. Ο Σωτήρ· ι 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ο φησίν· ε ὁ ἀκολουθῶν ἐμοί, οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾽ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς. » Αποτολμάτω καὶ ἡ κτίσις τὴν τοιαύτην ἀναφθέγξασθαι φωνήν, εἴπερ ἐστὶ καὶ αὐτὴ κατὰ ἀλήθειαν φῶς· εἰ δὲ ἀπο- φρίττει τὸ ῥῆμα, καὶ τὸ πρᾶγμα φθέγξεται τὸ ἀλη- θενὸν ὁμολογήσασα φῶς, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. . ΑΛΛΟ. « Ο Κύριος, ο Ἕως τὸ φῶς ἔχετε, πιο στεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτός γένησθε, ο φησίν. Αρα γὰρ ἔμελλον οὐ πιστεύοντες ἀπολέσαι τὸ φῶς, οἱ φῶς κατὰ φύσιν ὑπάρχοντες· εἴπερ ὅλως ἐνδέχεται τὴν γενητὴν οὐσίαν τὸ φῶς εἶναι τὸ ἀληθινόν. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτό ποτε ; Οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν οὐσιω δῶς προσόντων τισὶν αἱ στερήσεις κατὰ τὸ παντελές ἐκ ῥαθυμίας συμβαίνουσιν, ἀλλ᾽ ἐφ' ὧν ἂν ἡ θέλησις τὴν κτῆσιν ἐργάζηται, καὶ ἐπὶ τῶν ὅσα δὴ πέφυκε προσγίνεσθαί τε, καὶ ἀπογίνεσθαι χωρὶς τῆς τοῦ υποκειμένου φθοράς. Οίον λογικὸς μὲν κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, ναυπηγὸς δὲ κατὰ θέλησιν, ἢ καὶ ἀσθενὴς τὸ σῶμα κατὰ συμβεβηκός. "Αλογος μὲν οὖν οὐκ ἂν εἴη παντελῶς, την δέ γε ναυπηγικὴν ἐμπειρίαν ἀπο- λέσει, ῥαθυμήσας τυχὸν, καὶ τὸ ἐκ πάθους συμβεβη- κὸς ἀποκρούσεται, θεραπείαις τισὶν ἐπὶ τὸ ἄμεινον ἀνατρέχων. Οὐκοῦν τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τισὶν, ἐρ- ριζωμένην ἔχει τὴν φύσιν. Εἴπερ οὖν ὅλως ἡ τῶν γενητῶν φύσις τὸ φῶς εἶναι δύναται τὸ ἀληθινὸν, 132. ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. J. A lumen rectis mittitur, tanquam ea carentibus, non multis verbis nobis opus est: ipsa quippe re- rum natura clamabit non esse idem quoad sub- stantiam cum perfecto id quod eget, neque cum indigo id quod affatim largitur. , ALIUD. ‹ Illuminare, illuminare, Jerusalem : venit enim lumen tuum, et gloria Domini super te orta est . At si a se lumen habet rerum crea- tarum natura, atque id proprie est, quod Unige- nitum esse dicimus, nimirum lux vera, quomodo luce indigebit Jerusalem a qua illuminetur? Cum autem gratiæ loco illuminationem accipiat, solus ergo vera lux est Filius qui Jerusalem illuminat, eique lucem qua caret impertit. Quod si verum est, qui fieri potest ut non sit diversus ab ipso B secundum naturam? C D LI, 1. * Isa. XLII, 6. * Isa. 11, 3. ALIUD. Ecce dedi te in testamentum generis, in lucem gentium ". . Quomodo enim, quaeso, lu- cis indiguit rationalis ac terrena creatura, si qui- dem lux vera est per naturam ? Ei quippe Deus ac Pater ceu non habenti suum dat Filium. Quo ita suscepto, ipso facto prædicat et suæ naturæ pe- nuriam, et illuminantis Verbi locupletissimam dignitatem. ALIUD. Et nunc, domus Jacob, venite, ambu- lemus in luce Domini ss. » Quidni sua luce hi quoque ambulant, sed eos illustrat Unigenitus, proprium essentiæ suæ bonum ipsis inserens? At quicunque suo confidunt, alienum non quæritant. Istud ergo faciunt, quasi non habentes. ALIUD. Salvator, e Ego sum lux mundi, in- quit; qui sequitur me, non ambulalit in tene- bris, sed habebit lumen vitæ "., Istiusmodi vocem creatura audacter emittat, si est ipsa quoque vera lux. Sin autem id proferre exhorrescat, res ipsa prædicabit veram lucem esse Filium. ALIUD. « Donec lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis 60-70, inquit Dominus. Certe enim lucem amissuri erant, si non crederent, qui lux sunt secundum naturam, si fieri potest ut verum lumen sit creata substantia. At quomodo istud fieri unquam posset? Privationes enim in iis rebus quæ substantialiter insunt aliquibus omnino ex pigritia non contingunt, sed in iis quarum pos sessio voluntate acquiritur, et quæcunque ita comparatæ sunt, ut adesse et abesse queant. absque subjecti interitu. Exempli gratia : rationa- lis quidem est homo natura, fabricator na- vium voluntate, corpore æger, ex accidenti. Atqui fieri non potest ut ille sit irrationalis, hic au- tem fabricandarum navium artem amittet, pigri- tia nimirum, et morbi casum depellet iste cura- tione. Itaque quæ substantialiter insunt aliquibus, radicitus infixam habent naturam. Si ergo rerum) creatarum natura vera lux esse potest, quomodo Juan. viii, 12. 60.70 Joan. XII, 36.

τὸν νεανίαν ἐκεῖνον, λέγων· Κατάκαρπος κατοικη- Α θήσεται Ἱερουσαλήμ, ἀπὸ πλήθους ἀνθρώπων, καὶ κτηνῶν τῶν ἐν μέσῳ αὐτῆς. » Τί δέ; εἰπέ μοι· καὶ ὁ σοφώτατος Δανιὴλ ταῖς ἀξιαγάστοις ὀπτασίαις προσ- βαλὼν οὐχὶ τῶν ὁρωμένων τὴν ἀποκάλυψιν διὰ τῆς ἀγγέλων ερανίζεται φωνῆς; "Ακουε γὰρ λέγοντος - « Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἰδεῖν με, ἐγὼ Δανιήλ, τὴν ὅρασιν, καὶ ἐζήτουν σύνεσιν· καὶ ἰδοὺ ἔστη ἐνώπιόν μου ὡς ὅρασις ἀνδρὸς, καὶ ἤκουσα φωνὴν ἀνδρὸς ἀνὰ μέσον τοῦ Οὐβάλ, καὶ ἐκάλεσε, καὶ εἶπε· Γαβριήλ, συνέτισον ἐκεῖνον τὴν ὅρασιν. » Οὐκοῦν ἔνεστι τὸ δύνασθαι φωτίζειν ἀγγέλοις, καὶ οὐ μόνον αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἄνθρωπος τὸν ἐξ ἀνθρώπου δανείζεται φωτισμόν. Καὶ γοῦν ὁ φιλομαθὴς ἐκεῖνος εὐνοῦχος τὰς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν προφητείας οὐ συνεὶς τῷ Φιλίππα, φησί· «Δέομαί σου, περὶ τίνος ὁ προφήτης " λέγει, περὶ ἑαυτοῦ, ἢ περὶ ἑτέρου τινός ; » Καὶ οἱ . τοῖς κατὰ τὸν βίον διδάσκαλοι προστρέχοντες, οὐχ ἑτέρου τινὸς, οἶμαι, χάριν, τούτου δὲ καὶ μόνου προσίασιν. ᾿Αλλὰ τί δὴ τούτοις ἐνδιατρίβομεν, ἐξὸν ἀπαλλάττεσθαι ῥᾳδίως, ἐκεῖνο παραθέντας εἰς ἀπό- δειξιν τὸ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρὸς τοὺς ἁγίους εἰρημένον ἀποστόλους· . Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου; » Τοιαῦτα μὲν δή τις κατὰ τὸ εἰκὸς ἐπα- πορήσας ἐρεῖ, παρὰ δὲ ἡμῶν ἀντακούσεται· Ἐν συνε θέσει τὰ κατὰ τὴν κτίσιν ὁρῶμεν, ὦ οὗτος, καὶ οὐδὲν ἐν αὐτῇ τὸ ἁπλοῦν· οὐκοῦν ὁ σοφοῦν ἑτέρους δυνά- μενος, εἴπερ εἴη γενητὸς, οὐκ αυτόχρημά ἐστιν ἡ σοφία, ἀλλὰ τῆς ἐνούσης ἐν αὐτῷ σοφίας διάκονος ἐν σοφίᾳ γὰρ ὁ σοφός ἐστι σοφὸς, καὶ ὁ συνετοὺς ἐκ διδάσκων, οὐκ αὐτόχρημά ἐστιν ἡ σύνεσις, ἀλλὰ τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτῷ συνέσεως ὑπουργός. Εν συνέσει γὰρ εἰσι καὶ οὗτοι συνετοί, καὶ ὁ φωτίζειν αὖ πάλιν ἑτέρους εἰδὼς, οὐκ αὐτὸ κυρίως ἂν νοοῖτο τὸ φῶς, ἀλλὰ φωτὸς τοῦ ἐν αὐτῷ δανειστής.· εἰς ἑτέρους αὐτὸ παραπέμπων διδακτῶς, καὶ κοινοποιούμενος τοῖς ἄλλοι; ὅπερ είληφεν ἀγαθόν. Διάτοι τοῦτο καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ἐλέγετο · . Δωρεάν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. » Οσα γὰρ ἦν αὐτοῖς ἀγαθὰ, ταῦτα δὴ πάντως ἐστὶ καὶ θεόσδοτα. Καὶ οὐκ ἂν ὅλως ἰδίοις ἀγαθοῖς ἡ τῶν ἀνθρώπων ἐναγλαΐζοιτο φύσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Μετὰ γὰρ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς γένεσιν, καὶ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἕκαστον τῶν ὄντων ἔχει παρὰ Θεοῦ, καὶ οὐδὲν ἐν αὐτοῖς οὐσιωδῶς ἐνυπάρχειν διακεισόμεθα, ὁ μὴ δῶρόν ἐστι τῆς τοῦ κτίσαντος φιλοτιμίας, καὶ ῥίζαν ἔχει τὴν τοῦ δημιουργήσαντος χάριν. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐν συν θέσει τὰ γενητὰ, φῶς μὲν ἐν αὐτοῖς οὐδὲν ἔσται κυρίως τε καὶ ἁπλῶς, ἤτοι ἀσυνθέτως, μεθεκτῶς δὲ καὶ τοῦτο φορέσει μετὰ τῶν ἄλλων λαβόντα παρά Θεοῦ. Φῶς δὲ αὖ τὸ ἀληθινὸν, τὸ φωτίζον ἐστὶν, οὐ τὸ παρ' ἑτέρου φωτιζόμενον, ὅπερ ἐστὶν ὁ Μονογενής ἐν ἁπλῇ καὶ ἀσυνθέτῳ νοούμενος φύσει, διπλόης γὰρ ἁπάσης τὸ θεῖον ἀποφοιτᾷ. Καὶ ταῦτα μὲν τῇδε· πάλιν δὲ ἡμῖν ἐρεῖ τυχὸν ὁ δι' ἐναντίας Εἰ μὴ φῶς ὑπῆρχον κατὰ φύσιν οἱ ἅγιοι, διὰ ποίαν αἰτίαν αὐτοὺς οὐχὶ φωτὸς ἀπεκάλει μετόχους, ἀλλὰ φῶς ὠνόμαζεν Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ejus ". » Quid vero ? Daniel ipse cui admirabiles Zach. 11, 3, 4. Dan. vult, 15, 16. · c C visiones oblatæ sunt, none earum revelationein angelorum voce accipit? Audi enim loquentem ipsum. factum est, inquit, c cum viderem ego Daniel visionem, et quærebam intelligentiam ; et stetit in conspectu meo quasi species viri, et audivi vocem inter Ubal, et vocavit, et dixit : Gabriel, fac intelligere istum visionem ". . Igitur illuminare possunt angeli, neque vero ipsi tantum, sed et homo hominem illuminat. Quocirca discendi studiosus ille eunuchus, cum Salvatoris prophe- tias non intelligeret, Philippum compellat: Obse- cro te, de quo propheta dicit hæc ? de se, an de alio aliquo ? » Doctores item et magistri rerum vitæ utilium, non aliam ob causam quam ob B istam sui copiam faciunt. Sed cur in his immora- mur, cuin ad hoc probandum Salvatoris auctori tate liceat uti qui suis apostolis ait : « Ves estis lux mundi ?, Talia quidem, ut videtur, dubi- tando quæret aliquis. Sed a nobis vicissim audit : Nihil, o quisquis es, in creaturis reperitur sim- plex aut compositionis expers : igitur quicunque alium erudire potest ad sapientiam, si creatus est, non est ipsamet sapientia, sed sapientiæ qua præ- ditus est minister. In sapientia enim sapiens est sapiens, et qui prudentiam edocet, non est ipsamet prudentia, sed prudentiæ qua præditus est minister. In prudentia quippe sunt prudentes; sic quicunque alios illuminare potest, non est ipsa proprie lux, sed lucis qua præditus est com- modator, dum aliis infundit docendoque communi- cat quod accepit bonum. Proindeque dictum est etiam sanctis apostolis: ‹ Gratis accepistis, gra- tis dates, Quidquid enim bonorum habebant, illud divinitus consecuti erant. Neque vero natura hominum in universum propriis bonis gloriari potest, ne ipsa quidem sanctorum angelorum natura. Nam præter quam quod ad esse producta sunt omnia, unumquodque exsistendi modum habet a Deo, nec in iis quidquam substantialiter esse putabimus, quod a benignitate Creatoris non profi- ciseatur, et opificis gratiæ radicitus inuitatur. Itaque cum res creatæ compositæ sint, lux quidem inter eas nihil proprie ac simpliciter erit, aut citra compositionem, sed per participationem istud etiam cum cæteris a Deo suscipiet. Lux autein vera est quæ illuminat, non quæ illuminatur ab alio, cujusmodi est Unigenitus, qui in simplici et incomposita natura esse intelligitur, cum in Deum nulla cadere possit compositio. Atque hæc ita se quidem habent; sed rursum nobis forsan objiciet adversarius: Si sancti lux non sunt secundum naturain, quam ob causam non lucis participes, sed lucen eos Salvator nuncupavit? Aut quomodo alterius erit ab ipso naturæ creatura, si quemad- modum ipse lux nuncupatus est, ita etiam homi- nes lux appellati sunt?. Vos enim estis lux mun- Matth. X, D * Act. vult, 31. so Matth. v, 14. 8.

τὸν νεανίαν ἐκεῖνον, λέγων· Κατάκαρπος κατοικη- Α θήσεται Ἱερουσαλήμ, ἀπὸ πλήθους ἀνθρώπων, καὶ κτηνῶν τῶν ἐν μέσῳ αὐτῆς. » Τί δέ; εἰπέ μοι· καὶ ὁ σοφώτατος Δανιὴλ ταῖς ἀξιαγάστοις ὀπτασίαις προσ- βαλὼν οὐχὶ τῶν ὁρωμένων τὴν ἀποκάλυψιν διὰ τῆς ἀγγέλων ερανίζεται φωνῆς; "Ακουε γὰρ λέγοντος - « Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἰδεῖν με, ἐγὼ Δανιήλ, τὴν ὅρασιν, καὶ ἐζήτουν σύνεσιν· καὶ ἰδοὺ ἔστη ἐνώπιόν μου ὡς ὅρασις ἀνδρὸς, καὶ ἤκουσα φωνὴν ἀνδρὸς ἀνὰ μέσον τοῦ Οὐβάλ, καὶ ἐκάλεσε, καὶ εἶπε· Γαβριήλ, συνέτισον ἐκεῖνον τὴν ὅρασιν. » Οὐκοῦν ἔνεστι τὸ δύνασθαι φωτίζειν ἀγγέλοις, καὶ οὐ μόνον αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἄνθρωπος τὸν ἐξ ἀνθρώπου δανείζεται φωτισμόν. Καὶ γοῦν ὁ φιλομαθὴς ἐκεῖνος εὐνοῦχος τὰς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν προφητείας οὐ συνεὶς τῷ Φιλίππα, φησί· «Δέομαί σου, περὶ τίνος ὁ προφήτης " λέγει, περὶ ἑαυτοῦ, ἢ περὶ ἑτέρου τινός ; » Καὶ οἱ . τοῖς κατὰ τὸν βίον διδάσκαλοι προστρέχοντες, οὐχ ἑτέρου τινὸς, οἶμαι, χάριν, τούτου δὲ καὶ μόνου προσίασιν. ᾿Αλλὰ τί δὴ τούτοις ἐνδιατρίβομεν, ἐξὸν ἀπαλλάττεσθαι ῥᾳδίως, ἐκεῖνο παραθέντας εἰς ἀπό- δειξιν τὸ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρὸς τοὺς ἁγίους εἰρημένον ἀποστόλους· . Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου; » Τοιαῦτα μὲν δή τις κατὰ τὸ εἰκὸς ἐπα- πορήσας ἐρεῖ, παρὰ δὲ ἡμῶν ἀντακούσεται· Ἐν συνε θέσει τὰ κατὰ τὴν κτίσιν ὁρῶμεν, ὦ οὗτος, καὶ οὐδὲν ἐν αὐτῇ τὸ ἁπλοῦν· οὐκοῦν ὁ σοφοῦν ἑτέρους δυνά- μενος, εἴπερ εἴη γενητὸς, οὐκ αυτόχρημά ἐστιν ἡ σοφία, ἀλλὰ τῆς ἐνούσης ἐν αὐτῷ σοφίας διάκονος ἐν σοφίᾳ γὰρ ὁ σοφός ἐστι σοφὸς, καὶ ὁ συνετοὺς ἐκ διδάσκων, οὐκ αὐτόχρημά ἐστιν ἡ σύνεσις, ἀλλὰ τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτῷ συνέσεως ὑπουργός. Εν συνέσει γὰρ εἰσι καὶ οὗτοι συνετοί, καὶ ὁ φωτίζειν αὖ πάλιν ἑτέρους εἰδὼς, οὐκ αὐτὸ κυρίως ἂν νοοῖτο τὸ φῶς, ἀλλὰ φωτὸς τοῦ ἐν αὐτῷ δανειστής.· εἰς ἑτέρους αὐτὸ παραπέμπων διδακτῶς, καὶ κοινοποιούμενος τοῖς ἄλλοι; ὅπερ είληφεν ἀγαθόν. Διάτοι τοῦτο καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ἐλέγετο · . Δωρεάν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. » Οσα γὰρ ἦν αὐτοῖς ἀγαθὰ, ταῦτα δὴ πάντως ἐστὶ καὶ θεόσδοτα. Καὶ οὐκ ἂν ὅλως ἰδίοις ἀγαθοῖς ἡ τῶν ἀνθρώπων ἐναγλαΐζοιτο φύσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Μετὰ γὰρ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς γένεσιν, καὶ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἕκαστον τῶν ὄντων ἔχει παρὰ Θεοῦ, καὶ οὐδὲν ἐν αὐτοῖς οὐσιωδῶς ἐνυπάρχειν διακεισόμεθα, ὁ μὴ δῶρόν ἐστι τῆς τοῦ κτίσαντος φιλοτιμίας, καὶ ῥίζαν ἔχει τὴν τοῦ δημιουργήσαντος χάριν. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐν συν θέσει τὰ γενητὰ, φῶς μὲν ἐν αὐτοῖς οὐδὲν ἔσται κυρίως τε καὶ ἁπλῶς, ἤτοι ἀσυνθέτως, μεθεκτῶς δὲ καὶ τοῦτο φορέσει μετὰ τῶν ἄλλων λαβόντα παρά Θεοῦ. Φῶς δὲ αὖ τὸ ἀληθινὸν, τὸ φωτίζον ἐστὶν, οὐ τὸ παρ' ἑτέρου φωτιζόμενον, ὅπερ ἐστὶν ὁ Μονογενής ἐν ἁπλῇ καὶ ἀσυνθέτῳ νοούμενος φύσει, διπλόης γὰρ ἁπάσης τὸ θεῖον ἀποφοιτᾷ. Καὶ ταῦτα μὲν τῇδε· πάλιν δὲ ἡμῖν ἐρεῖ τυχὸν ὁ δι' ἐναντίας Εἰ μὴ φῶς ὑπῆρχον κατὰ φύσιν οἱ ἅγιοι, διὰ ποίαν αἰτίαν αὐτοὺς οὐχὶ φωτὸς ἀπεκάλει μετόχους, ἀλλὰ φῶς ὠνόμαζεν Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ejus ". » Quid vero ? Daniel ipse cui admirabiles Zach. 11, 3, 4. Dan. vult, 15, 16. · c C visiones oblatæ sunt, none earum revelationein angelorum voce accipit? Audi enim loquentem ipsum. factum est, inquit, c cum viderem ego Daniel visionem, et quærebam intelligentiam ; et stetit in conspectu meo quasi species viri, et audivi vocem inter Ubal, et vocavit, et dixit : Gabriel, fac intelligere istum visionem ". . Igitur illuminare possunt angeli, neque vero ipsi tantum, sed et homo hominem illuminat. Quocirca discendi studiosus ille eunuchus, cum Salvatoris prophe- tias non intelligeret, Philippum compellat: Obse- cro te, de quo propheta dicit hæc ? de se, an de alio aliquo ? » Doctores item et magistri rerum vitæ utilium, non aliam ob causam quam ob B istam sui copiam faciunt. Sed cur in his immora- mur, cuin ad hoc probandum Salvatoris auctori tate liceat uti qui suis apostolis ait : « Ves estis lux mundi ?, Talia quidem, ut videtur, dubi- tando quæret aliquis. Sed a nobis vicissim audit : Nihil, o quisquis es, in creaturis reperitur sim- plex aut compositionis expers : igitur quicunque alium erudire potest ad sapientiam, si creatus est, non est ipsamet sapientia, sed sapientiæ qua præ- ditus est minister. In sapientia enim sapiens est sapiens, et qui prudentiam edocet, non est ipsamet prudentia, sed prudentiæ qua præditus est minister. In prudentia quippe sunt prudentes; sic quicunque alios illuminare potest, non est ipsa proprie lux, sed lucis qua præditus est com- modator, dum aliis infundit docendoque communi- cat quod accepit bonum. Proindeque dictum est etiam sanctis apostolis: ‹ Gratis accepistis, gra- tis dates, Quidquid enim bonorum habebant, illud divinitus consecuti erant. Neque vero natura hominum in universum propriis bonis gloriari potest, ne ipsa quidem sanctorum angelorum natura. Nam præter quam quod ad esse producta sunt omnia, unumquodque exsistendi modum habet a Deo, nec in iis quidquam substantialiter esse putabimus, quod a benignitate Creatoris non profi- ciseatur, et opificis gratiæ radicitus inuitatur. Itaque cum res creatæ compositæ sint, lux quidem inter eas nihil proprie ac simpliciter erit, aut citra compositionem, sed per participationem istud etiam cum cæteris a Deo suscipiet. Lux autein vera est quæ illuminat, non quæ illuminatur ab alio, cujusmodi est Unigenitus, qui in simplici et incomposita natura esse intelligitur, cum in Deum nulla cadere possit compositio. Atque hæc ita se quidem habent; sed rursum nobis forsan objiciet adversarius: Si sancti lux non sunt secundum naturain, quam ob causam non lucis participes, sed lucen eos Salvator nuncupavit? Aut quomodo alterius erit ab ipso naturæ creatura, si quemad- modum ipse lux nuncupatus est, ita etiam homi- nes lux appellati sunt?. Vos enim estis lux mun- Matth. X, D * Act. vult, 31. so Matth. v, 14. 8.

ὁ Σωτήρ; Πῶς δὲ ἑτεροφυὴς ἡ κτίσις ὡς πρὸς αὐτ τὸν, εἰ καθάπερ αὐτὸς ὠνόμασται φῶς, οὕτω καὶ τὰ λογικά; « Ὑμεῖς γάρ ἐστε τοῦ κόσμου τὸ φῶς, κ ἤκουον οἱ μαθηταί. Τί οὖν ; ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐροῦ- μεν αὐτῷ· θεοὶ καὶ Θεοῦ υἱοὶ παρὰ ταῖς θείαις κει κλήμεθα Γραφαῖς, κατὰ τό· « Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες ; ο "Αρ' οὖν ἀφέντες τὸ εἶναι κατὰ φύσιν, ὅπερ εσμέν, ἐπὶ τὴν θείαν τε, καὶ ἄρ ῥητον οὐσίαν ἀναβησόμεθα, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τῆς κατ' ἀλήθειαν ἐκβάλλοντες υἱότητος, ἀντ᾽ ἐκεί- νου τῷ Πατρὶ συνεδρεύσομεν, καὶ ὑπόθεσιν ἀσεβείας τὴν τοῦ τιμῶντος ποιησόμεθα χάριν; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἔσται μὲν ἐν οἷσπερ ἐστὶν ἀπαραποιήτως δ Υἱός· θετοὶ δὲ ἡμεῖς εἰς υἱότητα, καὶ θεοὶ κατὰ χάριν, οὐκ ἀγνοοῦντες ὅπερ ἐσμέν· οὕτω δὲ εἶναι Β καὶ φῶς τοὺς ἁγίους πιστεύομεν. Χρῆναι δὲ οἶμαι κἀκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾷν. Τὰ μὲν γὰρ λογικὰ τῶν κτισμάτων φωτιζόμενα φωτίζει, κατά μετάδοσιν θεωρημάτων τῶν ἐκ τοῦ πρὸς ἑτέραν εἰσχεομένων διάνοιαν, καὶ διδασκαλία μᾶλλον ἤτοι ἀποκάλυψις ὁ τοιοῦτος ἂν δικαίως καλοῖτο φωτισμός. 'Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος • φωτίζει πάντα ἄνθρωπον έρω χόμενον εἰς τὸν κόσμον, οὐ διδασκαλικῶς, καθάπερ ἄγγελοι τυχόν, ἢ καὶ ἄνθρωποι, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς Θεὸς δημιουργικῶς ἑκάστῳ τῶν εἰς τὸ εἶναι καλουμένων σπέρμα σοφίας, ἤτοι θεογνωσίας ἐντίθησι, καὶ ῥίζαν ἐμφυτεύει συνέσεως, λογικόν τε οὕτως ἀποτελεῖ τὸ ζῶον τῆς οἰκείας φύσεως μέτοχον ἀποδεικνύων, καὶ τῆς ἀφράστου λαμπρότητος ὥσπερ τινὰς ἀτμοὺς φωτοειδεῖς ἐνιεὶς τῷ νῷ, καθ᾽ ἂν αὐτὸς οἶδε τρόπον το καὶ λόγον· δεῖ γὰρ, οἶμαι, λέγειν ἐν τούτοις οὐ περ ριττά · διάτοι τοῦτο καὶ ὁ προπάτωρ Αδάμ, οὐκ ἐν χρόνῳ, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ εἶναι σοφὸς ἀποκερδάνας ὁρᾶται, ἀλλ' ἐκ πρώτων εὐθὺς τῶν τῆς γενέσεως χρόνων τέλειος ἐν συνέσει φαίνεται, τὸν δοθέντα τῇ φύσει παρὰ Θεοῦ φωτισμὸν ἀθόλωτον ἔτι, καὶ καθαρὸν διασώζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἀκαπήλευτον ἔχων τῆς φύ σεως τὸ ἀξίωμα. Φωτίζει τοιγαροῦν, δημιουργικῶς μὲν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ τὸ φῶς ὑπάρχων αὐτὸ τὸ ἀληθινὸν, κατὰ μετοχὴν δὲ ἡ κτίσις τὴν πρὸς τὸ φῶς ἐκλαμπρύ νεται, καὶ καλεῖται διὰ τοῦτο, καὶ γίνεται φῶς, εἰς τὰ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσα διὰ τὴν τοῦ δοξάσαντος χάριν, καὶ διαφόροις αὐτὴν στέφοντος τιμαῖς, ὡς ἥκειν εἰς μέσον εὐλόγως τῶν τετιμημένων ἕκαστον, β. καὶ δὴ χαριστηρίους ἀνατείνοντα προσευχὰς, μεγάλῃ λοιπὸν ἀναμελῳδεῖν τῇ φωνῇ· « Ευλόγει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταπο- δόσεις αὐτοῦ· τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρού- μενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἐλέει, καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. » Ποιεῖ γὰρ ὄντως ἐλεημοσύνας δ Κύριος, τὰ μικρὰ καὶ ἐξουθενημένα, κατά γε τὸν τῆς εἰκείας φύσεως λόγον, μεγάλα, καὶ ἀξιοθαύμαστα διὰ τῆς εἰς αὐτὰ χρηστότητος ἀποδεικνύων, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ κατασεμνύνειν ἀγαθοῖς χρῆναι δεῖν ἀφθόνως ἐδοκίμασεν ὡς ὁ Θεὸς, 1.3. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. di ",, discipuli audierunt. Cui sic respondemus: A Cur ergo, bone vir, dii Deique flii apud Scripturas divinas nuncupati sumus, juxta illud : Ego dixi, Dii estis, et Glii Excelsi omnes "? An igitur desi- nentes esse natura id quod sumus, ad divinam et ineffabilem substantiam evehemur, et Verbum Dei negantes esse vere Filium, illius loco Patri assidebimus, et gratiam qua nos ornat, im- pietatis materiam faciemus? Absit. Sed in suis bonis immutabiliter manet Dei Filius: nos au- tem adoptione filii sumus, et dii per gratiam, non ignorantes id quod sumus, et hoc pacto quoque sanctos lucem esse credimus. Sed illud animadvertendum insuper existimo. Creatu- ræ . rationis con potes accepto lumine illumi- nant, communicatione doctrinarum quas ex sua mente in aliorum mentem infundunt : quæ illu- minatio doctrina jure potius appellanda est quam revelatio. Sed Dei Verbum illuminat omnem homi- nem venientem in mundum,, non docendo sicut angeli, verbi gratia, vel homines : sed potius ut Deus, creando, unicuique rei in ortum eductæ sa- pientia sive cognitionis divina semen indit, et in- telligentiæ radicem inserit, atque ita rationale animal efficit, naturæ illud sure particeps reddens, et ineftabilis sui splendoris lucidos veluti quosdam vapores ejus animo immittens, ea ratione ac modo quo ipse novit, nihil enim supervacaneum hic affe- rendum puto. Quocirca auctor ille nostri generis Adain, non in tempore, sicuti nos, sapientiam c videtur esse consecutus, sed a primo statiın ortus sui initio perfecta intelligentia præditus cernitur, dum acceptam divinitus illuminationem illibatam in seipso conservaret, et integram naturæ suæ retineret dignitatem. Illuminat igitur, ut opifex quidem Filius, maxime cum sit ipse lux illa vera, creatura autem participatione cum luce, illumina- tur, et idcirco lux dicitur et est, ad res superna- turales evecla, glorificantis Dei, et variis ipsan coronantis honoribus gratia, adeo ut quotquot hunc honorem accepimus juremerito in medium prodire, et magna voce gratias agentes gratulatorio carmine dicere debeamus : c Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus: qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanal omnes infirmitates tuas; qui redimit de inter- itu vitam tuam; qui coronat te in misericordia et miscrationibus; qui replet in bonis desiderium tuum . » Facit enim profecto misericordias Domi- nus, qui res parvas atque abjectas, si naturæ cu- jusque ratio spectetur, magnas atque mirabiles eficit sua erga ipsas bonitate, quippe qui suis nos cumulare donis voluit, ut Deus, atque idcirco deos et lucem appellavit, aliisque ejusmodi bonorum nominibus ornavit. Addit theologus nec frustra, • In mundo erat, necessariam hinc nobis contem- plationem inferens. Cum enim dixerit: « Erat lut D Matth. v. 14. Psal. LXXXI, ss Psal. cll,

ὁ Σωτήρ; Πῶς δὲ ἑτεροφυὴς ἡ κτίσις ὡς πρὸς αὐτ τὸν, εἰ καθάπερ αὐτὸς ὠνόμασται φῶς, οὕτω καὶ τὰ λογικά; « Ὑμεῖς γάρ ἐστε τοῦ κόσμου τὸ φῶς, κ ἤκουον οἱ μαθηταί. Τί οὖν ; ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐροῦ- μεν αὐτῷ· θεοὶ καὶ Θεοῦ υἱοὶ παρὰ ταῖς θείαις κει κλήμεθα Γραφαῖς, κατὰ τό· « Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες ; ο "Αρ' οὖν ἀφέντες τὸ εἶναι κατὰ φύσιν, ὅπερ εσμέν, ἐπὶ τὴν θείαν τε, καὶ ἄρ ῥητον οὐσίαν ἀναβησόμεθα, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τῆς κατ' ἀλήθειαν ἐκβάλλοντες υἱότητος, ἀντ᾽ ἐκεί- νου τῷ Πατρὶ συνεδρεύσομεν, καὶ ὑπόθεσιν ἀσεβείας τὴν τοῦ τιμῶντος ποιησόμεθα χάριν; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἔσται μὲν ἐν οἷσπερ ἐστὶν ἀπαραποιήτως δ Υἱός· θετοὶ δὲ ἡμεῖς εἰς υἱότητα, καὶ θεοὶ κατὰ χάριν, οὐκ ἀγνοοῦντες ὅπερ ἐσμέν· οὕτω δὲ εἶναι Β καὶ φῶς τοὺς ἁγίους πιστεύομεν. Χρῆναι δὲ οἶμαι κἀκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾷν. Τὰ μὲν γὰρ λογικὰ τῶν κτισμάτων φωτιζόμενα φωτίζει, κατά μετάδοσιν θεωρημάτων τῶν ἐκ τοῦ πρὸς ἑτέραν εἰσχεομένων διάνοιαν, καὶ διδασκαλία μᾶλλον ἤτοι ἀποκάλυψις ὁ τοιοῦτος ἂν δικαίως καλοῖτο φωτισμός. 'Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος • φωτίζει πάντα ἄνθρωπον έρω χόμενον εἰς τὸν κόσμον, οὐ διδασκαλικῶς, καθάπερ ἄγγελοι τυχόν, ἢ καὶ ἄνθρωποι, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς Θεὸς δημιουργικῶς ἑκάστῳ τῶν εἰς τὸ εἶναι καλουμένων σπέρμα σοφίας, ἤτοι θεογνωσίας ἐντίθησι, καὶ ῥίζαν ἐμφυτεύει συνέσεως, λογικόν τε οὕτως ἀποτελεῖ τὸ ζῶον τῆς οἰκείας φύσεως μέτοχον ἀποδεικνύων, καὶ τῆς ἀφράστου λαμπρότητος ὥσπερ τινὰς ἀτμοὺς φωτοειδεῖς ἐνιεὶς τῷ νῷ, καθ᾽ ἂν αὐτὸς οἶδε τρόπον το καὶ λόγον· δεῖ γὰρ, οἶμαι, λέγειν ἐν τούτοις οὐ περ ριττά · διάτοι τοῦτο καὶ ὁ προπάτωρ Αδάμ, οὐκ ἐν χρόνῳ, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ εἶναι σοφὸς ἀποκερδάνας ὁρᾶται, ἀλλ' ἐκ πρώτων εὐθὺς τῶν τῆς γενέσεως χρόνων τέλειος ἐν συνέσει φαίνεται, τὸν δοθέντα τῇ φύσει παρὰ Θεοῦ φωτισμὸν ἀθόλωτον ἔτι, καὶ καθαρὸν διασώζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἀκαπήλευτον ἔχων τῆς φύ σεως τὸ ἀξίωμα. Φωτίζει τοιγαροῦν, δημιουργικῶς μὲν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ τὸ φῶς ὑπάρχων αὐτὸ τὸ ἀληθινὸν, κατὰ μετοχὴν δὲ ἡ κτίσις τὴν πρὸς τὸ φῶς ἐκλαμπρύ νεται, καὶ καλεῖται διὰ τοῦτο, καὶ γίνεται φῶς, εἰς τὰ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσα διὰ τὴν τοῦ δοξάσαντος χάριν, καὶ διαφόροις αὐτὴν στέφοντος τιμαῖς, ὡς ἥκειν εἰς μέσον εὐλόγως τῶν τετιμημένων ἕκαστον, β. καὶ δὴ χαριστηρίους ἀνατείνοντα προσευχὰς, μεγάλῃ λοιπὸν ἀναμελῳδεῖν τῇ φωνῇ· « Ευλόγει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταπο- δόσεις αὐτοῦ· τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρού- μενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἐλέει, καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. » Ποιεῖ γὰρ ὄντως ἐλεημοσύνας δ Κύριος, τὰ μικρὰ καὶ ἐξουθενημένα, κατά γε τὸν τῆς εἰκείας φύσεως λόγον, μεγάλα, καὶ ἀξιοθαύμαστα διὰ τῆς εἰς αὐτὰ χρηστότητος ἀποδεικνύων, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ κατασεμνύνειν ἀγαθοῖς χρῆναι δεῖν ἀφθόνως ἐδοκίμασεν ὡς ὁ Θεὸς, 1.3. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. di ",, discipuli audierunt. Cui sic respondemus: A Cur ergo, bone vir, dii Deique flii apud Scripturas divinas nuncupati sumus, juxta illud : Ego dixi, Dii estis, et Glii Excelsi omnes "? An igitur desi- nentes esse natura id quod sumus, ad divinam et ineffabilem substantiam evehemur, et Verbum Dei negantes esse vere Filium, illius loco Patri assidebimus, et gratiam qua nos ornat, im- pietatis materiam faciemus? Absit. Sed in suis bonis immutabiliter manet Dei Filius: nos au- tem adoptione filii sumus, et dii per gratiam, non ignorantes id quod sumus, et hoc pacto quoque sanctos lucem esse credimus. Sed illud animadvertendum insuper existimo. Creatu- ræ . rationis con potes accepto lumine illumi- nant, communicatione doctrinarum quas ex sua mente in aliorum mentem infundunt : quæ illu- minatio doctrina jure potius appellanda est quam revelatio. Sed Dei Verbum illuminat omnem homi- nem venientem in mundum,, non docendo sicut angeli, verbi gratia, vel homines : sed potius ut Deus, creando, unicuique rei in ortum eductæ sa- pientia sive cognitionis divina semen indit, et in- telligentiæ radicem inserit, atque ita rationale animal efficit, naturæ illud sure particeps reddens, et ineftabilis sui splendoris lucidos veluti quosdam vapores ejus animo immittens, ea ratione ac modo quo ipse novit, nihil enim supervacaneum hic affe- rendum puto. Quocirca auctor ille nostri generis Adain, non in tempore, sicuti nos, sapientiam c videtur esse consecutus, sed a primo statiın ortus sui initio perfecta intelligentia præditus cernitur, dum acceptam divinitus illuminationem illibatam in seipso conservaret, et integram naturæ suæ retineret dignitatem. Illuminat igitur, ut opifex quidem Filius, maxime cum sit ipse lux illa vera, creatura autem participatione cum luce, illumina- tur, et idcirco lux dicitur et est, ad res superna- turales evecla, glorificantis Dei, et variis ipsan coronantis honoribus gratia, adeo ut quotquot hunc honorem accepimus juremerito in medium prodire, et magna voce gratias agentes gratulatorio carmine dicere debeamus : c Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus: qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanal omnes infirmitates tuas; qui redimit de inter- itu vitam tuam; qui coronat te in misericordia et miscrationibus; qui replet in bonis desiderium tuum . » Facit enim profecto misericordias Domi- nus, qui res parvas atque abjectas, si naturæ cu- jusque ratio spectetur, magnas atque mirabiles eficit sua erga ipsas bonitate, quippe qui suis nos cumulare donis voluit, ut Deus, atque idcirco deos et lucem appellavit, aliisque ejusmodi bonorum nominibus ornavit. Addit theologus nec frustra, • In mundo erat, necessariam hinc nobis contem- plationem inferens. Cum enim dixerit: « Erat lut D Matth. v. 14. Psal. LXXXI, ss Psal. cll,

ὁ Σωτήρ; Πῶς δὲ ἑτεροφυὴς ἡ κτίσις ὡς πρὸς αὐτ τὸν, εἰ καθάπερ αὐτὸς ὠνόμασται φῶς, οὕτω καὶ τὰ λογικά; « Ὑμεῖς γάρ ἐστε τοῦ κόσμου τὸ φῶς, κ ἤκουον οἱ μαθηταί. Τί οὖν ; ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐροῦ- μεν αὐτῷ· θεοὶ καὶ Θεοῦ υἱοὶ παρὰ ταῖς θείαις κει κλήμεθα Γραφαῖς, κατὰ τό· « Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες ; ο "Αρ' οὖν ἀφέντες τὸ εἶναι κατὰ φύσιν, ὅπερ εσμέν, ἐπὶ τὴν θείαν τε, καὶ ἄρ ῥητον οὐσίαν ἀναβησόμεθα, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τῆς κατ' ἀλήθειαν ἐκβάλλοντες υἱότητος, ἀντ᾽ ἐκεί- νου τῷ Πατρὶ συνεδρεύσομεν, καὶ ὑπόθεσιν ἀσεβείας τὴν τοῦ τιμῶντος ποιησόμεθα χάριν; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἔσται μὲν ἐν οἷσπερ ἐστὶν ἀπαραποιήτως δ Υἱός· θετοὶ δὲ ἡμεῖς εἰς υἱότητα, καὶ θεοὶ κατὰ χάριν, οὐκ ἀγνοοῦντες ὅπερ ἐσμέν· οὕτω δὲ εἶναι Β καὶ φῶς τοὺς ἁγίους πιστεύομεν. Χρῆναι δὲ οἶμαι κἀκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾷν. Τὰ μὲν γὰρ λογικὰ τῶν κτισμάτων φωτιζόμενα φωτίζει, κατά μετάδοσιν θεωρημάτων τῶν ἐκ τοῦ πρὸς ἑτέραν εἰσχεομένων διάνοιαν, καὶ διδασκαλία μᾶλλον ἤτοι ἀποκάλυψις ὁ τοιοῦτος ἂν δικαίως καλοῖτο φωτισμός. 'Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος • φωτίζει πάντα ἄνθρωπον έρω χόμενον εἰς τὸν κόσμον, οὐ διδασκαλικῶς, καθάπερ ἄγγελοι τυχόν, ἢ καὶ ἄνθρωποι, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς Θεὸς δημιουργικῶς ἑκάστῳ τῶν εἰς τὸ εἶναι καλουμένων σπέρμα σοφίας, ἤτοι θεογνωσίας ἐντίθησι, καὶ ῥίζαν ἐμφυτεύει συνέσεως, λογικόν τε οὕτως ἀποτελεῖ τὸ ζῶον τῆς οἰκείας φύσεως μέτοχον ἀποδεικνύων, καὶ τῆς ἀφράστου λαμπρότητος ὥσπερ τινὰς ἀτμοὺς φωτοειδεῖς ἐνιεὶς τῷ νῷ, καθ᾽ ἂν αὐτὸς οἶδε τρόπον το καὶ λόγον· δεῖ γὰρ, οἶμαι, λέγειν ἐν τούτοις οὐ περ ριττά · διάτοι τοῦτο καὶ ὁ προπάτωρ Αδάμ, οὐκ ἐν χρόνῳ, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ εἶναι σοφὸς ἀποκερδάνας ὁρᾶται, ἀλλ' ἐκ πρώτων εὐθὺς τῶν τῆς γενέσεως χρόνων τέλειος ἐν συνέσει φαίνεται, τὸν δοθέντα τῇ φύσει παρὰ Θεοῦ φωτισμὸν ἀθόλωτον ἔτι, καὶ καθαρὸν διασώζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἀκαπήλευτον ἔχων τῆς φύ σεως τὸ ἀξίωμα. Φωτίζει τοιγαροῦν, δημιουργικῶς μὲν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ τὸ φῶς ὑπάρχων αὐτὸ τὸ ἀληθινὸν, κατὰ μετοχὴν δὲ ἡ κτίσις τὴν πρὸς τὸ φῶς ἐκλαμπρύ νεται, καὶ καλεῖται διὰ τοῦτο, καὶ γίνεται φῶς, εἰς τὰ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσα διὰ τὴν τοῦ δοξάσαντος χάριν, καὶ διαφόροις αὐτὴν στέφοντος τιμαῖς, ὡς ἥκειν εἰς μέσον εὐλόγως τῶν τετιμημένων ἕκαστον, β. καὶ δὴ χαριστηρίους ἀνατείνοντα προσευχὰς, μεγάλῃ λοιπὸν ἀναμελῳδεῖν τῇ φωνῇ· « Ευλόγει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταπο- δόσεις αὐτοῦ· τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρού- μενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἐλέει, καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. » Ποιεῖ γὰρ ὄντως ἐλεημοσύνας δ Κύριος, τὰ μικρὰ καὶ ἐξουθενημένα, κατά γε τὸν τῆς εἰκείας φύσεως λόγον, μεγάλα, καὶ ἀξιοθαύμαστα διὰ τῆς εἰς αὐτὰ χρηστότητος ἀποδεικνύων, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ κατασεμνύνειν ἀγαθοῖς χρῆναι δεῖν ἀφθόνως ἐδοκίμασεν ὡς ὁ Θεὸς, 1.3. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. di ",, discipuli audierunt. Cui sic respondemus: A Cur ergo, bone vir, dii Deique flii apud Scripturas divinas nuncupati sumus, juxta illud : Ego dixi, Dii estis, et Glii Excelsi omnes "? An igitur desi- nentes esse natura id quod sumus, ad divinam et ineffabilem substantiam evehemur, et Verbum Dei negantes esse vere Filium, illius loco Patri assidebimus, et gratiam qua nos ornat, im- pietatis materiam faciemus? Absit. Sed in suis bonis immutabiliter manet Dei Filius: nos au- tem adoptione filii sumus, et dii per gratiam, non ignorantes id quod sumus, et hoc pacto quoque sanctos lucem esse credimus. Sed illud animadvertendum insuper existimo. Creatu- ræ . rationis con potes accepto lumine illumi- nant, communicatione doctrinarum quas ex sua mente in aliorum mentem infundunt : quæ illu- minatio doctrina jure potius appellanda est quam revelatio. Sed Dei Verbum illuminat omnem homi- nem venientem in mundum,, non docendo sicut angeli, verbi gratia, vel homines : sed potius ut Deus, creando, unicuique rei in ortum eductæ sa- pientia sive cognitionis divina semen indit, et in- telligentiæ radicem inserit, atque ita rationale animal efficit, naturæ illud sure particeps reddens, et ineftabilis sui splendoris lucidos veluti quosdam vapores ejus animo immittens, ea ratione ac modo quo ipse novit, nihil enim supervacaneum hic affe- rendum puto. Quocirca auctor ille nostri generis Adain, non in tempore, sicuti nos, sapientiam c videtur esse consecutus, sed a primo statiın ortus sui initio perfecta intelligentia præditus cernitur, dum acceptam divinitus illuminationem illibatam in seipso conservaret, et integram naturæ suæ retineret dignitatem. Illuminat igitur, ut opifex quidem Filius, maxime cum sit ipse lux illa vera, creatura autem participatione cum luce, illumina- tur, et idcirco lux dicitur et est, ad res superna- turales evecla, glorificantis Dei, et variis ipsan coronantis honoribus gratia, adeo ut quotquot hunc honorem accepimus juremerito in medium prodire, et magna voce gratias agentes gratulatorio carmine dicere debeamus : c Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus: qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanal omnes infirmitates tuas; qui redimit de inter- itu vitam tuam; qui coronat te in misericordia et miscrationibus; qui replet in bonis desiderium tuum . » Facit enim profecto misericordias Domi- nus, qui res parvas atque abjectas, si naturæ cu- jusque ratio spectetur, magnas atque mirabiles eficit sua erga ipsas bonitate, quippe qui suis nos cumulare donis voluit, ut Deus, atque idcirco deos et lucem appellavit, aliisque ejusmodi bonorum nominibus ornavit. Addit theologus nec frustra, • In mundo erat, necessariam hinc nobis contem- plationem inferens. Cum enim dixerit: « Erat lut D Matth. v. 14. Psal. LXXXI, ss Psal. cll,

ὁ Σωτήρ; Πῶς δὲ ἑτεροφυὴς ἡ κτίσις ὡς πρὸς αὐτ τὸν, εἰ καθάπερ αὐτὸς ὠνόμασται φῶς, οὕτω καὶ τὰ λογικά; « Ὑμεῖς γάρ ἐστε τοῦ κόσμου τὸ φῶς, κ ἤκουον οἱ μαθηταί. Τί οὖν ; ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐροῦ- μεν αὐτῷ· θεοὶ καὶ Θεοῦ υἱοὶ παρὰ ταῖς θείαις κει κλήμεθα Γραφαῖς, κατὰ τό· « Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες ; ο "Αρ' οὖν ἀφέντες τὸ εἶναι κατὰ φύσιν, ὅπερ εσμέν, ἐπὶ τὴν θείαν τε, καὶ ἄρ ῥητον οὐσίαν ἀναβησόμεθα, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τῆς κατ' ἀλήθειαν ἐκβάλλοντες υἱότητος, ἀντ᾽ ἐκεί- νου τῷ Πατρὶ συνεδρεύσομεν, καὶ ὑπόθεσιν ἀσεβείας τὴν τοῦ τιμῶντος ποιησόμεθα χάριν; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἔσται μὲν ἐν οἷσπερ ἐστὶν ἀπαραποιήτως δ Υἱός· θετοὶ δὲ ἡμεῖς εἰς υἱότητα, καὶ θεοὶ κατὰ χάριν, οὐκ ἀγνοοῦντες ὅπερ ἐσμέν· οὕτω δὲ εἶναι Β καὶ φῶς τοὺς ἁγίους πιστεύομεν. Χρῆναι δὲ οἶμαι κἀκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾷν. Τὰ μὲν γὰρ λογικὰ τῶν κτισμάτων φωτιζόμενα φωτίζει, κατά μετάδοσιν θεωρημάτων τῶν ἐκ τοῦ πρὸς ἑτέραν εἰσχεομένων διάνοιαν, καὶ διδασκαλία μᾶλλον ἤτοι ἀποκάλυψις ὁ τοιοῦτος ἂν δικαίως καλοῖτο φωτισμός. 'Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος • φωτίζει πάντα ἄνθρωπον έρω χόμενον εἰς τὸν κόσμον, οὐ διδασκαλικῶς, καθάπερ ἄγγελοι τυχόν, ἢ καὶ ἄνθρωποι, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς Θεὸς δημιουργικῶς ἑκάστῳ τῶν εἰς τὸ εἶναι καλουμένων σπέρμα σοφίας, ἤτοι θεογνωσίας ἐντίθησι, καὶ ῥίζαν ἐμφυτεύει συνέσεως, λογικόν τε οὕτως ἀποτελεῖ τὸ ζῶον τῆς οἰκείας φύσεως μέτοχον ἀποδεικνύων, καὶ τῆς ἀφράστου λαμπρότητος ὥσπερ τινὰς ἀτμοὺς φωτοειδεῖς ἐνιεὶς τῷ νῷ, καθ᾽ ἂν αὐτὸς οἶδε τρόπον το καὶ λόγον· δεῖ γὰρ, οἶμαι, λέγειν ἐν τούτοις οὐ περ ριττά · διάτοι τοῦτο καὶ ὁ προπάτωρ Αδάμ, οὐκ ἐν χρόνῳ, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ εἶναι σοφὸς ἀποκερδάνας ὁρᾶται, ἀλλ' ἐκ πρώτων εὐθὺς τῶν τῆς γενέσεως χρόνων τέλειος ἐν συνέσει φαίνεται, τὸν δοθέντα τῇ φύσει παρὰ Θεοῦ φωτισμὸν ἀθόλωτον ἔτι, καὶ καθαρὸν διασώζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἀκαπήλευτον ἔχων τῆς φύ σεως τὸ ἀξίωμα. Φωτίζει τοιγαροῦν, δημιουργικῶς μὲν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ τὸ φῶς ὑπάρχων αὐτὸ τὸ ἀληθινὸν, κατὰ μετοχὴν δὲ ἡ κτίσις τὴν πρὸς τὸ φῶς ἐκλαμπρύ νεται, καὶ καλεῖται διὰ τοῦτο, καὶ γίνεται φῶς, εἰς τὰ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσα διὰ τὴν τοῦ δοξάσαντος χάριν, καὶ διαφόροις αὐτὴν στέφοντος τιμαῖς, ὡς ἥκειν εἰς μέσον εὐλόγως τῶν τετιμημένων ἕκαστον, β. καὶ δὴ χαριστηρίους ἀνατείνοντα προσευχὰς, μεγάλῃ λοιπὸν ἀναμελῳδεῖν τῇ φωνῇ· « Ευλόγει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταπο- δόσεις αὐτοῦ· τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρού- μενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἐλέει, καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. » Ποιεῖ γὰρ ὄντως ἐλεημοσύνας δ Κύριος, τὰ μικρὰ καὶ ἐξουθενημένα, κατά γε τὸν τῆς εἰκείας φύσεως λόγον, μεγάλα, καὶ ἀξιοθαύμαστα διὰ τῆς εἰς αὐτὰ χρηστότητος ἀποδεικνύων, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ κατασεμνύνειν ἀγαθοῖς χρῆναι δεῖν ἀφθόνως ἐδοκίμασεν ὡς ὁ Θεὸς, 1.3. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. di ",, discipuli audierunt. Cui sic respondemus: A Cur ergo, bone vir, dii Deique flii apud Scripturas divinas nuncupati sumus, juxta illud : Ego dixi, Dii estis, et Glii Excelsi omnes "? An igitur desi- nentes esse natura id quod sumus, ad divinam et ineffabilem substantiam evehemur, et Verbum Dei negantes esse vere Filium, illius loco Patri assidebimus, et gratiam qua nos ornat, im- pietatis materiam faciemus? Absit. Sed in suis bonis immutabiliter manet Dei Filius: nos au- tem adoptione filii sumus, et dii per gratiam, non ignorantes id quod sumus, et hoc pacto quoque sanctos lucem esse credimus. Sed illud animadvertendum insuper existimo. Creatu- ræ . rationis con potes accepto lumine illumi- nant, communicatione doctrinarum quas ex sua mente in aliorum mentem infundunt : quæ illu- minatio doctrina jure potius appellanda est quam revelatio. Sed Dei Verbum illuminat omnem homi- nem venientem in mundum,, non docendo sicut angeli, verbi gratia, vel homines : sed potius ut Deus, creando, unicuique rei in ortum eductæ sa- pientia sive cognitionis divina semen indit, et in- telligentiæ radicem inserit, atque ita rationale animal efficit, naturæ illud sure particeps reddens, et ineftabilis sui splendoris lucidos veluti quosdam vapores ejus animo immittens, ea ratione ac modo quo ipse novit, nihil enim supervacaneum hic affe- rendum puto. Quocirca auctor ille nostri generis Adain, non in tempore, sicuti nos, sapientiam c videtur esse consecutus, sed a primo statiın ortus sui initio perfecta intelligentia præditus cernitur, dum acceptam divinitus illuminationem illibatam in seipso conservaret, et integram naturæ suæ retineret dignitatem. Illuminat igitur, ut opifex quidem Filius, maxime cum sit ipse lux illa vera, creatura autem participatione cum luce, illumina- tur, et idcirco lux dicitur et est, ad res superna- turales evecla, glorificantis Dei, et variis ipsan coronantis honoribus gratia, adeo ut quotquot hunc honorem accepimus juremerito in medium prodire, et magna voce gratias agentes gratulatorio carmine dicere debeamus : c Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus: qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanal omnes infirmitates tuas; qui redimit de inter- itu vitam tuam; qui coronat te in misericordia et miscrationibus; qui replet in bonis desiderium tuum . » Facit enim profecto misericordias Domi- nus, qui res parvas atque abjectas, si naturæ cu- jusque ratio spectetur, magnas atque mirabiles eficit sua erga ipsas bonitate, quippe qui suis nos cumulare donis voluit, ut Deus, atque idcirco deos et lucem appellavit, aliisque ejusmodi bonorum nominibus ornavit. Addit theologus nec frustra, • In mundo erat, necessariam hinc nobis contem- plationem inferens. Cum enim dixerit: « Erat lut D Matth. v. 14. Psal. LXXXI, ss Psal. cll,

ὁ Σωτήρ; Πῶς δὲ ἑτεροφυὴς ἡ κτίσις ὡς πρὸς αὐτ τὸν, εἰ καθάπερ αὐτὸς ὠνόμασται φῶς, οὕτω καὶ τὰ λογικά; « Ὑμεῖς γάρ ἐστε τοῦ κόσμου τὸ φῶς, κ ἤκουον οἱ μαθηταί. Τί οὖν ; ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐροῦ- μεν αὐτῷ· θεοὶ καὶ Θεοῦ υἱοὶ παρὰ ταῖς θείαις κει κλήμεθα Γραφαῖς, κατὰ τό· « Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες ; ο "Αρ' οὖν ἀφέντες τὸ εἶναι κατὰ φύσιν, ὅπερ εσμέν, ἐπὶ τὴν θείαν τε, καὶ ἄρ ῥητον οὐσίαν ἀναβησόμεθα, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τῆς κατ' ἀλήθειαν ἐκβάλλοντες υἱότητος, ἀντ᾽ ἐκεί- νου τῷ Πατρὶ συνεδρεύσομεν, καὶ ὑπόθεσιν ἀσεβείας τὴν τοῦ τιμῶντος ποιησόμεθα χάριν; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἔσται μὲν ἐν οἷσπερ ἐστὶν ἀπαραποιήτως δ Υἱός· θετοὶ δὲ ἡμεῖς εἰς υἱότητα, καὶ θεοὶ κατὰ χάριν, οὐκ ἀγνοοῦντες ὅπερ ἐσμέν· οὕτω δὲ εἶναι Β καὶ φῶς τοὺς ἁγίους πιστεύομεν. Χρῆναι δὲ οἶμαι κἀκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾷν. Τὰ μὲν γὰρ λογικὰ τῶν κτισμάτων φωτιζόμενα φωτίζει, κατά μετάδοσιν θεωρημάτων τῶν ἐκ τοῦ πρὸς ἑτέραν εἰσχεομένων διάνοιαν, καὶ διδασκαλία μᾶλλον ἤτοι ἀποκάλυψις ὁ τοιοῦτος ἂν δικαίως καλοῖτο φωτισμός. 'Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος • φωτίζει πάντα ἄνθρωπον έρω χόμενον εἰς τὸν κόσμον, οὐ διδασκαλικῶς, καθάπερ ἄγγελοι τυχόν, ἢ καὶ ἄνθρωποι, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς Θεὸς δημιουργικῶς ἑκάστῳ τῶν εἰς τὸ εἶναι καλουμένων σπέρμα σοφίας, ἤτοι θεογνωσίας ἐντίθησι, καὶ ῥίζαν ἐμφυτεύει συνέσεως, λογικόν τε οὕτως ἀποτελεῖ τὸ ζῶον τῆς οἰκείας φύσεως μέτοχον ἀποδεικνύων, καὶ τῆς ἀφράστου λαμπρότητος ὥσπερ τινὰς ἀτμοὺς φωτοειδεῖς ἐνιεὶς τῷ νῷ, καθ᾽ ἂν αὐτὸς οἶδε τρόπον το καὶ λόγον· δεῖ γὰρ, οἶμαι, λέγειν ἐν τούτοις οὐ περ ριττά · διάτοι τοῦτο καὶ ὁ προπάτωρ Αδάμ, οὐκ ἐν χρόνῳ, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ εἶναι σοφὸς ἀποκερδάνας ὁρᾶται, ἀλλ' ἐκ πρώτων εὐθὺς τῶν τῆς γενέσεως χρόνων τέλειος ἐν συνέσει φαίνεται, τὸν δοθέντα τῇ φύσει παρὰ Θεοῦ φωτισμὸν ἀθόλωτον ἔτι, καὶ καθαρὸν διασώζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἀκαπήλευτον ἔχων τῆς φύ σεως τὸ ἀξίωμα. Φωτίζει τοιγαροῦν, δημιουργικῶς μὲν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ τὸ φῶς ὑπάρχων αὐτὸ τὸ ἀληθινὸν, κατὰ μετοχὴν δὲ ἡ κτίσις τὴν πρὸς τὸ φῶς ἐκλαμπρύ νεται, καὶ καλεῖται διὰ τοῦτο, καὶ γίνεται φῶς, εἰς τὰ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσα διὰ τὴν τοῦ δοξάσαντος χάριν, καὶ διαφόροις αὐτὴν στέφοντος τιμαῖς, ὡς ἥκειν εἰς μέσον εὐλόγως τῶν τετιμημένων ἕκαστον, β. καὶ δὴ χαριστηρίους ἀνατείνοντα προσευχὰς, μεγάλῃ λοιπὸν ἀναμελῳδεῖν τῇ φωνῇ· « Ευλόγει η ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταπο- δόσεις αὐτοῦ· τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σου, τὸν λυτρού- μενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου, τὸν στεφανοῦντά σε ἐν ἐλέει, καὶ οἰκτιρμοῖς, τὸν ἐμπιπλῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν σου. » Ποιεῖ γὰρ ὄντως ἐλεημοσύνας δ Κύριος, τὰ μικρὰ καὶ ἐξουθενημένα, κατά γε τὸν τῆς εἰκείας φύσεως λόγον, μεγάλα, καὶ ἀξιοθαύμαστα διὰ τῆς εἰς αὐτὰ χρηστότητος ἀποδεικνύων, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ κατασεμνύνειν ἀγαθοῖς χρῆναι δεῖν ἀφθόνως ἐδοκίμασεν ὡς ὁ Θεὸς, 1.3. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. di ",, discipuli audierunt. Cui sic respondemus: A Cur ergo, bone vir, dii Deique flii apud Scripturas divinas nuncupati sumus, juxta illud : Ego dixi, Dii estis, et Glii Excelsi omnes "? An igitur desi- nentes esse natura id quod sumus, ad divinam et ineffabilem substantiam evehemur, et Verbum Dei negantes esse vere Filium, illius loco Patri assidebimus, et gratiam qua nos ornat, im- pietatis materiam faciemus? Absit. Sed in suis bonis immutabiliter manet Dei Filius: nos au- tem adoptione filii sumus, et dii per gratiam, non ignorantes id quod sumus, et hoc pacto quoque sanctos lucem esse credimus. Sed illud animadvertendum insuper existimo. Creatu- ræ . rationis con potes accepto lumine illumi- nant, communicatione doctrinarum quas ex sua mente in aliorum mentem infundunt : quæ illu- minatio doctrina jure potius appellanda est quam revelatio. Sed Dei Verbum illuminat omnem homi- nem venientem in mundum,, non docendo sicut angeli, verbi gratia, vel homines : sed potius ut Deus, creando, unicuique rei in ortum eductæ sa- pientia sive cognitionis divina semen indit, et in- telligentiæ radicem inserit, atque ita rationale animal efficit, naturæ illud sure particeps reddens, et ineftabilis sui splendoris lucidos veluti quosdam vapores ejus animo immittens, ea ratione ac modo quo ipse novit, nihil enim supervacaneum hic affe- rendum puto. Quocirca auctor ille nostri generis Adain, non in tempore, sicuti nos, sapientiam c videtur esse consecutus, sed a primo statiın ortus sui initio perfecta intelligentia præditus cernitur, dum acceptam divinitus illuminationem illibatam in seipso conservaret, et integram naturæ suæ retineret dignitatem. Illuminat igitur, ut opifex quidem Filius, maxime cum sit ipse lux illa vera, creatura autem participatione cum luce, illumina- tur, et idcirco lux dicitur et est, ad res superna- turales evecla, glorificantis Dei, et variis ipsan coronantis honoribus gratia, adeo ut quotquot hunc honorem accepimus juremerito in medium prodire, et magna voce gratias agentes gratulatorio carmine dicere debeamus : c Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus: qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanal omnes infirmitates tuas; qui redimit de inter- itu vitam tuam; qui coronat te in misericordia et miscrationibus; qui replet in bonis desiderium tuum . » Facit enim profecto misericordias Domi- nus, qui res parvas atque abjectas, si naturæ cu- jusque ratio spectetur, magnas atque mirabiles eficit sua erga ipsas bonitate, quippe qui suis nos cumulare donis voluit, ut Deus, atque idcirco deos et lucem appellavit, aliisque ejusmodi bonorum nominibus ornavit. Addit theologus nec frustra, • In mundo erat, necessariam hinc nobis contem- plationem inferens. Cum enim dixerit: « Erat lut D Matth. v. 14. Psal. LXXXI, ss Psal. cll,

ὑπάρχειν αὐτὸν, ὡς ζωὴν κατὰ φύσιν, ὡς φῶς κατ' οὐσίαν, πληροῦντα τὴν κτίσιν, ὡς Θεὸν, οὐ τόπῳ περιγραπτὸν, οὐ διαστήμασι μετρητὸν, οὐ ποσότητι καταληπτὸν, οὐ δὲ ὑπό τινος ὅλως εμπεριεχόμενον, οὐδὲ μεταβάσεως τῆς εἰς τόπον ἐκ τόπου δεόμενον, ἀλλ' ἐνδημεῖν μὲν ἅπασιν, ἀπολιμπάνεσθαι δὲ μηδε νός. Ἐληλυθέναι δὲ ἑαυτὸν ἐν κόσμῳ διισχυρίσατο, καίτοι παρὼν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Ωφθη γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη » μετὰ σαρκὸς, ἐμφανεστέραν ἑαυτοῦ τὴν ἐν κόσμῳ παρουσίαν διὰ τούτου τιθεὶς, καὶ ὁ πάλαι νοήσει καταληπτὸς, καὶ αὐτοῖς ἤδη τοῖς τοῦ σώματος δρώμενος ὀφθαλμοῖς, παχυτέραν, ἵνα οὕτως εἴπω, τῆς θεογνωσίας ἡμῖν ἑνετίθει τὴν αἴσθη σιν, διὰ θαυμάτων καὶ μεγαλουργίας ἐπιγινωσκό- μενος. Αποστέλλεσθαι δὲ ὡς ἡμᾶς φωτιοῦντα τὸν κόσμον τὸν τοῦ Θεοῦ Λάγον, ὁ Μελῳδὸς οὐ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ὡς γέ μοι φαίνεται, κατὰ δὲ τοῦ τον αὐτὸν παρεκάλει. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο διενθυμεῖσθαι τὸν φιλομαθῆ, ὅτι παντὸς μὲν λόγου τομώτερος νοῦς, ὀξυτέρα δὲ γλώττης τῆς δια- νοίας ή κίνησις. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς λεπτότητα νοῦ, καὶ τὴν ὀξεῖαν ἐν αὐτῷ κίνησιν, τὸ ποικίλον τῆς θείας φύσεως κατεθεώμεθα κάλλος· λαλοῦμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἀνθρωπινότερον, καὶ λόγῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, οὐκ ἐχούσης τῆς γλώττης πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ἐκ· τείνεσθαι μέτρον. Διὰ δὴ καὶ ὁ Παῦλος ὁ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίας, λόγον ἀπῄτει παρὰ Θεοῦ τὸν ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα λυμανεῖται τοῖς φυσικοῖς τοῦ Μονογενοῦς ἀξιώμασιν ἡ τῶν παρ' ἡμῖν λόγων πενία, ἀλλὰ νοηθήσεται μὲν θεοπρεπῶς τὰ περὶ αὐτοῦ, λαληθήσεται δὲ τὰ περὶ τὴν χρείαν ἀνθρωπινώτερον, παρά τε αὐτοῦ δι᾿ ἡμᾶς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων περὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ τῆς φύσεως μέτρον. Ην μὲν οὖν, ὡς ἔοικε, τοῖς εἰρημένοις άρ- κεῖσθαι καλὸν εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἐξήγησιν ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν ἔκνου φέρεσθαι κρείττονα τὸν τοῖς θείοις δόγμασιν ὑπηρετοῦντα κάλαμον, φέρε πάλιν αὐτὰ παραθέντες τὸ ἀνάγνωσμα βασανίσωμεν ἀκριβέστερον, πῶς ἂν νοοῖτο κατὰ τὸν πρέποντα λό- γον τοῦ ἀνθρώπου κατηγορούμενον, τό, ο Ερχόμενον εἰς τὸν κόσμον. . "Ην γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ φῶς, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο, καὶ οὐ τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἔρχεσθαι μᾶλλον, ἀλλὰ τὸν φωτιζόμενον ἄνθρωπον διεβεβαιούμεθα. Φασὶ τοιγαροῦν τινες, τὰ ἐκ καρδίας αὐτῶν ἐρευγόμενοι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, καθώς γέγραπται, ὅτι πρὸ τῆς τῶν σωμάτων κατασκευῆς προϋπήρχον μὲν κατὰ τὸν οὐρανὸν αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί, μα κρὸν ἐν ἀσωμάτῳ μακαριότητι τρίβουσαι χρόνον, καὶ καθαρώτερον ἀπολαύουσαι τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ· ἐπειδὴ δὲ αὐτὰς ὁ τῶν ἀμεινόνων εἰσῄει κόρος, καὶ πρὸς τὰ χείρω λοιπὸν ἀποκλίνουσαι, πρὸς ἐκτόπους κατέβαινον ἐννοίας τε καὶ ἐπιθυμίας, ἀγανακτήσας εἰκότως ὁ Δημιουργό; ἀποστέλλει μὲν αὐτὰς εἰς τὸν κόσμον, τοῖς δὲ ἀπὸ γῆς ἐνέπλεξε σώμασιν αχθοφο ρεῖν ἀναγκάσας, καὶ μονονουχί απηλαίῳ τινὶ τῶν ἐκε > S. CYRILLI ALEXANDRINI. ARCHIEP. in co, confirmavit ratione incarnationis. • Visus A enim est in terra, et cum hominibus conversatus est se , B D cum carne videlicet, manifestiorem nobis suam præsentiam hoc pacto efficiens, et qui quon- dain solo intellectu comprehendi poterat, ipsis quoque nunc corporis oculis perceptus crassio- rem, ut ita dicam, cognitionis divinæ sensum nobis intulit dum per miracula et prodigia nobis est agnitus. Nec alia ratione, ut existimo, mitti ad nos Dei Verbum mundum hunc illuminaturum Psalmista rogabat. Illud insuper animadvertendum existimo, nimirum quod omni sermone mens pe- netrabilior est, et mentis motus lingua acutior. Igitur, mentis subtilitate et acumine, variam qui- dem natura: divinæ pulchritudinem contemplamur, sed de ipsa humano modo et nostro more loquimur, cum illius veritatis cacumen assequi lingua non possit. Ideoque Paulus ille mysteriorum Salva- toris dispensator, sermonem petebat a Deo ad aperiendum os suum ". Nihil ergo naturali Uni- geniti dignitati detrahet nostrae orationis inopia, sed omnia de ipso, pro eo ac Deum decet, intelli- gentur; quæ vero necesse est eloqui, ea humano more dicentur, cum ab ipso propter nos, tum a sanelis de ipso , pro modulo naturæ nostræ. Suffi- cerent quidem ea quæ hactenus diximus ad rerum propositarum explicationem: sed quoniam decere arbitror, ut desidiam vincat calamus divinis do- ginatis inserviens, agedum ipsam lectionem accu- ratius perpendamus, quomodo nimirum conve- nienter intelligatur de homine illud, Venientem in hunc mundum. » in ipso enim erat lux, sicut ipse quoque nobis testatus est cvangelista, neque ‹ venientem in hunc mundum, ad lucem referimus, sed ad hominem qui illuminatur. Aiunt ergo non- nulli, ex corde sue eructantes et non ex ore. Do- mini, sicuti scriptura est 30, antequam corpora conderentur, in cœlo fuisse hominum animas, longo tempore in incorporea felicitate constitutas, el vero bono purius fruentes: sed melioris sortis satietate ac deterioris cupiditate, ad præposteras cogitationes et cupiditates esse delapsas. Indigna- tum jure Opificem, eas quidem in mundum mitte re, et corporibus implicitas, et ad ferendum onus coactas, ac velut in spelunca quadam vehementium cupiditatum inclusas ipso experimento eas docere, quam acerbum sit in pejus deflectere, et rectum nihili facere. Ad astruendum vero tam ridiculum suum commentum, primum omnium locum hunc evangelistæ arripiunt : « Erat lux vera, quæ illu- minat omnem hominem venientem in hunc mun- dum; deinde alia quædam ex Scriptura divina, cujusmodi est illud : ‹ Priusquam humiliarer, ego deliqui "; nec illos suæ pudet nugacitatis dum aiunt, Ecce antequam humiliaretur, id est antequam corpore includeretur, se deliquisse fa- tetur anima, atque idcirco jure merite se humi- en Baruch !!!, 38. Col. IV, C 16. Psal. GAVIH, 67. 3. ** Jerem. XXIII,

ὑπάρχειν αὐτὸν, ὡς ζωὴν κατὰ φύσιν, ὡς φῶς κατ' οὐσίαν, πληροῦντα τὴν κτίσιν, ὡς Θεὸν, οὐ τόπῳ περιγραπτὸν, οὐ διαστήμασι μετρητὸν, οὐ ποσότητι καταληπτὸν, οὐ δὲ ὑπό τινος ὅλως εμπεριεχόμενον, οὐδὲ μεταβάσεως τῆς εἰς τόπον ἐκ τόπου δεόμενον, ἀλλ' ἐνδημεῖν μὲν ἅπασιν, ἀπολιμπάνεσθαι δὲ μηδε νός. Ἐληλυθέναι δὲ ἑαυτὸν ἐν κόσμῳ διισχυρίσατο, καίτοι παρὼν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Ωφθη γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη » μετὰ σαρκὸς, ἐμφανεστέραν ἑαυτοῦ τὴν ἐν κόσμῳ παρουσίαν διὰ τούτου τιθεὶς, καὶ ὁ πάλαι νοήσει καταληπτὸς, καὶ αὐτοῖς ἤδη τοῖς τοῦ σώματος δρώμενος ὀφθαλμοῖς, παχυτέραν, ἵνα οὕτως εἴπω, τῆς θεογνωσίας ἡμῖν ἑνετίθει τὴν αἴσθη σιν, διὰ θαυμάτων καὶ μεγαλουργίας ἐπιγινωσκό- μενος. Αποστέλλεσθαι δὲ ὡς ἡμᾶς φωτιοῦντα τὸν κόσμον τὸν τοῦ Θεοῦ Λάγον, ὁ Μελῳδὸς οὐ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ὡς γέ μοι φαίνεται, κατὰ δὲ τοῦ τον αὐτὸν παρεκάλει. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο διενθυμεῖσθαι τὸν φιλομαθῆ, ὅτι παντὸς μὲν λόγου τομώτερος νοῦς, ὀξυτέρα δὲ γλώττης τῆς δια- νοίας ή κίνησις. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς λεπτότητα νοῦ, καὶ τὴν ὀξεῖαν ἐν αὐτῷ κίνησιν, τὸ ποικίλον τῆς θείας φύσεως κατεθεώμεθα κάλλος· λαλοῦμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἀνθρωπινότερον, καὶ λόγῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, οὐκ ἐχούσης τῆς γλώττης πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ἐκ· τείνεσθαι μέτρον. Διὰ δὴ καὶ ὁ Παῦλος ὁ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίας, λόγον ἀπῄτει παρὰ Θεοῦ τὸν ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα λυμανεῖται τοῖς φυσικοῖς τοῦ Μονογενοῦς ἀξιώμασιν ἡ τῶν παρ' ἡμῖν λόγων πενία, ἀλλὰ νοηθήσεται μὲν θεοπρεπῶς τὰ περὶ αὐτοῦ, λαληθήσεται δὲ τὰ περὶ τὴν χρείαν ἀνθρωπινώτερον, παρά τε αὐτοῦ δι᾿ ἡμᾶς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων περὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ τῆς φύσεως μέτρον. Ην μὲν οὖν, ὡς ἔοικε, τοῖς εἰρημένοις άρ- κεῖσθαι καλὸν εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἐξήγησιν ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν ἔκνου φέρεσθαι κρείττονα τὸν τοῖς θείοις δόγμασιν ὑπηρετοῦντα κάλαμον, φέρε πάλιν αὐτὰ παραθέντες τὸ ἀνάγνωσμα βασανίσωμεν ἀκριβέστερον, πῶς ἂν νοοῖτο κατὰ τὸν πρέποντα λό- γον τοῦ ἀνθρώπου κατηγορούμενον, τό, ο Ερχόμενον εἰς τὸν κόσμον. . "Ην γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ φῶς, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο, καὶ οὐ τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἔρχεσθαι μᾶλλον, ἀλλὰ τὸν φωτιζόμενον ἄνθρωπον διεβεβαιούμεθα. Φασὶ τοιγαροῦν τινες, τὰ ἐκ καρδίας αὐτῶν ἐρευγόμενοι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, καθώς γέγραπται, ὅτι πρὸ τῆς τῶν σωμάτων κατασκευῆς προϋπήρχον μὲν κατὰ τὸν οὐρανὸν αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί, μα κρὸν ἐν ἀσωμάτῳ μακαριότητι τρίβουσαι χρόνον, καὶ καθαρώτερον ἀπολαύουσαι τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ· ἐπειδὴ δὲ αὐτὰς ὁ τῶν ἀμεινόνων εἰσῄει κόρος, καὶ πρὸς τὰ χείρω λοιπὸν ἀποκλίνουσαι, πρὸς ἐκτόπους κατέβαινον ἐννοίας τε καὶ ἐπιθυμίας, ἀγανακτήσας εἰκότως ὁ Δημιουργό; ἀποστέλλει μὲν αὐτὰς εἰς τὸν κόσμον, τοῖς δὲ ἀπὸ γῆς ἐνέπλεξε σώμασιν αχθοφο ρεῖν ἀναγκάσας, καὶ μονονουχί απηλαίῳ τινὶ τῶν ἐκε > S. CYRILLI ALEXANDRINI. ARCHIEP. in co, confirmavit ratione incarnationis. • Visus A enim est in terra, et cum hominibus conversatus est se , B D cum carne videlicet, manifestiorem nobis suam præsentiam hoc pacto efficiens, et qui quon- dain solo intellectu comprehendi poterat, ipsis quoque nunc corporis oculis perceptus crassio- rem, ut ita dicam, cognitionis divinæ sensum nobis intulit dum per miracula et prodigia nobis est agnitus. Nec alia ratione, ut existimo, mitti ad nos Dei Verbum mundum hunc illuminaturum Psalmista rogabat. Illud insuper animadvertendum existimo, nimirum quod omni sermone mens pe- netrabilior est, et mentis motus lingua acutior. Igitur, mentis subtilitate et acumine, variam qui- dem natura: divinæ pulchritudinem contemplamur, sed de ipsa humano modo et nostro more loquimur, cum illius veritatis cacumen assequi lingua non possit. Ideoque Paulus ille mysteriorum Salva- toris dispensator, sermonem petebat a Deo ad aperiendum os suum ". Nihil ergo naturali Uni- geniti dignitati detrahet nostrae orationis inopia, sed omnia de ipso, pro eo ac Deum decet, intelli- gentur; quæ vero necesse est eloqui, ea humano more dicentur, cum ab ipso propter nos, tum a sanelis de ipso , pro modulo naturæ nostræ. Suffi- cerent quidem ea quæ hactenus diximus ad rerum propositarum explicationem: sed quoniam decere arbitror, ut desidiam vincat calamus divinis do- ginatis inserviens, agedum ipsam lectionem accu- ratius perpendamus, quomodo nimirum conve- nienter intelligatur de homine illud, Venientem in hunc mundum. » in ipso enim erat lux, sicut ipse quoque nobis testatus est cvangelista, neque ‹ venientem in hunc mundum, ad lucem referimus, sed ad hominem qui illuminatur. Aiunt ergo non- nulli, ex corde sue eructantes et non ex ore. Do- mini, sicuti scriptura est 30, antequam corpora conderentur, in cœlo fuisse hominum animas, longo tempore in incorporea felicitate constitutas, el vero bono purius fruentes: sed melioris sortis satietate ac deterioris cupiditate, ad præposteras cogitationes et cupiditates esse delapsas. Indigna- tum jure Opificem, eas quidem in mundum mitte re, et corporibus implicitas, et ad ferendum onus coactas, ac velut in spelunca quadam vehementium cupiditatum inclusas ipso experimento eas docere, quam acerbum sit in pejus deflectere, et rectum nihili facere. Ad astruendum vero tam ridiculum suum commentum, primum omnium locum hunc evangelistæ arripiunt : « Erat lux vera, quæ illu- minat omnem hominem venientem in hunc mun- dum; deinde alia quædam ex Scriptura divina, cujusmodi est illud : ‹ Priusquam humiliarer, ego deliqui "; nec illos suæ pudet nugacitatis dum aiunt, Ecce antequam humiliaretur, id est antequam corpore includeretur, se deliquisse fa- tetur anima, atque idcirco jure merite se humi- en Baruch !!!, 38. Col. IV, C 16. Psal. GAVIH, 67. 3. ** Jerem. XXIII,

ὑπάρχειν αὐτὸν, ὡς ζωὴν κατὰ φύσιν, ὡς φῶς κατ' οὐσίαν, πληροῦντα τὴν κτίσιν, ὡς Θεὸν, οὐ τόπῳ περιγραπτὸν, οὐ διαστήμασι μετρητὸν, οὐ ποσότητι καταληπτὸν, οὐ δὲ ὑπό τινος ὅλως εμπεριεχόμενον, οὐδὲ μεταβάσεως τῆς εἰς τόπον ἐκ τόπου δεόμενον, ἀλλ' ἐνδημεῖν μὲν ἅπασιν, ἀπολιμπάνεσθαι δὲ μηδε νός. Ἐληλυθέναι δὲ ἑαυτὸν ἐν κόσμῳ διισχυρίσατο, καίτοι παρὼν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Ωφθη γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη » μετὰ σαρκὸς, ἐμφανεστέραν ἑαυτοῦ τὴν ἐν κόσμῳ παρουσίαν διὰ τούτου τιθεὶς, καὶ ὁ πάλαι νοήσει καταληπτὸς, καὶ αὐτοῖς ἤδη τοῖς τοῦ σώματος δρώμενος ὀφθαλμοῖς, παχυτέραν, ἵνα οὕτως εἴπω, τῆς θεογνωσίας ἡμῖν ἑνετίθει τὴν αἴσθη σιν, διὰ θαυμάτων καὶ μεγαλουργίας ἐπιγινωσκό- μενος. Αποστέλλεσθαι δὲ ὡς ἡμᾶς φωτιοῦντα τὸν κόσμον τὸν τοῦ Θεοῦ Λάγον, ὁ Μελῳδὸς οὐ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ὡς γέ μοι φαίνεται, κατὰ δὲ τοῦ τον αὐτὸν παρεκάλει. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο διενθυμεῖσθαι τὸν φιλομαθῆ, ὅτι παντὸς μὲν λόγου τομώτερος νοῦς, ὀξυτέρα δὲ γλώττης τῆς δια- νοίας ή κίνησις. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς λεπτότητα νοῦ, καὶ τὴν ὀξεῖαν ἐν αὐτῷ κίνησιν, τὸ ποικίλον τῆς θείας φύσεως κατεθεώμεθα κάλλος· λαλοῦμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἀνθρωπινότερον, καὶ λόγῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, οὐκ ἐχούσης τῆς γλώττης πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ἐκ· τείνεσθαι μέτρον. Διὰ δὴ καὶ ὁ Παῦλος ὁ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίας, λόγον ἀπῄτει παρὰ Θεοῦ τὸν ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα λυμανεῖται τοῖς φυσικοῖς τοῦ Μονογενοῦς ἀξιώμασιν ἡ τῶν παρ' ἡμῖν λόγων πενία, ἀλλὰ νοηθήσεται μὲν θεοπρεπῶς τὰ περὶ αὐτοῦ, λαληθήσεται δὲ τὰ περὶ τὴν χρείαν ἀνθρωπινώτερον, παρά τε αὐτοῦ δι᾿ ἡμᾶς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων περὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ τῆς φύσεως μέτρον. Ην μὲν οὖν, ὡς ἔοικε, τοῖς εἰρημένοις άρ- κεῖσθαι καλὸν εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἐξήγησιν ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν ἔκνου φέρεσθαι κρείττονα τὸν τοῖς θείοις δόγμασιν ὑπηρετοῦντα κάλαμον, φέρε πάλιν αὐτὰ παραθέντες τὸ ἀνάγνωσμα βασανίσωμεν ἀκριβέστερον, πῶς ἂν νοοῖτο κατὰ τὸν πρέποντα λό- γον τοῦ ἀνθρώπου κατηγορούμενον, τό, ο Ερχόμενον εἰς τὸν κόσμον. . "Ην γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ φῶς, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο, καὶ οὐ τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἔρχεσθαι μᾶλλον, ἀλλὰ τὸν φωτιζόμενον ἄνθρωπον διεβεβαιούμεθα. Φασὶ τοιγαροῦν τινες, τὰ ἐκ καρδίας αὐτῶν ἐρευγόμενοι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, καθώς γέγραπται, ὅτι πρὸ τῆς τῶν σωμάτων κατασκευῆς προϋπήρχον μὲν κατὰ τὸν οὐρανὸν αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί, μα κρὸν ἐν ἀσωμάτῳ μακαριότητι τρίβουσαι χρόνον, καὶ καθαρώτερον ἀπολαύουσαι τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ· ἐπειδὴ δὲ αὐτὰς ὁ τῶν ἀμεινόνων εἰσῄει κόρος, καὶ πρὸς τὰ χείρω λοιπὸν ἀποκλίνουσαι, πρὸς ἐκτόπους κατέβαινον ἐννοίας τε καὶ ἐπιθυμίας, ἀγανακτήσας εἰκότως ὁ Δημιουργό; ἀποστέλλει μὲν αὐτὰς εἰς τὸν κόσμον, τοῖς δὲ ἀπὸ γῆς ἐνέπλεξε σώμασιν αχθοφο ρεῖν ἀναγκάσας, καὶ μονονουχί απηλαίῳ τινὶ τῶν ἐκε > S. CYRILLI ALEXANDRINI. ARCHIEP. in co, confirmavit ratione incarnationis. • Visus A enim est in terra, et cum hominibus conversatus est se , B D cum carne videlicet, manifestiorem nobis suam præsentiam hoc pacto efficiens, et qui quon- dain solo intellectu comprehendi poterat, ipsis quoque nunc corporis oculis perceptus crassio- rem, ut ita dicam, cognitionis divinæ sensum nobis intulit dum per miracula et prodigia nobis est agnitus. Nec alia ratione, ut existimo, mitti ad nos Dei Verbum mundum hunc illuminaturum Psalmista rogabat. Illud insuper animadvertendum existimo, nimirum quod omni sermone mens pe- netrabilior est, et mentis motus lingua acutior. Igitur, mentis subtilitate et acumine, variam qui- dem natura: divinæ pulchritudinem contemplamur, sed de ipsa humano modo et nostro more loquimur, cum illius veritatis cacumen assequi lingua non possit. Ideoque Paulus ille mysteriorum Salva- toris dispensator, sermonem petebat a Deo ad aperiendum os suum ". Nihil ergo naturali Uni- geniti dignitati detrahet nostrae orationis inopia, sed omnia de ipso, pro eo ac Deum decet, intelli- gentur; quæ vero necesse est eloqui, ea humano more dicentur, cum ab ipso propter nos, tum a sanelis de ipso , pro modulo naturæ nostræ. Suffi- cerent quidem ea quæ hactenus diximus ad rerum propositarum explicationem: sed quoniam decere arbitror, ut desidiam vincat calamus divinis do- ginatis inserviens, agedum ipsam lectionem accu- ratius perpendamus, quomodo nimirum conve- nienter intelligatur de homine illud, Venientem in hunc mundum. » in ipso enim erat lux, sicut ipse quoque nobis testatus est cvangelista, neque ‹ venientem in hunc mundum, ad lucem referimus, sed ad hominem qui illuminatur. Aiunt ergo non- nulli, ex corde sue eructantes et non ex ore. Do- mini, sicuti scriptura est 30, antequam corpora conderentur, in cœlo fuisse hominum animas, longo tempore in incorporea felicitate constitutas, el vero bono purius fruentes: sed melioris sortis satietate ac deterioris cupiditate, ad præposteras cogitationes et cupiditates esse delapsas. Indigna- tum jure Opificem, eas quidem in mundum mitte re, et corporibus implicitas, et ad ferendum onus coactas, ac velut in spelunca quadam vehementium cupiditatum inclusas ipso experimento eas docere, quam acerbum sit in pejus deflectere, et rectum nihili facere. Ad astruendum vero tam ridiculum suum commentum, primum omnium locum hunc evangelistæ arripiunt : « Erat lux vera, quæ illu- minat omnem hominem venientem in hunc mun- dum; deinde alia quædam ex Scriptura divina, cujusmodi est illud : ‹ Priusquam humiliarer, ego deliqui "; nec illos suæ pudet nugacitatis dum aiunt, Ecce antequam humiliaretur, id est antequam corpore includeretur, se deliquisse fa- tetur anima, atque idcirco jure merite se humi- en Baruch !!!, 38. Col. IV, C 16. Psal. GAVIH, 67. 3. ** Jerem. XXIII,

ὑπάρχειν αὐτὸν, ὡς ζωὴν κατὰ φύσιν, ὡς φῶς κατ' οὐσίαν, πληροῦντα τὴν κτίσιν, ὡς Θεὸν, οὐ τόπῳ περιγραπτὸν, οὐ διαστήμασι μετρητὸν, οὐ ποσότητι καταληπτὸν, οὐ δὲ ὑπό τινος ὅλως εμπεριεχόμενον, οὐδὲ μεταβάσεως τῆς εἰς τόπον ἐκ τόπου δεόμενον, ἀλλ' ἐνδημεῖν μὲν ἅπασιν, ἀπολιμπάνεσθαι δὲ μηδε νός. Ἐληλυθέναι δὲ ἑαυτὸν ἐν κόσμῳ διισχυρίσατο, καίτοι παρὼν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Ωφθη γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη » μετὰ σαρκὸς, ἐμφανεστέραν ἑαυτοῦ τὴν ἐν κόσμῳ παρουσίαν διὰ τούτου τιθεὶς, καὶ ὁ πάλαι νοήσει καταληπτὸς, καὶ αὐτοῖς ἤδη τοῖς τοῦ σώματος δρώμενος ὀφθαλμοῖς, παχυτέραν, ἵνα οὕτως εἴπω, τῆς θεογνωσίας ἡμῖν ἑνετίθει τὴν αἴσθη σιν, διὰ θαυμάτων καὶ μεγαλουργίας ἐπιγινωσκό- μενος. Αποστέλλεσθαι δὲ ὡς ἡμᾶς φωτιοῦντα τὸν κόσμον τὸν τοῦ Θεοῦ Λάγον, ὁ Μελῳδὸς οὐ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ὡς γέ μοι φαίνεται, κατὰ δὲ τοῦ τον αὐτὸν παρεκάλει. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο διενθυμεῖσθαι τὸν φιλομαθῆ, ὅτι παντὸς μὲν λόγου τομώτερος νοῦς, ὀξυτέρα δὲ γλώττης τῆς δια- νοίας ή κίνησις. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς λεπτότητα νοῦ, καὶ τὴν ὀξεῖαν ἐν αὐτῷ κίνησιν, τὸ ποικίλον τῆς θείας φύσεως κατεθεώμεθα κάλλος· λαλοῦμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἀνθρωπινότερον, καὶ λόγῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, οὐκ ἐχούσης τῆς γλώττης πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ἐκ· τείνεσθαι μέτρον. Διὰ δὴ καὶ ὁ Παῦλος ὁ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίας, λόγον ἀπῄτει παρὰ Θεοῦ τὸν ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα λυμανεῖται τοῖς φυσικοῖς τοῦ Μονογενοῦς ἀξιώμασιν ἡ τῶν παρ' ἡμῖν λόγων πενία, ἀλλὰ νοηθήσεται μὲν θεοπρεπῶς τὰ περὶ αὐτοῦ, λαληθήσεται δὲ τὰ περὶ τὴν χρείαν ἀνθρωπινώτερον, παρά τε αὐτοῦ δι᾿ ἡμᾶς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων περὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ τῆς φύσεως μέτρον. Ην μὲν οὖν, ὡς ἔοικε, τοῖς εἰρημένοις άρ- κεῖσθαι καλὸν εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἐξήγησιν ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν ἔκνου φέρεσθαι κρείττονα τὸν τοῖς θείοις δόγμασιν ὑπηρετοῦντα κάλαμον, φέρε πάλιν αὐτὰ παραθέντες τὸ ἀνάγνωσμα βασανίσωμεν ἀκριβέστερον, πῶς ἂν νοοῖτο κατὰ τὸν πρέποντα λό- γον τοῦ ἀνθρώπου κατηγορούμενον, τό, ο Ερχόμενον εἰς τὸν κόσμον. . "Ην γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ φῶς, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο, καὶ οὐ τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἔρχεσθαι μᾶλλον, ἀλλὰ τὸν φωτιζόμενον ἄνθρωπον διεβεβαιούμεθα. Φασὶ τοιγαροῦν τινες, τὰ ἐκ καρδίας αὐτῶν ἐρευγόμενοι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, καθώς γέγραπται, ὅτι πρὸ τῆς τῶν σωμάτων κατασκευῆς προϋπήρχον μὲν κατὰ τὸν οὐρανὸν αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί, μα κρὸν ἐν ἀσωμάτῳ μακαριότητι τρίβουσαι χρόνον, καὶ καθαρώτερον ἀπολαύουσαι τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ· ἐπειδὴ δὲ αὐτὰς ὁ τῶν ἀμεινόνων εἰσῄει κόρος, καὶ πρὸς τὰ χείρω λοιπὸν ἀποκλίνουσαι, πρὸς ἐκτόπους κατέβαινον ἐννοίας τε καὶ ἐπιθυμίας, ἀγανακτήσας εἰκότως ὁ Δημιουργό; ἀποστέλλει μὲν αὐτὰς εἰς τὸν κόσμον, τοῖς δὲ ἀπὸ γῆς ἐνέπλεξε σώμασιν αχθοφο ρεῖν ἀναγκάσας, καὶ μονονουχί απηλαίῳ τινὶ τῶν ἐκε > S. CYRILLI ALEXANDRINI. ARCHIEP. in co, confirmavit ratione incarnationis. • Visus A enim est in terra, et cum hominibus conversatus est se , B D cum carne videlicet, manifestiorem nobis suam præsentiam hoc pacto efficiens, et qui quon- dain solo intellectu comprehendi poterat, ipsis quoque nunc corporis oculis perceptus crassio- rem, ut ita dicam, cognitionis divinæ sensum nobis intulit dum per miracula et prodigia nobis est agnitus. Nec alia ratione, ut existimo, mitti ad nos Dei Verbum mundum hunc illuminaturum Psalmista rogabat. Illud insuper animadvertendum existimo, nimirum quod omni sermone mens pe- netrabilior est, et mentis motus lingua acutior. Igitur, mentis subtilitate et acumine, variam qui- dem natura: divinæ pulchritudinem contemplamur, sed de ipsa humano modo et nostro more loquimur, cum illius veritatis cacumen assequi lingua non possit. Ideoque Paulus ille mysteriorum Salva- toris dispensator, sermonem petebat a Deo ad aperiendum os suum ". Nihil ergo naturali Uni- geniti dignitati detrahet nostrae orationis inopia, sed omnia de ipso, pro eo ac Deum decet, intelli- gentur; quæ vero necesse est eloqui, ea humano more dicentur, cum ab ipso propter nos, tum a sanelis de ipso , pro modulo naturæ nostræ. Suffi- cerent quidem ea quæ hactenus diximus ad rerum propositarum explicationem: sed quoniam decere arbitror, ut desidiam vincat calamus divinis do- ginatis inserviens, agedum ipsam lectionem accu- ratius perpendamus, quomodo nimirum conve- nienter intelligatur de homine illud, Venientem in hunc mundum. » in ipso enim erat lux, sicut ipse quoque nobis testatus est cvangelista, neque ‹ venientem in hunc mundum, ad lucem referimus, sed ad hominem qui illuminatur. Aiunt ergo non- nulli, ex corde sue eructantes et non ex ore. Do- mini, sicuti scriptura est 30, antequam corpora conderentur, in cœlo fuisse hominum animas, longo tempore in incorporea felicitate constitutas, el vero bono purius fruentes: sed melioris sortis satietate ac deterioris cupiditate, ad præposteras cogitationes et cupiditates esse delapsas. Indigna- tum jure Opificem, eas quidem in mundum mitte re, et corporibus implicitas, et ad ferendum onus coactas, ac velut in spelunca quadam vehementium cupiditatum inclusas ipso experimento eas docere, quam acerbum sit in pejus deflectere, et rectum nihili facere. Ad astruendum vero tam ridiculum suum commentum, primum omnium locum hunc evangelistæ arripiunt : « Erat lux vera, quæ illu- minat omnem hominem venientem in hunc mun- dum; deinde alia quædam ex Scriptura divina, cujusmodi est illud : ‹ Priusquam humiliarer, ego deliqui "; nec illos suæ pudet nugacitatis dum aiunt, Ecce antequam humiliaretur, id est antequam corpore includeretur, se deliquisse fa- tetur anima, atque idcirco jure merite se humi- en Baruch !!!, 38. Col. IV, C 16. Psal. GAVIH, 67. 3. ** Jerem. XXIII,

ὑπάρχειν αὐτὸν, ὡς ζωὴν κατὰ φύσιν, ὡς φῶς κατ' οὐσίαν, πληροῦντα τὴν κτίσιν, ὡς Θεὸν, οὐ τόπῳ περιγραπτὸν, οὐ διαστήμασι μετρητὸν, οὐ ποσότητι καταληπτὸν, οὐ δὲ ὑπό τινος ὅλως εμπεριεχόμενον, οὐδὲ μεταβάσεως τῆς εἰς τόπον ἐκ τόπου δεόμενον, ἀλλ' ἐνδημεῖν μὲν ἅπασιν, ἀπολιμπάνεσθαι δὲ μηδε νός. Ἐληλυθέναι δὲ ἑαυτὸν ἐν κόσμῳ διισχυρίσατο, καίτοι παρὼν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Ωφθη γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη » μετὰ σαρκὸς, ἐμφανεστέραν ἑαυτοῦ τὴν ἐν κόσμῳ παρουσίαν διὰ τούτου τιθεὶς, καὶ ὁ πάλαι νοήσει καταληπτὸς, καὶ αὐτοῖς ἤδη τοῖς τοῦ σώματος δρώμενος ὀφθαλμοῖς, παχυτέραν, ἵνα οὕτως εἴπω, τῆς θεογνωσίας ἡμῖν ἑνετίθει τὴν αἴσθη σιν, διὰ θαυμάτων καὶ μεγαλουργίας ἐπιγινωσκό- μενος. Αποστέλλεσθαι δὲ ὡς ἡμᾶς φωτιοῦντα τὸν κόσμον τὸν τοῦ Θεοῦ Λάγον, ὁ Μελῳδὸς οὐ καθ' ἕτερόν τινα τρόπον, ὡς γέ μοι φαίνεται, κατὰ δὲ τοῦ τον αὐτὸν παρεκάλει. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο διενθυμεῖσθαι τὸν φιλομαθῆ, ὅτι παντὸς μὲν λόγου τομώτερος νοῦς, ὀξυτέρα δὲ γλώττης τῆς δια- νοίας ή κίνησις. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς λεπτότητα νοῦ, καὶ τὴν ὀξεῖαν ἐν αὐτῷ κίνησιν, τὸ ποικίλον τῆς θείας φύσεως κατεθεώμεθα κάλλος· λαλοῦμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἀνθρωπινότερον, καὶ λόγῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, οὐκ ἐχούσης τῆς γλώττης πρὸς τὸ τῆς ἀληθείας ἐκ· τείνεσθαι μέτρον. Διὰ δὴ καὶ ὁ Παῦλος ὁ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίας, λόγον ἀπῄτει παρὰ Θεοῦ τὸν ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος αὐτοῦ. Οὐδὲν οὖν ἄρα λυμανεῖται τοῖς φυσικοῖς τοῦ Μονογενοῦς ἀξιώμασιν ἡ τῶν παρ' ἡμῖν λόγων πενία, ἀλλὰ νοηθήσεται μὲν θεοπρεπῶς τὰ περὶ αὐτοῦ, λαληθήσεται δὲ τὰ περὶ τὴν χρείαν ἀνθρωπινώτερον, παρά τε αὐτοῦ δι᾿ ἡμᾶς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων περὶ αὐτοῦ κατὰ τὸ τῆς φύσεως μέτρον. Ην μὲν οὖν, ὡς ἔοικε, τοῖς εἰρημένοις άρ- κεῖσθαι καλὸν εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἐξήγησιν ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν ἔκνου φέρεσθαι κρείττονα τὸν τοῖς θείοις δόγμασιν ὑπηρετοῦντα κάλαμον, φέρε πάλιν αὐτὰ παραθέντες τὸ ἀνάγνωσμα βασανίσωμεν ἀκριβέστερον, πῶς ἂν νοοῖτο κατὰ τὸν πρέποντα λό- γον τοῦ ἀνθρώπου κατηγορούμενον, τό, ο Ερχόμενον εἰς τὸν κόσμον. . "Ην γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ φῶς, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο, καὶ οὐ τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἔρχεσθαι μᾶλλον, ἀλλὰ τὸν φωτιζόμενον ἄνθρωπον διεβεβαιούμεθα. Φασὶ τοιγαροῦν τινες, τὰ ἐκ καρδίας αὐτῶν ἐρευγόμενοι, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, καθώς γέγραπται, ὅτι πρὸ τῆς τῶν σωμάτων κατασκευῆς προϋπήρχον μὲν κατὰ τὸν οὐρανὸν αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί, μα κρὸν ἐν ἀσωμάτῳ μακαριότητι τρίβουσαι χρόνον, καὶ καθαρώτερον ἀπολαύουσαι τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ· ἐπειδὴ δὲ αὐτὰς ὁ τῶν ἀμεινόνων εἰσῄει κόρος, καὶ πρὸς τὰ χείρω λοιπὸν ἀποκλίνουσαι, πρὸς ἐκτόπους κατέβαινον ἐννοίας τε καὶ ἐπιθυμίας, ἀγανακτήσας εἰκότως ὁ Δημιουργό; ἀποστέλλει μὲν αὐτὰς εἰς τὸν κόσμον, τοῖς δὲ ἀπὸ γῆς ἐνέπλεξε σώμασιν αχθοφο ρεῖν ἀναγκάσας, καὶ μονονουχί απηλαίῳ τινὶ τῶν ἐκε > S. CYRILLI ALEXANDRINI. ARCHIEP. in co, confirmavit ratione incarnationis. • Visus A enim est in terra, et cum hominibus conversatus est se , B D cum carne videlicet, manifestiorem nobis suam præsentiam hoc pacto efficiens, et qui quon- dain solo intellectu comprehendi poterat, ipsis quoque nunc corporis oculis perceptus crassio- rem, ut ita dicam, cognitionis divinæ sensum nobis intulit dum per miracula et prodigia nobis est agnitus. Nec alia ratione, ut existimo, mitti ad nos Dei Verbum mundum hunc illuminaturum Psalmista rogabat. Illud insuper animadvertendum existimo, nimirum quod omni sermone mens pe- netrabilior est, et mentis motus lingua acutior. Igitur, mentis subtilitate et acumine, variam qui- dem natura: divinæ pulchritudinem contemplamur, sed de ipsa humano modo et nostro more loquimur, cum illius veritatis cacumen assequi lingua non possit. Ideoque Paulus ille mysteriorum Salva- toris dispensator, sermonem petebat a Deo ad aperiendum os suum ". Nihil ergo naturali Uni- geniti dignitati detrahet nostrae orationis inopia, sed omnia de ipso, pro eo ac Deum decet, intelli- gentur; quæ vero necesse est eloqui, ea humano more dicentur, cum ab ipso propter nos, tum a sanelis de ipso , pro modulo naturæ nostræ. Suffi- cerent quidem ea quæ hactenus diximus ad rerum propositarum explicationem: sed quoniam decere arbitror, ut desidiam vincat calamus divinis do- ginatis inserviens, agedum ipsam lectionem accu- ratius perpendamus, quomodo nimirum conve- nienter intelligatur de homine illud, Venientem in hunc mundum. » in ipso enim erat lux, sicut ipse quoque nobis testatus est cvangelista, neque ‹ venientem in hunc mundum, ad lucem referimus, sed ad hominem qui illuminatur. Aiunt ergo non- nulli, ex corde sue eructantes et non ex ore. Do- mini, sicuti scriptura est 30, antequam corpora conderentur, in cœlo fuisse hominum animas, longo tempore in incorporea felicitate constitutas, el vero bono purius fruentes: sed melioris sortis satietate ac deterioris cupiditate, ad præposteras cogitationes et cupiditates esse delapsas. Indigna- tum jure Opificem, eas quidem in mundum mitte re, et corporibus implicitas, et ad ferendum onus coactas, ac velut in spelunca quadam vehementium cupiditatum inclusas ipso experimento eas docere, quam acerbum sit in pejus deflectere, et rectum nihili facere. Ad astruendum vero tam ridiculum suum commentum, primum omnium locum hunc evangelistæ arripiunt : « Erat lux vera, quæ illu- minat omnem hominem venientem in hunc mun- dum; deinde alia quædam ex Scriptura divina, cujusmodi est illud : ‹ Priusquam humiliarer, ego deliqui "; nec illos suæ pudet nugacitatis dum aiunt, Ecce antequam humiliaretur, id est antequam corpore includeretur, se deliquisse fa- tetur anima, atque idcirco jure merite se humi- en Baruch !!!, 38. Col. IV, C 16. Psal. GAVIH, 67. 3. ** Jerem. XXIII,

γ. ΑΛΛΟ. Εἰ προϋφεστήκει τοῦ σώματος ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ, καὶ νοῦς ὑπῆρχεν ἔτι διὰ τοῦτο και θαρός, οἰκειότερον τῇ τῶν ἀγαθῶν ἐφέσει προσκεί- μενος, ἐκ παρατροπῆς δὲ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον εἰς τὸ γεῶδες πέμπεται σῶμα, καὶ γεγονὼς ἐν αὐτῷ τὸ μη- κέτι βούλεσθαι πλημμελεῖν ἀπαιτεῖται, πῶς οὐκ άδι κεῖται μὴ τότε μάλιστα τοῦτο ποιεῖν ἐπιτετραμμένος, ὅτε δὴ καὶ μᾶλλον ὑπῆρχεν ἑτοιμότερος εἰς ἀρετὴν, οὔπω τοῖς ἀπὸ τοῦ σώματος ἐνδεδυμένος κακοῖς, ἀλλ᾽ ὅτε γέγονεν ἐν θολώσει τῆς ἁμαρτίας, τότε τοῦτο ποιεῖν οὐκ εὐκαίρως ἀναγκάζεται; Καιροῦ δὲ τοῦ πρέποντος οὐκ ἂν ἁμάρτοι τὸ θεῖον, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἀδι κήσαι ποτὲ τὸ ἀδικεῖν οὐ πεφυκός. Ευκαίρως ἄρα, καὶ δικαίως μετὰ σαρκὸς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν ἀπαιτού- μεθα, μόνον ἔχοντας τοῦτον τοῦ εἶναι καιρόν, καθ᾽ ἂν μετὰ σώματος εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμεθα, τὸ μὴ εἶναι πρότερον, ὥσπερ τινὰ τόπον καταλιμπάνοντες, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϋπάρξεως ἀρχὴν μεθιστάμενοι. δ. ΑΛΛΟ. Ποῖον ἔχει λόγον, ἐροίμην ἂν ἡδέως αὐτοὺς, τὸ ἁμαρτήσασαν πρὸ σωμάτων εἰς σῶμα πέμπεσθαι τὴν ψυχὴν, ἵνα δὴ μάθοι τῇ πείρᾳ, τῶν οἰκείων ἐπιθυμιῶν τὴν αἰσχρότητα; Καὶ ταῦτα γὰρ οὐκ ἐρυθριῶσιν ἐξηγούμενοι. Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν καὶ αὐτῆς τῆς τῶν κακῶν ἐξέλκεσθαι φαντασίας αὐτὴν, καὶ οὐκ εἰς αὐτὸν κατωθεῖσθαι ἡδονῶν τὸν πυθμένα· τρόπος γὰρ ἦν θεραπείας ἐκεῖνο μᾶλλον, ἢ τοῦτο. Εί μὲν οὖν ἵνα ταῖς τοῦ σώματος ἡδοναῖς ἐντρυφήσῃ προσθήκην έχει νοσημάτων τὴν σάρκωσιν, οὐκ ἄν τις ἐπαινέσαι τὸν σωφρονιστὴν, δι᾿ ὧν ὠφελεῖν ὑπετό- πησεν ἀδικοῦντα τὸ νενοσηκός. Εἰ δὲ ἵνα παύσηται τῶν παθῶν, πῶς εἰς αὐτὸ πεσοῦσα τῆς ἐπιθυμίας τὸ βάθος ἀνακύπτειν ἐδύνατο, καὶ οὐχὶ μᾶλλον καὶ αὐ τὴν ἀποπτύσασα τοῦ νοσήματος τὴν ἀρχὴν, ὅτε καὶ γυμνὴ τοῦ καθέλκοντος εἰς ἁμαρτίαν εφαίνετο. " ε'. ΑΛΛΟ. Εἰ προοῦσα πεπλημμέληκεν ἡ ψυχὴ, διά τε τοῦτο συνεπλάκη σαρκί, καὶ αἷματι, εἰς τιμω- ρίας τρόπον λαβοῦσα τὸ πρᾶγμα, πῶς οὐκ ἔδει τοὺς πιστεύοντας εἰς Χριστὸν, καὶ κομισαμένους διὰ τού- του τῆς ἁμαρτίας τὴν ἄφεσιν, παραχρῆμα σωμάτων ἐξέρχεσθαι, καὶ τὸ λόγῳ τιμωρίας περιτεθὲν ἀποβάλ λειν ; Ἐπεὶ πῶς τελείαν ἔχει τὴν ἄφεσιν ἡ τοῦ ἀν θρώπου ψυχή, ἔτι περικειμένη τὸν τῆς κολάσεως τρόπον; Αλλ' ὁρῶμεν ὅτι τοσοῦτον ἀφεστήκασι τοῦ σωμάτων ἀπαλλάττεσθαι θέλειν οἱ πιστεύοντες, ὡς ταῖς εἰς Χριστὸν ὁμολογίαις συνεπισφίγγεσθαι τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν. Οὐκ ἄρα κολάσεως ἔσται τρόπος, τὸ καὶ πίστεως ὁμολογίᾳ τετιμημένον, ὡς τῇ θείᾳ τοῦ Σωτῆρος δυνάμει τὸ πάντα δύνασθαι ῥᾳδίως ἐπιμαρτυροῦν, διὰ τοῦ παλινδρομῆσαι πρὸς ζωήν. Γ΄. ΑΛΛΟ. Εἰ προοῦσα κατ' ἐκείνους ἐξήμαρτεν ἡ ψυχή,διά τε τοῦτο συνεπλάκη σαρκί, διὰ ποίαν αἰτίαν ὁ νόμος τὰ μὲν τῶν ἐγκλημάτων βαρύτερα τιμάσθαι θανάτῳ, τὸν δὲ οὐδὲν ἡμαρτηκότα διαζῆν ἐπιτρέπει; Χρῆν γὰρ δή που μᾶλλον, τοὺς μὲν ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις ἁλόντας κακοῖς ἐπιτρέπειν ἐγχρονίζειν σώμασιν, ἵνα δὴ καὶ μειζόνως κολάζοιντο, τοὺς δὲ οὐδὲν ἡμαρτηκό της σωμάτων ἀνεῖσθαι, εἴπερ ἐν τάξει τιμωρίας ἡ ενσωμάτωσις. Αλλ' ἐκ τῶν ἐναντίων, θανάτῳ μὲν ὁ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tit, et proinde mens pura erat bonorum cupiditati propius conjuncta, sed conversione in vitium ter- reno corpori impacta est, et in eo exsistens pec- care non vult amplius : quomodo non ei fit injuria, quæ tum maxime id facere jussa non sit, cum ad virtutem erat expeditior, nondum malis corporis illigata, sed intempestive id præstare cogitur, cum est inquinata peccato? Atqui Deus nihil intempe- stive jubet, neque injuriam facit is qui natura sua nocere nequit. Opportune igitur et juste a nobis exigit ut in hac carne non peccemus, cum exsi- stendi tempus istud solum habeamus, quo in hunc mundum venimus, illud prius non esse, ceu locum quemdamn relinquentes, et ex ipso quasi præexsistentiæ principium mutantes. sentaneum sit animam quæ ante corpora peccavit, in corpus detrudi, ut experimento ipso discat cu- piditatum suarum turpitudinem; hæc enim docere non verentur. Atqui ab ipso malorum aspectu avellenda potius esset, quam in ipsum turpissi- marum voluptatum profundum detrudenda. Illud enim remedii genus erat polius quam istud. Si ergo ut corporeis voluptatibus immergatur, ma- lorum accessionem habet, quod in corpus detru- ditur, nemo laudaverit medicum qui ægrum ad- jutum iri putat per ea ipsa quibus ei nocet. Sin autem ut peccandi finem faciat, quomodo in ipsum cupiditatis delapsa profundum emergere potuit, ac non potius ipsum morbi initium depulit, cum nihil adhuc esset quo ad peccandum pertrahe- retur? cavit, ut illi volunt, ideoque impacta est carni et sanguini, loco pœnæ id accipiens : quomodo non oporteat credentes in Christum, et idcirco peccati remissionem consecutos, illico de corporibus exire et sarcinam istam pœnæ loco impositam excutere? Quomodo enim, quæso, perfectam peccati remis- sionem consecuta est anima hominis, si pœnæ adhuc tenetur obnoxius? At videmus tantum B C abesse ut fideles corporibus liberari velint, ut cum D fidei Christi confessione carnis resurrectionem conjungant. Non erit ergo pœnæ loco id quod fidei quoque confessione honoratur, et ad Salvatoris omnipotentiæ testimonium affertur, ex eo quod sic ad vitam redierit. cavit, ut illi volunt, et idcirco innexa est carni, quam ob causam lex graviora quidem peccata morte plecti, innocentem vero vivere permittit ? Præstaret quippe permittere turpissimorum cri- minum reos diu in corporibus hærere, ut hoc pacto gravius punirentur, innocentes vero corpo- ribus exsolvi, si pœnæ loco inclusæ sunt in cor- poribus anima. Sed contra, morte quidem punitur 3. ALIUD. Si ante corpus anima hominis exsti- Δ 4. ALIUD. Libenter ab eis quærerem, qui con- 5. ALIUD. Si ante corpus exsistens anima pec- 6. ALIUD. Si ante corpus exsistens anima pec-

γ. ΑΛΛΟ. Εἰ προϋφεστήκει τοῦ σώματος ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ, καὶ νοῦς ὑπῆρχεν ἔτι διὰ τοῦτο και θαρός, οἰκειότερον τῇ τῶν ἀγαθῶν ἐφέσει προσκεί- μενος, ἐκ παρατροπῆς δὲ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον εἰς τὸ γεῶδες πέμπεται σῶμα, καὶ γεγονὼς ἐν αὐτῷ τὸ μη- κέτι βούλεσθαι πλημμελεῖν ἀπαιτεῖται, πῶς οὐκ άδι κεῖται μὴ τότε μάλιστα τοῦτο ποιεῖν ἐπιτετραμμένος, ὅτε δὴ καὶ μᾶλλον ὑπῆρχεν ἑτοιμότερος εἰς ἀρετὴν, οὔπω τοῖς ἀπὸ τοῦ σώματος ἐνδεδυμένος κακοῖς, ἀλλ᾽ ὅτε γέγονεν ἐν θολώσει τῆς ἁμαρτίας, τότε τοῦτο ποιεῖν οὐκ εὐκαίρως ἀναγκάζεται; Καιροῦ δὲ τοῦ πρέποντος οὐκ ἂν ἁμάρτοι τὸ θεῖον, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἀδι κήσαι ποτὲ τὸ ἀδικεῖν οὐ πεφυκός. Ευκαίρως ἄρα, καὶ δικαίως μετὰ σαρκὸς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν ἀπαιτού- μεθα, μόνον ἔχοντας τοῦτον τοῦ εἶναι καιρόν, καθ᾽ ἂν μετὰ σώματος εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμεθα, τὸ μὴ εἶναι πρότερον, ὥσπερ τινὰ τόπον καταλιμπάνοντες, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϋπάρξεως ἀρχὴν μεθιστάμενοι. δ. ΑΛΛΟ. Ποῖον ἔχει λόγον, ἐροίμην ἂν ἡδέως αὐτοὺς, τὸ ἁμαρτήσασαν πρὸ σωμάτων εἰς σῶμα πέμπεσθαι τὴν ψυχὴν, ἵνα δὴ μάθοι τῇ πείρᾳ, τῶν οἰκείων ἐπιθυμιῶν τὴν αἰσχρότητα; Καὶ ταῦτα γὰρ οὐκ ἐρυθριῶσιν ἐξηγούμενοι. Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν καὶ αὐτῆς τῆς τῶν κακῶν ἐξέλκεσθαι φαντασίας αὐτὴν, καὶ οὐκ εἰς αὐτὸν κατωθεῖσθαι ἡδονῶν τὸν πυθμένα· τρόπος γὰρ ἦν θεραπείας ἐκεῖνο μᾶλλον, ἢ τοῦτο. Εί μὲν οὖν ἵνα ταῖς τοῦ σώματος ἡδοναῖς ἐντρυφήσῃ προσθήκην έχει νοσημάτων τὴν σάρκωσιν, οὐκ ἄν τις ἐπαινέσαι τὸν σωφρονιστὴν, δι᾿ ὧν ὠφελεῖν ὑπετό- πησεν ἀδικοῦντα τὸ νενοσηκός. Εἰ δὲ ἵνα παύσηται τῶν παθῶν, πῶς εἰς αὐτὸ πεσοῦσα τῆς ἐπιθυμίας τὸ βάθος ἀνακύπτειν ἐδύνατο, καὶ οὐχὶ μᾶλλον καὶ αὐ τὴν ἀποπτύσασα τοῦ νοσήματος τὴν ἀρχὴν, ὅτε καὶ γυμνὴ τοῦ καθέλκοντος εἰς ἁμαρτίαν εφαίνετο. " ε'. ΑΛΛΟ. Εἰ προοῦσα πεπλημμέληκεν ἡ ψυχὴ, διά τε τοῦτο συνεπλάκη σαρκί, καὶ αἷματι, εἰς τιμω- ρίας τρόπον λαβοῦσα τὸ πρᾶγμα, πῶς οὐκ ἔδει τοὺς πιστεύοντας εἰς Χριστὸν, καὶ κομισαμένους διὰ τού- του τῆς ἁμαρτίας τὴν ἄφεσιν, παραχρῆμα σωμάτων ἐξέρχεσθαι, καὶ τὸ λόγῳ τιμωρίας περιτεθὲν ἀποβάλ λειν ; Ἐπεὶ πῶς τελείαν ἔχει τὴν ἄφεσιν ἡ τοῦ ἀν θρώπου ψυχή, ἔτι περικειμένη τὸν τῆς κολάσεως τρόπον; Αλλ' ὁρῶμεν ὅτι τοσοῦτον ἀφεστήκασι τοῦ σωμάτων ἀπαλλάττεσθαι θέλειν οἱ πιστεύοντες, ὡς ταῖς εἰς Χριστὸν ὁμολογίαις συνεπισφίγγεσθαι τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν. Οὐκ ἄρα κολάσεως ἔσται τρόπος, τὸ καὶ πίστεως ὁμολογίᾳ τετιμημένον, ὡς τῇ θείᾳ τοῦ Σωτῆρος δυνάμει τὸ πάντα δύνασθαι ῥᾳδίως ἐπιμαρτυροῦν, διὰ τοῦ παλινδρομῆσαι πρὸς ζωήν. Γ΄. ΑΛΛΟ. Εἰ προοῦσα κατ' ἐκείνους ἐξήμαρτεν ἡ ψυχή,διά τε τοῦτο συνεπλάκη σαρκί, διὰ ποίαν αἰτίαν ὁ νόμος τὰ μὲν τῶν ἐγκλημάτων βαρύτερα τιμάσθαι θανάτῳ, τὸν δὲ οὐδὲν ἡμαρτηκότα διαζῆν ἐπιτρέπει; Χρῆν γὰρ δή που μᾶλλον, τοὺς μὲν ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις ἁλόντας κακοῖς ἐπιτρέπειν ἐγχρονίζειν σώμασιν, ἵνα δὴ καὶ μειζόνως κολάζοιντο, τοὺς δὲ οὐδὲν ἡμαρτηκό της σωμάτων ἀνεῖσθαι, εἴπερ ἐν τάξει τιμωρίας ἡ ενσωμάτωσις. Αλλ' ἐκ τῶν ἐναντίων, θανάτῳ μὲν ὁ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tit, et proinde mens pura erat bonorum cupiditati propius conjuncta, sed conversione in vitium ter- reno corpori impacta est, et in eo exsistens pec- care non vult amplius : quomodo non ei fit injuria, quæ tum maxime id facere jussa non sit, cum ad virtutem erat expeditior, nondum malis corporis illigata, sed intempestive id præstare cogitur, cum est inquinata peccato? Atqui Deus nihil intempe- stive jubet, neque injuriam facit is qui natura sua nocere nequit. Opportune igitur et juste a nobis exigit ut in hac carne non peccemus, cum exsi- stendi tempus istud solum habeamus, quo in hunc mundum venimus, illud prius non esse, ceu locum quemdamn relinquentes, et ex ipso quasi præexsistentiæ principium mutantes. sentaneum sit animam quæ ante corpora peccavit, in corpus detrudi, ut experimento ipso discat cu- piditatum suarum turpitudinem; hæc enim docere non verentur. Atqui ab ipso malorum aspectu avellenda potius esset, quam in ipsum turpissi- marum voluptatum profundum detrudenda. Illud enim remedii genus erat polius quam istud. Si ergo ut corporeis voluptatibus immergatur, ma- lorum accessionem habet, quod in corpus detru- ditur, nemo laudaverit medicum qui ægrum ad- jutum iri putat per ea ipsa quibus ei nocet. Sin autem ut peccandi finem faciat, quomodo in ipsum cupiditatis delapsa profundum emergere potuit, ac non potius ipsum morbi initium depulit, cum nihil adhuc esset quo ad peccandum pertrahe- retur? cavit, ut illi volunt, ideoque impacta est carni et sanguini, loco pœnæ id accipiens : quomodo non oporteat credentes in Christum, et idcirco peccati remissionem consecutos, illico de corporibus exire et sarcinam istam pœnæ loco impositam excutere? Quomodo enim, quæso, perfectam peccati remis- sionem consecuta est anima hominis, si pœnæ adhuc tenetur obnoxius? At videmus tantum B C abesse ut fideles corporibus liberari velint, ut cum D fidei Christi confessione carnis resurrectionem conjungant. Non erit ergo pœnæ loco id quod fidei quoque confessione honoratur, et ad Salvatoris omnipotentiæ testimonium affertur, ex eo quod sic ad vitam redierit. cavit, ut illi volunt, et idcirco innexa est carni, quam ob causam lex graviora quidem peccata morte plecti, innocentem vero vivere permittit ? Præstaret quippe permittere turpissimorum cri- minum reos diu in corporibus hærere, ut hoc pacto gravius punirentur, innocentes vero corpo- ribus exsolvi, si pœnæ loco inclusæ sunt in cor- poribus anima. Sed contra, morte quidem punitur 3. ALIUD. Si ante corpus anima hominis exsti- Δ 4. ALIUD. Libenter ab eis quærerem, qui con- 5. ALIUD. Si ante corpus exsistens anima pec- 6. ALIUD. Si ante corpus exsistens anima pec-

γ. ΑΛΛΟ. Εἰ προϋφεστήκει τοῦ σώματος ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ, καὶ νοῦς ὑπῆρχεν ἔτι διὰ τοῦτο και θαρός, οἰκειότερον τῇ τῶν ἀγαθῶν ἐφέσει προσκεί- μενος, ἐκ παρατροπῆς δὲ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον εἰς τὸ γεῶδες πέμπεται σῶμα, καὶ γεγονὼς ἐν αὐτῷ τὸ μη- κέτι βούλεσθαι πλημμελεῖν ἀπαιτεῖται, πῶς οὐκ άδι κεῖται μὴ τότε μάλιστα τοῦτο ποιεῖν ἐπιτετραμμένος, ὅτε δὴ καὶ μᾶλλον ὑπῆρχεν ἑτοιμότερος εἰς ἀρετὴν, οὔπω τοῖς ἀπὸ τοῦ σώματος ἐνδεδυμένος κακοῖς, ἀλλ᾽ ὅτε γέγονεν ἐν θολώσει τῆς ἁμαρτίας, τότε τοῦτο ποιεῖν οὐκ εὐκαίρως ἀναγκάζεται; Καιροῦ δὲ τοῦ πρέποντος οὐκ ἂν ἁμάρτοι τὸ θεῖον, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἀδι κήσαι ποτὲ τὸ ἀδικεῖν οὐ πεφυκός. Ευκαίρως ἄρα, καὶ δικαίως μετὰ σαρκὸς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν ἀπαιτού- μεθα, μόνον ἔχοντας τοῦτον τοῦ εἶναι καιρόν, καθ᾽ ἂν μετὰ σώματος εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμεθα, τὸ μὴ εἶναι πρότερον, ὥσπερ τινὰ τόπον καταλιμπάνοντες, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϋπάρξεως ἀρχὴν μεθιστάμενοι. δ. ΑΛΛΟ. Ποῖον ἔχει λόγον, ἐροίμην ἂν ἡδέως αὐτοὺς, τὸ ἁμαρτήσασαν πρὸ σωμάτων εἰς σῶμα πέμπεσθαι τὴν ψυχὴν, ἵνα δὴ μάθοι τῇ πείρᾳ, τῶν οἰκείων ἐπιθυμιῶν τὴν αἰσχρότητα; Καὶ ταῦτα γὰρ οὐκ ἐρυθριῶσιν ἐξηγούμενοι. Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν καὶ αὐτῆς τῆς τῶν κακῶν ἐξέλκεσθαι φαντασίας αὐτὴν, καὶ οὐκ εἰς αὐτὸν κατωθεῖσθαι ἡδονῶν τὸν πυθμένα· τρόπος γὰρ ἦν θεραπείας ἐκεῖνο μᾶλλον, ἢ τοῦτο. Εί μὲν οὖν ἵνα ταῖς τοῦ σώματος ἡδοναῖς ἐντρυφήσῃ προσθήκην έχει νοσημάτων τὴν σάρκωσιν, οὐκ ἄν τις ἐπαινέσαι τὸν σωφρονιστὴν, δι᾿ ὧν ὠφελεῖν ὑπετό- πησεν ἀδικοῦντα τὸ νενοσηκός. Εἰ δὲ ἵνα παύσηται τῶν παθῶν, πῶς εἰς αὐτὸ πεσοῦσα τῆς ἐπιθυμίας τὸ βάθος ἀνακύπτειν ἐδύνατο, καὶ οὐχὶ μᾶλλον καὶ αὐ τὴν ἀποπτύσασα τοῦ νοσήματος τὴν ἀρχὴν, ὅτε καὶ γυμνὴ τοῦ καθέλκοντος εἰς ἁμαρτίαν εφαίνετο. " ε'. ΑΛΛΟ. Εἰ προοῦσα πεπλημμέληκεν ἡ ψυχὴ, διά τε τοῦτο συνεπλάκη σαρκί, καὶ αἷματι, εἰς τιμω- ρίας τρόπον λαβοῦσα τὸ πρᾶγμα, πῶς οὐκ ἔδει τοὺς πιστεύοντας εἰς Χριστὸν, καὶ κομισαμένους διὰ τού- του τῆς ἁμαρτίας τὴν ἄφεσιν, παραχρῆμα σωμάτων ἐξέρχεσθαι, καὶ τὸ λόγῳ τιμωρίας περιτεθὲν ἀποβάλ λειν ; Ἐπεὶ πῶς τελείαν ἔχει τὴν ἄφεσιν ἡ τοῦ ἀν θρώπου ψυχή, ἔτι περικειμένη τὸν τῆς κολάσεως τρόπον; Αλλ' ὁρῶμεν ὅτι τοσοῦτον ἀφεστήκασι τοῦ σωμάτων ἀπαλλάττεσθαι θέλειν οἱ πιστεύοντες, ὡς ταῖς εἰς Χριστὸν ὁμολογίαις συνεπισφίγγεσθαι τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν. Οὐκ ἄρα κολάσεως ἔσται τρόπος, τὸ καὶ πίστεως ὁμολογίᾳ τετιμημένον, ὡς τῇ θείᾳ τοῦ Σωτῆρος δυνάμει τὸ πάντα δύνασθαι ῥᾳδίως ἐπιμαρτυροῦν, διὰ τοῦ παλινδρομῆσαι πρὸς ζωήν. Γ΄. ΑΛΛΟ. Εἰ προοῦσα κατ' ἐκείνους ἐξήμαρτεν ἡ ψυχή,διά τε τοῦτο συνεπλάκη σαρκί, διὰ ποίαν αἰτίαν ὁ νόμος τὰ μὲν τῶν ἐγκλημάτων βαρύτερα τιμάσθαι θανάτῳ, τὸν δὲ οὐδὲν ἡμαρτηκότα διαζῆν ἐπιτρέπει; Χρῆν γὰρ δή που μᾶλλον, τοὺς μὲν ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις ἁλόντας κακοῖς ἐπιτρέπειν ἐγχρονίζειν σώμασιν, ἵνα δὴ καὶ μειζόνως κολάζοιντο, τοὺς δὲ οὐδὲν ἡμαρτηκό της σωμάτων ἀνεῖσθαι, εἴπερ ἐν τάξει τιμωρίας ἡ ενσωμάτωσις. Αλλ' ἐκ τῶν ἐναντίων, θανάτῳ μὲν ὁ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tit, et proinde mens pura erat bonorum cupiditati propius conjuncta, sed conversione in vitium ter- reno corpori impacta est, et in eo exsistens pec- care non vult amplius : quomodo non ei fit injuria, quæ tum maxime id facere jussa non sit, cum ad virtutem erat expeditior, nondum malis corporis illigata, sed intempestive id præstare cogitur, cum est inquinata peccato? Atqui Deus nihil intempe- stive jubet, neque injuriam facit is qui natura sua nocere nequit. Opportune igitur et juste a nobis exigit ut in hac carne non peccemus, cum exsi- stendi tempus istud solum habeamus, quo in hunc mundum venimus, illud prius non esse, ceu locum quemdamn relinquentes, et ex ipso quasi præexsistentiæ principium mutantes. sentaneum sit animam quæ ante corpora peccavit, in corpus detrudi, ut experimento ipso discat cu- piditatum suarum turpitudinem; hæc enim docere non verentur. Atqui ab ipso malorum aspectu avellenda potius esset, quam in ipsum turpissi- marum voluptatum profundum detrudenda. Illud enim remedii genus erat polius quam istud. Si ergo ut corporeis voluptatibus immergatur, ma- lorum accessionem habet, quod in corpus detru- ditur, nemo laudaverit medicum qui ægrum ad- jutum iri putat per ea ipsa quibus ei nocet. Sin autem ut peccandi finem faciat, quomodo in ipsum cupiditatis delapsa profundum emergere potuit, ac non potius ipsum morbi initium depulit, cum nihil adhuc esset quo ad peccandum pertrahe- retur? cavit, ut illi volunt, ideoque impacta est carni et sanguini, loco pœnæ id accipiens : quomodo non oporteat credentes in Christum, et idcirco peccati remissionem consecutos, illico de corporibus exire et sarcinam istam pœnæ loco impositam excutere? Quomodo enim, quæso, perfectam peccati remis- sionem consecuta est anima hominis, si pœnæ adhuc tenetur obnoxius? At videmus tantum B C abesse ut fideles corporibus liberari velint, ut cum D fidei Christi confessione carnis resurrectionem conjungant. Non erit ergo pœnæ loco id quod fidei quoque confessione honoratur, et ad Salvatoris omnipotentiæ testimonium affertur, ex eo quod sic ad vitam redierit. cavit, ut illi volunt, et idcirco innexa est carni, quam ob causam lex graviora quidem peccata morte plecti, innocentem vero vivere permittit ? Præstaret quippe permittere turpissimorum cri- minum reos diu in corporibus hærere, ut hoc pacto gravius punirentur, innocentes vero corpo- ribus exsolvi, si pœnæ loco inclusæ sunt in cor- poribus anima. Sed contra, morte quidem punitur 3. ALIUD. Si ante corpus anima hominis exsti- Δ 4. ALIUD. Libenter ab eis quærerem, qui con- 5. ALIUD. Si ante corpus exsistens anima pec- 6. ALIUD. Si ante corpus exsistens anima pec-

δ δικαίως υπερθαυμάσας ὁ ἱεροφάντης Μωϋσῆς ἐπεύ· χεται λέγων αὐτοῖς· « Καὶ ἰδοῦ, ἐστὲ σήμερον ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει. Κύριος ὁ Θεὸς των πατέρων ὑμῶν προσθείη ὑμῖν, ὡς ἦτε χιλιοπλασίως. » ᾿Αλλ' είπερ ἦν κόλασις, ταῖς ἀνθρώπων ψυχαῖς τὸ εἶναι μετὰ σωμάτων ἐν κόσμῳ, ἔδει δὲ εἶναι, καὶ οὐ γυμνάς, ἀρὰ μᾶλλον εἴη περ ἀληθῶς, οὐκ ἐπ᾽ εὐχῃ, καὶ ὁ τοῦ Μωσέως εὑρίσκοιτο λόγος. Έχει δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἐν εὐλογίας τάξει πεποίηται· οὐκ ἄρα τιμωρίας ἔχει λόγον ἡ σάρκωσις. ιβ'. ΑΛΛΟ. Τοῖς αἰτεῖν ἐπιχειροῦσι κακῶς, ἐπινεύειν Θεὸς οὐκ ἀνέχεται. Καὶ τούτου μάρτυς ἡμῖν ἀψευδής ὁ τοῦ Σωτῆρος γενήσεται μαθητής, Αἰτεῖτε, λέγων, · καὶ οὐ λαμβάνετε, ὅτι κακῶς αἰτεῖσθε. » Είπερ οὖν ἐστι κόλασις τὸ σωματωθῆναι ψυχήν, Ἄννα του Β Φανουήλ ή θυγάτηρ, πῶς οὐκ εὐλόγως ἐρεῖ τις, ὅτι Δ τοῦ πρέποντος ἀπεσφάλλετο μακρὰν, οὕτω πρὸς Θεὸν ἀνατείνουσα τὴν εὐχὴν, καὶ αἰτοῦσα σπέρμα ἀνδρός; ψυχῆς γὰρ ἔτει κατάπτωσιν, καὶ τὴν εἰς σῶμα κάθοδον. Πῶς δὲ ὅλως καὶ υἱὸν αὐτῇ ἐδίδου Θεὸς τὸν ἅγιον Σαμουήλ, είπερ έδει πάντως ἁμαρτή σαι ψυχὴν, ἵνα δὴ καὶ ἐμπλακεῖσα σώματι τῇ γυναικὶ πληρώσῃ τὴν αἴτησιν; Ἀλλὰ μὴν καὶ Θεὸς ἐδίδου, μόνα πεφυκώς διδόναι τὰ ἀγαθὰ, καὶ προχείρως ἐπι- νεύσας αὐτῇ, λοιδορίας ἁπάσης ἐλευθεροῖ τὴν αἴτησιν Οὐκ ἄρα ἐξ ἁμαρτίας ἡ σάρκωσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ κολάσεως τρόπος κατά τινας. ιγ. ΑΛΛΟ. Ε: ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται τὸ σῶμα τῇ ἀνθρώπου ψυχῇ, τί τὸ πεπεικὸς Ἐζεχίαν τὸν τῆς Ο Ιερουσαλήμ βασιλέα, καίτοι σοφὸν ὄντα καὶ ἀγαθὸν, δακρύων οὐ δίχα πικρῶν παραιτεῖσθαι μὲν τὸν τῆς σαρκός θάνατον, καὶ ἀποδύσασθαι τὸ κολάζον ὀκνεῖν, ἐτῶν δὲ προσθήκῃ τιμᾶσθαι παρακαλεῖν, καίτοι λίαν ἐχρῆν, εἴπερ ἦν ὄντως, οὐ τεθνάναι παραιτεῖσθαι μᾶλλον, ἡγεῖσθαι δὲ φορτικὸν τὸ συμπεπλέχθαι σώ ματι, καὶ ἐπὶ τούτῳ χάριν ἤπερ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις ὁμολογεῖν. Πῶς δὲ ὡς ἐν χάριτος μέρει Θεὸς ἐπηγ γέλλετο λέγων αὐτῷ· «Ἰδοὺ προστίθημι εἰς τὸν χρόνον σου έτη δεκαπέντε ; ο καίτοι προσθήκη κολάσεως οὐκ εὐποιίας τρόπος, ἡ ὑπόσχεσις ἦν, εἴπερ ἐκεῖνοι πρεσβεύουσιν ἀληθῆ. ᾿Αλλὰ μὴν δῶρον ἄνωθεν ἡ ὑπό σχεσις ἦν, καὶ ἡ προσθήκη χάρις· οὐκ ἄρα κόλασις ταῖς ψυχαῖς ἡ σωμάτωσις. ιδ'. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐν τάξει κολάσεως δέδοται τὸ σῶμα τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, ποίαν ἀντεδίδου χάριν τῷ εὐνούχῳ Θεὸς τῷ ἀνενεγκόντι τὸν Ἱερεμίαν ἐκ τοῦ λάκκου, λέγων, ι Καὶ δώσω τὴν ψυχήν σου εἰς εὔρε- μα, καὶ διασώσω σε ἐκ τῶν Χαλδαίων; » Εδει γὰρ μᾶλλον ἀποθνήσκειν ἐξν, ἵνα καὶ τιμήσῃ, δεσμοῦ καὶ κολάσεως ἀπολύων αὐτόν. Τί δέ, εἰπέ μοι, τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ νεανίαις ἐχαρίζετο, διασώζων αὐτοὺς ἐκ φλογὸς καὶ τῆς τῶν Βαβυλωνίων ἀπανθρωπίας ; Ὅτου δὲ χάριν τῆς τῶν λεόντων ὠμότητος τὸν σοφόν ἐξήρπαζε Δανιήλ; ᾿Αλλὰ μὴν ταῦτα πράττων ευερ γετεῖ, καὶ διὰ ταῦτα δοξάζεται. Οὐκ ἄρα τρόπος τι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cos votis prosequitur, dicens : . Et ecce estis Irodie A velut astra cœli multitudine. Dominus Deus pa- trum vestrorum adjiciat vobis sicut estis millies”. › At 'si corporibus ad pœnam includerentur animæ, idque necessitate quadam, imprecatio revera esset, non volum illa Moysis oratio. Atqui res ita non est, sed facta est a Moyse benedictio. Non ergo ad plenam corporibus immersæ sunt animæ. Cujus rei locuples testis nobis erit Salvatoris dis- cipulus : « Petitis, inquit, « et non accipitis, eo quod male pelatis ". . Si ergo ad poenain corpo- ribus animæ mancipantur, quomodo Anna Pha- nuelis Blia, inquiet aliquis, non vehementer erra- bat, cum tam enixe filium sibi a Deo peteret **? Animam quippe deorsum pelli, et in corpus detrudi poscebat. At quomodo, quæso, filium ipsi Deus beatur Samuelem tradidit, si quidemn peccasse prius animam oportebat, ut implexa corpori mu- lieris volum impleret? Atqui Deus tradidit, qui nonnisi boula dare potest, cumque id prompto animo ipsi annuerit, votum ejus ab omni calumnia liberat. Non igitur ob admissum peccatum corpo- ribus anima includitur, neque id ei ad pœnam da- tum, ut volunt nonnulli. datum est, quid Ezechiam adegit, illum Hieroso- lymorum regem sapientem ac bonum, ut non sine acerbis lacrymis corporis mortem deprecaretur, nec illa supplicio vellet exsolvi ‘, sed annorum ǝc- cessione corpus suum honorari peteret, cum alioqui longe satius esset, si verum est corpore plecti animam, non mortem deprecari, sed grave et mo- Jestum ducere animam cum corpore conjungi, et ob ejus dissolutionem gratias agere potius quam ob vitan. Quomodo vero singularis beneficii loco promittebat illi Deus dicens : ‹ Ecce addam ad dies tuos quinque et decem annos, cum illa promissio supplicii prorogatio esset, non bene. ficium, si verum illi docent. At vero supernum donum et gratia erat illa promissio, et annorum prorogatio non ergo ad supplicium corpus do- natur anima. mæ, quam gratiam Deus retribuit eunucho illi, qui Jeremiam eduxit e lacu, dicens: Et dabo animam tuam in rem inventam, et servabo te a Chaldæis ³. › Satius enim fuisset illum mori sinere, ut hoc pacto eum honoraret, vinculis et pena corporis solutum. Quam autem, quæso, Israelitis adolescentibus gra- tiam contulit, dum eos a flamma servavit et im- manitate Babyloniorum? Quam ob causam Danie- lem a crudelitate leonum eripuit? At vero benefi- cia ista sunt, pro quibus illum etiam hymnis et laudibus prosequimur. Non ergo ad pœnam animæ Deut. x, 22. *8 Jac. iv, 3. ” | Reg. 1, 10-20. * Dan. 111, sqq. D IV Reg. xx, sq. • ibid. 6. › Jerem. xlv, 5. 12. ALIUD. Male petentibus Deus non annuit. 13. ALIUD. Si corpus animæ hominis ad pœnam 14. ALIUD. Si ad ponam datum est corpus ani-

δ δικαίως υπερθαυμάσας ὁ ἱεροφάντης Μωϋσῆς ἐπεύ· χεται λέγων αὐτοῖς· « Καὶ ἰδοῦ, ἐστὲ σήμερον ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει. Κύριος ὁ Θεὸς των πατέρων ὑμῶν προσθείη ὑμῖν, ὡς ἦτε χιλιοπλασίως. » ᾿Αλλ' είπερ ἦν κόλασις, ταῖς ἀνθρώπων ψυχαῖς τὸ εἶναι μετὰ σωμάτων ἐν κόσμῳ, ἔδει δὲ εἶναι, καὶ οὐ γυμνάς, ἀρὰ μᾶλλον εἴη περ ἀληθῶς, οὐκ ἐπ᾽ εὐχῃ, καὶ ὁ τοῦ Μωσέως εὑρίσκοιτο λόγος. Έχει δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἐν εὐλογίας τάξει πεποίηται· οὐκ ἄρα τιμωρίας ἔχει λόγον ἡ σάρκωσις. ιβ'. ΑΛΛΟ. Τοῖς αἰτεῖν ἐπιχειροῦσι κακῶς, ἐπινεύειν Θεὸς οὐκ ἀνέχεται. Καὶ τούτου μάρτυς ἡμῖν ἀψευδής ὁ τοῦ Σωτῆρος γενήσεται μαθητής, Αἰτεῖτε, λέγων, · καὶ οὐ λαμβάνετε, ὅτι κακῶς αἰτεῖσθε. » Είπερ οὖν ἐστι κόλασις τὸ σωματωθῆναι ψυχήν, Ἄννα του Β Φανουήλ ή θυγάτηρ, πῶς οὐκ εὐλόγως ἐρεῖ τις, ὅτι Δ τοῦ πρέποντος ἀπεσφάλλετο μακρὰν, οὕτω πρὸς Θεὸν ἀνατείνουσα τὴν εὐχὴν, καὶ αἰτοῦσα σπέρμα ἀνδρός; ψυχῆς γὰρ ἔτει κατάπτωσιν, καὶ τὴν εἰς σῶμα κάθοδον. Πῶς δὲ ὅλως καὶ υἱὸν αὐτῇ ἐδίδου Θεὸς τὸν ἅγιον Σαμουήλ, είπερ έδει πάντως ἁμαρτή σαι ψυχὴν, ἵνα δὴ καὶ ἐμπλακεῖσα σώματι τῇ γυναικὶ πληρώσῃ τὴν αἴτησιν; Ἀλλὰ μὴν καὶ Θεὸς ἐδίδου, μόνα πεφυκώς διδόναι τὰ ἀγαθὰ, καὶ προχείρως ἐπι- νεύσας αὐτῇ, λοιδορίας ἁπάσης ἐλευθεροῖ τὴν αἴτησιν Οὐκ ἄρα ἐξ ἁμαρτίας ἡ σάρκωσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ κολάσεως τρόπος κατά τινας. ιγ. ΑΛΛΟ. Ε: ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται τὸ σῶμα τῇ ἀνθρώπου ψυχῇ, τί τὸ πεπεικὸς Ἐζεχίαν τὸν τῆς Ο Ιερουσαλήμ βασιλέα, καίτοι σοφὸν ὄντα καὶ ἀγαθὸν, δακρύων οὐ δίχα πικρῶν παραιτεῖσθαι μὲν τὸν τῆς σαρκός θάνατον, καὶ ἀποδύσασθαι τὸ κολάζον ὀκνεῖν, ἐτῶν δὲ προσθήκῃ τιμᾶσθαι παρακαλεῖν, καίτοι λίαν ἐχρῆν, εἴπερ ἦν ὄντως, οὐ τεθνάναι παραιτεῖσθαι μᾶλλον, ἡγεῖσθαι δὲ φορτικὸν τὸ συμπεπλέχθαι σώ ματι, καὶ ἐπὶ τούτῳ χάριν ἤπερ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις ὁμολογεῖν. Πῶς δὲ ὡς ἐν χάριτος μέρει Θεὸς ἐπηγ γέλλετο λέγων αὐτῷ· «Ἰδοὺ προστίθημι εἰς τὸν χρόνον σου έτη δεκαπέντε ; ο καίτοι προσθήκη κολάσεως οὐκ εὐποιίας τρόπος, ἡ ὑπόσχεσις ἦν, εἴπερ ἐκεῖνοι πρεσβεύουσιν ἀληθῆ. ᾿Αλλὰ μὴν δῶρον ἄνωθεν ἡ ὑπό σχεσις ἦν, καὶ ἡ προσθήκη χάρις· οὐκ ἄρα κόλασις ταῖς ψυχαῖς ἡ σωμάτωσις. ιδ'. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐν τάξει κολάσεως δέδοται τὸ σῶμα τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, ποίαν ἀντεδίδου χάριν τῷ εὐνούχῳ Θεὸς τῷ ἀνενεγκόντι τὸν Ἱερεμίαν ἐκ τοῦ λάκκου, λέγων, ι Καὶ δώσω τὴν ψυχήν σου εἰς εὔρε- μα, καὶ διασώσω σε ἐκ τῶν Χαλδαίων; » Εδει γὰρ μᾶλλον ἀποθνήσκειν ἐξν, ἵνα καὶ τιμήσῃ, δεσμοῦ καὶ κολάσεως ἀπολύων αὐτόν. Τί δέ, εἰπέ μοι, τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ νεανίαις ἐχαρίζετο, διασώζων αὐτοὺς ἐκ φλογὸς καὶ τῆς τῶν Βαβυλωνίων ἀπανθρωπίας ; Ὅτου δὲ χάριν τῆς τῶν λεόντων ὠμότητος τὸν σοφόν ἐξήρπαζε Δανιήλ; ᾿Αλλὰ μὴν ταῦτα πράττων ευερ γετεῖ, καὶ διὰ ταῦτα δοξάζεται. Οὐκ ἄρα τρόπος τι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cos votis prosequitur, dicens : . Et ecce estis Irodie A velut astra cœli multitudine. Dominus Deus pa- trum vestrorum adjiciat vobis sicut estis millies”. › At 'si corporibus ad pœnam includerentur animæ, idque necessitate quadam, imprecatio revera esset, non volum illa Moysis oratio. Atqui res ita non est, sed facta est a Moyse benedictio. Non ergo ad plenam corporibus immersæ sunt animæ. Cujus rei locuples testis nobis erit Salvatoris dis- cipulus : « Petitis, inquit, « et non accipitis, eo quod male pelatis ". . Si ergo ad poenain corpo- ribus animæ mancipantur, quomodo Anna Pha- nuelis Blia, inquiet aliquis, non vehementer erra- bat, cum tam enixe filium sibi a Deo peteret **? Animam quippe deorsum pelli, et in corpus detrudi poscebat. At quomodo, quæso, filium ipsi Deus beatur Samuelem tradidit, si quidemn peccasse prius animam oportebat, ut implexa corpori mu- lieris volum impleret? Atqui Deus tradidit, qui nonnisi boula dare potest, cumque id prompto animo ipsi annuerit, votum ejus ab omni calumnia liberat. Non igitur ob admissum peccatum corpo- ribus anima includitur, neque id ei ad pœnam da- tum, ut volunt nonnulli. datum est, quid Ezechiam adegit, illum Hieroso- lymorum regem sapientem ac bonum, ut non sine acerbis lacrymis corporis mortem deprecaretur, nec illa supplicio vellet exsolvi ‘, sed annorum ǝc- cessione corpus suum honorari peteret, cum alioqui longe satius esset, si verum est corpore plecti animam, non mortem deprecari, sed grave et mo- Jestum ducere animam cum corpore conjungi, et ob ejus dissolutionem gratias agere potius quam ob vitan. Quomodo vero singularis beneficii loco promittebat illi Deus dicens : ‹ Ecce addam ad dies tuos quinque et decem annos, cum illa promissio supplicii prorogatio esset, non bene. ficium, si verum illi docent. At vero supernum donum et gratia erat illa promissio, et annorum prorogatio non ergo ad supplicium corpus do- natur anima. mæ, quam gratiam Deus retribuit eunucho illi, qui Jeremiam eduxit e lacu, dicens: Et dabo animam tuam in rem inventam, et servabo te a Chaldæis ³. › Satius enim fuisset illum mori sinere, ut hoc pacto eum honoraret, vinculis et pena corporis solutum. Quam autem, quæso, Israelitis adolescentibus gra- tiam contulit, dum eos a flamma servavit et im- manitate Babyloniorum? Quam ob causam Danie- lem a crudelitate leonum eripuit? At vero benefi- cia ista sunt, pro quibus illum etiam hymnis et laudibus prosequimur. Non ergo ad pœnam animæ Deut. x, 22. *8 Jac. iv, 3. ” | Reg. 1, 10-20. * Dan. 111, sqq. D IV Reg. xx, sq. • ibid. 6. › Jerem. xlv, 5. 12. ALIUD. Male petentibus Deus non annuit. 13. ALIUD. Si corpus animæ hominis ad pœnam 14. ALIUD. Si ad ponam datum est corpus ani-

μωρίας ἐστὶ τὸ ἐνοικεῖν τῇ σαρκὶ, ἵνα μὴ ταυτὸν εἴη παρὰ Θεῷ τιμὴ καὶ κόλασις. ιε΄. ΑΛΛΟ. Ὅτι τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων ἐξέτασις ἔσται κατὰ καιρὸν ἐπὶ τοῦ θείου βήματος ἐκδιδάσκων ὁ Παῦλος, φησί· «Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς φανερωθή- ναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κοι μίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπρα- ξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον. » Εἰ δὲ ἐπὶ μόνοις τοῖς διὰ τοῦ σώματος ἢ κολάζεταί τις, ήγουν τῆς δεούσης ἀξιοῦται τιμῆς, μνήμη δὲ οὐδεμία προγενεστέρων ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρεσβύτερον τῆς γενέσεως ἔγκλημα ζητηθήσεται· πῶς ἄρα προῆν ἡ ψυχή; ἢ πῶς ἐξ ἁμαρτίας έταπεινώθη, κατά τινας, ᾗ καὶ μό- νος ὁρίζεται χρόνος ὁ μετὰ σαρκὸς, διὰ τοῦ μόνα ζη- τεῖσθαι τὰ δι' αὐτῆς; ἐσωματώθησαν αἱ ψυχαί, πῶς ὁ Παῦλος ἡμῖν ἐπι- στέλλει, ο Παραστήσατε, ο λέγων, « τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. » Εἰ γὰρ ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται ταῖς ἀθλίαις ψυχαῖς, πῶς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας παραστήσομεν αὐτὰ τῷ Θεῷ ; κατά είνα δὲ τρόπον εὐάρεστον ἔσται τὸ δι' οὗ κατακεχρί- μεθα; ἢ ποῖον ὅλως ἀρετῆς ἐπιδέξεται τρόπον τὸ κοι λάζειν πεφυκός, καὶ ῥίζαν ἔχον τὴν ἁμαρτίαν; ιζ. ΑΛΛΟ. Κατά πάσης ἐκτεινομένην τῆς ἀνθρώ που φύσεως τὴν φθοράν, διὰ τὴν ἐν ᾿Αδὰμ παράβασιν ἐπιδεικνύων ὁ Παῦλος, φησίν· Ἀλλ᾽ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μή αμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως τοῦ ᾿Αδάμ. » Πῶς οὖν ἄρα φησὶ, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας βασιλεύειν τὸν θάνατον, εἴπερ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων τὸ ἀποθνῆσκον ἡμῖν δέ- δοται σῶμα; Ποῦ γὰρ ὅλως οἱ μὴ ἁμαρτήσαντες, εἰ δίκη πταισμάτων ἡ σάρκωσις, καὶ τὸ ἐν τῷδε τῷ βίῳ γενέσθαι μετὰ σώματος, προανατέλλον ἔχει τὸ ἔγκλημα; Αμαθὲς οὖν ἄρα τῶν δι᾿ ἐναντίας τὸ πρό- σχημα. η'. ΑΛΛΟ. Προσήγαγόν ποτε τῷ Σωτῆρι πεῦσιν ο μαθηταὶ περί τινος τῶν ἐκ γενετής τυφλῶν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον· « Ραβδί, τίς ἥμαρτεν, οὗτος, ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἵνα τυφλὸς γεννηθῇ ; · Ἐπειδὴ γὰρ ἐν προφη τικοῖς ἀναγέγραπται λόγοις περὶ Θεοῦ, ὡς ἔστιν ἀπο- διδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, τοῦτο πεπονθέ- καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπενόουν οἱ μαθηταί. Τί οὖν πρὸς ταῦτα Χριστός ; « Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὔτε οὗτος ἦμαρ- τεν, οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. » Πῶς οὖν ἔξω τίθησιν ἁμαρτίας αὐτοὺς, καίτοι μὴ ὄντας ἀνεγκλήτους κατὰ τὸν βίον ; Ανθρωποι γὰρ ὄντες, ἔνοχοί που πάντως ἦσαν καὶ πταίσμασιν. Αλλ' ἔστι πρόδηλόν τε καὶ συμφανές, ὅτιπερ ὁ λόγος εἰς τὸν πρὸ τῆς γενέσεως ἀναβαίνει καιρὸν, καθ᾽ ἂν οὔπω γεγονότες, οὐδὲ ἡμάρτανον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ Χριστός. ιθ'. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, την αἰτίαν τοῦ πεποιῆσθαι τὴν γῆν ἐξηγούμενος, « Οὐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A corpus est traditum, ne idem sit apud Deum præ- mium et pena. c C aliquando disquisitionem fore apud Dei tribunal Paulus edocens, ait : • Omnes enim nos manife- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unus- quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Si vero pro solis corporis operibus punitur aliquis, aut pro eo ac decet honoratur, nulla autem præcedentium peccatorum mentio fu- tura est, nec in ea quæ ante corpus gesta sunt inquiretur: quomodo ergo ante corpus fuit anima, aut quomodo depressa est ob peccatum, ut non- nulli volunt, cui tempus tantummodo illud cum carne præscribitur ex eo quod ea solummodo quæ- runtur quæ per carnem admisit? addictæ sunt animæ, quomodo Paulus nobis scribit: • Exhibete corpora vestra hostiam viventem, san- ctam, Deo placentem ', . Si enim ad penam dala sunt corpora miseris animabus, quomodo in odorem suavitatis ea Deo exhibebimus? aut quo pacto gratum et acceptum erit illud per quod damnati sumus? aut quam virtutis rationem habiturum est id quod pœnæ et supplicio nobis est, et cui radix est peccatum ? mis naturam extensam ob transgressionem in Adam Paulus ostendens, ait : ‹ Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, eliam in eos qui non peccaverunt, iu similitudinem prævaricationis- Adær. Quomodo igitur ait mortem etiam in eos regnare qui non peccaverunt, si ex præteritis peccatis mortale nobis corpus datum est? Ubị enim gentium, quæso, sunt illi qui non peccaverunt, si peccatorum pena est animæ cum corpore con- junctio, et sarcinam corporis in hac vita gestare, præcedentis pena est peccati ? Inepta igitur est adversariorum propositio. aliquando de cæco quodam a nativitate, his verbis : • Rabbi, quis peccavit, hic, aut parentes ejus, ut cacus nasceretur?, Cum enim scriptum sit in prophetarum libris de Deo, ipsum retribuere D peccata patrum in flios ", istud accidere homini discipuli suspicabantur. Quid ergo ad haec Chri- stus ? « Amen dico vobis, neque hic peccavit, ne- que parentes ejus: sed ut manifestentur opera Dei in illo ". Quomodo igitur peccati expertes illos ait, quamvis in vita reprehensione non carerent? Nam, homines cum essent, obnoxii utique peccatis. erant. Atqui manifestum est Domini verba intelli- genda esse de tempore quod nativitatem præcessit, quo, cum nondum essent, ita neque peccarunt, ut vera quoque Christi sit oratio. quam terra facta sit exponens: Non frustra, . I Cor. v, 10. • Rom. xu, 1. Rom. v, 14, * Joan. IX, • Dent, xx, 5. Joan, 1x, 3, 15. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων 15. ALIUD. Eorum quæ quisque in vita patrarit 16. ALIUD. Si ob praeterita peccata corporibus 17. ALIUD. Corruptionem per universam homi 18. ALIUD. Discipuli Christum interrogarunt 19. ALIUD. Beatus propheta Isaias, causam of

μωρίας ἐστὶ τὸ ἐνοικεῖν τῇ σαρκὶ, ἵνα μὴ ταυτὸν εἴη παρὰ Θεῷ τιμὴ καὶ κόλασις. ιε΄. ΑΛΛΟ. Ὅτι τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων ἐξέτασις ἔσται κατὰ καιρὸν ἐπὶ τοῦ θείου βήματος ἐκδιδάσκων ὁ Παῦλος, φησί· «Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς φανερωθή- ναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κοι μίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπρα- ξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον. » Εἰ δὲ ἐπὶ μόνοις τοῖς διὰ τοῦ σώματος ἢ κολάζεταί τις, ήγουν τῆς δεούσης ἀξιοῦται τιμῆς, μνήμη δὲ οὐδεμία προγενεστέρων ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρεσβύτερον τῆς γενέσεως ἔγκλημα ζητηθήσεται· πῶς ἄρα προῆν ἡ ψυχή; ἢ πῶς ἐξ ἁμαρτίας έταπεινώθη, κατά τινας, ᾗ καὶ μό- νος ὁρίζεται χρόνος ὁ μετὰ σαρκὸς, διὰ τοῦ μόνα ζη- τεῖσθαι τὰ δι' αὐτῆς; ἐσωματώθησαν αἱ ψυχαί, πῶς ὁ Παῦλος ἡμῖν ἐπι- στέλλει, ο Παραστήσατε, ο λέγων, « τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. » Εἰ γὰρ ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται ταῖς ἀθλίαις ψυχαῖς, πῶς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας παραστήσομεν αὐτὰ τῷ Θεῷ ; κατά είνα δὲ τρόπον εὐάρεστον ἔσται τὸ δι' οὗ κατακεχρί- μεθα; ἢ ποῖον ὅλως ἀρετῆς ἐπιδέξεται τρόπον τὸ κοι λάζειν πεφυκός, καὶ ῥίζαν ἔχον τὴν ἁμαρτίαν; ιζ. ΑΛΛΟ. Κατά πάσης ἐκτεινομένην τῆς ἀνθρώ που φύσεως τὴν φθοράν, διὰ τὴν ἐν ᾿Αδὰμ παράβασιν ἐπιδεικνύων ὁ Παῦλος, φησίν· Ἀλλ᾽ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μή αμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως τοῦ ᾿Αδάμ. » Πῶς οὖν ἄρα φησὶ, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας βασιλεύειν τὸν θάνατον, εἴπερ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων τὸ ἀποθνῆσκον ἡμῖν δέ- δοται σῶμα; Ποῦ γὰρ ὅλως οἱ μὴ ἁμαρτήσαντες, εἰ δίκη πταισμάτων ἡ σάρκωσις, καὶ τὸ ἐν τῷδε τῷ βίῳ γενέσθαι μετὰ σώματος, προανατέλλον ἔχει τὸ ἔγκλημα; Αμαθὲς οὖν ἄρα τῶν δι᾿ ἐναντίας τὸ πρό- σχημα. η'. ΑΛΛΟ. Προσήγαγόν ποτε τῷ Σωτῆρι πεῦσιν ο μαθηταὶ περί τινος τῶν ἐκ γενετής τυφλῶν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον· « Ραβδί, τίς ἥμαρτεν, οὗτος, ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἵνα τυφλὸς γεννηθῇ ; · Ἐπειδὴ γὰρ ἐν προφη τικοῖς ἀναγέγραπται λόγοις περὶ Θεοῦ, ὡς ἔστιν ἀπο- διδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, τοῦτο πεπονθέ- καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπενόουν οἱ μαθηταί. Τί οὖν πρὸς ταῦτα Χριστός ; « Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὔτε οὗτος ἦμαρ- τεν, οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. » Πῶς οὖν ἔξω τίθησιν ἁμαρτίας αὐτοὺς, καίτοι μὴ ὄντας ἀνεγκλήτους κατὰ τὸν βίον ; Ανθρωποι γὰρ ὄντες, ἔνοχοί που πάντως ἦσαν καὶ πταίσμασιν. Αλλ' ἔστι πρόδηλόν τε καὶ συμφανές, ὅτιπερ ὁ λόγος εἰς τὸν πρὸ τῆς γενέσεως ἀναβαίνει καιρὸν, καθ᾽ ἂν οὔπω γεγονότες, οὐδὲ ἡμάρτανον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ Χριστός. ιθ'. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, την αἰτίαν τοῦ πεποιῆσθαι τὴν γῆν ἐξηγούμενος, « Οὐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A corpus est traditum, ne idem sit apud Deum præ- mium et pena. c C aliquando disquisitionem fore apud Dei tribunal Paulus edocens, ait : • Omnes enim nos manife- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unus- quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Si vero pro solis corporis operibus punitur aliquis, aut pro eo ac decet honoratur, nulla autem præcedentium peccatorum mentio fu- tura est, nec in ea quæ ante corpus gesta sunt inquiretur: quomodo ergo ante corpus fuit anima, aut quomodo depressa est ob peccatum, ut non- nulli volunt, cui tempus tantummodo illud cum carne præscribitur ex eo quod ea solummodo quæ- runtur quæ per carnem admisit? addictæ sunt animæ, quomodo Paulus nobis scribit: • Exhibete corpora vestra hostiam viventem, san- ctam, Deo placentem ', . Si enim ad penam dala sunt corpora miseris animabus, quomodo in odorem suavitatis ea Deo exhibebimus? aut quo pacto gratum et acceptum erit illud per quod damnati sumus? aut quam virtutis rationem habiturum est id quod pœnæ et supplicio nobis est, et cui radix est peccatum ? mis naturam extensam ob transgressionem in Adam Paulus ostendens, ait : ‹ Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, eliam in eos qui non peccaverunt, iu similitudinem prævaricationis- Adær. Quomodo igitur ait mortem etiam in eos regnare qui non peccaverunt, si ex præteritis peccatis mortale nobis corpus datum est? Ubị enim gentium, quæso, sunt illi qui non peccaverunt, si peccatorum pena est animæ cum corpore con- junctio, et sarcinam corporis in hac vita gestare, præcedentis pena est peccati ? Inepta igitur est adversariorum propositio. aliquando de cæco quodam a nativitate, his verbis : • Rabbi, quis peccavit, hic, aut parentes ejus, ut cacus nasceretur?, Cum enim scriptum sit in prophetarum libris de Deo, ipsum retribuere D peccata patrum in flios ", istud accidere homini discipuli suspicabantur. Quid ergo ad haec Chri- stus ? « Amen dico vobis, neque hic peccavit, ne- que parentes ejus: sed ut manifestentur opera Dei in illo ". Quomodo igitur peccati expertes illos ait, quamvis in vita reprehensione non carerent? Nam, homines cum essent, obnoxii utique peccatis. erant. Atqui manifestum est Domini verba intelli- genda esse de tempore quod nativitatem præcessit, quo, cum nondum essent, ita neque peccarunt, ut vera quoque Christi sit oratio. quam terra facta sit exponens: Non frustra, . I Cor. v, 10. • Rom. xu, 1. Rom. v, 14, * Joan. IX, • Dent, xx, 5. Joan, 1x, 3, 15. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων 15. ALIUD. Eorum quæ quisque in vita patrarit 16. ALIUD. Si ob praeterita peccata corporibus 17. ALIUD. Corruptionem per universam homi 18. ALIUD. Discipuli Christum interrogarunt 19. ALIUD. Beatus propheta Isaias, causam of

μωρίας ἐστὶ τὸ ἐνοικεῖν τῇ σαρκὶ, ἵνα μὴ ταυτὸν εἴη παρὰ Θεῷ τιμὴ καὶ κόλασις. ιε΄. ΑΛΛΟ. Ὅτι τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων ἐξέτασις ἔσται κατὰ καιρὸν ἐπὶ τοῦ θείου βήματος ἐκδιδάσκων ὁ Παῦλος, φησί· «Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς φανερωθή- ναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κοι μίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπρα- ξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον. » Εἰ δὲ ἐπὶ μόνοις τοῖς διὰ τοῦ σώματος ἢ κολάζεταί τις, ήγουν τῆς δεούσης ἀξιοῦται τιμῆς, μνήμη δὲ οὐδεμία προγενεστέρων ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρεσβύτερον τῆς γενέσεως ἔγκλημα ζητηθήσεται· πῶς ἄρα προῆν ἡ ψυχή; ἢ πῶς ἐξ ἁμαρτίας έταπεινώθη, κατά τινας, ᾗ καὶ μό- νος ὁρίζεται χρόνος ὁ μετὰ σαρκὸς, διὰ τοῦ μόνα ζη- τεῖσθαι τὰ δι' αὐτῆς; ἐσωματώθησαν αἱ ψυχαί, πῶς ὁ Παῦλος ἡμῖν ἐπι- στέλλει, ο Παραστήσατε, ο λέγων, « τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. » Εἰ γὰρ ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται ταῖς ἀθλίαις ψυχαῖς, πῶς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας παραστήσομεν αὐτὰ τῷ Θεῷ ; κατά είνα δὲ τρόπον εὐάρεστον ἔσται τὸ δι' οὗ κατακεχρί- μεθα; ἢ ποῖον ὅλως ἀρετῆς ἐπιδέξεται τρόπον τὸ κοι λάζειν πεφυκός, καὶ ῥίζαν ἔχον τὴν ἁμαρτίαν; ιζ. ΑΛΛΟ. Κατά πάσης ἐκτεινομένην τῆς ἀνθρώ που φύσεως τὴν φθοράν, διὰ τὴν ἐν ᾿Αδὰμ παράβασιν ἐπιδεικνύων ὁ Παῦλος, φησίν· Ἀλλ᾽ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μή αμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως τοῦ ᾿Αδάμ. » Πῶς οὖν ἄρα φησὶ, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας βασιλεύειν τὸν θάνατον, εἴπερ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων τὸ ἀποθνῆσκον ἡμῖν δέ- δοται σῶμα; Ποῦ γὰρ ὅλως οἱ μὴ ἁμαρτήσαντες, εἰ δίκη πταισμάτων ἡ σάρκωσις, καὶ τὸ ἐν τῷδε τῷ βίῳ γενέσθαι μετὰ σώματος, προανατέλλον ἔχει τὸ ἔγκλημα; Αμαθὲς οὖν ἄρα τῶν δι᾿ ἐναντίας τὸ πρό- σχημα. η'. ΑΛΛΟ. Προσήγαγόν ποτε τῷ Σωτῆρι πεῦσιν ο μαθηταὶ περί τινος τῶν ἐκ γενετής τυφλῶν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον· « Ραβδί, τίς ἥμαρτεν, οὗτος, ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἵνα τυφλὸς γεννηθῇ ; · Ἐπειδὴ γὰρ ἐν προφη τικοῖς ἀναγέγραπται λόγοις περὶ Θεοῦ, ὡς ἔστιν ἀπο- διδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, τοῦτο πεπονθέ- καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπενόουν οἱ μαθηταί. Τί οὖν πρὸς ταῦτα Χριστός ; « Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὔτε οὗτος ἦμαρ- τεν, οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. » Πῶς οὖν ἔξω τίθησιν ἁμαρτίας αὐτοὺς, καίτοι μὴ ὄντας ἀνεγκλήτους κατὰ τὸν βίον ; Ανθρωποι γὰρ ὄντες, ἔνοχοί που πάντως ἦσαν καὶ πταίσμασιν. Αλλ' ἔστι πρόδηλόν τε καὶ συμφανές, ὅτιπερ ὁ λόγος εἰς τὸν πρὸ τῆς γενέσεως ἀναβαίνει καιρὸν, καθ᾽ ἂν οὔπω γεγονότες, οὐδὲ ἡμάρτανον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ Χριστός. ιθ'. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, την αἰτίαν τοῦ πεποιῆσθαι τὴν γῆν ἐξηγούμενος, « Οὐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A corpus est traditum, ne idem sit apud Deum præ- mium et pena. c C aliquando disquisitionem fore apud Dei tribunal Paulus edocens, ait : • Omnes enim nos manife- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unus- quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Si vero pro solis corporis operibus punitur aliquis, aut pro eo ac decet honoratur, nulla autem præcedentium peccatorum mentio fu- tura est, nec in ea quæ ante corpus gesta sunt inquiretur: quomodo ergo ante corpus fuit anima, aut quomodo depressa est ob peccatum, ut non- nulli volunt, cui tempus tantummodo illud cum carne præscribitur ex eo quod ea solummodo quæ- runtur quæ per carnem admisit? addictæ sunt animæ, quomodo Paulus nobis scribit: • Exhibete corpora vestra hostiam viventem, san- ctam, Deo placentem ', . Si enim ad penam dala sunt corpora miseris animabus, quomodo in odorem suavitatis ea Deo exhibebimus? aut quo pacto gratum et acceptum erit illud per quod damnati sumus? aut quam virtutis rationem habiturum est id quod pœnæ et supplicio nobis est, et cui radix est peccatum ? mis naturam extensam ob transgressionem in Adam Paulus ostendens, ait : ‹ Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, eliam in eos qui non peccaverunt, iu similitudinem prævaricationis- Adær. Quomodo igitur ait mortem etiam in eos regnare qui non peccaverunt, si ex præteritis peccatis mortale nobis corpus datum est? Ubị enim gentium, quæso, sunt illi qui non peccaverunt, si peccatorum pena est animæ cum corpore con- junctio, et sarcinam corporis in hac vita gestare, præcedentis pena est peccati ? Inepta igitur est adversariorum propositio. aliquando de cæco quodam a nativitate, his verbis : • Rabbi, quis peccavit, hic, aut parentes ejus, ut cacus nasceretur?, Cum enim scriptum sit in prophetarum libris de Deo, ipsum retribuere D peccata patrum in flios ", istud accidere homini discipuli suspicabantur. Quid ergo ad haec Chri- stus ? « Amen dico vobis, neque hic peccavit, ne- que parentes ejus: sed ut manifestentur opera Dei in illo ". Quomodo igitur peccati expertes illos ait, quamvis in vita reprehensione non carerent? Nam, homines cum essent, obnoxii utique peccatis. erant. Atqui manifestum est Domini verba intelli- genda esse de tempore quod nativitatem præcessit, quo, cum nondum essent, ita neque peccarunt, ut vera quoque Christi sit oratio. quam terra facta sit exponens: Non frustra, . I Cor. v, 10. • Rom. xu, 1. Rom. v, 14, * Joan. IX, • Dent, xx, 5. Joan, 1x, 3, 15. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων 15. ALIUD. Eorum quæ quisque in vita patrarit 16. ALIUD. Si ob praeterita peccata corporibus 17. ALIUD. Corruptionem per universam homi 18. ALIUD. Discipuli Christum interrogarunt 19. ALIUD. Beatus propheta Isaias, causam of

μωρίας ἐστὶ τὸ ἐνοικεῖν τῇ σαρκὶ, ἵνα μὴ ταυτὸν εἴη παρὰ Θεῷ τιμὴ καὶ κόλασις. ιε΄. ΑΛΛΟ. Ὅτι τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων ἐξέτασις ἔσται κατὰ καιρὸν ἐπὶ τοῦ θείου βήματος ἐκδιδάσκων ὁ Παῦλος, φησί· «Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς φανερωθή- ναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κοι μίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος, πρὸς ἃ ἔπρα- ξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον. » Εἰ δὲ ἐπὶ μόνοις τοῖς διὰ τοῦ σώματος ἢ κολάζεταί τις, ήγουν τῆς δεούσης ἀξιοῦται τιμῆς, μνήμη δὲ οὐδεμία προγενεστέρων ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρεσβύτερον τῆς γενέσεως ἔγκλημα ζητηθήσεται· πῶς ἄρα προῆν ἡ ψυχή; ἢ πῶς ἐξ ἁμαρτίας έταπεινώθη, κατά τινας, ᾗ καὶ μό- νος ὁρίζεται χρόνος ὁ μετὰ σαρκὸς, διὰ τοῦ μόνα ζη- τεῖσθαι τὰ δι' αὐτῆς; ἐσωματώθησαν αἱ ψυχαί, πῶς ὁ Παῦλος ἡμῖν ἐπι- στέλλει, ο Παραστήσατε, ο λέγων, « τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. » Εἰ γὰρ ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται ταῖς ἀθλίαις ψυχαῖς, πῶς εἰς ὀσμὴν εὐωδίας παραστήσομεν αὐτὰ τῷ Θεῷ ; κατά είνα δὲ τρόπον εὐάρεστον ἔσται τὸ δι' οὗ κατακεχρί- μεθα; ἢ ποῖον ὅλως ἀρετῆς ἐπιδέξεται τρόπον τὸ κοι λάζειν πεφυκός, καὶ ῥίζαν ἔχον τὴν ἁμαρτίαν; ιζ. ΑΛΛΟ. Κατά πάσης ἐκτεινομένην τῆς ἀνθρώ που φύσεως τὴν φθοράν, διὰ τὴν ἐν ᾿Αδὰμ παράβασιν ἐπιδεικνύων ὁ Παῦλος, φησίν· Ἀλλ᾽ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μή αμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως τοῦ ᾿Αδάμ. » Πῶς οὖν ἄρα φησὶ, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας βασιλεύειν τὸν θάνατον, εἴπερ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων τὸ ἀποθνῆσκον ἡμῖν δέ- δοται σῶμα; Ποῦ γὰρ ὅλως οἱ μὴ ἁμαρτήσαντες, εἰ δίκη πταισμάτων ἡ σάρκωσις, καὶ τὸ ἐν τῷδε τῷ βίῳ γενέσθαι μετὰ σώματος, προανατέλλον ἔχει τὸ ἔγκλημα; Αμαθὲς οὖν ἄρα τῶν δι᾿ ἐναντίας τὸ πρό- σχημα. η'. ΑΛΛΟ. Προσήγαγόν ποτε τῷ Σωτῆρι πεῦσιν ο μαθηταὶ περί τινος τῶν ἐκ γενετής τυφλῶν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον· « Ραβδί, τίς ἥμαρτεν, οὗτος, ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἵνα τυφλὸς γεννηθῇ ; · Ἐπειδὴ γὰρ ἐν προφη τικοῖς ἀναγέγραπται λόγοις περὶ Θεοῦ, ὡς ἔστιν ἀπο- διδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, τοῦτο πεπονθέ- καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπενόουν οἱ μαθηταί. Τί οὖν πρὸς ταῦτα Χριστός ; « Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὔτε οὗτος ἦμαρ- τεν, οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. » Πῶς οὖν ἔξω τίθησιν ἁμαρτίας αὐτοὺς, καίτοι μὴ ὄντας ἀνεγκλήτους κατὰ τὸν βίον ; Ανθρωποι γὰρ ὄντες, ἔνοχοί που πάντως ἦσαν καὶ πταίσμασιν. Αλλ' ἔστι πρόδηλόν τε καὶ συμφανές, ὅτιπερ ὁ λόγος εἰς τὸν πρὸ τῆς γενέσεως ἀναβαίνει καιρὸν, καθ᾽ ἂν οὔπω γεγονότες, οὐδὲ ἡμάρτανον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ Χριστός. ιθ'. ΑΛΛΟ. Ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, την αἰτίαν τοῦ πεποιῆσθαι τὴν γῆν ἐξηγούμενος, « Οὐκ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A corpus est traditum, ne idem sit apud Deum præ- mium et pena. c C aliquando disquisitionem fore apud Dei tribunal Paulus edocens, ait : • Omnes enim nos manife- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unus- quisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Si vero pro solis corporis operibus punitur aliquis, aut pro eo ac decet honoratur, nulla autem præcedentium peccatorum mentio fu- tura est, nec in ea quæ ante corpus gesta sunt inquiretur: quomodo ergo ante corpus fuit anima, aut quomodo depressa est ob peccatum, ut non- nulli volunt, cui tempus tantummodo illud cum carne præscribitur ex eo quod ea solummodo quæ- runtur quæ per carnem admisit? addictæ sunt animæ, quomodo Paulus nobis scribit: • Exhibete corpora vestra hostiam viventem, san- ctam, Deo placentem ', . Si enim ad penam dala sunt corpora miseris animabus, quomodo in odorem suavitatis ea Deo exhibebimus? aut quo pacto gratum et acceptum erit illud per quod damnati sumus? aut quam virtutis rationem habiturum est id quod pœnæ et supplicio nobis est, et cui radix est peccatum ? mis naturam extensam ob transgressionem in Adam Paulus ostendens, ait : ‹ Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, eliam in eos qui non peccaverunt, iu similitudinem prævaricationis- Adær. Quomodo igitur ait mortem etiam in eos regnare qui non peccaverunt, si ex præteritis peccatis mortale nobis corpus datum est? Ubị enim gentium, quæso, sunt illi qui non peccaverunt, si peccatorum pena est animæ cum corpore con- junctio, et sarcinam corporis in hac vita gestare, præcedentis pena est peccati ? Inepta igitur est adversariorum propositio. aliquando de cæco quodam a nativitate, his verbis : • Rabbi, quis peccavit, hic, aut parentes ejus, ut cacus nasceretur?, Cum enim scriptum sit in prophetarum libris de Deo, ipsum retribuere D peccata patrum in flios ", istud accidere homini discipuli suspicabantur. Quid ergo ad haec Chri- stus ? « Amen dico vobis, neque hic peccavit, ne- que parentes ejus: sed ut manifestentur opera Dei in illo ". Quomodo igitur peccati expertes illos ait, quamvis in vita reprehensione non carerent? Nam, homines cum essent, obnoxii utique peccatis. erant. Atqui manifestum est Domini verba intelli- genda esse de tempore quod nativitatem præcessit, quo, cum nondum essent, ita neque peccarunt, ut vera quoque Christi sit oratio. quam terra facta sit exponens: Non frustra, . I Cor. v, 10. • Rom. xu, 1. Rom. v, 14, * Joan. IX, • Dent, xx, 5. Joan, 1x, 3, 15. ΑΛΛΟ. Εἰ ἐκ πρεσβυτέρων ἁμαρτημάτων 15. ALIUD. Eorum quæ quisque in vita patrarit 16. ALIUD. Si ob praeterita peccata corporibus 17. ALIUD. Corruptionem per universam homi 18. ALIUD. Discipuli Christum interrogarunt 19. ALIUD. Beatus propheta Isaias, causam of

᾿Αλλὰ καὶ πάλιν εἰσῆλθε διὰ τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνα- Α τος αὐτὴ τοιγαροῦν καθ' ἑαυτῆς ἡ ἁμαρτία λοιπὸν ἐξοπλίζουσα φαίνεται, λύουσα τοῖς ὑστέροις τὰ ἐν ἀρχῇ, καὶ ὁ Σατανᾶς ἀφ' ἑαυτῷ μεμέρισται διὰ τοῦτο. « Πῶς οὖν σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ, κ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; ᾿Αλλὰ μὴν τὸ οὕτω νοεῖν, ἀπέθανον· ἀληθὲς οὖν ἄρα τὸ ἐναντίον. κδ. ΑΛΛΟ. Εκτιτε Θεὸς ἐν ἀφθαρσίᾳ τὰ πάντα. • Καὶ θάνατον μὲν οὐκ ἐποίησεν αὐτός, ο φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον. Αλλ' εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται τὸ σῶμα. τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, διὰ ποίαν αἰτίαν, ὦ οὗτοι, τὸν τοῦ διαβόλου φθόνον αιτιασόμεθα, τὸ πέρας ἡμῖν τῶν ἀνθρωπίνων εἰσφέροντα, καὶ τὸ κολάζον ἡμᾶς ἀφανίζοντα σώμα; ἐπὶ τίσι δὲ ὅλως ἀναθήσομεν τῷ Σωτῆρι τὰ χαριστήρια, προσδεσμοῦντι πάλιν ἡμᾶς τῇ σαρκὶ διὰ τῆς ἀναστάσεως; ᾿Αλλὰ μὴν εὐχαρι- στοῦμεν, καὶ λελύπηκε τὴν φύσιν ὁ τοῦ διαβόλου φθόνος, προξενήσας τοῖς σώμασι την φθοράν. Οὐ τρόπος ἄρα τιμωρίας τὸ σῶμά ἐστιν, ἀλλ' οὐδὲ ἀρχαίας ἡμῶν ἁμαρτίας αψώνιον. Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενούς, πεποιῆσθαι τὸν κόσμον, ἀναγκαίως ἐν τούτοις ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπισημαίνεται. Εἰ γὰρ καὶ ότι μάλιστα Λόγον αὐτὸν ἀποκαλέσας κατὰ τὴν ἀρ. χήν, πάντα δι' αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ παρήχθαι μηδὲν εἰς γένεσιν διεβεβαιώσατο, ποιητήν τε διὰ τούτων ἀπέδειξε καὶ δημιουργόν· ἀλλ᾽ ἦν ἀναγκαῖον νῦν ἤδη μάλιστα τοῦτο καὶ εἰσαὖθις ο ἀναλαβόντα εἰπεῖν, ἵνα μὴ τοῖς παρατρέπειν ειωθόσι τὴν τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητα, πλάνης τε καὶ απωλείας περιλιμπάνηται τόπος. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη περὶ τοῦ φωτός, ὅτι ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, ἵνα μήτις εἰς ἐντόπους εννοίας περιέλκων τὸ εἰρημένον, τοῖς κατ' εἶδος τοῦ κόσμου μέρεσιν εναρίθμιον ποιοῖτο τὸ φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες τυχόν, ἐν τῷ κόσμῳ μέν εἰσι, πλὴν ὡς μέρη τοῦ κόσμου, καὶ καθάπερ ἑνὸς μέλη σώματος. χρη- σίμω, τε καὶ ἀναγκαίως ὁ εὐαγγελιστής γενεσιουργόν εὐθὺς, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου τεχνίτην εισφέρει τὸν Μονογενή, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἡμᾶς ἐξασφαλιζό μενος, καὶ χειραγωγῶν εἰς ἀπλανῆ καὶ εὐθεῖαν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Τίς γὰρ οὕτως ἀμαθής, τοσαύτην ἔξει τὴν ἠλιθιότητα κατὰ τὸν νοῦν, ὡς μὴ πάντως ἕτερον εἶναι παρὰ τὸν κόσμον ὑποτοπῆσαι, τὸν δι᾽ οὗ γεγενῆσθαι λέγεται, καὶ τιθέναι μὲν ἐν ἰδίῳ μέρει τὴν κτίσιν, ἀποδιελεῖν δὲ τῷ λόγῳ τὸν Δημιουργόν, καὶ τὴν θείαν αὐτοῦ φαντάζεσθαι φύσιν; Δεῖ γὰρ ἕτερον εἶναι τῇ φύσει τὸ ποιηθὲν παρὰ τὸν ποιητήν, ἵνα μὴ φαίνηται ταυτὸ τὸ ποιοῦν καὶ τὸ ποιούμενον. Εἰ γὰρ νοοῖτο ταυτόν, οὐδὲ μιᾶς ἐνούσης κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἐξαλλαγῆς, ἀναβήσεται μὲν τὸ ποιηθὲν εἰς τὴν τοῦ ποιοῦντος φύσιν, κατα- βήσεται δὲ καὶ εἰς τὴν τῶν κτισμάτων ὁ Δημιουργός, οὐκέτι δὲ μόνος ἕξει τὸ δύνασθαι γενεσιουργεῖν, ἀλλ' ἐνυπάρχον τοῦτο δυνάμει καὶ τοῖς ποιήμασιν εὑρεθή- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. F. invenit. Sed et per peccatum mors rursus ungress: est in mundum " : ipsum ergo peccatum armatum in sese videtur esse, posterioribus priora solvens, et Satanas in seipsum propterea divisus est. . Quo- modo ergo stabit regnum ejus “, › juxta Salvatoris dictum ? Atqui hoc incredibile cogitatu est: verum ergo contrarium. ‹ Et mortem quidem non fecit ipse ", › sed ‹ invi- dia diaboli mors intravit in mundum ***. Sed si verum est corpus datum esse ad penam hominis animæ, quam ob causam, quæso vos, diaboli culpabimus invidiam qui finem nobis affert humanorum malo- rum, et corpus delet quod supplicii loco nobis est ? quas oh res vero Salvatori, quæso, gratias agemus, nos per resurrectionem rursus corporibus illiganti ? At vero gratias agimus, et naturam læsit invidia diaboli, corruptionem conciliando corporibus. Non ergo supplicium est corpus, sed neque veteris no- stri peccati auctoramentum. 1, 10. Ft mundus per ipsum factus est. statim Per lucem veram, hoc est, pei Unigenitum factum esse mundum, hic evangelista necessario innuit. Etsi enim ipsum Verbum initio præsertim nuncu- parit, omniaque per ipsum facta esse, et sine ipso creatum nihil asseruerit, atque ita factorem et opificem esse ostenderit: necessarium tamen erat istud ipsum rursus quoque hic repetere, ne hære licis, qui divinorum dogmatum pervertere solent rectam rationem, relinqueretur locus perditionis et erroris. Nam cum dixerit de luce, quod in mundo erat, ne quis in absurdas sententias dictum per- trahens, unam partium hujus mundi lucem illam suspicari posset, cujusmodi sol, luna et stella, verbi gratia, in mundo quidem sunt, sed tanquam partes mundi, ac velut unius membra corporis, utiliter ac necessario evangelista rerum auctorem ac totius mundi opificem infert Unige- nitum, his verbis nos rursus confirmans, ct quasi manu ducens ad certam et rectam veritatis com- prehensionen. Quis enim adeo rudis ac stupidus erit ingenio, ut non plane diversum a mundo exi- stimet eum per quem factus esse dicitur, et partes D suas creaturæ tribuat, opificem autem ratione se- paret, et divinam ejus naturam imaginetur esse ? Aliud enim oportet esse natura opus a factore, ne videatur idem esse quod facit cum eo quod efficitur. Si enim idem esse censeatur, nullo quoad essentiæ modum intercedente discrimine, evehe- tur quidem id quod factum est ad facientis natu- ram, et in creaturarum naturam Creator descendet; neque jam solus rerum auctor ac parens erit, sed istud ipsum quoque rebus creatis inesse potentia comperietur, si nulla plane ratio illas a consub- stantialitate cum ipso sejungit; atque ita demum suiipsius creatura creatrix erit, ac nudam Unige- "R m. v, 12. 1* Luc. xr, 18. ** Sap. 1, 13. 16. Sap. I. 24. 24. ALIUD. Omnia creavit Deus in incorruptione,

᾿Αλλὰ καὶ πάλιν εἰσῆλθε διὰ τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνα- Α τος αὐτὴ τοιγαροῦν καθ' ἑαυτῆς ἡ ἁμαρτία λοιπὸν ἐξοπλίζουσα φαίνεται, λύουσα τοῖς ὑστέροις τὰ ἐν ἀρχῇ, καὶ ὁ Σατανᾶς ἀφ' ἑαυτῷ μεμέρισται διὰ τοῦτο. « Πῶς οὖν σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ, κ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; ᾿Αλλὰ μὴν τὸ οὕτω νοεῖν, ἀπέθανον· ἀληθὲς οὖν ἄρα τὸ ἐναντίον. κδ. ΑΛΛΟ. Εκτιτε Θεὸς ἐν ἀφθαρσίᾳ τὰ πάντα. • Καὶ θάνατον μὲν οὐκ ἐποίησεν αὐτός, ο φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον. Αλλ' εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται τὸ σῶμα. τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, διὰ ποίαν αἰτίαν, ὦ οὗτοι, τὸν τοῦ διαβόλου φθόνον αιτιασόμεθα, τὸ πέρας ἡμῖν τῶν ἀνθρωπίνων εἰσφέροντα, καὶ τὸ κολάζον ἡμᾶς ἀφανίζοντα σώμα; ἐπὶ τίσι δὲ ὅλως ἀναθήσομεν τῷ Σωτῆρι τὰ χαριστήρια, προσδεσμοῦντι πάλιν ἡμᾶς τῇ σαρκὶ διὰ τῆς ἀναστάσεως; ᾿Αλλὰ μὴν εὐχαρι- στοῦμεν, καὶ λελύπηκε τὴν φύσιν ὁ τοῦ διαβόλου φθόνος, προξενήσας τοῖς σώμασι την φθοράν. Οὐ τρόπος ἄρα τιμωρίας τὸ σῶμά ἐστιν, ἀλλ' οὐδὲ ἀρχαίας ἡμῶν ἁμαρτίας αψώνιον. Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενούς, πεποιῆσθαι τὸν κόσμον, ἀναγκαίως ἐν τούτοις ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπισημαίνεται. Εἰ γὰρ καὶ ότι μάλιστα Λόγον αὐτὸν ἀποκαλέσας κατὰ τὴν ἀρ. χήν, πάντα δι' αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ παρήχθαι μηδὲν εἰς γένεσιν διεβεβαιώσατο, ποιητήν τε διὰ τούτων ἀπέδειξε καὶ δημιουργόν· ἀλλ᾽ ἦν ἀναγκαῖον νῦν ἤδη μάλιστα τοῦτο καὶ εἰσαὖθις ο ἀναλαβόντα εἰπεῖν, ἵνα μὴ τοῖς παρατρέπειν ειωθόσι τὴν τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητα, πλάνης τε καὶ απωλείας περιλιμπάνηται τόπος. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη περὶ τοῦ φωτός, ὅτι ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, ἵνα μήτις εἰς ἐντόπους εννοίας περιέλκων τὸ εἰρημένον, τοῖς κατ' εἶδος τοῦ κόσμου μέρεσιν εναρίθμιον ποιοῖτο τὸ φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες τυχόν, ἐν τῷ κόσμῳ μέν εἰσι, πλὴν ὡς μέρη τοῦ κόσμου, καὶ καθάπερ ἑνὸς μέλη σώματος. χρη- σίμω, τε καὶ ἀναγκαίως ὁ εὐαγγελιστής γενεσιουργόν εὐθὺς, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου τεχνίτην εισφέρει τὸν Μονογενή, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἡμᾶς ἐξασφαλιζό μενος, καὶ χειραγωγῶν εἰς ἀπλανῆ καὶ εὐθεῖαν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Τίς γὰρ οὕτως ἀμαθής, τοσαύτην ἔξει τὴν ἠλιθιότητα κατὰ τὸν νοῦν, ὡς μὴ πάντως ἕτερον εἶναι παρὰ τὸν κόσμον ὑποτοπῆσαι, τὸν δι᾽ οὗ γεγενῆσθαι λέγεται, καὶ τιθέναι μὲν ἐν ἰδίῳ μέρει τὴν κτίσιν, ἀποδιελεῖν δὲ τῷ λόγῳ τὸν Δημιουργόν, καὶ τὴν θείαν αὐτοῦ φαντάζεσθαι φύσιν; Δεῖ γὰρ ἕτερον εἶναι τῇ φύσει τὸ ποιηθὲν παρὰ τὸν ποιητήν, ἵνα μὴ φαίνηται ταυτὸ τὸ ποιοῦν καὶ τὸ ποιούμενον. Εἰ γὰρ νοοῖτο ταυτόν, οὐδὲ μιᾶς ἐνούσης κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἐξαλλαγῆς, ἀναβήσεται μὲν τὸ ποιηθὲν εἰς τὴν τοῦ ποιοῦντος φύσιν, κατα- βήσεται δὲ καὶ εἰς τὴν τῶν κτισμάτων ὁ Δημιουργός, οὐκέτι δὲ μόνος ἕξει τὸ δύνασθαι γενεσιουργεῖν, ἀλλ' ἐνυπάρχον τοῦτο δυνάμει καὶ τοῖς ποιήμασιν εὑρεθή- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. F. invenit. Sed et per peccatum mors rursus ungress: est in mundum " : ipsum ergo peccatum armatum in sese videtur esse, posterioribus priora solvens, et Satanas in seipsum propterea divisus est. . Quo- modo ergo stabit regnum ejus “, › juxta Salvatoris dictum ? Atqui hoc incredibile cogitatu est: verum ergo contrarium. ‹ Et mortem quidem non fecit ipse ", › sed ‹ invi- dia diaboli mors intravit in mundum ***. Sed si verum est corpus datum esse ad penam hominis animæ, quam ob causam, quæso vos, diaboli culpabimus invidiam qui finem nobis affert humanorum malo- rum, et corpus delet quod supplicii loco nobis est ? quas oh res vero Salvatori, quæso, gratias agemus, nos per resurrectionem rursus corporibus illiganti ? At vero gratias agimus, et naturam læsit invidia diaboli, corruptionem conciliando corporibus. Non ergo supplicium est corpus, sed neque veteris no- stri peccati auctoramentum. 1, 10. Ft mundus per ipsum factus est. statim Per lucem veram, hoc est, pei Unigenitum factum esse mundum, hic evangelista necessario innuit. Etsi enim ipsum Verbum initio præsertim nuncu- parit, omniaque per ipsum facta esse, et sine ipso creatum nihil asseruerit, atque ita factorem et opificem esse ostenderit: necessarium tamen erat istud ipsum rursus quoque hic repetere, ne hære licis, qui divinorum dogmatum pervertere solent rectam rationem, relinqueretur locus perditionis et erroris. Nam cum dixerit de luce, quod in mundo erat, ne quis in absurdas sententias dictum per- trahens, unam partium hujus mundi lucem illam suspicari posset, cujusmodi sol, luna et stella, verbi gratia, in mundo quidem sunt, sed tanquam partes mundi, ac velut unius membra corporis, utiliter ac necessario evangelista rerum auctorem ac totius mundi opificem infert Unige- nitum, his verbis nos rursus confirmans, ct quasi manu ducens ad certam et rectam veritatis com- prehensionen. Quis enim adeo rudis ac stupidus erit ingenio, ut non plane diversum a mundo exi- stimet eum per quem factus esse dicitur, et partes D suas creaturæ tribuat, opificem autem ratione se- paret, et divinam ejus naturam imaginetur esse ? Aliud enim oportet esse natura opus a factore, ne videatur idem esse quod facit cum eo quod efficitur. Si enim idem esse censeatur, nullo quoad essentiæ modum intercedente discrimine, evehe- tur quidem id quod factum est ad facientis natu- ram, et in creaturarum naturam Creator descendet; neque jam solus rerum auctor ac parens erit, sed istud ipsum quoque rebus creatis inesse potentia comperietur, si nulla plane ratio illas a consub- stantialitate cum ipso sejungit; atque ita demum suiipsius creatura creatrix erit, ac nudam Unige- "R m. v, 12. 1* Luc. xr, 18. ** Sap. 1, 13. 16. Sap. I. 24. 24. ALIUD. Omnia creavit Deus in incorruptione,

᾿Αλλὰ καὶ πάλιν εἰσῆλθε διὰ τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνα- Α τος αὐτὴ τοιγαροῦν καθ' ἑαυτῆς ἡ ἁμαρτία λοιπὸν ἐξοπλίζουσα φαίνεται, λύουσα τοῖς ὑστέροις τὰ ἐν ἀρχῇ, καὶ ὁ Σατανᾶς ἀφ' ἑαυτῷ μεμέρισται διὰ τοῦτο. « Πῶς οὖν σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ, κ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; ᾿Αλλὰ μὴν τὸ οὕτω νοεῖν, ἀπέθανον· ἀληθὲς οὖν ἄρα τὸ ἐναντίον. κδ. ΑΛΛΟ. Εκτιτε Θεὸς ἐν ἀφθαρσίᾳ τὰ πάντα. • Καὶ θάνατον μὲν οὐκ ἐποίησεν αὐτός, ο φθόνῳ δὲ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον. Αλλ' εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς ἐν τάξει τιμωρίας δέδοται τὸ σῶμα. τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, διὰ ποίαν αἰτίαν, ὦ οὗτοι, τὸν τοῦ διαβόλου φθόνον αιτιασόμεθα, τὸ πέρας ἡμῖν τῶν ἀνθρωπίνων εἰσφέροντα, καὶ τὸ κολάζον ἡμᾶς ἀφανίζοντα σώμα; ἐπὶ τίσι δὲ ὅλως ἀναθήσομεν τῷ Σωτῆρι τὰ χαριστήρια, προσδεσμοῦντι πάλιν ἡμᾶς τῇ σαρκὶ διὰ τῆς ἀναστάσεως; ᾿Αλλὰ μὴν εὐχαρι- στοῦμεν, καὶ λελύπηκε τὴν φύσιν ὁ τοῦ διαβόλου φθόνος, προξενήσας τοῖς σώμασι την φθοράν. Οὐ τρόπος ἄρα τιμωρίας τὸ σῶμά ἐστιν, ἀλλ' οὐδὲ ἀρχαίας ἡμῶν ἁμαρτίας αψώνιον. Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενούς, πεποιῆσθαι τὸν κόσμον, ἀναγκαίως ἐν τούτοις ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπισημαίνεται. Εἰ γὰρ καὶ ότι μάλιστα Λόγον αὐτὸν ἀποκαλέσας κατὰ τὴν ἀρ. χήν, πάντα δι' αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ χωρὶς αὐτοῦ παρήχθαι μηδὲν εἰς γένεσιν διεβεβαιώσατο, ποιητήν τε διὰ τούτων ἀπέδειξε καὶ δημιουργόν· ἀλλ᾽ ἦν ἀναγκαῖον νῦν ἤδη μάλιστα τοῦτο καὶ εἰσαὖθις ο ἀναλαβόντα εἰπεῖν, ἵνα μὴ τοῖς παρατρέπειν ειωθόσι τὴν τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητα, πλάνης τε καὶ απωλείας περιλιμπάνηται τόπος. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη περὶ τοῦ φωτός, ὅτι ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, ἵνα μήτις εἰς ἐντόπους εννοίας περιέλκων τὸ εἰρημένον, τοῖς κατ' εἶδος τοῦ κόσμου μέρεσιν εναρίθμιον ποιοῖτο τὸ φῶς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ ἥλιος, καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες τυχόν, ἐν τῷ κόσμῳ μέν εἰσι, πλὴν ὡς μέρη τοῦ κόσμου, καὶ καθάπερ ἑνὸς μέλη σώματος. χρη- σίμω, τε καὶ ἀναγκαίως ὁ εὐαγγελιστής γενεσιουργόν εὐθὺς, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου τεχνίτην εισφέρει τὸν Μονογενή, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἡμᾶς ἐξασφαλιζό μενος, καὶ χειραγωγῶν εἰς ἀπλανῆ καὶ εὐθεῖαν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Τίς γὰρ οὕτως ἀμαθής, τοσαύτην ἔξει τὴν ἠλιθιότητα κατὰ τὸν νοῦν, ὡς μὴ πάντως ἕτερον εἶναι παρὰ τὸν κόσμον ὑποτοπῆσαι, τὸν δι᾽ οὗ γεγενῆσθαι λέγεται, καὶ τιθέναι μὲν ἐν ἰδίῳ μέρει τὴν κτίσιν, ἀποδιελεῖν δὲ τῷ λόγῳ τὸν Δημιουργόν, καὶ τὴν θείαν αὐτοῦ φαντάζεσθαι φύσιν; Δεῖ γὰρ ἕτερον εἶναι τῇ φύσει τὸ ποιηθὲν παρὰ τὸν ποιητήν, ἵνα μὴ φαίνηται ταυτὸ τὸ ποιοῦν καὶ τὸ ποιούμενον. Εἰ γὰρ νοοῖτο ταυτόν, οὐδὲ μιᾶς ἐνούσης κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἐξαλλαγῆς, ἀναβήσεται μὲν τὸ ποιηθὲν εἰς τὴν τοῦ ποιοῦντος φύσιν, κατα- βήσεται δὲ καὶ εἰς τὴν τῶν κτισμάτων ὁ Δημιουργός, οὐκέτι δὲ μόνος ἕξει τὸ δύνασθαι γενεσιουργεῖν, ἀλλ' ἐνυπάρχον τοῦτο δυνάμει καὶ τοῖς ποιήμασιν εὑρεθή- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. F. invenit. Sed et per peccatum mors rursus ungress: est in mundum " : ipsum ergo peccatum armatum in sese videtur esse, posterioribus priora solvens, et Satanas in seipsum propterea divisus est. . Quo- modo ergo stabit regnum ejus “, › juxta Salvatoris dictum ? Atqui hoc incredibile cogitatu est: verum ergo contrarium. ‹ Et mortem quidem non fecit ipse ", › sed ‹ invi- dia diaboli mors intravit in mundum ***. Sed si verum est corpus datum esse ad penam hominis animæ, quam ob causam, quæso vos, diaboli culpabimus invidiam qui finem nobis affert humanorum malo- rum, et corpus delet quod supplicii loco nobis est ? quas oh res vero Salvatori, quæso, gratias agemus, nos per resurrectionem rursus corporibus illiganti ? At vero gratias agimus, et naturam læsit invidia diaboli, corruptionem conciliando corporibus. Non ergo supplicium est corpus, sed neque veteris no- stri peccati auctoramentum. 1, 10. Ft mundus per ipsum factus est. statim Per lucem veram, hoc est, pei Unigenitum factum esse mundum, hic evangelista necessario innuit. Etsi enim ipsum Verbum initio præsertim nuncu- parit, omniaque per ipsum facta esse, et sine ipso creatum nihil asseruerit, atque ita factorem et opificem esse ostenderit: necessarium tamen erat istud ipsum rursus quoque hic repetere, ne hære licis, qui divinorum dogmatum pervertere solent rectam rationem, relinqueretur locus perditionis et erroris. Nam cum dixerit de luce, quod in mundo erat, ne quis in absurdas sententias dictum per- trahens, unam partium hujus mundi lucem illam suspicari posset, cujusmodi sol, luna et stella, verbi gratia, in mundo quidem sunt, sed tanquam partes mundi, ac velut unius membra corporis, utiliter ac necessario evangelista rerum auctorem ac totius mundi opificem infert Unige- nitum, his verbis nos rursus confirmans, ct quasi manu ducens ad certam et rectam veritatis com- prehensionen. Quis enim adeo rudis ac stupidus erit ingenio, ut non plane diversum a mundo exi- stimet eum per quem factus esse dicitur, et partes D suas creaturæ tribuat, opificem autem ratione se- paret, et divinam ejus naturam imaginetur esse ? Aliud enim oportet esse natura opus a factore, ne videatur idem esse quod facit cum eo quod efficitur. Si enim idem esse censeatur, nullo quoad essentiæ modum intercedente discrimine, evehe- tur quidem id quod factum est ad facientis natu- ram, et in creaturarum naturam Creator descendet; neque jam solus rerum auctor ac parens erit, sed istud ipsum quoque rebus creatis inesse potentia comperietur, si nulla plane ratio illas a consub- stantialitate cum ipso sejungit; atque ita demum suiipsius creatura creatrix erit, ac nudam Unige- "R m. v, 12. 1* Luc. xr, 18. ** Sap. 1, 13. 16. Sap. I. 24. 24. ALIUD. Omnia creavit Deus in incorruptione,

Α σεται, εἴπερ ὅλως οὐδεὶς αὐτὰ τῆς πρὸς Θεὸν ὁμου Β αὐτοῦ τὸν κόσμον πεποιῆσθαι λέγων, εἰς ἔννοιαν τῷ δι' οὗ τὸν ἐξ οὗ. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' 1, 10. ουσιότητος ἀποδιελεί τρόπος· οὕτω τε λοιπὸν ἑαυτῆς ἡ κτίσις ἔσται δημιουργὸς, καὶ ψιλόν περιθήσει τῷ Μονογενεῖ τὸ ἀξίωμα λέγων ὁ εὐαγγελιστής, δει, καὶ ο Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. ο 'Αλλ' οἶδεν ἕνα κατά φύσιν ὄντα των ἁπάντων δημιουργόν. Οὐκ ἄρα ταυτὸν ἂν νοοῖτό ποτε παρά γε τοῖς εἰδόσι πιστεύειν ὀρθῶς, ποίημα καὶ ποιητής, Θεὸς καὶ κτίστης. ἀλλ' ἡ μὲν ὑποκείσεται δουλοπρεπῶς, τὸν τῆς οἰκείας φύσεως ὅρον ἐπιγινώ σκουσα· βασιλεύσει δὲ ἐπ' αὐτὴν ὁ Υἱὸς, μόνος ἔχων μετὰ τοῦ Πατρὸς τὸ δύνασθαι καὶ ὡς ὄντα τὰ μὴ ὄντα καλεῖν, καὶ τὸ μήπω ὑπάρχον ἀῤῥήτῳ δυνάμει παράγειν εἰς γένεσιν. "Οτι δὲ ὑπάρχων κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Υἱὸς, ἕτερος δήπου πάντως ἐστὶ παρὰ τὴν κτίσιν, ἀρκούντως ἤδη διειληφότες ἐν τῷ Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγῳ, περιττὸν ἐν τούτοις ἐροῦμεν οὐδέν· πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως προσθήσομεν, ὅτι δια ἡμᾶς ἀναφέρει τὴν περὶ Πατρὸς, καὶ συνεισφέρει Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. ο Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω Νήφει πάλιν ὁ πνευματοφόρος, φθάνειν ἐπείγεται τὰς παρά τινων εὑρεσιλογίας· θαυμάσεις δὲ λίαν τὸν ἐν τοῖς θεωρήμασι λογισμόν. Φῶς ἀληθινὸν ἀπὸ εκάλεσε τὸν Υἱόν, διισχυρίσατό τε φωτίζειν αὐτὸν πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· πρὸς δέ γε τούτῳ, ὅτι καὶ . Ην ἐν τῷ κόσμῳ ο φησίν, • καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. » Αλλ' εἶπεν ἄν τις εὐθὺς ἡμῖν τῶν δι' ἐναντίας· Εἰ φῶς ἦν ὁ Λόγος, ὦ οὗτοι, καὶ εἰ φωτίζει παντὸς ἀνθρώπου καρδίαν, εἰς θεογνωσίαν δηλονότι καὶ εἰς σύνεσιν άνθρωποπρεπῆ, καὶ εἴπερ ἦν ἀεὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ αὐτὸς ἦν ἐργάτης αὐτοῦ, πῶς ἡγνοήθη, καὶ εἰς χρόνους οὕτω μακρούς; οὐκοῦν οὐκ ἐφώτιζεν, ἀλλ' οὐδὲ ὅλως ὑπῆρχε τὸ φῶς αὐτός. Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα θερμότερον ὁ θεολόγος ὑπαντιάζει, λέγων· « Ο κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω.» Οὐκ αὐτὸς δι' ἑαυτὸν ἡγνοήθη, φησίν· αἰτιάσθω δὲ ὁ κόσμος τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν. Φωτίζει μὲν γὰρ ὁ Υἱὸς, ἀπαμβλύνει δὲ τὴν χάριν ἡ κτίσις. Ἐδανείζετο τὸ βλέπειν, ἵνα τὸν κατὰ φύσιν νοήσῃ Θεὸν, καὶ δεδαπάνηκεν ἀσώτως τὸ δοθέν, μέχρι τῶν ποιημάτων ἔστησε τῆς θεωρίας τὸ μέτρον ἐνάρκησε τὸν ἐπέκεινα δρόμον, κατέχωσε ῥαθυμίαις τὸν φωτισμὸν, ἡμέλησε τοῦ χαρίσματος, ὅπερ ἵνα μὴ πάθοι, νήφειν ὁ Παῦλος κελεύει τῷ οἰκείῳ μα θητῇ· οὐδὲν οὖν ἄρα πρὸς τὸ φῶς ἡ τῶν φωτισθέν των φαυλότης. "Ονπερ γὰρ τρόπον, ἀνίσχει μὲν ἅπασι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, ὠφελεῖται δὲ οὐδὲν ὁ τυφλὸς, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο τῆς ἡλιακῆς ἂν εὐλόγως κατηγορήσαι- μεν αὐτῆς· αἰτιασώμεθα δὲ μᾶλλον τὸ τῆς ὄψεως πάθος (ἡ μὲν γὰρ ἐφώτιζεν, ἡ δὲ τὸν φωτισμὸν οὐκ ἐδέχετο)· οὕτως οἶμαι δεῖν καὶ ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐννοεῖν, ὅτι φῶς μέν ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ὁ δὲ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου, καθὰ καὶ ὁ Παῦλός φησιν, ετύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ διαυγάσαι τὸν φωτισμὸν ἐν αὐτοῖς τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τύφλωσιν δέ φαμεν τὴν ἐν τούτοις ὑποστῆναι τὸν ἄνθρωπον, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nito dignitatem evangelista tribuet dicens, quod in mundo erat, et mundus per ipsum factus est. › Sed norat unum esse natura universi opificem: non ergo unum esse censebitur apud recte credentes, opus et factor, Deus et conditor, sed illud quidem subjicietur servi in morem, naturæ suæ modum non ignorans : ei autem Filius imperabit, qui solus cum Patre potest res e nihilo ad esse vocare, et quod nondum exsistit ineffabili virtute in ortum producere. Quod autem Deus secundum naturam exsistens Filius alius utique sit a creatura, in libro De sancta Trinitate cum jam abunde tractaverimus, nihil superfluum hic afferemus. Illud tamen utiliter addemus, quod cum ait mundum ab ipso factum esse, ad cogitandum de Patre nos adducit, et co- gnitionem ejus Ex quo, una cum eo Per quem, nobis infert. Omnia enim a Patre sunt per Filium in sancto Spiritu. Et mundus eum non cognovit. C Prudenter hic rursus evangelista sancto Spiritu amatus, quorumdam nugas antevertere conatur. Docendi autem rationem non parum mirabere. Lucem veram nuncupavit Filium, eumque omnem hominem venientem in hunc mundum illuminare confirmavit; addit quod et ‹ In mundo ipse erat, et mundus per ipsum factus est. Sed illico nobis adversariorum quidam objiciet : Si lux erat Ver- bum, et cujusvis hominis cor illuminat, ad agni- tionem Dei videlicet et scientiam hominis naturæ congruentem, et si in hoc mundo semper erat, et mundi opifex exsistebat, quomodo ignoratum est, et quidem tantis temporum spatiis ? Igitur non il- luminabat, sed neque lux plane erat. His confestim occurrit Theologus, dicens : « Mundus eum non co- gnovit. » Ipse quominus agnosceretur, inquit, in causa non fuit : sed infirmitati suæ id mundus ascribat. Illuminat enim Filius, sed gratiam re- tundit creatura: oculos accepit, quibus naturałem Deum intelligeret, sed eo munere abusa, in sola creaturarum contemplatione hæsit: ulterius ferri noluit, illuminationem pigritia obruit, neglexit gratiam ", quod ne sibi contitigat, vigilare Pauli discipulus admonetur. Nihil ergo ad lucern illumi- D natorum improbitas. Quemadmodumn enim solis lumen cunctis oboritur, sed nihil cæcus utilitatis inde accipit: non tamen proinde consentaneum esse dixeris solis accusare splendorem: quin po- tius ad oculorum vitium id referemus. Ille enim illuminat, bi lucem non capiunt; sic etiam de Uni- genito statuendum arbitror, nimirum ipsum lucem vsse veram, sed deum hujus sæculi, ut loquitur Paulus, excæcasse mentes infidelium, ne illuminatio cognitionis divinæ in ipsis fulgeat 18. Excarcatum autem hic dicimus hominem, non quod plane sit luce orbatus (servatur enim in natura divinitus * Tim. 1V, 14. II Cor. IV, 4.

Α σεται, εἴπερ ὅλως οὐδεὶς αὐτὰ τῆς πρὸς Θεὸν ὁμου Β αὐτοῦ τὸν κόσμον πεποιῆσθαι λέγων, εἰς ἔννοιαν τῷ δι' οὗ τὸν ἐξ οὗ. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' 1, 10. ουσιότητος ἀποδιελεί τρόπος· οὕτω τε λοιπὸν ἑαυτῆς ἡ κτίσις ἔσται δημιουργὸς, καὶ ψιλόν περιθήσει τῷ Μονογενεῖ τὸ ἀξίωμα λέγων ὁ εὐαγγελιστής, δει, καὶ ο Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. ο 'Αλλ' οἶδεν ἕνα κατά φύσιν ὄντα των ἁπάντων δημιουργόν. Οὐκ ἄρα ταυτὸν ἂν νοοῖτό ποτε παρά γε τοῖς εἰδόσι πιστεύειν ὀρθῶς, ποίημα καὶ ποιητής, Θεὸς καὶ κτίστης. ἀλλ' ἡ μὲν ὑποκείσεται δουλοπρεπῶς, τὸν τῆς οἰκείας φύσεως ὅρον ἐπιγινώ σκουσα· βασιλεύσει δὲ ἐπ' αὐτὴν ὁ Υἱὸς, μόνος ἔχων μετὰ τοῦ Πατρὸς τὸ δύνασθαι καὶ ὡς ὄντα τὰ μὴ ὄντα καλεῖν, καὶ τὸ μήπω ὑπάρχον ἀῤῥήτῳ δυνάμει παράγειν εἰς γένεσιν. "Οτι δὲ ὑπάρχων κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Υἱὸς, ἕτερος δήπου πάντως ἐστὶ παρὰ τὴν κτίσιν, ἀρκούντως ἤδη διειληφότες ἐν τῷ Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγῳ, περιττὸν ἐν τούτοις ἐροῦμεν οὐδέν· πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως προσθήσομεν, ὅτι δια ἡμᾶς ἀναφέρει τὴν περὶ Πατρὸς, καὶ συνεισφέρει Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. ο Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω Νήφει πάλιν ὁ πνευματοφόρος, φθάνειν ἐπείγεται τὰς παρά τινων εὑρεσιλογίας· θαυμάσεις δὲ λίαν τὸν ἐν τοῖς θεωρήμασι λογισμόν. Φῶς ἀληθινὸν ἀπὸ εκάλεσε τὸν Υἱόν, διισχυρίσατό τε φωτίζειν αὐτὸν πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· πρὸς δέ γε τούτῳ, ὅτι καὶ . Ην ἐν τῷ κόσμῳ ο φησίν, • καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. » Αλλ' εἶπεν ἄν τις εὐθὺς ἡμῖν τῶν δι' ἐναντίας· Εἰ φῶς ἦν ὁ Λόγος, ὦ οὗτοι, καὶ εἰ φωτίζει παντὸς ἀνθρώπου καρδίαν, εἰς θεογνωσίαν δηλονότι καὶ εἰς σύνεσιν άνθρωποπρεπῆ, καὶ εἴπερ ἦν ἀεὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ αὐτὸς ἦν ἐργάτης αὐτοῦ, πῶς ἡγνοήθη, καὶ εἰς χρόνους οὕτω μακρούς; οὐκοῦν οὐκ ἐφώτιζεν, ἀλλ' οὐδὲ ὅλως ὑπῆρχε τὸ φῶς αὐτός. Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα θερμότερον ὁ θεολόγος ὑπαντιάζει, λέγων· « Ο κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω.» Οὐκ αὐτὸς δι' ἑαυτὸν ἡγνοήθη, φησίν· αἰτιάσθω δὲ ὁ κόσμος τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν. Φωτίζει μὲν γὰρ ὁ Υἱὸς, ἀπαμβλύνει δὲ τὴν χάριν ἡ κτίσις. Ἐδανείζετο τὸ βλέπειν, ἵνα τὸν κατὰ φύσιν νοήσῃ Θεὸν, καὶ δεδαπάνηκεν ἀσώτως τὸ δοθέν, μέχρι τῶν ποιημάτων ἔστησε τῆς θεωρίας τὸ μέτρον ἐνάρκησε τὸν ἐπέκεινα δρόμον, κατέχωσε ῥαθυμίαις τὸν φωτισμὸν, ἡμέλησε τοῦ χαρίσματος, ὅπερ ἵνα μὴ πάθοι, νήφειν ὁ Παῦλος κελεύει τῷ οἰκείῳ μα θητῇ· οὐδὲν οὖν ἄρα πρὸς τὸ φῶς ἡ τῶν φωτισθέν των φαυλότης. "Ονπερ γὰρ τρόπον, ἀνίσχει μὲν ἅπασι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, ὠφελεῖται δὲ οὐδὲν ὁ τυφλὸς, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο τῆς ἡλιακῆς ἂν εὐλόγως κατηγορήσαι- μεν αὐτῆς· αἰτιασώμεθα δὲ μᾶλλον τὸ τῆς ὄψεως πάθος (ἡ μὲν γὰρ ἐφώτιζεν, ἡ δὲ τὸν φωτισμὸν οὐκ ἐδέχετο)· οὕτως οἶμαι δεῖν καὶ ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐννοεῖν, ὅτι φῶς μέν ἐστι τὸ ἀληθινὸν, ὁ δὲ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου, καθὰ καὶ ὁ Παῦλός φησιν, ετύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ διαυγάσαι τὸν φωτισμὸν ἐν αὐτοῖς τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τύφλωσιν δέ φαμεν τὴν ἐν τούτοις ὑποστῆναι τὸν ἄνθρωπον, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nito dignitatem evangelista tribuet dicens, quod in mundo erat, et mundus per ipsum factus est. › Sed norat unum esse natura universi opificem: non ergo unum esse censebitur apud recte credentes, opus et factor, Deus et conditor, sed illud quidem subjicietur servi in morem, naturæ suæ modum non ignorans : ei autem Filius imperabit, qui solus cum Patre potest res e nihilo ad esse vocare, et quod nondum exsistit ineffabili virtute in ortum producere. Quod autem Deus secundum naturam exsistens Filius alius utique sit a creatura, in libro De sancta Trinitate cum jam abunde tractaverimus, nihil superfluum hic afferemus. Illud tamen utiliter addemus, quod cum ait mundum ab ipso factum esse, ad cogitandum de Patre nos adducit, et co- gnitionem ejus Ex quo, una cum eo Per quem, nobis infert. Omnia enim a Patre sunt per Filium in sancto Spiritu. Et mundus eum non cognovit. C Prudenter hic rursus evangelista sancto Spiritu amatus, quorumdam nugas antevertere conatur. Docendi autem rationem non parum mirabere. Lucem veram nuncupavit Filium, eumque omnem hominem venientem in hunc mundum illuminare confirmavit; addit quod et ‹ In mundo ipse erat, et mundus per ipsum factus est. Sed illico nobis adversariorum quidam objiciet : Si lux erat Ver- bum, et cujusvis hominis cor illuminat, ad agni- tionem Dei videlicet et scientiam hominis naturæ congruentem, et si in hoc mundo semper erat, et mundi opifex exsistebat, quomodo ignoratum est, et quidem tantis temporum spatiis ? Igitur non il- luminabat, sed neque lux plane erat. His confestim occurrit Theologus, dicens : « Mundus eum non co- gnovit. » Ipse quominus agnosceretur, inquit, in causa non fuit : sed infirmitati suæ id mundus ascribat. Illuminat enim Filius, sed gratiam re- tundit creatura: oculos accepit, quibus naturałem Deum intelligeret, sed eo munere abusa, in sola creaturarum contemplatione hæsit: ulterius ferri noluit, illuminationem pigritia obruit, neglexit gratiam ", quod ne sibi contitigat, vigilare Pauli discipulus admonetur. Nihil ergo ad lucern illumi- D natorum improbitas. Quemadmodumn enim solis lumen cunctis oboritur, sed nihil cæcus utilitatis inde accipit: non tamen proinde consentaneum esse dixeris solis accusare splendorem: quin po- tius ad oculorum vitium id referemus. Ille enim illuminat, bi lucem non capiunt; sic etiam de Uni- genito statuendum arbitror, nimirum ipsum lucem vsse veram, sed deum hujus sæculi, ut loquitur Paulus, excæcasse mentes infidelium, ne illuminatio cognitionis divinæ in ipsis fulgeat 18. Excarcatum autem hic dicimus hominem, non quod plane sit luce orbatus (servatur enim in natura divinitus * Tim. 1V, 14. II Cor. IV, 4.

οὐκ εἰς ὁλόκληρον τοῦ φωτὸς ἐρημίαν ἐρχόμενον (σώζεται γὰρ ἐν τῇ φύσει πάντως ή θεόσδοτος σύντ επις)· ἀλλ᾽ εἰς ἕξιν ἀμαθεστέραν κατασβεν[ν]ύμενον, καὶ ταῖς ἐπὶ τὰ χείρω παρατροπαῖς καταμαραίνοντα πως καὶ κατατήκοντα τὸ τῆς χάριτος μέτρον διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Μελωδός, ὅτε τὸν τοιοῦτον ἡμῖν ἄνθρωπον ὑποκρίνεται, τότε δὴ καὶ δικαίως καταφωτίζεσθαι παρακαλεί, λέγων ὡς πρὸς Θεόν • Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή του τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου· › νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν αναζωπυρήσαντα φῶς, καὶ ὥσπερ τινὰ λήμην τῶν τῆς καρδίας ὀφθαλμῶν ἐκκαθαίροντα τὸν ἐξ ἀρχαίας ἀμαθίας Επισκήψαντα σκοτισμόν. Αχαριστίας οὖν ἅμα καὶ ἀναισθησίας ὁ κόσμος ἐν τούτοις ὑπομένει γραφήν, καὶ τὸν οἰκεῖον ἀγνοήσας γενεσιουργόν, καὶ τὸν ἐκ Β' τοῦ πεφωτίσθαι καρπὸν οὐκ ἀγαθὸν ἐπιδείξας, ἵνα φανῆται λοιπὸν ἐπ' αὐτῷ κἀκεῖνο πάλιν ἀληθὲς. τη ἐφ' υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ προφητικῆς ἀδόμενον φωνῆς • Έμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάν- θας. » Ην γὰρ ὄντως ὁ τοῦ πεφωτίσθαι καρπός, ἡ ἀληθῆς περὶ τοῦ Μονογενοῦς διάληψις, σταφυλή . τις ὥσπερ κληματίδος εξηρτημένη, τῆς ἀνθρώπου διανοίας, φημί, καὶ οὐχὶ τὸ ἐναντίον, ἡ εἰς πολύθεον Έλκουσα πλάνην ἀβουλία, οξείας ακάνθης δίκην ἐν ἡμῖν ἀνατέλλουσα, καὶ πλήττουσα πρὸς θάνατον ταῖς ἀπάταις τὸν νοῦν. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. – Επιτείνει τὴν ἀπολογίαν ὁ εὐαγγελιστὴς τοῦ μὴ ἐγνωκέναι τὸν κόσμον τὸν φωτίζοντα αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ, καὶ ἀπὸ τῆς χείρονος τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἁμαρτίας, καὶ τὰ τῶν ἐθνῶν ἐγκλήματα κρατύνειν ἐπείγεται, καὶ τὴν ἐπισκήψασαν τῷ κόσμῳ δυσμαθείας τε ὁμοῦ καὶ ἀπειθείας ἐπιδεικνύει νόσον. Εὐαφόρμως δὲ λίαν εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως εἰσελαύνει λόγον, καὶ καθέρπει λοιπὸν ἐξ ἀκράτου θεολογίας εἰς ἐξήγησιν οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκώ- σεως, ἣν ἐποιήσατο δι᾿ ἡμᾶς ὁ Υἱός. Θαυμαστὸν γὰρ οὐδὲν, εἰ μὴ ἔγνω, φησὶν, ὁ κόσμος τὸν Μονογενῆ, τῆς μὲν ἀνθρώπιν πρεπούσης συνέσεως εκδεδραμη- κὼς, καὶ ὅτι μὲν ἐν τιμῇ τέ ἐστι καὶ γέγονεν οὐκ εἰδώς, παραβληθείς τε τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καθάπερ οὖν καὶ ὁ θεῖος ἔφασκε Μελωδός, ὅπου καὶ αὐτὸς ὁ προσήκειν ἰδίως αὐτῷ παρὰ πᾶσι νοηθείς λαὸς ἀπεσείσε το παρόντα μετὰ σαρκὸς, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐπιδημήσαντα λαβεῖν οὐκ ἠθέλησε, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τῆς πίστεως ἀντιδιδόντα. Επιτήρει δὲ ὅπως γέγονεν ἀσφαλῆς ὁ περὶ τούτων λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ κόσμου τὸ μηδόλως εγνωκέναι τὸν φωτίζοντα κατηγορεί, συγγνώμην ὥσπερ αὐτῷ δικαίως διὰ τούτου πραγματευόμενος, καὶ τῆς δοθεί τῆς αὐτῷ χάριτος ἀφορμὰς εὐλόγους προδιοικούμενος ἐπὶ δέ γε τῶν ἐξ Ἰσραήλ, οἱ καὶ ἐν μέρει τῶν ἰδίως αὐτῷ προσηκόντων ετετάχαντο, τὸ « Οὐ παρέλαβον ο τίθησιν· οὐ γὰρ ἦν ἀληθεύοντα λέγειν, ο Οὐκ ἔγνω- σαν, ο νόμου μὲν ἀρχαιοτέρου κηρύττοντος, προφητ τῶν δὲ τῶν μετ' ἐκεῖνον παιδαγωγούντων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Δίκαιον οὖν ἄρα καὶ ἐπ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. guatur ea lux, et conversione ad vitia marcescal grative modus atque contabescat. Quocirca sapien- tissimus Psalmima, istiusmodi hominis personas agens, jure a Deo illuminari petit his verbis: & Re- vela oculos ineos, et considerabo mirabilia de lege tua "¸ › Legem quippe in auxilium dedit, quæ di- vinum in nobis lumen excitat, et veteris inscitiæ caliginem ceu lippitudinem quamdam ex oculis cor-, dis detergat. Ingrati ergo animi et stuporis mun- dus hic postulatur, qui et suum auctorem ignora- vit, et illuminationis sum fructum non bonum edi- dit, ut illud de ipso demum jure dici possit quod de filiis Israel prophetica voce prædicatur : ‹ Ex- spectavi ut faceret uram et fecit spinas ”. › Fructus A data intelligentia), sed quod inertia habita orat enim illuminationis istius, Unigeniti certe erat agnitio, non secus ac uva, ex hominis mente ni- mirum eeu malleolo pendens, non autem illa te- meritas, quæ hominum genus ad astruendos mul- Uplices deos pertrahit, instar aculeats spinæ in nobis suboritur et animum erroribus ad mortem vulnerat. D Psal. Cavill, 18. Isa. V, )1, 11. In propria venit et sui cum non recepe- runt, Pergit evangelista in reddenda ratione, cur mun- dus non agnoverit eum a quo ¡Huminatur, hoc est Unigenitum, et proposito graviori peccato Israe fitarum, gentium quoque culpam confirmare niti- tur, et incubuisse mundo inscitiæ simul et incre- dulitatis morbum ostendit. Valde autem apposite ad mentionem de incarnatione faciendam subit, et a purissima illa theologia irrepit demum ad ex- plicandam incarnationis dispensationem, quam propter nos fecit Filius. Mirum quippe nihil est, inquit, si mundus Unigenitum non agnoverit, qui a recta intelligendi via deflexerit, et suæ dignitatis ignarus comparatus sit jumentis insipientibus, ut divinus Psalmista cecinit st, cum ipse quoque po pulus, quem sibi præ cæteris peculiarem elegit Deus, in carne præsentem abjecerit, et eum qui ad omnium salutem advenerat excipere noluerit, quamvis fidem regno calorum remuneraret. Ad- verte vero quam solida sint ea quæ hic ab evan- gelista dicuntur. Mundum accusat, quod illuni- nantem nullo modo cognoverit, justam ei veniam hoc pacto veluti quærens, et excusationes legitimnas datæ ei gratiæ struens. De Israelitis vero, quos in peculiarem sortem sibi Deus asciverat, scribit: • Non receperunt. . Non enim vere dicere poterat, • Non cognoverunt, prisca lege prædicante, et post eam prophetis ad veritatis comprehensionem illos crudientibus. Equum ergo fuit in eos judicii severitatem adhibere, ut nimirum erga gentes bo- nitatem. Mundus enim, sive gentes, concursu adl 2. * Psal, svns, 13.

οὐκ εἰς ὁλόκληρον τοῦ φωτὸς ἐρημίαν ἐρχόμενον (σώζεται γὰρ ἐν τῇ φύσει πάντως ή θεόσδοτος σύντ επις)· ἀλλ᾽ εἰς ἕξιν ἀμαθεστέραν κατασβεν[ν]ύμενον, καὶ ταῖς ἐπὶ τὰ χείρω παρατροπαῖς καταμαραίνοντα πως καὶ κατατήκοντα τὸ τῆς χάριτος μέτρον διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Μελωδός, ὅτε τὸν τοιοῦτον ἡμῖν ἄνθρωπον ὑποκρίνεται, τότε δὴ καὶ δικαίως καταφωτίζεσθαι παρακαλεί, λέγων ὡς πρὸς Θεόν • Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή του τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου· › νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν αναζωπυρήσαντα φῶς, καὶ ὥσπερ τινὰ λήμην τῶν τῆς καρδίας ὀφθαλμῶν ἐκκαθαίροντα τὸν ἐξ ἀρχαίας ἀμαθίας Επισκήψαντα σκοτισμόν. Αχαριστίας οὖν ἅμα καὶ ἀναισθησίας ὁ κόσμος ἐν τούτοις ὑπομένει γραφήν, καὶ τὸν οἰκεῖον ἀγνοήσας γενεσιουργόν, καὶ τὸν ἐκ Β' τοῦ πεφωτίσθαι καρπὸν οὐκ ἀγαθὸν ἐπιδείξας, ἵνα φανῆται λοιπὸν ἐπ' αὐτῷ κἀκεῖνο πάλιν ἀληθὲς. τη ἐφ' υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ προφητικῆς ἀδόμενον φωνῆς • Έμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάν- θας. » Ην γὰρ ὄντως ὁ τοῦ πεφωτίσθαι καρπός, ἡ ἀληθῆς περὶ τοῦ Μονογενοῦς διάληψις, σταφυλή . τις ὥσπερ κληματίδος εξηρτημένη, τῆς ἀνθρώπου διανοίας, φημί, καὶ οὐχὶ τὸ ἐναντίον, ἡ εἰς πολύθεον Έλκουσα πλάνην ἀβουλία, οξείας ακάνθης δίκην ἐν ἡμῖν ἀνατέλλουσα, καὶ πλήττουσα πρὸς θάνατον ταῖς ἀπάταις τὸν νοῦν. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. – Επιτείνει τὴν ἀπολογίαν ὁ εὐαγγελιστὴς τοῦ μὴ ἐγνωκέναι τὸν κόσμον τὸν φωτίζοντα αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ, καὶ ἀπὸ τῆς χείρονος τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἁμαρτίας, καὶ τὰ τῶν ἐθνῶν ἐγκλήματα κρατύνειν ἐπείγεται, καὶ τὴν ἐπισκήψασαν τῷ κόσμῳ δυσμαθείας τε ὁμοῦ καὶ ἀπειθείας ἐπιδεικνύει νόσον. Εὐαφόρμως δὲ λίαν εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως εἰσελαύνει λόγον, καὶ καθέρπει λοιπὸν ἐξ ἀκράτου θεολογίας εἰς ἐξήγησιν οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκώ- σεως, ἣν ἐποιήσατο δι᾿ ἡμᾶς ὁ Υἱός. Θαυμαστὸν γὰρ οὐδὲν, εἰ μὴ ἔγνω, φησὶν, ὁ κόσμος τὸν Μονογενῆ, τῆς μὲν ἀνθρώπιν πρεπούσης συνέσεως εκδεδραμη- κὼς, καὶ ὅτι μὲν ἐν τιμῇ τέ ἐστι καὶ γέγονεν οὐκ εἰδώς, παραβληθείς τε τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καθάπερ οὖν καὶ ὁ θεῖος ἔφασκε Μελωδός, ὅπου καὶ αὐτὸς ὁ προσήκειν ἰδίως αὐτῷ παρὰ πᾶσι νοηθείς λαὸς ἀπεσείσε το παρόντα μετὰ σαρκὸς, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐπιδημήσαντα λαβεῖν οὐκ ἠθέλησε, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τῆς πίστεως ἀντιδιδόντα. Επιτήρει δὲ ὅπως γέγονεν ἀσφαλῆς ὁ περὶ τούτων λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ κόσμου τὸ μηδόλως εγνωκέναι τὸν φωτίζοντα κατηγορεί, συγγνώμην ὥσπερ αὐτῷ δικαίως διὰ τούτου πραγματευόμενος, καὶ τῆς δοθεί τῆς αὐτῷ χάριτος ἀφορμὰς εὐλόγους προδιοικούμενος ἐπὶ δέ γε τῶν ἐξ Ἰσραήλ, οἱ καὶ ἐν μέρει τῶν ἰδίως αὐτῷ προσηκόντων ετετάχαντο, τὸ « Οὐ παρέλαβον ο τίθησιν· οὐ γὰρ ἦν ἀληθεύοντα λέγειν, ο Οὐκ ἔγνω- σαν, ο νόμου μὲν ἀρχαιοτέρου κηρύττοντος, προφητ τῶν δὲ τῶν μετ' ἐκεῖνον παιδαγωγούντων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Δίκαιον οὖν ἄρα καὶ ἐπ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. guatur ea lux, et conversione ad vitia marcescal grative modus atque contabescat. Quocirca sapien- tissimus Psalmima, istiusmodi hominis personas agens, jure a Deo illuminari petit his verbis: & Re- vela oculos ineos, et considerabo mirabilia de lege tua "¸ › Legem quippe in auxilium dedit, quæ di- vinum in nobis lumen excitat, et veteris inscitiæ caliginem ceu lippitudinem quamdam ex oculis cor-, dis detergat. Ingrati ergo animi et stuporis mun- dus hic postulatur, qui et suum auctorem ignora- vit, et illuminationis sum fructum non bonum edi- dit, ut illud de ipso demum jure dici possit quod de filiis Israel prophetica voce prædicatur : ‹ Ex- spectavi ut faceret uram et fecit spinas ”. › Fructus A data intelligentia), sed quod inertia habita orat enim illuminationis istius, Unigeniti certe erat agnitio, non secus ac uva, ex hominis mente ni- mirum eeu malleolo pendens, non autem illa te- meritas, quæ hominum genus ad astruendos mul- Uplices deos pertrahit, instar aculeats spinæ in nobis suboritur et animum erroribus ad mortem vulnerat. D Psal. Cavill, 18. Isa. V, )1, 11. In propria venit et sui cum non recepe- runt, Pergit evangelista in reddenda ratione, cur mun- dus non agnoverit eum a quo ¡Huminatur, hoc est Unigenitum, et proposito graviori peccato Israe fitarum, gentium quoque culpam confirmare niti- tur, et incubuisse mundo inscitiæ simul et incre- dulitatis morbum ostendit. Valde autem apposite ad mentionem de incarnatione faciendam subit, et a purissima illa theologia irrepit demum ad ex- plicandam incarnationis dispensationem, quam propter nos fecit Filius. Mirum quippe nihil est, inquit, si mundus Unigenitum non agnoverit, qui a recta intelligendi via deflexerit, et suæ dignitatis ignarus comparatus sit jumentis insipientibus, ut divinus Psalmista cecinit st, cum ipse quoque po pulus, quem sibi præ cæteris peculiarem elegit Deus, in carne præsentem abjecerit, et eum qui ad omnium salutem advenerat excipere noluerit, quamvis fidem regno calorum remuneraret. Ad- verte vero quam solida sint ea quæ hic ab evan- gelista dicuntur. Mundum accusat, quod illuni- nantem nullo modo cognoverit, justam ei veniam hoc pacto veluti quærens, et excusationes legitimnas datæ ei gratiæ struens. De Israelitis vero, quos in peculiarem sortem sibi Deus asciverat, scribit: • Non receperunt. . Non enim vere dicere poterat, • Non cognoverunt, prisca lege prædicante, et post eam prophetis ad veritatis comprehensionem illos crudientibus. Equum ergo fuit in eos judicii severitatem adhibere, ut nimirum erga gentes bo- nitatem. Mundus enim, sive gentes, concursu adl 2. * Psal, svns, 13.

οὐκ εἰς ὁλόκληρον τοῦ φωτὸς ἐρημίαν ἐρχόμενον (σώζεται γὰρ ἐν τῇ φύσει πάντως ή θεόσδοτος σύντ επις)· ἀλλ᾽ εἰς ἕξιν ἀμαθεστέραν κατασβεν[ν]ύμενον, καὶ ταῖς ἐπὶ τὰ χείρω παρατροπαῖς καταμαραίνοντα πως καὶ κατατήκοντα τὸ τῆς χάριτος μέτρον διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Μελωδός, ὅτε τὸν τοιοῦτον ἡμῖν ἄνθρωπον ὑποκρίνεται, τότε δὴ καὶ δικαίως καταφωτίζεσθαι παρακαλεί, λέγων ὡς πρὸς Θεόν • Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή του τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου· › νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν αναζωπυρήσαντα φῶς, καὶ ὥσπερ τινὰ λήμην τῶν τῆς καρδίας ὀφθαλμῶν ἐκκαθαίροντα τὸν ἐξ ἀρχαίας ἀμαθίας Επισκήψαντα σκοτισμόν. Αχαριστίας οὖν ἅμα καὶ ἀναισθησίας ὁ κόσμος ἐν τούτοις ὑπομένει γραφήν, καὶ τὸν οἰκεῖον ἀγνοήσας γενεσιουργόν, καὶ τὸν ἐκ Β' τοῦ πεφωτίσθαι καρπὸν οὐκ ἀγαθὸν ἐπιδείξας, ἵνα φανῆται λοιπὸν ἐπ' αὐτῷ κἀκεῖνο πάλιν ἀληθὲς. τη ἐφ' υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ προφητικῆς ἀδόμενον φωνῆς • Έμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάν- θας. » Ην γὰρ ὄντως ὁ τοῦ πεφωτίσθαι καρπός, ἡ ἀληθῆς περὶ τοῦ Μονογενοῦς διάληψις, σταφυλή . τις ὥσπερ κληματίδος εξηρτημένη, τῆς ἀνθρώπου διανοίας, φημί, καὶ οὐχὶ τὸ ἐναντίον, ἡ εἰς πολύθεον Έλκουσα πλάνην ἀβουλία, οξείας ακάνθης δίκην ἐν ἡμῖν ἀνατέλλουσα, καὶ πλήττουσα πρὸς θάνατον ταῖς ἀπάταις τὸν νοῦν. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. – Επιτείνει τὴν ἀπολογίαν ὁ εὐαγγελιστὴς τοῦ μὴ ἐγνωκέναι τὸν κόσμον τὸν φωτίζοντα αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ, καὶ ἀπὸ τῆς χείρονος τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἁμαρτίας, καὶ τὰ τῶν ἐθνῶν ἐγκλήματα κρατύνειν ἐπείγεται, καὶ τὴν ἐπισκήψασαν τῷ κόσμῳ δυσμαθείας τε ὁμοῦ καὶ ἀπειθείας ἐπιδεικνύει νόσον. Εὐαφόρμως δὲ λίαν εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως εἰσελαύνει λόγον, καὶ καθέρπει λοιπὸν ἐξ ἀκράτου θεολογίας εἰς ἐξήγησιν οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκώ- σεως, ἣν ἐποιήσατο δι᾿ ἡμᾶς ὁ Υἱός. Θαυμαστὸν γὰρ οὐδὲν, εἰ μὴ ἔγνω, φησὶν, ὁ κόσμος τὸν Μονογενῆ, τῆς μὲν ἀνθρώπιν πρεπούσης συνέσεως εκδεδραμη- κὼς, καὶ ὅτι μὲν ἐν τιμῇ τέ ἐστι καὶ γέγονεν οὐκ εἰδώς, παραβληθείς τε τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καθάπερ οὖν καὶ ὁ θεῖος ἔφασκε Μελωδός, ὅπου καὶ αὐτὸς ὁ προσήκειν ἰδίως αὐτῷ παρὰ πᾶσι νοηθείς λαὸς ἀπεσείσε το παρόντα μετὰ σαρκὸς, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐπιδημήσαντα λαβεῖν οὐκ ἠθέλησε, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τῆς πίστεως ἀντιδιδόντα. Επιτήρει δὲ ὅπως γέγονεν ἀσφαλῆς ὁ περὶ τούτων λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ κόσμου τὸ μηδόλως εγνωκέναι τὸν φωτίζοντα κατηγορεί, συγγνώμην ὥσπερ αὐτῷ δικαίως διὰ τούτου πραγματευόμενος, καὶ τῆς δοθεί τῆς αὐτῷ χάριτος ἀφορμὰς εὐλόγους προδιοικούμενος ἐπὶ δέ γε τῶν ἐξ Ἰσραήλ, οἱ καὶ ἐν μέρει τῶν ἰδίως αὐτῷ προσηκόντων ετετάχαντο, τὸ « Οὐ παρέλαβον ο τίθησιν· οὐ γὰρ ἦν ἀληθεύοντα λέγειν, ο Οὐκ ἔγνω- σαν, ο νόμου μὲν ἀρχαιοτέρου κηρύττοντος, προφητ τῶν δὲ τῶν μετ' ἐκεῖνον παιδαγωγούντων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Δίκαιον οὖν ἄρα καὶ ἐπ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. guatur ea lux, et conversione ad vitia marcescal grative modus atque contabescat. Quocirca sapien- tissimus Psalmima, istiusmodi hominis personas agens, jure a Deo illuminari petit his verbis: & Re- vela oculos ineos, et considerabo mirabilia de lege tua "¸ › Legem quippe in auxilium dedit, quæ di- vinum in nobis lumen excitat, et veteris inscitiæ caliginem ceu lippitudinem quamdam ex oculis cor-, dis detergat. Ingrati ergo animi et stuporis mun- dus hic postulatur, qui et suum auctorem ignora- vit, et illuminationis sum fructum non bonum edi- dit, ut illud de ipso demum jure dici possit quod de filiis Israel prophetica voce prædicatur : ‹ Ex- spectavi ut faceret uram et fecit spinas ”. › Fructus A data intelligentia), sed quod inertia habita orat enim illuminationis istius, Unigeniti certe erat agnitio, non secus ac uva, ex hominis mente ni- mirum eeu malleolo pendens, non autem illa te- meritas, quæ hominum genus ad astruendos mul- Uplices deos pertrahit, instar aculeats spinæ in nobis suboritur et animum erroribus ad mortem vulnerat. D Psal. Cavill, 18. Isa. V, )1, 11. In propria venit et sui cum non recepe- runt, Pergit evangelista in reddenda ratione, cur mun- dus non agnoverit eum a quo ¡Huminatur, hoc est Unigenitum, et proposito graviori peccato Israe fitarum, gentium quoque culpam confirmare niti- tur, et incubuisse mundo inscitiæ simul et incre- dulitatis morbum ostendit. Valde autem apposite ad mentionem de incarnatione faciendam subit, et a purissima illa theologia irrepit demum ad ex- plicandam incarnationis dispensationem, quam propter nos fecit Filius. Mirum quippe nihil est, inquit, si mundus Unigenitum non agnoverit, qui a recta intelligendi via deflexerit, et suæ dignitatis ignarus comparatus sit jumentis insipientibus, ut divinus Psalmista cecinit st, cum ipse quoque po pulus, quem sibi præ cæteris peculiarem elegit Deus, in carne præsentem abjecerit, et eum qui ad omnium salutem advenerat excipere noluerit, quamvis fidem regno calorum remuneraret. Ad- verte vero quam solida sint ea quæ hic ab evan- gelista dicuntur. Mundum accusat, quod illuni- nantem nullo modo cognoverit, justam ei veniam hoc pacto veluti quærens, et excusationes legitimnas datæ ei gratiæ struens. De Israelitis vero, quos in peculiarem sortem sibi Deus asciverat, scribit: • Non receperunt. . Non enim vere dicere poterat, • Non cognoverunt, prisca lege prædicante, et post eam prophetis ad veritatis comprehensionem illos crudientibus. Equum ergo fuit in eos judicii severitatem adhibere, ut nimirum erga gentes bo- nitatem. Mundus enim, sive gentes, concursu adl 2. * Psal, svns, 13.

οὐκ εἰς ὁλόκληρον τοῦ φωτὸς ἐρημίαν ἐρχόμενον (σώζεται γὰρ ἐν τῇ φύσει πάντως ή θεόσδοτος σύντ επις)· ἀλλ᾽ εἰς ἕξιν ἀμαθεστέραν κατασβεν[ν]ύμενον, καὶ ταῖς ἐπὶ τὰ χείρω παρατροπαῖς καταμαραίνοντα πως καὶ κατατήκοντα τὸ τῆς χάριτος μέτρον διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Μελωδός, ὅτε τὸν τοιοῦτον ἡμῖν ἄνθρωπον ὑποκρίνεται, τότε δὴ καὶ δικαίως καταφωτίζεσθαι παρακαλεί, λέγων ὡς πρὸς Θεόν • Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή του τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου· › νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν αναζωπυρήσαντα φῶς, καὶ ὥσπερ τινὰ λήμην τῶν τῆς καρδίας ὀφθαλμῶν ἐκκαθαίροντα τὸν ἐξ ἀρχαίας ἀμαθίας Επισκήψαντα σκοτισμόν. Αχαριστίας οὖν ἅμα καὶ ἀναισθησίας ὁ κόσμος ἐν τούτοις ὑπομένει γραφήν, καὶ τὸν οἰκεῖον ἀγνοήσας γενεσιουργόν, καὶ τὸν ἐκ Β' τοῦ πεφωτίσθαι καρπὸν οὐκ ἀγαθὸν ἐπιδείξας, ἵνα φανῆται λοιπὸν ἐπ' αὐτῷ κἀκεῖνο πάλιν ἀληθὲς. τη ἐφ' υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ προφητικῆς ἀδόμενον φωνῆς • Έμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάν- θας. » Ην γὰρ ὄντως ὁ τοῦ πεφωτίσθαι καρπός, ἡ ἀληθῆς περὶ τοῦ Μονογενοῦς διάληψις, σταφυλή . τις ὥσπερ κληματίδος εξηρτημένη, τῆς ἀνθρώπου διανοίας, φημί, καὶ οὐχὶ τὸ ἐναντίον, ἡ εἰς πολύθεον Έλκουσα πλάνην ἀβουλία, οξείας ακάνθης δίκην ἐν ἡμῖν ἀνατέλλουσα, καὶ πλήττουσα πρὸς θάνατον ταῖς ἀπάταις τὸν νοῦν. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. – Επιτείνει τὴν ἀπολογίαν ὁ εὐαγγελιστὴς τοῦ μὴ ἐγνωκέναι τὸν κόσμον τὸν φωτίζοντα αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ, καὶ ἀπὸ τῆς χείρονος τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἁμαρτίας, καὶ τὰ τῶν ἐθνῶν ἐγκλήματα κρατύνειν ἐπείγεται, καὶ τὴν ἐπισκήψασαν τῷ κόσμῳ δυσμαθείας τε ὁμοῦ καὶ ἀπειθείας ἐπιδεικνύει νόσον. Εὐαφόρμως δὲ λίαν εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως εἰσελαύνει λόγον, καὶ καθέρπει λοιπὸν ἐξ ἀκράτου θεολογίας εἰς ἐξήγησιν οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκώ- σεως, ἣν ἐποιήσατο δι᾿ ἡμᾶς ὁ Υἱός. Θαυμαστὸν γὰρ οὐδὲν, εἰ μὴ ἔγνω, φησὶν, ὁ κόσμος τὸν Μονογενῆ, τῆς μὲν ἀνθρώπιν πρεπούσης συνέσεως εκδεδραμη- κὼς, καὶ ὅτι μὲν ἐν τιμῇ τέ ἐστι καὶ γέγονεν οὐκ εἰδώς, παραβληθείς τε τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καθάπερ οὖν καὶ ὁ θεῖος ἔφασκε Μελωδός, ὅπου καὶ αὐτὸς ὁ προσήκειν ἰδίως αὐτῷ παρὰ πᾶσι νοηθείς λαὸς ἀπεσείσε το παρόντα μετὰ σαρκὸς, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐπιδημήσαντα λαβεῖν οὐκ ἠθέλησε, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τῆς πίστεως ἀντιδιδόντα. Επιτήρει δὲ ὅπως γέγονεν ἀσφαλῆς ὁ περὶ τούτων λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ κόσμου τὸ μηδόλως εγνωκέναι τὸν φωτίζοντα κατηγορεί, συγγνώμην ὥσπερ αὐτῷ δικαίως διὰ τούτου πραγματευόμενος, καὶ τῆς δοθεί τῆς αὐτῷ χάριτος ἀφορμὰς εὐλόγους προδιοικούμενος ἐπὶ δέ γε τῶν ἐξ Ἰσραήλ, οἱ καὶ ἐν μέρει τῶν ἰδίως αὐτῷ προσηκόντων ετετάχαντο, τὸ « Οὐ παρέλαβον ο τίθησιν· οὐ γὰρ ἦν ἀληθεύοντα λέγειν, ο Οὐκ ἔγνω- σαν, ο νόμου μὲν ἀρχαιοτέρου κηρύττοντος, προφητ τῶν δὲ τῶν μετ' ἐκεῖνον παιδαγωγούντων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Δίκαιον οὖν ἄρα καὶ ἐπ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. guatur ea lux, et conversione ad vitia marcescal grative modus atque contabescat. Quocirca sapien- tissimus Psalmima, istiusmodi hominis personas agens, jure a Deo illuminari petit his verbis: & Re- vela oculos ineos, et considerabo mirabilia de lege tua "¸ › Legem quippe in auxilium dedit, quæ di- vinum in nobis lumen excitat, et veteris inscitiæ caliginem ceu lippitudinem quamdam ex oculis cor-, dis detergat. Ingrati ergo animi et stuporis mun- dus hic postulatur, qui et suum auctorem ignora- vit, et illuminationis sum fructum non bonum edi- dit, ut illud de ipso demum jure dici possit quod de filiis Israel prophetica voce prædicatur : ‹ Ex- spectavi ut faceret uram et fecit spinas ”. › Fructus A data intelligentia), sed quod inertia habita orat enim illuminationis istius, Unigeniti certe erat agnitio, non secus ac uva, ex hominis mente ni- mirum eeu malleolo pendens, non autem illa te- meritas, quæ hominum genus ad astruendos mul- Uplices deos pertrahit, instar aculeats spinæ in nobis suboritur et animum erroribus ad mortem vulnerat. D Psal. Cavill, 18. Isa. V, )1, 11. In propria venit et sui cum non recepe- runt, Pergit evangelista in reddenda ratione, cur mun- dus non agnoverit eum a quo ¡Huminatur, hoc est Unigenitum, et proposito graviori peccato Israe fitarum, gentium quoque culpam confirmare niti- tur, et incubuisse mundo inscitiæ simul et incre- dulitatis morbum ostendit. Valde autem apposite ad mentionem de incarnatione faciendam subit, et a purissima illa theologia irrepit demum ad ex- plicandam incarnationis dispensationem, quam propter nos fecit Filius. Mirum quippe nihil est, inquit, si mundus Unigenitum non agnoverit, qui a recta intelligendi via deflexerit, et suæ dignitatis ignarus comparatus sit jumentis insipientibus, ut divinus Psalmista cecinit st, cum ipse quoque po pulus, quem sibi præ cæteris peculiarem elegit Deus, in carne præsentem abjecerit, et eum qui ad omnium salutem advenerat excipere noluerit, quamvis fidem regno calorum remuneraret. Ad- verte vero quam solida sint ea quæ hic ab evan- gelista dicuntur. Mundum accusat, quod illuni- nantem nullo modo cognoverit, justam ei veniam hoc pacto veluti quærens, et excusationes legitimnas datæ ei gratiæ struens. De Israelitis vero, quos in peculiarem sortem sibi Deus asciverat, scribit: • Non receperunt. . Non enim vere dicere poterat, • Non cognoverunt, prisca lege prædicante, et post eam prophetis ad veritatis comprehensionem illos crudientibus. Equum ergo fuit in eos judicii severitatem adhibere, ut nimirum erga gentes bo- nitatem. Mundus enim, sive gentes, concursu adl 2. * Psal, svns, 13.

οὐκ εἰς ὁλόκληρον τοῦ φωτὸς ἐρημίαν ἐρχόμενον (σώζεται γὰρ ἐν τῇ φύσει πάντως ή θεόσδοτος σύντ επις)· ἀλλ᾽ εἰς ἕξιν ἀμαθεστέραν κατασβεν[ν]ύμενον, καὶ ταῖς ἐπὶ τὰ χείρω παρατροπαῖς καταμαραίνοντα πως καὶ κατατήκοντα τὸ τῆς χάριτος μέτρον διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Μελωδός, ὅτε τὸν τοιοῦτον ἡμῖν ἄνθρωπον ὑποκρίνεται, τότε δὴ καὶ δικαίως καταφωτίζεσθαι παρακαλεί, λέγων ὡς πρὸς Θεόν • Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή του τὰ θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου· › νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν αναζωπυρήσαντα φῶς, καὶ ὥσπερ τινὰ λήμην τῶν τῆς καρδίας ὀφθαλμῶν ἐκκαθαίροντα τὸν ἐξ ἀρχαίας ἀμαθίας Επισκήψαντα σκοτισμόν. Αχαριστίας οὖν ἅμα καὶ ἀναισθησίας ὁ κόσμος ἐν τούτοις ὑπομένει γραφήν, καὶ τὸν οἰκεῖον ἀγνοήσας γενεσιουργόν, καὶ τὸν ἐκ Β' τοῦ πεφωτίσθαι καρπὸν οὐκ ἀγαθὸν ἐπιδείξας, ἵνα φανῆται λοιπὸν ἐπ' αὐτῷ κἀκεῖνο πάλιν ἀληθὲς. τη ἐφ' υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ προφητικῆς ἀδόμενον φωνῆς • Έμεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλήν, ἐποίησε δὲ ἀκάν- θας. » Ην γὰρ ὄντως ὁ τοῦ πεφωτίσθαι καρπός, ἡ ἀληθῆς περὶ τοῦ Μονογενοῦς διάληψις, σταφυλή . τις ὥσπερ κληματίδος εξηρτημένη, τῆς ἀνθρώπου διανοίας, φημί, καὶ οὐχὶ τὸ ἐναντίον, ἡ εἰς πολύθεον Έλκουσα πλάνην ἀβουλία, οξείας ακάνθης δίκην ἐν ἡμῖν ἀνατέλλουσα, καὶ πλήττουσα πρὸς θάνατον ταῖς ἀπάταις τὸν νοῦν. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. – Επιτείνει τὴν ἀπολογίαν ὁ εὐαγγελιστὴς τοῦ μὴ ἐγνωκέναι τὸν κόσμον τὸν φωτίζοντα αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Μονογενῆ, καὶ ἀπὸ τῆς χείρονος τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἁμαρτίας, καὶ τὰ τῶν ἐθνῶν ἐγκλήματα κρατύνειν ἐπείγεται, καὶ τὴν ἐπισκήψασαν τῷ κόσμῳ δυσμαθείας τε ὁμοῦ καὶ ἀπειθείας ἐπιδεικνύει νόσον. Εὐαφόρμως δὲ λίαν εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως εἰσελαύνει λόγον, καὶ καθέρπει λοιπὸν ἐξ ἀκράτου θεολογίας εἰς ἐξήγησιν οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκώ- σεως, ἣν ἐποιήσατο δι᾿ ἡμᾶς ὁ Υἱός. Θαυμαστὸν γὰρ οὐδὲν, εἰ μὴ ἔγνω, φησὶν, ὁ κόσμος τὸν Μονογενῆ, τῆς μὲν ἀνθρώπιν πρεπούσης συνέσεως εκδεδραμη- κὼς, καὶ ὅτι μὲν ἐν τιμῇ τέ ἐστι καὶ γέγονεν οὐκ εἰδώς, παραβληθείς τε τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καθάπερ οὖν καὶ ὁ θεῖος ἔφασκε Μελωδός, ὅπου καὶ αὐτὸς ὁ προσήκειν ἰδίως αὐτῷ παρὰ πᾶσι νοηθείς λαὸς ἀπεσείσε το παρόντα μετὰ σαρκὸς, καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐπιδημήσαντα λαβεῖν οὐκ ἠθέλησε, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τῆς πίστεως ἀντιδιδόντα. Επιτήρει δὲ ὅπως γέγονεν ἀσφαλῆς ὁ περὶ τούτων λόγος. Τοῦ μὲν γὰρ κόσμου τὸ μηδόλως εγνωκέναι τὸν φωτίζοντα κατηγορεί, συγγνώμην ὥσπερ αὐτῷ δικαίως διὰ τούτου πραγματευόμενος, καὶ τῆς δοθεί τῆς αὐτῷ χάριτος ἀφορμὰς εὐλόγους προδιοικούμενος ἐπὶ δέ γε τῶν ἐξ Ἰσραήλ, οἱ καὶ ἐν μέρει τῶν ἰδίως αὐτῷ προσηκόντων ετετάχαντο, τὸ « Οὐ παρέλαβον ο τίθησιν· οὐ γὰρ ἦν ἀληθεύοντα λέγειν, ο Οὐκ ἔγνω- σαν, ο νόμου μὲν ἀρχαιοτέρου κηρύττοντος, προφητ τῶν δὲ τῶν μετ' ἐκεῖνον παιδαγωγούντων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν. Δίκαιον οὖν ἄρα καὶ ἐπ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. guatur ea lux, et conversione ad vitia marcescal grative modus atque contabescat. Quocirca sapien- tissimus Psalmima, istiusmodi hominis personas agens, jure a Deo illuminari petit his verbis: & Re- vela oculos ineos, et considerabo mirabilia de lege tua "¸ › Legem quippe in auxilium dedit, quæ di- vinum in nobis lumen excitat, et veteris inscitiæ caliginem ceu lippitudinem quamdam ex oculis cor-, dis detergat. Ingrati ergo animi et stuporis mun- dus hic postulatur, qui et suum auctorem ignora- vit, et illuminationis sum fructum non bonum edi- dit, ut illud de ipso demum jure dici possit quod de filiis Israel prophetica voce prædicatur : ‹ Ex- spectavi ut faceret uram et fecit spinas ”. › Fructus A data intelligentia), sed quod inertia habita orat enim illuminationis istius, Unigeniti certe erat agnitio, non secus ac uva, ex hominis mente ni- mirum eeu malleolo pendens, non autem illa te- meritas, quæ hominum genus ad astruendos mul- Uplices deos pertrahit, instar aculeats spinæ in nobis suboritur et animum erroribus ad mortem vulnerat. D Psal. Cavill, 18. Isa. V, )1, 11. In propria venit et sui cum non recepe- runt, Pergit evangelista in reddenda ratione, cur mun- dus non agnoverit eum a quo ¡Huminatur, hoc est Unigenitum, et proposito graviori peccato Israe fitarum, gentium quoque culpam confirmare niti- tur, et incubuisse mundo inscitiæ simul et incre- dulitatis morbum ostendit. Valde autem apposite ad mentionem de incarnatione faciendam subit, et a purissima illa theologia irrepit demum ad ex- plicandam incarnationis dispensationem, quam propter nos fecit Filius. Mirum quippe nihil est, inquit, si mundus Unigenitum non agnoverit, qui a recta intelligendi via deflexerit, et suæ dignitatis ignarus comparatus sit jumentis insipientibus, ut divinus Psalmista cecinit st, cum ipse quoque po pulus, quem sibi præ cæteris peculiarem elegit Deus, in carne præsentem abjecerit, et eum qui ad omnium salutem advenerat excipere noluerit, quamvis fidem regno calorum remuneraret. Ad- verte vero quam solida sint ea quæ hic ab evan- gelista dicuntur. Mundum accusat, quod illuni- nantem nullo modo cognoverit, justam ei veniam hoc pacto veluti quærens, et excusationes legitimnas datæ ei gratiæ struens. De Israelitis vero, quos in peculiarem sortem sibi Deus asciverat, scribit: • Non receperunt. . Non enim vere dicere poterat, • Non cognoverunt, prisca lege prædicante, et post eam prophetis ad veritatis comprehensionem illos crudientibus. Equum ergo fuit in eos judicii severitatem adhibere, ut nimirum erga gentes bo- nitatem. Mundus enim, sive gentes, concursu adl 2. * Psal, svns, 13.

Ερεῖ δέ τις πρὸς τὰ ἔθνη τῶν Χριστοῦ μαθητῶν· Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν, ἵνα τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλοῦντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς. » Ἐπειδὴ γὰρ παρεδέξαντο διὰ τῆς πίστεως τὸν Υἱόν, δέχονται τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐν τέκνοις τετάχθαι Θεοῦ· δίδωσί γε μὴν ὁ Υἱὸς τὸ μόνῳ καὶ ἰδίως αὐτῷ καὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχον ἐξουσιαστικῶς, εἰς κοινότητα προθεὶς, ὥσπερ εἰκόνα φιλανθρωπίας τῆς ἐνούσης αὐτῷ καὶ τῆς εἰς τὸν κόσμον ἀγάπης τὸ πρᾶγμα ποιούμενος. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως διαφυγεῖν τὴν φθοράν, τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ τοὺς φορέσαντας, εἰ μὴ τῆς εἰκόνος τῆς ἐπουρανίου, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι προς υιοθεσίαν, τὸ κάλλος ἡμῖν ἐνεσημάνθη. Μέτοχοι γὰρ γεγονότες αὐτοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος, κατεσφραγίσθημεν εἰς ὁμοιότητα τὴν πρὸς αὐτὸν, καὶ εἰς τὸ ἀρχέτυπον τῆς εἰκόνος . . . . νόμον σχῆμα, καθ' ήνπερ ἡμᾶς καὶ πεποιῆσθαί φησιν ή θεία Γραφή. Μόλις γὰρ οὕτω τὸ ἀρχαῖον τῆς φύσεως ἀνακομισάμενοι κάλλος, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἐκείνην ἀναμορφωθέντες φύσιν, κρείττους Επόμεθα τῶν ἐκ παραβάσεως ἡμῖν συμβεβηκότων κακῶν. Οὐκοῦν ἀναβαίνομεν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίω· μα διὰ Χριστὸν, ἀλλ' οὐ κατ' ἐκεῖνον ἀπαραλλά- κτως ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς πρὸς ἐκεῖνον διὰ τῆς κατὰ μίμησιν χάριτος· ὁ μὲν γάρ ἐστιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, θετοὶ δὲ ἡμεῖς ἐκ φιλανθρωπίας, ὡς ἐν χάριτος μοίρα λαμ- βάνοντες τὸ · · Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. » Ἡ μὲν γὰρ πεποιημένη καὶ δούλη κτίσις, καλεῖται πρὸς τὰ ὑπὲρ φύσιν νεύματι γυμνῷ καὶ θελήσει τοῦ Πατρός· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, οὐκ ἐν τοῖς θελήμασι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐδὲ ὅσον εἰς τὸ βεβουλῆσθαι μόνον αὐτὸν, τὸ εἶναι Θεὸς καὶ Υἱὸς κεκτήσεται, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας ἀναλάμψας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἴδιον αὐτῆς ἀγαθὴν κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Ορᾶται δὲ πάλιν Υἱὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, καὶ τῇ πρὸς ἡμᾶς ἀντιπαραθέσει δοξαζό- μενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ φύσει λόγον ἕτερον ἔχει τῷ κατὰ θέσιν, καὶ τῷ κατὰ μίμησιν τὸ κατ' ἀλήθειαν, υἱοὶ δὲ ἡμεῖς κεκλήμεθα Θεοῦ κατὰ θέσιν, καὶ κατὰ μίμησιν· κατὰ φύσιν ἄρα καὶ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς, ᾧ καὶ ταῦτα γεγονότες αντιπαρακείμεθα, τὸ ἐκ χάριτος ἀγαθὸν ἀντὶ φυσικῶν ἀξιωμάτων ἀποκερδαί- νοντες. Οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννη θησαν. Οἱ διὰ πίστεως, φησί, τῆς εἰς Χριστὸν εἰς υἱο- θεσίαν κεκλημένοι Θεοῦ, τῆς μὲν οἰκείας φύσεως τὴν εὐτέλειαν ἀπεδύσαντο, κατηγλαϊσμένοι δὲ ὥσπερ ἀμφίῳ λαμπρῷ τῇ τοῦ τιμῶντος χάριτι, πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσιν ἀξίωμα. Οὐ γὰρ ἔτι χρησ ματίζουσι τέκνα σαρκός, Θεοῦ δὲ μᾶλλον κατὰ θέσιν γεννήματα. Επιτήρει δὲ ὅσην ὁ μακάριος εὐαγγελι στῆς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις ἐποιήσατο τὴν ἀσφάλειαν. Επειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἐρεῖν ἐκ Θεοῦ γεγε[ν]νῆσθαι τοὺς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB..I. B A tem genus electum, regale sacerdotium, gens sun- • cta, populus acquisitionis, ut virtutes ejus an- nuntietis, qui vos a tenebris vocavit in lucem ad- mirabilem . Cum enim Filium exceperint per talem, potestatem accipiunt ut inter filios Dei collocentur. Enimvero dat Filius ut sint potestate id quod sibi uni proprie et secundum naturam inest, in eommune quodammodo proponens, in signum benignitatis suæ in homines et erga mun- dum charitatis. Non enim aliter possemus corru- ptionem fugere, qui terreni gestamus imaginem, nisi pulchritudo imaginis cœlestis illius impressa nobis esset ex eo quod vocati sumus ad filiorum Dei adoptionem ". Participes enim ejus facti per Spiritum, obsignati sumus in similitudinem cum ipso, et ad exemplarem formam illius imagi- nis conscendimus, ad quam nos quoque factos essa ait divina Scriptura s. Sic enim tandem veteri naturæ pulchritudine recuperata, et ad divinam illam reformati naturam, ea mala superabimus quæ nobis ex prævaricatione contigerunt. Igitur ad dignitatem supernaturalem ascendimus propter Christum, verumtamen non sicut ille, nullo plane discrimine nos quoque futuri sumus Dei filii, sed ad ejus similitudinem, per gratiam nimirum, qua illum imitando representamus. Est enim verus ille Filius, exsistens a Patre, sed nos ejus benignitate adoptivi, gratia loco id accipientes : « Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes ". » Creata quippe c et serva natura ad res supernaturales vocatur solo nutu ac voluntate Patris: Filius autem, et Deus, et Dominus, non Dei ac Patris nutu, nec ejus sola voluntate id habet quod Deus sit, sed cum ex ipsa substantia Patris eſſfulserit, proprium ejus bonum secundum naturam sibi asciscit. Rursus hunc ve- rum esse Filium mutua nostri comparatione co- gnoscimus. Cum enim id quod est natura diverse rationis sit ab eo quod est adoptione, et id quod ex imitatione cum eo quod est veritate, nos at- tem filii Dei nuncupemur per adoptionem, et ex imitatione, natura igitur et veritate est ipse, cui nos, cum isthæc simus, mutuo opponimur, pro naturali dignitate scilicet gratiæ bonum con- secuti, · as & Petr. 11, 9. "I Cor, xv, 49; Galat. iv, 5, D I. 13. Qui non ex sanguinibus, neque ex volun- tate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sual. Qui per fidem, inquit, in Christum vocali sunt in adoptionem filiorum Dei, propriæ quidem naturæ vilitatem exuerunt, Deique honorantis gratia ceu splendida quadam veste conspicui, ad supernaturalem dignitatem evehuntur. Non enim ampllus carnis filii, sed Dei potius adoptiva soboles nuncupantur. Adverte vero quanta cautela in sermonibus suis beatus evangelista usus sit. Cum enim dicturus esset ex Deo natos esse fideles, ne Hebr. uni, 14. Psal. ɩxxxı, 6,

Ερεῖ δέ τις πρὸς τὰ ἔθνη τῶν Χριστοῦ μαθητῶν· Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν, ἵνα τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλοῦντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς. » Ἐπειδὴ γὰρ παρεδέξαντο διὰ τῆς πίστεως τὸν Υἱόν, δέχονται τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐν τέκνοις τετάχθαι Θεοῦ· δίδωσί γε μὴν ὁ Υἱὸς τὸ μόνῳ καὶ ἰδίως αὐτῷ καὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχον ἐξουσιαστικῶς, εἰς κοινότητα προθεὶς, ὥσπερ εἰκόνα φιλανθρωπίας τῆς ἐνούσης αὐτῷ καὶ τῆς εἰς τὸν κόσμον ἀγάπης τὸ πρᾶγμα ποιούμενος. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως διαφυγεῖν τὴν φθοράν, τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ τοὺς φορέσαντας, εἰ μὴ τῆς εἰκόνος τῆς ἐπουρανίου, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι προς υιοθεσίαν, τὸ κάλλος ἡμῖν ἐνεσημάνθη. Μέτοχοι γὰρ γεγονότες αὐτοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος, κατεσφραγίσθημεν εἰς ὁμοιότητα τὴν πρὸς αὐτὸν, καὶ εἰς τὸ ἀρχέτυπον τῆς εἰκόνος . . . . νόμον σχῆμα, καθ' ήνπερ ἡμᾶς καὶ πεποιῆσθαί φησιν ή θεία Γραφή. Μόλις γὰρ οὕτω τὸ ἀρχαῖον τῆς φύσεως ἀνακομισάμενοι κάλλος, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἐκείνην ἀναμορφωθέντες φύσιν, κρείττους Επόμεθα τῶν ἐκ παραβάσεως ἡμῖν συμβεβηκότων κακῶν. Οὐκοῦν ἀναβαίνομεν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίω· μα διὰ Χριστὸν, ἀλλ' οὐ κατ' ἐκεῖνον ἀπαραλλά- κτως ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς πρὸς ἐκεῖνον διὰ τῆς κατὰ μίμησιν χάριτος· ὁ μὲν γάρ ἐστιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, θετοὶ δὲ ἡμεῖς ἐκ φιλανθρωπίας, ὡς ἐν χάριτος μοίρα λαμ- βάνοντες τὸ · · Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. » Ἡ μὲν γὰρ πεποιημένη καὶ δούλη κτίσις, καλεῖται πρὸς τὰ ὑπὲρ φύσιν νεύματι γυμνῷ καὶ θελήσει τοῦ Πατρός· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, οὐκ ἐν τοῖς θελήμασι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐδὲ ὅσον εἰς τὸ βεβουλῆσθαι μόνον αὐτὸν, τὸ εἶναι Θεὸς καὶ Υἱὸς κεκτήσεται, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας ἀναλάμψας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἴδιον αὐτῆς ἀγαθὴν κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Ορᾶται δὲ πάλιν Υἱὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, καὶ τῇ πρὸς ἡμᾶς ἀντιπαραθέσει δοξαζό- μενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ φύσει λόγον ἕτερον ἔχει τῷ κατὰ θέσιν, καὶ τῷ κατὰ μίμησιν τὸ κατ' ἀλήθειαν, υἱοὶ δὲ ἡμεῖς κεκλήμεθα Θεοῦ κατὰ θέσιν, καὶ κατὰ μίμησιν· κατὰ φύσιν ἄρα καὶ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς, ᾧ καὶ ταῦτα γεγονότες αντιπαρακείμεθα, τὸ ἐκ χάριτος ἀγαθὸν ἀντὶ φυσικῶν ἀξιωμάτων ἀποκερδαί- νοντες. Οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννη θησαν. Οἱ διὰ πίστεως, φησί, τῆς εἰς Χριστὸν εἰς υἱο- θεσίαν κεκλημένοι Θεοῦ, τῆς μὲν οἰκείας φύσεως τὴν εὐτέλειαν ἀπεδύσαντο, κατηγλαϊσμένοι δὲ ὥσπερ ἀμφίῳ λαμπρῷ τῇ τοῦ τιμῶντος χάριτι, πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσιν ἀξίωμα. Οὐ γὰρ ἔτι χρησ ματίζουσι τέκνα σαρκός, Θεοῦ δὲ μᾶλλον κατὰ θέσιν γεννήματα. Επιτήρει δὲ ὅσην ὁ μακάριος εὐαγγελι στῆς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις ἐποιήσατο τὴν ἀσφάλειαν. Επειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἐρεῖν ἐκ Θεοῦ γεγε[ν]νῆσθαι τοὺς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB..I. B A tem genus electum, regale sacerdotium, gens sun- • cta, populus acquisitionis, ut virtutes ejus an- nuntietis, qui vos a tenebris vocavit in lucem ad- mirabilem . Cum enim Filium exceperint per talem, potestatem accipiunt ut inter filios Dei collocentur. Enimvero dat Filius ut sint potestate id quod sibi uni proprie et secundum naturam inest, in eommune quodammodo proponens, in signum benignitatis suæ in homines et erga mun- dum charitatis. Non enim aliter possemus corru- ptionem fugere, qui terreni gestamus imaginem, nisi pulchritudo imaginis cœlestis illius impressa nobis esset ex eo quod vocati sumus ad filiorum Dei adoptionem ". Participes enim ejus facti per Spiritum, obsignati sumus in similitudinem cum ipso, et ad exemplarem formam illius imagi- nis conscendimus, ad quam nos quoque factos essa ait divina Scriptura s. Sic enim tandem veteri naturæ pulchritudine recuperata, et ad divinam illam reformati naturam, ea mala superabimus quæ nobis ex prævaricatione contigerunt. Igitur ad dignitatem supernaturalem ascendimus propter Christum, verumtamen non sicut ille, nullo plane discrimine nos quoque futuri sumus Dei filii, sed ad ejus similitudinem, per gratiam nimirum, qua illum imitando representamus. Est enim verus ille Filius, exsistens a Patre, sed nos ejus benignitate adoptivi, gratia loco id accipientes : « Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes ". » Creata quippe c et serva natura ad res supernaturales vocatur solo nutu ac voluntate Patris: Filius autem, et Deus, et Dominus, non Dei ac Patris nutu, nec ejus sola voluntate id habet quod Deus sit, sed cum ex ipsa substantia Patris eſſfulserit, proprium ejus bonum secundum naturam sibi asciscit. Rursus hunc ve- rum esse Filium mutua nostri comparatione co- gnoscimus. Cum enim id quod est natura diverse rationis sit ab eo quod est adoptione, et id quod ex imitatione cum eo quod est veritate, nos at- tem filii Dei nuncupemur per adoptionem, et ex imitatione, natura igitur et veritate est ipse, cui nos, cum isthæc simus, mutuo opponimur, pro naturali dignitate scilicet gratiæ bonum con- secuti, · as & Petr. 11, 9. "I Cor, xv, 49; Galat. iv, 5, D I. 13. Qui non ex sanguinibus, neque ex volun- tate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sual. Qui per fidem, inquit, in Christum vocali sunt in adoptionem filiorum Dei, propriæ quidem naturæ vilitatem exuerunt, Deique honorantis gratia ceu splendida quadam veste conspicui, ad supernaturalem dignitatem evehuntur. Non enim ampllus carnis filii, sed Dei potius adoptiva soboles nuncupantur. Adverte vero quanta cautela in sermonibus suis beatus evangelista usus sit. Cum enim dicturus esset ex Deo natos esse fideles, ne Hebr. uni, 14. Psal. ɩxxxı, 6,

Ερεῖ δέ τις πρὸς τὰ ἔθνη τῶν Χριστοῦ μαθητῶν· Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν, ἵνα τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλοῦντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς. » Ἐπειδὴ γὰρ παρεδέξαντο διὰ τῆς πίστεως τὸν Υἱόν, δέχονται τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐν τέκνοις τετάχθαι Θεοῦ· δίδωσί γε μὴν ὁ Υἱὸς τὸ μόνῳ καὶ ἰδίως αὐτῷ καὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχον ἐξουσιαστικῶς, εἰς κοινότητα προθεὶς, ὥσπερ εἰκόνα φιλανθρωπίας τῆς ἐνούσης αὐτῷ καὶ τῆς εἰς τὸν κόσμον ἀγάπης τὸ πρᾶγμα ποιούμενος. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως διαφυγεῖν τὴν φθοράν, τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ τοὺς φορέσαντας, εἰ μὴ τῆς εἰκόνος τῆς ἐπουρανίου, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι προς υιοθεσίαν, τὸ κάλλος ἡμῖν ἐνεσημάνθη. Μέτοχοι γὰρ γεγονότες αὐτοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος, κατεσφραγίσθημεν εἰς ὁμοιότητα τὴν πρὸς αὐτὸν, καὶ εἰς τὸ ἀρχέτυπον τῆς εἰκόνος . . . . νόμον σχῆμα, καθ' ήνπερ ἡμᾶς καὶ πεποιῆσθαί φησιν ή θεία Γραφή. Μόλις γὰρ οὕτω τὸ ἀρχαῖον τῆς φύσεως ἀνακομισάμενοι κάλλος, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἐκείνην ἀναμορφωθέντες φύσιν, κρείττους Επόμεθα τῶν ἐκ παραβάσεως ἡμῖν συμβεβηκότων κακῶν. Οὐκοῦν ἀναβαίνομεν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίω· μα διὰ Χριστὸν, ἀλλ' οὐ κατ' ἐκεῖνον ἀπαραλλά- κτως ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς πρὸς ἐκεῖνον διὰ τῆς κατὰ μίμησιν χάριτος· ὁ μὲν γάρ ἐστιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, θετοὶ δὲ ἡμεῖς ἐκ φιλανθρωπίας, ὡς ἐν χάριτος μοίρα λαμ- βάνοντες τὸ · · Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. » Ἡ μὲν γὰρ πεποιημένη καὶ δούλη κτίσις, καλεῖται πρὸς τὰ ὑπὲρ φύσιν νεύματι γυμνῷ καὶ θελήσει τοῦ Πατρός· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, οὐκ ἐν τοῖς θελήμασι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐδὲ ὅσον εἰς τὸ βεβουλῆσθαι μόνον αὐτὸν, τὸ εἶναι Θεὸς καὶ Υἱὸς κεκτήσεται, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας ἀναλάμψας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἴδιον αὐτῆς ἀγαθὴν κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Ορᾶται δὲ πάλιν Υἱὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, καὶ τῇ πρὸς ἡμᾶς ἀντιπαραθέσει δοξαζό- μενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ φύσει λόγον ἕτερον ἔχει τῷ κατὰ θέσιν, καὶ τῷ κατὰ μίμησιν τὸ κατ' ἀλήθειαν, υἱοὶ δὲ ἡμεῖς κεκλήμεθα Θεοῦ κατὰ θέσιν, καὶ κατὰ μίμησιν· κατὰ φύσιν ἄρα καὶ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς, ᾧ καὶ ταῦτα γεγονότες αντιπαρακείμεθα, τὸ ἐκ χάριτος ἀγαθὸν ἀντὶ φυσικῶν ἀξιωμάτων ἀποκερδαί- νοντες. Οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννη θησαν. Οἱ διὰ πίστεως, φησί, τῆς εἰς Χριστὸν εἰς υἱο- θεσίαν κεκλημένοι Θεοῦ, τῆς μὲν οἰκείας φύσεως τὴν εὐτέλειαν ἀπεδύσαντο, κατηγλαϊσμένοι δὲ ὥσπερ ἀμφίῳ λαμπρῷ τῇ τοῦ τιμῶντος χάριτι, πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀναβαίνουσιν ἀξίωμα. Οὐ γὰρ ἔτι χρησ ματίζουσι τέκνα σαρκός, Θεοῦ δὲ μᾶλλον κατὰ θέσιν γεννήματα. Επιτήρει δὲ ὅσην ὁ μακάριος εὐαγγελι στῆς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις ἐποιήσατο τὴν ἀσφάλειαν. Επειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἐρεῖν ἐκ Θεοῦ γεγε[ν]νῆσθαι τοὺς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB..I. B A tem genus electum, regale sacerdotium, gens sun- • cta, populus acquisitionis, ut virtutes ejus an- nuntietis, qui vos a tenebris vocavit in lucem ad- mirabilem . Cum enim Filium exceperint per talem, potestatem accipiunt ut inter filios Dei collocentur. Enimvero dat Filius ut sint potestate id quod sibi uni proprie et secundum naturam inest, in eommune quodammodo proponens, in signum benignitatis suæ in homines et erga mun- dum charitatis. Non enim aliter possemus corru- ptionem fugere, qui terreni gestamus imaginem, nisi pulchritudo imaginis cœlestis illius impressa nobis esset ex eo quod vocati sumus ad filiorum Dei adoptionem ". Participes enim ejus facti per Spiritum, obsignati sumus in similitudinem cum ipso, et ad exemplarem formam illius imagi- nis conscendimus, ad quam nos quoque factos essa ait divina Scriptura s. Sic enim tandem veteri naturæ pulchritudine recuperata, et ad divinam illam reformati naturam, ea mala superabimus quæ nobis ex prævaricatione contigerunt. Igitur ad dignitatem supernaturalem ascendimus propter Christum, verumtamen non sicut ille, nullo plane discrimine nos quoque futuri sumus Dei filii, sed ad ejus similitudinem, per gratiam nimirum, qua illum imitando representamus. Est enim verus ille Filius, exsistens a Patre, sed nos ejus benignitate adoptivi, gratia loco id accipientes : « Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes ". » Creata quippe c et serva natura ad res supernaturales vocatur solo nutu ac voluntate Patris: Filius autem, et Deus, et Dominus, non Dei ac Patris nutu, nec ejus sola voluntate id habet quod Deus sit, sed cum ex ipsa substantia Patris eſſfulserit, proprium ejus bonum secundum naturam sibi asciscit. Rursus hunc ve- rum esse Filium mutua nostri comparatione co- gnoscimus. Cum enim id quod est natura diverse rationis sit ab eo quod est adoptione, et id quod ex imitatione cum eo quod est veritate, nos at- tem filii Dei nuncupemur per adoptionem, et ex imitatione, natura igitur et veritate est ipse, cui nos, cum isthæc simus, mutuo opponimur, pro naturali dignitate scilicet gratiæ bonum con- secuti, · as & Petr. 11, 9. "I Cor, xv, 49; Galat. iv, 5, D I. 13. Qui non ex sanguinibus, neque ex volun- tate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sual. Qui per fidem, inquit, in Christum vocali sunt in adoptionem filiorum Dei, propriæ quidem naturæ vilitatem exuerunt, Deique honorantis gratia ceu splendida quadam veste conspicui, ad supernaturalem dignitatem evehuntur. Non enim ampllus carnis filii, sed Dei potius adoptiva soboles nuncupantur. Adverte vero quanta cautela in sermonibus suis beatus evangelista usus sit. Cum enim dicturus esset ex Deo natos esse fideles, ne Hebr. uni, 14. Psal. ɩxxxı, 6,

Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπεφυκέναι κατὰ ἀλήθειαν αὐτούς, καὶ εἰς ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τρέχειν τῷ Μονο- γενεῖ, ἢ καὶ κατ' ἐκείνου καταχρηστικώτερον λέγεσθαι, τό, ο Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε, ν οὕτω τε λοιπὸν εἰς τὴν τῶν ποιημάτων καὶ αὐτὸς καταφέροιτο φύσιν, καὶ εἰ λέγοιτο γεγεννῆσθαι παρὰ Θεοῦ, ἀναγκαίως ἡμῖν προεπινοεῖ τὴν ἀσφάλειαν. Δεδόσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν εἰπὼν παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ πρὸς τὸ γενέσθαι τέκνα Θεοῦ, καὶ τὸ θέσει καὶ χάριτι διὰ τούτου προεισενεγκών, ἀκινδύ- νως επάγει λοιπὸν τὸ, • Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ο ἵνα καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς χάριτος ἐπιδείξῃ τὸ μέγεθος, ὥσπερ εἰς οἰκειότητα φυσικὴν συλλέγοντος τὸ ἀλλό τριον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τὸ δοῦλον εἰς δεσπο τικὴν εὐγένειαν ἀναβιβάζοντος, διὰ τὴν εἰς αὐτὸν θερμὴν ἀγάπησιν. Τί οὖν ἄρα τὸ πλέον, ἐρεῖ τις τυχόν; ἢ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν παρὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς γεγεννῆ- σθαι λέγεται παρὰ Θεοῦ κατὰ τὸ, « Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν; ο Ερὸς δὲ τὰ τοιαῦτα οἶμαι λέγειν δεῖν, πρῶτον μὲν ὅτι σκιὰν ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, οὐδὲ τοῦτο κατ' ἀλήθειαν ἔχειν ἐδίδου τοῖς ἐξ Ισραήλ, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ καὶ σχήματι γραφόμενον ἐν αὐτοῖς· «Αχρι καιροῦ διορθώ σεως, ο καθὰ γέγραπται, καθ᾽ ἂν ἔμελλον ἀναδει χθήσεσθαι λοιπὸν οἱ πρεπωδέστερόν τε καὶ ἀληθέ στερον ἀποκαλοῦντες Πατέρα τὸν Θεὸν, διὰ τὸ ἐνας- πεπιστευκότας, ἵνα μήτις οἴηται τῆς οὐσίας τοῦ κἦσαν αὐτοῖς Πνεῦμα τοῦ Μονογενοῦς· οἱ μὲν γὰρ εἶχον ο πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, οἱ δὲ πνεῦμα υἱοθεσίας, » εἰς ἐλευθερίαν, « ἐν ᾧ κράζομεν· ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν ὁ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναβήσεσθαι μέλλων εἰς υἱοθεσίαν λαός, καθάπερ ἐν σκιαῖς ἐν ἐκείνῳ προκατεγράφετο, ώσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὴν ἐν πνεύματι νοοῦμεν περιτομὴν ἐν τῇ ἐκείν νων πάλιν προανατυποῦσθαι σαρκί· καὶ συλλή 68ην εἰπεῖν, πάντα ἦν ἐν ἐκείνοις τὰ ἡμέτερα τυπικῶς. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις, κἀκεῖνο φαμεν, ὅτι κέκληται τυπικῶς εἰς υἱοθεσίαν ὁ Ἰσραὴλ διὰ μεσίτου Μωσέως· διὸ καὶ εἰς αὐτὸν ἐδα- πτίζοντο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ· καὶ εἰς νόμον δουλείας ἐξ είδω λολατρείας ανεσκευάζοντο, διακονουμένης αὐτῆς [αὐ τοῖς] τοῖς [ίς. τῆς] ἐν γράμμασιν ἐντολῆς δι' ἀγγέ λων· οἱ δὲ πίστει τῇ εἰς Χριστὸν εἰς υἱοθεσίαν ἀνα- βαίνοντες Θεοῦ, οὐκ εἰς ἔν τι τῶν γενητῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν βαπτίζονται Τριάδα, διὰ μεσίτου τοῦ Λόγου, συνάπτοντος μὲν ἑαυτῷ τὰ ἀνθρώπινα διὰ τῆς ἐνωθείσης σαρκός, συναπτομένου δὲ φυσικῶς τῷ γεννήσαντι, καθό φύσει Θεός· οὕτω γὰρ ἀνα- τρέχει τὸ δοῦλον εἰς υἱότητα, διὰ μετοχῆς τοῦ κατ' ἀλήθειαν Υἱοῦ, πρὸς τὸ ὑπάρχον αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξίωμα, καλούμενόν τε καὶ οἷον ἀναβιβαζόμενον. Διά τοι τοῦτο γεννητοί λεγόμεθα καὶ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, οἱ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀναγέννησιν διὰ πίστεως παραδεξάμενοι. Ἐπειδὴ δὲ ῥιψοκινδύνως ἀποτολμῶσι | › S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. " quis eos putaret ex Dei ac Patris substantia revera A genitos, et per oinnia similes esse Unigenito, aut etiam de illo abusive dici : ‹ Ex utero ante Luci- ferum genui te "; » atque ita demum in creatu- rarum naturam ipse quoque detruderetur, licet a Deo genitus dicatur, idcirco hanc cautionem exco- gitat. Cum enim potestatem a naturali Filio datam jis esse dixerit, ut filii Dei fierent, adoptione ni- mirum et gratia, tandem tutissime subjicit, ‹ Ex Deo nati sunt : ut gratiæ quoque magnitudinem ostendat, qua quod alienum est a Deo ac Patre, ad ejus na- turale quodammodo consortium colligitur, et quod servum est, ad Domini nobilitatem ob vebementem ejus charitatem evehitur. Sed quid majus, inquiet forsan aliquis, vel quid eximii præ Israelitis nacti sunt fideles, cum et ipsi Israelite nati esse a Deo dicantur, juxta illud : • Filios genui, et exaltavi, et ipsi autem spreverunt me *., Ad hoc respon- demus, primum quidem, quod cum lex umbram ſuturorum bonorum haberet, non autem ipsam re- rum veram speciem, ita neque istud Israelitis vere concessum, sed typice et figurate descriptum in ipsis fuit, ‹ Usque ad tempus correctionis " sicut scriptum est, quo emersuri erant qui decen- tius atque verius propter inhabitantem Unigeniti Spiritum Patrem Deum appellarent. Illi siquidem habebant spiritum servitutis in timore, hi vero spiritum adoptionis filiorum, in libertatem, ‹ in quo clamamus: Abba Pater › Igitur populus per fidem in Christum ad filiorum adoptionem evehen- C dus, in illo, velut in umbra, prafiguratus est, quemadmodum nempe videnius etiam spiritalem cir- cumcisionem in illorum carne præfigurari ; in sum- ma, omnia nostra in illis erant typice adumbrata. Ad hæc, dicimus Israelem typice vocatum fuisse in adoptionem filiorun Dei per mediatorem Moy- sen; ideoque in ipsum quoque baptizati sunt in nube et in mari, ut Paulus ait 3, et in legem servitutis ex idolorum cultu reparabantur, mini- strato eis legis præcepto per angelos. Qui autem in filiorum Dei adoptionem fide in Christum eve- huntur, non in unam a creaturis aliquam, sed in ipsam sanctam Trinitatem baptizantur, mediante Verbo, quod sibi humanitatem quidem conjungit per carnem unitam, sed naturaliter Patri conjun- " gitur, quatenus natura Deus. Hoc enim pacto servi adl filiationen vocantur, per veri Filii participatio- nem ad dignitatem ei naturaliter inexsistentem vo- cati et quodammodo evecti. Quam ob rem filii Dei dicimur ac sumus, qui spiritalem regeneratio- nem per fidem accepimus. Sed quoniam nonnulli præcipiti quadam audacia de Unigenito juxta et sancto Spiritu falsa prodere non verentur, crea- tum et factum hunc esse dicentes, et ipsum omniuo Dei ac Patris consubstantialitate dejicere, age, rur- sus eorum intemperiei rectæ fidei doctrinam oppo- nentes, quod nobis et lectoribus usui sit profera- • ss Psal. cis, 3. 3ª Isa. 1, 2. ar flebr. 15, 10. D Cor. x, 1. Rom. viii, 13.

Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπεφυκέναι κατὰ ἀλήθειαν αὐτούς, καὶ εἰς ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τρέχειν τῷ Μονο- γενεῖ, ἢ καὶ κατ' ἐκείνου καταχρηστικώτερον λέγεσθαι, τό, ο Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε, ν οὕτω τε λοιπὸν εἰς τὴν τῶν ποιημάτων καὶ αὐτὸς καταφέροιτο φύσιν, καὶ εἰ λέγοιτο γεγεννῆσθαι παρὰ Θεοῦ, ἀναγκαίως ἡμῖν προεπινοεῖ τὴν ἀσφάλειαν. Δεδόσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν εἰπὼν παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ πρὸς τὸ γενέσθαι τέκνα Θεοῦ, καὶ τὸ θέσει καὶ χάριτι διὰ τούτου προεισενεγκών, ἀκινδύ- νως επάγει λοιπὸν τὸ, • Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ο ἵνα καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς χάριτος ἐπιδείξῃ τὸ μέγεθος, ὥσπερ εἰς οἰκειότητα φυσικὴν συλλέγοντος τὸ ἀλλό τριον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τὸ δοῦλον εἰς δεσπο τικὴν εὐγένειαν ἀναβιβάζοντος, διὰ τὴν εἰς αὐτὸν θερμὴν ἀγάπησιν. Τί οὖν ἄρα τὸ πλέον, ἐρεῖ τις τυχόν; ἢ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν παρὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς γεγεννῆ- σθαι λέγεται παρὰ Θεοῦ κατὰ τὸ, « Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν; ο Ερὸς δὲ τὰ τοιαῦτα οἶμαι λέγειν δεῖν, πρῶτον μὲν ὅτι σκιὰν ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, οὐδὲ τοῦτο κατ' ἀλήθειαν ἔχειν ἐδίδου τοῖς ἐξ Ισραήλ, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ καὶ σχήματι γραφόμενον ἐν αὐτοῖς· «Αχρι καιροῦ διορθώ σεως, ο καθὰ γέγραπται, καθ᾽ ἂν ἔμελλον ἀναδει χθήσεσθαι λοιπὸν οἱ πρεπωδέστερόν τε καὶ ἀληθέ στερον ἀποκαλοῦντες Πατέρα τὸν Θεὸν, διὰ τὸ ἐνας- πεπιστευκότας, ἵνα μήτις οἴηται τῆς οὐσίας τοῦ κἦσαν αὐτοῖς Πνεῦμα τοῦ Μονογενοῦς· οἱ μὲν γὰρ εἶχον ο πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, οἱ δὲ πνεῦμα υἱοθεσίας, » εἰς ἐλευθερίαν, « ἐν ᾧ κράζομεν· ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν ὁ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναβήσεσθαι μέλλων εἰς υἱοθεσίαν λαός, καθάπερ ἐν σκιαῖς ἐν ἐκείνῳ προκατεγράφετο, ώσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὴν ἐν πνεύματι νοοῦμεν περιτομὴν ἐν τῇ ἐκείν νων πάλιν προανατυποῦσθαι σαρκί· καὶ συλλή 68ην εἰπεῖν, πάντα ἦν ἐν ἐκείνοις τὰ ἡμέτερα τυπικῶς. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις, κἀκεῖνο φαμεν, ὅτι κέκληται τυπικῶς εἰς υἱοθεσίαν ὁ Ἰσραὴλ διὰ μεσίτου Μωσέως· διὸ καὶ εἰς αὐτὸν ἐδα- πτίζοντο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ· καὶ εἰς νόμον δουλείας ἐξ είδω λολατρείας ανεσκευάζοντο, διακονουμένης αὐτῆς [αὐ τοῖς] τοῖς [ίς. τῆς] ἐν γράμμασιν ἐντολῆς δι' ἀγγέ λων· οἱ δὲ πίστει τῇ εἰς Χριστὸν εἰς υἱοθεσίαν ἀνα- βαίνοντες Θεοῦ, οὐκ εἰς ἔν τι τῶν γενητῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν βαπτίζονται Τριάδα, διὰ μεσίτου τοῦ Λόγου, συνάπτοντος μὲν ἑαυτῷ τὰ ἀνθρώπινα διὰ τῆς ἐνωθείσης σαρκός, συναπτομένου δὲ φυσικῶς τῷ γεννήσαντι, καθό φύσει Θεός· οὕτω γὰρ ἀνα- τρέχει τὸ δοῦλον εἰς υἱότητα, διὰ μετοχῆς τοῦ κατ' ἀλήθειαν Υἱοῦ, πρὸς τὸ ὑπάρχον αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξίωμα, καλούμενόν τε καὶ οἷον ἀναβιβαζόμενον. Διά τοι τοῦτο γεννητοί λεγόμεθα καὶ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, οἱ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀναγέννησιν διὰ πίστεως παραδεξάμενοι. Ἐπειδὴ δὲ ῥιψοκινδύνως ἀποτολμῶσι | › S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. " quis eos putaret ex Dei ac Patris substantia revera A genitos, et per oinnia similes esse Unigenito, aut etiam de illo abusive dici : ‹ Ex utero ante Luci- ferum genui te "; » atque ita demum in creatu- rarum naturam ipse quoque detruderetur, licet a Deo genitus dicatur, idcirco hanc cautionem exco- gitat. Cum enim potestatem a naturali Filio datam jis esse dixerit, ut filii Dei fierent, adoptione ni- mirum et gratia, tandem tutissime subjicit, ‹ Ex Deo nati sunt : ut gratiæ quoque magnitudinem ostendat, qua quod alienum est a Deo ac Patre, ad ejus na- turale quodammodo consortium colligitur, et quod servum est, ad Domini nobilitatem ob vebementem ejus charitatem evehitur. Sed quid majus, inquiet forsan aliquis, vel quid eximii præ Israelitis nacti sunt fideles, cum et ipsi Israelite nati esse a Deo dicantur, juxta illud : • Filios genui, et exaltavi, et ipsi autem spreverunt me *., Ad hoc respon- demus, primum quidem, quod cum lex umbram ſuturorum bonorum haberet, non autem ipsam re- rum veram speciem, ita neque istud Israelitis vere concessum, sed typice et figurate descriptum in ipsis fuit, ‹ Usque ad tempus correctionis " sicut scriptum est, quo emersuri erant qui decen- tius atque verius propter inhabitantem Unigeniti Spiritum Patrem Deum appellarent. Illi siquidem habebant spiritum servitutis in timore, hi vero spiritum adoptionis filiorum, in libertatem, ‹ in quo clamamus: Abba Pater › Igitur populus per fidem in Christum ad filiorum adoptionem evehen- C dus, in illo, velut in umbra, prafiguratus est, quemadmodum nempe videnius etiam spiritalem cir- cumcisionem in illorum carne præfigurari ; in sum- ma, omnia nostra in illis erant typice adumbrata. Ad hæc, dicimus Israelem typice vocatum fuisse in adoptionem filiorun Dei per mediatorem Moy- sen; ideoque in ipsum quoque baptizati sunt in nube et in mari, ut Paulus ait 3, et in legem servitutis ex idolorum cultu reparabantur, mini- strato eis legis præcepto per angelos. Qui autem in filiorum Dei adoptionem fide in Christum eve- huntur, non in unam a creaturis aliquam, sed in ipsam sanctam Trinitatem baptizantur, mediante Verbo, quod sibi humanitatem quidem conjungit per carnem unitam, sed naturaliter Patri conjun- " gitur, quatenus natura Deus. Hoc enim pacto servi adl filiationen vocantur, per veri Filii participatio- nem ad dignitatem ei naturaliter inexsistentem vo- cati et quodammodo evecti. Quam ob rem filii Dei dicimur ac sumus, qui spiritalem regeneratio- nem per fidem accepimus. Sed quoniam nonnulli præcipiti quadam audacia de Unigenito juxta et sancto Spiritu falsa prodere non verentur, crea- tum et factum hunc esse dicentes, et ipsum omniuo Dei ac Patris consubstantialitate dejicere, age, rur- sus eorum intemperiei rectæ fidei doctrinam oppo- nentes, quod nobis et lectoribus usui sit profera- • ss Psal. cis, 3. 3ª Isa. 1, 2. ar flebr. 15, 10. D Cor. x, 1. Rom. viii, 13.

Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπεφυκέναι κατὰ ἀλήθειαν αὐτούς, καὶ εἰς ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τρέχειν τῷ Μονο- γενεῖ, ἢ καὶ κατ' ἐκείνου καταχρηστικώτερον λέγεσθαι, τό, ο Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε, ν οὕτω τε λοιπὸν εἰς τὴν τῶν ποιημάτων καὶ αὐτὸς καταφέροιτο φύσιν, καὶ εἰ λέγοιτο γεγεννῆσθαι παρὰ Θεοῦ, ἀναγκαίως ἡμῖν προεπινοεῖ τὴν ἀσφάλειαν. Δεδόσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν εἰπὼν παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ πρὸς τὸ γενέσθαι τέκνα Θεοῦ, καὶ τὸ θέσει καὶ χάριτι διὰ τούτου προεισενεγκών, ἀκινδύ- νως επάγει λοιπὸν τὸ, • Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ο ἵνα καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς χάριτος ἐπιδείξῃ τὸ μέγεθος, ὥσπερ εἰς οἰκειότητα φυσικὴν συλλέγοντος τὸ ἀλλό τριον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τὸ δοῦλον εἰς δεσπο τικὴν εὐγένειαν ἀναβιβάζοντος, διὰ τὴν εἰς αὐτὸν θερμὴν ἀγάπησιν. Τί οὖν ἄρα τὸ πλέον, ἐρεῖ τις τυχόν; ἢ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν παρὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς γεγεννῆ- σθαι λέγεται παρὰ Θεοῦ κατὰ τὸ, « Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν; ο Ερὸς δὲ τὰ τοιαῦτα οἶμαι λέγειν δεῖν, πρῶτον μὲν ὅτι σκιὰν ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, οὐδὲ τοῦτο κατ' ἀλήθειαν ἔχειν ἐδίδου τοῖς ἐξ Ισραήλ, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ καὶ σχήματι γραφόμενον ἐν αὐτοῖς· «Αχρι καιροῦ διορθώ σεως, ο καθὰ γέγραπται, καθ᾽ ἂν ἔμελλον ἀναδει χθήσεσθαι λοιπὸν οἱ πρεπωδέστερόν τε καὶ ἀληθέ στερον ἀποκαλοῦντες Πατέρα τὸν Θεὸν, διὰ τὸ ἐνας- πεπιστευκότας, ἵνα μήτις οἴηται τῆς οὐσίας τοῦ κἦσαν αὐτοῖς Πνεῦμα τοῦ Μονογενοῦς· οἱ μὲν γὰρ εἶχον ο πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, οἱ δὲ πνεῦμα υἱοθεσίας, » εἰς ἐλευθερίαν, « ἐν ᾧ κράζομεν· ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν ὁ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναβήσεσθαι μέλλων εἰς υἱοθεσίαν λαός, καθάπερ ἐν σκιαῖς ἐν ἐκείνῳ προκατεγράφετο, ώσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὴν ἐν πνεύματι νοοῦμεν περιτομὴν ἐν τῇ ἐκείν νων πάλιν προανατυποῦσθαι σαρκί· καὶ συλλή 68ην εἰπεῖν, πάντα ἦν ἐν ἐκείνοις τὰ ἡμέτερα τυπικῶς. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις, κἀκεῖνο φαμεν, ὅτι κέκληται τυπικῶς εἰς υἱοθεσίαν ὁ Ἰσραὴλ διὰ μεσίτου Μωσέως· διὸ καὶ εἰς αὐτὸν ἐδα- πτίζοντο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ· καὶ εἰς νόμον δουλείας ἐξ είδω λολατρείας ανεσκευάζοντο, διακονουμένης αὐτῆς [αὐ τοῖς] τοῖς [ίς. τῆς] ἐν γράμμασιν ἐντολῆς δι' ἀγγέ λων· οἱ δὲ πίστει τῇ εἰς Χριστὸν εἰς υἱοθεσίαν ἀνα- βαίνοντες Θεοῦ, οὐκ εἰς ἔν τι τῶν γενητῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν βαπτίζονται Τριάδα, διὰ μεσίτου τοῦ Λόγου, συνάπτοντος μὲν ἑαυτῷ τὰ ἀνθρώπινα διὰ τῆς ἐνωθείσης σαρκός, συναπτομένου δὲ φυσικῶς τῷ γεννήσαντι, καθό φύσει Θεός· οὕτω γὰρ ἀνα- τρέχει τὸ δοῦλον εἰς υἱότητα, διὰ μετοχῆς τοῦ κατ' ἀλήθειαν Υἱοῦ, πρὸς τὸ ὑπάρχον αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξίωμα, καλούμενόν τε καὶ οἷον ἀναβιβαζόμενον. Διά τοι τοῦτο γεννητοί λεγόμεθα καὶ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, οἱ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀναγέννησιν διὰ πίστεως παραδεξάμενοι. Ἐπειδὴ δὲ ῥιψοκινδύνως ἀποτολμῶσι | › S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. " quis eos putaret ex Dei ac Patris substantia revera A genitos, et per oinnia similes esse Unigenito, aut etiam de illo abusive dici : ‹ Ex utero ante Luci- ferum genui te "; » atque ita demum in creatu- rarum naturam ipse quoque detruderetur, licet a Deo genitus dicatur, idcirco hanc cautionem exco- gitat. Cum enim potestatem a naturali Filio datam jis esse dixerit, ut filii Dei fierent, adoptione ni- mirum et gratia, tandem tutissime subjicit, ‹ Ex Deo nati sunt : ut gratiæ quoque magnitudinem ostendat, qua quod alienum est a Deo ac Patre, ad ejus na- turale quodammodo consortium colligitur, et quod servum est, ad Domini nobilitatem ob vebementem ejus charitatem evehitur. Sed quid majus, inquiet forsan aliquis, vel quid eximii præ Israelitis nacti sunt fideles, cum et ipsi Israelite nati esse a Deo dicantur, juxta illud : • Filios genui, et exaltavi, et ipsi autem spreverunt me *., Ad hoc respon- demus, primum quidem, quod cum lex umbram ſuturorum bonorum haberet, non autem ipsam re- rum veram speciem, ita neque istud Israelitis vere concessum, sed typice et figurate descriptum in ipsis fuit, ‹ Usque ad tempus correctionis " sicut scriptum est, quo emersuri erant qui decen- tius atque verius propter inhabitantem Unigeniti Spiritum Patrem Deum appellarent. Illi siquidem habebant spiritum servitutis in timore, hi vero spiritum adoptionis filiorum, in libertatem, ‹ in quo clamamus: Abba Pater › Igitur populus per fidem in Christum ad filiorum adoptionem evehen- C dus, in illo, velut in umbra, prafiguratus est, quemadmodum nempe videnius etiam spiritalem cir- cumcisionem in illorum carne præfigurari ; in sum- ma, omnia nostra in illis erant typice adumbrata. Ad hæc, dicimus Israelem typice vocatum fuisse in adoptionem filiorun Dei per mediatorem Moy- sen; ideoque in ipsum quoque baptizati sunt in nube et in mari, ut Paulus ait 3, et in legem servitutis ex idolorum cultu reparabantur, mini- strato eis legis præcepto per angelos. Qui autem in filiorum Dei adoptionem fide in Christum eve- huntur, non in unam a creaturis aliquam, sed in ipsam sanctam Trinitatem baptizantur, mediante Verbo, quod sibi humanitatem quidem conjungit per carnem unitam, sed naturaliter Patri conjun- " gitur, quatenus natura Deus. Hoc enim pacto servi adl filiationen vocantur, per veri Filii participatio- nem ad dignitatem ei naturaliter inexsistentem vo- cati et quodammodo evecti. Quam ob rem filii Dei dicimur ac sumus, qui spiritalem regeneratio- nem per fidem accepimus. Sed quoniam nonnulli præcipiti quadam audacia de Unigenito juxta et sancto Spiritu falsa prodere non verentur, crea- tum et factum hunc esse dicentes, et ipsum omniuo Dei ac Patris consubstantialitate dejicere, age, rur- sus eorum intemperiei rectæ fidei doctrinam oppo- nentes, quod nobis et lectoribus usui sit profera- • ss Psal. cis, 3. 3ª Isa. 1, 2. ar flebr. 15, 10. D Cor. x, 1. Rom. viii, 13.

Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπεφυκέναι κατὰ ἀλήθειαν αὐτούς, καὶ εἰς ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τρέχειν τῷ Μονο- γενεῖ, ἢ καὶ κατ' ἐκείνου καταχρηστικώτερον λέγεσθαι, τό, ο Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησά σε, ν οὕτω τε λοιπὸν εἰς τὴν τῶν ποιημάτων καὶ αὐτὸς καταφέροιτο φύσιν, καὶ εἰ λέγοιτο γεγεννῆσθαι παρὰ Θεοῦ, ἀναγκαίως ἡμῖν προεπινοεῖ τὴν ἀσφάλειαν. Δεδόσθαι γὰρ αὐτοῖς ἐξουσίαν εἰπὼν παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ πρὸς τὸ γενέσθαι τέκνα Θεοῦ, καὶ τὸ θέσει καὶ χάριτι διὰ τούτου προεισενεγκών, ἀκινδύ- νως επάγει λοιπὸν τὸ, • Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ο ἵνα καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς χάριτος ἐπιδείξῃ τὸ μέγεθος, ὥσπερ εἰς οἰκειότητα φυσικὴν συλλέγοντος τὸ ἀλλό τριον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τὸ δοῦλον εἰς δεσπο τικὴν εὐγένειαν ἀναβιβάζοντος, διὰ τὴν εἰς αὐτὸν θερμὴν ἀγάπησιν. Τί οὖν ἄρα τὸ πλέον, ἐρεῖ τις τυχόν; ἢ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν παρὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς γεγεννῆ- σθαι λέγεται παρὰ Θεοῦ κατὰ τὸ, « Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν; ο Ερὸς δὲ τὰ τοιαῦτα οἶμαι λέγειν δεῖν, πρῶτον μὲν ὅτι σκιὰν ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, οὐδὲ τοῦτο κατ' ἀλήθειαν ἔχειν ἐδίδου τοῖς ἐξ Ισραήλ, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ καὶ σχήματι γραφόμενον ἐν αὐτοῖς· «Αχρι καιροῦ διορθώ σεως, ο καθὰ γέγραπται, καθ᾽ ἂν ἔμελλον ἀναδει χθήσεσθαι λοιπὸν οἱ πρεπωδέστερόν τε καὶ ἀληθέ στερον ἀποκαλοῦντες Πατέρα τὸν Θεὸν, διὰ τὸ ἐνας- πεπιστευκότας, ἵνα μήτις οἴηται τῆς οὐσίας τοῦ κἦσαν αὐτοῖς Πνεῦμα τοῦ Μονογενοῦς· οἱ μὲν γὰρ εἶχον ο πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, οἱ δὲ πνεῦμα υἱοθεσίας, » εἰς ἐλευθερίαν, « ἐν ᾧ κράζομεν· ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν ὁ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναβήσεσθαι μέλλων εἰς υἱοθεσίαν λαός, καθάπερ ἐν σκιαῖς ἐν ἐκείνῳ προκατεγράφετο, ώσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὴν ἐν πνεύματι νοοῦμεν περιτομὴν ἐν τῇ ἐκείν νων πάλιν προανατυποῦσθαι σαρκί· καὶ συλλή 68ην εἰπεῖν, πάντα ἦν ἐν ἐκείνοις τὰ ἡμέτερα τυπικῶς. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις, κἀκεῖνο φαμεν, ὅτι κέκληται τυπικῶς εἰς υἱοθεσίαν ὁ Ἰσραὴλ διὰ μεσίτου Μωσέως· διὸ καὶ εἰς αὐτὸν ἐδα- πτίζοντο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ· καὶ εἰς νόμον δουλείας ἐξ είδω λολατρείας ανεσκευάζοντο, διακονουμένης αὐτῆς [αὐ τοῖς] τοῖς [ίς. τῆς] ἐν γράμμασιν ἐντολῆς δι' ἀγγέ λων· οἱ δὲ πίστει τῇ εἰς Χριστὸν εἰς υἱοθεσίαν ἀνα- βαίνοντες Θεοῦ, οὐκ εἰς ἔν τι τῶν γενητῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν βαπτίζονται Τριάδα, διὰ μεσίτου τοῦ Λόγου, συνάπτοντος μὲν ἑαυτῷ τὰ ἀνθρώπινα διὰ τῆς ἐνωθείσης σαρκός, συναπτομένου δὲ φυσικῶς τῷ γεννήσαντι, καθό φύσει Θεός· οὕτω γὰρ ἀνα- τρέχει τὸ δοῦλον εἰς υἱότητα, διὰ μετοχῆς τοῦ κατ' ἀλήθειαν Υἱοῦ, πρὸς τὸ ὑπάρχον αὐτῷ κατὰ φύσιν ἀξίωμα, καλούμενόν τε καὶ οἷον ἀναβιβαζόμενον. Διά τοι τοῦτο γεννητοί λεγόμεθα καὶ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, οἱ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀναγέννησιν διὰ πίστεως παραδεξάμενοι. Ἐπειδὴ δὲ ῥιψοκινδύνως ἀποτολμῶσι | › S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. " quis eos putaret ex Dei ac Patris substantia revera A genitos, et per oinnia similes esse Unigenito, aut etiam de illo abusive dici : ‹ Ex utero ante Luci- ferum genui te "; » atque ita demum in creatu- rarum naturam ipse quoque detruderetur, licet a Deo genitus dicatur, idcirco hanc cautionem exco- gitat. Cum enim potestatem a naturali Filio datam jis esse dixerit, ut filii Dei fierent, adoptione ni- mirum et gratia, tandem tutissime subjicit, ‹ Ex Deo nati sunt : ut gratiæ quoque magnitudinem ostendat, qua quod alienum est a Deo ac Patre, ad ejus na- turale quodammodo consortium colligitur, et quod servum est, ad Domini nobilitatem ob vebementem ejus charitatem evehitur. Sed quid majus, inquiet forsan aliquis, vel quid eximii præ Israelitis nacti sunt fideles, cum et ipsi Israelite nati esse a Deo dicantur, juxta illud : • Filios genui, et exaltavi, et ipsi autem spreverunt me *., Ad hoc respon- demus, primum quidem, quod cum lex umbram ſuturorum bonorum haberet, non autem ipsam re- rum veram speciem, ita neque istud Israelitis vere concessum, sed typice et figurate descriptum in ipsis fuit, ‹ Usque ad tempus correctionis " sicut scriptum est, quo emersuri erant qui decen- tius atque verius propter inhabitantem Unigeniti Spiritum Patrem Deum appellarent. Illi siquidem habebant spiritum servitutis in timore, hi vero spiritum adoptionis filiorum, in libertatem, ‹ in quo clamamus: Abba Pater › Igitur populus per fidem in Christum ad filiorum adoptionem evehen- C dus, in illo, velut in umbra, prafiguratus est, quemadmodum nempe videnius etiam spiritalem cir- cumcisionem in illorum carne præfigurari ; in sum- ma, omnia nostra in illis erant typice adumbrata. Ad hæc, dicimus Israelem typice vocatum fuisse in adoptionem filiorun Dei per mediatorem Moy- sen; ideoque in ipsum quoque baptizati sunt in nube et in mari, ut Paulus ait 3, et in legem servitutis ex idolorum cultu reparabantur, mini- strato eis legis præcepto per angelos. Qui autem in filiorum Dei adoptionem fide in Christum eve- huntur, non in unam a creaturis aliquam, sed in ipsam sanctam Trinitatem baptizantur, mediante Verbo, quod sibi humanitatem quidem conjungit per carnem unitam, sed naturaliter Patri conjun- " gitur, quatenus natura Deus. Hoc enim pacto servi adl filiationen vocantur, per veri Filii participatio- nem ad dignitatem ei naturaliter inexsistentem vo- cati et quodammodo evecti. Quam ob rem filii Dei dicimur ac sumus, qui spiritalem regeneratio- nem per fidem accepimus. Sed quoniam nonnulli præcipiti quadam audacia de Unigenito juxta et sancto Spiritu falsa prodere non verentur, crea- tum et factum hunc esse dicentes, et ipsum omniuo Dei ac Patris consubstantialitate dejicere, age, rur- sus eorum intemperiei rectæ fidei doctrinam oppo- nentes, quod nobis et lectoribus usui sit profera- • ss Psal. cis, 3. 3ª Isa. 1, 2. ar flebr. 15, 10. D Cor. x, 1. Rom. viii, 13.

ἀπὸ μόνης τῆς σαρκὸς, ὅλον ἀποκαλούσης τὸ ζῶον, κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον Ἰωήλ· . Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα·, καὶ οὐ δήπου νομιοῦμεν ἀψύχῳ καὶ μόνῃ τῇ άνθρω πείᾳ σαρκὶ τὸ θεῖον χορηγήσεσθαι Πνεῦμα τὸν προ- φήτην εἰπεῖν· ἀμοιρήσει γὰρ οὕτω γελοιότητος οὐ- δαμῶς τὸ δηλούμενον, ἀλλ' ἐκ μέρους τὸ ὅλον συλλα βὼν, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ὀνομάζει τὸν ἄνθρωπον, ἔδει δὲ μᾶλλον οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως· καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἀναγκαῖον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν· Εστι τοίνυν λογικόν μὲν, σύνθετον δὲ ζῶον ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχῆς δηλονότι καὶ τῆς ἐπικήρου ταύτης καὶ γηΐνης σαρκός. Επει- δὴ δὲ πεποίητο παρὰ Θεοῦ, καὶ παρήχθη προς γένε- σιν, οὐκ ἔχων ἐξ οἰκείας φύσεως τό τε ἄφθαρτον τῷ Θεῷ)· κατεσφραγίζετο τῷ πνεύματι τῆς ζωῆς, σχέσει τῇ πρὸς Θεὸν ἀποκερδαίνων τὸ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀγαθόν· « Ενεφύσησε γάρ, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυ χὴν ζῶσαν· › ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν παράβασιν ἐκολάζετο, τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, τότε δικαίως ἀκούων ἀπεγυμνώθη τῆς χάριτος· ἀπανίστατο δὲ τῆς γηΐνης σαρκὸς ἡ πνοὴ τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τὸ λέγων εἰσφέρει, πολλάκις τῆς θείας Γραφῆς, καὶ Β καὶ ἀνώλεθρον (μόνῳ γὰρ ταῦτα πρόσεστιν οὐσιωδῶς παθόντος μάλιστα τὸ ζῶον σημαίνοντα, σάρκα γενέ Πνεῦμα τοῦ λέγοντος, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή, » καὶ πίσ πτε: τὸ ζῶον εἰς θάνατον διὰ μόνης τῆς σαρκός, σω- ζομένης ἐν ἀθανασίᾳ τῆς ψυχῆς, ἐπεὶ καὶ πρὸς μόνην εἴρητο τὴν σάρκα· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. » Εδει τοίνυν τὸ μάλιστα κινδυνεῦσαν ἐν ἡμῖν, χορ γότερον ἀνασώζεσθαι, καὶ συμπλοκῇ πάλιν τῇ πρὸς ζωὴν τὴν κατὰ φύσιν, ἀνακαλεῖσθαι πρὸς ἀφθαρσίαν. Εδει τὸ πεπονθός, λύσιν εὑρέσθαι τοῦ κακοῦ. Ἔδει λοιπὸν ἀτονῆσαι τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, » ἐνωθέντος ἀφράστως τοῦ προσπεσόντος σώματος τῷ πάντα ζωογονοῦντι Λόγῳ. Σάρκα γὰρ ἔδει γενομένην αὐτοῦ, τῆς ἀπ' αὐτοῦ μετασχεῖν ἀθανασίας· καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν πῦρ ἐντιθέναι δύνα- σθαι ταῖς ὕλαις, καὶ κατὰ φύσιν αὐτῷ προσούσης ἐνεργείας τὴν ἐν αἰσθήσει ποιότητα, καὶ μονονουχί μετασκευάζειν εἰς ἑαυτὸ τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο μεθο εκτῶς· τὸν δὲ ὑπὲρ πάντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, μὴ πάν- τως οἴεσθαι, τὸ ἴδιον ἀγαθὸν ἐνεργάζεσθαι τῇ σαρκί, τοῦτ' ἔστι, τὴν ζωήν. Ταύτης οὖν οἶμαι μάλιστα τῆς αἰτίας ἕνεκα τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ἀπὸ τοῦ σθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰπεῖν· ἵνα θεωρῇ τις ὁμοῦ τὸ τραῦμα καὶ τὸ φάρμακον, τὸ νοσοῦν καὶ τὸν ἰατρὸν, τὸ κεκλιμένον εἰς θάνατον καὶ τὴν ἐγείραν τα πρὸς ζωὴν, τὸ φθορᾷ νενικημένον καὶ τὸν ἐλαύ νοντα τὴν φθορὰν, τὸ θανάτῳ κρατηθὲν καὶ τοῦ θα νάτου τὸν κρείττονα, τὸν ζωῆς ἐστερημένον καὶ τὸν χορηγὸν τῆς ζωῆς. Οὐκ εἰς σάρκα δὲ τὸν Λόγον έλα θεῖν, ἀλλὰ σάρκα γενέσθαι φησίν, ἵνα μὴ καθάπερ εν προφήταις τυχόν, ἢ καὶ ἑτέροις τῶν ἁγίων τισὶν ἐπι- φοιτῆσαι σχετικῶς ὑπολάβης αὐτὸν, ἀλλ᾿ αὐτὸ κατὰ ἀλήθειαν γενέσθαι σάρκα, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἄνθρωπον τοῦτο γὰρ ἀρτίως ἐλέγομεν· διὰ τοῦτο καὶ Θεός έστι 1.1. χιν, 6. › : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. . vina Scriptura solius carnis vocabulo totum animal & signißeet, juxta illud quod apud Joelem scriptum est: Effundam de Spiritu neo super omnem carnem “. › Neque vero putandum est prophetam dicere inanimatæ et soli humanæ carni divinum suppeditatum iri Spiritum sic enim ridicula erit illa interpretatio. Sed ex parte totum complexus, nomine carnis significat hominem; quod aliter feri non oportebat. Quam autem ob causam, necesse est, ut videtur, explicare. Est igitur homo ratio- nale quidem animal, sed compositum ex anima nimirum et hac fragili atque terrena carne. Eum autem factus sit a Deo, et in ortum eductus, non habens ex natura sua ut sit incorruptibilis et im- nortalis (hæc enim soli Deo substantialiter insunt), obsignatus est vitæ spiritu, habitudine ad Deum bonum quod naturam excedit consecutus : c Insuflavit enim, inquit, c in faciem ejus spi- raculum vitæ, et factus est homo in animam viven- tem “. › Cum autem ob transgressionen punitus fuerit, « Terra es, et in terram reverteris ", jure tunc audiens, gratia nudatus est, et a terrena carne recessit spiraculum vitæ, hoc est Spiritus ejus qui dicit : « Ego sum vita“, › et animal in mortem per solam carnem, incidit immortalitatę animæ servata, quoniam ad solam carnem quoque lictum est : « Terra es, et in terram reverteris. » Gportuit ergo id quod in homine periculo maxime obnoxium erat, quamprimum servari, et conjun- ctione cum naturali vita ad immortalitatem revo- cari. oportuit id quod ægrum erat, morbo liberari: Oportuit cessare tandem illud: Terra es, et in terram reverteris,, Verbo nimirum omnia vivifi- canti inelabili ratione corpore quod ceciderat unito. Decebat quippe carnem, postquam ejus facta esset, immortalitatis ipsius fieri participem. Neque eņim consentaneum esset ignem virtutis suæ natu- ralis qualitatem sensibilem imprimere posse ma- teriæ, eaque propemodum in se transmutare, in quibus est per participationem : existimare autem Dei Verbum quod excedit omnia, utique pon posse proprium sibi ac naturale bonum, vitam nimirum, carni indere. Hac igitur maxime de causa puto sanctum evangelistam a parte affecta potissimum animali significato, dixisse carnem factum esse Dci D Verbum, ut una cerneretur vulnus et remedium, ger et medicus, quod in mortem prolapsum est, et qui excitavit ad vitam, quod corruptioni cessit, et qui corruptionem amovet, quod morte supera- tum est, et qui morte superior est, quod orbatum est vita, et qui vitam largitur. Non autem ait ad carnem Verbum venisse, sed carnem factum esse, pe habitudine, sicut in prophetas, aut sanctos alios ipsum venisse suspiceris, sed revera carnem fa- ctum esse, id est hominem: hoc enim modo dixi- mus. Quocirca etiam Deus est secundum naturam in carne, et cum carne, quippe qui propriam sibi * Joel 1', * Gen. 11, 7. Gen. 111, 19. C

ἀπὸ μόνης τῆς σαρκὸς, ὅλον ἀποκαλούσης τὸ ζῶον, κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον Ἰωήλ· . Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα·, καὶ οὐ δήπου νομιοῦμεν ἀψύχῳ καὶ μόνῃ τῇ άνθρω πείᾳ σαρκὶ τὸ θεῖον χορηγήσεσθαι Πνεῦμα τὸν προ- φήτην εἰπεῖν· ἀμοιρήσει γὰρ οὕτω γελοιότητος οὐ- δαμῶς τὸ δηλούμενον, ἀλλ' ἐκ μέρους τὸ ὅλον συλλα βὼν, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ὀνομάζει τὸν ἄνθρωπον, ἔδει δὲ μᾶλλον οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως· καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἀναγκαῖον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν· Εστι τοίνυν λογικόν μὲν, σύνθετον δὲ ζῶον ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχῆς δηλονότι καὶ τῆς ἐπικήρου ταύτης καὶ γηΐνης σαρκός. Επει- δὴ δὲ πεποίητο παρὰ Θεοῦ, καὶ παρήχθη προς γένε- σιν, οὐκ ἔχων ἐξ οἰκείας φύσεως τό τε ἄφθαρτον τῷ Θεῷ)· κατεσφραγίζετο τῷ πνεύματι τῆς ζωῆς, σχέσει τῇ πρὸς Θεὸν ἀποκερδαίνων τὸ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀγαθόν· « Ενεφύσησε γάρ, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυ χὴν ζῶσαν· › ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν παράβασιν ἐκολάζετο, τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, τότε δικαίως ἀκούων ἀπεγυμνώθη τῆς χάριτος· ἀπανίστατο δὲ τῆς γηΐνης σαρκὸς ἡ πνοὴ τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τὸ λέγων εἰσφέρει, πολλάκις τῆς θείας Γραφῆς, καὶ Β καὶ ἀνώλεθρον (μόνῳ γὰρ ταῦτα πρόσεστιν οὐσιωδῶς παθόντος μάλιστα τὸ ζῶον σημαίνοντα, σάρκα γενέ Πνεῦμα τοῦ λέγοντος, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή, » καὶ πίσ πτε: τὸ ζῶον εἰς θάνατον διὰ μόνης τῆς σαρκός, σω- ζομένης ἐν ἀθανασίᾳ τῆς ψυχῆς, ἐπεὶ καὶ πρὸς μόνην εἴρητο τὴν σάρκα· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. » Εδει τοίνυν τὸ μάλιστα κινδυνεῦσαν ἐν ἡμῖν, χορ γότερον ἀνασώζεσθαι, καὶ συμπλοκῇ πάλιν τῇ πρὸς ζωὴν τὴν κατὰ φύσιν, ἀνακαλεῖσθαι πρὸς ἀφθαρσίαν. Εδει τὸ πεπονθός, λύσιν εὑρέσθαι τοῦ κακοῦ. Ἔδει λοιπὸν ἀτονῆσαι τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, » ἐνωθέντος ἀφράστως τοῦ προσπεσόντος σώματος τῷ πάντα ζωογονοῦντι Λόγῳ. Σάρκα γὰρ ἔδει γενομένην αὐτοῦ, τῆς ἀπ' αὐτοῦ μετασχεῖν ἀθανασίας· καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν πῦρ ἐντιθέναι δύνα- σθαι ταῖς ὕλαις, καὶ κατὰ φύσιν αὐτῷ προσούσης ἐνεργείας τὴν ἐν αἰσθήσει ποιότητα, καὶ μονονουχί μετασκευάζειν εἰς ἑαυτὸ τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο μεθο εκτῶς· τὸν δὲ ὑπὲρ πάντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, μὴ πάν- τως οἴεσθαι, τὸ ἴδιον ἀγαθὸν ἐνεργάζεσθαι τῇ σαρκί, τοῦτ' ἔστι, τὴν ζωήν. Ταύτης οὖν οἶμαι μάλιστα τῆς αἰτίας ἕνεκα τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ἀπὸ τοῦ σθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰπεῖν· ἵνα θεωρῇ τις ὁμοῦ τὸ τραῦμα καὶ τὸ φάρμακον, τὸ νοσοῦν καὶ τὸν ἰατρὸν, τὸ κεκλιμένον εἰς θάνατον καὶ τὴν ἐγείραν τα πρὸς ζωὴν, τὸ φθορᾷ νενικημένον καὶ τὸν ἐλαύ νοντα τὴν φθορὰν, τὸ θανάτῳ κρατηθὲν καὶ τοῦ θα νάτου τὸν κρείττονα, τὸν ζωῆς ἐστερημένον καὶ τὸν χορηγὸν τῆς ζωῆς. Οὐκ εἰς σάρκα δὲ τὸν Λόγον έλα θεῖν, ἀλλὰ σάρκα γενέσθαι φησίν, ἵνα μὴ καθάπερ εν προφήταις τυχόν, ἢ καὶ ἑτέροις τῶν ἁγίων τισὶν ἐπι- φοιτῆσαι σχετικῶς ὑπολάβης αὐτὸν, ἀλλ᾿ αὐτὸ κατὰ ἀλήθειαν γενέσθαι σάρκα, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἄνθρωπον τοῦτο γὰρ ἀρτίως ἐλέγομεν· διὰ τοῦτο καὶ Θεός έστι 1.1. χιν, 6. › : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. . vina Scriptura solius carnis vocabulo totum animal & signißeet, juxta illud quod apud Joelem scriptum est: Effundam de Spiritu neo super omnem carnem “. › Neque vero putandum est prophetam dicere inanimatæ et soli humanæ carni divinum suppeditatum iri Spiritum sic enim ridicula erit illa interpretatio. Sed ex parte totum complexus, nomine carnis significat hominem; quod aliter feri non oportebat. Quam autem ob causam, necesse est, ut videtur, explicare. Est igitur homo ratio- nale quidem animal, sed compositum ex anima nimirum et hac fragili atque terrena carne. Eum autem factus sit a Deo, et in ortum eductus, non habens ex natura sua ut sit incorruptibilis et im- nortalis (hæc enim soli Deo substantialiter insunt), obsignatus est vitæ spiritu, habitudine ad Deum bonum quod naturam excedit consecutus : c Insuflavit enim, inquit, c in faciem ejus spi- raculum vitæ, et factus est homo in animam viven- tem “. › Cum autem ob transgressionen punitus fuerit, « Terra es, et in terram reverteris ", jure tunc audiens, gratia nudatus est, et a terrena carne recessit spiraculum vitæ, hoc est Spiritus ejus qui dicit : « Ego sum vita“, › et animal in mortem per solam carnem, incidit immortalitatę animæ servata, quoniam ad solam carnem quoque lictum est : « Terra es, et in terram reverteris. » Gportuit ergo id quod in homine periculo maxime obnoxium erat, quamprimum servari, et conjun- ctione cum naturali vita ad immortalitatem revo- cari. oportuit id quod ægrum erat, morbo liberari: Oportuit cessare tandem illud: Terra es, et in terram reverteris,, Verbo nimirum omnia vivifi- canti inelabili ratione corpore quod ceciderat unito. Decebat quippe carnem, postquam ejus facta esset, immortalitatis ipsius fieri participem. Neque eņim consentaneum esset ignem virtutis suæ natu- ralis qualitatem sensibilem imprimere posse ma- teriæ, eaque propemodum in se transmutare, in quibus est per participationem : existimare autem Dei Verbum quod excedit omnia, utique pon posse proprium sibi ac naturale bonum, vitam nimirum, carni indere. Hac igitur maxime de causa puto sanctum evangelistam a parte affecta potissimum animali significato, dixisse carnem factum esse Dci D Verbum, ut una cerneretur vulnus et remedium, ger et medicus, quod in mortem prolapsum est, et qui excitavit ad vitam, quod corruptioni cessit, et qui corruptionem amovet, quod morte supera- tum est, et qui morte superior est, quod orbatum est vita, et qui vitam largitur. Non autem ait ad carnem Verbum venisse, sed carnem factum esse, pe habitudine, sicut in prophetas, aut sanctos alios ipsum venisse suspiceris, sed revera carnem fa- ctum esse, id est hominem: hoc enim modo dixi- mus. Quocirca etiam Deus est secundum naturam in carne, et cum carne, quippe qui propriam sibi * Joel 1', * Gen. 11, 7. Gen. 111, 19. C

ἀπὸ μόνης τῆς σαρκὸς, ὅλον ἀποκαλούσης τὸ ζῶον, κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον Ἰωήλ· . Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα·, καὶ οὐ δήπου νομιοῦμεν ἀψύχῳ καὶ μόνῃ τῇ άνθρω πείᾳ σαρκὶ τὸ θεῖον χορηγήσεσθαι Πνεῦμα τὸν προ- φήτην εἰπεῖν· ἀμοιρήσει γὰρ οὕτω γελοιότητος οὐ- δαμῶς τὸ δηλούμενον, ἀλλ' ἐκ μέρους τὸ ὅλον συλλα βὼν, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ὀνομάζει τὸν ἄνθρωπον, ἔδει δὲ μᾶλλον οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως· καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἀναγκαῖον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν· Εστι τοίνυν λογικόν μὲν, σύνθετον δὲ ζῶον ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχῆς δηλονότι καὶ τῆς ἐπικήρου ταύτης καὶ γηΐνης σαρκός. Επει- δὴ δὲ πεποίητο παρὰ Θεοῦ, καὶ παρήχθη προς γένε- σιν, οὐκ ἔχων ἐξ οἰκείας φύσεως τό τε ἄφθαρτον τῷ Θεῷ)· κατεσφραγίζετο τῷ πνεύματι τῆς ζωῆς, σχέσει τῇ πρὸς Θεὸν ἀποκερδαίνων τὸ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀγαθόν· « Ενεφύσησε γάρ, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυ χὴν ζῶσαν· › ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν παράβασιν ἐκολάζετο, τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, τότε δικαίως ἀκούων ἀπεγυμνώθη τῆς χάριτος· ἀπανίστατο δὲ τῆς γηΐνης σαρκὸς ἡ πνοὴ τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τὸ λέγων εἰσφέρει, πολλάκις τῆς θείας Γραφῆς, καὶ Β καὶ ἀνώλεθρον (μόνῳ γὰρ ταῦτα πρόσεστιν οὐσιωδῶς παθόντος μάλιστα τὸ ζῶον σημαίνοντα, σάρκα γενέ Πνεῦμα τοῦ λέγοντος, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή, » καὶ πίσ πτε: τὸ ζῶον εἰς θάνατον διὰ μόνης τῆς σαρκός, σω- ζομένης ἐν ἀθανασίᾳ τῆς ψυχῆς, ἐπεὶ καὶ πρὸς μόνην εἴρητο τὴν σάρκα· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. » Εδει τοίνυν τὸ μάλιστα κινδυνεῦσαν ἐν ἡμῖν, χορ γότερον ἀνασώζεσθαι, καὶ συμπλοκῇ πάλιν τῇ πρὸς ζωὴν τὴν κατὰ φύσιν, ἀνακαλεῖσθαι πρὸς ἀφθαρσίαν. Εδει τὸ πεπονθός, λύσιν εὑρέσθαι τοῦ κακοῦ. Ἔδει λοιπὸν ἀτονῆσαι τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, » ἐνωθέντος ἀφράστως τοῦ προσπεσόντος σώματος τῷ πάντα ζωογονοῦντι Λόγῳ. Σάρκα γὰρ ἔδει γενομένην αὐτοῦ, τῆς ἀπ' αὐτοῦ μετασχεῖν ἀθανασίας· καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν πῦρ ἐντιθέναι δύνα- σθαι ταῖς ὕλαις, καὶ κατὰ φύσιν αὐτῷ προσούσης ἐνεργείας τὴν ἐν αἰσθήσει ποιότητα, καὶ μονονουχί μετασκευάζειν εἰς ἑαυτὸ τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο μεθο εκτῶς· τὸν δὲ ὑπὲρ πάντα τοῦ Θεοῦ Λόγον, μὴ πάν- τως οἴεσθαι, τὸ ἴδιον ἀγαθὸν ἐνεργάζεσθαι τῇ σαρκί, τοῦτ' ἔστι, τὴν ζωήν. Ταύτης οὖν οἶμαι μάλιστα τῆς αἰτίας ἕνεκα τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ἀπὸ τοῦ σθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰπεῖν· ἵνα θεωρῇ τις ὁμοῦ τὸ τραῦμα καὶ τὸ φάρμακον, τὸ νοσοῦν καὶ τὸν ἰατρὸν, τὸ κεκλιμένον εἰς θάνατον καὶ τὴν ἐγείραν τα πρὸς ζωὴν, τὸ φθορᾷ νενικημένον καὶ τὸν ἐλαύ νοντα τὴν φθορὰν, τὸ θανάτῳ κρατηθὲν καὶ τοῦ θα νάτου τὸν κρείττονα, τὸν ζωῆς ἐστερημένον καὶ τὸν χορηγὸν τῆς ζωῆς. Οὐκ εἰς σάρκα δὲ τὸν Λόγον έλα θεῖν, ἀλλὰ σάρκα γενέσθαι φησίν, ἵνα μὴ καθάπερ εν προφήταις τυχόν, ἢ καὶ ἑτέροις τῶν ἁγίων τισὶν ἐπι- φοιτῆσαι σχετικῶς ὑπολάβης αὐτὸν, ἀλλ᾿ αὐτὸ κατὰ ἀλήθειαν γενέσθαι σάρκα, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἄνθρωπον τοῦτο γὰρ ἀρτίως ἐλέγομεν· διὰ τοῦτο καὶ Θεός έστι 1.1. χιν, 6. › : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIHEP. . vina Scriptura solius carnis vocabulo totum animal & signißeet, juxta illud quod apud Joelem scriptum est: Effundam de Spiritu neo super omnem carnem “. › Neque vero putandum est prophetam dicere inanimatæ et soli humanæ carni divinum suppeditatum iri Spiritum sic enim ridicula erit illa interpretatio. Sed ex parte totum complexus, nomine carnis significat hominem; quod aliter feri non oportebat. Quam autem ob causam, necesse est, ut videtur, explicare. Est igitur homo ratio- nale quidem animal, sed compositum ex anima nimirum et hac fragili atque terrena carne. Eum autem factus sit a Deo, et in ortum eductus, non habens ex natura sua ut sit incorruptibilis et im- nortalis (hæc enim soli Deo substantialiter insunt), obsignatus est vitæ spiritu, habitudine ad Deum bonum quod naturam excedit consecutus : c Insuflavit enim, inquit, c in faciem ejus spi- raculum vitæ, et factus est homo in animam viven- tem “. › Cum autem ob transgressionen punitus fuerit, « Terra es, et in terram reverteris ", jure tunc audiens, gratia nudatus est, et a terrena carne recessit spiraculum vitæ, hoc est Spiritus ejus qui dicit : « Ego sum vita“, › et animal in mortem per solam carnem, incidit immortalitatę animæ servata, quoniam ad solam carnem quoque lictum est : « Terra es, et in terram reverteris. » Gportuit ergo id quod in homine periculo maxime obnoxium erat, quamprimum servari, et conjun- ctione cum naturali vita ad immortalitatem revo- cari. oportuit id quod ægrum erat, morbo liberari: Oportuit cessare tandem illud: Terra es, et in terram reverteris,, Verbo nimirum omnia vivifi- canti inelabili ratione corpore quod ceciderat unito. Decebat quippe carnem, postquam ejus facta esset, immortalitatis ipsius fieri participem. Neque eņim consentaneum esset ignem virtutis suæ natu- ralis qualitatem sensibilem imprimere posse ma- teriæ, eaque propemodum in se transmutare, in quibus est per participationem : existimare autem Dei Verbum quod excedit omnia, utique pon posse proprium sibi ac naturale bonum, vitam nimirum, carni indere. Hac igitur maxime de causa puto sanctum evangelistam a parte affecta potissimum animali significato, dixisse carnem factum esse Dci D Verbum, ut una cerneretur vulnus et remedium, ger et medicus, quod in mortem prolapsum est, et qui excitavit ad vitam, quod corruptioni cessit, et qui corruptionem amovet, quod morte supera- tum est, et qui morte superior est, quod orbatum est vita, et qui vitam largitur. Non autem ait ad carnem Verbum venisse, sed carnem factum esse, pe habitudine, sicut in prophetas, aut sanctos alios ipsum venisse suspiceris, sed revera carnem fa- ctum esse, id est hominem: hoc enim modo dixi- mus. Quocirca etiam Deus est secundum naturam in carne, et cum carne, quippe qui propriam sibi * Joel 1', * Gen. 11, 7. Gen. 111, 19. C

κατὰ φύσιν ἐν σαρκί, καὶ μετὰ σαρκός, ὡς ἰδίαν ἔχων αὐτὴν, καὶ ὡς ἕτερόν τι παρ' αὐτὴν νοούμενος, καὶ ἐν αὐτῇ καὶ σὺν αὐτῇ προσκυνούμενος, κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον Ησαίμ· « "Ανδρες ὑψηλοί ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπί- σω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. » Ἰδοὺ καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸν εἶναί φασι, μὴ ἀποδιελόντες τοῦ Λόγου τὴν σάρκα· καὶ πάλιν οὐκ εἶναι ἕτερον Θεὸν πλὴν αὐτοῦ διισχυρίσαντο, ἐνοῦντες τῷ λόγῳ τὸ φο- ρούμενον, ὡς ἴδιον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸν ἐκ Παρθένου ναόν· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. 1, 14. Επεξεργάζεται χρησίμως τὸ εἰρημένον ὁ εὐαγ γελιστὴς, καὶ εἰς ἐμφανεστέραν ἄγει διάνοιαν τὴν τοῦ Β θεωρήματος δύναμιν · ἐπειδὴ γὰρ ἔφη σάρκα γεγενή- ἔθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἵνα μή τις ἐκ πολλῆς ἀμα- θίας τῆς μὲν ἰδίας αὐτὸν ὑπολάβοι φύσεως έκδρα- μεῖν, μεταπεποιῆσθαι δὲ ὄντως εἰς σάρκα (καὶ πα- θεῖν, ὅπερ ἦν ἀδύνατον· ἀλλοιώσεως γὰρ ἀπάσης, καὶ μεταβολῆς τῆς ἐφ᾽ ἕτερόν τι, κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον τὸ θεῖον ἀπῴκισται)· καλῶς γε σφόδρα πῶν ὁ θεολόγος επήνεγκεν εὐθὺς, ὅτι « Καὶ ἐσκή νωσεν ἐν ἡμῖν, ο ἵνα δύο νοήσας τὰ σημαινόμενα, τόν τε σκηνοῦντα καὶ τὸ ἐν ᾧ ἡ σκήνωσις, μὴ εἰς σάρκα παρατετράφθαι νομίσῃς αὐτὸν, σκηνῶσαι δὲ μᾶλλον ἐν σαρκί, ὡς ἰδίῳ προσχρησάμενον σώματι, τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ναῷ· « Ἐν αὐτῷ γὰρ κατώκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, ο ὡς ὁ Παῦλός φησιν· ἐσκηνωκέναι γε μὴν τὸν Λόγον ἐν ἡμῖν χρησίμως διισχυρίζεται, βαθὺ καὶ τοῦτο λίαν ἡμῖν ἐκκαλύπτων μυστήριον· πάντες γὰρ ἦμεν ἐν Χριστῷ, καὶ τὸ κοινὸν τῆς ἀνθρωπότητος εἰς αὐτὸν ἀναβιοί πρόσωπον. Ἐπεὶ καὶ ἔσχατος Αδάμ διὰ τοῦτο κατωνόμασται τῇ κοινότητι τῆς φύσεως πάντα πλου τίζων τὰ εἰς εὐθυμίαν καὶ δόξαν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ εἰς φθορὰν καὶ κατήφειαν. Ἐν πᾶσι τοιγαροῦν ὁ Λόγος ἐσκήνωσε δι᾿ ἑνὸς, ἵνα τοῦ ἑνὸς ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει, κατὰ πνεῦμα ἁγιω σύνης εἰς ὅλην ἔρχηται τὴν ἀνθρωπότητα τὸ ἀξίωμα, οὕτω τε φθάσῃ καὶ ἐφ' ἡμᾶς δι᾿ ἕνα τῶν ἐξ ἡμῶν τό, ο Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες.» Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ μὲν ἀληθῶς ἐλευθεροῦται τὸ δοῦ λον, ἀναβαῖνον εἰς ἐνότητα τὴν μυστικὴν τῷ φορέ- σαντι τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, ἐν ἡμῖν δὲ κατὰ μίμη- σιν τὴν πρὸς τὸν ἕνα διὰ τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος ᾽Αβραὰμ, ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, καὶ γενέσθαι κατὰ ἁλή- θειαν ἄνθρωπος; Αρ᾽ οὐχὶ πᾶσιν ἐστι καταφανές, ὅτι καταβέβηκεν εἰς τὸ δοῦλον, αὐτὸς, οὐχ ἑαυτῷ τι διὰ τούτου προξενῶν, ἀλλ᾽ ἡμῖν ἑαυτὸν χαριζόμενος, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν, ἀνατρέ- χοντες διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητος εἰς τὸ ἴδιον αὐ τοῦ καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν, θεοί τε καὶ Θεοῦ τέκνα διὰ τῆς πίστεως ἀναφαινώμεθα; Ἐσκήνωσε γὰρ ἐν • οι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ipsa, et in ipsa, atque cum ipsa adoretur, juxta illud Isaiæ dictum: Viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur vincti manicis, et adorabunt te, et in te orabunt, quoniam in te est Deus, et non est Deus præter te ". › Ecce Deum etiam in ipso esse aiunt, non separantes carnem a Verbo : et rursus alium non esse Deum præter ipsum confirmant, conjungentes Verbo gestamen, ut ejus proprium, templum scilicet ex Virgine: unus enim ex ambobus Christus est. A illam liabeat, et tamen ut aliud quid intelligatur ab Et habitavit in nobis. Explicat pluribus verbis evangelista quod dixit, atque suam sententiam clarius exponit. Cum enim dixerit carnem factum esse Dei Verbum, ne quis propria ipsum natura excidisse stultissime suspi- caretur, et in carnem vere transmutatum esse, atque id pati quod omnino pati non possit (ab onini quippe alteratione et conversione in aliud, ratione essentiæ Deus longissime abest), recte utique Theologus statim infert, e Et habitavit in nobis ut cum duo necessario intelligas, et eum qui habitat, et id in quo habitatur, in carnen, ipsum non esse transmutatum existimes, sed habi- tare potius in carne, ut proprio utentem corpore, templo illo nimirum quod est ex sancta Virgine : ‹ In ipso enim inhabitavit omnis plenitudo divini- tatis corporaliter, ut Paulus ait “. Quin et in C nobis habitasse Verbum utiliter asserit, altissimum quoque nobis istud revelans mysterium. Sumus enim omnes in Christo, et communis humanitatis persona in ipsum reviviscit. Nam et novissimus Adam idcirco nuncupatus est, qui naturæ partici- patione omnia locupletat ad felicitatem et gloriam, sicuti primus Adam in corruptionem et ignomi- niam *. In omnibus itaque Verbum babitavit per unum, ut, uno constituto Dei Filio in virtute, se cundum spiritum sanctitatis in universam buma- nitatem dignitas illa redundaret, adeoque per unum ex nobis in nos quoque perveniret illud: . Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes Igitur in Christo quidem serva natura fit reapse libera, ad mysticam nimirum unitatem ejus evecta, qui fert servi formam, in nobis vero imitatione et similitudine cum illo uno, propter carnis cogna tionem. Alioqui enim, quam ob causam non ange lorum quidem, sed Abrahæ semen apprehendit, unde debuit per omnia fratribus assimilari s', et vere homo fieri ? Annon manifestum est omnibus, quod ad servilem conditionem ipse se demisit, nihil ex hoc sibi acquirens, sed nobis seipsum lar- giens, ut nos ejus paupertate ditaremur, simili- tudine cum ipso ad proprium et eximium ejus Lo- num evecti, diique et Dei filii per fidem reddere, mur? Habitavit enim in nobis, qui per naturam D of 1sa. ILY, 14. ** Col. 11. 9. "I Cor. xv, 45-49. " Psal. Lxxx1, 6; Joan. x, 31. Hebr. 1, 17, ** II Cor. vill, 9.

κατὰ φύσιν ἐν σαρκί, καὶ μετὰ σαρκός, ὡς ἰδίαν ἔχων αὐτὴν, καὶ ὡς ἕτερόν τι παρ' αὐτὴν νοούμενος, καὶ ἐν αὐτῇ καὶ σὺν αὐτῇ προσκυνούμενος, κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον Ησαίμ· « "Ανδρες ὑψηλοί ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπί- σω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. » Ἰδοὺ καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸν εἶναί φασι, μὴ ἀποδιελόντες τοῦ Λόγου τὴν σάρκα· καὶ πάλιν οὐκ εἶναι ἕτερον Θεὸν πλὴν αὐτοῦ διισχυρίσαντο, ἐνοῦντες τῷ λόγῳ τὸ φο- ρούμενον, ὡς ἴδιον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸν ἐκ Παρθένου ναόν· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. 1, 14. Επεξεργάζεται χρησίμως τὸ εἰρημένον ὁ εὐαγ γελιστὴς, καὶ εἰς ἐμφανεστέραν ἄγει διάνοιαν τὴν τοῦ Β θεωρήματος δύναμιν · ἐπειδὴ γὰρ ἔφη σάρκα γεγενή- ἔθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἵνα μή τις ἐκ πολλῆς ἀμα- θίας τῆς μὲν ἰδίας αὐτὸν ὑπολάβοι φύσεως έκδρα- μεῖν, μεταπεποιῆσθαι δὲ ὄντως εἰς σάρκα (καὶ πα- θεῖν, ὅπερ ἦν ἀδύνατον· ἀλλοιώσεως γὰρ ἀπάσης, καὶ μεταβολῆς τῆς ἐφ᾽ ἕτερόν τι, κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον τὸ θεῖον ἀπῴκισται)· καλῶς γε σφόδρα πῶν ὁ θεολόγος επήνεγκεν εὐθὺς, ὅτι « Καὶ ἐσκή νωσεν ἐν ἡμῖν, ο ἵνα δύο νοήσας τὰ σημαινόμενα, τόν τε σκηνοῦντα καὶ τὸ ἐν ᾧ ἡ σκήνωσις, μὴ εἰς σάρκα παρατετράφθαι νομίσῃς αὐτὸν, σκηνῶσαι δὲ μᾶλλον ἐν σαρκί, ὡς ἰδίῳ προσχρησάμενον σώματι, τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ναῷ· « Ἐν αὐτῷ γὰρ κατώκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, ο ὡς ὁ Παῦλός φησιν· ἐσκηνωκέναι γε μὴν τὸν Λόγον ἐν ἡμῖν χρησίμως διισχυρίζεται, βαθὺ καὶ τοῦτο λίαν ἡμῖν ἐκκαλύπτων μυστήριον· πάντες γὰρ ἦμεν ἐν Χριστῷ, καὶ τὸ κοινὸν τῆς ἀνθρωπότητος εἰς αὐτὸν ἀναβιοί πρόσωπον. Ἐπεὶ καὶ ἔσχατος Αδάμ διὰ τοῦτο κατωνόμασται τῇ κοινότητι τῆς φύσεως πάντα πλου τίζων τὰ εἰς εὐθυμίαν καὶ δόξαν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ εἰς φθορὰν καὶ κατήφειαν. Ἐν πᾶσι τοιγαροῦν ὁ Λόγος ἐσκήνωσε δι᾿ ἑνὸς, ἵνα τοῦ ἑνὸς ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει, κατὰ πνεῦμα ἁγιω σύνης εἰς ὅλην ἔρχηται τὴν ἀνθρωπότητα τὸ ἀξίωμα, οὕτω τε φθάσῃ καὶ ἐφ' ἡμᾶς δι᾿ ἕνα τῶν ἐξ ἡμῶν τό, ο Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες.» Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ μὲν ἀληθῶς ἐλευθεροῦται τὸ δοῦ λον, ἀναβαῖνον εἰς ἐνότητα τὴν μυστικὴν τῷ φορέ- σαντι τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, ἐν ἡμῖν δὲ κατὰ μίμη- σιν τὴν πρὸς τὸν ἕνα διὰ τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος ᾽Αβραὰμ, ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, καὶ γενέσθαι κατὰ ἁλή- θειαν ἄνθρωπος; Αρ᾽ οὐχὶ πᾶσιν ἐστι καταφανές, ὅτι καταβέβηκεν εἰς τὸ δοῦλον, αὐτὸς, οὐχ ἑαυτῷ τι διὰ τούτου προξενῶν, ἀλλ᾽ ἡμῖν ἑαυτὸν χαριζόμενος, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν, ἀνατρέ- χοντες διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητος εἰς τὸ ἴδιον αὐ τοῦ καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν, θεοί τε καὶ Θεοῦ τέκνα διὰ τῆς πίστεως ἀναφαινώμεθα; Ἐσκήνωσε γὰρ ἐν • οι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ipsa, et in ipsa, atque cum ipsa adoretur, juxta illud Isaiæ dictum: Viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur vincti manicis, et adorabunt te, et in te orabunt, quoniam in te est Deus, et non est Deus præter te ". › Ecce Deum etiam in ipso esse aiunt, non separantes carnem a Verbo : et rursus alium non esse Deum præter ipsum confirmant, conjungentes Verbo gestamen, ut ejus proprium, templum scilicet ex Virgine: unus enim ex ambobus Christus est. A illam liabeat, et tamen ut aliud quid intelligatur ab Et habitavit in nobis. Explicat pluribus verbis evangelista quod dixit, atque suam sententiam clarius exponit. Cum enim dixerit carnem factum esse Dei Verbum, ne quis propria ipsum natura excidisse stultissime suspi- caretur, et in carnem vere transmutatum esse, atque id pati quod omnino pati non possit (ab onini quippe alteratione et conversione in aliud, ratione essentiæ Deus longissime abest), recte utique Theologus statim infert, e Et habitavit in nobis ut cum duo necessario intelligas, et eum qui habitat, et id in quo habitatur, in carnen, ipsum non esse transmutatum existimes, sed habi- tare potius in carne, ut proprio utentem corpore, templo illo nimirum quod est ex sancta Virgine : ‹ In ipso enim inhabitavit omnis plenitudo divini- tatis corporaliter, ut Paulus ait “. Quin et in C nobis habitasse Verbum utiliter asserit, altissimum quoque nobis istud revelans mysterium. Sumus enim omnes in Christo, et communis humanitatis persona in ipsum reviviscit. Nam et novissimus Adam idcirco nuncupatus est, qui naturæ partici- patione omnia locupletat ad felicitatem et gloriam, sicuti primus Adam in corruptionem et ignomi- niam *. In omnibus itaque Verbum babitavit per unum, ut, uno constituto Dei Filio in virtute, se cundum spiritum sanctitatis in universam buma- nitatem dignitas illa redundaret, adeoque per unum ex nobis in nos quoque perveniret illud: . Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes Igitur in Christo quidem serva natura fit reapse libera, ad mysticam nimirum unitatem ejus evecta, qui fert servi formam, in nobis vero imitatione et similitudine cum illo uno, propter carnis cogna tionem. Alioqui enim, quam ob causam non ange lorum quidem, sed Abrahæ semen apprehendit, unde debuit per omnia fratribus assimilari s', et vere homo fieri ? Annon manifestum est omnibus, quod ad servilem conditionem ipse se demisit, nihil ex hoc sibi acquirens, sed nobis seipsum lar- giens, ut nos ejus paupertate ditaremur, simili- tudine cum ipso ad proprium et eximium ejus Lo- num evecti, diique et Dei filii per fidem reddere, mur? Habitavit enim in nobis, qui per naturam D of 1sa. ILY, 14. ** Col. 11. 9. "I Cor. xv, 45-49. " Psal. Lxxx1, 6; Joan. x, 31. Hebr. 1, 17, ** II Cor. vill, 9.

κατὰ φύσιν ἐν σαρκί, καὶ μετὰ σαρκός, ὡς ἰδίαν ἔχων αὐτὴν, καὶ ὡς ἕτερόν τι παρ' αὐτὴν νοούμενος, καὶ ἐν αὐτῇ καὶ σὺν αὐτῇ προσκυνούμενος, κατὰ τὸ ἐν τῷ προφήτῃ κείμενον Ησαίμ· « "Ανδρες ὑψηλοί ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπί- σω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. » Ἰδοὺ καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸν εἶναί φασι, μὴ ἀποδιελόντες τοῦ Λόγου τὴν σάρκα· καὶ πάλιν οὐκ εἶναι ἕτερον Θεὸν πλὴν αὐτοῦ διισχυρίσαντο, ἐνοῦντες τῷ λόγῳ τὸ φο- ρούμενον, ὡς ἴδιον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸν ἐκ Παρθένου ναόν· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. 1, 14. Επεξεργάζεται χρησίμως τὸ εἰρημένον ὁ εὐαγ γελιστὴς, καὶ εἰς ἐμφανεστέραν ἄγει διάνοιαν τὴν τοῦ Β θεωρήματος δύναμιν · ἐπειδὴ γὰρ ἔφη σάρκα γεγενή- ἔθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἵνα μή τις ἐκ πολλῆς ἀμα- θίας τῆς μὲν ἰδίας αὐτὸν ὑπολάβοι φύσεως έκδρα- μεῖν, μεταπεποιῆσθαι δὲ ὄντως εἰς σάρκα (καὶ πα- θεῖν, ὅπερ ἦν ἀδύνατον· ἀλλοιώσεως γὰρ ἀπάσης, καὶ μεταβολῆς τῆς ἐφ᾽ ἕτερόν τι, κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον τὸ θεῖον ἀπῴκισται)· καλῶς γε σφόδρα πῶν ὁ θεολόγος επήνεγκεν εὐθὺς, ὅτι « Καὶ ἐσκή νωσεν ἐν ἡμῖν, ο ἵνα δύο νοήσας τὰ σημαινόμενα, τόν τε σκηνοῦντα καὶ τὸ ἐν ᾧ ἡ σκήνωσις, μὴ εἰς σάρκα παρατετράφθαι νομίσῃς αὐτὸν, σκηνῶσαι δὲ μᾶλλον ἐν σαρκί, ὡς ἰδίῳ προσχρησάμενον σώματι, τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ναῷ· « Ἐν αὐτῷ γὰρ κατώκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, ο ὡς ὁ Παῦλός φησιν· ἐσκηνωκέναι γε μὴν τὸν Λόγον ἐν ἡμῖν χρησίμως διισχυρίζεται, βαθὺ καὶ τοῦτο λίαν ἡμῖν ἐκκαλύπτων μυστήριον· πάντες γὰρ ἦμεν ἐν Χριστῷ, καὶ τὸ κοινὸν τῆς ἀνθρωπότητος εἰς αὐτὸν ἀναβιοί πρόσωπον. Ἐπεὶ καὶ ἔσχατος Αδάμ διὰ τοῦτο κατωνόμασται τῇ κοινότητι τῆς φύσεως πάντα πλου τίζων τὰ εἰς εὐθυμίαν καὶ δόξαν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ εἰς φθορὰν καὶ κατήφειαν. Ἐν πᾶσι τοιγαροῦν ὁ Λόγος ἐσκήνωσε δι᾿ ἑνὸς, ἵνα τοῦ ἑνὸς ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει, κατὰ πνεῦμα ἁγιω σύνης εἰς ὅλην ἔρχηται τὴν ἀνθρωπότητα τὸ ἀξίωμα, οὕτω τε φθάσῃ καὶ ἐφ' ἡμᾶς δι᾿ ἕνα τῶν ἐξ ἡμῶν τό, ο Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες.» Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ μὲν ἀληθῶς ἐλευθεροῦται τὸ δοῦ λον, ἀναβαῖνον εἰς ἐνότητα τὴν μυστικὴν τῷ φορέ- σαντι τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, ἐν ἡμῖν δὲ κατὰ μίμη- σιν τὴν πρὸς τὸν ἕνα διὰ τὴν κατὰ σάρκα συγγένειαν Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος ᾽Αβραὰμ, ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, καὶ γενέσθαι κατὰ ἁλή- θειαν ἄνθρωπος; Αρ᾽ οὐχὶ πᾶσιν ἐστι καταφανές, ὅτι καταβέβηκεν εἰς τὸ δοῦλον, αὐτὸς, οὐχ ἑαυτῷ τι διὰ τούτου προξενῶν, ἀλλ᾽ ἡμῖν ἑαυτὸν χαριζόμενος, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν, ἀνατρέ- χοντες διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητος εἰς τὸ ἴδιον αὐ τοῦ καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν, θεοί τε καὶ Θεοῦ τέκνα διὰ τῆς πίστεως ἀναφαινώμεθα; Ἐσκήνωσε γὰρ ἐν • οι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. ipsa, et in ipsa, atque cum ipsa adoretur, juxta illud Isaiæ dictum: Viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur vincti manicis, et adorabunt te, et in te orabunt, quoniam in te est Deus, et non est Deus præter te ". › Ecce Deum etiam in ipso esse aiunt, non separantes carnem a Verbo : et rursus alium non esse Deum præter ipsum confirmant, conjungentes Verbo gestamen, ut ejus proprium, templum scilicet ex Virgine: unus enim ex ambobus Christus est. A illam liabeat, et tamen ut aliud quid intelligatur ab Et habitavit in nobis. Explicat pluribus verbis evangelista quod dixit, atque suam sententiam clarius exponit. Cum enim dixerit carnem factum esse Dei Verbum, ne quis propria ipsum natura excidisse stultissime suspi- caretur, et in carnem vere transmutatum esse, atque id pati quod omnino pati non possit (ab onini quippe alteratione et conversione in aliud, ratione essentiæ Deus longissime abest), recte utique Theologus statim infert, e Et habitavit in nobis ut cum duo necessario intelligas, et eum qui habitat, et id in quo habitatur, in carnen, ipsum non esse transmutatum existimes, sed habi- tare potius in carne, ut proprio utentem corpore, templo illo nimirum quod est ex sancta Virgine : ‹ In ipso enim inhabitavit omnis plenitudo divini- tatis corporaliter, ut Paulus ait “. Quin et in C nobis habitasse Verbum utiliter asserit, altissimum quoque nobis istud revelans mysterium. Sumus enim omnes in Christo, et communis humanitatis persona in ipsum reviviscit. Nam et novissimus Adam idcirco nuncupatus est, qui naturæ partici- patione omnia locupletat ad felicitatem et gloriam, sicuti primus Adam in corruptionem et ignomi- niam *. In omnibus itaque Verbum babitavit per unum, ut, uno constituto Dei Filio in virtute, se cundum spiritum sanctitatis in universam buma- nitatem dignitas illa redundaret, adeoque per unum ex nobis in nos quoque perveniret illud: . Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes Igitur in Christo quidem serva natura fit reapse libera, ad mysticam nimirum unitatem ejus evecta, qui fert servi formam, in nobis vero imitatione et similitudine cum illo uno, propter carnis cogna tionem. Alioqui enim, quam ob causam non ange lorum quidem, sed Abrahæ semen apprehendit, unde debuit per omnia fratribus assimilari s', et vere homo fieri ? Annon manifestum est omnibus, quod ad servilem conditionem ipse se demisit, nihil ex hoc sibi acquirens, sed nobis seipsum lar- giens, ut nos ejus paupertate ditaremur, simili- tudine cum ipso ad proprium et eximium ejus Lo- num evecti, diique et Dei filii per fidem reddere, mur? Habitavit enim in nobis, qui per naturam D of 1sa. ILY, 14. ** Col. 11. 9. "I Cor. xv, 45-49. " Psal. Lxxx1, 6; Joan. x, 31. Hebr. 1, 17, ** II Cor. vill, 9.

Α ἡμῖν ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεός· διὸ καὶ ἐν τῷ Πνεύματι αὐτοῦ κράζομεν· «᾿Αββᾶ ὁ Πατήρ, σκηνεί δὲ ὁ Λόγος ἐν πᾶσιν, ἐν ἑνὶ τῷ δι' ἡμᾶς καὶ ἐξ ἡμῶν ληφθέντι ναῷ, ἵνα πάντας ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ἀποκαταλ λάξῃ πάντας ἐν ἑνὶ σώματι πρὸς τὸν Πατέρα, καθά περ ὁ Παῦλός φησί. Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Σάρκα γεγενῆσθαι τὸν Λόγον εἰπὼν, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπον, καὶ εἰς ἀδελφότητα καταγαγών την πρὸς τὰ δοῦλα καὶ ποιήματα, φυλάττει καὶ οὕτως ἀκέραιον αὐτῷ τὸ θεοπρεπές ἀξίωμα, καὶ τῆς ἐνού- σης αὐτῷ πατρικῆς ἰδιότητος ἀνάπλεον ὄντα πάλιν δεικνύει. Πέπηγε γὰρ ὄντως ἡ θεία φύσις ἐφ' ἑαυτῇ, τὴν ἐφ' ἑτερόν τι παρατροπὴν οὐκ ἀνεχομένη παθεῖν, ἔχουσα δὲ μᾶλλον ὡσαύτως ἀεὶ, καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις ἑστῶτα πλεονεκτήμασιν. Οὐκοῦν εἰ καὶ σάρκα φησὶ γεγενῆσθαι τὸν Λόγον ὁ εὐαγγελιστής, ἀλλ' οὐ ταῖς τῆς σαρκὸς ἀσθενείαις αὐτὸν νενικῆσθαι διισχυρί ζεται, οὐδὲ τῆς ἀρχαιοτάτης ισχύος τε καὶ δόξης ἀποπεσεῖν, ἐπειδήπερ τὸ ἀσθενὲς ἡμῶν καὶ ἀδοξη τατον περιεβάλετο σῶμα. Είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὴν δόξαν, φησί, παρὰ τὴν τῶν ἄλλων ἐξαίρετον, καὶ ὁποίαν ἄν τις ὡμολόγησε πρέπειν τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γιῷ Μονογενεῖ. Πλήρης γὰρ ἦν χάριτός τε καὶ ἀληθείας. Αφορῶν μὲν γάρ τις εἰς τὸν τῶν ἁγίων χορὸν, καὶ τὰ δι' ἑκάστου γεγενημένα παραδόξως αναμετρούμενος, θαυμάσει μὲν κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ τοῖς ἑκάστῳ προσοῦσιν ἀγαθοῖς ἐφησθήσεται, δόξης τε αὐτοὺς ἀναπεπλῆσθαι πάντως ἐρεῖ τῆς παρά Θεοῦ· τὴν δέ γε τοῦ Μονογενοῦς δόξαν τε καὶ χάριν, οὐ ταῖς τῶν πάντων ἁμιλλωμένην τεθεᾶσθαί φασιν οἱ θεολόγοι καὶ μάρτυρες, ἀλλὰ πολὺ λίαν ὑπερτενῆ, καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς ἀναβαίνουσαν, οὐ με με τρημένην έχουσαν ὡς ἑτέρου διδόντος τὴν χάριν, ἀλλ' ὡς ἐν τελείῳ τελείαν καὶ ἀληθῆ, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἐπείσακτον, οὐδὲ ἔξωθεν ὡς ἐν προσθήκης μέρει προσπεπορισμένην, ἀλλ' οὐσιωδῶς ἐνυπάρχουσαν, καὶ καρπὸν πατρώου ιδιώματος φυσικῶς ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ διήκουσαν Υἱόν. Εἰ δέ τῳ δοκεῖ πλατυτέροις θεωρήμασι βασανίζειν τὸ εἰρημένον, ἀποσκοπείτω καθ᾿ ἑαυτὸν καὶ τὰ δι᾿ ἑκάστου τῶν ἁγίων παρα- δόξως γεγενημένα, καὶ τὰ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοσαύτην οὖσαν εὑρήσει την διαφοράν, ὅσην ἤδη προλαβόντες εἰρήκαμεν· πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο. Οἱ μὲν γὰρ ὡς οἰκέται γνήσιοι περὶ τὸν οἶκόν εἰσιν, ὁ δὲ ὡς Υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ· καὶ περὶ μὲν τοῦ Μονογενοῦς ἡ θεία λέγει Γραφή « Εύ- λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ο περί δὲ τῶν ἁγίων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ι Καὶ ἀπέστειλα πρὸς ὑμᾶς πάντας τοὺς δούλους μου τους προφήτας. » Καὶ οἱ μὲν τὴν ἄνωθεν ἐδανείζοντο δύναμιν· ὁ δὲ ὡς τῶν δυνάμεων Κύριος, « Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, φησί, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε, ο Οὐκοῦν εἰ τοσοῦτος εἰς δύναμιν ὁ Μονογενής, ὅσο περ * σε Τ. 37, 38. S. CYRILLI ALEXANDRIN) ARCHIEP. filius est ac Deus : ideoque in ejus Spiritu cla- manus : «Abba Pater. Habitat autem Verbum in omnibus, in uno templo scilicet quod propter nos et ex nobis assumpsit, ut omnes in seipso habens, omnes in uno corpore, sicuti Paulus ait", recon- ciliaret Patri. 1, 14. Et vidimus gloriam ejus gloriam quasi Uni- geniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. B Cum Verbum carnem factum esse dixerit, hoc est hominem, et fratrem servorum atque creatu- rarum, integram tamen ei quoque servat hoc pacto divinam dignitatem, et plenum esse Patris proprietate rursus ostendit. Natura quippe divina in seipsa firma et stabilis est, nec mutationem capit in aliud, sed eodem se modo semper habet, et in suis dotibus constanter manet, Itaque licet evan- gelista Verbum carnem factum esse dicat, non ta- men ipsum carnis infirmitatibus succubuisse asse- rit, nec pristina illa sua virtute et gloria excidisse, eo quod infirmum nostruin et inglorium corpus induit. Vidimus enim gloriam ejus, inquit, omni gloria sublimiorem, et qualem decere Filium ex Deo Patre unigenitum nemo non fateatur. Plenus enim erat gratia et veritate. Si quis enim sanctorum chorum contempletur, et uniuscujusque res gestas perpendat, mirabitur utique, et illorum viralibus oblectabitur, eosque gloria repletos a Deo fuisse fatebitur. Unigeniti vero gloriam et gratiam, nullo modo cum caterorum gloria comparandam esse c theologi docent ac sacri testes, sed longe eminen- tiorem ac præstantiorem, ut qui non definitam habeat gratiæ mensuram quasi ab altero acceptam, sed tanquam in perfecto perfectam, ac veram, id est, non ascititiam, nec aliunde quasi accessionis loco suppeditatam, sed substantialiter inexsisten- tem, et fructum paternæ proprietatis natura- liter transmissum in Filium. Quod si cui placet accuratius id quod dictum est examinare, conside- ret apud se, quid sancti ipsi, et quid Salvator noster Christus mirabiliter patrarunt, tantumque distare comperiet, quantum antea diximus. Quid quod illi quidem ut meri famuli in domo versan, tur, hic autem ut Filius domui suæ præest? Pre- terea scriptum est de Unigenito : • Benedictus D qui venit in nomine Domini ". » De sanctis vero Deus ac Pater ait : « Et misi ad vos omnes servos meos prophetas v. » Quinetiam, illi superna vir- tute donati sunt: hic autem est virtutum Dominus. • Si non facio opera Patris mei, inquit, nolite mihi credere. Si autem facio, et si mihi non cre- ditis, operibus meis credite ". » Itaque si ex ipsis operibus Patri virtute æqualis Unigenitus esse cer- nitur, æquali utique gloria cum Patre merito ce- lebrabitur, maxime cum æqualiter operetur. Tan- tum autem, ficet sit in carne, ad fraternitatem vocatos superabit, quantum homines naturalis • Rom. vi, 15. st Ephes. 1, 16, * Psal, cxvi, Digitized by 25. Joan. Google 26. 8. Jerem. vi,

Α ἡμῖν ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεός· διὸ καὶ ἐν τῷ Πνεύματι αὐτοῦ κράζομεν· «᾿Αββᾶ ὁ Πατήρ, σκηνεί δὲ ὁ Λόγος ἐν πᾶσιν, ἐν ἑνὶ τῷ δι' ἡμᾶς καὶ ἐξ ἡμῶν ληφθέντι ναῷ, ἵνα πάντας ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ἀποκαταλ λάξῃ πάντας ἐν ἑνὶ σώματι πρὸς τὸν Πατέρα, καθά περ ὁ Παῦλός φησί. Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Σάρκα γεγενῆσθαι τὸν Λόγον εἰπὼν, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπον, καὶ εἰς ἀδελφότητα καταγαγών την πρὸς τὰ δοῦλα καὶ ποιήματα, φυλάττει καὶ οὕτως ἀκέραιον αὐτῷ τὸ θεοπρεπές ἀξίωμα, καὶ τῆς ἐνού- σης αὐτῷ πατρικῆς ἰδιότητος ἀνάπλεον ὄντα πάλιν δεικνύει. Πέπηγε γὰρ ὄντως ἡ θεία φύσις ἐφ' ἑαυτῇ, τὴν ἐφ' ἑτερόν τι παρατροπὴν οὐκ ἀνεχομένη παθεῖν, ἔχουσα δὲ μᾶλλον ὡσαύτως ἀεὶ, καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις ἑστῶτα πλεονεκτήμασιν. Οὐκοῦν εἰ καὶ σάρκα φησὶ γεγενῆσθαι τὸν Λόγον ὁ εὐαγγελιστής, ἀλλ' οὐ ταῖς τῆς σαρκὸς ἀσθενείαις αὐτὸν νενικῆσθαι διισχυρί ζεται, οὐδὲ τῆς ἀρχαιοτάτης ισχύος τε καὶ δόξης ἀποπεσεῖν, ἐπειδήπερ τὸ ἀσθενὲς ἡμῶν καὶ ἀδοξη τατον περιεβάλετο σῶμα. Είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὴν δόξαν, φησί, παρὰ τὴν τῶν ἄλλων ἐξαίρετον, καὶ ὁποίαν ἄν τις ὡμολόγησε πρέπειν τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γιῷ Μονογενεῖ. Πλήρης γὰρ ἦν χάριτός τε καὶ ἀληθείας. Αφορῶν μὲν γάρ τις εἰς τὸν τῶν ἁγίων χορὸν, καὶ τὰ δι' ἑκάστου γεγενημένα παραδόξως αναμετρούμενος, θαυμάσει μὲν κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ τοῖς ἑκάστῳ προσοῦσιν ἀγαθοῖς ἐφησθήσεται, δόξης τε αὐτοὺς ἀναπεπλῆσθαι πάντως ἐρεῖ τῆς παρά Θεοῦ· τὴν δέ γε τοῦ Μονογενοῦς δόξαν τε καὶ χάριν, οὐ ταῖς τῶν πάντων ἁμιλλωμένην τεθεᾶσθαί φασιν οἱ θεολόγοι καὶ μάρτυρες, ἀλλὰ πολὺ λίαν ὑπερτενῆ, καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς ἀναβαίνουσαν, οὐ με με τρημένην έχουσαν ὡς ἑτέρου διδόντος τὴν χάριν, ἀλλ' ὡς ἐν τελείῳ τελείαν καὶ ἀληθῆ, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἐπείσακτον, οὐδὲ ἔξωθεν ὡς ἐν προσθήκης μέρει προσπεπορισμένην, ἀλλ' οὐσιωδῶς ἐνυπάρχουσαν, καὶ καρπὸν πατρώου ιδιώματος φυσικῶς ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ διήκουσαν Υἱόν. Εἰ δέ τῳ δοκεῖ πλατυτέροις θεωρήμασι βασανίζειν τὸ εἰρημένον, ἀποσκοπείτω καθ᾿ ἑαυτὸν καὶ τὰ δι᾿ ἑκάστου τῶν ἁγίων παρα- δόξως γεγενημένα, καὶ τὰ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοσαύτην οὖσαν εὑρήσει την διαφοράν, ὅσην ἤδη προλαβόντες εἰρήκαμεν· πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο. Οἱ μὲν γὰρ ὡς οἰκέται γνήσιοι περὶ τὸν οἶκόν εἰσιν, ὁ δὲ ὡς Υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ· καὶ περὶ μὲν τοῦ Μονογενοῦς ἡ θεία λέγει Γραφή « Εύ- λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ο περί δὲ τῶν ἁγίων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ι Καὶ ἀπέστειλα πρὸς ὑμᾶς πάντας τοὺς δούλους μου τους προφήτας. » Καὶ οἱ μὲν τὴν ἄνωθεν ἐδανείζοντο δύναμιν· ὁ δὲ ὡς τῶν δυνάμεων Κύριος, « Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, φησί, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε, ο Οὐκοῦν εἰ τοσοῦτος εἰς δύναμιν ὁ Μονογενής, ὅσο περ * σε Τ. 37, 38. S. CYRILLI ALEXANDRIN) ARCHIEP. filius est ac Deus : ideoque in ejus Spiritu cla- manus : «Abba Pater. Habitat autem Verbum in omnibus, in uno templo scilicet quod propter nos et ex nobis assumpsit, ut omnes in seipso habens, omnes in uno corpore, sicuti Paulus ait", recon- ciliaret Patri. 1, 14. Et vidimus gloriam ejus gloriam quasi Uni- geniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. B Cum Verbum carnem factum esse dixerit, hoc est hominem, et fratrem servorum atque creatu- rarum, integram tamen ei quoque servat hoc pacto divinam dignitatem, et plenum esse Patris proprietate rursus ostendit. Natura quippe divina in seipsa firma et stabilis est, nec mutationem capit in aliud, sed eodem se modo semper habet, et in suis dotibus constanter manet, Itaque licet evan- gelista Verbum carnem factum esse dicat, non ta- men ipsum carnis infirmitatibus succubuisse asse- rit, nec pristina illa sua virtute et gloria excidisse, eo quod infirmum nostruin et inglorium corpus induit. Vidimus enim gloriam ejus, inquit, omni gloria sublimiorem, et qualem decere Filium ex Deo Patre unigenitum nemo non fateatur. Plenus enim erat gratia et veritate. Si quis enim sanctorum chorum contempletur, et uniuscujusque res gestas perpendat, mirabitur utique, et illorum viralibus oblectabitur, eosque gloria repletos a Deo fuisse fatebitur. Unigeniti vero gloriam et gratiam, nullo modo cum caterorum gloria comparandam esse c theologi docent ac sacri testes, sed longe eminen- tiorem ac præstantiorem, ut qui non definitam habeat gratiæ mensuram quasi ab altero acceptam, sed tanquam in perfecto perfectam, ac veram, id est, non ascititiam, nec aliunde quasi accessionis loco suppeditatam, sed substantialiter inexsisten- tem, et fructum paternæ proprietatis natura- liter transmissum in Filium. Quod si cui placet accuratius id quod dictum est examinare, conside- ret apud se, quid sancti ipsi, et quid Salvator noster Christus mirabiliter patrarunt, tantumque distare comperiet, quantum antea diximus. Quid quod illi quidem ut meri famuli in domo versan, tur, hic autem ut Filius domui suæ præest? Pre- terea scriptum est de Unigenito : • Benedictus D qui venit in nomine Domini ". » De sanctis vero Deus ac Pater ait : « Et misi ad vos omnes servos meos prophetas v. » Quinetiam, illi superna vir- tute donati sunt: hic autem est virtutum Dominus. • Si non facio opera Patris mei, inquit, nolite mihi credere. Si autem facio, et si mihi non cre- ditis, operibus meis credite ". » Itaque si ex ipsis operibus Patri virtute æqualis Unigenitus esse cer- nitur, æquali utique gloria cum Patre merito ce- lebrabitur, maxime cum æqualiter operetur. Tan- tum autem, ficet sit in carne, ad fraternitatem vocatos superabit, quantum homines naturalis • Rom. vi, 15. st Ephes. 1, 16, * Psal, cxvi, Digitized by 25. Joan. Google 26. 8. Jerem. vi,

Α ἡμῖν ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεός· διὸ καὶ ἐν τῷ Πνεύματι αὐτοῦ κράζομεν· «᾿Αββᾶ ὁ Πατήρ, σκηνεί δὲ ὁ Λόγος ἐν πᾶσιν, ἐν ἑνὶ τῷ δι' ἡμᾶς καὶ ἐξ ἡμῶν ληφθέντι ναῷ, ἵνα πάντας ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ἀποκαταλ λάξῃ πάντας ἐν ἑνὶ σώματι πρὸς τὸν Πατέρα, καθά περ ὁ Παῦλός φησί. Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Σάρκα γεγενῆσθαι τὸν Λόγον εἰπὼν, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπον, καὶ εἰς ἀδελφότητα καταγαγών την πρὸς τὰ δοῦλα καὶ ποιήματα, φυλάττει καὶ οὕτως ἀκέραιον αὐτῷ τὸ θεοπρεπές ἀξίωμα, καὶ τῆς ἐνού- σης αὐτῷ πατρικῆς ἰδιότητος ἀνάπλεον ὄντα πάλιν δεικνύει. Πέπηγε γὰρ ὄντως ἡ θεία φύσις ἐφ' ἑαυτῇ, τὴν ἐφ' ἑτερόν τι παρατροπὴν οὐκ ἀνεχομένη παθεῖν, ἔχουσα δὲ μᾶλλον ὡσαύτως ἀεὶ, καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις ἑστῶτα πλεονεκτήμασιν. Οὐκοῦν εἰ καὶ σάρκα φησὶ γεγενῆσθαι τὸν Λόγον ὁ εὐαγγελιστής, ἀλλ' οὐ ταῖς τῆς σαρκὸς ἀσθενείαις αὐτὸν νενικῆσθαι διισχυρί ζεται, οὐδὲ τῆς ἀρχαιοτάτης ισχύος τε καὶ δόξης ἀποπεσεῖν, ἐπειδήπερ τὸ ἀσθενὲς ἡμῶν καὶ ἀδοξη τατον περιεβάλετο σῶμα. Είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὴν δόξαν, φησί, παρὰ τὴν τῶν ἄλλων ἐξαίρετον, καὶ ὁποίαν ἄν τις ὡμολόγησε πρέπειν τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γιῷ Μονογενεῖ. Πλήρης γὰρ ἦν χάριτός τε καὶ ἀληθείας. Αφορῶν μὲν γάρ τις εἰς τὸν τῶν ἁγίων χορὸν, καὶ τὰ δι' ἑκάστου γεγενημένα παραδόξως αναμετρούμενος, θαυμάσει μὲν κατὰ τὸ εἰκὸς, καὶ τοῖς ἑκάστῳ προσοῦσιν ἀγαθοῖς ἐφησθήσεται, δόξης τε αὐτοὺς ἀναπεπλῆσθαι πάντως ἐρεῖ τῆς παρά Θεοῦ· τὴν δέ γε τοῦ Μονογενοῦς δόξαν τε καὶ χάριν, οὐ ταῖς τῶν πάντων ἁμιλλωμένην τεθεᾶσθαί φασιν οἱ θεολόγοι καὶ μάρτυρες, ἀλλὰ πολὺ λίαν ὑπερτενῆ, καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς ἀναβαίνουσαν, οὐ με με τρημένην έχουσαν ὡς ἑτέρου διδόντος τὴν χάριν, ἀλλ' ὡς ἐν τελείῳ τελείαν καὶ ἀληθῆ, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἐπείσακτον, οὐδὲ ἔξωθεν ὡς ἐν προσθήκης μέρει προσπεπορισμένην, ἀλλ' οὐσιωδῶς ἐνυπάρχουσαν, καὶ καρπὸν πατρώου ιδιώματος φυσικῶς ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ διήκουσαν Υἱόν. Εἰ δέ τῳ δοκεῖ πλατυτέροις θεωρήμασι βασανίζειν τὸ εἰρημένον, ἀποσκοπείτω καθ᾿ ἑαυτὸν καὶ τὰ δι᾿ ἑκάστου τῶν ἁγίων παρα- δόξως γεγενημένα, καὶ τὰ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοσαύτην οὖσαν εὑρήσει την διαφοράν, ὅσην ἤδη προλαβόντες εἰρήκαμεν· πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο. Οἱ μὲν γὰρ ὡς οἰκέται γνήσιοι περὶ τὸν οἶκόν εἰσιν, ὁ δὲ ὡς Υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ· καὶ περὶ μὲν τοῦ Μονογενοῦς ἡ θεία λέγει Γραφή « Εύ- λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ο περί δὲ τῶν ἁγίων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ι Καὶ ἀπέστειλα πρὸς ὑμᾶς πάντας τοὺς δούλους μου τους προφήτας. » Καὶ οἱ μὲν τὴν ἄνωθεν ἐδανείζοντο δύναμιν· ὁ δὲ ὡς τῶν δυνάμεων Κύριος, « Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, φησί, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε, ο Οὐκοῦν εἰ τοσοῦτος εἰς δύναμιν ὁ Μονογενής, ὅσο περ * σε Τ. 37, 38. S. CYRILLI ALEXANDRIN) ARCHIEP. filius est ac Deus : ideoque in ejus Spiritu cla- manus : «Abba Pater. Habitat autem Verbum in omnibus, in uno templo scilicet quod propter nos et ex nobis assumpsit, ut omnes in seipso habens, omnes in uno corpore, sicuti Paulus ait", recon- ciliaret Patri. 1, 14. Et vidimus gloriam ejus gloriam quasi Uni- geniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. B Cum Verbum carnem factum esse dixerit, hoc est hominem, et fratrem servorum atque creatu- rarum, integram tamen ei quoque servat hoc pacto divinam dignitatem, et plenum esse Patris proprietate rursus ostendit. Natura quippe divina in seipsa firma et stabilis est, nec mutationem capit in aliud, sed eodem se modo semper habet, et in suis dotibus constanter manet, Itaque licet evan- gelista Verbum carnem factum esse dicat, non ta- men ipsum carnis infirmitatibus succubuisse asse- rit, nec pristina illa sua virtute et gloria excidisse, eo quod infirmum nostruin et inglorium corpus induit. Vidimus enim gloriam ejus, inquit, omni gloria sublimiorem, et qualem decere Filium ex Deo Patre unigenitum nemo non fateatur. Plenus enim erat gratia et veritate. Si quis enim sanctorum chorum contempletur, et uniuscujusque res gestas perpendat, mirabitur utique, et illorum viralibus oblectabitur, eosque gloria repletos a Deo fuisse fatebitur. Unigeniti vero gloriam et gratiam, nullo modo cum caterorum gloria comparandam esse c theologi docent ac sacri testes, sed longe eminen- tiorem ac præstantiorem, ut qui non definitam habeat gratiæ mensuram quasi ab altero acceptam, sed tanquam in perfecto perfectam, ac veram, id est, non ascititiam, nec aliunde quasi accessionis loco suppeditatam, sed substantialiter inexsisten- tem, et fructum paternæ proprietatis natura- liter transmissum in Filium. Quod si cui placet accuratius id quod dictum est examinare, conside- ret apud se, quid sancti ipsi, et quid Salvator noster Christus mirabiliter patrarunt, tantumque distare comperiet, quantum antea diximus. Quid quod illi quidem ut meri famuli in domo versan, tur, hic autem ut Filius domui suæ præest? Pre- terea scriptum est de Unigenito : • Benedictus D qui venit in nomine Domini ". » De sanctis vero Deus ac Pater ait : « Et misi ad vos omnes servos meos prophetas v. » Quinetiam, illi superna vir- tute donati sunt: hic autem est virtutum Dominus. • Si non facio opera Patris mei, inquit, nolite mihi credere. Si autem facio, et si mihi non cre- ditis, operibus meis credite ". » Itaque si ex ipsis operibus Patri virtute æqualis Unigenitus esse cer- nitur, æquali utique gloria cum Patre merito ce- lebrabitur, maxime cum æqualiter operetur. Tan- tum autem, ficet sit in carne, ad fraternitatem vocatos superabit, quantum homines naturalis • Rom. vi, 15. st Ephes. 1, 16, * Psal, cxvi, Digitized by 25. Joan. Google 26. 8. Jerem. vi,

ἂν εἴη καὶ ὁ Πατήρ, δι' αὐτῶν ὁρᾶται τῶν ἔργων· Ισοστάθμοις ἀναλόγως μεγαλυνθήσεται δόξαις, ἅτε δὴ καὶ τῶν ἴσων ἐργάτης· ὑπερέξει δὲ πάντως τοσοῦτον, καὶ ἐν σαρκὶ γεγονώς, τοὺς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένους, ὅσον ἀνθρώπους ὁ κατὰ φύσιν Θεός, καὶ υἱοὺς τοὺς κατὰ θέσιν ὁ κατὰ ἀλήθειαν ἐξάλλεται. Ἐπειδὴ δὲ γέγραπται παρὰ τῷ μακαρίῳ Λουκά Ἰησοῦς δὲ προέκοπτεν ἐν σοφίᾳ καὶ χάριτι· ο σημειωτέον ἐν τούτοις, ὅτι πλήρης χάριτος ἔχειν τὴν δόξαν ἔφη τὸν Υἱὸν ὁ πνευματοφόρος· εἶτα ποῖ ποτε προκόψει τὸ πλῆρες, ἢ ποίαν ὅλως ἐπιδέξεται προς σθήκην, οὗ ἐπέκεινα μηδέν; Οὐκοῦν; οὐχ ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς προκόπτειν είρηται, ἀλλ' ὅτι μειζόνως ἀεὶ θαυμαζόμενος, χαριέστερος παρὰ τοῖς ὁρῶσι διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἀνεδείκνυτο, προκοπτούσης, ὡς των ἕξεως, ήπερ αὐτοῦ τοῦ τελείου, πρὸς χάριν, ὡς Θεοῦ. Εἰρήσθω καὶ ταῦτα χρησίμως, εἰ καὶ ἔστι παρεκβατικὸς ὁ λόγος. Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγεν. Β Ἀκολουθεῖ πάλιν ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς, καὶ ὡς τοῖς ὀπίσω χρεωστούμενον τὸν ἐφεξῆς εὐρύθμως ποιεῖται λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, • Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς, ο ἵνα μή μόνος φαί νηται τοῦτο λέγων, οὐχ ἑνὶ προσώπῳ τοῦ ὁ ἐθεασά- μεθα ο πρέποντος, τὸν ὁμώνυμον συνάπτει μάρτυρα, μίαν ἔχοντα πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν αὐτὴν εὐσέβειαν. Μαρτυρώ, φησί, τοιγαροῦν ἐγὼ (τεθέαμαι γὰρ ὅπερ εἶπον), μαρτυρεῖ δὲ ὁμοίως καὶ ὁ Βαπτιστής. Αξιο λογωτάτη τῶν πνευματοφόρων δυὰς καὶ ἀξιόχρεως ξυνωρίς, ἀληθείᾳ συντεθραμμένων, καὶ οὐκ εἰδότων τὸ ψεύδεσθαι. θέα δὲ ὅπως ἐμφαντικωτάτην ἡμῖν ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν. Οὐ γὰρ μόνον ότι μαρτυρεί φησιν ὁ Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ, προστίθησι δὲ χρησί μως, ὅτι καὶ κέκραγεν, ἀπὸ τοῦ, « Φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο λαμβάνων τοῦ λόγου τὴν ἀπόδειξιν: καλῶς δὲ καὶ τοῦτο λίαν. Ἐνεχώρει γάρ τινας τῶν δι' ἐναντίας εἰπεῖν· Πότε τῷ Μονογενεί μεμαρτύ ρηκεν ὁ Βαπτιστής, ἢ καὶ τίσιν ἐκεῖνος περὶ τούτων ἀνεκοινώσατο ; Κέκραγεν οὖν, φησὶν, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν παραβύστῳ λαλεῖ, οὐκ ἠρέμα, καὶ ψιθυρίζων μαρτυρεῖ· σάλπιγγος ἀκούσῃ βοῶντος εὐηρέστερον. Οὐ μόνος ἀκούσας τὰ τοιαῦτά φημι, πλατὺς καὶ εἰς πάντας ὁ λόγος, λαμπρὸς ὁ κήρυξ, επίσημος ή φωνή, μέγας καὶ οὐκ ἄγνωστος ὁ πρόδρομος. Οὗτος ἦν, ἂν εἶπον· Θ ὀπίσω μου ερχόμενος, εμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν. Ονομάσας τὸν μάρτυρα τὸν ὁμογνώμονα καὶ ὁμώ- νυμον αὐτῷ, καὶ μεγάλῃ δείξας ἀποχρησάμενον τῇ φωνῇ πρὸς τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν, επάγει χρησίμως καὶ τῆς μαρτυρίας τὸν τρόπον· ἐν τούτῳ γὰρ μάλιστα σύμπαν ἦν τὸ ζητούμενον. Τί οὖν ἄρα τὸν τοιοῦτον Ἰωάννην ἀνακεκραγότα περὶ τοῦ Μονο- γενοῦς εὑρήσομεν; « Ο ὀπίσω μου ερχόμενος, ἔμε προσθέν μου γέγονε, ὅτι πρῶτος μου ἦν· ο Βαθύς δ λόγος, καὶ πολλὴν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον ἀπαιτῶν· ἡ μὲν γὰρ πρόχειρος τοῖς πολλοῖς καὶ τετριμμένη ' ἔστι μᾶλλον εἰπεῖν ἀληθέστερον, τῆς τῶν θαυμαζόν 1, 15. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A Deus, et flios adoptives superat verus. Porro cum apud beatum Lucam scriptum sit : • Jesus autem profciebat sapientia et gratia ",, observandum est hic evangelistam dixisse Filium plenum gratia habere gloriam. At quomodo proficiet id quod ple- num est, aut quid ei, quæso, accedere potest ultra quod nihil est? Igitur non qua Verbum est ac • Deus, dictus est proficere, sed quod magis ma- gisque admirationem sui præberet, ex operibus ipsis gratia in dies augeri spectatoribus videbatur, pro- ficiente potius, ut vere dicam, admirantium habitu, quam ipso ad gratiam, qui perfectus est, ut Deus. Atque hæc commemorasse non erit inutile, quam- vis aliquantulum digressa sit oratio. C D Luc. 11, 52. " Isa. XL, 3; Joan. 1, 23. Joannes testimonium perhibet de ipso et camal. Eidem sententiæ insistit sapientissimus evan- gelista, et posteriorem sermonem apposite conne- ctit præcedenti. Nam cum de Filio Dei dixisset: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unige- niti, › ne solus istud dicere videretur, cum ‹ Vi- dimus, › non uni persone conveniat, cognominem sibi testem adjungit, una secum et eadem erga Deum pietate praeditum. Testor igitur, inquit, ego, spectavi enim quod dixi), testatur item Bapti sta. Dignissimum par theologorum testiamque locupletum, qui veritati innutrii sunt et omnis mendacii neseii. Cerne autem quo paeto signif- cantissime id nobis exponat. Non enim solum ait Joannem testari de ipso, sed etiam clamare utili- ter addit, sumpta occasione ex illo dicto, e Vox clamantis in deserto ";, recte sane: possent enim quærere adversarii,quandonam de Unigenito testatus est Baptista, aut quibuscum de hisce rebus commu→ nicavit. Clamat igitur, inquit, hoc est, non in oceulto loquitur, non submisse et clam susurrans testatur. Tubam clamantis altius insonantem au- dies. Non hæc solus audit scilicet, longe lateque sermo manavit in omnes, præco illustris, clara et distincta yox, magnus nec obscurus præcursor. 1, 13. Hic erat, quem dixi: Qui post me ventu… rus est, ante me factus est; quia prior me erat. testi- · Citato teste ejusdem secum nominis ac senten- tiæ, quem magna voce suæ prædicationis officium implesse dixit, commodum subjicit ejusce leadi monii rationem, in hoc enim potissimum tola quæstio vertitur. Quid ergo Joannem istum de Unigenito clamasse comperiemus: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat? › Altus est sermo, et multæ indaginis, Trita enim et pervulgata plurimorum hæc est sen- tentia : Quod ad nativitatem carnis attinet, Sal-

ἂν εἴη καὶ ὁ Πατήρ, δι' αὐτῶν ὁρᾶται τῶν ἔργων· Ισοστάθμοις ἀναλόγως μεγαλυνθήσεται δόξαις, ἅτε δὴ καὶ τῶν ἴσων ἐργάτης· ὑπερέξει δὲ πάντως τοσοῦτον, καὶ ἐν σαρκὶ γεγονώς, τοὺς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένους, ὅσον ἀνθρώπους ὁ κατὰ φύσιν Θεός, καὶ υἱοὺς τοὺς κατὰ θέσιν ὁ κατὰ ἀλήθειαν ἐξάλλεται. Ἐπειδὴ δὲ γέγραπται παρὰ τῷ μακαρίῳ Λουκά Ἰησοῦς δὲ προέκοπτεν ἐν σοφίᾳ καὶ χάριτι· ο σημειωτέον ἐν τούτοις, ὅτι πλήρης χάριτος ἔχειν τὴν δόξαν ἔφη τὸν Υἱὸν ὁ πνευματοφόρος· εἶτα ποῖ ποτε προκόψει τὸ πλῆρες, ἢ ποίαν ὅλως ἐπιδέξεται προς σθήκην, οὗ ἐπέκεινα μηδέν; Οὐκοῦν; οὐχ ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς προκόπτειν είρηται, ἀλλ' ὅτι μειζόνως ἀεὶ θαυμαζόμενος, χαριέστερος παρὰ τοῖς ὁρῶσι διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἀνεδείκνυτο, προκοπτούσης, ὡς των ἕξεως, ήπερ αὐτοῦ τοῦ τελείου, πρὸς χάριν, ὡς Θεοῦ. Εἰρήσθω καὶ ταῦτα χρησίμως, εἰ καὶ ἔστι παρεκβατικὸς ὁ λόγος. Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγεν. Β Ἀκολουθεῖ πάλιν ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς, καὶ ὡς τοῖς ὀπίσω χρεωστούμενον τὸν ἐφεξῆς εὐρύθμως ποιεῖται λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, • Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς, ο ἵνα μή μόνος φαί νηται τοῦτο λέγων, οὐχ ἑνὶ προσώπῳ τοῦ ὁ ἐθεασά- μεθα ο πρέποντος, τὸν ὁμώνυμον συνάπτει μάρτυρα, μίαν ἔχοντα πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν αὐτὴν εὐσέβειαν. Μαρτυρώ, φησί, τοιγαροῦν ἐγὼ (τεθέαμαι γὰρ ὅπερ εἶπον), μαρτυρεῖ δὲ ὁμοίως καὶ ὁ Βαπτιστής. Αξιο λογωτάτη τῶν πνευματοφόρων δυὰς καὶ ἀξιόχρεως ξυνωρίς, ἀληθείᾳ συντεθραμμένων, καὶ οὐκ εἰδότων τὸ ψεύδεσθαι. θέα δὲ ὅπως ἐμφαντικωτάτην ἡμῖν ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν. Οὐ γὰρ μόνον ότι μαρτυρεί φησιν ὁ Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ, προστίθησι δὲ χρησί μως, ὅτι καὶ κέκραγεν, ἀπὸ τοῦ, « Φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο λαμβάνων τοῦ λόγου τὴν ἀπόδειξιν: καλῶς δὲ καὶ τοῦτο λίαν. Ἐνεχώρει γάρ τινας τῶν δι' ἐναντίας εἰπεῖν· Πότε τῷ Μονογενεί μεμαρτύ ρηκεν ὁ Βαπτιστής, ἢ καὶ τίσιν ἐκεῖνος περὶ τούτων ἀνεκοινώσατο ; Κέκραγεν οὖν, φησὶν, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν παραβύστῳ λαλεῖ, οὐκ ἠρέμα, καὶ ψιθυρίζων μαρτυρεῖ· σάλπιγγος ἀκούσῃ βοῶντος εὐηρέστερον. Οὐ μόνος ἀκούσας τὰ τοιαῦτά φημι, πλατὺς καὶ εἰς πάντας ὁ λόγος, λαμπρὸς ὁ κήρυξ, επίσημος ή φωνή, μέγας καὶ οὐκ ἄγνωστος ὁ πρόδρομος. Οὗτος ἦν, ἂν εἶπον· Θ ὀπίσω μου ερχόμενος, εμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν. Ονομάσας τὸν μάρτυρα τὸν ὁμογνώμονα καὶ ὁμώ- νυμον αὐτῷ, καὶ μεγάλῃ δείξας ἀποχρησάμενον τῇ φωνῇ πρὸς τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν, επάγει χρησίμως καὶ τῆς μαρτυρίας τὸν τρόπον· ἐν τούτῳ γὰρ μάλιστα σύμπαν ἦν τὸ ζητούμενον. Τί οὖν ἄρα τὸν τοιοῦτον Ἰωάννην ἀνακεκραγότα περὶ τοῦ Μονο- γενοῦς εὑρήσομεν; « Ο ὀπίσω μου ερχόμενος, ἔμε προσθέν μου γέγονε, ὅτι πρῶτος μου ἦν· ο Βαθύς δ λόγος, καὶ πολλὴν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον ἀπαιτῶν· ἡ μὲν γὰρ πρόχειρος τοῖς πολλοῖς καὶ τετριμμένη ' ἔστι μᾶλλον εἰπεῖν ἀληθέστερον, τῆς τῶν θαυμαζόν 1, 15. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A Deus, et flios adoptives superat verus. Porro cum apud beatum Lucam scriptum sit : • Jesus autem profciebat sapientia et gratia ",, observandum est hic evangelistam dixisse Filium plenum gratia habere gloriam. At quomodo proficiet id quod ple- num est, aut quid ei, quæso, accedere potest ultra quod nihil est? Igitur non qua Verbum est ac • Deus, dictus est proficere, sed quod magis ma- gisque admirationem sui præberet, ex operibus ipsis gratia in dies augeri spectatoribus videbatur, pro- ficiente potius, ut vere dicam, admirantium habitu, quam ipso ad gratiam, qui perfectus est, ut Deus. Atque hæc commemorasse non erit inutile, quam- vis aliquantulum digressa sit oratio. C D Luc. 11, 52. " Isa. XL, 3; Joan. 1, 23. Joannes testimonium perhibet de ipso et camal. Eidem sententiæ insistit sapientissimus evan- gelista, et posteriorem sermonem apposite conne- ctit præcedenti. Nam cum de Filio Dei dixisset: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unige- niti, › ne solus istud dicere videretur, cum ‹ Vi- dimus, › non uni persone conveniat, cognominem sibi testem adjungit, una secum et eadem erga Deum pietate praeditum. Testor igitur, inquit, ego, spectavi enim quod dixi), testatur item Bapti sta. Dignissimum par theologorum testiamque locupletum, qui veritati innutrii sunt et omnis mendacii neseii. Cerne autem quo paeto signif- cantissime id nobis exponat. Non enim solum ait Joannem testari de ipso, sed etiam clamare utili- ter addit, sumpta occasione ex illo dicto, e Vox clamantis in deserto ";, recte sane: possent enim quærere adversarii,quandonam de Unigenito testatus est Baptista, aut quibuscum de hisce rebus commu→ nicavit. Clamat igitur, inquit, hoc est, non in oceulto loquitur, non submisse et clam susurrans testatur. Tubam clamantis altius insonantem au- dies. Non hæc solus audit scilicet, longe lateque sermo manavit in omnes, præco illustris, clara et distincta yox, magnus nec obscurus præcursor. 1, 13. Hic erat, quem dixi: Qui post me ventu… rus est, ante me factus est; quia prior me erat. testi- · Citato teste ejusdem secum nominis ac senten- tiæ, quem magna voce suæ prædicationis officium implesse dixit, commodum subjicit ejusce leadi monii rationem, in hoc enim potissimum tola quæstio vertitur. Quid ergo Joannem istum de Unigenito clamasse comperiemus: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat? › Altus est sermo, et multæ indaginis, Trita enim et pervulgata plurimorum hæc est sen- tentia : Quod ad nativitatem carnis attinet, Sal-

ἂν εἴη καὶ ὁ Πατήρ, δι' αὐτῶν ὁρᾶται τῶν ἔργων· Ισοστάθμοις ἀναλόγως μεγαλυνθήσεται δόξαις, ἅτε δὴ καὶ τῶν ἴσων ἐργάτης· ὑπερέξει δὲ πάντως τοσοῦτον, καὶ ἐν σαρκὶ γεγονώς, τοὺς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένους, ὅσον ἀνθρώπους ὁ κατὰ φύσιν Θεός, καὶ υἱοὺς τοὺς κατὰ θέσιν ὁ κατὰ ἀλήθειαν ἐξάλλεται. Ἐπειδὴ δὲ γέγραπται παρὰ τῷ μακαρίῳ Λουκά Ἰησοῦς δὲ προέκοπτεν ἐν σοφίᾳ καὶ χάριτι· ο σημειωτέον ἐν τούτοις, ὅτι πλήρης χάριτος ἔχειν τὴν δόξαν ἔφη τὸν Υἱὸν ὁ πνευματοφόρος· εἶτα ποῖ ποτε προκόψει τὸ πλῆρες, ἢ ποίαν ὅλως ἐπιδέξεται προς σθήκην, οὗ ἐπέκεινα μηδέν; Οὐκοῦν; οὐχ ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς προκόπτειν είρηται, ἀλλ' ὅτι μειζόνως ἀεὶ θαυμαζόμενος, χαριέστερος παρὰ τοῖς ὁρῶσι διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἀνεδείκνυτο, προκοπτούσης, ὡς των ἕξεως, ήπερ αὐτοῦ τοῦ τελείου, πρὸς χάριν, ὡς Θεοῦ. Εἰρήσθω καὶ ταῦτα χρησίμως, εἰ καὶ ἔστι παρεκβατικὸς ὁ λόγος. Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγεν. Β Ἀκολουθεῖ πάλιν ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς, καὶ ὡς τοῖς ὀπίσω χρεωστούμενον τὸν ἐφεξῆς εὐρύθμως ποιεῖται λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, • Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς, ο ἵνα μή μόνος φαί νηται τοῦτο λέγων, οὐχ ἑνὶ προσώπῳ τοῦ ὁ ἐθεασά- μεθα ο πρέποντος, τὸν ὁμώνυμον συνάπτει μάρτυρα, μίαν ἔχοντα πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν αὐτὴν εὐσέβειαν. Μαρτυρώ, φησί, τοιγαροῦν ἐγὼ (τεθέαμαι γὰρ ὅπερ εἶπον), μαρτυρεῖ δὲ ὁμοίως καὶ ὁ Βαπτιστής. Αξιο λογωτάτη τῶν πνευματοφόρων δυὰς καὶ ἀξιόχρεως ξυνωρίς, ἀληθείᾳ συντεθραμμένων, καὶ οὐκ εἰδότων τὸ ψεύδεσθαι. θέα δὲ ὅπως ἐμφαντικωτάτην ἡμῖν ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν. Οὐ γὰρ μόνον ότι μαρτυρεί φησιν ὁ Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ, προστίθησι δὲ χρησί μως, ὅτι καὶ κέκραγεν, ἀπὸ τοῦ, « Φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο λαμβάνων τοῦ λόγου τὴν ἀπόδειξιν: καλῶς δὲ καὶ τοῦτο λίαν. Ἐνεχώρει γάρ τινας τῶν δι' ἐναντίας εἰπεῖν· Πότε τῷ Μονογενεί μεμαρτύ ρηκεν ὁ Βαπτιστής, ἢ καὶ τίσιν ἐκεῖνος περὶ τούτων ἀνεκοινώσατο ; Κέκραγεν οὖν, φησὶν, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν παραβύστῳ λαλεῖ, οὐκ ἠρέμα, καὶ ψιθυρίζων μαρτυρεῖ· σάλπιγγος ἀκούσῃ βοῶντος εὐηρέστερον. Οὐ μόνος ἀκούσας τὰ τοιαῦτά φημι, πλατὺς καὶ εἰς πάντας ὁ λόγος, λαμπρὸς ὁ κήρυξ, επίσημος ή φωνή, μέγας καὶ οὐκ ἄγνωστος ὁ πρόδρομος. Οὗτος ἦν, ἂν εἶπον· Θ ὀπίσω μου ερχόμενος, εμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν. Ονομάσας τὸν μάρτυρα τὸν ὁμογνώμονα καὶ ὁμώ- νυμον αὐτῷ, καὶ μεγάλῃ δείξας ἀποχρησάμενον τῇ φωνῇ πρὸς τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν, επάγει χρησίμως καὶ τῆς μαρτυρίας τὸν τρόπον· ἐν τούτῳ γὰρ μάλιστα σύμπαν ἦν τὸ ζητούμενον. Τί οὖν ἄρα τὸν τοιοῦτον Ἰωάννην ἀνακεκραγότα περὶ τοῦ Μονο- γενοῦς εὑρήσομεν; « Ο ὀπίσω μου ερχόμενος, ἔμε προσθέν μου γέγονε, ὅτι πρῶτος μου ἦν· ο Βαθύς δ λόγος, καὶ πολλὴν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον ἀπαιτῶν· ἡ μὲν γὰρ πρόχειρος τοῖς πολλοῖς καὶ τετριμμένη ' ἔστι μᾶλλον εἰπεῖν ἀληθέστερον, τῆς τῶν θαυμαζόν 1, 15. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1. A Deus, et flios adoptives superat verus. Porro cum apud beatum Lucam scriptum sit : • Jesus autem profciebat sapientia et gratia ",, observandum est hic evangelistam dixisse Filium plenum gratia habere gloriam. At quomodo proficiet id quod ple- num est, aut quid ei, quæso, accedere potest ultra quod nihil est? Igitur non qua Verbum est ac • Deus, dictus est proficere, sed quod magis ma- gisque admirationem sui præberet, ex operibus ipsis gratia in dies augeri spectatoribus videbatur, pro- ficiente potius, ut vere dicam, admirantium habitu, quam ipso ad gratiam, qui perfectus est, ut Deus. Atque hæc commemorasse non erit inutile, quam- vis aliquantulum digressa sit oratio. C D Luc. 11, 52. " Isa. XL, 3; Joan. 1, 23. Joannes testimonium perhibet de ipso et camal. Eidem sententiæ insistit sapientissimus evan- gelista, et posteriorem sermonem apposite conne- ctit præcedenti. Nam cum de Filio Dei dixisset: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unige- niti, › ne solus istud dicere videretur, cum ‹ Vi- dimus, › non uni persone conveniat, cognominem sibi testem adjungit, una secum et eadem erga Deum pietate praeditum. Testor igitur, inquit, ego, spectavi enim quod dixi), testatur item Bapti sta. Dignissimum par theologorum testiamque locupletum, qui veritati innutrii sunt et omnis mendacii neseii. Cerne autem quo paeto signif- cantissime id nobis exponat. Non enim solum ait Joannem testari de ipso, sed etiam clamare utili- ter addit, sumpta occasione ex illo dicto, e Vox clamantis in deserto ";, recte sane: possent enim quærere adversarii,quandonam de Unigenito testatus est Baptista, aut quibuscum de hisce rebus commu→ nicavit. Clamat igitur, inquit, hoc est, non in oceulto loquitur, non submisse et clam susurrans testatur. Tubam clamantis altius insonantem au- dies. Non hæc solus audit scilicet, longe lateque sermo manavit in omnes, præco illustris, clara et distincta yox, magnus nec obscurus præcursor. 1, 13. Hic erat, quem dixi: Qui post me ventu… rus est, ante me factus est; quia prior me erat. testi- · Citato teste ejusdem secum nominis ac senten- tiæ, quem magna voce suæ prædicationis officium implesse dixit, commodum subjicit ejusce leadi monii rationem, in hoc enim potissimum tola quæstio vertitur. Quid ergo Joannem istum de Unigenito clamasse comperiemus: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat? › Altus est sermo, et multæ indaginis, Trita enim et pervulgata plurimorum hæc est sen- tentia : Quod ad nativitatem carnis attinet, Sal-

εἰς τὸν τῆς γεννήσεως χρόνον τῆς μετὰ σαρκός, προεβάδιζε τοῦ Σωτῆρος ὁ Βαπτιστής, ἠκολούθει δέ πως, καὶ ὀπίσω τρέχων εφαίνετο, μησὶν ἐξ ὑστε ρίζων ὅλοις ὁ Ἐμμανουὴλ, ὡς ὁ μακάριος ἱστόρησε Λουκᾶς. Τοῦτο λέγειν οἴονται τὸν Ἰωάννην τινές, ἵνα νοῆται τοιῶσδε κατὰ τὸν τῆς ἡλικίας χρόνον • Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν ἀλλ' ἔστιν ἰδεῖν τὸν ὀξυωπέστερον τοῖς θείοις ἐν ατενίζοντα θεωρήμασι, πρῶτον μὲν, ὅπως εἰς ἐξιτή λους ἐννοίας ὁ λόγος ἡμῖν εἰσφέρεται, καὶ μακράν που τῶν ἀναγκαίως ζητουμένων ἀποδημεῖ. Παρελή - φθη γὰρ μάρτυς ὁ ἅγιος Βαπτιστής, οὐχ ἵνα τῷ τῆς γεννήσεως χρόνῳ, ποτὲ μὲν ὑστερίζοντα, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν προτερεύοντα δείξῃ Χριστὸν, ἀλλ' ὡς συν- Α διάνοια, τοιαύτη τις οὗτά τυγχάνει· ὅσον γὰρ ἧκεν Β τεθεαμένος « τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ποῖον οὖν ἄν τις ἐφαρμόσαι λόγον τοῖς οὕτως ἀκαί ρως εἰσβεβηκόσι διηγήμασιν; ἢ πῶς ἄν τις ἡμῖν ἑρμηνεύσοι σοφῶς, εἰς ποσότητα χρόνου λαβὼν τὸ ζητούμενον, τοῦτ' ἔστιν, « Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονε ; » Κείσθω γὰρ δὴ, καὶ ὁμο λογουμένως, τὸ κατόπιν ἔρχεσθαι τοῦ Βαπτιστοῦ τὸν Κύριον, ἅτε δὴ γεγονότα τῷ χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν σάρκα δεύτερον· κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενήσεται, κατὰ χρόνον δὲ δηλονότι ; Καλεί γὰρ εἰς τοῦτον ἡμᾶς τὸν νοῦν ἡ τοῖς προλαβοῦσιν αναλόγως ὀφειλομένη τάξις τε καὶ ἀκολουθία. Αλλ οἶμαι τοῦτο παντί τω γενέσθαι σαφές, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων. Τὸ γὰρ ὑστερίζον τινὸς κατὰ τὸν χρόνον, οὐκ ἂν ποτε φθάσαι τὸ ἡγούμενον. Οὐκοῦν ἀμαθὲς κομιδῇ, καὶ παντελῶς ἀπίθανον, περὶ χρόνου τοῦ κατὰ τὴν σάρκα τὸν ἅγιον εἰπεῖν οἴεσθαι Βα- πτιστήν. Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν·, ἀκολούθως δὲ μᾶλλον τῷ ἡμῖν προτεθέντι σκοπῷ νοοῦντες αὐτὸ, τοιῶσδέ πως εἰρῆσθαι πιστεύ σομεν. Χαριέντως ο μακάριος Βαπτιστὴς ἀπὸ τοῦ κατὰ συνήθειαν σχήματος αναφέρει τὸν λόγον, ἐπὶ ποιότητα πραγμάτων πνευματικὴν, καὶ ὥσπερ ἀπό τινος εἰκόνος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς ἐξήγησιν ἔρχεται νοημάτων λεπτομερεστέρων. Φιλεῖ μὲν γάρ πως ἀεὶ τὸ ἡγεῖσθαι πεφυκός, τῶν ἔπεσθαι λεγομένων ὑπάρχειν ἐπιδοξότερον, παραχωρεῖ δὲ τοῖς ἡγουμένοις τὰ ἐπ μενα· οἷον ὁ χαλκευτικὴν ἀκριβώσας τέχνην, ἢ τεκτονικήν τυχόν, ἢ ὑφαντικήν, ἡγεῖται πως, καὶ τὸ ἄμεινον ἔχει τοῦ κατὰ μαθητείαν ἔπεσθαι νοουμένου. καὶ εἰς τὸ τελείως εἰδέναι βαδίζοντος· ἀλλ᾽ ὅταν δ τοιοῦτος τὴν τοῦ διδάσκοντος ὑπεραναβαίνῃ τέχνην, καὶ κατόπιν ἐάσας αὐτὴν ἐργάζηται τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως ἐρεῖν τὴν νενικημένον ὑπολαμβάνω περὶ τοῦ νικήσαντος μαθητοῦ· Ὁ ἐπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. » Κατὰ τοῦτο τοίνυν μετακομίζων τὸ σχῆμα τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν ἐπί τε τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, νοήσεις ὀρθῶς· δέχου δὲ τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐξ ἀρχῆς. Ἐθαυμάζετο παρὰ πάντων ὁ βα - πτιστής, πολλοὺς ἐποίει τοὺς μαθητάς, ὄχλος αὐτὸν περιέθει των βαπτιζομένων πολύς· ἡγνοεῖτο δὲ καίτοι κρείττων ὢν ὁ Χριστὸς, ἐλάνθανεν, ὅτι θεὸς ὑπῆρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iés vatorem Baptista præcessit, et secutus est quo- dammodo, et sex mensibus totis posterior visus est Emmanuel, ut beatus Lucas narravit. Id a Joanne dici quidam existimant, ut hoc pacto in- telligatur illud, ratione ætatis nimirum : . Qui post me venturus est, ante me factus est. . Sed qui divinis Scriptis atrius mentis oculos intende- rit, videbit, primum quidem inanem esse hanc interpretationem, et a rebus quæsitis longe rece- dere. Assumptis enim est testis sanctus Baptista, non ut nativitatis tempore modo posteriorem, modo priorem Christum ostenderet, sed ut is, qui un spectaverat e gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre pleni gratiæ et veritatis. › Quam igitur explicationein 99' afferes adeo intempesti- va narrationi, aut quomodo recte {llam interpre- taberis, si ad temporis spatium referas id quod in quæstione vertitur, nimirum, ‹ Qui post me ven- turus est, ante me factus est? . Ut enim Dominum post Baptistam venire omnes fateantur, præser- tim cum ratione temporis quo incarnatus est, sit illo posterior, quonam pacto etiam prior illo erit, tempore nimirum? Hunc enim sensum a nobis vicissim postulat ordo præcedentium et consecutio. At istud feri non posse, nemo dubitabit, opinor. Quod enim tempore posterius est aliquo, utique prius non erit eo quod antecedit. Igitur absurdum est plane et incredibile, sanctum Baptistam de tempore incarnationis locutum esse cum dixit: • Qui post me venturus est, ante me factus est; › sed ad propositum nobis scopum illud potius in- telligentes, hoc modo dictum esse credemus. Seite beatus Baptista a vulgari loquendi consuetudine sermonem transfert ad spiritualem rerum quali- tatem, et ab imagine ac similitudine rerum huma- narum ad explicationem subtilioris sensus pro- greditur. Fere enim fit ut qui dux est alicui, nobilior sit eo qui sequitur, et cedunt discipu magistris; quemadmodum peritus faber ærarius aut architectus, exempli gratia, vel textor dux est quodammodo et præstat ei qui se in disciplinam ejus artis dedit, et ad perfectam ejus notitiam contendit. Sed si magistri pe- ritiam superaverit iste discipulus et longo in- tervallo post se reliquerit, non insulse dictu- D rum opinor eum qui a discipulo fuerit supera- tus : • Qui post une venit, ante me factus est. Ad hane igitur forniam si vim et rationem illius dicti, tam de Salvatore nostro Christo quam de sancto Baptista, transferas, recte mea quidem sententia intelliges : sed ab initio accipito singula. Aulmira- tioni erat apud omnes Baptista, multos undique sibi diseipulos collegerat, magna turba venien- tium ad baptismum ad cum confluebat: Christus autem ignorabatur, quamvis esset eo praestantior, Deus verus nesciebatur esse ; cumque lateret is qui Baptista erat admirationi, eo quoque poste- rior esse quodammodo videbatur; ibat aliquanto post illum qui honore et gloria inter homines ma- C

εἰς τὸν τῆς γεννήσεως χρόνον τῆς μετὰ σαρκός, προεβάδιζε τοῦ Σωτῆρος ὁ Βαπτιστής, ἠκολούθει δέ πως, καὶ ὀπίσω τρέχων εφαίνετο, μησὶν ἐξ ὑστε ρίζων ὅλοις ὁ Ἐμμανουὴλ, ὡς ὁ μακάριος ἱστόρησε Λουκᾶς. Τοῦτο λέγειν οἴονται τὸν Ἰωάννην τινές, ἵνα νοῆται τοιῶσδε κατὰ τὸν τῆς ἡλικίας χρόνον • Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν ἀλλ' ἔστιν ἰδεῖν τὸν ὀξυωπέστερον τοῖς θείοις ἐν ατενίζοντα θεωρήμασι, πρῶτον μὲν, ὅπως εἰς ἐξιτή λους ἐννοίας ὁ λόγος ἡμῖν εἰσφέρεται, καὶ μακράν που τῶν ἀναγκαίως ζητουμένων ἀποδημεῖ. Παρελή - φθη γὰρ μάρτυς ὁ ἅγιος Βαπτιστής, οὐχ ἵνα τῷ τῆς γεννήσεως χρόνῳ, ποτὲ μὲν ὑστερίζοντα, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν προτερεύοντα δείξῃ Χριστὸν, ἀλλ' ὡς συν- Α διάνοια, τοιαύτη τις οὗτά τυγχάνει· ὅσον γὰρ ἧκεν Β τεθεαμένος « τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ποῖον οὖν ἄν τις ἐφαρμόσαι λόγον τοῖς οὕτως ἀκαί ρως εἰσβεβηκόσι διηγήμασιν; ἢ πῶς ἄν τις ἡμῖν ἑρμηνεύσοι σοφῶς, εἰς ποσότητα χρόνου λαβὼν τὸ ζητούμενον, τοῦτ' ἔστιν, « Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονε ; » Κείσθω γὰρ δὴ, καὶ ὁμο λογουμένως, τὸ κατόπιν ἔρχεσθαι τοῦ Βαπτιστοῦ τὸν Κύριον, ἅτε δὴ γεγονότα τῷ χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν σάρκα δεύτερον· κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενήσεται, κατὰ χρόνον δὲ δηλονότι ; Καλεί γὰρ εἰς τοῦτον ἡμᾶς τὸν νοῦν ἡ τοῖς προλαβοῦσιν αναλόγως ὀφειλομένη τάξις τε καὶ ἀκολουθία. Αλλ οἶμαι τοῦτο παντί τω γενέσθαι σαφές, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων. Τὸ γὰρ ὑστερίζον τινὸς κατὰ τὸν χρόνον, οὐκ ἂν ποτε φθάσαι τὸ ἡγούμενον. Οὐκοῦν ἀμαθὲς κομιδῇ, καὶ παντελῶς ἀπίθανον, περὶ χρόνου τοῦ κατὰ τὴν σάρκα τὸν ἅγιον εἰπεῖν οἴεσθαι Βα- πτιστήν. Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν·, ἀκολούθως δὲ μᾶλλον τῷ ἡμῖν προτεθέντι σκοπῷ νοοῦντες αὐτὸ, τοιῶσδέ πως εἰρῆσθαι πιστεύ σομεν. Χαριέντως ο μακάριος Βαπτιστὴς ἀπὸ τοῦ κατὰ συνήθειαν σχήματος αναφέρει τὸν λόγον, ἐπὶ ποιότητα πραγμάτων πνευματικὴν, καὶ ὥσπερ ἀπό τινος εἰκόνος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς ἐξήγησιν ἔρχεται νοημάτων λεπτομερεστέρων. Φιλεῖ μὲν γάρ πως ἀεὶ τὸ ἡγεῖσθαι πεφυκός, τῶν ἔπεσθαι λεγομένων ὑπάρχειν ἐπιδοξότερον, παραχωρεῖ δὲ τοῖς ἡγουμένοις τὰ ἐπ μενα· οἷον ὁ χαλκευτικὴν ἀκριβώσας τέχνην, ἢ τεκτονικήν τυχόν, ἢ ὑφαντικήν, ἡγεῖται πως, καὶ τὸ ἄμεινον ἔχει τοῦ κατὰ μαθητείαν ἔπεσθαι νοουμένου. καὶ εἰς τὸ τελείως εἰδέναι βαδίζοντος· ἀλλ᾽ ὅταν δ τοιοῦτος τὴν τοῦ διδάσκοντος ὑπεραναβαίνῃ τέχνην, καὶ κατόπιν ἐάσας αὐτὴν ἐργάζηται τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως ἐρεῖν τὴν νενικημένον ὑπολαμβάνω περὶ τοῦ νικήσαντος μαθητοῦ· Ὁ ἐπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. » Κατὰ τοῦτο τοίνυν μετακομίζων τὸ σχῆμα τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν ἐπί τε τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, νοήσεις ὀρθῶς· δέχου δὲ τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐξ ἀρχῆς. Ἐθαυμάζετο παρὰ πάντων ὁ βα - πτιστής, πολλοὺς ἐποίει τοὺς μαθητάς, ὄχλος αὐτὸν περιέθει των βαπτιζομένων πολύς· ἡγνοεῖτο δὲ καίτοι κρείττων ὢν ὁ Χριστὸς, ἐλάνθανεν, ὅτι θεὸς ὑπῆρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iés vatorem Baptista præcessit, et secutus est quo- dammodo, et sex mensibus totis posterior visus est Emmanuel, ut beatus Lucas narravit. Id a Joanne dici quidam existimant, ut hoc pacto in- telligatur illud, ratione ætatis nimirum : . Qui post me venturus est, ante me factus est. . Sed qui divinis Scriptis atrius mentis oculos intende- rit, videbit, primum quidem inanem esse hanc interpretationem, et a rebus quæsitis longe rece- dere. Assumptis enim est testis sanctus Baptista, non ut nativitatis tempore modo posteriorem, modo priorem Christum ostenderet, sed ut is, qui un spectaverat e gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre pleni gratiæ et veritatis. › Quam igitur explicationein 99' afferes adeo intempesti- va narrationi, aut quomodo recte {llam interpre- taberis, si ad temporis spatium referas id quod in quæstione vertitur, nimirum, ‹ Qui post me ven- turus est, ante me factus est? . Ut enim Dominum post Baptistam venire omnes fateantur, præser- tim cum ratione temporis quo incarnatus est, sit illo posterior, quonam pacto etiam prior illo erit, tempore nimirum? Hunc enim sensum a nobis vicissim postulat ordo præcedentium et consecutio. At istud feri non posse, nemo dubitabit, opinor. Quod enim tempore posterius est aliquo, utique prius non erit eo quod antecedit. Igitur absurdum est plane et incredibile, sanctum Baptistam de tempore incarnationis locutum esse cum dixit: • Qui post me venturus est, ante me factus est; › sed ad propositum nobis scopum illud potius in- telligentes, hoc modo dictum esse credemus. Seite beatus Baptista a vulgari loquendi consuetudine sermonem transfert ad spiritualem rerum quali- tatem, et ab imagine ac similitudine rerum huma- narum ad explicationem subtilioris sensus pro- greditur. Fere enim fit ut qui dux est alicui, nobilior sit eo qui sequitur, et cedunt discipu magistris; quemadmodum peritus faber ærarius aut architectus, exempli gratia, vel textor dux est quodammodo et præstat ei qui se in disciplinam ejus artis dedit, et ad perfectam ejus notitiam contendit. Sed si magistri pe- ritiam superaverit iste discipulus et longo in- tervallo post se reliquerit, non insulse dictu- D rum opinor eum qui a discipulo fuerit supera- tus : • Qui post une venit, ante me factus est. Ad hane igitur forniam si vim et rationem illius dicti, tam de Salvatore nostro Christo quam de sancto Baptista, transferas, recte mea quidem sententia intelliges : sed ab initio accipito singula. Aulmira- tioni erat apud omnes Baptista, multos undique sibi diseipulos collegerat, magna turba venien- tium ad baptismum ad cum confluebat: Christus autem ignorabatur, quamvis esset eo praestantior, Deus verus nesciebatur esse ; cumque lateret is qui Baptista erat admirationi, eo quoque poste- rior esse quodammodo videbatur; ibat aliquanto post illum qui honore et gloria inter homines ma- C

εἰς τὸν τῆς γεννήσεως χρόνον τῆς μετὰ σαρκός, προεβάδιζε τοῦ Σωτῆρος ὁ Βαπτιστής, ἠκολούθει δέ πως, καὶ ὀπίσω τρέχων εφαίνετο, μησὶν ἐξ ὑστε ρίζων ὅλοις ὁ Ἐμμανουὴλ, ὡς ὁ μακάριος ἱστόρησε Λουκᾶς. Τοῦτο λέγειν οἴονται τὸν Ἰωάννην τινές, ἵνα νοῆται τοιῶσδε κατὰ τὸν τῆς ἡλικίας χρόνον • Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν ἀλλ' ἔστιν ἰδεῖν τὸν ὀξυωπέστερον τοῖς θείοις ἐν ατενίζοντα θεωρήμασι, πρῶτον μὲν, ὅπως εἰς ἐξιτή λους ἐννοίας ὁ λόγος ἡμῖν εἰσφέρεται, καὶ μακράν που τῶν ἀναγκαίως ζητουμένων ἀποδημεῖ. Παρελή - φθη γὰρ μάρτυς ὁ ἅγιος Βαπτιστής, οὐχ ἵνα τῷ τῆς γεννήσεως χρόνῳ, ποτὲ μὲν ὑστερίζοντα, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν προτερεύοντα δείξῃ Χριστὸν, ἀλλ' ὡς συν- Α διάνοια, τοιαύτη τις οὗτά τυγχάνει· ὅσον γὰρ ἧκεν Β τεθεαμένος « τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ποῖον οὖν ἄν τις ἐφαρμόσαι λόγον τοῖς οὕτως ἀκαί ρως εἰσβεβηκόσι διηγήμασιν; ἢ πῶς ἄν τις ἡμῖν ἑρμηνεύσοι σοφῶς, εἰς ποσότητα χρόνου λαβὼν τὸ ζητούμενον, τοῦτ' ἔστιν, « Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονε ; » Κείσθω γὰρ δὴ, καὶ ὁμο λογουμένως, τὸ κατόπιν ἔρχεσθαι τοῦ Βαπτιστοῦ τὸν Κύριον, ἅτε δὴ γεγονότα τῷ χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν σάρκα δεύτερον· κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενήσεται, κατὰ χρόνον δὲ δηλονότι ; Καλεί γὰρ εἰς τοῦτον ἡμᾶς τὸν νοῦν ἡ τοῖς προλαβοῦσιν αναλόγως ὀφειλομένη τάξις τε καὶ ἀκολουθία. Αλλ οἶμαι τοῦτο παντί τω γενέσθαι σαφές, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων. Τὸ γὰρ ὑστερίζον τινὸς κατὰ τὸν χρόνον, οὐκ ἂν ποτε φθάσαι τὸ ἡγούμενον. Οὐκοῦν ἀμαθὲς κομιδῇ, καὶ παντελῶς ἀπίθανον, περὶ χρόνου τοῦ κατὰ τὴν σάρκα τὸν ἅγιον εἰπεῖν οἴεσθαι Βα- πτιστήν. Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν·, ἀκολούθως δὲ μᾶλλον τῷ ἡμῖν προτεθέντι σκοπῷ νοοῦντες αὐτὸ, τοιῶσδέ πως εἰρῆσθαι πιστεύ σομεν. Χαριέντως ο μακάριος Βαπτιστὴς ἀπὸ τοῦ κατὰ συνήθειαν σχήματος αναφέρει τὸν λόγον, ἐπὶ ποιότητα πραγμάτων πνευματικὴν, καὶ ὥσπερ ἀπό τινος εἰκόνος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς ἐξήγησιν ἔρχεται νοημάτων λεπτομερεστέρων. Φιλεῖ μὲν γάρ πως ἀεὶ τὸ ἡγεῖσθαι πεφυκός, τῶν ἔπεσθαι λεγομένων ὑπάρχειν ἐπιδοξότερον, παραχωρεῖ δὲ τοῖς ἡγουμένοις τὰ ἐπ μενα· οἷον ὁ χαλκευτικὴν ἀκριβώσας τέχνην, ἢ τεκτονικήν τυχόν, ἢ ὑφαντικήν, ἡγεῖται πως, καὶ τὸ ἄμεινον ἔχει τοῦ κατὰ μαθητείαν ἔπεσθαι νοουμένου. καὶ εἰς τὸ τελείως εἰδέναι βαδίζοντος· ἀλλ᾽ ὅταν δ τοιοῦτος τὴν τοῦ διδάσκοντος ὑπεραναβαίνῃ τέχνην, καὶ κατόπιν ἐάσας αὐτὴν ἐργάζηται τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως ἐρεῖν τὴν νενικημένον ὑπολαμβάνω περὶ τοῦ νικήσαντος μαθητοῦ· Ὁ ἐπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. » Κατὰ τοῦτο τοίνυν μετακομίζων τὸ σχῆμα τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν ἐπί τε τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, νοήσεις ὀρθῶς· δέχου δὲ τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐξ ἀρχῆς. Ἐθαυμάζετο παρὰ πάντων ὁ βα - πτιστής, πολλοὺς ἐποίει τοὺς μαθητάς, ὄχλος αὐτὸν περιέθει των βαπτιζομένων πολύς· ἡγνοεῖτο δὲ καίτοι κρείττων ὢν ὁ Χριστὸς, ἐλάνθανεν, ὅτι θεὸς ὑπῆρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iés vatorem Baptista præcessit, et secutus est quo- dammodo, et sex mensibus totis posterior visus est Emmanuel, ut beatus Lucas narravit. Id a Joanne dici quidam existimant, ut hoc pacto in- telligatur illud, ratione ætatis nimirum : . Qui post me venturus est, ante me factus est. . Sed qui divinis Scriptis atrius mentis oculos intende- rit, videbit, primum quidem inanem esse hanc interpretationem, et a rebus quæsitis longe rece- dere. Assumptis enim est testis sanctus Baptista, non ut nativitatis tempore modo posteriorem, modo priorem Christum ostenderet, sed ut is, qui un spectaverat e gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre pleni gratiæ et veritatis. › Quam igitur explicationein 99' afferes adeo intempesti- va narrationi, aut quomodo recte {llam interpre- taberis, si ad temporis spatium referas id quod in quæstione vertitur, nimirum, ‹ Qui post me ven- turus est, ante me factus est? . Ut enim Dominum post Baptistam venire omnes fateantur, præser- tim cum ratione temporis quo incarnatus est, sit illo posterior, quonam pacto etiam prior illo erit, tempore nimirum? Hunc enim sensum a nobis vicissim postulat ordo præcedentium et consecutio. At istud feri non posse, nemo dubitabit, opinor. Quod enim tempore posterius est aliquo, utique prius non erit eo quod antecedit. Igitur absurdum est plane et incredibile, sanctum Baptistam de tempore incarnationis locutum esse cum dixit: • Qui post me venturus est, ante me factus est; › sed ad propositum nobis scopum illud potius in- telligentes, hoc modo dictum esse credemus. Seite beatus Baptista a vulgari loquendi consuetudine sermonem transfert ad spiritualem rerum quali- tatem, et ab imagine ac similitudine rerum huma- narum ad explicationem subtilioris sensus pro- greditur. Fere enim fit ut qui dux est alicui, nobilior sit eo qui sequitur, et cedunt discipu magistris; quemadmodum peritus faber ærarius aut architectus, exempli gratia, vel textor dux est quodammodo et præstat ei qui se in disciplinam ejus artis dedit, et ad perfectam ejus notitiam contendit. Sed si magistri pe- ritiam superaverit iste discipulus et longo in- tervallo post se reliquerit, non insulse dictu- D rum opinor eum qui a discipulo fuerit supera- tus : • Qui post une venit, ante me factus est. Ad hane igitur forniam si vim et rationem illius dicti, tam de Salvatore nostro Christo quam de sancto Baptista, transferas, recte mea quidem sententia intelliges : sed ab initio accipito singula. Aulmira- tioni erat apud omnes Baptista, multos undique sibi diseipulos collegerat, magna turba venien- tium ad baptismum ad cum confluebat: Christus autem ignorabatur, quamvis esset eo praestantior, Deus verus nesciebatur esse ; cumque lateret is qui Baptista erat admirationi, eo quoque poste- rior esse quodammodo videbatur; ibat aliquanto post illum qui honore et gloria inter homines ma- C

εἰς τὸν τῆς γεννήσεως χρόνον τῆς μετὰ σαρκός, προεβάδιζε τοῦ Σωτῆρος ὁ Βαπτιστής, ἠκολούθει δέ πως, καὶ ὀπίσω τρέχων εφαίνετο, μησὶν ἐξ ὑστε ρίζων ὅλοις ὁ Ἐμμανουὴλ, ὡς ὁ μακάριος ἱστόρησε Λουκᾶς. Τοῦτο λέγειν οἴονται τὸν Ἰωάννην τινές, ἵνα νοῆται τοιῶσδε κατὰ τὸν τῆς ἡλικίας χρόνον • Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν ἀλλ' ἔστιν ἰδεῖν τὸν ὀξυωπέστερον τοῖς θείοις ἐν ατενίζοντα θεωρήμασι, πρῶτον μὲν, ὅπως εἰς ἐξιτή λους ἐννοίας ὁ λόγος ἡμῖν εἰσφέρεται, καὶ μακράν που τῶν ἀναγκαίως ζητουμένων ἀποδημεῖ. Παρελή - φθη γὰρ μάρτυς ὁ ἅγιος Βαπτιστής, οὐχ ἵνα τῷ τῆς γεννήσεως χρόνῳ, ποτὲ μὲν ὑστερίζοντα, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν προτερεύοντα δείξῃ Χριστὸν, ἀλλ' ὡς συν- Α διάνοια, τοιαύτη τις οὗτά τυγχάνει· ὅσον γὰρ ἧκεν Β τεθεαμένος « τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ποῖον οὖν ἄν τις ἐφαρμόσαι λόγον τοῖς οὕτως ἀκαί ρως εἰσβεβηκόσι διηγήμασιν; ἢ πῶς ἄν τις ἡμῖν ἑρμηνεύσοι σοφῶς, εἰς ποσότητα χρόνου λαβὼν τὸ ζητούμενον, τοῦτ' ἔστιν, « Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονε ; » Κείσθω γὰρ δὴ, καὶ ὁμο λογουμένως, τὸ κατόπιν ἔρχεσθαι τοῦ Βαπτιστοῦ τὸν Κύριον, ἅτε δὴ γεγονότα τῷ χρόνῳ τῷ κατὰ τὴν σάρκα δεύτερον· κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενήσεται, κατὰ χρόνον δὲ δηλονότι ; Καλεί γὰρ εἰς τοῦτον ἡμᾶς τὸν νοῦν ἡ τοῖς προλαβοῦσιν αναλόγως ὀφειλομένη τάξις τε καὶ ἀκολουθία. Αλλ οἶμαι τοῦτο παντί τω γενέσθαι σαφές, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων. Τὸ γὰρ ὑστερίζον τινὸς κατὰ τὸν χρόνον, οὐκ ἂν ποτε φθάσαι τὸ ἡγούμενον. Οὐκοῦν ἀμαθὲς κομιδῇ, καὶ παντελῶς ἀπίθανον, περὶ χρόνου τοῦ κατὰ τὴν σάρκα τὸν ἅγιον εἰπεῖν οἴεσθαι Βα- πτιστήν. Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν·, ἀκολούθως δὲ μᾶλλον τῷ ἡμῖν προτεθέντι σκοπῷ νοοῦντες αὐτὸ, τοιῶσδέ πως εἰρῆσθαι πιστεύ σομεν. Χαριέντως ο μακάριος Βαπτιστὴς ἀπὸ τοῦ κατὰ συνήθειαν σχήματος αναφέρει τὸν λόγον, ἐπὶ ποιότητα πραγμάτων πνευματικὴν, καὶ ὥσπερ ἀπό τινος εἰκόνος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς ἐξήγησιν ἔρχεται νοημάτων λεπτομερεστέρων. Φιλεῖ μὲν γάρ πως ἀεὶ τὸ ἡγεῖσθαι πεφυκός, τῶν ἔπεσθαι λεγομένων ὑπάρχειν ἐπιδοξότερον, παραχωρεῖ δὲ τοῖς ἡγουμένοις τὰ ἐπ μενα· οἷον ὁ χαλκευτικὴν ἀκριβώσας τέχνην, ἢ τεκτονικήν τυχόν, ἢ ὑφαντικήν, ἡγεῖται πως, καὶ τὸ ἄμεινον ἔχει τοῦ κατὰ μαθητείαν ἔπεσθαι νοουμένου. καὶ εἰς τὸ τελείως εἰδέναι βαδίζοντος· ἀλλ᾽ ὅταν δ τοιοῦτος τὴν τοῦ διδάσκοντος ὑπεραναβαίνῃ τέχνην, καὶ κατόπιν ἐάσας αὐτὴν ἐργάζηται τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως ἐρεῖν τὴν νενικημένον ὑπολαμβάνω περὶ τοῦ νικήσαντος μαθητοῦ· Ὁ ἐπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. » Κατὰ τοῦτο τοίνυν μετακομίζων τὸ σχῆμα τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν ἐπί τε τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, νοήσεις ὀρθῶς· δέχου δὲ τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐξ ἀρχῆς. Ἐθαυμάζετο παρὰ πάντων ὁ βα - πτιστής, πολλοὺς ἐποίει τοὺς μαθητάς, ὄχλος αὐτὸν περιέθει των βαπτιζομένων πολύς· ἡγνοεῖτο δὲ καίτοι κρείττων ὢν ὁ Χριστὸς, ἐλάνθανεν, ὅτι θεὸς ὑπῆρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iés vatorem Baptista præcessit, et secutus est quo- dammodo, et sex mensibus totis posterior visus est Emmanuel, ut beatus Lucas narravit. Id a Joanne dici quidam existimant, ut hoc pacto in- telligatur illud, ratione ætatis nimirum : . Qui post me venturus est, ante me factus est. . Sed qui divinis Scriptis atrius mentis oculos intende- rit, videbit, primum quidem inanem esse hanc interpretationem, et a rebus quæsitis longe rece- dere. Assumptis enim est testis sanctus Baptista, non ut nativitatis tempore modo posteriorem, modo priorem Christum ostenderet, sed ut is, qui un spectaverat e gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre pleni gratiæ et veritatis. › Quam igitur explicationein 99' afferes adeo intempesti- va narrationi, aut quomodo recte {llam interpre- taberis, si ad temporis spatium referas id quod in quæstione vertitur, nimirum, ‹ Qui post me ven- turus est, ante me factus est? . Ut enim Dominum post Baptistam venire omnes fateantur, præser- tim cum ratione temporis quo incarnatus est, sit illo posterior, quonam pacto etiam prior illo erit, tempore nimirum? Hunc enim sensum a nobis vicissim postulat ordo præcedentium et consecutio. At istud feri non posse, nemo dubitabit, opinor. Quod enim tempore posterius est aliquo, utique prius non erit eo quod antecedit. Igitur absurdum est plane et incredibile, sanctum Baptistam de tempore incarnationis locutum esse cum dixit: • Qui post me venturus est, ante me factus est; › sed ad propositum nobis scopum illud potius in- telligentes, hoc modo dictum esse credemus. Seite beatus Baptista a vulgari loquendi consuetudine sermonem transfert ad spiritualem rerum quali- tatem, et ab imagine ac similitudine rerum huma- narum ad explicationem subtilioris sensus pro- greditur. Fere enim fit ut qui dux est alicui, nobilior sit eo qui sequitur, et cedunt discipu magistris; quemadmodum peritus faber ærarius aut architectus, exempli gratia, vel textor dux est quodammodo et præstat ei qui se in disciplinam ejus artis dedit, et ad perfectam ejus notitiam contendit. Sed si magistri pe- ritiam superaverit iste discipulus et longo in- tervallo post se reliquerit, non insulse dictu- D rum opinor eum qui a discipulo fuerit supera- tus : • Qui post une venit, ante me factus est. Ad hane igitur forniam si vim et rationem illius dicti, tam de Salvatore nostro Christo quam de sancto Baptista, transferas, recte mea quidem sententia intelliges : sed ab initio accipito singula. Aulmira- tioni erat apud omnes Baptista, multos undique sibi diseipulos collegerat, magna turba venien- tium ad baptismum ad cum confluebat: Christus autem ignorabatur, quamvis esset eo praestantior, Deus verus nesciebatur esse ; cumque lateret is qui Baptista erat admirationi, eo quoque poste- rior esse quodammodo videbatur; ibat aliquanto post illum qui honore et gloria inter homines ma- C

Α πρὸς τὴν κτίσιν εἰπεῖν· « Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » Μετὰ γὰρ τοῦ εἶναι, καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχόν, τῇ κτίσει θεόσδοτον, ἔχει δὲ οἴκαθεν οὐδὲν, πλουτεῖ δὲ μόνην τὴν τοῦ διδόντος φιλοτιμίαν. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι πλήρη, τοῦτ' ἔστιν, ἐν πᾶσι παντέλειον εἶναι φησε τὸν Υἱὸν, καὶ τοσοῦτον ἀφεστῶτα τῶν κατά τι γοῦν ἐπιδεῖ καθεστᾶναι, ὡς καὶ πᾶτι δύνασθαι χορηγεῖν, τὸ ἐλαττοῦσθαι παραιτούμενον, καὶ τῆς οἰκείας ὑπεροχῆς ἀεὶ τὸ μέγεθος ἐν ταυτότητι δια- σώζοντα. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος· ὅτι ὁ νόμος διὰ Μω σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Λαμπροτέραν τῆς ἐν ἅπασιν ἀνθρώποις εὐκλείας τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἀναπεφάνθαι δόξαν εἰπὼν, καὶ τὰ ἐν ἁγιότητι μέγεθος ἀσύγκριτον αὐτῷ πρὸς τοὺς ἁγίους εἰσφέρων, ἀπὸ τῶν εἰς ἄκρον ἀναβεβηκότων ἀρετῆς ποιεῖσθαι σπουδάζει τοῦ προτεθέντος σκοπού τὴν ἀπόδειξιν. Περὶ μὲν Ἰωάννου φησὶν ὁ Σωτήρ « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν, μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. » Αλλα τὸν οὕτω μέγαν καὶ ἀξιοζήλωτον παρέστησεν ήδη, καθάπερ αὐτός φησιν, ἀνακεκραγότα, καὶ μεγάλη λέγοντα τῇ φωνῇ·. Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμ- προσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν, » Ήττων μένης δὲ τῆς Ἰωάννου δόξης, καὶ παραχωρούσης τῷ Μονογενεῖ, πῶς οὐκ ἀνάγκη λοιπὸν ἐννοεῖν μηδένα τῶν ἄλλων ἁγίων εἰς τὸ ἴσον ἀναφέρεσθαι μέτρον τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατά γε τὸν τῆς εὐκλείας λόγον, ός ἐν τῇ τῶν ἔργων θεωρεῖται λαμπρότητι; Οἱ μὲν οὖν κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας καιροὺς γεγονότες ἅγιοι, τὴν Ἰωάννου πλεονεκτεῖν οὐκ ἔχοντες ἀρετὴν, οὐδὲ τὸ ἐκείνῳ προσὸν ἀναβαίνοντες μέτρον, παραχωρή σουσι σὺν αὐτῷ τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· εἴπερ ἔχων ἐν ἀγαθοῖς τὸ ἀκρότατον ο μακάριος Βαπτιστής, καὶ τρόπον ὑπερβολῆς καταλελοιπώς οὐδένα, τὴν ἐπ' ἐλάττοσι ψῆφον οὐ διὰ τῆς ἑτέρου λαμβάνει φωνῆς, ἀλλ' αὐτὸς ἑαυτοῦ κατεσφράγισε τὸ πρᾶγμα, λέγων, ὡς ἅγιος ἀληθῶς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων ἐχρῆν ἀναφαίνεσθαι κρείττονά τε καὶ μείζονα τὸν Ἐμμανουὴλ, ἀναγκαίως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής ἐπὶ πρῶτον ἔρχεται τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρητο παρὰ Θεοῦ· Οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί. ο εγινώσκετο παρά πάντας τῷ Θεῷ, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἡμεῖς εἰσό- οι χι, 11. μεθα· « Ἐὰν γένηται, φησί, προφήτης ὑμῶν, ἐν δράματι αὐτῷ γνωσθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως [ὡς] ὁ θεράπων μου Μωσῆς· ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου πιστός ἐστι· στόμα κατά στόμα λα λήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων. Εχοντος τοίνυν καὶ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατὰ τῶν ἀρχαιο- τέρων ἁγίων τὴν οὕτω μεγάλην ὑπεροχήν, κρείττονά τε καὶ εὐκλεέστερον κατὰ πάντα τρόπον ἀποδεικνύει τὸν Μονογενῆ, « Ἵνα φαίνηται ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρωτ τεύων, ὡς ὁ Παῦλός φησι· καὶ διὰ τοῦτο λέγει· « Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη - ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. ο • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. habes quod non accepisti * ?, Non enim esse so- lum sed etiam bene, et hoc aut illo modo esse, datum est a Deo creaturæ, nihilque a se habet, sed sola benignitate largientis. Observandum est porro Filium hic dici plenum, id est in omnibus perfectissimum, tantumque abesse ab alicujus rei penuria, ut et omnibus abunde largiri possit, citra diminutionem ullam aut jacturam, et eminenti suæ magnitudinem eamdem semper et integram retineat. 1, 16-17. Et gratiam pro gratia : quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Chri- stum facta est. B Quoniam universorum hominum gloria clario- rem esse Unigeniti gloriam asseruit, et sanctitatis magnitudine sanctis omnibus ipsum incomparabili- ter antecellere, nunc corum comparatione qui ad · summum virtutum culmen evecti sunt rem demon- strare conatur. De Joanne quippe Salvator ait : • Amen, amen dico vobis, non surrexit inter na- tos mulierum major Joanne Baptista ". • Sed illum adeo magnum atque sublimem nunc intro- ducit clamantem, ut ipse ait, et magna voce di- centem Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior ne erat. » Cum autem Joan- nis gloria Unigeniti gloria sit inferior, eique cedat, sequitur neminem sanctorum ad talem gloriam operumque splendorem evehi posse qualis est in Christo Salvatore. Quocirca sancti illi qui adven- tus temporibus exstiterunt, cum non possint c æquare Joannis virtutem, nec ad illud pervenire fastigium, Christo cedent una cum ipso, siqui- dem beatus ille Baptista summum tenens bonita- tis cacumen, ejusque gloria nulli cedens, non aliorum voce sed sua ipse confessione longe minorem se Christo prædicavit, dicens, ipsum vere sanctum esse. Quoniam autem demonstran- dum erat Emmanuelem præstantiorem et majorem esse priscis illis sanctis, necessario beatus evan- gelista ad Mosen primum sacrorum antistitem se confert, ad quem a Deo dictum est: ‹ Scio te præ omnibus, et gratiam invenisti apud me "., Notio- rem vero præ cæteris Deo fuisse hinc quoque scire possumus : e Si fuerit propheta ex vobis, inquit Dominus, in visione ei agnoscar, et in som- U no loquar ei. Non sic servus meus Moyses; in tơta domo mea fidelis est. Os ad os loquar ei, in spe- cie, et non per ænigmata “.› Licet ergo tanta su- pra cæteros veteris fœderis sanctos patres digna- tione præditus sit Moyses, præstantiorem nihilo- minus, et modis omnibus clariorem esse ostendit Unigenitum : elit appareat ipse in omnibus primatum tenens, sicuti Paulus scribit **. Idcirco ait : ‹ Et gratiam pro gratia: quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. › Arbitror enim ego divinum evangelistam istiusmo- di quiddam significare velle. Veram, inquit, con- * Cor. iv, 7. Matth, C .. Exod. xxxm, 12. ce Num. xll, CUL 1, 18. G- 8.

Α πρὸς τὴν κτίσιν εἰπεῖν· « Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » Μετὰ γὰρ τοῦ εἶναι, καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχόν, τῇ κτίσει θεόσδοτον, ἔχει δὲ οἴκαθεν οὐδὲν, πλουτεῖ δὲ μόνην τὴν τοῦ διδόντος φιλοτιμίαν. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι πλήρη, τοῦτ' ἔστιν, ἐν πᾶσι παντέλειον εἶναι φησε τὸν Υἱὸν, καὶ τοσοῦτον ἀφεστῶτα τῶν κατά τι γοῦν ἐπιδεῖ καθεστᾶναι, ὡς καὶ πᾶτι δύνασθαι χορηγεῖν, τὸ ἐλαττοῦσθαι παραιτούμενον, καὶ τῆς οἰκείας ὑπεροχῆς ἀεὶ τὸ μέγεθος ἐν ταυτότητι δια- σώζοντα. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος· ὅτι ὁ νόμος διὰ Μω σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Λαμπροτέραν τῆς ἐν ἅπασιν ἀνθρώποις εὐκλείας τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἀναπεφάνθαι δόξαν εἰπὼν, καὶ τὰ ἐν ἁγιότητι μέγεθος ἀσύγκριτον αὐτῷ πρὸς τοὺς ἁγίους εἰσφέρων, ἀπὸ τῶν εἰς ἄκρον ἀναβεβηκότων ἀρετῆς ποιεῖσθαι σπουδάζει τοῦ προτεθέντος σκοπού τὴν ἀπόδειξιν. Περὶ μὲν Ἰωάννου φησὶν ὁ Σωτήρ « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν, μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. » Αλλα τὸν οὕτω μέγαν καὶ ἀξιοζήλωτον παρέστησεν ήδη, καθάπερ αὐτός φησιν, ἀνακεκραγότα, καὶ μεγάλη λέγοντα τῇ φωνῇ·. Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμ- προσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν, » Ήττων μένης δὲ τῆς Ἰωάννου δόξης, καὶ παραχωρούσης τῷ Μονογενεῖ, πῶς οὐκ ἀνάγκη λοιπὸν ἐννοεῖν μηδένα τῶν ἄλλων ἁγίων εἰς τὸ ἴσον ἀναφέρεσθαι μέτρον τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατά γε τὸν τῆς εὐκλείας λόγον, ός ἐν τῇ τῶν ἔργων θεωρεῖται λαμπρότητι; Οἱ μὲν οὖν κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας καιροὺς γεγονότες ἅγιοι, τὴν Ἰωάννου πλεονεκτεῖν οὐκ ἔχοντες ἀρετὴν, οὐδὲ τὸ ἐκείνῳ προσὸν ἀναβαίνοντες μέτρον, παραχωρή σουσι σὺν αὐτῷ τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· εἴπερ ἔχων ἐν ἀγαθοῖς τὸ ἀκρότατον ο μακάριος Βαπτιστής, καὶ τρόπον ὑπερβολῆς καταλελοιπώς οὐδένα, τὴν ἐπ' ἐλάττοσι ψῆφον οὐ διὰ τῆς ἑτέρου λαμβάνει φωνῆς, ἀλλ' αὐτὸς ἑαυτοῦ κατεσφράγισε τὸ πρᾶγμα, λέγων, ὡς ἅγιος ἀληθῶς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων ἐχρῆν ἀναφαίνεσθαι κρείττονά τε καὶ μείζονα τὸν Ἐμμανουὴλ, ἀναγκαίως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής ἐπὶ πρῶτον ἔρχεται τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρητο παρὰ Θεοῦ· Οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί. ο εγινώσκετο παρά πάντας τῷ Θεῷ, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἡμεῖς εἰσό- οι χι, 11. μεθα· « Ἐὰν γένηται, φησί, προφήτης ὑμῶν, ἐν δράματι αὐτῷ γνωσθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως [ὡς] ὁ θεράπων μου Μωσῆς· ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου πιστός ἐστι· στόμα κατά στόμα λα λήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων. Εχοντος τοίνυν καὶ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατὰ τῶν ἀρχαιο- τέρων ἁγίων τὴν οὕτω μεγάλην ὑπεροχήν, κρείττονά τε καὶ εὐκλεέστερον κατὰ πάντα τρόπον ἀποδεικνύει τὸν Μονογενῆ, « Ἵνα φαίνηται ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρωτ τεύων, ὡς ὁ Παῦλός φησι· καὶ διὰ τοῦτο λέγει· « Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη - ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. ο • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. habes quod non accepisti * ?, Non enim esse so- lum sed etiam bene, et hoc aut illo modo esse, datum est a Deo creaturæ, nihilque a se habet, sed sola benignitate largientis. Observandum est porro Filium hic dici plenum, id est in omnibus perfectissimum, tantumque abesse ab alicujus rei penuria, ut et omnibus abunde largiri possit, citra diminutionem ullam aut jacturam, et eminenti suæ magnitudinem eamdem semper et integram retineat. 1, 16-17. Et gratiam pro gratia : quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Chri- stum facta est. B Quoniam universorum hominum gloria clario- rem esse Unigeniti gloriam asseruit, et sanctitatis magnitudine sanctis omnibus ipsum incomparabili- ter antecellere, nunc corum comparatione qui ad · summum virtutum culmen evecti sunt rem demon- strare conatur. De Joanne quippe Salvator ait : • Amen, amen dico vobis, non surrexit inter na- tos mulierum major Joanne Baptista ". • Sed illum adeo magnum atque sublimem nunc intro- ducit clamantem, ut ipse ait, et magna voce di- centem Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior ne erat. » Cum autem Joan- nis gloria Unigeniti gloria sit inferior, eique cedat, sequitur neminem sanctorum ad talem gloriam operumque splendorem evehi posse qualis est in Christo Salvatore. Quocirca sancti illi qui adven- tus temporibus exstiterunt, cum non possint c æquare Joannis virtutem, nec ad illud pervenire fastigium, Christo cedent una cum ipso, siqui- dem beatus ille Baptista summum tenens bonita- tis cacumen, ejusque gloria nulli cedens, non aliorum voce sed sua ipse confessione longe minorem se Christo prædicavit, dicens, ipsum vere sanctum esse. Quoniam autem demonstran- dum erat Emmanuelem præstantiorem et majorem esse priscis illis sanctis, necessario beatus evan- gelista ad Mosen primum sacrorum antistitem se confert, ad quem a Deo dictum est: ‹ Scio te præ omnibus, et gratiam invenisti apud me "., Notio- rem vero præ cæteris Deo fuisse hinc quoque scire possumus : e Si fuerit propheta ex vobis, inquit Dominus, in visione ei agnoscar, et in som- U no loquar ei. Non sic servus meus Moyses; in tơta domo mea fidelis est. Os ad os loquar ei, in spe- cie, et non per ænigmata “.› Licet ergo tanta su- pra cæteros veteris fœderis sanctos patres digna- tione præditus sit Moyses, præstantiorem nihilo- minus, et modis omnibus clariorem esse ostendit Unigenitum : elit appareat ipse in omnibus primatum tenens, sicuti Paulus scribit **. Idcirco ait : ‹ Et gratiam pro gratia: quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. › Arbitror enim ego divinum evangelistam istiusmo- di quiddam significare velle. Veram, inquit, con- * Cor. iv, 7. Matth, C .. Exod. xxxm, 12. ce Num. xll, CUL 1, 18. G- 8.

Α πρὸς τὴν κτίσιν εἰπεῖν· « Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » Μετὰ γὰρ τοῦ εἶναι, καὶ τὸ εὖ εἶναι τοιῶσδε τυχόν, τῇ κτίσει θεόσδοτον, ἔχει δὲ οἴκαθεν οὐδὲν, πλουτεῖ δὲ μόνην τὴν τοῦ διδόντος φιλοτιμίαν. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι πλήρη, τοῦτ' ἔστιν, ἐν πᾶσι παντέλειον εἶναι φησε τὸν Υἱὸν, καὶ τοσοῦτον ἀφεστῶτα τῶν κατά τι γοῦν ἐπιδεῖ καθεστᾶναι, ὡς καὶ πᾶτι δύνασθαι χορηγεῖν, τὸ ἐλαττοῦσθαι παραιτούμενον, καὶ τῆς οἰκείας ὑπεροχῆς ἀεὶ τὸ μέγεθος ἐν ταυτότητι δια- σώζοντα. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος· ὅτι ὁ νόμος διὰ Μω σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Λαμπροτέραν τῆς ἐν ἅπασιν ἀνθρώποις εὐκλείας τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἀναπεφάνθαι δόξαν εἰπὼν, καὶ τὰ ἐν ἁγιότητι μέγεθος ἀσύγκριτον αὐτῷ πρὸς τοὺς ἁγίους εἰσφέρων, ἀπὸ τῶν εἰς ἄκρον ἀναβεβηκότων ἀρετῆς ποιεῖσθαι σπουδάζει τοῦ προτεθέντος σκοπού τὴν ἀπόδειξιν. Περὶ μὲν Ἰωάννου φησὶν ὁ Σωτήρ « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν, μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. » Αλλα τὸν οὕτω μέγαν καὶ ἀξιοζήλωτον παρέστησεν ήδη, καθάπερ αὐτός φησιν, ἀνακεκραγότα, καὶ μεγάλη λέγοντα τῇ φωνῇ·. Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμ- προσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν, » Ήττων μένης δὲ τῆς Ἰωάννου δόξης, καὶ παραχωρούσης τῷ Μονογενεῖ, πῶς οὐκ ἀνάγκη λοιπὸν ἐννοεῖν μηδένα τῶν ἄλλων ἁγίων εἰς τὸ ἴσον ἀναφέρεσθαι μέτρον τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατά γε τὸν τῆς εὐκλείας λόγον, ός ἐν τῇ τῶν ἔργων θεωρεῖται λαμπρότητι; Οἱ μὲν οὖν κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας καιροὺς γεγονότες ἅγιοι, τὴν Ἰωάννου πλεονεκτεῖν οὐκ ἔχοντες ἀρετὴν, οὐδὲ τὸ ἐκείνῳ προσὸν ἀναβαίνοντες μέτρον, παραχωρή σουσι σὺν αὐτῷ τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· εἴπερ ἔχων ἐν ἀγαθοῖς τὸ ἀκρότατον ο μακάριος Βαπτιστής, καὶ τρόπον ὑπερβολῆς καταλελοιπώς οὐδένα, τὴν ἐπ' ἐλάττοσι ψῆφον οὐ διὰ τῆς ἑτέρου λαμβάνει φωνῆς, ἀλλ' αὐτὸς ἑαυτοῦ κατεσφράγισε τὸ πρᾶγμα, λέγων, ὡς ἅγιος ἀληθῶς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁγίων ἐχρῆν ἀναφαίνεσθαι κρείττονά τε καὶ μείζονα τὸν Ἐμμανουὴλ, ἀναγκαίως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής ἐπὶ πρῶτον ἔρχεται τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρητο παρὰ Θεοῦ· Οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί. ο εγινώσκετο παρά πάντας τῷ Θεῷ, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἡμεῖς εἰσό- οι χι, 11. μεθα· « Ἐὰν γένηται, φησί, προφήτης ὑμῶν, ἐν δράματι αὐτῷ γνωσθήσομαι, καὶ ἐν ὕπνῳ λαλήσω αὐτῷ. Οὐχ οὕτως [ὡς] ὁ θεράπων μου Μωσῆς· ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μου πιστός ἐστι· στόμα κατά στόμα λα λήσω αὐτῷ ἐν εἴδει, καὶ οὐ δι' αἰνιγμάτων. Εχοντος τοίνυν καὶ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατὰ τῶν ἀρχαιο- τέρων ἁγίων τὴν οὕτω μεγάλην ὑπεροχήν, κρείττονά τε καὶ εὐκλεέστερον κατὰ πάντα τρόπον ἀποδεικνύει τὸν Μονογενῆ, « Ἵνα φαίνηται ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρωτ τεύων, ὡς ὁ Παῦλός φησι· καὶ διὰ τοῦτο λέγει· « Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη - ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. ο • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. habes quod non accepisti * ?, Non enim esse so- lum sed etiam bene, et hoc aut illo modo esse, datum est a Deo creaturæ, nihilque a se habet, sed sola benignitate largientis. Observandum est porro Filium hic dici plenum, id est in omnibus perfectissimum, tantumque abesse ab alicujus rei penuria, ut et omnibus abunde largiri possit, citra diminutionem ullam aut jacturam, et eminenti suæ magnitudinem eamdem semper et integram retineat. 1, 16-17. Et gratiam pro gratia : quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Chri- stum facta est. B Quoniam universorum hominum gloria clario- rem esse Unigeniti gloriam asseruit, et sanctitatis magnitudine sanctis omnibus ipsum incomparabili- ter antecellere, nunc corum comparatione qui ad · summum virtutum culmen evecti sunt rem demon- strare conatur. De Joanne quippe Salvator ait : • Amen, amen dico vobis, non surrexit inter na- tos mulierum major Joanne Baptista ". • Sed illum adeo magnum atque sublimem nunc intro- ducit clamantem, ut ipse ait, et magna voce di- centem Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior ne erat. » Cum autem Joan- nis gloria Unigeniti gloria sit inferior, eique cedat, sequitur neminem sanctorum ad talem gloriam operumque splendorem evehi posse qualis est in Christo Salvatore. Quocirca sancti illi qui adven- tus temporibus exstiterunt, cum non possint c æquare Joannis virtutem, nec ad illud pervenire fastigium, Christo cedent una cum ipso, siqui- dem beatus ille Baptista summum tenens bonita- tis cacumen, ejusque gloria nulli cedens, non aliorum voce sed sua ipse confessione longe minorem se Christo prædicavit, dicens, ipsum vere sanctum esse. Quoniam autem demonstran- dum erat Emmanuelem præstantiorem et majorem esse priscis illis sanctis, necessario beatus evan- gelista ad Mosen primum sacrorum antistitem se confert, ad quem a Deo dictum est: ‹ Scio te præ omnibus, et gratiam invenisti apud me "., Notio- rem vero præ cæteris Deo fuisse hinc quoque scire possumus : e Si fuerit propheta ex vobis, inquit Dominus, in visione ei agnoscar, et in som- U no loquar ei. Non sic servus meus Moyses; in tơta domo mea fidelis est. Os ad os loquar ei, in spe- cie, et non per ænigmata “.› Licet ergo tanta su- pra cæteros veteris fœderis sanctos patres digna- tione præditus sit Moyses, præstantiorem nihilo- minus, et modis omnibus clariorem esse ostendit Unigenitum : elit appareat ipse in omnibus primatum tenens, sicuti Paulus scribit **. Idcirco ait : ‹ Et gratiam pro gratia: quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. › Arbitror enim ego divinum evangelistam istiusmo- di quiddam significare velle. Veram, inquit, con- * Cor. iv, 7. Matth, C .. Exod. xxxm, 12. ce Num. xll, CUL 1, 18. G- 8.

Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τοιοῦτόν τι βούλεσθαι δηλοῦν τὸν Α μακάριον εὐαγγελιστήν. Αληθῆ, φησί, τὴν ὁμολογίαν ὁ μέγας ἐποιήσατο Βαπτιστής περὶ τοῦ Μονογενούς διαρρήδην ἀπαγγέλλων· . Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν· καὶ γὰρ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. » Καὶ νομιζέτω μηδεὶς Ιωάννου μὲν, ἢ καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων, οἱ κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας γεγόνασι καιρούς, ὑπερανέχειν τὸν Μονογενῆ ἡττᾶσθαί γε μὴν κατὰ τὴν δόξαν τῶν ἀρχαιοτέρων, οἵπερ ἦσαν ἐν ἁγιασμῷ διαλάμποντες κατὰ τοὺς ἄνωθεν τῆς ἐπιδημίας χρό- νους · θεωρήσει γὰρ αὐτὸν πολὺ τὸ Μωσέως, φησίν, ἀναβαίνοντα μέτρον, καίτοι τὸ μεῖζον, ὡς πρὸς ἐκεί- νους, ἐν ἁγιασμῷ κεκτημένου· παρὰ πάντας γὰρ αὐ- τὸν ἐγνωκέναι σαφῶς ὁ νομοθέτης διεβεβαιώσατο. Ἰωάννης μὲν οὖν ἐξ ιδίας ἠλέγχετο φωνῆς, ὡς ὀπίσω δόξης ἐβάδιζε τοῦ Υἱοῦ· ἔρχεται δὲ κατόπιν τῆς λαμ- πρότητος αὐτοῦ, καὶ οὐδὲν ὅλως ἐπ' ἐκείνῳ τὸ ζητού- μενον, ἢ καὶ ἀποτραχύνον τῆς ἀληθείας τὴν εὕρεσιν. Πόθεν οὖν ἄρα καὶ αὐτὸν εὑρήσομεν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τῆς τοῦ Χριστοῦ δόξης ἡττώμενον ; Εξετα ζέτω, φησίν, ὁ φιλομαθής τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν διὰ τοῦ Σωτῆρος χάριν εὐαγγελικήν, ἀντὶ χάριτος τῆς νομι κῆς τῆς διὰ Μωσέως· τότε γὰρ δὴ θεωρήσει τοσούτῳ κρείττονα τὸν Υἱόν, ὅσῳπερ ἂν φαίνοιτο τῆς κατά νόμον πολιτείας τὰ ἀμείνω νομοθετῶν, καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν διὰ Μωσέως εἰσφέρων τὰ βελτίονα. « Ο μὲν γὰρ νόμος, φησί, διὰ Μωσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. » Τίς οὖν ἄρα τοῦ νόμου πρὸς τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος χάριν ἡ διαφορὰ, θεωρήσει πάλιν ὁ φιλοζητητὴς καὶ ἑταῖρος ἱδρώτων ἀγαθῶν· ὀλίγα δὲ ἡμεῖς ἐροῦμεν ἀντὶ πολλῶν, ἀμή- ρυτόν τινα καὶ μακρὸν τῶν ἐπὶ τούτοις θεωρημάτων τὸν ἀριθμὸν ὄντα πιστεύοντες. Οὐκοῦν « Ο μὲν νό- μος κατέκρινε τὸν κόσμον (συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ τὰ πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι), καὶ κολάσεσιν ἡμᾶς ἐνόχους ὄντας ἐδείκνυεν· ἐλευθε ροῖ δὲ μᾶλλον αὐτὸς ὁ Σωτήρ· « Οὐ γὰρ ἦλθεν ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος. » Και χάριν μὲν ἀνθρώποις καὶ ὁ νόμος ἐδίδου, καλῶν ὅλως εἰς θεογνωσίαν, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας ἐξέλκων τοὺς πεπλανημένους, καὶ προσέτι τούτῳ καὶ τὸ φαῦ λον ὑποδεικνύς, καὶ διδάσκων τὸ ἀγαθὸν, εἰ καὶ μὴ τελείως, ἀλλὰ παιδαγωγικῶς καὶ χρησίμως. Η διά τοῦ Μονογενοῦς ἀλήθεια καὶ χάρις, οὐκ ἐν τύποις ἡμῖν εἰσφέρει τὸ ἀγαθὸν, οὐδὲ ὡς ἐν σκιαῖς χαράττει τὰ συμφέροντα· ἀλλ' ἐν λαμπροῖς, καὶ καθαρωτά της διατάγμασι, καὶ πρὸς τελείαν τῆς πίστεως γνῶσιν χειραγωγεῖ· καὶ ὁ μὲν νόμος πνεῦμα δουλείας ἐδίδου πρὸς φόβον, τὸ δὲ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας ὁ Χριστὸς εἰς ἐλευθερίαν. Ο νόμος όμοίως τὴν ἐν σαρκὶ περιτομὴν οὐδὲν οὖσαν εἰσφέρει· ἡ περιτομὴ γὰρ οὐδέν ἐστιν, ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος ἐπιστέλλει τισίν· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν ἐν πνεύματι καὶ καρδίᾳ περιτομὴν διὰ πίστεως προξενεί. ϋ νό μας ύδατι βαπτίζει γυμνῷ τοὺς μεμολυσμένους· ὁ Σωτήρ, ο ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Ο νόμος * IN JOANNIS EVANGELIJM LIB. I. « fessionem magnus ille Baptista edidit palam et aperte pradicans de Unigenito: Qui post mo venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Etenim de plenitudine ejus omnes accepi - mus. › Nec putet quispiam Joanni quidem et cæ- teris sanctis qui tempore adventus exstiterunt Unigenitum excellere, gloriæ tamen veterum ce- dere, qui ante adventus tempora sanctitate fulge, bant videbit enim Christo longe inferiorem csse Moysen, inquit, licet eorum comparatione sancti- tate præcelluerit. Sibi enim præ cæteris notum esse ipse leguin auctor clare confirmavit. Joannes ergo suo ipse testimonio probavit, se Filii gloria longe minorem esse. Cedit autem ejus splendori, nec ea de re ambigendi locum relinquit, aut in B quæstionem vocandæ veritatis. Unde ergo ipsuni quoque sacrorum antistitem Moysen comperiemus inferiorem esse Christi gloria ? Examinet, inquit, studiosus, datam nobis per Salvatorem gratiami evangelicam, eamque cum legali gratia conferat quæ per Moysen nobis est tradita. Tunc enim cer- te videbit, tanto præstantiorem esse Filium, quanto legali disciplina potiores Mosaicisque præceptis meliores leges ferre conspicitur. + Lex enim, inquit, per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. › Quan- tum igitur intersit inter legem, et Salvatoris gra- tiamn, spectabit rursus quisquis erit discendi cul- pidus, et sudorum bonorum socius. Pauca vero dice- C mus e multis qui infinitum et longum ea de re con Hebr. x1, 7; Galat. 111, 22. Joan. 111, 17. 11, 11, 7• Hebr. 1x, 2, 3. D templationum numerum esse credimus. Igitur «Lex quidem damnavit mundum (conclusit enim Deus omnia per ipsam sub peccato, ut scribit Pan- lus *) et nos pena obnoxios esse ostendit; Sal- vator autem ipse nos potius liberat : « Non enim venit ut judicet mundum, sed ut salvetur mun- dus . Deinde lex gratiam quoque hominibus dabat, ad agnitionem Dei utique illos vocans, et ab idolorum cultu errantes educens, et quid pra- vum quidve bonuin esset edocens, si non perfecte, at predagogi more, et cum fructu. Veritas et gra- tia per Unigenitum non in typis bonum nobis proponit, neque per umbram res salubres nobis imprimit, sed claris apertisque præceptis, et ad perfectam fdei cognitionem deducit. Lex spiritum servitutis dabat ad formidinem. Christus vero spi▾ ritum adoptionis filiorum in libertatem ". Lex circumcisionem carnis quæ nihil est, inducit (circumcisio enim nihil est, ut alicubi scribit Paul- lus 68), Dominus autem noster Jesus Christus spi- ritus et cordis circumcisionem per fidem conciliat. Lex aqua sola baptizat inquinatos: Salvator, & in Spiritu sancto et igne 6. . Lex in exemplar vero- rum tabernaculum proponit: Salvator in ipsum cœlum transfert, et in verius tabernaculum in- troducit, quod slaluit Dominus, non homo . Quibus omnibus probandis difficile non esset com> Rom. vn', 15-21. s | Cor. vir, 19. 6o Mall,

Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τοιοῦτόν τι βούλεσθαι δηλοῦν τὸν Α μακάριον εὐαγγελιστήν. Αληθῆ, φησί, τὴν ὁμολογίαν ὁ μέγας ἐποιήσατο Βαπτιστής περὶ τοῦ Μονογενούς διαρρήδην ἀπαγγέλλων· . Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν· καὶ γὰρ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. » Καὶ νομιζέτω μηδεὶς Ιωάννου μὲν, ἢ καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων, οἱ κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας γεγόνασι καιρούς, ὑπερανέχειν τὸν Μονογενῆ ἡττᾶσθαί γε μὴν κατὰ τὴν δόξαν τῶν ἀρχαιοτέρων, οἵπερ ἦσαν ἐν ἁγιασμῷ διαλάμποντες κατὰ τοὺς ἄνωθεν τῆς ἐπιδημίας χρό- νους · θεωρήσει γὰρ αὐτὸν πολὺ τὸ Μωσέως, φησίν, ἀναβαίνοντα μέτρον, καίτοι τὸ μεῖζον, ὡς πρὸς ἐκεί- νους, ἐν ἁγιασμῷ κεκτημένου· παρὰ πάντας γὰρ αὐ- τὸν ἐγνωκέναι σαφῶς ὁ νομοθέτης διεβεβαιώσατο. Ἰωάννης μὲν οὖν ἐξ ιδίας ἠλέγχετο φωνῆς, ὡς ὀπίσω δόξης ἐβάδιζε τοῦ Υἱοῦ· ἔρχεται δὲ κατόπιν τῆς λαμ- πρότητος αὐτοῦ, καὶ οὐδὲν ὅλως ἐπ' ἐκείνῳ τὸ ζητού- μενον, ἢ καὶ ἀποτραχύνον τῆς ἀληθείας τὴν εὕρεσιν. Πόθεν οὖν ἄρα καὶ αὐτὸν εὑρήσομεν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τῆς τοῦ Χριστοῦ δόξης ἡττώμενον ; Εξετα ζέτω, φησίν, ὁ φιλομαθής τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν διὰ τοῦ Σωτῆρος χάριν εὐαγγελικήν, ἀντὶ χάριτος τῆς νομι κῆς τῆς διὰ Μωσέως· τότε γὰρ δὴ θεωρήσει τοσούτῳ κρείττονα τὸν Υἱόν, ὅσῳπερ ἂν φαίνοιτο τῆς κατά νόμον πολιτείας τὰ ἀμείνω νομοθετῶν, καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν διὰ Μωσέως εἰσφέρων τὰ βελτίονα. « Ο μὲν γὰρ νόμος, φησί, διὰ Μωσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. » Τίς οὖν ἄρα τοῦ νόμου πρὸς τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος χάριν ἡ διαφορὰ, θεωρήσει πάλιν ὁ φιλοζητητὴς καὶ ἑταῖρος ἱδρώτων ἀγαθῶν· ὀλίγα δὲ ἡμεῖς ἐροῦμεν ἀντὶ πολλῶν, ἀμή- ρυτόν τινα καὶ μακρὸν τῶν ἐπὶ τούτοις θεωρημάτων τὸν ἀριθμὸν ὄντα πιστεύοντες. Οὐκοῦν « Ο μὲν νό- μος κατέκρινε τὸν κόσμον (συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ τὰ πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι), καὶ κολάσεσιν ἡμᾶς ἐνόχους ὄντας ἐδείκνυεν· ἐλευθε ροῖ δὲ μᾶλλον αὐτὸς ὁ Σωτήρ· « Οὐ γὰρ ἦλθεν ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος. » Και χάριν μὲν ἀνθρώποις καὶ ὁ νόμος ἐδίδου, καλῶν ὅλως εἰς θεογνωσίαν, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων λατρείας ἐξέλκων τοὺς πεπλανημένους, καὶ προσέτι τούτῳ καὶ τὸ φαῦ λον ὑποδεικνύς, καὶ διδάσκων τὸ ἀγαθὸν, εἰ καὶ μὴ τελείως, ἀλλὰ παιδαγωγικῶς καὶ χρησίμως. Η διά τοῦ Μονογενοῦς ἀλήθεια καὶ χάρις, οὐκ ἐν τύποις ἡμῖν εἰσφέρει τὸ ἀγαθὸν, οὐδὲ ὡς ἐν σκιαῖς χαράττει τὰ συμφέροντα· ἀλλ' ἐν λαμπροῖς, καὶ καθαρωτά της διατάγμασι, καὶ πρὸς τελείαν τῆς πίστεως γνῶσιν χειραγωγεῖ· καὶ ὁ μὲν νόμος πνεῦμα δουλείας ἐδίδου πρὸς φόβον, τὸ δὲ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας ὁ Χριστὸς εἰς ἐλευθερίαν. Ο νόμος όμοίως τὴν ἐν σαρκὶ περιτομὴν οὐδὲν οὖσαν εἰσφέρει· ἡ περιτομὴ γὰρ οὐδέν ἐστιν, ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος ἐπιστέλλει τισίν· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν ἐν πνεύματι καὶ καρδίᾳ περιτομὴν διὰ πίστεως προξενεί. ϋ νό μας ύδατι βαπτίζει γυμνῷ τοὺς μεμολυσμένους· ὁ Σωτήρ, ο ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ο Ο νόμος * IN JOANNIS EVANGELIJM LIB. I. « fessionem magnus ille Baptista edidit palam et aperte pradicans de Unigenito: Qui post mo venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Etenim de plenitudine ejus omnes accepi - mus. › Nec putet quispiam Joanni quidem et cæ- teris sanctis qui tempore adventus exstiterunt Unigenitum excellere, gloriæ tamen veterum ce- dere, qui ante adventus tempora sanctitate fulge, bant videbit enim Christo longe inferiorem csse Moysen, inquit, licet eorum comparatione sancti- tate præcelluerit. Sibi enim præ cæteris notum esse ipse leguin auctor clare confirmavit. Joannes ergo suo ipse testimonio probavit, se Filii gloria longe minorem esse. Cedit autem ejus splendori, nec ea de re ambigendi locum relinquit, aut in B quæstionem vocandæ veritatis. Unde ergo ipsuni quoque sacrorum antistitem Moysen comperiemus inferiorem esse Christi gloria ? Examinet, inquit, studiosus, datam nobis per Salvatorem gratiami evangelicam, eamque cum legali gratia conferat quæ per Moysen nobis est tradita. Tunc enim cer- te videbit, tanto præstantiorem esse Filium, quanto legali disciplina potiores Mosaicisque præceptis meliores leges ferre conspicitur. + Lex enim, inquit, per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. › Quan- tum igitur intersit inter legem, et Salvatoris gra- tiamn, spectabit rursus quisquis erit discendi cul- pidus, et sudorum bonorum socius. Pauca vero dice- C mus e multis qui infinitum et longum ea de re con Hebr. x1, 7; Galat. 111, 22. Joan. 111, 17. 11, 11, 7• Hebr. 1x, 2, 3. D templationum numerum esse credimus. Igitur «Lex quidem damnavit mundum (conclusit enim Deus omnia per ipsam sub peccato, ut scribit Pan- lus *) et nos pena obnoxios esse ostendit; Sal- vator autem ipse nos potius liberat : « Non enim venit ut judicet mundum, sed ut salvetur mun- dus . Deinde lex gratiam quoque hominibus dabat, ad agnitionem Dei utique illos vocans, et ab idolorum cultu errantes educens, et quid pra- vum quidve bonuin esset edocens, si non perfecte, at predagogi more, et cum fructu. Veritas et gra- tia per Unigenitum non in typis bonum nobis proponit, neque per umbram res salubres nobis imprimit, sed claris apertisque præceptis, et ad perfectam fdei cognitionem deducit. Lex spiritum servitutis dabat ad formidinem. Christus vero spi▾ ritum adoptionis filiorum in libertatem ". Lex circumcisionem carnis quæ nihil est, inducit (circumcisio enim nihil est, ut alicubi scribit Paul- lus 68), Dominus autem noster Jesus Christus spi- ritus et cordis circumcisionem per fidem conciliat. Lex aqua sola baptizat inquinatos: Salvator, & in Spiritu sancto et igne 6. . Lex in exemplar vero- rum tabernaculum proponit: Salvator in ipsum cœlum transfert, et in verius tabernaculum in- troducit, quod slaluit Dominus, non homo . Quibus omnibus probandis difficile non esset com> Rom. vn', 15-21. s | Cor. vir, 19. 6o Mall,

Β εἰς τὴν ἀντίτυπον τῶν ἀληθινῶν εἰσφέρει σκηνήν· ὁ Σωτὴρ εἰς αὐτὸν ἀναφέρει τὸν οὐρανὸν, καὶ εἰς τὴν ἀληθεστέραν εἰσάγει σκηνὴν, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος, οὐκ ἄνθρωπος· καὶ χαλεπὸν μὲν οὐδὲν ἀποδείξεις τοῖς εἰρημένοις ἐπισωρεύειν ἑτέρας, τιμητέον δ' οὖν ὅμως τὸ μέτρον. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐροῦμεν, ὅτιπερ ὁ μακάριος Παῦλος ἐν ὀλίγοις ἔλυσε τὸ ζητούμενον περί τε τοῦ νόμου καὶ τῆς τοῦ Σω τῆρος χάριτος, εἰπών· « Εἰ γὰρ τῇ διακονία τῆς κατα- κρίσεως δόξα, πολλῷ μᾶλλον περισσεύει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης δόξῃ. » Διακονίαν μὲν γὰρ κατακρί σεως, τὴν διὰ Μωσέως φησὶν ἐντολήν· διακονίαν δὲ δικαιοσύνης, τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ὀνομάζει χάριν, ᾖ καὶ τὸ πλέον ἐν δόξῃ κεκτῆσθαι χαρίζεται, τὴν τῶν πραγμάτων ἄριστα δοκιμάζων φύσιν, ὡς πνευματος φόρος. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ὁ μὲν κατακρίνων νόμος ἐδόθη διὰ Μωσέως, γέγονε δὲ διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἡ δικαιοῦσα χάρις, πῶς οὐκ ἐν δόξῃ, φησίν, ὁ δι' οὗ τὰ κρείττω νενομοθέτηται; Αληθεύσει δὴ οὖν καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν πάσης ὁμοῦ τῆς λαμπρᾶς τῶν ἁγίων πληθύος ὑπερκεῖσθαι βοῶν· « Τίς γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; • Νεφέλαι μὲν γὰρ αἱ νοηταί, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἅγιοι προφῆται, παραχωρήσουσι τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· οἰήσονται δὲ δεῖν οὐδαμῶς ἐσομέτρῳ πρὸς αὐτὸν ἁμιλλᾶσθαι τιμῇ, τὴν δευτέραν ἀποφερομένου τάξιν τοῦ παρὰ πάντας εγνωσμένου παρὰ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστι Μωσέως· υἱοὶ δὲ οἱ χρι. . (1) τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν, οὐκ ἀπαραλλάκτως όμοιω θήσονται τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον ἐπιγνώ- σονται μέτρον, ὀπίσω μάλιστα τεθεῖσθαι λέγοντος ἑαυτὸν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, περὶ οὗ φησιν καρδίας εἰδώς· « Οὐκ ἐγήγερτα: ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . ᾿Αληθεύει δὴ οὖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, τεθεᾶσθαι λέγων « Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὸς, ο τοῦτ ἔστιν ἤπερ ἂν πρέποι τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Υἱῷ μονογενεῖ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τοῖς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένοις αὐτοῦ, ὧν ἐστι πρωτότοκος . ΚΕΦΑΛ. Γ'. *Οτι μόνος κατὰ φύσιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὁ Μονογε γῆς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ πνευματοφόρου τὴν νῆψιν. Οὐκ ἠγνόησεν ὅτι πάντως ἐροῦσί τινες, τὰ περὶ τοῦ Μονογενοῦς εἰρημένα πικρότερον βασανί ζοντες· Εφης, ὦ οὗτος, τεθεᾶσθαι· «Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός· ν εἶτα δέον ἀπολεπτύνειν ἡμῖν τὴν ἐπὶ τούτοις ἐξήγησιν, καὶ θεοπρεπές τι πρᾶγμα καὶ ἐξαίσιον εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς κατὰ Μωσέως ὑπεροχῆς καὶ τῶν Ἰωάννου μέτρων ἐποιήσω τὴν ἀπόδειξιν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, καίτοι τοῦ μὲν μακαρίου προφήτου λέγοντος Ησαίου· · Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ καθ- ήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ σεραφίμ ειστήκεισαν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. plures alias demonstrationes addere, sed modus A servandus. Illud tamen omnino prætermittere non possumus, beatum Paulumn paucis verbis solvere illam de lege et Salvatoris gratia quæstionem dum ait : Nam si ministrationi damnationis gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria ”. › Ministerium enim damnationis vocat præceptum Mosaicum, ministerium vero justitiæ, Salvatoris gratiam nominat, cui etiam abundan- tiam gloriæ tribuit, rerum naturam recte perpen- dens, ut qui sit afflatus Spiritu. Igitur cum lex condemmans data per Mosen, per Unigenitum vero facta sit gratia justificans, quomodo non gloriosus erit is per quem potiores leges latæ sunt? Vere itaque Psalmista, dum in Spiritu canit Domi- num nostrum Jesum Christum universam sancto- rum clarissimam illam multitudinem superare, ait his verbis: ‹ Quis in nubibus æquabitur Domino, aut quis similis erit ei in filiis Dei 's ? » Nubes enim spiritales, hoc est sancti prophets, palmam Christo cedent, nec existimabunt unquam sibi certandum esse cum ipso de gloria, secundas illo tenente, qui præ cæteris agnitus erat a Deo, Mose nimirum : filii autem Dei qui adventus tempore fulserunt, non erunt per omnia similes naturali Filio, sed conditionem suam agnoscent, cum san- ctus Baptista longe se infra illum positum asserat, de quo ait qui corda novit : Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista "., Verax est igitur evangelista beatus, dum ait se spectasse • Gloriam ejus, gloriam Unigeniti a Patre, hoc est, qualis deceat unigenitum a Deo Patre Filium, non autein eos qui ad ejus fraternitatem vocati sunt, quorum est primogenitus. CAP. X. Quod solus secundum naturam Filius ex Patre sit unigenitus, ut ex ipso, et in ipso. 1, 18. Deum nemo vidit unquam : unigenitus fi- lius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. C • Animadverte rursus hic divini evangelistæ pru- dentiam. Non ignoravit nonnullos in ea quæ de Uni- genito dicta sunt, acrius inquisituros, ac dicturos : Asseruisti, o bone, spectasse Gloriam ejus, glo- riam quasi Unigeniti a Patre: » Cumque deceret D subtiliorem istarum rerum nobis explicationem afferre, et divinum quiddam atque sublime dicere, gloriam illam demonstrasti ex eo quod Moysis et Joannis excellentiam superavit, quasi non posset aliter ejus gloria spectari, cum beatus propheta Isaias dicat: Vidi Dominum sedentem super so- lium excelsum, et elevatum : et plena domus gloria ejus. Et seraphim stabant in circuitu ejus: sex alæ "I Cor. II, 9. "Psal. Lxxxviu, 7. Matth. x1, 11. EDIT. (1) Cotelerius, Monum. Eccl. Gr. supplendum conjicit χρηματισθέντες, quod et sequentia ostendunt.

Β εἰς τὴν ἀντίτυπον τῶν ἀληθινῶν εἰσφέρει σκηνήν· ὁ Σωτὴρ εἰς αὐτὸν ἀναφέρει τὸν οὐρανὸν, καὶ εἰς τὴν ἀληθεστέραν εἰσάγει σκηνὴν, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος, οὐκ ἄνθρωπος· καὶ χαλεπὸν μὲν οὐδὲν ἀποδείξεις τοῖς εἰρημένοις ἐπισωρεύειν ἑτέρας, τιμητέον δ' οὖν ὅμως τὸ μέτρον. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐροῦμεν, ὅτιπερ ὁ μακάριος Παῦλος ἐν ὀλίγοις ἔλυσε τὸ ζητούμενον περί τε τοῦ νόμου καὶ τῆς τοῦ Σω τῆρος χάριτος, εἰπών· « Εἰ γὰρ τῇ διακονία τῆς κατα- κρίσεως δόξα, πολλῷ μᾶλλον περισσεύει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης δόξῃ. » Διακονίαν μὲν γὰρ κατακρί σεως, τὴν διὰ Μωσέως φησὶν ἐντολήν· διακονίαν δὲ δικαιοσύνης, τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ὀνομάζει χάριν, ᾖ καὶ τὸ πλέον ἐν δόξῃ κεκτῆσθαι χαρίζεται, τὴν τῶν πραγμάτων ἄριστα δοκιμάζων φύσιν, ὡς πνευματος φόρος. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ὁ μὲν κατακρίνων νόμος ἐδόθη διὰ Μωσέως, γέγονε δὲ διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἡ δικαιοῦσα χάρις, πῶς οὐκ ἐν δόξῃ, φησίν, ὁ δι' οὗ τὰ κρείττω νενομοθέτηται; Αληθεύσει δὴ οὖν καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν πάσης ὁμοῦ τῆς λαμπρᾶς τῶν ἁγίων πληθύος ὑπερκεῖσθαι βοῶν· « Τίς γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; • Νεφέλαι μὲν γὰρ αἱ νοηταί, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἅγιοι προφῆται, παραχωρήσουσι τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· οἰήσονται δὲ δεῖν οὐδαμῶς ἐσομέτρῳ πρὸς αὐτὸν ἁμιλλᾶσθαι τιμῇ, τὴν δευτέραν ἀποφερομένου τάξιν τοῦ παρὰ πάντας εγνωσμένου παρὰ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστι Μωσέως· υἱοὶ δὲ οἱ χρι. . (1) τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν, οὐκ ἀπαραλλάκτως όμοιω θήσονται τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον ἐπιγνώ- σονται μέτρον, ὀπίσω μάλιστα τεθεῖσθαι λέγοντος ἑαυτὸν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, περὶ οὗ φησιν καρδίας εἰδώς· « Οὐκ ἐγήγερτα: ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . ᾿Αληθεύει δὴ οὖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, τεθεᾶσθαι λέγων « Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὸς, ο τοῦτ ἔστιν ἤπερ ἂν πρέποι τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Υἱῷ μονογενεῖ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τοῖς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένοις αὐτοῦ, ὧν ἐστι πρωτότοκος . ΚΕΦΑΛ. Γ'. *Οτι μόνος κατὰ φύσιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὁ Μονογε γῆς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ πνευματοφόρου τὴν νῆψιν. Οὐκ ἠγνόησεν ὅτι πάντως ἐροῦσί τινες, τὰ περὶ τοῦ Μονογενοῦς εἰρημένα πικρότερον βασανί ζοντες· Εφης, ὦ οὗτος, τεθεᾶσθαι· «Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός· ν εἶτα δέον ἀπολεπτύνειν ἡμῖν τὴν ἐπὶ τούτοις ἐξήγησιν, καὶ θεοπρεπές τι πρᾶγμα καὶ ἐξαίσιον εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς κατὰ Μωσέως ὑπεροχῆς καὶ τῶν Ἰωάννου μέτρων ἐποιήσω τὴν ἀπόδειξιν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, καίτοι τοῦ μὲν μακαρίου προφήτου λέγοντος Ησαίου· · Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ καθ- ήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ σεραφίμ ειστήκεισαν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. plures alias demonstrationes addere, sed modus A servandus. Illud tamen omnino prætermittere non possumus, beatum Paulumn paucis verbis solvere illam de lege et Salvatoris gratia quæstionem dum ait : Nam si ministrationi damnationis gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria ”. › Ministerium enim damnationis vocat præceptum Mosaicum, ministerium vero justitiæ, Salvatoris gratiam nominat, cui etiam abundan- tiam gloriæ tribuit, rerum naturam recte perpen- dens, ut qui sit afflatus Spiritu. Igitur cum lex condemmans data per Mosen, per Unigenitum vero facta sit gratia justificans, quomodo non gloriosus erit is per quem potiores leges latæ sunt? Vere itaque Psalmista, dum in Spiritu canit Domi- num nostrum Jesum Christum universam sancto- rum clarissimam illam multitudinem superare, ait his verbis: ‹ Quis in nubibus æquabitur Domino, aut quis similis erit ei in filiis Dei 's ? » Nubes enim spiritales, hoc est sancti prophets, palmam Christo cedent, nec existimabunt unquam sibi certandum esse cum ipso de gloria, secundas illo tenente, qui præ cæteris agnitus erat a Deo, Mose nimirum : filii autem Dei qui adventus tempore fulserunt, non erunt per omnia similes naturali Filio, sed conditionem suam agnoscent, cum san- ctus Baptista longe se infra illum positum asserat, de quo ait qui corda novit : Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista "., Verax est igitur evangelista beatus, dum ait se spectasse • Gloriam ejus, gloriam Unigeniti a Patre, hoc est, qualis deceat unigenitum a Deo Patre Filium, non autein eos qui ad ejus fraternitatem vocati sunt, quorum est primogenitus. CAP. X. Quod solus secundum naturam Filius ex Patre sit unigenitus, ut ex ipso, et in ipso. 1, 18. Deum nemo vidit unquam : unigenitus fi- lius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. C • Animadverte rursus hic divini evangelistæ pru- dentiam. Non ignoravit nonnullos in ea quæ de Uni- genito dicta sunt, acrius inquisituros, ac dicturos : Asseruisti, o bone, spectasse Gloriam ejus, glo- riam quasi Unigeniti a Patre: » Cumque deceret D subtiliorem istarum rerum nobis explicationem afferre, et divinum quiddam atque sublime dicere, gloriam illam demonstrasti ex eo quod Moysis et Joannis excellentiam superavit, quasi non posset aliter ejus gloria spectari, cum beatus propheta Isaias dicat: Vidi Dominum sedentem super so- lium excelsum, et elevatum : et plena domus gloria ejus. Et seraphim stabant in circuitu ejus: sex alæ "I Cor. II, 9. "Psal. Lxxxviu, 7. Matth. x1, 11. EDIT. (1) Cotelerius, Monum. Eccl. Gr. supplendum conjicit χρηματισθέντες, quod et sequentia ostendunt.

Β εἰς τὴν ἀντίτυπον τῶν ἀληθινῶν εἰσφέρει σκηνήν· ὁ Σωτὴρ εἰς αὐτὸν ἀναφέρει τὸν οὐρανὸν, καὶ εἰς τὴν ἀληθεστέραν εἰσάγει σκηνὴν, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος, οὐκ ἄνθρωπος· καὶ χαλεπὸν μὲν οὐδὲν ἀποδείξεις τοῖς εἰρημένοις ἐπισωρεύειν ἑτέρας, τιμητέον δ' οὖν ὅμως τὸ μέτρον. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐροῦμεν, ὅτιπερ ὁ μακάριος Παῦλος ἐν ὀλίγοις ἔλυσε τὸ ζητούμενον περί τε τοῦ νόμου καὶ τῆς τοῦ Σω τῆρος χάριτος, εἰπών· « Εἰ γὰρ τῇ διακονία τῆς κατα- κρίσεως δόξα, πολλῷ μᾶλλον περισσεύει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης δόξῃ. » Διακονίαν μὲν γὰρ κατακρί σεως, τὴν διὰ Μωσέως φησὶν ἐντολήν· διακονίαν δὲ δικαιοσύνης, τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ὀνομάζει χάριν, ᾖ καὶ τὸ πλέον ἐν δόξῃ κεκτῆσθαι χαρίζεται, τὴν τῶν πραγμάτων ἄριστα δοκιμάζων φύσιν, ὡς πνευματος φόρος. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ὁ μὲν κατακρίνων νόμος ἐδόθη διὰ Μωσέως, γέγονε δὲ διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἡ δικαιοῦσα χάρις, πῶς οὐκ ἐν δόξῃ, φησίν, ὁ δι' οὗ τὰ κρείττω νενομοθέτηται; Αληθεύσει δὴ οὖν καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν πάσης ὁμοῦ τῆς λαμπρᾶς τῶν ἁγίων πληθύος ὑπερκεῖσθαι βοῶν· « Τίς γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; • Νεφέλαι μὲν γὰρ αἱ νοηταί, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἅγιοι προφῆται, παραχωρήσουσι τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· οἰήσονται δὲ δεῖν οὐδαμῶς ἐσομέτρῳ πρὸς αὐτὸν ἁμιλλᾶσθαι τιμῇ, τὴν δευτέραν ἀποφερομένου τάξιν τοῦ παρὰ πάντας εγνωσμένου παρὰ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστι Μωσέως· υἱοὶ δὲ οἱ χρι. . (1) τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν, οὐκ ἀπαραλλάκτως όμοιω θήσονται τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον ἐπιγνώ- σονται μέτρον, ὀπίσω μάλιστα τεθεῖσθαι λέγοντος ἑαυτὸν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, περὶ οὗ φησιν καρδίας εἰδώς· « Οὐκ ἐγήγερτα: ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . ᾿Αληθεύει δὴ οὖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, τεθεᾶσθαι λέγων « Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὸς, ο τοῦτ ἔστιν ἤπερ ἂν πρέποι τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Υἱῷ μονογενεῖ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τοῖς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένοις αὐτοῦ, ὧν ἐστι πρωτότοκος . ΚΕΦΑΛ. Γ'. *Οτι μόνος κατὰ φύσιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὁ Μονογε γῆς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ πνευματοφόρου τὴν νῆψιν. Οὐκ ἠγνόησεν ὅτι πάντως ἐροῦσί τινες, τὰ περὶ τοῦ Μονογενοῦς εἰρημένα πικρότερον βασανί ζοντες· Εφης, ὦ οὗτος, τεθεᾶσθαι· «Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός· ν εἶτα δέον ἀπολεπτύνειν ἡμῖν τὴν ἐπὶ τούτοις ἐξήγησιν, καὶ θεοπρεπές τι πρᾶγμα καὶ ἐξαίσιον εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς κατὰ Μωσέως ὑπεροχῆς καὶ τῶν Ἰωάννου μέτρων ἐποιήσω τὴν ἀπόδειξιν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, καίτοι τοῦ μὲν μακαρίου προφήτου λέγοντος Ησαίου· · Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ καθ- ήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ σεραφίμ ειστήκεισαν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. plures alias demonstrationes addere, sed modus A servandus. Illud tamen omnino prætermittere non possumus, beatum Paulumn paucis verbis solvere illam de lege et Salvatoris gratia quæstionem dum ait : Nam si ministrationi damnationis gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria ”. › Ministerium enim damnationis vocat præceptum Mosaicum, ministerium vero justitiæ, Salvatoris gratiam nominat, cui etiam abundan- tiam gloriæ tribuit, rerum naturam recte perpen- dens, ut qui sit afflatus Spiritu. Igitur cum lex condemmans data per Mosen, per Unigenitum vero facta sit gratia justificans, quomodo non gloriosus erit is per quem potiores leges latæ sunt? Vere itaque Psalmista, dum in Spiritu canit Domi- num nostrum Jesum Christum universam sancto- rum clarissimam illam multitudinem superare, ait his verbis: ‹ Quis in nubibus æquabitur Domino, aut quis similis erit ei in filiis Dei 's ? » Nubes enim spiritales, hoc est sancti prophets, palmam Christo cedent, nec existimabunt unquam sibi certandum esse cum ipso de gloria, secundas illo tenente, qui præ cæteris agnitus erat a Deo, Mose nimirum : filii autem Dei qui adventus tempore fulserunt, non erunt per omnia similes naturali Filio, sed conditionem suam agnoscent, cum san- ctus Baptista longe se infra illum positum asserat, de quo ait qui corda novit : Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista "., Verax est igitur evangelista beatus, dum ait se spectasse • Gloriam ejus, gloriam Unigeniti a Patre, hoc est, qualis deceat unigenitum a Deo Patre Filium, non autein eos qui ad ejus fraternitatem vocati sunt, quorum est primogenitus. CAP. X. Quod solus secundum naturam Filius ex Patre sit unigenitus, ut ex ipso, et in ipso. 1, 18. Deum nemo vidit unquam : unigenitus fi- lius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. C • Animadverte rursus hic divini evangelistæ pru- dentiam. Non ignoravit nonnullos in ea quæ de Uni- genito dicta sunt, acrius inquisituros, ac dicturos : Asseruisti, o bone, spectasse Gloriam ejus, glo- riam quasi Unigeniti a Patre: » Cumque deceret D subtiliorem istarum rerum nobis explicationem afferre, et divinum quiddam atque sublime dicere, gloriam illam demonstrasti ex eo quod Moysis et Joannis excellentiam superavit, quasi non posset aliter ejus gloria spectari, cum beatus propheta Isaias dicat: Vidi Dominum sedentem super so- lium excelsum, et elevatum : et plena domus gloria ejus. Et seraphim stabant in circuitu ejus: sex alæ "I Cor. II, 9. "Psal. Lxxxviu, 7. Matth. x1, 11. EDIT. (1) Cotelerius, Monum. Eccl. Gr. supplendum conjicit χρηματισθέντες, quod et sequentia ostendunt.

Β εἰς τὴν ἀντίτυπον τῶν ἀληθινῶν εἰσφέρει σκηνήν· ὁ Σωτὴρ εἰς αὐτὸν ἀναφέρει τὸν οὐρανὸν, καὶ εἰς τὴν ἀληθεστέραν εἰσάγει σκηνὴν, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος, οὐκ ἄνθρωπος· καὶ χαλεπὸν μὲν οὐδὲν ἀποδείξεις τοῖς εἰρημένοις ἐπισωρεύειν ἑτέρας, τιμητέον δ' οὖν ὅμως τὸ μέτρον. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐροῦμεν, ὅτιπερ ὁ μακάριος Παῦλος ἐν ὀλίγοις ἔλυσε τὸ ζητούμενον περί τε τοῦ νόμου καὶ τῆς τοῦ Σω τῆρος χάριτος, εἰπών· « Εἰ γὰρ τῇ διακονία τῆς κατα- κρίσεως δόξα, πολλῷ μᾶλλον περισσεύει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης δόξῃ. » Διακονίαν μὲν γὰρ κατακρί σεως, τὴν διὰ Μωσέως φησὶν ἐντολήν· διακονίαν δὲ δικαιοσύνης, τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ὀνομάζει χάριν, ᾖ καὶ τὸ πλέον ἐν δόξῃ κεκτῆσθαι χαρίζεται, τὴν τῶν πραγμάτων ἄριστα δοκιμάζων φύσιν, ὡς πνευματος φόρος. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ὁ μὲν κατακρίνων νόμος ἐδόθη διὰ Μωσέως, γέγονε δὲ διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἡ δικαιοῦσα χάρις, πῶς οὐκ ἐν δόξῃ, φησίν, ὁ δι' οὗ τὰ κρείττω νενομοθέτηται; Αληθεύσει δὴ οὖν καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν πάσης ὁμοῦ τῆς λαμπρᾶς τῶν ἁγίων πληθύος ὑπερκεῖσθαι βοῶν· « Τίς γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; • Νεφέλαι μὲν γὰρ αἱ νοηταί, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἅγιοι προφῆται, παραχωρήσουσι τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· οἰήσονται δὲ δεῖν οὐδαμῶς ἐσομέτρῳ πρὸς αὐτὸν ἁμιλλᾶσθαι τιμῇ, τὴν δευτέραν ἀποφερομένου τάξιν τοῦ παρὰ πάντας εγνωσμένου παρὰ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστι Μωσέως· υἱοὶ δὲ οἱ χρι. . (1) τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν, οὐκ ἀπαραλλάκτως όμοιω θήσονται τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον ἐπιγνώ- σονται μέτρον, ὀπίσω μάλιστα τεθεῖσθαι λέγοντος ἑαυτὸν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, περὶ οὗ φησιν καρδίας εἰδώς· « Οὐκ ἐγήγερτα: ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . ᾿Αληθεύει δὴ οὖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, τεθεᾶσθαι λέγων « Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὸς, ο τοῦτ ἔστιν ἤπερ ἂν πρέποι τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Υἱῷ μονογενεῖ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τοῖς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένοις αὐτοῦ, ὧν ἐστι πρωτότοκος . ΚΕΦΑΛ. Γ'. *Οτι μόνος κατὰ φύσιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὁ Μονογε γῆς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ πνευματοφόρου τὴν νῆψιν. Οὐκ ἠγνόησεν ὅτι πάντως ἐροῦσί τινες, τὰ περὶ τοῦ Μονογενοῦς εἰρημένα πικρότερον βασανί ζοντες· Εφης, ὦ οὗτος, τεθεᾶσθαι· «Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός· ν εἶτα δέον ἀπολεπτύνειν ἡμῖν τὴν ἐπὶ τούτοις ἐξήγησιν, καὶ θεοπρεπές τι πρᾶγμα καὶ ἐξαίσιον εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς κατὰ Μωσέως ὑπεροχῆς καὶ τῶν Ἰωάννου μέτρων ἐποιήσω τὴν ἀπόδειξιν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, καίτοι τοῦ μὲν μακαρίου προφήτου λέγοντος Ησαίου· · Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ καθ- ήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ σεραφίμ ειστήκεισαν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. plures alias demonstrationes addere, sed modus A servandus. Illud tamen omnino prætermittere non possumus, beatum Paulumn paucis verbis solvere illam de lege et Salvatoris gratia quæstionem dum ait : Nam si ministrationi damnationis gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria ”. › Ministerium enim damnationis vocat præceptum Mosaicum, ministerium vero justitiæ, Salvatoris gratiam nominat, cui etiam abundan- tiam gloriæ tribuit, rerum naturam recte perpen- dens, ut qui sit afflatus Spiritu. Igitur cum lex condemmans data per Mosen, per Unigenitum vero facta sit gratia justificans, quomodo non gloriosus erit is per quem potiores leges latæ sunt? Vere itaque Psalmista, dum in Spiritu canit Domi- num nostrum Jesum Christum universam sancto- rum clarissimam illam multitudinem superare, ait his verbis: ‹ Quis in nubibus æquabitur Domino, aut quis similis erit ei in filiis Dei 's ? » Nubes enim spiritales, hoc est sancti prophets, palmam Christo cedent, nec existimabunt unquam sibi certandum esse cum ipso de gloria, secundas illo tenente, qui præ cæteris agnitus erat a Deo, Mose nimirum : filii autem Dei qui adventus tempore fulserunt, non erunt per omnia similes naturali Filio, sed conditionem suam agnoscent, cum san- ctus Baptista longe se infra illum positum asserat, de quo ait qui corda novit : Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista "., Verax est igitur evangelista beatus, dum ait se spectasse • Gloriam ejus, gloriam Unigeniti a Patre, hoc est, qualis deceat unigenitum a Deo Patre Filium, non autein eos qui ad ejus fraternitatem vocati sunt, quorum est primogenitus. CAP. X. Quod solus secundum naturam Filius ex Patre sit unigenitus, ut ex ipso, et in ipso. 1, 18. Deum nemo vidit unquam : unigenitus fi- lius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. C • Animadverte rursus hic divini evangelistæ pru- dentiam. Non ignoravit nonnullos in ea quæ de Uni- genito dicta sunt, acrius inquisituros, ac dicturos : Asseruisti, o bone, spectasse Gloriam ejus, glo- riam quasi Unigeniti a Patre: » Cumque deceret D subtiliorem istarum rerum nobis explicationem afferre, et divinum quiddam atque sublime dicere, gloriam illam demonstrasti ex eo quod Moysis et Joannis excellentiam superavit, quasi non posset aliter ejus gloria spectari, cum beatus propheta Isaias dicat: Vidi Dominum sedentem super so- lium excelsum, et elevatum : et plena domus gloria ejus. Et seraphim stabant in circuitu ejus: sex alæ "I Cor. II, 9. "Psal. Lxxxviu, 7. Matth. x1, 11. EDIT. (1) Cotelerius, Monum. Eccl. Gr. supplendum conjicit χρηματισθέντες, quod et sequentia ostendunt.

Β εἰς τὴν ἀντίτυπον τῶν ἀληθινῶν εἰσφέρει σκηνήν· ὁ Σωτὴρ εἰς αὐτὸν ἀναφέρει τὸν οὐρανὸν, καὶ εἰς τὴν ἀληθεστέραν εἰσάγει σκηνὴν, ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος, οὐκ ἄνθρωπος· καὶ χαλεπὸν μὲν οὐδὲν ἀποδείξεις τοῖς εἰρημένοις ἐπισωρεύειν ἑτέρας, τιμητέον δ' οὖν ὅμως τὸ μέτρον. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐροῦμεν, ὅτιπερ ὁ μακάριος Παῦλος ἐν ὀλίγοις ἔλυσε τὸ ζητούμενον περί τε τοῦ νόμου καὶ τῆς τοῦ Σω τῆρος χάριτος, εἰπών· « Εἰ γὰρ τῇ διακονία τῆς κατα- κρίσεως δόξα, πολλῷ μᾶλλον περισσεύει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης δόξῃ. » Διακονίαν μὲν γὰρ κατακρί σεως, τὴν διὰ Μωσέως φησὶν ἐντολήν· διακονίαν δὲ δικαιοσύνης, τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ὀνομάζει χάριν, ᾖ καὶ τὸ πλέον ἐν δόξῃ κεκτῆσθαι χαρίζεται, τὴν τῶν πραγμάτων ἄριστα δοκιμάζων φύσιν, ὡς πνευματος φόρος. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ὁ μὲν κατακρίνων νόμος ἐδόθη διὰ Μωσέως, γέγονε δὲ διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἡ δικαιοῦσα χάρις, πῶς οὐκ ἐν δόξῃ, φησίν, ὁ δι' οὗ τὰ κρείττω νενομοθέτηται; Αληθεύσει δὴ οὖν καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν πάσης ὁμοῦ τῆς λαμπρᾶς τῶν ἁγίων πληθύος ὑπερκεῖσθαι βοῶν· « Τίς γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; • Νεφέλαι μὲν γὰρ αἱ νοηταί, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἅγιοι προφῆται, παραχωρήσουσι τὸ νικᾶν τῷ Χριστῷ· οἰήσονται δὲ δεῖν οὐδαμῶς ἐσομέτρῳ πρὸς αὐτὸν ἁμιλλᾶσθαι τιμῇ, τὴν δευτέραν ἀποφερομένου τάξιν τοῦ παρὰ πάντας εγνωσμένου παρὰ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστι Μωσέως· υἱοὶ δὲ οἱ χρι. . (1) τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν, οὐκ ἀπαραλλάκτως όμοιω θήσονται τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον ἐπιγνώ- σονται μέτρον, ὀπίσω μάλιστα τεθεῖσθαι λέγοντος ἑαυτὸν τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, περὶ οὗ φησιν καρδίας εἰδώς· « Οὐκ ἐγήγερτα: ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. . ᾿Αληθεύει δὴ οὖν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, τεθεᾶσθαι λέγων « Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὸς, ο τοῦτ ἔστιν ἤπερ ἂν πρέποι τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Υἱῷ μονογενεῖ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τοῖς εἰς ἀδελφότητα κεκλημένοις αὐτοῦ, ὧν ἐστι πρωτότοκος . ΚΕΦΑΛ. Γ'. *Οτι μόνος κατὰ φύσιν Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ὁ Μονογε γῆς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ πνευματοφόρου τὴν νῆψιν. Οὐκ ἠγνόησεν ὅτι πάντως ἐροῦσί τινες, τὰ περὶ τοῦ Μονογενοῦς εἰρημένα πικρότερον βασανί ζοντες· Εφης, ὦ οὗτος, τεθεᾶσθαι· «Τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός· ν εἶτα δέον ἀπολεπτύνειν ἡμῖν τὴν ἐπὶ τούτοις ἐξήγησιν, καὶ θεοπρεπές τι πρᾶγμα καὶ ἐξαίσιον εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς κατὰ Μωσέως ὑπεροχῆς καὶ τῶν Ἰωάννου μέτρων ἐποιήσω τὴν ἀπόδειξιν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, καίτοι τοῦ μὲν μακαρίου προφήτου λέγοντος Ησαίου· · Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ καθ- ήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ σεραφίμ ειστήκεισαν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. plures alias demonstrationes addere, sed modus A servandus. Illud tamen omnino prætermittere non possumus, beatum Paulumn paucis verbis solvere illam de lege et Salvatoris gratia quæstionem dum ait : Nam si ministrationi damnationis gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria ”. › Ministerium enim damnationis vocat præceptum Mosaicum, ministerium vero justitiæ, Salvatoris gratiam nominat, cui etiam abundan- tiam gloriæ tribuit, rerum naturam recte perpen- dens, ut qui sit afflatus Spiritu. Igitur cum lex condemmans data per Mosen, per Unigenitum vero facta sit gratia justificans, quomodo non gloriosus erit is per quem potiores leges latæ sunt? Vere itaque Psalmista, dum in Spiritu canit Domi- num nostrum Jesum Christum universam sancto- rum clarissimam illam multitudinem superare, ait his verbis: ‹ Quis in nubibus æquabitur Domino, aut quis similis erit ei in filiis Dei 's ? » Nubes enim spiritales, hoc est sancti prophets, palmam Christo cedent, nec existimabunt unquam sibi certandum esse cum ipso de gloria, secundas illo tenente, qui præ cæteris agnitus erat a Deo, Mose nimirum : filii autem Dei qui adventus tempore fulserunt, non erunt per omnia similes naturali Filio, sed conditionem suam agnoscent, cum san- ctus Baptista longe se infra illum positum asserat, de quo ait qui corda novit : Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista "., Verax est igitur evangelista beatus, dum ait se spectasse • Gloriam ejus, gloriam Unigeniti a Patre, hoc est, qualis deceat unigenitum a Deo Patre Filium, non autein eos qui ad ejus fraternitatem vocati sunt, quorum est primogenitus. CAP. X. Quod solus secundum naturam Filius ex Patre sit unigenitus, ut ex ipso, et in ipso. 1, 18. Deum nemo vidit unquam : unigenitus fi- lius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. C • Animadverte rursus hic divini evangelistæ pru- dentiam. Non ignoravit nonnullos in ea quæ de Uni- genito dicta sunt, acrius inquisituros, ac dicturos : Asseruisti, o bone, spectasse Gloriam ejus, glo- riam quasi Unigeniti a Patre: » Cumque deceret D subtiliorem istarum rerum nobis explicationem afferre, et divinum quiddam atque sublime dicere, gloriam illam demonstrasti ex eo quod Moysis et Joannis excellentiam superavit, quasi non posset aliter ejus gloria spectari, cum beatus propheta Isaias dicat: Vidi Dominum sedentem super so- lium excelsum, et elevatum : et plena domus gloria ejus. Et seraphim stabant in circuitu ejus: sex alæ "I Cor. II, 9. "Psal. Lxxxviu, 7. Matth. x1, 11. EDIT. (1) Cotelerius, Monum. Eccl. Gr. supplendum conjicit χρηματισθέντες, quod et sequentia ostendunt.

τὴν θεωρίαν ὠδίνειν τοῦ προκειμένου τὴν ἔννοιαν. Η Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι καὶ Μονογενῆ Θεὸν ἀποκαλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν κόλποις εἶναί φησι τοῦ Πατρός, ἵνα φαίνηται πάλιν τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμοφυΐας ἐξῳκισμένος, καὶ ἰδιάζουσαν ἔχων ἐκ Πα τρὸς καὶ ἐν Πατρὶ τὴν ὕπαρξιν. Εἰ γὰρ ὄντως Θεός ἐστι Μονογενής, πῶς οὐκ ἔστι κατὰ φύσιν ἕτερος, ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵπερ εἰσὶ κατὰ θέσιν θεοὶ καὶ υἱοί; Νοηθήσεται γὰρ οὐκ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ Μονογενής, ἀλλ' ὡς μόνος ὢν ἐκ Πατρός. Ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, πολλῶν ὄντων, ἢ καὶ ὀνομαζομένων, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τῶν θεῶν Θεός ἐστι Μονογενής, έξω δηλονότι τῶν ἄλλων κείσεται, καὶ οὐκ ἐν τοῖς κατὰ χάριν τετάξεται θεοῖς, ἔσται δὲ μᾶλλον μετὰ Πατρὸς ἀληθινός· οὕτω γὰρ ἡμῖν ὁ Παῦλος συναρμόττει λέγων· Ἡμῖν δὲ εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. » Ἑνὸς γὰρ ὄντος κατὰ φύσιν Θεοῦ τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἔξω τοῦ εἶναι Θεὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ μενεῖ Λόγος, τῇ τοῦ γεννήσαντος ιδιότητι δια- πρέπων, καὶ οὐσιωδῶς πρὸς τὸ ἴσον ἀναβαίνων ἀξίωμα, κατά γε τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Διά του τοῦτο καὶ ἐν κόλποις αὐτὸν εἶναί φησι τοῦ Πατρὸς, ἵνα ἐννοῇς πάλιν τὸ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἐν Ψαλ μοῖς εἰρημένον· «Εκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησε σε. › Ωσπερ γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ «ἐκ γαστρός, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ, καὶ γνησίως τίθησιν, ὡς ἐξ ὁμοιότητος πάλιν τῆς καθ' ἡμᾶς· πρόεισι γὰρ ἐκ γαστρὸς τὰ ἐξ ἀν- θρώπων γεννώμενα · οὕτω καὶ ὅτε τὸ «ἐν κόλπῳ ο φησί, μονονουχί βούλεται δῆλουν ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς νηδύϊ γεννώσῃ μὲν τὸν Υἱὸν ἐκφαντικῶς, ὡς ἐν ἐκλάμψει θεοπρεπεί, καὶ ἀῤῥήτῳ τινὶ προόδῳ τῇ πρὸ; ἰδίαν ὑπόστασιν, ἐχούσῃ δὲ πάλιν αὐτὸν, ἐπεὶ μὴ κατὰ ἀποκοπήν, ἤτοι μερισμὸν τὸν κατὰ σῶμα, τὸ θεῖον ἐκ Πατρὸς προέκυψε γέννημα· καὶ γοῦν ὁ Υἱός πού φησιν, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχοι δ᾽ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα· τὸ γὰρ ἴδιον αὐτὸ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐ σίας φυσικῶς διῆκον εἰς τὸν Υἱὸν, ἐν αὐτῷ δείκνυσι τὸν Πατέρα· ἔχει δ᾽ αὖ πάλιν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱὸν ἀπαραλλάκτῳ τῆς οὐσίας ταυτότητι ῥιζού- μενον, καὶ ἐκπεφυκότα μὲν ὡς ἐξ αὐτοῦ, πλὴν οὐ κατὰ μερισμόν, ἢ διάστασιν τοπικὴν, ἀλλ' ἐνυπάρ χοντά τε καὶ ἀεὶ συνυπάρχοντα· οὕτω δὴ μᾶλλον εὐσεβῶς τὸ ἐν κόλποις εἶναι τοῦ Πατρὸς παραδεξό μεθα τὸν Υἱόν, οὐ καθάπερ ἐξειλήφασί τινες τῶν θεομαχεῖν εἰθισμένων, ὧν τὸ κρῖμα ἐνδικόν ἐστι - πάντα γὰρ τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσι, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, τὰς τῶν ἁπλουστέρων παραλύοντες ἀκοὰς, καὶ ἁμαρτάνοντες ἀφυλάκτως εἰς τοὺς ἀδελ φούς, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ἀπέθανε. Τί γὰρ δὴ νοοῦσι, καὶ λέγουσι, καὶ διδάσκειν ἐπιχειροῦσιν, ἀναγκαῖον εἰπεῖν· Εἰς τὸν κόλπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι τοῦ ἁγίου λέγοντος εὐαγγελιστοῦ, εἶτα τῶν τῆς Ἐκκλησίας τέκνων νοούντων ὀρθῶς, καὶ ἐπ Πατρὸς καὶ ἐν Πατρὶ διὰ τοῦτο διαβεβαιουμένων ὑπάρχειν αὐτὸν, καὶ τὸ ἐν γεννήσει γνήσιον ἀποσώ ζεσθαι δεῖν, καὶ μάλα εἰκότως φιλονεικούντων αὐτῶν, διαγελώσιν εὐθὺς οἱ πάσῃ μεθύοντες ἀμαθίᾳ, καὶ δὴ οι j S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B « Dere ex Palre et in Patre exsistentiam. Si enim A revera Deus est Unigenitus, quomodo non diversæ ost naturæ ab illis qui adoptione dii sunt ac filii ? Intelligetur enim non in multis fratribus Unigeni- tus, sed solus exsistere a Patre. Cum autem, ut Paulus ait 80, multis exsistentibus et nominatis diis, cum in colo, tum in terra, Deus sit Unigenitus, extra cæterorum numerum scilicet collocabitur, nec inter eos qui dii sunt per gratiam numerabi - tur, sed erit potius cum Patre Deus verus. Sic enim Paulus eum conjungit, dicens : ‹ Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia ., Cum enim unus sit per naturam Deus Pater, non potest non esse Verbum, quod ex ipso et in ipso est, geni- toris propriis bonis conspicuum, et substantia. liter æquali dignitate præditum, in eo nimirum quod Deus est secundum naturam. Quapropter in sinu quoque ipsum ait esse Patris, ut intelligas rursus id quod in ipso et ex ipso est, juxta illud Psalmistæ : < Ex utero ante Luciferum genui te ''. Ut enim bic c ex utero, pro eo quod c ex ipso, etiam proprie ponit, ducta rursus a nobis simili- tudine (ex utero quippe prodeunt qui ex hominibus nascuntur), ita cum e in sinu » ait, tantum non significare vult in Patris utero gignente quidem Fi- lium per expressionem divina velut emicatione et Ineffabili quodam progressu ad propriam liyposta- sim, sed ipsum rursus habente, quandoquidem non per decisionem aut divisionem aliquam e cor- pore divinum a Patre genimen prodiit. Unde Filius alicubi ait se in Patre quidem esse, sed habere vicissim Patrem in seipso ". Quod enim proprium est Patris substantiæ naturaliter pervadens in Fi- lium, ostendit in ipso Patren, Pater autem vicis sim habet in seipso Filium per omnia quali substantiæ identitate radicitus infixum, et ex ipso quidem genitüm, non tamen per divisionem ullaın sive disjunctionein localem, sed inexsistentem et semper coexsistentem: ita sane magis pie acci- piemus illud, in sinu Patris Filium esse, non ut quidam Dei hostes interpretantur, quorum justa condemnatio est: omnia enim recta pervertunt, juxta prophetæ dictum 68, simpliciorum aures se- ducentes, et temere in fratres peccantes, pro qui- ss Joan. XIV, ss Mich. ut, bus Christus mortuus est. Necesse enim est quid illi dicant ac sentiant, quidque docere nitantur exponere. Cum evangelista in sinu Dei ac Patris Filium esse dicat, cumque Ecclesiæ filii recte sen- tiant, et ex Patre atque in Patre idcirco ipsum exsistere confirment, ac veram generandi rationem servandam esse contendant, in risum illico effusi vecordes illi, his nos impetere verbis non veren- tur. Nugæ sunt vestræ sententiæ, o boni, indo- ctum enim et insulsum est quod de Deo sentitis, tum ex eo quod in sinu Patris Filius natus esse dicitur, ipsum utique ex ejus substantia exivisse bo Cor. viii, 5. ss. ibid. 6. Psal. cix, 5. C D 11.

τὴν θεωρίαν ὠδίνειν τοῦ προκειμένου τὴν ἔννοιαν. Η Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι καὶ Μονογενῆ Θεὸν ἀποκαλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν κόλποις εἶναί φησι τοῦ Πατρός, ἵνα φαίνηται πάλιν τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμοφυΐας ἐξῳκισμένος, καὶ ἰδιάζουσαν ἔχων ἐκ Πα τρὸς καὶ ἐν Πατρὶ τὴν ὕπαρξιν. Εἰ γὰρ ὄντως Θεός ἐστι Μονογενής, πῶς οὐκ ἔστι κατὰ φύσιν ἕτερος, ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵπερ εἰσὶ κατὰ θέσιν θεοὶ καὶ υἱοί; Νοηθήσεται γὰρ οὐκ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ Μονογενής, ἀλλ' ὡς μόνος ὢν ἐκ Πατρός. Ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, πολλῶν ὄντων, ἢ καὶ ὀνομαζομένων, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τῶν θεῶν Θεός ἐστι Μονογενής, έξω δηλονότι τῶν ἄλλων κείσεται, καὶ οὐκ ἐν τοῖς κατὰ χάριν τετάξεται θεοῖς, ἔσται δὲ μᾶλλον μετὰ Πατρὸς ἀληθινός· οὕτω γὰρ ἡμῖν ὁ Παῦλος συναρμόττει λέγων· Ἡμῖν δὲ εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. » Ἑνὸς γὰρ ὄντος κατὰ φύσιν Θεοῦ τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἔξω τοῦ εἶναι Θεὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ μενεῖ Λόγος, τῇ τοῦ γεννήσαντος ιδιότητι δια- πρέπων, καὶ οὐσιωδῶς πρὸς τὸ ἴσον ἀναβαίνων ἀξίωμα, κατά γε τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Διά του τοῦτο καὶ ἐν κόλποις αὐτὸν εἶναί φησι τοῦ Πατρὸς, ἵνα ἐννοῇς πάλιν τὸ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἐν Ψαλ μοῖς εἰρημένον· «Εκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησε σε. › Ωσπερ γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ «ἐκ γαστρός, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ, καὶ γνησίως τίθησιν, ὡς ἐξ ὁμοιότητος πάλιν τῆς καθ' ἡμᾶς· πρόεισι γὰρ ἐκ γαστρὸς τὰ ἐξ ἀν- θρώπων γεννώμενα · οὕτω καὶ ὅτε τὸ «ἐν κόλπῳ ο φησί, μονονουχί βούλεται δῆλουν ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς νηδύϊ γεννώσῃ μὲν τὸν Υἱὸν ἐκφαντικῶς, ὡς ἐν ἐκλάμψει θεοπρεπεί, καὶ ἀῤῥήτῳ τινὶ προόδῳ τῇ πρὸ; ἰδίαν ὑπόστασιν, ἐχούσῃ δὲ πάλιν αὐτὸν, ἐπεὶ μὴ κατὰ ἀποκοπήν, ἤτοι μερισμὸν τὸν κατὰ σῶμα, τὸ θεῖον ἐκ Πατρὸς προέκυψε γέννημα· καὶ γοῦν ὁ Υἱός πού φησιν, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχοι δ᾽ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα· τὸ γὰρ ἴδιον αὐτὸ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐ σίας φυσικῶς διῆκον εἰς τὸν Υἱὸν, ἐν αὐτῷ δείκνυσι τὸν Πατέρα· ἔχει δ᾽ αὖ πάλιν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱὸν ἀπαραλλάκτῳ τῆς οὐσίας ταυτότητι ῥιζού- μενον, καὶ ἐκπεφυκότα μὲν ὡς ἐξ αὐτοῦ, πλὴν οὐ κατὰ μερισμόν, ἢ διάστασιν τοπικὴν, ἀλλ' ἐνυπάρ χοντά τε καὶ ἀεὶ συνυπάρχοντα· οὕτω δὴ μᾶλλον εὐσεβῶς τὸ ἐν κόλποις εἶναι τοῦ Πατρὸς παραδεξό μεθα τὸν Υἱόν, οὐ καθάπερ ἐξειλήφασί τινες τῶν θεομαχεῖν εἰθισμένων, ὧν τὸ κρῖμα ἐνδικόν ἐστι - πάντα γὰρ τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσι, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, τὰς τῶν ἁπλουστέρων παραλύοντες ἀκοὰς, καὶ ἁμαρτάνοντες ἀφυλάκτως εἰς τοὺς ἀδελ φούς, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ἀπέθανε. Τί γὰρ δὴ νοοῦσι, καὶ λέγουσι, καὶ διδάσκειν ἐπιχειροῦσιν, ἀναγκαῖον εἰπεῖν· Εἰς τὸν κόλπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι τοῦ ἁγίου λέγοντος εὐαγγελιστοῦ, εἶτα τῶν τῆς Ἐκκλησίας τέκνων νοούντων ὀρθῶς, καὶ ἐπ Πατρὸς καὶ ἐν Πατρὶ διὰ τοῦτο διαβεβαιουμένων ὑπάρχειν αὐτὸν, καὶ τὸ ἐν γεννήσει γνήσιον ἀποσώ ζεσθαι δεῖν, καὶ μάλα εἰκότως φιλονεικούντων αὐτῶν, διαγελώσιν εὐθὺς οἱ πάσῃ μεθύοντες ἀμαθίᾳ, καὶ δὴ οι j S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B « Dere ex Palre et in Patre exsistentiam. Si enim A revera Deus est Unigenitus, quomodo non diversæ ost naturæ ab illis qui adoptione dii sunt ac filii ? Intelligetur enim non in multis fratribus Unigeni- tus, sed solus exsistere a Patre. Cum autem, ut Paulus ait 80, multis exsistentibus et nominatis diis, cum in colo, tum in terra, Deus sit Unigenitus, extra cæterorum numerum scilicet collocabitur, nec inter eos qui dii sunt per gratiam numerabi - tur, sed erit potius cum Patre Deus verus. Sic enim Paulus eum conjungit, dicens : ‹ Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia ., Cum enim unus sit per naturam Deus Pater, non potest non esse Verbum, quod ex ipso et in ipso est, geni- toris propriis bonis conspicuum, et substantia. liter æquali dignitate præditum, in eo nimirum quod Deus est secundum naturam. Quapropter in sinu quoque ipsum ait esse Patris, ut intelligas rursus id quod in ipso et ex ipso est, juxta illud Psalmistæ : < Ex utero ante Luciferum genui te ''. Ut enim bic c ex utero, pro eo quod c ex ipso, etiam proprie ponit, ducta rursus a nobis simili- tudine (ex utero quippe prodeunt qui ex hominibus nascuntur), ita cum e in sinu » ait, tantum non significare vult in Patris utero gignente quidem Fi- lium per expressionem divina velut emicatione et Ineffabili quodam progressu ad propriam liyposta- sim, sed ipsum rursus habente, quandoquidem non per decisionem aut divisionem aliquam e cor- pore divinum a Patre genimen prodiit. Unde Filius alicubi ait se in Patre quidem esse, sed habere vicissim Patrem in seipso ". Quod enim proprium est Patris substantiæ naturaliter pervadens in Fi- lium, ostendit in ipso Patren, Pater autem vicis sim habet in seipso Filium per omnia quali substantiæ identitate radicitus infixum, et ex ipso quidem genitüm, non tamen per divisionem ullaın sive disjunctionein localem, sed inexsistentem et semper coexsistentem: ita sane magis pie acci- piemus illud, in sinu Patris Filium esse, non ut quidam Dei hostes interpretantur, quorum justa condemnatio est: omnia enim recta pervertunt, juxta prophetæ dictum 68, simpliciorum aures se- ducentes, et temere in fratres peccantes, pro qui- ss Joan. XIV, ss Mich. ut, bus Christus mortuus est. Necesse enim est quid illi dicant ac sentiant, quidque docere nitantur exponere. Cum evangelista in sinu Dei ac Patris Filium esse dicat, cumque Ecclesiæ filii recte sen- tiant, et ex Patre atque in Patre idcirco ipsum exsistere confirment, ac veram generandi rationem servandam esse contendant, in risum illico effusi vecordes illi, his nos impetere verbis non veren- tur. Nugæ sunt vestræ sententiæ, o boni, indo- ctum enim et insulsum est quod de Deo sentitis, tum ex eo quod in sinu Patris Filius natus esse dicitur, ipsum utique ex ejus substantia exivisse bo Cor. viii, 5. ss. ibid. 6. Psal. cix, 5. C D 11.

τὴν θεωρίαν ὠδίνειν τοῦ προκειμένου τὴν ἔννοιαν. Η Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι καὶ Μονογενῆ Θεὸν ἀποκαλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν κόλποις εἶναί φησι τοῦ Πατρός, ἵνα φαίνηται πάλιν τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμοφυΐας ἐξῳκισμένος, καὶ ἰδιάζουσαν ἔχων ἐκ Πα τρὸς καὶ ἐν Πατρὶ τὴν ὕπαρξιν. Εἰ γὰρ ὄντως Θεός ἐστι Μονογενής, πῶς οὐκ ἔστι κατὰ φύσιν ἕτερος, ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵπερ εἰσὶ κατὰ θέσιν θεοὶ καὶ υἱοί; Νοηθήσεται γὰρ οὐκ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ Μονογενής, ἀλλ' ὡς μόνος ὢν ἐκ Πατρός. Ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, πολλῶν ὄντων, ἢ καὶ ὀνομαζομένων, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τῶν θεῶν Θεός ἐστι Μονογενής, έξω δηλονότι τῶν ἄλλων κείσεται, καὶ οὐκ ἐν τοῖς κατὰ χάριν τετάξεται θεοῖς, ἔσται δὲ μᾶλλον μετὰ Πατρὸς ἀληθινός· οὕτω γὰρ ἡμῖν ὁ Παῦλος συναρμόττει λέγων· Ἡμῖν δὲ εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. » Ἑνὸς γὰρ ὄντος κατὰ φύσιν Θεοῦ τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἔξω τοῦ εἶναι Θεὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ μενεῖ Λόγος, τῇ τοῦ γεννήσαντος ιδιότητι δια- πρέπων, καὶ οὐσιωδῶς πρὸς τὸ ἴσον ἀναβαίνων ἀξίωμα, κατά γε τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεός. Διά του τοῦτο καὶ ἐν κόλποις αὐτὸν εἶναί φησι τοῦ Πατρὸς, ἵνα ἐννοῇς πάλιν τὸ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἐν Ψαλ μοῖς εἰρημένον· «Εκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐξεγέννησε σε. › Ωσπερ γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ «ἐκ γαστρός, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ, καὶ γνησίως τίθησιν, ὡς ἐξ ὁμοιότητος πάλιν τῆς καθ' ἡμᾶς· πρόεισι γὰρ ἐκ γαστρὸς τὰ ἐξ ἀν- θρώπων γεννώμενα · οὕτω καὶ ὅτε τὸ «ἐν κόλπῳ ο φησί, μονονουχί βούλεται δῆλουν ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς νηδύϊ γεννώσῃ μὲν τὸν Υἱὸν ἐκφαντικῶς, ὡς ἐν ἐκλάμψει θεοπρεπεί, καὶ ἀῤῥήτῳ τινὶ προόδῳ τῇ πρὸ; ἰδίαν ὑπόστασιν, ἐχούσῃ δὲ πάλιν αὐτὸν, ἐπεὶ μὴ κατὰ ἀποκοπήν, ἤτοι μερισμὸν τὸν κατὰ σῶμα, τὸ θεῖον ἐκ Πατρὸς προέκυψε γέννημα· καὶ γοῦν ὁ Υἱός πού φησιν, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχοι δ᾽ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα· τὸ γὰρ ἴδιον αὐτὸ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐ σίας φυσικῶς διῆκον εἰς τὸν Υἱὸν, ἐν αὐτῷ δείκνυσι τὸν Πατέρα· ἔχει δ᾽ αὖ πάλιν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱὸν ἀπαραλλάκτῳ τῆς οὐσίας ταυτότητι ῥιζού- μενον, καὶ ἐκπεφυκότα μὲν ὡς ἐξ αὐτοῦ, πλὴν οὐ κατὰ μερισμόν, ἢ διάστασιν τοπικὴν, ἀλλ' ἐνυπάρ χοντά τε καὶ ἀεὶ συνυπάρχοντα· οὕτω δὴ μᾶλλον εὐσεβῶς τὸ ἐν κόλποις εἶναι τοῦ Πατρὸς παραδεξό μεθα τὸν Υἱόν, οὐ καθάπερ ἐξειλήφασί τινες τῶν θεομαχεῖν εἰθισμένων, ὧν τὸ κρῖμα ἐνδικόν ἐστι - πάντα γὰρ τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσι, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, τὰς τῶν ἁπλουστέρων παραλύοντες ἀκοὰς, καὶ ἁμαρτάνοντες ἀφυλάκτως εἰς τοὺς ἀδελ φούς, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ἀπέθανε. Τί γὰρ δὴ νοοῦσι, καὶ λέγουσι, καὶ διδάσκειν ἐπιχειροῦσιν, ἀναγκαῖον εἰπεῖν· Εἰς τὸν κόλπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι τοῦ ἁγίου λέγοντος εὐαγγελιστοῦ, εἶτα τῶν τῆς Ἐκκλησίας τέκνων νοούντων ὀρθῶς, καὶ ἐπ Πατρὸς καὶ ἐν Πατρὶ διὰ τοῦτο διαβεβαιουμένων ὑπάρχειν αὐτὸν, καὶ τὸ ἐν γεννήσει γνήσιον ἀποσώ ζεσθαι δεῖν, καὶ μάλα εἰκότως φιλονεικούντων αὐτῶν, διαγελώσιν εὐθὺς οἱ πάσῃ μεθύοντες ἀμαθίᾳ, καὶ δὴ οι j S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B « Dere ex Palre et in Patre exsistentiam. Si enim A revera Deus est Unigenitus, quomodo non diversæ ost naturæ ab illis qui adoptione dii sunt ac filii ? Intelligetur enim non in multis fratribus Unigeni- tus, sed solus exsistere a Patre. Cum autem, ut Paulus ait 80, multis exsistentibus et nominatis diis, cum in colo, tum in terra, Deus sit Unigenitus, extra cæterorum numerum scilicet collocabitur, nec inter eos qui dii sunt per gratiam numerabi - tur, sed erit potius cum Patre Deus verus. Sic enim Paulus eum conjungit, dicens : ‹ Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia ., Cum enim unus sit per naturam Deus Pater, non potest non esse Verbum, quod ex ipso et in ipso est, geni- toris propriis bonis conspicuum, et substantia. liter æquali dignitate præditum, in eo nimirum quod Deus est secundum naturam. Quapropter in sinu quoque ipsum ait esse Patris, ut intelligas rursus id quod in ipso et ex ipso est, juxta illud Psalmistæ : < Ex utero ante Luciferum genui te ''. Ut enim bic c ex utero, pro eo quod c ex ipso, etiam proprie ponit, ducta rursus a nobis simili- tudine (ex utero quippe prodeunt qui ex hominibus nascuntur), ita cum e in sinu » ait, tantum non significare vult in Patris utero gignente quidem Fi- lium per expressionem divina velut emicatione et Ineffabili quodam progressu ad propriam liyposta- sim, sed ipsum rursus habente, quandoquidem non per decisionem aut divisionem aliquam e cor- pore divinum a Patre genimen prodiit. Unde Filius alicubi ait se in Patre quidem esse, sed habere vicissim Patrem in seipso ". Quod enim proprium est Patris substantiæ naturaliter pervadens in Fi- lium, ostendit in ipso Patren, Pater autem vicis sim habet in seipso Filium per omnia quali substantiæ identitate radicitus infixum, et ex ipso quidem genitüm, non tamen per divisionem ullaın sive disjunctionein localem, sed inexsistentem et semper coexsistentem: ita sane magis pie acci- piemus illud, in sinu Patris Filium esse, non ut quidam Dei hostes interpretantur, quorum justa condemnatio est: omnia enim recta pervertunt, juxta prophetæ dictum 68, simpliciorum aures se- ducentes, et temere in fratres peccantes, pro qui- ss Joan. XIV, ss Mich. ut, bus Christus mortuus est. Necesse enim est quid illi dicant ac sentiant, quidque docere nitantur exponere. Cum evangelista in sinu Dei ac Patris Filium esse dicat, cumque Ecclesiæ filii recte sen- tiant, et ex Patre atque in Patre idcirco ipsum exsistere confirment, ac veram generandi rationem servandam esse contendant, in risum illico effusi vecordes illi, his nos impetere verbis non veren- tur. Nugæ sunt vestræ sententiæ, o boni, indo- ctum enim et insulsum est quod de Deo sentitis, tum ex eo quod in sinu Patris Filius natus esse dicitur, ipsum utique ex ejus substantia exivisse bo Cor. viii, 5. ss. ibid. 6. Psal. cix, 5. C D 11.

«Ρί καὶ ἀποτολμῶσι λέγειν· Λῆρος, ὦ οὗτοι, τὰ παρ' Α ὑμῖν· οὐ γὰρ εὐπαιδεύτως τὰ περὶ Θεοῦ δοξάζετε, διὰ τὸ ἐν κόλπῳ λέγεσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν ἐκ- πεφυκέναι, πάντως αὐτὸν οἰόμενοι, τῆς οὐσίας αὐτοῦ καὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως εἶναι καρπὸν, ἀνοήτως ὑπολαμβάνοντες. Η γὰρ οὐκ ἠκούσατε, φασὶν, ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς παραβολαῖς, ὅτε τοὺς περὶ τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ Λαζάρου λόγους αὐτὸς ἐποιεῖτο Χριστός, ὅτι Εγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον τοῦ Αβραάμ; Δώσετε δὴ οὖν, διὰ τὸ ἐν κόλπῳ τοῦ Αβραὰμ γενέσθαι τὸν Λάζαρον, ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν αὐτόν; ἢ τοῦτο μὲν παραιτήσεσθε λέγειν, ποιοῦντες ὀρθῶς, διὰ δὲ τοῦ κόλπου τὴν ἀγάπησιν νοεῖσθαι καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν συγχωρήσετε; Εἶναι τοιγαροῦν τὸν Υἱὸν ἐν Β κόλπῳ φαμὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀντὶ τοῦ ἐν ἀγαπήσει, καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν· . Ο Πατήρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. » Αλλ' ὅταν τούτοις ἡμᾶς καίωσι τοῖς λόγοις οἱ φιλεπιτιμηταί, καὶ πρὸς μόνον τὸ διπλοιδορείσθαι γοργοί, τότε καὶ ἡμεῖς ἀντεροῦμεν, τὴν ὀρθὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξάγοντες λόγον· Ο κόλπος ἡμῖν, ὦ βέλτιστος, σημαίνει καθ᾽ ὑμᾶς τὴν ἀγάπησιν· τοῦτο γὰρ ἀρτίως λεγόντων ἠκούσαμεν. Αρ' οὖν, ἐπειδήπερ ο Ηγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ο κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀγαπᾷ δὲ ο Κύριος καὶ τὰς πύλας Σιών, ο κατὰ τὸν ἅγιον Ψαλμωδόν· ἀκινδύνως ἐροῦμεν ἐν κόλπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τόν τε κόσμον αὐτὸν καὶ τὰς τῆς Σιὼν εἶναι πύλας ; Ὅταν δὲ λέγῃ καὶ πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, • Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὸν κόλπον σου, · ἀγαπᾷν, εἰπέ μοι, προστάττει τὴν χεῖρα αὐτῷ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον κατακρύψαντα ἔχειν; Εἶτα πῶς οὐ μέγαν ἐπὶ τούτοις ὀφλήσομεν γέλωτα ; μᾶλλον δὲ πῶς εἰς αὐτὸν οὐκ ἀσεβήσομεν τὸν Πατέρα, πάντα ἐν κόλποις εἶναι λέγοντες αὐτοῦ, καὶ τὸ μόνου τοῦ Μο- νογενοῦς ἐξαίρετον ἀγαθὸν κοινοποιοῦντες τοῖς ἄλλοις, ένα πλέον έχοι μηδὲν παρὰ τὴν κτίσιν ὁ Υἱός ; Οὐκοῦν ταῖς ἐκείνων ἀβουλίαις ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, ἐπὶ τὸν εὐθῆ τῆς ἀληθείας βαδιοῦμεν λογισμόν, ὅταν ἐν κόλπῳ λέγηται τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ νοοῦντες αὐτόν· ἀναμαξάμενοι δὲ ἀκριβῶς τὴν τοῦ νοήματος δύναμιν, οὕτως ἔχον, καὶ οὐχ ἑτέρως εὑρήσομεν. « Ο μονογενής, φησί, Θεὸς, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. • Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη μονογενῆ καὶ Θεὸν, τίθησιν εὐθὺς, • Ο ὢν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, ο ἵνα νοῆται καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ φυσικῶς, ἀντὶ τῆς οὐσίας τὸν κόλπον εἰπὼν, ὡς ἐκ παραδείγματος σωματικού. Τύποι γὰρ εἰσί πως τῶν νοητῶν τὰ ἐμφανέστερα, καὶ χειραγωγεῖ πρὸς κατάληψιν τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς τὰ ἐν ἡμῖν· λαμβάνεται δὲ πολλάκις ὡς ἐν εἰκόνος τάξει τα σωματικά, καὶ λεπτοτέρων ἡμῖν θεωρημάτων εἰσφέρει τὴν κατάληψιν, εἰ καὶ οὕτω νοεῖται κατά καιρὸν οἰκεῖον, ὡς ἂν εἰρῆσθαι δοκῇ, ὁποῖον εἶναί φημι τὸ ἐπὶ Μωσέως, «Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὸν κόλπον σου. • Αδικήσει δὲ ὅλως τὸν λόγον οὐδὲν νὰ ἐν κόλπω τεθεῖσθαι τοῦ ᾿Αβραὰμ τὸν Λάζαρον xνι, 19-31. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. : spicamini. Numquid enim audistis, inquiunt, in evangelicis parabolis ", ubi de divite et Lazaro verba Christus faciebat, Lazarum post mortem ab angelis in sinum Abrahæ fuisse portatum? Num igitur, quoniam in sinu Abrabs Lazarus esse di citur, ex ipso et in ipso eum exsistere secundum naturam concedetis, aut id recte sapienterque negabitis, sed per sinum amorem intelligi ipsi quoque nobiscum fatebimini ? In sinu ergo Dei ac Patris Filium esse dicimus, id est, in dilectione alque amore, sicut ipse quoque ait alicubi, ter diligit Filium 85. » Atqui si nos ejusmodi verbis petant homines ad reprehendendum proni, et in con- viciando duntaxat solertes, tunc nos eis vicissima respondebimus, rectum veritatis sermonem oppo- nentes. Sinus apud vos, o boni, pro dilectione sumitur id enim modo a vobis audivimus. An igitur, quoniam Deus dilexit mundum **, › juxta Salvatoris vocein, et diligit quoque Dominus por- tas Sion ®, , ut canit sanctus Psalmista, citra pe- riculum dicemus, in sinu Dei ac Patris esse cum mundum ipsam, tum portas Sion? Cum autem dicat ad Mosen sacrorun antistitem : c Infer manum tuam in sinum tuum • numquid, amado vos, ei præcepit manum suam diligere, ac non potins eam occultare? At qui non contiuuo in- gentem risum movebimus, imo vero qui non in ipsum Patrem impii erimus, cuncta in ejus sinu esse dicentes, et, quod solius Unigeniti eximium ac præcipuum est bonum commune facientes aliis, ut nihil plus Filio sit quam creaturæ ? Itaque illo- rum stultitia rejecta rectum veritatis sensum in- sistemus, et quando in sinu Patri Filius esse dici- tur, nihil aliud quam ex ipso et in ipso esse intelli · gemus. Si vim et rationem illius sententiæ subacto ingenio perscrutemur, istiusmodi esse comperie- mus. ‹ Unigenitus, › inquit, ‹ Deus qui est in sinu * Patris, ille enarravit. » Unigenitum et Deum pri- mo dixit deinde illico subjicit, qui est in sinu Patris, ut intelligatur etiam Filius ex ipso, et in ipso naturaliter, sinum pro substantia dicens, putatis, et increatae natura fetum esse stulte su- C D * Luc. Joan. III, 35. es ibid. 16. re corporea desumpta similitudine. Typi enim fere sunt rerum intelligibilium ea quæ sensibus patent, et quæ in nobis sunt ad comprehensionen nos deducunt eorum quæ supra nos sunt : fitque sæpc- numero ut similitudinis loco res corporeæ suman- tur, quæ nos ad subtiliorum contemplationum no- titiam evebant 89, licet historice intelligantur si capiantur eo modo quo dicta sunt : cujusmodi est illud de Mose: ‹ Infer manum tuam in sinum tuum. › Quod autem dicitur in sinu Abrahæ posi- tus esse Lazarus, non modo nihil officit, sed do- ctrinæ nostræ suffragatur. Id enim tantum non Scriptura dicit: Mortuus Lazarus, et corporis vita exsolutus, in sinum Abrahæ delatus est, ”, id est, inter filios Abrahæ collocatus est, quem pa- Psal. LXXXV, 2. Exod. 1, 6. 21) song. Luc. xvi, 22. 6. Rom. L.

«Ρί καὶ ἀποτολμῶσι λέγειν· Λῆρος, ὦ οὗτοι, τὰ παρ' Α ὑμῖν· οὐ γὰρ εὐπαιδεύτως τὰ περὶ Θεοῦ δοξάζετε, διὰ τὸ ἐν κόλπῳ λέγεσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν ἐκ- πεφυκέναι, πάντως αὐτὸν οἰόμενοι, τῆς οὐσίας αὐτοῦ καὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως εἶναι καρπὸν, ἀνοήτως ὑπολαμβάνοντες. Η γὰρ οὐκ ἠκούσατε, φασὶν, ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς παραβολαῖς, ὅτε τοὺς περὶ τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ Λαζάρου λόγους αὐτὸς ἐποιεῖτο Χριστός, ὅτι Εγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον τοῦ Αβραάμ; Δώσετε δὴ οὖν, διὰ τὸ ἐν κόλπῳ τοῦ Αβραὰμ γενέσθαι τὸν Λάζαρον, ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν αὐτόν; ἢ τοῦτο μὲν παραιτήσεσθε λέγειν, ποιοῦντες ὀρθῶς, διὰ δὲ τοῦ κόλπου τὴν ἀγάπησιν νοεῖσθαι καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν συγχωρήσετε; Εἶναι τοιγαροῦν τὸν Υἱὸν ἐν Β κόλπῳ φαμὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀντὶ τοῦ ἐν ἀγαπήσει, καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν· . Ο Πατήρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. » Αλλ' ὅταν τούτοις ἡμᾶς καίωσι τοῖς λόγοις οἱ φιλεπιτιμηταί, καὶ πρὸς μόνον τὸ διπλοιδορείσθαι γοργοί, τότε καὶ ἡμεῖς ἀντεροῦμεν, τὴν ὀρθὸν τῆς ἀληθείας ἀνεξάγοντες λόγον· Ο κόλπος ἡμῖν, ὦ βέλτιστος, σημαίνει καθ᾽ ὑμᾶς τὴν ἀγάπησιν· τοῦτο γὰρ ἀρτίως λεγόντων ἠκούσαμεν. Αρ' οὖν, ἐπειδήπερ ο Ηγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ο κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀγαπᾷ δὲ ο Κύριος καὶ τὰς πύλας Σιών, ο κατὰ τὸν ἅγιον Ψαλμωδόν· ἀκινδύνως ἐροῦμεν ἐν κόλπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τόν τε κόσμον αὐτὸν καὶ τὰς τῆς Σιὼν εἶναι πύλας ; Ὅταν δὲ λέγῃ καὶ πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, • Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὸν κόλπον σου, · ἀγαπᾷν, εἰπέ μοι, προστάττει τὴν χεῖρα αὐτῷ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον κατακρύψαντα ἔχειν; Εἶτα πῶς οὐ μέγαν ἐπὶ τούτοις ὀφλήσομεν γέλωτα ; μᾶλλον δὲ πῶς εἰς αὐτὸν οὐκ ἀσεβήσομεν τὸν Πατέρα, πάντα ἐν κόλποις εἶναι λέγοντες αὐτοῦ, καὶ τὸ μόνου τοῦ Μο- νογενοῦς ἐξαίρετον ἀγαθὸν κοινοποιοῦντες τοῖς ἄλλοις, ένα πλέον έχοι μηδὲν παρὰ τὴν κτίσιν ὁ Υἱός ; Οὐκοῦν ταῖς ἐκείνων ἀβουλίαις ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, ἐπὶ τὸν εὐθῆ τῆς ἀληθείας βαδιοῦμεν λογισμόν, ὅταν ἐν κόλπῳ λέγηται τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ νοοῦντες αὐτόν· ἀναμαξάμενοι δὲ ἀκριβῶς τὴν τοῦ νοήματος δύναμιν, οὕτως ἔχον, καὶ οὐχ ἑτέρως εὑρήσομεν. « Ο μονογενής, φησί, Θεὸς, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. • Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη μονογενῆ καὶ Θεὸν, τίθησιν εὐθὺς, • Ο ὢν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, ο ἵνα νοῆται καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ φυσικῶς, ἀντὶ τῆς οὐσίας τὸν κόλπον εἰπὼν, ὡς ἐκ παραδείγματος σωματικού. Τύποι γὰρ εἰσί πως τῶν νοητῶν τὰ ἐμφανέστερα, καὶ χειραγωγεῖ πρὸς κατάληψιν τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς τὰ ἐν ἡμῖν· λαμβάνεται δὲ πολλάκις ὡς ἐν εἰκόνος τάξει τα σωματικά, καὶ λεπτοτέρων ἡμῖν θεωρημάτων εἰσφέρει τὴν κατάληψιν, εἰ καὶ οὕτω νοεῖται κατά καιρὸν οἰκεῖον, ὡς ἂν εἰρῆσθαι δοκῇ, ὁποῖον εἶναί φημι τὸ ἐπὶ Μωσέως, «Εἰσένεγκε τὴν χεῖρά σου εἰς τὸν κόλπον σου. • Αδικήσει δὲ ὅλως τὸν λόγον οὐδὲν νὰ ἐν κόλπω τεθεῖσθαι τοῦ ᾿Αβραὰμ τὸν Λάζαρον xνι, 19-31. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. : spicamini. Numquid enim audistis, inquiunt, in evangelicis parabolis ", ubi de divite et Lazaro verba Christus faciebat, Lazarum post mortem ab angelis in sinum Abrahæ fuisse portatum? Num igitur, quoniam in sinu Abrabs Lazarus esse di citur, ex ipso et in ipso eum exsistere secundum naturam concedetis, aut id recte sapienterque negabitis, sed per sinum amorem intelligi ipsi quoque nobiscum fatebimini ? In sinu ergo Dei ac Patris Filium esse dicimus, id est, in dilectione alque amore, sicut ipse quoque ait alicubi, ter diligit Filium 85. » Atqui si nos ejusmodi verbis petant homines ad reprehendendum proni, et in con- viciando duntaxat solertes, tunc nos eis vicissima respondebimus, rectum veritatis sermonem oppo- nentes. Sinus apud vos, o boni, pro dilectione sumitur id enim modo a vobis audivimus. An igitur, quoniam Deus dilexit mundum **, › juxta Salvatoris vocein, et diligit quoque Dominus por- tas Sion ®, , ut canit sanctus Psalmista, citra pe- riculum dicemus, in sinu Dei ac Patris esse cum mundum ipsam, tum portas Sion? Cum autem dicat ad Mosen sacrorun antistitem : c Infer manum tuam in sinum tuum • numquid, amado vos, ei præcepit manum suam diligere, ac non potins eam occultare? At qui non contiuuo in- gentem risum movebimus, imo vero qui non in ipsum Patrem impii erimus, cuncta in ejus sinu esse dicentes, et, quod solius Unigeniti eximium ac præcipuum est bonum commune facientes aliis, ut nihil plus Filio sit quam creaturæ ? Itaque illo- rum stultitia rejecta rectum veritatis sensum in- sistemus, et quando in sinu Patri Filius esse dici- tur, nihil aliud quam ex ipso et in ipso esse intelli · gemus. Si vim et rationem illius sententiæ subacto ingenio perscrutemur, istiusmodi esse comperie- mus. ‹ Unigenitus, › inquit, ‹ Deus qui est in sinu * Patris, ille enarravit. » Unigenitum et Deum pri- mo dixit deinde illico subjicit, qui est in sinu Patris, ut intelligatur etiam Filius ex ipso, et in ipso naturaliter, sinum pro substantia dicens, putatis, et increatae natura fetum esse stulte su- C D * Luc. Joan. III, 35. es ibid. 16. re corporea desumpta similitudine. Typi enim fere sunt rerum intelligibilium ea quæ sensibus patent, et quæ in nobis sunt ad comprehensionen nos deducunt eorum quæ supra nos sunt : fitque sæpc- numero ut similitudinis loco res corporeæ suman- tur, quæ nos ad subtiliorum contemplationum no- titiam evebant 89, licet historice intelligantur si capiantur eo modo quo dicta sunt : cujusmodi est illud de Mose: ‹ Infer manum tuam in sinum tuum. › Quod autem dicitur in sinu Abrahæ posi- tus esse Lazarus, non modo nihil officit, sed do- ctrinæ nostræ suffragatur. Id enim tantum non Scriptura dicit: Mortuus Lazarus, et corporis vita exsolutus, in sinum Abrahæ delatus est, ”, id est, inter filios Abrahæ collocatus est, quem pa- Psal. LXXXV, 2. Exod. 1, 6. 21) song. Luc. xvi, 22. 6. Rom. L.

εἰπεῖν, συναγορεύσει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, καὶ τοῖς ἡμετέροις συνδραμείται θεωρήμασι. Μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτό φησιν ἡ θεία Γραφή - Τεθνεὼς ὁ Λάζαρος, καὶ ᾿Αβραὰμ ἀπηνέχθη, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἐν υἱοῖς ᾽Αβραὰμ τὴν μετὰ σώματος καταλύσας ζωὴν, εἰς κόλπον κατατέτακται· πατέρα δὲ πολλῶν ἐθνῶν τέθεικεν αὐτὸν ὁ Θεός. Οὕτω δέ που γέγραπται περὶ αὐτοῦ • Ότι Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. 1, 19-20. Εt Β Γλίου συγγραφεύς διέψευσμαι λέγων περὶ αὐτοῦ· Οὐκ 1, 21. οι Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ιωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευίτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ τις εἴ, Καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολό γησεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Μέμνηται τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ πλατύτερον ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι σπουδάζει, καλώς γε σφόδρα ποιῶν, ἅπερ ἤδη φθάσας ὡς ἐν κεφαλαίῳ συνειλημμένος καταμεμήνυκεν· εἰπὼν γάρ· « Εγέ- νετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ιωάννης. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτός· ἡ ἀναγκαίως εἰσφέρει, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης μαρτυρίας τὸν τρόπον. Ὅτε γὰρ, φησὶν, οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων κατὰ νόμον καθηγηταὶ πρὸς αὐτὸν ἀπεστάλκασιν ἱερεῖς καὶ Λευΐτας, ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, τί ἂν λέγοι περὶ ἑαυτοῦ, τότε δὴ καὶ μάλα σαφῶς ὡμολόγησε, πᾶσαν ὑποπτύσας αἰδὼ διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἔφη γάρ, ὅτι Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐγώ, φησὶν, ὁ τοῦ βι ἦν ἐκεῖνο τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. » Καὶ ἠρώτησαν αὐτόν· Τί οὖν, Ηλίας εἶ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Ο προφήτης εἶ σύ ; Καὶ ἀπε- κρίθη· Ο. . « Ὡς ἐν ἐξηγήσει πάλιν εἰπών· ι @μολόγησεν ότι Εγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, ο δεικνύειν πειρᾶται πῶς, ἢ κατὰ τίνα τρόπον ὁ τῆς ὁμολογίας γέγονε λόγος ο καί μοι, δοκεῖ διὰ τούτων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαι δευσίαν βούλεσθαι γυμνοῦν· ι Φάσκοντες γὰρ εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν·, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου γνώσει κατωφρυωμένοι, ἄνω τε καὶ κάτω τὰς διὰ Μωσέως προτείνοντες ἐντολὰς, καὶ πρὸς τοὺς τῶν ἁγίων προ φητῶν ἀπηκριβῶσθαι λόγους διισχυριζόμενοι, δι' ὧν ερωτῶσιν ἀπαιδεύτως, διὰ τούτων πολὺ λίαν όντες ἀμαθεῖς ἐξελέγχονται· ὁ μὲν γὰρ ἱεροφάντης Μωσής ὡς ἐν προφήτου τάξει τὸν Κύριον ἀναδειχθήσεσθαι λέγων, προεκήρυττε τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- "Οτι προ- φήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεός σου αὐτοῦ ἀκούσεσθε· κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήβ., Ὁ δὲ μακάριος Ησαΐας, τὸν πρόδρομον ἡμῖν καὶ προάγε γελον εἰσφέρων, « Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο φησίν· « Ετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. » Καὶ τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ προφήτης Ἰωὴλ περὶ τοῦ Θεσβίτου φησὶν (Ηλίας δὲ οὗτος)· «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην. • Τριῶν ὄντων τοίνυν, οἵπερ ἥξειν ἠγγέλλοντο, [τοῦ Μεσσίου,] καὶ Ἰωάννου, καὶ Ηλίου, πλείους ἀφίξεσθαι προσδοκῶσιν Ἰουδαῖοι, ἵνα καὶ δικαίως ἀκούσωσι· « Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες trem multarum gentium posuit Deus ". Scriptum A quippe est alicubi de ipso : « Quoniam Patrem multarum gentium te constitui v. » hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judæi ab Jerosolymis sacerdotes et levitas ad eum, ut interrogarent eum : Tu quis es ? Et confessus est et non negavit; et confessus est : Quia non sum ego Christus. Sui sermonis memor evangelista, fusius ea nobis explicat quæ summatim prius indicavit. Cum enim dixerit : ‹ Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium,108 ut testi- monium perhiberet de lumine,» necessario subjicit quale sit ejus testimonium. Cum enim, inquit, Ju- dæorum principes ad eum sacerdotes et levitas cum mandatis miserunt, qui rogarent quidnam de seipso diceret, tunc sane palam et aperte professus est, nihil veritus propter veritatem. Dixit enim se non esse Christum. Itaque, ne ego quidem, in- quit, hujus libri scriptor mentitus sum, cum dixi de illo: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. › Et interrogaverunt eum : Quid ergo? Elias es tu? Et dixit : Non sum. Propheta es tu ? Et re- spondit : Non. Cum explicandi gratia evangelista dixerit : • Confessus est,quia ego non sum Christus, rur. sum ostendere conatur, quo modo facta fuerit illa confessio, adeoque mihi videtur his verbis Judæorum inscitiam palam detegere : « Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt ", . et le- gis singularem sibi cognitionem arrogantes, ultro citroque prolatis præceptis Mosaicis, et cum san- ctorum prophetarum doctrina sibi cumprimis con- venire asserentes, istiusmodi stultis interroga- tionibus suam mirifice produnt imperitiam. Moses enim ille sacrorum antistes, Dominum instar pro- plete appariturum inquiens prædicebat filiis Israel: • Quia prophetam ex fratribus tuis sicut me susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audietis, secun- dum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Cho- reb . » Beatus autem Isaias, præcursorem nobis et prænuntium significans ‹ Vox clamantis in deserto, inquit : Parale vias Domini, rectas facite semitas ejus. > Tertius accedit Joel, qui de Elia Thesbite scribit in hunc modum : Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filium, et incredulos ad prudentiam ju- storum, ne forte veniam et percutiam terram 5, Cum igitur tres sint qui venturi nuntiabantur, Messias nimirum, Joannes et Elias, Judæi spe- rant plures venturos, ut jure audiant : . Er- ralis, nescientes Scripturas ". » Interrogato enin Gen. xvi, 5. * Rom. 1, 22. es Matth. xxi, 29. C Deut. xvIII, 15, 16. " Isa. YL, 3; Joan, 1, 23. " Malach. IV, 5, 6. D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

εἰπεῖν, συναγορεύσει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, καὶ τοῖς ἡμετέροις συνδραμείται θεωρήμασι. Μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτό φησιν ἡ θεία Γραφή - Τεθνεὼς ὁ Λάζαρος, καὶ ᾿Αβραὰμ ἀπηνέχθη, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἐν υἱοῖς ᾽Αβραὰμ τὴν μετὰ σώματος καταλύσας ζωὴν, εἰς κόλπον κατατέτακται· πατέρα δὲ πολλῶν ἐθνῶν τέθεικεν αὐτὸν ὁ Θεός. Οὕτω δέ που γέγραπται περὶ αὐτοῦ • Ότι Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. 1, 19-20. Εt Β Γλίου συγγραφεύς διέψευσμαι λέγων περὶ αὐτοῦ· Οὐκ 1, 21. οι Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ιωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευίτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ τις εἴ, Καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολό γησεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Μέμνηται τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ πλατύτερον ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι σπουδάζει, καλώς γε σφόδρα ποιῶν, ἅπερ ἤδη φθάσας ὡς ἐν κεφαλαίῳ συνειλημμένος καταμεμήνυκεν· εἰπὼν γάρ· « Εγέ- νετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ιωάννης. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτός· ἡ ἀναγκαίως εἰσφέρει, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης μαρτυρίας τὸν τρόπον. Ὅτε γὰρ, φησὶν, οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων κατὰ νόμον καθηγηταὶ πρὸς αὐτὸν ἀπεστάλκασιν ἱερεῖς καὶ Λευΐτας, ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, τί ἂν λέγοι περὶ ἑαυτοῦ, τότε δὴ καὶ μάλα σαφῶς ὡμολόγησε, πᾶσαν ὑποπτύσας αἰδὼ διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἔφη γάρ, ὅτι Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐγώ, φησὶν, ὁ τοῦ βι ἦν ἐκεῖνο τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. » Καὶ ἠρώτησαν αὐτόν· Τί οὖν, Ηλίας εἶ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Ο προφήτης εἶ σύ ; Καὶ ἀπε- κρίθη· Ο. . « Ὡς ἐν ἐξηγήσει πάλιν εἰπών· ι @μολόγησεν ότι Εγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, ο δεικνύειν πειρᾶται πῶς, ἢ κατὰ τίνα τρόπον ὁ τῆς ὁμολογίας γέγονε λόγος ο καί μοι, δοκεῖ διὰ τούτων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαι δευσίαν βούλεσθαι γυμνοῦν· ι Φάσκοντες γὰρ εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν·, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου γνώσει κατωφρυωμένοι, ἄνω τε καὶ κάτω τὰς διὰ Μωσέως προτείνοντες ἐντολὰς, καὶ πρὸς τοὺς τῶν ἁγίων προ φητῶν ἀπηκριβῶσθαι λόγους διισχυριζόμενοι, δι' ὧν ερωτῶσιν ἀπαιδεύτως, διὰ τούτων πολὺ λίαν όντες ἀμαθεῖς ἐξελέγχονται· ὁ μὲν γὰρ ἱεροφάντης Μωσής ὡς ἐν προφήτου τάξει τὸν Κύριον ἀναδειχθήσεσθαι λέγων, προεκήρυττε τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- "Οτι προ- φήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεός σου αὐτοῦ ἀκούσεσθε· κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήβ., Ὁ δὲ μακάριος Ησαΐας, τὸν πρόδρομον ἡμῖν καὶ προάγε γελον εἰσφέρων, « Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο φησίν· « Ετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. » Καὶ τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ προφήτης Ἰωὴλ περὶ τοῦ Θεσβίτου φησὶν (Ηλίας δὲ οὗτος)· «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην. • Τριῶν ὄντων τοίνυν, οἵπερ ἥξειν ἠγγέλλοντο, [τοῦ Μεσσίου,] καὶ Ἰωάννου, καὶ Ηλίου, πλείους ἀφίξεσθαι προσδοκῶσιν Ἰουδαῖοι, ἵνα καὶ δικαίως ἀκούσωσι· « Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες trem multarum gentium posuit Deus ". Scriptum A quippe est alicubi de ipso : « Quoniam Patrem multarum gentium te constitui v. » hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judæi ab Jerosolymis sacerdotes et levitas ad eum, ut interrogarent eum : Tu quis es ? Et confessus est et non negavit; et confessus est : Quia non sum ego Christus. Sui sermonis memor evangelista, fusius ea nobis explicat quæ summatim prius indicavit. Cum enim dixerit : ‹ Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium,108 ut testi- monium perhiberet de lumine,» necessario subjicit quale sit ejus testimonium. Cum enim, inquit, Ju- dæorum principes ad eum sacerdotes et levitas cum mandatis miserunt, qui rogarent quidnam de seipso diceret, tunc sane palam et aperte professus est, nihil veritus propter veritatem. Dixit enim se non esse Christum. Itaque, ne ego quidem, in- quit, hujus libri scriptor mentitus sum, cum dixi de illo: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. › Et interrogaverunt eum : Quid ergo? Elias es tu? Et dixit : Non sum. Propheta es tu ? Et re- spondit : Non. Cum explicandi gratia evangelista dixerit : • Confessus est,quia ego non sum Christus, rur. sum ostendere conatur, quo modo facta fuerit illa confessio, adeoque mihi videtur his verbis Judæorum inscitiam palam detegere : « Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt ", . et le- gis singularem sibi cognitionem arrogantes, ultro citroque prolatis præceptis Mosaicis, et cum san- ctorum prophetarum doctrina sibi cumprimis con- venire asserentes, istiusmodi stultis interroga- tionibus suam mirifice produnt imperitiam. Moses enim ille sacrorum antistes, Dominum instar pro- plete appariturum inquiens prædicebat filiis Israel: • Quia prophetam ex fratribus tuis sicut me susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audietis, secun- dum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Cho- reb . » Beatus autem Isaias, præcursorem nobis et prænuntium significans ‹ Vox clamantis in deserto, inquit : Parale vias Domini, rectas facite semitas ejus. > Tertius accedit Joel, qui de Elia Thesbite scribit in hunc modum : Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filium, et incredulos ad prudentiam ju- storum, ne forte veniam et percutiam terram 5, Cum igitur tres sint qui venturi nuntiabantur, Messias nimirum, Joannes et Elias, Judæi spe- rant plures venturos, ut jure audiant : . Er- ralis, nescientes Scripturas ". » Interrogato enin Gen. xvi, 5. * Rom. 1, 22. es Matth. xxi, 29. C Deut. xvIII, 15, 16. " Isa. YL, 3; Joan, 1, 23. " Malach. IV, 5, 6. D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

εἰπεῖν, συναγορεύσει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, καὶ τοῖς ἡμετέροις συνδραμείται θεωρήμασι. Μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτό φησιν ἡ θεία Γραφή - Τεθνεὼς ὁ Λάζαρος, καὶ ᾿Αβραὰμ ἀπηνέχθη, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἐν υἱοῖς ᾽Αβραὰμ τὴν μετὰ σώματος καταλύσας ζωὴν, εἰς κόλπον κατατέτακται· πατέρα δὲ πολλῶν ἐθνῶν τέθεικεν αὐτὸν ὁ Θεός. Οὕτω δέ που γέγραπται περὶ αὐτοῦ • Ότι Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. 1, 19-20. Εt Β Γλίου συγγραφεύς διέψευσμαι λέγων περὶ αὐτοῦ· Οὐκ 1, 21. οι Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ιωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευίτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ τις εἴ, Καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολό γησεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Μέμνηται τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ πλατύτερον ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι σπουδάζει, καλώς γε σφόδρα ποιῶν, ἅπερ ἤδη φθάσας ὡς ἐν κεφαλαίῳ συνειλημμένος καταμεμήνυκεν· εἰπὼν γάρ· « Εγέ- νετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ιωάννης. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτός· ἡ ἀναγκαίως εἰσφέρει, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης μαρτυρίας τὸν τρόπον. Ὅτε γὰρ, φησὶν, οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων κατὰ νόμον καθηγηταὶ πρὸς αὐτὸν ἀπεστάλκασιν ἱερεῖς καὶ Λευΐτας, ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, τί ἂν λέγοι περὶ ἑαυτοῦ, τότε δὴ καὶ μάλα σαφῶς ὡμολόγησε, πᾶσαν ὑποπτύσας αἰδὼ διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἔφη γάρ, ὅτι Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐγώ, φησὶν, ὁ τοῦ βι ἦν ἐκεῖνο τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. » Καὶ ἠρώτησαν αὐτόν· Τί οὖν, Ηλίας εἶ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Ο προφήτης εἶ σύ ; Καὶ ἀπε- κρίθη· Ο. . « Ὡς ἐν ἐξηγήσει πάλιν εἰπών· ι @μολόγησεν ότι Εγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, ο δεικνύειν πειρᾶται πῶς, ἢ κατὰ τίνα τρόπον ὁ τῆς ὁμολογίας γέγονε λόγος ο καί μοι, δοκεῖ διὰ τούτων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαι δευσίαν βούλεσθαι γυμνοῦν· ι Φάσκοντες γὰρ εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν·, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου γνώσει κατωφρυωμένοι, ἄνω τε καὶ κάτω τὰς διὰ Μωσέως προτείνοντες ἐντολὰς, καὶ πρὸς τοὺς τῶν ἁγίων προ φητῶν ἀπηκριβῶσθαι λόγους διισχυριζόμενοι, δι' ὧν ερωτῶσιν ἀπαιδεύτως, διὰ τούτων πολὺ λίαν όντες ἀμαθεῖς ἐξελέγχονται· ὁ μὲν γὰρ ἱεροφάντης Μωσής ὡς ἐν προφήτου τάξει τὸν Κύριον ἀναδειχθήσεσθαι λέγων, προεκήρυττε τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- "Οτι προ- φήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεός σου αὐτοῦ ἀκούσεσθε· κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήβ., Ὁ δὲ μακάριος Ησαΐας, τὸν πρόδρομον ἡμῖν καὶ προάγε γελον εἰσφέρων, « Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο φησίν· « Ετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. » Καὶ τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ προφήτης Ἰωὴλ περὶ τοῦ Θεσβίτου φησὶν (Ηλίας δὲ οὗτος)· «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην. • Τριῶν ὄντων τοίνυν, οἵπερ ἥξειν ἠγγέλλοντο, [τοῦ Μεσσίου,] καὶ Ἰωάννου, καὶ Ηλίου, πλείους ἀφίξεσθαι προσδοκῶσιν Ἰουδαῖοι, ἵνα καὶ δικαίως ἀκούσωσι· « Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες trem multarum gentium posuit Deus ". Scriptum A quippe est alicubi de ipso : « Quoniam Patrem multarum gentium te constitui v. » hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judæi ab Jerosolymis sacerdotes et levitas ad eum, ut interrogarent eum : Tu quis es ? Et confessus est et non negavit; et confessus est : Quia non sum ego Christus. Sui sermonis memor evangelista, fusius ea nobis explicat quæ summatim prius indicavit. Cum enim dixerit : ‹ Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium,108 ut testi- monium perhiberet de lumine,» necessario subjicit quale sit ejus testimonium. Cum enim, inquit, Ju- dæorum principes ad eum sacerdotes et levitas cum mandatis miserunt, qui rogarent quidnam de seipso diceret, tunc sane palam et aperte professus est, nihil veritus propter veritatem. Dixit enim se non esse Christum. Itaque, ne ego quidem, in- quit, hujus libri scriptor mentitus sum, cum dixi de illo: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. › Et interrogaverunt eum : Quid ergo? Elias es tu? Et dixit : Non sum. Propheta es tu ? Et re- spondit : Non. Cum explicandi gratia evangelista dixerit : • Confessus est,quia ego non sum Christus, rur. sum ostendere conatur, quo modo facta fuerit illa confessio, adeoque mihi videtur his verbis Judæorum inscitiam palam detegere : « Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt ", . et le- gis singularem sibi cognitionem arrogantes, ultro citroque prolatis præceptis Mosaicis, et cum san- ctorum prophetarum doctrina sibi cumprimis con- venire asserentes, istiusmodi stultis interroga- tionibus suam mirifice produnt imperitiam. Moses enim ille sacrorum antistes, Dominum instar pro- plete appariturum inquiens prædicebat filiis Israel: • Quia prophetam ex fratribus tuis sicut me susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audietis, secun- dum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Cho- reb . » Beatus autem Isaias, præcursorem nobis et prænuntium significans ‹ Vox clamantis in deserto, inquit : Parale vias Domini, rectas facite semitas ejus. > Tertius accedit Joel, qui de Elia Thesbite scribit in hunc modum : Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filium, et incredulos ad prudentiam ju- storum, ne forte veniam et percutiam terram 5, Cum igitur tres sint qui venturi nuntiabantur, Messias nimirum, Joannes et Elias, Judæi spe- rant plures venturos, ut jure audiant : . Er- ralis, nescientes Scripturas ". » Interrogato enin Gen. xvi, 5. * Rom. 1, 22. es Matth. xxi, 29. C Deut. xvIII, 15, 16. " Isa. YL, 3; Joan, 1, 23. " Malach. IV, 5, 6. D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

εἰπεῖν, συναγορεύσει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, καὶ τοῖς ἡμετέροις συνδραμείται θεωρήμασι. Μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτό φησιν ἡ θεία Γραφή - Τεθνεὼς ὁ Λάζαρος, καὶ ᾿Αβραὰμ ἀπηνέχθη, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἐν υἱοῖς ᾽Αβραὰμ τὴν μετὰ σώματος καταλύσας ζωὴν, εἰς κόλπον κατατέτακται· πατέρα δὲ πολλῶν ἐθνῶν τέθεικεν αὐτὸν ὁ Θεός. Οὕτω δέ που γέγραπται περὶ αὐτοῦ • Ότι Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. 1, 19-20. Εt Β Γλίου συγγραφεύς διέψευσμαι λέγων περὶ αὐτοῦ· Οὐκ 1, 21. οι Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ιωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευίτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ τις εἴ, Καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολό γησεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Μέμνηται τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ πλατύτερον ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι σπουδάζει, καλώς γε σφόδρα ποιῶν, ἅπερ ἤδη φθάσας ὡς ἐν κεφαλαίῳ συνειλημμένος καταμεμήνυκεν· εἰπὼν γάρ· « Εγέ- νετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ιωάννης. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτός· ἡ ἀναγκαίως εἰσφέρει, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης μαρτυρίας τὸν τρόπον. Ὅτε γὰρ, φησὶν, οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων κατὰ νόμον καθηγηταὶ πρὸς αὐτὸν ἀπεστάλκασιν ἱερεῖς καὶ Λευΐτας, ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, τί ἂν λέγοι περὶ ἑαυτοῦ, τότε δὴ καὶ μάλα σαφῶς ὡμολόγησε, πᾶσαν ὑποπτύσας αἰδὼ διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἔφη γάρ, ὅτι Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐγώ, φησὶν, ὁ τοῦ βι ἦν ἐκεῖνο τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. » Καὶ ἠρώτησαν αὐτόν· Τί οὖν, Ηλίας εἶ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Ο προφήτης εἶ σύ ; Καὶ ἀπε- κρίθη· Ο. . « Ὡς ἐν ἐξηγήσει πάλιν εἰπών· ι @μολόγησεν ότι Εγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, ο δεικνύειν πειρᾶται πῶς, ἢ κατὰ τίνα τρόπον ὁ τῆς ὁμολογίας γέγονε λόγος ο καί μοι, δοκεῖ διὰ τούτων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαι δευσίαν βούλεσθαι γυμνοῦν· ι Φάσκοντες γὰρ εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν·, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου γνώσει κατωφρυωμένοι, ἄνω τε καὶ κάτω τὰς διὰ Μωσέως προτείνοντες ἐντολὰς, καὶ πρὸς τοὺς τῶν ἁγίων προ φητῶν ἀπηκριβῶσθαι λόγους διισχυριζόμενοι, δι' ὧν ερωτῶσιν ἀπαιδεύτως, διὰ τούτων πολὺ λίαν όντες ἀμαθεῖς ἐξελέγχονται· ὁ μὲν γὰρ ἱεροφάντης Μωσής ὡς ἐν προφήτου τάξει τὸν Κύριον ἀναδειχθήσεσθαι λέγων, προεκήρυττε τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- "Οτι προ- φήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεός σου αὐτοῦ ἀκούσεσθε· κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήβ., Ὁ δὲ μακάριος Ησαΐας, τὸν πρόδρομον ἡμῖν καὶ προάγε γελον εἰσφέρων, « Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο φησίν· « Ετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. » Καὶ τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ προφήτης Ἰωὴλ περὶ τοῦ Θεσβίτου φησὶν (Ηλίας δὲ οὗτος)· «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην. • Τριῶν ὄντων τοίνυν, οἵπερ ἥξειν ἠγγέλλοντο, [τοῦ Μεσσίου,] καὶ Ἰωάννου, καὶ Ηλίου, πλείους ἀφίξεσθαι προσδοκῶσιν Ἰουδαῖοι, ἵνα καὶ δικαίως ἀκούσωσι· « Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες trem multarum gentium posuit Deus ". Scriptum A quippe est alicubi de ipso : « Quoniam Patrem multarum gentium te constitui v. » hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judæi ab Jerosolymis sacerdotes et levitas ad eum, ut interrogarent eum : Tu quis es ? Et confessus est et non negavit; et confessus est : Quia non sum ego Christus. Sui sermonis memor evangelista, fusius ea nobis explicat quæ summatim prius indicavit. Cum enim dixerit : ‹ Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium,108 ut testi- monium perhiberet de lumine,» necessario subjicit quale sit ejus testimonium. Cum enim, inquit, Ju- dæorum principes ad eum sacerdotes et levitas cum mandatis miserunt, qui rogarent quidnam de seipso diceret, tunc sane palam et aperte professus est, nihil veritus propter veritatem. Dixit enim se non esse Christum. Itaque, ne ego quidem, in- quit, hujus libri scriptor mentitus sum, cum dixi de illo: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. › Et interrogaverunt eum : Quid ergo? Elias es tu? Et dixit : Non sum. Propheta es tu ? Et re- spondit : Non. Cum explicandi gratia evangelista dixerit : • Confessus est,quia ego non sum Christus, rur. sum ostendere conatur, quo modo facta fuerit illa confessio, adeoque mihi videtur his verbis Judæorum inscitiam palam detegere : « Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt ", . et le- gis singularem sibi cognitionem arrogantes, ultro citroque prolatis præceptis Mosaicis, et cum san- ctorum prophetarum doctrina sibi cumprimis con- venire asserentes, istiusmodi stultis interroga- tionibus suam mirifice produnt imperitiam. Moses enim ille sacrorum antistes, Dominum instar pro- plete appariturum inquiens prædicebat filiis Israel: • Quia prophetam ex fratribus tuis sicut me susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audietis, secun- dum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Cho- reb . » Beatus autem Isaias, præcursorem nobis et prænuntium significans ‹ Vox clamantis in deserto, inquit : Parale vias Domini, rectas facite semitas ejus. > Tertius accedit Joel, qui de Elia Thesbite scribit in hunc modum : Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filium, et incredulos ad prudentiam ju- storum, ne forte veniam et percutiam terram 5, Cum igitur tres sint qui venturi nuntiabantur, Messias nimirum, Joannes et Elias, Judæi spe- rant plures venturos, ut jure audiant : . Er- ralis, nescientes Scripturas ". » Interrogato enin Gen. xvi, 5. * Rom. 1, 22. es Matth. xxi, 29. C Deut. xvIII, 15, 16. " Isa. YL, 3; Joan, 1, 23. " Malach. IV, 5, 6. D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

εἰπεῖν, συναγορεύσει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, καὶ τοῖς ἡμετέροις συνδραμείται θεωρήμασι. Μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτό φησιν ἡ θεία Γραφή - Τεθνεὼς ὁ Λάζαρος, καὶ ᾿Αβραὰμ ἀπηνέχθη, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἐν υἱοῖς ᾽Αβραὰμ τὴν μετὰ σώματος καταλύσας ζωὴν, εἰς κόλπον κατατέτακται· πατέρα δὲ πολλῶν ἐθνῶν τέθεικεν αὐτὸν ὁ Θεός. Οὕτω δέ που γέγραπται περὶ αὐτοῦ • Ότι Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε. 1, 19-20. Εt Β Γλίου συγγραφεύς διέψευσμαι λέγων περὶ αὐτοῦ· Οὐκ 1, 21. οι Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ιωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευίτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ τις εἴ, Καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολό γησεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Μέμνηται τῶν ἑαυτοῦ λόγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ πλατύτερον ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι σπουδάζει, καλώς γε σφόδρα ποιῶν, ἅπερ ἤδη φθάσας ὡς ἐν κεφαλαίῳ συνειλημμένος καταμεμήνυκεν· εἰπὼν γάρ· « Εγέ- νετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ιωάννης. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήση περὶ τοῦ φωτός· ἡ ἀναγκαίως εἰσφέρει, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης μαρτυρίας τὸν τρόπον. Ὅτε γὰρ, φησὶν, οἱ τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων κατὰ νόμον καθηγηταὶ πρὸς αὐτὸν ἀπεστάλκασιν ἱερεῖς καὶ Λευΐτας, ἀναπυθέσθαι προστάξαντες, τί ἂν λέγοι περὶ ἑαυτοῦ, τότε δὴ καὶ μάλα σαφῶς ὡμολόγησε, πᾶσαν ὑποπτύσας αἰδὼ διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἔφη γάρ, ὅτι Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐγώ, φησὶν, ὁ τοῦ βι ἦν ἐκεῖνο τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. » Καὶ ἠρώτησαν αὐτόν· Τί οὖν, Ηλίας εἶ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Ο προφήτης εἶ σύ ; Καὶ ἀπε- κρίθη· Ο. . « Ὡς ἐν ἐξηγήσει πάλιν εἰπών· ι @μολόγησεν ότι Εγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, ο δεικνύειν πειρᾶται πῶς, ἢ κατὰ τίνα τρόπον ὁ τῆς ὁμολογίας γέγονε λόγος ο καί μοι, δοκεῖ διὰ τούτων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαι δευσίαν βούλεσθαι γυμνοῦν· ι Φάσκοντες γὰρ εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν·, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου γνώσει κατωφρυωμένοι, ἄνω τε καὶ κάτω τὰς διὰ Μωσέως προτείνοντες ἐντολὰς, καὶ πρὸς τοὺς τῶν ἁγίων προ φητῶν ἀπηκριβῶσθαι λόγους διισχυριζόμενοι, δι' ὧν ερωτῶσιν ἀπαιδεύτως, διὰ τούτων πολὺ λίαν όντες ἀμαθεῖς ἐξελέγχονται· ὁ μὲν γὰρ ἱεροφάντης Μωσής ὡς ἐν προφήτου τάξει τὸν Κύριον ἀναδειχθήσεσθαι λέγων, προεκήρυττε τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- "Οτι προ- φήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεός σου αὐτοῦ ἀκούσεσθε· κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήβ., Ὁ δὲ μακάριος Ησαΐας, τὸν πρόδρομον ἡμῖν καὶ προάγε γελον εἰσφέρων, « Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο φησίν· « Ετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. » Καὶ τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ προφήτης Ἰωὴλ περὶ τοῦ Θεσβίτου φησὶν (Ηλίας δὲ οὗτος)· «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱὸν, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἵνα μὴ ἔλθω, καὶ πατάξω τὴν γῆν άρδην. • Τριῶν ὄντων τοίνυν, οἵπερ ἥξειν ἠγγέλλοντο, [τοῦ Μεσσίου,] καὶ Ἰωάννου, καὶ Ηλίου, πλείους ἀφίξεσθαι προσδοκῶσιν Ἰουδαῖοι, ἵνα καὶ δικαίως ἀκούσωσι· « Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες trem multarum gentium posuit Deus ". Scriptum A quippe est alicubi de ipso : « Quoniam Patrem multarum gentium te constitui v. » hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judæi ab Jerosolymis sacerdotes et levitas ad eum, ut interrogarent eum : Tu quis es ? Et confessus est et non negavit; et confessus est : Quia non sum ego Christus. Sui sermonis memor evangelista, fusius ea nobis explicat quæ summatim prius indicavit. Cum enim dixerit : ‹ Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium,108 ut testi- monium perhiberet de lumine,» necessario subjicit quale sit ejus testimonium. Cum enim, inquit, Ju- dæorum principes ad eum sacerdotes et levitas cum mandatis miserunt, qui rogarent quidnam de seipso diceret, tunc sane palam et aperte professus est, nihil veritus propter veritatem. Dixit enim se non esse Christum. Itaque, ne ego quidem, in- quit, hujus libri scriptor mentitus sum, cum dixi de illo: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. › Et interrogaverunt eum : Quid ergo? Elias es tu? Et dixit : Non sum. Propheta es tu ? Et re- spondit : Non. Cum explicandi gratia evangelista dixerit : • Confessus est,quia ego non sum Christus, rur. sum ostendere conatur, quo modo facta fuerit illa confessio, adeoque mihi videtur his verbis Judæorum inscitiam palam detegere : « Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt ", . et le- gis singularem sibi cognitionem arrogantes, ultro citroque prolatis præceptis Mosaicis, et cum san- ctorum prophetarum doctrina sibi cumprimis con- venire asserentes, istiusmodi stultis interroga- tionibus suam mirifice produnt imperitiam. Moses enim ille sacrorum antistes, Dominum instar pro- plete appariturum inquiens prædicebat filiis Israel: • Quia prophetam ex fratribus tuis sicut me susci- tabit Dominus Deus tuus : ipsum audietis, secun- dum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Cho- reb . » Beatus autem Isaias, præcursorem nobis et prænuntium significans ‹ Vox clamantis in deserto, inquit : Parale vias Domini, rectas facite semitas ejus. > Tertius accedit Joel, qui de Elia Thesbite scribit in hunc modum : Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filium, et incredulos ad prudentiam ju- storum, ne forte veniam et percutiam terram 5, Cum igitur tres sint qui venturi nuntiabantur, Messias nimirum, Joannes et Elias, Judæi spe- rant plures venturos, ut jure audiant : . Er- ralis, nescientes Scripturas ". » Interrogato enin Gen. xvi, 5. * Rom. 1, 22. es Matth. xxi, 29. C Deut. xvIII, 15, 16. " Isa. YL, 3; Joan, 1, 23. " Malach. IV, 5, 6. D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

Α κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν προσδοκωμένων κατ[ατ]άττειν αὐτὸν, τὴν δὲ ἑαυτοῖς συντεθραμμέ την νοσοῦντες ἀλαζον[ε]ίαν, οὐδὲν εἶναι νομίζουσι, κἂν διὰ τῆς τοῦ προφήτου προαγγέλληται φωνῆς. Ακού- σαντες γὰρ, ὅτι • Ἐγώ εἰμι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, » τὸν λόγον οὐ παραδεξάμενοι, μονονουχὶ, καὶ ἀνέδην ἐπιτιμῶσι λέγοντες· Οὐδὲν, ὦ οὗτος, ἐν σοὶ τὸ ἀξιόπιστον, ἀλλ' οὐδὲ τὸ θαυμαστὸν, ἡ μέγα· τί καὶ ὅλως βαπτίζεις ; τί δὲ πράγματι τηλικούτῳ, τὸ μηδὲν ὢν, ἐπιχειρεῖς ; Έθος δὲ τοῦτο ποιεῖν τοῖς ἀνοσίοις Φαρισαίοις, τὸν μὲν ἤδη παρόντα κατασμικρύνειν, προσποιείσθαι δὲ μᾶλλον τιμὴν τὸν ἀφιξόμενον· ἵνα γὰρ ἀεὶ τὰς παρὰ τῶν Ἰουδαίων πραγματεύονται τιμάς, καὶ χρημάτων ἑαυτοῖς προξενῶσι πορισμούς, οὐδένα τῶν ἄλλων ὁρᾶσθαι βούλονται διαπρεπῆ. Οὕτω γὰρ καὶ αὐτὸν ἀπέκτειναν τὸν κληρονόμον, λέγοντες· « Δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ. » Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰωάννης, λέγων· Εγώ βα πτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Αὐτός ἐστιν, ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδή ματος. Ανεξικάκως ὁ μακάριος Βαπτιστής ἐπιτιμώντων ἀνέχεται· εὐαφόρμως δὲ λίαν τὴν ἐν τοῖς καθ' ἑαυ τὸν ἐξήγησιν ὑπόθεσιν ἐποιεῖτο τοῦ σωτηρίου κη- ρύγματος· διδάσκει δὲ ἤδη καὶ οὐχ εκόντας τοὺς παρὰ τῶν Φαρισαίων ἀπεσταλμένους, ὅτιπερ εἴσω θυρῶν ὁ Χριστός. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, παιδαγωγι κὸν εἰσφέρω τὸ βάπτισμα, τοὺς ἐξ ἁμαρτίας μεμο λυσμένους ἀπολούων ὕδατι πρὸς μετανοίας ἀρχὴν καὶ ἐκ τῶν ὑποβεβηκότων ἀνακομίζεσθαι διδάσκων ἐπὶ τὰ τελειότερα· τοῦτο γὰρ ἦν ἔργῳ πληρούν, δ κηρύττειν ἀπεστάλην· . Ετοιμάσατε, ο δηλονότι, • τὴν ὁδὸν Κυρίου. » Ὁ δὲ τῶν μειζόνων τε καὶ ἀξιο λογωτάτων δοτήρ, καὶ ἁπάσης τελειότητος τῆς ἐπ' ἀγαθοῖς χορηγός, μέσος ὑμῶν στήκει, ἀγνοούμενος ἔτι διὰ τὴν ἐκ τῆς σαρκὸς περιβολὴν, τοσοῦτον ἐμὲ τὸν Βαπτιστὴν ὑπερτρέχων, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἐμαυτὸν οὐδὲ ἐν οἰκέτου τάξει μετρεῖσθαι παρ' ἐκείνῳ· τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ, « Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα λύσω αὐτοῦ [τὸν] ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Πράγμα δὲ λέγων Ο ἀληθὲς, ἕτερον ἐπίσημον ἐργάζεται· ταπεινοφρονείν γὰρ ἀναπείθει τὸν ἀλαζόνα Φαρισαῖον, ἑαυτὸν δὲ τύ πον εἰσφέρει τοῦ πράγματος. Ταῦτα ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ἰωάννης βαπτίζων. Σημεῖον ὥσπερ καὶ τοῦτο τιθεὶς μνήμης ἀκριβοῦς καὶ λεπτῆς. Πεφύκαμεν γάρ πως καὶ εἰθίσμεθα πάν τες, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐν τοῖς περὶ τῶν ἀναγκαίων διηγήμασι μεμνήσθαι καὶ τύπων, ἐν οἷς αὐτὰ γενέ- σθαι συμβέβηκεν. ' S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Joannem Baptistam non parum habere despectui. Nolunt enim, ut apparet, ipsum in eorum numero qui exspectabantur collocare, sed familiari sibi fastu nihili faciunt, quamvis prophetæ voce præ- huntiatus sit. Cum enim audierint: ‹ Ego sum vox clamantis in deserto: Parate viam Domini *, › ora- • culo rejecto, impudenter ipsum lis propemodum verbis aggrediuntur: Nulla, o quisquis es, in te est auctoritas, nihil magni aut admirabilis: quid, cum nihil ipse sis, tantam rem moliris ? Impiorum Pharisæorum iste mos erat, præsentem elevare, eum autem qui venturus erat ficto honore afficere. Ut. enim apud Judæos in honore semper essent, et divitias ingentes sibi compararent, neminem præter se honorari patiebantur. Propterea ipsum quoque B interfecerunt hæredem, dicentes : • Venite, occis damus eum, et habebimus hæreditatem ejus*. › 1, 26-27. Respondit eis Joannes, dicens : Ego ba- plizo in aqua : medias autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Ipse est, qui post me venturus est, qui ante me factus est; cujus non sum dignus, ut solvam ejus corrigiam calceamenti. Beatus Baptista æquo animo fert increpantes, et valde apposite salutaris præconii occasionem su- mit ex iis quæ de se narrat: docetque demum vel invitos qui ad se missi erant Pharisæos, Christum intra portas esse. Ego enim, inquit, baptismum alero institutivum, abluens aqua peccato inquina- tos ad initium pœnitentiæ, et homines a parvis ad perfectiora docens eveli. Hoc enim est reapse implere, ad quod prædicandum sum missus, ‹ Parate, › scilicet, viam Domini. » Qui autem majorum et digniorum dator est, ac universæ bonorum perfectionis largitor, in medio stat vestri, ignotus adhuc, quia carne indutus est: qui tanto me intervallo superat, ut ne servi loco dignum me apud ipsum reputem, hoc enim, nea sententia, significat illud, Non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti. › In quo cum verum dicit, tum aliud facit observatione dignum. Pharisæos enim ad modestiam revocat, semetipso ad rei exemplum proposito. 1, 28. Hæc in Belhania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Locum notat, ut accurate diligenterque factam esse narrationem significet. Solemus enim, cum de rebus magnis facienda nobis est narratio, etiam meminisse locorum, in quibus eas fieri contigit. * Isa XL, 5; Joan. 1, 25. • Matth. xxi, 58. C

Α κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν προσδοκωμένων κατ[ατ]άττειν αὐτὸν, τὴν δὲ ἑαυτοῖς συντεθραμμέ την νοσοῦντες ἀλαζον[ε]ίαν, οὐδὲν εἶναι νομίζουσι, κἂν διὰ τῆς τοῦ προφήτου προαγγέλληται φωνῆς. Ακού- σαντες γὰρ, ὅτι • Ἐγώ εἰμι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, » τὸν λόγον οὐ παραδεξάμενοι, μονονουχὶ, καὶ ἀνέδην ἐπιτιμῶσι λέγοντες· Οὐδὲν, ὦ οὗτος, ἐν σοὶ τὸ ἀξιόπιστον, ἀλλ' οὐδὲ τὸ θαυμαστὸν, ἡ μέγα· τί καὶ ὅλως βαπτίζεις ; τί δὲ πράγματι τηλικούτῳ, τὸ μηδὲν ὢν, ἐπιχειρεῖς ; Έθος δὲ τοῦτο ποιεῖν τοῖς ἀνοσίοις Φαρισαίοις, τὸν μὲν ἤδη παρόντα κατασμικρύνειν, προσποιείσθαι δὲ μᾶλλον τιμὴν τὸν ἀφιξόμενον· ἵνα γὰρ ἀεὶ τὰς παρὰ τῶν Ἰουδαίων πραγματεύονται τιμάς, καὶ χρημάτων ἑαυτοῖς προξενῶσι πορισμούς, οὐδένα τῶν ἄλλων ὁρᾶσθαι βούλονται διαπρεπῆ. Οὕτω γὰρ καὶ αὐτὸν ἀπέκτειναν τὸν κληρονόμον, λέγοντες· « Δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ. » Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰωάννης, λέγων· Εγώ βα πτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Αὐτός ἐστιν, ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδή ματος. Ανεξικάκως ὁ μακάριος Βαπτιστής ἐπιτιμώντων ἀνέχεται· εὐαφόρμως δὲ λίαν τὴν ἐν τοῖς καθ' ἑαυ τὸν ἐξήγησιν ὑπόθεσιν ἐποιεῖτο τοῦ σωτηρίου κη- ρύγματος· διδάσκει δὲ ἤδη καὶ οὐχ εκόντας τοὺς παρὰ τῶν Φαρισαίων ἀπεσταλμένους, ὅτιπερ εἴσω θυρῶν ὁ Χριστός. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, παιδαγωγι κὸν εἰσφέρω τὸ βάπτισμα, τοὺς ἐξ ἁμαρτίας μεμο λυσμένους ἀπολούων ὕδατι πρὸς μετανοίας ἀρχὴν καὶ ἐκ τῶν ὑποβεβηκότων ἀνακομίζεσθαι διδάσκων ἐπὶ τὰ τελειότερα· τοῦτο γὰρ ἦν ἔργῳ πληρούν, δ κηρύττειν ἀπεστάλην· . Ετοιμάσατε, ο δηλονότι, • τὴν ὁδὸν Κυρίου. » Ὁ δὲ τῶν μειζόνων τε καὶ ἀξιο λογωτάτων δοτήρ, καὶ ἁπάσης τελειότητος τῆς ἐπ' ἀγαθοῖς χορηγός, μέσος ὑμῶν στήκει, ἀγνοούμενος ἔτι διὰ τὴν ἐκ τῆς σαρκὸς περιβολὴν, τοσοῦτον ἐμὲ τὸν Βαπτιστὴν ὑπερτρέχων, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἐμαυτὸν οὐδὲ ἐν οἰκέτου τάξει μετρεῖσθαι παρ' ἐκείνῳ· τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ, « Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα λύσω αὐτοῦ [τὸν] ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Πράγμα δὲ λέγων Ο ἀληθὲς, ἕτερον ἐπίσημον ἐργάζεται· ταπεινοφρονείν γὰρ ἀναπείθει τὸν ἀλαζόνα Φαρισαῖον, ἑαυτὸν δὲ τύ πον εἰσφέρει τοῦ πράγματος. Ταῦτα ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ἰωάννης βαπτίζων. Σημεῖον ὥσπερ καὶ τοῦτο τιθεὶς μνήμης ἀκριβοῦς καὶ λεπτῆς. Πεφύκαμεν γάρ πως καὶ εἰθίσμεθα πάν τες, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐν τοῖς περὶ τῶν ἀναγκαίων διηγήμασι μεμνήσθαι καὶ τύπων, ἐν οἷς αὐτὰ γενέ- σθαι συμβέβηκεν. ' S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Joannem Baptistam non parum habere despectui. Nolunt enim, ut apparet, ipsum in eorum numero qui exspectabantur collocare, sed familiari sibi fastu nihili faciunt, quamvis prophetæ voce præ- huntiatus sit. Cum enim audierint: ‹ Ego sum vox clamantis in deserto: Parate viam Domini *, › ora- • culo rejecto, impudenter ipsum lis propemodum verbis aggrediuntur: Nulla, o quisquis es, in te est auctoritas, nihil magni aut admirabilis: quid, cum nihil ipse sis, tantam rem moliris ? Impiorum Pharisæorum iste mos erat, præsentem elevare, eum autem qui venturus erat ficto honore afficere. Ut. enim apud Judæos in honore semper essent, et divitias ingentes sibi compararent, neminem præter se honorari patiebantur. Propterea ipsum quoque B interfecerunt hæredem, dicentes : • Venite, occis damus eum, et habebimus hæreditatem ejus*. › 1, 26-27. Respondit eis Joannes, dicens : Ego ba- plizo in aqua : medias autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Ipse est, qui post me venturus est, qui ante me factus est; cujus non sum dignus, ut solvam ejus corrigiam calceamenti. Beatus Baptista æquo animo fert increpantes, et valde apposite salutaris præconii occasionem su- mit ex iis quæ de se narrat: docetque demum vel invitos qui ad se missi erant Pharisæos, Christum intra portas esse. Ego enim, inquit, baptismum alero institutivum, abluens aqua peccato inquina- tos ad initium pœnitentiæ, et homines a parvis ad perfectiora docens eveli. Hoc enim est reapse implere, ad quod prædicandum sum missus, ‹ Parate, › scilicet, viam Domini. » Qui autem majorum et digniorum dator est, ac universæ bonorum perfectionis largitor, in medio stat vestri, ignotus adhuc, quia carne indutus est: qui tanto me intervallo superat, ut ne servi loco dignum me apud ipsum reputem, hoc enim, nea sententia, significat illud, Non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti. › In quo cum verum dicit, tum aliud facit observatione dignum. Pharisæos enim ad modestiam revocat, semetipso ad rei exemplum proposito. 1, 28. Hæc in Belhania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Locum notat, ut accurate diligenterque factam esse narrationem significet. Solemus enim, cum de rebus magnis facienda nobis est narratio, etiam meminisse locorum, in quibus eas fieri contigit. * Isa XL, 5; Joan. 1, 25. • Matth. xxi, 58. C

Α κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν προσδοκωμένων κατ[ατ]άττειν αὐτὸν, τὴν δὲ ἑαυτοῖς συντεθραμμέ την νοσοῦντες ἀλαζον[ε]ίαν, οὐδὲν εἶναι νομίζουσι, κἂν διὰ τῆς τοῦ προφήτου προαγγέλληται φωνῆς. Ακού- σαντες γὰρ, ὅτι • Ἐγώ εἰμι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, » τὸν λόγον οὐ παραδεξάμενοι, μονονουχὶ, καὶ ἀνέδην ἐπιτιμῶσι λέγοντες· Οὐδὲν, ὦ οὗτος, ἐν σοὶ τὸ ἀξιόπιστον, ἀλλ' οὐδὲ τὸ θαυμαστὸν, ἡ μέγα· τί καὶ ὅλως βαπτίζεις ; τί δὲ πράγματι τηλικούτῳ, τὸ μηδὲν ὢν, ἐπιχειρεῖς ; Έθος δὲ τοῦτο ποιεῖν τοῖς ἀνοσίοις Φαρισαίοις, τὸν μὲν ἤδη παρόντα κατασμικρύνειν, προσποιείσθαι δὲ μᾶλλον τιμὴν τὸν ἀφιξόμενον· ἵνα γὰρ ἀεὶ τὰς παρὰ τῶν Ἰουδαίων πραγματεύονται τιμάς, καὶ χρημάτων ἑαυτοῖς προξενῶσι πορισμούς, οὐδένα τῶν ἄλλων ὁρᾶσθαι βούλονται διαπρεπῆ. Οὕτω γὰρ καὶ αὐτὸν ἀπέκτειναν τὸν κληρονόμον, λέγοντες· « Δεῦτε, ἀπο κτείνωμεν αὐτὸν, καὶ σχῶμεν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ. » Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰωάννης, λέγων· Εγώ βα πτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Αὐτός ἐστιν, ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδή ματος. Ανεξικάκως ὁ μακάριος Βαπτιστής ἐπιτιμώντων ἀνέχεται· εὐαφόρμως δὲ λίαν τὴν ἐν τοῖς καθ' ἑαυ τὸν ἐξήγησιν ὑπόθεσιν ἐποιεῖτο τοῦ σωτηρίου κη- ρύγματος· διδάσκει δὲ ἤδη καὶ οὐχ εκόντας τοὺς παρὰ τῶν Φαρισαίων ἀπεσταλμένους, ὅτιπερ εἴσω θυρῶν ὁ Χριστός. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, παιδαγωγι κὸν εἰσφέρω τὸ βάπτισμα, τοὺς ἐξ ἁμαρτίας μεμο λυσμένους ἀπολούων ὕδατι πρὸς μετανοίας ἀρχὴν καὶ ἐκ τῶν ὑποβεβηκότων ἀνακομίζεσθαι διδάσκων ἐπὶ τὰ τελειότερα· τοῦτο γὰρ ἦν ἔργῳ πληρούν, δ κηρύττειν ἀπεστάλην· . Ετοιμάσατε, ο δηλονότι, • τὴν ὁδὸν Κυρίου. » Ὁ δὲ τῶν μειζόνων τε καὶ ἀξιο λογωτάτων δοτήρ, καὶ ἁπάσης τελειότητος τῆς ἐπ' ἀγαθοῖς χορηγός, μέσος ὑμῶν στήκει, ἀγνοούμενος ἔτι διὰ τὴν ἐκ τῆς σαρκὸς περιβολὴν, τοσοῦτον ἐμὲ τὸν Βαπτιστὴν ὑπερτρέχων, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἐμαυτὸν οὐδὲ ἐν οἰκέτου τάξει μετρεῖσθαι παρ' ἐκείνῳ· τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ, « Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα λύσω αὐτοῦ [τὸν] ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Πράγμα δὲ λέγων Ο ἀληθὲς, ἕτερον ἐπίσημον ἐργάζεται· ταπεινοφρονείν γὰρ ἀναπείθει τὸν ἀλαζόνα Φαρισαῖον, ἑαυτὸν δὲ τύ πον εἰσφέρει τοῦ πράγματος. Ταῦτα ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ἰωάννης βαπτίζων. Σημεῖον ὥσπερ καὶ τοῦτο τιθεὶς μνήμης ἀκριβοῦς καὶ λεπτῆς. Πεφύκαμεν γάρ πως καὶ εἰθίσμεθα πάν τες, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐν τοῖς περὶ τῶν ἀναγκαίων διηγήμασι μεμνήσθαι καὶ τύπων, ἐν οἷς αὐτὰ γενέ- σθαι συμβέβηκεν. ' S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Joannem Baptistam non parum habere despectui. Nolunt enim, ut apparet, ipsum in eorum numero qui exspectabantur collocare, sed familiari sibi fastu nihili faciunt, quamvis prophetæ voce præ- huntiatus sit. Cum enim audierint: ‹ Ego sum vox clamantis in deserto: Parate viam Domini *, › ora- • culo rejecto, impudenter ipsum lis propemodum verbis aggrediuntur: Nulla, o quisquis es, in te est auctoritas, nihil magni aut admirabilis: quid, cum nihil ipse sis, tantam rem moliris ? Impiorum Pharisæorum iste mos erat, præsentem elevare, eum autem qui venturus erat ficto honore afficere. Ut. enim apud Judæos in honore semper essent, et divitias ingentes sibi compararent, neminem præter se honorari patiebantur. Propterea ipsum quoque B interfecerunt hæredem, dicentes : • Venite, occis damus eum, et habebimus hæreditatem ejus*. › 1, 26-27. Respondit eis Joannes, dicens : Ego ba- plizo in aqua : medias autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Ipse est, qui post me venturus est, qui ante me factus est; cujus non sum dignus, ut solvam ejus corrigiam calceamenti. Beatus Baptista æquo animo fert increpantes, et valde apposite salutaris præconii occasionem su- mit ex iis quæ de se narrat: docetque demum vel invitos qui ad se missi erant Pharisæos, Christum intra portas esse. Ego enim, inquit, baptismum alero institutivum, abluens aqua peccato inquina- tos ad initium pœnitentiæ, et homines a parvis ad perfectiora docens eveli. Hoc enim est reapse implere, ad quod prædicandum sum missus, ‹ Parate, › scilicet, viam Domini. » Qui autem majorum et digniorum dator est, ac universæ bonorum perfectionis largitor, in medio stat vestri, ignotus adhuc, quia carne indutus est: qui tanto me intervallo superat, ut ne servi loco dignum me apud ipsum reputem, hoc enim, nea sententia, significat illud, Non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti. › In quo cum verum dicit, tum aliud facit observatione dignum. Pharisæos enim ad modestiam revocat, semetipso ad rei exemplum proposito. 1, 28. Hæc in Belhania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Locum notat, ut accurate diligenterque factam esse narrationem significet. Solemus enim, cum de rebus magnis facienda nobis est narratio, etiam meminisse locorum, in quibus eas fieri contigit. * Isa XL, 5; Joan. 1, 25. • Matth. xxi, 58. C

Α Διὰ τοῦτο, καὶ τὸ προφητῶν ἀνεπήδησε μέτρον, ὡς αὐτός πού φησιν ὁ Σωτὴρ, πρὸς Ιουδαίους διαλεγό μενος περὶ αὐτοῦ· . Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν ; Προφήτην ; Ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. Οἱ μὲν γὰρ ὅτι κατὰ καιροὺς ἀναδειχθής σεται Χριστὸς προεφήτευον, ὁ δὲ ὡς ἥξει βοῶν, καὶ παρόντα δέδειχε. « Τῇ γὰρ ἐπαύριον, φησί, βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτόν. » Καὶ λέγει· Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Οὐκέτι τὸ, ι Ετοιμάσατε, καιρὸν ἔχει τὸν πρέποντα· λοιπὸν ὁρωμένου καὶ ὄντος ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ δι' δν ἡ ἑτοιμασία γίνεται· ἑτέρων ἐδεῖτο λόγων ἡ τοῦ πράγματος φύσις. Ἐχρῆν ἐξηγεῖσθαι τίς ὁ παρών, καὶ ἐπὶ τίσιν ἔχει τὴν κάθοδον ὁ πρὸς ἡμᾶς ἐξ οὐρα νῶν ἀφιγμένος. • Ιδε τοίνυν, φησίν, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, » ἐν ὁ προφήτης ἡμῖν Ἡσαΐας κατεσήμαινε λέγων· . Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος. » Ον καὶ πάλαι, φησὶν, ὁ διὰ Μωσέως ἀνετύπου νόμος· ἀλλὰ τότε μὲν ἔσωζε μερικῶς, οὐκ εἰς ἅπαντας ἐκτείνων τὸν ἔλεον· τύπος γὰρ ἦν, καὶ σκιά· νυνὶ δὲ ὁ πάλαι δι' αἰνιγμάτων ζωγραφούμενος ὁ ἀληθινὸς Ἀμνὸς, τὸ ἄμω μον ἱερεῖον ὑπὲρ πάντων ἄγεται πρὸς σφαγὴν, ἵνα τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν ἐλάσῃ, ἵνα τὸν τῆς οἰκου μένης ολοθρευτὴν ἀνατρέψῃ, ἵνα καταργήσῃ τὸν θά νατον ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα λύσῃ τὴν ἐφ' ἡμῖν κατάραν, ἵνα παύσηται λοιπὸν τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο ἵνα γένηται δεύτερος Αδάμ, οὐκ ἀπὸ γῆς, ἀλλ᾽ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀρχὴ γένηται τῇ ἀν- θρώπου φύσει παντὸς ἀγαθοῦ, λύσις ἐπεισάκτου φθορᾶς, πρόξενος αἰωνίου ζωῆς, ἀναμορφώσεως τῆς εἰς Θεὸν ὑπόθεσις, εὐσεβείας καὶ δικαιοσύνης ἀρχὴ, ὁδὸς εἰς βασιλείαν οὐρανῶν· εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν ἀμνὸς, ὅλην ἀνασώζων τὴν ἐπὶ γῆς ἀγέλην τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· εἷς ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντας ὑποτάξῃ Θεῷ· εἷς ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντας κερδάνῃ· ἵνα λοιπὸν οἱ πάντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερθέντι. Ἐπειδὴ γὰρ ἦμεν ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις, διά τε τοῦτο χρεω στούμενοι θανάτῳ καὶ φθορᾷ, δέδωκεν ἀντίλυτρον ὑπὲρ ἡμῶν, τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ ἕνα ὑπὲρ πάντων, ἐπεὶ καὶ πάντα ἐν αὐτῷ, καὶ πάντων κρείττων ἐστίν· εἷς ἀπέθανεν ὑπὲρ πάντων, ἵνα οἱ πάντες ζήσωμεν ἐν αὐτῷ· καταπιών γὰρ ὁ θάνατος τὸν ὑπὲρ πάντων Ἀμνὸν, πάντας εξήμεσεν ἐν αὐτῷ τε καὶ σὺν αὐτῷ. Οἱ γὰρ πάντες ἦμεν ἐν τῷ δι᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερθέντι Χριστῷ· κατ- αργουμένης δὲ τῆς ἁμαρτίας, πῶς ἐνεδέχετο μή οὐχὶ πάντως καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς δι' αὐτὴν καταργηθῆναι θάνατον; Αποθανούσης τῆς ῥίζης, πῶς ἂν ἔτι λοι- πὸν ὁ ἐξ αὐτῆς ἐσώθη βλαστός ; Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐμέλλομεν ἀποθνήσκειν ἔτι, τῆς ἁμαρτίας ἀναιρουμέν νης; Οὐκοῦν ἑορτάζοντες λέγωμεν ἐπὶ τῇ σφαγή τοῦ Ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ· «Ποῦ ἡ νίκη σου, θάνατε; ποῦ τὸ κέντρον σου, ᾅδη; Πᾶσα γὰρ ἀνομία, ο καθ άπερ ἔφη που ψάλλων ὁ Μελῳδὸς, ο ἐμφράξει τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tem. Propterea prophetæ quoque mensuram exces- sit, ut ipse alicubi Salvator ait cum Judæis de eo disserens : Quid existis in desertum videre? Prophetam ? Etiam dico vobis, et plus quam pro- phetam '. › Illi enim Christum aliquando ventu- rum prophetabant : hic autem cum venturum cla- maret, etiam adesse monstravit. ‹ Altera enim die, inquit, vidit Jesum venientem ad se. › 1, 29. Et ait : Ecce Agnus Dei, qui tollit pecca- tum mundi. B Non jam inquit, • Parate : convenienter am- plius dici potest, cum cernatur demum et in oculis sit ille propter quem fit præparatio. Aliud loquendi genus rerum natura postulat. Exponen- dum est quis sit ille qui jam adest, et quas ob res ad nos descenderit, qui de cœlis venit. • Ecce » igitur, inquit, e Agnus Dei, » quem pro- Theta Isaia nobis præsignificavit, dicens : « Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram condente se obmutuit . . Quem olim, inquit, Mosis lex præfiguravit. Sed eo quidem tempore servabat ex parte, non in omnes misericordiam suam diffundens : typus enim erat et umbra; nunc autena ille Agnus, qui olim ænigmatice præ- figurabatur, immaculata illa hostia pro omnibus ad occisionem ducitur, ut mundi peccatum amo- veat, ut orbis exterminatorem evertat, ut mortem pro omnibus obeundo mortem aboleat, ut solvat hominum maledictionem ', ut cesset tandem illud: • Terra es, et in terram reverteris ", » ut sit ille C secundus Adam, non e terra, sed e cœlo, omnisque boni principium naturæ humanæ exsistat, solutio invecti interitus, æternæ vitæ conciliator, causa reformationis ad Deum, pietatis et justitia prin- cipium, via denique ad regnum cœlorum. Unus enim mortuus est agnus pro omnibus, oinnem ho- minum gregem servans Deo ac Patri : unus pro o:nnibus, ut omnes Deo subjiciat : unus pro on- nibus, ut omnes lucrifaciat : ut omnes denique non jam sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Nam cum in multis peccatis essemus, atque idcirco morti et corruptioni ob- noxii, dedit Filium suum Pater redemptionem pro nobis, unum pro omnibus, quoniam omnia sunt in ipso, et omnibus melior est. Unus pro om- D nibus mortuus est, ut omnes vivamus in ipso. Cum enim occisum pro omnibus Agnum mors absorpserit, simul etiam in ipso et cum ipso cunctos evomuit. Omnes enim eramus in Christo qui propter nos et pro nobis mortuus est, atque resurrexit : abolito vero peccato, qui fieri po- terat ut mors etiam, quæ ex ipso est, pro- pter ipsum non abolita sit? Mortua radice quo- modo germen servabitur? mortuo peccato, quæ moriendi nobis causa erit? Quare de occisione Agni Dei solemni exsultatione dicamus: ‹ Ubi est, mors, victoria tua? ubi stimulus tuns, inferne?, " Matth. xi, 9. * Isa. Liii, 7. 'I Cor. xv, segg. Gen. 111, 19. " II Cor. v, 15, 18. Digitized by - Google

Α Διὰ τοῦτο, καὶ τὸ προφητῶν ἀνεπήδησε μέτρον, ὡς αὐτός πού φησιν ὁ Σωτὴρ, πρὸς Ιουδαίους διαλεγό μενος περὶ αὐτοῦ· . Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν ; Προφήτην ; Ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. Οἱ μὲν γὰρ ὅτι κατὰ καιροὺς ἀναδειχθής σεται Χριστὸς προεφήτευον, ὁ δὲ ὡς ἥξει βοῶν, καὶ παρόντα δέδειχε. « Τῇ γὰρ ἐπαύριον, φησί, βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτόν. » Καὶ λέγει· Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Οὐκέτι τὸ, ι Ετοιμάσατε, καιρὸν ἔχει τὸν πρέποντα· λοιπὸν ὁρωμένου καὶ ὄντος ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ δι' δν ἡ ἑτοιμασία γίνεται· ἑτέρων ἐδεῖτο λόγων ἡ τοῦ πράγματος φύσις. Ἐχρῆν ἐξηγεῖσθαι τίς ὁ παρών, καὶ ἐπὶ τίσιν ἔχει τὴν κάθοδον ὁ πρὸς ἡμᾶς ἐξ οὐρα νῶν ἀφιγμένος. • Ιδε τοίνυν, φησίν, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, » ἐν ὁ προφήτης ἡμῖν Ἡσαΐας κατεσήμαινε λέγων· . Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος. » Ον καὶ πάλαι, φησὶν, ὁ διὰ Μωσέως ἀνετύπου νόμος· ἀλλὰ τότε μὲν ἔσωζε μερικῶς, οὐκ εἰς ἅπαντας ἐκτείνων τὸν ἔλεον· τύπος γὰρ ἦν, καὶ σκιά· νυνὶ δὲ ὁ πάλαι δι' αἰνιγμάτων ζωγραφούμενος ὁ ἀληθινὸς Ἀμνὸς, τὸ ἄμω μον ἱερεῖον ὑπὲρ πάντων ἄγεται πρὸς σφαγὴν, ἵνα τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν ἐλάσῃ, ἵνα τὸν τῆς οἰκου μένης ολοθρευτὴν ἀνατρέψῃ, ἵνα καταργήσῃ τὸν θά νατον ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα λύσῃ τὴν ἐφ' ἡμῖν κατάραν, ἵνα παύσηται λοιπὸν τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο ἵνα γένηται δεύτερος Αδάμ, οὐκ ἀπὸ γῆς, ἀλλ᾽ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀρχὴ γένηται τῇ ἀν- θρώπου φύσει παντὸς ἀγαθοῦ, λύσις ἐπεισάκτου φθορᾶς, πρόξενος αἰωνίου ζωῆς, ἀναμορφώσεως τῆς εἰς Θεὸν ὑπόθεσις, εὐσεβείας καὶ δικαιοσύνης ἀρχὴ, ὁδὸς εἰς βασιλείαν οὐρανῶν· εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν ἀμνὸς, ὅλην ἀνασώζων τὴν ἐπὶ γῆς ἀγέλην τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· εἷς ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντας ὑποτάξῃ Θεῷ· εἷς ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντας κερδάνῃ· ἵνα λοιπὸν οἱ πάντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερθέντι. Ἐπειδὴ γὰρ ἦμεν ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις, διά τε τοῦτο χρεω στούμενοι θανάτῳ καὶ φθορᾷ, δέδωκεν ἀντίλυτρον ὑπὲρ ἡμῶν, τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ ἕνα ὑπὲρ πάντων, ἐπεὶ καὶ πάντα ἐν αὐτῷ, καὶ πάντων κρείττων ἐστίν· εἷς ἀπέθανεν ὑπὲρ πάντων, ἵνα οἱ πάντες ζήσωμεν ἐν αὐτῷ· καταπιών γὰρ ὁ θάνατος τὸν ὑπὲρ πάντων Ἀμνὸν, πάντας εξήμεσεν ἐν αὐτῷ τε καὶ σὺν αὐτῷ. Οἱ γὰρ πάντες ἦμεν ἐν τῷ δι᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερθέντι Χριστῷ· κατ- αργουμένης δὲ τῆς ἁμαρτίας, πῶς ἐνεδέχετο μή οὐχὶ πάντως καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς δι' αὐτὴν καταργηθῆναι θάνατον; Αποθανούσης τῆς ῥίζης, πῶς ἂν ἔτι λοι- πὸν ὁ ἐξ αὐτῆς ἐσώθη βλαστός ; Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐμέλλομεν ἀποθνήσκειν ἔτι, τῆς ἁμαρτίας ἀναιρουμέν νης; Οὐκοῦν ἑορτάζοντες λέγωμεν ἐπὶ τῇ σφαγή τοῦ Ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ· «Ποῦ ἡ νίκη σου, θάνατε; ποῦ τὸ κέντρον σου, ᾅδη; Πᾶσα γὰρ ἀνομία, ο καθ άπερ ἔφη που ψάλλων ὁ Μελῳδὸς, ο ἐμφράξει τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tem. Propterea prophetæ quoque mensuram exces- sit, ut ipse alicubi Salvator ait cum Judæis de eo disserens : Quid existis in desertum videre? Prophetam ? Etiam dico vobis, et plus quam pro- phetam '. › Illi enim Christum aliquando ventu- rum prophetabant : hic autem cum venturum cla- maret, etiam adesse monstravit. ‹ Altera enim die, inquit, vidit Jesum venientem ad se. › 1, 29. Et ait : Ecce Agnus Dei, qui tollit pecca- tum mundi. B Non jam inquit, • Parate : convenienter am- plius dici potest, cum cernatur demum et in oculis sit ille propter quem fit præparatio. Aliud loquendi genus rerum natura postulat. Exponen- dum est quis sit ille qui jam adest, et quas ob res ad nos descenderit, qui de cœlis venit. • Ecce » igitur, inquit, e Agnus Dei, » quem pro- Theta Isaia nobis præsignificavit, dicens : « Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram condente se obmutuit . . Quem olim, inquit, Mosis lex præfiguravit. Sed eo quidem tempore servabat ex parte, non in omnes misericordiam suam diffundens : typus enim erat et umbra; nunc autena ille Agnus, qui olim ænigmatice præ- figurabatur, immaculata illa hostia pro omnibus ad occisionem ducitur, ut mundi peccatum amo- veat, ut orbis exterminatorem evertat, ut mortem pro omnibus obeundo mortem aboleat, ut solvat hominum maledictionem ', ut cesset tandem illud: • Terra es, et in terram reverteris ", » ut sit ille C secundus Adam, non e terra, sed e cœlo, omnisque boni principium naturæ humanæ exsistat, solutio invecti interitus, æternæ vitæ conciliator, causa reformationis ad Deum, pietatis et justitia prin- cipium, via denique ad regnum cœlorum. Unus enim mortuus est agnus pro omnibus, oinnem ho- minum gregem servans Deo ac Patri : unus pro o:nnibus, ut omnes Deo subjiciat : unus pro on- nibus, ut omnes lucrifaciat : ut omnes denique non jam sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Nam cum in multis peccatis essemus, atque idcirco morti et corruptioni ob- noxii, dedit Filium suum Pater redemptionem pro nobis, unum pro omnibus, quoniam omnia sunt in ipso, et omnibus melior est. Unus pro om- D nibus mortuus est, ut omnes vivamus in ipso. Cum enim occisum pro omnibus Agnum mors absorpserit, simul etiam in ipso et cum ipso cunctos evomuit. Omnes enim eramus in Christo qui propter nos et pro nobis mortuus est, atque resurrexit : abolito vero peccato, qui fieri po- terat ut mors etiam, quæ ex ipso est, pro- pter ipsum non abolita sit? Mortua radice quo- modo germen servabitur? mortuo peccato, quæ moriendi nobis causa erit? Quare de occisione Agni Dei solemni exsultatione dicamus: ‹ Ubi est, mors, victoria tua? ubi stimulus tuns, inferne?, " Matth. xi, 9. * Isa. Liii, 7. 'I Cor. xv, segg. Gen. 111, 19. " II Cor. v, 15, 18. Digitized by - Google

Α Διὰ τοῦτο, καὶ τὸ προφητῶν ἀνεπήδησε μέτρον, ὡς αὐτός πού φησιν ὁ Σωτὴρ, πρὸς Ιουδαίους διαλεγό μενος περὶ αὐτοῦ· . Τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον ἰδεῖν ; Προφήτην ; Ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. Οἱ μὲν γὰρ ὅτι κατὰ καιροὺς ἀναδειχθής σεται Χριστὸς προεφήτευον, ὁ δὲ ὡς ἥξει βοῶν, καὶ παρόντα δέδειχε. « Τῇ γὰρ ἐπαύριον, φησί, βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτόν. » Καὶ λέγει· Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Οὐκέτι τὸ, ι Ετοιμάσατε, καιρὸν ἔχει τὸν πρέποντα· λοιπὸν ὁρωμένου καὶ ὄντος ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ δι' δν ἡ ἑτοιμασία γίνεται· ἑτέρων ἐδεῖτο λόγων ἡ τοῦ πράγματος φύσις. Ἐχρῆν ἐξηγεῖσθαι τίς ὁ παρών, καὶ ἐπὶ τίσιν ἔχει τὴν κάθοδον ὁ πρὸς ἡμᾶς ἐξ οὐρα νῶν ἀφιγμένος. • Ιδε τοίνυν, φησίν, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, » ἐν ὁ προφήτης ἡμῖν Ἡσαΐας κατεσήμαινε λέγων· . Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος. » Ον καὶ πάλαι, φησὶν, ὁ διὰ Μωσέως ἀνετύπου νόμος· ἀλλὰ τότε μὲν ἔσωζε μερικῶς, οὐκ εἰς ἅπαντας ἐκτείνων τὸν ἔλεον· τύπος γὰρ ἦν, καὶ σκιά· νυνὶ δὲ ὁ πάλαι δι' αἰνιγμάτων ζωγραφούμενος ὁ ἀληθινὸς Ἀμνὸς, τὸ ἄμω μον ἱερεῖον ὑπὲρ πάντων ἄγεται πρὸς σφαγὴν, ἵνα τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν ἐλάσῃ, ἵνα τὸν τῆς οἰκου μένης ολοθρευτὴν ἀνατρέψῃ, ἵνα καταργήσῃ τὸν θά νατον ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα λύσῃ τὴν ἐφ' ἡμῖν κατάραν, ἵνα παύσηται λοιπὸν τὸ, « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο ἵνα γένηται δεύτερος Αδάμ, οὐκ ἀπὸ γῆς, ἀλλ᾽ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀρχὴ γένηται τῇ ἀν- θρώπου φύσει παντὸς ἀγαθοῦ, λύσις ἐπεισάκτου φθορᾶς, πρόξενος αἰωνίου ζωῆς, ἀναμορφώσεως τῆς εἰς Θεὸν ὑπόθεσις, εὐσεβείας καὶ δικαιοσύνης ἀρχὴ, ὁδὸς εἰς βασιλείαν οὐρανῶν· εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν ἀμνὸς, ὅλην ἀνασώζων τὴν ἐπὶ γῆς ἀγέλην τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· εἷς ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντας ὑποτάξῃ Θεῷ· εἷς ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντας κερδάνῃ· ἵνα λοιπὸν οἱ πάντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερθέντι. Ἐπειδὴ γὰρ ἦμεν ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις, διά τε τοῦτο χρεω στούμενοι θανάτῳ καὶ φθορᾷ, δέδωκεν ἀντίλυτρον ὑπὲρ ἡμῶν, τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ ἕνα ὑπὲρ πάντων, ἐπεὶ καὶ πάντα ἐν αὐτῷ, καὶ πάντων κρείττων ἐστίν· εἷς ἀπέθανεν ὑπὲρ πάντων, ἵνα οἱ πάντες ζήσωμεν ἐν αὐτῷ· καταπιών γὰρ ὁ θάνατος τὸν ὑπὲρ πάντων Ἀμνὸν, πάντας εξήμεσεν ἐν αὐτῷ τε καὶ σὺν αὐτῷ. Οἱ γὰρ πάντες ἦμεν ἐν τῷ δι᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι, καὶ ἐγερθέντι Χριστῷ· κατ- αργουμένης δὲ τῆς ἁμαρτίας, πῶς ἐνεδέχετο μή οὐχὶ πάντως καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς δι' αὐτὴν καταργηθῆναι θάνατον; Αποθανούσης τῆς ῥίζης, πῶς ἂν ἔτι λοι- πὸν ὁ ἐξ αὐτῆς ἐσώθη βλαστός ; Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐμέλλομεν ἀποθνήσκειν ἔτι, τῆς ἁμαρτίας ἀναιρουμέν νης; Οὐκοῦν ἑορτάζοντες λέγωμεν ἐπὶ τῇ σφαγή τοῦ Ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ· «Ποῦ ἡ νίκη σου, θάνατε; ποῦ τὸ κέντρον σου, ᾅδη; Πᾶσα γὰρ ἀνομία, ο καθ άπερ ἔφη που ψάλλων ὁ Μελῳδὸς, ο ἐμφράξει τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tem. Propterea prophetæ quoque mensuram exces- sit, ut ipse alicubi Salvator ait cum Judæis de eo disserens : Quid existis in desertum videre? Prophetam ? Etiam dico vobis, et plus quam pro- phetam '. › Illi enim Christum aliquando ventu- rum prophetabant : hic autem cum venturum cla- maret, etiam adesse monstravit. ‹ Altera enim die, inquit, vidit Jesum venientem ad se. › 1, 29. Et ait : Ecce Agnus Dei, qui tollit pecca- tum mundi. B Non jam inquit, • Parate : convenienter am- plius dici potest, cum cernatur demum et in oculis sit ille propter quem fit præparatio. Aliud loquendi genus rerum natura postulat. Exponen- dum est quis sit ille qui jam adest, et quas ob res ad nos descenderit, qui de cœlis venit. • Ecce » igitur, inquit, e Agnus Dei, » quem pro- Theta Isaia nobis præsignificavit, dicens : « Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram condente se obmutuit . . Quem olim, inquit, Mosis lex præfiguravit. Sed eo quidem tempore servabat ex parte, non in omnes misericordiam suam diffundens : typus enim erat et umbra; nunc autena ille Agnus, qui olim ænigmatice præ- figurabatur, immaculata illa hostia pro omnibus ad occisionem ducitur, ut mundi peccatum amo- veat, ut orbis exterminatorem evertat, ut mortem pro omnibus obeundo mortem aboleat, ut solvat hominum maledictionem ', ut cesset tandem illud: • Terra es, et in terram reverteris ", » ut sit ille C secundus Adam, non e terra, sed e cœlo, omnisque boni principium naturæ humanæ exsistat, solutio invecti interitus, æternæ vitæ conciliator, causa reformationis ad Deum, pietatis et justitia prin- cipium, via denique ad regnum cœlorum. Unus enim mortuus est agnus pro omnibus, oinnem ho- minum gregem servans Deo ac Patri : unus pro o:nnibus, ut omnes Deo subjiciat : unus pro on- nibus, ut omnes lucrifaciat : ut omnes denique non jam sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Nam cum in multis peccatis essemus, atque idcirco morti et corruptioni ob- noxii, dedit Filium suum Pater redemptionem pro nobis, unum pro omnibus, quoniam omnia sunt in ipso, et omnibus melior est. Unus pro om- D nibus mortuus est, ut omnes vivamus in ipso. Cum enim occisum pro omnibus Agnum mors absorpserit, simul etiam in ipso et cum ipso cunctos evomuit. Omnes enim eramus in Christo qui propter nos et pro nobis mortuus est, atque resurrexit : abolito vero peccato, qui fieri po- terat ut mors etiam, quæ ex ipso est, pro- pter ipsum non abolita sit? Mortua radice quo- modo germen servabitur? mortuo peccato, quæ moriendi nobis causa erit? Quare de occisione Agni Dei solemni exsultatione dicamus: ‹ Ubi est, mors, victoria tua? ubi stimulus tuns, inferne?, " Matth. xi, 9. * Isa. Liii, 7. 'I Cor. xv, segg. Gen. 111, 19. " II Cor. v, 15, 18. Digitized by - Google

στόμα αὐτῆς, ο οὐκέτι κατηγορεῖν τῶν ἐξ ἀσθενείας ἡμαρτηκότων ισχύουσα. ο Θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν· Χρ:- στὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας του νόμου, γε- νόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, ἵνα ἡμεῖς τὴν ἐξ ἀνο μίας ἀρὰν διαφύγωμεν. » Οὗτός ἐστι περὶ οὗ εἶπον· Οπίσω μου έρχεται ἀνὴρ ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν,ὅτι πρῶτος μου ἦν. Εἰς ὑπόμνησιν ἄγει τῶν ἐξ αὐτοῦ λόγων τους ἀκροωμένους, καὶ τὸ μεῖζον ἐν δόξῃ παραχωρεῖ τῷ Χριστῷ, οὐκ ἀγάπης, ἀληθείας δὲ μᾶλλον ἢ καὶ ἀνάγ- της ἔργον ἀποπληρῶν· ὑποκείσεται γὰρ, κἂν μὴ βούληται, τῷ ποιητῇ τὸ ποίημα, τῷ δεσπότῃ τὸ δοῦ- λον, τῷ χορηγῷ τὸ χορηγούμενον. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον ὀπίσω μὲν ἦν Ἰωάννου Χριστός, ἔμπροσθεν Β δὲ γέγονεν, ὅτι πρῶτος ἦν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ, διὰ τῶν προλαβόντων ἀρκούντως εἰρήκαμεν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ βαπτίζων ἐν ὕδατι. ῾Ο ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς ἰδίας ἀνασκιρτήσας μητρός, ἔτι τῆς ἁγίας Παρθένου κυοφορούσης τὸν Κύριον, ὁ πρὸ τῆς ὠδῖνος προφήτης, ὁ ἐν ἐμβρύῳ μαθητής, «Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, περὶ τοῦ Σωτῆρος φησιν ἀληθένει δὲ λέγων· οὐ γὰρ ψεύδεται· πάντα μὲν γὰρ οἶδεν ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιδάκτως Θεός, διδακτῶς δὲ ἡ κτίσις· ἐνοικοῦν δὲ τοῖς ἁγίοις τὸ Πνεῦμα, τὸ ἐνδέον ἀναπλη- ροῖ, καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τῇ ἀνθρώπου φύσει χαρίζε- ται, τὸ εἰδέναι, φημί, τὰ ἐσόμενα, καὶ τῶν κεκρυμμέ- νων μυστηρίων τὴν γνῶσιν. Οὐκοῦν μὴ εἰδέναι λέγων τὸν Κύριον ὁ μακάριος Βαπτιστής, διαψεύσεται μὲν οὐδαμῶς, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδιον, καὶ τὸ πρέπον τῇ κτίσει μέτρον· ἀναθήσει δὲ μόνῳ τὸ πάντα εἰδέναι τῷ Θεῷ, τῷ διὰ Πνεύματος ἁγίου πρὸς τὴν τῶν κεκρυμμένων κατάληψιν φωταγωγοῦντι τὸν ἄν θρωπον χρησίμως δὲ λίαν, οὐκ εἰδέναι μέν φησιν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν, ἐληλυθέναι γε μὴν διὰ τοῦτο κυ ρίως, ἵνα φανερὸν αὐτὸν καταστήσῃ τῷ Ἰσραήλ, ἵνα μὴ αὐτόμολος ἐπὶ τὴν μαρτυρίαν φαίνηται δραμών, μηδὲ ἰδίων θελημάτων ὑπηρέτης νοῆται παρά τισιν, ἀλλὰ θείας μὲν οἰκονομίας εργάτης, βουλῆς δὲ τῆς ἄνωθεν ὑπουργός, ἀποκαλυπτούσης αὐτῷ τὸν Ἀμνὸν τὴν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἵνα τοί νυν εὐπετέστερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν τῷ Σωτῆρι Χρι στῷ βαδίζοιεν Ἰουδαῖοι, καὶ ἀξιολογωτάτην ἔχωσι περὶ αὐτοῦ τὴν διάληψιν, ἐγνωκέναι φησὶν αὐτὸν,οὐκ εἰδώς· ἵνα λοιπὸν ἐννοῶσι τὸν ἀποκαλύψαντα Θεόν, καὶ τὸ ἄνωθεν ἀποναρκήσαντες κρίμα, παραδέξωνται τοίνυν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ τὸν οἰκέτην ὁρῶντες ὄντα τοσοῦτον, ἀναλόγως τὸ τοῦ κρατοῦντος ἀναμετρῶσιν ἀξίωμα. Τὸ γὰρ ἐληλυθέναι λέγειν, ἵνα φανερὸν αὐτ τὸν τῷ Ἰσραὴλ καταστήσῃ, πῶς οὐ πάντως τὴν οἰκέτη ΚΕΦΑΛ. Δ'. ῞Οτι οὐ κατὰ μετοχὴν, οὐδὲ ὡς ἐπακτὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ' οὐσιωδῶς, καὶ κατὰ φύσιν ἐνυπάρχει αὐτῷ. Καὶ ἐμαρτύρησεν Ιωάννης λέγων "Οτι τεθέα· μαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, ὡσεὶ περιστερὰν, ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν· κἀγὼ οὐκ ᾔδειν πρέπουσαν θεραπείαν σημαίνει ; Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A. Omnis enim iniquitas ",, ut alicubi Psalmista cecinit, • oppilabit os suum ", » nec poterit am- plius accusare præ infirmitate peccantes. • Deus enim est qui justificat " :-( Christus nos re- demit de maledicto legis, factus pro nobis ma- ledictum ut maledictionem peccati nos fugiamusª¸ I, 30. Hic est de quo dixi : Post me venit`vir, qui ante me factus est : quia prior me erat. Christus, et ante factus sit quoniam prior erat, C Auditores ad memoriam revocat eorum quæ prius dicta sunt, et palmam gloriæ Christo cedit, non studio aut affectu ullo, sed veritate potius et ne- cessitate id faciens. Subjicitur enim, vel ipso no- lente, opus factori, domino servus, largitori mu- nus. Quonam vero modo posterior esset Joanne ut ipse profitetur, abunde supra diximus. 1, 31. Et ego nescicbam eum, sed ut manifestetur in Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Qui sancta Virgine Dominum adhuc in utero gestante exsiluit in utero suæ matris, ille ante partum propheta, ille in utero matris discipulus, Nesciebam ipsum, inquit de Salvatore. Quod cum ait vera loquitur. Deus quippe unus omnia ex se novit, a nullo edoctus, creatura vero ab alio eru - dita. In sanctis enim inhabitans Spiritus quod in illa deest adimplet, et quod suum est natura humana largitur, rerum nempe futurarum et occultorum mysteriorum notitiam. Cum ergo se nescire Do- minum ait beatus Baptista, non mentitur, si bu- manitatis et creaturæ conditio spectetur: sed umi Deo cuncta nosse tribuit, qui per sanctum Spiritum ad comprehensionem rerum occultarum hominem illuminat, et utiliter valde profitetur ex seipso Chri- stum nescire, eam ob rem tamen proprie venisse, ut Israeli notum ipsum faciat ne ad perhiben- dum illud testimonium sua sponte incurrisse vi- deatur, neque cupiditatis suæ servus putetur, sed divini consilii potius exsecutor, voluntatisque supernæ minister Agnum, ei revelantis, & qui tollit peccatum mundi ". Ut ergo Judi alacrius Christo Salvatori crederent, et præclarissimam de eo existimationem haberent, ait ipsum se agno. D scere quem non noverat, ut intelligant demum a Deo revelatum, et pristino animi stupore excusso, ejus sermonem admittant, et tantum famu- lum cernentes, proportione quadam Domini digni- tatem æstiment. Quod enim ait venisse ut mani - festum eum faciat Israeli, numquid officium servi denotat? CAP. I. Quod non per participationem, neque ut ascititius est in Filio sanctus Spiritus, sed ei substantialiter et secundum naturam inest. 1, 32-33. testimonium perhibuit Joannes, di- cens : Quia vidi Spiritum descendentem, quasi co- lumtam, de calo, et mansit super eum : et ego ss Galat. 113, 15. Joan. 1, 29. Cor. xv, 55. ¹³ Psal. cvi, 42. * Rom. viii, 33.

στόμα αὐτῆς, ο οὐκέτι κατηγορεῖν τῶν ἐξ ἀσθενείας ἡμαρτηκότων ισχύουσα. ο Θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν· Χρ:- στὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας του νόμου, γε- νόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, ἵνα ἡμεῖς τὴν ἐξ ἀνο μίας ἀρὰν διαφύγωμεν. » Οὗτός ἐστι περὶ οὗ εἶπον· Οπίσω μου έρχεται ἀνὴρ ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν,ὅτι πρῶτος μου ἦν. Εἰς ὑπόμνησιν ἄγει τῶν ἐξ αὐτοῦ λόγων τους ἀκροωμένους, καὶ τὸ μεῖζον ἐν δόξῃ παραχωρεῖ τῷ Χριστῷ, οὐκ ἀγάπης, ἀληθείας δὲ μᾶλλον ἢ καὶ ἀνάγ- της ἔργον ἀποπληρῶν· ὑποκείσεται γὰρ, κἂν μὴ βούληται, τῷ ποιητῇ τὸ ποίημα, τῷ δεσπότῃ τὸ δοῦ- λον, τῷ χορηγῷ τὸ χορηγούμενον. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον ὀπίσω μὲν ἦν Ἰωάννου Χριστός, ἔμπροσθεν Β δὲ γέγονεν, ὅτι πρῶτος ἦν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ, διὰ τῶν προλαβόντων ἀρκούντως εἰρήκαμεν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ βαπτίζων ἐν ὕδατι. ῾Ο ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς ἰδίας ἀνασκιρτήσας μητρός, ἔτι τῆς ἁγίας Παρθένου κυοφορούσης τὸν Κύριον, ὁ πρὸ τῆς ὠδῖνος προφήτης, ὁ ἐν ἐμβρύῳ μαθητής, «Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, περὶ τοῦ Σωτῆρος φησιν ἀληθένει δὲ λέγων· οὐ γὰρ ψεύδεται· πάντα μὲν γὰρ οἶδεν ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιδάκτως Θεός, διδακτῶς δὲ ἡ κτίσις· ἐνοικοῦν δὲ τοῖς ἁγίοις τὸ Πνεῦμα, τὸ ἐνδέον ἀναπλη- ροῖ, καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τῇ ἀνθρώπου φύσει χαρίζε- ται, τὸ εἰδέναι, φημί, τὰ ἐσόμενα, καὶ τῶν κεκρυμμέ- νων μυστηρίων τὴν γνῶσιν. Οὐκοῦν μὴ εἰδέναι λέγων τὸν Κύριον ὁ μακάριος Βαπτιστής, διαψεύσεται μὲν οὐδαμῶς, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδιον, καὶ τὸ πρέπον τῇ κτίσει μέτρον· ἀναθήσει δὲ μόνῳ τὸ πάντα εἰδέναι τῷ Θεῷ, τῷ διὰ Πνεύματος ἁγίου πρὸς τὴν τῶν κεκρυμμένων κατάληψιν φωταγωγοῦντι τὸν ἄν θρωπον χρησίμως δὲ λίαν, οὐκ εἰδέναι μέν φησιν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν, ἐληλυθέναι γε μὴν διὰ τοῦτο κυ ρίως, ἵνα φανερὸν αὐτὸν καταστήσῃ τῷ Ἰσραήλ, ἵνα μὴ αὐτόμολος ἐπὶ τὴν μαρτυρίαν φαίνηται δραμών, μηδὲ ἰδίων θελημάτων ὑπηρέτης νοῆται παρά τισιν, ἀλλὰ θείας μὲν οἰκονομίας εργάτης, βουλῆς δὲ τῆς ἄνωθεν ὑπουργός, ἀποκαλυπτούσης αὐτῷ τὸν Ἀμνὸν τὴν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἵνα τοί νυν εὐπετέστερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν τῷ Σωτῆρι Χρι στῷ βαδίζοιεν Ἰουδαῖοι, καὶ ἀξιολογωτάτην ἔχωσι περὶ αὐτοῦ τὴν διάληψιν, ἐγνωκέναι φησὶν αὐτὸν,οὐκ εἰδώς· ἵνα λοιπὸν ἐννοῶσι τὸν ἀποκαλύψαντα Θεόν, καὶ τὸ ἄνωθεν ἀποναρκήσαντες κρίμα, παραδέξωνται τοίνυν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ τὸν οἰκέτην ὁρῶντες ὄντα τοσοῦτον, ἀναλόγως τὸ τοῦ κρατοῦντος ἀναμετρῶσιν ἀξίωμα. Τὸ γὰρ ἐληλυθέναι λέγειν, ἵνα φανερὸν αὐτ τὸν τῷ Ἰσραὴλ καταστήσῃ, πῶς οὐ πάντως τὴν οἰκέτη ΚΕΦΑΛ. Δ'. ῞Οτι οὐ κατὰ μετοχὴν, οὐδὲ ὡς ἐπακτὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ' οὐσιωδῶς, καὶ κατὰ φύσιν ἐνυπάρχει αὐτῷ. Καὶ ἐμαρτύρησεν Ιωάννης λέγων "Οτι τεθέα· μαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, ὡσεὶ περιστερὰν, ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν· κἀγὼ οὐκ ᾔδειν πρέπουσαν θεραπείαν σημαίνει ; Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A. Omnis enim iniquitas ",, ut alicubi Psalmista cecinit, • oppilabit os suum ", » nec poterit am- plius accusare præ infirmitate peccantes. • Deus enim est qui justificat " :-( Christus nos re- demit de maledicto legis, factus pro nobis ma- ledictum ut maledictionem peccati nos fugiamusª¸ I, 30. Hic est de quo dixi : Post me venit`vir, qui ante me factus est : quia prior me erat. Christus, et ante factus sit quoniam prior erat, C Auditores ad memoriam revocat eorum quæ prius dicta sunt, et palmam gloriæ Christo cedit, non studio aut affectu ullo, sed veritate potius et ne- cessitate id faciens. Subjicitur enim, vel ipso no- lente, opus factori, domino servus, largitori mu- nus. Quonam vero modo posterior esset Joanne ut ipse profitetur, abunde supra diximus. 1, 31. Et ego nescicbam eum, sed ut manifestetur in Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Qui sancta Virgine Dominum adhuc in utero gestante exsiluit in utero suæ matris, ille ante partum propheta, ille in utero matris discipulus, Nesciebam ipsum, inquit de Salvatore. Quod cum ait vera loquitur. Deus quippe unus omnia ex se novit, a nullo edoctus, creatura vero ab alio eru - dita. In sanctis enim inhabitans Spiritus quod in illa deest adimplet, et quod suum est natura humana largitur, rerum nempe futurarum et occultorum mysteriorum notitiam. Cum ergo se nescire Do- minum ait beatus Baptista, non mentitur, si bu- manitatis et creaturæ conditio spectetur: sed umi Deo cuncta nosse tribuit, qui per sanctum Spiritum ad comprehensionem rerum occultarum hominem illuminat, et utiliter valde profitetur ex seipso Chri- stum nescire, eam ob rem tamen proprie venisse, ut Israeli notum ipsum faciat ne ad perhiben- dum illud testimonium sua sponte incurrisse vi- deatur, neque cupiditatis suæ servus putetur, sed divini consilii potius exsecutor, voluntatisque supernæ minister Agnum, ei revelantis, & qui tollit peccatum mundi ". Ut ergo Judi alacrius Christo Salvatori crederent, et præclarissimam de eo existimationem haberent, ait ipsum se agno. D scere quem non noverat, ut intelligant demum a Deo revelatum, et pristino animi stupore excusso, ejus sermonem admittant, et tantum famu- lum cernentes, proportione quadam Domini digni- tatem æstiment. Quod enim ait venisse ut mani - festum eum faciat Israeli, numquid officium servi denotat? CAP. I. Quod non per participationem, neque ut ascititius est in Filio sanctus Spiritus, sed ei substantialiter et secundum naturam inest. 1, 32-33. testimonium perhibuit Joannes, di- cens : Quia vidi Spiritum descendentem, quasi co- lumtam, de calo, et mansit super eum : et ego ss Galat. 113, 15. Joan. 1, 29. Cor. xv, 55. ¹³ Psal. cvi, 42. * Rom. viii, 33.

στόμα αὐτῆς, ο οὐκέτι κατηγορεῖν τῶν ἐξ ἀσθενείας ἡμαρτηκότων ισχύουσα. ο Θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν· Χρ:- στὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας του νόμου, γε- νόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, ἵνα ἡμεῖς τὴν ἐξ ἀνο μίας ἀρὰν διαφύγωμεν. » Οὗτός ἐστι περὶ οὗ εἶπον· Οπίσω μου έρχεται ἀνὴρ ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν,ὅτι πρῶτος μου ἦν. Εἰς ὑπόμνησιν ἄγει τῶν ἐξ αὐτοῦ λόγων τους ἀκροωμένους, καὶ τὸ μεῖζον ἐν δόξῃ παραχωρεῖ τῷ Χριστῷ, οὐκ ἀγάπης, ἀληθείας δὲ μᾶλλον ἢ καὶ ἀνάγ- της ἔργον ἀποπληρῶν· ὑποκείσεται γὰρ, κἂν μὴ βούληται, τῷ ποιητῇ τὸ ποίημα, τῷ δεσπότῃ τὸ δοῦ- λον, τῷ χορηγῷ τὸ χορηγούμενον. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον ὀπίσω μὲν ἦν Ἰωάννου Χριστός, ἔμπροσθεν Β δὲ γέγονεν, ὅτι πρῶτος ἦν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ, διὰ τῶν προλαβόντων ἀρκούντως εἰρήκαμεν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ βαπτίζων ἐν ὕδατι. ῾Ο ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς ἰδίας ἀνασκιρτήσας μητρός, ἔτι τῆς ἁγίας Παρθένου κυοφορούσης τὸν Κύριον, ὁ πρὸ τῆς ὠδῖνος προφήτης, ὁ ἐν ἐμβρύῳ μαθητής, «Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, περὶ τοῦ Σωτῆρος φησιν ἀληθένει δὲ λέγων· οὐ γὰρ ψεύδεται· πάντα μὲν γὰρ οἶδεν ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιδάκτως Θεός, διδακτῶς δὲ ἡ κτίσις· ἐνοικοῦν δὲ τοῖς ἁγίοις τὸ Πνεῦμα, τὸ ἐνδέον ἀναπλη- ροῖ, καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τῇ ἀνθρώπου φύσει χαρίζε- ται, τὸ εἰδέναι, φημί, τὰ ἐσόμενα, καὶ τῶν κεκρυμμέ- νων μυστηρίων τὴν γνῶσιν. Οὐκοῦν μὴ εἰδέναι λέγων τὸν Κύριον ὁ μακάριος Βαπτιστής, διαψεύσεται μὲν οὐδαμῶς, κατά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδιον, καὶ τὸ πρέπον τῇ κτίσει μέτρον· ἀναθήσει δὲ μόνῳ τὸ πάντα εἰδέναι τῷ Θεῷ, τῷ διὰ Πνεύματος ἁγίου πρὸς τὴν τῶν κεκρυμμένων κατάληψιν φωταγωγοῦντι τὸν ἄν θρωπον χρησίμως δὲ λίαν, οὐκ εἰδέναι μέν φησιν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν, ἐληλυθέναι γε μὴν διὰ τοῦτο κυ ρίως, ἵνα φανερὸν αὐτὸν καταστήσῃ τῷ Ἰσραήλ, ἵνα μὴ αὐτόμολος ἐπὶ τὴν μαρτυρίαν φαίνηται δραμών, μηδὲ ἰδίων θελημάτων ὑπηρέτης νοῆται παρά τισιν, ἀλλὰ θείας μὲν οἰκονομίας εργάτης, βουλῆς δὲ τῆς ἄνωθεν ὑπουργός, ἀποκαλυπτούσης αὐτῷ τὸν Ἀμνὸν τὴν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἵνα τοί νυν εὐπετέστερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν τῷ Σωτῆρι Χρι στῷ βαδίζοιεν Ἰουδαῖοι, καὶ ἀξιολογωτάτην ἔχωσι περὶ αὐτοῦ τὴν διάληψιν, ἐγνωκέναι φησὶν αὐτὸν,οὐκ εἰδώς· ἵνα λοιπὸν ἐννοῶσι τὸν ἀποκαλύψαντα Θεόν, καὶ τὸ ἄνωθεν ἀποναρκήσαντες κρίμα, παραδέξωνται τοίνυν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ τὸν οἰκέτην ὁρῶντες ὄντα τοσοῦτον, ἀναλόγως τὸ τοῦ κρατοῦντος ἀναμετρῶσιν ἀξίωμα. Τὸ γὰρ ἐληλυθέναι λέγειν, ἵνα φανερὸν αὐτ τὸν τῷ Ἰσραὴλ καταστήσῃ, πῶς οὐ πάντως τὴν οἰκέτη ΚΕΦΑΛ. Δ'. ῞Οτι οὐ κατὰ μετοχὴν, οὐδὲ ὡς ἐπακτὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ' οὐσιωδῶς, καὶ κατὰ φύσιν ἐνυπάρχει αὐτῷ. Καὶ ἐμαρτύρησεν Ιωάννης λέγων "Οτι τεθέα· μαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, ὡσεὶ περιστερὰν, ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν· κἀγὼ οὐκ ᾔδειν πρέπουσαν θεραπείαν σημαίνει ; Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A. Omnis enim iniquitas ",, ut alicubi Psalmista cecinit, • oppilabit os suum ", » nec poterit am- plius accusare præ infirmitate peccantes. • Deus enim est qui justificat " :-( Christus nos re- demit de maledicto legis, factus pro nobis ma- ledictum ut maledictionem peccati nos fugiamusª¸ I, 30. Hic est de quo dixi : Post me venit`vir, qui ante me factus est : quia prior me erat. Christus, et ante factus sit quoniam prior erat, C Auditores ad memoriam revocat eorum quæ prius dicta sunt, et palmam gloriæ Christo cedit, non studio aut affectu ullo, sed veritate potius et ne- cessitate id faciens. Subjicitur enim, vel ipso no- lente, opus factori, domino servus, largitori mu- nus. Quonam vero modo posterior esset Joanne ut ipse profitetur, abunde supra diximus. 1, 31. Et ego nescicbam eum, sed ut manifestetur in Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Qui sancta Virgine Dominum adhuc in utero gestante exsiluit in utero suæ matris, ille ante partum propheta, ille in utero matris discipulus, Nesciebam ipsum, inquit de Salvatore. Quod cum ait vera loquitur. Deus quippe unus omnia ex se novit, a nullo edoctus, creatura vero ab alio eru - dita. In sanctis enim inhabitans Spiritus quod in illa deest adimplet, et quod suum est natura humana largitur, rerum nempe futurarum et occultorum mysteriorum notitiam. Cum ergo se nescire Do- minum ait beatus Baptista, non mentitur, si bu- manitatis et creaturæ conditio spectetur: sed umi Deo cuncta nosse tribuit, qui per sanctum Spiritum ad comprehensionem rerum occultarum hominem illuminat, et utiliter valde profitetur ex seipso Chri- stum nescire, eam ob rem tamen proprie venisse, ut Israeli notum ipsum faciat ne ad perhiben- dum illud testimonium sua sponte incurrisse vi- deatur, neque cupiditatis suæ servus putetur, sed divini consilii potius exsecutor, voluntatisque supernæ minister Agnum, ei revelantis, & qui tollit peccatum mundi ". Ut ergo Judi alacrius Christo Salvatori crederent, et præclarissimam de eo existimationem haberent, ait ipsum se agno. D scere quem non noverat, ut intelligant demum a Deo revelatum, et pristino animi stupore excusso, ejus sermonem admittant, et tantum famu- lum cernentes, proportione quadam Domini digni- tatem æstiment. Quod enim ait venisse ut mani - festum eum faciat Israeli, numquid officium servi denotat? CAP. I. Quod non per participationem, neque ut ascititius est in Filio sanctus Spiritus, sed ei substantialiter et secundum naturam inest. 1, 32-33. testimonium perhibuit Joannes, di- cens : Quia vidi Spiritum descendentem, quasi co- lumtam, de calo, et mansit super eum : et ego ss Galat. 113, 15. Joan. 1, 29. Cor. xv, 55. ¹³ Psal. cvi, 42. * Rom. viii, 33.

Δ αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Εφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα κατα- βαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βα- πτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Οὐκ εἰδέναι φήσας αὐτὸν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, χρη- σίμως επεξεργάζεται, καὶ τὸ θεῖον ἀπογυμνοί μυ στήριον, καὶ τὸν αὐτῷ μηνύσαντα δεικνύων Πα- τέρα Θεὸν, καὶ τίς ὁ τῆς δείξεως γέγονε τρόπος ο ἀναφανδὸν ἐξηγούμενος. ὠφελεῖ δὲ διὰ πάντων τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καὶ δι' ὧν ἐκ Θεοῦ πεπαιδευ σθαί φησι τὸ περὶ Χριστοῦ μυστήριον, ταῖς ἄνωθεν ψήφοις πολεμοῦντας ἀποφαίνει τοὺς ἀνθεστηκότας αὐτῷ, καὶ ῥιψοκινδύνως τῇ μεγάλῃ τοῦ Πατρὸς ἀντι- προστάττοντας γνώμῃ. Τοῦτο δὲ ἦν ἀναπείθοντος εὐ φυῶς τῆς μὲν εἰκαίας αὐτῶν ἀποσχέσθαι βουλής, παραδέξασθαι δὲ τὸν εὐδοκίᾳ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πάντων ἐπιδημήσαντα. Μαρτυρεῖ τοιγαροῦν, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα θεάσαιτο καταβαῖνον ἐπ' αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ, περιστερᾶς ἐν σχήματι, καὶ ὅτι μεμένηκεν ἐπ' αὐτόν. Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτήκοος γενέσθαι φησὶ τοῦ πεπομφότος αὐτὸν ἐπὶ τὸ βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ὡς ἐκεῖνος ἐστιν ἐν ἁγίῳ βαπτίζων Πνεύματι, μπερ ἂν ἐπιφοιτῆσαν ἐναπομείνῃ τὸ Πνεῦμα. Αξιοπιστότατος τοίνυν ὁ μάρτυς, ὑπερφυὲς τὸ σημεῖον, ἐπάνω πάνε των ὁ δείξας Πατήρ. Καὶ ταῦτα μὲν τῇδε. ᾿Ανασχιρ τήσει δὲ ἴσως ὁ φιλεγκλήμων αἱρετικὸς, καὶ πλατύ γελάσας ἐρεῖ· Τί πάλιν ἡμῖν, ὦ οὗτοι, καὶ πρὸς τοῦτο φατε ; ἢ ποῖον ἐξυφανεῖτε λόγον κατασοφιζόμενοι τὸ γεγραμμένον ; Ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα καταβαίνειν φησὶν ἐπὶ τὸν Υἱόν· ἰδοὺ καταχρίεται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ , Πατρός, ὅπερ δὲ οὐκ ἔχει, λαμβάνει δηλαδή, συνεπι- μαρτυροῦντος τοῦ Μελωδοῦ, καὶ λέγοντος, ὡς πρὸς αὐτόν· « Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλεον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἐν ὁμοουσιότητι τοῦ τελείου Πατρὸς, ὁ μὴ τοιοῦτος Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο χριόμενος ; Πρὸς δὴ τοῦτο φάναι δεῖν ὑπολαμβάνω τοῖς τὰ σεμνὰ τῆς Ἐκκλη σίας ἀνατρέπουσι δόγματα, καὶ τὴν τῶν γεγραμμέ των ὀρθότητα διαστρέφουσιν· « Ἐκνήψατε,οἱ μεθύον- τες, ἐξ οἴνου αὐτῶν, ἵνα δύνησθε, τὸ λαμπρὸν τῆς ἀληθείας περιαθρήσαντες κάλλος, σὺν ἡμῖν ἀναβοή σαι πρὸς τὸν Υἱόν· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. » Εἰ γὰρ ὅλως πιστεύεις Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι τὸ τέλειον; Ωρα γὰρ ὑμᾶς καὶ εἰς αὐτ τὴν ἤδη δυσσεβεῖν τὸν Πατέρα· πόθεν γὰρ αὐτὸς, ' ὡς φῆς, ἐξ ἀνάγκης ἕξει την τελειότητα ; πῶς δὲ οὐχὶ πρὸς τὴν τοῦ γεννήματος ἄφεσιν, τὴν ὡς καθ' ὑμᾶς ἀτελῆ κατοισθήσεται, παραδεξαμένης ἅπαξ ἐν Υἱῷ τῆς θείας οὐσίας τὸ δύνασθαι μὴ ἔχειν τὸ τέλειον, κατά γε τὸν παρ' ὑμῖν ἀμαθῆ καὶ ἀπαίδευτον λόγον ; Οὐ γὰρ δήπου τὴν μεγάλην ἐκείνην, καὶ ἀκήρατον φύσιν εἰς διαφόρους καταμεριοῦμεν λόγους, ὡς εἶναι μὲν ἐν τῷδε τυχὸν ἀτελῆ, τελείαν δὲ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ· ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς ἀνθρωπότητος ὄρος εἷς κατά πάντων ἐστὶ καὶ ἴσος ἐν πᾶσιν ἡμῖν· ἔλαττον δέ τις ἄνθρωπος, καθὰ πέφυκεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐδὲ πλέον ἑτέρου καταληφθήσεται, ἀγγέλου δὲ, οἶμαι, διοίσει S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nesciebam eum : sed qui miei me baptizare in aqua, ille mihi dixit : Super quem videris Spiritum descen- dentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Quoniam superius dixerat, se eum non nosse, nunc id exactius exponit, mysteriumque divinum aperit, ostendens cum sibi a Patre Deo revelatum, tum quis revelationis modus fuerit aperte expli- B cans: adeoque auditorum animis omni ratione prodest et per quæ Christi mysterium se didi- cisse ait, per ea divinæ sententiæ ostendit adver- sarios refragari, et magnæ Patris resistere volun- sati. Quod cum facit, scite eos inducit ut vanitate rejecta cum suscipiant, qui Patris beneplacito in hunc mundum advenit ad omnium salutem. Testa- Aur itaque se Spiritum spectasse descendentein super eum de cœlo, in columbæ specie, et super eum mansisse. Ad hæc, ait se auribus suis acce- pisse ab eo a quo missus est ad baptizandum in aqua, illum baptizaturum in sancto Spiritu, in quem descendisset, et in quo maneret Spiritus. Locupletissimus ergo testis, supernaturale signum, illius auctor ac demonstrator later, omnium su- premus. Atque hæc quidem ita se habent. Sed insultabit forsan iterum vitilitigator hæreticus, et in cachinnum effusus dicet: Quid porro nobis responsuri estis, o boni, aut quibus argutiis quod scriptum est redarguetis? Ecce Spiritum ait in Fi- lium descendere : ecce ungitur a Deo ac Patre Filius, et quod non babet nimirum accipit, Psal- C mista nobis suffragante, et his ipsum verbis com. pellante : ‹ Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ participibus tuis “. Quomodo igitur consubstantialis erit perfecto Patri Filius, qui quod perfectus non sit, ideo un- gitur ? Istiusmodi hominibus qui veneranda Eccle- siæ dogmata convellunt, et Scripturarum rectum sensum pervertunt, dicendum reor : Evigilate, qui ebrii estis ex vino vestro ", ut, illustri veri- tatis pulchritudine perspecta, nobiscum inclamare Filio possitis : • Vere Filius Dei es tu 49. Si enim credis ipsim Deum secundum naturam esse, quomodo, quaso, perfectione carebit? Sequitur enim idipsum etiam vos impie de Patre asserere. Unde enimn ipse, quæso, perfectionem necessario, ut D dicitis, Kabiturus est? aut quomodo non ad illam diminutionem Filii, sententia vestra imperfectam delapsurus est, si divina essentia imperfectionein in Filio semel susceperit, nt stuble et imperite contenditis? Non enim certe magnam illam et im- mortalem naturam in diversas rationes secabimus, ut in hoc, verbi gratia, sit imperfecta, in illo per- fecta cum humanitatis definitio una sit de om. nibus, et eadem in omnibus nobis, nec homo ali- quid minus aut majus sit altero homine, qua homo est nec angelus, opinor, ab altero angelo differat, ratione angelicæ substantiæ, omnibus, et Psal. XLIV, 8. Joel 1, 5. Matth. xiv, 33,

Δ αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Εφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα κατα- βαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βα- πτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Οὐκ εἰδέναι φήσας αὐτὸν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, χρη- σίμως επεξεργάζεται, καὶ τὸ θεῖον ἀπογυμνοί μυ στήριον, καὶ τὸν αὐτῷ μηνύσαντα δεικνύων Πα- τέρα Θεὸν, καὶ τίς ὁ τῆς δείξεως γέγονε τρόπος ο ἀναφανδὸν ἐξηγούμενος. ὠφελεῖ δὲ διὰ πάντων τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καὶ δι' ὧν ἐκ Θεοῦ πεπαιδευ σθαί φησι τὸ περὶ Χριστοῦ μυστήριον, ταῖς ἄνωθεν ψήφοις πολεμοῦντας ἀποφαίνει τοὺς ἀνθεστηκότας αὐτῷ, καὶ ῥιψοκινδύνως τῇ μεγάλῃ τοῦ Πατρὸς ἀντι- προστάττοντας γνώμῃ. Τοῦτο δὲ ἦν ἀναπείθοντος εὐ φυῶς τῆς μὲν εἰκαίας αὐτῶν ἀποσχέσθαι βουλής, παραδέξασθαι δὲ τὸν εὐδοκίᾳ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πάντων ἐπιδημήσαντα. Μαρτυρεῖ τοιγαροῦν, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα θεάσαιτο καταβαῖνον ἐπ' αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ, περιστερᾶς ἐν σχήματι, καὶ ὅτι μεμένηκεν ἐπ' αὐτόν. Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτήκοος γενέσθαι φησὶ τοῦ πεπομφότος αὐτὸν ἐπὶ τὸ βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ὡς ἐκεῖνος ἐστιν ἐν ἁγίῳ βαπτίζων Πνεύματι, μπερ ἂν ἐπιφοιτῆσαν ἐναπομείνῃ τὸ Πνεῦμα. Αξιοπιστότατος τοίνυν ὁ μάρτυς, ὑπερφυὲς τὸ σημεῖον, ἐπάνω πάνε των ὁ δείξας Πατήρ. Καὶ ταῦτα μὲν τῇδε. ᾿Ανασχιρ τήσει δὲ ἴσως ὁ φιλεγκλήμων αἱρετικὸς, καὶ πλατύ γελάσας ἐρεῖ· Τί πάλιν ἡμῖν, ὦ οὗτοι, καὶ πρὸς τοῦτο φατε ; ἢ ποῖον ἐξυφανεῖτε λόγον κατασοφιζόμενοι τὸ γεγραμμένον ; Ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα καταβαίνειν φησὶν ἐπὶ τὸν Υἱόν· ἰδοὺ καταχρίεται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ , Πατρός, ὅπερ δὲ οὐκ ἔχει, λαμβάνει δηλαδή, συνεπι- μαρτυροῦντος τοῦ Μελωδοῦ, καὶ λέγοντος, ὡς πρὸς αὐτόν· « Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλεον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἐν ὁμοουσιότητι τοῦ τελείου Πατρὸς, ὁ μὴ τοιοῦτος Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο χριόμενος ; Πρὸς δὴ τοῦτο φάναι δεῖν ὑπολαμβάνω τοῖς τὰ σεμνὰ τῆς Ἐκκλη σίας ἀνατρέπουσι δόγματα, καὶ τὴν τῶν γεγραμμέ των ὀρθότητα διαστρέφουσιν· « Ἐκνήψατε,οἱ μεθύον- τες, ἐξ οἴνου αὐτῶν, ἵνα δύνησθε, τὸ λαμπρὸν τῆς ἀληθείας περιαθρήσαντες κάλλος, σὺν ἡμῖν ἀναβοή σαι πρὸς τὸν Υἱόν· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. » Εἰ γὰρ ὅλως πιστεύεις Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι τὸ τέλειον; Ωρα γὰρ ὑμᾶς καὶ εἰς αὐτ τὴν ἤδη δυσσεβεῖν τὸν Πατέρα· πόθεν γὰρ αὐτὸς, ' ὡς φῆς, ἐξ ἀνάγκης ἕξει την τελειότητα ; πῶς δὲ οὐχὶ πρὸς τὴν τοῦ γεννήματος ἄφεσιν, τὴν ὡς καθ' ὑμᾶς ἀτελῆ κατοισθήσεται, παραδεξαμένης ἅπαξ ἐν Υἱῷ τῆς θείας οὐσίας τὸ δύνασθαι μὴ ἔχειν τὸ τέλειον, κατά γε τὸν παρ' ὑμῖν ἀμαθῆ καὶ ἀπαίδευτον λόγον ; Οὐ γὰρ δήπου τὴν μεγάλην ἐκείνην, καὶ ἀκήρατον φύσιν εἰς διαφόρους καταμεριοῦμεν λόγους, ὡς εἶναι μὲν ἐν τῷδε τυχὸν ἀτελῆ, τελείαν δὲ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ· ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς ἀνθρωπότητος ὄρος εἷς κατά πάντων ἐστὶ καὶ ἴσος ἐν πᾶσιν ἡμῖν· ἔλαττον δέ τις ἄνθρωπος, καθὰ πέφυκεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐδὲ πλέον ἑτέρου καταληφθήσεται, ἀγγέλου δὲ, οἶμαι, διοίσει S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nesciebam eum : sed qui miei me baptizare in aqua, ille mihi dixit : Super quem videris Spiritum descen- dentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Quoniam superius dixerat, se eum non nosse, nunc id exactius exponit, mysteriumque divinum aperit, ostendens cum sibi a Patre Deo revelatum, tum quis revelationis modus fuerit aperte expli- B cans: adeoque auditorum animis omni ratione prodest et per quæ Christi mysterium se didi- cisse ait, per ea divinæ sententiæ ostendit adver- sarios refragari, et magnæ Patris resistere volun- sati. Quod cum facit, scite eos inducit ut vanitate rejecta cum suscipiant, qui Patris beneplacito in hunc mundum advenit ad omnium salutem. Testa- Aur itaque se Spiritum spectasse descendentein super eum de cœlo, in columbæ specie, et super eum mansisse. Ad hæc, ait se auribus suis acce- pisse ab eo a quo missus est ad baptizandum in aqua, illum baptizaturum in sancto Spiritu, in quem descendisset, et in quo maneret Spiritus. Locupletissimus ergo testis, supernaturale signum, illius auctor ac demonstrator later, omnium su- premus. Atque hæc quidem ita se habent. Sed insultabit forsan iterum vitilitigator hæreticus, et in cachinnum effusus dicet: Quid porro nobis responsuri estis, o boni, aut quibus argutiis quod scriptum est redarguetis? Ecce Spiritum ait in Fi- lium descendere : ecce ungitur a Deo ac Patre Filius, et quod non babet nimirum accipit, Psal- C mista nobis suffragante, et his ipsum verbis com. pellante : ‹ Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ participibus tuis “. Quomodo igitur consubstantialis erit perfecto Patri Filius, qui quod perfectus non sit, ideo un- gitur ? Istiusmodi hominibus qui veneranda Eccle- siæ dogmata convellunt, et Scripturarum rectum sensum pervertunt, dicendum reor : Evigilate, qui ebrii estis ex vino vestro ", ut, illustri veri- tatis pulchritudine perspecta, nobiscum inclamare Filio possitis : • Vere Filius Dei es tu 49. Si enim credis ipsim Deum secundum naturam esse, quomodo, quaso, perfectione carebit? Sequitur enim idipsum etiam vos impie de Patre asserere. Unde enimn ipse, quæso, perfectionem necessario, ut D dicitis, Kabiturus est? aut quomodo non ad illam diminutionem Filii, sententia vestra imperfectam delapsurus est, si divina essentia imperfectionein in Filio semel susceperit, nt stuble et imperite contenditis? Non enim certe magnam illam et im- mortalem naturam in diversas rationes secabimus, ut in hoc, verbi gratia, sit imperfecta, in illo per- fecta cum humanitatis definitio una sit de om. nibus, et eadem in omnibus nobis, nec homo ali- quid minus aut majus sit altero homine, qua homo est nec angelus, opinor, ab altero angelo differat, ratione angelicæ substantiæ, omnibus, et Psal. XLIV, 8. Joel 1, 5. Matth. xiv, 33,

Δ αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Εφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα κατα- βαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βα- πτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Οὐκ εἰδέναι φήσας αὐτὸν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, χρη- σίμως επεξεργάζεται, καὶ τὸ θεῖον ἀπογυμνοί μυ στήριον, καὶ τὸν αὐτῷ μηνύσαντα δεικνύων Πα- τέρα Θεὸν, καὶ τίς ὁ τῆς δείξεως γέγονε τρόπος ο ἀναφανδὸν ἐξηγούμενος. ὠφελεῖ δὲ διὰ πάντων τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καὶ δι' ὧν ἐκ Θεοῦ πεπαιδευ σθαί φησι τὸ περὶ Χριστοῦ μυστήριον, ταῖς ἄνωθεν ψήφοις πολεμοῦντας ἀποφαίνει τοὺς ἀνθεστηκότας αὐτῷ, καὶ ῥιψοκινδύνως τῇ μεγάλῃ τοῦ Πατρὸς ἀντι- προστάττοντας γνώμῃ. Τοῦτο δὲ ἦν ἀναπείθοντος εὐ φυῶς τῆς μὲν εἰκαίας αὐτῶν ἀποσχέσθαι βουλής, παραδέξασθαι δὲ τὸν εὐδοκίᾳ Πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πάντων ἐπιδημήσαντα. Μαρτυρεῖ τοιγαροῦν, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα θεάσαιτο καταβαῖνον ἐπ' αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ, περιστερᾶς ἐν σχήματι, καὶ ὅτι μεμένηκεν ἐπ' αὐτόν. Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτήκοος γενέσθαι φησὶ τοῦ πεπομφότος αὐτὸν ἐπὶ τὸ βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ὡς ἐκεῖνος ἐστιν ἐν ἁγίῳ βαπτίζων Πνεύματι, μπερ ἂν ἐπιφοιτῆσαν ἐναπομείνῃ τὸ Πνεῦμα. Αξιοπιστότατος τοίνυν ὁ μάρτυς, ὑπερφυὲς τὸ σημεῖον, ἐπάνω πάνε των ὁ δείξας Πατήρ. Καὶ ταῦτα μὲν τῇδε. ᾿Ανασχιρ τήσει δὲ ἴσως ὁ φιλεγκλήμων αἱρετικὸς, καὶ πλατύ γελάσας ἐρεῖ· Τί πάλιν ἡμῖν, ὦ οὗτοι, καὶ πρὸς τοῦτο φατε ; ἢ ποῖον ἐξυφανεῖτε λόγον κατασοφιζόμενοι τὸ γεγραμμένον ; Ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα καταβαίνειν φησὶν ἐπὶ τὸν Υἱόν· ἰδοὺ καταχρίεται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ , Πατρός, ὅπερ δὲ οὐκ ἔχει, λαμβάνει δηλαδή, συνεπι- μαρτυροῦντος τοῦ Μελωδοῦ, καὶ λέγοντος, ὡς πρὸς αὐτόν· « Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλεον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. » Πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἐν ὁμοουσιότητι τοῦ τελείου Πατρὸς, ὁ μὴ τοιοῦτος Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο χριόμενος ; Πρὸς δὴ τοῦτο φάναι δεῖν ὑπολαμβάνω τοῖς τὰ σεμνὰ τῆς Ἐκκλη σίας ἀνατρέπουσι δόγματα, καὶ τὴν τῶν γεγραμμέ των ὀρθότητα διαστρέφουσιν· « Ἐκνήψατε,οἱ μεθύον- τες, ἐξ οἴνου αὐτῶν, ἵνα δύνησθε, τὸ λαμπρὸν τῆς ἀληθείας περιαθρήσαντες κάλλος, σὺν ἡμῖν ἀναβοή σαι πρὸς τὸν Υἱόν· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. » Εἰ γὰρ ὅλως πιστεύεις Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι τὸ τέλειον; Ωρα γὰρ ὑμᾶς καὶ εἰς αὐτ τὴν ἤδη δυσσεβεῖν τὸν Πατέρα· πόθεν γὰρ αὐτὸς, ' ὡς φῆς, ἐξ ἀνάγκης ἕξει την τελειότητα ; πῶς δὲ οὐχὶ πρὸς τὴν τοῦ γεννήματος ἄφεσιν, τὴν ὡς καθ' ὑμᾶς ἀτελῆ κατοισθήσεται, παραδεξαμένης ἅπαξ ἐν Υἱῷ τῆς θείας οὐσίας τὸ δύνασθαι μὴ ἔχειν τὸ τέλειον, κατά γε τὸν παρ' ὑμῖν ἀμαθῆ καὶ ἀπαίδευτον λόγον ; Οὐ γὰρ δήπου τὴν μεγάλην ἐκείνην, καὶ ἀκήρατον φύσιν εἰς διαφόρους καταμεριοῦμεν λόγους, ὡς εἶναι μὲν ἐν τῷδε τυχὸν ἀτελῆ, τελείαν δὲ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ· ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς ἀνθρωπότητος ὄρος εἷς κατά πάντων ἐστὶ καὶ ἴσος ἐν πᾶσιν ἡμῖν· ἔλαττον δέ τις ἄνθρωπος, καθὰ πέφυκεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐδὲ πλέον ἑτέρου καταληφθήσεται, ἀγγέλου δὲ, οἶμαι, διοίσει S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nesciebam eum : sed qui miei me baptizare in aqua, ille mihi dixit : Super quem videris Spiritum descen- dentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Quoniam superius dixerat, se eum non nosse, nunc id exactius exponit, mysteriumque divinum aperit, ostendens cum sibi a Patre Deo revelatum, tum quis revelationis modus fuerit aperte expli- B cans: adeoque auditorum animis omni ratione prodest et per quæ Christi mysterium se didi- cisse ait, per ea divinæ sententiæ ostendit adver- sarios refragari, et magnæ Patris resistere volun- sati. Quod cum facit, scite eos inducit ut vanitate rejecta cum suscipiant, qui Patris beneplacito in hunc mundum advenit ad omnium salutem. Testa- Aur itaque se Spiritum spectasse descendentein super eum de cœlo, in columbæ specie, et super eum mansisse. Ad hæc, ait se auribus suis acce- pisse ab eo a quo missus est ad baptizandum in aqua, illum baptizaturum in sancto Spiritu, in quem descendisset, et in quo maneret Spiritus. Locupletissimus ergo testis, supernaturale signum, illius auctor ac demonstrator later, omnium su- premus. Atque hæc quidem ita se habent. Sed insultabit forsan iterum vitilitigator hæreticus, et in cachinnum effusus dicet: Quid porro nobis responsuri estis, o boni, aut quibus argutiis quod scriptum est redarguetis? Ecce Spiritum ait in Fi- lium descendere : ecce ungitur a Deo ac Patre Filius, et quod non babet nimirum accipit, Psal- C mista nobis suffragante, et his ipsum verbis com. pellante : ‹ Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ participibus tuis “. Quomodo igitur consubstantialis erit perfecto Patri Filius, qui quod perfectus non sit, ideo un- gitur ? Istiusmodi hominibus qui veneranda Eccle- siæ dogmata convellunt, et Scripturarum rectum sensum pervertunt, dicendum reor : Evigilate, qui ebrii estis ex vino vestro ", ut, illustri veri- tatis pulchritudine perspecta, nobiscum inclamare Filio possitis : • Vere Filius Dei es tu 49. Si enim credis ipsim Deum secundum naturam esse, quomodo, quaso, perfectione carebit? Sequitur enim idipsum etiam vos impie de Patre asserere. Unde enimn ipse, quæso, perfectionem necessario, ut D dicitis, Kabiturus est? aut quomodo non ad illam diminutionem Filii, sententia vestra imperfectam delapsurus est, si divina essentia imperfectionein in Filio semel susceperit, nt stuble et imperite contenditis? Non enim certe magnam illam et im- mortalem naturam in diversas rationes secabimus, ut in hoc, verbi gratia, sit imperfecta, in illo per- fecta cum humanitatis definitio una sit de om. nibus, et eadem in omnibus nobis, nec homo ali- quid minus aut majus sit altero homine, qua homo est nec angelus, opinor, ab altero angelo differat, ratione angelicæ substantiæ, omnibus, et Psal. XLIV, 8. Joel 1, 5. Matth. xiv, 33,

κατ' οὐδὲν ἕτερος ἄγγελος, κατά γε τὸ εἶναι τοῦ θ' Δ ὅπερ᾽ εἰσὶν ἄγγελοι, δηλαδὴ διὰ τῆς πρὸς ἀλλήλους Β ὁμοειδίας, εἰς μίαν ἅπαντες ἀναδεσμούμενοι φύσιν. Πῶς ἂν οὖν ἡ θεία καὶ ἁπάντων ὑπερανίσχουσα φύσις, ἐν ἐλάττοσι τῶν γενητῶν ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὴν ἀγαπ θοῖς ὀφθήσεται, ὑπομενεῖ δὲ πάθος, δ παθεῖν οὐκ οἶδεν ἡ κτίσις; Πῶς δὲ ὅλως ἔσται καὶ ἁπλῆ καὶ ἀσύνθετο;, εἴπερ ἂν ἐν αὐτῇ φανεῖται τὸ τέλειον καὶ τὸ ἀτελές ; Συγκείσεται γὰρ δι᾽ ἀμφοῖν, εἴπερ ούχ ὅμοιον τῷ τελείῳ τὸ ἀτελές. Εἰ μὲν γὰρ ὅμοιόν ἐστι, καὶ τὸ διαλλάττον οὐδὲν ἐν αὐτοῖς, πᾶν, ὅπερ ἂν εἴη τέλειον, ἀδιαφόρως ἔσται καὶ ἀτελές· καὶ εἴ τι πάλιν ἀτελὲς, τοῦτο καὶ τέλειον, καὶ οὐδὲν ἐν Υἱῷ τὸ κατηγόρημα, κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις τὸ τέλος ἔχων οὐ φαίνηται· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ὑπερ αλεῖται τὸν Υἱὸν ἐπὶ τελειότητι μαρτυρούμενος, καὶ λέλυται πάλιν ἡμῖν τὸ ζητούμενον· εἰ δὲ πολὺς ἀπο- τειχίζει λόγος τοῦ τελείου τὸ ἀτελὲς, δέχεται δὲ καὶ Η θεία φύσις κατὰ ταυτὸν ἀμφότερα, σύνθετος ἄρα, καὶ οὐχ ἁπλῆ. Ἀλλ' ἐρεῖ τις τυχόν, ὡς ἀσυμφυῆ τέ ἐστι καὶ ἀσυνύπαρκτα κατὰ ταυτὸν ἐν ἑνὶ τῷ ὑπο- κειμένῳ τὰ ἐναντία, ὡς ἐν σώματι τυχὸν ὁμοῦ χρῶμα λευκὸν καὶ μέλαν. Καλώς γε, ὦ φίλος, καὶ μάλα γορ γῶς τοῖς ἡμετέροις ἀπηγωνίσω λόγοις. Εἰ γὰρ μία τίς ἐστιν ἡ θεία φύσις, καὶ παρ' αὐτὴν οὐχ ἑτέρα, πῶς ἄν, εἰπέ μοι, τῶν ἐναντίων γένοιτο δεκτική; πῶς δὲ καθ᾽ ἔν τι τὸ ὑποκείμενον τὰ ἀλλήλοις ἀνόμοια συμε βήσεται ; Θεοῦ δὲ ὄντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, Θεός ἐστι κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός· οὐδὲν ἄρα διοίσει, κατά γε τὸ εἶναι τέλειος, ὡς πρὸς τὸν Πατέρα, τῆς θείας αὐτοῦ καὶ τελειοτάτης οὐσίας ἐκπεφυκώς· ἢ γὰρ οὐκ ἀνάγκη τέλειον εἶναι πάντως τὸν ἐκ τελείου γεννή- τορος, εἴπερ ἐστὶν αὐτοῦ καὶ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως, καθὰ γέγραπται ; 'Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἡμῖν συνερεῖ καὶ συνθήσεται· ἢ λεγέτω πάλιν εἰς μέσον ἐλθὼν, κατά τίνα τρόπον τοῦ τελείου Πατρὸς ἀπαράλλακτος ἔσται χαρακτὴρ ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχων ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ εἶναι τέλειος, κατὰ τὴν τίνων δυσβουλίαν. Ἐπειδὴ δέ ἐστι χαρακτήρ καὶ εἰκὼν, τέλειος ἄρα καὶ αὐτὸς ὡς ἐκεῖνος, οὗ καὶ ἔστιν εἰκών. Αλλ' εἶδε, φησὶν, Ἰωάννης ἐξ οὐρανοῦ τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐπακτὸν ἔχει τὸν ἁγιασμόν· δέχεται γὰρ ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Ωρα δή οὖν ἀναφανδόν ποίημα μὲν λέγειν αὐτὸν, ὀλίγῃ μόλις ὑπεροχῇ τιμώμενον, ἐν ἴσῃ δὲ τάξει τοῖς ἄλλοις τελειούμενόν τε καὶ ἁγιαζόμενον, καὶ ἐπίκτητον ἔχοντα τὴν τῶν ἀγαθῶν χορηγίαν · εἶτα πῶς οὐ δια- ψεύσεται λέγων ὁ εὐαγγελιστής, ο Ὅτι ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; › Πῶς γὰρ ἔσται πλήρης ἐν ἰδίᾳ φύσει λαμβάνων αὐτὸς παρ' ἑτέρου; ἢ πῶς ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ ὁ Θεὸς, είπερ ἐστὶ ποίημα καὶ οὐχὶ μᾶλλον Υἱὸς ὁ Μονογενής ; Ψευδώνυμος γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, καὶ αὐτὸς ἔσται Πα- τὴρ, ἀλήθεια δὲ οὐδαμῶς ὁ Υἱὸς, νόθον ἔχων ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ μέχρι γυμνῶν ῥημάτων τὴν προσηγορίαν. Οἰχήσεται δὴ οὖν εἰς οὐδὲν τὸ σύμ- παν ἡμῖν, οὔτε τοῦ Πατρὸς κατ' ἀλήθειαν ὄντος Παν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. eo quod ejusdem sunt speciei, in unam naturam colligatis. Quomodo ergo divina et omnium su- prema illa natura, minor in se esse videbitur quam creatura, eique continget quod ne in ipsam quidem creaturam cadere possit? Aut quomodo, quæse, erit simplex et incomposita, si in ea videa- nius esse perfectionem et imperfectionem? Ex utroque enim componetur, siquidem perfecto im- perfectum simile non est. Si enim simile sit, mihilque sit inter ea discriminis, quodcunque per- fectum est, passim quoque erit imperfectum; et siquid vicissim imperfectum, illud quoque perfe- ctum erit, nec Filio quidquanı detrahemus, licet eum perfectione carere putemus: sed neque Pater Filrum superabit: quamvis ei perfectio ascribatur, et soluta rursus nobis est quæstio : sin autem in- perfectumn a perfecto multis rationibus distingui- tur, utrumque vero divina quoque natura eodem modo suscipit, composita igitur erit, et non sim- plex. Sed forsan dicet quispiam, contraria in uno subjecto simul non posse exsistere, ut in corpore, exempli causa, albus color ac niger simul esse nequeunt. Bene habet, amice; nostris dictis egregie tu quoque suffragaris. Nam si una est na- Lura divina, nec prater eam altera, quomodo, quæso, admittet contraria? quomodo in unum sub- jectum quæ inter se dissimilia sunt convenient? At cum Pater Deus sit secundum naturam, Deus quo- que secundum naturam est Filius : nihil ergo dif- feret ille a Patre, ratione perfectionis, qui ex ejus C divina et perfectissima substantia processit. Num- quid enim, quæso, necesse non est eum esse perfe- ctuin, qui ex perfecto est Patre, siquidem ejus est cum per omnia similis imago, tum substantiæ character, ut scriptum est ? Sed nemo non assentietur nobis, opinor, et sufragabitur : alioqui prodeat rursus in medium, et dicat quomodo perfecti Pa- tris futurus sit æqualis in omnibus character Filius, si natura sua perfectus esse nequit, ut stulte quidam sentiunt. Cum autem sit character et imago, perfectus igitur quoque erit non secus ac ille cujus est imago. Sed Joannes vidit, inquit, Spiritum descendentem de caelo super Filium et ab alio sanctificationem habet eam quippe suscipit, ut qui non habeat, scilicet. Sequitur ergo ipsum aperte dicendumn esse creaturam, qui parva excellentia vix sit ornatus, et perinde atque res cæteræ perficiatur et sanctificetur, et sua bona aliunde suscipiat. At qui non mentietur evange- lista dicens Quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus ? . Quomodo enim ille plenus erit in sua natura, qui ab alio accepit? Aut quo- modo, quæso, Pater censebitur esse Deus, si Uni- genitus creatura est, non autem Filius? Ipse enim Pater falso quoque nuncupabitur, et veritas neu!i- quam erit Filius, spuriam habens in seipso dignis tatem, et vocabulo tenus appellationem. Ju nihilum D Col. 1, ; Hebr. 1, 3. Joan. 1, : • 32. 22 ibid. 16.

κατ' οὐδὲν ἕτερος ἄγγελος, κατά γε τὸ εἶναι τοῦ θ' Δ ὅπερ᾽ εἰσὶν ἄγγελοι, δηλαδὴ διὰ τῆς πρὸς ἀλλήλους Β ὁμοειδίας, εἰς μίαν ἅπαντες ἀναδεσμούμενοι φύσιν. Πῶς ἂν οὖν ἡ θεία καὶ ἁπάντων ὑπερανίσχουσα φύσις, ἐν ἐλάττοσι τῶν γενητῶν ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὴν ἀγαπ θοῖς ὀφθήσεται, ὑπομενεῖ δὲ πάθος, δ παθεῖν οὐκ οἶδεν ἡ κτίσις; Πῶς δὲ ὅλως ἔσται καὶ ἁπλῆ καὶ ἀσύνθετο;, εἴπερ ἂν ἐν αὐτῇ φανεῖται τὸ τέλειον καὶ τὸ ἀτελές ; Συγκείσεται γὰρ δι᾽ ἀμφοῖν, εἴπερ ούχ ὅμοιον τῷ τελείῳ τὸ ἀτελές. Εἰ μὲν γὰρ ὅμοιόν ἐστι, καὶ τὸ διαλλάττον οὐδὲν ἐν αὐτοῖς, πᾶν, ὅπερ ἂν εἴη τέλειον, ἀδιαφόρως ἔσται καὶ ἀτελές· καὶ εἴ τι πάλιν ἀτελὲς, τοῦτο καὶ τέλειον, καὶ οὐδὲν ἐν Υἱῷ τὸ κατηγόρημα, κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις τὸ τέλος ἔχων οὐ φαίνηται· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ὑπερ αλεῖται τὸν Υἱὸν ἐπὶ τελειότητι μαρτυρούμενος, καὶ λέλυται πάλιν ἡμῖν τὸ ζητούμενον· εἰ δὲ πολὺς ἀπο- τειχίζει λόγος τοῦ τελείου τὸ ἀτελὲς, δέχεται δὲ καὶ Η θεία φύσις κατὰ ταυτὸν ἀμφότερα, σύνθετος ἄρα, καὶ οὐχ ἁπλῆ. Ἀλλ' ἐρεῖ τις τυχόν, ὡς ἀσυμφυῆ τέ ἐστι καὶ ἀσυνύπαρκτα κατὰ ταυτὸν ἐν ἑνὶ τῷ ὑπο- κειμένῳ τὰ ἐναντία, ὡς ἐν σώματι τυχὸν ὁμοῦ χρῶμα λευκὸν καὶ μέλαν. Καλώς γε, ὦ φίλος, καὶ μάλα γορ γῶς τοῖς ἡμετέροις ἀπηγωνίσω λόγοις. Εἰ γὰρ μία τίς ἐστιν ἡ θεία φύσις, καὶ παρ' αὐτὴν οὐχ ἑτέρα, πῶς ἄν, εἰπέ μοι, τῶν ἐναντίων γένοιτο δεκτική; πῶς δὲ καθ᾽ ἔν τι τὸ ὑποκείμενον τὰ ἀλλήλοις ἀνόμοια συμε βήσεται ; Θεοῦ δὲ ὄντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, Θεός ἐστι κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός· οὐδὲν ἄρα διοίσει, κατά γε τὸ εἶναι τέλειος, ὡς πρὸς τὸν Πατέρα, τῆς θείας αὐτοῦ καὶ τελειοτάτης οὐσίας ἐκπεφυκώς· ἢ γὰρ οὐκ ἀνάγκη τέλειον εἶναι πάντως τὸν ἐκ τελείου γεννή- τορος, εἴπερ ἐστὶν αὐτοῦ καὶ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως, καθὰ γέγραπται ; 'Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἡμῖν συνερεῖ καὶ συνθήσεται· ἢ λεγέτω πάλιν εἰς μέσον ἐλθὼν, κατά τίνα τρόπον τοῦ τελείου Πατρὸς ἀπαράλλακτος ἔσται χαρακτὴρ ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχων ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ εἶναι τέλειος, κατὰ τὴν τίνων δυσβουλίαν. Ἐπειδὴ δέ ἐστι χαρακτήρ καὶ εἰκὼν, τέλειος ἄρα καὶ αὐτὸς ὡς ἐκεῖνος, οὗ καὶ ἔστιν εἰκών. Αλλ' εἶδε, φησὶν, Ἰωάννης ἐξ οὐρανοῦ τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐπακτὸν ἔχει τὸν ἁγιασμόν· δέχεται γὰρ ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Ωρα δή οὖν ἀναφανδόν ποίημα μὲν λέγειν αὐτὸν, ὀλίγῃ μόλις ὑπεροχῇ τιμώμενον, ἐν ἴσῃ δὲ τάξει τοῖς ἄλλοις τελειούμενόν τε καὶ ἁγιαζόμενον, καὶ ἐπίκτητον ἔχοντα τὴν τῶν ἀγαθῶν χορηγίαν · εἶτα πῶς οὐ δια- ψεύσεται λέγων ὁ εὐαγγελιστής, ο Ὅτι ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; › Πῶς γὰρ ἔσται πλήρης ἐν ἰδίᾳ φύσει λαμβάνων αὐτὸς παρ' ἑτέρου; ἢ πῶς ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ ὁ Θεὸς, είπερ ἐστὶ ποίημα καὶ οὐχὶ μᾶλλον Υἱὸς ὁ Μονογενής ; Ψευδώνυμος γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, καὶ αὐτὸς ἔσται Πα- τὴρ, ἀλήθεια δὲ οὐδαμῶς ὁ Υἱὸς, νόθον ἔχων ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ μέχρι γυμνῶν ῥημάτων τὴν προσηγορίαν. Οἰχήσεται δὴ οὖν εἰς οὐδὲν τὸ σύμ- παν ἡμῖν, οὔτε τοῦ Πατρὸς κατ' ἀλήθειαν ὄντος Παν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. eo quod ejusdem sunt speciei, in unam naturam colligatis. Quomodo ergo divina et omnium su- prema illa natura, minor in se esse videbitur quam creatura, eique continget quod ne in ipsam quidem creaturam cadere possit? Aut quomodo, quæse, erit simplex et incomposita, si in ea videa- nius esse perfectionem et imperfectionem? Ex utroque enim componetur, siquidem perfecto im- perfectum simile non est. Si enim simile sit, mihilque sit inter ea discriminis, quodcunque per- fectum est, passim quoque erit imperfectum; et siquid vicissim imperfectum, illud quoque perfe- ctum erit, nec Filio quidquanı detrahemus, licet eum perfectione carere putemus: sed neque Pater Filrum superabit: quamvis ei perfectio ascribatur, et soluta rursus nobis est quæstio : sin autem in- perfectumn a perfecto multis rationibus distingui- tur, utrumque vero divina quoque natura eodem modo suscipit, composita igitur erit, et non sim- plex. Sed forsan dicet quispiam, contraria in uno subjecto simul non posse exsistere, ut in corpore, exempli causa, albus color ac niger simul esse nequeunt. Bene habet, amice; nostris dictis egregie tu quoque suffragaris. Nam si una est na- Lura divina, nec prater eam altera, quomodo, quæso, admittet contraria? quomodo in unum sub- jectum quæ inter se dissimilia sunt convenient? At cum Pater Deus sit secundum naturam, Deus quo- que secundum naturam est Filius : nihil ergo dif- feret ille a Patre, ratione perfectionis, qui ex ejus C divina et perfectissima substantia processit. Num- quid enim, quæso, necesse non est eum esse perfe- ctuin, qui ex perfecto est Patre, siquidem ejus est cum per omnia similis imago, tum substantiæ character, ut scriptum est ? Sed nemo non assentietur nobis, opinor, et sufragabitur : alioqui prodeat rursus in medium, et dicat quomodo perfecti Pa- tris futurus sit æqualis in omnibus character Filius, si natura sua perfectus esse nequit, ut stulte quidam sentiunt. Cum autem sit character et imago, perfectus igitur quoque erit non secus ac ille cujus est imago. Sed Joannes vidit, inquit, Spiritum descendentem de caelo super Filium et ab alio sanctificationem habet eam quippe suscipit, ut qui non habeat, scilicet. Sequitur ergo ipsum aperte dicendumn esse creaturam, qui parva excellentia vix sit ornatus, et perinde atque res cæteræ perficiatur et sanctificetur, et sua bona aliunde suscipiat. At qui non mentietur evange- lista dicens Quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus ? . Quomodo enim ille plenus erit in sua natura, qui ab alio accepit? Aut quo- modo, quæso, Pater censebitur esse Deus, si Uni- genitus creatura est, non autem Filius? Ipse enim Pater falso quoque nuncupabitur, et veritas neu!i- quam erit Filius, spuriam habens in seipso dignis tatem, et vocabulo tenus appellationem. Ju nihilum D Col. 1, ; Hebr. 1, 3. Joan. 1, : • 32. 22 ibid. 16.

κατ' οὐδὲν ἕτερος ἄγγελος, κατά γε τὸ εἶναι τοῦ θ' Δ ὅπερ᾽ εἰσὶν ἄγγελοι, δηλαδὴ διὰ τῆς πρὸς ἀλλήλους Β ὁμοειδίας, εἰς μίαν ἅπαντες ἀναδεσμούμενοι φύσιν. Πῶς ἂν οὖν ἡ θεία καὶ ἁπάντων ὑπερανίσχουσα φύσις, ἐν ἐλάττοσι τῶν γενητῶν ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὴν ἀγαπ θοῖς ὀφθήσεται, ὑπομενεῖ δὲ πάθος, δ παθεῖν οὐκ οἶδεν ἡ κτίσις; Πῶς δὲ ὅλως ἔσται καὶ ἁπλῆ καὶ ἀσύνθετο;, εἴπερ ἂν ἐν αὐτῇ φανεῖται τὸ τέλειον καὶ τὸ ἀτελές ; Συγκείσεται γὰρ δι᾽ ἀμφοῖν, εἴπερ ούχ ὅμοιον τῷ τελείῳ τὸ ἀτελές. Εἰ μὲν γὰρ ὅμοιόν ἐστι, καὶ τὸ διαλλάττον οὐδὲν ἐν αὐτοῖς, πᾶν, ὅπερ ἂν εἴη τέλειον, ἀδιαφόρως ἔσται καὶ ἀτελές· καὶ εἴ τι πάλιν ἀτελὲς, τοῦτο καὶ τέλειον, καὶ οὐδὲν ἐν Υἱῷ τὸ κατηγόρημα, κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις τὸ τέλος ἔχων οὐ φαίνηται· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ὑπερ αλεῖται τὸν Υἱὸν ἐπὶ τελειότητι μαρτυρούμενος, καὶ λέλυται πάλιν ἡμῖν τὸ ζητούμενον· εἰ δὲ πολὺς ἀπο- τειχίζει λόγος τοῦ τελείου τὸ ἀτελὲς, δέχεται δὲ καὶ Η θεία φύσις κατὰ ταυτὸν ἀμφότερα, σύνθετος ἄρα, καὶ οὐχ ἁπλῆ. Ἀλλ' ἐρεῖ τις τυχόν, ὡς ἀσυμφυῆ τέ ἐστι καὶ ἀσυνύπαρκτα κατὰ ταυτὸν ἐν ἑνὶ τῷ ὑπο- κειμένῳ τὰ ἐναντία, ὡς ἐν σώματι τυχὸν ὁμοῦ χρῶμα λευκὸν καὶ μέλαν. Καλώς γε, ὦ φίλος, καὶ μάλα γορ γῶς τοῖς ἡμετέροις ἀπηγωνίσω λόγοις. Εἰ γὰρ μία τίς ἐστιν ἡ θεία φύσις, καὶ παρ' αὐτὴν οὐχ ἑτέρα, πῶς ἄν, εἰπέ μοι, τῶν ἐναντίων γένοιτο δεκτική; πῶς δὲ καθ᾽ ἔν τι τὸ ὑποκείμενον τὰ ἀλλήλοις ἀνόμοια συμε βήσεται ; Θεοῦ δὲ ὄντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, Θεός ἐστι κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός· οὐδὲν ἄρα διοίσει, κατά γε τὸ εἶναι τέλειος, ὡς πρὸς τὸν Πατέρα, τῆς θείας αὐτοῦ καὶ τελειοτάτης οὐσίας ἐκπεφυκώς· ἢ γὰρ οὐκ ἀνάγκη τέλειον εἶναι πάντως τὸν ἐκ τελείου γεννή- τορος, εἴπερ ἐστὶν αὐτοῦ καὶ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως, καθὰ γέγραπται ; 'Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἡμῖν συνερεῖ καὶ συνθήσεται· ἢ λεγέτω πάλιν εἰς μέσον ἐλθὼν, κατά τίνα τρόπον τοῦ τελείου Πατρὸς ἀπαράλλακτος ἔσται χαρακτὴρ ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχων ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ εἶναι τέλειος, κατὰ τὴν τίνων δυσβουλίαν. Ἐπειδὴ δέ ἐστι χαρακτήρ καὶ εἰκὼν, τέλειος ἄρα καὶ αὐτὸς ὡς ἐκεῖνος, οὗ καὶ ἔστιν εἰκών. Αλλ' εἶδε, φησὶν, Ἰωάννης ἐξ οὐρανοῦ τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐπακτὸν ἔχει τὸν ἁγιασμόν· δέχεται γὰρ ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Ωρα δή οὖν ἀναφανδόν ποίημα μὲν λέγειν αὐτὸν, ὀλίγῃ μόλις ὑπεροχῇ τιμώμενον, ἐν ἴσῃ δὲ τάξει τοῖς ἄλλοις τελειούμενόν τε καὶ ἁγιαζόμενον, καὶ ἐπίκτητον ἔχοντα τὴν τῶν ἀγαθῶν χορηγίαν · εἶτα πῶς οὐ δια- ψεύσεται λέγων ὁ εὐαγγελιστής, ο Ὅτι ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; › Πῶς γὰρ ἔσται πλήρης ἐν ἰδίᾳ φύσει λαμβάνων αὐτὸς παρ' ἑτέρου; ἢ πῶς ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ ὁ Θεὸς, είπερ ἐστὶ ποίημα καὶ οὐχὶ μᾶλλον Υἱὸς ὁ Μονογενής ; Ψευδώνυμος γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, καὶ αὐτὸς ἔσται Πα- τὴρ, ἀλήθεια δὲ οὐδαμῶς ὁ Υἱὸς, νόθον ἔχων ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ μέχρι γυμνῶν ῥημάτων τὴν προσηγορίαν. Οἰχήσεται δὴ οὖν εἰς οὐδὲν τὸ σύμ- παν ἡμῖν, οὔτε τοῦ Πατρὸς κατ' ἀλήθειαν ὄντος Παν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. eo quod ejusdem sunt speciei, in unam naturam colligatis. Quomodo ergo divina et omnium su- prema illa natura, minor in se esse videbitur quam creatura, eique continget quod ne in ipsam quidem creaturam cadere possit? Aut quomodo, quæse, erit simplex et incomposita, si in ea videa- nius esse perfectionem et imperfectionem? Ex utroque enim componetur, siquidem perfecto im- perfectum simile non est. Si enim simile sit, mihilque sit inter ea discriminis, quodcunque per- fectum est, passim quoque erit imperfectum; et siquid vicissim imperfectum, illud quoque perfe- ctum erit, nec Filio quidquanı detrahemus, licet eum perfectione carere putemus: sed neque Pater Filrum superabit: quamvis ei perfectio ascribatur, et soluta rursus nobis est quæstio : sin autem in- perfectumn a perfecto multis rationibus distingui- tur, utrumque vero divina quoque natura eodem modo suscipit, composita igitur erit, et non sim- plex. Sed forsan dicet quispiam, contraria in uno subjecto simul non posse exsistere, ut in corpore, exempli causa, albus color ac niger simul esse nequeunt. Bene habet, amice; nostris dictis egregie tu quoque suffragaris. Nam si una est na- Lura divina, nec prater eam altera, quomodo, quæso, admittet contraria? quomodo in unum sub- jectum quæ inter se dissimilia sunt convenient? At cum Pater Deus sit secundum naturam, Deus quo- que secundum naturam est Filius : nihil ergo dif- feret ille a Patre, ratione perfectionis, qui ex ejus C divina et perfectissima substantia processit. Num- quid enim, quæso, necesse non est eum esse perfe- ctuin, qui ex perfecto est Patre, siquidem ejus est cum per omnia similis imago, tum substantiæ character, ut scriptum est ? Sed nemo non assentietur nobis, opinor, et sufragabitur : alioqui prodeat rursus in medium, et dicat quomodo perfecti Pa- tris futurus sit æqualis in omnibus character Filius, si natura sua perfectus esse nequit, ut stulte quidam sentiunt. Cum autem sit character et imago, perfectus igitur quoque erit non secus ac ille cujus est imago. Sed Joannes vidit, inquit, Spiritum descendentem de caelo super Filium et ab alio sanctificationem habet eam quippe suscipit, ut qui non habeat, scilicet. Sequitur ergo ipsum aperte dicendumn esse creaturam, qui parva excellentia vix sit ornatus, et perinde atque res cæteræ perficiatur et sanctificetur, et sua bona aliunde suscipiat. At qui non mentietur evange- lista dicens Quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus ? . Quomodo enim ille plenus erit in sua natura, qui ab alio accepit? Aut quo- modo, quæso, Pater censebitur esse Deus, si Uni- genitus creatura est, non autem Filius? Ipse enim Pater falso quoque nuncupabitur, et veritas neu!i- quam erit Filius, spuriam habens in seipso dignis tatem, et vocabulo tenus appellationem. Ju nihilum D Col. 1, ; Hebr. 1, 3. Joan. 1, : • 32. 22 ibid. 16.

Β Δ τρὸς, οὔτε μὴν τοῦ Υἱοῦ τοῦτο κατὰ φύσιν ὑπάρχοντος. ἦν ἀρχῇ, κατὰ χάριν μεταστοιχειούμενος· ἀλλ᾽ ὅπερ εἶναι λέγεται. Εἰ δὲ ἀληθῶς Πατήρ ἐστιν ὁ Θεὸς, ἔχει δὴ πάντως, οὗ καὶ ἔστι Πατήρ, Υἱὸν δηλονότι τὸν ἐξ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἡ κατὰ φύσιν ἁγία Θεότης,ἁγιότη τος ἔρημον τὸ ἐξ αὐτῆς ἀποτέξεται, καὶ γυμνὸν ἡμῖν τῶν αὐτῇ προσόντων ἰδιωμάτων τὸν οἰκεῖον ἀποδώσει καρπόν ; Εἰ γὰρ ἔχει τὸν ἁγιασμὸν ἐπακτὸν, ὡς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασι· ἀνάγκη δὴ πᾶσα συνομολογεῖν καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτούς, ὡς ἦν μὲν ἅγιος οὐκ ἀει· γέγονε δὲ ὕστερον, ὅτε καὶ τὸ Πνεῦμα καταβέβηκεν ἐπ' αὐτ τὸν, ὡς ὁ Ἰωάννης φησί· πῶς οὖν ἅγιος ἦν καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως ὁ Υἱός; Οὕτως γὰρ αὐτὸν ἐδοξολό γει τὰ σεραφὶμ ἐπὶ τὸν τρίτον ἐφεξῆς ἀριθμὸν ἀπὸ τοῦ πρώτου, τὸ ἅγιος στοιχηδὸν ἀναφέροντα. Οὐκοῦν εἴπερ ἅγιος ἦν, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, μᾶλλον δὲ ὑπάρχων ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, πῶς ἐδεῖτο τοῦ ἁγιάζοντος, καὶ τοῦτο ἐν ὑστέροις καιροίς, ὅτε γέγο νεν ἄνθρωπος ; Θαυμάζω δὲ ὅπως αὐτοὺς κἀκεῖνο λανθάνει, καίτοι λίαν όντας φιλοζητητας· ἡ γὰρ οὐκ ἀνάγκη νοεῖν, δύνασθαί ποτε τὸν Υἱὸν καὶ ἀποπτύσαι τὸν ἁγιασμὸν, εἴπερ οὐκ ἔστιν οὐσιώδης ἐν αὐτῷ, συνο έβη δὲ ὥσπερ ἡμῖν, καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν λογικῶν κτι- σμάτων ; Τὸ δὲ ἁγιότητος ἐκπεσόν, οὐχὶ δὴ πάντως ἔσται καὶ ὑπὸ τὰ τῆς ἁμαρτίας δεσμὰ, καὶ ὁκλάσει πρὸς τὸ χεῖρον, οὐκέτι διασῶζον πρὸς τὸ φαυλότητας Έξω γενέσθαι ποιοῦν; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀναλλοίωτος ἡμῖν ὁ Υἱός εὑρεθήσεται, διαψεύσεται δὲ καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, « Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, ο βοῶν, ὡς πρὸς αὐτόν. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις περιαθρείσθω καὶ τοῦτο, συγγενῆ τὴν θεωρίαν εἰσφέρον, τοῦ μετέσχον τος τὸ μετεχόμενον ἕτερόν τι κατὰ τὴν φύσιν ὑπάρ χειν, ἀπαστισοῦν ἀναγκάσει λόγος. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, διοίσει δὲ κατ' οὐδένα τρόπον ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο, καὶ ἔστι ταυτὸν, ἑαυτοῦ μέτοχον ἔσται τό τινος μετέχον, ὅπερ ἐστὶ καὶ μόνον ἐννοεῖν ἀπίσ θανον. Πῶς γὰρ ἄν τις ἑαυτοῦ νοοῖτο μετεσχηκώς; Εἰ δὲ κεῖται πάντως ἐν ἑτερότητι φυσικῇ τῇ πρὸς ἄλληλα τὰ εἰρημένα, καὶ διατέμνει λόγος ἀναγκαῖος αὐτὰ, ὁράτωσαν οἱ ἐκ μετοχῆς τὸ Πνεῦμα διδόντες τῷ Μονογενεῖ, πρὸς ὅσην κατολισθαίνοντες ἀσέβειαν οὐκ αἰσθάνονται. Εἰ γὰρ μέτοχος ἐστι τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς, ἅγιον δὲ τῇ φύσει τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν ἅγιος αὐτός· ἐδείχθη δὲ τοῦτο μόλις τῇ πρὸς ἕτερον συμπλοκῇ, πρὸς τὸ ἄμεινον, ἢ ἐν οἷσπερ ὁράτω πάλιν ὁ θεομάχος, εἰς ὅσην αὐτῷ δυσσέβειαν καταστρέφει τὰ προβλήματα. Πρῶτον μὲν γὰρ ἀλ- λοίωσίς τις καὶ τροπή, καθάπερ ἤδη προείπον, περὶ τὸν Υἱὸν εὑρεθήσεται · ἀλλοιωθεὶς δὲ καθ᾽ ὑμᾶς, καὶ προκόψας ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὐχ ὅπως ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρός, ἀλλ' ήδη πως καὶ ἐν μείζοσι γεγονώς δει χθήσεται· καὶ ὅπως, ἐροῦμεν, ἀπὸ τῆς θείας λαβόντες Γραφῆς· Ο θεσπέσιος Παῦλος περὶ αὐτοῦ πού φησι· • Τοῦτο φρονείτω ἕκαστος ἐν ὑμῖν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορ φὴν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ergo plane corruet, cum neque Pater vere sit Pater, neque Filius secundum naturam sit id quod esse dicitur. Sin autem Pater vere est Deus, utique habet id cujus est Pater, Filium videlicet, qui ex ipso processit. At quomodo per naturam sancta Deitas Filium sanctitatis expertem gignet, et fru- ctum edet suis proprietatibus destitutum? Nam si aliunde sanctificationem habet, ut illi nugantur, necesse est vel invitos ipsos fateri, non semper fuisse sanctum, sed tum demum exstitisse, cum Spiritus, ut scribit Joannes, descendit super eum. Quomodo igitur sanctus erat etiam ante incarna- tionem Filius? Sic enim ipsum celebrant se- raphim hymno illo trisagio quo vox illa, ‹Sanctus, › ter a primo ad tertium ordinatiın repetitur. Si ergo sanctus erat, etiam ante incarnationem, imo vero cum Patre semper exsistebat, quomodo sanctifi- cante indigebat, idque novissimis temporibus, quando nimirum factus est homo ? Miror autem quo pacto illud eos fugiat cum alioqui sciscitato- res sint atque curiosi : necessario nimirum sta- tuendum esse Filium aliquando posse quoque san- ctitatem abjicere, si non est ei substantialis, sed perinde ac nobis aut alicui alteri creaturæ rationali accidit. Quod autem sanctificatione excidit, nonne etiam peccati vinculis est obnoxium, et in vitium labitur, non jam retinens in seipso id quo vitium superabat? Igitur ne immutabilem quidem Filium comperiemus, et Psalmista quoque mentietur cum in Spiritu ad ipsum clamat: ‹ Tu autem idem ipse es s. Prælerea, illud quoque observandun est, quod eodem pertinet: nimirum, id quod par- ticipat aliud procul dubio quiddam esse natura ab eo quod participatur. Nam si verum istud non est, nec alterum ab altero ullo modo difert, suüipsius particeps erit quodcunque est alicujus particeps, quod vel cogitare est absurdissimum. Quomodo˙ enim aliquis sui particeps esse censebitur ? Quod si naturali diversitate invicem illa necessario discre- pant, videant qui Unigenito Spiritum esse conten- dunt per participationem, quantam in impietatem nescii præcipitent. Nam si particeps Spiritus est Filius, sanctus autem natura est Spiritus, non erit sanctus ipse per naturam, sed alterius conjunctio- ne vix tandem illud consecutus est, ad meliorem D C statum quam initio per gratiam reformatus. Sed videat rursus Dei hostis quantam in absurditatem illa desinant. Primum enim alterationem quamdam et mutationern, sicuti jam antea dixi, comperie- mus esse in Filio: si mutatus autem sit, ut vos vultis, et profecerit in melius, Patre nescio quo- modo minor est, sed et major demum fet, quo pacto vero, dicenius, ex Scripturæ divinæ auctori- tate. Divus Paulus de ipso alicubi infit: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualein Deo, sed semetipsum exinanivit, for- Psal. cl, 13.

Β Δ τρὸς, οὔτε μὴν τοῦ Υἱοῦ τοῦτο κατὰ φύσιν ὑπάρχοντος. ἦν ἀρχῇ, κατὰ χάριν μεταστοιχειούμενος· ἀλλ᾽ ὅπερ εἶναι λέγεται. Εἰ δὲ ἀληθῶς Πατήρ ἐστιν ὁ Θεὸς, ἔχει δὴ πάντως, οὗ καὶ ἔστι Πατήρ, Υἱὸν δηλονότι τὸν ἐξ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἡ κατὰ φύσιν ἁγία Θεότης,ἁγιότη τος ἔρημον τὸ ἐξ αὐτῆς ἀποτέξεται, καὶ γυμνὸν ἡμῖν τῶν αὐτῇ προσόντων ἰδιωμάτων τὸν οἰκεῖον ἀποδώσει καρπόν ; Εἰ γὰρ ἔχει τὸν ἁγιασμὸν ἐπακτὸν, ὡς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασι· ἀνάγκη δὴ πᾶσα συνομολογεῖν καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτούς, ὡς ἦν μὲν ἅγιος οὐκ ἀει· γέγονε δὲ ὕστερον, ὅτε καὶ τὸ Πνεῦμα καταβέβηκεν ἐπ' αὐτ τὸν, ὡς ὁ Ἰωάννης φησί· πῶς οὖν ἅγιος ἦν καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως ὁ Υἱός; Οὕτως γὰρ αὐτὸν ἐδοξολό γει τὰ σεραφὶμ ἐπὶ τὸν τρίτον ἐφεξῆς ἀριθμὸν ἀπὸ τοῦ πρώτου, τὸ ἅγιος στοιχηδὸν ἀναφέροντα. Οὐκοῦν εἴπερ ἅγιος ἦν, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, μᾶλλον δὲ ὑπάρχων ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, πῶς ἐδεῖτο τοῦ ἁγιάζοντος, καὶ τοῦτο ἐν ὑστέροις καιροίς, ὅτε γέγο νεν ἄνθρωπος ; Θαυμάζω δὲ ὅπως αὐτοὺς κἀκεῖνο λανθάνει, καίτοι λίαν όντας φιλοζητητας· ἡ γὰρ οὐκ ἀνάγκη νοεῖν, δύνασθαί ποτε τὸν Υἱὸν καὶ ἀποπτύσαι τὸν ἁγιασμὸν, εἴπερ οὐκ ἔστιν οὐσιώδης ἐν αὐτῷ, συνο έβη δὲ ὥσπερ ἡμῖν, καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν λογικῶν κτι- σμάτων ; Τὸ δὲ ἁγιότητος ἐκπεσόν, οὐχὶ δὴ πάντως ἔσται καὶ ὑπὸ τὰ τῆς ἁμαρτίας δεσμὰ, καὶ ὁκλάσει πρὸς τὸ χεῖρον, οὐκέτι διασῶζον πρὸς τὸ φαυλότητας Έξω γενέσθαι ποιοῦν; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀναλλοίωτος ἡμῖν ὁ Υἱός εὑρεθήσεται, διαψεύσεται δὲ καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, « Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, ο βοῶν, ὡς πρὸς αὐτόν. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις περιαθρείσθω καὶ τοῦτο, συγγενῆ τὴν θεωρίαν εἰσφέρον, τοῦ μετέσχον τος τὸ μετεχόμενον ἕτερόν τι κατὰ τὴν φύσιν ὑπάρ χειν, ἀπαστισοῦν ἀναγκάσει λόγος. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, διοίσει δὲ κατ' οὐδένα τρόπον ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο, καὶ ἔστι ταυτὸν, ἑαυτοῦ μέτοχον ἔσται τό τινος μετέχον, ὅπερ ἐστὶ καὶ μόνον ἐννοεῖν ἀπίσ θανον. Πῶς γὰρ ἄν τις ἑαυτοῦ νοοῖτο μετεσχηκώς; Εἰ δὲ κεῖται πάντως ἐν ἑτερότητι φυσικῇ τῇ πρὸς ἄλληλα τὰ εἰρημένα, καὶ διατέμνει λόγος ἀναγκαῖος αὐτὰ, ὁράτωσαν οἱ ἐκ μετοχῆς τὸ Πνεῦμα διδόντες τῷ Μονογενεῖ, πρὸς ὅσην κατολισθαίνοντες ἀσέβειαν οὐκ αἰσθάνονται. Εἰ γὰρ μέτοχος ἐστι τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς, ἅγιον δὲ τῇ φύσει τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν ἅγιος αὐτός· ἐδείχθη δὲ τοῦτο μόλις τῇ πρὸς ἕτερον συμπλοκῇ, πρὸς τὸ ἄμεινον, ἢ ἐν οἷσπερ ὁράτω πάλιν ὁ θεομάχος, εἰς ὅσην αὐτῷ δυσσέβειαν καταστρέφει τὰ προβλήματα. Πρῶτον μὲν γὰρ ἀλ- λοίωσίς τις καὶ τροπή, καθάπερ ἤδη προείπον, περὶ τὸν Υἱὸν εὑρεθήσεται · ἀλλοιωθεὶς δὲ καθ᾽ ὑμᾶς, καὶ προκόψας ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὐχ ὅπως ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρός, ἀλλ' ήδη πως καὶ ἐν μείζοσι γεγονώς δει χθήσεται· καὶ ὅπως, ἐροῦμεν, ἀπὸ τῆς θείας λαβόντες Γραφῆς· Ο θεσπέσιος Παῦλος περὶ αὐτοῦ πού φησι· • Τοῦτο φρονείτω ἕκαστος ἐν ὑμῖν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορ φὴν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ergo plane corruet, cum neque Pater vere sit Pater, neque Filius secundum naturam sit id quod esse dicitur. Sin autem Pater vere est Deus, utique habet id cujus est Pater, Filium videlicet, qui ex ipso processit. At quomodo per naturam sancta Deitas Filium sanctitatis expertem gignet, et fru- ctum edet suis proprietatibus destitutum? Nam si aliunde sanctificationem habet, ut illi nugantur, necesse est vel invitos ipsos fateri, non semper fuisse sanctum, sed tum demum exstitisse, cum Spiritus, ut scribit Joannes, descendit super eum. Quomodo igitur sanctus erat etiam ante incarna- tionem Filius? Sic enim ipsum celebrant se- raphim hymno illo trisagio quo vox illa, ‹Sanctus, › ter a primo ad tertium ordinatiın repetitur. Si ergo sanctus erat, etiam ante incarnationem, imo vero cum Patre semper exsistebat, quomodo sanctifi- cante indigebat, idque novissimis temporibus, quando nimirum factus est homo ? Miror autem quo pacto illud eos fugiat cum alioqui sciscitato- res sint atque curiosi : necessario nimirum sta- tuendum esse Filium aliquando posse quoque san- ctitatem abjicere, si non est ei substantialis, sed perinde ac nobis aut alicui alteri creaturæ rationali accidit. Quod autem sanctificatione excidit, nonne etiam peccati vinculis est obnoxium, et in vitium labitur, non jam retinens in seipso id quo vitium superabat? Igitur ne immutabilem quidem Filium comperiemus, et Psalmista quoque mentietur cum in Spiritu ad ipsum clamat: ‹ Tu autem idem ipse es s. Prælerea, illud quoque observandun est, quod eodem pertinet: nimirum, id quod par- ticipat aliud procul dubio quiddam esse natura ab eo quod participatur. Nam si verum istud non est, nec alterum ab altero ullo modo difert, suüipsius particeps erit quodcunque est alicujus particeps, quod vel cogitare est absurdissimum. Quomodo˙ enim aliquis sui particeps esse censebitur ? Quod si naturali diversitate invicem illa necessario discre- pant, videant qui Unigenito Spiritum esse conten- dunt per participationem, quantam in impietatem nescii præcipitent. Nam si particeps Spiritus est Filius, sanctus autem natura est Spiritus, non erit sanctus ipse per naturam, sed alterius conjunctio- ne vix tandem illud consecutus est, ad meliorem D C statum quam initio per gratiam reformatus. Sed videat rursus Dei hostis quantam in absurditatem illa desinant. Primum enim alterationem quamdam et mutationern, sicuti jam antea dixi, comperie- mus esse in Filio: si mutatus autem sit, ut vos vultis, et profecerit in melius, Patre nescio quo- modo minor est, sed et major demum fet, quo pacto vero, dicenius, ex Scripturæ divinæ auctori- tate. Divus Paulus de ipso alicubi infit: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualein Deo, sed semetipsum exinanivit, for- Psal. cl, 13.

Β Δ τρὸς, οὔτε μὴν τοῦ Υἱοῦ τοῦτο κατὰ φύσιν ὑπάρχοντος. ἦν ἀρχῇ, κατὰ χάριν μεταστοιχειούμενος· ἀλλ᾽ ὅπερ εἶναι λέγεται. Εἰ δὲ ἀληθῶς Πατήρ ἐστιν ὁ Θεὸς, ἔχει δὴ πάντως, οὗ καὶ ἔστι Πατήρ, Υἱὸν δηλονότι τὸν ἐξ αὐτοῦ. Εἶτα πῶς ἡ κατὰ φύσιν ἁγία Θεότης,ἁγιότη τος ἔρημον τὸ ἐξ αὐτῆς ἀποτέξεται, καὶ γυμνὸν ἡμῖν τῶν αὐτῇ προσόντων ἰδιωμάτων τὸν οἰκεῖον ἀποδώσει καρπόν ; Εἰ γὰρ ἔχει τὸν ἁγιασμὸν ἐπακτὸν, ὡς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασι· ἀνάγκη δὴ πᾶσα συνομολογεῖν καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτούς, ὡς ἦν μὲν ἅγιος οὐκ ἀει· γέγονε δὲ ὕστερον, ὅτε καὶ τὸ Πνεῦμα καταβέβηκεν ἐπ' αὐτ τὸν, ὡς ὁ Ἰωάννης φησί· πῶς οὖν ἅγιος ἦν καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως ὁ Υἱός; Οὕτως γὰρ αὐτὸν ἐδοξολό γει τὰ σεραφὶμ ἐπὶ τὸν τρίτον ἐφεξῆς ἀριθμὸν ἀπὸ τοῦ πρώτου, τὸ ἅγιος στοιχηδὸν ἀναφέροντα. Οὐκοῦν εἴπερ ἅγιος ἦν, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, μᾶλλον δὲ ὑπάρχων ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, πῶς ἐδεῖτο τοῦ ἁγιάζοντος, καὶ τοῦτο ἐν ὑστέροις καιροίς, ὅτε γέγο νεν ἄνθρωπος ; Θαυμάζω δὲ ὅπως αὐτοὺς κἀκεῖνο λανθάνει, καίτοι λίαν όντας φιλοζητητας· ἡ γὰρ οὐκ ἀνάγκη νοεῖν, δύνασθαί ποτε τὸν Υἱὸν καὶ ἀποπτύσαι τὸν ἁγιασμὸν, εἴπερ οὐκ ἔστιν οὐσιώδης ἐν αὐτῷ, συνο έβη δὲ ὥσπερ ἡμῖν, καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν λογικῶν κτι- σμάτων ; Τὸ δὲ ἁγιότητος ἐκπεσόν, οὐχὶ δὴ πάντως ἔσται καὶ ὑπὸ τὰ τῆς ἁμαρτίας δεσμὰ, καὶ ὁκλάσει πρὸς τὸ χεῖρον, οὐκέτι διασῶζον πρὸς τὸ φαυλότητας Έξω γενέσθαι ποιοῦν; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀναλλοίωτος ἡμῖν ὁ Υἱός εὑρεθήσεται, διαψεύσεται δὲ καὶ ὁ Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι, « Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, ο βοῶν, ὡς πρὸς αὐτόν. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις περιαθρείσθω καὶ τοῦτο, συγγενῆ τὴν θεωρίαν εἰσφέρον, τοῦ μετέσχον τος τὸ μετεχόμενον ἕτερόν τι κατὰ τὴν φύσιν ὑπάρ χειν, ἀπαστισοῦν ἀναγκάσει λόγος. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, διοίσει δὲ κατ' οὐδένα τρόπον ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο, καὶ ἔστι ταυτὸν, ἑαυτοῦ μέτοχον ἔσται τό τινος μετέχον, ὅπερ ἐστὶ καὶ μόνον ἐννοεῖν ἀπίσ θανον. Πῶς γὰρ ἄν τις ἑαυτοῦ νοοῖτο μετεσχηκώς; Εἰ δὲ κεῖται πάντως ἐν ἑτερότητι φυσικῇ τῇ πρὸς ἄλληλα τὰ εἰρημένα, καὶ διατέμνει λόγος ἀναγκαῖος αὐτὰ, ὁράτωσαν οἱ ἐκ μετοχῆς τὸ Πνεῦμα διδόντες τῷ Μονογενεῖ, πρὸς ὅσην κατολισθαίνοντες ἀσέβειαν οὐκ αἰσθάνονται. Εἰ γὰρ μέτοχος ἐστι τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς, ἅγιον δὲ τῇ φύσει τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν ἅγιος αὐτός· ἐδείχθη δὲ τοῦτο μόλις τῇ πρὸς ἕτερον συμπλοκῇ, πρὸς τὸ ἄμεινον, ἢ ἐν οἷσπερ ὁράτω πάλιν ὁ θεομάχος, εἰς ὅσην αὐτῷ δυσσέβειαν καταστρέφει τὰ προβλήματα. Πρῶτον μὲν γὰρ ἀλ- λοίωσίς τις καὶ τροπή, καθάπερ ἤδη προείπον, περὶ τὸν Υἱὸν εὑρεθήσεται · ἀλλοιωθεὶς δὲ καθ᾽ ὑμᾶς, καὶ προκόψας ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὐχ ὅπως ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρός, ἀλλ' ήδη πως καὶ ἐν μείζοσι γεγονώς δει χθήσεται· καὶ ὅπως, ἐροῦμεν, ἀπὸ τῆς θείας λαβόντες Γραφῆς· Ο θεσπέσιος Παῦλος περὶ αὐτοῦ πού φησι· • Τοῦτο φρονείτω ἕκαστος ἐν ὑμῖν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορ φὴν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ergo plane corruet, cum neque Pater vere sit Pater, neque Filius secundum naturam sit id quod esse dicitur. Sin autem Pater vere est Deus, utique habet id cujus est Pater, Filium videlicet, qui ex ipso processit. At quomodo per naturam sancta Deitas Filium sanctitatis expertem gignet, et fru- ctum edet suis proprietatibus destitutum? Nam si aliunde sanctificationem habet, ut illi nugantur, necesse est vel invitos ipsos fateri, non semper fuisse sanctum, sed tum demum exstitisse, cum Spiritus, ut scribit Joannes, descendit super eum. Quomodo igitur sanctus erat etiam ante incarna- tionem Filius? Sic enim ipsum celebrant se- raphim hymno illo trisagio quo vox illa, ‹Sanctus, › ter a primo ad tertium ordinatiın repetitur. Si ergo sanctus erat, etiam ante incarnationem, imo vero cum Patre semper exsistebat, quomodo sanctifi- cante indigebat, idque novissimis temporibus, quando nimirum factus est homo ? Miror autem quo pacto illud eos fugiat cum alioqui sciscitato- res sint atque curiosi : necessario nimirum sta- tuendum esse Filium aliquando posse quoque san- ctitatem abjicere, si non est ei substantialis, sed perinde ac nobis aut alicui alteri creaturæ rationali accidit. Quod autem sanctificatione excidit, nonne etiam peccati vinculis est obnoxium, et in vitium labitur, non jam retinens in seipso id quo vitium superabat? Igitur ne immutabilem quidem Filium comperiemus, et Psalmista quoque mentietur cum in Spiritu ad ipsum clamat: ‹ Tu autem idem ipse es s. Prælerea, illud quoque observandun est, quod eodem pertinet: nimirum, id quod par- ticipat aliud procul dubio quiddam esse natura ab eo quod participatur. Nam si verum istud non est, nec alterum ab altero ullo modo difert, suüipsius particeps erit quodcunque est alicujus particeps, quod vel cogitare est absurdissimum. Quomodo˙ enim aliquis sui particeps esse censebitur ? Quod si naturali diversitate invicem illa necessario discre- pant, videant qui Unigenito Spiritum esse conten- dunt per participationem, quantam in impietatem nescii præcipitent. Nam si particeps Spiritus est Filius, sanctus autem natura est Spiritus, non erit sanctus ipse per naturam, sed alterius conjunctio- ne vix tandem illud consecutus est, ad meliorem D C statum quam initio per gratiam reformatus. Sed videat rursus Dei hostis quantam in absurditatem illa desinant. Primum enim alterationem quamdam et mutationern, sicuti jam antea dixi, comperie- mus esse in Filio: si mutatus autem sit, ut vos vultis, et profecerit in melius, Patre nescio quo- modo minor est, sed et major demum fet, quo pacto vero, dicenius, ex Scripturæ divinæ auctori- tate. Divus Paulus de ipso alicubi infit: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualein Deo, sed semetipsum exinanivit, for- Psal. cl, 13.

νος, καὶ σχήματι εὑρεθεί; ὡς ἄνθρωπος, εταπείνωσεν ἑαυτόν·, ὅτε τοίνυν πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως ἦν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, κατὰ δὲ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον τὸ Πνεῦμα λαβὼν ἐξ οὐ ρανοῦ ἡγιάσθη κατ' ἐκείνους, κρείττων τε ἅμα καὶ μείζων ἑαυτοῦ διὰ ταύτην ἀναπέφανται τὴν αἰτίαν, ὑπεραίρει δηλονότι λοιπὸν καὶ τὸ τοῦ γεννήσαντος μέτρον. Καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα λαβὼν εἰς τὸ ὑπερεπέκεινα τοῦ Πατρὸς ἀναβέβηκεν ἀξίωμα, κρεῖττον ἄρα ἐστὶ τὸ Πνεῦμα καὶ αὐτοῦ Πατρὸς, τὴν κατ' αὐτοῦ τῷ Υἱῷ χαριζόμενον ὑπεροχήν. Τίς οὖν ἄρα καὶ πρὸς μόνην οὐκ ἀποφρίξει τὴν ἀκοήν; Χαλεπὸν μὲν γὰρ ὄντως καὶ τὸ διὰ τῶν τοιούτων ἰέναι λόγων· ἔστι γε μὴν οὐχ ἑτέρως τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων δυστροπίας ἀπο- κρούσασθαι βλάβη. Διὸ δὴ πάλιν ἐροῦμεν αὐτοῖς · εἰ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἁγιάζεται τὸ Πνεῦμα λαβών· πρὸ δὲ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἦν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, οὔπω κατ' ἐκείνους ἡγιασμένος, ὥρα λέγειν ἀποτολμήσαντας, ἅγιον οὐκ εἶναι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, εἴπερ ὅλως ὁ σύμμορφός τε καὶ ἴσος αὐτῷ κατὰ πάντα Λόγος, ἅγιος οὐκ ἦν ἐν ἀρχῇ, ἐν ὑστέροις δὲ μόλις τοῦτο γέγονε καιροίς. Καὶ πάλιν· εἰ αὐτός ἐστι κυρίως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ Πνεῦμα λαμβάνων, καὶ ἁγιαζόμενος ἐν ἰδίᾳ φύ- σει, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ δι᾿ ἐναντίας, πότερόν ποτε μείζων ἑαυτοῦ γέγονεν ἢ ἐλάττων, ἢ καὶ ἔμεινεν ἐν ταυτότητι τοῦτο παθών. Εἰ μὲν γὰρ οὐδὲν ἐκ τοῦ Πνεύματος ἔχει τὸ πλέον, μένει δὲ οὕτω καθάπερ ἦν ὁ αὐτὸς, μὴ σκανδαλίζου μανθάνων, ὅτι καταβέβη- κεν ἐπ' αὐτόν. Εἰ δὲ ἠδικήθη λαβὼν, καὶ γέγονεν ἐν ἐλάττοσι, παθητὸν ἡμῖν εἰσοίσεις τὸν λόγον, καὶ κατηγορήσεις τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἀδικοῦντος μᾶλλον, ἢ ἁγιάζοντος. Εἰ δὲ ἀμείνων ἐδείχθη τὸ Πνεῦμα λαβών, ἦν δὲ καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, καὶ πρὶν αὐτὸν βελτιωθῆναι καθ' ὑμᾶς, οὐκ εἰς ἀκρότητα δόξης ἀναβέβηκεν ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἐν ἐκείνοις ἔσται τοῖς μέτροις, ἐν οἷσπερ ἦν σὺν αὐτῷ σύμμορφός τε καὶ ἴσος ὑπάρχων ὁ πρὸς τὸ μεῖζον ἀναπηδήσας Υἱός. • Εὔκαιρον οὖν οἶμαι λέγειν ἐπὶ τοῖς ἀπαιδεύτοις αἱρετικοῖς • Ἰδοὺ λαός μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν. » Απετύφλωσε γὰρ ὄντως ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμὸν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ· οἷς δὴ καὶ μᾶλ λον ἐπαλγύνεσθαι δεῖν, οὐ χαλεπαίνειν ἄξιον. Οὐ γὰρ ἴσασιν, ἃ ἀναγινώσκουσιν· ὅτι δὲ ἀληθὴς ὁ λόγος, ἐντεῦθεν ἡμῖν ἔσται καταφανές, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα διὰ τῶν ἤδη προγεγυμνασμένων, οὐκ ἄκομψον ἐποιησάμεθα τὴν ἀπόδειξιν· αὐτὸ δὲ πάλιν ἡμῖν τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου λελεγμένον φωνῆς προστήσεται. • Τοῦτο φρονείτω, φησίν, ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώ των γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθείς ὡς ἄνθρωπος, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A main servi accipiens, in similitudinem hominum C D factus, et babitu inventus ut homo, bΗ- miliavit semetipsum ". Cum ergo ante incarna- tionen) esset in forma et æqualitate Patris, sed incarnationis tempore cœlitus accepto Spiritu sanctificatus sit, ut illi volunt, meliorque et major scipso hanc ob causam redditus, major etiam Patre factus est videlicet. Jam, si accepto Spiritu ultra dignitatem Patris est evectus, superior igitur est ipso quoque Patre Spiritus, qui eminentiam Patro majorem Filio largitur. Quis ergo vel auditu solo non exhorrescat ? Enimvero grave est profe- cto ejuscemodi verba facere: sed aliter non pos- sumus eorum malignitatem retundere. Quare ipsos iterum aggrediemur his verbis: Si, cum homo fa- ctum est Dei Verbum, tune accepto Spiritu sancti- Gcatur, ante incarnationem vero in forma erat et æqualitale Patris, nondum, ex eorum sententia, sanctificatum: sequitur necessario dicendum, Deum ac Patrem non esse sanctum si, cum ei conforme et æquale Verbum sit in omnibus, san- clum tamen non erat principio, sed novissimis temporibus vix tandem sanctum fuit. Præterea : si ipsum est proprie Dei Verbum, quod Spiritum accipit et in natura sua sanctificatur, dicant nobis adversarii, utrum tandem seipso majus factum sit aut minus, aut eo accepto in eodem statu perman- serit. Nam si amplius nihil habet accepto Spiritu, sed idipsum manet quod erat, noli turbari cum audieris Spiritum in eum descendisse. Quod si eo suscepto detrimentum aliquod et imminutionem sustinuit, patibile nobis Verbum statues, et Patris substantiam incusabis, qui damnum infert potius quam sanctificat. Sin autem accepto Spiritu melior effectus est erat autem in forma et æqualitate Patris, etiam antequam melior redderetur, ut sen- titis ; Pater fastigium gloriæ non attigit, sed in eo- dem erit statu in quo erat cum ipso conformis et æqualis ille Filius, qui ad eminentiorem statum est eveclus. Opportune itaque de imperitis hæreticis dici potest: Ecce populus stultus et sine corde: oculi eis, et non vident 38. » Excæcavit enim revera Deus sæculi hujus corda infidelium, ne illuminatio Evangelii gloriæ Christi eis illuceat. Quibus certo indolendum potius quam irascendum arbitror; non enim intelligunt quæ legunt. Verum autem esse quod dico, hinc manifestum nobis erit, licet ex iis quæ hactenus disceptata sunt, non insulse id demonstraverimus. Sed Pauli dictum rursus proponetur. « lloc sentit, inquit, in vobis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum. Ecce utique Filium summopere miratur, utpote qui sit æqualis Jerem. v, 21. Il Cor. 1, 4, * Philipp. 11, 5-8. PATROL. GR. LXXIII.

νος, καὶ σχήματι εὑρεθεί; ὡς ἄνθρωπος, εταπείνωσεν ἑαυτόν·, ὅτε τοίνυν πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως ἦν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, κατὰ δὲ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον τὸ Πνεῦμα λαβὼν ἐξ οὐ ρανοῦ ἡγιάσθη κατ' ἐκείνους, κρείττων τε ἅμα καὶ μείζων ἑαυτοῦ διὰ ταύτην ἀναπέφανται τὴν αἰτίαν, ὑπεραίρει δηλονότι λοιπὸν καὶ τὸ τοῦ γεννήσαντος μέτρον. Καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα λαβὼν εἰς τὸ ὑπερεπέκεινα τοῦ Πατρὸς ἀναβέβηκεν ἀξίωμα, κρεῖττον ἄρα ἐστὶ τὸ Πνεῦμα καὶ αὐτοῦ Πατρὸς, τὴν κατ' αὐτοῦ τῷ Υἱῷ χαριζόμενον ὑπεροχήν. Τίς οὖν ἄρα καὶ πρὸς μόνην οὐκ ἀποφρίξει τὴν ἀκοήν; Χαλεπὸν μὲν γὰρ ὄντως καὶ τὸ διὰ τῶν τοιούτων ἰέναι λόγων· ἔστι γε μὴν οὐχ ἑτέρως τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων δυστροπίας ἀπο- κρούσασθαι βλάβη. Διὸ δὴ πάλιν ἐροῦμεν αὐτοῖς · εἰ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἁγιάζεται τὸ Πνεῦμα λαβών· πρὸ δὲ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἦν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, οὔπω κατ' ἐκείνους ἡγιασμένος, ὥρα λέγειν ἀποτολμήσαντας, ἅγιον οὐκ εἶναι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, εἴπερ ὅλως ὁ σύμμορφός τε καὶ ἴσος αὐτῷ κατὰ πάντα Λόγος, ἅγιος οὐκ ἦν ἐν ἀρχῇ, ἐν ὑστέροις δὲ μόλις τοῦτο γέγονε καιροίς. Καὶ πάλιν· εἰ αὐτός ἐστι κυρίως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ Πνεῦμα λαμβάνων, καὶ ἁγιαζόμενος ἐν ἰδίᾳ φύ- σει, λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ δι᾿ ἐναντίας, πότερόν ποτε μείζων ἑαυτοῦ γέγονεν ἢ ἐλάττων, ἢ καὶ ἔμεινεν ἐν ταυτότητι τοῦτο παθών. Εἰ μὲν γὰρ οὐδὲν ἐκ τοῦ Πνεύματος ἔχει τὸ πλέον, μένει δὲ οὕτω καθάπερ ἦν ὁ αὐτὸς, μὴ σκανδαλίζου μανθάνων, ὅτι καταβέβη- κεν ἐπ' αὐτόν. Εἰ δὲ ἠδικήθη λαβὼν, καὶ γέγονεν ἐν ἐλάττοσι, παθητὸν ἡμῖν εἰσοίσεις τὸν λόγον, καὶ κατηγορήσεις τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἀδικοῦντος μᾶλλον, ἢ ἁγιάζοντος. Εἰ δὲ ἀμείνων ἐδείχθη τὸ Πνεῦμα λαβών, ἦν δὲ καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς, καὶ πρὶν αὐτὸν βελτιωθῆναι καθ' ὑμᾶς, οὐκ εἰς ἀκρότητα δόξης ἀναβέβηκεν ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἐν ἐκείνοις ἔσται τοῖς μέτροις, ἐν οἷσπερ ἦν σὺν αὐτῷ σύμμορφός τε καὶ ἴσος ὑπάρχων ὁ πρὸς τὸ μεῖζον ἀναπηδήσας Υἱός. • Εὔκαιρον οὖν οἶμαι λέγειν ἐπὶ τοῖς ἀπαιδεύτοις αἱρετικοῖς • Ἰδοὺ λαός μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν. » Απετύφλωσε γὰρ ὄντως ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμὸν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ· οἷς δὴ καὶ μᾶλ λον ἐπαλγύνεσθαι δεῖν, οὐ χαλεπαίνειν ἄξιον. Οὐ γὰρ ἴσασιν, ἃ ἀναγινώσκουσιν· ὅτι δὲ ἀληθὴς ὁ λόγος, ἐντεῦθεν ἡμῖν ἔσται καταφανές, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα διὰ τῶν ἤδη προγεγυμνασμένων, οὐκ ἄκομψον ἐποιησάμεθα τὴν ἀπόδειξιν· αὐτὸ δὲ πάλιν ἡμῖν τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου λελεγμένον φωνῆς προστήσεται. • Τοῦτο φρονείτω, φησίν, ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώ των γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθείς ὡς ἄνθρωπος, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A main servi accipiens, in similitudinem hominum C D factus, et babitu inventus ut homo, bΗ- miliavit semetipsum ". Cum ergo ante incarna- tionen) esset in forma et æqualitate Patris, sed incarnationis tempore cœlitus accepto Spiritu sanctificatus sit, ut illi volunt, meliorque et major scipso hanc ob causam redditus, major etiam Patre factus est videlicet. Jam, si accepto Spiritu ultra dignitatem Patris est evectus, superior igitur est ipso quoque Patre Spiritus, qui eminentiam Patro majorem Filio largitur. Quis ergo vel auditu solo non exhorrescat ? Enimvero grave est profe- cto ejuscemodi verba facere: sed aliter non pos- sumus eorum malignitatem retundere. Quare ipsos iterum aggrediemur his verbis: Si, cum homo fa- ctum est Dei Verbum, tune accepto Spiritu sancti- Gcatur, ante incarnationem vero in forma erat et æqualitale Patris, nondum, ex eorum sententia, sanctificatum: sequitur necessario dicendum, Deum ac Patrem non esse sanctum si, cum ei conforme et æquale Verbum sit in omnibus, san- clum tamen non erat principio, sed novissimis temporibus vix tandem sanctum fuit. Præterea : si ipsum est proprie Dei Verbum, quod Spiritum accipit et in natura sua sanctificatur, dicant nobis adversarii, utrum tandem seipso majus factum sit aut minus, aut eo accepto in eodem statu perman- serit. Nam si amplius nihil habet accepto Spiritu, sed idipsum manet quod erat, noli turbari cum audieris Spiritum in eum descendisse. Quod si eo suscepto detrimentum aliquod et imminutionem sustinuit, patibile nobis Verbum statues, et Patris substantiam incusabis, qui damnum infert potius quam sanctificat. Sin autem accepto Spiritu melior effectus est erat autem in forma et æqualitate Patris, etiam antequam melior redderetur, ut sen- titis ; Pater fastigium gloriæ non attigit, sed in eo- dem erit statu in quo erat cum ipso conformis et æqualis ille Filius, qui ad eminentiorem statum est eveclus. Opportune itaque de imperitis hæreticis dici potest: Ecce populus stultus et sine corde: oculi eis, et non vident 38. » Excæcavit enim revera Deus sæculi hujus corda infidelium, ne illuminatio Evangelii gloriæ Christi eis illuceat. Quibus certo indolendum potius quam irascendum arbitror; non enim intelligunt quæ legunt. Verum autem esse quod dico, hinc manifestum nobis erit, licet ex iis quæ hactenus disceptata sunt, non insulse id demonstraverimus. Sed Pauli dictum rursus proponetur. « lloc sentit, inquit, in vobis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum. Ecce utique Filium summopere miratur, utpote qui sit æqualis Jerem. v, 21. Il Cor. 1, 4, * Philipp. 11, 5-8. PATROL. GR. LXXIII.

Α εταπείνωσεν ἑαυτόν. ὁ Ἰδοὺ δὴ λίαν ἀποθαυμάζει τὸν Β Ει Υἱόν, ὡς ἴσον μὲν ὄντα καὶ συμμορφον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, μὴ μὴν ἁρπάσαντα τοῦτο διὰ τὴν ἀγάπησιν τὴν εἰς ἡμᾶς, καταβεβηκότα δὲ εἰς ταπείνωσιν, διὰ τῆς τοῦ δούλου μορφής, κεκενωμένον διὰ τὴν ἀνθρω πότητα· ἀλλ' είπερ, ὦ οὗτοι, τὸ Πνεῦμα λαβὼν ἡγιάσθη μᾶλλον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἑαυτοῦ το κρείττων ἐδείχθη διὰ τὸν ἁγιασμὸν, εἰς ποίαν αὐτὸν ὀψόμεθα καταβεβηκότα ταπείνωσιν; Πῶς ἑταπεινώθη τὸ ὑψωθέν; ποῦ κατέβη τὸ ἁγιασθέν; ἢ πῶς οὐκ ἀνέβη μᾶλλον, καὶ ἐπὶ τὸ κρεῖττον ὑψώθη; Ποίαν ἔχει τὴν κένωσιν ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος πλήρωσις ; Πῶς δ' ἂν ὅλως δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσας νοοῖτο, τοσαύτην ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν ὑπομείνας τὴν ὄνησιν; Πῶς ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ὁ πλουτήσας δι' ἡμᾶς; Πῶς δὲ ἦν πλούσιος καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας, ὁ λαβὼν ἐν αὐτῇ κατ' ἐκεί νους ὅπερ οὐκ εἶχε, τὸ Πνεῦμα δηλαδή; "Η πῶς οὐχὶ μᾶλλον αὐτὸς ἀναθήσοι δικαίως ἡμῖν, τὰ ἐφ' οἷς δι' ἡμᾶς ὠφέληται χαριστήρια; « Εξέστη, » κατὰ τὸ γε γραμμένον, ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, ἐξέστη καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος. Δύο γὰρ ὄντως καὶ πονηρὰ πεποίηκεν ὁ τῶν ἑτεροδοξούντων λαὸς, μὴ νοήσας, μήτε ἃ λέγει, μήτε περὶ τίνων διαβε- βαιοῦται,κινδυνεύειν δὲ οὕτως ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, οὐδὲν ἡγοῦνται βαρύ· ἢ γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ πικρὸν ἐκ βλεφάρων καταχέοντες δάκρυον, καὶ μεγάλην εἰς ὕψος ἀνατείνοντες την φωνήν, προσήεσαν λέγοντες - • Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου. Μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρ- δίαν μου εἰς λόγους πονηρίας. » Λόγοι γὰρ ὄντως πονηρίας οι παρ' ἑαυτῶν τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ζη- μίαν τοῖς ἀκροωμένοις ὠδίνοντες. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἑαυ τῶν καρδίας τὸν ἐκείνων ἐξοικίσαντες λῆρον, ἐπὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως βαδιούμεθα λόγον, τὸ γεγραμ- μένον ἔχοντες εἰς νοῦν· « Λογισμούς καθαιρούντες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπὸ ακοὴν τοῦ Χριστοῦ. » Φέρε δὴ οὖν, καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν θεωρήμασιν αἰχμαλωτίζοντες νοῦν, ὑποτάξωμεν τῇ δόξῃ τοῦ Μονογενοῦς, πάντα φέρον τες συνετῶς εἰς τὴν ὑπακοὴν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Πλούσιος γὰρ ῶν, ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτω- χεία πλουτήσωμεν. » Δέχου δὲ, εἴ σοι δοκεῖ, καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἡμῖν τὴν ἀπόδειξιν, ἀνεξίκακον τοῖς λόγοις ἁπλώσας τὴν ἀκοήν. Κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ ἐπὶ πάντας ὄντος Θεοῦ πεποιῆσθαι τὸν ἄνθρωπον ἡ θεία μαρτύ ρεται Γραφή. Καὶ γοῦν ὁ τὸ πρῶτον ἡμῖν συντάξας βιβλίον (Μωσῆς δὲ οὗτος ὁ ἐγνωσμένος τα πάντας τῷ Θεῷ), « Καὶ ἐποίησε, ο φησίν, « ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρω πον, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Οτι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς εἰκόνα τὴν θείαν κατεσφραγίζετο, πάλιν αὐτὸς ἡμᾶς ἐδίδαξεν εἰπών· «Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς. » Ὁμοῦ γὰρ καὶ ζωὴν ἐνετίθει τὸ Πνεῦμα τῷ πλάσματι, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ χαρακτῆρας θεοπρεπῶς ἑνεσήμαινεν· οὕτω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et conformis Deo ac Patri, neque tamen illud ra- puerit propter charitatem illam in nos, sed ad hu- militatem descenderit, accepta servi forma, exinani- tus propter humanitatem. At si, accepto Spiritu, magis sanctificatus est, cum homo factus est, et scipso melior factus est propter sanctificationem, in quam humilitatem eum descendisse videbimus ? Quomodo depressum est id quod est exaltatum, quomodo descendit quod sanctificatum est, aut quomodo non ascendit potius et in melius eve- ctum est? ecquam habet inanitionem illa per Spiri- tum impletio? quomodo denique propter nos homo factus censebitur, tantam in suis rebus expertus utilitatem? Quomodo propter nos factus est pau- per 8, qui propter nos locupletatus est? quomodo vero dives erat etiam ante adventum, qui in eo ad- ventu, ut illi sentiunt, accepit quod non habebat, nimirum Spiritum? aut quomodo non potius ea jure nobis ipse dona referat, quibus propter nos cumulatus est? « Obstupuit, ut scriptum est, co- lum super hoc : obstupuit, et inhorruit supra mo- dum, dicit Dominus. Duo enim revera et mala fecit, hæreticorum e populus ",, non intelligens quid dicat, neque de quibus affirmet, et in rebus tanti momenti periculum adire non gravatur. Alioqui enim cum magna vi lacrymarum, et ingenti clamore ipsi quoque dixerint: • Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiæ labiis meis. Ne declines cor meum in verba malitiæ 8º. Verba enim profecto sunt malitiæ, quæ auditoribus extremum damnum afferunt. Sed nos eorum nugis G de corde nostro expulsis, ad rectam fidei doctrinam convertemur, illius dicti memores : • Consilia de- struentes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redi- gentes omnem intellectum in obsequium Christi ". » Age ergo, mentem quoque nostram in explicandis rebus propositis captivam ducentes, eam subjiciamus gloriæ Unigeniti, omnia prudenter referentes add ejus obsequium, hoc est ad incarna- tionis rationem. Cum enim esset dives, propter nos pɔuper ſactus est, ut nos ejus paupertate dita- remur ". › Accipe vero, si juvat, etiam ex iis quæ dicturi sumus aliam hujusce rei demonstrationem, et patientem nobis aurem accommoda. , Ad imaginem, et similitudinem supremi omnium Đei factum esse hominem divina Scriptura testatur. Moses quippe, ille Deo nolus præ cunctis, in pri- mo libro Geneseos : . fecit, inquit, Deus homi- nem, ad imaginem Dei fecit eum "., Quod autem per Spiritum ad imaginem Dei fuerit obsignatus, ipse nos rursus docuit, his verbis : e Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitæ . . Simul enim et vitam creaturæ Spiritus indidit, et suos characteres divinitus impressit. Ita perfecto animali rationis participe, optimus ille artifex Deus salutare man- C II Cor. VIII, 9. Jerem. 11, 12, 13. Psal. CXL, 3, 4. Cor. x, 4, 5. II Cor. VIII, Gen. 1, 27. 3. Gen. 11, 7.

Α εταπείνωσεν ἑαυτόν. ὁ Ἰδοὺ δὴ λίαν ἀποθαυμάζει τὸν Β Ει Υἱόν, ὡς ἴσον μὲν ὄντα καὶ συμμορφον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, μὴ μὴν ἁρπάσαντα τοῦτο διὰ τὴν ἀγάπησιν τὴν εἰς ἡμᾶς, καταβεβηκότα δὲ εἰς ταπείνωσιν, διὰ τῆς τοῦ δούλου μορφής, κεκενωμένον διὰ τὴν ἀνθρω πότητα· ἀλλ' είπερ, ὦ οὗτοι, τὸ Πνεῦμα λαβὼν ἡγιάσθη μᾶλλον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἑαυτοῦ το κρείττων ἐδείχθη διὰ τὸν ἁγιασμὸν, εἰς ποίαν αὐτὸν ὀψόμεθα καταβεβηκότα ταπείνωσιν; Πῶς ἑταπεινώθη τὸ ὑψωθέν; ποῦ κατέβη τὸ ἁγιασθέν; ἢ πῶς οὐκ ἀνέβη μᾶλλον, καὶ ἐπὶ τὸ κρεῖττον ὑψώθη; Ποίαν ἔχει τὴν κένωσιν ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος πλήρωσις ; Πῶς δ' ἂν ὅλως δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσας νοοῖτο, τοσαύτην ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν ὑπομείνας τὴν ὄνησιν; Πῶς ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ὁ πλουτήσας δι' ἡμᾶς; Πῶς δὲ ἦν πλούσιος καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας, ὁ λαβὼν ἐν αὐτῇ κατ' ἐκεί νους ὅπερ οὐκ εἶχε, τὸ Πνεῦμα δηλαδή; "Η πῶς οὐχὶ μᾶλλον αὐτὸς ἀναθήσοι δικαίως ἡμῖν, τὰ ἐφ' οἷς δι' ἡμᾶς ὠφέληται χαριστήρια; « Εξέστη, » κατὰ τὸ γε γραμμένον, ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, ἐξέστη καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος. Δύο γὰρ ὄντως καὶ πονηρὰ πεποίηκεν ὁ τῶν ἑτεροδοξούντων λαὸς, μὴ νοήσας, μήτε ἃ λέγει, μήτε περὶ τίνων διαβε- βαιοῦται,κινδυνεύειν δὲ οὕτως ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, οὐδὲν ἡγοῦνται βαρύ· ἢ γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ πικρὸν ἐκ βλεφάρων καταχέοντες δάκρυον, καὶ μεγάλην εἰς ὕψος ἀνατείνοντες την φωνήν, προσήεσαν λέγοντες - • Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου. Μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρ- δίαν μου εἰς λόγους πονηρίας. » Λόγοι γὰρ ὄντως πονηρίας οι παρ' ἑαυτῶν τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ζη- μίαν τοῖς ἀκροωμένοις ὠδίνοντες. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἑαυ τῶν καρδίας τὸν ἐκείνων ἐξοικίσαντες λῆρον, ἐπὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως βαδιούμεθα λόγον, τὸ γεγραμ- μένον ἔχοντες εἰς νοῦν· « Λογισμούς καθαιρούντες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπὸ ακοὴν τοῦ Χριστοῦ. » Φέρε δὴ οὖν, καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν θεωρήμασιν αἰχμαλωτίζοντες νοῦν, ὑποτάξωμεν τῇ δόξῃ τοῦ Μονογενοῦς, πάντα φέρον τες συνετῶς εἰς τὴν ὑπακοὴν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Πλούσιος γὰρ ῶν, ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτω- χεία πλουτήσωμεν. » Δέχου δὲ, εἴ σοι δοκεῖ, καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἡμῖν τὴν ἀπόδειξιν, ἀνεξίκακον τοῖς λόγοις ἁπλώσας τὴν ἀκοήν. Κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ ἐπὶ πάντας ὄντος Θεοῦ πεποιῆσθαι τὸν ἄνθρωπον ἡ θεία μαρτύ ρεται Γραφή. Καὶ γοῦν ὁ τὸ πρῶτον ἡμῖν συντάξας βιβλίον (Μωσῆς δὲ οὗτος ὁ ἐγνωσμένος τα πάντας τῷ Θεῷ), « Καὶ ἐποίησε, ο φησίν, « ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρω πον, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Οτι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς εἰκόνα τὴν θείαν κατεσφραγίζετο, πάλιν αὐτὸς ἡμᾶς ἐδίδαξεν εἰπών· «Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς. » Ὁμοῦ γὰρ καὶ ζωὴν ἐνετίθει τὸ Πνεῦμα τῷ πλάσματι, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ χαρακτῆρας θεοπρεπῶς ἑνεσήμαινεν· οὕτω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et conformis Deo ac Patri, neque tamen illud ra- puerit propter charitatem illam in nos, sed ad hu- militatem descenderit, accepta servi forma, exinani- tus propter humanitatem. At si, accepto Spiritu, magis sanctificatus est, cum homo factus est, et scipso melior factus est propter sanctificationem, in quam humilitatem eum descendisse videbimus ? Quomodo depressum est id quod est exaltatum, quomodo descendit quod sanctificatum est, aut quomodo non ascendit potius et in melius eve- ctum est? ecquam habet inanitionem illa per Spiri- tum impletio? quomodo denique propter nos homo factus censebitur, tantam in suis rebus expertus utilitatem? Quomodo propter nos factus est pau- per 8, qui propter nos locupletatus est? quomodo vero dives erat etiam ante adventum, qui in eo ad- ventu, ut illi sentiunt, accepit quod non habebat, nimirum Spiritum? aut quomodo non potius ea jure nobis ipse dona referat, quibus propter nos cumulatus est? « Obstupuit, ut scriptum est, co- lum super hoc : obstupuit, et inhorruit supra mo- dum, dicit Dominus. Duo enim revera et mala fecit, hæreticorum e populus ",, non intelligens quid dicat, neque de quibus affirmet, et in rebus tanti momenti periculum adire non gravatur. Alioqui enim cum magna vi lacrymarum, et ingenti clamore ipsi quoque dixerint: • Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiæ labiis meis. Ne declines cor meum in verba malitiæ 8º. Verba enim profecto sunt malitiæ, quæ auditoribus extremum damnum afferunt. Sed nos eorum nugis G de corde nostro expulsis, ad rectam fidei doctrinam convertemur, illius dicti memores : • Consilia de- struentes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redi- gentes omnem intellectum in obsequium Christi ". » Age ergo, mentem quoque nostram in explicandis rebus propositis captivam ducentes, eam subjiciamus gloriæ Unigeniti, omnia prudenter referentes add ejus obsequium, hoc est ad incarna- tionis rationem. Cum enim esset dives, propter nos pɔuper ſactus est, ut nos ejus paupertate dita- remur ". › Accipe vero, si juvat, etiam ex iis quæ dicturi sumus aliam hujusce rei demonstrationem, et patientem nobis aurem accommoda. , Ad imaginem, et similitudinem supremi omnium Đei factum esse hominem divina Scriptura testatur. Moses quippe, ille Deo nolus præ cunctis, in pri- mo libro Geneseos : . fecit, inquit, Deus homi- nem, ad imaginem Dei fecit eum "., Quod autem per Spiritum ad imaginem Dei fuerit obsignatus, ipse nos rursus docuit, his verbis : e Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitæ . . Simul enim et vitam creaturæ Spiritus indidit, et suos characteres divinitus impressit. Ita perfecto animali rationis participe, optimus ille artifex Deus salutare man- C II Cor. VIII, 9. Jerem. 11, 12, 13. Psal. CXL, 3, 4. Cor. x, 4, 5. II Cor. VIII, Gen. 1, 27. 3. Gen. 11, 7.

Α εταπείνωσεν ἑαυτόν. ὁ Ἰδοὺ δὴ λίαν ἀποθαυμάζει τὸν Β Ει Υἱόν, ὡς ἴσον μὲν ὄντα καὶ συμμορφον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, μὴ μὴν ἁρπάσαντα τοῦτο διὰ τὴν ἀγάπησιν τὴν εἰς ἡμᾶς, καταβεβηκότα δὲ εἰς ταπείνωσιν, διὰ τῆς τοῦ δούλου μορφής, κεκενωμένον διὰ τὴν ἀνθρω πότητα· ἀλλ' είπερ, ὦ οὗτοι, τὸ Πνεῦμα λαβὼν ἡγιάσθη μᾶλλον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἑαυτοῦ το κρείττων ἐδείχθη διὰ τὸν ἁγιασμὸν, εἰς ποίαν αὐτὸν ὀψόμεθα καταβεβηκότα ταπείνωσιν; Πῶς ἑταπεινώθη τὸ ὑψωθέν; ποῦ κατέβη τὸ ἁγιασθέν; ἢ πῶς οὐκ ἀνέβη μᾶλλον, καὶ ἐπὶ τὸ κρεῖττον ὑψώθη; Ποίαν ἔχει τὴν κένωσιν ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος πλήρωσις ; Πῶς δ' ἂν ὅλως δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσας νοοῖτο, τοσαύτην ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν ὑπομείνας τὴν ὄνησιν; Πῶς ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ὁ πλουτήσας δι' ἡμᾶς; Πῶς δὲ ἦν πλούσιος καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας, ὁ λαβὼν ἐν αὐτῇ κατ' ἐκεί νους ὅπερ οὐκ εἶχε, τὸ Πνεῦμα δηλαδή; "Η πῶς οὐχὶ μᾶλλον αὐτὸς ἀναθήσοι δικαίως ἡμῖν, τὰ ἐφ' οἷς δι' ἡμᾶς ὠφέληται χαριστήρια; « Εξέστη, » κατὰ τὸ γε γραμμένον, ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, ἐξέστη καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος. Δύο γὰρ ὄντως καὶ πονηρὰ πεποίηκεν ὁ τῶν ἑτεροδοξούντων λαὸς, μὴ νοήσας, μήτε ἃ λέγει, μήτε περὶ τίνων διαβε- βαιοῦται,κινδυνεύειν δὲ οὕτως ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, οὐδὲν ἡγοῦνται βαρύ· ἢ γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ πικρὸν ἐκ βλεφάρων καταχέοντες δάκρυον, καὶ μεγάλην εἰς ὕψος ἀνατείνοντες την φωνήν, προσήεσαν λέγοντες - • Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου. Μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρ- δίαν μου εἰς λόγους πονηρίας. » Λόγοι γὰρ ὄντως πονηρίας οι παρ' ἑαυτῶν τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ζη- μίαν τοῖς ἀκροωμένοις ὠδίνοντες. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἑαυ τῶν καρδίας τὸν ἐκείνων ἐξοικίσαντες λῆρον, ἐπὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως βαδιούμεθα λόγον, τὸ γεγραμ- μένον ἔχοντες εἰς νοῦν· « Λογισμούς καθαιρούντες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπὸ ακοὴν τοῦ Χριστοῦ. » Φέρε δὴ οὖν, καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν θεωρήμασιν αἰχμαλωτίζοντες νοῦν, ὑποτάξωμεν τῇ δόξῃ τοῦ Μονογενοῦς, πάντα φέρον τες συνετῶς εἰς τὴν ὑπακοὴν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὸν περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον. • Πλούσιος γὰρ ῶν, ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτω- χεία πλουτήσωμεν. » Δέχου δὲ, εἴ σοι δοκεῖ, καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἡμῖν τὴν ἀπόδειξιν, ἀνεξίκακον τοῖς λόγοις ἁπλώσας τὴν ἀκοήν. Κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ ἐπὶ πάντας ὄντος Θεοῦ πεποιῆσθαι τὸν ἄνθρωπον ἡ θεία μαρτύ ρεται Γραφή. Καὶ γοῦν ὁ τὸ πρῶτον ἡμῖν συντάξας βιβλίον (Μωσῆς δὲ οὗτος ὁ ἐγνωσμένος τα πάντας τῷ Θεῷ), « Καὶ ἐποίησε, ο φησίν, « ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρω πον, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Οτι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς εἰκόνα τὴν θείαν κατεσφραγίζετο, πάλιν αὐτὸς ἡμᾶς ἐδίδαξεν εἰπών· «Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς. » Ὁμοῦ γὰρ καὶ ζωὴν ἐνετίθει τὸ Πνεῦμα τῷ πλάσματι, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ χαρακτῆρας θεοπρεπῶς ἑνεσήμαινεν· οὕτω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et conformis Deo ac Patri, neque tamen illud ra- puerit propter charitatem illam in nos, sed ad hu- militatem descenderit, accepta servi forma, exinani- tus propter humanitatem. At si, accepto Spiritu, magis sanctificatus est, cum homo factus est, et scipso melior factus est propter sanctificationem, in quam humilitatem eum descendisse videbimus ? Quomodo depressum est id quod est exaltatum, quomodo descendit quod sanctificatum est, aut quomodo non ascendit potius et in melius eve- ctum est? ecquam habet inanitionem illa per Spiri- tum impletio? quomodo denique propter nos homo factus censebitur, tantam in suis rebus expertus utilitatem? Quomodo propter nos factus est pau- per 8, qui propter nos locupletatus est? quomodo vero dives erat etiam ante adventum, qui in eo ad- ventu, ut illi sentiunt, accepit quod non habebat, nimirum Spiritum? aut quomodo non potius ea jure nobis ipse dona referat, quibus propter nos cumulatus est? « Obstupuit, ut scriptum est, co- lum super hoc : obstupuit, et inhorruit supra mo- dum, dicit Dominus. Duo enim revera et mala fecit, hæreticorum e populus ",, non intelligens quid dicat, neque de quibus affirmet, et in rebus tanti momenti periculum adire non gravatur. Alioqui enim cum magna vi lacrymarum, et ingenti clamore ipsi quoque dixerint: • Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiæ labiis meis. Ne declines cor meum in verba malitiæ 8º. Verba enim profecto sunt malitiæ, quæ auditoribus extremum damnum afferunt. Sed nos eorum nugis G de corde nostro expulsis, ad rectam fidei doctrinam convertemur, illius dicti memores : • Consilia de- struentes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redi- gentes omnem intellectum in obsequium Christi ". » Age ergo, mentem quoque nostram in explicandis rebus propositis captivam ducentes, eam subjiciamus gloriæ Unigeniti, omnia prudenter referentes add ejus obsequium, hoc est ad incarna- tionis rationem. Cum enim esset dives, propter nos pɔuper ſactus est, ut nos ejus paupertate dita- remur ". › Accipe vero, si juvat, etiam ex iis quæ dicturi sumus aliam hujusce rei demonstrationem, et patientem nobis aurem accommoda. , Ad imaginem, et similitudinem supremi omnium Đei factum esse hominem divina Scriptura testatur. Moses quippe, ille Deo nolus præ cunctis, in pri- mo libro Geneseos : . fecit, inquit, Deus homi- nem, ad imaginem Dei fecit eum "., Quod autem per Spiritum ad imaginem Dei fuerit obsignatus, ipse nos rursus docuit, his verbis : e Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitæ . . Simul enim et vitam creaturæ Spiritus indidit, et suos characteres divinitus impressit. Ita perfecto animali rationis participe, optimus ille artifex Deus salutare man- C II Cor. VIII, 9. Jerem. 11, 12, 13. Psal. CXL, 3, 4. Cor. x, 4, 5. II Cor. VIII, Gen. 1, 27. 3. Gen. 11, 7.

τὸ ἐπὶ γῆς λογικὸν ἐξαρτίσας ζῶον ὁ ἀριστοτέχνης Θεός,ἐντολὴν ἐδίδου τὴν σώζουσαν· καὶ ἦν ἐν τῷ παρα- δείσῳ, καθὰ γέγραπται, διαφυλάττων ἔτι τὸ δοθέν, καὶ τῇ θείᾳ τοῦ πεποιηκότος διαπρεπής εἰκόνι διὰ τοῦ ἐνοικισθέντος ἁγίου Πνεύματος· ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ διαβόλου παρατετραμμένος ἀπάταις κατεφρόνει τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ νόμον τὸν ὁρισθέντα πατήσας ἐλύπει τὸν εὐεργέτην, τὴν αὐτῷ δοθεῖσαν ἀνεπράττετο χάριν· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο τότε πρῶτον ἀκούσας ὁ γεγονώς εἰς ζωὴν, παρεχαράττετο ήδη και ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις διὰ τῆς ἐπιδραμούσης ἁμαρ τίας, καὶ ἦσαν μὲν οὐκέτι λοιπὸν οἱ χαρακτῆρες λαμπροί, ἀμυδρότεροι δέ πως ἐν αὐτῷ καὶ ἐσκου τισμένοι διὰ τὴν παράβασιν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς πληθύν ἀριθμοῦ κρείττονα τὸ ἀνθρώπινον ἐξετείνετο γένος, κατεκράτει δὲ πάντων ἡ ἁμαρτία, πολυτρόπως την ἑκάστου ληϊζομένη ψυχὴν, ἀπεγυμνοῦτο μὲν χάριτος τῆς ἀρχαίας ἡ φύσις· ἀπανίσταται δὲ τὸ Πνεῦμα παντελῶς, καὶ πίπτει πρὸς τὴν ἐσχάτην ἀλογίαν ὁ λογικὸς, καὶ αὐτὸν ἀγνοήσας τὸν κτίσαντα. Αλλ' ὁ πάντων Δημιουργός μακροὺς ἀνεξικακήσας χρόνους, ἐλεεῖ λοιπὸν κατεφθαρμένην τὴν οἰκουμένην, καὶ τὴν μὲν δραπετεύσασαν ἐπὶ τῆς γῆς ἀγέλην ταῖς ἄνω συνάπτειν ἀγαθὸς ὢν ἠπείγετο· μεταστοιχειοῦν δὲ πάλιν εἰς τὴν ἀρχαίαν εἰκόνα τὴν ἀνθρωπότητα διὰ τοῦ Πνεύματος ἐδοκίμαζεν. Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως τοὺς θείους αναλάμψαι χαρακτῆρας ἐν αὐτῇ, καθάπερ οὖν ἦσαν καὶ πρότερον. Τί οὖν ἄρα πρὸς τοῦτο μηχανα- ται, πῶς δὲ ἄσυλον ἐν ἡμῖν ἐφύτευσε τὴν χάριν, ἢ πῶς ἐῤῥιζώθη πάλιν ἐν ἀνθρώποις τὸ Πνεῦμα, τίνα δὲ τρόπον ἡ φύσις ἀνεμορφώθη πρὸς τὸ ἀρχαῖον, ἀκόλουθον εἰπεῖν. Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, χοϊκός τε ὑπάρχων καὶ ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐν ἰδίᾳ κειμένην έχων ἐξουσίᾳ, τοῦ τε ἀγαθοῦ καὶ τοῦ φαύλου τὴν αἵρεσιν, ροπῆς γε τῆς ἐπ' ἄμφω κύριος ὢν, πικρῷ συνηρ- πάσθη δόλῳ, καὶ ἀποκλίνας εἰς παρακοήν, πίπτει μὲν εἰς τὴν ὅθεν ἐξέφυ μητέρα τὴν γῆν, φθορᾷ δὲ ἤδη, καὶ θανάτῳ κρατούμενος, ὅλῳ παραπέμπει τῷ γένει τὴν ζημίαν. αὐξομένου δὲ ἐν ἡμῖν, καὶ πληθύ- νοντος τοῦ κακοῦ, καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἀεὶ καταβαί- νούσης τῆς ἐν ἡμῖν διανοίας, βεβασίλευκεν ἡ ἁμαρτία, γυμνή τε οὕτω λοιπὸν τοῦ ἐνοικισθέντος ἁγίου Πνεύ ματος ἡ ἀνθρώπου φύσις ἀνεδείκνυτο. ι "Αγιον γὰρ Πνεῦμα σοφίας, φεύξεται δόλον, ο καθὰ γέγραπται· καὶ, «Οὐ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. » Ἐπεὶ τοίνυν ὁ πρῶτος Ἀδὰμ τὴν παρὰ Θεοῦ δοθεῖ. σαν οὐ διέσωσε χάριν, ἐπενόησεν ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν δεύτερον Ἀδὰμ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πέμπει γὰρ εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἡμᾶς ἄτρεπτόν τε καὶ ἀναλ λοίωτον ὄντα τῇ φύσει τὸν ἴδιον Υἱὸν, καὶ τὸ ἁμαρτεῖν οὐκ εἰδότα παντελῶς, ἵνα καθάπερ διὰ τῆς τοῦ πρώτ του παρακοῆς ὑπὸ θείαν γεγόναμεν ὀργὴν, οὕτω διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ δευτέρου, καὶ τὴν ἀρὰν διαφύγωμεν, καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀργήσῃ κακά. Ἐπειδὴ δὲ ἄνθρωπος γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, δέχεται τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, οὐχ ἑαυτῷ τι λαμβάνων ἰδικῶς· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τοῦ Πνεύματος χορηγός· - IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B " est 3s ' A datum ei dedit. Et erat in paradiso, sicut scriptum Cen. II, 25. so Gen. 111, 19. » Sap. 1, 5. servans adhuc mandatum, et divina Crea- toris conspicuus imagine per inhabitantem Spiri- tum sed cum diaboli fraude seductus Creatorem contempsisset, et imposita sibi lege conculcata be- neficii auctorem offendisset, gratia sibi data spo- liatus est, atque tunc primum audiit: • Terra es, et in terram reverteris *, » qui factus erat ad vi- tam adulterata est illa similitudo Dei incursu peccati, nec jam characteres amplius erant in ipso clari et spléndidi, sed subobscuri, ac tenebris in- voluti ob transgressionem. Sed humanio genere in immensum propagato, cum peccatum regnaret in omnes, et uniuscujusque animam deprædaretur, veteri quidem gratia natura destituta est : recedit penitus ab eis Spiritus, et in extremam rationis penuriam labitur homo rationis ille particeps, ip- sum etiam ignorans Creatorem. Sed universorum Opifex diuturna usus patientia, miserationemi de- mum cepit corrupti orbis et fugitivum in terris gregem superis aggregare, bonus ipse cum sit; fe- slinavit, et ad imaginem pristinam humanitatem reformare per Spiritum statuit. Non enim aliter potcrant in ea divini characteres eo modo quo prius relucere. Quid ergo in hoc molitus sit Deus, quomodo gratiam in nobis inviolatam inseruerit, aut quomodo rursus in hominibus radicem Spiritus egerit, quove pacto natura in pristinum statum reformata sit, exponendum est deinceps. Primus ille homo terrenus cum esset ac de terra, et in sua potestate sitam haberet bo- ni malive optionem, atque propensionis in alteru- trum dominus esset, gravi dolo correptus est, et in inobedientiam lapsus, in terram matrem unde prodierat, decidit, et corruptioni demum mortique obnoxius, in universum genus damnum transmit- tit; crescente vero in nobis et multiplicato malo, et animo nostro semper `in pejus ruente, regnavit peccatum, atque ita demnum natura hominis spo- liata est inhabitante Spiritu. ‹ Spiritus enim sanctus sapientiæ dolum fugiet, ut scriptum est, habitabit in corpore subdito peccatis "., Quo- niam ergo primus Adam gratiam šibi a Deo datam non servaverat, destinavit nobis cœlitus secundum D Adam Deus ac Pater. Mittit enim in similitudi- nem nostri suum Filium natura sua mutationis et alterationis nescium, et peccati prorsus expertem, ut quemadmodum per inobedientiam primi divinæ iræ subjecti fuimus, ita per obedientiam secundi maledictionem quoque fugiamus, et ejus mala cessent 38. Cum autem homo factum sit Dei Ver bum, Spiritum a Patre accipit, ut unus e nobis, non sibi aliquid specialiter accipiens (erat enim ipse largitor Spiritus), sed ut acceptum nature nostræ conservaret, ut homo, et rursus radicaret in nobis gratiam quæ recesserat, is, qui peccatum non novit. Hanc enim ob causam existimo san- C Rom. v, 18. nec

τὸ ἐπὶ γῆς λογικὸν ἐξαρτίσας ζῶον ὁ ἀριστοτέχνης Θεός,ἐντολὴν ἐδίδου τὴν σώζουσαν· καὶ ἦν ἐν τῷ παρα- δείσῳ, καθὰ γέγραπται, διαφυλάττων ἔτι τὸ δοθέν, καὶ τῇ θείᾳ τοῦ πεποιηκότος διαπρεπής εἰκόνι διὰ τοῦ ἐνοικισθέντος ἁγίου Πνεύματος· ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ διαβόλου παρατετραμμένος ἀπάταις κατεφρόνει τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ νόμον τὸν ὁρισθέντα πατήσας ἐλύπει τὸν εὐεργέτην, τὴν αὐτῷ δοθεῖσαν ἀνεπράττετο χάριν· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο τότε πρῶτον ἀκούσας ὁ γεγονώς εἰς ζωὴν, παρεχαράττετο ήδη και ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις διὰ τῆς ἐπιδραμούσης ἁμαρ τίας, καὶ ἦσαν μὲν οὐκέτι λοιπὸν οἱ χαρακτῆρες λαμπροί, ἀμυδρότεροι δέ πως ἐν αὐτῷ καὶ ἐσκου τισμένοι διὰ τὴν παράβασιν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς πληθύν ἀριθμοῦ κρείττονα τὸ ἀνθρώπινον ἐξετείνετο γένος, κατεκράτει δὲ πάντων ἡ ἁμαρτία, πολυτρόπως την ἑκάστου ληϊζομένη ψυχὴν, ἀπεγυμνοῦτο μὲν χάριτος τῆς ἀρχαίας ἡ φύσις· ἀπανίσταται δὲ τὸ Πνεῦμα παντελῶς, καὶ πίπτει πρὸς τὴν ἐσχάτην ἀλογίαν ὁ λογικὸς, καὶ αὐτὸν ἀγνοήσας τὸν κτίσαντα. Αλλ' ὁ πάντων Δημιουργός μακροὺς ἀνεξικακήσας χρόνους, ἐλεεῖ λοιπὸν κατεφθαρμένην τὴν οἰκουμένην, καὶ τὴν μὲν δραπετεύσασαν ἐπὶ τῆς γῆς ἀγέλην ταῖς ἄνω συνάπτειν ἀγαθὸς ὢν ἠπείγετο· μεταστοιχειοῦν δὲ πάλιν εἰς τὴν ἀρχαίαν εἰκόνα τὴν ἀνθρωπότητα διὰ τοῦ Πνεύματος ἐδοκίμαζεν. Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως τοὺς θείους αναλάμψαι χαρακτῆρας ἐν αὐτῇ, καθάπερ οὖν ἦσαν καὶ πρότερον. Τί οὖν ἄρα πρὸς τοῦτο μηχανα- ται, πῶς δὲ ἄσυλον ἐν ἡμῖν ἐφύτευσε τὴν χάριν, ἢ πῶς ἐῤῥιζώθη πάλιν ἐν ἀνθρώποις τὸ Πνεῦμα, τίνα δὲ τρόπον ἡ φύσις ἀνεμορφώθη πρὸς τὸ ἀρχαῖον, ἀκόλουθον εἰπεῖν. Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, χοϊκός τε ὑπάρχων καὶ ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐν ἰδίᾳ κειμένην έχων ἐξουσίᾳ, τοῦ τε ἀγαθοῦ καὶ τοῦ φαύλου τὴν αἵρεσιν, ροπῆς γε τῆς ἐπ' ἄμφω κύριος ὢν, πικρῷ συνηρ- πάσθη δόλῳ, καὶ ἀποκλίνας εἰς παρακοήν, πίπτει μὲν εἰς τὴν ὅθεν ἐξέφυ μητέρα τὴν γῆν, φθορᾷ δὲ ἤδη, καὶ θανάτῳ κρατούμενος, ὅλῳ παραπέμπει τῷ γένει τὴν ζημίαν. αὐξομένου δὲ ἐν ἡμῖν, καὶ πληθύ- νοντος τοῦ κακοῦ, καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἀεὶ καταβαί- νούσης τῆς ἐν ἡμῖν διανοίας, βεβασίλευκεν ἡ ἁμαρτία, γυμνή τε οὕτω λοιπὸν τοῦ ἐνοικισθέντος ἁγίου Πνεύ ματος ἡ ἀνθρώπου φύσις ἀνεδείκνυτο. ι "Αγιον γὰρ Πνεῦμα σοφίας, φεύξεται δόλον, ο καθὰ γέγραπται· καὶ, «Οὐ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. » Ἐπεὶ τοίνυν ὁ πρῶτος Ἀδὰμ τὴν παρὰ Θεοῦ δοθεῖ. σαν οὐ διέσωσε χάριν, ἐπενόησεν ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν δεύτερον Ἀδὰμ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πέμπει γὰρ εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἡμᾶς ἄτρεπτόν τε καὶ ἀναλ λοίωτον ὄντα τῇ φύσει τὸν ἴδιον Υἱὸν, καὶ τὸ ἁμαρτεῖν οὐκ εἰδότα παντελῶς, ἵνα καθάπερ διὰ τῆς τοῦ πρώτ του παρακοῆς ὑπὸ θείαν γεγόναμεν ὀργὴν, οὕτω διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ δευτέρου, καὶ τὴν ἀρὰν διαφύγωμεν, καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀργήσῃ κακά. Ἐπειδὴ δὲ ἄνθρωπος γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, δέχεται τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, οὐχ ἑαυτῷ τι λαμβάνων ἰδικῶς· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τοῦ Πνεύματος χορηγός· - IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B " est 3s ' A datum ei dedit. Et erat in paradiso, sicut scriptum Cen. II, 25. so Gen. 111, 19. » Sap. 1, 5. servans adhuc mandatum, et divina Crea- toris conspicuus imagine per inhabitantem Spiri- tum sed cum diaboli fraude seductus Creatorem contempsisset, et imposita sibi lege conculcata be- neficii auctorem offendisset, gratia sibi data spo- liatus est, atque tunc primum audiit: • Terra es, et in terram reverteris *, » qui factus erat ad vi- tam adulterata est illa similitudo Dei incursu peccati, nec jam characteres amplius erant in ipso clari et spléndidi, sed subobscuri, ac tenebris in- voluti ob transgressionem. Sed humanio genere in immensum propagato, cum peccatum regnaret in omnes, et uniuscujusque animam deprædaretur, veteri quidem gratia natura destituta est : recedit penitus ab eis Spiritus, et in extremam rationis penuriam labitur homo rationis ille particeps, ip- sum etiam ignorans Creatorem. Sed universorum Opifex diuturna usus patientia, miserationemi de- mum cepit corrupti orbis et fugitivum in terris gregem superis aggregare, bonus ipse cum sit; fe- slinavit, et ad imaginem pristinam humanitatem reformare per Spiritum statuit. Non enim aliter potcrant in ea divini characteres eo modo quo prius relucere. Quid ergo in hoc molitus sit Deus, quomodo gratiam in nobis inviolatam inseruerit, aut quomodo rursus in hominibus radicem Spiritus egerit, quove pacto natura in pristinum statum reformata sit, exponendum est deinceps. Primus ille homo terrenus cum esset ac de terra, et in sua potestate sitam haberet bo- ni malive optionem, atque propensionis in alteru- trum dominus esset, gravi dolo correptus est, et in inobedientiam lapsus, in terram matrem unde prodierat, decidit, et corruptioni demum mortique obnoxius, in universum genus damnum transmit- tit; crescente vero in nobis et multiplicato malo, et animo nostro semper `in pejus ruente, regnavit peccatum, atque ita demnum natura hominis spo- liata est inhabitante Spiritu. ‹ Spiritus enim sanctus sapientiæ dolum fugiet, ut scriptum est, habitabit in corpore subdito peccatis "., Quo- niam ergo primus Adam gratiam šibi a Deo datam non servaverat, destinavit nobis cœlitus secundum D Adam Deus ac Pater. Mittit enim in similitudi- nem nostri suum Filium natura sua mutationis et alterationis nescium, et peccati prorsus expertem, ut quemadmodum per inobedientiam primi divinæ iræ subjecti fuimus, ita per obedientiam secundi maledictionem quoque fugiamus, et ejus mala cessent 38. Cum autem homo factum sit Dei Ver bum, Spiritum a Patre accipit, ut unus e nobis, non sibi aliquid specialiter accipiens (erat enim ipse largitor Spiritus), sed ut acceptum nature nostræ conservaret, ut homo, et rursus radicaret in nobis gratiam quæ recesserat, is, qui peccatum non novit. Hanc enim ob causam existimo san- C Rom. v, 18. nec

τὸ ἐπὶ γῆς λογικὸν ἐξαρτίσας ζῶον ὁ ἀριστοτέχνης Θεός,ἐντολὴν ἐδίδου τὴν σώζουσαν· καὶ ἦν ἐν τῷ παρα- δείσῳ, καθὰ γέγραπται, διαφυλάττων ἔτι τὸ δοθέν, καὶ τῇ θείᾳ τοῦ πεποιηκότος διαπρεπής εἰκόνι διὰ τοῦ ἐνοικισθέντος ἁγίου Πνεύματος· ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ διαβόλου παρατετραμμένος ἀπάταις κατεφρόνει τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ νόμον τὸν ὁρισθέντα πατήσας ἐλύπει τὸν εὐεργέτην, τὴν αὐτῷ δοθεῖσαν ἀνεπράττετο χάριν· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, ο τότε πρῶτον ἀκούσας ὁ γεγονώς εἰς ζωὴν, παρεχαράττετο ήδη και ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις διὰ τῆς ἐπιδραμούσης ἁμαρ τίας, καὶ ἦσαν μὲν οὐκέτι λοιπὸν οἱ χαρακτῆρες λαμπροί, ἀμυδρότεροι δέ πως ἐν αὐτῷ καὶ ἐσκου τισμένοι διὰ τὴν παράβασιν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς πληθύν ἀριθμοῦ κρείττονα τὸ ἀνθρώπινον ἐξετείνετο γένος, κατεκράτει δὲ πάντων ἡ ἁμαρτία, πολυτρόπως την ἑκάστου ληϊζομένη ψυχὴν, ἀπεγυμνοῦτο μὲν χάριτος τῆς ἀρχαίας ἡ φύσις· ἀπανίσταται δὲ τὸ Πνεῦμα παντελῶς, καὶ πίπτει πρὸς τὴν ἐσχάτην ἀλογίαν ὁ λογικὸς, καὶ αὐτὸν ἀγνοήσας τὸν κτίσαντα. Αλλ' ὁ πάντων Δημιουργός μακροὺς ἀνεξικακήσας χρόνους, ἐλεεῖ λοιπὸν κατεφθαρμένην τὴν οἰκουμένην, καὶ τὴν μὲν δραπετεύσασαν ἐπὶ τῆς γῆς ἀγέλην ταῖς ἄνω συνάπτειν ἀγαθὸς ὢν ἠπείγετο· μεταστοιχειοῦν δὲ πάλιν εἰς τὴν ἀρχαίαν εἰκόνα τὴν ἀνθρωπότητα διὰ τοῦ Πνεύματος ἐδοκίμαζεν. Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως τοὺς θείους αναλάμψαι χαρακτῆρας ἐν αὐτῇ, καθάπερ οὖν ἦσαν καὶ πρότερον. Τί οὖν ἄρα πρὸς τοῦτο μηχανα- ται, πῶς δὲ ἄσυλον ἐν ἡμῖν ἐφύτευσε τὴν χάριν, ἢ πῶς ἐῤῥιζώθη πάλιν ἐν ἀνθρώποις τὸ Πνεῦμα, τίνα δὲ τρόπον ἡ φύσις ἀνεμορφώθη πρὸς τὸ ἀρχαῖον, ἀκόλουθον εἰπεῖν. Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, χοϊκός τε ὑπάρχων καὶ ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐν ἰδίᾳ κειμένην έχων ἐξουσίᾳ, τοῦ τε ἀγαθοῦ καὶ τοῦ φαύλου τὴν αἵρεσιν, ροπῆς γε τῆς ἐπ' ἄμφω κύριος ὢν, πικρῷ συνηρ- πάσθη δόλῳ, καὶ ἀποκλίνας εἰς παρακοήν, πίπτει μὲν εἰς τὴν ὅθεν ἐξέφυ μητέρα τὴν γῆν, φθορᾷ δὲ ἤδη, καὶ θανάτῳ κρατούμενος, ὅλῳ παραπέμπει τῷ γένει τὴν ζημίαν. αὐξομένου δὲ ἐν ἡμῖν, καὶ πληθύ- νοντος τοῦ κακοῦ, καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἀεὶ καταβαί- νούσης τῆς ἐν ἡμῖν διανοίας, βεβασίλευκεν ἡ ἁμαρτία, γυμνή τε οὕτω λοιπὸν τοῦ ἐνοικισθέντος ἁγίου Πνεύ ματος ἡ ἀνθρώπου φύσις ἀνεδείκνυτο. ι "Αγιον γὰρ Πνεῦμα σοφίας, φεύξεται δόλον, ο καθὰ γέγραπται· καὶ, «Οὐ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. » Ἐπεὶ τοίνυν ὁ πρῶτος Ἀδὰμ τὴν παρὰ Θεοῦ δοθεῖ. σαν οὐ διέσωσε χάριν, ἐπενόησεν ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὸν δεύτερον Ἀδὰμ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πέμπει γὰρ εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἡμᾶς ἄτρεπτόν τε καὶ ἀναλ λοίωτον ὄντα τῇ φύσει τὸν ἴδιον Υἱὸν, καὶ τὸ ἁμαρτεῖν οὐκ εἰδότα παντελῶς, ἵνα καθάπερ διὰ τῆς τοῦ πρώτ του παρακοῆς ὑπὸ θείαν γεγόναμεν ὀργὴν, οὕτω διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ δευτέρου, καὶ τὴν ἀρὰν διαφύγωμεν, καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀργήσῃ κακά. Ἐπειδὴ δὲ ἄνθρωπος γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, δέχεται τὸ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, οὐχ ἑαυτῷ τι λαμβάνων ἰδικῶς· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τοῦ Πνεύματος χορηγός· - IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B " est 3s ' A datum ei dedit. Et erat in paradiso, sicut scriptum Cen. II, 25. so Gen. 111, 19. » Sap. 1, 5. servans adhuc mandatum, et divina Crea- toris conspicuus imagine per inhabitantem Spiri- tum sed cum diaboli fraude seductus Creatorem contempsisset, et imposita sibi lege conculcata be- neficii auctorem offendisset, gratia sibi data spo- liatus est, atque tunc primum audiit: • Terra es, et in terram reverteris *, » qui factus erat ad vi- tam adulterata est illa similitudo Dei incursu peccati, nec jam characteres amplius erant in ipso clari et spléndidi, sed subobscuri, ac tenebris in- voluti ob transgressionem. Sed humanio genere in immensum propagato, cum peccatum regnaret in omnes, et uniuscujusque animam deprædaretur, veteri quidem gratia natura destituta est : recedit penitus ab eis Spiritus, et in extremam rationis penuriam labitur homo rationis ille particeps, ip- sum etiam ignorans Creatorem. Sed universorum Opifex diuturna usus patientia, miserationemi de- mum cepit corrupti orbis et fugitivum in terris gregem superis aggregare, bonus ipse cum sit; fe- slinavit, et ad imaginem pristinam humanitatem reformare per Spiritum statuit. Non enim aliter potcrant in ea divini characteres eo modo quo prius relucere. Quid ergo in hoc molitus sit Deus, quomodo gratiam in nobis inviolatam inseruerit, aut quomodo rursus in hominibus radicem Spiritus egerit, quove pacto natura in pristinum statum reformata sit, exponendum est deinceps. Primus ille homo terrenus cum esset ac de terra, et in sua potestate sitam haberet bo- ni malive optionem, atque propensionis in alteru- trum dominus esset, gravi dolo correptus est, et in inobedientiam lapsus, in terram matrem unde prodierat, decidit, et corruptioni demum mortique obnoxius, in universum genus damnum transmit- tit; crescente vero in nobis et multiplicato malo, et animo nostro semper `in pejus ruente, regnavit peccatum, atque ita demnum natura hominis spo- liata est inhabitante Spiritu. ‹ Spiritus enim sanctus sapientiæ dolum fugiet, ut scriptum est, habitabit in corpore subdito peccatis "., Quo- niam ergo primus Adam gratiam šibi a Deo datam non servaverat, destinavit nobis cœlitus secundum D Adam Deus ac Pater. Mittit enim in similitudi- nem nostri suum Filium natura sua mutationis et alterationis nescium, et peccati prorsus expertem, ut quemadmodum per inobedientiam primi divinæ iræ subjecti fuimus, ita per obedientiam secundi maledictionem quoque fugiamus, et ejus mala cessent 38. Cum autem homo factum sit Dei Ver bum, Spiritum a Patre accipit, ut unus e nobis, non sibi aliquid specialiter accipiens (erat enim ipse largitor Spiritus), sed ut acceptum nature nostræ conservaret, ut homo, et rursus radicaret in nobis gratiam quæ recesserat, is, qui peccatum non novit. Hanc enim ob causam existimo san- C Rom. v, 18. nec

ἵνα τῇ φύσει διασώσῃ λαβών, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ῥιζώσῃ πάλιν ἐν ἡμῖν τὴν ἀποφοιτήσασαν χάριν, ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν. Διὰ ταύτην γὰρ οἶμαι τὴν αἰτίαν προστεθεικέναι χρησίμως τὸν ἅγιον Βαπτιστήν· «Ότι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν. Απέπτη μὲν γὰρ ἐξ ἡμῶν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, γέγονε δὲ ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ἵνα προσεθίσῃ τὸ Πνεῦμα μένειν ἐν ἡμῖν, ἀφορμὴν οὐκ ἔχον ἀναχωρήσεως, ἢ ὑποστολῆς ἐν αὐτῷ. Οὐκοῦν ἡμῖν δι᾿ ἑαυτοῦ λαμβάνει τὸ Πνεῦμα, καὶ ἀνανεοῖ τῇ φύσει τὸ ἀρχαῖον ἀγαθόν· οὕτω καὶ πτωχεύσαι λέγεται δι' ἡμᾶς. Πλούσιος γὰρ ἂν, ὡς Θεὸς, καὶ οὐδενὸς τῶν ἀγαθῶν ἐπιδεής, ἄνθρωπος γέγονε πάντων ἐπιδεὴς, πρὸς ὃν εἴρηταί που, καὶ σφόδρα καλῶς· «Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες; • Ωσπερ οὖν ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ἀπέθανε κατὰ σάρκα δι' ἡμᾶς, ἵνα νικήσῃ τὸν θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὅλην ἑαυτῷ συναναστήσῃ τὴν φύσιν· πάντες γὰρ ἦμεν ἐν αὐτῷ, καθό γέγονεν ἄνθρωπος· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα δέχεται δι' ἡμᾶς, ἵνα πᾶσαν ἁγιάσῃ τὴν φύσιν. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ὠφελήσων ἐλήλυθεν, ἀλλ᾽ ἵνα πᾶσιν ἡμῖν ἀρχὴ, καὶ ὁδὸς, καὶ θύρα γένηται τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν. Εἰ γὰρ μὴ ἔδοξε λαμβάνειν, ὡς ἄνθρωπος, ἢ καὶ πάσχειν, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, πῶς ἂν ἔδειξέ τις, ὅτι τεταπείνωκεν ἑαυτόν; Η πῶς ἂν ἐσώθη καλῶς ἡ τοῦ δούλου μορφή, εἰ μή τι καὶ δου- λοπρεπὲς ἐγράφη περὶ αὐτοῦ; Μὴ διασυρέσθω τοίνυν ὁ πάνσοφος τῆς οἰκονομίας λόγος, ἂν καὶ αὐτὸς ὁ θεσπέσιος Παῦλος εἰκότως ἀποθαυμάζει βοῶν· «Ινα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς, καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, διὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, κατά πρόθεσιν τῶν αἰώνων, ἣν ἐποίησεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. » Σοφία γὰρ ὄντως καὶ θεοπρεπής, τὸ μέγα τῆς ἐνανθρω- πήσεως ὁρᾶται μυστήριον. Τοιαύτην ἔχειν ἡμᾶς τὴν περὶ τοῦ Σωτῆρος διάληψιν χρῆναι δεῖν ὑπολαμβάνω τοὺς εὐσεβεῖν ἑλομένους, καὶ ἐπὶ τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι χαίροντας· οὐ γὰρ δή που πρὸς τοσαύτην ἀλογίαν καταβησόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὡς οἴεσθαι μεν εκτὸν ἐν τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ τὸ Πνεῦμα ὑπάρχειν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον οὐσιωδῶς ἐκπεφυκός, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτῷ τῷ Πατρί. Ωσπερ γὰρ τοῦ Πατρὸς, οὕτω καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· οὕτω καὶ ἀνέγνωμεν παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς· « Ἐλθόντες γὰρ κατὰ τὴν Μυσίαν, φησὶν, ἐπείραζον εἰς τὴν Βιθυνίαν ἀπελθεῖν, καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς Πνεῦμα Ἰησοῦ. Εἰ δέ τῳ δοκεῖ φιλονεικότερον τοῖς περὶ τού- των ενίστασθαι λόγοις, καὶ διισχυρίζεσθαι πάλιν, ὅτι κατὰ μέθεξιν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἢ καὶ τότε γέγονεν ἐν αὐτῷ, πρότερον οὐκ ἐνυπάρχον, ὅτε καὶ ἐβαπτίσθη, κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον, ὁράτω πάλιν ἡλίκοις τε καὶ ὅσοις περιπεσείται τοῖς ατοπήμασι. Πρῶτον μὲν γὰρ, οὐκ έγηγέρθαι φησὶν ὁ Σωτὴρ ἐν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ τὸν μείζονα· καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἀλλ' ὁρῶμεν τὸν εἰς ἀκρότητα δόξης τε καὶ ἀρετῆς ἀναβεβηκότα τῆς ἐν ἡμῖν, ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς τιμῶντα Χριστόν· • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ctum Baptistam utiliter addidisse, e Quia vidi A Spiritum descendentem de colo, et manentem su- › Avolavit enim ex nobis propter pec- per eum catum, factus autem est velut unus ex nobis qui peccatum non novit, ut assuefieret porro Spiritus manere in nobis, cum discedendi aut subducendi se causam in ipso non haberet. Igitur nobis per seipsum Spiritum accipit, et naturæ vetus bonum renovat. Sic etiam pauper factus dicitur propter' nos. Dives enim cum sit, qua Deus, et nullius boni indigus, homo factus est omnium egenus; ad quem alicubi dictum est præclare: « Quid enim habes quod non accepisti to?, Quemadmo- dum ergo vita secundum naturam exsistens mor- tuus est secundum carnem propter nos, ut mortem vinceret pro nobis, et universam secum naturam conresuscitarel (omnes enim eramus in ipso, qua- tenus homo factus est), sic etiam Spiritum propter nos accipit, ut omnem sanctificet naturam. Non (nim in suum commodum venit, sed ut nobis cmnibus principium, et via, et janua sit bonorum coelestium. Nisi enim accipere, ut homo, visum rsset, aut etiam pati, ut unus e nobis, quomodo ¡psum se humiliasse ostendi posset? aut quomodo servi forma recte ei tribueretur, nisi de ipso quid- dam etiam servo conveniens scriptum esset? Noli ergo sapientissimam incarnationis rationem velli- care, quam divinus ille Paulus jure miratur, cla- mans : ‹ Ut innotescal nunc principatibus et po- testatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis @ sapientia Dei, secundum præfinitionem sæculorum, quam fecit in Christo Jesu Domino nostro "., Sa- pientia enim revera, eaque Deo conveniens, ma- gnum illud incarnationis videtur esse mysterium. ka de Servatorė nostro sentiendum esse reor, si pii esse volumus, et dogmatum rectitudinem am- plectimur. Neque enim in tantam rationis penu- riam devolvemur, ut in Filio secundum naturam Spiritum per participationem esse putemus, ac non substantialiter potius insitum quemadmodum - nimirum et in ipso Patre. Ut enim Patris, ita Filji quoque est sanctus Spiritus. Sic apud Scripturas divinas legimus : ‹ Cum enim venissent in Mysiam, inquit, tentabant ire in Bithyniam, et non per- misit eos Spiritus Jesus '. . Quod si quis conten- D tiosius urgeat, et rursum asserat Spiritum per par- ticipationem esse in Filio, aut cum prius non inesset, coepisse tum in co esse, cum baptizatus est, incarnationis nimirum tempore, videat rursum in quot et quantas absurditates se conjiciat. Pri- mum enim, inter eos qui gignuntur e mulieribus non surrexisse major dicitur Joanne Baptista *³. Vere quidem : sed videmus eum qui summam glo- riæ humanæ tenet fastigium, incomparabili excel- lentia Christum honorare : « Non sum enim ‹ di- gnus, inquit, ut solvam ejus corrigiam calcea- pienti". » At qui non absurdum et impium est, "Joan. 1, 32. Cor. iv, 7. "Ephes. 11, 10, 11, "Act. xVJ, 7. Matth. x1, 11. * Joan. 1, 27.

ἵνα τῇ φύσει διασώσῃ λαβών, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ῥιζώσῃ πάλιν ἐν ἡμῖν τὴν ἀποφοιτήσασαν χάριν, ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν. Διὰ ταύτην γὰρ οἶμαι τὴν αἰτίαν προστεθεικέναι χρησίμως τὸν ἅγιον Βαπτιστήν· «Ότι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν. Απέπτη μὲν γὰρ ἐξ ἡμῶν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, γέγονε δὲ ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ἵνα προσεθίσῃ τὸ Πνεῦμα μένειν ἐν ἡμῖν, ἀφορμὴν οὐκ ἔχον ἀναχωρήσεως, ἢ ὑποστολῆς ἐν αὐτῷ. Οὐκοῦν ἡμῖν δι᾿ ἑαυτοῦ λαμβάνει τὸ Πνεῦμα, καὶ ἀνανεοῖ τῇ φύσει τὸ ἀρχαῖον ἀγαθόν· οὕτω καὶ πτωχεύσαι λέγεται δι' ἡμᾶς. Πλούσιος γὰρ ἂν, ὡς Θεὸς, καὶ οὐδενὸς τῶν ἀγαθῶν ἐπιδεής, ἄνθρωπος γέγονε πάντων ἐπιδεὴς, πρὸς ὃν εἴρηταί που, καὶ σφόδρα καλῶς· «Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες; • Ωσπερ οὖν ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ἀπέθανε κατὰ σάρκα δι' ἡμᾶς, ἵνα νικήσῃ τὸν θάνατον ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὅλην ἑαυτῷ συναναστήσῃ τὴν φύσιν· πάντες γὰρ ἦμεν ἐν αὐτῷ, καθό γέγονεν ἄνθρωπος· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα δέχεται δι' ἡμᾶς, ἵνα πᾶσαν ἁγιάσῃ τὴν φύσιν. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ὠφελήσων ἐλήλυθεν, ἀλλ᾽ ἵνα πᾶσιν ἡμῖν ἀρχὴ, καὶ ὁδὸς, καὶ θύρα γένηται τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν. Εἰ γὰρ μὴ ἔδοξε λαμβάνειν, ὡς ἄνθρωπος, ἢ καὶ πάσχειν, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, πῶς ἂν ἔδειξέ τις, ὅτι τεταπείνωκεν ἑαυτόν; Η πῶς ἂν ἐσώθη καλῶς ἡ τοῦ δούλου μορφή, εἰ μή τι καὶ δου- λοπρεπὲς ἐγράφη περὶ αὐτοῦ; Μὴ διασυρέσθω τοίνυν ὁ πάνσοφος τῆς οἰκονομίας λόγος, ἂν καὶ αὐτὸς ὁ θεσπέσιος Παῦλος εἰκότως ἀποθαυμάζει βοῶν· «Ινα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς, καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, διὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, κατά πρόθεσιν τῶν αἰώνων, ἣν ἐποίησεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. » Σοφία γὰρ ὄντως καὶ θεοπρεπής, τὸ μέγα τῆς ἐνανθρω- πήσεως ὁρᾶται μυστήριον. Τοιαύτην ἔχειν ἡμᾶς τὴν περὶ τοῦ Σωτῆρος διάληψιν χρῆναι δεῖν ὑπολαμβάνω τοὺς εὐσεβεῖν ἑλομένους, καὶ ἐπὶ τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι χαίροντας· οὐ γὰρ δή που πρὸς τοσαύτην ἀλογίαν καταβησόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὡς οἴεσθαι μεν εκτὸν ἐν τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ τὸ Πνεῦμα ὑπάρχειν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον οὐσιωδῶς ἐκπεφυκός, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτῷ τῷ Πατρί. Ωσπερ γὰρ τοῦ Πατρὸς, οὕτω καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· οὕτω καὶ ἀνέγνωμεν παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς· « Ἐλθόντες γὰρ κατὰ τὴν Μυσίαν, φησὶν, ἐπείραζον εἰς τὴν Βιθυνίαν ἀπελθεῖν, καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς Πνεῦμα Ἰησοῦ. Εἰ δέ τῳ δοκεῖ φιλονεικότερον τοῖς περὶ τού- των ενίστασθαι λόγοις, καὶ διισχυρίζεσθαι πάλιν, ὅτι κατὰ μέθεξιν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἢ καὶ τότε γέγονεν ἐν αὐτῷ, πρότερον οὐκ ἐνυπάρχον, ὅτε καὶ ἐβαπτίσθη, κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον, ὁράτω πάλιν ἡλίκοις τε καὶ ὅσοις περιπεσείται τοῖς ατοπήμασι. Πρῶτον μὲν γὰρ, οὐκ έγηγέρθαι φησὶν ὁ Σωτὴρ ἐν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ τὸν μείζονα· καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἀλλ' ὁρῶμεν τὸν εἰς ἀκρότητα δόξης τε καὶ ἀρετῆς ἀναβεβηκότα τῆς ἐν ἡμῖν, ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς τιμῶντα Χριστόν· • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ctum Baptistam utiliter addidisse, e Quia vidi A Spiritum descendentem de colo, et manentem su- › Avolavit enim ex nobis propter pec- per eum catum, factus autem est velut unus ex nobis qui peccatum non novit, ut assuefieret porro Spiritus manere in nobis, cum discedendi aut subducendi se causam in ipso non haberet. Igitur nobis per seipsum Spiritum accipit, et naturæ vetus bonum renovat. Sic etiam pauper factus dicitur propter' nos. Dives enim cum sit, qua Deus, et nullius boni indigus, homo factus est omnium egenus; ad quem alicubi dictum est præclare: « Quid enim habes quod non accepisti to?, Quemadmo- dum ergo vita secundum naturam exsistens mor- tuus est secundum carnem propter nos, ut mortem vinceret pro nobis, et universam secum naturam conresuscitarel (omnes enim eramus in ipso, qua- tenus homo factus est), sic etiam Spiritum propter nos accipit, ut omnem sanctificet naturam. Non (nim in suum commodum venit, sed ut nobis cmnibus principium, et via, et janua sit bonorum coelestium. Nisi enim accipere, ut homo, visum rsset, aut etiam pati, ut unus e nobis, quomodo ¡psum se humiliasse ostendi posset? aut quomodo servi forma recte ei tribueretur, nisi de ipso quid- dam etiam servo conveniens scriptum esset? Noli ergo sapientissimam incarnationis rationem velli- care, quam divinus ille Paulus jure miratur, cla- mans : ‹ Ut innotescal nunc principatibus et po- testatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis @ sapientia Dei, secundum præfinitionem sæculorum, quam fecit in Christo Jesu Domino nostro "., Sa- pientia enim revera, eaque Deo conveniens, ma- gnum illud incarnationis videtur esse mysterium. ka de Servatorė nostro sentiendum esse reor, si pii esse volumus, et dogmatum rectitudinem am- plectimur. Neque enim in tantam rationis penu- riam devolvemur, ut in Filio secundum naturam Spiritum per participationem esse putemus, ac non substantialiter potius insitum quemadmodum - nimirum et in ipso Patre. Ut enim Patris, ita Filji quoque est sanctus Spiritus. Sic apud Scripturas divinas legimus : ‹ Cum enim venissent in Mysiam, inquit, tentabant ire in Bithyniam, et non per- misit eos Spiritus Jesus '. . Quod si quis conten- D tiosius urgeat, et rursum asserat Spiritum per par- ticipationem esse in Filio, aut cum prius non inesset, coepisse tum in co esse, cum baptizatus est, incarnationis nimirum tempore, videat rursum in quot et quantas absurditates se conjiciat. Pri- mum enim, inter eos qui gignuntur e mulieribus non surrexisse major dicitur Joanne Baptista *³. Vere quidem : sed videmus eum qui summam glo- riæ humanæ tenet fastigium, incomparabili excel- lentia Christum honorare : « Non sum enim ‹ di- gnus, inquit, ut solvam ejus corrigiam calcea- pienti". » At qui non absurdum et impium est, "Joan. 1, 32. Cor. iv, 7. "Ephes. 11, 10, 11, "Act. xVJ, 7. Matth. x1, 11. * Joan. 1, 27.

Οὐκ εἰμί γάρ, φησίν, ἱκανὸς, ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. » Εἶτα πῶς οὐκ ἄτοπον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀσεβές, Ἰωάννην μὲν ἐκ κοιλίας ἔτι μητρὸς αὐτοῦ, Πνεύματος ἀναπεπλῆσθαι τοῦ ἁγίου πιστεύειν, διὰ τὸ οὕτω γεγράφθαι περὶ αὐτοῦ· τὸν δὲ τούτου, μᾶλλον δὲ ἁπάντων Δεσπότην καὶ Κύριον τότε πρῶτον οἴεσθαι τὸ Πνεῦμα λαβεῖν, ὅτε καὶ ἐβαπτίζετο, καίτοι τοῦ ἁγίου λέγοντος Τα- βριὴλ πρὸς τὴν ἁγίαν Παρθένον· ι Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. » Καὶ ὁράτω μοι πάλιν ὁ φιλομαθὴς, ὅσην ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν. Περὶ μὲν γὰρ Ἰωάννου φησίν, ὅτι Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται· δοτὸν γὰρ ἦν ἐν αὐτῷ, καὶ οὐκ οὐσιῶδες τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Περὶ δὲ τοῦ Σωτῆρος, οὐκέτι τὸ, πλησθήσεται, λέγει· καλῶς γε σφόδρα νοῶν, ἀλλ' ὅτι τὸ γεννώμενον ἅγιον, οὐδὲ τὸ ἔσται προστεθεικώς· ἦν γὰρ ἀεὶ τοῦτο κατὰ φύσιν ὡς Θεός. Ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν πανταχόθεν ἡμᾶς θηρᾶσθαι τὸ ὠφελοῦν, παρενεχθείσης ἅπαξ τῆς τοῦ ἀρχαγγέλου φωνής, φέρε καὶ εἰς αὐτὸν ὀλίγα γυμνάσωμεν. ο Πνεῦμα, φησίν, ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Λεγέτω τοίνυν ἡμῖν ὁ ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τοῖς ὀρθοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀντιτείνων δόγμασι, πότερόν ποτε καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως Υἱὸς ἦν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἢ ἐν μόνοις τοῖς ὀνόμασιν εἶχε τὴν δόξαν, νόθος δὲ ἦν, καὶ ψευδώνυμος. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ εἶναί φησιν Υἱόν, ἀρνήσεται τὸν Πατέρα· τίνος γὰρ ἔσται Πατὴρ, οὐκ ὄντος Υἱοῦ; Φρονήσει δὲ ἁπάσαις τὰ ἐναντία ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ Υἱὸν ὁμολογεῖ καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸν Υἱὸν εἶναι τε καὶ λέγεσθαι, πῶς ἡμῖν ὁ ἀρχάγγελος τὸ τεχθή σεσθαι μέλλον διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου, κληθήσεσθαί φησιν Υἱὸν Θεοῦ, καίτοι τοῦτο καὶ πάλαι κατὰ φύσιν ὑπάρχοντα ; Ὥσπερ οὖν ἀϊδίως ὑπάρχων μετὰ Πα- τρὸς ὁ Υἱός, ὡς ἀρχὴν ἔχων τοῦ εἶναι, κατὰ τὸν τῆς σαρκώσεως χρόνου Υἱὸς ὁρίζεται Θεοῦ, διὰ τὸ πε- φηνέναι μετὰ σώματος εἰς τὸν κόσμον· οὕτως ἔχων οὐσιωδῶς ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, λαμβάνειν ὡς ἄνθρωπος λέγεται, διασώζων τῇ ἀνθρωπότητι τὴν αὐτῇ πρέπουσαν τάξιν, καὶ σὺν αὐτῇ τὰ αὐτῇ πρέ ποντα δι' ἡμᾶς οἰκειούμενος· πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως, είχα ποτὲ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Λόγος νοοῖτο; Ἢ γὰρ οὐκ ἄτοπον ἀνθρώπου κεχωρίσθαι λέγειν τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, κατά τε τὸν τῆς φύσεως ὅρον, καὶ εἰς ὁλόκληρον τοῦ ζώου τὸν ἀπαρτισμόν; Αλλ' εἶμαι πᾶσιν ὑπάρχειν τοῦτο καταφανέστατον. Τίνα δὴ οὖν τρόπον ἀπομεριοῦμεν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, τὸ οὕτως ἐμπεφυκός, καὶ οὐσιωδῶς ἡνωμένον, δι' αὐτοῦ τε προκύπτον, καὶ ὑπάρχον ἐν αὐτῷ φυσικῶς, ὡς μηδὲν ἕτερον εἶναι νομίζεσθαι παρ' αὐτὸν, διά τε τὴν τῆς ἐνεργείας ταυτότητα, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς φύσεως ἅπαράλλακτον; Ακουε δή τί φησιν ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντο- κάς μου τηρήσητε, κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. « • A credere Joannem ab utero natris suæ Spiritu D ratione natura, et integra perfectione animalis sancto repletum, propterea quod ita scriptum est de ipso; hujus vero, imo universorum potius Do- minum, existimare tunc primum accepisse Spiri- tum, cum baptizatus est, licet sanctus Gabriel ad sanctam Virginem dicat : ‹ Spiritus sanctus super- veniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi : ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabi- tur Filius Dei 45. . Quorum verborum sensum quis- quis est discendi cupidus perpendat. De Joanne enim Spiritu sancto repletum iri ait: in ipso quippe erat ex munere, non substantialiter sanctus Spi- ritus. De Salvatore vero, non jam repletum iri dicit : præclare sane ; sed quod nascetur, sanctumi esse; neque fore addidit: sanctus enim natura B semper fuit, qua Deus. Verum quoniam decet nos undique venari quod in rem sit, propositis sen:el angeli verbis, agedum ea paucis expendamus. Spi ritus, inquit, sanctus superveniet in te, et vir- tus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. . Dicat ergo nobis, qui præ multa inscitia rectis Ecclesiæ dogmatis adversatur, utrum etiam ante incarna- tionem Filius esset Verbum Dei ac Patris, aut solo nomine tenus gloriam illam haberet, ac spurius esset, falsoque Filius nuncupatus. Si enim plane Filium esse negat, Patrem negabit : (cujus enim Pater erit, si non sit Filius?) et sententiam afferet cunctis divinis Scripturis contrariam. Sin autem Filium etiam ante incarnationem fatetur Filiam C esse ac dici, quomodo nobis archangelus id quod per Virginem nasci debebat Filium Dei vocatium iri ait, quamvis id etiam olim secundum naturam exsisteret? Quemadmodum igitur ab æterno exsi- stens cum Patre Filius, ut exsistendi principium habens incarnationis tempore Filius Dei statuitur, propterea quod cum corpore in hoc mundo appa- ruit ita licet Spiritum suum habeat in seipso, eum tamen accipere dicitur, ut homo, conveniet:- tem gradum servans humanitati, et una cum ipsa quæ ei conveniunt propter nos sibi asciscens. Quo- modo vero, quæso te, absque proprio Spiritu Yer- bum intelligetur? Nunquid enim absurdum esset dicere hominis spiritum ab homine separatum esse ss Luc. 1, 33. *Joan. xiv, 15, 16. servata? Patel id, opinor, cuivis. Quo pacto igitur separabimus Spiritum a Filio, sic innatum ei et substantialiter unitum, quique per ipsum prodit, et in ipso naturaliter exsistit, ita ut nihil aliud esse putetur ab ipso, propter operationis identitatem, et ipsam omnimodam naturæ simili- tudinem. Audi ergo quidnam Salvator ad suos mandata mea discipulos dicat : Si diligitis me, servate : el ego rogabo Patrem, et alium Paracle- tum dabit vobis, Spiritum veritatis, quem mundus non potest capere 4., Ecce aperte Spiritum veri- tatis vocat sanctum Spiritum. Quod autem ipse ne

Οὐκ εἰμί γάρ, φησίν, ἱκανὸς, ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. » Εἶτα πῶς οὐκ ἄτοπον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀσεβές, Ἰωάννην μὲν ἐκ κοιλίας ἔτι μητρὸς αὐτοῦ, Πνεύματος ἀναπεπλῆσθαι τοῦ ἁγίου πιστεύειν, διὰ τὸ οὕτω γεγράφθαι περὶ αὐτοῦ· τὸν δὲ τούτου, μᾶλλον δὲ ἁπάντων Δεσπότην καὶ Κύριον τότε πρῶτον οἴεσθαι τὸ Πνεῦμα λαβεῖν, ὅτε καὶ ἐβαπτίζετο, καίτοι τοῦ ἁγίου λέγοντος Τα- βριὴλ πρὸς τὴν ἁγίαν Παρθένον· ι Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. » Καὶ ὁράτω μοι πάλιν ὁ φιλομαθὴς, ὅσην ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν. Περὶ μὲν γὰρ Ἰωάννου φησίν, ὅτι Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται· δοτὸν γὰρ ἦν ἐν αὐτῷ, καὶ οὐκ οὐσιῶδες τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Περὶ δὲ τοῦ Σωτῆρος, οὐκέτι τὸ, πλησθήσεται, λέγει· καλῶς γε σφόδρα νοῶν, ἀλλ' ὅτι τὸ γεννώμενον ἅγιον, οὐδὲ τὸ ἔσται προστεθεικώς· ἦν γὰρ ἀεὶ τοῦτο κατὰ φύσιν ὡς Θεός. Ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν πανταχόθεν ἡμᾶς θηρᾶσθαι τὸ ὠφελοῦν, παρενεχθείσης ἅπαξ τῆς τοῦ ἀρχαγγέλου φωνής, φέρε καὶ εἰς αὐτὸν ὀλίγα γυμνάσωμεν. ο Πνεῦμα, φησίν, ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Λεγέτω τοίνυν ἡμῖν ὁ ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τοῖς ὀρθοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀντιτείνων δόγμασι, πότερόν ποτε καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως Υἱὸς ἦν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἢ ἐν μόνοις τοῖς ὀνόμασιν εἶχε τὴν δόξαν, νόθος δὲ ἦν, καὶ ψευδώνυμος. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ εἶναί φησιν Υἱόν, ἀρνήσεται τὸν Πατέρα· τίνος γὰρ ἔσται Πατὴρ, οὐκ ὄντος Υἱοῦ; Φρονήσει δὲ ἁπάσαις τὰ ἐναντία ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ Υἱὸν ὁμολογεῖ καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸν Υἱὸν εἶναι τε καὶ λέγεσθαι, πῶς ἡμῖν ὁ ἀρχάγγελος τὸ τεχθή σεσθαι μέλλον διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου, κληθήσεσθαί φησιν Υἱὸν Θεοῦ, καίτοι τοῦτο καὶ πάλαι κατὰ φύσιν ὑπάρχοντα ; Ὥσπερ οὖν ἀϊδίως ὑπάρχων μετὰ Πα- τρὸς ὁ Υἱός, ὡς ἀρχὴν ἔχων τοῦ εἶναι, κατὰ τὸν τῆς σαρκώσεως χρόνου Υἱὸς ὁρίζεται Θεοῦ, διὰ τὸ πε- φηνέναι μετὰ σώματος εἰς τὸν κόσμον· οὕτως ἔχων οὐσιωδῶς ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, λαμβάνειν ὡς ἄνθρωπος λέγεται, διασώζων τῇ ἀνθρωπότητι τὴν αὐτῇ πρέπουσαν τάξιν, καὶ σὺν αὐτῇ τὰ αὐτῇ πρέ ποντα δι' ἡμᾶς οἰκειούμενος· πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως, είχα ποτὲ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Λόγος νοοῖτο; Ἢ γὰρ οὐκ ἄτοπον ἀνθρώπου κεχωρίσθαι λέγειν τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, κατά τε τὸν τῆς φύσεως ὅρον, καὶ εἰς ὁλόκληρον τοῦ ζώου τὸν ἀπαρτισμόν; Αλλ' εἶμαι πᾶσιν ὑπάρχειν τοῦτο καταφανέστατον. Τίνα δὴ οὖν τρόπον ἀπομεριοῦμεν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, τὸ οὕτως ἐμπεφυκός, καὶ οὐσιωδῶς ἡνωμένον, δι' αὐτοῦ τε προκύπτον, καὶ ὑπάρχον ἐν αὐτῷ φυσικῶς, ὡς μηδὲν ἕτερον εἶναι νομίζεσθαι παρ' αὐτὸν, διά τε τὴν τῆς ἐνεργείας ταυτότητα, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς φύσεως ἅπαράλλακτον; Ακουε δή τί φησιν ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντο- κάς μου τηρήσητε, κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. « • A credere Joannem ab utero natris suæ Spiritu D ratione natura, et integra perfectione animalis sancto repletum, propterea quod ita scriptum est de ipso; hujus vero, imo universorum potius Do- minum, existimare tunc primum accepisse Spiri- tum, cum baptizatus est, licet sanctus Gabriel ad sanctam Virginem dicat : ‹ Spiritus sanctus super- veniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi : ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabi- tur Filius Dei 45. . Quorum verborum sensum quis- quis est discendi cupidus perpendat. De Joanne enim Spiritu sancto repletum iri ait: in ipso quippe erat ex munere, non substantialiter sanctus Spi- ritus. De Salvatore vero, non jam repletum iri dicit : præclare sane ; sed quod nascetur, sanctumi esse; neque fore addidit: sanctus enim natura B semper fuit, qua Deus. Verum quoniam decet nos undique venari quod in rem sit, propositis sen:el angeli verbis, agedum ea paucis expendamus. Spi ritus, inquit, sanctus superveniet in te, et vir- tus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. . Dicat ergo nobis, qui præ multa inscitia rectis Ecclesiæ dogmatis adversatur, utrum etiam ante incarna- tionem Filius esset Verbum Dei ac Patris, aut solo nomine tenus gloriam illam haberet, ac spurius esset, falsoque Filius nuncupatus. Si enim plane Filium esse negat, Patrem negabit : (cujus enim Pater erit, si non sit Filius?) et sententiam afferet cunctis divinis Scripturis contrariam. Sin autem Filium etiam ante incarnationem fatetur Filiam C esse ac dici, quomodo nobis archangelus id quod per Virginem nasci debebat Filium Dei vocatium iri ait, quamvis id etiam olim secundum naturam exsisteret? Quemadmodum igitur ab æterno exsi- stens cum Patre Filius, ut exsistendi principium habens incarnationis tempore Filius Dei statuitur, propterea quod cum corpore in hoc mundo appa- ruit ita licet Spiritum suum habeat in seipso, eum tamen accipere dicitur, ut homo, conveniet:- tem gradum servans humanitati, et una cum ipsa quæ ei conveniunt propter nos sibi asciscens. Quo- modo vero, quæso te, absque proprio Spiritu Yer- bum intelligetur? Nunquid enim absurdum esset dicere hominis spiritum ab homine separatum esse ss Luc. 1, 33. *Joan. xiv, 15, 16. servata? Patel id, opinor, cuivis. Quo pacto igitur separabimus Spiritum a Filio, sic innatum ei et substantialiter unitum, quique per ipsum prodit, et in ipso naturaliter exsistit, ita ut nihil aliud esse putetur ab ipso, propter operationis identitatem, et ipsam omnimodam naturæ simili- tudinem. Audi ergo quidnam Salvator ad suos mandata mea discipulos dicat : Si diligitis me, servate : el ego rogabo Patrem, et alium Paracle- tum dabit vobis, Spiritum veritatis, quem mundus non potest capere 4., Ecce aperte Spiritum veri- tatis vocat sanctum Spiritum. Quod autem ipse ne

Οὐκ εἰμί γάρ, φησίν, ἱκανὸς, ἵνα κύψας λύσω τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. » Εἶτα πῶς οὐκ ἄτοπον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀσεβές, Ἰωάννην μὲν ἐκ κοιλίας ἔτι μητρὸς αὐτοῦ, Πνεύματος ἀναπεπλῆσθαι τοῦ ἁγίου πιστεύειν, διὰ τὸ οὕτω γεγράφθαι περὶ αὐτοῦ· τὸν δὲ τούτου, μᾶλλον δὲ ἁπάντων Δεσπότην καὶ Κύριον τότε πρῶτον οἴεσθαι τὸ Πνεῦμα λαβεῖν, ὅτε καὶ ἐβαπτίζετο, καίτοι τοῦ ἁγίου λέγοντος Τα- βριὴλ πρὸς τὴν ἁγίαν Παρθένον· ι Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. » Καὶ ὁράτω μοι πάλιν ὁ φιλομαθὴς, ὅσην ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν. Περὶ μὲν γὰρ Ἰωάννου φησίν, ὅτι Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται· δοτὸν γὰρ ἦν ἐν αὐτῷ, καὶ οὐκ οὐσιῶδες τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Περὶ δὲ τοῦ Σωτῆρος, οὐκέτι τὸ, πλησθήσεται, λέγει· καλῶς γε σφόδρα νοῶν, ἀλλ' ὅτι τὸ γεννώμενον ἅγιον, οὐδὲ τὸ ἔσται προστεθεικώς· ἦν γὰρ ἀεὶ τοῦτο κατὰ φύσιν ὡς Θεός. Ἐπειδὴ δὲ οἶμαι προσήκειν πανταχόθεν ἡμᾶς θηρᾶσθαι τὸ ὠφελοῦν, παρενεχθείσης ἅπαξ τῆς τοῦ ἀρχαγγέλου φωνής, φέρε καὶ εἰς αὐτὸν ὀλίγα γυμνάσωμεν. ο Πνεῦμα, φησίν, ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Λεγέτω τοίνυν ἡμῖν ὁ ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τοῖς ὀρθοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀντιτείνων δόγμασι, πότερόν ποτε καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως Υἱὸς ἦν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἢ ἐν μόνοις τοῖς ὀνόμασιν εἶχε τὴν δόξαν, νόθος δὲ ἦν, καὶ ψευδώνυμος. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ εἶναί φησιν Υἱόν, ἀρνήσεται τὸν Πατέρα· τίνος γὰρ ἔσται Πατὴρ, οὐκ ὄντος Υἱοῦ; Φρονήσει δὲ ἁπάσαις τὰ ἐναντία ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ Υἱὸν ὁμολογεῖ καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸν Υἱὸν εἶναι τε καὶ λέγεσθαι, πῶς ἡμῖν ὁ ἀρχάγγελος τὸ τεχθή σεσθαι μέλλον διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου, κληθήσεσθαί φησιν Υἱὸν Θεοῦ, καίτοι τοῦτο καὶ πάλαι κατὰ φύσιν ὑπάρχοντα ; Ὥσπερ οὖν ἀϊδίως ὑπάρχων μετὰ Πα- τρὸς ὁ Υἱός, ὡς ἀρχὴν ἔχων τοῦ εἶναι, κατὰ τὸν τῆς σαρκώσεως χρόνου Υἱὸς ὁρίζεται Θεοῦ, διὰ τὸ πε- φηνέναι μετὰ σώματος εἰς τὸν κόσμον· οὕτως ἔχων οὐσιωδῶς ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, λαμβάνειν ὡς ἄνθρωπος λέγεται, διασώζων τῇ ἀνθρωπότητι τὴν αὐτῇ πρέπουσαν τάξιν, καὶ σὺν αὐτῇ τὰ αὐτῇ πρέ ποντα δι' ἡμᾶς οἰκειούμενος· πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως, είχα ποτὲ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Λόγος νοοῖτο; Ἢ γὰρ οὐκ ἄτοπον ἀνθρώπου κεχωρίσθαι λέγειν τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, κατά τε τὸν τῆς φύσεως ὅρον, καὶ εἰς ὁλόκληρον τοῦ ζώου τὸν ἀπαρτισμόν; Αλλ' εἶμαι πᾶσιν ὑπάρχειν τοῦτο καταφανέστατον. Τίνα δὴ οὖν τρόπον ἀπομεριοῦμεν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, τὸ οὕτως ἐμπεφυκός, καὶ οὐσιωδῶς ἡνωμένον, δι' αὐτοῦ τε προκύπτον, καὶ ὑπάρχον ἐν αὐτῷ φυσικῶς, ὡς μηδὲν ἕτερον εἶναι νομίζεσθαι παρ' αὐτὸν, διά τε τὴν τῆς ἐνεργείας ταυτότητα, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς φύσεως ἅπαράλλακτον; Ακουε δή τί φησιν ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντο- κάς μου τηρήσητε, κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. « • A credere Joannem ab utero natris suæ Spiritu D ratione natura, et integra perfectione animalis sancto repletum, propterea quod ita scriptum est de ipso; hujus vero, imo universorum potius Do- minum, existimare tunc primum accepisse Spiri- tum, cum baptizatus est, licet sanctus Gabriel ad sanctam Virginem dicat : ‹ Spiritus sanctus super- veniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi : ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabi- tur Filius Dei 45. . Quorum verborum sensum quis- quis est discendi cupidus perpendat. De Joanne enim Spiritu sancto repletum iri ait: in ipso quippe erat ex munere, non substantialiter sanctus Spi- ritus. De Salvatore vero, non jam repletum iri dicit : præclare sane ; sed quod nascetur, sanctumi esse; neque fore addidit: sanctus enim natura B semper fuit, qua Deus. Verum quoniam decet nos undique venari quod in rem sit, propositis sen:el angeli verbis, agedum ea paucis expendamus. Spi ritus, inquit, sanctus superveniet in te, et vir- tus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. . Dicat ergo nobis, qui præ multa inscitia rectis Ecclesiæ dogmatis adversatur, utrum etiam ante incarna- tionem Filius esset Verbum Dei ac Patris, aut solo nomine tenus gloriam illam haberet, ac spurius esset, falsoque Filius nuncupatus. Si enim plane Filium esse negat, Patrem negabit : (cujus enim Pater erit, si non sit Filius?) et sententiam afferet cunctis divinis Scripturis contrariam. Sin autem Filium etiam ante incarnationem fatetur Filiam C esse ac dici, quomodo nobis archangelus id quod per Virginem nasci debebat Filium Dei vocatium iri ait, quamvis id etiam olim secundum naturam exsisteret? Quemadmodum igitur ab æterno exsi- stens cum Patre Filius, ut exsistendi principium habens incarnationis tempore Filius Dei statuitur, propterea quod cum corpore in hoc mundo appa- ruit ita licet Spiritum suum habeat in seipso, eum tamen accipere dicitur, ut homo, conveniet:- tem gradum servans humanitati, et una cum ipsa quæ ei conveniunt propter nos sibi asciscens. Quo- modo vero, quæso te, absque proprio Spiritu Yer- bum intelligetur? Nunquid enim absurdum esset dicere hominis spiritum ab homine separatum esse ss Luc. 1, 33. *Joan. xiv, 15, 16. servata? Patel id, opinor, cuivis. Quo pacto igitur separabimus Spiritum a Filio, sic innatum ei et substantialiter unitum, quique per ipsum prodit, et in ipso naturaliter exsistit, ita ut nihil aliud esse putetur ab ipso, propter operationis identitatem, et ipsam omnimodam naturæ simili- tudinem. Audi ergo quidnam Salvator ad suos mandata mea discipulos dicat : Si diligitis me, servate : el ego rogabo Patrem, et alium Paracle- tum dabit vobis, Spiritum veritatis, quem mundus non potest capere 4., Ecce aperte Spiritum veri- tatis vocat sanctum Spiritum. Quod autem ipse ne

θείας, ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται χωρεῖν. » Ιδού διαρ βίδην Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ἅγιον Πνεῦμά φησιν. Ὅτι δὲ αὐτὸς, καὶ οὐχ ἕτερός ἐστι παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια, πάλιν ἄκους λέγοντος· « Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλή- θεια. » ᾿Αληθείας οὖν ἔντος τε καὶ κεκλημένου τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ, βλέπε πόσην ἔχει τὸ Πνεῦμα πρὸς αὐτὸν τὴν ἑνότητα. Λέγει γάρ που περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰωάννης ὁ μαθητής· «Ουτός ἐστιν ὁ ἐλθὼν δι' ὕδατος, καὶ αἵματος, καὶ Πνεύματος Ἰησοῦς Χριστός· οὐκ ἐν τῷ ὕδατι μόνον, ἀλλ' ἐν τῷ ὕδατι, καὶ τῷ αἰ- ματι, καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτυροῦν, ὅτι τὸ πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. » Διάτοι τοῦτο, καὶ ἐνοι- κοῦντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸν ἔσω ᾄν- θρωπον κατοικεῖν αὐτὸς λέγεται Χριστὸς, καὶ οὕτως ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀλη ‹ η Έχει τὸ πρᾶγμα τῇ φύσει. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦ "λος σαφέστατα τοῦτο διδάσκων φησίν· «Ὑμεῖς δὲ πιν, 6. σε οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν δι᾿ ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωή διὰ δικαιοσύνην. » Οξείαν, ὦ οὗτος, τοῖς εἰρημένοις ὑπόσχες τὴν ἀκοήν. Πνεῦμα Χριστοῦ τὸ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν ὀνομάσας, ἐπήγαγεν εὐθύς· Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, ἀπαράλλακτον εἰσφέρων τὴν ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ, καὶ παρ' αὐτοῦ κατὰ φύσιν προχεόμενον Πνεῦμα. Διάτοι τοῦτο, καὶ Πνεῦμα υἱοθεσίας λέγεται, καὶ ἐν αὐτῷ κράζομεν· ὁ Πατήρ. Καὶ ὡς ὁ μακάριός πού φησιν Ἰωάννης • Ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. Οἶμαι μὲν οὖν ἐξαρκέσειν καὶ ταῦτα, πρὸς τὸ δύνασθαι τὰ τῆς Εκκλησίας τέκνα τὰ τῶν ἑτεροδοξούντων ἀποκρού σασθαι βλάβη· εἰ δέ τις ἀκράτῳ τῆς ἀμαθίας βεβά- πτισται μέθῃ, τότε δὲ πρῶτον τὸ Πνεῦμα λαβεῖν οἴεται τὸν Υἱὸν, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος· ἀποδεικνύτω πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἅγιον οὐκ ὄντα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν. ᾿Αποθαυμάσαι δ' ἄν τις καὶ λίαν εἰκότως τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν τὰ τῇ θείᾳ πρέποντα φύσει μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐπιτηρή- σεως πανταχή διασώζοντα. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη πρὸ τούτων, ὅτι θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, τεθεᾶσθαι δὲ νῦν τὸ Πνεῦμά φησι τὸν μακάριον Βαπτιστήν, καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν ἐξ οὐρανοῦ, προστίθησιν ἀναγκαίως, ὅτι θεάσοιτο μὲν, πλὴν ἐν εἴδει περι στερᾶς, οὐκ αὐτὸ κατὰ φύσιν, ὅπερ ὑπάρχει γυμνόν, ἀλλ' ἐν τῷ πραοτάτω σχηματιζόμενον ζώῳ· ἵνα φαίνηται πάλιν καὶ διὰ τούτου οικειότητα, καὶ ὁμοίωσιν διασῶζον φυσικήν, πρὸς τὸν Υἱὸν τὸν λέ γοντα ο • Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. » Οὐκοῦν οὐκ ἀποπετεῖται τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμα· τετήρηται γὰρ αὐτῷ τὸ μὴ τεθεᾶσθαι πώποτε, πλὴν ὅσον ἐν τῷ τῆς περιστερᾶς σχηματισμῷ, διὰ τὴν τοῦ μανθάνοντος χρείαν. Ὡς γὰρ ἐν σημείου καὶ γνωρίσματος τάξει δεδόσθαι φησὶν ἑαυτῷ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον ὁ μακάριος Βαπτιστής, ταῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Γ, * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ston alius ab ipso sit veritas, audi rursus dicentem: A Ego sum veritas “. › Cum ergo veritas sit el vo- cetur natura Filius: vide quantam habeat cum ipso Spiritus unitatem. Ait enim alicubi de Salva- tore nostro Joannes discipulus : « Hic est qui ve- nit per aquam, et sanguinem, et Spiritum, Jesus Christus : non in aqua solum, sed in aqua et san- guine; et Spiritus est qui testatur, quia Christus veritas est 48. . Proinde, et inhabitante in nobis sancto Spiritu, in interiori homine, habitare ipse dicitur Christus, atque ita se res habet natura. Et certe beatus Paulus id charissime docens ait : • Vos autem non estis in carne, sed in Spiritu; siquidem Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis au- tam Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si vero Christus in vobis, corpus quidem mortuum propter peccatum, Spiritus autem vita propter justitiam . . Hic promptam aurem, quæso, dictis accommoda. Cum Spiritum Christi inhabitantem in nobis nominassel, statim subjunxit: Si vero Chri- stus in vobis, æqualem per omnia similitudinem statuens Filii cum Spiritu qui proprius ejus est et ab ipso secundum naturam procedit. Ideoque Spi- ritus adoptionis quoque dicitur, et in ipso clama- anus : Abba Pater so. Et ut beatus alicubi Joannes ait: c Ex hoc cognoscinus, quia in nobis est, quia de Spiritu suo dedit nobis ”. › Hæc suffectura quidem arbitror, ut Ecclesiæ filii possint hæreti- corum damna repellere: si quis autem mera in- scitia ebrius ac temulentus, Filium existimat tum primum Spiritum accepisse, cum factus est homo : C ostendat Dei Verbum ante incarnationem sanctum non esse, et nos tacebimus. Jure autem mirandus est sanctus evangelista qui ubique multa cum cau- tione conservat ea quæ naturæ divinæ conveniunt. Cum enim antea dixisset, neminem unquam vidisse feum ", et nunc a beato Baptista visum Spi- ritum asserat, descendentem super Filium cœlitus, addit necessario, spectasse quidem, sed specie co- lumbæ, non simpliciter qualis natura sua exsistit, sed mitissimi animalis specie adumbratum, ut hoc pacto rursum videretur conjunctionem et similitu- cinem naturalem servare cum Filio dicente : c Di- srite a me, quia niilis sum et humilis corde 53. Igitur non desinet esse Deus secundum naturam › “piritus : de quo nempe e`dicitur nunquam visum esse, nisi duntaxat in columbæ specie propter discentis utilitatem. Loco enim signi et indicii da- tam sibi fuisse descensionen Spiritus, beatus Ba- plista profitetur, Salvatoris nostri testimoniis illud addens : « Qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descen- dentem, et manentem super eum, hic est qui ba- ptizat in' Spiritu sancto". Quam ob rem insanos læreticos vehementer irridendos arbitror, qui quod signi loco positum est, pro veritate ipsa rei capiunt, quamvis singulari factum id sit consilio, by Joan. Matth. x1, 29. • 'AGGὰ D *8 [ Joan. 6. 4. Rom. viii, 9, 10. so lid. 15. • Jean. 1V, Joan. 1, 3. 13. ss Ibid. 12.

θείας, ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται χωρεῖν. » Ιδού διαρ βίδην Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ἅγιον Πνεῦμά φησιν. Ὅτι δὲ αὐτὸς, καὶ οὐχ ἕτερός ἐστι παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια, πάλιν ἄκους λέγοντος· « Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλή- θεια. » ᾿Αληθείας οὖν ἔντος τε καὶ κεκλημένου τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ, βλέπε πόσην ἔχει τὸ Πνεῦμα πρὸς αὐτὸν τὴν ἑνότητα. Λέγει γάρ που περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰωάννης ὁ μαθητής· «Ουτός ἐστιν ὁ ἐλθὼν δι' ὕδατος, καὶ αἵματος, καὶ Πνεύματος Ἰησοῦς Χριστός· οὐκ ἐν τῷ ὕδατι μόνον, ἀλλ' ἐν τῷ ὕδατι, καὶ τῷ αἰ- ματι, καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτυροῦν, ὅτι τὸ πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. » Διάτοι τοῦτο, καὶ ἐνοι- κοῦντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸν ἔσω ᾄν- θρωπον κατοικεῖν αὐτὸς λέγεται Χριστὸς, καὶ οὕτως ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀλη ‹ η Έχει τὸ πρᾶγμα τῇ φύσει. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦ "λος σαφέστατα τοῦτο διδάσκων φησίν· «Ὑμεῖς δὲ πιν, 6. σε οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν δι᾿ ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωή διὰ δικαιοσύνην. » Οξείαν, ὦ οὗτος, τοῖς εἰρημένοις ὑπόσχες τὴν ἀκοήν. Πνεῦμα Χριστοῦ τὸ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν ὀνομάσας, ἐπήγαγεν εὐθύς· Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, ἀπαράλλακτον εἰσφέρων τὴν ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ, καὶ παρ' αὐτοῦ κατὰ φύσιν προχεόμενον Πνεῦμα. Διάτοι τοῦτο, καὶ Πνεῦμα υἱοθεσίας λέγεται, καὶ ἐν αὐτῷ κράζομεν· ὁ Πατήρ. Καὶ ὡς ὁ μακάριός πού φησιν Ἰωάννης • Ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. Οἶμαι μὲν οὖν ἐξαρκέσειν καὶ ταῦτα, πρὸς τὸ δύνασθαι τὰ τῆς Εκκλησίας τέκνα τὰ τῶν ἑτεροδοξούντων ἀποκρού σασθαι βλάβη· εἰ δέ τις ἀκράτῳ τῆς ἀμαθίας βεβά- πτισται μέθῃ, τότε δὲ πρῶτον τὸ Πνεῦμα λαβεῖν οἴεται τὸν Υἱὸν, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος· ἀποδεικνύτω πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἅγιον οὐκ ὄντα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν. ᾿Αποθαυμάσαι δ' ἄν τις καὶ λίαν εἰκότως τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν τὰ τῇ θείᾳ πρέποντα φύσει μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐπιτηρή- σεως πανταχή διασώζοντα. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη πρὸ τούτων, ὅτι θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, τεθεᾶσθαι δὲ νῦν τὸ Πνεῦμά φησι τὸν μακάριον Βαπτιστήν, καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν ἐξ οὐρανοῦ, προστίθησιν ἀναγκαίως, ὅτι θεάσοιτο μὲν, πλὴν ἐν εἴδει περι στερᾶς, οὐκ αὐτὸ κατὰ φύσιν, ὅπερ ὑπάρχει γυμνόν, ἀλλ' ἐν τῷ πραοτάτω σχηματιζόμενον ζώῳ· ἵνα φαίνηται πάλιν καὶ διὰ τούτου οικειότητα, καὶ ὁμοίωσιν διασῶζον φυσικήν, πρὸς τὸν Υἱὸν τὸν λέ γοντα ο • Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. » Οὐκοῦν οὐκ ἀποπετεῖται τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμα· τετήρηται γὰρ αὐτῷ τὸ μὴ τεθεᾶσθαι πώποτε, πλὴν ὅσον ἐν τῷ τῆς περιστερᾶς σχηματισμῷ, διὰ τὴν τοῦ μανθάνοντος χρείαν. Ὡς γὰρ ἐν σημείου καὶ γνωρίσματος τάξει δεδόσθαι φησὶν ἑαυτῷ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον ὁ μακάριος Βαπτιστής, ταῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Γ, * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ston alius ab ipso sit veritas, audi rursus dicentem: A Ego sum veritas “. › Cum ergo veritas sit el vo- cetur natura Filius: vide quantam habeat cum ipso Spiritus unitatem. Ait enim alicubi de Salva- tore nostro Joannes discipulus : « Hic est qui ve- nit per aquam, et sanguinem, et Spiritum, Jesus Christus : non in aqua solum, sed in aqua et san- guine; et Spiritus est qui testatur, quia Christus veritas est 48. . Proinde, et inhabitante in nobis sancto Spiritu, in interiori homine, habitare ipse dicitur Christus, atque ita se res habet natura. Et certe beatus Paulus id charissime docens ait : • Vos autem non estis in carne, sed in Spiritu; siquidem Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis au- tam Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si vero Christus in vobis, corpus quidem mortuum propter peccatum, Spiritus autem vita propter justitiam . . Hic promptam aurem, quæso, dictis accommoda. Cum Spiritum Christi inhabitantem in nobis nominassel, statim subjunxit: Si vero Chri- stus in vobis, æqualem per omnia similitudinem statuens Filii cum Spiritu qui proprius ejus est et ab ipso secundum naturam procedit. Ideoque Spi- ritus adoptionis quoque dicitur, et in ipso clama- anus : Abba Pater so. Et ut beatus alicubi Joannes ait: c Ex hoc cognoscinus, quia in nobis est, quia de Spiritu suo dedit nobis ”. › Hæc suffectura quidem arbitror, ut Ecclesiæ filii possint hæreti- corum damna repellere: si quis autem mera in- scitia ebrius ac temulentus, Filium existimat tum primum Spiritum accepisse, cum factus est homo : C ostendat Dei Verbum ante incarnationem sanctum non esse, et nos tacebimus. Jure autem mirandus est sanctus evangelista qui ubique multa cum cau- tione conservat ea quæ naturæ divinæ conveniunt. Cum enim antea dixisset, neminem unquam vidisse feum ", et nunc a beato Baptista visum Spi- ritum asserat, descendentem super Filium cœlitus, addit necessario, spectasse quidem, sed specie co- lumbæ, non simpliciter qualis natura sua exsistit, sed mitissimi animalis specie adumbratum, ut hoc pacto rursum videretur conjunctionem et similitu- cinem naturalem servare cum Filio dicente : c Di- srite a me, quia niilis sum et humilis corde 53. Igitur non desinet esse Deus secundum naturam › “piritus : de quo nempe e`dicitur nunquam visum esse, nisi duntaxat in columbæ specie propter discentis utilitatem. Loco enim signi et indicii da- tam sibi fuisse descensionen Spiritus, beatus Ba- plista profitetur, Salvatoris nostri testimoniis illud addens : « Qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descen- dentem, et manentem super eum, hic est qui ba- ptizat in' Spiritu sancto". Quam ob rem insanos læreticos vehementer irridendos arbitror, qui quod signi loco positum est, pro veritate ipsa rei capiunt, quamvis singulari factum id sit consilio, by Joan. Matth. x1, 29. • 'AGGὰ D *8 [ Joan. 6. 4. Rom. viii, 9, 10. so lid. 15. • Jean. 1V, Joan. 1, 3. 13. ss Ibid. 12.

θείας, ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται χωρεῖν. » Ιδού διαρ βίδην Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ἅγιον Πνεῦμά φησιν. Ὅτι δὲ αὐτὸς, καὶ οὐχ ἕτερός ἐστι παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια, πάλιν ἄκους λέγοντος· « Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλή- θεια. » ᾿Αληθείας οὖν ἔντος τε καὶ κεκλημένου τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ, βλέπε πόσην ἔχει τὸ Πνεῦμα πρὸς αὐτὸν τὴν ἑνότητα. Λέγει γάρ που περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰωάννης ὁ μαθητής· «Ουτός ἐστιν ὁ ἐλθὼν δι' ὕδατος, καὶ αἵματος, καὶ Πνεύματος Ἰησοῦς Χριστός· οὐκ ἐν τῷ ὕδατι μόνον, ἀλλ' ἐν τῷ ὕδατι, καὶ τῷ αἰ- ματι, καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτυροῦν, ὅτι τὸ πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. » Διάτοι τοῦτο, καὶ ἐνοι- κοῦντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸν ἔσω ᾄν- θρωπον κατοικεῖν αὐτὸς λέγεται Χριστὸς, καὶ οὕτως ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀλη ‹ η Έχει τὸ πρᾶγμα τῇ φύσει. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦ "λος σαφέστατα τοῦτο διδάσκων φησίν· «Ὑμεῖς δὲ πιν, 6. σε οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν δι᾿ ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωή διὰ δικαιοσύνην. » Οξείαν, ὦ οὗτος, τοῖς εἰρημένοις ὑπόσχες τὴν ἀκοήν. Πνεῦμα Χριστοῦ τὸ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν ὀνομάσας, ἐπήγαγεν εὐθύς· Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, ἀπαράλλακτον εἰσφέρων τὴν ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ, καὶ παρ' αὐτοῦ κατὰ φύσιν προχεόμενον Πνεῦμα. Διάτοι τοῦτο, καὶ Πνεῦμα υἱοθεσίας λέγεται, καὶ ἐν αὐτῷ κράζομεν· ὁ Πατήρ. Καὶ ὡς ὁ μακάριός πού φησιν Ἰωάννης • Ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. Οἶμαι μὲν οὖν ἐξαρκέσειν καὶ ταῦτα, πρὸς τὸ δύνασθαι τὰ τῆς Εκκλησίας τέκνα τὰ τῶν ἑτεροδοξούντων ἀποκρού σασθαι βλάβη· εἰ δέ τις ἀκράτῳ τῆς ἀμαθίας βεβά- πτισται μέθῃ, τότε δὲ πρῶτον τὸ Πνεῦμα λαβεῖν οἴεται τὸν Υἱὸν, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος· ἀποδεικνύτω πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἅγιον οὐκ ὄντα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν. ᾿Αποθαυμάσαι δ' ἄν τις καὶ λίαν εἰκότως τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν τὰ τῇ θείᾳ πρέποντα φύσει μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐπιτηρή- σεως πανταχή διασώζοντα. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη πρὸ τούτων, ὅτι θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, τεθεᾶσθαι δὲ νῦν τὸ Πνεῦμά φησι τὸν μακάριον Βαπτιστήν, καταβαῖνον ἐπὶ τὸν Υἱὸν ἐξ οὐρανοῦ, προστίθησιν ἀναγκαίως, ὅτι θεάσοιτο μὲν, πλὴν ἐν εἴδει περι στερᾶς, οὐκ αὐτὸ κατὰ φύσιν, ὅπερ ὑπάρχει γυμνόν, ἀλλ' ἐν τῷ πραοτάτω σχηματιζόμενον ζώῳ· ἵνα φαίνηται πάλιν καὶ διὰ τούτου οικειότητα, καὶ ὁμοίωσιν διασῶζον φυσικήν, πρὸς τὸν Υἱὸν τὸν λέ γοντα ο • Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. » Οὐκοῦν οὐκ ἀποπετεῖται τοῦ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμα· τετήρηται γὰρ αὐτῷ τὸ μὴ τεθεᾶσθαι πώποτε, πλὴν ὅσον ἐν τῷ τῆς περιστερᾶς σχηματισμῷ, διὰ τὴν τοῦ μανθάνοντος χρείαν. Ὡς γὰρ ἐν σημείου καὶ γνωρίσματος τάξει δεδόσθαι φησὶν ἑαυτῷ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον ὁ μακάριος Βαπτιστής, ταῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Γ, * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ston alius ab ipso sit veritas, audi rursus dicentem: A Ego sum veritas “. › Cum ergo veritas sit el vo- cetur natura Filius: vide quantam habeat cum ipso Spiritus unitatem. Ait enim alicubi de Salva- tore nostro Joannes discipulus : « Hic est qui ve- nit per aquam, et sanguinem, et Spiritum, Jesus Christus : non in aqua solum, sed in aqua et san- guine; et Spiritus est qui testatur, quia Christus veritas est 48. . Proinde, et inhabitante in nobis sancto Spiritu, in interiori homine, habitare ipse dicitur Christus, atque ita se res habet natura. Et certe beatus Paulus id charissime docens ait : • Vos autem non estis in carne, sed in Spiritu; siquidem Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis au- tam Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si vero Christus in vobis, corpus quidem mortuum propter peccatum, Spiritus autem vita propter justitiam . . Hic promptam aurem, quæso, dictis accommoda. Cum Spiritum Christi inhabitantem in nobis nominassel, statim subjunxit: Si vero Chri- stus in vobis, æqualem per omnia similitudinem statuens Filii cum Spiritu qui proprius ejus est et ab ipso secundum naturam procedit. Ideoque Spi- ritus adoptionis quoque dicitur, et in ipso clama- anus : Abba Pater so. Et ut beatus alicubi Joannes ait: c Ex hoc cognoscinus, quia in nobis est, quia de Spiritu suo dedit nobis ”. › Hæc suffectura quidem arbitror, ut Ecclesiæ filii possint hæreti- corum damna repellere: si quis autem mera in- scitia ebrius ac temulentus, Filium existimat tum primum Spiritum accepisse, cum factus est homo : C ostendat Dei Verbum ante incarnationem sanctum non esse, et nos tacebimus. Jure autem mirandus est sanctus evangelista qui ubique multa cum cau- tione conservat ea quæ naturæ divinæ conveniunt. Cum enim antea dixisset, neminem unquam vidisse feum ", et nunc a beato Baptista visum Spi- ritum asserat, descendentem super Filium cœlitus, addit necessario, spectasse quidem, sed specie co- lumbæ, non simpliciter qualis natura sua exsistit, sed mitissimi animalis specie adumbratum, ut hoc pacto rursum videretur conjunctionem et similitu- cinem naturalem servare cum Filio dicente : c Di- srite a me, quia niilis sum et humilis corde 53. Igitur non desinet esse Deus secundum naturam › “piritus : de quo nempe e`dicitur nunquam visum esse, nisi duntaxat in columbæ specie propter discentis utilitatem. Loco enim signi et indicii da- tam sibi fuisse descensionen Spiritus, beatus Ba- plista profitetur, Salvatoris nostri testimoniis illud addens : « Qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descen- dentem, et manentem super eum, hic est qui ba- ptizat in' Spiritu sancto". Quam ob rem insanos læreticos vehementer irridendos arbitror, qui quod signi loco positum est, pro veritate ipsa rei capiunt, quamvis singulari factum id sit consilio, by Joan. Matth. x1, 29. • 'AGGὰ D *8 [ Joan. 6. 4. Rom. viii, 9, 10. so lid. 15. • Jean. 1V, Joan. 1, 3. 13. ss Ibid. 12.

μαρτυρίαις ἐπενεγκών, ὅτι « Ο πέμψας με βαπτί- ζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν, Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεύμα καταβαίνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. · Ἐφ' ᾧ δὴ καὶ μάλιστα διαγελών οἶμαι πρέπειν τοὺς ἀνοήτους αἱρετικοὺς, τὸ ἐν τάξει σημείου τεθὲν, εἰς ἀλήθειαν πράγματος ἐκλαμβάνοντας, εἰ καὶ γέγονεν οἰκονομικῶς, καθάπερ ἤδη προείρηται, διὰ τὴν τῆς ἀνθρω πότητος χρείαν. Καὶ ἑώρακα, καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ασφαλὴς ὁ μάρτυς, ὅπερ ὄντως τεθέαται, τοῦτο καὶ λαλῶν. Οὐκ ἀγνοεῖ γὰρ ἴσως τὸ γεγραμμένον· • Α εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου, λέγε. » Εἶδον οὖν, φησί, τὸ σημεῖον, καὶ συνῆκα τὸν δι' αὐτοῦ σημαινόμενον. Μαρτυρῶ δὲ ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ νόμου μὲν τοῦ διὰ Μωσέως ἀναβοώμενος, διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν κηρυττόμενος· δοκεῖ δέ μοι πάλιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής μετά πολλής τινος τῆς ἀσφαλείας εἰπεῖν· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, κ τοῦτ᾽ ἔστιν, ὁ εἷς καὶ μόνος κατὰ φύσιν, ὁ τῆς τοῦ γεννήσαντος ιδιότητος κληρονόμος, πρὸς ἦν καὶ ἡμεῖς οἱ κατὰ θέσιν μορφούμεθα, καὶ δι᾿ οὗ πρὸς τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα κατά χάριν κεκλήμεθα. Ὡς γὰρ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, « Πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ο διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι κυρίως καὶ πρῶτον πρώτως] καὶ ἀληθῶς Πατέρα, οὕτω καὶ πᾶσα υἱότης ἐκ τοῦ Υἱοῦ, διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι κυρίως καὶ μόνον ἀληθῶς Υἱὸν, οὐ νόθον οὐδὲ ψευδώνυμον, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐ κατὰ ἀποκοπὴν, ἡ ῥεῦσιν, ἢ μερισμόν, ἢ τομήν· ἀπαθὴς γὰρ ἡ θεία φύσις παντελῶς· ἀλλ' ὡς ἕνα ἐξ ἑνὸς, ἀεὶ συνυπάρχοντα, καὶ συναΐδιον καὶ ἐμπεφυκότα τῷ γεννήσαντι, ἐν αὐτῷ τε ὄντα, καὶ ἐξ αὐτοῦ προελ- θόντα ἀμερίστως καὶ ἀδιαστάτως, ἐπεὶ μηδὲ κατὰ σῶμα τὸ θεῖον, μήτε τόπῳ περιληπτόν, ἢ διαστημα τικὰς τὰς μεταβάσεις ποιεῖσθαι πεφυκός, ἀλλ' ὡς πρόεισιν ἐκ πυρὸς ἡ ἐνοῦσα θερμότης αὐτῷ, δοκοῦσα μέν πως αὐτοῦ ταῖς ἐπινοίαις μερίζεσθαι, καὶ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸ ὑπάρχειν, ἐξ αὐτοῦ δὲ οὖσα καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϊοῦσα μετὰ τοῦ μηδὲν ἀδικεῖν κατά γε τὸν ἀποκοπῆς, ἤτοι μερισμοῦ καὶ βεύσεως λόγον· ὅλη γὰρ ἐν ὅλῳ τῷ πυρὶ σώζεται· οὕτω νοήσομεν καὶ ἐπὶ τοῦ θείου γεννήματος θεο- πρεπεστάτην ἐπ᾿ αὐτῷ τὴν θεωρίαν λαμβάνοντες· καὶ Υἱὸν μὲν ἰδίως ὑφεστάναι πιστεύοντες, οὐ μὴν ἔξω τιθέντες αὐτὸν τῆς μιᾶς καὶ ἀφράστου θεότητος, η οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἑτεροούσιον εἶναι λέγοντες· ἡ γὰρ ἂν Υἱὸς οὐκέτ' ἂν νοοῖτο δικαίως, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο, καὶ πρόσφατος ἡμῖν ἀνατελεῖ Θεὸς, ἕτερος ὑπάρχων παρὰ τὸν ὄντα καὶ μόνον. Τὸ γὰρ οὐκ ὄν ὁμοούσιον τῷ κατά φύσιν Θεῷ, πῶς οὐ πάντως ἀπο- πεσεῖται τοῦ εἶναι Θεὸς ἀληθινός; Ἐπειδὴ δὲ ἀξιό χρεώς τε καὶ ἀξιολογώτατος ὁ μακάριος Βαπτιστής, μαρτυρεῖ δὲ ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· Θεὸν εἶναι πάντως ἀληθινὸν ὁμολογήσομεν τὸν Υἱὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός· τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὰ τῆς υἱότητος ὄνομα, καὶ ἕτερον οὐδέν. Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ιωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο, καὶ ἐμβλέψας τῷ * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A quemadmodum jam dictum est, ad bumani generis utilitatem. I, 34. Et ego vidi, et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei. Gravissimus testis, qui quod revera spectavit, illud etiam loquitur. Non enim forsan ignorat id quod scriptum est : c Quæ oculi tui viderunt, illa dicito ". » Vidi ergo, inquit, signum, et agnovi eum qui per ipsum significabatur. Testor autem hunc esse Dei Filium, qui a Mose per legem pradi catus est, et sanctorum prophetarum voce. Rur- sus autem, beatus evangelista mihi videtur consi- derate admodum dicere: Hic est Filius Dei, › hoc est, unus ac solus secundum naturam, ille pa. ternæ proprietatis hæres,, ad quem etiam nos ad- optivi conformamur, et per quem ad dignitatem adoptionis per gratiam vocali sumus. Ut enim ex Deo et Patre Omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur ", » propterea quod ipse est proprie, per se, et vere Pater est, sic etiam omnis filiatio ex Filio, propterea quod ipse proprie duntaxat est Filius, non spurius, neque falso nuncupatus, sed ex substantia Dei ac Patris, non per decisionem, aut fluxum, seu divisionem (divina quippe natura passionis omnis est expers) sed unus ex uno, C semper coexsistens, et coæternus, et Patri insitus, et in ipso exsistens, atque ex ipso procedens, ci- tra divisionem et indivulse, quandoquidem neque corporeus est Deus, nec loco circumscribitur, aut transitu locorum spatiorumque movetur, sed quem- admodum ex igne prodit insita ei caliditas, quæ videtur ab eo quodammodo cogitatione separari, et aliud ab ipso quiddam exsistere, cum sit ex ipso et in ipso secundum naturam, et ex eo citra damnum ullum procedat, nimirum citra decisio- nem seu divisionem ac fluxum (tota enim in toto servatur igne) sic etiam statuendum nobis est de divino genimine, pro eo ac de Deo decct cogitan- tibus et Filius proprie quidem subsistere cre- dendus, non tamen ab una et ineffabili deilate excludendus, neque alterius esse a Patre substan- tiæ dicendus. Alioqui enim non amplius Filius esse jure putabitur, sed aliquid aliud ab ipso, et recens nobis Deus exsistet, alius ab eo qui est ac solus est. Quod enim non est consubstantiale na- turali Deo, quomodo fieri poterit ut sit Deus ve- rus? Sed cum gravissimus ac locupletissimus sit beatus Baptista, et hunc esse Filium Dei testetur, Filium Deum esse verum utique fatebimur, et de substantia Fatris. Hoc enim, et nibil aliud signifi- cat nomen filiationis. B [al. Prov. xxv, 8. Ephes. 111, 15. D " I, 35-36. Altera die ilerum stabal Joannes, el ex discipulis ejus duo : et respiciens Jesum ambulan-

μαρτυρίαις ἐπενεγκών, ὅτι « Ο πέμψας με βαπτί- ζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν, Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεύμα καταβαίνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. · Ἐφ' ᾧ δὴ καὶ μάλιστα διαγελών οἶμαι πρέπειν τοὺς ἀνοήτους αἱρετικοὺς, τὸ ἐν τάξει σημείου τεθὲν, εἰς ἀλήθειαν πράγματος ἐκλαμβάνοντας, εἰ καὶ γέγονεν οἰκονομικῶς, καθάπερ ἤδη προείρηται, διὰ τὴν τῆς ἀνθρω πότητος χρείαν. Καὶ ἑώρακα, καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ασφαλὴς ὁ μάρτυς, ὅπερ ὄντως τεθέαται, τοῦτο καὶ λαλῶν. Οὐκ ἀγνοεῖ γὰρ ἴσως τὸ γεγραμμένον· • Α εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου, λέγε. » Εἶδον οὖν, φησί, τὸ σημεῖον, καὶ συνῆκα τὸν δι' αὐτοῦ σημαινόμενον. Μαρτυρῶ δὲ ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ νόμου μὲν τοῦ διὰ Μωσέως ἀναβοώμενος, διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν κηρυττόμενος· δοκεῖ δέ μοι πάλιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής μετά πολλής τινος τῆς ἀσφαλείας εἰπεῖν· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, κ τοῦτ᾽ ἔστιν, ὁ εἷς καὶ μόνος κατὰ φύσιν, ὁ τῆς τοῦ γεννήσαντος ιδιότητος κληρονόμος, πρὸς ἦν καὶ ἡμεῖς οἱ κατὰ θέσιν μορφούμεθα, καὶ δι᾿ οὗ πρὸς τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα κατά χάριν κεκλήμεθα. Ὡς γὰρ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, « Πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ο διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι κυρίως καὶ πρῶτον πρώτως] καὶ ἀληθῶς Πατέρα, οὕτω καὶ πᾶσα υἱότης ἐκ τοῦ Υἱοῦ, διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι κυρίως καὶ μόνον ἀληθῶς Υἱὸν, οὐ νόθον οὐδὲ ψευδώνυμον, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐ κατὰ ἀποκοπὴν, ἡ ῥεῦσιν, ἢ μερισμόν, ἢ τομήν· ἀπαθὴς γὰρ ἡ θεία φύσις παντελῶς· ἀλλ' ὡς ἕνα ἐξ ἑνὸς, ἀεὶ συνυπάρχοντα, καὶ συναΐδιον καὶ ἐμπεφυκότα τῷ γεννήσαντι, ἐν αὐτῷ τε ὄντα, καὶ ἐξ αὐτοῦ προελ- θόντα ἀμερίστως καὶ ἀδιαστάτως, ἐπεὶ μηδὲ κατὰ σῶμα τὸ θεῖον, μήτε τόπῳ περιληπτόν, ἢ διαστημα τικὰς τὰς μεταβάσεις ποιεῖσθαι πεφυκός, ἀλλ' ὡς πρόεισιν ἐκ πυρὸς ἡ ἐνοῦσα θερμότης αὐτῷ, δοκοῦσα μέν πως αὐτοῦ ταῖς ἐπινοίαις μερίζεσθαι, καὶ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸ ὑπάρχειν, ἐξ αὐτοῦ δὲ οὖσα καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϊοῦσα μετὰ τοῦ μηδὲν ἀδικεῖν κατά γε τὸν ἀποκοπῆς, ἤτοι μερισμοῦ καὶ βεύσεως λόγον· ὅλη γὰρ ἐν ὅλῳ τῷ πυρὶ σώζεται· οὕτω νοήσομεν καὶ ἐπὶ τοῦ θείου γεννήματος θεο- πρεπεστάτην ἐπ᾿ αὐτῷ τὴν θεωρίαν λαμβάνοντες· καὶ Υἱὸν μὲν ἰδίως ὑφεστάναι πιστεύοντες, οὐ μὴν ἔξω τιθέντες αὐτὸν τῆς μιᾶς καὶ ἀφράστου θεότητος, η οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἑτεροούσιον εἶναι λέγοντες· ἡ γὰρ ἂν Υἱὸς οὐκέτ' ἂν νοοῖτο δικαίως, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο, καὶ πρόσφατος ἡμῖν ἀνατελεῖ Θεὸς, ἕτερος ὑπάρχων παρὰ τὸν ὄντα καὶ μόνον. Τὸ γὰρ οὐκ ὄν ὁμοούσιον τῷ κατά φύσιν Θεῷ, πῶς οὐ πάντως ἀπο- πεσεῖται τοῦ εἶναι Θεὸς ἀληθινός; Ἐπειδὴ δὲ ἀξιό χρεώς τε καὶ ἀξιολογώτατος ὁ μακάριος Βαπτιστής, μαρτυρεῖ δὲ ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· Θεὸν εἶναι πάντως ἀληθινὸν ὁμολογήσομεν τὸν Υἱὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός· τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὰ τῆς υἱότητος ὄνομα, καὶ ἕτερον οὐδέν. Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ιωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο, καὶ ἐμβλέψας τῷ * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A quemadmodum jam dictum est, ad bumani generis utilitatem. I, 34. Et ego vidi, et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei. Gravissimus testis, qui quod revera spectavit, illud etiam loquitur. Non enim forsan ignorat id quod scriptum est : c Quæ oculi tui viderunt, illa dicito ". » Vidi ergo, inquit, signum, et agnovi eum qui per ipsum significabatur. Testor autem hunc esse Dei Filium, qui a Mose per legem pradi catus est, et sanctorum prophetarum voce. Rur- sus autem, beatus evangelista mihi videtur consi- derate admodum dicere: Hic est Filius Dei, › hoc est, unus ac solus secundum naturam, ille pa. ternæ proprietatis hæres,, ad quem etiam nos ad- optivi conformamur, et per quem ad dignitatem adoptionis per gratiam vocali sumus. Ut enim ex Deo et Patre Omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur ", » propterea quod ipse est proprie, per se, et vere Pater est, sic etiam omnis filiatio ex Filio, propterea quod ipse proprie duntaxat est Filius, non spurius, neque falso nuncupatus, sed ex substantia Dei ac Patris, non per decisionem, aut fluxum, seu divisionem (divina quippe natura passionis omnis est expers) sed unus ex uno, C semper coexsistens, et coæternus, et Patri insitus, et in ipso exsistens, atque ex ipso procedens, ci- tra divisionem et indivulse, quandoquidem neque corporeus est Deus, nec loco circumscribitur, aut transitu locorum spatiorumque movetur, sed quem- admodum ex igne prodit insita ei caliditas, quæ videtur ab eo quodammodo cogitatione separari, et aliud ab ipso quiddam exsistere, cum sit ex ipso et in ipso secundum naturam, et ex eo citra damnum ullum procedat, nimirum citra decisio- nem seu divisionem ac fluxum (tota enim in toto servatur igne) sic etiam statuendum nobis est de divino genimine, pro eo ac de Deo decct cogitan- tibus et Filius proprie quidem subsistere cre- dendus, non tamen ab una et ineffabili deilate excludendus, neque alterius esse a Patre substan- tiæ dicendus. Alioqui enim non amplius Filius esse jure putabitur, sed aliquid aliud ab ipso, et recens nobis Deus exsistet, alius ab eo qui est ac solus est. Quod enim non est consubstantiale na- turali Deo, quomodo fieri poterit ut sit Deus ve- rus? Sed cum gravissimus ac locupletissimus sit beatus Baptista, et hunc esse Filium Dei testetur, Filium Deum esse verum utique fatebimur, et de substantia Fatris. Hoc enim, et nibil aliud signifi- cat nomen filiationis. B [al. Prov. xxv, 8. Ephes. 111, 15. D " I, 35-36. Altera die ilerum stabal Joannes, el ex discipulis ejus duo : et respiciens Jesum ambulan-

Α Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· “Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ει Φθάσας ἤδη προέδειξεν αὐτὸν ὁ μακάριος Βαπτι- στῆς· ἀλλ᾿ ἰδοὺ καὶ αὖθις τὸν αὐτὸν ἀνακυκλήσας λόγον, ἐπιδεικνύει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀμνὸν ὀνομάζει Θεοῦ, καὶ τὴν τοῦ κόσμου φησὶν αἴρειν ἁμαρτίαν, μονονουχὶ πρὸς ὑπόμνησιν ἄγων τοὺς ἀκροωμένους τοῦ ἐν προφήταις λέγοντος· : Εγώ είμι, ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθήσομαι. » Επαναλαβὼν δὲ οὐ μάτην ὁ Βαπτιστὴς τὴν αὐτὴν ποιεῖται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν. Ἀρετῆς γάρ ἐστιν ἔργον διδασκαλικής τὸν οὔπω παραδεχθέντα λόγον, ταῖς τῶν μαθητευο- μένων εγκαθειργνύναι ψυχαῖς, οὐκ ὀκνούσης προς ἐπανάληψιν, ἀνεξικακούσης δὲ μᾶλλον ἐπ' ὠφελείᾳ β τῶν παιδευομένων. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ μακά- ριος Παυλός φησι· « Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ. Ορᾷς τῇ διδασκαλία γείτονα τὸν ἐξ αὐτῆς ἀνα- δοθέντα καρπόν; Ορᾷς ὅσον τῆς ἐπαναλήψεως εύ- ρέθη τὸ κέρδος; Μανθανέτω τοιγαροῦν διὰ τούτων ὁ διδάσκειν πεπιστευμένος, ὄκνου μὲν ἀμείνων ὁρᾶσθαι παντὸς, ἑαυτῷ δὲ πλέον, ἢ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιζή- μιον ἡγεῖσθαι τὴν σιωπὴν, καὶ μὴ εἰς ἀργίαν μὲν ἀδρανή, καθάπερ εἰς γῆν, τὸ δεσποτικὸν ἀντορύττει τάλαντον, διανέμειν δὲ μᾶλλον τοῖς τραπεζίταις τὸ άργύριον· κομιεῖται γὰρ ὁ Σωτὴρ τὸ ἑαυτοῦ σὺν τόκῳ, καὶ καθάπερ τινὰ σπόρον ζωογονήσει τὸν ἐγω καταβληθέντα λόγον. Ἔχεις ἐν τούτοις εὐφυεστάτην τῶν εἰρημένων ἀπόδειξιν. Οὐ γὰρ ἐκνήσας ὁ Βαπτι- στις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιδεῖξαι τὸν Κύριον, καὶ εἰς δεύτερον εἰπεῖν· « Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ο τοσοῦτον αὐτοὺς ὠφε λήσας ὁρᾶται, ὡς καὶ ὑποπεῖσαι λοιπὸν ἀκολουθεῖν, καὶ ἤδη τῆς ὑπ' αὐτῷ μαθητείας ὁρᾶν. Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς. Τι ζητεῖτε ; Επεστράφη χρησίμως πρὸς τοὺς ἀκολουθοῦντας ὁ Κύριος, ἵνα ἔργῳ μάθῃς τὸ μελωδούμενον· « Εξ- εζήτησα τὸν Κύριον, καὶ προσέσχε μοι· , ἕως μὲν γὰρ οὔπω διὰ τρόπων ἀγαθῶν, καὶ τῆς ἐν τῷ πι- στεύειν ὀρθότητος ἐπιζητοῦμεν τὸν Θεὸν, ἐκ προσώπου τρόπον τινὰ κατόπιν κείμεθα· ἐπὰν δὲ τὸν θεῖον αὐτοῦ διψήσαντες νόμον, τὴν ἁγίαν καὶ ἐξαίρετον τῆς δικαιοσύνης Ιχνηλατῶμεν ὁδὸν, τότε δὴ πάντως ἡμᾶς ἐπισκέψεται τὸ γεγραμμένον ἐκεῖνο βοῶν· « Επιστρέψατε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομα. πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. » - « Τί δε ζητείτε; » φησὶ πρὸς αὐτούς· οὐκ ἀγνοήσας, πόθεν· πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεός· ἀρχὴν δὲ καὶ ῥίζαν ταῖς διαλέξεσι τιθεὶς τὴν ἐρώτησιν. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Ραβδί, δ λέγεται ερμηνευό μενον, Διδάσκαλε, που μένεις; Εὐπαιδεύτως ὑπαντῶσιν οἱ διερωτώμενοι· διδά- σκαλον γὰρ ἤδη καλοῦσι, τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. tem dicit : Ecce Agnus Dei, qui lollit peccatum miundi. Ipsum jam antea beatus Baptista demonstravit : sed ecce rursus eadem oratione repetita suis disci- pulis ostendit Jesum et agnum Dei nominat, et tollere mundi peccatum ait, propemodum eis in memoriam ipsum revocans apud prophetas dicen- tem : « Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor 57. › Non frustra vero bea- tus Baptista eadem de Salvatore identidem repetit. Officium quippe ac virtus doctoris est, res non- dum perceptas discipulorum mentibus inculcare, nec eadem sæpius repetendo gravari, sed ad disci- pulorum utilitatem patienter id agere. Quod fit ut beatus quoque Paulus dicat: Eadem vobis scribere, me quidem non piget, vobis autem ne- cessarium est **. › 1, 37. audierunt eum duo discipuli loquen tem, et secuti sunt Jesum. Vides quam cito suum fructum doctrina pro- tulit? Vides quantum repetitionis lucrum inventum sit? Discat ergo ex his, quisquis ille est cui do- cendi creditum munus est, pigritiam omnem su- perare, sibique majori noxæ quam auditoribus putare silentium, nec talentum Domini in ignava inertia, velut humi defodere, sed argentum potius nummulariis tradere. Recipiet enim Salvator quod suum est cum fenore, ac veluti semen quoddam injectum sermonem vivificabit. Habes bic admo- dum genuinam istius rei demonstrationem. Non C gravatus enim Baptista suis discipulis Dominum ostendere, iterumque repetere: . Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi ", » tantum discipulis suis contulit, ut eos sequi demum persuaserit, et ejus disciplinæ sese jam tum adjungere. I, 58. Conversus autem Jesus, et videns eos ser quentes se, dicit eis: Quid quæritis ? Opportune conversus est Dominus ad sequentes se, ut reipsa discas quod in Psalmis canitur: « Ex- quisivi Dominum et intendit mihi ". » Quandiu enim bonis moribus et recta fide Deum non quæ- rimus, post ipsum averso vultu quodammodo collo- cati sumus: sed cum divinæ legis siti sanctum et eximium justitiæ iter insistimus, tunc certe nos respicit, illud nobis inclamans: Convertimini ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus omnipo- tens "., Ad eos autem Christus, e Quid quæritis ?, inquit, non quod ignoraret (euncta enim novit, ut Deus), sed quod interrogationem hanc colloquendi primordium ac veluti radicem statueret. 1, 38. Qui dixerunt ei: Rabbi (quod dicitur inter- pretatum magister), ubi habitas? Docte ei occurrunt interrogati. Primum enim magistrum ipsum vocant, clare significantes se Isa. xLit, 25. Philipp. ut, 1. ** Joan. 1, 29. *** Psal. xxxmt, 5. 3º Zachar. 1, 3.

Α Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· “Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ει Φθάσας ἤδη προέδειξεν αὐτὸν ὁ μακάριος Βαπτι- στῆς· ἀλλ᾿ ἰδοὺ καὶ αὖθις τὸν αὐτὸν ἀνακυκλήσας λόγον, ἐπιδεικνύει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀμνὸν ὀνομάζει Θεοῦ, καὶ τὴν τοῦ κόσμου φησὶν αἴρειν ἁμαρτίαν, μονονουχὶ πρὸς ὑπόμνησιν ἄγων τοὺς ἀκροωμένους τοῦ ἐν προφήταις λέγοντος· : Εγώ είμι, ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθήσομαι. » Επαναλαβὼν δὲ οὐ μάτην ὁ Βαπτιστὴς τὴν αὐτὴν ποιεῖται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν. Ἀρετῆς γάρ ἐστιν ἔργον διδασκαλικής τὸν οὔπω παραδεχθέντα λόγον, ταῖς τῶν μαθητευο- μένων εγκαθειργνύναι ψυχαῖς, οὐκ ὀκνούσης προς ἐπανάληψιν, ἀνεξικακούσης δὲ μᾶλλον ἐπ' ὠφελείᾳ β τῶν παιδευομένων. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ μακά- ριος Παυλός φησι· « Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ. Ορᾷς τῇ διδασκαλία γείτονα τὸν ἐξ αὐτῆς ἀνα- δοθέντα καρπόν; Ορᾷς ὅσον τῆς ἐπαναλήψεως εύ- ρέθη τὸ κέρδος; Μανθανέτω τοιγαροῦν διὰ τούτων ὁ διδάσκειν πεπιστευμένος, ὄκνου μὲν ἀμείνων ὁρᾶσθαι παντὸς, ἑαυτῷ δὲ πλέον, ἢ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιζή- μιον ἡγεῖσθαι τὴν σιωπὴν, καὶ μὴ εἰς ἀργίαν μὲν ἀδρανή, καθάπερ εἰς γῆν, τὸ δεσποτικὸν ἀντορύττει τάλαντον, διανέμειν δὲ μᾶλλον τοῖς τραπεζίταις τὸ άργύριον· κομιεῖται γὰρ ὁ Σωτὴρ τὸ ἑαυτοῦ σὺν τόκῳ, καὶ καθάπερ τινὰ σπόρον ζωογονήσει τὸν ἐγω καταβληθέντα λόγον. Ἔχεις ἐν τούτοις εὐφυεστάτην τῶν εἰρημένων ἀπόδειξιν. Οὐ γὰρ ἐκνήσας ὁ Βαπτι- στις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιδεῖξαι τὸν Κύριον, καὶ εἰς δεύτερον εἰπεῖν· « Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ο τοσοῦτον αὐτοὺς ὠφε λήσας ὁρᾶται, ὡς καὶ ὑποπεῖσαι λοιπὸν ἀκολουθεῖν, καὶ ἤδη τῆς ὑπ' αὐτῷ μαθητείας ὁρᾶν. Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς. Τι ζητεῖτε ; Επεστράφη χρησίμως πρὸς τοὺς ἀκολουθοῦντας ὁ Κύριος, ἵνα ἔργῳ μάθῃς τὸ μελωδούμενον· « Εξ- εζήτησα τὸν Κύριον, καὶ προσέσχε μοι· , ἕως μὲν γὰρ οὔπω διὰ τρόπων ἀγαθῶν, καὶ τῆς ἐν τῷ πι- στεύειν ὀρθότητος ἐπιζητοῦμεν τὸν Θεὸν, ἐκ προσώπου τρόπον τινὰ κατόπιν κείμεθα· ἐπὰν δὲ τὸν θεῖον αὐτοῦ διψήσαντες νόμον, τὴν ἁγίαν καὶ ἐξαίρετον τῆς δικαιοσύνης Ιχνηλατῶμεν ὁδὸν, τότε δὴ πάντως ἡμᾶς ἐπισκέψεται τὸ γεγραμμένον ἐκεῖνο βοῶν· « Επιστρέψατε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομα. πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. » - « Τί δε ζητείτε; » φησὶ πρὸς αὐτούς· οὐκ ἀγνοήσας, πόθεν· πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεός· ἀρχὴν δὲ καὶ ῥίζαν ταῖς διαλέξεσι τιθεὶς τὴν ἐρώτησιν. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Ραβδί, δ λέγεται ερμηνευό μενον, Διδάσκαλε, που μένεις; Εὐπαιδεύτως ὑπαντῶσιν οἱ διερωτώμενοι· διδά- σκαλον γὰρ ἤδη καλοῦσι, τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. tem dicit : Ecce Agnus Dei, qui lollit peccatum miundi. Ipsum jam antea beatus Baptista demonstravit : sed ecce rursus eadem oratione repetita suis disci- pulis ostendit Jesum et agnum Dei nominat, et tollere mundi peccatum ait, propemodum eis in memoriam ipsum revocans apud prophetas dicen- tem : « Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor 57. › Non frustra vero bea- tus Baptista eadem de Salvatore identidem repetit. Officium quippe ac virtus doctoris est, res non- dum perceptas discipulorum mentibus inculcare, nec eadem sæpius repetendo gravari, sed ad disci- pulorum utilitatem patienter id agere. Quod fit ut beatus quoque Paulus dicat: Eadem vobis scribere, me quidem non piget, vobis autem ne- cessarium est **. › 1, 37. audierunt eum duo discipuli loquen tem, et secuti sunt Jesum. Vides quam cito suum fructum doctrina pro- tulit? Vides quantum repetitionis lucrum inventum sit? Discat ergo ex his, quisquis ille est cui do- cendi creditum munus est, pigritiam omnem su- perare, sibique majori noxæ quam auditoribus putare silentium, nec talentum Domini in ignava inertia, velut humi defodere, sed argentum potius nummulariis tradere. Recipiet enim Salvator quod suum est cum fenore, ac veluti semen quoddam injectum sermonem vivificabit. Habes bic admo- dum genuinam istius rei demonstrationem. Non C gravatus enim Baptista suis discipulis Dominum ostendere, iterumque repetere: . Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi ", » tantum discipulis suis contulit, ut eos sequi demum persuaserit, et ejus disciplinæ sese jam tum adjungere. I, 58. Conversus autem Jesus, et videns eos ser quentes se, dicit eis: Quid quæritis ? Opportune conversus est Dominus ad sequentes se, ut reipsa discas quod in Psalmis canitur: « Ex- quisivi Dominum et intendit mihi ". » Quandiu enim bonis moribus et recta fide Deum non quæ- rimus, post ipsum averso vultu quodammodo collo- cati sumus: sed cum divinæ legis siti sanctum et eximium justitiæ iter insistimus, tunc certe nos respicit, illud nobis inclamans: Convertimini ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus omnipo- tens "., Ad eos autem Christus, e Quid quæritis ?, inquit, non quod ignoraret (euncta enim novit, ut Deus), sed quod interrogationem hanc colloquendi primordium ac veluti radicem statueret. 1, 38. Qui dixerunt ei: Rabbi (quod dicitur inter- pretatum magister), ubi habitas? Docte ei occurrunt interrogati. Primum enim magistrum ipsum vocant, clare significantes se Isa. xLit, 25. Philipp. ut, 1. ** Joan. 1, 29. *** Psal. xxxmt, 5. 3º Zachar. 1, 3.

Α Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· “Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ει Φθάσας ἤδη προέδειξεν αὐτὸν ὁ μακάριος Βαπτι- στῆς· ἀλλ᾿ ἰδοὺ καὶ αὖθις τὸν αὐτὸν ἀνακυκλήσας λόγον, ἐπιδεικνύει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀμνὸν ὀνομάζει Θεοῦ, καὶ τὴν τοῦ κόσμου φησὶν αἴρειν ἁμαρτίαν, μονονουχὶ πρὸς ὑπόμνησιν ἄγων τοὺς ἀκροωμένους τοῦ ἐν προφήταις λέγοντος· : Εγώ είμι, ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθήσομαι. » Επαναλαβὼν δὲ οὐ μάτην ὁ Βαπτιστὴς τὴν αὐτὴν ποιεῖται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν. Ἀρετῆς γάρ ἐστιν ἔργον διδασκαλικής τὸν οὔπω παραδεχθέντα λόγον, ταῖς τῶν μαθητευο- μένων εγκαθειργνύναι ψυχαῖς, οὐκ ὀκνούσης προς ἐπανάληψιν, ἀνεξικακούσης δὲ μᾶλλον ἐπ' ὠφελείᾳ β τῶν παιδευομένων. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ μακά- ριος Παυλός φησι· « Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ. Ορᾷς τῇ διδασκαλία γείτονα τὸν ἐξ αὐτῆς ἀνα- δοθέντα καρπόν; Ορᾷς ὅσον τῆς ἐπαναλήψεως εύ- ρέθη τὸ κέρδος; Μανθανέτω τοιγαροῦν διὰ τούτων ὁ διδάσκειν πεπιστευμένος, ὄκνου μὲν ἀμείνων ὁρᾶσθαι παντὸς, ἑαυτῷ δὲ πλέον, ἢ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιζή- μιον ἡγεῖσθαι τὴν σιωπὴν, καὶ μὴ εἰς ἀργίαν μὲν ἀδρανή, καθάπερ εἰς γῆν, τὸ δεσποτικὸν ἀντορύττει τάλαντον, διανέμειν δὲ μᾶλλον τοῖς τραπεζίταις τὸ άργύριον· κομιεῖται γὰρ ὁ Σωτὴρ τὸ ἑαυτοῦ σὺν τόκῳ, καὶ καθάπερ τινὰ σπόρον ζωογονήσει τὸν ἐγω καταβληθέντα λόγον. Ἔχεις ἐν τούτοις εὐφυεστάτην τῶν εἰρημένων ἀπόδειξιν. Οὐ γὰρ ἐκνήσας ὁ Βαπτι- στις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιδεῖξαι τὸν Κύριον, καὶ εἰς δεύτερον εἰπεῖν· « Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ο τοσοῦτον αὐτοὺς ὠφε λήσας ὁρᾶται, ὡς καὶ ὑποπεῖσαι λοιπὸν ἀκολουθεῖν, καὶ ἤδη τῆς ὑπ' αὐτῷ μαθητείας ὁρᾶν. Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς. Τι ζητεῖτε ; Επεστράφη χρησίμως πρὸς τοὺς ἀκολουθοῦντας ὁ Κύριος, ἵνα ἔργῳ μάθῃς τὸ μελωδούμενον· « Εξ- εζήτησα τὸν Κύριον, καὶ προσέσχε μοι· , ἕως μὲν γὰρ οὔπω διὰ τρόπων ἀγαθῶν, καὶ τῆς ἐν τῷ πι- στεύειν ὀρθότητος ἐπιζητοῦμεν τὸν Θεὸν, ἐκ προσώπου τρόπον τινὰ κατόπιν κείμεθα· ἐπὰν δὲ τὸν θεῖον αὐτοῦ διψήσαντες νόμον, τὴν ἁγίαν καὶ ἐξαίρετον τῆς δικαιοσύνης Ιχνηλατῶμεν ὁδὸν, τότε δὴ πάντως ἡμᾶς ἐπισκέψεται τὸ γεγραμμένον ἐκεῖνο βοῶν· « Επιστρέψατε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομα. πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. » - « Τί δε ζητείτε; » φησὶ πρὸς αὐτούς· οὐκ ἀγνοήσας, πόθεν· πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεός· ἀρχὴν δὲ καὶ ῥίζαν ταῖς διαλέξεσι τιθεὶς τὴν ἐρώτησιν. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Ραβδί, δ λέγεται ερμηνευό μενον, Διδάσκαλε, που μένεις; Εὐπαιδεύτως ὑπαντῶσιν οἱ διερωτώμενοι· διδά- σκαλον γὰρ ἤδη καλοῦσι, τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. tem dicit : Ecce Agnus Dei, qui lollit peccatum miundi. Ipsum jam antea beatus Baptista demonstravit : sed ecce rursus eadem oratione repetita suis disci- pulis ostendit Jesum et agnum Dei nominat, et tollere mundi peccatum ait, propemodum eis in memoriam ipsum revocans apud prophetas dicen- tem : « Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor 57. › Non frustra vero bea- tus Baptista eadem de Salvatore identidem repetit. Officium quippe ac virtus doctoris est, res non- dum perceptas discipulorum mentibus inculcare, nec eadem sæpius repetendo gravari, sed ad disci- pulorum utilitatem patienter id agere. Quod fit ut beatus quoque Paulus dicat: Eadem vobis scribere, me quidem non piget, vobis autem ne- cessarium est **. › 1, 37. audierunt eum duo discipuli loquen tem, et secuti sunt Jesum. Vides quam cito suum fructum doctrina pro- tulit? Vides quantum repetitionis lucrum inventum sit? Discat ergo ex his, quisquis ille est cui do- cendi creditum munus est, pigritiam omnem su- perare, sibique majori noxæ quam auditoribus putare silentium, nec talentum Domini in ignava inertia, velut humi defodere, sed argentum potius nummulariis tradere. Recipiet enim Salvator quod suum est cum fenore, ac veluti semen quoddam injectum sermonem vivificabit. Habes bic admo- dum genuinam istius rei demonstrationem. Non C gravatus enim Baptista suis discipulis Dominum ostendere, iterumque repetere: . Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi ", » tantum discipulis suis contulit, ut eos sequi demum persuaserit, et ejus disciplinæ sese jam tum adjungere. I, 58. Conversus autem Jesus, et videns eos ser quentes se, dicit eis: Quid quæritis ? Opportune conversus est Dominus ad sequentes se, ut reipsa discas quod in Psalmis canitur: « Ex- quisivi Dominum et intendit mihi ". » Quandiu enim bonis moribus et recta fide Deum non quæ- rimus, post ipsum averso vultu quodammodo collo- cati sumus: sed cum divinæ legis siti sanctum et eximium justitiæ iter insistimus, tunc certe nos respicit, illud nobis inclamans: Convertimini ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus omnipo- tens "., Ad eos autem Christus, e Quid quæritis ?, inquit, non quod ignoraret (euncta enim novit, ut Deus), sed quod interrogationem hanc colloquendi primordium ac veluti radicem statueret. 1, 38. Qui dixerunt ei: Rabbi (quod dicitur inter- pretatum magister), ubi habitas? Docte ei occurrunt interrogati. Primum enim magistrum ipsum vocant, clare significantes se Isa. xLit, 25. Philipp. ut, 1. ** Joan. 1, 29. *** Psal. xxxmt, 5. 3º Zachar. 1, 3.

Α Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· “Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ει Φθάσας ἤδη προέδειξεν αὐτὸν ὁ μακάριος Βαπτι- στῆς· ἀλλ᾿ ἰδοὺ καὶ αὖθις τὸν αὐτὸν ἀνακυκλήσας λόγον, ἐπιδεικνύει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀμνὸν ὀνομάζει Θεοῦ, καὶ τὴν τοῦ κόσμου φησὶν αἴρειν ἁμαρτίαν, μονονουχὶ πρὸς ὑπόμνησιν ἄγων τοὺς ἀκροωμένους τοῦ ἐν προφήταις λέγοντος· : Εγώ είμι, ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθήσομαι. » Επαναλαβὼν δὲ οὐ μάτην ὁ Βαπτιστὴς τὴν αὐτὴν ποιεῖται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν. Ἀρετῆς γάρ ἐστιν ἔργον διδασκαλικής τὸν οὔπω παραδεχθέντα λόγον, ταῖς τῶν μαθητευο- μένων εγκαθειργνύναι ψυχαῖς, οὐκ ὀκνούσης προς ἐπανάληψιν, ἀνεξικακούσης δὲ μᾶλλον ἐπ' ὠφελείᾳ β τῶν παιδευομένων. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ μακά- ριος Παυλός φησι· « Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ. Ορᾷς τῇ διδασκαλία γείτονα τὸν ἐξ αὐτῆς ἀνα- δοθέντα καρπόν; Ορᾷς ὅσον τῆς ἐπαναλήψεως εύ- ρέθη τὸ κέρδος; Μανθανέτω τοιγαροῦν διὰ τούτων ὁ διδάσκειν πεπιστευμένος, ὄκνου μὲν ἀμείνων ὁρᾶσθαι παντὸς, ἑαυτῷ δὲ πλέον, ἢ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιζή- μιον ἡγεῖσθαι τὴν σιωπὴν, καὶ μὴ εἰς ἀργίαν μὲν ἀδρανή, καθάπερ εἰς γῆν, τὸ δεσποτικὸν ἀντορύττει τάλαντον, διανέμειν δὲ μᾶλλον τοῖς τραπεζίταις τὸ άργύριον· κομιεῖται γὰρ ὁ Σωτὴρ τὸ ἑαυτοῦ σὺν τόκῳ, καὶ καθάπερ τινὰ σπόρον ζωογονήσει τὸν ἐγω καταβληθέντα λόγον. Ἔχεις ἐν τούτοις εὐφυεστάτην τῶν εἰρημένων ἀπόδειξιν. Οὐ γὰρ ἐκνήσας ὁ Βαπτι- στις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιδεῖξαι τὸν Κύριον, καὶ εἰς δεύτερον εἰπεῖν· « Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ο τοσοῦτον αὐτοὺς ὠφε λήσας ὁρᾶται, ὡς καὶ ὑποπεῖσαι λοιπὸν ἀκολουθεῖν, καὶ ἤδη τῆς ὑπ' αὐτῷ μαθητείας ὁρᾶν. Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς. Τι ζητεῖτε ; Επεστράφη χρησίμως πρὸς τοὺς ἀκολουθοῦντας ὁ Κύριος, ἵνα ἔργῳ μάθῃς τὸ μελωδούμενον· « Εξ- εζήτησα τὸν Κύριον, καὶ προσέσχε μοι· , ἕως μὲν γὰρ οὔπω διὰ τρόπων ἀγαθῶν, καὶ τῆς ἐν τῷ πι- στεύειν ὀρθότητος ἐπιζητοῦμεν τὸν Θεὸν, ἐκ προσώπου τρόπον τινὰ κατόπιν κείμεθα· ἐπὰν δὲ τὸν θεῖον αὐτοῦ διψήσαντες νόμον, τὴν ἁγίαν καὶ ἐξαίρετον τῆς δικαιοσύνης Ιχνηλατῶμεν ὁδὸν, τότε δὴ πάντως ἡμᾶς ἐπισκέψεται τὸ γεγραμμένον ἐκεῖνο βοῶν· « Επιστρέψατε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομα. πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. » - « Τί δε ζητείτε; » φησὶ πρὸς αὐτούς· οὐκ ἀγνοήσας, πόθεν· πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεός· ἀρχὴν δὲ καὶ ῥίζαν ταῖς διαλέξεσι τιθεὶς τὴν ἐρώτησιν. Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Ραβδί, δ λέγεται ερμηνευό μενον, Διδάσκαλε, που μένεις; Εὐπαιδεύτως ὑπαντῶσιν οἱ διερωτώμενοι· διδά- σκαλον γὰρ ἤδη καλοῦσι, τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. tem dicit : Ecce Agnus Dei, qui lollit peccatum miundi. Ipsum jam antea beatus Baptista demonstravit : sed ecce rursus eadem oratione repetita suis disci- pulis ostendit Jesum et agnum Dei nominat, et tollere mundi peccatum ait, propemodum eis in memoriam ipsum revocans apud prophetas dicen- tem : « Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor 57. › Non frustra vero bea- tus Baptista eadem de Salvatore identidem repetit. Officium quippe ac virtus doctoris est, res non- dum perceptas discipulorum mentibus inculcare, nec eadem sæpius repetendo gravari, sed ad disci- pulorum utilitatem patienter id agere. Quod fit ut beatus quoque Paulus dicat: Eadem vobis scribere, me quidem non piget, vobis autem ne- cessarium est **. › 1, 37. audierunt eum duo discipuli loquen tem, et secuti sunt Jesum. Vides quam cito suum fructum doctrina pro- tulit? Vides quantum repetitionis lucrum inventum sit? Discat ergo ex his, quisquis ille est cui do- cendi creditum munus est, pigritiam omnem su- perare, sibique majori noxæ quam auditoribus putare silentium, nec talentum Domini in ignava inertia, velut humi defodere, sed argentum potius nummulariis tradere. Recipiet enim Salvator quod suum est cum fenore, ac veluti semen quoddam injectum sermonem vivificabit. Habes bic admo- dum genuinam istius rei demonstrationem. Non C gravatus enim Baptista suis discipulis Dominum ostendere, iterumque repetere: . Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi ", » tantum discipulis suis contulit, ut eos sequi demum persuaserit, et ejus disciplinæ sese jam tum adjungere. I, 58. Conversus autem Jesus, et videns eos ser quentes se, dicit eis: Quid quæritis ? Opportune conversus est Dominus ad sequentes se, ut reipsa discas quod in Psalmis canitur: « Ex- quisivi Dominum et intendit mihi ". » Quandiu enim bonis moribus et recta fide Deum non quæ- rimus, post ipsum averso vultu quodammodo collo- cati sumus: sed cum divinæ legis siti sanctum et eximium justitiæ iter insistimus, tunc certe nos respicit, illud nobis inclamans: Convertimini ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus omnipo- tens "., Ad eos autem Christus, e Quid quæritis ?, inquit, non quod ignoraret (euncta enim novit, ut Deus), sed quod interrogationem hanc colloquendi primordium ac veluti radicem statueret. 1, 38. Qui dixerunt ei: Rabbi (quod dicitur inter- pretatum magister), ubi habitas? Docte ei occurrunt interrogati. Primum enim magistrum ipsum vocant, clare significantes se Isa. xLit, 25. Philipp. ut, 1. ** Joan. 1, 29. *** Psal. xxxmt, 5. 3º Zachar. 1, 3.

διὰ τούτου σαφῶς ἑρμηνεύοντες· εἶτα τὴν ἑστίαν ἀξιοῦσιν εἰπεῖν, ὡς ἐν αὐτῇ τὴν χρείαν ἐροῦντες εὐ- καίρως· οὐ γὰρ δήπου, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὸν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις λόγον, ὁδοῦ πάρεργον ποιεῖσθαι δεῖν ἐδο- κίμαζεν [αι. ἐδοκίμαζον]· ἔσται δὲ πάλιν ἡμῖν εἰς τύπον ἐπωφελῆ τὸ λεγόμενον. Λέγει αὐτοῖς· Ἔρχεσθε καὶ ἴδετε. Οὐ σημαίνει τὴν οἰκίαν, καίτοι τοῦτο ποιεῖν ἐξαι- τούμενος, ἰέναι δὲ μᾶλλον εἰς αὐτὴν παραχρῆμα κελεύει· πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διδάσκων, ὡς ἐν ὑπου γραμμῷ τῷ πράγματι, ὅτι τῶν ἀγαθῶν τὴν ζήτησιν οὐκ εἰς ὑπερθέσεις ἀναῤῥιπτεῖσθαι καλόν· τὸ γὰρ μέλ. λειν ὅλως ἐν τοῖς ὠφελεῖν πεφυκόσιν ἐπιζήμιον· εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ τόδε, ὅτι τοῖς ἀγνοοῦσιν ἔτι τὸν ἅγιον οἶκον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν Ἐκκλησίαν, οὐ τὸ ὅποι ποτὲ κεῖται μαθεῖν ἀρ κέσει πρὸς σωτηρίαν, ἀλλὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς αὐτὸν διὰ τῆς πίστεως, ἰδεῖν τε τὰ ἐν αὐτῷ μυστικῶς δηλον ότι τελούμενα. Ἦλθον οὖν καὶ εἶδον που μένει, καὶ παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὥρα εν ὡς δεκάτη. Εὐπαρέδρως οἱ μαθηταὶ τὴν τῶν θείων μυστηρίων ἐπαιδεύοντο γνῶσιν· οὐ γὰρ οἶμαι πρέπειν ἀψίκορον τοῖς φιλομαθέσιν ὑπάρχειν διάνοιαν, φιλοπονωτάτην δὲ μᾶλλον, καὶ τῆς ἐν ἱδρῶσιν ἀγαθοῖς μικροψυχίας κρείττονα, ὡς εἰς ἅπαντα τῆς ζωῆς τὸν καιρὸν ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ προθυμία φαίνεσθαι διαπρέποντας· τοῦτο γὰρ ὡς δι' αἰνίγματος οἶμαι δηλοῦν τὸ, « Παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὁ ἐπειδὴ δέ φη- σιν, ε Ωρα ἦν ὡς δεκάτη, ο καὶ πρὸς αὐτὸ τοῦτο λέγομεν τὸν ἑκάστῳ χρήσιμόν τε καὶ οἰκεῖον ἐφαρ μάζοντες λόγον, ὅτι πάλιν ἡμᾶς διὰ τῆς οὕτω λεπτῆς ἐπιχειρήσεως ἐκδιδάσκει τῆς θεολογίας ὁ συγγρα φεύς, ὡς οὐκ ἐν ἀρχῇ τοῦ παρόντος αἰῶνος τὸ μέγα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐγνώσθη μυστήριον, ἀλλ᾽ εἰς τέλος ἤδη καταλύοντος τοῦ καιροῦ· . Επ' ἐσχάτων γὰρ, ὡς γέγραπται, τῶν ἡμερῶν διδακτοὶ πάντες ἀνα- δεδείγμεθα Θεοῦ. » Λέχου δέ μοι πάλιν τῶν εἰρημέ νων εἰκόνα περὶ τὴν δεκάτην ὥραν, προσεδρεύοντας τῷ Σωτῆρι τοὺς μαθητάς, οὓς καὶ καταλύσαντας ἅπαξ προσμεμενηκέναι φησὶν ὁ ἅγιος εὐαγγελιστής· ἵνα πάλιν μανθάνωσιν οἱ διὰ πίστεως εἰς τὸν θεῖον εἰσελαύνοντες οἶκον, καὶ αὐτῷ προστρέχοντες τῷ Χριστῷ, ὅτι χρὴ προσμένειν αὐτῷ, καὶ μὴ πάλιν ἀλλοτριοῦσθαι φιλεῖν, ἢ πρὸς ἁμαρτίαν ἐκβαίνοντας, Η παλινδρομούντας εἰς ἀπιστίαν. • Ην Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου, εἰς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων παρὰ Ἰωάννου, καὶ ακολουθησάντων αὐτῷ· εὑρίσκει οὗτος πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμε- ὁ Χριστὸς, καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰη- σοῦν. Οι λαβόντες ἄρτι τὸ τάλαντον, εὐθὺς τοῦ ταλάντου τὴν ἐργασίαν ἐπάγονται, καὶ τῷ Δεσπότῃ προσάγουσι. Τοιαῦται γὰρ ὄντως αἱ φιλήκοοί τε καὶ εὐμαθεῖς ἐρῶνται ψυχαί, οὐ μακρῶν δεόμεναι πρὸς ὠφέλειαν ῥημάτων, οὐδὲ ἐν κύκλοις ἐτῶν, ἢ μηνῶν τὸν ἐκ τῆς Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A velle aliquid discere. Tum rogant uti domum suam B indicet, tanquam ibi opportune dicturi quod sit operæ pretium. Nolebant enim, ut credibile est, de rebus gravissimis obiter tantum colloqui. Quo ex dicto exemplum nobis rursus utile capiendum est. 1, 39. Dicit eis : Venite et videte. : Domum suam non indicat, quamvis hoc roga- retur, sed potius ut ad eam statim se conferant jubet. Primum quidem, ut ea re ad exemplum proposita doceret in quærendis bonis malam esse dilationem in rebus enim utilibus damnosa est omnis cunctatio. Deinde, ignorantibus adbuc san- clam Salvatoris nostri Christi domum, id est Ec- clesiam, ad salutem non sufficere, si didicerint ubinam illa sit, nisi ad ipsum per fidem venerint, et quæ mystice in eo peraguntur perspexerint. I, 39. Venerunt igitur et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo: hora erat quasi de- cima. Assidui erant discipuli in percipienda divinorum mysteriorum cognitione. Levitatem quippe discendi cupidis convenire non existimo, sod laboriosun animum ac generosum, adeo ut omni tempore vitæ constanti studio clareant. Id enim significari arbitror his verbis: ‹ Et apud eum manserunt die illo. » Cum autem ait: Hora erat quasi decima, c theologum dicimus accommodata cuique ratione rursum nos subtiliter edocere, non in hujus sæ- culi primordio magnum illud Salvatoris nostri mysterium innotuisse, verum tempore jam ad finem tendente. « Iu novissimis enim, ut scriptumn est, ‹ diebus, docti a Deo omnes sumus 61. › Præterea, cum discipuli circiter horam decimam Salvatori assideant, et a sancto evangelista apud eum porro mansisse dicantur: discant rursus inde qui per ſi- dem in divinam domum ingrediuntur, et ad Chri- stum accurrunt, apud ipsum manendum esse, nec ab eo secedendum ad peccatum transeundo, aut in incredulitatem rursus migrando. D vcν «f Jerem. xxxι, 34. J, 40,41. Erat Andreas frater, Simonis Petri, unus ex duobus, qui audierant a Joanne, et secuti fuerant eum. Invenit hic primum fratrem suum Simonem, el dicit ei : Invenimus Messiam (quod est inter- prelatum Christus). adduxit eum ad Jesum, Qui talentum nuper acceperant, ejus statim quæstum uberiorem Domino oferunt. Tales enim profecto sunt illa studiose animæ, quibus opus non est multis verbis ut erudiantur, neque longo annorum aut mensium curriculo, ut doctrinæ fru-

διὰ τούτου σαφῶς ἑρμηνεύοντες· εἶτα τὴν ἑστίαν ἀξιοῦσιν εἰπεῖν, ὡς ἐν αὐτῇ τὴν χρείαν ἐροῦντες εὐ- καίρως· οὐ γὰρ δήπου, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὸν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις λόγον, ὁδοῦ πάρεργον ποιεῖσθαι δεῖν ἐδο- κίμαζεν [αι. ἐδοκίμαζον]· ἔσται δὲ πάλιν ἡμῖν εἰς τύπον ἐπωφελῆ τὸ λεγόμενον. Λέγει αὐτοῖς· Ἔρχεσθε καὶ ἴδετε. Οὐ σημαίνει τὴν οἰκίαν, καίτοι τοῦτο ποιεῖν ἐξαι- τούμενος, ἰέναι δὲ μᾶλλον εἰς αὐτὴν παραχρῆμα κελεύει· πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διδάσκων, ὡς ἐν ὑπου γραμμῷ τῷ πράγματι, ὅτι τῶν ἀγαθῶν τὴν ζήτησιν οὐκ εἰς ὑπερθέσεις ἀναῤῥιπτεῖσθαι καλόν· τὸ γὰρ μέλ. λειν ὅλως ἐν τοῖς ὠφελεῖν πεφυκόσιν ἐπιζήμιον· εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ τόδε, ὅτι τοῖς ἀγνοοῦσιν ἔτι τὸν ἅγιον οἶκον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὴν Ἐκκλησίαν, οὐ τὸ ὅποι ποτὲ κεῖται μαθεῖν ἀρ κέσει πρὸς σωτηρίαν, ἀλλὰ τὸ ἐλθεῖν εἰς αὐτὸν διὰ τῆς πίστεως, ἰδεῖν τε τὰ ἐν αὐτῷ μυστικῶς δηλον ότι τελούμενα. Ἦλθον οὖν καὶ εἶδον που μένει, καὶ παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὥρα εν ὡς δεκάτη. Εὐπαρέδρως οἱ μαθηταὶ τὴν τῶν θείων μυστηρίων ἐπαιδεύοντο γνῶσιν· οὐ γὰρ οἶμαι πρέπειν ἀψίκορον τοῖς φιλομαθέσιν ὑπάρχειν διάνοιαν, φιλοπονωτάτην δὲ μᾶλλον, καὶ τῆς ἐν ἱδρῶσιν ἀγαθοῖς μικροψυχίας κρείττονα, ὡς εἰς ἅπαντα τῆς ζωῆς τὸν καιρὸν ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ προθυμία φαίνεσθαι διαπρέποντας· τοῦτο γὰρ ὡς δι' αἰνίγματος οἶμαι δηλοῦν τὸ, « Παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὁ ἐπειδὴ δέ φη- σιν, ε Ωρα ἦν ὡς δεκάτη, ο καὶ πρὸς αὐτὸ τοῦτο λέγομεν τὸν ἑκάστῳ χρήσιμόν τε καὶ οἰκεῖον ἐφαρ μάζοντες λόγον, ὅτι πάλιν ἡμᾶς διὰ τῆς οὕτω λεπτῆς ἐπιχειρήσεως ἐκδιδάσκει τῆς θεολογίας ὁ συγγρα φεύς, ὡς οὐκ ἐν ἀρχῇ τοῦ παρόντος αἰῶνος τὸ μέγα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐγνώσθη μυστήριον, ἀλλ᾽ εἰς τέλος ἤδη καταλύοντος τοῦ καιροῦ· . Επ' ἐσχάτων γὰρ, ὡς γέγραπται, τῶν ἡμερῶν διδακτοὶ πάντες ἀνα- δεδείγμεθα Θεοῦ. » Λέχου δέ μοι πάλιν τῶν εἰρημέ νων εἰκόνα περὶ τὴν δεκάτην ὥραν, προσεδρεύοντας τῷ Σωτῆρι τοὺς μαθητάς, οὓς καὶ καταλύσαντας ἅπαξ προσμεμενηκέναι φησὶν ὁ ἅγιος εὐαγγελιστής· ἵνα πάλιν μανθάνωσιν οἱ διὰ πίστεως εἰς τὸν θεῖον εἰσελαύνοντες οἶκον, καὶ αὐτῷ προστρέχοντες τῷ Χριστῷ, ὅτι χρὴ προσμένειν αὐτῷ, καὶ μὴ πάλιν ἀλλοτριοῦσθαι φιλεῖν, ἢ πρὸς ἁμαρτίαν ἐκβαίνοντας, Η παλινδρομούντας εἰς ἀπιστίαν. • Ην Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου, εἰς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων παρὰ Ἰωάννου, καὶ ακολουθησάντων αὐτῷ· εὑρίσκει οὗτος πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμε- ὁ Χριστὸς, καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰη- σοῦν. Οι λαβόντες ἄρτι τὸ τάλαντον, εὐθὺς τοῦ ταλάντου τὴν ἐργασίαν ἐπάγονται, καὶ τῷ Δεσπότῃ προσάγουσι. Τοιαῦται γὰρ ὄντως αἱ φιλήκοοί τε καὶ εὐμαθεῖς ἐρῶνται ψυχαί, οὐ μακρῶν δεόμεναι πρὸς ὠφέλειαν ῥημάτων, οὐδὲ ἐν κύκλοις ἐτῶν, ἢ μηνῶν τὸν ἐκ τῆς Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A velle aliquid discere. Tum rogant uti domum suam B indicet, tanquam ibi opportune dicturi quod sit operæ pretium. Nolebant enim, ut credibile est, de rebus gravissimis obiter tantum colloqui. Quo ex dicto exemplum nobis rursus utile capiendum est. 1, 39. Dicit eis : Venite et videte. : Domum suam non indicat, quamvis hoc roga- retur, sed potius ut ad eam statim se conferant jubet. Primum quidem, ut ea re ad exemplum proposita doceret in quærendis bonis malam esse dilationem in rebus enim utilibus damnosa est omnis cunctatio. Deinde, ignorantibus adbuc san- clam Salvatoris nostri Christi domum, id est Ec- clesiam, ad salutem non sufficere, si didicerint ubinam illa sit, nisi ad ipsum per fidem venerint, et quæ mystice in eo peraguntur perspexerint. I, 39. Venerunt igitur et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo: hora erat quasi de- cima. Assidui erant discipuli in percipienda divinorum mysteriorum cognitione. Levitatem quippe discendi cupidis convenire non existimo, sod laboriosun animum ac generosum, adeo ut omni tempore vitæ constanti studio clareant. Id enim significari arbitror his verbis: ‹ Et apud eum manserunt die illo. » Cum autem ait: Hora erat quasi decima, c theologum dicimus accommodata cuique ratione rursum nos subtiliter edocere, non in hujus sæ- culi primordio magnum illud Salvatoris nostri mysterium innotuisse, verum tempore jam ad finem tendente. « Iu novissimis enim, ut scriptumn est, ‹ diebus, docti a Deo omnes sumus 61. › Præterea, cum discipuli circiter horam decimam Salvatori assideant, et a sancto evangelista apud eum porro mansisse dicantur: discant rursus inde qui per ſi- dem in divinam domum ingrediuntur, et ad Chri- stum accurrunt, apud ipsum manendum esse, nec ab eo secedendum ad peccatum transeundo, aut in incredulitatem rursus migrando. D vcν «f Jerem. xxxι, 34. J, 40,41. Erat Andreas frater, Simonis Petri, unus ex duobus, qui audierant a Joanne, et secuti fuerant eum. Invenit hic primum fratrem suum Simonem, el dicit ei : Invenimus Messiam (quod est inter- prelatum Christus). adduxit eum ad Jesum, Qui talentum nuper acceperant, ejus statim quæstum uberiorem Domino oferunt. Tales enim profecto sunt illa studiose animæ, quibus opus non est multis verbis ut erudiantur, neque longo annorum aut mensium curriculo, ut doctrinæ fru-

παιδεύσεως ἀνατίκτουσαι καρπόν, ἀλλ' ὁμοῦ τῆς τῶν Β μαθητῶν ἀρχαιότητος συνέσεως κατακλείουσαι τέλος. • Δίδου γὰρ σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται, ο φησὶν ἡ θεία Γραφή γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. » Ανασώζει δὴ οὖν τὸν οἰκεῖον ᾿Ανδρέας ἀδελφόν· Πέτρος δὲ οὗτος ἦν· ὅλον ἐν ὀλίγῳ κεφα- λαίῳ τὸ μέγα δηλώσας μυστήριον. Εὑρήκαμεν γὰρ, φησὶν, ὡς « Θησαυρὸν κεκρυμμένον ἐν ἀγρῷ, ἢ ὡς Ένα πολύτιμον μαργαρίτην » τὸν Ἰησοῦν, κατὰ τὰς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις παραβολάς. Εμβλέψας δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Σὺ εἶ Σί- μων ὁ Υἱὸς Ἰωνᾶ, σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς, ὁ ἑρμη γεύεται Πέτρα. Ατενίζει θεοπρεπῶς ὁ καρδίας ὁρῶν καὶ νε φρούς· ὁρᾷ δὲ πρὸς ὅσην εὐλάβειαν ὁ μαθητής ανα βήσεται, καὶ ποίας ἔνται κάτοχος ἀρετῆς, καὶ εἰς ποῖον καταλήξει τέλος. 'Αγνοεῖ γὰρ οὐδὲν ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, ᾧ δὴ καὶ μάλιστα παι- δεύει τὸν κεκλημένον, ὅτι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς ἀδίδακτον ἔχει τὴν γνῶσιν. Αόγου γὰρ ὅλως δεηθείς οὐδενὸς, ἀλλ' οὐδὲ ἐπιζητήσας μαθεῖν τίς, ἢ πόθεν ἦκοι πρὸς αὐτὸν ὁ ἀνὴρ, ποίον μὲν ἐξέφυ πατρός, τίς δὲ καὶ αὐτὸς ὀνομάζοιτο λέγει, καὶ Σίμωνα μὲν οὐκέτι καλεῖσθαι συγχωρεί, κατεξουσιάζων ἤδη καὶ κατακρατῶν, ὡς γεγονότος οἰκείου· φερωνύμως δὲ ἀπὸ τῆς πέτρας μετωνόμαζε Πέτρον ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἔμελλε τὴν αὐτοῦ θεμελιοῦν Ἐκκλησίαν. Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ δ Ἰησοῦς, 'Ακολούθει μοι. "Ην δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδά ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου καὶ Πέτρου. Ισογνωμῶν τοῖς προλαβοῦσιν ὁ Φίλιππος, καὶ λίαν ἔχων ἐπιτηδείως εἰς ἀκολούθησιν τοῦ Χριστοῦ. "Ηδει γὰρ καὶ αὐτὸν ἐσόμενον ἀγαθόν· διάτοι τοῦτο καὶ φησιν· ο 'Ακολούθει μοι, » γνώρισμα τῆς ἐπ' αὐτῷ χάριτος τὸ ῥῆμα τιθεὶς, καὶ δι᾽ ὧν ἔπεσθαι προσ- τάττει πολιτείαν αὐτῷ τὴν ἀρίστην ἐπιμαρτυρῶν· οὐ γὰρ ἂν ἐπελέξατο, μὴ οὐχὶ πάντως ὄντα χρηστόν. Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναὴλ, καὶ λέγει· αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν Ἰησοῦν υἱὸν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Οξὺς δὴ λίαν ὁ μαθητὴς εἰς καρποφορίαν, ἵνα φαίνηται διὰ τούτου τοῖς προλαβοῦσι κατὰ τὴν ἕξιν συγγενής· εὑρίσκει γὰρ τὸν Ναθαναήλ, οὐχ ἁπλῶς έρχομένῳ περιτυχών, ἀλλὰ πολλὴν ἐπ' αὐτῷ τὴν ζήτησιν ποιησάμενος. "Ηδει γὰρ ὄντα φιλοπονώτα τόν τε καὶ φιλολογώτατον· εἶτα λέγει τὸν διὰ πάσης κηρυττόμενον τῆς θείας Γραφῆς ἀνηρηκέναι Χρι- στὸν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι προσομιλῶν, ἀλλ' ὡς λίαν ἐκπεπαιδευμένῳ, τά τε τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ τῶν προφητῶν μηνύματα· ὑπόνοια δὲ οὐκ ἀληθὴς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ παρὰ τοῖς Ἰου δαίοις ἐκράτει, ὡς ἐκ πόλεως, ἤτοι κώμης ἔσται τῆς Ναζαρέτ, καίτοι Βηθλεεμίτην αὐτὸν, ὅσον εἰς τοῦτον ήκει τὸν λόγον, τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς· « Καὶ σὺ γὰρ, φησὶν, γῆ Βηθλεέμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθα, μη S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cium afferant: sed in ipsis discendi primordiis A scientia perfectionem, complectuntur. • Sapienti enim da occasionem, et sapientior erit, inquit Scri- ptura: notifica justo, et addel ad recipiendum 6., Fratrem itaque suum Andreas servat, Petrum vi- delicet, totum illud magnum brevi compendio de- clarans mysterium. Invenimus enim, inquit, Jesum, ceu • Thesaurum in agro absconditum, aut pre- Liosam margaritam ), juxta evangeliorum para- bolas. 1, 42. Intuitus aulem eum Jesus, dixit : Tu es Simon filius Jona: tu vocaberis Cephas, quod in- terpretatur Petra. Divinitus intuetur, qui corda et renes novit, et cernit quantam ad pictatem discipulus perventurus sit, et quantam ad virtutis perfectionem evehen- dus. Nihil enim ignorat qui cuncta novit prius- quam fiant, quo sane potissimum docet prædictum discipulum, se citra cujusquam doctoris operam, Deus cum sit, cuncta nosse. Nulla siquidem ora- tione præmissa, nullaque facta inquisitione, ut disceret quis aut unde is ad se veniret, tam patrem ejus quam ipsum nomine appellat, et Simonem eum non jam vocari patitur, eum sibi pro sua po- testate iam tum ut suum vindicans, sed congrua similitudine Petrum a petra vocari placuit, puta super quem ſundaturus erat suam Ecclesiam. 1, 43, 44. In crastinum voluit Jesus exire in Ga- lilæam, et invenit Philippum, et dicit ei Jesus : Se- quere me. Erat autem Philippus a Bethsaida, civi- late Andreæ et Petri. Erat ejusdem animi cum prioribus Philippus, et ad sectanduin Christum perquam idoneus. Hunc probum fore Christus noverat, ideoque, Sequere me », inquit, hoc verbo gratiam qua donatus erat demonstrans, et cum sequi jubet, hominem prola vita esse testificans; neque enim eum misi probum ad id muneris elegisset. 1, 45. Invenit Philippus Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moyses in lege, et propheta, inveni- mus Jesum filium Joseph a Nazareth. : C Cito admodum ille discipulus fructum affert, ut vel line ejusdem animi ac studii cum prioribus esse videretur. Invenit enim Nathanael, non certe D casu oblatum, sed multo studio quæsitum. Norat quippe studiosissimum illum esse ac valde eru- ditum deinde narrat se Christum invenisse illum per omnes Scripturas divinitus prædicatum: ne- que hominem convenit earum nescium, sed signa quæ tam apud Moysem quam prophetas litteris mandata sunt cum primis edoctum. Invaluerat autem apud Judæos falsa de Christo Salvatore nostro opinio, ex oppido nimirum aut pago Naza- reth ipsum fore, quamvis Scriptura divina Beth- lehenitam ipsum nuncupet: Et tu enim, inquit, terra Bethlehem, domus Ephrata, nequaquam mi- ** Prov. 1x, 9. * Matth. xm, 44, sera.

παιδεύσεως ἀνατίκτουσαι καρπόν, ἀλλ' ὁμοῦ τῆς τῶν Β μαθητῶν ἀρχαιότητος συνέσεως κατακλείουσαι τέλος. • Δίδου γὰρ σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται, ο φησὶν ἡ θεία Γραφή γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. » Ανασώζει δὴ οὖν τὸν οἰκεῖον ᾿Ανδρέας ἀδελφόν· Πέτρος δὲ οὗτος ἦν· ὅλον ἐν ὀλίγῳ κεφα- λαίῳ τὸ μέγα δηλώσας μυστήριον. Εὑρήκαμεν γὰρ, φησὶν, ὡς « Θησαυρὸν κεκρυμμένον ἐν ἀγρῷ, ἢ ὡς Ένα πολύτιμον μαργαρίτην » τὸν Ἰησοῦν, κατὰ τὰς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις παραβολάς. Εμβλέψας δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Σὺ εἶ Σί- μων ὁ Υἱὸς Ἰωνᾶ, σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς, ὁ ἑρμη γεύεται Πέτρα. Ατενίζει θεοπρεπῶς ὁ καρδίας ὁρῶν καὶ νε φρούς· ὁρᾷ δὲ πρὸς ὅσην εὐλάβειαν ὁ μαθητής ανα βήσεται, καὶ ποίας ἔνται κάτοχος ἀρετῆς, καὶ εἰς ποῖον καταλήξει τέλος. 'Αγνοεῖ γὰρ οὐδὲν ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, ᾧ δὴ καὶ μάλιστα παι- δεύει τὸν κεκλημένον, ὅτι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς ἀδίδακτον ἔχει τὴν γνῶσιν. Αόγου γὰρ ὅλως δεηθείς οὐδενὸς, ἀλλ' οὐδὲ ἐπιζητήσας μαθεῖν τίς, ἢ πόθεν ἦκοι πρὸς αὐτὸν ὁ ἀνὴρ, ποίον μὲν ἐξέφυ πατρός, τίς δὲ καὶ αὐτὸς ὀνομάζοιτο λέγει, καὶ Σίμωνα μὲν οὐκέτι καλεῖσθαι συγχωρεί, κατεξουσιάζων ἤδη καὶ κατακρατῶν, ὡς γεγονότος οἰκείου· φερωνύμως δὲ ἀπὸ τῆς πέτρας μετωνόμαζε Πέτρον ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἔμελλε τὴν αὐτοῦ θεμελιοῦν Ἐκκλησίαν. Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ δ Ἰησοῦς, 'Ακολούθει μοι. "Ην δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδά ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου καὶ Πέτρου. Ισογνωμῶν τοῖς προλαβοῦσιν ὁ Φίλιππος, καὶ λίαν ἔχων ἐπιτηδείως εἰς ἀκολούθησιν τοῦ Χριστοῦ. "Ηδει γὰρ καὶ αὐτὸν ἐσόμενον ἀγαθόν· διάτοι τοῦτο καὶ φησιν· ο 'Ακολούθει μοι, » γνώρισμα τῆς ἐπ' αὐτῷ χάριτος τὸ ῥῆμα τιθεὶς, καὶ δι᾽ ὧν ἔπεσθαι προσ- τάττει πολιτείαν αὐτῷ τὴν ἀρίστην ἐπιμαρτυρῶν· οὐ γὰρ ἂν ἐπελέξατο, μὴ οὐχὶ πάντως ὄντα χρηστόν. Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναὴλ, καὶ λέγει· αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν Ἰησοῦν υἱὸν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Οξὺς δὴ λίαν ὁ μαθητὴς εἰς καρποφορίαν, ἵνα φαίνηται διὰ τούτου τοῖς προλαβοῦσι κατὰ τὴν ἕξιν συγγενής· εὑρίσκει γὰρ τὸν Ναθαναήλ, οὐχ ἁπλῶς έρχομένῳ περιτυχών, ἀλλὰ πολλὴν ἐπ' αὐτῷ τὴν ζήτησιν ποιησάμενος. "Ηδει γὰρ ὄντα φιλοπονώτα τόν τε καὶ φιλολογώτατον· εἶτα λέγει τὸν διὰ πάσης κηρυττόμενον τῆς θείας Γραφῆς ἀνηρηκέναι Χρι- στὸν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι προσομιλῶν, ἀλλ' ὡς λίαν ἐκπεπαιδευμένῳ, τά τε τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ τῶν προφητῶν μηνύματα· ὑπόνοια δὲ οὐκ ἀληθὴς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ παρὰ τοῖς Ἰου δαίοις ἐκράτει, ὡς ἐκ πόλεως, ἤτοι κώμης ἔσται τῆς Ναζαρέτ, καίτοι Βηθλεεμίτην αὐτὸν, ὅσον εἰς τοῦτον ήκει τὸν λόγον, τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς· « Καὶ σὺ γὰρ, φησὶν, γῆ Βηθλεέμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθα, μη S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cium afferant: sed in ipsis discendi primordiis A scientia perfectionem, complectuntur. • Sapienti enim da occasionem, et sapientior erit, inquit Scri- ptura: notifica justo, et addel ad recipiendum 6., Fratrem itaque suum Andreas servat, Petrum vi- delicet, totum illud magnum brevi compendio de- clarans mysterium. Invenimus enim, inquit, Jesum, ceu • Thesaurum in agro absconditum, aut pre- Liosam margaritam ), juxta evangeliorum para- bolas. 1, 42. Intuitus aulem eum Jesus, dixit : Tu es Simon filius Jona: tu vocaberis Cephas, quod in- terpretatur Petra. Divinitus intuetur, qui corda et renes novit, et cernit quantam ad pictatem discipulus perventurus sit, et quantam ad virtutis perfectionem evehen- dus. Nihil enim ignorat qui cuncta novit prius- quam fiant, quo sane potissimum docet prædictum discipulum, se citra cujusquam doctoris operam, Deus cum sit, cuncta nosse. Nulla siquidem ora- tione præmissa, nullaque facta inquisitione, ut disceret quis aut unde is ad se veniret, tam patrem ejus quam ipsum nomine appellat, et Simonem eum non jam vocari patitur, eum sibi pro sua po- testate iam tum ut suum vindicans, sed congrua similitudine Petrum a petra vocari placuit, puta super quem ſundaturus erat suam Ecclesiam. 1, 43, 44. In crastinum voluit Jesus exire in Ga- lilæam, et invenit Philippum, et dicit ei Jesus : Se- quere me. Erat autem Philippus a Bethsaida, civi- late Andreæ et Petri. Erat ejusdem animi cum prioribus Philippus, et ad sectanduin Christum perquam idoneus. Hunc probum fore Christus noverat, ideoque, Sequere me », inquit, hoc verbo gratiam qua donatus erat demonstrans, et cum sequi jubet, hominem prola vita esse testificans; neque enim eum misi probum ad id muneris elegisset. 1, 45. Invenit Philippus Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moyses in lege, et propheta, inveni- mus Jesum filium Joseph a Nazareth. : C Cito admodum ille discipulus fructum affert, ut vel line ejusdem animi ac studii cum prioribus esse videretur. Invenit enim Nathanael, non certe D casu oblatum, sed multo studio quæsitum. Norat quippe studiosissimum illum esse ac valde eru- ditum deinde narrat se Christum invenisse illum per omnes Scripturas divinitus prædicatum: ne- que hominem convenit earum nescium, sed signa quæ tam apud Moysem quam prophetas litteris mandata sunt cum primis edoctum. Invaluerat autem apud Judæos falsa de Christo Salvatore nostro opinio, ex oppido nimirum aut pago Naza- reth ipsum fore, quamvis Scriptura divina Beth- lehenitam ipsum nuncupet: Et tu enim, inquit, terra Bethlehem, domus Ephrata, nequaquam mi- ** Prov. 1x, 9. * Matth. xm, 44, sera.

ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα, ἐκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ, ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. » Αν- ετράφη μὲν γὰρ εἰς Ναζαρέτ, ὥς που καὶ αὐτὸς ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο λέγων· ι Καὶ ἦλθον εἰς Ναζαρέτ, ο οὗ ἦν ἀνατεθραμμένος· ἦν δὲ οὐκ ἐκεῖ θεν, ἀλλ᾽ ἔθεν ἤδη προείπομεν, μᾶλλον δὲ ὡς ἡ τοῦ προφήτου διισχυρίσατο φωνή. Ακολουθήσας τοίνυν ὁ Φίλιππος τῇ τῶν Ἰουδαίων ὑπονοίᾳ φησίν· Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Συνομολογεῖ προχείρως ὁ Ναθαναήλ, ὅτι μέγα δη τι καὶ κάλλιστον εἴη τὸ ἐκ τῆς Ναζαρέτ ἀναδειχθή. σεσθαι προσδοκώμενον. Δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς οὐ μόνον ἐδέχετο πρὸς πίστιν τοῦ ζητουμένου τὴν Ναζαρέτ, ἀλλ' ἐκ νόμου, καὶ προφητῶν τὴν γνῶσιν ἐρανιζόμενος, ταχείαν ὡς πολυμαθὴς ἐποιεῖτο τὴν σύνεσιν, Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· Ἔρχου καὶ ἴδε. Αρκέσει πρὸς πίστιν ἡ θέα, φησὶν, καὶ μόνον εἰς λόγους ἐλθὼν συνομολογήσεις γοργότερον, καὶ ἀνεν- δοιάστως ἐρεῖς αὐτὸν ὄντως ὑπάρχειν τὸν προσδοκώ- μενον. Χρὴ δὲ πιστεύειν ἡμᾶς, ὅτι περ ἦν θεία τις καὶ ἄρρητος χάρις, τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις συνε εκτρέχουσα, καὶ τὰς τῶν ἀκροωμένων ψυχὰς κατα- θέλγουσα. Οὕτω γὰρ γέγραπται, ὅτι « Πάντες ἐθαύ μαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος τοῖς ἐκπορευομέ- νοις ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτοῦ· ἡ ὡς γὰρ ἐνεργής ὁ ο δ λόγος εἰς δύναμιν, οὕτω καὶ εἰς τὸ πείθειν ἦν ἱκα γός. Εἶδεν ὁ Ἰησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ιδε ἀληθὴς Ισραη λίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ούπω τὴν διὰ σημείων ἐπιτηδεύσας ἐπίδειξιν, ἑτέρῳ τρόπῳ Χριστός τούς τε οἰκείους αναπείθειν ἐπειρᾶτο μαθητὰς, καὶ τοὺς ὅσοι περ ἦσαν τῶν αὐτῷ προσιόντων νουνεχέστεροι, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεὸς, ἥκοι δὲ τῆς ἁπάντων ἕνεκα σωτηρίας ἐν ἀνθρωπεία μορφῇ. Τίς οὖν ὁ τρόπος ὁ πρὸς πίστιν ἐπαγωγός; Η θεοπρεπής δηλονότι γνῶσις. Τὸ γὰρ εἰδέναι τὰ πάντα, μόνῳ πρέπει Θεῷ· ἀποδέχεται τοιγαροῦν τὸν Ναθαναήλ, οὐ κολακείαις ἁρπάζων εἰς διάθεσιν, ἀλλ' ἐξ ὧν αὐτῷ συνήδει πιο στούμενος, ὅτι γινώσκει καρδίας, ὡς Θεός. Β Λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ Πόθεν με γινώσκεις ; Αρχεται θαυμάζειν ὁ Ναθαναὴλ, καὶ καλεῖται πρὸς πίστιν ἤδη βεβαίαν· ἔτι δὲ μανθάνειν ἀξιοῖ, πόθεν ἂν ἔχοι τῶν κατ᾿ αὐτὸν τὴν γνῶσιν· ἀκριβεῖς γὰρ λίαν αἱ φιλομαθεῖς καὶ φιλόθεοι ψυχαί. Υπο νοεῖ δὲ ἴσως ὑπὸ Φιλίππου τὰ κατ' αὐτὸν δεδεῖχθαι τῷ Κυρίῳ. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Πρὸ τοῦ σε εξίλιππον φωνῆσαι, ὅντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε. Ελυσεν αὐτῷ τὴν ὑπόνοιαν ὁ Σωτὴρ, καὶ πρὸ τῆς του Φιλίππου συντεύξεώς τε καὶ ὁμιλίας έωρακέναι λέγων αὐτὸν ὑπὸ συκήν, καίτοι μὴ παρών τῷ σώ γιατι. Χρησίμως τε σφόδρα καὶ ἡ συκῆ, καὶ ὁ τόπος ονομάζεται, τὴν τοῦ τεθεωρῆσθαι πίστιν αὐτὸν ἐγω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A nima es ut sis in millibus Juda : ex te enim egre B D es Mich. v, 2. es Luc. 11, 51. Luc. IV, 22. dietur dux qui regat populum meum Israel, et egressus ejus ex diebus sæculi “., Educatus enim est in Nazareth, ut alicubi testatus est evangelista, his verbis : « El venerunt in Nazareth }, ubi erat nutritus; sed inde oriundus non erat, verum ex eo loco quem jam diximus, imo qui voce pro- phetæ confirmatus est. Philippus ergo Judzorum opinionem secutus ait : 1, 46. A Nazareth potest aliquid boni esse? Confestim assentitur Nathanael magnum quid- piam et eximium esse id quod ex Nazareth prodi- turum exspectabatur. Certum est autem quod ad probandum id quod quærebatur non Nazareth so- lum attulit, verum etiam ex lege et prophetis, ut qui mulla lectionis erat, cognitionem hauriens, cito ejus intelligentiam assecutus est. 1, 46. Dicit ei Philippus : Veni et vide. Sufficiet ad credendum, inquit, vel spectasse, et, si cum co sermonem duntaxat contuleris, magis consenties, ac mecum indubitate fateberis ipsum esse revera qui exspectatur. Porro credendum est, diviņam quamdam et ineffabilem gratiam in Salvato- ris sermone ac verbis fuisse qua delinirentur etiam auditorum animi. Sic enim scriptum est, quia : • Omnes mirabantur in verbis gratia, quæ procedebant de ore ipsius ". » Ut enim ejus oratio efficax erat ad agendum, sic etiam ad persuaden- dum erat idonea. 1, 47. Vidil Jesus Nathanael venientem ad se, el dicit de eo : Ecce vere Israelita, in quo dolus nor es... Cum nondum signis et miraculis se Christus manifestasset, alio modo persuadere nitebatur suos discipulos, et quotquot ex eis erant acutiores, se nimirum esse Filium secundum naturam, ac Deum, et pro omnium salute in humana fornia venisse. Quænam igitur est illa ratio quæ ad fidem adducit? Cognitio Deo conveniens. Omnia enim nosse uni Deo convenit. Excipit ergo Nathanaelem, non assen- tatiunculis eum sibi concilians, sed expositis iis quorum conscius erat, hominum corda qua Deus est se nosse confirmans. I, 48. Dicit ei Nathanael: Unde me nosti? Nathanael mirari incipit, et ad firmitatem fidei jam vocatur, sed etiamnum percunctatur undenam ipsum Christus nosset. Accurata enim fere sunt studiosæ ac Dei amantes animæ. Forsan autem suspicatur se Philippi opera Domino innotuisse. 1, 48. Respondit Jesus, et dixit ei : Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te. Solvit ejus suspicionem Servator, dum ait se eum sub ficu vidisse tametsi corpore aberat, prius- quam ad se venisset aut locutus esset Philippus. Et valde utiliter cum ficus, tum locus ipse desi- gnantur, quibus certiorem fidem facit se eum

ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα, ἐκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ, ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. » Αν- ετράφη μὲν γὰρ εἰς Ναζαρέτ, ὥς που καὶ αὐτὸς ὁ εὐαγγελιστὴς διεμαρτύρατο λέγων· ι Καὶ ἦλθον εἰς Ναζαρέτ, ο οὗ ἦν ἀνατεθραμμένος· ἦν δὲ οὐκ ἐκεῖ θεν, ἀλλ᾽ ἔθεν ἤδη προείπομεν, μᾶλλον δὲ ὡς ἡ τοῦ προφήτου διισχυρίσατο φωνή. Ακολουθήσας τοίνυν ὁ Φίλιππος τῇ τῶν Ἰουδαίων ὑπονοίᾳ φησίν· Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Συνομολογεῖ προχείρως ὁ Ναθαναήλ, ὅτι μέγα δη τι καὶ κάλλιστον εἴη τὸ ἐκ τῆς Ναζαρέτ ἀναδειχθή. σεσθαι προσδοκώμενον. Δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς οὐ μόνον ἐδέχετο πρὸς πίστιν τοῦ ζητουμένου τὴν Ναζαρέτ, ἀλλ' ἐκ νόμου, καὶ προφητῶν τὴν γνῶσιν ἐρανιζόμενος, ταχείαν ὡς πολυμαθὴς ἐποιεῖτο τὴν σύνεσιν, Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· Ἔρχου καὶ ἴδε. Αρκέσει πρὸς πίστιν ἡ θέα, φησὶν, καὶ μόνον εἰς λόγους ἐλθὼν συνομολογήσεις γοργότερον, καὶ ἀνεν- δοιάστως ἐρεῖς αὐτὸν ὄντως ὑπάρχειν τὸν προσδοκώ- μενον. Χρὴ δὲ πιστεύειν ἡμᾶς, ὅτι περ ἦν θεία τις καὶ ἄρρητος χάρις, τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις συνε εκτρέχουσα, καὶ τὰς τῶν ἀκροωμένων ψυχὰς κατα- θέλγουσα. Οὕτω γὰρ γέγραπται, ὅτι « Πάντες ἐθαύ μαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος τοῖς ἐκπορευομέ- νοις ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτοῦ· ἡ ὡς γὰρ ἐνεργής ὁ ο δ λόγος εἰς δύναμιν, οὕτω καὶ εἰς τὸ πείθειν ἦν ἱκα γός. Εἶδεν ὁ Ἰησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ιδε ἀληθὴς Ισραη λίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ούπω τὴν διὰ σημείων ἐπιτηδεύσας ἐπίδειξιν, ἑτέρῳ τρόπῳ Χριστός τούς τε οἰκείους αναπείθειν ἐπειρᾶτο μαθητὰς, καὶ τοὺς ὅσοι περ ἦσαν τῶν αὐτῷ προσιόντων νουνεχέστεροι, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεὸς, ἥκοι δὲ τῆς ἁπάντων ἕνεκα σωτηρίας ἐν ἀνθρωπεία μορφῇ. Τίς οὖν ὁ τρόπος ὁ πρὸς πίστιν ἐπαγωγός; Η θεοπρεπής δηλονότι γνῶσις. Τὸ γὰρ εἰδέναι τὰ πάντα, μόνῳ πρέπει Θεῷ· ἀποδέχεται τοιγαροῦν τὸν Ναθαναήλ, οὐ κολακείαις ἁρπάζων εἰς διάθεσιν, ἀλλ' ἐξ ὧν αὐτῷ συνήδει πιο στούμενος, ὅτι γινώσκει καρδίας, ὡς Θεός. Β Λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ Πόθεν με γινώσκεις ; Αρχεται θαυμάζειν ὁ Ναθαναὴλ, καὶ καλεῖται πρὸς πίστιν ἤδη βεβαίαν· ἔτι δὲ μανθάνειν ἀξιοῖ, πόθεν ἂν ἔχοι τῶν κατ᾿ αὐτὸν τὴν γνῶσιν· ἀκριβεῖς γὰρ λίαν αἱ φιλομαθεῖς καὶ φιλόθεοι ψυχαί. Υπο νοεῖ δὲ ἴσως ὑπὸ Φιλίππου τὰ κατ' αὐτὸν δεδεῖχθαι τῷ Κυρίῳ. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Πρὸ τοῦ σε εξίλιππον φωνῆσαι, ὅντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε. Ελυσεν αὐτῷ τὴν ὑπόνοιαν ὁ Σωτὴρ, καὶ πρὸ τῆς του Φιλίππου συντεύξεώς τε καὶ ὁμιλίας έωρακέναι λέγων αὐτὸν ὑπὸ συκήν, καίτοι μὴ παρών τῷ σώ γιατι. Χρησίμως τε σφόδρα καὶ ἡ συκῆ, καὶ ὁ τόπος ονομάζεται, τὴν τοῦ τεθεωρῆσθαι πίστιν αὐτὸν ἐγω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A nima es ut sis in millibus Juda : ex te enim egre B D es Mich. v, 2. es Luc. 11, 51. Luc. IV, 22. dietur dux qui regat populum meum Israel, et egressus ejus ex diebus sæculi “., Educatus enim est in Nazareth, ut alicubi testatus est evangelista, his verbis : « El venerunt in Nazareth }, ubi erat nutritus; sed inde oriundus non erat, verum ex eo loco quem jam diximus, imo qui voce pro- phetæ confirmatus est. Philippus ergo Judzorum opinionem secutus ait : 1, 46. A Nazareth potest aliquid boni esse? Confestim assentitur Nathanael magnum quid- piam et eximium esse id quod ex Nazareth prodi- turum exspectabatur. Certum est autem quod ad probandum id quod quærebatur non Nazareth so- lum attulit, verum etiam ex lege et prophetis, ut qui mulla lectionis erat, cognitionem hauriens, cito ejus intelligentiam assecutus est. 1, 46. Dicit ei Philippus : Veni et vide. Sufficiet ad credendum, inquit, vel spectasse, et, si cum co sermonem duntaxat contuleris, magis consenties, ac mecum indubitate fateberis ipsum esse revera qui exspectatur. Porro credendum est, diviņam quamdam et ineffabilem gratiam in Salvato- ris sermone ac verbis fuisse qua delinirentur etiam auditorum animi. Sic enim scriptum est, quia : • Omnes mirabantur in verbis gratia, quæ procedebant de ore ipsius ". » Ut enim ejus oratio efficax erat ad agendum, sic etiam ad persuaden- dum erat idonea. 1, 47. Vidil Jesus Nathanael venientem ad se, el dicit de eo : Ecce vere Israelita, in quo dolus nor es... Cum nondum signis et miraculis se Christus manifestasset, alio modo persuadere nitebatur suos discipulos, et quotquot ex eis erant acutiores, se nimirum esse Filium secundum naturam, ac Deum, et pro omnium salute in humana fornia venisse. Quænam igitur est illa ratio quæ ad fidem adducit? Cognitio Deo conveniens. Omnia enim nosse uni Deo convenit. Excipit ergo Nathanaelem, non assen- tatiunculis eum sibi concilians, sed expositis iis quorum conscius erat, hominum corda qua Deus est se nosse confirmans. I, 48. Dicit ei Nathanael: Unde me nosti? Nathanael mirari incipit, et ad firmitatem fidei jam vocatur, sed etiamnum percunctatur undenam ipsum Christus nosset. Accurata enim fere sunt studiosæ ac Dei amantes animæ. Forsan autem suspicatur se Philippi opera Domino innotuisse. 1, 48. Respondit Jesus, et dixit ei : Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te. Solvit ejus suspicionem Servator, dum ait se eum sub ficu vidisse tametsi corpore aberat, prius- quam ad se venisset aut locutus esset Philippus. Et valde utiliter cum ficus, tum locus ipse desi- gnantur, quibus certiorem fidem facit se eum

Α γυώμενα· ὁ γὰρ ἀκριβῶς ἤδη μαθὼν, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ ἑτοίμως ἂν παρεδέξατο. Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς τοῦ Ισραήλ. Οἶδε μόνον ὄντα καρδιῶν ἐρευνητὴν τὸν Θεὸν, οὐδενὶ δὲ ἑτέρῳ τὸν ἀνθρώπου δίδωσιν ἐξεπίστα σθαι νοῦν, τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνθυμούμενος· « Ετάζων καρδίας καὶ νεφροὺς ὁ Θεός. » Ὡς γὰρ οὐδενὶ τῶν ἄλλων προσόν, μόνῃ τῇ θεία φύσει, καὶ τοῦτο ἐξαίρετον ὁ Μελῳδὸς ἀνατέ θεικεν. Οὐκοῦν ἐν ἀφθόγγοις ἔτι ψιθυρισμοῖς τὴν ὑπόνοιαν αὐτῷ στρεφομένην κατὰ τὸν νοῦν ἐπείπερ ἔγνω θεωροῦντα τὸν Κύριον, διδάσκαλον μὲν εὐθὺς ἀποκαλεῖ, προθύμως ἤδη τὴν ὑπ' αὐτῷ μαθητείαν Β εἰσβαίνων, Θεοῦ δὲ Υἱὸν ὁμολογεῖ καὶ βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ, ᾧπερ ἂν ἐνυπάρχοι τὰ τῆς Θεότητος ίδια, τοῦτον εἶναι πάντως καὶ κατὰ φύσιν Θεὸν εὐπαιδεύ- τως διαβεβαιούμενος. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Οτι εἶπόν σοι, ὅτι εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις· μείζω τούτων ὄψει. Ασφαλέστερος ἔσῃ πρὸς πίστιν, φησίν, ὅταν ἴδῃς τὰ τούτων μείζονα· ὁ γὰρ ἐνὶ σημείῳ πεπιστευκώς, πῶς οὐκ ἔσται πάντως διὰ πολλῶν ἐν ἀμείνοσιν, ὅταν δὴ μάλιστα φαίνοιντο τῶν ἤδη τεθαυμασμένων ἀξιολογώτερα Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεργότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαί- νοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου. Κοινὸς ἤδη πρὸς πάντας ὁ λόγος επισφραγίζων τοῦ Ναθαναὴλ τὴν πίστιν. Αγγέλους δὲ ὀφθήσεσθαι λέγων άνω τε καὶ κάτω τρέχοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστιν, ὑπηρετοῦντας καὶ διακόνου- μένους τοῖς αὐτοῦ διατάγμασιν, εἰς τὴν τῶν μελλόν των πιστεύειν σωτηρίαν, τότε δὴ μάλιστα Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων Υἱὸς ἀναδειχθήσεσθαί φησιν. Οὐ γὰρ ἀλλήλαις αἱ λογικαί δυνάμεις, Θεῷ δὲ πάντως δου- λεύουσιν. Οὐκ ἀναιρεῖ δὲ ὁ λόγος τὴν ἐν ἀγγέλοις ὑποταγήν· οὐδὲ γὰρ ἂν εὐλόγως τοῦτο καλοῖτο δου- λεία· ἀκηκόαμεν δὲ διὰ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν, ότιπερ ἄγγελοι προσῆλθον τῷ Σωτήρι Χριστῷ, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἦν ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ. Εκλήθη δὲ καὶ ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸν γάμον, καὶ ὑστερήσαντος εἴνου, λέγει ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς αὐτὸν, Οἶνον οὐκ ἔγουσι. Καὶ λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς. Εὐαφόρμως ἔρχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν τῶν σημείων ἀρχὴν, εἰ καὶ ἀβουλήτως ἐδόκει καλεῖσθαι πρὸς αὐτ τήν πανηγύρεως γὰρ τῆς ἐπὶ γάμω τελουμένης, δῆλον δὲ δήπου πάντως ὅτι σεμνῶς, πάρεστι μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡ μήτηρ, κεκλημένος δὲ καὶ αὐτὸς τοῖς οἰκείοις συναφικνεῖται μαθηταῖς θαυματουργήσων μᾶλλον, ἤπερ ἐστιασόμενος, ἔτι τε πρὸς τούτῳ καὶ αὐτὴν ἁγιάσων τῆς ἀνθρώπου γενέσεως τὴν ἀρχὴν· S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. conspicatum esse. Cum enim id plane nosset, etiam consectarium facile admisit. 1, 49. Respondit ei Nathanael, et ait : Rabbi, tu es Filius Dei, tu es Rex Israel. Noverat probe Deum scrutatorem esse cordium, nec ulli alteri mentem hominis patere, illud, opi- nor, Psalmistæ animo revolvens: < Scrutans corda et renes Deus 67. › Quod enim alii nulli quam na- turæ divinæ istud insit, tanquam ei proprium ac peculiare Psaltes attribuit. Cum itaque animad- vertisset ea Domino patere quæ tacitus apud se versabat, magistrum eum illico nominat, ejusque disciplinæ alacri mente se tradit, Filiumque Dei et Regem Israel esse fatetur, eum utique secundum naturam esse quoque Deum confirmans, in quo Deitatis proprietates inexsistunt. I, 30. Respondit Jesus, et dixit ei : Quia dixi tibi, Vidi te sub ficu, credis : majora his videbis. Firmior eris ad fidem, inquit, cum his majora videris. Qui enim uni signo credidit, quomodo non erit longe firmior, cum potiora miracula appa- ruerint? 1, 51. Amen, amen dico vobis, videbitis calum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium hominis. Jam ad omnes orationem convertit qua Natha- naelis fidem confirmat. Cum autem angelos visum iri ait, ascendentes ac descendentes super Filium hominis, hoc est ministrantes, et mandatis ejus, ad salutem eorum qui credituri sunt, obsequentes, tunc maxime se natura Dei Filium esse demonstra- tum iri significat. Non enim sibi mutuo spiritales illæ virtutes, sed Deo certe serviunt. Quod cum dicimus earum subjectionem non tollimus: nec enim servitutem quisquam recte sane dixerit : de Christo vero sancti evangelistæ scribunt, angelos ad Servatorem Christum accessisse, et ci mini- strasse 8. ∙II, 1-4. Et die tertia nuptiæ factæ sunt in Cana Galilære et erat mater Jesu ibi. Vocatus est autem el Jesus et discipuli ejus ad nuptias. et deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum : Vinum non habent. Et dicit ei Jesus. Opportune ad patranda miracula Christus aggre- ditur, licet fortuito ad ea vocatus videatur. Nam cum nuptiæ celebrarentur, caste nimirum et ho- neste, adest quidem mater Servatoris, sed et ipse una cum discipulis suis invitatus venit, non tam epulaturus quam ut miraculum faceret, ac præterea generationis humanæ principium sancti- ficaret, quod ad carnem nimirum attinet. Conve. Psal. vii, 10. Matth. iv, 41. C D

Α γυώμενα· ὁ γὰρ ἀκριβῶς ἤδη μαθὼν, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ ἑτοίμως ἂν παρεδέξατο. Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς τοῦ Ισραήλ. Οἶδε μόνον ὄντα καρδιῶν ἐρευνητὴν τὸν Θεὸν, οὐδενὶ δὲ ἑτέρῳ τὸν ἀνθρώπου δίδωσιν ἐξεπίστα σθαι νοῦν, τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνθυμούμενος· « Ετάζων καρδίας καὶ νεφροὺς ὁ Θεός. » Ὡς γὰρ οὐδενὶ τῶν ἄλλων προσόν, μόνῃ τῇ θεία φύσει, καὶ τοῦτο ἐξαίρετον ὁ Μελῳδὸς ἀνατέ θεικεν. Οὐκοῦν ἐν ἀφθόγγοις ἔτι ψιθυρισμοῖς τὴν ὑπόνοιαν αὐτῷ στρεφομένην κατὰ τὸν νοῦν ἐπείπερ ἔγνω θεωροῦντα τὸν Κύριον, διδάσκαλον μὲν εὐθὺς ἀποκαλεῖ, προθύμως ἤδη τὴν ὑπ' αὐτῷ μαθητείαν Β εἰσβαίνων, Θεοῦ δὲ Υἱὸν ὁμολογεῖ καὶ βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ, ᾧπερ ἂν ἐνυπάρχοι τὰ τῆς Θεότητος ίδια, τοῦτον εἶναι πάντως καὶ κατὰ φύσιν Θεὸν εὐπαιδεύ- τως διαβεβαιούμενος. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Οτι εἶπόν σοι, ὅτι εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις· μείζω τούτων ὄψει. Ασφαλέστερος ἔσῃ πρὸς πίστιν, φησίν, ὅταν ἴδῃς τὰ τούτων μείζονα· ὁ γὰρ ἐνὶ σημείῳ πεπιστευκώς, πῶς οὐκ ἔσται πάντως διὰ πολλῶν ἐν ἀμείνοσιν, ὅταν δὴ μάλιστα φαίνοιντο τῶν ἤδη τεθαυμασμένων ἀξιολογώτερα Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεργότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαί- νοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου. Κοινὸς ἤδη πρὸς πάντας ὁ λόγος επισφραγίζων τοῦ Ναθαναὴλ τὴν πίστιν. Αγγέλους δὲ ὀφθήσεσθαι λέγων άνω τε καὶ κάτω τρέχοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστιν, ὑπηρετοῦντας καὶ διακόνου- μένους τοῖς αὐτοῦ διατάγμασιν, εἰς τὴν τῶν μελλόν των πιστεύειν σωτηρίαν, τότε δὴ μάλιστα Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων Υἱὸς ἀναδειχθήσεσθαί φησιν. Οὐ γὰρ ἀλλήλαις αἱ λογικαί δυνάμεις, Θεῷ δὲ πάντως δου- λεύουσιν. Οὐκ ἀναιρεῖ δὲ ὁ λόγος τὴν ἐν ἀγγέλοις ὑποταγήν· οὐδὲ γὰρ ἂν εὐλόγως τοῦτο καλοῖτο δου- λεία· ἀκηκόαμεν δὲ διὰ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν, ότιπερ ἄγγελοι προσῆλθον τῷ Σωτήρι Χριστῷ, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἦν ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ. Εκλήθη δὲ καὶ ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸν γάμον, καὶ ὑστερήσαντος εἴνου, λέγει ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς αὐτὸν, Οἶνον οὐκ ἔγουσι. Καὶ λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς. Εὐαφόρμως ἔρχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν τῶν σημείων ἀρχὴν, εἰ καὶ ἀβουλήτως ἐδόκει καλεῖσθαι πρὸς αὐτ τήν πανηγύρεως γὰρ τῆς ἐπὶ γάμω τελουμένης, δῆλον δὲ δήπου πάντως ὅτι σεμνῶς, πάρεστι μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡ μήτηρ, κεκλημένος δὲ καὶ αὐτὸς τοῖς οἰκείοις συναφικνεῖται μαθηταῖς θαυματουργήσων μᾶλλον, ἤπερ ἐστιασόμενος, ἔτι τε πρὸς τούτῳ καὶ αὐτὴν ἁγιάσων τῆς ἀνθρώπου γενέσεως τὴν ἀρχὴν· S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. conspicatum esse. Cum enim id plane nosset, etiam consectarium facile admisit. 1, 49. Respondit ei Nathanael, et ait : Rabbi, tu es Filius Dei, tu es Rex Israel. Noverat probe Deum scrutatorem esse cordium, nec ulli alteri mentem hominis patere, illud, opi- nor, Psalmistæ animo revolvens: < Scrutans corda et renes Deus 67. › Quod enim alii nulli quam na- turæ divinæ istud insit, tanquam ei proprium ac peculiare Psaltes attribuit. Cum itaque animad- vertisset ea Domino patere quæ tacitus apud se versabat, magistrum eum illico nominat, ejusque disciplinæ alacri mente se tradit, Filiumque Dei et Regem Israel esse fatetur, eum utique secundum naturam esse quoque Deum confirmans, in quo Deitatis proprietates inexsistunt. I, 30. Respondit Jesus, et dixit ei : Quia dixi tibi, Vidi te sub ficu, credis : majora his videbis. Firmior eris ad fidem, inquit, cum his majora videris. Qui enim uni signo credidit, quomodo non erit longe firmior, cum potiora miracula appa- ruerint? 1, 51. Amen, amen dico vobis, videbitis calum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium hominis. Jam ad omnes orationem convertit qua Natha- naelis fidem confirmat. Cum autem angelos visum iri ait, ascendentes ac descendentes super Filium hominis, hoc est ministrantes, et mandatis ejus, ad salutem eorum qui credituri sunt, obsequentes, tunc maxime se natura Dei Filium esse demonstra- tum iri significat. Non enim sibi mutuo spiritales illæ virtutes, sed Deo certe serviunt. Quod cum dicimus earum subjectionem non tollimus: nec enim servitutem quisquam recte sane dixerit : de Christo vero sancti evangelistæ scribunt, angelos ad Servatorem Christum accessisse, et ci mini- strasse 8. ∙II, 1-4. Et die tertia nuptiæ factæ sunt in Cana Galilære et erat mater Jesu ibi. Vocatus est autem el Jesus et discipuli ejus ad nuptias. et deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum : Vinum non habent. Et dicit ei Jesus. Opportune ad patranda miracula Christus aggre- ditur, licet fortuito ad ea vocatus videatur. Nam cum nuptiæ celebrarentur, caste nimirum et ho- neste, adest quidem mater Servatoris, sed et ipse una cum discipulis suis invitatus venit, non tam epulaturus quam ut miraculum faceret, ac præterea generationis humanæ principium sancti- ficaret, quod ad carnem nimirum attinet. Conve. Psal. vii, 10. Matth. iv, 41. C D

Α γυώμενα· ὁ γὰρ ἀκριβῶς ἤδη μαθὼν, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ ἑτοίμως ἂν παρεδέξατο. Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς τοῦ Ισραήλ. Οἶδε μόνον ὄντα καρδιῶν ἐρευνητὴν τὸν Θεὸν, οὐδενὶ δὲ ἑτέρῳ τὸν ἀνθρώπου δίδωσιν ἐξεπίστα σθαι νοῦν, τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνθυμούμενος· « Ετάζων καρδίας καὶ νεφροὺς ὁ Θεός. » Ὡς γὰρ οὐδενὶ τῶν ἄλλων προσόν, μόνῃ τῇ θεία φύσει, καὶ τοῦτο ἐξαίρετον ὁ Μελῳδὸς ἀνατέ θεικεν. Οὐκοῦν ἐν ἀφθόγγοις ἔτι ψιθυρισμοῖς τὴν ὑπόνοιαν αὐτῷ στρεφομένην κατὰ τὸν νοῦν ἐπείπερ ἔγνω θεωροῦντα τὸν Κύριον, διδάσκαλον μὲν εὐθὺς ἀποκαλεῖ, προθύμως ἤδη τὴν ὑπ' αὐτῷ μαθητείαν Β εἰσβαίνων, Θεοῦ δὲ Υἱὸν ὁμολογεῖ καὶ βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ, ᾧπερ ἂν ἐνυπάρχοι τὰ τῆς Θεότητος ίδια, τοῦτον εἶναι πάντως καὶ κατὰ φύσιν Θεὸν εὐπαιδεύ- τως διαβεβαιούμενος. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Οτι εἶπόν σοι, ὅτι εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις· μείζω τούτων ὄψει. Ασφαλέστερος ἔσῃ πρὸς πίστιν, φησίν, ὅταν ἴδῃς τὰ τούτων μείζονα· ὁ γὰρ ἐνὶ σημείῳ πεπιστευκώς, πῶς οὐκ ἔσται πάντως διὰ πολλῶν ἐν ἀμείνοσιν, ὅταν δὴ μάλιστα φαίνοιντο τῶν ἤδη τεθαυμασμένων ἀξιολογώτερα Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεργότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαί- νοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου. Κοινὸς ἤδη πρὸς πάντας ὁ λόγος επισφραγίζων τοῦ Ναθαναὴλ τὴν πίστιν. Αγγέλους δὲ ὀφθήσεσθαι λέγων άνω τε καὶ κάτω τρέχοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστιν, ὑπηρετοῦντας καὶ διακόνου- μένους τοῖς αὐτοῦ διατάγμασιν, εἰς τὴν τῶν μελλόν των πιστεύειν σωτηρίαν, τότε δὴ μάλιστα Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων Υἱὸς ἀναδειχθήσεσθαί φησιν. Οὐ γὰρ ἀλλήλαις αἱ λογικαί δυνάμεις, Θεῷ δὲ πάντως δου- λεύουσιν. Οὐκ ἀναιρεῖ δὲ ὁ λόγος τὴν ἐν ἀγγέλοις ὑποταγήν· οὐδὲ γὰρ ἂν εὐλόγως τοῦτο καλοῖτο δου- λεία· ἀκηκόαμεν δὲ διὰ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν, ότιπερ ἄγγελοι προσῆλθον τῷ Σωτήρι Χριστῷ, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἦν ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ. Εκλήθη δὲ καὶ ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸν γάμον, καὶ ὑστερήσαντος εἴνου, λέγει ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς αὐτὸν, Οἶνον οὐκ ἔγουσι. Καὶ λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς. Εὐαφόρμως ἔρχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν τῶν σημείων ἀρχὴν, εἰ καὶ ἀβουλήτως ἐδόκει καλεῖσθαι πρὸς αὐτ τήν πανηγύρεως γὰρ τῆς ἐπὶ γάμω τελουμένης, δῆλον δὲ δήπου πάντως ὅτι σεμνῶς, πάρεστι μὲν τοῦ Σωτῆρος ἡ μήτηρ, κεκλημένος δὲ καὶ αὐτὸς τοῖς οἰκείοις συναφικνεῖται μαθηταῖς θαυματουργήσων μᾶλλον, ἤπερ ἐστιασόμενος, ἔτι τε πρὸς τούτῳ καὶ αὐτὴν ἁγιάσων τῆς ἀνθρώπου γενέσεως τὴν ἀρχὴν· S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. conspicatum esse. Cum enim id plane nosset, etiam consectarium facile admisit. 1, 49. Respondit ei Nathanael, et ait : Rabbi, tu es Filius Dei, tu es Rex Israel. Noverat probe Deum scrutatorem esse cordium, nec ulli alteri mentem hominis patere, illud, opi- nor, Psalmistæ animo revolvens: < Scrutans corda et renes Deus 67. › Quod enim alii nulli quam na- turæ divinæ istud insit, tanquam ei proprium ac peculiare Psaltes attribuit. Cum itaque animad- vertisset ea Domino patere quæ tacitus apud se versabat, magistrum eum illico nominat, ejusque disciplinæ alacri mente se tradit, Filiumque Dei et Regem Israel esse fatetur, eum utique secundum naturam esse quoque Deum confirmans, in quo Deitatis proprietates inexsistunt. I, 30. Respondit Jesus, et dixit ei : Quia dixi tibi, Vidi te sub ficu, credis : majora his videbis. Firmior eris ad fidem, inquit, cum his majora videris. Qui enim uni signo credidit, quomodo non erit longe firmior, cum potiora miracula appa- ruerint? 1, 51. Amen, amen dico vobis, videbitis calum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium hominis. Jam ad omnes orationem convertit qua Natha- naelis fidem confirmat. Cum autem angelos visum iri ait, ascendentes ac descendentes super Filium hominis, hoc est ministrantes, et mandatis ejus, ad salutem eorum qui credituri sunt, obsequentes, tunc maxime se natura Dei Filium esse demonstra- tum iri significat. Non enim sibi mutuo spiritales illæ virtutes, sed Deo certe serviunt. Quod cum dicimus earum subjectionem non tollimus: nec enim servitutem quisquam recte sane dixerit : de Christo vero sancti evangelistæ scribunt, angelos ad Servatorem Christum accessisse, et ci mini- strasse 8. ∙II, 1-4. Et die tertia nuptiæ factæ sunt in Cana Galilære et erat mater Jesu ibi. Vocatus est autem el Jesus et discipuli ejus ad nuptias. et deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum : Vinum non habent. Et dicit ei Jesus. Opportune ad patranda miracula Christus aggre- ditur, licet fortuito ad ea vocatus videatur. Nam cum nuptiæ celebrarentur, caste nimirum et ho- neste, adest quidem mater Servatoris, sed et ipse una cum discipulis suis invitatus venit, non tam epulaturus quam ut miraculum faceret, ac præterea generationis humanæ principium sancti- ficaret, quod ad carnem nimirum attinet. Conve. Psal. vii, 10. Matth. iv, 41. C D

ὅσον δὲ ἧκεν εἰς τὴν σάρκα, φαμέν. Ἔδει γὰρ αὐτὴν τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακεφαλαιούμενον, καὶ ὅλην ἀνασκευάζοντα πρὸς τὸ ἄμεινον, μὴ μόνον τοῖς ἤδη πρὸς τὸ ὑπάρξαι κεκλημένοις διανέμειν τὴν εὐλογίαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὅσον οὐδέπω τεχθησομένοις προευτρε πίζειν τὴν χάριν, καὶ ἁγίαν αὐτῶν καταστῆσαι τὴν εἰς τὸ εἶναι πάροδον. Καὶ τρίτην ἐπὶ τούτῳ δέχου τὴν ἀπολογίαν. Ερητό που πρὸς τὴν γυναῖκα παρὰ Θεοῦ· < Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· ο πῶς οὖν ἔδει καὶ ταύτην ἡμᾶς ἀποκρούσασθαι τὴν ἀρὰν, ἢ πῶς ἂν ἑτέρως διαφυγείν καταδεδικασμένον τὸν γάμον; Ελυσε καὶ τοῦτο φιλάνθρωπος ὢν ὁ Σωτήρ. Τετί- μηκε τῇ παρουσίᾳ τὸν γάμον, ἡ πάντων εὐθυμία καὶ χαρὰ, ἵνα τῆς τεκνογονίας τὴν ἀρχαίαν ἐξελάσῃ κατήφειαν· « Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις. Καὶ, « Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ν ὡς ὁ Παῦλός φησι, • γέγονε δὲ καινά. » Έρχεται τοιγαροῦν ὁμοῦ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς εἰς τὸν γάμον· ἔδει γὰρ παρεῖναι τῷ θαυματουργῷ τοὺς τῶν παραδόξων φιλοθεάμονας, τροφήν τινα ὥσπερ τῇ ἐν αὐτοῖς πίστει συλλέξοντας τὸ τελούμενον. Ἐπειδὴ δὲ οἶνος ἐπιλέλοιπε τοὺς ἑστιωμένους, ἐπὶ τὴν συνήθη φιλανθρωπίαν ἀγαθὸν ὄντα τὸν Κύριον ἡ μήτηρ ἐκάλεσε λέγουσα· « Οἶνον οὐκ ἔχουσιν· ν ὡς γὰρ ἐνὸν ἐπ' ἐξουσίαις αὐτῷ παν ὅπερ ἂν βούλοιτο ποιεῖν, εἰς τὸ θαῦμα προτρέπει. Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. Β δ Αριστα καὶ τοῦτον ἡμῖν τὸν λόγον ὁ Σωτὴρ ἐσχη- ματίζετο. Οὐ γὰρ ἔδει δρομαῖον ἐπὶ τὸ πράττειν, ἐλθεῖν, οὐδὲ αὐτόμολον ὥσπερ ὁρᾶσθαι θαυματουργόν, κεκλημένον δὲ μόλις ἐπὶ τοῦτο βαδίζειν, καὶ τῇ χρεία – μᾶλλον, ἤπερ τοῖς ὁρῶσιν ἐπιδοῦναι τὴν χάριν. Δοκεῖ δέ πως εἶναι καὶ χαριεστέρα τῶν ποθουμένων ἡ ἔκε βασις, οὐκ ἐκ τοῦ προχείρου τοῖς αἰτοῦσι χορηγου- μένη, διὰ δὲ μικρᾶς ὑπερθέσεως εἰς ἐλπίδα καλλί- στην ἀνωθουμένη· ἄλλως τε καὶ διὰ τούτου τὴν τοῖς τεκοῦσι χρεωστουμένην τιμὴν ἀξιολογωτάτην ὑπάρ χουσαν ἐπιδεικνύει Χριστὸς, ὅπερ οὐ πράττειν ἤθελεν αἰδοῖ τῇ περὶ μητέρα καταδεχόμενος. Λέγει ἡ μήτηρ αὐτοῦ τοῖς διακόνοις· "Οτι ἐὰν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ησαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθι ναι ἓξ κείμεναι κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ιου- δαίων χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ἢ τρεῖς. Πολλὴν ἔχουσα τὴν ῥοπὴν εἰς τὸ γενέσθαι τὸ θαῦμα νενίκηκεν ἡ γυνὴ πείθουσα διὰ τὸ πρέπον ὡς υἱὸν τὸν Κύριον. Αρχεται δὲ τοῦ πράγματος αὕτη πρὸς ὑπουργίαν ἤδη τῶν γενέσθαι προσταττομένων τους τῆς πανηγύρεως ὑπηρέτας εὐτρεπίζουσα. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Γεμίσατε τὰς ὑδρίας ὕδατος. Καὶ ἐγέμισαν ἕως άνω. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Αντλήσατε νῦν, καὶ φέρετε τῷ ἀρχιτρικλίνῳ· καὶ ἤνεγκαν. Ως δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστίν· οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν οἱ ἠντληκότες τὸ ὕδωρ φωνεῖ τὸν νυμφίον ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ λέγει αὐτῷ· Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθῶσι, τότε τὸν ἐλάσ σω Σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν οἶνον ἕως ἄρτι. ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A niebat enim ut qui naturam ipsam hominis reno- vaturus ac totam in meliorem statum revocaturus erat, non solum iis qui jam in ortum vocati erant benedictionem impertiretur, sed et iis quoque qui postea nascituri essent gratiam præstrueret, et eorum oŕtum sanctum efficeret. Porro tertiam tibi hanc habeto rationem. Dictum est alicubi ad mu- lierem a Deo In dolore paries filios ". Quomodo igitur hanc a nobis exsecrationem depelli oportebat, aut quanam alia ratione condemnatas nuptias vitare licebat? Istud etiam solvit Servator, homi- num amantissimus. Præsentia sua nuptias coho- nestavit,ipse gaudium et lætitia cum sit universo- rum, ut veterem partus tristitiam depelleret : • Si quis enim in Christo, nova creatura est. Et, ‹ Ve- tera transierunt, ut Paulus inquit, c et facta sunt nova. Venit itaque una cum suis discipulis ad nuptias. Decebat quippe, ut miracula patranti adessent qui rerum mirabilum studio tenebantur, id quod patrandum erat quasi quemdam cibum fidei suæ collecturi. Cæterum vino convivas deli- ciente, mater eum rogat ut solita sua bonitate et benignitate uti velit, dicens : « Vinum non habent. Nam quasi in ejus potestate sit cuncta facere quæ velit, ad miraculum eum hortatur: Il, 4. Quid mihi et tibi est, mulier ? nondum vonit hora mea. Hunc sermonem præclare quoque Servator eſſfin- xit. Nec enim ad patranda miracula currere aut ultro inferre se non oportuit, sed rogatum eo ve- nire, et utilitati magis quam spectatorum oculis C hanc impertiri gratiam. Gratiora vero sunt quæ optantur, si non cito petentibus ea tradantur, sed aliquantula mora in pulcherrimam spem offerantur. Præterea, maximum esse illum honorem qui paren- tibus debetur, Christus ostendit, dum reverentia matris id faciendum suscipit, quod facere no- lebat. p Gen. 111, 16. ¡l Cor. v, 17. 11, 5-6. Dicit mater ejus ministris : Quodcunque dixerit vobis, facite. Erant autem ibi lapideæ hydriæ sex positæ secundum purificationem Judcorum,136 capientes singulæ metretas binas vel ternas. Magnam habens auctoritatem ad miraculum eli- eiendum mulier Dominum filium suum, ut par erat, persuasit. Haec autem rem aggreditur, dum nuptia rum ministros præsto esse jubet, eaque ministrare quæ Dominus mox imperaturus esset. 11, 7-10. Dicit eis Jesus : Implete hydrias aqua. Et impleverunt eas usque ad summum. Et dicit ‘eis Jesus : Maurile nunc, et ferte architriclino : et tute- runt. Ut autem gustavit architriclinus aquam vinum factam, et non sciebat unde esset; ministri autem sciebant qui hauserant aquam : vocal sponsum archi- triclinus, et dicit ei: Omnis homo primum bonum vinum ponit: et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est: tu autem servasti bonum vinum usque adhuc.

ὅσον δὲ ἧκεν εἰς τὴν σάρκα, φαμέν. Ἔδει γὰρ αὐτὴν τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνακεφαλαιούμενον, καὶ ὅλην ἀνασκευάζοντα πρὸς τὸ ἄμεινον, μὴ μόνον τοῖς ἤδη πρὸς τὸ ὑπάρξαι κεκλημένοις διανέμειν τὴν εὐλογίαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὅσον οὐδέπω τεχθησομένοις προευτρε πίζειν τὴν χάριν, καὶ ἁγίαν αὐτῶν καταστῆσαι τὴν εἰς τὸ εἶναι πάροδον. Καὶ τρίτην ἐπὶ τούτῳ δέχου τὴν ἀπολογίαν. Ερητό που πρὸς τὴν γυναῖκα παρὰ Θεοῦ· < Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· ο πῶς οὖν ἔδει καὶ ταύτην ἡμᾶς ἀποκρούσασθαι τὴν ἀρὰν, ἢ πῶς ἂν ἑτέρως διαφυγείν καταδεδικασμένον τὸν γάμον; Ελυσε καὶ τοῦτο φιλάνθρωπος ὢν ὁ Σωτήρ. Τετί- μηκε τῇ παρουσίᾳ τὸν γάμον, ἡ πάντων εὐθυμία καὶ χαρὰ, ἵνα τῆς τεκνογονίας τὴν ἀρχαίαν ἐξελάσῃ κατήφειαν· « Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις. Καὶ, « Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ν ὡς ὁ Παῦλός φησι, • γέγονε δὲ καινά. » Έρχεται τοιγαροῦν ὁμοῦ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς εἰς τὸν γάμον· ἔδει γὰρ παρεῖναι τῷ θαυματουργῷ τοὺς τῶν παραδόξων φιλοθεάμονας, τροφήν τινα ὥσπερ τῇ ἐν αὐτοῖς πίστει συλλέξοντας τὸ τελούμενον. Ἐπειδὴ δὲ οἶνος ἐπιλέλοιπε τοὺς ἑστιωμένους, ἐπὶ τὴν συνήθη φιλανθρωπίαν ἀγαθὸν ὄντα τὸν Κύριον ἡ μήτηρ ἐκάλεσε λέγουσα· « Οἶνον οὐκ ἔχουσιν· ν ὡς γὰρ ἐνὸν ἐπ' ἐξουσίαις αὐτῷ παν ὅπερ ἂν βούλοιτο ποιεῖν, εἰς τὸ θαῦμα προτρέπει. Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. Β δ Αριστα καὶ τοῦτον ἡμῖν τὸν λόγον ὁ Σωτὴρ ἐσχη- ματίζετο. Οὐ γὰρ ἔδει δρομαῖον ἐπὶ τὸ πράττειν, ἐλθεῖν, οὐδὲ αὐτόμολον ὥσπερ ὁρᾶσθαι θαυματουργόν, κεκλημένον δὲ μόλις ἐπὶ τοῦτο βαδίζειν, καὶ τῇ χρεία – μᾶλλον, ἤπερ τοῖς ὁρῶσιν ἐπιδοῦναι τὴν χάριν. Δοκεῖ δέ πως εἶναι καὶ χαριεστέρα τῶν ποθουμένων ἡ ἔκε βασις, οὐκ ἐκ τοῦ προχείρου τοῖς αἰτοῦσι χορηγου- μένη, διὰ δὲ μικρᾶς ὑπερθέσεως εἰς ἐλπίδα καλλί- στην ἀνωθουμένη· ἄλλως τε καὶ διὰ τούτου τὴν τοῖς τεκοῦσι χρεωστουμένην τιμὴν ἀξιολογωτάτην ὑπάρ χουσαν ἐπιδεικνύει Χριστὸς, ὅπερ οὐ πράττειν ἤθελεν αἰδοῖ τῇ περὶ μητέρα καταδεχόμενος. Λέγει ἡ μήτηρ αὐτοῦ τοῖς διακόνοις· "Οτι ἐὰν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ησαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθι ναι ἓξ κείμεναι κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ιου- δαίων χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ἢ τρεῖς. Πολλὴν ἔχουσα τὴν ῥοπὴν εἰς τὸ γενέσθαι τὸ θαῦμα νενίκηκεν ἡ γυνὴ πείθουσα διὰ τὸ πρέπον ὡς υἱὸν τὸν Κύριον. Αρχεται δὲ τοῦ πράγματος αὕτη πρὸς ὑπουργίαν ἤδη τῶν γενέσθαι προσταττομένων τους τῆς πανηγύρεως ὑπηρέτας εὐτρεπίζουσα. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Γεμίσατε τὰς ὑδρίας ὕδατος. Καὶ ἐγέμισαν ἕως άνω. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Αντλήσατε νῦν, καὶ φέρετε τῷ ἀρχιτρικλίνῳ· καὶ ἤνεγκαν. Ως δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστίν· οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν οἱ ἠντληκότες τὸ ὕδωρ φωνεῖ τὸν νυμφίον ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ λέγει αὐτῷ· Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθῶσι, τότε τὸν ἐλάσ σω Σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν οἶνον ἕως ἄρτι. ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A niebat enim ut qui naturam ipsam hominis reno- vaturus ac totam in meliorem statum revocaturus erat, non solum iis qui jam in ortum vocati erant benedictionem impertiretur, sed et iis quoque qui postea nascituri essent gratiam præstrueret, et eorum oŕtum sanctum efficeret. Porro tertiam tibi hanc habeto rationem. Dictum est alicubi ad mu- lierem a Deo In dolore paries filios ". Quomodo igitur hanc a nobis exsecrationem depelli oportebat, aut quanam alia ratione condemnatas nuptias vitare licebat? Istud etiam solvit Servator, homi- num amantissimus. Præsentia sua nuptias coho- nestavit,ipse gaudium et lætitia cum sit universo- rum, ut veterem partus tristitiam depelleret : • Si quis enim in Christo, nova creatura est. Et, ‹ Ve- tera transierunt, ut Paulus inquit, c et facta sunt nova. Venit itaque una cum suis discipulis ad nuptias. Decebat quippe, ut miracula patranti adessent qui rerum mirabilum studio tenebantur, id quod patrandum erat quasi quemdam cibum fidei suæ collecturi. Cæterum vino convivas deli- ciente, mater eum rogat ut solita sua bonitate et benignitate uti velit, dicens : « Vinum non habent. Nam quasi in ejus potestate sit cuncta facere quæ velit, ad miraculum eum hortatur: Il, 4. Quid mihi et tibi est, mulier ? nondum vonit hora mea. Hunc sermonem præclare quoque Servator eſſfin- xit. Nec enim ad patranda miracula currere aut ultro inferre se non oportuit, sed rogatum eo ve- nire, et utilitati magis quam spectatorum oculis C hanc impertiri gratiam. Gratiora vero sunt quæ optantur, si non cito petentibus ea tradantur, sed aliquantula mora in pulcherrimam spem offerantur. Præterea, maximum esse illum honorem qui paren- tibus debetur, Christus ostendit, dum reverentia matris id faciendum suscipit, quod facere no- lebat. p Gen. 111, 16. ¡l Cor. v, 17. 11, 5-6. Dicit mater ejus ministris : Quodcunque dixerit vobis, facite. Erant autem ibi lapideæ hydriæ sex positæ secundum purificationem Judcorum,136 capientes singulæ metretas binas vel ternas. Magnam habens auctoritatem ad miraculum eli- eiendum mulier Dominum filium suum, ut par erat, persuasit. Haec autem rem aggreditur, dum nuptia rum ministros præsto esse jubet, eaque ministrare quæ Dominus mox imperaturus esset. 11, 7-10. Dicit eis Jesus : Implete hydrias aqua. Et impleverunt eas usque ad summum. Et dicit ‘eis Jesus : Maurile nunc, et ferte architriclino : et tute- runt. Ut autem gustavit architriclinus aquam vinum factam, et non sciebat unde esset; ministri autem sciebant qui hauserant aquam : vocal sponsum archi- triclinus, et dicit ei: Omnis homo primum bonum vinum ponit: et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est: tu autem servasti bonum vinum usque adhuc.

Α ς Πληροῦσι μὲν οἱ διακονοῦντες τὸ προσταχθὲν, ἀφάτῳ δὲ δυνάμει τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μετασκευάζεται. Τί γὰρ ἂν γένοιτο χαλεπὸν τῷ πάντα ἰσχύοντι ; ὁ δὲ τὰ οὐκ ὄντα καλῶν εἰς γένεσιν, πῶς ἂν κάμοι τὰ ἤδη πεποιημένα μεταῤῥυθμίζων ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο ; Αποθαυμάζουσι δὲ τὴν χρῆσιν ὡς ἐξαίρετον· οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὰ διὰ Χριστοῦ. Αἰτιᾶτα: δὲ τὸν νυμφίων ὁ ἀρχιτρίκλινος, ὡς ἐν ὑστέρῳ τοῦ δείπνου καιρῷ δαπανώντα τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως, ὥς γέ μοι φαίνεται, κατά γε τὸν τῆς ἱστορίας λόγον. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ· καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καπερ ναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐκεῖ ἔμειναν οὐ πολλὰς ἡμέρας. Καὶ ἐγγὺς ἦν τὸ Πάσχα των Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ὁ ᾿Ιησοῦς. Πολλὰ κατὰ ταυτὸν ἐτελεῖτο τὰ κάλλιστα δι' ἑνὸς καὶ πρώτου σημείου. Γάμος μὲν γὰρ ὁ τίμιος ἡγιάζε το, ἀρὰ δὲ ἡ κατὰ γυναικῶν ἐκποδών. Οὐ γὰρ ἐν λύ παις ἔτι τέξονται τέκνα, καὶ αὐτὴν ἡμῶν τῆς γεννή σεως τὴν ἀρχὴν εὐλογήσαντος τοῦ Χριστοῦ. Πλιακῆς δὲ δίκην ἀκτῖνος ἡ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνέλαμψε δόξα, καὶ τὸ μεῖζον ἐπὶ τούτοις βεβαιοῦνται πρὸς πίστιν ἀπὸ τοῦ θαυμάζειν οἱ μαθηταί. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστο- ρίας λόγος ἐν τούτοις στήσεται· οἶμαι δὲ δεῖν, καὶ ἑτέραν τοῖς εἰρημένοις ἐπινοεῖσθαι θεωρίαν, καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ὑποδηλούμενον εἰπεῖν. Καταβέβηκε τοίνυν ἐξ οὐρανῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς αὐτός πού φησιν, ἵνα τὴν ἀνθρώπου φύσιν νυμφίου δίκην οἰκειωσάμε νος κυοφορεῖν ἀναπείσῃ τὰ πνευματικὰ τῆς σοφίας σπέρματα. Καὶ νύμφη μὲν εἰκότως ἡ ἀνθρωπότης διὰ τούτου καλεῖται, νυμφίος δὲ ὁ Σωτὴρ, ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς νόησιν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀνατεινούσης τὸν λόγον τῆς θείας Γραφῆς· συγκροτεῖται δὲ ὁ γά- μας ἐν ἡμέρᾳ τρίτῃ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος καιροῖς· ὁ γὰρ τρίτος ἡμῖν ἀρι Ομὸς ἀρχὴν εἰσφέρει, καὶ μεσότητα, καὶ τέλος· οὕτω γὰρ ὁ σύμπας ἐκμετρεῖται χρόνος. Τούτῳ φανεῖται προσεοικὸς, τὸ δι᾿ ἑνός που τῶν ἁγίων προφητών εἰρημένον· ο Πατάξει, καὶ μοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ· καὶ ἀναστησόμεθα, καὶ ζησόμεθα ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ γνωσόμεθα. Διώ- ξομεν τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον· ὡς ὄρθρον ἕτοιμον εὖ- ρήσομεν αὐτόν. » Επληξε μὲν γὰρ διὰ τὴν ἐν 'Αδάμ παράβασιν, εἰπών· ι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Τὸ δὲ φθορᾷ καὶ θανάτῳ πεπληγὸς πάλιν ἐμάτωσεν αὐτὸς κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἐν πρώτοις, οὐδὲ ἐκ μέσοις, ἀλλ' ἐν ἐσχάτοις καιροῖς, ὅτε δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος ὑγιὰ τὴν φύσιν ἀπέδειξεν, ὅλην ἐκ νεκρῶν ἀναστήσας ἐν ἑαυτῷ. Διά- τοι τοῦτο καλεῖται καὶ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· οὐκοῦν διὰ τοῦ τὴν τρίτην ἡμέραν εἰπεῖν, καθ᾽ ἣν ὁ γάμος ἐτελεῖτο, τὸν τελευταῖον σημαίνει καιρόν · καταμηνύει δὲ καὶ τὸν τύπον· ἐν Κανᾷ γὰρ τῆς Γα- λιλαίας, φησίν. Ἐπιτηρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλομαθής S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A Jussa quidem ninistri faciunt : ineffabili vero virtute aqua in vinum transmutatur. Quid enim Omnipotenti difficile? Qui res e nibilo ad esse vo- cat, quomodo jam factas in quodcunque voluerit difficile erit ei transformare? Rem vero mirantur ut eximiam; non enim alia esse poterant quæ per Christum agebantur. Porro architriclinus sponsum increpat, non illepide, ut arbitror, si rei gestæ ratio spectetur, quod sub finem cœnæ melius vinum profunderet. 11, 11-13. Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilææ : et manifestavit gloriam suam, el crediderunt in eum discipuli ejus. Post hac descen- dit in Capharnaum ipse et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus : et ibi manserunt non multis die- bus. Et prope erat Pascha Judæorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Multa, eaque præclara, uno et primo signo simul agebantur. Nuptiæ quippe honorabiles sanctificatæ sunt, et exsecratio in mulieres repulsa. Non enim in doloribus ultra parient liberos, cum ipsum quo- que nostræ generationis initium Christus benedixe- it. Gloria vero Salvatoris nostri radii solaris instar emicuit, et harum rerum admiratione disci- pulorum ſides magis confirmatur. Sed historica quidem expositionis salis sit hactenus, alia no- bis est ineunda contemplandi ratio, ct quid his subinnuatur, indicandum. Descendit igitur de B calls Dei Verbum, sicut ipse ait alicubi "t, ut naturam hominis sibi̇ sociatam spiritalibus sapientiæ semini- bus quasi sponsus prægnantem fieri persuaderet. El sponsa quidem, ut par est, idcirco vocatur hu- manitas, sponsus vero Salvator, divina Scriptura ex rerum nostrarum similitudine, ad intelligen- tiam nobis altiorem dictum illud evehente. Nupti tertia die celebrantur, hoc est extremis hujus sæ- culi temporibus. Ternarius enim numerus, initium nobis, medium et finem inducit. Sic enim quodli- bet tempus dimetimur. Huic propheticum illud qua- drare videbitur: « Percutiet, et curabit nos post duos dies in tertia die : et resurgemus, et vivemus in conspectu ejus, et scienus. Persequemur ut co- gnoscamus Dominum. Quasi mane paratum invenie- mus euin 7. » Percussit enim nos propter prævarica- D tionem illam in Adam, dicens : c Terra es, et in terram reverteris "., Sed corruptione et morte percussos rursus curavit ipse tertia die, id est non primis, neque mediis, sed in ultimis temporibus, quando homo factus, naturam sanam reddidit, cam tolam excitans e mortuis in seipso. Ideoque vocatur primitiæ quoque dormientium”. Igitur cum tertiam diem dicit, qua peragebantur nuptiæ, ultimum tempus significat. Præterea locum desi- gnat. In Cana enim Galileæ oppido, inquit. llic rursus animadvertat studiosus, non Hierosolymis nuptiarum celebritatem, sed extra Judæam ut in Joan. vi, et alibi. ™ª Osec, vi, 3. Gen. 11, 19. "I Cor. xv, 20. '

Α ς Πληροῦσι μὲν οἱ διακονοῦντες τὸ προσταχθὲν, ἀφάτῳ δὲ δυνάμει τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μετασκευάζεται. Τί γὰρ ἂν γένοιτο χαλεπὸν τῷ πάντα ἰσχύοντι ; ὁ δὲ τὰ οὐκ ὄντα καλῶν εἰς γένεσιν, πῶς ἂν κάμοι τὰ ἤδη πεποιημένα μεταῤῥυθμίζων ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο ; Αποθαυμάζουσι δὲ τὴν χρῆσιν ὡς ἐξαίρετον· οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὰ διὰ Χριστοῦ. Αἰτιᾶτα: δὲ τὸν νυμφίων ὁ ἀρχιτρίκλινος, ὡς ἐν ὑστέρῳ τοῦ δείπνου καιρῷ δαπανώντα τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως, ὥς γέ μοι φαίνεται, κατά γε τὸν τῆς ἱστορίας λόγον. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ· καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καπερ ναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐκεῖ ἔμειναν οὐ πολλὰς ἡμέρας. Καὶ ἐγγὺς ἦν τὸ Πάσχα των Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ὁ ᾿Ιησοῦς. Πολλὰ κατὰ ταυτὸν ἐτελεῖτο τὰ κάλλιστα δι' ἑνὸς καὶ πρώτου σημείου. Γάμος μὲν γὰρ ὁ τίμιος ἡγιάζε το, ἀρὰ δὲ ἡ κατὰ γυναικῶν ἐκποδών. Οὐ γὰρ ἐν λύ παις ἔτι τέξονται τέκνα, καὶ αὐτὴν ἡμῶν τῆς γεννή σεως τὴν ἀρχὴν εὐλογήσαντος τοῦ Χριστοῦ. Πλιακῆς δὲ δίκην ἀκτῖνος ἡ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνέλαμψε δόξα, καὶ τὸ μεῖζον ἐπὶ τούτοις βεβαιοῦνται πρὸς πίστιν ἀπὸ τοῦ θαυμάζειν οἱ μαθηταί. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστο- ρίας λόγος ἐν τούτοις στήσεται· οἶμαι δὲ δεῖν, καὶ ἑτέραν τοῖς εἰρημένοις ἐπινοεῖσθαι θεωρίαν, καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ὑποδηλούμενον εἰπεῖν. Καταβέβηκε τοίνυν ἐξ οὐρανῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς αὐτός πού φησιν, ἵνα τὴν ἀνθρώπου φύσιν νυμφίου δίκην οἰκειωσάμε νος κυοφορεῖν ἀναπείσῃ τὰ πνευματικὰ τῆς σοφίας σπέρματα. Καὶ νύμφη μὲν εἰκότως ἡ ἀνθρωπότης διὰ τούτου καλεῖται, νυμφίος δὲ ὁ Σωτὴρ, ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς νόησιν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀνατεινούσης τὸν λόγον τῆς θείας Γραφῆς· συγκροτεῖται δὲ ὁ γά- μας ἐν ἡμέρᾳ τρίτῃ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος καιροῖς· ὁ γὰρ τρίτος ἡμῖν ἀρι Ομὸς ἀρχὴν εἰσφέρει, καὶ μεσότητα, καὶ τέλος· οὕτω γὰρ ὁ σύμπας ἐκμετρεῖται χρόνος. Τούτῳ φανεῖται προσεοικὸς, τὸ δι᾿ ἑνός που τῶν ἁγίων προφητών εἰρημένον· ο Πατάξει, καὶ μοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ· καὶ ἀναστησόμεθα, καὶ ζησόμεθα ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ γνωσόμεθα. Διώ- ξομεν τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον· ὡς ὄρθρον ἕτοιμον εὖ- ρήσομεν αὐτόν. » Επληξε μὲν γὰρ διὰ τὴν ἐν 'Αδάμ παράβασιν, εἰπών· ι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Τὸ δὲ φθορᾷ καὶ θανάτῳ πεπληγὸς πάλιν ἐμάτωσεν αὐτὸς κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἐν πρώτοις, οὐδὲ ἐκ μέσοις, ἀλλ' ἐν ἐσχάτοις καιροῖς, ὅτε δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος ὑγιὰ τὴν φύσιν ἀπέδειξεν, ὅλην ἐκ νεκρῶν ἀναστήσας ἐν ἑαυτῷ. Διά- τοι τοῦτο καλεῖται καὶ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· οὐκοῦν διὰ τοῦ τὴν τρίτην ἡμέραν εἰπεῖν, καθ᾽ ἣν ὁ γάμος ἐτελεῖτο, τὸν τελευταῖον σημαίνει καιρόν · καταμηνύει δὲ καὶ τὸν τύπον· ἐν Κανᾷ γὰρ τῆς Γα- λιλαίας, φησίν. Ἐπιτηρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλομαθής S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A Jussa quidem ninistri faciunt : ineffabili vero virtute aqua in vinum transmutatur. Quid enim Omnipotenti difficile? Qui res e nibilo ad esse vo- cat, quomodo jam factas in quodcunque voluerit difficile erit ei transformare? Rem vero mirantur ut eximiam; non enim alia esse poterant quæ per Christum agebantur. Porro architriclinus sponsum increpat, non illepide, ut arbitror, si rei gestæ ratio spectetur, quod sub finem cœnæ melius vinum profunderet. 11, 11-13. Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilææ : et manifestavit gloriam suam, el crediderunt in eum discipuli ejus. Post hac descen- dit in Capharnaum ipse et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus : et ibi manserunt non multis die- bus. Et prope erat Pascha Judæorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Multa, eaque præclara, uno et primo signo simul agebantur. Nuptiæ quippe honorabiles sanctificatæ sunt, et exsecratio in mulieres repulsa. Non enim in doloribus ultra parient liberos, cum ipsum quo- que nostræ generationis initium Christus benedixe- it. Gloria vero Salvatoris nostri radii solaris instar emicuit, et harum rerum admiratione disci- pulorum ſides magis confirmatur. Sed historica quidem expositionis salis sit hactenus, alia no- bis est ineunda contemplandi ratio, ct quid his subinnuatur, indicandum. Descendit igitur de B calls Dei Verbum, sicut ipse ait alicubi "t, ut naturam hominis sibi̇ sociatam spiritalibus sapientiæ semini- bus quasi sponsus prægnantem fieri persuaderet. El sponsa quidem, ut par est, idcirco vocatur hu- manitas, sponsus vero Salvator, divina Scriptura ex rerum nostrarum similitudine, ad intelligen- tiam nobis altiorem dictum illud evehente. Nupti tertia die celebrantur, hoc est extremis hujus sæ- culi temporibus. Ternarius enim numerus, initium nobis, medium et finem inducit. Sic enim quodli- bet tempus dimetimur. Huic propheticum illud qua- drare videbitur: « Percutiet, et curabit nos post duos dies in tertia die : et resurgemus, et vivemus in conspectu ejus, et scienus. Persequemur ut co- gnoscamus Dominum. Quasi mane paratum invenie- mus euin 7. » Percussit enim nos propter prævarica- D tionem illam in Adam, dicens : c Terra es, et in terram reverteris "., Sed corruptione et morte percussos rursus curavit ipse tertia die, id est non primis, neque mediis, sed in ultimis temporibus, quando homo factus, naturam sanam reddidit, cam tolam excitans e mortuis in seipso. Ideoque vocatur primitiæ quoque dormientium”. Igitur cum tertiam diem dicit, qua peragebantur nuptiæ, ultimum tempus significat. Præterea locum desi- gnat. In Cana enim Galileæ oppido, inquit. llic rursus animadvertat studiosus, non Hierosolymis nuptiarum celebritatem, sed extra Judæam ut in Joan. vi, et alibi. ™ª Osec, vi, 3. Gen. 11, 19. "I Cor. xv, 20. '

Α ς Πληροῦσι μὲν οἱ διακονοῦντες τὸ προσταχθὲν, ἀφάτῳ δὲ δυνάμει τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μετασκευάζεται. Τί γὰρ ἂν γένοιτο χαλεπὸν τῷ πάντα ἰσχύοντι ; ὁ δὲ τὰ οὐκ ὄντα καλῶν εἰς γένεσιν, πῶς ἂν κάμοι τὰ ἤδη πεποιημένα μεταῤῥυθμίζων ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο ; Αποθαυμάζουσι δὲ τὴν χρῆσιν ὡς ἐξαίρετον· οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ὁρᾶσθαι τὰ διὰ Χριστοῦ. Αἰτιᾶτα: δὲ τὸν νυμφίων ὁ ἀρχιτρίκλινος, ὡς ἐν ὑστέρῳ τοῦ δείπνου καιρῷ δαπανώντα τὸ ἄμεινον, οὐκ ἀκόμψως, ὥς γέ μοι φαίνεται, κατά γε τὸν τῆς ἱστορίας λόγον. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ· καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καπερ ναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐκεῖ ἔμειναν οὐ πολλὰς ἡμέρας. Καὶ ἐγγὺς ἦν τὸ Πάσχα των Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ὁ ᾿Ιησοῦς. Πολλὰ κατὰ ταυτὸν ἐτελεῖτο τὰ κάλλιστα δι' ἑνὸς καὶ πρώτου σημείου. Γάμος μὲν γὰρ ὁ τίμιος ἡγιάζε το, ἀρὰ δὲ ἡ κατὰ γυναικῶν ἐκποδών. Οὐ γὰρ ἐν λύ παις ἔτι τέξονται τέκνα, καὶ αὐτὴν ἡμῶν τῆς γεννή σεως τὴν ἀρχὴν εὐλογήσαντος τοῦ Χριστοῦ. Πλιακῆς δὲ δίκην ἀκτῖνος ἡ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνέλαμψε δόξα, καὶ τὸ μεῖζον ἐπὶ τούτοις βεβαιοῦνται πρὸς πίστιν ἀπὸ τοῦ θαυμάζειν οἱ μαθηταί. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστο- ρίας λόγος ἐν τούτοις στήσεται· οἶμαι δὲ δεῖν, καὶ ἑτέραν τοῖς εἰρημένοις ἐπινοεῖσθαι θεωρίαν, καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ὑποδηλούμενον εἰπεῖν. Καταβέβηκε τοίνυν ἐξ οὐρανῶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς αὐτός πού φησιν, ἵνα τὴν ἀνθρώπου φύσιν νυμφίου δίκην οἰκειωσάμε νος κυοφορεῖν ἀναπείσῃ τὰ πνευματικὰ τῆς σοφίας σπέρματα. Καὶ νύμφη μὲν εἰκότως ἡ ἀνθρωπότης διὰ τούτου καλεῖται, νυμφίος δὲ ὁ Σωτὴρ, ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς εἰς νόησιν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀνατεινούσης τὸν λόγον τῆς θείας Γραφῆς· συγκροτεῖται δὲ ὁ γά- μας ἐν ἡμέρᾳ τρίτῃ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος καιροῖς· ὁ γὰρ τρίτος ἡμῖν ἀρι Ομὸς ἀρχὴν εἰσφέρει, καὶ μεσότητα, καὶ τέλος· οὕτω γὰρ ὁ σύμπας ἐκμετρεῖται χρόνος. Τούτῳ φανεῖται προσεοικὸς, τὸ δι᾿ ἑνός που τῶν ἁγίων προφητών εἰρημένον· ο Πατάξει, καὶ μοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ· καὶ ἀναστησόμεθα, καὶ ζησόμεθα ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ γνωσόμεθα. Διώ- ξομεν τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον· ὡς ὄρθρον ἕτοιμον εὖ- ρήσομεν αὐτόν. » Επληξε μὲν γὰρ διὰ τὴν ἐν 'Αδάμ παράβασιν, εἰπών· ι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Τὸ δὲ φθορᾷ καὶ θανάτῳ πεπληγὸς πάλιν ἐμάτωσεν αὐτὸς κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν, τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἐν πρώτοις, οὐδὲ ἐκ μέσοις, ἀλλ' ἐν ἐσχάτοις καιροῖς, ὅτε δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος ὑγιὰ τὴν φύσιν ἀπέδειξεν, ὅλην ἐκ νεκρῶν ἀναστήσας ἐν ἑαυτῷ. Διά- τοι τοῦτο καλεῖται καὶ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· οὐκοῦν διὰ τοῦ τὴν τρίτην ἡμέραν εἰπεῖν, καθ᾽ ἣν ὁ γάμος ἐτελεῖτο, τὸν τελευταῖον σημαίνει καιρόν · καταμηνύει δὲ καὶ τὸν τύπον· ἐν Κανᾷ γὰρ τῆς Γα- λιλαίας, φησίν. Ἐπιτηρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλομαθής S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A Jussa quidem ninistri faciunt : ineffabili vero virtute aqua in vinum transmutatur. Quid enim Omnipotenti difficile? Qui res e nibilo ad esse vo- cat, quomodo jam factas in quodcunque voluerit difficile erit ei transformare? Rem vero mirantur ut eximiam; non enim alia esse poterant quæ per Christum agebantur. Porro architriclinus sponsum increpat, non illepide, ut arbitror, si rei gestæ ratio spectetur, quod sub finem cœnæ melius vinum profunderet. 11, 11-13. Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilææ : et manifestavit gloriam suam, el crediderunt in eum discipuli ejus. Post hac descen- dit in Capharnaum ipse et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus : et ibi manserunt non multis die- bus. Et prope erat Pascha Judæorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Multa, eaque præclara, uno et primo signo simul agebantur. Nuptiæ quippe honorabiles sanctificatæ sunt, et exsecratio in mulieres repulsa. Non enim in doloribus ultra parient liberos, cum ipsum quo- que nostræ generationis initium Christus benedixe- it. Gloria vero Salvatoris nostri radii solaris instar emicuit, et harum rerum admiratione disci- pulorum ſides magis confirmatur. Sed historica quidem expositionis salis sit hactenus, alia no- bis est ineunda contemplandi ratio, ct quid his subinnuatur, indicandum. Descendit igitur de B calls Dei Verbum, sicut ipse ait alicubi "t, ut naturam hominis sibi̇ sociatam spiritalibus sapientiæ semini- bus quasi sponsus prægnantem fieri persuaderet. El sponsa quidem, ut par est, idcirco vocatur hu- manitas, sponsus vero Salvator, divina Scriptura ex rerum nostrarum similitudine, ad intelligen- tiam nobis altiorem dictum illud evehente. Nupti tertia die celebrantur, hoc est extremis hujus sæ- culi temporibus. Ternarius enim numerus, initium nobis, medium et finem inducit. Sic enim quodli- bet tempus dimetimur. Huic propheticum illud qua- drare videbitur: « Percutiet, et curabit nos post duos dies in tertia die : et resurgemus, et vivemus in conspectu ejus, et scienus. Persequemur ut co- gnoscamus Dominum. Quasi mane paratum invenie- mus euin 7. » Percussit enim nos propter prævarica- D tionem illam in Adam, dicens : c Terra es, et in terram reverteris "., Sed corruptione et morte percussos rursus curavit ipse tertia die, id est non primis, neque mediis, sed in ultimis temporibus, quando homo factus, naturam sanam reddidit, cam tolam excitans e mortuis in seipso. Ideoque vocatur primitiæ quoque dormientium”. Igitur cum tertiam diem dicit, qua peragebantur nuptiæ, ultimum tempus significat. Præterea locum desi- gnat. In Cana enim Galileæ oppido, inquit. llic rursus animadvertat studiosus, non Hierosolymis nuptiarum celebritatem, sed extra Judæam ut in Joan. vi, et alibi. ™ª Osec, vi, 3. Gen. 11, 19. "I Cor. xv, 20. '

οὐ γὰρ ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ή πανήγυρις, ἔξω τῆς Ἰουδαίας τὸ δεῖπνον, ὡς ἐν τῇ τῶν ἐθνῶν ἐπιτελεῖται χώρα. Γαλιλαία γὰρ τῶν ἐθνῶν, ὡς ὁ προφήτης φητίν. Δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς ἡ μὲν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴ τὸν ἐξ οὐρανῶν ἀπώσατο νυμ- φίον, προσεδέξατο δὲ, καὶ λίαν ἀσμένως, ἡ ἐξ ἐθνῶν Εκκλησία. Ερχεται δὲ εἰς τοὺς γάμους οὐκ αὐτό- μολος ὁ Σωτήρ· πολλαῖς γὰρ ἁγίων ἐκαλεῖτο φωναῖς. Ἀλλ᾽ οἶνος ἐπιλελοίπει τοὺς ἑστιωμένους· οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ νόμος, οὐκ ἐξήρκει πρὸς τὸ εὐφρᾶναι τελείως τὸ γράμμα τὸ Μωσαϊκόν· ἀλλ᾿ οὐδὲ αὐτὸ τὸ τῆς ἐμφύτου νήψεως μέτρον, εἰς τὸ δύνασθαι διασώ ζειν ἡμᾶς ἐξετείνετο. Οὐκοῦν ἀληθὲς ἂν εἴη καὶ ἐφ' ἡμῶν, τὸ, οἶνον οὐκ ἔχουσιν, εἰπεῖν· ὁ δὲ πλουσιό- ἕωρος ἡμῶν Θεός, οὐ περιορᾷ τῇ τῶν ἀγαθῶν ἐνδείᾳ τριβομένην τὴν φύσιν. Οἶνον ἡμῖν ἀπέδειξε τοῦ πρώ- του βελτίονα· « Τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· καὶ ὁ μὲν νόμος οὐκ ἔχει τὸ τέ- λειον ἐν ἀγαθοῖς· τὰ δὲ θεῖα τῆς εὐαγγελικής διδα σκαλίας παιδεύματα, πληρεστάτην εἰσφέρει τὴν εὐ- λογίαν. Θαυμάζει δὲ τὸν οἶνον ὁ ἀρχιτρίκλινος · ἔκα- στὸς γὰρ, οἶμαι, τῶν εἰς τὴν θείαν ἀρχιερωσύνην κατατεταγμένων, καὶ πεπιστευμένων τὸν οἶκον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τὸν ὑπὲρ νόμου αὐτοῦ κατα- πλήττεται λόγον. Πρώτῳ δὲ αὐτῷ κελεύει δοθῆναι Χριστός, ὅτι κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, « Τὸν κοι πιῶντα γεωργεῖν γεωργὸν] δεῖ, πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. » Καὶ νοείτω πάλιν ὁ ἀκροατὴς λέγω. Καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας βόας, καὶ πρόβατα, καὶ περιστεράς, καὶ τοὺς κερματι στὰς καθημένους Εξελέγχονται πάλιν, καὶ διὰ τούτων Ἰουδαῖοι τῶν δοθέντων αὐτοῖς ὑπερφρονοῦντες νόμων, καὶ γραμμάτων μὲν Μωσαϊκῶν οὐδένα ποιούμενοι λόγον, εἰς μόνην δὲ βλέποντες τὴν φιλοκερδίαν. Προκαθαί- ρεσθαι γὰρ κατὰ ποικίλους τρόπους τοῦ νόμου κε λεύοντος τοὺς οἴπερ ἔμελλον εἰς τὸν θεῖον ἀναβήσε σεσθαι ναὸν, ἀργυραμοιβούς, ήτοι κερματιστὰς, καὶ ἑτέρους ἐπὶ τούτοις, οἷς πλεονεξία τὸ ἐπιτήδευμα, καὶ τόκος, καὶ πλεονασμός, ἐν ἐπιθυμίαις · ὅλος γὰρ ἐν τούτοις ὁ τῶν ἐμπόρων σκοπὸς συντείνεται· τὴν ἁγίαν καταμολύναντας οὐκ ἀπεῖργον αὐλὴν, ἀνίπτοις δὲ ὥσπερ εἰς αὐτὴν εἰσιέναι ποσὶ, καὶ αὐτοὶ δὴ πάν τως ἐπέταττον, οἱ διακωλύειν ἰσχύοντες· ἵνα δὴ φαί- νηται λέγων ἀληθῆ περὶ αὐτῶν ὁ Θεὸς, ὅτι ο Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητήν μου εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας. » Διεφθάρη γὰρ ὄντως ὁ δεσποτικὸς ἀμπελῶν, σέβας μὲν αὐτὸ τὸ περὶ τὸ θεῖον πατεῖν διδασκόμενος, ταῖς δὲ τῶν προεστηκότων αἰσχροκερδίαις εἰς πᾶσαν ἀπαι δευσίαν ἀποχερσούμενος. η Καὶ ποιήσας ὡς φραγέλλιον ἐκ σχοινίων πάν. τας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα, καὶ τοὺς βίας, καὶ τῶν κολλυβιστῶν ἐξέχεε τὸ κέρ- μα, καὶ τὰς τραπέζας ἀνέστρεψε. Καὶ τοῖς τὰς περιστερὰς πωλοῦσιν εἶπεν. ᾿Αγανακτεῖ μὲν εἰκότως ἐπὶ ταῖς τῶν Ἰουδαίων Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A regione gentium convivium peragi. Galilaa enim gentium est, ut ait propheta 7. Illud sane perspi- cuum est, Judæorum Synagogam sponsum illum cœlestem repulisse, sed ab Ecclesia gentium lubenti animo susceptum. Non venit autem Salvator ad nuptias, non concupitus: multis enim sanctorum vocibus est invocatus. Caterum vinum, inquit, defecit convivas. Nihil enim lex perfecit 7: non sufficiebat ad perfectam lætitiam scriptum Mosai- cum; sed neque ipsa insitæ naturalisque sobrie- tatis ratio saluti afferendæ par erat. Quare de no- bis vere quoque dici potest, vinum non habent : sed munificentissimus Deus noster non despicit bonorum penuria laborantem naturam. Vinum no- bis priori multo præstantius obtulit. ‹ Littera enim [vulg. B occidit, spiritus autem vivificat ”. · Præterea C • lex bonorum perfectionem non habet, sed evange- lica doctrina plenissimam benedictionem invehit, Architriclinus vinum illud miratur : quilibet enim, opinor, eorum qui in pontifces ordinati sunt, et quibus credita est domus Christi nostri Salvatoris, cjus doctrinam præ lege vehementer mirantur. Illi autem Christus primum propinari jubet, quia juxta Pauli sententiam, ‹ Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere ". Rursus autem capiat auditor quæ dico. » 11, 14. Et invenit in templo vendentes boves, et oves, et columbas, et nummularios sedentes. Rursus arguuntur etiam hinc Judæi leges sibi dalas contemnere, et scripta Mosaica nibili facere, sed quæstui tantummodo studere. Cum enim lex præciperet ingressuros Dei templum prius variis modis lustrari, argentarios sive nummularios et id genus alios homines, qui lucro, fenori, et coa- cervandæ pecuniæ toti student (is enim mercato- ribus scopus unus est propositus), sanctum atrium inquinantes non arcebant, sed illotis quodammodo pedibus introire ipsi utique jubebant, quibus erat vetandi potestas, ut de iis vere dictum Deo vi- deatur: «Pastores multi disruperunt vineam meam, polluerunt partem meam, dederunt portionem meam desiderabilem in desertum invium, posita est in – dissipationem perditionis w?, Corrupta enim est certe vinea Domini, quæ divinum cultum concul- care didicit, ac turpi quæstu præpositorum in quamvis ignorantiæ vastitatem incurrit. Isa. ix, 4; Matth. iv, 15. Hebr. vi, 19. 10, 11. D 11, 15, 16. cum fecisset quasi flagellum de fu- niculis, omnes ejecit de templo, oves quoque et boves, et nummulariorum effudit as, et mensas subvertit, Et his qui columbas vendebant, dixit : Merito quidem Salvator ob Judæorum vesaniam Cor. 131, Tim. 11, 6. Jerem. xl, 6.

οὐ γὰρ ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ή πανήγυρις, ἔξω τῆς Ἰουδαίας τὸ δεῖπνον, ὡς ἐν τῇ τῶν ἐθνῶν ἐπιτελεῖται χώρα. Γαλιλαία γὰρ τῶν ἐθνῶν, ὡς ὁ προφήτης φητίν. Δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς ἡ μὲν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴ τὸν ἐξ οὐρανῶν ἀπώσατο νυμ- φίον, προσεδέξατο δὲ, καὶ λίαν ἀσμένως, ἡ ἐξ ἐθνῶν Εκκλησία. Ερχεται δὲ εἰς τοὺς γάμους οὐκ αὐτό- μολος ὁ Σωτήρ· πολλαῖς γὰρ ἁγίων ἐκαλεῖτο φωναῖς. Ἀλλ᾽ οἶνος ἐπιλελοίπει τοὺς ἑστιωμένους· οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ νόμος, οὐκ ἐξήρκει πρὸς τὸ εὐφρᾶναι τελείως τὸ γράμμα τὸ Μωσαϊκόν· ἀλλ᾿ οὐδὲ αὐτὸ τὸ τῆς ἐμφύτου νήψεως μέτρον, εἰς τὸ δύνασθαι διασώ ζειν ἡμᾶς ἐξετείνετο. Οὐκοῦν ἀληθὲς ἂν εἴη καὶ ἐφ' ἡμῶν, τὸ, οἶνον οὐκ ἔχουσιν, εἰπεῖν· ὁ δὲ πλουσιό- ἕωρος ἡμῶν Θεός, οὐ περιορᾷ τῇ τῶν ἀγαθῶν ἐνδείᾳ τριβομένην τὴν φύσιν. Οἶνον ἡμῖν ἀπέδειξε τοῦ πρώ- του βελτίονα· « Τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· καὶ ὁ μὲν νόμος οὐκ ἔχει τὸ τέ- λειον ἐν ἀγαθοῖς· τὰ δὲ θεῖα τῆς εὐαγγελικής διδα σκαλίας παιδεύματα, πληρεστάτην εἰσφέρει τὴν εὐ- λογίαν. Θαυμάζει δὲ τὸν οἶνον ὁ ἀρχιτρίκλινος · ἔκα- στὸς γὰρ, οἶμαι, τῶν εἰς τὴν θείαν ἀρχιερωσύνην κατατεταγμένων, καὶ πεπιστευμένων τὸν οἶκον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τὸν ὑπὲρ νόμου αὐτοῦ κατα- πλήττεται λόγον. Πρώτῳ δὲ αὐτῷ κελεύει δοθῆναι Χριστός, ὅτι κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, « Τὸν κοι πιῶντα γεωργεῖν γεωργὸν] δεῖ, πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. » Καὶ νοείτω πάλιν ὁ ἀκροατὴς λέγω. Καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας βόας, καὶ πρόβατα, καὶ περιστεράς, καὶ τοὺς κερματι στὰς καθημένους Εξελέγχονται πάλιν, καὶ διὰ τούτων Ἰουδαῖοι τῶν δοθέντων αὐτοῖς ὑπερφρονοῦντες νόμων, καὶ γραμμάτων μὲν Μωσαϊκῶν οὐδένα ποιούμενοι λόγον, εἰς μόνην δὲ βλέποντες τὴν φιλοκερδίαν. Προκαθαί- ρεσθαι γὰρ κατὰ ποικίλους τρόπους τοῦ νόμου κε λεύοντος τοὺς οἴπερ ἔμελλον εἰς τὸν θεῖον ἀναβήσε σεσθαι ναὸν, ἀργυραμοιβούς, ήτοι κερματιστὰς, καὶ ἑτέρους ἐπὶ τούτοις, οἷς πλεονεξία τὸ ἐπιτήδευμα, καὶ τόκος, καὶ πλεονασμός, ἐν ἐπιθυμίαις · ὅλος γὰρ ἐν τούτοις ὁ τῶν ἐμπόρων σκοπὸς συντείνεται· τὴν ἁγίαν καταμολύναντας οὐκ ἀπεῖργον αὐλὴν, ἀνίπτοις δὲ ὥσπερ εἰς αὐτὴν εἰσιέναι ποσὶ, καὶ αὐτοὶ δὴ πάν τως ἐπέταττον, οἱ διακωλύειν ἰσχύοντες· ἵνα δὴ φαί- νηται λέγων ἀληθῆ περὶ αὐτῶν ὁ Θεὸς, ὅτι ο Ποιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνά μου, ἐμόλυναν τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητήν μου εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπωλείας. » Διεφθάρη γὰρ ὄντως ὁ δεσποτικὸς ἀμπελῶν, σέβας μὲν αὐτὸ τὸ περὶ τὸ θεῖον πατεῖν διδασκόμενος, ταῖς δὲ τῶν προεστηκότων αἰσχροκερδίαις εἰς πᾶσαν ἀπαι δευσίαν ἀποχερσούμενος. η Καὶ ποιήσας ὡς φραγέλλιον ἐκ σχοινίων πάν. τας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα, καὶ τοὺς βίας, καὶ τῶν κολλυβιστῶν ἐξέχεε τὸ κέρ- μα, καὶ τὰς τραπέζας ἀνέστρεψε. Καὶ τοῖς τὰς περιστερὰς πωλοῦσιν εἶπεν. ᾿Αγανακτεῖ μὲν εἰκότως ἐπὶ ταῖς τῶν Ἰουδαίων Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A regione gentium convivium peragi. Galilaa enim gentium est, ut ait propheta 7. Illud sane perspi- cuum est, Judæorum Synagogam sponsum illum cœlestem repulisse, sed ab Ecclesia gentium lubenti animo susceptum. Non venit autem Salvator ad nuptias, non concupitus: multis enim sanctorum vocibus est invocatus. Caterum vinum, inquit, defecit convivas. Nihil enim lex perfecit 7: non sufficiebat ad perfectam lætitiam scriptum Mosai- cum; sed neque ipsa insitæ naturalisque sobrie- tatis ratio saluti afferendæ par erat. Quare de no- bis vere quoque dici potest, vinum non habent : sed munificentissimus Deus noster non despicit bonorum penuria laborantem naturam. Vinum no- bis priori multo præstantius obtulit. ‹ Littera enim [vulg. B occidit, spiritus autem vivificat ”. · Præterea C • lex bonorum perfectionem non habet, sed evange- lica doctrina plenissimam benedictionem invehit, Architriclinus vinum illud miratur : quilibet enim, opinor, eorum qui in pontifces ordinati sunt, et quibus credita est domus Christi nostri Salvatoris, cjus doctrinam præ lege vehementer mirantur. Illi autem Christus primum propinari jubet, quia juxta Pauli sententiam, ‹ Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere ". Rursus autem capiat auditor quæ dico. » 11, 14. Et invenit in templo vendentes boves, et oves, et columbas, et nummularios sedentes. Rursus arguuntur etiam hinc Judæi leges sibi dalas contemnere, et scripta Mosaica nibili facere, sed quæstui tantummodo studere. Cum enim lex præciperet ingressuros Dei templum prius variis modis lustrari, argentarios sive nummularios et id genus alios homines, qui lucro, fenori, et coa- cervandæ pecuniæ toti student (is enim mercato- ribus scopus unus est propositus), sanctum atrium inquinantes non arcebant, sed illotis quodammodo pedibus introire ipsi utique jubebant, quibus erat vetandi potestas, ut de iis vere dictum Deo vi- deatur: «Pastores multi disruperunt vineam meam, polluerunt partem meam, dederunt portionem meam desiderabilem in desertum invium, posita est in – dissipationem perditionis w?, Corrupta enim est certe vinea Domini, quæ divinum cultum concul- care didicit, ac turpi quæstu præpositorum in quamvis ignorantiæ vastitatem incurrit. Isa. ix, 4; Matth. iv, 15. Hebr. vi, 19. 10, 11. D 11, 15, 16. cum fecisset quasi flagellum de fu- niculis, omnes ejecit de templo, oves quoque et boves, et nummulariorum effudit as, et mensas subvertit, Et his qui columbas vendebant, dixit : Merito quidem Salvator ob Judæorum vesaniam Cor. 131, Tim. 11, 6. Jerem. xl, 6.

ἀπονοίαις ὁ Σωτήρ. Οὐ γὰρ οἶκον ἐμπορίου των θεῖον ἐχρῆν ἀποτελεῖσθαι ναὸν, ἀλλ᾽ οἶκον εὐχῆς. Οὕτω γὰρ γέγραπται· δείκνυσι δὲ οὐκ ἐν ψιλοῖς τὸ κίνημα λόγοις, ἀλλὰ πληγαῖς, καὶ μάστιγι τῶν ἱερῶν ἐξωθεῖ περιβόλων, δουλοπρεπή δικαίως αὐτοῖς ἐπισ νοήσας τὴν τιμωρίαν· οὐ γὰρ ἔμελλον ὑποδέξασθαι τὸν ἐλευθεροῦντα διὰ πίστεως Υἱόν. "Ορα δέ μοι και λῶς ὡς ἐν εἰκόνι πραγμάτων καταγραφόμενον τὸ διὰ τοῦ Παύλου λελεγμένον • Εἴ τις οὖν τὸν ναὸν . τοῦ Θεοῦ φθείρῃ, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός. » *Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμπορίου. Ἐπιτάττει μὲν ὡς Δεσπότης, χειραγωγεῖ δὲ πρὸς τὸ πρέπον, ὡς διδάσκαλος, παρατίθησί τε τῇ κολάσει τὴν τῶν πταισμάτων ἐξήγησιν, αἰδοῖ τῇ περὶ αὐτὰ χαλεπαίνειν οὐκ ἐῶν τὸν ἐπιτιμώμενον. Σημειωτέον δὲ ὅτι πάλιν οἰκεῖον Πατέρα ἀποκαλεῖ μοναδικῶς τὸν Θεὸν, ὡς αὐτὸς δὴ καὶ μόνος ὁ κατὰ φύσιν ὑπὸ ἄρχων ἐξ αὐτοῦ, καὶ γεγεννημένος ἀληθῶς. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἔστι δὲ οὕτως μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Λόγος υἱός, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, κατὰ θέσιν δηλονότι, καὶ κατὰ μόνον τὸ ἐν θελήσει τοῦ Πατρὸς, ὅτου δὴ χάριν τὸ κοινὸν δήπου, καὶ πᾶσι προκείμενον καύ χημα, μόνος εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζει λέγων· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὸν οἶκον τοῦ Πατρὸς ἡμῶν; Τοῦτο γὰρ ἦν ἴσως ἀκολουθότερον εἰπεῖν, εἴπερ ἕνα τῶν οὐκ ὄντων κατὰ φύσιν υἱῶν καὶ ἑαυτὸν ἐξηπίστατο. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐν τοῖς κατὰ χάριν υἱοῖς, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑαυτὸν ὁ Λόγος ὄντα γινώσκει, ἔξω τῶν ἄλλων τίθησιν, ἴδιον Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν. Αρμόσει μὲν γὰρ τοῖς εἰς υἱότητα κεκλημένοις, καὶ ἐπακτὸν ἔχουσι τὸ ἀξίωμα προσευχομένοις ἀναβοᾷy• • Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ν εἷς δὲ καὶ μόνον ἐξ ἑνὸς ὑπάρχων ὁ Μονογενής, ίδιον εἰκότως ἀποκαλέσει Πατέρα τὸν Θεόν. Εἰ δὲ δεὶ τοῖς προκειμένοις προσβάλλοντας, λογικώτερον ἐφαρμόσαι τοῖς ἀνωτέρω καὶ ταῦτα, θεωρητέον ἑτέρως τὸ ἀνάγνωσμα, Καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας τὰ πρόσ βατα καὶ τοὺς βόας, καὶ τὰ ἑξῆς. Θέα δὴ πάλιν ὅλον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας τὸ σχῆμα διὰ δύο πραγμάτων ἐξυφαινόμενον. Καναναίων μὲν γὰρ τοῖς κατὰ τὴν Γαλιλαίαν, φημὶ, καὶ συνεστιᾶται καὶ συναυλίζεται Χριστὸς, καὶ ὁμοτραπέζους ἐποιεῖτο τοὺς κεκληκότας αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο τιμήσαντας· καὶ διὰ σημείων ὠφελεῖ, καὶ τὸ λεἶπον αὐτοῖς εἰς εὐφρα- σίαν ἀναπληροῖ· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν ἐπιδα- ψιλεύεται, ὡς διὰ τύπου διδάσκων, ὅτι καὶ προσ δέξεται τοὺς τῆς Γαλιλαίας οικήτορας, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἔθνη, κεκλημένος, ὡς πρὸς αὐτὰ διὰ τῆς ἐν αὐτοῖς πίστεως, καὶ εἰς τὸν οὐράνιον εἰσάξει παστὸν, εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν δηλαδὴ, καὶ συνανα- κλινεῖ τοῖς ἁγίοις αὐτὰ (συνανέκειντο γὰρ τοῖς ἐστιω- μένοις οἱ ἅγιοι μαθητα!), καὶ τῆς θείας καὶ πνευ- ματικῆς συμμεθέξουσιν ἑορτῆς, καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν· ο Ότι πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ δυσμῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iudignatur. Non enim oportebat Dei templum do- A mum negotiationis fieri, sed orationis. Sic enim scriptum est. Non nudis autem verbis duntaxat animi sui commotionem prodit, sed verberibus et flagro sacris adiuibus exturbat, servitutem in eos jure pro poena statuens, utpote qui liberta- tis assertorem Filium per fidem suscipere recusa- turi essent. Vide porro tanquam in imagine descri- ptuin illud Pauli dictum: • Si quis templum Dei violaverit, disperdet eum Deus 8¹. › 11, 16. Auferte ista hinc, et nolile facere donum Patris mei, domum negotiationis. Mandat quidem ut Dominus, ad officium autem manuducit, ut magister, et præterquam quod castigat, delicta aperit, et eorum pudore cum qui punitur, angi non sinit. Observandum autem, rur- sus Patrem suum vocare unice ac peculiariter Deum, puta quod ipse etiam solus secundum natu- ram sit ex ipso, ac vere genitus. Nam si rationem istam non habet, sed Verbum ita nobiscum est filius, ut unus ex nobis, adoptione nimirum, et sola Patris voluntate, quam ob rem, quaeso, com- munem illam et omnibus propositam gloriam solus sibi arrogat cum ait : Nolite ſacere domum Patris mei, non autem potius domum Patris nostri ? hoc enim dicere magis forsan consentaneum erat, si se unum ex iis qui natura non sunt filii Dei seipsum esse sciebat. Cum autem Verbum seipsum non inter filios per gratiam ascriptum, sed ex substan - tia Dei, ac Patris esse cognoscat, extra numerum aliorum se collocat, Deum suum Patrem nuncu- pans. Decet enim cos qui in filiorum numerum vocati sunt, et ascititia dignitate præditi, ita Deum compellare precando : • Pater noster, qui es in coelis. Unus autem ac solus ex uno exsistens Unigenitus, suum Patrem Deum merito nuncupa- verit. Quod si res propositas aculius scrutari, et superioribus hæc etiam accommodare velimus, alio modo consideranda est illa lectio, Et invenit in templo vendentes boves, et oves, etc. B C Vide ergo rursus totam dispensationis nostræ formam duabus rebus contexi. Nam cum Cana- næis Galilææ incolis epulatur Christus atque diver- satur, et mensæ consortes facit eos a quibus invi- ♪ tatus erat et cohonestatus, miraculis prodest, et quod ad honestum gaudium ipsis deerat, explet, et omne bonorum genus affatim largitur, hoc vel- uti type edocens, se Galilææ incolas etiam suscepturum, hoc est gentes, per earum fidem ad ipsas veluti vocatum, et in celestem thalamum introducturum, in primogenitorum Ecclesiam ni- mirum, easque cum sanctis collocaturum (cum convivis enim accubuerunt discipuli), et divinæ ac spiritalis celebritatis futuras participes, quem- admodum etiam ipse ait alieubi : • Quia multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum | Cor. 113, 17. Matth. xx1, 13. Batth. VI, 9.

ἀπονοίαις ὁ Σωτήρ. Οὐ γὰρ οἶκον ἐμπορίου των θεῖον ἐχρῆν ἀποτελεῖσθαι ναὸν, ἀλλ᾽ οἶκον εὐχῆς. Οὕτω γὰρ γέγραπται· δείκνυσι δὲ οὐκ ἐν ψιλοῖς τὸ κίνημα λόγοις, ἀλλὰ πληγαῖς, καὶ μάστιγι τῶν ἱερῶν ἐξωθεῖ περιβόλων, δουλοπρεπή δικαίως αὐτοῖς ἐπισ νοήσας τὴν τιμωρίαν· οὐ γὰρ ἔμελλον ὑποδέξασθαι τὸν ἐλευθεροῦντα διὰ πίστεως Υἱόν. "Ορα δέ μοι και λῶς ὡς ἐν εἰκόνι πραγμάτων καταγραφόμενον τὸ διὰ τοῦ Παύλου λελεγμένον • Εἴ τις οὖν τὸν ναὸν . τοῦ Θεοῦ φθείρῃ, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός. » *Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμπορίου. Ἐπιτάττει μὲν ὡς Δεσπότης, χειραγωγεῖ δὲ πρὸς τὸ πρέπον, ὡς διδάσκαλος, παρατίθησί τε τῇ κολάσει τὴν τῶν πταισμάτων ἐξήγησιν, αἰδοῖ τῇ περὶ αὐτὰ χαλεπαίνειν οὐκ ἐῶν τὸν ἐπιτιμώμενον. Σημειωτέον δὲ ὅτι πάλιν οἰκεῖον Πατέρα ἀποκαλεῖ μοναδικῶς τὸν Θεὸν, ὡς αὐτὸς δὴ καὶ μόνος ὁ κατὰ φύσιν ὑπὸ ἄρχων ἐξ αὐτοῦ, καὶ γεγεννημένος ἀληθῶς. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἔστι δὲ οὕτως μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Λόγος υἱός, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, κατὰ θέσιν δηλονότι, καὶ κατὰ μόνον τὸ ἐν θελήσει τοῦ Πατρὸς, ὅτου δὴ χάριν τὸ κοινὸν δήπου, καὶ πᾶσι προκείμενον καύ χημα, μόνος εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζει λέγων· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὸν οἶκον τοῦ Πατρὸς ἡμῶν; Τοῦτο γὰρ ἦν ἴσως ἀκολουθότερον εἰπεῖν, εἴπερ ἕνα τῶν οὐκ ὄντων κατὰ φύσιν υἱῶν καὶ ἑαυτὸν ἐξηπίστατο. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐν τοῖς κατὰ χάριν υἱοῖς, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑαυτὸν ὁ Λόγος ὄντα γινώσκει, ἔξω τῶν ἄλλων τίθησιν, ἴδιον Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν. Αρμόσει μὲν γὰρ τοῖς εἰς υἱότητα κεκλημένοις, καὶ ἐπακτὸν ἔχουσι τὸ ἀξίωμα προσευχομένοις ἀναβοᾷy• • Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ν εἷς δὲ καὶ μόνον ἐξ ἑνὸς ὑπάρχων ὁ Μονογενής, ίδιον εἰκότως ἀποκαλέσει Πατέρα τὸν Θεόν. Εἰ δὲ δεὶ τοῖς προκειμένοις προσβάλλοντας, λογικώτερον ἐφαρμόσαι τοῖς ἀνωτέρω καὶ ταῦτα, θεωρητέον ἑτέρως τὸ ἀνάγνωσμα, Καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας τὰ πρόσ βατα καὶ τοὺς βόας, καὶ τὰ ἑξῆς. Θέα δὴ πάλιν ὅλον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας τὸ σχῆμα διὰ δύο πραγμάτων ἐξυφαινόμενον. Καναναίων μὲν γὰρ τοῖς κατὰ τὴν Γαλιλαίαν, φημὶ, καὶ συνεστιᾶται καὶ συναυλίζεται Χριστὸς, καὶ ὁμοτραπέζους ἐποιεῖτο τοὺς κεκληκότας αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο τιμήσαντας· καὶ διὰ σημείων ὠφελεῖ, καὶ τὸ λεἶπον αὐτοῖς εἰς εὐφρα- σίαν ἀναπληροῖ· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν ἐπιδα- ψιλεύεται, ὡς διὰ τύπου διδάσκων, ὅτι καὶ προσ δέξεται τοὺς τῆς Γαλιλαίας οικήτορας, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἔθνη, κεκλημένος, ὡς πρὸς αὐτὰ διὰ τῆς ἐν αὐτοῖς πίστεως, καὶ εἰς τὸν οὐράνιον εἰσάξει παστὸν, εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν δηλαδὴ, καὶ συνανα- κλινεῖ τοῖς ἁγίοις αὐτὰ (συνανέκειντο γὰρ τοῖς ἐστιω- μένοις οἱ ἅγιοι μαθητα!), καὶ τῆς θείας καὶ πνευ- ματικῆς συμμεθέξουσιν ἑορτῆς, καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν· ο Ότι πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ δυσμῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iudignatur. Non enim oportebat Dei templum do- A mum negotiationis fieri, sed orationis. Sic enim scriptum est. Non nudis autem verbis duntaxat animi sui commotionem prodit, sed verberibus et flagro sacris adiuibus exturbat, servitutem in eos jure pro poena statuens, utpote qui liberta- tis assertorem Filium per fidem suscipere recusa- turi essent. Vide porro tanquam in imagine descri- ptuin illud Pauli dictum: • Si quis templum Dei violaverit, disperdet eum Deus 8¹. › 11, 16. Auferte ista hinc, et nolile facere donum Patris mei, domum negotiationis. Mandat quidem ut Dominus, ad officium autem manuducit, ut magister, et præterquam quod castigat, delicta aperit, et eorum pudore cum qui punitur, angi non sinit. Observandum autem, rur- sus Patrem suum vocare unice ac peculiariter Deum, puta quod ipse etiam solus secundum natu- ram sit ex ipso, ac vere genitus. Nam si rationem istam non habet, sed Verbum ita nobiscum est filius, ut unus ex nobis, adoptione nimirum, et sola Patris voluntate, quam ob rem, quaeso, com- munem illam et omnibus propositam gloriam solus sibi arrogat cum ait : Nolite ſacere domum Patris mei, non autem potius domum Patris nostri ? hoc enim dicere magis forsan consentaneum erat, si se unum ex iis qui natura non sunt filii Dei seipsum esse sciebat. Cum autem Verbum seipsum non inter filios per gratiam ascriptum, sed ex substan - tia Dei, ac Patris esse cognoscat, extra numerum aliorum se collocat, Deum suum Patrem nuncu- pans. Decet enim cos qui in filiorum numerum vocati sunt, et ascititia dignitate præditi, ita Deum compellare precando : • Pater noster, qui es in coelis. Unus autem ac solus ex uno exsistens Unigenitus, suum Patrem Deum merito nuncupa- verit. Quod si res propositas aculius scrutari, et superioribus hæc etiam accommodare velimus, alio modo consideranda est illa lectio, Et invenit in templo vendentes boves, et oves, etc. B C Vide ergo rursus totam dispensationis nostræ formam duabus rebus contexi. Nam cum Cana- næis Galilææ incolis epulatur Christus atque diver- satur, et mensæ consortes facit eos a quibus invi- ♪ tatus erat et cohonestatus, miraculis prodest, et quod ad honestum gaudium ipsis deerat, explet, et omne bonorum genus affatim largitur, hoc vel- uti type edocens, se Galilææ incolas etiam suscepturum, hoc est gentes, per earum fidem ad ipsas veluti vocatum, et in celestem thalamum introducturum, in primogenitorum Ecclesiam ni- mirum, easque cum sanctis collocaturum (cum convivis enim accubuerunt discipuli), et divinæ ac spiritalis celebritatis futuras participes, quem- admodum etiam ipse ait alieubi : • Quia multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum | Cor. 113, 17. Matth. xx1, 13. Batth. VI, 9.

ἀπονοίαις ὁ Σωτήρ. Οὐ γὰρ οἶκον ἐμπορίου των θεῖον ἐχρῆν ἀποτελεῖσθαι ναὸν, ἀλλ᾽ οἶκον εὐχῆς. Οὕτω γὰρ γέγραπται· δείκνυσι δὲ οὐκ ἐν ψιλοῖς τὸ κίνημα λόγοις, ἀλλὰ πληγαῖς, καὶ μάστιγι τῶν ἱερῶν ἐξωθεῖ περιβόλων, δουλοπρεπή δικαίως αὐτοῖς ἐπισ νοήσας τὴν τιμωρίαν· οὐ γὰρ ἔμελλον ὑποδέξασθαι τὸν ἐλευθεροῦντα διὰ πίστεως Υἱόν. "Ορα δέ μοι και λῶς ὡς ἐν εἰκόνι πραγμάτων καταγραφόμενον τὸ διὰ τοῦ Παύλου λελεγμένον • Εἴ τις οὖν τὸν ναὸν . τοῦ Θεοῦ φθείρῃ, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός. » *Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμπορίου. Ἐπιτάττει μὲν ὡς Δεσπότης, χειραγωγεῖ δὲ πρὸς τὸ πρέπον, ὡς διδάσκαλος, παρατίθησί τε τῇ κολάσει τὴν τῶν πταισμάτων ἐξήγησιν, αἰδοῖ τῇ περὶ αὐτὰ χαλεπαίνειν οὐκ ἐῶν τὸν ἐπιτιμώμενον. Σημειωτέον δὲ ὅτι πάλιν οἰκεῖον Πατέρα ἀποκαλεῖ μοναδικῶς τὸν Θεὸν, ὡς αὐτὸς δὴ καὶ μόνος ὁ κατὰ φύσιν ὑπὸ ἄρχων ἐξ αὐτοῦ, καὶ γεγεννημένος ἀληθῶς. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἔστι δὲ οὕτως μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Λόγος υἱός, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, κατὰ θέσιν δηλονότι, καὶ κατὰ μόνον τὸ ἐν θελήσει τοῦ Πατρὸς, ὅτου δὴ χάριν τὸ κοινὸν δήπου, καὶ πᾶσι προκείμενον καύ χημα, μόνος εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζει λέγων· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὸν οἶκον τοῦ Πατρὸς ἡμῶν; Τοῦτο γὰρ ἦν ἴσως ἀκολουθότερον εἰπεῖν, εἴπερ ἕνα τῶν οὐκ ὄντων κατὰ φύσιν υἱῶν καὶ ἑαυτὸν ἐξηπίστατο. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐν τοῖς κατὰ χάριν υἱοῖς, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑαυτὸν ὁ Λόγος ὄντα γινώσκει, ἔξω τῶν ἄλλων τίθησιν, ἴδιον Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν. Αρμόσει μὲν γὰρ τοῖς εἰς υἱότητα κεκλημένοις, καὶ ἐπακτὸν ἔχουσι τὸ ἀξίωμα προσευχομένοις ἀναβοᾷy• • Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ν εἷς δὲ καὶ μόνον ἐξ ἑνὸς ὑπάρχων ὁ Μονογενής, ίδιον εἰκότως ἀποκαλέσει Πατέρα τὸν Θεόν. Εἰ δὲ δεὶ τοῖς προκειμένοις προσβάλλοντας, λογικώτερον ἐφαρμόσαι τοῖς ἀνωτέρω καὶ ταῦτα, θεωρητέον ἑτέρως τὸ ἀνάγνωσμα, Καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας τὰ πρόσ βατα καὶ τοὺς βόας, καὶ τὰ ἑξῆς. Θέα δὴ πάλιν ὅλον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας τὸ σχῆμα διὰ δύο πραγμάτων ἐξυφαινόμενον. Καναναίων μὲν γὰρ τοῖς κατὰ τὴν Γαλιλαίαν, φημὶ, καὶ συνεστιᾶται καὶ συναυλίζεται Χριστὸς, καὶ ὁμοτραπέζους ἐποιεῖτο τοὺς κεκληκότας αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο τιμήσαντας· καὶ διὰ σημείων ὠφελεῖ, καὶ τὸ λεἶπον αὐτοῖς εἰς εὐφρα- σίαν ἀναπληροῖ· καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν ἐπιδα- ψιλεύεται, ὡς διὰ τύπου διδάσκων, ὅτι καὶ προσ δέξεται τοὺς τῆς Γαλιλαίας οικήτορας, τοῦτ' ἔστι, τὰ ἔθνη, κεκλημένος, ὡς πρὸς αὐτὰ διὰ τῆς ἐν αὐτοῖς πίστεως, καὶ εἰς τὸν οὐράνιον εἰσάξει παστὸν, εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν δηλαδὴ, καὶ συνανα- κλινεῖ τοῖς ἁγίοις αὐτὰ (συνανέκειντο γὰρ τοῖς ἐστιω- μένοις οἱ ἅγιοι μαθητα!), καὶ τῆς θείας καὶ πνευ- ματικῆς συμμεθέξουσιν ἑορτῆς, καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν· ο Ότι πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ δυσμῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. iudignatur. Non enim oportebat Dei templum do- A mum negotiationis fieri, sed orationis. Sic enim scriptum est. Non nudis autem verbis duntaxat animi sui commotionem prodit, sed verberibus et flagro sacris adiuibus exturbat, servitutem in eos jure pro poena statuens, utpote qui liberta- tis assertorem Filium per fidem suscipere recusa- turi essent. Vide porro tanquam in imagine descri- ptuin illud Pauli dictum: • Si quis templum Dei violaverit, disperdet eum Deus 8¹. › 11, 16. Auferte ista hinc, et nolile facere donum Patris mei, domum negotiationis. Mandat quidem ut Dominus, ad officium autem manuducit, ut magister, et præterquam quod castigat, delicta aperit, et eorum pudore cum qui punitur, angi non sinit. Observandum autem, rur- sus Patrem suum vocare unice ac peculiariter Deum, puta quod ipse etiam solus secundum natu- ram sit ex ipso, ac vere genitus. Nam si rationem istam non habet, sed Verbum ita nobiscum est filius, ut unus ex nobis, adoptione nimirum, et sola Patris voluntate, quam ob rem, quaeso, com- munem illam et omnibus propositam gloriam solus sibi arrogat cum ait : Nolite ſacere domum Patris mei, non autem potius domum Patris nostri ? hoc enim dicere magis forsan consentaneum erat, si se unum ex iis qui natura non sunt filii Dei seipsum esse sciebat. Cum autem Verbum seipsum non inter filios per gratiam ascriptum, sed ex substan - tia Dei, ac Patris esse cognoscat, extra numerum aliorum se collocat, Deum suum Patrem nuncu- pans. Decet enim cos qui in filiorum numerum vocati sunt, et ascititia dignitate præditi, ita Deum compellare precando : • Pater noster, qui es in coelis. Unus autem ac solus ex uno exsistens Unigenitus, suum Patrem Deum merito nuncupa- verit. Quod si res propositas aculius scrutari, et superioribus hæc etiam accommodare velimus, alio modo consideranda est illa lectio, Et invenit in templo vendentes boves, et oves, etc. B C Vide ergo rursus totam dispensationis nostræ formam duabus rebus contexi. Nam cum Cana- næis Galilææ incolis epulatur Christus atque diver- satur, et mensæ consortes facit eos a quibus invi- ♪ tatus erat et cohonestatus, miraculis prodest, et quod ad honestum gaudium ipsis deerat, explet, et omne bonorum genus affatim largitur, hoc vel- uti type edocens, se Galilææ incolas etiam suscepturum, hoc est gentes, per earum fidem ad ipsas veluti vocatum, et in celestem thalamum introducturum, in primogenitorum Ecclesiam ni- mirum, easque cum sanctis collocaturum (cum convivis enim accubuerunt discipuli), et divinæ ac spiritalis celebritatis futuras participes, quem- admodum etiam ipse ait alieubi : • Quia multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum | Cor. 113, 17. Matth. xx1, 13. Batth. VI, 9.

ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, ο οὐδενὸς αὐτοῖς εἰς θυμηδίαν ἐλλείποντος. « Εὐφροσύνη γὰρ αἰώνιος ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτῶν. » Τοὺς δὲ ἀπειθήσαντας Ἰουδαίους τόπων μὲν τῶν ἁγίων ἐκβαλεῖ, ἔξω δὲ θήσει τῆς ἱερᾶς τῶν ἁγίων περιβολῆς· ἀλλὰ καὶ προσάγοντας τὰ εἰς θυ σίαν οὐ προσδέξεται· κολάσει δὲ μᾶλλον, καὶ μάστιγι ὑποθήσει, σειραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων κατ εσφιγμένους. Ακουε γὰρ λέγοντος· « "Αρατε ταῦτα ἐνα τεῦθεν, » ἵνα πάλιν ἐκεῖνα νοῇς, ἃ δὴ καὶ πάλαι διὰ φωνῆς τοῦ προφήτου φησίν Ησαίου · Ολοκαύτωμα τῶν κριῶν, καὶ στέαρ ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι, οὐδ' ἂν ἔρχησθε ὀφθῆναι μοι. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Πα- τεῖν τὴν αὐλήν μου οὐ προσθήσεσθε. Ἐὰν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον θυμίαμα, βδέλυγμά μοί ἐστι· Β τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἡμέραν μεγάλην οὐκ ἀνέχομαι. Νηστείαν, καὶ ἀργίαν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου. Εγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. » Οπερ ἄριστα διὰ τύπου σημαίνει τὸ ἐκ σχοινίων αὐτοῖς ἐπινοήσας φραγέλλιον. Κολάσεως γὰρ σημεῖον αἱ μάστιγες, Εμνήσθησαν δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ὅτι γεγραμ- μένον ἐστίν· Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγε ταί με. 'Απεκρίθησαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ εἶπον αὐτῷ. Ἐρανίζονται κατὰ βραχὺ τὸ ἐν γνώσει τέλειον οἱ μαθηταὶ, καὶ ταῖς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεσι τὰ γε- γραμμένα συμβάλλοντες πολλὴν ἤδη δεικνύουσι τὴν ἐπὶ τὸ μεῖζον ἐπίδοσιν. Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Απεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Καταπλήττεται τῆς ἐξουσίας τὸ ξένον ἡ τῶν Ἰοι. Ο δαίων πληθὺς, δυσφοροῦσι δὲ λίαν οἱ τῷ ναῷ προσ- εδρεύοντες, κερδῶν οὐκ εὐαριθμήτων ἀποστερούμενοι. Καὶ διελέγχειν μὲν οὐκ ἔχουσιν, ὡς οὐκ ἄριστα λέγει, μὴ δεῖν ἐμπορίας οἶκον τὸν θεῖον ἀναδείκνυσθαι ναὸν ἐπιτάττων· ὑπερθέσεις δὲ πάλιν τῇ τῶν ἐμπόρων φυγῇ πραγματεύονται, τὸ μὴ χρῆναι προχείρως ὑπ είχειν αὐτῷ προφασιζόμενοι, μήτε μὴν ἀπερισκέπτως εἰς υἱὸν παραδέξασθαι τοῦ Θεοῦ τὸν ὑπ᾽ οὐδενὸς ση μείου μαρτυρούμενον. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι. Τοῖς ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως αὐτοῦσι τὰ ἀγαθὰ καὶ λίαν ἑτοίμως ὀρέγει Θεός· τοῖς δὲ προσιοῦσι πειρα- στικῶς, οὐχ ὅπως ἀρνεῖται μόνον τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν αἰ. τῶσι φιλοτιμίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς πονηρίας ἔγκλημα περιτίθησιν· Οὕτως αἰτοῦντας σημεῖον τους Φαρι- σαίους ἐν ἑτέροις τῶν Εὐαγγελίων τόποις ήλεγξεν εἰ τῶν ὁ Σωτήρ· « Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. » Οπερ οὖν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. • , › nullius expertes Abraham, et Isaac, et Jacob e gaudii. • Lætitia enim sempiterna super caput eorum *.› Incredulos autem Judæos de sanctis locis exturbabit, et extra sacra sanctorum mœnia sta- tuet: quin et sacrificia offerentes non suscipiet, sed eos potius puniet, flagrisque subjiciet, catenis suorum criminum constrictos. Audi enim dicen- tem: Auferte ista hinc, ut illa rursus intelligas quæ per Isaiæ vocem olim locutus est: «Holocausta arietum, et adipem agnorum, et sanguinem lauro- rum et hircorum nolo, neque veniatis ut appareatis mihi. Quis enim quæsivit hæc de manibus vestris ? Calcare atrium meum non apponetis. Si afferatis similam, vanum incensum, abominatio mihi est. Neomenias vestras, et Sabbata, et diem magnum A non fero; jejuniumn, et otium, et solemnitates ve- es Matth. vi, 11. 8> [sa. Li, 11. Isa. 1, 14, 15. PATROL. GR. LXXIII. . D stras odit anima mea. Facti mihi estis in satieta- tem: nequaquam ultra dimittam peccata vestra ”. › Qued flagello e funibus facto præclare significat. Flagra enim signa sunt punitionis. 11, 17, 18. Recordali sunt vero discipuli ejus, quia scriptum est: Zelus domus tuæ comedit me. Responderunt ergo Judai, et dixerunt ei. Perfectam cognitionem paulatim adipiscuntur discipuli, et cum rerum exitu Scripturas confe- rentes, magnum jam in melius profectum præ so ferunt. II, 18. Quod signum ostendis nobis quia hæc fa- cis? Respondit Jesus, et dixit eis. Miratur inauditam illam potestatem multitudo Judæorum, et ægre admodum ferunt qui in templo sedebant, non pauco se quæstu orbatos. Neque ve- ro arguere possunt eum tanquam non recte loqus- tur, cum templum Dei negotiationis domum non esse faciendum statuit; sed mercatorum ſugæ moraun struunt, prælexentes, non esse illico paren- dum ei, neque temere pro filio Dei recipiendum, qui nullo adhue signo sit probatus. II, 19. Respondit Jesus, et dixit eis : Solvite ten- plum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud. Dixerunt ergo Judai. Bono consilio bona petentibus prompte largitur Deus : qui vero tentandi gratia adeunt, iis non solum quæ petunt largiri abnuit, verum etiam illos malignitatis arguit. Sic Pharisæos signum petentes aliis in Evangeliorum locis acrius reprehendit, di- cens: Generatio mala et adultera signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetæ. Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius bominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus 8. • Quod ergo illis dicebat, istud etiam his, paucis immuta- ´tis, ait; tentando enim petunt, ut illi. Signum Matth. xvi, 4, 5.

ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, ο οὐδενὸς αὐτοῖς εἰς θυμηδίαν ἐλλείποντος. « Εὐφροσύνη γὰρ αἰώνιος ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτῶν. » Τοὺς δὲ ἀπειθήσαντας Ἰουδαίους τόπων μὲν τῶν ἁγίων ἐκβαλεῖ, ἔξω δὲ θήσει τῆς ἱερᾶς τῶν ἁγίων περιβολῆς· ἀλλὰ καὶ προσάγοντας τὰ εἰς θυ σίαν οὐ προσδέξεται· κολάσει δὲ μᾶλλον, καὶ μάστιγι ὑποθήσει, σειραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων κατ εσφιγμένους. Ακουε γὰρ λέγοντος· « "Αρατε ταῦτα ἐνα τεῦθεν, » ἵνα πάλιν ἐκεῖνα νοῇς, ἃ δὴ καὶ πάλαι διὰ φωνῆς τοῦ προφήτου φησίν Ησαίου · Ολοκαύτωμα τῶν κριῶν, καὶ στέαρ ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι, οὐδ' ἂν ἔρχησθε ὀφθῆναι μοι. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Πα- τεῖν τὴν αὐλήν μου οὐ προσθήσεσθε. Ἐὰν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον θυμίαμα, βδέλυγμά μοί ἐστι· Β τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἡμέραν μεγάλην οὐκ ἀνέχομαι. Νηστείαν, καὶ ἀργίαν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου. Εγενήθητέ μοι εἰς πλησμονὴν, οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. » Οπερ ἄριστα διὰ τύπου σημαίνει τὸ ἐκ σχοινίων αὐτοῖς ἐπινοήσας φραγέλλιον. Κολάσεως γὰρ σημεῖον αἱ μάστιγες, Εμνήσθησαν δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ὅτι γεγραμ- μένον ἐστίν· Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγε ταί με. 'Απεκρίθησαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ εἶπον αὐτῷ. Ἐρανίζονται κατὰ βραχὺ τὸ ἐν γνώσει τέλειον οἱ μαθηταὶ, καὶ ταῖς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεσι τὰ γε- γραμμένα συμβάλλοντες πολλὴν ἤδη δεικνύουσι τὴν ἐπὶ τὸ μεῖζον ἐπίδοσιν. Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Απεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Καταπλήττεται τῆς ἐξουσίας τὸ ξένον ἡ τῶν Ἰοι. Ο δαίων πληθὺς, δυσφοροῦσι δὲ λίαν οἱ τῷ ναῷ προσ- εδρεύοντες, κερδῶν οὐκ εὐαριθμήτων ἀποστερούμενοι. Καὶ διελέγχειν μὲν οὐκ ἔχουσιν, ὡς οὐκ ἄριστα λέγει, μὴ δεῖν ἐμπορίας οἶκον τὸν θεῖον ἀναδείκνυσθαι ναὸν ἐπιτάττων· ὑπερθέσεις δὲ πάλιν τῇ τῶν ἐμπόρων φυγῇ πραγματεύονται, τὸ μὴ χρῆναι προχείρως ὑπ είχειν αὐτῷ προφασιζόμενοι, μήτε μὴν ἀπερισκέπτως εἰς υἱὸν παραδέξασθαι τοῦ Θεοῦ τὸν ὑπ᾽ οὐδενὸς ση μείου μαρτυρούμενον. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι. Τοῖς ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως αὐτοῦσι τὰ ἀγαθὰ καὶ λίαν ἑτοίμως ὀρέγει Θεός· τοῖς δὲ προσιοῦσι πειρα- στικῶς, οὐχ ὅπως ἀρνεῖται μόνον τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν αἰ. τῶσι φιλοτιμίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς πονηρίας ἔγκλημα περιτίθησιν· Οὕτως αἰτοῦντας σημεῖον τους Φαρι- σαίους ἐν ἑτέροις τῶν Εὐαγγελίων τόποις ήλεγξεν εἰ τῶν ὁ Σωτήρ· « Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. » Οπερ οὖν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. • , › nullius expertes Abraham, et Isaac, et Jacob e gaudii. • Lætitia enim sempiterna super caput eorum *.› Incredulos autem Judæos de sanctis locis exturbabit, et extra sacra sanctorum mœnia sta- tuet: quin et sacrificia offerentes non suscipiet, sed eos potius puniet, flagrisque subjiciet, catenis suorum criminum constrictos. Audi enim dicen- tem: Auferte ista hinc, ut illa rursus intelligas quæ per Isaiæ vocem olim locutus est: «Holocausta arietum, et adipem agnorum, et sanguinem lauro- rum et hircorum nolo, neque veniatis ut appareatis mihi. Quis enim quæsivit hæc de manibus vestris ? Calcare atrium meum non apponetis. Si afferatis similam, vanum incensum, abominatio mihi est. Neomenias vestras, et Sabbata, et diem magnum A non fero; jejuniumn, et otium, et solemnitates ve- es Matth. vi, 11. 8> [sa. Li, 11. Isa. 1, 14, 15. PATROL. GR. LXXIII. . D stras odit anima mea. Facti mihi estis in satieta- tem: nequaquam ultra dimittam peccata vestra ”. › Qued flagello e funibus facto præclare significat. Flagra enim signa sunt punitionis. 11, 17, 18. Recordali sunt vero discipuli ejus, quia scriptum est: Zelus domus tuæ comedit me. Responderunt ergo Judai, et dixerunt ei. Perfectam cognitionem paulatim adipiscuntur discipuli, et cum rerum exitu Scripturas confe- rentes, magnum jam in melius profectum præ so ferunt. II, 18. Quod signum ostendis nobis quia hæc fa- cis? Respondit Jesus, et dixit eis. Miratur inauditam illam potestatem multitudo Judæorum, et ægre admodum ferunt qui in templo sedebant, non pauco se quæstu orbatos. Neque ve- ro arguere possunt eum tanquam non recte loqus- tur, cum templum Dei negotiationis domum non esse faciendum statuit; sed mercatorum ſugæ moraun struunt, prælexentes, non esse illico paren- dum ei, neque temere pro filio Dei recipiendum, qui nullo adhue signo sit probatus. II, 19. Respondit Jesus, et dixit eis : Solvite ten- plum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud. Dixerunt ergo Judai. Bono consilio bona petentibus prompte largitur Deus : qui vero tentandi gratia adeunt, iis non solum quæ petunt largiri abnuit, verum etiam illos malignitatis arguit. Sic Pharisæos signum petentes aliis in Evangeliorum locis acrius reprehendit, di- cens: Generatio mala et adultera signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonæ prophetæ. Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius bominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus 8. • Quod ergo illis dicebat, istud etiam his, paucis immuta- ´tis, ait; tentando enim petunt, ut illi. Signum Matth. xvi, 4, 5.

Α εκείνοις ἔφη, τοῦτο καὶ τούτοις μετ' ὀλίγης έξαλλα- γῆς· αἰτοῦσι γὰρ, ὡς ἐκεῖνοι, πειράζοντες. Οὐκ ἂν δὲ ὅλως τοῖς οὕτως ἔχουσι γνώμης οὐδὲ τοῦτο δέδοτο τὸ σημεῖον, εἰ μὴ πάντως ἔδει γενέσθαι διὰ τὴν ἀπάν των ἡμῶν σωτηρίαν. Ιστέον δὲ ὅτι ταύτην αὐτῷ τῆς κατηγορίας τὴν πρόφασιν ἐποιήσαντο, λέγοντες ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου διεψευσμένως, ὅπερ οὐκ ἤκουσαν· «Αὐτὸς γὰρ ἔφη, φησί, «Δύναμαι καταλῦσαι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ. » Διὸ δὴ καὶ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἐν προφήταις ἔφα- σκεν ὁ Χριστός· « Αναστάντες μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἐπηρώτων με. » Καὶ πάλιν, ὅτι « Επαν- έστησάν μοι μάρτυρες ἄδικοι, καὶ ἐψεύσατο ἡ ἀδικία ἑαυτῇ. » Οὐ προτρέπει δὲ αὐτοὺς εἰς μιαιφονίας, • Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, » εἰπών· ἀλλ' ἐπείπερ ᾔδει δράσοντας ἀνυπερθέτως, αὐτὸ τὸ συμβήσεσθαι μέλλον ἠθικῶς ὑπαινίττεται. Β · Τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν ; Διαγελῶσι τὸ σημεῖον, οὐ συνέντες τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, ἁρπάζουσι δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀμαθίας τὴν νόσον εἰς εὔλογον ἀφορμὴν τοῦ μὴ ὑπακούειν αὐτῷ, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος ἐννοοῦντες δυσχέρειαν, ὡς εἰκαίῳ λόγῳ, μᾶλλον ἢ περὶ τῶν ἐφικτῶν ὑπο ισχνουμένῳ προσεσχήκασιν, ἵνα φαίνηται τὸ γεγραμ- μένον ἐπ' αὐτοῖς ἀληθές· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν σύγκαμ ψον διὰ παντὸς, ἵνα τρόπον τινὰ κάτω κεκυφότες ἀεὶ; καὶ εἰς μόνα τὰ ἐπὶ γῆς κατανεύοντες πράγματα, τῶν ὑψηλῶν τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας δογμάτων μηδε μίαν δέχοιντο θεωρίαν, οὐ βασκαίνοντος αὐτοῖς ἐπὶ τούτοις τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, ὑποστάθμῳ δὲ μᾶλλον κολάζοντος δίκῃ τοὺς ἀφόρητα πλημμελήσαντας. Ορα γὰρ ὅπως ἀνοήτως ὑβρίζουσι τῆς ἑαυτῶν ἀφει δήσαντες ψυχῆς. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἴδιον ἐκάλει Πατέρα τὸν Θεόν, « Μὴ ποιεῖτε, ο λέγων, στὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου. Εἶτα δέον αὐτοὺς Υἱὸν ἤδη καὶ Θεὸν, ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα νοεῖν, ἄνθρωπον ἔτι γυμνὸν καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ὑπάρχειν ἕνα πιστεύουσι. Διά του τοῦτο καὶ τὸν ἐπὶ τῇ τοῦ ναοῦ κατασκευῇ δαπανηθε ντα χρόνον προτείνουσι λέγοντες, «Τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος· καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;» 'Αλλ', ώ πάσῃ μεθύοντας ἀπονοίᾳ, δικαίως ἂν οἶμαι λέγειν αὐτοῖς, εἰ σοφὸς ἐν. ὑμῖν ἐνῴκισται νοῦς, εἰ τὸν παρ' ὑμῖν ὄντα ναὸν οἶ κον εἶναι Θεοῦ πιστεύετε, πῶς οὐκ ἔδει Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐννοεῖν τὸν ἀκινδύνως εἰπεῖν θαρσήσαντα - «Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου ; Εἶτα πῶς ἂν, εἰπέ μοι, λοιπὸν μακρῶν ἐδεήθη χρόνων εἰς τὴν ἑνὸς οἴκου κατασκευήν; ἢ πῶς ἂν ἠτόνησε πρὸς ὅπερ ἂν τύχοι γεννικῶς, ὁ ἐν μόναις ἡμέραις ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν τόδε τὸ σύμπαν ἀφάτῳ δυνάμει διατεχνησάμενος, καὶ ἐν μόνῳ τῷ θέλειν ἔχων τὸ δύ- νασθαι; Ταῦτα γὰρ ἔδει λογίζεσθαι τὸν τῶν ἱερῶν γραμμάτων επιστήμονα λαόν. ;» Ἐκεῖνος δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὐτοῦ. Ὅτε οὖν ἠγέρθη ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐμνή. * οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem datum utique non fuisset eo modo affectis, nisi ita fieri plane oportuisset propter nostram sa- Jutem. Sciendum vero hinc illos ejus accusandi causam arripere, cum sub Pontio Pilato falso pro- ferunt quod non audierunt: «Ipse enim dixit, › in- quiunt, Possum destruere templum Dei 87., Quo- circa de iis dicebat Christus in prophetis : « Sur- gentes testes iniqui, quæ ignorabant interrogabant the ss. » Item : • Insurrexerunt in nre testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi "., Non hortatur autem illos ad patrandam cædem, cum ait, ‹ Sol- vite templum hoc, › sed quoniam id eos certo facturos sciebat, rem futuram figurate indicat. II, B 1, 20. Quadraginta et sex annis adificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud ? Mysterii altitudinem non intelligentes, signum irrident, et inscitiæ suæ morbum tanquam justam ci non parendi causam arripiunt, reique dißcul- tatem apud se perpendentes, frivolam istam polli- citationem existimant, et quæ præstari nequeat : ideoque vere de iis dici posse videtur quod scri- plum est : Obscurentur oculi eorum ne videant : et dorsum eorum semper incurva "; › ut deorsum quodammodo curvati, et in solas res ter- renas proni, sublimia Christianæ pietatis dogmata imueri nullatenus possint: non invidente Deo ho- minum amante, sed justo supplicio intoleranda eo- rum crimina puniente. Cerne enim quo pacto suam G ¡psi animam violant atque contemnunt. Dominus enim noster Jesus Christus suum vocabat Patrem Deum, dicens : Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis ". » At cum deceat ipsos eum Filium ac Deum, utpote qui ex Deo Patre effulsit, intelligere, nudum tamen hominem et e nobis unum quempiam esse credunt. Proindeque tempus quod ædificando templo insumptum est, objiciunt, dicentes : • Quadraginta et sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud? » Sed, o vos, omnimoda vesania ebrii, jure quispiam, opinor, dixerit ; si vobis mens sapit, si templum illud vestrum Dei domum esse ereditis, quomodo non oportuit eum esse Deum secundum naturam intelligere, qui impune dicere ausus est: Nolite facere demum Patris mei domum negotiationis fr El que pacto, quæso, longis tempo- rum spatiis ad unius domus structuram opus illi fuerit? aut quomodo ulla in re imbecillior fue- rit, qui septem duntaxat numero diebus univer- sum hoe ineffabili virtute fabricatus est, et qui quod tantummodo vult potest ? Hæc enim aestimare debebat populus sacrarum Litterarum peritus. II, 21,22. Ille autem dicebat de templo corporis sui. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati D Matth. xxvi, 61. ** Psal. xxxiv, 11. ** Psal. xxvi, 12. Psal, Lxvult, 24. Joan. 11, 16.

Α εκείνοις ἔφη, τοῦτο καὶ τούτοις μετ' ὀλίγης έξαλλα- γῆς· αἰτοῦσι γὰρ, ὡς ἐκεῖνοι, πειράζοντες. Οὐκ ἂν δὲ ὅλως τοῖς οὕτως ἔχουσι γνώμης οὐδὲ τοῦτο δέδοτο τὸ σημεῖον, εἰ μὴ πάντως ἔδει γενέσθαι διὰ τὴν ἀπάν των ἡμῶν σωτηρίαν. Ιστέον δὲ ὅτι ταύτην αὐτῷ τῆς κατηγορίας τὴν πρόφασιν ἐποιήσαντο, λέγοντες ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου διεψευσμένως, ὅπερ οὐκ ἤκουσαν· «Αὐτὸς γὰρ ἔφη, φησί, «Δύναμαι καταλῦσαι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ. » Διὸ δὴ καὶ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἐν προφήταις ἔφα- σκεν ὁ Χριστός· « Αναστάντες μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἐπηρώτων με. » Καὶ πάλιν, ὅτι « Επαν- έστησάν μοι μάρτυρες ἄδικοι, καὶ ἐψεύσατο ἡ ἀδικία ἑαυτῇ. » Οὐ προτρέπει δὲ αὐτοὺς εἰς μιαιφονίας, • Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, » εἰπών· ἀλλ' ἐπείπερ ᾔδει δράσοντας ἀνυπερθέτως, αὐτὸ τὸ συμβήσεσθαι μέλλον ἠθικῶς ὑπαινίττεται. Β · Τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν ; Διαγελῶσι τὸ σημεῖον, οὐ συνέντες τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, ἁρπάζουσι δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀμαθίας τὴν νόσον εἰς εὔλογον ἀφορμὴν τοῦ μὴ ὑπακούειν αὐτῷ, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος ἐννοοῦντες δυσχέρειαν, ὡς εἰκαίῳ λόγῳ, μᾶλλον ἢ περὶ τῶν ἐφικτῶν ὑπο ισχνουμένῳ προσεσχήκασιν, ἵνα φαίνηται τὸ γεγραμ- μένον ἐπ' αὐτοῖς ἀληθές· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν σύγκαμ ψον διὰ παντὸς, ἵνα τρόπον τινὰ κάτω κεκυφότες ἀεὶ; καὶ εἰς μόνα τὰ ἐπὶ γῆς κατανεύοντες πράγματα, τῶν ὑψηλῶν τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας δογμάτων μηδε μίαν δέχοιντο θεωρίαν, οὐ βασκαίνοντος αὐτοῖς ἐπὶ τούτοις τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, ὑποστάθμῳ δὲ μᾶλλον κολάζοντος δίκῃ τοὺς ἀφόρητα πλημμελήσαντας. Ορα γὰρ ὅπως ἀνοήτως ὑβρίζουσι τῆς ἑαυτῶν ἀφει δήσαντες ψυχῆς. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἴδιον ἐκάλει Πατέρα τὸν Θεόν, « Μὴ ποιεῖτε, ο λέγων, στὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου. Εἶτα δέον αὐτοὺς Υἱὸν ἤδη καὶ Θεὸν, ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα νοεῖν, ἄνθρωπον ἔτι γυμνὸν καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ὑπάρχειν ἕνα πιστεύουσι. Διά του τοῦτο καὶ τὸν ἐπὶ τῇ τοῦ ναοῦ κατασκευῇ δαπανηθε ντα χρόνον προτείνουσι λέγοντες, «Τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος· καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;» 'Αλλ', ώ πάσῃ μεθύοντας ἀπονοίᾳ, δικαίως ἂν οἶμαι λέγειν αὐτοῖς, εἰ σοφὸς ἐν. ὑμῖν ἐνῴκισται νοῦς, εἰ τὸν παρ' ὑμῖν ὄντα ναὸν οἶ κον εἶναι Θεοῦ πιστεύετε, πῶς οὐκ ἔδει Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐννοεῖν τὸν ἀκινδύνως εἰπεῖν θαρσήσαντα - «Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου ; Εἶτα πῶς ἂν, εἰπέ μοι, λοιπὸν μακρῶν ἐδεήθη χρόνων εἰς τὴν ἑνὸς οἴκου κατασκευήν; ἢ πῶς ἂν ἠτόνησε πρὸς ὅπερ ἂν τύχοι γεννικῶς, ὁ ἐν μόναις ἡμέραις ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν τόδε τὸ σύμπαν ἀφάτῳ δυνάμει διατεχνησάμενος, καὶ ἐν μόνῳ τῷ θέλειν ἔχων τὸ δύ- νασθαι; Ταῦτα γὰρ ἔδει λογίζεσθαι τὸν τῶν ἱερῶν γραμμάτων επιστήμονα λαόν. ;» Ἐκεῖνος δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὐτοῦ. Ὅτε οὖν ἠγέρθη ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐμνή. * οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem datum utique non fuisset eo modo affectis, nisi ita fieri plane oportuisset propter nostram sa- Jutem. Sciendum vero hinc illos ejus accusandi causam arripere, cum sub Pontio Pilato falso pro- ferunt quod non audierunt: «Ipse enim dixit, › in- quiunt, Possum destruere templum Dei 87., Quo- circa de iis dicebat Christus in prophetis : « Sur- gentes testes iniqui, quæ ignorabant interrogabant the ss. » Item : • Insurrexerunt in nre testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi "., Non hortatur autem illos ad patrandam cædem, cum ait, ‹ Sol- vite templum hoc, › sed quoniam id eos certo facturos sciebat, rem futuram figurate indicat. II, B 1, 20. Quadraginta et sex annis adificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud ? Mysterii altitudinem non intelligentes, signum irrident, et inscitiæ suæ morbum tanquam justam ci non parendi causam arripiunt, reique dißcul- tatem apud se perpendentes, frivolam istam polli- citationem existimant, et quæ præstari nequeat : ideoque vere de iis dici posse videtur quod scri- plum est : Obscurentur oculi eorum ne videant : et dorsum eorum semper incurva "; › ut deorsum quodammodo curvati, et in solas res ter- renas proni, sublimia Christianæ pietatis dogmata imueri nullatenus possint: non invidente Deo ho- minum amante, sed justo supplicio intoleranda eo- rum crimina puniente. Cerne enim quo pacto suam G ¡psi animam violant atque contemnunt. Dominus enim noster Jesus Christus suum vocabat Patrem Deum, dicens : Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis ". » At cum deceat ipsos eum Filium ac Deum, utpote qui ex Deo Patre effulsit, intelligere, nudum tamen hominem et e nobis unum quempiam esse credunt. Proindeque tempus quod ædificando templo insumptum est, objiciunt, dicentes : • Quadraginta et sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud? » Sed, o vos, omnimoda vesania ebrii, jure quispiam, opinor, dixerit ; si vobis mens sapit, si templum illud vestrum Dei domum esse ereditis, quomodo non oportuit eum esse Deum secundum naturam intelligere, qui impune dicere ausus est: Nolite facere demum Patris mei domum negotiationis fr El que pacto, quæso, longis tempo- rum spatiis ad unius domus structuram opus illi fuerit? aut quomodo ulla in re imbecillior fue- rit, qui septem duntaxat numero diebus univer- sum hoe ineffabili virtute fabricatus est, et qui quod tantummodo vult potest ? Hæc enim aestimare debebat populus sacrarum Litterarum peritus. II, 21,22. Ille autem dicebat de templo corporis sui. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati D Matth. xxvi, 61. ** Psal. xxxiv, 11. ** Psal. xxvi, 12. Psal, Lxvult, 24. Joan. 11, 16.

Α εκείνοις ἔφη, τοῦτο καὶ τούτοις μετ' ὀλίγης έξαλλα- γῆς· αἰτοῦσι γὰρ, ὡς ἐκεῖνοι, πειράζοντες. Οὐκ ἂν δὲ ὅλως τοῖς οὕτως ἔχουσι γνώμης οὐδὲ τοῦτο δέδοτο τὸ σημεῖον, εἰ μὴ πάντως ἔδει γενέσθαι διὰ τὴν ἀπάν των ἡμῶν σωτηρίαν. Ιστέον δὲ ὅτι ταύτην αὐτῷ τῆς κατηγορίας τὴν πρόφασιν ἐποιήσαντο, λέγοντες ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου διεψευσμένως, ὅπερ οὐκ ἤκουσαν· «Αὐτὸς γὰρ ἔφη, φησί, «Δύναμαι καταλῦσαι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ. » Διὸ δὴ καὶ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἐν προφήταις ἔφα- σκεν ὁ Χριστός· « Αναστάντες μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἐπηρώτων με. » Καὶ πάλιν, ὅτι « Επαν- έστησάν μοι μάρτυρες ἄδικοι, καὶ ἐψεύσατο ἡ ἀδικία ἑαυτῇ. » Οὐ προτρέπει δὲ αὐτοὺς εἰς μιαιφονίας, • Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, » εἰπών· ἀλλ' ἐπείπερ ᾔδει δράσοντας ἀνυπερθέτως, αὐτὸ τὸ συμβήσεσθαι μέλλον ἠθικῶς ὑπαινίττεται. Β · Τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν ; Διαγελῶσι τὸ σημεῖον, οὐ συνέντες τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, ἁρπάζουσι δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀμαθίας τὴν νόσον εἰς εὔλογον ἀφορμὴν τοῦ μὴ ὑπακούειν αὐτῷ, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος ἐννοοῦντες δυσχέρειαν, ὡς εἰκαίῳ λόγῳ, μᾶλλον ἢ περὶ τῶν ἐφικτῶν ὑπο ισχνουμένῳ προσεσχήκασιν, ἵνα φαίνηται τὸ γεγραμ- μένον ἐπ' αὐτοῖς ἀληθές· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν σύγκαμ ψον διὰ παντὸς, ἵνα τρόπον τινὰ κάτω κεκυφότες ἀεὶ; καὶ εἰς μόνα τὰ ἐπὶ γῆς κατανεύοντες πράγματα, τῶν ὑψηλῶν τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας δογμάτων μηδε μίαν δέχοιντο θεωρίαν, οὐ βασκαίνοντος αὐτοῖς ἐπὶ τούτοις τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, ὑποστάθμῳ δὲ μᾶλλον κολάζοντος δίκῃ τοὺς ἀφόρητα πλημμελήσαντας. Ορα γὰρ ὅπως ἀνοήτως ὑβρίζουσι τῆς ἑαυτῶν ἀφει δήσαντες ψυχῆς. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἴδιον ἐκάλει Πατέρα τὸν Θεόν, « Μὴ ποιεῖτε, ο λέγων, στὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου. Εἶτα δέον αὐτοὺς Υἱὸν ἤδη καὶ Θεὸν, ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα νοεῖν, ἄνθρωπον ἔτι γυμνὸν καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ὑπάρχειν ἕνα πιστεύουσι. Διά του τοῦτο καὶ τὸν ἐπὶ τῇ τοῦ ναοῦ κατασκευῇ δαπανηθε ντα χρόνον προτείνουσι λέγοντες, «Τεσσαράκοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος· καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;» 'Αλλ', ώ πάσῃ μεθύοντας ἀπονοίᾳ, δικαίως ἂν οἶμαι λέγειν αὐτοῖς, εἰ σοφὸς ἐν. ὑμῖν ἐνῴκισται νοῦς, εἰ τὸν παρ' ὑμῖν ὄντα ναὸν οἶ κον εἶναι Θεοῦ πιστεύετε, πῶς οὐκ ἔδει Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐννοεῖν τὸν ἀκινδύνως εἰπεῖν θαρσήσαντα - «Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου ; Εἶτα πῶς ἂν, εἰπέ μοι, λοιπὸν μακρῶν ἐδεήθη χρόνων εἰς τὴν ἑνὸς οἴκου κατασκευήν; ἢ πῶς ἂν ἠτόνησε πρὸς ὅπερ ἂν τύχοι γεννικῶς, ὁ ἐν μόναις ἡμέραις ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν τόδε τὸ σύμπαν ἀφάτῳ δυνάμει διατεχνησάμενος, καὶ ἐν μόνῳ τῷ θέλειν ἔχων τὸ δύ- νασθαι; Ταῦτα γὰρ ἔδει λογίζεσθαι τὸν τῶν ἱερῶν γραμμάτων επιστήμονα λαόν. ;» Ἐκεῖνος δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὐτοῦ. Ὅτε οὖν ἠγέρθη ἐκ τῶν νεκρῶν, ἐμνή. * οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem datum utique non fuisset eo modo affectis, nisi ita fieri plane oportuisset propter nostram sa- Jutem. Sciendum vero hinc illos ejus accusandi causam arripere, cum sub Pontio Pilato falso pro- ferunt quod non audierunt: «Ipse enim dixit, › in- quiunt, Possum destruere templum Dei 87., Quo- circa de iis dicebat Christus in prophetis : « Sur- gentes testes iniqui, quæ ignorabant interrogabant the ss. » Item : • Insurrexerunt in nre testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi "., Non hortatur autem illos ad patrandam cædem, cum ait, ‹ Sol- vite templum hoc, › sed quoniam id eos certo facturos sciebat, rem futuram figurate indicat. II, B 1, 20. Quadraginta et sex annis adificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud ? Mysterii altitudinem non intelligentes, signum irrident, et inscitiæ suæ morbum tanquam justam ci non parendi causam arripiunt, reique dißcul- tatem apud se perpendentes, frivolam istam polli- citationem existimant, et quæ præstari nequeat : ideoque vere de iis dici posse videtur quod scri- plum est : Obscurentur oculi eorum ne videant : et dorsum eorum semper incurva "; › ut deorsum quodammodo curvati, et in solas res ter- renas proni, sublimia Christianæ pietatis dogmata imueri nullatenus possint: non invidente Deo ho- minum amante, sed justo supplicio intoleranda eo- rum crimina puniente. Cerne enim quo pacto suam G ¡psi animam violant atque contemnunt. Dominus enim noster Jesus Christus suum vocabat Patrem Deum, dicens : Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis ". » At cum deceat ipsos eum Filium ac Deum, utpote qui ex Deo Patre effulsit, intelligere, nudum tamen hominem et e nobis unum quempiam esse credunt. Proindeque tempus quod ædificando templo insumptum est, objiciunt, dicentes : • Quadraginta et sex annis ædificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud? » Sed, o vos, omnimoda vesania ebrii, jure quispiam, opinor, dixerit ; si vobis mens sapit, si templum illud vestrum Dei domum esse ereditis, quomodo non oportuit eum esse Deum secundum naturam intelligere, qui impune dicere ausus est: Nolite facere demum Patris mei domum negotiationis fr El que pacto, quæso, longis tempo- rum spatiis ad unius domus structuram opus illi fuerit? aut quomodo ulla in re imbecillior fue- rit, qui septem duntaxat numero diebus univer- sum hoe ineffabili virtute fabricatus est, et qui quod tantummodo vult potest ? Hæc enim aestimare debebat populus sacrarum Litterarum peritus. II, 21,22. Ille autem dicebat de templo corporis sui. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati D Matth. xxvi, 61. ** Psal. xxxiv, 11. ** Psal. xxvi, 12. Psal, Lxvult, 24. Joan. 11, 16.

σθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ὅτι τοῦτο ἔλεγε· καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. Εὐπαράδεκτος τῷ σοφῷ τῆς σοφίας ὁ λόγος· ἐν ιζάνει δὲ τῶν μαθημάτων ἡ γνῶσις τοῖς συνετοῖς εὐπετέστερον, καὶ ὥσπερ ἐν κηρῷ μὴ λίαν ἀπεσκλη- κάτι καλῶς ἐγγράφεται τῶν σημάντρων ὁ τύπος, οὕτως ἐν τρυφερωτέραις καρδίαις ἀνθρώπων ὁ θεῖος ἑτοίμως ἐμπήγνυται λόγος· διὰ τοῦτο καὶ πονηρὸς ὁ σκληροκάρδιος ὀνομάζεται. Σοφοῦνται τοίνυν ἀγα θαὶ τὴν ἕξιν ὄντες οἱ μαθηταὶ, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς ἀναμασσῶνται λόγους, εἰς ἀκριβεστέραν ἑαυ τοὺς ἐκτρέφοντες γνῶσιν, καὶ πεπηγότως ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐρχόμενοι. Ἐπειδὴ καὶ ναὸς ἀπὸ εκλήθη τὸ σῶμα Χριστοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ ἐνοικῶν αὐτῷ μονογενὴς Λόγος, εἴπερ οὐκ ἐν- δέχεται κατοικεῖν ἐν ναῷ λέγεσθαι τὸν οὐκ ὄντα Θεόν; Η λεγέτω παρελθών τις εἰς μέσον, τίνος ποτὲ τῶν ἁγίων ναὸς ἀπεκλήθη τὸ σῶμα· ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἐπιδείξαι τὸ εἰρημένον· φημὶ δὴ λοιπὸν, ὃ δὴ καὶ ὑπάρχον εὑρήσομεν ἀληθὲς, ἀκριβῶς τὴν θείαν ἐρευ νῶντες Γραφὴν, ὡς οὐδενὶ τῶν ἁγίων ἡ τοιαύτη προσῆπται τιμή. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Βαπτιστής, καίτοι πάσης μὲν ἀρετῆς εἰς ἀκρότητα βεβηκώς, μη- δενὶ δὲ πρὸς εὐσέβειαν ἐπιτρέψας ἔχειν τὸ μεῖζον, διὰ τῆς Ἡρώδου μανίας τὴν κεφαλὴν ἀπετέμνετο, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἐπ' αὐτῷ φέρεται τοιοῦτον. Ἐκ δὲ τῶν ἐναν τίων καὶ παχυτέραν ἐπὶ τοῦ λειψάνου την λέξιν ἐπὶ ενόησεν ὁ Βαπτιστής [ἴσ. ὁ εὐαγγελιστής, οίκονο- μικώς, ως γέ μοι φαίνεται, καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἵνα μένω σώζηται τῷ Χριστῷ τὸ ἀξίωμα. Γράφει δὲ οὕτως· • Καὶ πέμψας, ο φησίν, ὁ μιαιφόνος Ηρώδης δηλαδή, στὸν Ἰωάννην ἀπεκεφάλισεν ἐν τῇ φυλακῇ · καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἦραν τὸ πτῶμα αὐτ τοῦ. Εἰ δὲ πτῶμα καλεῖται τὸ Ἰωάννου σῶμα, τὸ τίνος ἔσται ναός ; καθ᾽ ἕτερον ὄντος λόγον, τοῦ ναοὺς ἡμᾶς εἰρῆσθαι θεοῦ, διὰ τὸ ἐνοικοῦν ἐν ἡμῖν ἅγιον Πνεῦμα· Θεοῦ γὰρ πάλιν, καὶ οὐχ ἑαυτῶν χρημα τίζομεν ναοί. Ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις · Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὸ ἴδιον σῶμα πτῶμα καλεί; « Οπου κ γὰρ, φησίν, « ἐὰν ᾗ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται οἱ ἀετοί. › Πρὸς δὴ καὶ τοῦτό φαμεν, ὡς οὐ περὶ τοῦ ἰδίου σώματος ἔφη ταῦτα Χριστός, ἀλλ' ὡς τρό πῳ παραβολῆς καὶ σχήματι τὴν ἐσομένην τῶν ἁγίων ἐπ' αὐτὸν συνδρομὴν κατ' ἐκεῖνο σημαίνει καιροῦ, ὅταν αὖθις ἡμῖν ἐξ οὐρανῶν ἐπιφαίνηται μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. "Ονπερ γὰρ τρόπον, φησὶν, αἱ τῶν κρεοφάγων ὀρνέων ἀγέλαι ἐπὶ τὰ πίπτοντα τῶν σωμάτων ἐξεῖ καταφέρονται ῥοίζῳ, οὕτω καὶ ὑμεῖς ἐπ᾿ ἐμὲ συναχθήσεσθε. "Ο δή καὶ Παῦλος ἡμῖν ἀπεγύμνου, λέγων· ο Σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι· › καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι, «Καὶ ἐν νεφέλαις ἁρπαγησόμεθα εἰς ἀπάν τησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα· καὶ οὕτως πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. » Αδικήσει τοιγαροῦν οὐδὲν τὸ ἐξ ὁμοιώσεως εἰς εἰκόνα ληφθὲν τῆς ἀληθείας τὴν δύο ο ναμιν. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα, την, 10, 12. * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. A sunt discipuli ejus, quia hoc dicebat : et crediderunt Scripturæ et sermoni quem dixit Jesus. B Sapienti gratus est sermo sapientiæ, et diaci- plinarum cognitio intelligentibus celerius insidet : et quemadmodum in cera non nimis dura figura signaculorum recte imprimitur, sic in teneris ho- minum cordibus sermo divinus facile inſigitur : ideoque improbus duri cordis noninatur. Erudian- tur itaque discipuli facili cum ingenio, et Scri- pturæ divinæ sermones ruminant, seipsos ad exqui- sitiorem cognitionem nutrientes, et hinc firmo pede al credendum venientes. Cum enim templum vo- catum sit corpus Christi, quomodo non erit se- cúndum naturam Deus unigenitum Verbum quod inhabitat in eo, siquidem in templo habitare nequaquam is dicitur qui nou sit Deus? Alioqui prodeat aliquis in medium, et dicat cujusmam sancti corpus templum fuerit appellatum : nemo, ut opinor, id ostenderit. Dico itaque, neque id fal- sum esse comperiemus, si divinam Scripturam accurate scrutari velimus, nulli sancto id honoris esse tributum. Et sane tametsi beatus Baptista ad apicem virtutis omnis pervenerit, nec ulli pietate secundus Herodis furore capite truncatus fuerit, nihil tamen de ipso tale fertur. Contra vero de ejus exuviis evangelista vocabulum durius exco- gitavit, singulari, ut mihi videtur, consilio, ut uni Christo dignitas servaretur. Sic autem scribit : • Et mittens, Herodes ille crudelis nimirum, in- C quit, e decollavit Joannem in carcere, et acceden- tes discipuli ejus tulerunt cadaver ejus”. › Quod si Joannis eorpus cadaver appellatur, templum de quonam dicetur? Quippe alia ratio est cur Dei templa nuncupati fuerimus, propter inhabitantem Spiritum sanctum in nobis. Nam et templa Dei dicimur, non nostri. At enim objiciet forsan ali- quis : Quomodo igitur, quæso, suum quoque corpus ipse Salvator cadaver nominat? Alicubi enim ait : D Ubicunque fuerit cadaver, ibi congregabuntur aquilæ s. » Ad illud respondemus, Christum de suo corpore væc non dixisse, sed in modum para- bolæ sanctos ad se tunc temporis venturos signifi- care, cum denuo nobis apparebit cum sanctis an- gelis in gloria Patris sui. Quemadmodum enim, inquit, carnivorarum avium greges stridentibus alis in cadavera devolant, sic etiam vos ad me convo- labitis. Quod sane Paulus quoque nobis declarat his verbis : « Canet enim tuba, et mortui resur- gent incorrupti ”. › Et alibi : « Et in nubibus rapiemur obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus 9. • Nihil ergo rationi veri- tatis officit, quod ex similitudine ad rem expri- mendam traductum est. 11, 23. Cum autem esset Hierosolymis in Pascha, * Matth, Matth. xxiv, 28. "1 Cor. xv, 52. Thess. 1, 16.

σθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ὅτι τοῦτο ἔλεγε· καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. Εὐπαράδεκτος τῷ σοφῷ τῆς σοφίας ὁ λόγος· ἐν ιζάνει δὲ τῶν μαθημάτων ἡ γνῶσις τοῖς συνετοῖς εὐπετέστερον, καὶ ὥσπερ ἐν κηρῷ μὴ λίαν ἀπεσκλη- κάτι καλῶς ἐγγράφεται τῶν σημάντρων ὁ τύπος, οὕτως ἐν τρυφερωτέραις καρδίαις ἀνθρώπων ὁ θεῖος ἑτοίμως ἐμπήγνυται λόγος· διὰ τοῦτο καὶ πονηρὸς ὁ σκληροκάρδιος ὀνομάζεται. Σοφοῦνται τοίνυν ἀγα θαὶ τὴν ἕξιν ὄντες οἱ μαθηταὶ, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς ἀναμασσῶνται λόγους, εἰς ἀκριβεστέραν ἑαυ τοὺς ἐκτρέφοντες γνῶσιν, καὶ πεπηγότως ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐρχόμενοι. Ἐπειδὴ καὶ ναὸς ἀπὸ εκλήθη τὸ σῶμα Χριστοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ ἐνοικῶν αὐτῷ μονογενὴς Λόγος, εἴπερ οὐκ ἐν- δέχεται κατοικεῖν ἐν ναῷ λέγεσθαι τὸν οὐκ ὄντα Θεόν; Η λεγέτω παρελθών τις εἰς μέσον, τίνος ποτὲ τῶν ἁγίων ναὸς ἀπεκλήθη τὸ σῶμα· ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἐπιδείξαι τὸ εἰρημένον· φημὶ δὴ λοιπὸν, ὃ δὴ καὶ ὑπάρχον εὑρήσομεν ἀληθὲς, ἀκριβῶς τὴν θείαν ἐρευ νῶντες Γραφὴν, ὡς οὐδενὶ τῶν ἁγίων ἡ τοιαύτη προσῆπται τιμή. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Βαπτιστής, καίτοι πάσης μὲν ἀρετῆς εἰς ἀκρότητα βεβηκώς, μη- δενὶ δὲ πρὸς εὐσέβειαν ἐπιτρέψας ἔχειν τὸ μεῖζον, διὰ τῆς Ἡρώδου μανίας τὴν κεφαλὴν ἀπετέμνετο, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἐπ' αὐτῷ φέρεται τοιοῦτον. Ἐκ δὲ τῶν ἐναν τίων καὶ παχυτέραν ἐπὶ τοῦ λειψάνου την λέξιν ἐπὶ ενόησεν ὁ Βαπτιστής [ἴσ. ὁ εὐαγγελιστής, οίκονο- μικώς, ως γέ μοι φαίνεται, καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἵνα μένω σώζηται τῷ Χριστῷ τὸ ἀξίωμα. Γράφει δὲ οὕτως· • Καὶ πέμψας, ο φησίν, ὁ μιαιφόνος Ηρώδης δηλαδή, στὸν Ἰωάννην ἀπεκεφάλισεν ἐν τῇ φυλακῇ · καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἦραν τὸ πτῶμα αὐτ τοῦ. Εἰ δὲ πτῶμα καλεῖται τὸ Ἰωάννου σῶμα, τὸ τίνος ἔσται ναός ; καθ᾽ ἕτερον ὄντος λόγον, τοῦ ναοὺς ἡμᾶς εἰρῆσθαι θεοῦ, διὰ τὸ ἐνοικοῦν ἐν ἡμῖν ἅγιον Πνεῦμα· Θεοῦ γὰρ πάλιν, καὶ οὐχ ἑαυτῶν χρημα τίζομεν ναοί. Ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις · Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὸ ἴδιον σῶμα πτῶμα καλεί; « Οπου κ γὰρ, φησίν, « ἐὰν ᾗ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται οἱ ἀετοί. › Πρὸς δὴ καὶ τοῦτό φαμεν, ὡς οὐ περὶ τοῦ ἰδίου σώματος ἔφη ταῦτα Χριστός, ἀλλ' ὡς τρό πῳ παραβολῆς καὶ σχήματι τὴν ἐσομένην τῶν ἁγίων ἐπ' αὐτὸν συνδρομὴν κατ' ἐκεῖνο σημαίνει καιροῦ, ὅταν αὖθις ἡμῖν ἐξ οὐρανῶν ἐπιφαίνηται μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. "Ονπερ γὰρ τρόπον, φησὶν, αἱ τῶν κρεοφάγων ὀρνέων ἀγέλαι ἐπὶ τὰ πίπτοντα τῶν σωμάτων ἐξεῖ καταφέρονται ῥοίζῳ, οὕτω καὶ ὑμεῖς ἐπ᾿ ἐμὲ συναχθήσεσθε. "Ο δή καὶ Παῦλος ἡμῖν ἀπεγύμνου, λέγων· ο Σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι· › καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι, «Καὶ ἐν νεφέλαις ἁρπαγησόμεθα εἰς ἀπάν τησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα· καὶ οὕτως πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. » Αδικήσει τοιγαροῦν οὐδὲν τὸ ἐξ ὁμοιώσεως εἰς εἰκόνα ληφθὲν τῆς ἀληθείας τὴν δύο ο ναμιν. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα, την, 10, 12. * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. A sunt discipuli ejus, quia hoc dicebat : et crediderunt Scripturæ et sermoni quem dixit Jesus. B Sapienti gratus est sermo sapientiæ, et diaci- plinarum cognitio intelligentibus celerius insidet : et quemadmodum in cera non nimis dura figura signaculorum recte imprimitur, sic in teneris ho- minum cordibus sermo divinus facile inſigitur : ideoque improbus duri cordis noninatur. Erudian- tur itaque discipuli facili cum ingenio, et Scri- pturæ divinæ sermones ruminant, seipsos ad exqui- sitiorem cognitionem nutrientes, et hinc firmo pede al credendum venientes. Cum enim templum vo- catum sit corpus Christi, quomodo non erit se- cúndum naturam Deus unigenitum Verbum quod inhabitat in eo, siquidem in templo habitare nequaquam is dicitur qui nou sit Deus? Alioqui prodeat aliquis in medium, et dicat cujusmam sancti corpus templum fuerit appellatum : nemo, ut opinor, id ostenderit. Dico itaque, neque id fal- sum esse comperiemus, si divinam Scripturam accurate scrutari velimus, nulli sancto id honoris esse tributum. Et sane tametsi beatus Baptista ad apicem virtutis omnis pervenerit, nec ulli pietate secundus Herodis furore capite truncatus fuerit, nihil tamen de ipso tale fertur. Contra vero de ejus exuviis evangelista vocabulum durius exco- gitavit, singulari, ut mihi videtur, consilio, ut uni Christo dignitas servaretur. Sic autem scribit : • Et mittens, Herodes ille crudelis nimirum, in- C quit, e decollavit Joannem in carcere, et acceden- tes discipuli ejus tulerunt cadaver ejus”. › Quod si Joannis eorpus cadaver appellatur, templum de quonam dicetur? Quippe alia ratio est cur Dei templa nuncupati fuerimus, propter inhabitantem Spiritum sanctum in nobis. Nam et templa Dei dicimur, non nostri. At enim objiciet forsan ali- quis : Quomodo igitur, quæso, suum quoque corpus ipse Salvator cadaver nominat? Alicubi enim ait : D Ubicunque fuerit cadaver, ibi congregabuntur aquilæ s. » Ad illud respondemus, Christum de suo corpore væc non dixisse, sed in modum para- bolæ sanctos ad se tunc temporis venturos signifi- care, cum denuo nobis apparebit cum sanctis an- gelis in gloria Patris sui. Quemadmodum enim, inquit, carnivorarum avium greges stridentibus alis in cadavera devolant, sic etiam vos ad me convo- labitis. Quod sane Paulus quoque nobis declarat his verbis : « Canet enim tuba, et mortui resur- gent incorrupti ”. › Et alibi : « Et in nubibus rapiemur obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus 9. • Nihil ergo rationi veri- tatis officit, quod ex similitudine ad rem expri- mendam traductum est. 11, 23. Cum autem esset Hierosolymis in Pascha, * Matth, Matth. xxiv, 28. "1 Cor. xv, 52. Thess. 1, 16.

σθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ὅτι τοῦτο ἔλεγε· καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. Εὐπαράδεκτος τῷ σοφῷ τῆς σοφίας ὁ λόγος· ἐν ιζάνει δὲ τῶν μαθημάτων ἡ γνῶσις τοῖς συνετοῖς εὐπετέστερον, καὶ ὥσπερ ἐν κηρῷ μὴ λίαν ἀπεσκλη- κάτι καλῶς ἐγγράφεται τῶν σημάντρων ὁ τύπος, οὕτως ἐν τρυφερωτέραις καρδίαις ἀνθρώπων ὁ θεῖος ἑτοίμως ἐμπήγνυται λόγος· διὰ τοῦτο καὶ πονηρὸς ὁ σκληροκάρδιος ὀνομάζεται. Σοφοῦνται τοίνυν ἀγα θαὶ τὴν ἕξιν ὄντες οἱ μαθηταὶ, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς ἀναμασσῶνται λόγους, εἰς ἀκριβεστέραν ἑαυ τοὺς ἐκτρέφοντες γνῶσιν, καὶ πεπηγότως ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐρχόμενοι. Ἐπειδὴ καὶ ναὸς ἀπὸ εκλήθη τὸ σῶμα Χριστοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ ἐνοικῶν αὐτῷ μονογενὴς Λόγος, εἴπερ οὐκ ἐν- δέχεται κατοικεῖν ἐν ναῷ λέγεσθαι τὸν οὐκ ὄντα Θεόν; Η λεγέτω παρελθών τις εἰς μέσον, τίνος ποτὲ τῶν ἁγίων ναὸς ἀπεκλήθη τὸ σῶμα· ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἐπιδείξαι τὸ εἰρημένον· φημὶ δὴ λοιπὸν, ὃ δὴ καὶ ὑπάρχον εὑρήσομεν ἀληθὲς, ἀκριβῶς τὴν θείαν ἐρευ νῶντες Γραφὴν, ὡς οὐδενὶ τῶν ἁγίων ἡ τοιαύτη προσῆπται τιμή. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Βαπτιστής, καίτοι πάσης μὲν ἀρετῆς εἰς ἀκρότητα βεβηκώς, μη- δενὶ δὲ πρὸς εὐσέβειαν ἐπιτρέψας ἔχειν τὸ μεῖζον, διὰ τῆς Ἡρώδου μανίας τὴν κεφαλὴν ἀπετέμνετο, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἐπ' αὐτῷ φέρεται τοιοῦτον. Ἐκ δὲ τῶν ἐναν τίων καὶ παχυτέραν ἐπὶ τοῦ λειψάνου την λέξιν ἐπὶ ενόησεν ὁ Βαπτιστής [ἴσ. ὁ εὐαγγελιστής, οίκονο- μικώς, ως γέ μοι φαίνεται, καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἵνα μένω σώζηται τῷ Χριστῷ τὸ ἀξίωμα. Γράφει δὲ οὕτως· • Καὶ πέμψας, ο φησίν, ὁ μιαιφόνος Ηρώδης δηλαδή, στὸν Ἰωάννην ἀπεκεφάλισεν ἐν τῇ φυλακῇ · καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἦραν τὸ πτῶμα αὐτ τοῦ. Εἰ δὲ πτῶμα καλεῖται τὸ Ἰωάννου σῶμα, τὸ τίνος ἔσται ναός ; καθ᾽ ἕτερον ὄντος λόγον, τοῦ ναοὺς ἡμᾶς εἰρῆσθαι θεοῦ, διὰ τὸ ἐνοικοῦν ἐν ἡμῖν ἅγιον Πνεῦμα· Θεοῦ γὰρ πάλιν, καὶ οὐχ ἑαυτῶν χρημα τίζομεν ναοί. Ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις · Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὸ ἴδιον σῶμα πτῶμα καλεί; « Οπου κ γὰρ, φησίν, « ἐὰν ᾗ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται οἱ ἀετοί. › Πρὸς δὴ καὶ τοῦτό φαμεν, ὡς οὐ περὶ τοῦ ἰδίου σώματος ἔφη ταῦτα Χριστός, ἀλλ' ὡς τρό πῳ παραβολῆς καὶ σχήματι τὴν ἐσομένην τῶν ἁγίων ἐπ' αὐτὸν συνδρομὴν κατ' ἐκεῖνο σημαίνει καιροῦ, ὅταν αὖθις ἡμῖν ἐξ οὐρανῶν ἐπιφαίνηται μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. "Ονπερ γὰρ τρόπον, φησὶν, αἱ τῶν κρεοφάγων ὀρνέων ἀγέλαι ἐπὶ τὰ πίπτοντα τῶν σωμάτων ἐξεῖ καταφέρονται ῥοίζῳ, οὕτω καὶ ὑμεῖς ἐπ᾿ ἐμὲ συναχθήσεσθε. "Ο δή καὶ Παῦλος ἡμῖν ἀπεγύμνου, λέγων· ο Σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι· › καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι, «Καὶ ἐν νεφέλαις ἁρπαγησόμεθα εἰς ἀπάν τησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα· καὶ οὕτως πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. » Αδικήσει τοιγαροῦν οὐδὲν τὸ ἐξ ὁμοιώσεως εἰς εἰκόνα ληφθὲν τῆς ἀληθείας τὴν δύο ο ναμιν. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα, την, 10, 12. * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. A sunt discipuli ejus, quia hoc dicebat : et crediderunt Scripturæ et sermoni quem dixit Jesus. B Sapienti gratus est sermo sapientiæ, et diaci- plinarum cognitio intelligentibus celerius insidet : et quemadmodum in cera non nimis dura figura signaculorum recte imprimitur, sic in teneris ho- minum cordibus sermo divinus facile inſigitur : ideoque improbus duri cordis noninatur. Erudian- tur itaque discipuli facili cum ingenio, et Scri- pturæ divinæ sermones ruminant, seipsos ad exqui- sitiorem cognitionem nutrientes, et hinc firmo pede al credendum venientes. Cum enim templum vo- catum sit corpus Christi, quomodo non erit se- cúndum naturam Deus unigenitum Verbum quod inhabitat in eo, siquidem in templo habitare nequaquam is dicitur qui nou sit Deus? Alioqui prodeat aliquis in medium, et dicat cujusmam sancti corpus templum fuerit appellatum : nemo, ut opinor, id ostenderit. Dico itaque, neque id fal- sum esse comperiemus, si divinam Scripturam accurate scrutari velimus, nulli sancto id honoris esse tributum. Et sane tametsi beatus Baptista ad apicem virtutis omnis pervenerit, nec ulli pietate secundus Herodis furore capite truncatus fuerit, nihil tamen de ipso tale fertur. Contra vero de ejus exuviis evangelista vocabulum durius exco- gitavit, singulari, ut mihi videtur, consilio, ut uni Christo dignitas servaretur. Sic autem scribit : • Et mittens, Herodes ille crudelis nimirum, in- C quit, e decollavit Joannem in carcere, et acceden- tes discipuli ejus tulerunt cadaver ejus”. › Quod si Joannis eorpus cadaver appellatur, templum de quonam dicetur? Quippe alia ratio est cur Dei templa nuncupati fuerimus, propter inhabitantem Spiritum sanctum in nobis. Nam et templa Dei dicimur, non nostri. At enim objiciet forsan ali- quis : Quomodo igitur, quæso, suum quoque corpus ipse Salvator cadaver nominat? Alicubi enim ait : D Ubicunque fuerit cadaver, ibi congregabuntur aquilæ s. » Ad illud respondemus, Christum de suo corpore væc non dixisse, sed in modum para- bolæ sanctos ad se tunc temporis venturos signifi- care, cum denuo nobis apparebit cum sanctis an- gelis in gloria Patris sui. Quemadmodum enim, inquit, carnivorarum avium greges stridentibus alis in cadavera devolant, sic etiam vos ad me convo- labitis. Quod sane Paulus quoque nobis declarat his verbis : « Canet enim tuba, et mortui resur- gent incorrupti ”. › Et alibi : « Et in nubibus rapiemur obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus 9. • Nihil ergo rationi veri- tatis officit, quod ex similitudine ad rem expri- mendam traductum est. 11, 23. Cum autem esset Hierosolymis in Pascha, * Matth, Matth. xxiv, 28. "1 Cor. xv, 52. Thess. 1, 16.

Α ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸ ὄνομὰ Β ΙΙ, 24-25. Ει αὐτοῦ, θεωροῦντες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Οὐ καταλήγει διασώζων καὶ ὠφελῶν ὁ Χριστός. Τοὺς μὲν γὰρ σοφοὺς ἐπάγεται λόγοις, τοὺς δὲ καὶ δυνάμει καταπλήττων θεοπρεπεί, σαγηνεύει προς πίστιν, ἐξ ὧν ἐνεργοῦντα τεθέανται κατανεύειν ἀνα- πεπεισμένους, ότιπερ ὄντως ὑπάρχοι Θεὸς ὁ τῶν ὄν τως ἀξιαγάστων δημιουργός. Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτ τοῖς. Οὐκ ἀσφαλῆς ἡ γνῶσις ἡ τῶν ἄρτι πεπιστευκό των, ἀλλ' οὐδὲ ἱδρυμένος ὁ νοῦς ἐπὶ νεαροῖς τοῖς θαύμασι· καὶ οἱ τρόπον τινὰ χλωρὸν ἔτι τὸν τῆς κατηχήσεως ἔχοντες λόγον, πῶς ἂν εἶεν ἤδη πεπη- γότες εἰς εὐλάβειαν ; Οὔπω τοιγαροῦν τοῖς νεήλυσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει Χριστός, χρῆμά τι μέγα, καὶ ἀξιεραστότατον ἐπιδεικνὺς τὴν εἰς Θεὸν γνησιότητα, καὶ οὐχ ἑτοίμως προκεῖσθαι τοῖς ἐθέλουσιν ἑλεῖν, ἀλλ' ἐφέσει τῇ εἰς ἀγαθὸν, καὶ μελέτῃ καὶ χρόνῳ κατορθουμένην. Μανθανέτωσαν διὰ τούτων οἱ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίαι, μὴ πρόωρον τῶν ἱερῶν καταπετασμάτων εἴσω ποιεῖσθαι τὸν ἄνθρω πον, μηδὲ νεοφύτους ταῖς θείαις ἐπιτρέπειν προσ- ιέναι τραπέζαις ἀωρὶ βαπτιζομένους τινὰς, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ τὸν ἁπάντων Δεσπότην πιστευομένους Χριστόν. Ινα γὰρ τύπος ἡμῖν κἂν τούτῳ γένηται, καὶ διδάξῃ τίνι μᾶλλον ἐστι τὸ μυεῖσθαι πρεπωδέστε ρον, δέχεται μὲν τοὺς πιστεύοντας, οὔπω δὲ αὐτοῖς ἀποθαρσήσας ὁρᾶται, διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν ἑαυτόν· ὡς εἶναι δῆλον ἐντεῦθεν, ὅτι χρὴ τοὺς νεήλυδας οὐ Ο μικρὸν ἐν κατηχήσει τρίβεσθαι χρόνον· οὕτω γὰρ ἂν μόλις γένοιντο ἐν πίστει. - Διὰ τὸ αὐτὸν γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀν- θρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τί ἦν ἐν τῷ ἀν θρώπῳ. Θεοπρεπές καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἐν Χριστῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἐνυπάρχον. Μόνῳ γὰρ αὐτὸ τῷ κατ᾿ ἀλήθειαν ὄντι Θεῷ προσ- άπτει λέγων ὁ Ψαλμωδός· « Ο πλάσας κατά μόνας τὰς καρδίας αὐτῶν, δε συνιεὶς εἰς πάντα τὰ ἔργα αὐτῶν. » Εἰ δὲ μόνου συνιέντος τὰ ἐν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ συνίησιν ὁ Χριστός · πῶς οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, καὶ γινώσκων βαθέα καὶ ἀπόκρυφα, καθὰ γέγραπται; « Τίς γὰρ οἶδεν ανθρώ- πων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώ που τὸ ἐν αὐτῷ ; › Εἰδότος δὲ οὐδενὸς, μόνος οὐκ ἀγνοήσει Θεός, ἐπεὶ μηδὲ ἐν τοῖς πᾶσι καταριθμεῖται ποτε, καθ' ὧν ἂν εἰκότως φέροιτο τὸ « οὐδεὶς, ο ὡς δὲ ἔξω πάντων, καὶ πάντα ὑπὸ πόδας εἴσεται [ἴσ. κείσεται]. Μαρτυρήσει δὲ καὶ ὁ Παῦλος λέγων· Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἀρμῶν τε καὶ μυε λῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ· πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ.» » S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, vi- dentes signa ejus quæ faciebat. Non cessat Christus salvare et juvare. Sapientes enim verbis inducit, alios divina quoque virtue perceHens, ad fidem pertrahit, adigitque nt ex ejus operibus, quorum ipsi spectatores fue- raut, Deum esse revera credant eum, qui res tam admirabiles faciat. · II, 24. Ipse autem Jesus non credebat semet ipsum eis. Certa non est eorum cognitio qui nuper credide- runt, sed neque mens satis firmata est recentibus miraculis. Quibus enim‘tener adhuc est sermo ca- techescos, quomodo stabiles in pietate jam fuerint? Nondum igitur se novitiis credit Christus, osten- dens magnum quiddam et expetendum esse sin- cerum in Deum amorem, nec repente cuivis, sed studio et exercitatione virtutis ac tempore perfici. Discant itaque hinc quibus credita sunt Dei my- steria, intra sacra vela hominem præmature non admittere, neque neophytos eos sacris mensis adhibere qui intempestive baptizantur, et quibus Christi omnium Domini fides præmature creditur. Ut enim figura hic etiam nobis esset, doceretque quinam potissimum sit initiandus, credentes qui» dem suscipit, sed nondum eis confidere videtur, eo quod seipsum non credat, ut hinc pateat, now vitiis in fide non exiguo tempore inter catechu- menos esse versandum, quoniam vel sic vix fideles evasuri sunt. quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine : ipse enim sciebat quid esset in homine. Hæc quoque dignitas, uti et cæteræ quæ sunt in Christo, Deo competit, nec in ulla re creata repe- ritur. Soli enim Deo vero ipsam tribuit Psalmista, dicens : c Qui Gnsit sigillatim corda eorum : qui intelligit omnia opera eorum ". › Quod si Deo solo quæ in nobis sunt intelligente, Christus intel- ligit, quomodo non erit secundum naturam Deus, qui abdita novit, et alta cognoscit et arcana, sicut scriptum est? Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est " ? » D Cum autem nullus sciat, solus non ignorabit Deus : neque enim in universorum numero collocatur de quibus merito dicatur, « nullus, » sed extra omnia est, et omnia sub pedibus ejus ". Idipsumn quoque Paulus testabitur dicens : «Vivus est enim sermo Dei et ellicax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac meduliarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus : omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus ”. > Psal. xxx, 15. "1 Cor. 11, 11. » Psal. viii, 8. "Hebr. v, 12, 13.

Α ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸ ὄνομὰ Β ΙΙ, 24-25. Ει αὐτοῦ, θεωροῦντες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Οὐ καταλήγει διασώζων καὶ ὠφελῶν ὁ Χριστός. Τοὺς μὲν γὰρ σοφοὺς ἐπάγεται λόγοις, τοὺς δὲ καὶ δυνάμει καταπλήττων θεοπρεπεί, σαγηνεύει προς πίστιν, ἐξ ὧν ἐνεργοῦντα τεθέανται κατανεύειν ἀνα- πεπεισμένους, ότιπερ ὄντως ὑπάρχοι Θεὸς ὁ τῶν ὄν τως ἀξιαγάστων δημιουργός. Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτ τοῖς. Οὐκ ἀσφαλῆς ἡ γνῶσις ἡ τῶν ἄρτι πεπιστευκό των, ἀλλ' οὐδὲ ἱδρυμένος ὁ νοῦς ἐπὶ νεαροῖς τοῖς θαύμασι· καὶ οἱ τρόπον τινὰ χλωρὸν ἔτι τὸν τῆς κατηχήσεως ἔχοντες λόγον, πῶς ἂν εἶεν ἤδη πεπη- γότες εἰς εὐλάβειαν ; Οὔπω τοιγαροῦν τοῖς νεήλυσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει Χριστός, χρῆμά τι μέγα, καὶ ἀξιεραστότατον ἐπιδεικνὺς τὴν εἰς Θεὸν γνησιότητα, καὶ οὐχ ἑτοίμως προκεῖσθαι τοῖς ἐθέλουσιν ἑλεῖν, ἀλλ' ἐφέσει τῇ εἰς ἀγαθὸν, καὶ μελέτῃ καὶ χρόνῳ κατορθουμένην. Μανθανέτωσαν διὰ τούτων οἱ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίαι, μὴ πρόωρον τῶν ἱερῶν καταπετασμάτων εἴσω ποιεῖσθαι τὸν ἄνθρω πον, μηδὲ νεοφύτους ταῖς θείαις ἐπιτρέπειν προσ- ιέναι τραπέζαις ἀωρὶ βαπτιζομένους τινὰς, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ τὸν ἁπάντων Δεσπότην πιστευομένους Χριστόν. Ινα γὰρ τύπος ἡμῖν κἂν τούτῳ γένηται, καὶ διδάξῃ τίνι μᾶλλον ἐστι τὸ μυεῖσθαι πρεπωδέστε ρον, δέχεται μὲν τοὺς πιστεύοντας, οὔπω δὲ αὐτοῖς ἀποθαρσήσας ὁρᾶται, διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν ἑαυτόν· ὡς εἶναι δῆλον ἐντεῦθεν, ὅτι χρὴ τοὺς νεήλυδας οὐ Ο μικρὸν ἐν κατηχήσει τρίβεσθαι χρόνον· οὕτω γὰρ ἂν μόλις γένοιντο ἐν πίστει. - Διὰ τὸ αὐτὸν γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀν- θρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τί ἦν ἐν τῷ ἀν θρώπῳ. Θεοπρεπές καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἐν Χριστῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἐνυπάρχον. Μόνῳ γὰρ αὐτὸ τῷ κατ᾿ ἀλήθειαν ὄντι Θεῷ προσ- άπτει λέγων ὁ Ψαλμωδός· « Ο πλάσας κατά μόνας τὰς καρδίας αὐτῶν, δε συνιεὶς εἰς πάντα τὰ ἔργα αὐτῶν. » Εἰ δὲ μόνου συνιέντος τὰ ἐν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ συνίησιν ὁ Χριστός · πῶς οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, καὶ γινώσκων βαθέα καὶ ἀπόκρυφα, καθὰ γέγραπται; « Τίς γὰρ οἶδεν ανθρώ- πων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώ που τὸ ἐν αὐτῷ ; › Εἰδότος δὲ οὐδενὸς, μόνος οὐκ ἀγνοήσει Θεός, ἐπεὶ μηδὲ ἐν τοῖς πᾶσι καταριθμεῖται ποτε, καθ' ὧν ἂν εἰκότως φέροιτο τὸ « οὐδεὶς, ο ὡς δὲ ἔξω πάντων, καὶ πάντα ὑπὸ πόδας εἴσεται [ἴσ. κείσεται]. Μαρτυρήσει δὲ καὶ ὁ Παῦλος λέγων· Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἀρμῶν τε καὶ μυε λῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ· πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ.» » S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, vi- dentes signa ejus quæ faciebat. Non cessat Christus salvare et juvare. Sapientes enim verbis inducit, alios divina quoque virtue perceHens, ad fidem pertrahit, adigitque nt ex ejus operibus, quorum ipsi spectatores fue- raut, Deum esse revera credant eum, qui res tam admirabiles faciat. · II, 24. Ipse autem Jesus non credebat semet ipsum eis. Certa non est eorum cognitio qui nuper credide- runt, sed neque mens satis firmata est recentibus miraculis. Quibus enim‘tener adhuc est sermo ca- techescos, quomodo stabiles in pietate jam fuerint? Nondum igitur se novitiis credit Christus, osten- dens magnum quiddam et expetendum esse sin- cerum in Deum amorem, nec repente cuivis, sed studio et exercitatione virtutis ac tempore perfici. Discant itaque hinc quibus credita sunt Dei my- steria, intra sacra vela hominem præmature non admittere, neque neophytos eos sacris mensis adhibere qui intempestive baptizantur, et quibus Christi omnium Domini fides præmature creditur. Ut enim figura hic etiam nobis esset, doceretque quinam potissimum sit initiandus, credentes qui» dem suscipit, sed nondum eis confidere videtur, eo quod seipsum non credat, ut hinc pateat, now vitiis in fide non exiguo tempore inter catechu- menos esse versandum, quoniam vel sic vix fideles evasuri sunt. quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine : ipse enim sciebat quid esset in homine. Hæc quoque dignitas, uti et cæteræ quæ sunt in Christo, Deo competit, nec in ulla re creata repe- ritur. Soli enim Deo vero ipsam tribuit Psalmista, dicens : c Qui Gnsit sigillatim corda eorum : qui intelligit omnia opera eorum ". › Quod si Deo solo quæ in nobis sunt intelligente, Christus intel- ligit, quomodo non erit secundum naturam Deus, qui abdita novit, et alta cognoscit et arcana, sicut scriptum est? Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est " ? » D Cum autem nullus sciat, solus non ignorabit Deus : neque enim in universorum numero collocatur de quibus merito dicatur, « nullus, » sed extra omnia est, et omnia sub pedibus ejus ". Idipsumn quoque Paulus testabitur dicens : «Vivus est enim sermo Dei et ellicax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac meduliarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus : omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus ”. > Psal. xxx, 15. "1 Cor. 11, 11. » Psal. viii, 8. "Hebr. v, 12, 13.

Α ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸ ὄνομὰ Β ΙΙ, 24-25. Ει αὐτοῦ, θεωροῦντες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Οὐ καταλήγει διασώζων καὶ ὠφελῶν ὁ Χριστός. Τοὺς μὲν γὰρ σοφοὺς ἐπάγεται λόγοις, τοὺς δὲ καὶ δυνάμει καταπλήττων θεοπρεπεί, σαγηνεύει προς πίστιν, ἐξ ὧν ἐνεργοῦντα τεθέανται κατανεύειν ἀνα- πεπεισμένους, ότιπερ ὄντως ὑπάρχοι Θεὸς ὁ τῶν ὄν τως ἀξιαγάστων δημιουργός. Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτ τοῖς. Οὐκ ἀσφαλῆς ἡ γνῶσις ἡ τῶν ἄρτι πεπιστευκό των, ἀλλ' οὐδὲ ἱδρυμένος ὁ νοῦς ἐπὶ νεαροῖς τοῖς θαύμασι· καὶ οἱ τρόπον τινὰ χλωρὸν ἔτι τὸν τῆς κατηχήσεως ἔχοντες λόγον, πῶς ἂν εἶεν ἤδη πεπη- γότες εἰς εὐλάβειαν ; Οὔπω τοιγαροῦν τοῖς νεήλυσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει Χριστός, χρῆμά τι μέγα, καὶ ἀξιεραστότατον ἐπιδεικνὺς τὴν εἰς Θεὸν γνησιότητα, καὶ οὐχ ἑτοίμως προκεῖσθαι τοῖς ἐθέλουσιν ἑλεῖν, ἀλλ' ἐφέσει τῇ εἰς ἀγαθὸν, καὶ μελέτῃ καὶ χρόνῳ κατορθουμένην. Μανθανέτωσαν διὰ τούτων οἱ τῶν τοῦ Σωτῆρος μυστηρίων ταμίαι, μὴ πρόωρον τῶν ἱερῶν καταπετασμάτων εἴσω ποιεῖσθαι τὸν ἄνθρω πον, μηδὲ νεοφύτους ταῖς θείαις ἐπιτρέπειν προσ- ιέναι τραπέζαις ἀωρὶ βαπτιζομένους τινὰς, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ τὸν ἁπάντων Δεσπότην πιστευομένους Χριστόν. Ινα γὰρ τύπος ἡμῖν κἂν τούτῳ γένηται, καὶ διδάξῃ τίνι μᾶλλον ἐστι τὸ μυεῖσθαι πρεπωδέστε ρον, δέχεται μὲν τοὺς πιστεύοντας, οὔπω δὲ αὐτοῖς ἀποθαρσήσας ὁρᾶται, διὰ τοῦ μὴ πιστεύειν ἑαυτόν· ὡς εἶναι δῆλον ἐντεῦθεν, ὅτι χρὴ τοὺς νεήλυδας οὐ Ο μικρὸν ἐν κατηχήσει τρίβεσθαι χρόνον· οὕτω γὰρ ἂν μόλις γένοιντο ἐν πίστει. - Διὰ τὸ αὐτὸν γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀν- θρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τί ἦν ἐν τῷ ἀν θρώπῳ. Θεοπρεπές καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἐν Χριστῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ οὐδενὶ τῶν γενητῶν ἐνυπάρχον. Μόνῳ γὰρ αὐτὸ τῷ κατ᾿ ἀλήθειαν ὄντι Θεῷ προσ- άπτει λέγων ὁ Ψαλμωδός· « Ο πλάσας κατά μόνας τὰς καρδίας αὐτῶν, δε συνιεὶς εἰς πάντα τὰ ἔργα αὐτῶν. » Εἰ δὲ μόνου συνιέντος τὰ ἐν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ συνίησιν ὁ Χριστός · πῶς οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, καὶ γινώσκων βαθέα καὶ ἀπόκρυφα, καθὰ γέγραπται; « Τίς γὰρ οἶδεν ανθρώ- πων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώ που τὸ ἐν αὐτῷ ; › Εἰδότος δὲ οὐδενὸς, μόνος οὐκ ἀγνοήσει Θεός, ἐπεὶ μηδὲ ἐν τοῖς πᾶσι καταριθμεῖται ποτε, καθ' ὧν ἂν εἰκότως φέροιτο τὸ « οὐδεὶς, ο ὡς δὲ ἔξω πάντων, καὶ πάντα ὑπὸ πόδας εἴσεται [ἴσ. κείσεται]. Μαρτυρήσει δὲ καὶ ὁ Παῦλος λέγων· Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργὴς, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἀρμῶν τε καὶ μυε λῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ· πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ.» » S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, vi- dentes signa ejus quæ faciebat. Non cessat Christus salvare et juvare. Sapientes enim verbis inducit, alios divina quoque virtue perceHens, ad fidem pertrahit, adigitque nt ex ejus operibus, quorum ipsi spectatores fue- raut, Deum esse revera credant eum, qui res tam admirabiles faciat. · II, 24. Ipse autem Jesus non credebat semet ipsum eis. Certa non est eorum cognitio qui nuper credide- runt, sed neque mens satis firmata est recentibus miraculis. Quibus enim‘tener adhuc est sermo ca- techescos, quomodo stabiles in pietate jam fuerint? Nondum igitur se novitiis credit Christus, osten- dens magnum quiddam et expetendum esse sin- cerum in Deum amorem, nec repente cuivis, sed studio et exercitatione virtutis ac tempore perfici. Discant itaque hinc quibus credita sunt Dei my- steria, intra sacra vela hominem præmature non admittere, neque neophytos eos sacris mensis adhibere qui intempestive baptizantur, et quibus Christi omnium Domini fides præmature creditur. Ut enim figura hic etiam nobis esset, doceretque quinam potissimum sit initiandus, credentes qui» dem suscipit, sed nondum eis confidere videtur, eo quod seipsum non credat, ut hinc pateat, now vitiis in fide non exiguo tempore inter catechu- menos esse versandum, quoniam vel sic vix fideles evasuri sunt. quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine : ipse enim sciebat quid esset in homine. Hæc quoque dignitas, uti et cæteræ quæ sunt in Christo, Deo competit, nec in ulla re creata repe- ritur. Soli enim Deo vero ipsam tribuit Psalmista, dicens : c Qui Gnsit sigillatim corda eorum : qui intelligit omnia opera eorum ". › Quod si Deo solo quæ in nobis sunt intelligente, Christus intel- ligit, quomodo non erit secundum naturam Deus, qui abdita novit, et alta cognoscit et arcana, sicut scriptum est? Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est " ? » D Cum autem nullus sciat, solus non ignorabit Deus : neque enim in universorum numero collocatur de quibus merito dicatur, « nullus, » sed extra omnia est, et omnia sub pedibus ejus ". Idipsumn quoque Paulus testabitur dicens : «Vivus est enim sermo Dei et ellicax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac meduliarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus : omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus ”. > Psal. xxx, 15. "1 Cor. 11, 11. » Psal. viii, 8. "Hebr. v, 12, 13.

Ὡς γὰρ φυτεύσας τὸ οὖς, πάντα ἐπακροᾶται, καὶ ὡς πλάσας τὸν ὀφθαλμὸν, κατανοεῖ. Καὶ δὴ εἰσφέρε- ται λέγων ἐν Ἰώβ· « Τίς οὗτος ὁ κρύπτων με βου- λὴν, συνέχων δὲ ῥήματα ἐν καρδίᾳ, ἐμὲ δὲ οἴεται κρύπτειν; › Ἵνα τοίνυν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐπι- γινώσκομεν τὸν Υἱόν, ἀναγκαίως φησὶν ὁ εὐαγγελι στής· Οτι χρείαν οὐκ εἶχεν ἵνα τις μαρτυρήσῃ περί τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. κ Ἧν δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων. Οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτὸν νυκτὸς, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Ετοιμότερος μὲν ὁ Νικόδημος περὶ τὸ πιστεύειν ἐστὶν, αἰδοῖ δὲ οὐκ ἀγαθῇ νικώμενος, δόξης τε ἅμα τῆς ἐν ἀνθρώποις οὐ περιορῶν, παραιτεῖται τὴν παρ- ῥησίαν, μερίζεται δὲ τὴν γνώμην ἐπ' ἄμφω, καὶ χωλεύει τὴν προαίρεσιν, ἐπὶ δισσαῖς δὲ ταῖς ἐγνύαις, ὡς γέγραπται, ἀσθενεῖ, τοῖς μὲν ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἐλέγχοις εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν συνωθούμενος διὰ τὴν τῶν θαυμάτων ὑπερβολὴν, τῆς δὲ τοῦ ἔθνους ἡγεμονίας οὐ φορητὴν ἡγούμενος τὴν ζημίαν· ἦν γὰρ ἄρχων τῶν Ἰουδαίων. Οἰηθεὶς δὲ δύνασθαι, και τὴν παρ' ἐκείνοις ἀνασώσασθαι δόξαν καὶ λεληθότως εἶναι πιστὸς, ἔρχεται πρὸς τὸν Ἰησοῦν, συνεργάτην τῷ σκέμματι τὸν ἀπὸ τῆς νυκτός ποιησάμενος σκό τον, καὶ τῷ κεκρυμμένως ἐλθεῖν ἐπὶ διπλῇ τῇ γνώμη κατηγορούμενος. Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδά σκαλος. Οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιεῖν, ἃ σὺ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Ἐν τούτοις ᾠήθη τοῖς λόγοις ὁλόκληρον ἔχειν δύ νασθαι τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἀρκέσειν αὐτῷ πρὸς σωτη- ρίαν ὑπολαμβάνει τὸ θαυμάσαι μόνον τὰ οἷς θαυμά ζεσθαι πρέπει · ἕτερον δὲ οὐδὲν ἐπὶ τούτοις ζητεῖ. Διδάσκαλον δὲ παρὰ Θεοῦ, καὶ παρ' αὐτοῦ συνεργούν μενον ονομάζων αὐτὸν, οὔπω κατὰ φύσιν οἶδεν ὄντα Θεόν, οὐδὲ συνίησι δηλονότι τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονο μίας τὸν λόγον, ἔτι δὲ ὡς ἀνθρώπῳ πρόσεισι γυμνῷ, καὶ μικρὰν ἐπ' αὐτῷ τὴν διάληψιν ἔχει. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, Λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ Νικόδημος. Β [ Οὐκ ἐφ᾽ οἷς ᾠήθης, φησιν, ὦ Νικόδημε, τὸ πιστεύειν ἐστίν. Οὐκ ἀρκεῖ σοι λόγος εἰς δικαιοσύνην, οὐδὲ ἐν ψιλοῖς κατορθώσεις ῥήμασι τὴν εὐσέβειαν· Οὐ γὰρ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Θέλημα δὲ τοῦ Πατρός, μέτοχον μὲν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀναδει χθῆναι τὸν ἄνθρωπον, εἰς δὲ ἀσυνήθη καὶ ξένην ἀναγεννηθέντα ζωὴν, καὶ οὐρανοῦ χρηματίσαι που λέτην τὸν ἀπὸ τῆς γῆς. ῎Ανωθεν δὲ λέγων τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχον τὸ Πνεῦμα δεικνύει σαφῶς, ὥσπερ ἀμέλει, καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ πού φησιν· . Ἐγὼ ΙΙΙ, 3. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II; : A Audit enim omnia, ut qui plantavit aurem ; et con- B D Psal. xcili, 9. sideral, ut qui finxit oculum '. Unde in Job intro- ducitur dicens : c. Quis est iste qui celat me con- silium, continens autem verba in corde, et me putat celare *?.». Ut. igitur Deum secundum na- turam esse agnoscamus Filium, necessario ait evangelista : « Quia ei opus non erat ut quis te- stimonium perhiberet de homine: ipse enim sciebat quid esset in homine. › HI, 1. Erat autem homo ex Pharisæis, Nicodemus nomine, princeps Judaorum. Hic venit ad Jesum nocte, et dixit ei. Promptus est ad fidem Nicodemus, sed pudore non bono victus et gloriæ humanæ studio, libere. loqui non audet, sed ancipiti sententia distrali- tur, ac in proposito claudicat, et utroque, ut scriptum est *, poplite laborat, partim conscientiae stimulis ad credendum ob miraculorum, magnitu dinem adactus, partim ægre ferens principatu illo, quem in sua gente habebat ( erat enim Judæorúin princeps), excidere. Existimans autem posse di- guitatem illam apud suos servare, et Christo clam adlærere, venit ad Jesum, noctis tenebris cunsi- lium celans, et ancipitem animum clandestino illy, adventu prodens. 111, 2. Rabbi, scimus quia a Deo venisti magis ster. Nemo enim potest hæc signa facere quæ tu facis, ni fuerit Deus cum eo. Respondit Jesus, et dixit ei. His verbis perfectam se pietatem obtinere possø putat, sibique salis fore existimat ad salutem, si ea tantum miretur quæ admiratione digna sunt. Cæterum nihil aliud præter hæc quærit. Dum autem ipsum magistrum ait a Deo venisse, et cum ipso Deum operari, nondum novit eum esse Deum secundum naturam, neque rationem videlicet incarnationis intelligit, sed eum adbuc tanquam merum hominem adit, et tenuiter admodum de illo sentit. Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit desuper, non potest videre regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus. Non quibus rebus existimas, inquit, o Nicodeme, fides comparatur. Non sufficit tibi sermo ad justi- tiam, neque nudis verbis pietatem consequeris. • Non enim, quicunque mihi dicit, Domine, Do- mine, intrabit in regnum calorum, sed qui facit voluntatem Patris mei qui in calis est *. » Volun- tas autem Patris est, ut homio sancti Spiritus efficiatur particeps, et qui de terra est, regenera- tus ad insolitam et novam vitam, cœli quoque civis nuncupetur. Dum autem regenerationem illam quæ fit per Spiritum desuper esse ait, clare de- monstrat Spiritum ex substantia Dei ac Patris esse, sicut ipse nimirum de seipso quoque dicit alicubi :- Job) XLII, 5. • Psal. xvii, 46. * Matth. vii, 21.

Ὡς γὰρ φυτεύσας τὸ οὖς, πάντα ἐπακροᾶται, καὶ ὡς πλάσας τὸν ὀφθαλμὸν, κατανοεῖ. Καὶ δὴ εἰσφέρε- ται λέγων ἐν Ἰώβ· « Τίς οὗτος ὁ κρύπτων με βου- λὴν, συνέχων δὲ ῥήματα ἐν καρδίᾳ, ἐμὲ δὲ οἴεται κρύπτειν; › Ἵνα τοίνυν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐπι- γινώσκομεν τὸν Υἱόν, ἀναγκαίως φησὶν ὁ εὐαγγελι στής· Οτι χρείαν οὐκ εἶχεν ἵνα τις μαρτυρήσῃ περί τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. κ Ἧν δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων. Οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτὸν νυκτὸς, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Ετοιμότερος μὲν ὁ Νικόδημος περὶ τὸ πιστεύειν ἐστὶν, αἰδοῖ δὲ οὐκ ἀγαθῇ νικώμενος, δόξης τε ἅμα τῆς ἐν ἀνθρώποις οὐ περιορῶν, παραιτεῖται τὴν παρ- ῥησίαν, μερίζεται δὲ τὴν γνώμην ἐπ' ἄμφω, καὶ χωλεύει τὴν προαίρεσιν, ἐπὶ δισσαῖς δὲ ταῖς ἐγνύαις, ὡς γέγραπται, ἀσθενεῖ, τοῖς μὲν ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἐλέγχοις εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν συνωθούμενος διὰ τὴν τῶν θαυμάτων ὑπερβολὴν, τῆς δὲ τοῦ ἔθνους ἡγεμονίας οὐ φορητὴν ἡγούμενος τὴν ζημίαν· ἦν γὰρ ἄρχων τῶν Ἰουδαίων. Οἰηθεὶς δὲ δύνασθαι, και τὴν παρ' ἐκείνοις ἀνασώσασθαι δόξαν καὶ λεληθότως εἶναι πιστὸς, ἔρχεται πρὸς τὸν Ἰησοῦν, συνεργάτην τῷ σκέμματι τὸν ἀπὸ τῆς νυκτός ποιησάμενος σκό τον, καὶ τῷ κεκρυμμένως ἐλθεῖν ἐπὶ διπλῇ τῇ γνώμη κατηγορούμενος. Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδά σκαλος. Οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιεῖν, ἃ σὺ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Ἐν τούτοις ᾠήθη τοῖς λόγοις ὁλόκληρον ἔχειν δύ νασθαι τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἀρκέσειν αὐτῷ πρὸς σωτη- ρίαν ὑπολαμβάνει τὸ θαυμάσαι μόνον τὰ οἷς θαυμά ζεσθαι πρέπει · ἕτερον δὲ οὐδὲν ἐπὶ τούτοις ζητεῖ. Διδάσκαλον δὲ παρὰ Θεοῦ, καὶ παρ' αὐτοῦ συνεργούν μενον ονομάζων αὐτὸν, οὔπω κατὰ φύσιν οἶδεν ὄντα Θεόν, οὐδὲ συνίησι δηλονότι τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονο μίας τὸν λόγον, ἔτι δὲ ὡς ἀνθρώπῳ πρόσεισι γυμνῷ, καὶ μικρὰν ἐπ' αὐτῷ τὴν διάληψιν ἔχει. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, Λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ Νικόδημος. Β [ Οὐκ ἐφ᾽ οἷς ᾠήθης, φησιν, ὦ Νικόδημε, τὸ πιστεύειν ἐστίν. Οὐκ ἀρκεῖ σοι λόγος εἰς δικαιοσύνην, οὐδὲ ἐν ψιλοῖς κατορθώσεις ῥήμασι τὴν εὐσέβειαν· Οὐ γὰρ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Θέλημα δὲ τοῦ Πατρός, μέτοχον μὲν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀναδει χθῆναι τὸν ἄνθρωπον, εἰς δὲ ἀσυνήθη καὶ ξένην ἀναγεννηθέντα ζωὴν, καὶ οὐρανοῦ χρηματίσαι που λέτην τὸν ἀπὸ τῆς γῆς. ῎Ανωθεν δὲ λέγων τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχον τὸ Πνεῦμα δεικνύει σαφῶς, ὥσπερ ἀμέλει, καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ πού φησιν· . Ἐγὼ ΙΙΙ, 3. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II; : A Audit enim omnia, ut qui plantavit aurem ; et con- B D Psal. xcili, 9. sideral, ut qui finxit oculum '. Unde in Job intro- ducitur dicens : c. Quis est iste qui celat me con- silium, continens autem verba in corde, et me putat celare *?.». Ut. igitur Deum secundum na- turam esse agnoscamus Filium, necessario ait evangelista : « Quia ei opus non erat ut quis te- stimonium perhiberet de homine: ipse enim sciebat quid esset in homine. › HI, 1. Erat autem homo ex Pharisæis, Nicodemus nomine, princeps Judaorum. Hic venit ad Jesum nocte, et dixit ei. Promptus est ad fidem Nicodemus, sed pudore non bono victus et gloriæ humanæ studio, libere. loqui non audet, sed ancipiti sententia distrali- tur, ac in proposito claudicat, et utroque, ut scriptum est *, poplite laborat, partim conscientiae stimulis ad credendum ob miraculorum, magnitu dinem adactus, partim ægre ferens principatu illo, quem in sua gente habebat ( erat enim Judæorúin princeps), excidere. Existimans autem posse di- guitatem illam apud suos servare, et Christo clam adlærere, venit ad Jesum, noctis tenebris cunsi- lium celans, et ancipitem animum clandestino illy, adventu prodens. 111, 2. Rabbi, scimus quia a Deo venisti magis ster. Nemo enim potest hæc signa facere quæ tu facis, ni fuerit Deus cum eo. Respondit Jesus, et dixit ei. His verbis perfectam se pietatem obtinere possø putat, sibique salis fore existimat ad salutem, si ea tantum miretur quæ admiratione digna sunt. Cæterum nihil aliud præter hæc quærit. Dum autem ipsum magistrum ait a Deo venisse, et cum ipso Deum operari, nondum novit eum esse Deum secundum naturam, neque rationem videlicet incarnationis intelligit, sed eum adbuc tanquam merum hominem adit, et tenuiter admodum de illo sentit. Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit desuper, non potest videre regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus. Non quibus rebus existimas, inquit, o Nicodeme, fides comparatur. Non sufficit tibi sermo ad justi- tiam, neque nudis verbis pietatem consequeris. • Non enim, quicunque mihi dicit, Domine, Do- mine, intrabit in regnum calorum, sed qui facit voluntatem Patris mei qui in calis est *. » Volun- tas autem Patris est, ut homio sancti Spiritus efficiatur particeps, et qui de terra est, regenera- tus ad insolitam et novam vitam, cœli quoque civis nuncupetur. Dum autem regenerationem illam quæ fit per Spiritum desuper esse ait, clare de- monstrat Spiritum ex substantia Dei ac Patris esse, sicut ipse nimirum de seipso quoque dicit alicubi :- Job) XLII, 5. • Psal. xvii, 46. * Matth. vii, 21.

Λ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί· » καὶ ἡ σοφώτατος δὲ περὶ αὐτοῦ ποὺ φησιν εὐαγγελιστής· Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί, ο περὶ οὗ ἐν οἰκείῳ καιρῷ πλατύτερον ἐροῦμεν. Β Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι γέρων ων; μὴ δύναται εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν, καὶ γεννηθῆναι; Απεκρίθη Ιησούς. Ελέγχεται διὰ τούτων ψυχικὸς ὢν ἔτι ὁ Νικόδημος, διά τε τοῦτο δεχόμενος οὐδαμῶς τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρίαν γὰρ εἶναι νομίζει τὸ σεπτὴν οὕτω καὶ περιφανές μυστήριον. Γέννησιν δὲ ἀκούων τὴν ἄνωθεν καὶ πνευματικήν, σωματικὴν ἔτι γαστέρα φαντάζεται παλινδρομούσαν εἰς ὠδῖνα τῶν ἤδη γε- γεννημένων, καὶ τὸν τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως οὐκ ἀνα- βαίνων νόμον, κανονίζει τὰ θειότερα · ἀνεξίτητον δ' ταῖς οἰκείαις ἐννοίαις τὸ τῶν μαθημάτων ύψος εὑρὼν, κάτω πίπτει καὶ φέρεται Ονπερ γὰρ τρόπον τὰ τοῖς ἀποκεκλικόσι τῶν λίθων εὐτονωτέραις προσαραχθέντα βολαῖς, ὀπίσω πάλιν ἐξάλλεται· οὕτως, οἶμαι, καὶ νοῦς ἀμαθὴς γοργοτέροις ἢ καθ᾿ ἑαυτὸν προσβαλὼν θεωρήμασιν, ἀτονήσας ὑπονοστεῖ, καὶ μέτροις ἀεὶ τοῖς αὐτῷ πρέπουσιν ἐμφιλοχωρῶν, τὴν ἀμείνω καὶ υψηλοτέραν ἀτιμάζει σύνεσιν· ὁ δὴ πεπονθὼς ὁ τῶν Ἰουδαίων ἡγούμενος τὴν πνευματικὴν οὐ καταδέχε και γέννησιν. Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύμα- τος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Οὐ συνιέντα τὸν ἄνθρωπον, καθ᾽ ἂν ἔδει τρόπον, τί ἂν βούλοιτο σημαίνειν τὸ ἄνωθεν γεννηθῆναι δεῖν, σαφεστέροις ἐκπαιδεύει μαθήμασι, γυμνοτέραν δὲ αὐτῷ παρατίθησι τοῦ μυστηρίου τὴν γνῶσιν. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν άνωθεν ἀπεκάλει, τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας τὸ Πνεῦμα δεικνύς, δι' οὗ τῆς θείας φύσεως γινόμεθα κοινωνοί, ὡς τὸ ἐξ αὐτῆς οὐσιωδῶς προϊόν καρπούμενοι, καὶ δι᾿ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἀναμορφούμενοι κάλλος, οὕτω τε εἰς και νότητα ζωῆς ἀνατικτόμενοι, καὶ εἰς τὴν θείαν υἱοθε- σίαν ἀναπλαττόμενοι. Τὸ δὲ < ἄνωθεν, ὁ Νικόδημος οὐχ οὕτως ἐκλαβὼν τὴν εἰσαὖθις ἐσομένην ὑπετόπησε γέννησιν, ὡς ἐπὶ σωμάτων, σημαίνεσθαι· διὰ τοῦτο καὶ τοῖς εἰς ἀδύνατον ἀποκλείουσι περιπεσών λογι σμοῖς, ἄνους τε ὁμοῦ κατεφωράθη καὶ δυσμαθής. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ ὡς ἀσθενεστέρω τὴν ἕξιν τρυφερώτερον ἔτι προσφέρεται, καὶ τὸ δο- κοῦν ἐπεῤῥίφθαι τῷ λόγῳ κάλυμμα περιελών, ἀν- αφανδόν ἤδη φησίν· ὁ Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ σύνθετών τι, καὶ οὐχ ἁπλοῦν κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, ἐκ δύο κεκερασμέν νος, αἰσθητοῦ δηλονότι σώματος καὶ ψυχῆς νοερᾶς, διπλῆς αὐτῷ πρὸς ἀναγέννησιν ἐνδεήσει θεραπείας, συγγενῶς πως ἐχούσης πρὸς ἄμφω τῶν δεδηλωμένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζεται τοῦ ἀνθρώπου το πνεῦμα, ὕδατι δὲ αὖ πάλιν ἡγιασμένη, τὸ σῶμα. ▪ S. CYRILLI ALEXANERINI ARCIUEP. Ego de superuis sum *. » Et sapientissimus cyan- gelista de eodem : « Qui desursum venit, super omnes est . » Qua de re fusius suo tempore di- cenius. III, 4. Quomodo potest họmo nasci, cụm sil se- nex? nunquid potest in ventrem matris suæ ilerato introire, et renasci ? Respondit Jesus. lline arguitur adhuc animalis esse Nicodemus, proindeque ea neutiquam suscipere quæ sunt Spi- ritus Dei. Stultitiam enim esse putat illud adeo augustu̟m ac illustre mysterium. Et cum genera- tionem supernam ac spiritalem audit, corporeum ventrem imaginatur, res jam genitas iterum parien- tem; ét legem naturæ nostræ non excedens, res divinas ei adlmetitur, cumque doctrinæ sublimita- tem invenerit a qua se extricare nequeat, deor- sumn fertur ac ruit. Quemadmodum enim quæ vehementiori jactu lapidibus alliduntur, reper- Cussa resiliunt : sic etiam indocta mens, opinor, si res offendat quarum vim sustinere nequcat, illico refugit, et sua mediocritate contenta pra: şlantiorem et altiorem intelligentiam rejicit. Quod cum illi Judæorum principi contigerit, spiritalem generationem non capit. III, 5. Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiri- ty sancio, non potest introire in regnum Dei. C Cum non intelligeret Nicodenas quid sibi velit istud, natus esse desuper, apertius illud mysterium exponit. Dominus enim noster Jesus Christus regenerationem, quæ per Spiritum fit, desuper esse aiebat, ostendens Spiritum supremæ omnium substantiæ illum esse, per quem divina consortes efficimur naturæ *, dum percipimus eum qui substantialiter ex ipsa procedit, et per ipsum atque in ipso ad exemplarem pulchritudinem refor- mamur, et sic ad vitæ novitatem renascimur, et in filiorum Dei adoptionem refingimur *. Nicodemus autem, cum non eo in sensu vocem illam, e de- super, » acciperet, nativitatem, cujusmodi est cor- porum, denuo futuram significari suspicatus est, proindeque rem impossibilem animo volvens, stulti- tiam suam et inscitiam prodidit. Necessario itaque D Salvator cum eo ut imbecilli adhuc mente præ- dito mollius agit, et, orationis tegmine sublato, aperte demum ait : « Nisi quis renatus fuerit ex aipua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. › Cum enim homo sit compositum quid, non simplex natura, ex duobus attempera- tus, corpore nimirum sensibili et anima intelli- gente, gemino quoque opus erit ei ad regeneratio- nẹm remedio utrique quodammodo affini ef amico. Spiritu namque sanctificatur hominis spiritus : aqua vero sanctificata, corpus. Quemadmodum enim infusa lebetibus aqua, si admoveatur igni 7.11 Petr. 1, 4. * Joan. xvi, 27. * Joan. III, 31. Rom. vi, 4; Ephes. 1, 5.

Λ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί· » καὶ ἡ σοφώτατος δὲ περὶ αὐτοῦ ποὺ φησιν εὐαγγελιστής· Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί, ο περὶ οὗ ἐν οἰκείῳ καιρῷ πλατύτερον ἐροῦμεν. Β Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι γέρων ων; μὴ δύναται εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν, καὶ γεννηθῆναι; Απεκρίθη Ιησούς. Ελέγχεται διὰ τούτων ψυχικὸς ὢν ἔτι ὁ Νικόδημος, διά τε τοῦτο δεχόμενος οὐδαμῶς τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρίαν γὰρ εἶναι νομίζει τὸ σεπτὴν οὕτω καὶ περιφανές μυστήριον. Γέννησιν δὲ ἀκούων τὴν ἄνωθεν καὶ πνευματικήν, σωματικὴν ἔτι γαστέρα φαντάζεται παλινδρομούσαν εἰς ὠδῖνα τῶν ἤδη γε- γεννημένων, καὶ τὸν τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως οὐκ ἀνα- βαίνων νόμον, κανονίζει τὰ θειότερα · ἀνεξίτητον δ' ταῖς οἰκείαις ἐννοίαις τὸ τῶν μαθημάτων ύψος εὑρὼν, κάτω πίπτει καὶ φέρεται Ονπερ γὰρ τρόπον τὰ τοῖς ἀποκεκλικόσι τῶν λίθων εὐτονωτέραις προσαραχθέντα βολαῖς, ὀπίσω πάλιν ἐξάλλεται· οὕτως, οἶμαι, καὶ νοῦς ἀμαθὴς γοργοτέροις ἢ καθ᾿ ἑαυτὸν προσβαλὼν θεωρήμασιν, ἀτονήσας ὑπονοστεῖ, καὶ μέτροις ἀεὶ τοῖς αὐτῷ πρέπουσιν ἐμφιλοχωρῶν, τὴν ἀμείνω καὶ υψηλοτέραν ἀτιμάζει σύνεσιν· ὁ δὴ πεπονθὼς ὁ τῶν Ἰουδαίων ἡγούμενος τὴν πνευματικὴν οὐ καταδέχε και γέννησιν. Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύμα- τος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Οὐ συνιέντα τὸν ἄνθρωπον, καθ᾽ ἂν ἔδει τρόπον, τί ἂν βούλοιτο σημαίνειν τὸ ἄνωθεν γεννηθῆναι δεῖν, σαφεστέροις ἐκπαιδεύει μαθήμασι, γυμνοτέραν δὲ αὐτῷ παρατίθησι τοῦ μυστηρίου τὴν γνῶσιν. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν άνωθεν ἀπεκάλει, τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας τὸ Πνεῦμα δεικνύς, δι' οὗ τῆς θείας φύσεως γινόμεθα κοινωνοί, ὡς τὸ ἐξ αὐτῆς οὐσιωδῶς προϊόν καρπούμενοι, καὶ δι᾿ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἀναμορφούμενοι κάλλος, οὕτω τε εἰς και νότητα ζωῆς ἀνατικτόμενοι, καὶ εἰς τὴν θείαν υἱοθε- σίαν ἀναπλαττόμενοι. Τὸ δὲ < ἄνωθεν, ὁ Νικόδημος οὐχ οὕτως ἐκλαβὼν τὴν εἰσαὖθις ἐσομένην ὑπετόπησε γέννησιν, ὡς ἐπὶ σωμάτων, σημαίνεσθαι· διὰ τοῦτο καὶ τοῖς εἰς ἀδύνατον ἀποκλείουσι περιπεσών λογι σμοῖς, ἄνους τε ὁμοῦ κατεφωράθη καὶ δυσμαθής. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ ὡς ἀσθενεστέρω τὴν ἕξιν τρυφερώτερον ἔτι προσφέρεται, καὶ τὸ δο- κοῦν ἐπεῤῥίφθαι τῷ λόγῳ κάλυμμα περιελών, ἀν- αφανδόν ἤδη φησίν· ὁ Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ σύνθετών τι, καὶ οὐχ ἁπλοῦν κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, ἐκ δύο κεκερασμέν νος, αἰσθητοῦ δηλονότι σώματος καὶ ψυχῆς νοερᾶς, διπλῆς αὐτῷ πρὸς ἀναγέννησιν ἐνδεήσει θεραπείας, συγγενῶς πως ἐχούσης πρὸς ἄμφω τῶν δεδηλωμένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζεται τοῦ ἀνθρώπου το πνεῦμα, ὕδατι δὲ αὖ πάλιν ἡγιασμένη, τὸ σῶμα. ▪ S. CYRILLI ALEXANERINI ARCIUEP. Ego de superuis sum *. » Et sapientissimus cyan- gelista de eodem : « Qui desursum venit, super omnes est . » Qua de re fusius suo tempore di- cenius. III, 4. Quomodo potest họmo nasci, cụm sil se- nex? nunquid potest in ventrem matris suæ ilerato introire, et renasci ? Respondit Jesus. lline arguitur adhuc animalis esse Nicodemus, proindeque ea neutiquam suscipere quæ sunt Spi- ritus Dei. Stultitiam enim esse putat illud adeo augustu̟m ac illustre mysterium. Et cum genera- tionem supernam ac spiritalem audit, corporeum ventrem imaginatur, res jam genitas iterum parien- tem; ét legem naturæ nostræ non excedens, res divinas ei adlmetitur, cumque doctrinæ sublimita- tem invenerit a qua se extricare nequeat, deor- sumn fertur ac ruit. Quemadmodum enim quæ vehementiori jactu lapidibus alliduntur, reper- Cussa resiliunt : sic etiam indocta mens, opinor, si res offendat quarum vim sustinere nequcat, illico refugit, et sua mediocritate contenta pra: şlantiorem et altiorem intelligentiam rejicit. Quod cum illi Judæorum principi contigerit, spiritalem generationem non capit. III, 5. Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiri- ty sancio, non potest introire in regnum Dei. C Cum non intelligeret Nicodenas quid sibi velit istud, natus esse desuper, apertius illud mysterium exponit. Dominus enim noster Jesus Christus regenerationem, quæ per Spiritum fit, desuper esse aiebat, ostendens Spiritum supremæ omnium substantiæ illum esse, per quem divina consortes efficimur naturæ *, dum percipimus eum qui substantialiter ex ipsa procedit, et per ipsum atque in ipso ad exemplarem pulchritudinem refor- mamur, et sic ad vitæ novitatem renascimur, et in filiorum Dei adoptionem refingimur *. Nicodemus autem, cum non eo in sensu vocem illam, e de- super, » acciperet, nativitatem, cujusmodi est cor- porum, denuo futuram significari suspicatus est, proindeque rem impossibilem animo volvens, stulti- tiam suam et inscitiam prodidit. Necessario itaque D Salvator cum eo ut imbecilli adhuc mente præ- dito mollius agit, et, orationis tegmine sublato, aperte demum ait : « Nisi quis renatus fuerit ex aipua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. › Cum enim homo sit compositum quid, non simplex natura, ex duobus attempera- tus, corpore nimirum sensibili et anima intelli- gente, gemino quoque opus erit ei ad regeneratio- nẹm remedio utrique quodammodo affini ef amico. Spiritu namque sanctificatur hominis spiritus : aqua vero sanctificata, corpus. Quemadmodum enim infusa lebetibus aqua, si admoveatur igni 7.11 Petr. 1, 4. * Joan. xvi, 27. * Joan. III, 31. Rom. vi, 4; Ephes. 1, 5.

Λ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί· » καὶ ἡ σοφώτατος δὲ περὶ αὐτοῦ ποὺ φησιν εὐαγγελιστής· Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστί, ο περὶ οὗ ἐν οἰκείῳ καιρῷ πλατύτερον ἐροῦμεν. Β Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι γέρων ων; μὴ δύναται εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν, καὶ γεννηθῆναι; Απεκρίθη Ιησούς. Ελέγχεται διὰ τούτων ψυχικὸς ὢν ἔτι ὁ Νικόδημος, διά τε τοῦτο δεχόμενος οὐδαμῶς τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρίαν γὰρ εἶναι νομίζει τὸ σεπτὴν οὕτω καὶ περιφανές μυστήριον. Γέννησιν δὲ ἀκούων τὴν ἄνωθεν καὶ πνευματικήν, σωματικὴν ἔτι γαστέρα φαντάζεται παλινδρομούσαν εἰς ὠδῖνα τῶν ἤδη γε- γεννημένων, καὶ τὸν τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως οὐκ ἀνα- βαίνων νόμον, κανονίζει τὰ θειότερα · ἀνεξίτητον δ' ταῖς οἰκείαις ἐννοίαις τὸ τῶν μαθημάτων ύψος εὑρὼν, κάτω πίπτει καὶ φέρεται Ονπερ γὰρ τρόπον τὰ τοῖς ἀποκεκλικόσι τῶν λίθων εὐτονωτέραις προσαραχθέντα βολαῖς, ὀπίσω πάλιν ἐξάλλεται· οὕτως, οἶμαι, καὶ νοῦς ἀμαθὴς γοργοτέροις ἢ καθ᾿ ἑαυτὸν προσβαλὼν θεωρήμασιν, ἀτονήσας ὑπονοστεῖ, καὶ μέτροις ἀεὶ τοῖς αὐτῷ πρέπουσιν ἐμφιλοχωρῶν, τὴν ἀμείνω καὶ υψηλοτέραν ἀτιμάζει σύνεσιν· ὁ δὴ πεπονθὼς ὁ τῶν Ἰουδαίων ἡγούμενος τὴν πνευματικὴν οὐ καταδέχε και γέννησιν. Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύμα- τος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Οὐ συνιέντα τὸν ἄνθρωπον, καθ᾽ ἂν ἔδει τρόπον, τί ἂν βούλοιτο σημαίνειν τὸ ἄνωθεν γεννηθῆναι δεῖν, σαφεστέροις ἐκπαιδεύει μαθήμασι, γυμνοτέραν δὲ αὐτῷ παρατίθησι τοῦ μυστηρίου τὴν γνῶσιν. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν άνωθεν ἀπεκάλει, τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας τὸ Πνεῦμα δεικνύς, δι' οὗ τῆς θείας φύσεως γινόμεθα κοινωνοί, ὡς τὸ ἐξ αὐτῆς οὐσιωδῶς προϊόν καρπούμενοι, καὶ δι᾿ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἀναμορφούμενοι κάλλος, οὕτω τε εἰς και νότητα ζωῆς ἀνατικτόμενοι, καὶ εἰς τὴν θείαν υἱοθε- σίαν ἀναπλαττόμενοι. Τὸ δὲ < ἄνωθεν, ὁ Νικόδημος οὐχ οὕτως ἐκλαβὼν τὴν εἰσαὖθις ἐσομένην ὑπετόπησε γέννησιν, ὡς ἐπὶ σωμάτων, σημαίνεσθαι· διὰ τοῦτο καὶ τοῖς εἰς ἀδύνατον ἀποκλείουσι περιπεσών λογι σμοῖς, ἄνους τε ὁμοῦ κατεφωράθη καὶ δυσμαθής. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ ὡς ἀσθενεστέρω τὴν ἕξιν τρυφερώτερον ἔτι προσφέρεται, καὶ τὸ δο- κοῦν ἐπεῤῥίφθαι τῷ λόγῳ κάλυμμα περιελών, ἀν- αφανδόν ἤδη φησίν· ὁ Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ σύνθετών τι, καὶ οὐχ ἁπλοῦν κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, ἐκ δύο κεκερασμέν νος, αἰσθητοῦ δηλονότι σώματος καὶ ψυχῆς νοερᾶς, διπλῆς αὐτῷ πρὸς ἀναγέννησιν ἐνδεήσει θεραπείας, συγγενῶς πως ἐχούσης πρὸς ἄμφω τῶν δεδηλωμένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζεται τοῦ ἀνθρώπου το πνεῦμα, ὕδατι δὲ αὖ πάλιν ἡγιασμένη, τὸ σῶμα. ▪ S. CYRILLI ALEXANERINI ARCIUEP. Ego de superuis sum *. » Et sapientissimus cyan- gelista de eodem : « Qui desursum venit, super omnes est . » Qua de re fusius suo tempore di- cenius. III, 4. Quomodo potest họmo nasci, cụm sil se- nex? nunquid potest in ventrem matris suæ ilerato introire, et renasci ? Respondit Jesus. lline arguitur adhuc animalis esse Nicodemus, proindeque ea neutiquam suscipere quæ sunt Spi- ritus Dei. Stultitiam enim esse putat illud adeo augustu̟m ac illustre mysterium. Et cum genera- tionem supernam ac spiritalem audit, corporeum ventrem imaginatur, res jam genitas iterum parien- tem; ét legem naturæ nostræ non excedens, res divinas ei adlmetitur, cumque doctrinæ sublimita- tem invenerit a qua se extricare nequeat, deor- sumn fertur ac ruit. Quemadmodum enim quæ vehementiori jactu lapidibus alliduntur, reper- Cussa resiliunt : sic etiam indocta mens, opinor, si res offendat quarum vim sustinere nequcat, illico refugit, et sua mediocritate contenta pra: şlantiorem et altiorem intelligentiam rejicit. Quod cum illi Judæorum principi contigerit, spiritalem generationem non capit. III, 5. Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiri- ty sancio, non potest introire in regnum Dei. C Cum non intelligeret Nicodenas quid sibi velit istud, natus esse desuper, apertius illud mysterium exponit. Dominus enim noster Jesus Christus regenerationem, quæ per Spiritum fit, desuper esse aiebat, ostendens Spiritum supremæ omnium substantiæ illum esse, per quem divina consortes efficimur naturæ *, dum percipimus eum qui substantialiter ex ipsa procedit, et per ipsum atque in ipso ad exemplarem pulchritudinem refor- mamur, et sic ad vitæ novitatem renascimur, et in filiorum Dei adoptionem refingimur *. Nicodemus autem, cum non eo in sensu vocem illam, e de- super, » acciperet, nativitatem, cujusmodi est cor- porum, denuo futuram significari suspicatus est, proindeque rem impossibilem animo volvens, stulti- tiam suam et inscitiam prodidit. Necessario itaque D Salvator cum eo ut imbecilli adhuc mente præ- dito mollius agit, et, orationis tegmine sublato, aperte demum ait : « Nisi quis renatus fuerit ex aipua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. › Cum enim homo sit compositum quid, non simplex natura, ex duobus attempera- tus, corpore nimirum sensibili et anima intelli- gente, gemino quoque opus erit ei ad regeneratio- nẹm remedio utrique quodammodo affini ef amico. Spiritu namque sanctificatur hominis spiritus : aqua vero sanctificata, corpus. Quemadmodum enim infusa lebetibus aqua, si admoveatur igni 7.11 Petr. 1, 4. * Joan. xvi, 27. * Joan. III, 31. Rom. vi, 4; Ephes. 1, 5.

Ονπερ γὰρ τρόπον τὸ ἐν τοῖς λέβησιν ἐκχεόμενον ὕδωρ ταῖς τοῦ πυρὸς ὁμιλῆσαν ἀκμαῖς τὴν ἐξ αὐτοῦ δύναμιν ἀναμάττεται, οὕτω διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος Ενεργείας τὸ αἰσθητὴν ὕδωρ πρὸς θείαν τινὰ καὶ ἄς- ῥητον αναστοιχειοῦται [αι. μεταστοιχειοῦται] δύνα- μιν, ἁγιάζει τε λοιπὸν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο. Το γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι, καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμα ἐστιν. Ἑτέρῳ πάλιν αὐτὸν ἀναπείθει λογισμῷ πρὸς ὑψη λοτέραν ἀναβαίνειν σύνεσιν, καὶ πνευματικὴν ἀκού- οντα γέννησιν, μὴ τὰ σωμάτων ἴδια λαμβάνειν εἰς νοῦν. Ωσπερ γὰρ ἀνάγκη, φησὶν, πάντως εἶναι σάρ και τὰ σαρκῶν γεννήματα, οὕτω δηλονότι καὶ πνεύ ματα τὰ ἐκ πνεύματος. Οἷς δὲ ὁ τοῦ πως είναι λόγος ἐξηλλαγμένος, τούτοις ἔσται πάντως καὶ ὁ τῆς γεν νήσεως τρόπος οὐχ ὁ αὐτός. Ιστέον δὲ ὅτι γέννημα τοῦ πνεύματος τὸ τοῦ ἀνθρώπου πνεῦμά φαμεν, οὐχ ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν· ἀμήχανον γάρ· ἀλλ' ὡς ἐν πρώτῳ μὲν καὶ ἀρχαιοτέρῳ λόγῳ κατὰ τὸ δι' αὐτοῦ κεκλῆσθαι τὸ μὴ ὂν εἰς γένεσιν, ἐν δὲ δευτέρῳ καὶ οἰκονομικῶς κατὰ τὴν δι' αὐτοῦ πρὸς Θεὸν ἀναμόρ φωσιν, τοὺς οἰκείους ἡμῖν χαρακτῆρας ἐνθλίβοντος, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ὥσπερ ποιότητα τὴν διάνοιαν μεταπλάττοντος. Οὕτω γάρ, οἶμαι, νοήσεις ὀρθῶς καὶ τὰ διὰ τοῦ Παύλου πρός τινας εἰρημένον· « Τεκνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. » Καὶ πάλιν· Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. » . Μὴ θαυμάσῃς ὅτι εἶπόν σοι· Δεῖ ὑμᾶς γεννηθή και ἄνωθεν. Τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ, καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρ- χεται, καὶ ποῦ ὑπάγει· οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γενετ νημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος. Αρετή διδασκάλου, τὸ ποικίλοις δύνασθαι μεθ οδεύειν τρόποις τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καὶ διὰ πολλῶν ἰέναι θεωρημάτων, τὰς ἐφ᾽ οἷς ἂν φαίνηται δυσχερής ὁ λόγος ἀποδείξεις επισωρεύοντα. Δέχεται τοίνυν ἐκ παραδειγμάτων τοῦ μυστηρίου τὸν τύπον, καί φησι.· Τὸ πνεῦμα τουτὶ τὸ ἐγκόσμιόν τε καὶ ἐν- αέριον περιπνεῖ μὲν ὅλην οἰκουμένην, καὶ ὅποιπερ ἂν βούληται διαδραμόν, κτύπῳ μόνῳ παρόν σημαί- νεται, καὶ διαλανθάνει μὲν τὸν ἁπάντων ὀφθαλμόν, αὔραις δὲ τοῖς σώμασι λεπτοτάταις προσομιλοῦν, αἴσθησίν τινα τῆς ἐνούσης αὐτῷ φυσικῆς ἐνεργείας ἐνίησιν· οὕτω μοι νόει, φησὶ, καὶ τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, ἐκ μικρῶν παραδειγμάτων ἐπὶ τὰ μείζω χειραγωγούμενος, καὶ καθάπερ ἐν εἰκόνι τῷ παροι- σθέντι λόγῳ τὰ ὑπὲρ αἴσθησιν ἐννοῶν. Απεκρίθη Νικόδημος, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Πῶς εύναται ταῦτα γενέσθαι; Απεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ. Οὐδὲν ὁ μακρὸς ὠφέλησε λόγος τὸν οὐ νοοῦντα μη- δέν. Σοφὸν οὖν ἄρα τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιῶν εἰρημένον, «Εἰς ὦτα ἀκουόντων λάλει · . καὶ τοῦτο διὰ πείρας ἀλη θὲς ἐν ἔδειξεν ὁ Σωτὴρ, τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν κἂν τούτῳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I.. A vehementi, vim ejus concipit : ita Spiritus elica- B C 'D . citate sensibilis aqua, ad divinam quamdam et ineffabilem vim transformatur, omnesque demum in quibus fuerit sanctificat. III, 6. Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est er Spiritu, spiritus est. Alia rursus ratione ad sublimiorem intellectum ascendendum esse persuadet, et dum spiritalem generationem audit, non esse continuo de re propria corporum accipiendum. Ut enim necesse est, inquit, omnino carnem esse quod ex carne gignitur, ita etiam spiritus ea quæ nascuntur ex spiritu. Quibus autem diversa est essentiæ ratio, hæc utique generationis modum habent non eumdem. Sciendum est vero nos genimen spiritus dicere homi- nis spiritum, non quasi ex ipso sit secundum naturam (id enim fieri prorsus nequit ), sed prima quidem et antiquissima ratione, quod per ipsum nimirum id quod non erat, vocatum sit in ortum, altera vero, nimirum ex dispensatione, quod ad Deum reformemur per ipsum, dum animæ chara- cleres suos imprimis, et in propriam, ut ita dicam, qualitatem mentem transformat. Sic enim recte, opinor, intelliges etiam illud quod per Paulum ad aliquos dictum est : c Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis '. › Item : ‹ In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos ge- nui 10. > III, 7, 8. Non mireris quia dixi tibi, Oportet vos nasci desuper. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat : `sic est omnis qui nascitur ex Spiritu. Doctoris virtus est, variis modis tractare possc mentem auditorum, multisque rationibus reruin demonstratones afferre quæ difficiles apparent. Ab exemplis igitur mysterii figuram capit, et ait: Spiritus hic aereus perdat universum orbem, et cum libero ac vago impetu decurrat, solo sonitu ejus. præsentia comprobatur, nec ulli cernitur, sed tenuissimis auris corporibus se communicans, naturalis et insitæ efficacitatis sensum quemdam eis injicit : ita spiritalem, ipquit, illam regener tionem intellige, a tenuibus exemplis ad majora quasi manu ductus, et allato dicto tanquam in imagine, res quæ sensum excedunt intelligens. . III, 9. Respondit Nicodemus, et dixit ei : Quo- mode possunt hac feri ? Respondit Jesus, el dixit ei. Longa oratio nihil profuerit intelligenti nihil. Sapienter itaque in libro Proverbiorum dicitur: • In aures audientium loquere ". » Idque verum esse experimento Salvator ostendit, dum seipsum • Galat. 18, 19. Cor. 1, 15. Prov. xxi, 47.

Ονπερ γὰρ τρόπον τὸ ἐν τοῖς λέβησιν ἐκχεόμενον ὕδωρ ταῖς τοῦ πυρὸς ὁμιλῆσαν ἀκμαῖς τὴν ἐξ αὐτοῦ δύναμιν ἀναμάττεται, οὕτω διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος Ενεργείας τὸ αἰσθητὴν ὕδωρ πρὸς θείαν τινὰ καὶ ἄς- ῥητον αναστοιχειοῦται [αι. μεταστοιχειοῦται] δύνα- μιν, ἁγιάζει τε λοιπὸν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο. Το γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι, καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμα ἐστιν. Ἑτέρῳ πάλιν αὐτὸν ἀναπείθει λογισμῷ πρὸς ὑψη λοτέραν ἀναβαίνειν σύνεσιν, καὶ πνευματικὴν ἀκού- οντα γέννησιν, μὴ τὰ σωμάτων ἴδια λαμβάνειν εἰς νοῦν. Ωσπερ γὰρ ἀνάγκη, φησὶν, πάντως εἶναι σάρ και τὰ σαρκῶν γεννήματα, οὕτω δηλονότι καὶ πνεύ ματα τὰ ἐκ πνεύματος. Οἷς δὲ ὁ τοῦ πως είναι λόγος ἐξηλλαγμένος, τούτοις ἔσται πάντως καὶ ὁ τῆς γεν νήσεως τρόπος οὐχ ὁ αὐτός. Ιστέον δὲ ὅτι γέννημα τοῦ πνεύματος τὸ τοῦ ἀνθρώπου πνεῦμά φαμεν, οὐχ ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν· ἀμήχανον γάρ· ἀλλ' ὡς ἐν πρώτῳ μὲν καὶ ἀρχαιοτέρῳ λόγῳ κατὰ τὸ δι' αὐτοῦ κεκλῆσθαι τὸ μὴ ὂν εἰς γένεσιν, ἐν δὲ δευτέρῳ καὶ οἰκονομικῶς κατὰ τὴν δι' αὐτοῦ πρὸς Θεὸν ἀναμόρ φωσιν, τοὺς οἰκείους ἡμῖν χαρακτῆρας ἐνθλίβοντος, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ὥσπερ ποιότητα τὴν διάνοιαν μεταπλάττοντος. Οὕτω γάρ, οἶμαι, νοήσεις ὀρθῶς καὶ τὰ διὰ τοῦ Παύλου πρός τινας εἰρημένον· « Τεκνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. » Καὶ πάλιν· Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. » . Μὴ θαυμάσῃς ὅτι εἶπόν σοι· Δεῖ ὑμᾶς γεννηθή και ἄνωθεν. Τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ, καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρ- χεται, καὶ ποῦ ὑπάγει· οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γενετ νημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος. Αρετή διδασκάλου, τὸ ποικίλοις δύνασθαι μεθ οδεύειν τρόποις τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καὶ διὰ πολλῶν ἰέναι θεωρημάτων, τὰς ἐφ᾽ οἷς ἂν φαίνηται δυσχερής ὁ λόγος ἀποδείξεις επισωρεύοντα. Δέχεται τοίνυν ἐκ παραδειγμάτων τοῦ μυστηρίου τὸν τύπον, καί φησι.· Τὸ πνεῦμα τουτὶ τὸ ἐγκόσμιόν τε καὶ ἐν- αέριον περιπνεῖ μὲν ὅλην οἰκουμένην, καὶ ὅποιπερ ἂν βούληται διαδραμόν, κτύπῳ μόνῳ παρόν σημαί- νεται, καὶ διαλανθάνει μὲν τὸν ἁπάντων ὀφθαλμόν, αὔραις δὲ τοῖς σώμασι λεπτοτάταις προσομιλοῦν, αἴσθησίν τινα τῆς ἐνούσης αὐτῷ φυσικῆς ἐνεργείας ἐνίησιν· οὕτω μοι νόει, φησὶ, καὶ τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, ἐκ μικρῶν παραδειγμάτων ἐπὶ τὰ μείζω χειραγωγούμενος, καὶ καθάπερ ἐν εἰκόνι τῷ παροι- σθέντι λόγῳ τὰ ὑπὲρ αἴσθησιν ἐννοῶν. Απεκρίθη Νικόδημος, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Πῶς εύναται ταῦτα γενέσθαι; Απεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ. Οὐδὲν ὁ μακρὸς ὠφέλησε λόγος τὸν οὐ νοοῦντα μη- δέν. Σοφὸν οὖν ἄρα τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιῶν εἰρημένον, «Εἰς ὦτα ἀκουόντων λάλει · . καὶ τοῦτο διὰ πείρας ἀλη θὲς ἐν ἔδειξεν ὁ Σωτὴρ, τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν κἂν τούτῳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I.. A vehementi, vim ejus concipit : ita Spiritus elica- B C 'D . citate sensibilis aqua, ad divinam quamdam et ineffabilem vim transformatur, omnesque demum in quibus fuerit sanctificat. III, 6. Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est er Spiritu, spiritus est. Alia rursus ratione ad sublimiorem intellectum ascendendum esse persuadet, et dum spiritalem generationem audit, non esse continuo de re propria corporum accipiendum. Ut enim necesse est, inquit, omnino carnem esse quod ex carne gignitur, ita etiam spiritus ea quæ nascuntur ex spiritu. Quibus autem diversa est essentiæ ratio, hæc utique generationis modum habent non eumdem. Sciendum est vero nos genimen spiritus dicere homi- nis spiritum, non quasi ex ipso sit secundum naturam (id enim fieri prorsus nequit ), sed prima quidem et antiquissima ratione, quod per ipsum nimirum id quod non erat, vocatum sit in ortum, altera vero, nimirum ex dispensatione, quod ad Deum reformemur per ipsum, dum animæ chara- cleres suos imprimis, et in propriam, ut ita dicam, qualitatem mentem transformat. Sic enim recte, opinor, intelliges etiam illud quod per Paulum ad aliquos dictum est : c Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis '. › Item : ‹ In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos ge- nui 10. > III, 7, 8. Non mireris quia dixi tibi, Oportet vos nasci desuper. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat : `sic est omnis qui nascitur ex Spiritu. Doctoris virtus est, variis modis tractare possc mentem auditorum, multisque rationibus reruin demonstratones afferre quæ difficiles apparent. Ab exemplis igitur mysterii figuram capit, et ait: Spiritus hic aereus perdat universum orbem, et cum libero ac vago impetu decurrat, solo sonitu ejus. præsentia comprobatur, nec ulli cernitur, sed tenuissimis auris corporibus se communicans, naturalis et insitæ efficacitatis sensum quemdam eis injicit : ita spiritalem, ipquit, illam regener tionem intellige, a tenuibus exemplis ad majora quasi manu ductus, et allato dicto tanquam in imagine, res quæ sensum excedunt intelligens. . III, 9. Respondit Nicodemus, et dixit ei : Quo- mode possunt hac feri ? Respondit Jesus, el dixit ei. Longa oratio nihil profuerit intelligenti nihil. Sapienter itaque in libro Proverbiorum dicitur: • In aures audientium loquere ". » Idque verum esse experimento Salvator ostendit, dum seipsum • Galat. 18, 19. Cor. 1, 15. Prov. xxi, 47.

Α διδούς. Ἔξω δὲ πάντως τῆς ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι ΙΙΙ, 10. Τu πείθειν αἰτίας ὁ διδάσκων κείσεται, λέγων μὲν αὐτὸς ἅπερ ἂν ἔχειν οἴηται καλῶς, ὠφελῶν δὲ μηδὲν διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων δυσμαθές. "Αλλως τε καὶ διὰ τούτου μανθάνομεν, ὅτι πώρωσις γέγονεν ἀπὸ μέρους τῷ Ἰσραήλ. « Ακοῇ γὰρ ἀκούοντες οὐ συνιᾶσιν. ο Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις ; Ἐξ ἑνὸς ἅπαντας ἐλέγχει Χριστός, ὀνόματι μὲν τῷ διδασκαλικῷ περιηνθισμένους, καὶ νομομαθείας ὑπόληψιν ήμφιεσμένους γυμνήν, ἀπαιδευσίας δὲ ἀνάπλεων φοροῦντας τὸν νοῦν, καὶ συνιέναι δυναμέ νους οὐδὲν τῶν ὅσαπερ αὐτοὺς οὐχ ὅπως ἐχρῆν ἐπί- στασθαι μόνον, ἀλλ' ήδη δύνασθαι καὶ διδάσκειν ἐτέ- Β ρους. Εἰ δὲ ὁ παιδεύων ἐν τούτοις, ἐν τίσιν ὁ παιδευό μενος, οὐχ ὑπεραίροντος μαθητοῦ τοῦ διδασκάλου τὸ μέτρον, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; « Οὐκ ἔστι γάρ, φησί, μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἦσαν ἀμαθεῖς, ἀψευδήσει μὲν ὁ Χριστός, τάφοις αὐτοὺς κεκονιαμένοις ἐξομοιῶν· ἀστειότατα δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐρεῖ πρὸς τὸν τῶν Ἰου- δαίων ἡγούμενον· « Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε. » Αμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, ὅτι ὁ οἴδαμεν λαλοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν μαρτυροῦμεν. Αφιλομαθῆ καὶ λίαν ἀπαίδευτον εὑρίσκει τὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ πολλὴν παχύτητα νοῦ, πρὸς τὴν τῶν θείων δογμάτων κατάληψιν, οὐδαμόθεν ἔτι χει ραγωγεῖσθαι δυνάμενον, καίτοι μακροῦ καὶ διὰ ποι- κίλων παραδειγμάτων δαπανηθέντος λόγου. Ὅθεν εἰκότως τὸ δι' ἀκριβείας ἐξηγεῖσθαι παρεῖς, ἀπεριερ γάστῳ τῇ πίστει λοιπὸν συμβουλεύει χρῆναι λαβεῖν, νοεῖν οὐ δύναται· μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸς εἰδέναι σαφῶς δ λέγει, τῇ τοῦ προσώπου περιφανείς, τὸ ἀντιλέγειν ἔτι δεικνύων ἐπισφαλέστατον· οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς ἐπι- λελῆσθαι Νικόδημον, ὃς εἰδέναι διισχυρίσατο περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἐλήλυθε διδάσκαλος· τὸ δὲ ἀντιτείνειν τῷ παρὰ Θεοῦ καὶ Θεῷ, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο κινδύνου μεστόν; Θεομαχία γὰρ ἤδη τὸ πρᾶγμα φαίνεται. Πλὴν ἰστέον ἐντεῦθεν ἡμῖν, οἴπερ ἂν ἔχοιμεν τοῦ διδάσκειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι τοῖς ἀρτίως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἰοῦσιν ἀμείνων ἡ πίστις ἐν ἁπλοῖς λογισμοῖς, ἢ βαθύς τις λόγος, καὶ περιερ Ο γοτέρα μᾶλλον ἐξήγησις. Γάλακτι δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐπότιζέ τινας, οὔπω δυναμένους τῶν στερεωτέρων μετίσχειν βρωμάτων· καὶ «Γνωστῶς » δὲ πάλιν, ε ἐπι- γνώσῃ ψυχὰς ποιμνίου σου, ο πρὸς ἡμᾶς πού φησιν ὁ σοφώτατος Σολομών· οὐκ ἀδιάκριτον τοῖς προστ ιοῦσι τὸν διδασκαλικὸν ἐθέλων προκεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ τοῖς ἑκάστου μέτροις ἀναλόγως εφηρμοσμένον. Καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐ λαμβάνετε. Ως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα φυσικῶς, εἰς πληθυντικὸν ἀριθμὸν τὸ τῶν μαρτυ- ρούντων πρόσωπον ἐξέτεινεν ὁ Σωτήρ· ἵνα τρόπον τινὰ, κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, ἐπὶ στόματος δύο καὶ 23. ** βρον, ΙΙΤΙ:, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. etiam hic nobis exemplum fecit. Non poterit autem objici magistro ipsum persuadendi facultate ca- rere, si doceat quæ recta esse putet, quamvis præ auditorum tarditate nihil proficiat. Alioquin etiam hinc discimus cæcitatem ex parte conti- gisse in Israel : ‹ Auditu enim audientes non intelligunt ''. es magister in Israel, et hac ignoras ? Ex uno Christus omnes arguit, magistrorum quidem nomine ornatos, et nuda opinione doctrinæ legalis redimitos, sed tanta inscitia ac stupore ple- nos, ut nihil sciant eorum quæ scire convenit, nedum alios edocere queant. Quod si istiusmodi est qui docet alios, quales demum erunt discipuli, cum discipulus, juxta Salvatoris sententiam, non sit magistro superior? Non est enim, inquit, discipulus supra magistrum suum “. › Cum autem in tanta versentur ignorantia, vere Christus eos sepulcris dealbatis similes esse dicit 18*. Et scite quoque Paulus ad Judæorum principem : « Per- cutiet te Deus, paries dealbate “. 111, 11. Amen, amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur. Imperitum et oppido rudem comperit hominem, quique præ multa ingenii crassitic ad divinorum dogmatum comprehensionem nullatenus deduci queat, multis licet verbis exemplisque variis in id insumptis. Unde accuratiori expositione jure præ- termissa, simplici fide accipiendum esse demum consulit, quod intelligere nequeat: testatur autem ipse clare scire se quod dicit, ipsius pene vultus aspectu, ostendens porro periculosissimum esse contradicere. Non enim credibile erat Nicodemum oblitum esse ejus quod de Christo Salvatore nostro asseverat, nimirum a Deo ipsum venisse magi- strum. Resistere vero ei qui a Deo et Deus sit, quomodo periculi plenum non fuerit? Istud enim videtur esse cum Deo pugnare. Verumtamen discendum hinc nobis est, penes quos est docendi potestas, satius esse fidem simplicibus rationibus constantem tradere neophytis, quam altum sermo- nem et operosam expositionem. Et certe Paulus ipse lac potum dabat iis qui solidis cibis nondum uti poterant s. Et sapientissimus Salomon alicubi nobis ait : « Evidenter cognosces animas gregis tui : » volens doctrinam non esse promiscue tra- dendam cuivis, sed uniuscujusque captui accom- modatam. HI, 11. Et testimonium nostrum non acci- pitis. In plurali numero testis personam Servator extu- hit, puta quod in seipso Patrem habeat ac Spiri- tuum natura : ut quodammodo juxta legem Mosai- cam, in ore duorum et trium testium verbum firme- Roni. xi, 8. C Matth. x, 24. *** Matth xx11, 27. "Act. xxIII, 5. Cor. 111, 2.

Α διδούς. Ἔξω δὲ πάντως τῆς ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι ΙΙΙ, 10. Τu πείθειν αἰτίας ὁ διδάσκων κείσεται, λέγων μὲν αὐτὸς ἅπερ ἂν ἔχειν οἴηται καλῶς, ὠφελῶν δὲ μηδὲν διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων δυσμαθές. "Αλλως τε καὶ διὰ τούτου μανθάνομεν, ὅτι πώρωσις γέγονεν ἀπὸ μέρους τῷ Ἰσραήλ. « Ακοῇ γὰρ ἀκούοντες οὐ συνιᾶσιν. ο Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις ; Ἐξ ἑνὸς ἅπαντας ἐλέγχει Χριστός, ὀνόματι μὲν τῷ διδασκαλικῷ περιηνθισμένους, καὶ νομομαθείας ὑπόληψιν ήμφιεσμένους γυμνήν, ἀπαιδευσίας δὲ ἀνάπλεων φοροῦντας τὸν νοῦν, καὶ συνιέναι δυναμέ νους οὐδὲν τῶν ὅσαπερ αὐτοὺς οὐχ ὅπως ἐχρῆν ἐπί- στασθαι μόνον, ἀλλ' ήδη δύνασθαι καὶ διδάσκειν ἐτέ- Β ρους. Εἰ δὲ ὁ παιδεύων ἐν τούτοις, ἐν τίσιν ὁ παιδευό μενος, οὐχ ὑπεραίροντος μαθητοῦ τοῦ διδασκάλου τὸ μέτρον, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; « Οὐκ ἔστι γάρ, φησί, μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἦσαν ἀμαθεῖς, ἀψευδήσει μὲν ὁ Χριστός, τάφοις αὐτοὺς κεκονιαμένοις ἐξομοιῶν· ἀστειότατα δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐρεῖ πρὸς τὸν τῶν Ἰου- δαίων ἡγούμενον· « Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε. » Αμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, ὅτι ὁ οἴδαμεν λαλοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν μαρτυροῦμεν. Αφιλομαθῆ καὶ λίαν ἀπαίδευτον εὑρίσκει τὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ πολλὴν παχύτητα νοῦ, πρὸς τὴν τῶν θείων δογμάτων κατάληψιν, οὐδαμόθεν ἔτι χει ραγωγεῖσθαι δυνάμενον, καίτοι μακροῦ καὶ διὰ ποι- κίλων παραδειγμάτων δαπανηθέντος λόγου. Ὅθεν εἰκότως τὸ δι' ἀκριβείας ἐξηγεῖσθαι παρεῖς, ἀπεριερ γάστῳ τῇ πίστει λοιπὸν συμβουλεύει χρῆναι λαβεῖν, νοεῖν οὐ δύναται· μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸς εἰδέναι σαφῶς δ λέγει, τῇ τοῦ προσώπου περιφανείς, τὸ ἀντιλέγειν ἔτι δεικνύων ἐπισφαλέστατον· οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς ἐπι- λελῆσθαι Νικόδημον, ὃς εἰδέναι διισχυρίσατο περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἐλήλυθε διδάσκαλος· τὸ δὲ ἀντιτείνειν τῷ παρὰ Θεοῦ καὶ Θεῷ, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο κινδύνου μεστόν; Θεομαχία γὰρ ἤδη τὸ πρᾶγμα φαίνεται. Πλὴν ἰστέον ἐντεῦθεν ἡμῖν, οἴπερ ἂν ἔχοιμεν τοῦ διδάσκειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι τοῖς ἀρτίως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἰοῦσιν ἀμείνων ἡ πίστις ἐν ἁπλοῖς λογισμοῖς, ἢ βαθύς τις λόγος, καὶ περιερ Ο γοτέρα μᾶλλον ἐξήγησις. Γάλακτι δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐπότιζέ τινας, οὔπω δυναμένους τῶν στερεωτέρων μετίσχειν βρωμάτων· καὶ «Γνωστῶς » δὲ πάλιν, ε ἐπι- γνώσῃ ψυχὰς ποιμνίου σου, ο πρὸς ἡμᾶς πού φησιν ὁ σοφώτατος Σολομών· οὐκ ἀδιάκριτον τοῖς προστ ιοῦσι τὸν διδασκαλικὸν ἐθέλων προκεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ τοῖς ἑκάστου μέτροις ἀναλόγως εφηρμοσμένον. Καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐ λαμβάνετε. Ως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα φυσικῶς, εἰς πληθυντικὸν ἀριθμὸν τὸ τῶν μαρτυ- ρούντων πρόσωπον ἐξέτεινεν ὁ Σωτήρ· ἵνα τρόπον τινὰ, κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, ἐπὶ στόματος δύο καὶ 23. ** βρον, ΙΙΤΙ:, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. etiam hic nobis exemplum fecit. Non poterit autem objici magistro ipsum persuadendi facultate ca- rere, si doceat quæ recta esse putet, quamvis præ auditorum tarditate nihil proficiat. Alioquin etiam hinc discimus cæcitatem ex parte conti- gisse in Israel : ‹ Auditu enim audientes non intelligunt ''. es magister in Israel, et hac ignoras ? Ex uno Christus omnes arguit, magistrorum quidem nomine ornatos, et nuda opinione doctrinæ legalis redimitos, sed tanta inscitia ac stupore ple- nos, ut nihil sciant eorum quæ scire convenit, nedum alios edocere queant. Quod si istiusmodi est qui docet alios, quales demum erunt discipuli, cum discipulus, juxta Salvatoris sententiam, non sit magistro superior? Non est enim, inquit, discipulus supra magistrum suum “. › Cum autem in tanta versentur ignorantia, vere Christus eos sepulcris dealbatis similes esse dicit 18*. Et scite quoque Paulus ad Judæorum principem : « Per- cutiet te Deus, paries dealbate “. 111, 11. Amen, amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur. Imperitum et oppido rudem comperit hominem, quique præ multa ingenii crassitic ad divinorum dogmatum comprehensionem nullatenus deduci queat, multis licet verbis exemplisque variis in id insumptis. Unde accuratiori expositione jure præ- termissa, simplici fide accipiendum esse demum consulit, quod intelligere nequeat: testatur autem ipse clare scire se quod dicit, ipsius pene vultus aspectu, ostendens porro periculosissimum esse contradicere. Non enim credibile erat Nicodemum oblitum esse ejus quod de Christo Salvatore nostro asseverat, nimirum a Deo ipsum venisse magi- strum. Resistere vero ei qui a Deo et Deus sit, quomodo periculi plenum non fuerit? Istud enim videtur esse cum Deo pugnare. Verumtamen discendum hinc nobis est, penes quos est docendi potestas, satius esse fidem simplicibus rationibus constantem tradere neophytis, quam altum sermo- nem et operosam expositionem. Et certe Paulus ipse lac potum dabat iis qui solidis cibis nondum uti poterant s. Et sapientissimus Salomon alicubi nobis ait : « Evidenter cognosces animas gregis tui : » volens doctrinam non esse promiscue tra- dendam cuivis, sed uniuscujusque captui accom- modatam. HI, 11. Et testimonium nostrum non acci- pitis. In plurali numero testis personam Servator extu- hit, puta quod in seipso Patrem habeat ac Spiri- tuum natura : ut quodammodo juxta legem Mosai- cam, in ore duorum et trium testium verbum firme- Roni. xi, 8. C Matth. x, 24. *** Matth xx11, 27. "Act. xxIII, 5. Cor. 111, 2.

Α διδούς. Ἔξω δὲ πάντως τῆς ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι ΙΙΙ, 10. Τu πείθειν αἰτίας ὁ διδάσκων κείσεται, λέγων μὲν αὐτὸς ἅπερ ἂν ἔχειν οἴηται καλῶς, ὠφελῶν δὲ μηδὲν διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων δυσμαθές. "Αλλως τε καὶ διὰ τούτου μανθάνομεν, ὅτι πώρωσις γέγονεν ἀπὸ μέρους τῷ Ἰσραήλ. « Ακοῇ γὰρ ἀκούοντες οὐ συνιᾶσιν. ο Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις ; Ἐξ ἑνὸς ἅπαντας ἐλέγχει Χριστός, ὀνόματι μὲν τῷ διδασκαλικῷ περιηνθισμένους, καὶ νομομαθείας ὑπόληψιν ήμφιεσμένους γυμνήν, ἀπαιδευσίας δὲ ἀνάπλεων φοροῦντας τὸν νοῦν, καὶ συνιέναι δυναμέ νους οὐδὲν τῶν ὅσαπερ αὐτοὺς οὐχ ὅπως ἐχρῆν ἐπί- στασθαι μόνον, ἀλλ' ήδη δύνασθαι καὶ διδάσκειν ἐτέ- Β ρους. Εἰ δὲ ὁ παιδεύων ἐν τούτοις, ἐν τίσιν ὁ παιδευό μενος, οὐχ ὑπεραίροντος μαθητοῦ τοῦ διδασκάλου τὸ μέτρον, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; « Οὐκ ἔστι γάρ, φησί, μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἦσαν ἀμαθεῖς, ἀψευδήσει μὲν ὁ Χριστός, τάφοις αὐτοὺς κεκονιαμένοις ἐξομοιῶν· ἀστειότατα δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐρεῖ πρὸς τὸν τῶν Ἰου- δαίων ἡγούμενον· « Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε. » Αμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, ὅτι ὁ οἴδαμεν λαλοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν μαρτυροῦμεν. Αφιλομαθῆ καὶ λίαν ἀπαίδευτον εὑρίσκει τὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ πολλὴν παχύτητα νοῦ, πρὸς τὴν τῶν θείων δογμάτων κατάληψιν, οὐδαμόθεν ἔτι χει ραγωγεῖσθαι δυνάμενον, καίτοι μακροῦ καὶ διὰ ποι- κίλων παραδειγμάτων δαπανηθέντος λόγου. Ὅθεν εἰκότως τὸ δι' ἀκριβείας ἐξηγεῖσθαι παρεῖς, ἀπεριερ γάστῳ τῇ πίστει λοιπὸν συμβουλεύει χρῆναι λαβεῖν, νοεῖν οὐ δύναται· μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸς εἰδέναι σαφῶς δ λέγει, τῇ τοῦ προσώπου περιφανείς, τὸ ἀντιλέγειν ἔτι δεικνύων ἐπισφαλέστατον· οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς ἐπι- λελῆσθαι Νικόδημον, ὃς εἰδέναι διισχυρίσατο περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἐλήλυθε διδάσκαλος· τὸ δὲ ἀντιτείνειν τῷ παρὰ Θεοῦ καὶ Θεῷ, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο κινδύνου μεστόν; Θεομαχία γὰρ ἤδη τὸ πρᾶγμα φαίνεται. Πλὴν ἰστέον ἐντεῦθεν ἡμῖν, οἴπερ ἂν ἔχοιμεν τοῦ διδάσκειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι τοῖς ἀρτίως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἰοῦσιν ἀμείνων ἡ πίστις ἐν ἁπλοῖς λογισμοῖς, ἢ βαθύς τις λόγος, καὶ περιερ Ο γοτέρα μᾶλλον ἐξήγησις. Γάλακτι δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐπότιζέ τινας, οὔπω δυναμένους τῶν στερεωτέρων μετίσχειν βρωμάτων· καὶ «Γνωστῶς » δὲ πάλιν, ε ἐπι- γνώσῃ ψυχὰς ποιμνίου σου, ο πρὸς ἡμᾶς πού φησιν ὁ σοφώτατος Σολομών· οὐκ ἀδιάκριτον τοῖς προστ ιοῦσι τὸν διδασκαλικὸν ἐθέλων προκεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ τοῖς ἑκάστου μέτροις ἀναλόγως εφηρμοσμένον. Καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐ λαμβάνετε. Ως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα φυσικῶς, εἰς πληθυντικὸν ἀριθμὸν τὸ τῶν μαρτυ- ρούντων πρόσωπον ἐξέτεινεν ὁ Σωτήρ· ἵνα τρόπον τινὰ, κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, ἐπὶ στόματος δύο καὶ 23. ** βρον, ΙΙΤΙ:, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. etiam hic nobis exemplum fecit. Non poterit autem objici magistro ipsum persuadendi facultate ca- rere, si doceat quæ recta esse putet, quamvis præ auditorum tarditate nihil proficiat. Alioquin etiam hinc discimus cæcitatem ex parte conti- gisse in Israel : ‹ Auditu enim audientes non intelligunt ''. es magister in Israel, et hac ignoras ? Ex uno Christus omnes arguit, magistrorum quidem nomine ornatos, et nuda opinione doctrinæ legalis redimitos, sed tanta inscitia ac stupore ple- nos, ut nihil sciant eorum quæ scire convenit, nedum alios edocere queant. Quod si istiusmodi est qui docet alios, quales demum erunt discipuli, cum discipulus, juxta Salvatoris sententiam, non sit magistro superior? Non est enim, inquit, discipulus supra magistrum suum “. › Cum autem in tanta versentur ignorantia, vere Christus eos sepulcris dealbatis similes esse dicit 18*. Et scite quoque Paulus ad Judæorum principem : « Per- cutiet te Deus, paries dealbate “. 111, 11. Amen, amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur. Imperitum et oppido rudem comperit hominem, quique præ multa ingenii crassitic ad divinorum dogmatum comprehensionem nullatenus deduci queat, multis licet verbis exemplisque variis in id insumptis. Unde accuratiori expositione jure præ- termissa, simplici fide accipiendum esse demum consulit, quod intelligere nequeat: testatur autem ipse clare scire se quod dicit, ipsius pene vultus aspectu, ostendens porro periculosissimum esse contradicere. Non enim credibile erat Nicodemum oblitum esse ejus quod de Christo Salvatore nostro asseverat, nimirum a Deo ipsum venisse magi- strum. Resistere vero ei qui a Deo et Deus sit, quomodo periculi plenum non fuerit? Istud enim videtur esse cum Deo pugnare. Verumtamen discendum hinc nobis est, penes quos est docendi potestas, satius esse fidem simplicibus rationibus constantem tradere neophytis, quam altum sermo- nem et operosam expositionem. Et certe Paulus ipse lac potum dabat iis qui solidis cibis nondum uti poterant s. Et sapientissimus Salomon alicubi nobis ait : « Evidenter cognosces animas gregis tui : » volens doctrinam non esse promiscue tra- dendam cuivis, sed uniuscujusque captui accom- modatam. HI, 11. Et testimonium nostrum non acci- pitis. In plurali numero testis personam Servator extu- hit, puta quod in seipso Patrem habeat ac Spiri- tuum natura : ut quodammodo juxta legem Mosai- cam, in ore duorum et trium testium verbum firme- Roni. xi, 8. C Matth. x, 24. *** Matth xx11, 27. "Act. xxIII, 5. Cor. 111, 2.

τριῶν μαρτύρων κρατύνηται τὸ εἰρημένον. Οὐδαμό Α θεν δὲ ὅλως ἀνασώζεσθαι θέλοντας ἐπιδεικνύει τοὺς Ἰουδαίους, ἀχαλίνοις δὲ ἁπλῶς καὶ ἀπερισκέπτοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὸ βαθὺ τῆς ἀπωλείας φερομένους βάρα- θρον· εἰ γὰρ μήτε νοεῖν ἰσχύουσιν ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τὸ κηρυττόμενον, μήτε πίστει ποιοῦνται δεκτόν, τις ἂν αὐτοῖς σωτηρίας ἕτερος επινοηθείη τρόπος ; Και λῶς δὴ οὖν, καὶ μάλα δικαίως ἀναπολόγητον ἔπεσθαι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, ὡς αὐτόκλητον ἐφ' ἑαυτὴν ἁρπάζουσαν ὄλεθρον. Ἱερουσαλήμ γάρ, Ἱερουσαλήμ, φησὶν, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολούσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν, ποσά κις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν. » Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς Β ἐὰν εἶπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσητε; Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Μάθημα, φησίν, τὴν ἀνθρώποις πρέπουσαν οὐκ ἀναβαῖνον σύνεσιν, ἐξ ἀμέτρου λοιπὸν ἀλογίας οὐ παρεδέξασθε, καὶ πῶς ἂν ὑμῖν ἐξηγησαίμην τὰ θειό- τερα ; Οἱ δὲ ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἀμαθέστατοι, πῶς ἂν εἶεν ἐν τοῖς ὑπεραίρουσι σοφοί ; Καὶ οἱ πρὸς τὸ ἔλαττον ἀτονήσαντες, πῶς οὐκ ἂν ἔχοιεν τὸ μεῖζον ἀφόρητον; Καὶ εἰ μὴ μόνῳ, φησὶν, ἐμοὶ πιστεύετε λέγοντι, πολλοὺς δὲ ἐφ᾽ ἑκάστῳ ζητεῖτε τοὺς μάρτυ ρας, τίνα παροίσοι [σ. παροίσοιμι] τῶν οὐρανίων ὑμῖν μυστηρίων τὸν θεωρόν; «Οὐδεὶς γὰρ ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Τοῦ δὲ Θεοῦ Λόγου καταβεβηκό- τος ἐξ οὐρανοῦ, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καταβῆναι φησι, διχάζεσθαι μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν εἰς δύο πρόσωπα παραιτούμενος, καὶ οὐκ ἐπιτρέπων τισὶν, ἕτερον μὲν λέγειν Υἱὸν τὸν ἐκ Παρθένου διὰ τὴν χρείαν ληφθέντα ναὸν, ἕτερον δὲ τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, πλὴν ὅσον εἰς τὸν ἑκάστῳ πρέποντα κατὰ φύσιν διορισμόν· ὥσπερ γάρ ἐστιν ἐκ Θεοῦ Λόγος, οὕτω καὶ ἄνθρωπος ἐκ γυναικός. Εἷς δὲ λοιπὸν ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστὸς, ἀδιαίρετος εἰς υἱότητα καὶ εἰς δόξαν θεοπρεπῆ, ἐπεὶ κατά τινα τρόπον ὡς ἴδια περιτίθησι τῷ ἐκ τῆς Παρθένου ναῷ, τὰ γυμνῷ καὶ μόνῳ πρέποντα τῷ λόγῳ· ἰδιοποιεῖται δὲ πάλιν αὐτὸς τὰ μόνῃ πρέποντα τῇ σαρκί. Νῦν μὲν γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκέναι φησὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου· φοβεῖται δὲ, καὶ πτοεῖται, καὶ ἀδημονεῖ κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν, καὶ ὡς αὐτὸς παθὼν ἀναγέγραπται τὰ μόνῃ τῇ ἀνθρωπότητι πρέποντα πάθη. Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχη ζωήν αιώνιον. Απολογησάμενος ἀρκούντως, καὶ τὴν αἰτίαν αὐτῷ παραθείς, δι᾿ ἣν οὐκ εἰς ἄμετρόν τι καὶ ὑπερφυές ὁ τῆς πρὸς αὐτὸν διδασκαλίας ἀνατρέχει λόγος, κατα- βαίνει πάλιν ἐπὶ τὰ διὰ Μωσέως τυπικῶς ἄνωθεν γεγενημένα, χειραγωγίαις μᾶλλον αὐτὸν ταῖς δια IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. tur. Ostendit autem Judzos salutem plane respucre, et effrenato atque temerario impetu in profundum perditionis barathrum ferri. Si enim præ multa inscitia intelligere nequeunt quod prædicatur, nec fde suscipere volunt, quam demum aliam salutis rationem invenient? Bene itaque ac jure merito Salvator Jerusalem inexcusabilem fore aiebat, puta quæ ipsa sibi perniciem arcesseret. ‹ Jerusa- lem enim, inquit, « Jerusalem, quæ occidis pro- phetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gal- lina congregat pullos suos sub alas, et noluisti ? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta 17. › III, 12, 13. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo si dixero vobis cœlestia, credetis? Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius kominis qui est in cœlo. Doctrinam, inquit, hominum captum non exce- dentem præ immani stupore non suscepistis: et quomodo vobis quæ diviniora sunt exposuero? Qui in suis rebus sunt ignarissimi, quomodo in sublimioribus sapient? et qui in tenui re deficiunt, quomodo majorem ferre poterunt? Jam nisi mihi uni dicenti creditis, inquit, sed in singulis multos testes exigitis, quem vobis proferam cœlestiumı mysteriorum spectatorem ? . Nemo enim ascendit in coelum, nisi qui descendit de colo, Filius homi- C nis. Cum autem Deus Verbum descenderit de colo, D Matth. xxını, 37, 38. Filium hominis descendisse ait, nolens in duas personas post inhumanationem secari, nec ullis permittens dicere alium quidem esse Filium, tem- plum nimirum illud quod ex Virgine assumptum est, alium quod ex Deo Patre effulsit Verbum, nisi quantum ad naturæ divisionem attinet unicuique congruentem. Ut enim est ex Deo Verbum, sic etiam ex muliere homo. Unus autem Chri- stus demum ex ambobus, in filiatione indivisibilis est ac majestate Deo digna: nam quæ nudo et soli Verbo conveniunt, ea quodammodo, ceu propria templo quod ex beata Virgine est allribuit, et vicissim ipse sibi arrogat quæ soli carni con- gruunt. Nunc enim descendisse ait de cœlo Filium hominis : timet autem, et pavet, et angitur passio- nis tempore, eaque illi ascribuntur quæ soli huma- nitati conveniunt, quasi ipse passus sit. III, 14, 15. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam æternam. de- Postquam idoncam causam attulit ob quam ei res supra captum et naturam non exponit, scendit rursus ad ea quæ typice facta sunt olim a Moyse, cum sciret ipsum exemplis potius ad ve- ritatis agnitionem deduci posse, quam spiritalium

τριῶν μαρτύρων κρατύνηται τὸ εἰρημένον. Οὐδαμό Α θεν δὲ ὅλως ἀνασώζεσθαι θέλοντας ἐπιδεικνύει τοὺς Ἰουδαίους, ἀχαλίνοις δὲ ἁπλῶς καὶ ἀπερισκέπτοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὸ βαθὺ τῆς ἀπωλείας φερομένους βάρα- θρον· εἰ γὰρ μήτε νοεῖν ἰσχύουσιν ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τὸ κηρυττόμενον, μήτε πίστει ποιοῦνται δεκτόν, τις ἂν αὐτοῖς σωτηρίας ἕτερος επινοηθείη τρόπος ; Και λῶς δὴ οὖν, καὶ μάλα δικαίως ἀναπολόγητον ἔπεσθαι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, ὡς αὐτόκλητον ἐφ' ἑαυτὴν ἁρπάζουσαν ὄλεθρον. Ἱερουσαλήμ γάρ, Ἱερουσαλήμ, φησὶν, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολούσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν, ποσά κις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν. » Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς Β ἐὰν εἶπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσητε; Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Μάθημα, φησίν, τὴν ἀνθρώποις πρέπουσαν οὐκ ἀναβαῖνον σύνεσιν, ἐξ ἀμέτρου λοιπὸν ἀλογίας οὐ παρεδέξασθε, καὶ πῶς ἂν ὑμῖν ἐξηγησαίμην τὰ θειό- τερα ; Οἱ δὲ ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἀμαθέστατοι, πῶς ἂν εἶεν ἐν τοῖς ὑπεραίρουσι σοφοί ; Καὶ οἱ πρὸς τὸ ἔλαττον ἀτονήσαντες, πῶς οὐκ ἂν ἔχοιεν τὸ μεῖζον ἀφόρητον; Καὶ εἰ μὴ μόνῳ, φησὶν, ἐμοὶ πιστεύετε λέγοντι, πολλοὺς δὲ ἐφ᾽ ἑκάστῳ ζητεῖτε τοὺς μάρτυ ρας, τίνα παροίσοι [σ. παροίσοιμι] τῶν οὐρανίων ὑμῖν μυστηρίων τὸν θεωρόν; «Οὐδεὶς γὰρ ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Τοῦ δὲ Θεοῦ Λόγου καταβεβηκό- τος ἐξ οὐρανοῦ, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καταβῆναι φησι, διχάζεσθαι μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν εἰς δύο πρόσωπα παραιτούμενος, καὶ οὐκ ἐπιτρέπων τισὶν, ἕτερον μὲν λέγειν Υἱὸν τὸν ἐκ Παρθένου διὰ τὴν χρείαν ληφθέντα ναὸν, ἕτερον δὲ τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, πλὴν ὅσον εἰς τὸν ἑκάστῳ πρέποντα κατὰ φύσιν διορισμόν· ὥσπερ γάρ ἐστιν ἐκ Θεοῦ Λόγος, οὕτω καὶ ἄνθρωπος ἐκ γυναικός. Εἷς δὲ λοιπὸν ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστὸς, ἀδιαίρετος εἰς υἱότητα καὶ εἰς δόξαν θεοπρεπῆ, ἐπεὶ κατά τινα τρόπον ὡς ἴδια περιτίθησι τῷ ἐκ τῆς Παρθένου ναῷ, τὰ γυμνῷ καὶ μόνῳ πρέποντα τῷ λόγῳ· ἰδιοποιεῖται δὲ πάλιν αὐτὸς τὰ μόνῃ πρέποντα τῇ σαρκί. Νῦν μὲν γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκέναι φησὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου· φοβεῖται δὲ, καὶ πτοεῖται, καὶ ἀδημονεῖ κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν, καὶ ὡς αὐτὸς παθὼν ἀναγέγραπται τὰ μόνῃ τῇ ἀνθρωπότητι πρέποντα πάθη. Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχη ζωήν αιώνιον. Απολογησάμενος ἀρκούντως, καὶ τὴν αἰτίαν αὐτῷ παραθείς, δι᾿ ἣν οὐκ εἰς ἄμετρόν τι καὶ ὑπερφυές ὁ τῆς πρὸς αὐτὸν διδασκαλίας ἀνατρέχει λόγος, κατα- βαίνει πάλιν ἐπὶ τὰ διὰ Μωσέως τυπικῶς ἄνωθεν γεγενημένα, χειραγωγίαις μᾶλλον αὐτὸν ταῖς δια IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. tur. Ostendit autem Judzos salutem plane respucre, et effrenato atque temerario impetu in profundum perditionis barathrum ferri. Si enim præ multa inscitia intelligere nequeunt quod prædicatur, nec fde suscipere volunt, quam demum aliam salutis rationem invenient? Bene itaque ac jure merito Salvator Jerusalem inexcusabilem fore aiebat, puta quæ ipsa sibi perniciem arcesseret. ‹ Jerusa- lem enim, inquit, « Jerusalem, quæ occidis pro- phetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gal- lina congregat pullos suos sub alas, et noluisti ? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta 17. › III, 12, 13. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo si dixero vobis cœlestia, credetis? Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius kominis qui est in cœlo. Doctrinam, inquit, hominum captum non exce- dentem præ immani stupore non suscepistis: et quomodo vobis quæ diviniora sunt exposuero? Qui in suis rebus sunt ignarissimi, quomodo in sublimioribus sapient? et qui in tenui re deficiunt, quomodo majorem ferre poterunt? Jam nisi mihi uni dicenti creditis, inquit, sed in singulis multos testes exigitis, quem vobis proferam cœlestiumı mysteriorum spectatorem ? . Nemo enim ascendit in coelum, nisi qui descendit de colo, Filius homi- C nis. Cum autem Deus Verbum descenderit de colo, D Matth. xxını, 37, 38. Filium hominis descendisse ait, nolens in duas personas post inhumanationem secari, nec ullis permittens dicere alium quidem esse Filium, tem- plum nimirum illud quod ex Virgine assumptum est, alium quod ex Deo Patre effulsit Verbum, nisi quantum ad naturæ divisionem attinet unicuique congruentem. Ut enim est ex Deo Verbum, sic etiam ex muliere homo. Unus autem Chri- stus demum ex ambobus, in filiatione indivisibilis est ac majestate Deo digna: nam quæ nudo et soli Verbo conveniunt, ea quodammodo, ceu propria templo quod ex beata Virgine est allribuit, et vicissim ipse sibi arrogat quæ soli carni con- gruunt. Nunc enim descendisse ait de cœlo Filium hominis : timet autem, et pavet, et angitur passio- nis tempore, eaque illi ascribuntur quæ soli huma- nitati conveniunt, quasi ipse passus sit. III, 14, 15. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam æternam. de- Postquam idoncam causam attulit ob quam ei res supra captum et naturam non exponit, scendit rursus ad ea quæ typice facta sunt olim a Moyse, cum sciret ipsum exemplis potius ad ve- ritatis agnitionem deduci posse, quam spiritalium

τριῶν μαρτύρων κρατύνηται τὸ εἰρημένον. Οὐδαμό Α θεν δὲ ὅλως ἀνασώζεσθαι θέλοντας ἐπιδεικνύει τοὺς Ἰουδαίους, ἀχαλίνοις δὲ ἁπλῶς καὶ ἀπερισκέπτοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὸ βαθὺ τῆς ἀπωλείας φερομένους βάρα- θρον· εἰ γὰρ μήτε νοεῖν ἰσχύουσιν ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τὸ κηρυττόμενον, μήτε πίστει ποιοῦνται δεκτόν, τις ἂν αὐτοῖς σωτηρίας ἕτερος επινοηθείη τρόπος ; Και λῶς δὴ οὖν, καὶ μάλα δικαίως ἀναπολόγητον ἔπεσθαι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, ὡς αὐτόκλητον ἐφ' ἑαυτὴν ἁρπάζουσαν ὄλεθρον. Ἱερουσαλήμ γάρ, Ἱερουσαλήμ, φησὶν, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολούσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν, ποσά κις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν. » Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς Β ἐὰν εἶπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσητε; Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Μάθημα, φησίν, τὴν ἀνθρώποις πρέπουσαν οὐκ ἀναβαῖνον σύνεσιν, ἐξ ἀμέτρου λοιπὸν ἀλογίας οὐ παρεδέξασθε, καὶ πῶς ἂν ὑμῖν ἐξηγησαίμην τὰ θειό- τερα ; Οἱ δὲ ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἀμαθέστατοι, πῶς ἂν εἶεν ἐν τοῖς ὑπεραίρουσι σοφοί ; Καὶ οἱ πρὸς τὸ ἔλαττον ἀτονήσαντες, πῶς οὐκ ἂν ἔχοιεν τὸ μεῖζον ἀφόρητον; Καὶ εἰ μὴ μόνῳ, φησὶν, ἐμοὶ πιστεύετε λέγοντι, πολλοὺς δὲ ἐφ᾽ ἑκάστῳ ζητεῖτε τοὺς μάρτυ ρας, τίνα παροίσοι [σ. παροίσοιμι] τῶν οὐρανίων ὑμῖν μυστηρίων τὸν θεωρόν; «Οὐδεὶς γὰρ ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Τοῦ δὲ Θεοῦ Λόγου καταβεβηκό- τος ἐξ οὐρανοῦ, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καταβῆναι φησι, διχάζεσθαι μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν εἰς δύο πρόσωπα παραιτούμενος, καὶ οὐκ ἐπιτρέπων τισὶν, ἕτερον μὲν λέγειν Υἱὸν τὸν ἐκ Παρθένου διὰ τὴν χρείαν ληφθέντα ναὸν, ἕτερον δὲ τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, πλὴν ὅσον εἰς τὸν ἑκάστῳ πρέποντα κατὰ φύσιν διορισμόν· ὥσπερ γάρ ἐστιν ἐκ Θεοῦ Λόγος, οὕτω καὶ ἄνθρωπος ἐκ γυναικός. Εἷς δὲ λοιπὸν ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστὸς, ἀδιαίρετος εἰς υἱότητα καὶ εἰς δόξαν θεοπρεπῆ, ἐπεὶ κατά τινα τρόπον ὡς ἴδια περιτίθησι τῷ ἐκ τῆς Παρθένου ναῷ, τὰ γυμνῷ καὶ μόνῳ πρέποντα τῷ λόγῳ· ἰδιοποιεῖται δὲ πάλιν αὐτὸς τὰ μόνῃ πρέποντα τῇ σαρκί. Νῦν μὲν γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκέναι φησὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου· φοβεῖται δὲ, καὶ πτοεῖται, καὶ ἀδημονεῖ κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν, καὶ ὡς αὐτὸς παθὼν ἀναγέγραπται τὰ μόνῃ τῇ ἀνθρωπότητι πρέποντα πάθη. Καὶ καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν- θρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχη ζωήν αιώνιον. Απολογησάμενος ἀρκούντως, καὶ τὴν αἰτίαν αὐτῷ παραθείς, δι᾿ ἣν οὐκ εἰς ἄμετρόν τι καὶ ὑπερφυές ὁ τῆς πρὸς αὐτὸν διδασκαλίας ἀνατρέχει λόγος, κατα- βαίνει πάλιν ἐπὶ τὰ διὰ Μωσέως τυπικῶς ἄνωθεν γεγενημένα, χειραγωγίαις μᾶλλον αὐτὸν ταῖς δια IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. tur. Ostendit autem Judzos salutem plane respucre, et effrenato atque temerario impetu in profundum perditionis barathrum ferri. Si enim præ multa inscitia intelligere nequeunt quod prædicatur, nec fde suscipere volunt, quam demum aliam salutis rationem invenient? Bene itaque ac jure merito Salvator Jerusalem inexcusabilem fore aiebat, puta quæ ipsa sibi perniciem arcesseret. ‹ Jerusa- lem enim, inquit, « Jerusalem, quæ occidis pro- phetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gal- lina congregat pullos suos sub alas, et noluisti ? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta 17. › III, 12, 13. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo si dixero vobis cœlestia, credetis? Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius kominis qui est in cœlo. Doctrinam, inquit, hominum captum non exce- dentem præ immani stupore non suscepistis: et quomodo vobis quæ diviniora sunt exposuero? Qui in suis rebus sunt ignarissimi, quomodo in sublimioribus sapient? et qui in tenui re deficiunt, quomodo majorem ferre poterunt? Jam nisi mihi uni dicenti creditis, inquit, sed in singulis multos testes exigitis, quem vobis proferam cœlestiumı mysteriorum spectatorem ? . Nemo enim ascendit in coelum, nisi qui descendit de colo, Filius homi- C nis. Cum autem Deus Verbum descenderit de colo, D Matth. xxını, 37, 38. Filium hominis descendisse ait, nolens in duas personas post inhumanationem secari, nec ullis permittens dicere alium quidem esse Filium, tem- plum nimirum illud quod ex Virgine assumptum est, alium quod ex Deo Patre effulsit Verbum, nisi quantum ad naturæ divisionem attinet unicuique congruentem. Ut enim est ex Deo Verbum, sic etiam ex muliere homo. Unus autem Chri- stus demum ex ambobus, in filiatione indivisibilis est ac majestate Deo digna: nam quæ nudo et soli Verbo conveniunt, ea quodammodo, ceu propria templo quod ex beata Virgine est allribuit, et vicissim ipse sibi arrogat quæ soli carni con- gruunt. Nunc enim descendisse ait de cœlo Filium hominis : timet autem, et pavet, et angitur passio- nis tempore, eaque illi ascribuntur quæ soli huma- nitati conveniunt, quasi ipse passus sit. III, 14, 15. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam æternam. de- Postquam idoncam causam attulit ob quam ei res supra captum et naturam non exponit, scendit rursus ad ea quæ typice facta sunt olim a Moyse, cum sciret ipsum exemplis potius ad ve- ritatis agnitionem deduci posse, quam spiritalium

σχημάτων μόλις δύνασθαι πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀλη Β θείας ἐλθεῖν, ἢ πνευματικαῖς ἀκριβολογίαις, ἐξεπι στάμενος. Δεῖ δὲ δὴ πάντως ἑαυτὸν ὑψωθῆναι, φησίν, ὡς τὸν ὄφιν τὸν διὰ Μωσέως, ἀναγκαιοτάτην ἐπιδει κνὺς τῆς ἱστορίας τὴν βάσανον, καὶ μονονουχί πάλιν ἐκεῖνο λέγων πρὸς τὸν νοοῦντα μηδέν· Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. » Οφεις μὲν γὰρ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἐπεπήδων κατὰ τὴν ἔρημον, οἱ δὲ ἀσταχύων πίπτοντες δίκην, καὶ πρὸς τὸν ἀδοκήτως ἐπισκήψαντα κίνδυνον οὐ μετρίως ἀσχάλλοντες, οἰκτροτάτας ἀφιέντες φωνάς, τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν εκάλουν. Ο δὲ ἐπείπερ ἦν ἀγαθός τε καὶ φιλοικτίρμων, ὡς θελή, ὄφιν αὐτοῖς ἀναστῆσαι χαλκοῦν κελεύει Μωσέα· καὶ δὴ καὶ ἐν αὐτῷ προμελετᾷν ἐπιτάττει τὴν διὰ πίστεως σωτηρίαν. Ην γὰρ τῷ δηχθέντι τὸ φάρμακον, τὸ εἰς πρόσωπον ἰδεῖν τοῦ κειμένου, καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀπαλλαγὴν κινδύνων ἡ πίστις μετὰ τῆς θέας τοῖς ὁρῶσιν ἐπραγματεύετο. Τὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ἐν τούτοις. Ολον δὲ πάλιν, ὡς ἐν τύπῳ, τῷ. πράγματι τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως καταγράφει μυστή ριον. Ὄφις μὲν γὰρ τὴν πικρὰν καὶ ἀνθρωποκτόνον, ἁμαρτίαν σημαίνει, ἢ καὶ σύμπαν τὸ ἐπὶ τῆς γῆς κατεβόσκετο γένος, πολυτρόπως τὴν ἑκάστου δά κνουσα ψυχὴν, καὶ πολυειδῆ τῆς φαυλότητος τὸν τὸν ἐκχέουσα· ἦν δὲ οὐχ ἑτέρως ἡμᾶς τὴν οὕτω νικῶσαν. διαφυγεῖν, εἰ μὴ διὰ μόνης τῆς ἐξ οὐρανῶν ἐπικου - ρίας. Γέγονε τοίνυν ὁ Θεὸς Λόγος ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, ἵνα κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, καθὰ γέγραπται, καὶ τοῖς ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν δι ἐκτενεστέρας τῆς πίστεως, ἢ καὶ τῆς τῶν θείων δογμάτων ερεύνης, σωτηρίας ἀκαταλύτου πρόξενος ἀναδειχθῇ. Τὸ δὲ ἐφ' ὑψηλῆς τινος ὑποβάθρας ἀν- εστηλώσθαι τὸν ὄφιν, δηλοῖ δὴ πάντως τὸ ἐν περι- φανείᾳ καὶ ἐπισημότητι γενέσθαι Χριστόν, ὡς ἀγω νοηθῆναι μηδενὶ τὸ ἐκ γῆς ὑψωθῆναι, καθὰ καὶ αὐτός πού φησι, διὰ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος. θ. ** Οὕτως γὰρ ἡγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλὰ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. ᾿Αναφανδὸν ἐν τούτοις, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἐπείγεται δηλοῦν, εἴπερ ἀνάγκη νοεῖν τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Πατρὸς εἶναι δὴ πάντως καὶ Θεὸν, οὐκ επακτὸν ἔχοντα τὸ ἀξίωμα, καθάπερ ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ὑπάρχοντα τοῦτο κατ' ἀλήθειαν, ὅπερ εἶναι πιστεύε ται. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν καὶ τοῦτό φησι, τὴν εἰς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραζεύξας ἀγάπησιν εὐφυῶς, εὐαφόρμως τε λίαν εἰς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐρχόμενος. Δυσωπεῖ μὲν γὰρ ἀπειθοῦντα τὸν Νικό δῆμον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀπειθοῦντα δεικνύει. Τὸ γὰρ μὴ λίαν ἑτοίμως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἰέναι, Θεοῦ τι διδάσκοντος, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ τῷ τοῦ ψεύδους ἐγκλήματι περιβαλεῖν τὴν ἀλήθειαν; Εἶτα πρὸς τούτῳ δίδοσθαι λέγων ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς ἐννοεῖν ἀναπείθει γοργῶς, πόσης ἂν γένοιντο τιμωρίας ἔνοχοι, παρ' οὐδὲν ἐξ ἀπονοίας οἱ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonum exquisita ratione. Plane autem necesse A est, inquit, exaltari seipsum instar serpentis Mo- saici, ostendens necessario scrutandam esse hi- storiam, ac illud tantum non incimens ignaro : • Scrutamini Scripturas, quia illæ sunt quæ te- stimonium perhibent de me "8. Serpentes quippe Judæos in deserto quondam infestabant, qui cum spicarum in morem caderent, et ad eum qui pe- riculum illud inopinato immiserat miserabiles ex immenso dolore voces jactarent, supernam et a Deo salutem poscebant. Ille autem bonus ac mi- sericors, utpote Deus, Moysen jussit eis statuere serpentem ex ære, in eoque præmeditationem quam- dam vult esse futuræ per fidem salutis. Morsu enim serpentis laborantibus unicum remedium erat, aneum illum coram intueri, et extremno dis. crimine fides cum illo obtutu liberabat. Sed hæc quoad historiam. Rursus autem ipsa re totum vel- ut in typo delineat incarnationis mysterium. Ser- pens enim peccatum significat, sævum illud et homini exitiosum,quod universum genus humanum depascebatur, variis morsibus uniuscujusque ani- niam appetens, et multiplex nequitiæ venenum eſſundens, quod in tantum invaluerat ut aliter a nobis vitari non posset, quam ope cœlesti. Factus est ergo Deus Verbum in similitudi- nem carnis peccati, ut damnaret peccatum in carne, sicut scriptum est ', et respicientibus in ipsum intentiori de, aut divinorum dogmatum inquisi- tione, æternæ salutis conciliator exsisteret. Quod autem in sublimi cippo serpens erectus fuerit ¹º, ostendit illustri et conspicuo in loco positum fuisse Christum, ut neminem lateret eum e terra exalta- tum fuisse, sicut ipse quoque alicubi ait ", propter passionem quam in cruce sustinuiĻ. III, 16. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret: ut omnis qui credit in eum, non pereal, sed habeat vitam aternam. C Hic aperte ostendit Deum se esse secundum na- turam, siquidem necessario censendus est ille Deus, qui ex Deo Patre effulsit, non adventitia di- gnitate praeditus, sicuti nos, sed idipsum vere ex- D sistens quod esse creditur. Singulari autem con- silio id ait, scite admodum et opportune Dei ac Patris charitatem erga nos commemorans. Con- fundit enim incredulum Nicodemum, inio vero contumacem eum esse demonstrat. Cito enim ad credendumn, Deo aliquid docente, non accedere, quid aliud est, quæso, quam veritati mendacii cri- men innectere? Præterea, dicendo seipsum dari pro mundi vita, imprimis cogitandum esse admo- ret, quanti supplicii rei sint, qui tam admirabilem illam Dei ac Patris gratiam pro nibilo ducunt : • Sic enim, inquit, Deus dilexit mundum, ut Filium to Rom. viii, 5. Num. xxι, Joan. v, 39. et Joan. xn, 32.

σχημάτων μόλις δύνασθαι πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀλη Β θείας ἐλθεῖν, ἢ πνευματικαῖς ἀκριβολογίαις, ἐξεπι στάμενος. Δεῖ δὲ δὴ πάντως ἑαυτὸν ὑψωθῆναι, φησίν, ὡς τὸν ὄφιν τὸν διὰ Μωσέως, ἀναγκαιοτάτην ἐπιδει κνὺς τῆς ἱστορίας τὴν βάσανον, καὶ μονονουχί πάλιν ἐκεῖνο λέγων πρὸς τὸν νοοῦντα μηδέν· Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. » Οφεις μὲν γὰρ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἐπεπήδων κατὰ τὴν ἔρημον, οἱ δὲ ἀσταχύων πίπτοντες δίκην, καὶ πρὸς τὸν ἀδοκήτως ἐπισκήψαντα κίνδυνον οὐ μετρίως ἀσχάλλοντες, οἰκτροτάτας ἀφιέντες φωνάς, τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν εκάλουν. Ο δὲ ἐπείπερ ἦν ἀγαθός τε καὶ φιλοικτίρμων, ὡς θελή, ὄφιν αὐτοῖς ἀναστῆσαι χαλκοῦν κελεύει Μωσέα· καὶ δὴ καὶ ἐν αὐτῷ προμελετᾷν ἐπιτάττει τὴν διὰ πίστεως σωτηρίαν. Ην γὰρ τῷ δηχθέντι τὸ φάρμακον, τὸ εἰς πρόσωπον ἰδεῖν τοῦ κειμένου, καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀπαλλαγὴν κινδύνων ἡ πίστις μετὰ τῆς θέας τοῖς ὁρῶσιν ἐπραγματεύετο. Τὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ἐν τούτοις. Ολον δὲ πάλιν, ὡς ἐν τύπῳ, τῷ. πράγματι τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως καταγράφει μυστή ριον. Ὄφις μὲν γὰρ τὴν πικρὰν καὶ ἀνθρωποκτόνον, ἁμαρτίαν σημαίνει, ἢ καὶ σύμπαν τὸ ἐπὶ τῆς γῆς κατεβόσκετο γένος, πολυτρόπως τὴν ἑκάστου δά κνουσα ψυχὴν, καὶ πολυειδῆ τῆς φαυλότητος τὸν τὸν ἐκχέουσα· ἦν δὲ οὐχ ἑτέρως ἡμᾶς τὴν οὕτω νικῶσαν. διαφυγεῖν, εἰ μὴ διὰ μόνης τῆς ἐξ οὐρανῶν ἐπικου - ρίας. Γέγονε τοίνυν ὁ Θεὸς Λόγος ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, ἵνα κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, καθὰ γέγραπται, καὶ τοῖς ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν δι ἐκτενεστέρας τῆς πίστεως, ἢ καὶ τῆς τῶν θείων δογμάτων ερεύνης, σωτηρίας ἀκαταλύτου πρόξενος ἀναδειχθῇ. Τὸ δὲ ἐφ' ὑψηλῆς τινος ὑποβάθρας ἀν- εστηλώσθαι τὸν ὄφιν, δηλοῖ δὴ πάντως τὸ ἐν περι- φανείᾳ καὶ ἐπισημότητι γενέσθαι Χριστόν, ὡς ἀγω νοηθῆναι μηδενὶ τὸ ἐκ γῆς ὑψωθῆναι, καθὰ καὶ αὐτός πού φησι, διὰ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος. θ. ** Οὕτως γὰρ ἡγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλὰ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. ᾿Αναφανδὸν ἐν τούτοις, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἐπείγεται δηλοῦν, εἴπερ ἀνάγκη νοεῖν τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Πατρὸς εἶναι δὴ πάντως καὶ Θεὸν, οὐκ επακτὸν ἔχοντα τὸ ἀξίωμα, καθάπερ ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ὑπάρχοντα τοῦτο κατ' ἀλήθειαν, ὅπερ εἶναι πιστεύε ται. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν καὶ τοῦτό φησι, τὴν εἰς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραζεύξας ἀγάπησιν εὐφυῶς, εὐαφόρμως τε λίαν εἰς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐρχόμενος. Δυσωπεῖ μὲν γὰρ ἀπειθοῦντα τὸν Νικό δῆμον, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀπειθοῦντα δεικνύει. Τὸ γὰρ μὴ λίαν ἑτοίμως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἰέναι, Θεοῦ τι διδάσκοντος, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ τῷ τοῦ ψεύδους ἐγκλήματι περιβαλεῖν τὴν ἀλήθειαν; Εἶτα πρὸς τούτῳ δίδοσθαι λέγων ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς ἐννοεῖν ἀναπείθει γοργῶς, πόσης ἂν γένοιντο τιμωρίας ἔνοχοι, παρ' οὐδὲν ἐξ ἀπονοίας οἱ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonum exquisita ratione. Plane autem necesse A est, inquit, exaltari seipsum instar serpentis Mo- saici, ostendens necessario scrutandam esse hi- storiam, ac illud tantum non incimens ignaro : • Scrutamini Scripturas, quia illæ sunt quæ te- stimonium perhibent de me "8. Serpentes quippe Judæos in deserto quondam infestabant, qui cum spicarum in morem caderent, et ad eum qui pe- riculum illud inopinato immiserat miserabiles ex immenso dolore voces jactarent, supernam et a Deo salutem poscebant. Ille autem bonus ac mi- sericors, utpote Deus, Moysen jussit eis statuere serpentem ex ære, in eoque præmeditationem quam- dam vult esse futuræ per fidem salutis. Morsu enim serpentis laborantibus unicum remedium erat, aneum illum coram intueri, et extremno dis. crimine fides cum illo obtutu liberabat. Sed hæc quoad historiam. Rursus autem ipsa re totum vel- ut in typo delineat incarnationis mysterium. Ser- pens enim peccatum significat, sævum illud et homini exitiosum,quod universum genus humanum depascebatur, variis morsibus uniuscujusque ani- niam appetens, et multiplex nequitiæ venenum eſſundens, quod in tantum invaluerat ut aliter a nobis vitari non posset, quam ope cœlesti. Factus est ergo Deus Verbum in similitudi- nem carnis peccati, ut damnaret peccatum in carne, sicut scriptum est ', et respicientibus in ipsum intentiori de, aut divinorum dogmatum inquisi- tione, æternæ salutis conciliator exsisteret. Quod autem in sublimi cippo serpens erectus fuerit ¹º, ostendit illustri et conspicuo in loco positum fuisse Christum, ut neminem lateret eum e terra exalta- tum fuisse, sicut ipse quoque alicubi ait ", propter passionem quam in cruce sustinuiĻ. III, 16. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret: ut omnis qui credit in eum, non pereal, sed habeat vitam aternam. C Hic aperte ostendit Deum se esse secundum na- turam, siquidem necessario censendus est ille Deus, qui ex Deo Patre effulsit, non adventitia di- gnitate praeditus, sicuti nos, sed idipsum vere ex- D sistens quod esse creditur. Singulari autem con- silio id ait, scite admodum et opportune Dei ac Patris charitatem erga nos commemorans. Con- fundit enim incredulum Nicodemum, inio vero contumacem eum esse demonstrat. Cito enim ad credendumn, Deo aliquid docente, non accedere, quid aliud est, quæso, quam veritati mendacii cri- men innectere? Præterea, dicendo seipsum dari pro mundi vita, imprimis cogitandum esse admo- ret, quanti supplicii rei sint, qui tam admirabilem illam Dei ac Patris gratiam pro nibilo ducunt : • Sic enim, inquit, Deus dilexit mundum, ut Filium to Rom. viii, 5. Num. xxι, Joan. v, 39. et Joan. xn, 32.

τὴν οὕτως ἀξιάγαστον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ποιησά- μενοι χάριν. « Οὕτω γάρ, φησὶν, ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ δέ- δωκεν. » 'Ακουέτω πάλιν ὁ Χριστομάχος αἱρετικός, καὶ λεγέτω παρελθών, τί τὸ μέγα τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ πῶς ἂν αὐτὴν εἰκότως ἀποθαν μέσαιμεν· ἀλλ' ἐρεῖ δὴ πάντως τῆς ἀγάπης ὁρᾶσθαι τὸ ἀξιάγαστον, ἐν τῷ δεδόσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τοῦτο μονογενῆ. Οὐκοῦν ἵνα μένῃ καὶ σώζηται μεγάλη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡ ἀγάπησις, Υἱὸς νοεί- σθω, μὴ ποίημα· Υἱὸν δέ φημι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ὁμοούσιον δηλονότι τῷ γεγεννηκότι, καὶ Θεὸν ὄντως καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν. Εἰ δὲ κατὰ τὸν σὸν λόγον, ὦ οὗτος, τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἔχει, καὶ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεός συναποβαλεῖ, καὶ ἀργήσει λοιπὸν τὸ περίπυ- στον θαῦμα τῆς ἀγάπης τοῦ Πατρός. Ποίημα γὰρ ποιημάτων ἠλλάξατο, καὶ οὐχ Υἱὸν ἀληθῶς· εἰκῆ δὲ ἡμᾶς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος θορυβήσει λέγων· «Αθετήσας τις νόμον Μωσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶν μάρτυσιν ἀποθνήσκει, πόσῳ δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας ; » Καταπατεῖ μὲν γὰρ ὁμο- λογουμένως ὁ καταφρονήσας, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς Υἱὸν ἀληθινὸν, ἀλλὰ Μωσέως ὁμόδουλον, εἴπερ ἐστὶ τῷ πεποιημένῳ τὸ ποίημα πάντως ἀδελφὸν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, κἂν ταῖς εἰς τὸ μεῖζον ἢ ἄμει νον ὑπεροχαῖς τὴν ἑτέρου δόξαν πλεονεκτῇ· ἀλλ᾽ ἔστιν ἀληθὴς ὁ τοῦ Παύλου λόγος· χαλεπωτέραν δὲ ἀποτίσει τὴν δίκην ὁ καταπατήσας τὸν Υἱὸν, οὐχ ὡς εἰς ποίημα πλημμελῶν, οὐδὲ εἰς ἕνα τῶν Μωσέως ὁμοδούλων. Μεγάλη δὴ οὖν καὶ ὑπερφυής ἡ ἀγάπη τοῦ Πατρὸς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὸν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ δεδωκότος Υἱόν. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Υἱὸν ἑαυτὸν διαρρήδην όνομάσας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐκ ἀμαρτύρητον ἐν οἴεται δεῖν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων, ἵνα οὕτως εἴπω, ποιό- τητος επιφέρει τὴν ἀπόδειξιν, ἀσφαλεστέρους εἰς πίστιν τοὺς ἀκροωμένους ἀποτελῶν. Οὐ γὰρ ἀπεστά λην, φησί, κατὰ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, νόμῳ κατα κρίνων τὴν οἰκουμένην, οὐδὲ πρὸς ἔλεγχον τῆς ἁμαρτίας εἰσφέρω τὴν ἐντολὴν, οὐδὲ οἰκετικὴν ποιοῦ και την διακονίαν· ἀλλὰ Δεσπότῃ πρέπουσαν τὴν φιλανθρωπίαν εἰσφέρω, ελευθερῶ τὸ δοῦλον, ὡς Γιος καὶ κληρονόμος τοῦ Πατρός, μετασκευάζω τὸν καταδικάζοντα νόμον εἰς δικαιοῦσαν χάριν, ἀνίημι τῆς ἁμαρτίας τὸν τῶν οἰκείων πλημμελημάτων κατ εσφιγμένον σειραῖς, ἀνασώσων τὴν οἰκουμένην, οὐ κατακρίνων ἐλήλυθα. "Εδει γὰρ, ἔδει Μωσέα μὲν, φησίν, ὡς οἰκέτην νόμου τοῦ κατακρίνοντος γενέσθαι διάκονον, ἐμὲ δὲ ὡς Υἱὸν καὶ Θεὸν τῆς τοῦ νόμου κατάρας ἀπολύειν τὴν οἰκουμένην, καὶ ταῖς εἰς φιλανθρωπίαν ὑπερβολαῖς θεραπεῦσαι τοῦ κόσμου τὴν ἀσθένειαν. Εἰ δὲ ἀμείνων ἡ δικαιοῦσα χάρις τῆς κατακρινούσης ἐντολῆς, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἤδη νοείν τὸ οἰκετικὸν ἀναβαίνειν μέτρον τὸν οὕτω θεοπρεπῆ ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B hostis hæreticus, ac dicat obiter, quid magni ha- beat Dei ac Patris dilectio, aut quomodo ipsam merito adiniremur? Sed respondebit utique in ca dilectione id cerni admiratione dignum, quod datus sit pro nobis Filius, adeoque unigenitus. Igitur ut constet magna illa Dei ac Patris dilectio, Filius intelligendus est, non creatura. Filium autem dico, qui est ex substantia Dei ac Patris nimirum, ei consubstantialis, et revera Deus. Quod si juxta tuam doctrinam, o quisquis es, non est ex substan - tia Dei ac Patris, simul etiam naturalis Filius ac Deus esse desinet, et inanis erit demum eximia illa et admirabilis Patris dilectio. Creaturam enim pro creaturis, non vere Filium dedit. Frustra vero nobis beatus Paulus terrorem injiciet dicens : • Irritam faciens legem Moysi, sine ulla misera- tione, duobus vel tribus testibus moritur : quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit ? » Conculcat enim procul dubio is qui spernit, atqui non ut Filium verum, sed Moysis conservum, si quidem creatura est rei creatæ soror in ratione rei creatæ, licet dignitate aut excellentia alterius gloriam superet. At verum est Pauli dictum et graviorem pœnam luet qui Filium conculcaverit, non ut in creaturam peccaus, nec in unum ex Moysis conservis. Magna igitur est ac supernaturalis illa Patris dilectio, qui pro mundi vita illum ex seipso et proprium Filium dedit. A suum unigenitum delerit. » Audial rursus Christi C Hebr. x, 28, 29. III, 17. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mun- dus per ipsum. Quoniam Filium Dei ac Patris seipsum aperte nominavit, id citra probationem dictum non vult, sed ex rerum ipsarum, ut ita dicam, qualitate demonstrationem infert, auditores in fide confir- mans. Non enim missus sum, inquit, quemadmo- dum sacrorum ille interpres Moyses, ut lege ter- rarum orbem condemnem, neque ad peccatum re- darguendum mandatum fero, nec servili fungor ministerio, sed qualem Dominum deceat benigni- tatem exhibeo. Ut Filius ac hæres Patris servitute homines libero, condemnatricem legem in justifi- cantem gratiam commuto, suorum criminum ca- tenis constrictis peccata remitto: salvaturns orbem terrarum, non condemnaturus veni. Oportebat cnim, inquit, Moysen ut famulum nimirum, con- demnatricis legis ministrum esse, me vero, ut Fi- lium ac Deum, exsecratione legis orbem terrarum vindicare, et benignitatis exsuperantia infirmitatem mundi curare. Quod si justificans gratia potior est mandato condemnatorio, qui non consentaneum est arbitrari servilem conditionem illum excedere, qui potestatem præ se fert adeo divinamn, et pec-

τὴν οὕτως ἀξιάγαστον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ποιησά- μενοι χάριν. « Οὕτω γάρ, φησὶν, ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ δέ- δωκεν. » 'Ακουέτω πάλιν ὁ Χριστομάχος αἱρετικός, καὶ λεγέτω παρελθών, τί τὸ μέγα τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ πῶς ἂν αὐτὴν εἰκότως ἀποθαν μέσαιμεν· ἀλλ' ἐρεῖ δὴ πάντως τῆς ἀγάπης ὁρᾶσθαι τὸ ἀξιάγαστον, ἐν τῷ δεδόσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τοῦτο μονογενῆ. Οὐκοῦν ἵνα μένῃ καὶ σώζηται μεγάλη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡ ἀγάπησις, Υἱὸς νοεί- σθω, μὴ ποίημα· Υἱὸν δέ φημι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ὁμοούσιον δηλονότι τῷ γεγεννηκότι, καὶ Θεὸν ὄντως καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν. Εἰ δὲ κατὰ τὸν σὸν λόγον, ὦ οὗτος, τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἔχει, καὶ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεός συναποβαλεῖ, καὶ ἀργήσει λοιπὸν τὸ περίπυ- στον θαῦμα τῆς ἀγάπης τοῦ Πατρός. Ποίημα γὰρ ποιημάτων ἠλλάξατο, καὶ οὐχ Υἱὸν ἀληθῶς· εἰκῆ δὲ ἡμᾶς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος θορυβήσει λέγων· «Αθετήσας τις νόμον Μωσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶν μάρτυσιν ἀποθνήσκει, πόσῳ δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας ; » Καταπατεῖ μὲν γὰρ ὁμο- λογουμένως ὁ καταφρονήσας, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς Υἱὸν ἀληθινὸν, ἀλλὰ Μωσέως ὁμόδουλον, εἴπερ ἐστὶ τῷ πεποιημένῳ τὸ ποίημα πάντως ἀδελφὸν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, κἂν ταῖς εἰς τὸ μεῖζον ἢ ἄμει νον ὑπεροχαῖς τὴν ἑτέρου δόξαν πλεονεκτῇ· ἀλλ᾽ ἔστιν ἀληθὴς ὁ τοῦ Παύλου λόγος· χαλεπωτέραν δὲ ἀποτίσει τὴν δίκην ὁ καταπατήσας τὸν Υἱὸν, οὐχ ὡς εἰς ποίημα πλημμελῶν, οὐδὲ εἰς ἕνα τῶν Μωσέως ὁμοδούλων. Μεγάλη δὴ οὖν καὶ ὑπερφυής ἡ ἀγάπη τοῦ Πατρὸς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὸν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ δεδωκότος Υἱόν. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Υἱὸν ἑαυτὸν διαρρήδην όνομάσας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐκ ἀμαρτύρητον ἐν οἴεται δεῖν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων, ἵνα οὕτως εἴπω, ποιό- τητος επιφέρει τὴν ἀπόδειξιν, ἀσφαλεστέρους εἰς πίστιν τοὺς ἀκροωμένους ἀποτελῶν. Οὐ γὰρ ἀπεστά λην, φησί, κατὰ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, νόμῳ κατα κρίνων τὴν οἰκουμένην, οὐδὲ πρὸς ἔλεγχον τῆς ἁμαρτίας εἰσφέρω τὴν ἐντολὴν, οὐδὲ οἰκετικὴν ποιοῦ και την διακονίαν· ἀλλὰ Δεσπότῃ πρέπουσαν τὴν φιλανθρωπίαν εἰσφέρω, ελευθερῶ τὸ δοῦλον, ὡς Γιος καὶ κληρονόμος τοῦ Πατρός, μετασκευάζω τὸν καταδικάζοντα νόμον εἰς δικαιοῦσαν χάριν, ἀνίημι τῆς ἁμαρτίας τὸν τῶν οἰκείων πλημμελημάτων κατ εσφιγμένον σειραῖς, ἀνασώσων τὴν οἰκουμένην, οὐ κατακρίνων ἐλήλυθα. "Εδει γὰρ, ἔδει Μωσέα μὲν, φησίν, ὡς οἰκέτην νόμου τοῦ κατακρίνοντος γενέσθαι διάκονον, ἐμὲ δὲ ὡς Υἱὸν καὶ Θεὸν τῆς τοῦ νόμου κατάρας ἀπολύειν τὴν οἰκουμένην, καὶ ταῖς εἰς φιλανθρωπίαν ὑπερβολαῖς θεραπεῦσαι τοῦ κόσμου τὴν ἀσθένειαν. Εἰ δὲ ἀμείνων ἡ δικαιοῦσα χάρις τῆς κατακρινούσης ἐντολῆς, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἤδη νοείν τὸ οἰκετικὸν ἀναβαίνειν μέτρον τὸν οὕτω θεοπρεπῆ ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B hostis hæreticus, ac dicat obiter, quid magni ha- beat Dei ac Patris dilectio, aut quomodo ipsam merito adiniremur? Sed respondebit utique in ca dilectione id cerni admiratione dignum, quod datus sit pro nobis Filius, adeoque unigenitus. Igitur ut constet magna illa Dei ac Patris dilectio, Filius intelligendus est, non creatura. Filium autem dico, qui est ex substantia Dei ac Patris nimirum, ei consubstantialis, et revera Deus. Quod si juxta tuam doctrinam, o quisquis es, non est ex substan - tia Dei ac Patris, simul etiam naturalis Filius ac Deus esse desinet, et inanis erit demum eximia illa et admirabilis Patris dilectio. Creaturam enim pro creaturis, non vere Filium dedit. Frustra vero nobis beatus Paulus terrorem injiciet dicens : • Irritam faciens legem Moysi, sine ulla misera- tione, duobus vel tribus testibus moritur : quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit ? » Conculcat enim procul dubio is qui spernit, atqui non ut Filium verum, sed Moysis conservum, si quidem creatura est rei creatæ soror in ratione rei creatæ, licet dignitate aut excellentia alterius gloriam superet. At verum est Pauli dictum et graviorem pœnam luet qui Filium conculcaverit, non ut in creaturam peccaus, nec in unum ex Moysis conservis. Magna igitur est ac supernaturalis illa Patris dilectio, qui pro mundi vita illum ex seipso et proprium Filium dedit. A suum unigenitum delerit. » Audial rursus Christi C Hebr. x, 28, 29. III, 17. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mun- dus per ipsum. Quoniam Filium Dei ac Patris seipsum aperte nominavit, id citra probationem dictum non vult, sed ex rerum ipsarum, ut ita dicam, qualitate demonstrationem infert, auditores in fide confir- mans. Non enim missus sum, inquit, quemadmo- dum sacrorum ille interpres Moyses, ut lege ter- rarum orbem condemnem, neque ad peccatum re- darguendum mandatum fero, nec servili fungor ministerio, sed qualem Dominum deceat benigni- tatem exhibeo. Ut Filius ac hæres Patris servitute homines libero, condemnatricem legem in justifi- cantem gratiam commuto, suorum criminum ca- tenis constrictis peccata remitto: salvaturns orbem terrarum, non condemnaturus veni. Oportebat cnim, inquit, Moysen ut famulum nimirum, con- demnatricis legis ministrum esse, me vero, ut Fi- lium ac Deum, exsecratione legis orbem terrarum vindicare, et benignitatis exsuperantia infirmitatem mundi curare. Quod si justificans gratia potior est mandato condemnatorio, qui non consentaneum est arbitrari servilem conditionem illum excedere, qui potestatem præ se fert adeo divinamn, et pec-

τὴν οὕτως ἀξιάγαστον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ποιησά- μενοι χάριν. « Οὕτω γάρ, φησὶν, ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ δέ- δωκεν. » 'Ακουέτω πάλιν ὁ Χριστομάχος αἱρετικός, καὶ λεγέτω παρελθών, τί τὸ μέγα τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ πῶς ἂν αὐτὴν εἰκότως ἀποθαν μέσαιμεν· ἀλλ' ἐρεῖ δὴ πάντως τῆς ἀγάπης ὁρᾶσθαι τὸ ἀξιάγαστον, ἐν τῷ δεδόσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τοῦτο μονογενῆ. Οὐκοῦν ἵνα μένῃ καὶ σώζηται μεγάλη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡ ἀγάπησις, Υἱὸς νοεί- σθω, μὴ ποίημα· Υἱὸν δέ φημι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ὁμοούσιον δηλονότι τῷ γεγεννηκότι, καὶ Θεὸν ὄντως καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν. Εἰ δὲ κατὰ τὸν σὸν λόγον, ὦ οὗτος, τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἔχει, καὶ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Θεός συναποβαλεῖ, καὶ ἀργήσει λοιπὸν τὸ περίπυ- στον θαῦμα τῆς ἀγάπης τοῦ Πατρός. Ποίημα γὰρ ποιημάτων ἠλλάξατο, καὶ οὐχ Υἱὸν ἀληθῶς· εἰκῆ δὲ ἡμᾶς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος θορυβήσει λέγων· «Αθετήσας τις νόμον Μωσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶν μάρτυσιν ἀποθνήσκει, πόσῳ δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας ; » Καταπατεῖ μὲν γὰρ ὁμο- λογουμένως ὁ καταφρονήσας, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς Υἱὸν ἀληθινὸν, ἀλλὰ Μωσέως ὁμόδουλον, εἴπερ ἐστὶ τῷ πεποιημένῳ τὸ ποίημα πάντως ἀδελφὸν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, κἂν ταῖς εἰς τὸ μεῖζον ἢ ἄμει νον ὑπεροχαῖς τὴν ἑτέρου δόξαν πλεονεκτῇ· ἀλλ᾽ ἔστιν ἀληθὴς ὁ τοῦ Παύλου λόγος· χαλεπωτέραν δὲ ἀποτίσει τὴν δίκην ὁ καταπατήσας τὸν Υἱὸν, οὐχ ὡς εἰς ποίημα πλημμελῶν, οὐδὲ εἰς ἕνα τῶν Μωσέως ὁμοδούλων. Μεγάλη δὴ οὖν καὶ ὑπερφυής ἡ ἀγάπη τοῦ Πατρὸς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὸν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ δεδωκότος Υἱόν. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Υἱὸν ἑαυτὸν διαρρήδην όνομάσας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐκ ἀμαρτύρητον ἐν οἴεται δεῖν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων, ἵνα οὕτως εἴπω, ποιό- τητος επιφέρει τὴν ἀπόδειξιν, ἀσφαλεστέρους εἰς πίστιν τοὺς ἀκροωμένους ἀποτελῶν. Οὐ γὰρ ἀπεστά λην, φησί, κατὰ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα, νόμῳ κατα κρίνων τὴν οἰκουμένην, οὐδὲ πρὸς ἔλεγχον τῆς ἁμαρτίας εἰσφέρω τὴν ἐντολὴν, οὐδὲ οἰκετικὴν ποιοῦ και την διακονίαν· ἀλλὰ Δεσπότῃ πρέπουσαν τὴν φιλανθρωπίαν εἰσφέρω, ελευθερῶ τὸ δοῦλον, ὡς Γιος καὶ κληρονόμος τοῦ Πατρός, μετασκευάζω τὸν καταδικάζοντα νόμον εἰς δικαιοῦσαν χάριν, ἀνίημι τῆς ἁμαρτίας τὸν τῶν οἰκείων πλημμελημάτων κατ εσφιγμένον σειραῖς, ἀνασώσων τὴν οἰκουμένην, οὐ κατακρίνων ἐλήλυθα. "Εδει γὰρ, ἔδει Μωσέα μὲν, φησίν, ὡς οἰκέτην νόμου τοῦ κατακρίνοντος γενέσθαι διάκονον, ἐμὲ δὲ ὡς Υἱὸν καὶ Θεὸν τῆς τοῦ νόμου κατάρας ἀπολύειν τὴν οἰκουμένην, καὶ ταῖς εἰς φιλανθρωπίαν ὑπερβολαῖς θεραπεῦσαι τοῦ κόσμου τὴν ἀσθένειαν. Εἰ δὲ ἀμείνων ἡ δικαιοῦσα χάρις τῆς κατακρινούσης ἐντολῆς, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἤδη νοείν τὸ οἰκετικὸν ἀναβαίνειν μέτρον τὸν οὕτω θεοπρεπῆ ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B hostis hæreticus, ac dicat obiter, quid magni ha- beat Dei ac Patris dilectio, aut quomodo ipsam merito adiniremur? Sed respondebit utique in ca dilectione id cerni admiratione dignum, quod datus sit pro nobis Filius, adeoque unigenitus. Igitur ut constet magna illa Dei ac Patris dilectio, Filius intelligendus est, non creatura. Filium autem dico, qui est ex substantia Dei ac Patris nimirum, ei consubstantialis, et revera Deus. Quod si juxta tuam doctrinam, o quisquis es, non est ex substan - tia Dei ac Patris, simul etiam naturalis Filius ac Deus esse desinet, et inanis erit demum eximia illa et admirabilis Patris dilectio. Creaturam enim pro creaturis, non vere Filium dedit. Frustra vero nobis beatus Paulus terrorem injiciet dicens : • Irritam faciens legem Moysi, sine ulla misera- tione, duobus vel tribus testibus moritur : quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit ? » Conculcat enim procul dubio is qui spernit, atqui non ut Filium verum, sed Moysis conservum, si quidem creatura est rei creatæ soror in ratione rei creatæ, licet dignitate aut excellentia alterius gloriam superet. At verum est Pauli dictum et graviorem pœnam luet qui Filium conculcaverit, non ut in creaturam peccaus, nec in unum ex Moysis conservis. Magna igitur est ac supernaturalis illa Patris dilectio, qui pro mundi vita illum ex seipso et proprium Filium dedit. A suum unigenitum delerit. » Audial rursus Christi C Hebr. x, 28, 29. III, 17. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mun- dus per ipsum. Quoniam Filium Dei ac Patris seipsum aperte nominavit, id citra probationem dictum non vult, sed ex rerum ipsarum, ut ita dicam, qualitate demonstrationem infert, auditores in fide confir- mans. Non enim missus sum, inquit, quemadmo- dum sacrorum ille interpres Moyses, ut lege ter- rarum orbem condemnem, neque ad peccatum re- darguendum mandatum fero, nec servili fungor ministerio, sed qualem Dominum deceat benigni- tatem exhibeo. Ut Filius ac hæres Patris servitute homines libero, condemnatricem legem in justifi- cantem gratiam commuto, suorum criminum ca- tenis constrictis peccata remitto: salvaturns orbem terrarum, non condemnaturus veni. Oportebat cnim, inquit, Moysen ut famulum nimirum, con- demnatricis legis ministrum esse, me vero, ut Fi- lium ac Deum, exsecratione legis orbem terrarum vindicare, et benignitatis exsuperantia infirmitatem mundi curare. Quod si justificans gratia potior est mandato condemnatorio, qui non consentaneum est arbitrari servilem conditionem illum excedere, qui potestatem præ se fert adeo divinamn, et pec-

Α τὴν ἐξουσίαν εἰσφέροντα, καὶ τῶν τῆς ἁμαρτίας κνύει, ἡμερότητος δὲ βραβευτὴν ἑαυτὸν εἰσφέρει, κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 111, 18. δεσμῶν ἀφιέντα τὸν ἄνθρωπον; Εἷς μὲν δὴ τῶν προκειμένων οὑτοσὶ, καὶ οὐκ ἄκομψος, ὡς οἶμα:, λόγος· δεύτερος δὲ ἐπὶ τούτῳ διὰ τῶν αὐτῶν ἀνα- κυκλημάτων στρεφόμενος, καὶ συγγενή πως τοῖς ἄνω τὴν θεωρίαν εἰσφέρων, ἐκ φιλομαθίας ειρήσεται Εθεώρει τὸν Νικόδημον ὁ Σωτὴρ τοῖς Μωσαϊκοῖς ἐμπεπηγότα νόμοις, καὶ τῆς μὲν ἀρχαιοτέρας ἀπρὶξ ἐχόμενον ἐντολῆς, ἀποφρίττοντα δέ πως πρὸς τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, καὶ πρὸς τὴν νέαν καὶ εὐαγγελικὴν κατοκνοῦντα πολιτείαν, οιηθέντα, κατὰ τὸ εἰκὸς, φορτικωτέραν ἔσεσθαι ταύτην τῶν ἤδη διατεταγμένων. Οὐκ ἀγνοήσας τοιγαροῦν, ὡς Θεός, τὸν ἐξ ἀμαθίας ἐπεισπηδήσαντα φόβον, ἑνὶ καὶ ἀπο- τόμῳ χρησάμενος λογισμῷ, τῶν ἐπὶ τούτῳ θορύβων ελευθεροῖ, καὶ τὴν μὲν διὰ Μωσέως ἐντολὴν, διὰ τοῦ κατακρίνειν τὸν κόσμον, δυσαχθεστέραν οὖσαν ἐπιδει λέγων· « Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν εἰς τὸν Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Πληροφορήσας διὰ πραγμάτων, ὅτι καὶ Υἱὸς ὑπάρ χει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τῆς Μωσέως διακονίας ἀξιολογωτέραν εἰσφέρει τῷ κόσμῳ τὴν χάριν, (πῶς γὰρ οὐκ ἄμεινον τοῦ κατακρίνεσθαι νόμῳ, τὸ δικαιοῦ σθαι χάριτι ; ) τρόπον ἡμῖν ἕτερον ἐπενόησεν, ὡς Θεὸς, εἰς πίστιν ἐπαγωγὸν, πανταχόθεν τοὺς ἀπολω λότας συνελαύνων εἰς σωτηρίαν· προτίθησι τοίνυν τῷ μὲν πιστεύοντι γέρας τὸ μὴ καλεῖσθαι πρὸς κρί- σιν, τῷ δ᾽ ἀπειθοῦντι κόλασιν, εἰς τὴν αὐτὴν καὶ μίαν δι' ἀμφοῖν ὁδεύων ὁδὸν, καὶ τοὺς μὲν ἐφέσει τῇ περὶ τὴν χάριν, τοὺς δὲ φόβῳ τοῦ παθεῖν, ἐπὶ τῷ πιστεύειν ἰέναι μακροθύμως συγκαλῶν. Χαλεπὸν δὲ καὶ μέγα τῆς ἀπιστίας δεικνύει τὸ ἔγκλημα, ἐπείπερ ἐστὶν Υἱὸς καὶ Μονογενής. Οσῳ γὰρ ἂν ἀξιόπιστον - ὑπάρχοι τὸ παροινούμενον, τοσοῦτον μειζόνως εἰς τὸ πλημμελῆσαι δεινὰ τὸ ἀτιμάζον καταδικασθήσεται. Ηδη δὲ κεκρίσθαι τὸν ἀπιστοῦντά φησιν, ὡς αὐτὸν ἤδη καθ' ἑαυτοῦ τὴν τοῦ κολάζεσθαι δεῖν ὁρίσαντα ψῆφον, δι' ὧν ἔγνω παραιτεῖσθαι τὸν τοῦ μὴ κρίνε σθαι χορηγόν. " Αὕτη δὲ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι τὸ σκότος μᾶλλον, ἢ τὸ φῶς. Οὐκ ἀζήτητον ἀπομένειν ἐᾷ τῶν ἀπειθούντων τὸ κρίμα. Επιλέγει δὲ τὰς αἰτίας, καὶ δεικνύει σαφῶς, ὅτι, κατὰ τὸν Παροιμιώδη λόγον, ο Οὐκ ἀδίκως έχω ἐκε τείνεται δίκτυα πτερωτοῖς.» Οἱ γὰρ, ἐξὸν καταφωτίσ ζεσθαι, φησί, τὸ ἐν σκότῳ κεῖσθαι τιμήσαντες, πῶς οὐκ ἂν εἶεν εἰκότως αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τῶν δεινῶν ὁρισταί, καὶ αὐτόμολοι πρὸς τὸ παθεῖν & καὶ δια- φεύγειν ἐξῆν, εἴπερ ἦσαν ὀρθοὶ τῶν πραγμάτων ἐξετασταί, τὸ φωτίζεσθαι μᾶλλον ἐθέλειν τοῦ μὴ τοιούτου προκρίνοντες, καὶ τῶν ἀμεινόνων δεύτερα ποιεῖσθαι μελετῶντες τὰ αἰσχίονα; Ελευθέραν δὲ πάλιν τῶν ἐξ ἀνάγκης δεσμῶν τὴν τοῦ ἀνθρώπου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHITEΡ. cali vinculis hominem liberat? Una hæc igitur est nec insuisa, ut opinor, verborum proposito- rum ratio. Altera vero eadem pene complectens, et superiori doctrinæ affinis afferetur. Salvator cerne- bat Nicodemum Mosaicis amixum legibus, et veteri quidem mandato mordicus adhærere, et ad regene- rationem spiritalem quodammodo exhorrescère, alque ad novam et evangelicam vitam torpere, ra- fun, ut credibile est, hanc legalibus mandalis fore difficiliorem. Cum ergo non ignoraret, utpote Deus, timorem ex imperitia ipsum invasisse, unica bre- vique ratione perturbationem illam adimit, et præ- ceplum quiden Mosaicum ex eo quod orbem con- demnat, intolerabilius esse demonstrat, seque be- nignitatis largitorem exhibet, dicens: • Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. » Qui credit in Filium non judicatur: qui auten non credit, jam judicatus est, quia non cre- didit in nomine unigeniti Filii Dei. Postquam rebus ipsis probavit se Dei ac Patris Filium exsistere, et Moysis ministerio praestabilio- rem nundo gratiam invehere, (qui enim praestabi- lius non est justificari gratia, quam lege condem- nari?) aliam rationem excogitat ut Deus, qua de- ducamur ad Gidem, quotquot perierant undique congregans ad salutem. Proponit igitur hoc prae- mium credenti, quod non vocandus sit ad judi- cium, non credenti autem supplicium, in unam eamdemque vianı utrinque tendens, et hos quidem promissione gratiæ, illos terrore cruciatus ad fidem benigne convocans. Grave autem et magnum esse crimen infidelitatis ostendit, quandoquidem Filius est atque Unigenitus. Quanto enim præstat illud quod contumeliam accipit, tanto gravius is qui in- tulit condemnabitur. Iam vero judicatum esse ait incredulum, puta quod ipse jam in seipsum sen- tentiam tulerit, cum sibi conscius sit repudiasse eum per quem fit ut non condemnemur. III, 19. Hoc autem est judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines tenebras magis quam lucem. Non sinit indiscussum remanere incredulorum judicium. Addit vero causas et aperte osten- dit, quod, juxta illud Proverbiorum, « Non inique tenduntur retia volucribus "., Qui enim, inquit, lucis participes esse cum possint, in tenebris ja- cere malunt, quomodo non inala sibi arcessere credentur, cum sua sponte ea patiantur, quæ effu- gere liceret, si æqui rerum æstimatores esse vel- lent, et tenebris lucem atque honesta turpibus an- teferre? Præterea liberam a necessitatis vinculis hominis voluntatem servavit, et suopte nutu in utramque partem tendentem ut ex bene actis lau- Prov.i, 17. C D «

Α τὴν ἐξουσίαν εἰσφέροντα, καὶ τῶν τῆς ἁμαρτίας κνύει, ἡμερότητος δὲ βραβευτὴν ἑαυτὸν εἰσφέρει, κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 111, 18. δεσμῶν ἀφιέντα τὸν ἄνθρωπον; Εἷς μὲν δὴ τῶν προκειμένων οὑτοσὶ, καὶ οὐκ ἄκομψος, ὡς οἶμα:, λόγος· δεύτερος δὲ ἐπὶ τούτῳ διὰ τῶν αὐτῶν ἀνα- κυκλημάτων στρεφόμενος, καὶ συγγενή πως τοῖς ἄνω τὴν θεωρίαν εἰσφέρων, ἐκ φιλομαθίας ειρήσεται Εθεώρει τὸν Νικόδημον ὁ Σωτὴρ τοῖς Μωσαϊκοῖς ἐμπεπηγότα νόμοις, καὶ τῆς μὲν ἀρχαιοτέρας ἀπρὶξ ἐχόμενον ἐντολῆς, ἀποφρίττοντα δέ πως πρὸς τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, καὶ πρὸς τὴν νέαν καὶ εὐαγγελικὴν κατοκνοῦντα πολιτείαν, οιηθέντα, κατὰ τὸ εἰκὸς, φορτικωτέραν ἔσεσθαι ταύτην τῶν ἤδη διατεταγμένων. Οὐκ ἀγνοήσας τοιγαροῦν, ὡς Θεός, τὸν ἐξ ἀμαθίας ἐπεισπηδήσαντα φόβον, ἑνὶ καὶ ἀπο- τόμῳ χρησάμενος λογισμῷ, τῶν ἐπὶ τούτῳ θορύβων ελευθεροῖ, καὶ τὴν μὲν διὰ Μωσέως ἐντολὴν, διὰ τοῦ κατακρίνειν τὸν κόσμον, δυσαχθεστέραν οὖσαν ἐπιδει λέγων· « Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν εἰς τὸν Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Πληροφορήσας διὰ πραγμάτων, ὅτι καὶ Υἱὸς ὑπάρ χει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τῆς Μωσέως διακονίας ἀξιολογωτέραν εἰσφέρει τῷ κόσμῳ τὴν χάριν, (πῶς γὰρ οὐκ ἄμεινον τοῦ κατακρίνεσθαι νόμῳ, τὸ δικαιοῦ σθαι χάριτι ; ) τρόπον ἡμῖν ἕτερον ἐπενόησεν, ὡς Θεὸς, εἰς πίστιν ἐπαγωγὸν, πανταχόθεν τοὺς ἀπολω λότας συνελαύνων εἰς σωτηρίαν· προτίθησι τοίνυν τῷ μὲν πιστεύοντι γέρας τὸ μὴ καλεῖσθαι πρὸς κρί- σιν, τῷ δ᾽ ἀπειθοῦντι κόλασιν, εἰς τὴν αὐτὴν καὶ μίαν δι' ἀμφοῖν ὁδεύων ὁδὸν, καὶ τοὺς μὲν ἐφέσει τῇ περὶ τὴν χάριν, τοὺς δὲ φόβῳ τοῦ παθεῖν, ἐπὶ τῷ πιστεύειν ἰέναι μακροθύμως συγκαλῶν. Χαλεπὸν δὲ καὶ μέγα τῆς ἀπιστίας δεικνύει τὸ ἔγκλημα, ἐπείπερ ἐστὶν Υἱὸς καὶ Μονογενής. Οσῳ γὰρ ἂν ἀξιόπιστον - ὑπάρχοι τὸ παροινούμενον, τοσοῦτον μειζόνως εἰς τὸ πλημμελῆσαι δεινὰ τὸ ἀτιμάζον καταδικασθήσεται. Ηδη δὲ κεκρίσθαι τὸν ἀπιστοῦντά φησιν, ὡς αὐτὸν ἤδη καθ' ἑαυτοῦ τὴν τοῦ κολάζεσθαι δεῖν ὁρίσαντα ψῆφον, δι' ὧν ἔγνω παραιτεῖσθαι τὸν τοῦ μὴ κρίνε σθαι χορηγόν. " Αὕτη δὲ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι τὸ σκότος μᾶλλον, ἢ τὸ φῶς. Οὐκ ἀζήτητον ἀπομένειν ἐᾷ τῶν ἀπειθούντων τὸ κρίμα. Επιλέγει δὲ τὰς αἰτίας, καὶ δεικνύει σαφῶς, ὅτι, κατὰ τὸν Παροιμιώδη λόγον, ο Οὐκ ἀδίκως έχω ἐκε τείνεται δίκτυα πτερωτοῖς.» Οἱ γὰρ, ἐξὸν καταφωτίσ ζεσθαι, φησί, τὸ ἐν σκότῳ κεῖσθαι τιμήσαντες, πῶς οὐκ ἂν εἶεν εἰκότως αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τῶν δεινῶν ὁρισταί, καὶ αὐτόμολοι πρὸς τὸ παθεῖν & καὶ δια- φεύγειν ἐξῆν, εἴπερ ἦσαν ὀρθοὶ τῶν πραγμάτων ἐξετασταί, τὸ φωτίζεσθαι μᾶλλον ἐθέλειν τοῦ μὴ τοιούτου προκρίνοντες, καὶ τῶν ἀμεινόνων δεύτερα ποιεῖσθαι μελετῶντες τὰ αἰσχίονα; Ελευθέραν δὲ πάλιν τῶν ἐξ ἀνάγκης δεσμῶν τὴν τοῦ ἀνθρώπου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHITEΡ. cali vinculis hominem liberat? Una hæc igitur est nec insuisa, ut opinor, verborum proposito- rum ratio. Altera vero eadem pene complectens, et superiori doctrinæ affinis afferetur. Salvator cerne- bat Nicodemum Mosaicis amixum legibus, et veteri quidem mandato mordicus adhærere, et ad regene- rationem spiritalem quodammodo exhorrescère, alque ad novam et evangelicam vitam torpere, ra- fun, ut credibile est, hanc legalibus mandalis fore difficiliorem. Cum ergo non ignoraret, utpote Deus, timorem ex imperitia ipsum invasisse, unica bre- vique ratione perturbationem illam adimit, et præ- ceplum quiden Mosaicum ex eo quod orbem con- demnat, intolerabilius esse demonstrat, seque be- nignitatis largitorem exhibet, dicens: • Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. » Qui credit in Filium non judicatur: qui auten non credit, jam judicatus est, quia non cre- didit in nomine unigeniti Filii Dei. Postquam rebus ipsis probavit se Dei ac Patris Filium exsistere, et Moysis ministerio praestabilio- rem nundo gratiam invehere, (qui enim praestabi- lius non est justificari gratia, quam lege condem- nari?) aliam rationem excogitat ut Deus, qua de- ducamur ad Gidem, quotquot perierant undique congregans ad salutem. Proponit igitur hoc prae- mium credenti, quod non vocandus sit ad judi- cium, non credenti autem supplicium, in unam eamdemque vianı utrinque tendens, et hos quidem promissione gratiæ, illos terrore cruciatus ad fidem benigne convocans. Grave autem et magnum esse crimen infidelitatis ostendit, quandoquidem Filius est atque Unigenitus. Quanto enim præstat illud quod contumeliam accipit, tanto gravius is qui in- tulit condemnabitur. Iam vero judicatum esse ait incredulum, puta quod ipse jam in seipsum sen- tentiam tulerit, cum sibi conscius sit repudiasse eum per quem fit ut non condemnemur. III, 19. Hoc autem est judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines tenebras magis quam lucem. Non sinit indiscussum remanere incredulorum judicium. Addit vero causas et aperte osten- dit, quod, juxta illud Proverbiorum, « Non inique tenduntur retia volucribus "., Qui enim, inquit, lucis participes esse cum possint, in tenebris ja- cere malunt, quomodo non inala sibi arcessere credentur, cum sua sponte ea patiantur, quæ effu- gere liceret, si æqui rerum æstimatores esse vel- lent, et tenebris lucem atque honesta turpibus an- teferre? Præterea liberam a necessitatis vinculis hominis voluntatem servavit, et suopte nutu in utramque partem tendentem ut ex bene actis lau- Prov.i, 17. C D «

Α τὴν ἐξουσίαν εἰσφέροντα, καὶ τῶν τῆς ἁμαρτίας κνύει, ἡμερότητος δὲ βραβευτὴν ἑαυτὸν εἰσφέρει, κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 111, 18. δεσμῶν ἀφιέντα τὸν ἄνθρωπον; Εἷς μὲν δὴ τῶν προκειμένων οὑτοσὶ, καὶ οὐκ ἄκομψος, ὡς οἶμα:, λόγος· δεύτερος δὲ ἐπὶ τούτῳ διὰ τῶν αὐτῶν ἀνα- κυκλημάτων στρεφόμενος, καὶ συγγενή πως τοῖς ἄνω τὴν θεωρίαν εἰσφέρων, ἐκ φιλομαθίας ειρήσεται Εθεώρει τὸν Νικόδημον ὁ Σωτὴρ τοῖς Μωσαϊκοῖς ἐμπεπηγότα νόμοις, καὶ τῆς μὲν ἀρχαιοτέρας ἀπρὶξ ἐχόμενον ἐντολῆς, ἀποφρίττοντα δέ πως πρὸς τὴν διὰ Πνεύματος ἀναγέννησιν, καὶ πρὸς τὴν νέαν καὶ εὐαγγελικὴν κατοκνοῦντα πολιτείαν, οιηθέντα, κατὰ τὸ εἰκὸς, φορτικωτέραν ἔσεσθαι ταύτην τῶν ἤδη διατεταγμένων. Οὐκ ἀγνοήσας τοιγαροῦν, ὡς Θεός, τὸν ἐξ ἀμαθίας ἐπεισπηδήσαντα φόβον, ἑνὶ καὶ ἀπο- τόμῳ χρησάμενος λογισμῷ, τῶν ἐπὶ τούτῳ θορύβων ελευθεροῖ, καὶ τὴν μὲν διὰ Μωσέως ἐντολὴν, διὰ τοῦ κατακρίνειν τὸν κόσμον, δυσαχθεστέραν οὖσαν ἐπιδει λέγων· « Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν εἰς τὸν Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Πληροφορήσας διὰ πραγμάτων, ὅτι καὶ Υἱὸς ὑπάρ χει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τῆς Μωσέως διακονίας ἀξιολογωτέραν εἰσφέρει τῷ κόσμῳ τὴν χάριν, (πῶς γὰρ οὐκ ἄμεινον τοῦ κατακρίνεσθαι νόμῳ, τὸ δικαιοῦ σθαι χάριτι ; ) τρόπον ἡμῖν ἕτερον ἐπενόησεν, ὡς Θεὸς, εἰς πίστιν ἐπαγωγὸν, πανταχόθεν τοὺς ἀπολω λότας συνελαύνων εἰς σωτηρίαν· προτίθησι τοίνυν τῷ μὲν πιστεύοντι γέρας τὸ μὴ καλεῖσθαι πρὸς κρί- σιν, τῷ δ᾽ ἀπειθοῦντι κόλασιν, εἰς τὴν αὐτὴν καὶ μίαν δι' ἀμφοῖν ὁδεύων ὁδὸν, καὶ τοὺς μὲν ἐφέσει τῇ περὶ τὴν χάριν, τοὺς δὲ φόβῳ τοῦ παθεῖν, ἐπὶ τῷ πιστεύειν ἰέναι μακροθύμως συγκαλῶν. Χαλεπὸν δὲ καὶ μέγα τῆς ἀπιστίας δεικνύει τὸ ἔγκλημα, ἐπείπερ ἐστὶν Υἱὸς καὶ Μονογενής. Οσῳ γὰρ ἂν ἀξιόπιστον - ὑπάρχοι τὸ παροινούμενον, τοσοῦτον μειζόνως εἰς τὸ πλημμελῆσαι δεινὰ τὸ ἀτιμάζον καταδικασθήσεται. Ηδη δὲ κεκρίσθαι τὸν ἀπιστοῦντά φησιν, ὡς αὐτὸν ἤδη καθ' ἑαυτοῦ τὴν τοῦ κολάζεσθαι δεῖν ὁρίσαντα ψῆφον, δι' ὧν ἔγνω παραιτεῖσθαι τὸν τοῦ μὴ κρίνε σθαι χορηγόν. " Αὕτη δὲ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι τὸ σκότος μᾶλλον, ἢ τὸ φῶς. Οὐκ ἀζήτητον ἀπομένειν ἐᾷ τῶν ἀπειθούντων τὸ κρίμα. Επιλέγει δὲ τὰς αἰτίας, καὶ δεικνύει σαφῶς, ὅτι, κατὰ τὸν Παροιμιώδη λόγον, ο Οὐκ ἀδίκως έχω ἐκε τείνεται δίκτυα πτερωτοῖς.» Οἱ γὰρ, ἐξὸν καταφωτίσ ζεσθαι, φησί, τὸ ἐν σκότῳ κεῖσθαι τιμήσαντες, πῶς οὐκ ἂν εἶεν εἰκότως αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τῶν δεινῶν ὁρισταί, καὶ αὐτόμολοι πρὸς τὸ παθεῖν & καὶ δια- φεύγειν ἐξῆν, εἴπερ ἦσαν ὀρθοὶ τῶν πραγμάτων ἐξετασταί, τὸ φωτίζεσθαι μᾶλλον ἐθέλειν τοῦ μὴ τοιούτου προκρίνοντες, καὶ τῶν ἀμεινόνων δεύτερα ποιεῖσθαι μελετῶντες τὰ αἰσχίονα; Ελευθέραν δὲ πάλιν τῶν ἐξ ἀνάγκης δεσμῶν τὴν τοῦ ἀνθρώπου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHITEΡ. cali vinculis hominem liberat? Una hæc igitur est nec insuisa, ut opinor, verborum proposito- rum ratio. Altera vero eadem pene complectens, et superiori doctrinæ affinis afferetur. Salvator cerne- bat Nicodemum Mosaicis amixum legibus, et veteri quidem mandato mordicus adhærere, et ad regene- rationem spiritalem quodammodo exhorrescère, alque ad novam et evangelicam vitam torpere, ra- fun, ut credibile est, hanc legalibus mandalis fore difficiliorem. Cum ergo non ignoraret, utpote Deus, timorem ex imperitia ipsum invasisse, unica bre- vique ratione perturbationem illam adimit, et præ- ceplum quiden Mosaicum ex eo quod orbem con- demnat, intolerabilius esse demonstrat, seque be- nignitatis largitorem exhibet, dicens: • Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. » Qui credit in Filium non judicatur: qui auten non credit, jam judicatus est, quia non cre- didit in nomine unigeniti Filii Dei. Postquam rebus ipsis probavit se Dei ac Patris Filium exsistere, et Moysis ministerio praestabilio- rem nundo gratiam invehere, (qui enim praestabi- lius non est justificari gratia, quam lege condem- nari?) aliam rationem excogitat ut Deus, qua de- ducamur ad Gidem, quotquot perierant undique congregans ad salutem. Proponit igitur hoc prae- mium credenti, quod non vocandus sit ad judi- cium, non credenti autem supplicium, in unam eamdemque vianı utrinque tendens, et hos quidem promissione gratiæ, illos terrore cruciatus ad fidem benigne convocans. Grave autem et magnum esse crimen infidelitatis ostendit, quandoquidem Filius est atque Unigenitus. Quanto enim præstat illud quod contumeliam accipit, tanto gravius is qui in- tulit condemnabitur. Iam vero judicatum esse ait incredulum, puta quod ipse jam in seipsum sen- tentiam tulerit, cum sibi conscius sit repudiasse eum per quem fit ut non condemnemur. III, 19. Hoc autem est judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines tenebras magis quam lucem. Non sinit indiscussum remanere incredulorum judicium. Addit vero causas et aperte osten- dit, quod, juxta illud Proverbiorum, « Non inique tenduntur retia volucribus "., Qui enim, inquit, lucis participes esse cum possint, in tenebris ja- cere malunt, quomodo non inala sibi arcessere credentur, cum sua sponte ea patiantur, quæ effu- gere liceret, si æqui rerum æstimatores esse vel- lent, et tenebris lucem atque honesta turpibus an- teferre? Præterea liberam a necessitatis vinculis hominis voluntatem servavit, et suopte nutu in utramque partem tendentem ut ex bene actis lau- Prov.i, 17. C D «

διετήρησε γνώμην, καὶ ῥοπαῖς οἰκείαις ἐπ' ἄμφω βαδίζουσαν, ἵνα δέχηται δικαίως ἔπαινόν τε τὸν ἐπ' ἀγαθοῖς, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις κόλασιν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν ἑτέροις τοῦτο δέδειχεν, εἰπών· • Ἐὰν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. » Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Επεξεργάζεται χρησίμως τὸ εἰρημένον, καὶ τὸν ἐπὶ τοῖς συμφέρουσιν ὄκνον ἐξ ἀγάπης ὄντα τῆς εἰς τὸ φαῦλον ἐλέγχει, καὶ ῥίζαν ἔχοντα τὸ μὴ βούλεσθαι μαθεῖν, δι' ὧν ἂν γένοιτό τις σοφός τε καὶ ἀγαθός. Φεύγει μὲν γὰρ καὶ παραιτεῖται, φησίν, ὁ τῶν πονηρῶν ἐργάτης τὸ ἐν φωτὶ γενέσθαι τῷ θείῳ, οὐκ Β αἰδοῖ τῇ διὰ τὸ φαῦλον ἐγκαλυπτόμενος (ἢ γὰρ ἂν ἐσώθη τοῦτο παθών), ἀλλ' ἐν ἀγνοίᾳ μένειν τοῦ πρέποντος ἀγαπῶν, ἵνα μὴ πλήττηται πλημμελῶν, πικροτέροις ἤδη τοῖς ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἐλέγχοις προσβαλών, καὶ διὰ τοῦ λοιπὸν ἐξεπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν, δυσαχθεστέραν ὑφέξων τῷ κρίνοντι δίκην, εἰ μὴ βούλοιτο δρᾷν, ἅπερ ἂν ἀρέσκῃ Θεῷ. Ὁ δὲ ποιῶν ἀλήθειαν, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῶν τῆς ἀληθείας ἔργων ἐραστής τε καὶ ποιητὴς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ὅτι ἐν Θεῷ ἐστιν εἰργασμένα. Οὐ γὰρ παραιτεῖται τὸν ἐν πνεύματι φωτισμὸν, ἐξ αὐτοῦ δὴ μάλιστα πρὸς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἀσυναρπά πως χειραγωγούμενος, εἰ μὴ τὴν θείαν ἐκβέβηκεν ἐντολὴν, καὶ εἰ πάντα κατὰ νόμον είργασται Θεοῦ. Ἔστι τοίνυν ἀπόδειξις ἐναργὴς τῆς μὲν εἰς τὸ φαῦλον ἀχαλίνου ροπῆς, καὶ ἀκράτου πρὸς τὸ χεῖρον ἡδονῆς, τὸ μὴ ἐθελῆσαι μαθεῖν, τὰ δι᾽ ὧν ἂν τις ίσχυσε πρὸς τὸ ἄμεινον ἀναδραμεῖν· τῆς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις ἐπιθυμίας, τὸ φωτίζεσθαι διψῇν, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα καὶ ἀπευθυντῆρα πρὸς τὴν ἀρέσκουσαν πολι τείαν τῷ θεῷ, τὸν αὐτοῦ ποιεῖσθαι νόμον· ὅπερ εἰδὼς οὕτως ἔχειν, καὶ ὁ θεσπέσιος ἔψαλλε Μελ ωδός· « Ο νόμος Κυρίου ἄμωμος, ἐπιστρέφων ψυχάς, Η μαρτυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· τὰ δικαιώματα Κυρίου εὐθέα, εὐφραίνοντα καρδίαν, ἡ ἐντολὴ Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. ο Καὶ μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Ἰου- δαίαν γῆν μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ἦν δὲ καὶ Ιωάννης βαπτίζων ἐν Αἰγῶν ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ, ότι ὕδατα πολλὰ ἦν ἐκεῖ, καὶ παρεγένοντο, καὶ ἐβαπτίζοντο. Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος εἰς τὴν φυλακὴν ὁ Ἰωάννης. Πέρας ήδη λαβούσης τῆς πρὸς Νικόδημον ὁμιλίας, Ετερόν τι πάλιν ἐξαρτύει χρησιμώτατον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής. Πνεύματι γὰρ τῷ θείῳ φωταγωγού μενος πρὸς τὴν τῶν ἀναγκαιοτάτων ἐξήγησιν, συνεί δεν ὅτι λυσιτελήσει σφόδρα τοὺς ἐντευξομένους τὸ διαγνώναι σαφώς, πόσην ἔχει τὴν ὑπεροχήν, ἢ καὶ ὅσοις ὑπέρκειται μέτροις, ὡς πρὸς τὸ Ἰωάννου βά- πτισμα τὸ διὰ Χριστοῦ. "Ην γὰρ ὄντως ἐλπίδος οὐ Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. A dem jure suscipiat, et ex contrariis punitionem. Isa. 1, 19, 20. 1³ Psal. xviii, 8, º. C D Quod alibi quoque ostendit, dicens: « Si volueritis et audieritis me, bona terræ comedetis: quod si nolueritis neque exaudieritis me, gladius devorabit TOS 8. III, 20. Omnis enim qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Utiliter pergit in expositione ejus quod dictum est, et in bonis capessendis segnitiem ex improbi- tatis studio profectam arguit, eamque radicem habere, quod nimirum ea discere nolit, per quæ quis sapiens evadat ac bonus. Fugit enim ac re- nuit malorum artifex, inquit, divina in luce versari, non vitii pudore (nam si hoc ei contingeret, ser- varetur), sed quod in virtutis ignoratione manere velit, ne, si peccet, in acriores demnum conscientiae stimulos incurrat, et cognitione boni graviores daturus sit judici pœnas, quod nolit ea facere quæ Deo sunt placita. III, 21. Qui autem facit veritatem (hoc est qui diligit opera veritatis, et ea facit), venit ad lucen ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Non enim spiritalem spernit illuminationem. per ipsam eo maxime perductus, ut non temere intelligere possit, num divinum mandatum sit prætergressus, et an omnia juxta Dei legem per. egerit. Manifestum igitur argumentum est effrenali ad vitium, impetus, et intemperantis libidinis, discere nolle ea per quæ ad meliorem frugem reverti possis : probitatis autem ac virtutis, cu- pere ut lucis compos evadas, et regulam veluti quamdam et anussim vitæ Deo placentis ejus legem facere. Quod cum ita esse divinus Psalles nosset, canebat: Lex Domini immaculata, convertens animas ; testimonium Domini Odele, sapientiam præstans parvulis. Justitia Domini rectæ, latifican- tes corda, præceptum Domini lucidum, illuminans oculos 18. › 111, 22-24. post hac venit Jesus et discipuli ejus in Judaam terram. Erat autem et Joannes ba- plizans in Anon juxta Salim ; quia aquæ multa erant illic, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim missus fuerat Joannes in carcerem. Finito Christi cum Nicodemo colloquio, aliud quiddam utilissimum iterum struit divinus evan- gelista. Divino quippe illuminatus Spiritu ad res necessarias exponendas, sciebat magno usui fore auditoribus, si clare agnoscerent quanto intervallo Joannis baptisma Christi baptismate superetur. Melus enim erat profecto non dubius, exorituros aliquos, qui præ mentis inopia dicere auderent,

διετήρησε γνώμην, καὶ ῥοπαῖς οἰκείαις ἐπ' ἄμφω βαδίζουσαν, ἵνα δέχηται δικαίως ἔπαινόν τε τὸν ἐπ' ἀγαθοῖς, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις κόλασιν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν ἑτέροις τοῦτο δέδειχεν, εἰπών· • Ἐὰν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. » Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Επεξεργάζεται χρησίμως τὸ εἰρημένον, καὶ τὸν ἐπὶ τοῖς συμφέρουσιν ὄκνον ἐξ ἀγάπης ὄντα τῆς εἰς τὸ φαῦλον ἐλέγχει, καὶ ῥίζαν ἔχοντα τὸ μὴ βούλεσθαι μαθεῖν, δι' ὧν ἂν γένοιτό τις σοφός τε καὶ ἀγαθός. Φεύγει μὲν γὰρ καὶ παραιτεῖται, φησίν, ὁ τῶν πονηρῶν ἐργάτης τὸ ἐν φωτὶ γενέσθαι τῷ θείῳ, οὐκ Β αἰδοῖ τῇ διὰ τὸ φαῦλον ἐγκαλυπτόμενος (ἢ γὰρ ἂν ἐσώθη τοῦτο παθών), ἀλλ' ἐν ἀγνοίᾳ μένειν τοῦ πρέποντος ἀγαπῶν, ἵνα μὴ πλήττηται πλημμελῶν, πικροτέροις ἤδη τοῖς ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἐλέγχοις προσβαλών, καὶ διὰ τοῦ λοιπὸν ἐξεπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν, δυσαχθεστέραν ὑφέξων τῷ κρίνοντι δίκην, εἰ μὴ βούλοιτο δρᾷν, ἅπερ ἂν ἀρέσκῃ Θεῷ. Ὁ δὲ ποιῶν ἀλήθειαν, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῶν τῆς ἀληθείας ἔργων ἐραστής τε καὶ ποιητὴς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ὅτι ἐν Θεῷ ἐστιν εἰργασμένα. Οὐ γὰρ παραιτεῖται τὸν ἐν πνεύματι φωτισμὸν, ἐξ αὐτοῦ δὴ μάλιστα πρὸς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἀσυναρπά πως χειραγωγούμενος, εἰ μὴ τὴν θείαν ἐκβέβηκεν ἐντολὴν, καὶ εἰ πάντα κατὰ νόμον είργασται Θεοῦ. Ἔστι τοίνυν ἀπόδειξις ἐναργὴς τῆς μὲν εἰς τὸ φαῦλον ἀχαλίνου ροπῆς, καὶ ἀκράτου πρὸς τὸ χεῖρον ἡδονῆς, τὸ μὴ ἐθελῆσαι μαθεῖν, τὰ δι᾽ ὧν ἂν τις ίσχυσε πρὸς τὸ ἄμεινον ἀναδραμεῖν· τῆς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις ἐπιθυμίας, τὸ φωτίζεσθαι διψῇν, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα καὶ ἀπευθυντῆρα πρὸς τὴν ἀρέσκουσαν πολι τείαν τῷ θεῷ, τὸν αὐτοῦ ποιεῖσθαι νόμον· ὅπερ εἰδὼς οὕτως ἔχειν, καὶ ὁ θεσπέσιος ἔψαλλε Μελ ωδός· « Ο νόμος Κυρίου ἄμωμος, ἐπιστρέφων ψυχάς, Η μαρτυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· τὰ δικαιώματα Κυρίου εὐθέα, εὐφραίνοντα καρδίαν, ἡ ἐντολὴ Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. ο Καὶ μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Ἰου- δαίαν γῆν μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ἦν δὲ καὶ Ιωάννης βαπτίζων ἐν Αἰγῶν ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ, ότι ὕδατα πολλὰ ἦν ἐκεῖ, καὶ παρεγένοντο, καὶ ἐβαπτίζοντο. Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος εἰς τὴν φυλακὴν ὁ Ἰωάννης. Πέρας ήδη λαβούσης τῆς πρὸς Νικόδημον ὁμιλίας, Ετερόν τι πάλιν ἐξαρτύει χρησιμώτατον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής. Πνεύματι γὰρ τῷ θείῳ φωταγωγού μενος πρὸς τὴν τῶν ἀναγκαιοτάτων ἐξήγησιν, συνεί δεν ὅτι λυσιτελήσει σφόδρα τοὺς ἐντευξομένους τὸ διαγνώναι σαφώς, πόσην ἔχει τὴν ὑπεροχήν, ἢ καὶ ὅσοις ὑπέρκειται μέτροις, ὡς πρὸς τὸ Ἰωάννου βά- πτισμα τὸ διὰ Χριστοῦ. "Ην γὰρ ὄντως ἐλπίδος οὐ Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. A dem jure suscipiat, et ex contrariis punitionem. Isa. 1, 19, 20. 1³ Psal. xviii, 8, º. C D Quod alibi quoque ostendit, dicens: « Si volueritis et audieritis me, bona terræ comedetis: quod si nolueritis neque exaudieritis me, gladius devorabit TOS 8. III, 20. Omnis enim qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Utiliter pergit in expositione ejus quod dictum est, et in bonis capessendis segnitiem ex improbi- tatis studio profectam arguit, eamque radicem habere, quod nimirum ea discere nolit, per quæ quis sapiens evadat ac bonus. Fugit enim ac re- nuit malorum artifex, inquit, divina in luce versari, non vitii pudore (nam si hoc ei contingeret, ser- varetur), sed quod in virtutis ignoratione manere velit, ne, si peccet, in acriores demnum conscientiae stimulos incurrat, et cognitione boni graviores daturus sit judici pœnas, quod nolit ea facere quæ Deo sunt placita. III, 21. Qui autem facit veritatem (hoc est qui diligit opera veritatis, et ea facit), venit ad lucen ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Non enim spiritalem spernit illuminationem. per ipsam eo maxime perductus, ut non temere intelligere possit, num divinum mandatum sit prætergressus, et an omnia juxta Dei legem per. egerit. Manifestum igitur argumentum est effrenali ad vitium, impetus, et intemperantis libidinis, discere nolle ea per quæ ad meliorem frugem reverti possis : probitatis autem ac virtutis, cu- pere ut lucis compos evadas, et regulam veluti quamdam et anussim vitæ Deo placentis ejus legem facere. Quod cum ita esse divinus Psalles nosset, canebat: Lex Domini immaculata, convertens animas ; testimonium Domini Odele, sapientiam præstans parvulis. Justitia Domini rectæ, latifican- tes corda, præceptum Domini lucidum, illuminans oculos 18. › 111, 22-24. post hac venit Jesus et discipuli ejus in Judaam terram. Erat autem et Joannes ba- plizans in Anon juxta Salim ; quia aquæ multa erant illic, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim missus fuerat Joannes in carcerem. Finito Christi cum Nicodemo colloquio, aliud quiddam utilissimum iterum struit divinus evan- gelista. Divino quippe illuminatus Spiritu ad res necessarias exponendas, sciebat magno usui fore auditoribus, si clare agnoscerent quanto intervallo Joannis baptisma Christi baptismate superetur. Melus enim erat profecto non dubius, exorituros aliquos, qui præ mentis inopia dicere auderent,

διετήρησε γνώμην, καὶ ῥοπαῖς οἰκείαις ἐπ' ἄμφω βαδίζουσαν, ἵνα δέχηται δικαίως ἔπαινόν τε τὸν ἐπ' ἀγαθοῖς, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις κόλασιν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν ἑτέροις τοῦτο δέδειχεν, εἰπών· • Ἐὰν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. » Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Επεξεργάζεται χρησίμως τὸ εἰρημένον, καὶ τὸν ἐπὶ τοῖς συμφέρουσιν ὄκνον ἐξ ἀγάπης ὄντα τῆς εἰς τὸ φαῦλον ἐλέγχει, καὶ ῥίζαν ἔχοντα τὸ μὴ βούλεσθαι μαθεῖν, δι' ὧν ἂν γένοιτό τις σοφός τε καὶ ἀγαθός. Φεύγει μὲν γὰρ καὶ παραιτεῖται, φησίν, ὁ τῶν πονηρῶν ἐργάτης τὸ ἐν φωτὶ γενέσθαι τῷ θείῳ, οὐκ Β αἰδοῖ τῇ διὰ τὸ φαῦλον ἐγκαλυπτόμενος (ἢ γὰρ ἂν ἐσώθη τοῦτο παθών), ἀλλ' ἐν ἀγνοίᾳ μένειν τοῦ πρέποντος ἀγαπῶν, ἵνα μὴ πλήττηται πλημμελῶν, πικροτέροις ἤδη τοῖς ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἐλέγχοις προσβαλών, καὶ διὰ τοῦ λοιπὸν ἐξεπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν, δυσαχθεστέραν ὑφέξων τῷ κρίνοντι δίκην, εἰ μὴ βούλοιτο δρᾷν, ἅπερ ἂν ἀρέσκῃ Θεῷ. Ὁ δὲ ποιῶν ἀλήθειαν, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῶν τῆς ἀληθείας ἔργων ἐραστής τε καὶ ποιητὴς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ὅτι ἐν Θεῷ ἐστιν εἰργασμένα. Οὐ γὰρ παραιτεῖται τὸν ἐν πνεύματι φωτισμὸν, ἐξ αὐτοῦ δὴ μάλιστα πρὸς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἀσυναρπά πως χειραγωγούμενος, εἰ μὴ τὴν θείαν ἐκβέβηκεν ἐντολὴν, καὶ εἰ πάντα κατὰ νόμον είργασται Θεοῦ. Ἔστι τοίνυν ἀπόδειξις ἐναργὴς τῆς μὲν εἰς τὸ φαῦλον ἀχαλίνου ροπῆς, καὶ ἀκράτου πρὸς τὸ χεῖρον ἡδονῆς, τὸ μὴ ἐθελῆσαι μαθεῖν, τὰ δι᾽ ὧν ἂν τις ίσχυσε πρὸς τὸ ἄμεινον ἀναδραμεῖν· τῆς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις ἐπιθυμίας, τὸ φωτίζεσθαι διψῇν, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα καὶ ἀπευθυντῆρα πρὸς τὴν ἀρέσκουσαν πολι τείαν τῷ θεῷ, τὸν αὐτοῦ ποιεῖσθαι νόμον· ὅπερ εἰδὼς οὕτως ἔχειν, καὶ ὁ θεσπέσιος ἔψαλλε Μελ ωδός· « Ο νόμος Κυρίου ἄμωμος, ἐπιστρέφων ψυχάς, Η μαρτυρία Κυρίου πιστή, σοφίζουσα νήπια· τὰ δικαιώματα Κυρίου εὐθέα, εὐφραίνοντα καρδίαν, ἡ ἐντολὴ Κυρίου τηλαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς. ο Καὶ μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Ἰου- δαίαν γῆν μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ἦν δὲ καὶ Ιωάννης βαπτίζων ἐν Αἰγῶν ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ, ότι ὕδατα πολλὰ ἦν ἐκεῖ, καὶ παρεγένοντο, καὶ ἐβαπτίζοντο. Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος εἰς τὴν φυλακὴν ὁ Ἰωάννης. Πέρας ήδη λαβούσης τῆς πρὸς Νικόδημον ὁμιλίας, Ετερόν τι πάλιν ἐξαρτύει χρησιμώτατον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής. Πνεύματι γὰρ τῷ θείῳ φωταγωγού μενος πρὸς τὴν τῶν ἀναγκαιοτάτων ἐξήγησιν, συνεί δεν ὅτι λυσιτελήσει σφόδρα τοὺς ἐντευξομένους τὸ διαγνώναι σαφώς, πόσην ἔχει τὴν ὑπεροχήν, ἢ καὶ ὅσοις ὑπέρκειται μέτροις, ὡς πρὸς τὸ Ἰωάννου βά- πτισμα τὸ διὰ Χριστοῦ. "Ην γὰρ ὄντως ἐλπίδος οὐ Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. A dem jure suscipiat, et ex contrariis punitionem. Isa. 1, 19, 20. 1³ Psal. xviii, 8, º. C D Quod alibi quoque ostendit, dicens: « Si volueritis et audieritis me, bona terræ comedetis: quod si nolueritis neque exaudieritis me, gladius devorabit TOS 8. III, 20. Omnis enim qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Utiliter pergit in expositione ejus quod dictum est, et in bonis capessendis segnitiem ex improbi- tatis studio profectam arguit, eamque radicem habere, quod nimirum ea discere nolit, per quæ quis sapiens evadat ac bonus. Fugit enim ac re- nuit malorum artifex, inquit, divina in luce versari, non vitii pudore (nam si hoc ei contingeret, ser- varetur), sed quod in virtutis ignoratione manere velit, ne, si peccet, in acriores demnum conscientiae stimulos incurrat, et cognitione boni graviores daturus sit judici pœnas, quod nolit ea facere quæ Deo sunt placita. III, 21. Qui autem facit veritatem (hoc est qui diligit opera veritatis, et ea facit), venit ad lucen ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Non enim spiritalem spernit illuminationem. per ipsam eo maxime perductus, ut non temere intelligere possit, num divinum mandatum sit prætergressus, et an omnia juxta Dei legem per. egerit. Manifestum igitur argumentum est effrenali ad vitium, impetus, et intemperantis libidinis, discere nolle ea per quæ ad meliorem frugem reverti possis : probitatis autem ac virtutis, cu- pere ut lucis compos evadas, et regulam veluti quamdam et anussim vitæ Deo placentis ejus legem facere. Quod cum ita esse divinus Psalles nosset, canebat: Lex Domini immaculata, convertens animas ; testimonium Domini Odele, sapientiam præstans parvulis. Justitia Domini rectæ, latifican- tes corda, præceptum Domini lucidum, illuminans oculos 18. › 111, 22-24. post hac venit Jesus et discipuli ejus in Judaam terram. Erat autem et Joannes ba- plizans in Anon juxta Salim ; quia aquæ multa erant illic, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim missus fuerat Joannes in carcerem. Finito Christi cum Nicodemo colloquio, aliud quiddam utilissimum iterum struit divinus evan- gelista. Divino quippe illuminatus Spiritu ad res necessarias exponendas, sciebat magno usui fore auditoribus, si clare agnoscerent quanto intervallo Joannis baptisma Christi baptismate superetur. Melus enim erat profecto non dubius, exorituros aliquos, qui præ mentis inopia dicere auderent,

ἐξ ἀνοίας εἰπεῖν, ἢ μηδεμίαν ὅλως ἐν αὐτοῖς ὑπάρ χειν τὴν διαφοράν, ἐσομέτροις δὲ αὐτὰ χρῆναι στεφανοῦσθαι τιμαῖς, ἢ καὶ ταύτης εἰς ἀγριωτέρα, ἀπαιδευσίαν ἐξολισθαίνοντας, τὴν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀμεί νοσι ψῆφον ἀφελέσθαι τοῦ διὰ Χριστοῦ, τὸ δὲ νικᾷ, τῷ δι᾽ ὕδατος ἀναισχύντως ἐπασωτεύεσθαι. Ποῖον γὰρ θράτος τοῖς ἀπαιδεύτοις οὐ βατὸν, ἢ διὰ ποίας οὐκ ἐλαύνουσι δυσφημίας, οἱ κατὰ τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκ- κλησίας δογμάτων ἐξανιστάμενοι, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφονται, καθὰ γέγραπται; Ἵνα τοίνυν τῆς ἐκείνων ἀθυρογλωττίας προανέλῃ τὰς αἰτίας ὁ σοφώ τατος εὐαγγελιστής, αὐτὸν ἡμῖν εἰσφέρει τὸν ἅγιον Βαπτιστὴν τοῖς οἰκείοις παρατιθέντα μαθηταῖς τοῦ ζητουμένου τὴν λύσιν. Βαπτίζει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς διὰ τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν· ὁμοίως δὲ καὶ Ἰωάννης, καὶ οὐ πάντως διὰ χειρὸς ἑτέρων, ἀλλ' οὐδὲ ἐν αὐταῖς ἐκείναις ἐβάπτιζε ταῖς πηγαῖς, ἐν αἷς τοῦτο πράττων ἐφαίνετο Χριστὸς, ἀλλὰ πλησίον τοῦ Σαλήμ, καθὰ γέγραπται, καὶ εἰς μίαν τῶν κύκλῳ καὶ γείτονα πηγὴν, καὶ δι' αὐτοῦ τρόπον τινὰ τοῦ διωρίσθαι, φημί, ταῖς τῶν Ἰουδαίων πηγαῖς, τὴν ἐπὶ τῷ βαπτί σματι δεικνύων διαφορὰν, καὶ κατασημαίνων, ώς δι' αἰνίγματος, ὡς ταυτὸν μὲν οὐκ ἔστι τῷ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὸ δι' αὐτοῦ· πλησίον δ' οὖν ὅμως, καὶ περὶ αὐτὸ, προμελέτησίν τινα καὶ εἰσαγωγὴν εἰσφέρων τοῦ τελειοτέρου. Ὥσπερ οὖν καὶ ὁ νόμος ὁ διὰ Μωσέως σκιὰν ἔχειν λέγεται τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγ- ἐν πνεύματι λατρείας τὸ γράμμα ἐστὶ τὸ Μωσαΐ- μακρὰν ἀναδειχθήσεσθαι. ποτε τοὺς ἀποτολμώντας Β μάτων· προγύμνασμα γάρ τι καὶ προκατήχησις τῆς κιν, κεκρυμμένην ἔσωθεν ὠδῖνον τὴν ἀλήθειαν· οὕτω νοήσεις καὶ τὸ εἰς μετάνοιαν βάπτισμα. ΙΙΙ, 25-26. Εγένετο οὖν ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου μετὰ Ἰουδαίων περὶ καθαρισμοῦ, καὶ ἦλθον πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ εἶπον αὐτῷ. Ατονοῦντες Ἰουδαῖοι τοῖς κατὰ τὸν νόμον περι ῥαντηρίοις συνίστασθαι, καὶ συναγορεύειν οὐκ ἔχον- τες τῷ διὰ σποδοῦ δαμάλεως καθαρισμῷ, ἐξυφαί νουσί τι τοῖς Ἰωάννου μαθηταῖς, δι' οὗπερ ἐνόμιζον οὐ μετρίως ἀνιάσειν αὐτοὺς, καίτοι λίαν ἑτοίμως ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἡττώμενοι. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ τῷ ματ καρίῳ προσεδρεύοντες Βαπτιστῇ, κρείττους ἤδη καὶ συνετώτεροι τῶν Φαρισαίων ἐφαίνοντο, τὸ πα ρὰ τῷ οἰκείῳ διδασκάλῳ θαυμάζοντες βάπτισμα, καὶ τοὺς κατὰ νόμον καταγωνιζόμενοι καθαρισμούς - δυσφοροῦσιν ἐπὶ τούτοις οἱ πρὸς μόνον τὸ διαλοιδο ρεῖσθαι γοργοί, καὶ εἰς πᾶσαν ἑτοιμότατοι κακουρ γίαν · καὶ δὴ τὸν οἰκεῖον παρατρέψαντες λόγον ἐπαινοῦσι τὸ βάπτισμα τὸ διὰ Χριστοῦ, διακείμενοι μὲν οὐκ ὀρθῶς, οὐδὲ ἀληθεῖς ἐπαίνους τοῦ πράγ ματος καταχέοντες, εἰς δὲ μόνον τὸ λυπῆσαι παρ ωξυμμένοι, καὶ τὴν παρὰ γνώμην δανειζόμενοι πρό- θεσιν, ἕως ἂν αὐτοῖς εἰς ἔργον ἐκτρέχῃ τὸ σπούδα σμα. Λογικήν μὲν οὖν οὐδεμίαν ἔχουσι ποιείσθαι τὴν ἀπόδειξιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐκ τῶν ἱερῶν λαβόντες Γραμμάτων συνηγοροῦσι Χριστῷ· πόθεν γὰρ ἡ τοι αὐτὴ τοῖς ἀπαιδεύτοις σύνεσις ; ἐκεῖνο δὲ μόνον εἰς βεβαίωσιν τῶν οἰκείων προϊσχονται λόγων, τὸ κομιδή : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ᏣᏫ vel nullum esse prorsus eorum discrimen, sed A pari utrumque in pretio habendum, vel ex hac in agrestiorem inscitiam delapsos Christi baptisma postponere, priorem autem locum baptismo qui per aquam ſit impudenter et insolenter ascribere. Quod enim audaciæ genus intentatum relinquunt imperiti, aut quam blasphemiam non arripiunt, insurgentes adversus Ecclesiæ. dogmata, et omnia, ut scriptum est 26, recta pervertunt? Ut ergo sa- piens evangelista procaces illorum voces prius everteret, ipsum nobis inducit sanctum Baptistam suis discipulis rei quæsitæ solutionem exponentem. Baptizat itaque Christus per suos discipulos : Joannes similiter, non tamen profecto per aliorum manus, sed neque in illis ipsis fontibus baptizabat, in quibus Christus hoc facere cernebatur, sed prope Salem, ut scriptum est, et in fonte quodam qui vicinus erat, et illo Judaicorum fontium discrimine baptismi discrimen quodammodo ostendens, et obscure innuens, idem non esse baptisma Joan- nis cum eo quod a Salvatore nostro Christo factum est: proximum tamen esse et circa ipsum, ut do- ceret præparationem quamdam et rudimentum esse perfectioris. Quemadmodum ergo lex Mosaica um- bram haberẻ dicitur futurorum bonorum, non veram ipsam rerum imaginem (est enim præexercitatio quædamn, et cultus spiritalis rudimentum, occultam intrinsecus veritatem parturiens), ita quoque de baptismo illo in pœnitentiam censendum est. Facta est autem quastio ex discipulis C Joannis cum Judæis de purificatione : et venerunt ad Joannem, et dixerunt ei. Cum Judæi legales lustrationes defendere non possent, nec purificationi buculæ cinere fieri solita patrocinari, quiddam in Joannis discipulos ordiun- tur, quo sperabant se negotii non parum eis alla- turos, quamvis in suis facile superarentur. Nam quoniam beati Baptistæ discipuli, magistri sui ba‍ plisma suspicientes, et purificationes legales impu- gnantes, præstare jam Pharisæis virtute et erudi- tione videbantur, ideo graviter et inique id illi ferunt, in conviciando solum vehementes, et ad omnem malitiam expediti. Et certe alio respicien- tes, laudant Christi baptismum, non quod itá sen- tirent, neque quod veras ei laudes afunderent, sed animo tantum lacessendi, et præter sententiam id facientes, donec ad exitum consilium suum perdu- cerent. Ratione ergo nullatenus demonstrare queunt, nedum testimoniis Scriptura Christo patrocinantur, (unde enin istud ingenii hominibus imperitis?) sed ad confirmanda sua dicta illud allegant, paucos admodum ad Joannem, multos vero gregatim ad Christum confluere. Sperabant enim forsan isti oppido vecordes victoriæ calculum se reportaturos, el legalibus lustrationibus potiores partes datum Mich. 11, 9.

ἐξ ἀνοίας εἰπεῖν, ἢ μηδεμίαν ὅλως ἐν αὐτοῖς ὑπάρ χειν τὴν διαφοράν, ἐσομέτροις δὲ αὐτὰ χρῆναι στεφανοῦσθαι τιμαῖς, ἢ καὶ ταύτης εἰς ἀγριωτέρα, ἀπαιδευσίαν ἐξολισθαίνοντας, τὴν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀμεί νοσι ψῆφον ἀφελέσθαι τοῦ διὰ Χριστοῦ, τὸ δὲ νικᾷ, τῷ δι᾽ ὕδατος ἀναισχύντως ἐπασωτεύεσθαι. Ποῖον γὰρ θράτος τοῖς ἀπαιδεύτοις οὐ βατὸν, ἢ διὰ ποίας οὐκ ἐλαύνουσι δυσφημίας, οἱ κατὰ τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκ- κλησίας δογμάτων ἐξανιστάμενοι, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφονται, καθὰ γέγραπται; Ἵνα τοίνυν τῆς ἐκείνων ἀθυρογλωττίας προανέλῃ τὰς αἰτίας ὁ σοφώ τατος εὐαγγελιστής, αὐτὸν ἡμῖν εἰσφέρει τὸν ἅγιον Βαπτιστὴν τοῖς οἰκείοις παρατιθέντα μαθηταῖς τοῦ ζητουμένου τὴν λύσιν. Βαπτίζει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς διὰ τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν· ὁμοίως δὲ καὶ Ἰωάννης, καὶ οὐ πάντως διὰ χειρὸς ἑτέρων, ἀλλ' οὐδὲ ἐν αὐταῖς ἐκείναις ἐβάπτιζε ταῖς πηγαῖς, ἐν αἷς τοῦτο πράττων ἐφαίνετο Χριστὸς, ἀλλὰ πλησίον τοῦ Σαλήμ, καθὰ γέγραπται, καὶ εἰς μίαν τῶν κύκλῳ καὶ γείτονα πηγὴν, καὶ δι' αὐτοῦ τρόπον τινὰ τοῦ διωρίσθαι, φημί, ταῖς τῶν Ἰουδαίων πηγαῖς, τὴν ἐπὶ τῷ βαπτί σματι δεικνύων διαφορὰν, καὶ κατασημαίνων, ώς δι' αἰνίγματος, ὡς ταυτὸν μὲν οὐκ ἔστι τῷ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὸ δι' αὐτοῦ· πλησίον δ' οὖν ὅμως, καὶ περὶ αὐτὸ, προμελέτησίν τινα καὶ εἰσαγωγὴν εἰσφέρων τοῦ τελειοτέρου. Ὥσπερ οὖν καὶ ὁ νόμος ὁ διὰ Μωσέως σκιὰν ἔχειν λέγεται τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγ- ἐν πνεύματι λατρείας τὸ γράμμα ἐστὶ τὸ Μωσαΐ- μακρὰν ἀναδειχθήσεσθαι. ποτε τοὺς ἀποτολμώντας Β μάτων· προγύμνασμα γάρ τι καὶ προκατήχησις τῆς κιν, κεκρυμμένην ἔσωθεν ὠδῖνον τὴν ἀλήθειαν· οὕτω νοήσεις καὶ τὸ εἰς μετάνοιαν βάπτισμα. ΙΙΙ, 25-26. Εγένετο οὖν ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου μετὰ Ἰουδαίων περὶ καθαρισμοῦ, καὶ ἦλθον πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ εἶπον αὐτῷ. Ατονοῦντες Ἰουδαῖοι τοῖς κατὰ τὸν νόμον περι ῥαντηρίοις συνίστασθαι, καὶ συναγορεύειν οὐκ ἔχον- τες τῷ διὰ σποδοῦ δαμάλεως καθαρισμῷ, ἐξυφαί νουσί τι τοῖς Ἰωάννου μαθηταῖς, δι' οὗπερ ἐνόμιζον οὐ μετρίως ἀνιάσειν αὐτοὺς, καίτοι λίαν ἑτοίμως ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἡττώμενοι. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ τῷ ματ καρίῳ προσεδρεύοντες Βαπτιστῇ, κρείττους ἤδη καὶ συνετώτεροι τῶν Φαρισαίων ἐφαίνοντο, τὸ πα ρὰ τῷ οἰκείῳ διδασκάλῳ θαυμάζοντες βάπτισμα, καὶ τοὺς κατὰ νόμον καταγωνιζόμενοι καθαρισμούς - δυσφοροῦσιν ἐπὶ τούτοις οἱ πρὸς μόνον τὸ διαλοιδο ρεῖσθαι γοργοί, καὶ εἰς πᾶσαν ἑτοιμότατοι κακουρ γίαν · καὶ δὴ τὸν οἰκεῖον παρατρέψαντες λόγον ἐπαινοῦσι τὸ βάπτισμα τὸ διὰ Χριστοῦ, διακείμενοι μὲν οὐκ ὀρθῶς, οὐδὲ ἀληθεῖς ἐπαίνους τοῦ πράγ ματος καταχέοντες, εἰς δὲ μόνον τὸ λυπῆσαι παρ ωξυμμένοι, καὶ τὴν παρὰ γνώμην δανειζόμενοι πρό- θεσιν, ἕως ἂν αὐτοῖς εἰς ἔργον ἐκτρέχῃ τὸ σπούδα σμα. Λογικήν μὲν οὖν οὐδεμίαν ἔχουσι ποιείσθαι τὴν ἀπόδειξιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐκ τῶν ἱερῶν λαβόντες Γραμμάτων συνηγοροῦσι Χριστῷ· πόθεν γὰρ ἡ τοι αὐτὴ τοῖς ἀπαιδεύτοις σύνεσις ; ἐκεῖνο δὲ μόνον εἰς βεβαίωσιν τῶν οἰκείων προϊσχονται λόγων, τὸ κομιδή : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ᏣᏫ vel nullum esse prorsus eorum discrimen, sed A pari utrumque in pretio habendum, vel ex hac in agrestiorem inscitiam delapsos Christi baptisma postponere, priorem autem locum baptismo qui per aquam ſit impudenter et insolenter ascribere. Quod enim audaciæ genus intentatum relinquunt imperiti, aut quam blasphemiam non arripiunt, insurgentes adversus Ecclesiæ. dogmata, et omnia, ut scriptum est 26, recta pervertunt? Ut ergo sa- piens evangelista procaces illorum voces prius everteret, ipsum nobis inducit sanctum Baptistam suis discipulis rei quæsitæ solutionem exponentem. Baptizat itaque Christus per suos discipulos : Joannes similiter, non tamen profecto per aliorum manus, sed neque in illis ipsis fontibus baptizabat, in quibus Christus hoc facere cernebatur, sed prope Salem, ut scriptum est, et in fonte quodam qui vicinus erat, et illo Judaicorum fontium discrimine baptismi discrimen quodammodo ostendens, et obscure innuens, idem non esse baptisma Joan- nis cum eo quod a Salvatore nostro Christo factum est: proximum tamen esse et circa ipsum, ut do- ceret præparationem quamdam et rudimentum esse perfectioris. Quemadmodum ergo lex Mosaica um- bram haberẻ dicitur futurorum bonorum, non veram ipsam rerum imaginem (est enim præexercitatio quædamn, et cultus spiritalis rudimentum, occultam intrinsecus veritatem parturiens), ita quoque de baptismo illo in pœnitentiam censendum est. Facta est autem quastio ex discipulis C Joannis cum Judæis de purificatione : et venerunt ad Joannem, et dixerunt ei. Cum Judæi legales lustrationes defendere non possent, nec purificationi buculæ cinere fieri solita patrocinari, quiddam in Joannis discipulos ordiun- tur, quo sperabant se negotii non parum eis alla- turos, quamvis in suis facile superarentur. Nam quoniam beati Baptistæ discipuli, magistri sui ba‍ plisma suspicientes, et purificationes legales impu- gnantes, præstare jam Pharisæis virtute et erudi- tione videbantur, ideo graviter et inique id illi ferunt, in conviciando solum vehementes, et ad omnem malitiam expediti. Et certe alio respicien- tes, laudant Christi baptismum, non quod itá sen- tirent, neque quod veras ei laudes afunderent, sed animo tantum lacessendi, et præter sententiam id facientes, donec ad exitum consilium suum perdu- cerent. Ratione ergo nullatenus demonstrare queunt, nedum testimoniis Scriptura Christo patrocinantur, (unde enin istud ingenii hominibus imperitis?) sed ad confirmanda sua dicta illud allegant, paucos admodum ad Joannem, multos vero gregatim ad Christum confluere. Sperabant enim forsan isti oppido vecordes victoriæ calculum se reportaturos, el legalibus lustrationibus potiores partes datum Mich. 11, 9.

μὲν εἶναι βραχεῖς ἀριθμῷ τοὺς Ἰωάννῃ προστρέ- Α χοντας, ἀγεληδὸν δὲ βαδίζειν ἐπὶ Χριστόν· ᾤοντο γὰρ ἴσως πολὺ λίαν ἀφραίνοντες τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι νικῶν ἀποκομιεῖσθαι ψῆφον, καὶ τοῖς νομικοῖς πε ριῤῥαντηρίοις, ώς ήδη κεκρατηκόσιν, ἀπαυθαδίζεσθαι τῆς Ἰωάννου χειρός, ἐν ἀμείνοσι θέντες τὸ διὰ Χρισ στοῦ τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ χορηγούμενον βάπτισμα, καὶ λυπήσειν μὲν ὄντως τοὺς, πρὸς οὓς ἦν ὁ λόγος. ροῦσι τῶν Ἰωάννου μαθητῶν, ἐξ ἀπερισκέπτου λογομαχίας πολύ μειζόνως ηττώμενοι. Καταστερα νοῦσι γὰρ τοῖς ἐξ ἀνάγκης ἐπαίνοις, καὶ οὐχ έκόντες τὸν Κύριον. 'Ραββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ἴδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Απεκρίθη Ιωάν- της, καὶ εἶπεν. Τοῖς τῶν Φαρισαίων λόγοις καταδηχθέντες οι μα θηταὶ, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ τοῦ πράγματος ἀφορῶντες τὴν φύσιν, ψευδομένους μὲν ἐλέγχειν ἦσαν οὐχ οἷοί τε, διαποροῦσι δὲ εἰκότως, καὶ τὸ μέγα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οὐκ εἰδότες ἀξίωμα, καταπτοοῦνται λίαν ἐπὶ τοῖς Ἰωάννου μειονεκτήμασιν, αἰδοῖ τε καὶ θαύματι τὸν ἐξ ἀγάπης κεράσαντες λόγον, ἀξιοῦσιν ἤδη μα θεῖν, ὅτου δὴ χάριν ὁ ταῖς παρ' αὐτοῦ μεμαρτυρη μένος φωναῖς φθάνει μὲν αὐτὸν ἐν εὐκλείαις, προ- πηδᾷ δὲ τῇ χάριτι, καὶ σαγηνεύει βαπτίζων οὐ μέτ ρος τῆς ἁπάσης πληθύος Ἰουδαϊκῆς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πάντας. Ἐποιοῦντο δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀθεεὶ τὴν ζήτησιν· καλεῖται γὰρ ἐντεῦθεν ὁ Βαπτιστής εἰς ἀκριβῆ καὶ μακρὰν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν, καὶ διαφανεστάτην τῶν βαπτισμάτων εἰσφέρει την διαφοράν. Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Οὐδέν φησιν ἐν ἀνθρώποις ἀγαθόν, μή πάντως εἶναι καὶ θεόσδοτον. «Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » ἀκούειν ἂν πρέποι τῇ κτίσει. Χρῆναι δὲ οἶμαι τοῖς μὲν ἀπονεμηθεῖσιν ἀρκεῖσθαι μέτροις, καὶ ταῖς οὐ μανόθεν διωρισμέναις ἐφήδεσθαι τιμαῖς, ἐκτείνεσθαι δὲ περαιτέρω μηδαμῶς, μηδὲ ἀχαρίστως τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἀεὶ κεχρημένους εφέσει, τὴν ἄνωθεν ἀτι μάζειν ψῆφον, καὶ δεσποτικοῖς ἀπομάχεσθαι κρίμα. σιν, αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν τοῦ τελειοτέρου τὸ ἔλατ τον ἀποφέρεσθαι· ἀλλ᾽ οἷς περ ἂν ἐθελήσας τιμήσῃ, ταῦτα δὴ καὶ μάλα ποιεῖσθαι περὶ πολλοῦ. Μὴ ἀσχαλ- λέτω τοιγαροῦν ὁ ἐμὸς, φησί, μαθητής, εἰ μὴ τὸ ἐμὸν ἐξάλλομαι μέτρον, εἰ τὸ μεῖζον οὐκ ἀγνοῶ, καὶ εἰς δόξαν ἀνθρωποπρεπή συστέλλομαι. Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμ- προσθεν ἐκείνου. Εἰς ἀνάμνησιν ἄγει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὧν ἤδη πολλάκις ἀκηκόασι λόγων, ὁμοῦ μὲν ἐλέγχων εὐφυῶς, ὡς τῇ τῶν χρησίμων λήθη κεχαρωμένους, καὶ περὶ τὴν οὕτω σεμνοτάτην διδασκαλίαν ἀπονυστάζοντας, ὁμοῦ δὲ ἀναπείθων τῆς θείας μεμνήσθαι Γραφῆς, ἅτε δὴ τῇ ἐπὶ τούτῳ φιλομαθείᾳ συντεθραμμένους· τίνα μὲν ἔσεσθαι κηρύττει Χριστόν· τίνα δὲ αὖ πάλιν την προκήρυκα Βαπτιστήν· οὕτω γὰρ ἔμελλον τὴν Απαλλάττονται δὲ μόλις ἐπὶ τουτοις, καὶ ἀναχω 111, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. sinum ei qui manu Joannis tradebatur anteferrent, et molestiam profecto creaturos iis ad quos verba faciebant. Sed discedunt tandem, et ex inconside- rata disputatione multo magis victi digrediuntur. Dominum quippe velut ex necessitate laudi- bus coronant, etiam iuviti. iri, eoque nomine se gloriaturos, si Christi bapti- B I Cor. IV, 7. C Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum. Respondit Joannes, et dixit. Discipuli, Pharisæorum dente lacessiti, ipsamque rei naturam intuentes, eorum quidem mendacium coarguere non poterant, sed jure dubitant; cumque eximiam illam nostri Salvatoris dignitatem igno- rent, vehementer mirantur minoris fieri Joannem, et pudore atque admiratione sermonem ex aniore profectum temperantes, sciscitantur demum quam ob causam Christus ei gloria antecellat, cujus voce testimonium accepit, eique gratia præstet, nec par- tem solum Judaicæ multitudinis, sed omnes ba- plizando ad se pertrahat. Illud porro non sine nu- mine, ut videtur, quæsierunt: provocatur enim bine Baptista ad exactam et longam de Salvatore narrationem faciendam, et manifestum baptismatum illorum discrimen affert. III, 27. Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de cœlo. Nihil inquit in hominibus bonum esse, quod plane a Deo datum non sit. ‹ Quid enim hrabes, quod non accepisti ”? › creaturam audire decet. Arbitror autem sua sorte contentos esse debere, et honoribus cœlitus concessis acquiescere, nec ulterius quidquam affectare, nec ingrato animo divinum aspernari decretum, majus semper aliquid ambiendo, et Domini pugnare judiciis, quod asse qui pudeat quod perfecto sit minus, sed quæcun- que honorare voluerit, ca certe magni facienda. Ne angitur itaque meus, inquit, discipulus, si meam sortem non excedo, si majorem non ignoro, et D intra gloriam humanitati congruentem coerceor. 111, 28. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim : Non sum ego Christus ; sed quia missus sum ante illum. Discipulis suis in memoriam reducit ea quæ sæpe jam audierant, partim quidem eos scite ar- guens, quasi rerum utilium oblivione grava- tos, et ad tam gravem doctrinam dormitantes, partim vero suadens divinæ Scripturæ meminisse, homines in ejus studio præsertim educatos, quem illa futurum Christum prædicet, et quem item præconem Baptistam. Sic enim, utroque cognith

μὲν εἶναι βραχεῖς ἀριθμῷ τοὺς Ἰωάννῃ προστρέ- Α χοντας, ἀγεληδὸν δὲ βαδίζειν ἐπὶ Χριστόν· ᾤοντο γὰρ ἴσως πολὺ λίαν ἀφραίνοντες τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι νικῶν ἀποκομιεῖσθαι ψῆφον, καὶ τοῖς νομικοῖς πε ριῤῥαντηρίοις, ώς ήδη κεκρατηκόσιν, ἀπαυθαδίζεσθαι τῆς Ἰωάννου χειρός, ἐν ἀμείνοσι θέντες τὸ διὰ Χρισ στοῦ τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ χορηγούμενον βάπτισμα, καὶ λυπήσειν μὲν ὄντως τοὺς, πρὸς οὓς ἦν ὁ λόγος. ροῦσι τῶν Ἰωάννου μαθητῶν, ἐξ ἀπερισκέπτου λογομαχίας πολύ μειζόνως ηττώμενοι. Καταστερα νοῦσι γὰρ τοῖς ἐξ ἀνάγκης ἐπαίνοις, καὶ οὐχ έκόντες τὸν Κύριον. 'Ραββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ἴδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Απεκρίθη Ιωάν- της, καὶ εἶπεν. Τοῖς τῶν Φαρισαίων λόγοις καταδηχθέντες οι μα θηταὶ, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ τοῦ πράγματος ἀφορῶντες τὴν φύσιν, ψευδομένους μὲν ἐλέγχειν ἦσαν οὐχ οἷοί τε, διαποροῦσι δὲ εἰκότως, καὶ τὸ μέγα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οὐκ εἰδότες ἀξίωμα, καταπτοοῦνται λίαν ἐπὶ τοῖς Ἰωάννου μειονεκτήμασιν, αἰδοῖ τε καὶ θαύματι τὸν ἐξ ἀγάπης κεράσαντες λόγον, ἀξιοῦσιν ἤδη μα θεῖν, ὅτου δὴ χάριν ὁ ταῖς παρ' αὐτοῦ μεμαρτυρη μένος φωναῖς φθάνει μὲν αὐτὸν ἐν εὐκλείαις, προ- πηδᾷ δὲ τῇ χάριτι, καὶ σαγηνεύει βαπτίζων οὐ μέτ ρος τῆς ἁπάσης πληθύος Ἰουδαϊκῆς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πάντας. Ἐποιοῦντο δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀθεεὶ τὴν ζήτησιν· καλεῖται γὰρ ἐντεῦθεν ὁ Βαπτιστής εἰς ἀκριβῆ καὶ μακρὰν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν, καὶ διαφανεστάτην τῶν βαπτισμάτων εἰσφέρει την διαφοράν. Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Οὐδέν φησιν ἐν ἀνθρώποις ἀγαθόν, μή πάντως εἶναι καὶ θεόσδοτον. «Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » ἀκούειν ἂν πρέποι τῇ κτίσει. Χρῆναι δὲ οἶμαι τοῖς μὲν ἀπονεμηθεῖσιν ἀρκεῖσθαι μέτροις, καὶ ταῖς οὐ μανόθεν διωρισμέναις ἐφήδεσθαι τιμαῖς, ἐκτείνεσθαι δὲ περαιτέρω μηδαμῶς, μηδὲ ἀχαρίστως τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἀεὶ κεχρημένους εφέσει, τὴν ἄνωθεν ἀτι μάζειν ψῆφον, καὶ δεσποτικοῖς ἀπομάχεσθαι κρίμα. σιν, αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν τοῦ τελειοτέρου τὸ ἔλατ τον ἀποφέρεσθαι· ἀλλ᾽ οἷς περ ἂν ἐθελήσας τιμήσῃ, ταῦτα δὴ καὶ μάλα ποιεῖσθαι περὶ πολλοῦ. Μὴ ἀσχαλ- λέτω τοιγαροῦν ὁ ἐμὸς, φησί, μαθητής, εἰ μὴ τὸ ἐμὸν ἐξάλλομαι μέτρον, εἰ τὸ μεῖζον οὐκ ἀγνοῶ, καὶ εἰς δόξαν ἀνθρωποπρεπή συστέλλομαι. Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμ- προσθεν ἐκείνου. Εἰς ἀνάμνησιν ἄγει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὧν ἤδη πολλάκις ἀκηκόασι λόγων, ὁμοῦ μὲν ἐλέγχων εὐφυῶς, ὡς τῇ τῶν χρησίμων λήθη κεχαρωμένους, καὶ περὶ τὴν οὕτω σεμνοτάτην διδασκαλίαν ἀπονυστάζοντας, ὁμοῦ δὲ ἀναπείθων τῆς θείας μεμνήσθαι Γραφῆς, ἅτε δὴ τῇ ἐπὶ τούτῳ φιλομαθείᾳ συντεθραμμένους· τίνα μὲν ἔσεσθαι κηρύττει Χριστόν· τίνα δὲ αὖ πάλιν την προκήρυκα Βαπτιστήν· οὕτω γὰρ ἔμελλον τὴν Απαλλάττονται δὲ μόλις ἐπὶ τουτοις, καὶ ἀναχω 111, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. sinum ei qui manu Joannis tradebatur anteferrent, et molestiam profecto creaturos iis ad quos verba faciebant. Sed discedunt tandem, et ex inconside- rata disputatione multo magis victi digrediuntur. Dominum quippe velut ex necessitate laudi- bus coronant, etiam iuviti. iri, eoque nomine se gloriaturos, si Christi bapti- B I Cor. IV, 7. C Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum. Respondit Joannes, et dixit. Discipuli, Pharisæorum dente lacessiti, ipsamque rei naturam intuentes, eorum quidem mendacium coarguere non poterant, sed jure dubitant; cumque eximiam illam nostri Salvatoris dignitatem igno- rent, vehementer mirantur minoris fieri Joannem, et pudore atque admiratione sermonem ex aniore profectum temperantes, sciscitantur demum quam ob causam Christus ei gloria antecellat, cujus voce testimonium accepit, eique gratia præstet, nec par- tem solum Judaicæ multitudinis, sed omnes ba- plizando ad se pertrahat. Illud porro non sine nu- mine, ut videtur, quæsierunt: provocatur enim bine Baptista ad exactam et longam de Salvatore narrationem faciendam, et manifestum baptismatum illorum discrimen affert. III, 27. Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de cœlo. Nihil inquit in hominibus bonum esse, quod plane a Deo datum non sit. ‹ Quid enim hrabes, quod non accepisti ”? › creaturam audire decet. Arbitror autem sua sorte contentos esse debere, et honoribus cœlitus concessis acquiescere, nec ulterius quidquam affectare, nec ingrato animo divinum aspernari decretum, majus semper aliquid ambiendo, et Domini pugnare judiciis, quod asse qui pudeat quod perfecto sit minus, sed quæcun- que honorare voluerit, ca certe magni facienda. Ne angitur itaque meus, inquit, discipulus, si meam sortem non excedo, si majorem non ignoro, et D intra gloriam humanitati congruentem coerceor. 111, 28. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim : Non sum ego Christus ; sed quia missus sum ante illum. Discipulis suis in memoriam reducit ea quæ sæpe jam audierant, partim quidem eos scite ar- guens, quasi rerum utilium oblivione grava- tos, et ad tam gravem doctrinam dormitantes, partim vero suadens divinæ Scripturæ meminisse, homines in ejus studio præsertim educatos, quem illa futurum Christum prædicet, et quem item præconem Baptistam. Sic enim, utroque cognith

μὲν εἶναι βραχεῖς ἀριθμῷ τοὺς Ἰωάννῃ προστρέ- Α χοντας, ἀγεληδὸν δὲ βαδίζειν ἐπὶ Χριστόν· ᾤοντο γὰρ ἴσως πολὺ λίαν ἀφραίνοντες τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι νικῶν ἀποκομιεῖσθαι ψῆφον, καὶ τοῖς νομικοῖς πε ριῤῥαντηρίοις, ώς ήδη κεκρατηκόσιν, ἀπαυθαδίζεσθαι τῆς Ἰωάννου χειρός, ἐν ἀμείνοσι θέντες τὸ διὰ Χρισ στοῦ τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ χορηγούμενον βάπτισμα, καὶ λυπήσειν μὲν ὄντως τοὺς, πρὸς οὓς ἦν ὁ λόγος. ροῦσι τῶν Ἰωάννου μαθητῶν, ἐξ ἀπερισκέπτου λογομαχίας πολύ μειζόνως ηττώμενοι. Καταστερα νοῦσι γὰρ τοῖς ἐξ ἀνάγκης ἐπαίνοις, καὶ οὐχ έκόντες τὸν Κύριον. 'Ραββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ἴδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Απεκρίθη Ιωάν- της, καὶ εἶπεν. Τοῖς τῶν Φαρισαίων λόγοις καταδηχθέντες οι μα θηταὶ, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ τοῦ πράγματος ἀφορῶντες τὴν φύσιν, ψευδομένους μὲν ἐλέγχειν ἦσαν οὐχ οἷοί τε, διαποροῦσι δὲ εἰκότως, καὶ τὸ μέγα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οὐκ εἰδότες ἀξίωμα, καταπτοοῦνται λίαν ἐπὶ τοῖς Ἰωάννου μειονεκτήμασιν, αἰδοῖ τε καὶ θαύματι τὸν ἐξ ἀγάπης κεράσαντες λόγον, ἀξιοῦσιν ἤδη μα θεῖν, ὅτου δὴ χάριν ὁ ταῖς παρ' αὐτοῦ μεμαρτυρη μένος φωναῖς φθάνει μὲν αὐτὸν ἐν εὐκλείαις, προ- πηδᾷ δὲ τῇ χάριτι, καὶ σαγηνεύει βαπτίζων οὐ μέτ ρος τῆς ἁπάσης πληθύος Ἰουδαϊκῆς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πάντας. Ἐποιοῦντο δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀθεεὶ τὴν ζήτησιν· καλεῖται γὰρ ἐντεῦθεν ὁ Βαπτιστής εἰς ἀκριβῆ καὶ μακρὰν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν, καὶ διαφανεστάτην τῶν βαπτισμάτων εἰσφέρει την διαφοράν. Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Οὐδέν φησιν ἐν ἀνθρώποις ἀγαθόν, μή πάντως εἶναι καὶ θεόσδοτον. «Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » ἀκούειν ἂν πρέποι τῇ κτίσει. Χρῆναι δὲ οἶμαι τοῖς μὲν ἀπονεμηθεῖσιν ἀρκεῖσθαι μέτροις, καὶ ταῖς οὐ μανόθεν διωρισμέναις ἐφήδεσθαι τιμαῖς, ἐκτείνεσθαι δὲ περαιτέρω μηδαμῶς, μηδὲ ἀχαρίστως τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἀεὶ κεχρημένους εφέσει, τὴν ἄνωθεν ἀτι μάζειν ψῆφον, καὶ δεσποτικοῖς ἀπομάχεσθαι κρίμα. σιν, αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν τοῦ τελειοτέρου τὸ ἔλατ τον ἀποφέρεσθαι· ἀλλ᾽ οἷς περ ἂν ἐθελήσας τιμήσῃ, ταῦτα δὴ καὶ μάλα ποιεῖσθαι περὶ πολλοῦ. Μὴ ἀσχαλ- λέτω τοιγαροῦν ὁ ἐμὸς, φησί, μαθητής, εἰ μὴ τὸ ἐμὸν ἐξάλλομαι μέτρον, εἰ τὸ μεῖζον οὐκ ἀγνοῶ, καὶ εἰς δόξαν ἀνθρωποπρεπή συστέλλομαι. Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμ- προσθεν ἐκείνου. Εἰς ἀνάμνησιν ἄγει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὧν ἤδη πολλάκις ἀκηκόασι λόγων, ὁμοῦ μὲν ἐλέγχων εὐφυῶς, ὡς τῇ τῶν χρησίμων λήθη κεχαρωμένους, καὶ περὶ τὴν οὕτω σεμνοτάτην διδασκαλίαν ἀπονυστάζοντας, ὁμοῦ δὲ ἀναπείθων τῆς θείας μεμνήσθαι Γραφῆς, ἅτε δὴ τῇ ἐπὶ τούτῳ φιλομαθείᾳ συντεθραμμένους· τίνα μὲν ἔσεσθαι κηρύττει Χριστόν· τίνα δὲ αὖ πάλιν την προκήρυκα Βαπτιστήν· οὕτω γὰρ ἔμελλον τὴν Απαλλάττονται δὲ μόλις ἐπὶ τουτοις, καὶ ἀναχω 111, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. sinum ei qui manu Joannis tradebatur anteferrent, et molestiam profecto creaturos iis ad quos verba faciebant. Sed discedunt tandem, et ex inconside- rata disputatione multo magis victi digrediuntur. Dominum quippe velut ex necessitate laudi- bus coronant, etiam iuviti. iri, eoque nomine se gloriaturos, si Christi bapti- B I Cor. IV, 7. C Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum. Respondit Joannes, et dixit. Discipuli, Pharisæorum dente lacessiti, ipsamque rei naturam intuentes, eorum quidem mendacium coarguere non poterant, sed jure dubitant; cumque eximiam illam nostri Salvatoris dignitatem igno- rent, vehementer mirantur minoris fieri Joannem, et pudore atque admiratione sermonem ex aniore profectum temperantes, sciscitantur demum quam ob causam Christus ei gloria antecellat, cujus voce testimonium accepit, eique gratia præstet, nec par- tem solum Judaicæ multitudinis, sed omnes ba- plizando ad se pertrahat. Illud porro non sine nu- mine, ut videtur, quæsierunt: provocatur enim bine Baptista ad exactam et longam de Salvatore narrationem faciendam, et manifestum baptismatum illorum discrimen affert. III, 27. Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de cœlo. Nihil inquit in hominibus bonum esse, quod plane a Deo datum non sit. ‹ Quid enim hrabes, quod non accepisti ”? › creaturam audire decet. Arbitror autem sua sorte contentos esse debere, et honoribus cœlitus concessis acquiescere, nec ulterius quidquam affectare, nec ingrato animo divinum aspernari decretum, majus semper aliquid ambiendo, et Domini pugnare judiciis, quod asse qui pudeat quod perfecto sit minus, sed quæcun- que honorare voluerit, ca certe magni facienda. Ne angitur itaque meus, inquit, discipulus, si meam sortem non excedo, si majorem non ignoro, et D intra gloriam humanitati congruentem coerceor. 111, 28. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim : Non sum ego Christus ; sed quia missus sum ante illum. Discipulis suis in memoriam reducit ea quæ sæpe jam audierant, partim quidem eos scite ar- guens, quasi rerum utilium oblivione grava- tos, et ad tam gravem doctrinam dormitantes, partim vero suadens divinæ Scripturæ meminisse, homines in ejus studio præsertim educatos, quem illa futurum Christum prædicet, et quem item præconem Baptistam. Sic enim, utroque cognith

μὲν εἶναι βραχεῖς ἀριθμῷ τοὺς Ἰωάννῃ προστρέ- Α χοντας, ἀγεληδὸν δὲ βαδίζειν ἐπὶ Χριστόν· ᾤοντο γὰρ ἴσως πολὺ λίαν ἀφραίνοντες τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι νικῶν ἀποκομιεῖσθαι ψῆφον, καὶ τοῖς νομικοῖς πε ριῤῥαντηρίοις, ώς ήδη κεκρατηκόσιν, ἀπαυθαδίζεσθαι τῆς Ἰωάννου χειρός, ἐν ἀμείνοσι θέντες τὸ διὰ Χρισ στοῦ τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ χορηγούμενον βάπτισμα, καὶ λυπήσειν μὲν ὄντως τοὺς, πρὸς οὓς ἦν ὁ λόγος. ροῦσι τῶν Ἰωάννου μαθητῶν, ἐξ ἀπερισκέπτου λογομαχίας πολύ μειζόνως ηττώμενοι. Καταστερα νοῦσι γὰρ τοῖς ἐξ ἀνάγκης ἐπαίνοις, καὶ οὐχ έκόντες τὸν Κύριον. 'Ραββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ἴδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Απεκρίθη Ιωάν- της, καὶ εἶπεν. Τοῖς τῶν Φαρισαίων λόγοις καταδηχθέντες οι μα θηταὶ, καὶ εἰς αὐτὴν δὲ τοῦ πράγματος ἀφορῶντες τὴν φύσιν, ψευδομένους μὲν ἐλέγχειν ἦσαν οὐχ οἷοί τε, διαποροῦσι δὲ εἰκότως, καὶ τὸ μέγα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οὐκ εἰδότες ἀξίωμα, καταπτοοῦνται λίαν ἐπὶ τοῖς Ἰωάννου μειονεκτήμασιν, αἰδοῖ τε καὶ θαύματι τὸν ἐξ ἀγάπης κεράσαντες λόγον, ἀξιοῦσιν ἤδη μα θεῖν, ὅτου δὴ χάριν ὁ ταῖς παρ' αὐτοῦ μεμαρτυρη μένος φωναῖς φθάνει μὲν αὐτὸν ἐν εὐκλείαις, προ- πηδᾷ δὲ τῇ χάριτι, καὶ σαγηνεύει βαπτίζων οὐ μέτ ρος τῆς ἁπάσης πληθύος Ἰουδαϊκῆς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πάντας. Ἐποιοῦντο δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀθεεὶ τὴν ζήτησιν· καλεῖται γὰρ ἐντεῦθεν ὁ Βαπτιστής εἰς ἀκριβῆ καὶ μακρὰν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐξήγησιν, καὶ διαφανεστάτην τῶν βαπτισμάτων εἰσφέρει την διαφοράν. Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Οὐδέν φησιν ἐν ἀνθρώποις ἀγαθόν, μή πάντως εἶναι καὶ θεόσδοτον. «Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες; » ἀκούειν ἂν πρέποι τῇ κτίσει. Χρῆναι δὲ οἶμαι τοῖς μὲν ἀπονεμηθεῖσιν ἀρκεῖσθαι μέτροις, καὶ ταῖς οὐ μανόθεν διωρισμέναις ἐφήδεσθαι τιμαῖς, ἐκτείνεσθαι δὲ περαιτέρω μηδαμῶς, μηδὲ ἀχαρίστως τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἀεὶ κεχρημένους εφέσει, τὴν ἄνωθεν ἀτι μάζειν ψῆφον, καὶ δεσποτικοῖς ἀπομάχεσθαι κρίμα. σιν, αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν τοῦ τελειοτέρου τὸ ἔλατ τον ἀποφέρεσθαι· ἀλλ᾽ οἷς περ ἂν ἐθελήσας τιμήσῃ, ταῦτα δὴ καὶ μάλα ποιεῖσθαι περὶ πολλοῦ. Μὴ ἀσχαλ- λέτω τοιγαροῦν ὁ ἐμὸς, φησί, μαθητής, εἰ μὴ τὸ ἐμὸν ἐξάλλομαι μέτρον, εἰ τὸ μεῖζον οὐκ ἀγνοῶ, καὶ εἰς δόξαν ἀνθρωποπρεπή συστέλλομαι. Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὅτι ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμ- προσθεν ἐκείνου. Εἰς ἀνάμνησιν ἄγει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ὧν ἤδη πολλάκις ἀκηκόασι λόγων, ὁμοῦ μὲν ἐλέγχων εὐφυῶς, ὡς τῇ τῶν χρησίμων λήθη κεχαρωμένους, καὶ περὶ τὴν οὕτω σεμνοτάτην διδασκαλίαν ἀπονυστάζοντας, ὁμοῦ δὲ ἀναπείθων τῆς θείας μεμνήσθαι Γραφῆς, ἅτε δὴ τῇ ἐπὶ τούτῳ φιλομαθείᾳ συντεθραμμένους· τίνα μὲν ἔσεσθαι κηρύττει Χριστόν· τίνα δὲ αὖ πάλιν την προκήρυκα Βαπτιστήν· οὕτω γὰρ ἔμελλον τὴν Απαλλάττονται δὲ μόλις ἐπὶ τουτοις, καὶ ἀναχω 111, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. sinum ei qui manu Joannis tradebatur anteferrent, et molestiam profecto creaturos iis ad quos verba faciebant. Sed discedunt tandem, et ex inconside- rata disputatione multo magis victi digrediuntur. Dominum quippe velut ex necessitate laudi- bus coronant, etiam iuviti. iri, eoque nomine se gloriaturos, si Christi bapti- B I Cor. IV, 7. C Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum. Respondit Joannes, et dixit. Discipuli, Pharisæorum dente lacessiti, ipsamque rei naturam intuentes, eorum quidem mendacium coarguere non poterant, sed jure dubitant; cumque eximiam illam nostri Salvatoris dignitatem igno- rent, vehementer mirantur minoris fieri Joannem, et pudore atque admiratione sermonem ex aniore profectum temperantes, sciscitantur demum quam ob causam Christus ei gloria antecellat, cujus voce testimonium accepit, eique gratia præstet, nec par- tem solum Judaicæ multitudinis, sed omnes ba- plizando ad se pertrahat. Illud porro non sine nu- mine, ut videtur, quæsierunt: provocatur enim bine Baptista ad exactam et longam de Salvatore narrationem faciendam, et manifestum baptismatum illorum discrimen affert. III, 27. Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de cœlo. Nihil inquit in hominibus bonum esse, quod plane a Deo datum non sit. ‹ Quid enim hrabes, quod non accepisti ”? › creaturam audire decet. Arbitror autem sua sorte contentos esse debere, et honoribus cœlitus concessis acquiescere, nec ulterius quidquam affectare, nec ingrato animo divinum aspernari decretum, majus semper aliquid ambiendo, et Domini pugnare judiciis, quod asse qui pudeat quod perfecto sit minus, sed quæcun- que honorare voluerit, ca certe magni facienda. Ne angitur itaque meus, inquit, discipulus, si meam sortem non excedo, si majorem non ignoro, et D intra gloriam humanitati congruentem coerceor. 111, 28. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim : Non sum ego Christus ; sed quia missus sum ante illum. Discipulis suis in memoriam reducit ea quæ sæpe jam audierant, partim quidem eos scite ar- guens, quasi rerum utilium oblivione grava- tos, et ad tam gravem doctrinam dormitantes, partim vero suadens divinæ Scripturæ meminisse, homines in ejus studio præsertim educatos, quem illa futurum Christum prædicet, et quem item præconem Baptistam. Sic enim, utroque cognith

Β ἐφ' ἑκάστῳ γνῶσιν ἀναδεξάμενοι χαλεπαίνειν οὐδα μῶς, ἐν τοῖς ἑκάστῳ πρέπουσιν ὁρῶντες αὐτούς. Δεί- σομαι τοιγαροῦν οὐχ ἑτέρων, φησίν, εἰς τοῦτο μαρτ τύρων, αὐτηκόους ἔχων τοὺς ἐμαυτοῦ μαθητάς· ώμου λόγηκα τὴν δουλείαν, προκηρύξων ἀπεστάλην· « Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. ο Νικάτω, κρατείτω, καταλαμ- πρυνέσθω μειζόνως, ὡς Δεσπότης καὶ Θεός. Ὁ ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστὶν, ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου ὁ ἑστηκώς, καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Αὕτη οὖν ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ πεπλήρωται. Ἐγεγόνει μὲν πάλιν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως τῆς καθ' ἡμᾶς ὁ λόγος, ἄγει δὲ εἰς ἐπίγνωσιν θεωρημάτων λεπτῶν· τύποι γὰρ τῶν νοητῶν, τὰ χειρὸς ἀφὴν ὑπομένοντα, καὶ σωματικῶν παραδειγμάτων παχύ- της, ακριβεστάτην εισφέρει πολλάκις τῶν πνευμα τικῶν τὴν ἀπόδειξιν · ἔστι τοίνυν, φησί, νυμφίος μὲν καὶ πανηγυριάρχης ὁ Χριστὸς, δειπνοκλήτωρ δὲ ἐγὼ καὶ νυμφαγωγός, θυμηδίαν ἔχων ἀκροτάτην, καὶ ἀξίωμα περιφανές, τὸ ἐν φίλοις κατατετάχθαι μόνον, καὶ τῆς τοῦ ἑστιῶντος ἐπακροᾶσθαι φωνῆς. Εχω μὲν οὖν ἤδη τὸ ποθούμενον ἐγώ, καὶ περ πλήρωταί μοι τὸ σπούδασμα· ἐκήρυξα γὰρ οὐ μό νον, ὡς ἥξει Χριστὸς ἀλλ᾽ ἤδη καὶ παρόντα τεθέα μαι, καὶ αὐτὴν ἐν ὠσὶν εἰσοικίζομαι τὴν φωνήν. Ὑμεῖς δὲ, ὦ σοφώτατοι μαθηταί, την νυμφευομένην ἀνθρωπότητα τῷ Χριστῷ πρὸς αὐτὸν ἰοῦσαν ὁρῶντες, καὶ εἰς τὴν πνευματικὴν ἀναβαίνουσαν οικειότητα διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τὴν ἀποκεκομμένην, καὶ δραπετεύσασαν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης καταθεώμενοι φύσιν, μὴ ἀσχάλλετε, φησίν, ὅτι μὴ μᾶλλον ἐμοὶ, προστρέχει δὲ λίαν εὐπετῶς τῷ κατὰ πνεῦμα νυμφίῳ· τοῦτο γὰρ ἦν ὄντως δίκαιόν τε καὶ πρεπωδέστερον. Ο γὰρ ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστί· τοῦτ' ἔστι, μὴ ἐν ἐμοὶ ζητεῖτε τοῦ νυμφίου τὸν στέφανον, οὐκ ἐμοὶ χορεύει λέγων ὁ Μελωδός· «Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, ὅτι ἐπεθύ- μησεν ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου·, οὐδὲ τὸν ἐμὸν ζητοῦσα θάλαμον ή νύμφη φησίν· «Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, που κοιτάζεις, που ποι- μαίνεις ἐν μεσημβρίᾳ. » Ἔχει τὸν ἐξ οὐρανοῦ νυμ- φίον· ἐγὼ δὲ ἡσθήσομαι καὶ τὴν δούλῳ πρέπουσαν ἀναπηδήσας τιμὴν, ἐν τῷ τῆς φιλίας ὀνόματί τε καὶ πράγματι. Τὴν μὲν οὖν τῶν προκειμένων διάνοιαν οἶμαι δὴ καὶ μάλα διερμηνεύεσθαι καλῶς· ἀρκούντως δὲ ἤδη περὶ τοῦ πνευματικοῦ διειληφώς γάμου, τὸ γράφειν ἔτι περὶ αὐτοῦ φορτικὸν ἡγοῦμαι. Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Ὡς ἐπὶ μικροῖς ἤδη θορυβουμένους ἐλέγχει τους μαθητὰς, καὶ πρόωρον μὲν ἐφ᾽ οἷς ἥκιστα χρῆν ὑπομείναντας σκάνδαλον, οὔπω δὲ εἰδότας ἀκριβῶς, τίς τε καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Ἐμμανουήλ. Οὐ γὰρ μέχρι τούτων, φησί, τὰ ἐπ' αὐτῷ θαυμασθήσεται, οὐδὲ ὅτι πλείους βαπτίζονται παρ' αὐτῶν [ρ. αὐτοῦ ], διὰ τοῦτο καὶ μόνον τὴν ἐμὴν ὑπεραλεῖται τιμὴν, ἀλλ' εἰς μέτρον ἀναβήσεται δόξης τοσοῦτον, ὅσον ἂν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. graviter laturi non erant, quod eos convenienti sibi sorte preditos viderent. Aliis ergo testibus, inquit, ad id confirmandum opus mihi non erit, cum mei discipuli ipsinet audierint. Servum me esse profes- sus sum, missus sum ut prædicarem, ‹ Ego non sum Christus. » Vincat, superet, celebretur ille glorio- sius ut Dominus ac Deus. III, 29. Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat, et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc ergo gaudium meum im- pletum est. Rursus ducta quodammodo a nobis similitudine ad cognitionem subtilium contemplationum nos deducit. Figuræ namque rerum intellectualium sunt ea quæ manu palpantur, et corporalium exem- plorum crassitie, accuratissime sape res spiritales demonstrantur. Sponsus est igitur, inquit, et ce- lebritatis Christus est princeps: ego vero vocator et auspex, cui summæ voluptatis et illustris di- gnitatis loco est in amicorum ordine duntaxat collocari, et vocem convivatoris audire. Habeo itaque demum quod optabam, et quod in animo erat mihi perfectum est. Prædicavi enim non so- lum Christum venturum, sed ipsum quoque jam specto præsentem, et ejus vocem auribus percipio. Vos vero, sapientissimi discipuli, cum humanita- tem Christo desponsatam ad eum accedere videtis, et naturam illam rejectam, atque ab ejus amore divulsam ad spiritalem conjunctionem per sanctum baptisma redire conspicitis, ne moleste feratis, inquit, quod non ad me, sed ad spiritalem sponsum accurrit. Hoc enim æquius erat atque convenien- tius. Nam qui sponsam habet, sponsus est : hoc est, molite in me sponsi coronam quærere: non mihi saltat Psalmista, dicens : «Audi, alia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui, quia concupivit rex decorem tuum ; > neque meum thalamum sponsa quærit, cum ait: Renuntia mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meri- die . . Habet illa coelestem sponsum : ego vero oblectabor, cum servi conditionem excesserim, nomine et re amicitiæ. Rerum ergo propositarum sententiam recte imprimis explanatam esse puto. Cum vero de spiritalibus nuptiis abunde jam dis- seruerin, ultra de ipsis scribere molestum puto. III, 30. Illum oportet crescere, me autem minui.; Discipulos reprehendit, quasi parvis rebus tur- bentur, et quibus minime par est, præmature of- ſendantur, qui necdum accurate sciant, quis et undenam sit Emmanuel. Non enim eatenus tantum, inquit, admirationi erit, nec quoniam plures ab eo baptizantur, eam ob rem duntaxat honorem meum excedet, sed in tantum gloriæ modum evebetur, quantus Deum decet. Oportet enim ipsum gloriæ ** Psal, xzıv, 11, 12. ” Cant. 1, 6. G D

Β ἐφ' ἑκάστῳ γνῶσιν ἀναδεξάμενοι χαλεπαίνειν οὐδα μῶς, ἐν τοῖς ἑκάστῳ πρέπουσιν ὁρῶντες αὐτούς. Δεί- σομαι τοιγαροῦν οὐχ ἑτέρων, φησίν, εἰς τοῦτο μαρτ τύρων, αὐτηκόους ἔχων τοὺς ἐμαυτοῦ μαθητάς· ώμου λόγηκα τὴν δουλείαν, προκηρύξων ἀπεστάλην· « Εγώ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. ο Νικάτω, κρατείτω, καταλαμ- πρυνέσθω μειζόνως, ὡς Δεσπότης καὶ Θεός. Ὁ ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστὶν, ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου ὁ ἑστηκώς, καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Αὕτη οὖν ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ πεπλήρωται. Ἐγεγόνει μὲν πάλιν ὡς ἐξ ὁμοιώσεως τῆς καθ' ἡμᾶς ὁ λόγος, ἄγει δὲ εἰς ἐπίγνωσιν θεωρημάτων λεπτῶν· τύποι γὰρ τῶν νοητῶν, τὰ χειρὸς ἀφὴν ὑπομένοντα, καὶ σωματικῶν παραδειγμάτων παχύ- της, ακριβεστάτην εισφέρει πολλάκις τῶν πνευμα τικῶν τὴν ἀπόδειξιν · ἔστι τοίνυν, φησί, νυμφίος μὲν καὶ πανηγυριάρχης ὁ Χριστὸς, δειπνοκλήτωρ δὲ ἐγὼ καὶ νυμφαγωγός, θυμηδίαν ἔχων ἀκροτάτην, καὶ ἀξίωμα περιφανές, τὸ ἐν φίλοις κατατετάχθαι μόνον, καὶ τῆς τοῦ ἑστιῶντος ἐπακροᾶσθαι φωνῆς. Εχω μὲν οὖν ἤδη τὸ ποθούμενον ἐγώ, καὶ περ πλήρωταί μοι τὸ σπούδασμα· ἐκήρυξα γὰρ οὐ μό νον, ὡς ἥξει Χριστὸς ἀλλ᾽ ἤδη καὶ παρόντα τεθέα μαι, καὶ αὐτὴν ἐν ὠσὶν εἰσοικίζομαι τὴν φωνήν. Ὑμεῖς δὲ, ὦ σοφώτατοι μαθηταί, την νυμφευομένην ἀνθρωπότητα τῷ Χριστῷ πρὸς αὐτὸν ἰοῦσαν ὁρῶντες, καὶ εἰς τὴν πνευματικὴν ἀναβαίνουσαν οικειότητα διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τὴν ἀποκεκομμένην, καὶ δραπετεύσασαν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης καταθεώμενοι φύσιν, μὴ ἀσχάλλετε, φησίν, ὅτι μὴ μᾶλλον ἐμοὶ, προστρέχει δὲ λίαν εὐπετῶς τῷ κατὰ πνεῦμα νυμφίῳ· τοῦτο γὰρ ἦν ὄντως δίκαιόν τε καὶ πρεπωδέστερον. Ο γὰρ ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστί· τοῦτ' ἔστι, μὴ ἐν ἐμοὶ ζητεῖτε τοῦ νυμφίου τὸν στέφανον, οὐκ ἐμοὶ χορεύει λέγων ὁ Μελωδός· «Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, ὅτι ἐπεθύ- μησεν ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου·, οὐδὲ τὸν ἐμὸν ζητοῦσα θάλαμον ή νύμφη φησίν· «Απάγγειλόν μοι, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου, που κοιτάζεις, που ποι- μαίνεις ἐν μεσημβρίᾳ. » Ἔχει τὸν ἐξ οὐρανοῦ νυμ- φίον· ἐγὼ δὲ ἡσθήσομαι καὶ τὴν δούλῳ πρέπουσαν ἀναπηδήσας τιμὴν, ἐν τῷ τῆς φιλίας ὀνόματί τε καὶ πράγματι. Τὴν μὲν οὖν τῶν προκειμένων διάνοιαν οἶμαι δὴ καὶ μάλα διερμηνεύεσθαι καλῶς· ἀρκούντως δὲ ἤδη περὶ τοῦ πνευματικοῦ διειληφώς γάμου, τὸ γράφειν ἔτι περὶ αὐτοῦ φορτικὸν ἡγοῦμαι. Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Ὡς ἐπὶ μικροῖς ἤδη θορυβουμένους ἐλέγχει τους μαθητὰς, καὶ πρόωρον μὲν ἐφ᾽ οἷς ἥκιστα χρῆν ὑπομείναντας σκάνδαλον, οὔπω δὲ εἰδότας ἀκριβῶς, τίς τε καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Ἐμμανουήλ. Οὐ γὰρ μέχρι τούτων, φησί, τὰ ἐπ' αὐτῷ θαυμασθήσεται, οὐδὲ ὅτι πλείους βαπτίζονται παρ' αὐτῶν [ρ. αὐτοῦ ], διὰ τοῦτο καὶ μόνον τὴν ἐμὴν ὑπεραλεῖται τιμὴν, ἀλλ' εἰς μέτρον ἀναβήσεται δόξης τοσοῦτον, ὅσον ἂν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. graviter laturi non erant, quod eos convenienti sibi sorte preditos viderent. Aliis ergo testibus, inquit, ad id confirmandum opus mihi non erit, cum mei discipuli ipsinet audierint. Servum me esse profes- sus sum, missus sum ut prædicarem, ‹ Ego non sum Christus. » Vincat, superet, celebretur ille glorio- sius ut Dominus ac Deus. III, 29. Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat, et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc ergo gaudium meum im- pletum est. Rursus ducta quodammodo a nobis similitudine ad cognitionem subtilium contemplationum nos deducit. Figuræ namque rerum intellectualium sunt ea quæ manu palpantur, et corporalium exem- plorum crassitie, accuratissime sape res spiritales demonstrantur. Sponsus est igitur, inquit, et ce- lebritatis Christus est princeps: ego vero vocator et auspex, cui summæ voluptatis et illustris di- gnitatis loco est in amicorum ordine duntaxat collocari, et vocem convivatoris audire. Habeo itaque demum quod optabam, et quod in animo erat mihi perfectum est. Prædicavi enim non so- lum Christum venturum, sed ipsum quoque jam specto præsentem, et ejus vocem auribus percipio. Vos vero, sapientissimi discipuli, cum humanita- tem Christo desponsatam ad eum accedere videtis, et naturam illam rejectam, atque ab ejus amore divulsam ad spiritalem conjunctionem per sanctum baptisma redire conspicitis, ne moleste feratis, inquit, quod non ad me, sed ad spiritalem sponsum accurrit. Hoc enim æquius erat atque convenien- tius. Nam qui sponsam habet, sponsus est : hoc est, molite in me sponsi coronam quærere: non mihi saltat Psalmista, dicens : «Audi, alia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui, quia concupivit rex decorem tuum ; > neque meum thalamum sponsa quærit, cum ait: Renuntia mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meri- die . . Habet illa coelestem sponsum : ego vero oblectabor, cum servi conditionem excesserim, nomine et re amicitiæ. Rerum ergo propositarum sententiam recte imprimis explanatam esse puto. Cum vero de spiritalibus nuptiis abunde jam dis- seruerin, ultra de ipsis scribere molestum puto. III, 30. Illum oportet crescere, me autem minui.; Discipulos reprehendit, quasi parvis rebus tur- bentur, et quibus minime par est, præmature of- ſendantur, qui necdum accurate sciant, quis et undenam sit Emmanuel. Non enim eatenus tantum, inquit, admirationi erit, nec quoniam plures ab eo baptizantur, eam ob rem duntaxat honorem meum excedet, sed in tantum gloriæ modum evebetur, quantus Deum decet. Oportet enim ipsum gloriæ ** Psal, xzıv, 11, 12. ” Cant. 1, 6. G D

πρέποι Θεῷ· δεῖ γὰρ αὐτὸν μὲν εἰς αὔξησιν εὐκλείας ἰέναι, καὶ ταῖς καθ' ἡμέραν τῶν σημείων προσθή καις ἀεὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἀναπηδᾷν, καὶ λαμπρότερον ἀναφαίνεσθαι τῷ κόσμῳ· ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι, μέ νοντα μὲν ἐν οἷς ὑπάρχων ὁρῶμαι, καὶ τῶν ἅπαξ δοθέντων οὐχ ὑφιζάνοντα μέτρων, τοῦ δὲ πρὸς αύξην ἀναβαίνοντος δόξης ἀεὶ, τοσοῦτον ἡττώμενον, ὅσον ἂν τρέχῃ καὶ φέρηται. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν ὁ μακά- ριος διερμηνεύει Βαπτιστής ἤξει δὲ χρησίμως διὰ παραδειγμάτων ὁ λόγος, εναργεστέραν παριστὰς τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν· Δίπηχυ τυχὸν ἐπὶ γῆς ἑστάτω ξύλον. Περικείσθω δὲ καὶ φυτὸν, ἄρτι μὲν γῆς ὑπερκύπτον, χλωροὺς δὲ ἀνατεῖνον τοὺς ὅρπηκας, καὶ τῆς ἀπὸ ῥίζης ἔτι ὥρας ἀεὶ πρὸς ὕψος τὸ μεῖζον ἀνωθούμενον· ἆρ᾽ οὖν εἴ τις περιθείη τῷ ξύλῳ φωνήν, εἶτα τοῦτο λέγοι περί τε ἑαυτοῦ καὶ φυτοῦ τοῦ γεί- τονος, « Τοῦτο δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι, κ οὐκ ἂν εἰκότως νοοῖτο βλάβος μέν τι ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸ σημαίνειν οὐδὲν, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰς κολόβωσιν τὸ αὐτῷ προσὸν οἰκήσεσθαι μέτρον, ἐλαττοῦσθαι δὲ κατὰ τοῦτο μόνον διισχυρίζεσθαι τὸ εἶδος, καθ᾽ ὅ τοῦ πρὸς αὔξησιν Ιόντος ἀεὶ τὸ μεῖον ἔχον εὑρίσκεται; Συγγενὲς δὲ τούτῳ λήψῃ πάλιν παράδειγμα, καὶ τὸ τῶν ἀστέρων ἐπισημότατον, περὶ τοῦ ἡλίου λέγοντα βουν· . Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. » Ἕως μὲν γὰρ τῇ τῆς νυκτὸς ἀχλύϊ τὸ αιθέριον καταμε- λαίνεται βάθος, χρυσῆν ἀπαστράπτοντα τὸν ἑωσφόρον αὐγὴν, καὶ ὁλοκλήρῳ διαπρέποντα δόξῃ, θαυμάσειεν ἄν τις εἰκότως· ἡλίου δὲ ἀνίσχειν ἀπειλήσαντος ἤδη, καὶ μετρίῳ τὸν κόσμον φωτί καταῤῥαίνοντος, νικᾶται βραχύ. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς εἰκότως τὴν Ἰωάννου φωνὴν, αὐτὸ δὴ τοῦτο παθών, ὅπερ ἐκεῖνος ὑπομεί νας φησίν. ΚΕΦΑΛ. Β'. *Πτι οὐκ ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ἐπάνω πάντων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ. κατ ῾Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. Οὐ μέγα, φησίν, οὐδὲ λίαν ἐστὶν ἀξιάγαστον, εἰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος δόξαν ὑπερτρέχει Χριστός· οὐ γὰρ μέχρι τούτων τοὺς τῆς ἰδίας εὐκλείας ἵστησιν ὅρους, ἐπὶ πᾶσαν δέ ἐστι τὴν κτίσιν, ὡς Θεός, ἐπάνω πάντων ἐστὶ τῶν πεποιημένων, οὐχ ὡς ἐν πᾶσι αριθμούμενος, ἀλλ' ὡς καὶ πάντων ἐξῃρημένος, καὶ τοῖς πᾶσι θεοπρεπῶς ἐποχούμενος. Επιλέγει δὲ τὴν αἰτίαν, τὸν ἀντιτείνοντα δυσωπῶν, καὶ κατασιγάζων τὸν ἀνθιστάμενον. • ῾Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, φησί, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῆς ἄνωθεν ῥίζης ἐκπεφυκώς, τὴν πατρώαν ἐφ' ἑαυτῷ φυσικῶς ἀποσώζων εὐφυΐαν, τὸ ἐπάνω πάντων ὑπάρχειν ὁμολογουμένως κεκτήσεται· ἦν γὰρ δὴ καὶ ἀμήχανον, μὴ οὐχὶ πάντως τοιοῦτον ὁρᾶσθαι τὸν Υἱόν, ὁποῖος περ ἂν νοοῖτο καὶ κατὰ τὴν ἀξίαν ὁ γεννήσας αὐτόν. Ο γὰρ τῇ ταυτότητι τῆς φύσεως διαπρέπων Υἱὸς, τὸ ἀπαύγασμα καὶ ὁ χα. ρακτὴρ τοῦ Πατρὸς, πῶς ἂν γένοιτο κατὰ τὴν δόξαν ἐλάττων αὐτοῦ; Ἢ γὰρ οὐκ ἐν γιῷ τὸ τοῦ Πατρὸς [διον ἀτιμασθήσεται, καὶ τὸν τοῦ τεκόντος ὑβριοῦμεν χαρακτήρα, ἐν ἐλάττοσι τιθέντες αὐτόν; Αλλ', οἶμαι, πᾶσιν ἔσται τοῦτο καταφανές· διά τοι τοῦτο καὶ γέ- γραπται· εΙνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τῷ μείζονι, και παραχωρεῖ πλεονεκτοῦντι κατά IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A incrementum capere, et quotidianis miraculoruin B " accessionibus semper in majus efferri, et mundo clariorem apparere, me autem minui, manentem in quo nunc cernor statu, nec infra sortem mihi semel datam subsidentem, illo ad majorem gloriam semper crescente, tanto minorem, quanto ille præcurret. Atque hæc quidem nobis Baptista bea- tus exponit. Sed exempla nos utiliter adhibebimus, quibus dictorum vim et sententiam clarius ob oculos ponamus. Bicubitale in terram figatur lignum : juxta sit planta recens enata, quæ virides ramos expandat, et adhuc a radice in altitudinem majorem subvebatur : an ergo si quis ligno vocemn alinxerit, tum de seipso et vicina planta dicat, • Hanc oportet crescere, me autem minui, » non jure censeretur significare sibi nihil detrimenti fore, sed nec mensuram suam mutilatum iri, sed asserere se minui specie sola tenus, quatenus planta cre- scente minus semper esse comperitur. Huic affine rursum aliud exemplum capito. Finge tibi unum inter astra lucidissimum de sole dicere: ‹ Illum oportet crescere, me autem minui. Quandiu enim noctis tenebris vastus aer obscuratur, luciferum aureo fulgore lucentem et omni ex parte conspi- cuum jure mireris: verum ubi sol ortum suum denuntiat, et modica luce mundum aspergit,a majore vincitur, et praestantiori sensim lucifer ce- dit, eaque Joannis verba jure usurpaverit, cum idipsum quod ille patiatur. C • D PATROL. Gr. LXXIII. CAP. II. Quod in creaturarum numero non sit Filius, sed supra omnes, ut Deus de Deo. III, 31. Qui desursum venit, super omnes est. Nihil magni est, aut multum stupendi, inquit, si humanitatis gloriam Christus excedit. Non enim eatenus ejus gloria terminatur, sed supra univer- sam creaturam est, ut Deus, supra res omnes creatas, non ut in omnium numero comprehensus, sed ut ab omnibus exemptus, et divina ratione se- dens supra universa. Causam subdit, qua confun- dit adversarium, et ad silentium adigit. ‹ Qui de- sursum venit, › inquit, hoc est, qui de superna radice prodiit, paternam in seipso naturaliter con- servans nobilitatem, supra omnes erit procul dubio. Nec enim feri usquam potest ut non talis appareat Filius, qualis censetur esse, idque jure merito, qui ipsum genuit. Filius quippe ille identi late naturæ conspicuus, splendor et character Patris, quomodo gloria minor fuerit? An non enim in Filio Patris proprietas dedecorabitur, et cha- racteri genitoris injuriam faciemus, si eum mino- rem statuamus? At nemini, ut reor, dubium istud est. Idcirco scriptum quoque est : ‹ Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem; qui nou honorificat Filium, non honorificat Patrem ". » 8. Joan. v, 23.

πρέποι Θεῷ· δεῖ γὰρ αὐτὸν μὲν εἰς αὔξησιν εὐκλείας ἰέναι, καὶ ταῖς καθ' ἡμέραν τῶν σημείων προσθή καις ἀεὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἀναπηδᾷν, καὶ λαμπρότερον ἀναφαίνεσθαι τῷ κόσμῳ· ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι, μέ νοντα μὲν ἐν οἷς ὑπάρχων ὁρῶμαι, καὶ τῶν ἅπαξ δοθέντων οὐχ ὑφιζάνοντα μέτρων, τοῦ δὲ πρὸς αύξην ἀναβαίνοντος δόξης ἀεὶ, τοσοῦτον ἡττώμενον, ὅσον ἂν τρέχῃ καὶ φέρηται. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν ὁ μακά- ριος διερμηνεύει Βαπτιστής ἤξει δὲ χρησίμως διὰ παραδειγμάτων ὁ λόγος, εναργεστέραν παριστὰς τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν· Δίπηχυ τυχὸν ἐπὶ γῆς ἑστάτω ξύλον. Περικείσθω δὲ καὶ φυτὸν, ἄρτι μὲν γῆς ὑπερκύπτον, χλωροὺς δὲ ἀνατεῖνον τοὺς ὅρπηκας, καὶ τῆς ἀπὸ ῥίζης ἔτι ὥρας ἀεὶ πρὸς ὕψος τὸ μεῖζον ἀνωθούμενον· ἆρ᾽ οὖν εἴ τις περιθείη τῷ ξύλῳ φωνήν, εἶτα τοῦτο λέγοι περί τε ἑαυτοῦ καὶ φυτοῦ τοῦ γεί- τονος, « Τοῦτο δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι, κ οὐκ ἂν εἰκότως νοοῖτο βλάβος μέν τι ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸ σημαίνειν οὐδὲν, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰς κολόβωσιν τὸ αὐτῷ προσὸν οἰκήσεσθαι μέτρον, ἐλαττοῦσθαι δὲ κατὰ τοῦτο μόνον διισχυρίζεσθαι τὸ εἶδος, καθ᾽ ὅ τοῦ πρὸς αὔξησιν Ιόντος ἀεὶ τὸ μεῖον ἔχον εὑρίσκεται; Συγγενὲς δὲ τούτῳ λήψῃ πάλιν παράδειγμα, καὶ τὸ τῶν ἀστέρων ἐπισημότατον, περὶ τοῦ ἡλίου λέγοντα βουν· . Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. » Ἕως μὲν γὰρ τῇ τῆς νυκτὸς ἀχλύϊ τὸ αιθέριον καταμε- λαίνεται βάθος, χρυσῆν ἀπαστράπτοντα τὸν ἑωσφόρον αὐγὴν, καὶ ὁλοκλήρῳ διαπρέποντα δόξῃ, θαυμάσειεν ἄν τις εἰκότως· ἡλίου δὲ ἀνίσχειν ἀπειλήσαντος ἤδη, καὶ μετρίῳ τὸν κόσμον φωτί καταῤῥαίνοντος, νικᾶται βραχύ. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς εἰκότως τὴν Ἰωάννου φωνὴν, αὐτὸ δὴ τοῦτο παθών, ὅπερ ἐκεῖνος ὑπομεί νας φησίν. ΚΕΦΑΛ. Β'. *Πτι οὐκ ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ἐπάνω πάντων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ. κατ ῾Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. Οὐ μέγα, φησίν, οὐδὲ λίαν ἐστὶν ἀξιάγαστον, εἰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος δόξαν ὑπερτρέχει Χριστός· οὐ γὰρ μέχρι τούτων τοὺς τῆς ἰδίας εὐκλείας ἵστησιν ὅρους, ἐπὶ πᾶσαν δέ ἐστι τὴν κτίσιν, ὡς Θεός, ἐπάνω πάντων ἐστὶ τῶν πεποιημένων, οὐχ ὡς ἐν πᾶσι αριθμούμενος, ἀλλ' ὡς καὶ πάντων ἐξῃρημένος, καὶ τοῖς πᾶσι θεοπρεπῶς ἐποχούμενος. Επιλέγει δὲ τὴν αἰτίαν, τὸν ἀντιτείνοντα δυσωπῶν, καὶ κατασιγάζων τὸν ἀνθιστάμενον. • ῾Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, φησί, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῆς ἄνωθεν ῥίζης ἐκπεφυκώς, τὴν πατρώαν ἐφ' ἑαυτῷ φυσικῶς ἀποσώζων εὐφυΐαν, τὸ ἐπάνω πάντων ὑπάρχειν ὁμολογουμένως κεκτήσεται· ἦν γὰρ δὴ καὶ ἀμήχανον, μὴ οὐχὶ πάντως τοιοῦτον ὁρᾶσθαι τὸν Υἱόν, ὁποῖος περ ἂν νοοῖτο καὶ κατὰ τὴν ἀξίαν ὁ γεννήσας αὐτόν. Ο γὰρ τῇ ταυτότητι τῆς φύσεως διαπρέπων Υἱὸς, τὸ ἀπαύγασμα καὶ ὁ χα. ρακτὴρ τοῦ Πατρὸς, πῶς ἂν γένοιτο κατὰ τὴν δόξαν ἐλάττων αὐτοῦ; Ἢ γὰρ οὐκ ἐν γιῷ τὸ τοῦ Πατρὸς [διον ἀτιμασθήσεται, καὶ τὸν τοῦ τεκόντος ὑβριοῦμεν χαρακτήρα, ἐν ἐλάττοσι τιθέντες αὐτόν; Αλλ', οἶμαι, πᾶσιν ἔσται τοῦτο καταφανές· διά τοι τοῦτο καὶ γέ- γραπται· εΙνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τῷ μείζονι, και παραχωρεῖ πλεονεκτοῦντι κατά IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A incrementum capere, et quotidianis miraculoruin B " accessionibus semper in majus efferri, et mundo clariorem apparere, me autem minui, manentem in quo nunc cernor statu, nec infra sortem mihi semel datam subsidentem, illo ad majorem gloriam semper crescente, tanto minorem, quanto ille præcurret. Atque hæc quidem nobis Baptista bea- tus exponit. Sed exempla nos utiliter adhibebimus, quibus dictorum vim et sententiam clarius ob oculos ponamus. Bicubitale in terram figatur lignum : juxta sit planta recens enata, quæ virides ramos expandat, et adhuc a radice in altitudinem majorem subvebatur : an ergo si quis ligno vocemn alinxerit, tum de seipso et vicina planta dicat, • Hanc oportet crescere, me autem minui, » non jure censeretur significare sibi nihil detrimenti fore, sed nec mensuram suam mutilatum iri, sed asserere se minui specie sola tenus, quatenus planta cre- scente minus semper esse comperitur. Huic affine rursum aliud exemplum capito. Finge tibi unum inter astra lucidissimum de sole dicere: ‹ Illum oportet crescere, me autem minui. Quandiu enim noctis tenebris vastus aer obscuratur, luciferum aureo fulgore lucentem et omni ex parte conspi- cuum jure mireris: verum ubi sol ortum suum denuntiat, et modica luce mundum aspergit,a majore vincitur, et praestantiori sensim lucifer ce- dit, eaque Joannis verba jure usurpaverit, cum idipsum quod ille patiatur. C • D PATROL. Gr. LXXIII. CAP. II. Quod in creaturarum numero non sit Filius, sed supra omnes, ut Deus de Deo. III, 31. Qui desursum venit, super omnes est. Nihil magni est, aut multum stupendi, inquit, si humanitatis gloriam Christus excedit. Non enim eatenus ejus gloria terminatur, sed supra univer- sam creaturam est, ut Deus, supra res omnes creatas, non ut in omnium numero comprehensus, sed ut ab omnibus exemptus, et divina ratione se- dens supra universa. Causam subdit, qua confun- dit adversarium, et ad silentium adigit. ‹ Qui de- sursum venit, › inquit, hoc est, qui de superna radice prodiit, paternam in seipso naturaliter con- servans nobilitatem, supra omnes erit procul dubio. Nec enim feri usquam potest ut non talis appareat Filius, qualis censetur esse, idque jure merito, qui ipsum genuit. Filius quippe ille identi late naturæ conspicuus, splendor et character Patris, quomodo gloria minor fuerit? An non enim in Filio Patris proprietas dedecorabitur, et cha- racteri genitoris injuriam faciemus, si eum mino- rem statuamus? At nemini, ut reor, dubium istud est. Idcirco scriptum quoque est : ‹ Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem; qui nou honorificat Filium, non honorificat Patrem ". » 8. Joan. v, 23.

πρέποι Θεῷ· δεῖ γὰρ αὐτὸν μὲν εἰς αὔξησιν εὐκλείας ἰέναι, καὶ ταῖς καθ' ἡμέραν τῶν σημείων προσθή καις ἀεὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἀναπηδᾷν, καὶ λαμπρότερον ἀναφαίνεσθαι τῷ κόσμῳ· ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι, μέ νοντα μὲν ἐν οἷς ὑπάρχων ὁρῶμαι, καὶ τῶν ἅπαξ δοθέντων οὐχ ὑφιζάνοντα μέτρων, τοῦ δὲ πρὸς αύξην ἀναβαίνοντος δόξης ἀεὶ, τοσοῦτον ἡττώμενον, ὅσον ἂν τρέχῃ καὶ φέρηται. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν ὁ μακά- ριος διερμηνεύει Βαπτιστής ἤξει δὲ χρησίμως διὰ παραδειγμάτων ὁ λόγος, εναργεστέραν παριστὰς τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν· Δίπηχυ τυχὸν ἐπὶ γῆς ἑστάτω ξύλον. Περικείσθω δὲ καὶ φυτὸν, ἄρτι μὲν γῆς ὑπερκύπτον, χλωροὺς δὲ ἀνατεῖνον τοὺς ὅρπηκας, καὶ τῆς ἀπὸ ῥίζης ἔτι ὥρας ἀεὶ πρὸς ὕψος τὸ μεῖζον ἀνωθούμενον· ἆρ᾽ οὖν εἴ τις περιθείη τῷ ξύλῳ φωνήν, εἶτα τοῦτο λέγοι περί τε ἑαυτοῦ καὶ φυτοῦ τοῦ γεί- τονος, « Τοῦτο δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι, κ οὐκ ἂν εἰκότως νοοῖτο βλάβος μέν τι ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸ σημαίνειν οὐδὲν, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰς κολόβωσιν τὸ αὐτῷ προσὸν οἰκήσεσθαι μέτρον, ἐλαττοῦσθαι δὲ κατὰ τοῦτο μόνον διισχυρίζεσθαι τὸ εἶδος, καθ᾽ ὅ τοῦ πρὸς αὔξησιν Ιόντος ἀεὶ τὸ μεῖον ἔχον εὑρίσκεται; Συγγενὲς δὲ τούτῳ λήψῃ πάλιν παράδειγμα, καὶ τὸ τῶν ἀστέρων ἐπισημότατον, περὶ τοῦ ἡλίου λέγοντα βουν· . Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. » Ἕως μὲν γὰρ τῇ τῆς νυκτὸς ἀχλύϊ τὸ αιθέριον καταμε- λαίνεται βάθος, χρυσῆν ἀπαστράπτοντα τὸν ἑωσφόρον αὐγὴν, καὶ ὁλοκλήρῳ διαπρέποντα δόξῃ, θαυμάσειεν ἄν τις εἰκότως· ἡλίου δὲ ἀνίσχειν ἀπειλήσαντος ἤδη, καὶ μετρίῳ τὸν κόσμον φωτί καταῤῥαίνοντος, νικᾶται βραχύ. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς εἰκότως τὴν Ἰωάννου φωνὴν, αὐτὸ δὴ τοῦτο παθών, ὅπερ ἐκεῖνος ὑπομεί νας φησίν. ΚΕΦΑΛ. Β'. *Πτι οὐκ ἐν τοῖς γενητοῖς ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ἐπάνω πάντων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ. κατ ῾Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. Οὐ μέγα, φησίν, οὐδὲ λίαν ἐστὶν ἀξιάγαστον, εἰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος δόξαν ὑπερτρέχει Χριστός· οὐ γὰρ μέχρι τούτων τοὺς τῆς ἰδίας εὐκλείας ἵστησιν ὅρους, ἐπὶ πᾶσαν δέ ἐστι τὴν κτίσιν, ὡς Θεός, ἐπάνω πάντων ἐστὶ τῶν πεποιημένων, οὐχ ὡς ἐν πᾶσι αριθμούμενος, ἀλλ' ὡς καὶ πάντων ἐξῃρημένος, καὶ τοῖς πᾶσι θεοπρεπῶς ἐποχούμενος. Επιλέγει δὲ τὴν αἰτίαν, τὸν ἀντιτείνοντα δυσωπῶν, καὶ κατασιγάζων τὸν ἀνθιστάμενον. • ῾Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, φησί, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῆς ἄνωθεν ῥίζης ἐκπεφυκώς, τὴν πατρώαν ἐφ' ἑαυτῷ φυσικῶς ἀποσώζων εὐφυΐαν, τὸ ἐπάνω πάντων ὑπάρχειν ὁμολογουμένως κεκτήσεται· ἦν γὰρ δὴ καὶ ἀμήχανον, μὴ οὐχὶ πάντως τοιοῦτον ὁρᾶσθαι τὸν Υἱόν, ὁποῖος περ ἂν νοοῖτο καὶ κατὰ τὴν ἀξίαν ὁ γεννήσας αὐτόν. Ο γὰρ τῇ ταυτότητι τῆς φύσεως διαπρέπων Υἱὸς, τὸ ἀπαύγασμα καὶ ὁ χα. ρακτὴρ τοῦ Πατρὸς, πῶς ἂν γένοιτο κατὰ τὴν δόξαν ἐλάττων αὐτοῦ; Ἢ γὰρ οὐκ ἐν γιῷ τὸ τοῦ Πατρὸς [διον ἀτιμασθήσεται, καὶ τὸν τοῦ τεκόντος ὑβριοῦμεν χαρακτήρα, ἐν ἐλάττοσι τιθέντες αὐτόν; Αλλ', οἶμαι, πᾶσιν ἔσται τοῦτο καταφανές· διά τοι τοῦτο καὶ γέ- γραπται· εΙνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τῷ μείζονι, και παραχωρεῖ πλεονεκτοῦντι κατά IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A incrementum capere, et quotidianis miraculoruin B " accessionibus semper in majus efferri, et mundo clariorem apparere, me autem minui, manentem in quo nunc cernor statu, nec infra sortem mihi semel datam subsidentem, illo ad majorem gloriam semper crescente, tanto minorem, quanto ille præcurret. Atque hæc quidem nobis Baptista bea- tus exponit. Sed exempla nos utiliter adhibebimus, quibus dictorum vim et sententiam clarius ob oculos ponamus. Bicubitale in terram figatur lignum : juxta sit planta recens enata, quæ virides ramos expandat, et adhuc a radice in altitudinem majorem subvebatur : an ergo si quis ligno vocemn alinxerit, tum de seipso et vicina planta dicat, • Hanc oportet crescere, me autem minui, » non jure censeretur significare sibi nihil detrimenti fore, sed nec mensuram suam mutilatum iri, sed asserere se minui specie sola tenus, quatenus planta cre- scente minus semper esse comperitur. Huic affine rursum aliud exemplum capito. Finge tibi unum inter astra lucidissimum de sole dicere: ‹ Illum oportet crescere, me autem minui. Quandiu enim noctis tenebris vastus aer obscuratur, luciferum aureo fulgore lucentem et omni ex parte conspi- cuum jure mireris: verum ubi sol ortum suum denuntiat, et modica luce mundum aspergit,a majore vincitur, et praestantiori sensim lucifer ce- dit, eaque Joannis verba jure usurpaverit, cum idipsum quod ille patiatur. C • D PATROL. Gr. LXXIII. CAP. II. Quod in creaturarum numero non sit Filius, sed supra omnes, ut Deus de Deo. III, 31. Qui desursum venit, super omnes est. Nihil magni est, aut multum stupendi, inquit, si humanitatis gloriam Christus excedit. Non enim eatenus ejus gloria terminatur, sed supra univer- sam creaturam est, ut Deus, supra res omnes creatas, non ut in omnium numero comprehensus, sed ut ab omnibus exemptus, et divina ratione se- dens supra universa. Causam subdit, qua confun- dit adversarium, et ad silentium adigit. ‹ Qui de- sursum venit, › inquit, hoc est, qui de superna radice prodiit, paternam in seipso naturaliter con- servans nobilitatem, supra omnes erit procul dubio. Nec enim feri usquam potest ut non talis appareat Filius, qualis censetur esse, idque jure merito, qui ipsum genuit. Filius quippe ille identi late naturæ conspicuus, splendor et character Patris, quomodo gloria minor fuerit? An non enim in Filio Patris proprietas dedecorabitur, et cha- racteri genitoris injuriam faciemus, si eum mino- rem statuamus? At nemini, ut reor, dubium istud est. Idcirco scriptum quoque est : ‹ Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem; qui nou honorificat Filium, non honorificat Patrem ". » 8. Joan. v, 23.

Α τὸν Πατέρα· ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα οι η τιμᾷ.. Ὁ δὲ ἐσομέτροις, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τιμαῖς ἐπαγλαϊζόμενος, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο λοιπὸν τὴν τῶν γενητῶν ἀναβαίνειν οὐσίαν; τοῦτο γὰρ τὸ, ο Επάνω πάντων ἐστίν. » Αλλ' αἰσθάνομαι πάλιν, ὡς ἠρεμήσει μὲν οὐδαμῶς τῶν Χριστομάχων ὁ νοῦς, ήξουσι δ', ὡς εἰκὸς, αθυροστομοῦντες, καὶ λέγοντες· Ὅταν ὁ μακάριος Βαπτιστής ἄνωθεν ὁρμᾶσθαι λέγῃ τὸν Κύριον, ποῖος ἡμᾶς ἀναγκάσει λόγος ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἥκειν αὐτὸν ὑποτοπῆσαι διὰ τὸ ο ἄνωθεν, » καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐξ οὐρανῶν, ἢ καὶ ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ πάντων ὑπεροχῆς, ὡς διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ πάντα νοοῖτο, καὶ λέγοιτο; Οταν τοίνυν ἡμᾶς τοῖς τοιούτοις κατασφενδονῶσι, λόγοις, ἀντακούσονται πάλιν· Οὐ τοῖς παρ' ὑμῖν σαθροτάτοις, ὦ βέλτιστοι, λογισμοῖς, ἀλλὰ μᾶλλον τῇ θείᾳ Γραφῇ καὶ μόνοις τοῖς ἱεροῖς ἀκολου θήσομεν Γράμμασιν. Ἐρευνητέον δὴ οὖν ἐν ἐκείνοις, ὅπως ἡμῖν τὴν τοῦ « ἄνωθεν, ὁρίζονται δύναμιν. Ακουέτωσαν τοίνυν ἀνακεκραγότος τινὸς τῶν πνευ ματοφόρων ο Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων· ο ιδού διαρρήδην τὸ ο ἄνωθεν, κι ἐκ τοῦ Πατρὸς » εἶναί φησιν· ἕτερον γὰρ οὐδὲν ὑπερκεῖσθαι γινώσκων τὰ γενητὰ παρὰ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύ σιν, αὐτῇ κυρίως προσῆψε τὸ « ἄνωθεν. » Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα σύμπαντα τῷ τῆς δουλείας ὑποπίπτει ζυγῷ, μόνος δὲ ἄνω τοῦ κρατεῖσθαι πηδᾷ καὶ βασιλεύει Θεός· ὅθεν ἀληθῶς αὐτὸς καὶ ἐπάνω πάντων ἐστί. Θεὸς δὲ καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, τῆς ἐπὶ τούτῳ λαμπρότητος οὐκ ἐκκείσεται. Εἰ δὲ τὸ • ἄνωθεν » οἴεσθε δεῖν < ἐξ οὐρανοῦ » λαμβάνεσθαι, λεγέσθω καὶ ἐπὶ παντὸς ἀγγέλου καὶ δυνάμεως λο- γικῆς ἡ λέξις· ἔρχονται γὰρ ὡς ἡμᾶς ἐξ οὐρανῶν, καὶ ἀναβαίνουσι, καὶ καταβαίνουσιν, ὥς πού φησιν· • Ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. » Τί οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ τὸν μακάριον Βαπτιστὴν πεπεικὸς, τὸ πολλοῖς ἕτοιμον εἰς ἐξουσίαν ἀναθεῖναι μόνῳ κατ' εξαί ρετον τῷ Υἱῷ, καὶ ὡς ἐφ' ἑνὸς τοῦ ἄνωθεν κατα- βαίνοντος εἰπεῖν, « Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος; » Χρήν γὰρ δήπου κοινοποιεῖσθαι τοῖς ἄλλοις τὸ ἀξίωμα, λέγοντα· Οι ἄνωθεν ερχόμενοι, ἐπάνω πάντων εἰσίν. » Αλλ' οἶδεν ἑνὶ τῷ Υἱῷ τὸ ῥῆμα χρεωστούμενον, ὡς τῆς ἀνωτάτω ρίζης ἐκπεφυκότι. Οὐκ ἄρα τὸ « ἄνωθεν ο σημαίνει τὸ « ἐξ οὐρανοῦ· ι νοηθήσεται δὲ, καθάπερ ἤδη προείπομεν, εὐσεβῶς τε καὶ ἀληθῶς. Πῶς γὰρ ὅλως ἔσται καὶ ἐπάνω πάντων, εἰ μὴ τὸ ἐκ Πατρὸς σημαίνει τὸ < ἄνωθεν, » ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ἐξ οὐρανοῦ ; Εσται γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, καὶ ἕκαστος τῶν ἀγγέλων ἐπάνω πάντων, ὡς ἐκεῖθεν ἐρχόμενος· ἑκάστου δὲ διαφεύγοντος τὸ ἐναριθμεῖσθαι τοῖς πᾶσιν, ἀπὸ τίνων ἔτι τὸ ι πάντα ο συναχθήσεται ; Η πῶς ἂν ὁ τοῦ ι πάντα ο λόγος ἀκέραιος διαμείναι, διασώζων ἀκριβῶς, ὁ σημαίνειν βούλεται, τοσαύτης ἀγγέλων αποφοιτώσης πληθύος, καὶ παραλυούσης τοῦ • πάν τα » τὸν ὅρον; Οὐκέτι γὰρ πάντα, μενόντων ἐκτὸς, οἴπερ ἦσαν ἐν πᾶσιν. Ο δέ γε ἀῤῥήτως ἐκ Θεοῦ . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Qui autem æqualibus honoribus cum Deo ac Patre gloriatur, propterea quod ex ipso est secundum naturam, quomodo non censebitur demum rerum creatarum excedere substantiam ? hoc enim signi- ficant illa verba, super omnes est. › Verum sentio rursus minime quieturos Christi hostium animos, sed ore procaci et effrenato dicturos: Cum beatus Baptista desursum venire Filium asserat, quænam ratio nos adiget ut, ex substantia Patris ipsum venire suspicemur, propter illud desur- sum, ac non potius e coelis, aut etiam ex illa qua prastat supra omnes eminentia, ut ideo quoque supra omnia intelligatur esse ac dicatur? Si quando nos igitur istiusmodi sermonibus appetant, iis reponemus : Non sequar putidissimas vestras rationes, o boni, sed divinam potius Scripturam, solasque sacras Litteras. Scrutandum est igitur in illis, quo pacto viin hujus vocis desursum › accipiant. Audiant itaque unum ex illis spiritu af- flatis apostolis clamantem : ‹ Omne datum opti- mum, et omne donum perfectum desursum est, de- scendens a Patreluminum s. » Ecce aperte illud de- sursum › explicat Scriptura, a Patre. Cum enim sciret nihil aliud res creatas excedere præter ineffa - bilem illam Dei naturam, idcirco ei proprie vocem hanc desursum › attribuit. Alia quippe omnia servitutis jugo subjecta sunt; solus autem servire nescit, et regnat Deus, unde ipse revera supra omnes quoque est. Deus autem, et ex Deo secun- dum naturam cum sit Filius, ejuscemodi gloria B non excludetur. Quod si illud e desursum, acci- C piendum putatis pro cœlitus, idipsum quoque de quovis angelo et rationali virtute dicatur. Veniunt enim ad nos de cœlis, et ascendunt atque descendunt, ut alicubi ait : • Supra Filium homi- nis". Quid ergo beatum Baptistam impulit ut quod penes multos est, illud velut eximium soli Filio tribuat, ac tanquam de unico superne descen- dente dicat : c Qui desursum venit? » Honorem quippe illum communem aliis facere par esset : • Qui desursum veniunt, super omnes sunt. . Sed novit uni Filio vocem illam deberi, tanquam ex suprema radice edito. Non ergo illud « desursum significat e colitus, sed modo quo jam dixi- mus pic et vere capietur. Quomodo enim, quæso, erit super omnes, si non illa vox desursum › significet, a Patre, sed potius de cœlo? Nam si ita res est, erit etiam angelorum quisque super om- nia, utpote cum inde veniat. Si vero unusquisque universorum numero non comprehendatur, ex quibusnam demum illud : omnia, colligetur ? aut quomodo vox illa ‹ omnia integra permane- bit, servans exacte suum significatum, cum ange- lorum tanta multitudo excludatur, et vim hujus vocis « omnia, evertat? Non enim amplius omnia sunt, si extra maneant ii qui erant in omnium nu- mero. Verbum autem quod ineffabili ratione ex Jac. 1, 17. Joan. 1, 51.

Α τὸν Πατέρα· ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα οι η τιμᾷ.. Ὁ δὲ ἐσομέτροις, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τιμαῖς ἐπαγλαϊζόμενος, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο λοιπὸν τὴν τῶν γενητῶν ἀναβαίνειν οὐσίαν; τοῦτο γὰρ τὸ, ο Επάνω πάντων ἐστίν. » Αλλ' αἰσθάνομαι πάλιν, ὡς ἠρεμήσει μὲν οὐδαμῶς τῶν Χριστομάχων ὁ νοῦς, ήξουσι δ', ὡς εἰκὸς, αθυροστομοῦντες, καὶ λέγοντες· Ὅταν ὁ μακάριος Βαπτιστής ἄνωθεν ὁρμᾶσθαι λέγῃ τὸν Κύριον, ποῖος ἡμᾶς ἀναγκάσει λόγος ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἥκειν αὐτὸν ὑποτοπῆσαι διὰ τὸ ο ἄνωθεν, » καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐξ οὐρανῶν, ἢ καὶ ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ πάντων ὑπεροχῆς, ὡς διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ πάντα νοοῖτο, καὶ λέγοιτο; Οταν τοίνυν ἡμᾶς τοῖς τοιούτοις κατασφενδονῶσι, λόγοις, ἀντακούσονται πάλιν· Οὐ τοῖς παρ' ὑμῖν σαθροτάτοις, ὦ βέλτιστοι, λογισμοῖς, ἀλλὰ μᾶλλον τῇ θείᾳ Γραφῇ καὶ μόνοις τοῖς ἱεροῖς ἀκολου θήσομεν Γράμμασιν. Ἐρευνητέον δὴ οὖν ἐν ἐκείνοις, ὅπως ἡμῖν τὴν τοῦ « ἄνωθεν, ὁρίζονται δύναμιν. Ακουέτωσαν τοίνυν ἀνακεκραγότος τινὸς τῶν πνευ ματοφόρων ο Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων· ο ιδού διαρρήδην τὸ ο ἄνωθεν, κι ἐκ τοῦ Πατρὸς » εἶναί φησιν· ἕτερον γὰρ οὐδὲν ὑπερκεῖσθαι γινώσκων τὰ γενητὰ παρὰ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύ σιν, αὐτῇ κυρίως προσῆψε τὸ « ἄνωθεν. » Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα σύμπαντα τῷ τῆς δουλείας ὑποπίπτει ζυγῷ, μόνος δὲ ἄνω τοῦ κρατεῖσθαι πηδᾷ καὶ βασιλεύει Θεός· ὅθεν ἀληθῶς αὐτὸς καὶ ἐπάνω πάντων ἐστί. Θεὸς δὲ καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, τῆς ἐπὶ τούτῳ λαμπρότητος οὐκ ἐκκείσεται. Εἰ δὲ τὸ • ἄνωθεν » οἴεσθε δεῖν < ἐξ οὐρανοῦ » λαμβάνεσθαι, λεγέσθω καὶ ἐπὶ παντὸς ἀγγέλου καὶ δυνάμεως λο- γικῆς ἡ λέξις· ἔρχονται γὰρ ὡς ἡμᾶς ἐξ οὐρανῶν, καὶ ἀναβαίνουσι, καὶ καταβαίνουσιν, ὥς πού φησιν· • Ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. » Τί οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ τὸν μακάριον Βαπτιστὴν πεπεικὸς, τὸ πολλοῖς ἕτοιμον εἰς ἐξουσίαν ἀναθεῖναι μόνῳ κατ' εξαί ρετον τῷ Υἱῷ, καὶ ὡς ἐφ' ἑνὸς τοῦ ἄνωθεν κατα- βαίνοντος εἰπεῖν, « Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος; » Χρήν γὰρ δήπου κοινοποιεῖσθαι τοῖς ἄλλοις τὸ ἀξίωμα, λέγοντα· Οι ἄνωθεν ερχόμενοι, ἐπάνω πάντων εἰσίν. » Αλλ' οἶδεν ἑνὶ τῷ Υἱῷ τὸ ῥῆμα χρεωστούμενον, ὡς τῆς ἀνωτάτω ρίζης ἐκπεφυκότι. Οὐκ ἄρα τὸ « ἄνωθεν ο σημαίνει τὸ « ἐξ οὐρανοῦ· ι νοηθήσεται δὲ, καθάπερ ἤδη προείπομεν, εὐσεβῶς τε καὶ ἀληθῶς. Πῶς γὰρ ὅλως ἔσται καὶ ἐπάνω πάντων, εἰ μὴ τὸ ἐκ Πατρὸς σημαίνει τὸ < ἄνωθεν, » ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ἐξ οὐρανοῦ ; Εσται γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, καὶ ἕκαστος τῶν ἀγγέλων ἐπάνω πάντων, ὡς ἐκεῖθεν ἐρχόμενος· ἑκάστου δὲ διαφεύγοντος τὸ ἐναριθμεῖσθαι τοῖς πᾶσιν, ἀπὸ τίνων ἔτι τὸ ι πάντα ο συναχθήσεται ; Η πῶς ἂν ὁ τοῦ ι πάντα ο λόγος ἀκέραιος διαμείναι, διασώζων ἀκριβῶς, ὁ σημαίνειν βούλεται, τοσαύτης ἀγγέλων αποφοιτώσης πληθύος, καὶ παραλυούσης τοῦ • πάν τα » τὸν ὅρον; Οὐκέτι γὰρ πάντα, μενόντων ἐκτὸς, οἴπερ ἦσαν ἐν πᾶσιν. Ο δέ γε ἀῤῥήτως ἐκ Θεοῦ . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Qui autem æqualibus honoribus cum Deo ac Patre gloriatur, propterea quod ex ipso est secundum naturam, quomodo non censebitur demum rerum creatarum excedere substantiam ? hoc enim signi- ficant illa verba, super omnes est. › Verum sentio rursus minime quieturos Christi hostium animos, sed ore procaci et effrenato dicturos: Cum beatus Baptista desursum venire Filium asserat, quænam ratio nos adiget ut, ex substantia Patris ipsum venire suspicemur, propter illud desur- sum, ac non potius e coelis, aut etiam ex illa qua prastat supra omnes eminentia, ut ideo quoque supra omnia intelligatur esse ac dicatur? Si quando nos igitur istiusmodi sermonibus appetant, iis reponemus : Non sequar putidissimas vestras rationes, o boni, sed divinam potius Scripturam, solasque sacras Litteras. Scrutandum est igitur in illis, quo pacto viin hujus vocis desursum › accipiant. Audiant itaque unum ex illis spiritu af- flatis apostolis clamantem : ‹ Omne datum opti- mum, et omne donum perfectum desursum est, de- scendens a Patreluminum s. » Ecce aperte illud de- sursum › explicat Scriptura, a Patre. Cum enim sciret nihil aliud res creatas excedere præter ineffa - bilem illam Dei naturam, idcirco ei proprie vocem hanc desursum › attribuit. Alia quippe omnia servitutis jugo subjecta sunt; solus autem servire nescit, et regnat Deus, unde ipse revera supra omnes quoque est. Deus autem, et ex Deo secun- dum naturam cum sit Filius, ejuscemodi gloria B non excludetur. Quod si illud e desursum, acci- C piendum putatis pro cœlitus, idipsum quoque de quovis angelo et rationali virtute dicatur. Veniunt enim ad nos de cœlis, et ascendunt atque descendunt, ut alicubi ait : • Supra Filium homi- nis". Quid ergo beatum Baptistam impulit ut quod penes multos est, illud velut eximium soli Filio tribuat, ac tanquam de unico superne descen- dente dicat : c Qui desursum venit? » Honorem quippe illum communem aliis facere par esset : • Qui desursum veniunt, super omnes sunt. . Sed novit uni Filio vocem illam deberi, tanquam ex suprema radice edito. Non ergo illud « desursum significat e colitus, sed modo quo jam dixi- mus pic et vere capietur. Quomodo enim, quæso, erit super omnes, si non illa vox desursum › significet, a Patre, sed potius de cœlo? Nam si ita res est, erit etiam angelorum quisque super om- nia, utpote cum inde veniat. Si vero unusquisque universorum numero non comprehendatur, ex quibusnam demum illud : omnia, colligetur ? aut quomodo vox illa ‹ omnia integra permane- bit, servans exacte suum significatum, cum ange- lorum tanta multitudo excludatur, et vim hujus vocis « omnia, evertat? Non enim amplius omnia sunt, si extra maneant ii qui erant in omnium nu- mero. Verbum autem quod ineffabili ratione ex Jac. 1, 17. Joan. 1, 51.

Α τὸν Πατέρα· ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα οι η τιμᾷ.. Ὁ δὲ ἐσομέτροις, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τιμαῖς ἐπαγλαϊζόμενος, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο λοιπὸν τὴν τῶν γενητῶν ἀναβαίνειν οὐσίαν; τοῦτο γὰρ τὸ, ο Επάνω πάντων ἐστίν. » Αλλ' αἰσθάνομαι πάλιν, ὡς ἠρεμήσει μὲν οὐδαμῶς τῶν Χριστομάχων ὁ νοῦς, ήξουσι δ', ὡς εἰκὸς, αθυροστομοῦντες, καὶ λέγοντες· Ὅταν ὁ μακάριος Βαπτιστής ἄνωθεν ὁρμᾶσθαι λέγῃ τὸν Κύριον, ποῖος ἡμᾶς ἀναγκάσει λόγος ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἥκειν αὐτὸν ὑποτοπῆσαι διὰ τὸ ο ἄνωθεν, » καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐξ οὐρανῶν, ἢ καὶ ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ πάντων ὑπεροχῆς, ὡς διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ πάντα νοοῖτο, καὶ λέγοιτο; Οταν τοίνυν ἡμᾶς τοῖς τοιούτοις κατασφενδονῶσι, λόγοις, ἀντακούσονται πάλιν· Οὐ τοῖς παρ' ὑμῖν σαθροτάτοις, ὦ βέλτιστοι, λογισμοῖς, ἀλλὰ μᾶλλον τῇ θείᾳ Γραφῇ καὶ μόνοις τοῖς ἱεροῖς ἀκολου θήσομεν Γράμμασιν. Ἐρευνητέον δὴ οὖν ἐν ἐκείνοις, ὅπως ἡμῖν τὴν τοῦ « ἄνωθεν, ὁρίζονται δύναμιν. Ακουέτωσαν τοίνυν ἀνακεκραγότος τινὸς τῶν πνευ ματοφόρων ο Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων· ο ιδού διαρρήδην τὸ ο ἄνωθεν, κι ἐκ τοῦ Πατρὸς » εἶναί φησιν· ἕτερον γὰρ οὐδὲν ὑπερκεῖσθαι γινώσκων τὰ γενητὰ παρὰ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύ σιν, αὐτῇ κυρίως προσῆψε τὸ « ἄνωθεν. » Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα σύμπαντα τῷ τῆς δουλείας ὑποπίπτει ζυγῷ, μόνος δὲ ἄνω τοῦ κρατεῖσθαι πηδᾷ καὶ βασιλεύει Θεός· ὅθεν ἀληθῶς αὐτὸς καὶ ἐπάνω πάντων ἐστί. Θεὸς δὲ καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱός, τῆς ἐπὶ τούτῳ λαμπρότητος οὐκ ἐκκείσεται. Εἰ δὲ τὸ • ἄνωθεν » οἴεσθε δεῖν < ἐξ οὐρανοῦ » λαμβάνεσθαι, λεγέσθω καὶ ἐπὶ παντὸς ἀγγέλου καὶ δυνάμεως λο- γικῆς ἡ λέξις· ἔρχονται γὰρ ὡς ἡμᾶς ἐξ οὐρανῶν, καὶ ἀναβαίνουσι, καὶ καταβαίνουσιν, ὥς πού φησιν· • Ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. » Τί οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ τὸν μακάριον Βαπτιστὴν πεπεικὸς, τὸ πολλοῖς ἕτοιμον εἰς ἐξουσίαν ἀναθεῖναι μόνῳ κατ' εξαί ρετον τῷ Υἱῷ, καὶ ὡς ἐφ' ἑνὸς τοῦ ἄνωθεν κατα- βαίνοντος εἰπεῖν, « Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος; » Χρήν γὰρ δήπου κοινοποιεῖσθαι τοῖς ἄλλοις τὸ ἀξίωμα, λέγοντα· Οι ἄνωθεν ερχόμενοι, ἐπάνω πάντων εἰσίν. » Αλλ' οἶδεν ἑνὶ τῷ Υἱῷ τὸ ῥῆμα χρεωστούμενον, ὡς τῆς ἀνωτάτω ρίζης ἐκπεφυκότι. Οὐκ ἄρα τὸ « ἄνωθεν ο σημαίνει τὸ « ἐξ οὐρανοῦ· ι νοηθήσεται δὲ, καθάπερ ἤδη προείπομεν, εὐσεβῶς τε καὶ ἀληθῶς. Πῶς γὰρ ὅλως ἔσται καὶ ἐπάνω πάντων, εἰ μὴ τὸ ἐκ Πατρὸς σημαίνει τὸ < ἄνωθεν, » ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ἐξ οὐρανοῦ ; Εσται γὰρ, ἂν οὕτως ἔχῃ, καὶ ἕκαστος τῶν ἀγγέλων ἐπάνω πάντων, ὡς ἐκεῖθεν ἐρχόμενος· ἑκάστου δὲ διαφεύγοντος τὸ ἐναριθμεῖσθαι τοῖς πᾶσιν, ἀπὸ τίνων ἔτι τὸ ι πάντα ο συναχθήσεται ; Η πῶς ἂν ὁ τοῦ ι πάντα ο λόγος ἀκέραιος διαμείναι, διασώζων ἀκριβῶς, ὁ σημαίνειν βούλεται, τοσαύτης ἀγγέλων αποφοιτώσης πληθύος, καὶ παραλυούσης τοῦ • πάν τα » τὸν ὅρον; Οὐκέτι γὰρ πάντα, μενόντων ἐκτὸς, οἴπερ ἦσαν ἐν πᾶσιν. Ο δέ γε ἀῤῥήτως ἐκ Θεοῦ . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Qui autem æqualibus honoribus cum Deo ac Patre gloriatur, propterea quod ex ipso est secundum naturam, quomodo non censebitur demum rerum creatarum excedere substantiam ? hoc enim signi- ficant illa verba, super omnes est. › Verum sentio rursus minime quieturos Christi hostium animos, sed ore procaci et effrenato dicturos: Cum beatus Baptista desursum venire Filium asserat, quænam ratio nos adiget ut, ex substantia Patris ipsum venire suspicemur, propter illud desur- sum, ac non potius e coelis, aut etiam ex illa qua prastat supra omnes eminentia, ut ideo quoque supra omnia intelligatur esse ac dicatur? Si quando nos igitur istiusmodi sermonibus appetant, iis reponemus : Non sequar putidissimas vestras rationes, o boni, sed divinam potius Scripturam, solasque sacras Litteras. Scrutandum est igitur in illis, quo pacto viin hujus vocis desursum › accipiant. Audiant itaque unum ex illis spiritu af- flatis apostolis clamantem : ‹ Omne datum opti- mum, et omne donum perfectum desursum est, de- scendens a Patreluminum s. » Ecce aperte illud de- sursum › explicat Scriptura, a Patre. Cum enim sciret nihil aliud res creatas excedere præter ineffa - bilem illam Dei naturam, idcirco ei proprie vocem hanc desursum › attribuit. Alia quippe omnia servitutis jugo subjecta sunt; solus autem servire nescit, et regnat Deus, unde ipse revera supra omnes quoque est. Deus autem, et ex Deo secun- dum naturam cum sit Filius, ejuscemodi gloria B non excludetur. Quod si illud e desursum, acci- C piendum putatis pro cœlitus, idipsum quoque de quovis angelo et rationali virtute dicatur. Veniunt enim ad nos de cœlis, et ascendunt atque descendunt, ut alicubi ait : • Supra Filium homi- nis". Quid ergo beatum Baptistam impulit ut quod penes multos est, illud velut eximium soli Filio tribuat, ac tanquam de unico superne descen- dente dicat : c Qui desursum venit? » Honorem quippe illum communem aliis facere par esset : • Qui desursum veniunt, super omnes sunt. . Sed novit uni Filio vocem illam deberi, tanquam ex suprema radice edito. Non ergo illud « desursum significat e colitus, sed modo quo jam dixi- mus pic et vere capietur. Quomodo enim, quæso, erit super omnes, si non illa vox desursum › significet, a Patre, sed potius de cœlo? Nam si ita res est, erit etiam angelorum quisque super om- nia, utpote cum inde veniat. Si vero unusquisque universorum numero non comprehendatur, ex quibusnam demum illud : omnia, colligetur ? aut quomodo vox illa ‹ omnia integra permane- bit, servans exacte suum significatum, cum ange- lorum tanta multitudo excludatur, et vim hujus vocis « omnia, evertat? Non enim amplius omnia sunt, si extra maneant ii qui erant in omnium nu- mero. Verbum autem quod ineffabili ratione ex Jac. 1, 17. Joan. 1, 51.

Β • Πατρὸς διαλάμψας λόγος, ιδιάζουσαν ἔχων τὴν ἄνω- Α δεν γέννησιν, καὶ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τῆς τοῦ Πα τρὸς οὐσίας ὑπάρχων, ερχόμενος οὐκ ἀδικήσει τδ, πάντα, τὸ ἐν πᾶσιν ὡς μέρος τετάχθαι διαφυγών· ἔσται δὲ μᾶλλον ἐπάνω πάντων, ὡς ἕτερος παρ' αὐτὰ, καὶ φύσει, καὶ δυνάμει θεοπρεπεί, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦ γεννήσαντος ἰδιώμασιν. Αλλ' ἐροῦσι τυχόν, τὰς ἐκ τῆς ἐρεύνης ἀτοπίας δυσωπούμενοι· Εἰ ση- μαίνει τὸ < ἄνωθεν » τὸ ἐξ οὐρανῶν, ἀπὸ τῆς ἐνού- σης αὐτῷ κατὰ πάντων ὑπεροχῆς. Φέρε δὴ οὖν, ἀκρι- βέστερον βασανίζοντες τοῦ λεγομένου τὴν δύναμιν, ἴδωμεν πάλιν εἰς ποῖον αὐτοῖς καταστρέψει τέλος τὸ ἐγχείρημα. Πρῶτον μὲν οὖν ἀμαθές τε καὶ ἀδιανόητον κομιδῇ, τὸ αὐτὸν ἐκ τοῦ οἰκείου λέγειν ἀξιώματος ἔρχεσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ ὥσπερ ἀπό τινος τόπου, ἢ καὶ ὡς ἐξ ἑνὸς, ἕνα τὸν αὐτὸν ἐκ τῆς ἰδίας ὑπεροχῆς εἰς τὸ ἐπάνω πάντων εἶναι βαδίζειν. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀγὼ πυθοίμην ἂν ήδιστα λίαν αὐτῶν, τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχὴν, πότερόν ποτε δώσουσιν οὐσιώδη καὶ ἀναφαίρετον τῷ Υἱῷ, ἢ προσπεπορισμένην ἔξωθεν κατὰ λόγον τοῦ συμβεβηκότος. Εἰ μὲν οὖν ἐπίκτητον ἔχειν ἐροῦσιν αὐτὸν τὴν ὑπεροχὴν, καὶ ἐπακτοῖς ἐπισεμνύνεσθαι τοῖς ἀξιώμασιν, ἀνάγκη προσομολογεῖν ἔρημόν ποτε δόξης εἶναι δύνασθαι τὸν Μονογενῆ, καὶ τὴν ἐπίκτητον, ὡς ἐκεῖνοί φασιν, ἀποδύσασθαι χάριν, καὶ τὸ ἐπάνω πάντων είναι ζη- μιωθέντα, φαίνεσθαι γυμνὸν ἧς ἄρτι θαυμάζουσιν ὑπεροχής, εἴπερ ἐστὶ τὸ συμβεβηκὸς ἀπόβλητον, ότε μὴ τῆς οὐσίας ἅπτετα: τοῦ ὑποκειμένου. Εσται τοιγαρ οὖν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις περὶ τὸν Υἱόν· καὶ δια- ψεύσεται μὲν εἰκαίοις αὐτὸν ἀναμέλπων ῥήμασιν ὁ Μελωδός· « Οἱ οὐρανοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις, καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς, καὶ ἀλλαγήσονται· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. » Ποῦ γὰρ ὁ αὐτὸς, εἰ μεταπίπτει σὺν ἡμῖν, καὶ τοῦτο ταῖς εἰς τὰ χείρω μεταβολαῖς ; Μάτην δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ κατασεμνύνεται λέγων· . "Ιδετε, ἴδετε, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν ἐμοῦ. » Πῶς δὲ οὐχὶ καὶ εἰς αὐτὸν ἀναβήσεται τὸν Πατέρα τὰ τοῦ Γεννήματος πάθη, χαρακτήρ εἴπερ ἐστὶ καὶ εἰκὼν ἀπαράλλακτος αὐτοῦ; Ἔσται δὴ οὖν ἄλλοιω- τὸς μὲν ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, έχει δὲ προσγεγο νότως τὴν κατά πάντων ὑπεροχὴν, καὶ σιωπῶ τὸ λειπόμενον. Οἰκειώσεται γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης τὰ ἐν τῇ εἰκόνι τὸ ἀρχέτυπον. ᾿Αλλ᾽ ἐπίκτητον μὲν οὐκ ἐροῦσιν ἔχειν αὐτὸν τὴν ὑπεροχὴν πρὸς τὰς τοιαύτας τῶν λογισμῶν δυσχερείας τε ὁμοῦ καὶ ἀτοπίας ἀποφρίττοντες, οὐσιώδη δὲ μᾶλλον καὶ ἀναφαίρετον. Εἶτα πάλιν, ὦ βέλτιστοι, πῶς ἡμῖν οὐ συνερεῖτε, καὶ ἔχοντες, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ἐπάνω πάντων ἐστὶ, διὰ τοῦτο καὶ ἐκ μόνης ἔρχεται τῆς οὐ- σίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ; Εἰ γὰρ οὐδέν ἐστι τῶν γενητῶν, ὁ μὴ τῇ τοῦ παντὸς δυνάμει περισχοινίζεται, ἐπάνω δὲ πάντων ἐστὶν ὁ Υἱὸς, ὡς ἕτερος δηλονότι παρὰ πάντα, καὶ οὐσιώδη κατὰ πάντων ἔχων τὴν ὑπεροχὴν, καὶ οὐχ ὁ αὐτὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων τοῖς ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. Deo Patre effulsit, peculiarem babens illam superue xal sa Psal. ci, 27, 28. [sa. SLV, generationem, et ex Patris substantia tanquam ex fonte manans, nihil detrimenti omnibus af- feret, cum in omnium numero tanquam pars eo- rum esse nequeat: sed erit polius supra omnia, tanquam aliud ab ipsis, cum natura, tum virtute divina, aliisque genitoris proprietatibus. Sed earum absurditatum pudore confusi forsan objicient: Si ‹ desursum idem est ac de cœlo, ex eo quod universis supereminet, id significat. Agedum ergo vim illius dicti accuratius perpendentes, rursum videamus quem exitum habituri sint éorum co- natus. Primum itaque imperiti ac plane dementis est dicere, Filium ipsum a sua dignitate venire, et velut ex aliquo loco, sive etiam velut ex uno unum eumdem ex sua eminentia venire, ut sit supra omnia. Præterea ego lubens ab ipsis petiero utrum ittam supra omnia eminentiam daturi sint sub- stantialem, et quæ auferri non possit Filio, an instar accidentis extrinsecus invectam. Si ergo ascititia præditum ipsum esse dicent eminentia, et adventitiis honoribus gloriari, necesse erit porro fateri Unigenitum gloria quandoque posse carere, et acquisitam, ut ipsi loquuntur, exuere gratiam, et illa excellentia supra res omnes orbatum, spo- liari ea quanı modo mirantur excellentia, siquidem accidens amitti potest quando e subjecti non de- pendet essentia. Mutatio igitur et alteratio cadet in Filium, et mentitur Psalmista dum vanis eum ornat laudibus in hunc modum : « Cœli peribunt, tu auten pernanes, et omnes sicut vestimentur veterascent, et sicut opertorium volves eos, et mu- tabuntur : tu antem idem es, et armi tui non def- cient ”. › Quomodo enim idem erit, si concidit nobiscum, idque mutationibus in deterius ? Frustra autem, ut apparet, de se etiam ipse gloriatur, di- cens : « Videle, videle, quia ego sum, et non est Deus præter me". › Quomodo vero non ad ipsum quoque Patrem Filii mutationes pertinebunt, siqui- dem est character et imago ejus per omnia simi- lis **? Erit igitur mutabilis nobis Deus ac Pater, et adventitiam habebit supra res omnes excellentiam : reliqua taceo. Exemplar quippe sibi quæ sunt ima- ginis necessario vindicabit. Sed tantarum indigni- tatum et absurditatum horrore tacti respondebunt D ascititiam ei non esse eminentiam, sed substantia- lemn potius, quæ auferri nequeat. Verum, boni, quomodo nobiscum vel inviti non fatebimini, Filium, cum Deus sit secundum naturam, supra omnia esse, ideoque ex sola Dei ac Patris sub- stantia procedere? Nam si nihil est creatum quod universi ratione et significatu non constringatur, supra universa autem est Filius, ut alius nimirum ab universis et substantiali supra universa emi- nentia prædius, nec idem exsistens secundum naturam cum universis, quomodo non erit tandem Deus verus? Qui enim extra creaturarum multitu- C 5. I Cor. xt, 7.

Β • Πατρὸς διαλάμψας λόγος, ιδιάζουσαν ἔχων τὴν ἄνω- Α δεν γέννησιν, καὶ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τῆς τοῦ Πα τρὸς οὐσίας ὑπάρχων, ερχόμενος οὐκ ἀδικήσει τδ, πάντα, τὸ ἐν πᾶσιν ὡς μέρος τετάχθαι διαφυγών· ἔσται δὲ μᾶλλον ἐπάνω πάντων, ὡς ἕτερος παρ' αὐτὰ, καὶ φύσει, καὶ δυνάμει θεοπρεπεί, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦ γεννήσαντος ἰδιώμασιν. Αλλ' ἐροῦσι τυχόν, τὰς ἐκ τῆς ἐρεύνης ἀτοπίας δυσωπούμενοι· Εἰ ση- μαίνει τὸ < ἄνωθεν » τὸ ἐξ οὐρανῶν, ἀπὸ τῆς ἐνού- σης αὐτῷ κατὰ πάντων ὑπεροχῆς. Φέρε δὴ οὖν, ἀκρι- βέστερον βασανίζοντες τοῦ λεγομένου τὴν δύναμιν, ἴδωμεν πάλιν εἰς ποῖον αὐτοῖς καταστρέψει τέλος τὸ ἐγχείρημα. Πρῶτον μὲν οὖν ἀμαθές τε καὶ ἀδιανόητον κομιδῇ, τὸ αὐτὸν ἐκ τοῦ οἰκείου λέγειν ἀξιώματος ἔρχεσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ ὥσπερ ἀπό τινος τόπου, ἢ καὶ ὡς ἐξ ἑνὸς, ἕνα τὸν αὐτὸν ἐκ τῆς ἰδίας ὑπεροχῆς εἰς τὸ ἐπάνω πάντων εἶναι βαδίζειν. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀγὼ πυθοίμην ἂν ήδιστα λίαν αὐτῶν, τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχὴν, πότερόν ποτε δώσουσιν οὐσιώδη καὶ ἀναφαίρετον τῷ Υἱῷ, ἢ προσπεπορισμένην ἔξωθεν κατὰ λόγον τοῦ συμβεβηκότος. Εἰ μὲν οὖν ἐπίκτητον ἔχειν ἐροῦσιν αὐτὸν τὴν ὑπεροχὴν, καὶ ἐπακτοῖς ἐπισεμνύνεσθαι τοῖς ἀξιώμασιν, ἀνάγκη προσομολογεῖν ἔρημόν ποτε δόξης εἶναι δύνασθαι τὸν Μονογενῆ, καὶ τὴν ἐπίκτητον, ὡς ἐκεῖνοί φασιν, ἀποδύσασθαι χάριν, καὶ τὸ ἐπάνω πάντων είναι ζη- μιωθέντα, φαίνεσθαι γυμνὸν ἧς ἄρτι θαυμάζουσιν ὑπεροχής, εἴπερ ἐστὶ τὸ συμβεβηκὸς ἀπόβλητον, ότε μὴ τῆς οὐσίας ἅπτετα: τοῦ ὑποκειμένου. Εσται τοιγαρ οὖν μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις περὶ τὸν Υἱόν· καὶ δια- ψεύσεται μὲν εἰκαίοις αὐτὸν ἀναμέλπων ῥήμασιν ὁ Μελωδός· « Οἱ οὐρανοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις, καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς, καὶ ἀλλαγήσονται· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. » Ποῦ γὰρ ὁ αὐτὸς, εἰ μεταπίπτει σὺν ἡμῖν, καὶ τοῦτο ταῖς εἰς τὰ χείρω μεταβολαῖς ; Μάτην δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ κατασεμνύνεται λέγων· . "Ιδετε, ἴδετε, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν ἐμοῦ. » Πῶς δὲ οὐχὶ καὶ εἰς αὐτὸν ἀναβήσεται τὸν Πατέρα τὰ τοῦ Γεννήματος πάθη, χαρακτήρ εἴπερ ἐστὶ καὶ εἰκὼν ἀπαράλλακτος αὐτοῦ; Ἔσται δὴ οὖν ἄλλοιω- τὸς μὲν ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, έχει δὲ προσγεγο νότως τὴν κατά πάντων ὑπεροχὴν, καὶ σιωπῶ τὸ λειπόμενον. Οἰκειώσεται γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης τὰ ἐν τῇ εἰκόνι τὸ ἀρχέτυπον. ᾿Αλλ᾽ ἐπίκτητον μὲν οὐκ ἐροῦσιν ἔχειν αὐτὸν τὴν ὑπεροχὴν πρὸς τὰς τοιαύτας τῶν λογισμῶν δυσχερείας τε ὁμοῦ καὶ ἀτοπίας ἀποφρίττοντες, οὐσιώδη δὲ μᾶλλον καὶ ἀναφαίρετον. Εἶτα πάλιν, ὦ βέλτιστοι, πῶς ἡμῖν οὐ συνερεῖτε, καὶ ἔχοντες, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς ἐπάνω πάντων ἐστὶ, διὰ τοῦτο καὶ ἐκ μόνης ἔρχεται τῆς οὐ- σίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ; Εἰ γὰρ οὐδέν ἐστι τῶν γενητῶν, ὁ μὴ τῇ τοῦ παντὸς δυνάμει περισχοινίζεται, ἐπάνω δὲ πάντων ἐστὶν ὁ Υἱὸς, ὡς ἕτερος δηλονότι παρὰ πάντα, καὶ οὐσιώδη κατὰ πάντων ἔχων τὴν ὑπεροχὴν, καὶ οὐχ ὁ αὐτὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων τοῖς ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. Deo Patre effulsit, peculiarem babens illam superue xal sa Psal. ci, 27, 28. [sa. SLV, generationem, et ex Patris substantia tanquam ex fonte manans, nihil detrimenti omnibus af- feret, cum in omnium numero tanquam pars eo- rum esse nequeat: sed erit polius supra omnia, tanquam aliud ab ipsis, cum natura, tum virtute divina, aliisque genitoris proprietatibus. Sed earum absurditatum pudore confusi forsan objicient: Si ‹ desursum idem est ac de cœlo, ex eo quod universis supereminet, id significat. Agedum ergo vim illius dicti accuratius perpendentes, rursum videamus quem exitum habituri sint éorum co- natus. Primum itaque imperiti ac plane dementis est dicere, Filium ipsum a sua dignitate venire, et velut ex aliquo loco, sive etiam velut ex uno unum eumdem ex sua eminentia venire, ut sit supra omnia. Præterea ego lubens ab ipsis petiero utrum ittam supra omnia eminentiam daturi sint sub- stantialem, et quæ auferri non possit Filio, an instar accidentis extrinsecus invectam. Si ergo ascititia præditum ipsum esse dicent eminentia, et adventitiis honoribus gloriari, necesse erit porro fateri Unigenitum gloria quandoque posse carere, et acquisitam, ut ipsi loquuntur, exuere gratiam, et illa excellentia supra res omnes orbatum, spo- liari ea quanı modo mirantur excellentia, siquidem accidens amitti potest quando e subjecti non de- pendet essentia. Mutatio igitur et alteratio cadet in Filium, et mentitur Psalmista dum vanis eum ornat laudibus in hunc modum : « Cœli peribunt, tu auten pernanes, et omnes sicut vestimentur veterascent, et sicut opertorium volves eos, et mu- tabuntur : tu antem idem es, et armi tui non def- cient ”. › Quomodo enim idem erit, si concidit nobiscum, idque mutationibus in deterius ? Frustra autem, ut apparet, de se etiam ipse gloriatur, di- cens : « Videle, videle, quia ego sum, et non est Deus præter me". › Quomodo vero non ad ipsum quoque Patrem Filii mutationes pertinebunt, siqui- dem est character et imago ejus per omnia simi- lis **? Erit igitur mutabilis nobis Deus ac Pater, et adventitiam habebit supra res omnes excellentiam : reliqua taceo. Exemplar quippe sibi quæ sunt ima- ginis necessario vindicabit. Sed tantarum indigni- tatum et absurditatum horrore tacti respondebunt D ascititiam ei non esse eminentiam, sed substantia- lemn potius, quæ auferri nequeat. Verum, boni, quomodo nobiscum vel inviti non fatebimini, Filium, cum Deus sit secundum naturam, supra omnia esse, ideoque ex sola Dei ac Patris sub- stantia procedere? Nam si nihil est creatum quod universi ratione et significatu non constringatur, supra universa autem est Filius, ut alius nimirum ab universis et substantiali supra universa emi- nentia prædius, nec idem exsistens secundum naturam cum universis, quomodo non erit tandem Deus verus? Qui enim extra creaturarum multitu- C 5. I Cor. xt, 7.

Δ πᾶσι, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν Θεὸς ἀληθινός ; Ο γὰρ ΙΙΙ, 31. τῆς τῶν ποιημάτων πληθύος οὐσιωδῶς ἐκκείμενος, καὶ τὸ ἐν γενητοῖς τετάχθαι κατὰ φύσιν ἐκδραμών, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ Θεός ; Μεσολαβοῦν γὰρ ὁρῶμεν οὐδὲν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας ὑφεστώσης λόγον. Κτίσις γὰρ ἡ βασιλευομένη, καὶ ἐπ' αὐτῇ νοεῖται Θεός. Οὐκοῦν εἰ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, ἐγεν νήθη δὲ ἀῤῥήτως ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν τὸ ι ἄνωθεν » σημαίνει, διὰ τοῦτό τε ἐπάνω πάντων ἐστὶν ὁ Μονογενής, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτῆς ὁρ[μ]ώμενος. ῾Ο ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Οὐκ ἐσομέτρως ἐνεργήσαι, φησίν, εἰς τὸ δύνασθαι πείθειν ὁ γηγενής τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ. Λα- λήσει μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐν μόνῃ συμβούλου κείσεται τάξει, ὅλας τοῖς παιδευομέ νοις ἐπιτρέψας τὰς τοῦ βούλεσθαι πιστεύσειν ἡνίας· ὁ δὲ ἄνωθεν ἐρχόμενος, ὡς Θεός, θείᾳ τινὶ καὶ ἀῤῥήτῳ χάριτι καταχρώσας τὸν λόγον, ταῖς τῶν προσιόντων ἐνίησιν ἀκοαῖς. Οσῳ δὲ ἀμείνων ἐστὶ κατὰ φύσιν, τοσούτῳ δὴ πάντως ἐνεργήσει γοργότερον. Χρησίμως δὲ λίαν ὁ μακάριος Βαπτιστής πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μα θητὰς τὰ τοιαῦτά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος δόξης έθεώρουν ἡττώμενον, ἐπί τε τούτῳ λοιπὸν οὐ μετρίως ἐσκανδαλίζοντο, (διὸ δὴ καὶ προσα ῄεσαν λέγοντες·ι Ραβδι, ὃς ἦν μετὰ σοῦ ἐν τῷ πέ- ραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ίδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν») ἀναγκαίως ὁ πνευματοφόρος, τὸ τοῦ σκανδάλου πάθος ὑποτεμνόμενος, ὑγιᾶ τε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαιοτάτοις διάληψιν ἐντιθεὶς, ἐξηγεῖται μὲν τοῦ Σωτῆρος τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, διδά- σκει δὲ οὐδὲν ἧττον τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν ἤδη πάντες ἐπ' ἐκεῖνον ἐβάδιζον, καὶ τὸ δι᾽ ὕδατος μόνου παρα- τρέχοντες βάπτισμα, τῷ θειοτέρῳ καὶ τελειοτέρῳ προσῄεσαν, τῷ διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλαδή. ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. Τοῦτο μαρτυρεῖ, ὅτι πλείστη, φησὶν, καὶ ἀσύγκρι τος ἡ διαφορὰ τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς πρὸς τὸν ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνοντα Θεὸν Λόγον. Εἰ μὴ δι- δάσκειν ἀξιόχρεως ἐγὼ, καὶ εἰ μόνος ὑμῖν ὁ ἐμὸς οὐκ ἐξαρκέσει λόγος, αὐτὸς ἐπιβεβαιώσει μαρτυρῶν ὁ Υἱός, ἀκαταλήπτῳ μέτρῳ διεστάναι τὸ γηγενὲς τῆς ἐπάνω πάντων ἀρχῆς· διαλεγόμενος δέ που πρὸς τοὺς ἀνοσίους Ἰουδαίους, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Κάτω μὲν γὰρ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν εἶναί φησιν, ὡς ὑποκει- μένην καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης δουλεύουσαν τῷ πρὸς τὸ εἶναι καλοῦντι θεῷ· ἄνω δὲ πάλιν τὴν θείαν καὶ ἄρ ῥητον δεσπόζουσαν φύσιν, ὡς πάντα ὑπὸ πόδας ἔχου- σαν τὰ γενητὰ, καὶ τῷ τῆς ἐξουσίας ὑποθεῖσαν ζυγῷ. Οὐ μάτην δὲ ταῦτα τοῖς ἀνωτέρω προστέθεικεν ὁ μα κάριος Βαπτιστής· ἵνα γὰρ μὴ νομίζηται παρὰ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, εἰκαίους ἀναπλάττεσθαι λογισμούς, αἰδοῖ δὲ τοῦ μὴ δοκεῖν εὐλόγως ἡττῆσθαι Χριστοῦ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dinem substantialiter est positus, nec natura sua potest in earum ordine collocari, quidnam aliud demum erit nisi Deus? Nihil quippe interjectum videmus, quantum ad subsistentis essentiæ ratio- pem attinet, Creatura enim imperio subjacet, su- praque eam positus Deus intelligitur. Igitur si Deus secundum naturam est Filius, et ex Deo ac Patre ineffabiliter est genitus, genitoris naturam illa vox • desursum, significat, ideoque supra universa est Unigenitus, maxime cum ex ipsa esse videatur. III, 31. Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur. Non eadem est persuadendi vis et facultas terri- genæ, quæ supremo universi Deo. Loquitur enim de terra, qua homo, et consultoris locum tantum obtinet, totas credendi habenas auditoribus per- mittens sed qui superne venit ut Deus, divina quadam et ineſſabili gratia tinctum sermonem di- scipulorum auribus injicit. Quanto vero potior est natura, tanto certe erit efficacior. Admodum au- tem utiliter beatus Baptista suis discipulis hæc inculcat. Nam cum viderent ipsum Salvatoris gloriæ cedere, eoque nomine non parum offende- rentur, ideoque venissent ad eum, dicentes : ‹ Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu Lestimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum 36; › necessario vir divino Spiritu affatus offensionem amovet, suisque disci- pulis rerum necessariarum cogitationem injiciens, exponit quidem Salvatoris supra universa eminen- tiam, nihilominus vero causam edocet ob quam ad illum jam omnes confluerent, et aquæ baptismo relicto ad diviniorem et perfectiorem, qui per Spiritum sanctum fiebat nimirum, se reciperent. est. Qui de cœlo venit, super omnes B Hoc testatur, inquit, plurimos et incomparabili intervallo terrenos homines a Deo Verbo, quod superne et colitus descendit, superari. Cui con- firmando nisi sim idoneus, et si quæ dicturus sum sola non sufficiant, ipse testis accedet Filius, et incomprehensibili spatio distare terrenum ab illo D summo rerum omnium principe docebit. Quippe alicubi Salvator impios Judæos alloquens: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum "7., Deor- sum enim rerum creatarum naturam ait esse, ut subjectam, et ut ex necessitate Deo ad esse vocanti servientem. Sursum vero, divinam et inef- fabilem dominatricem illam naturam, utpote quæ res creatas pedibus suis subjectas habet, et po- testatis suæ jugo subditas. Non frustra autem liæc beatus Baptista superioribus adjecit. Ne suis enim discipulis vanas rationes fingere putaretur, et qua- si puderet sine causa Christo inferiorem videri, se Joan. ut, 20. sf Joan. viii, 25.

Δ πᾶσι, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν Θεὸς ἀληθινός ; Ο γὰρ ΙΙΙ, 31. τῆς τῶν ποιημάτων πληθύος οὐσιωδῶς ἐκκείμενος, καὶ τὸ ἐν γενητοῖς τετάχθαι κατὰ φύσιν ἐκδραμών, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ Θεός ; Μεσολαβοῦν γὰρ ὁρῶμεν οὐδὲν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας ὑφεστώσης λόγον. Κτίσις γὰρ ἡ βασιλευομένη, καὶ ἐπ' αὐτῇ νοεῖται Θεός. Οὐκοῦν εἰ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, ἐγεν νήθη δὲ ἀῤῥήτως ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν τὸ ι ἄνωθεν » σημαίνει, διὰ τοῦτό τε ἐπάνω πάντων ἐστὶν ὁ Μονογενής, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτῆς ὁρ[μ]ώμενος. ῾Ο ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Οὐκ ἐσομέτρως ἐνεργήσαι, φησίν, εἰς τὸ δύνασθαι πείθειν ὁ γηγενής τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ. Λα- λήσει μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐν μόνῃ συμβούλου κείσεται τάξει, ὅλας τοῖς παιδευομέ νοις ἐπιτρέψας τὰς τοῦ βούλεσθαι πιστεύσειν ἡνίας· ὁ δὲ ἄνωθεν ἐρχόμενος, ὡς Θεός, θείᾳ τινὶ καὶ ἀῤῥήτῳ χάριτι καταχρώσας τὸν λόγον, ταῖς τῶν προσιόντων ἐνίησιν ἀκοαῖς. Οσῳ δὲ ἀμείνων ἐστὶ κατὰ φύσιν, τοσούτῳ δὴ πάντως ἐνεργήσει γοργότερον. Χρησίμως δὲ λίαν ὁ μακάριος Βαπτιστής πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μα θητὰς τὰ τοιαῦτά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος δόξης έθεώρουν ἡττώμενον, ἐπί τε τούτῳ λοιπὸν οὐ μετρίως ἐσκανδαλίζοντο, (διὸ δὴ καὶ προσα ῄεσαν λέγοντες·ι Ραβδι, ὃς ἦν μετὰ σοῦ ἐν τῷ πέ- ραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ίδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν») ἀναγκαίως ὁ πνευματοφόρος, τὸ τοῦ σκανδάλου πάθος ὑποτεμνόμενος, ὑγιᾶ τε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαιοτάτοις διάληψιν ἐντιθεὶς, ἐξηγεῖται μὲν τοῦ Σωτῆρος τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, διδά- σκει δὲ οὐδὲν ἧττον τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν ἤδη πάντες ἐπ' ἐκεῖνον ἐβάδιζον, καὶ τὸ δι᾽ ὕδατος μόνου παρα- τρέχοντες βάπτισμα, τῷ θειοτέρῳ καὶ τελειοτέρῳ προσῄεσαν, τῷ διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλαδή. ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. Τοῦτο μαρτυρεῖ, ὅτι πλείστη, φησὶν, καὶ ἀσύγκρι τος ἡ διαφορὰ τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς πρὸς τὸν ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνοντα Θεὸν Λόγον. Εἰ μὴ δι- δάσκειν ἀξιόχρεως ἐγὼ, καὶ εἰ μόνος ὑμῖν ὁ ἐμὸς οὐκ ἐξαρκέσει λόγος, αὐτὸς ἐπιβεβαιώσει μαρτυρῶν ὁ Υἱός, ἀκαταλήπτῳ μέτρῳ διεστάναι τὸ γηγενὲς τῆς ἐπάνω πάντων ἀρχῆς· διαλεγόμενος δέ που πρὸς τοὺς ἀνοσίους Ἰουδαίους, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Κάτω μὲν γὰρ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν εἶναί φησιν, ὡς ὑποκει- μένην καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης δουλεύουσαν τῷ πρὸς τὸ εἶναι καλοῦντι θεῷ· ἄνω δὲ πάλιν τὴν θείαν καὶ ἄρ ῥητον δεσπόζουσαν φύσιν, ὡς πάντα ὑπὸ πόδας ἔχου- σαν τὰ γενητὰ, καὶ τῷ τῆς ἐξουσίας ὑποθεῖσαν ζυγῷ. Οὐ μάτην δὲ ταῦτα τοῖς ἀνωτέρω προστέθεικεν ὁ μα κάριος Βαπτιστής· ἵνα γὰρ μὴ νομίζηται παρὰ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, εἰκαίους ἀναπλάττεσθαι λογισμούς, αἰδοῖ δὲ τοῦ μὴ δοκεῖν εὐλόγως ἡττῆσθαι Χριστοῦ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dinem substantialiter est positus, nec natura sua potest in earum ordine collocari, quidnam aliud demum erit nisi Deus? Nihil quippe interjectum videmus, quantum ad subsistentis essentiæ ratio- pem attinet, Creatura enim imperio subjacet, su- praque eam positus Deus intelligitur. Igitur si Deus secundum naturam est Filius, et ex Deo ac Patre ineffabiliter est genitus, genitoris naturam illa vox • desursum, significat, ideoque supra universa est Unigenitus, maxime cum ex ipsa esse videatur. III, 31. Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur. Non eadem est persuadendi vis et facultas terri- genæ, quæ supremo universi Deo. Loquitur enim de terra, qua homo, et consultoris locum tantum obtinet, totas credendi habenas auditoribus per- mittens sed qui superne venit ut Deus, divina quadam et ineſſabili gratia tinctum sermonem di- scipulorum auribus injicit. Quanto vero potior est natura, tanto certe erit efficacior. Admodum au- tem utiliter beatus Baptista suis discipulis hæc inculcat. Nam cum viderent ipsum Salvatoris gloriæ cedere, eoque nomine non parum offende- rentur, ideoque venissent ad eum, dicentes : ‹ Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu Lestimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum 36; › necessario vir divino Spiritu affatus offensionem amovet, suisque disci- pulis rerum necessariarum cogitationem injiciens, exponit quidem Salvatoris supra universa eminen- tiam, nihilominus vero causam edocet ob quam ad illum jam omnes confluerent, et aquæ baptismo relicto ad diviniorem et perfectiorem, qui per Spiritum sanctum fiebat nimirum, se reciperent. est. Qui de cœlo venit, super omnes B Hoc testatur, inquit, plurimos et incomparabili intervallo terrenos homines a Deo Verbo, quod superne et colitus descendit, superari. Cui con- firmando nisi sim idoneus, et si quæ dicturus sum sola non sufficiant, ipse testis accedet Filius, et incomprehensibili spatio distare terrenum ab illo D summo rerum omnium principe docebit. Quippe alicubi Salvator impios Judæos alloquens: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum "7., Deor- sum enim rerum creatarum naturam ait esse, ut subjectam, et ut ex necessitate Deo ad esse vocanti servientem. Sursum vero, divinam et inef- fabilem dominatricem illam naturam, utpote quæ res creatas pedibus suis subjectas habet, et po- testatis suæ jugo subditas. Non frustra autem liæc beatus Baptista superioribus adjecit. Ne suis enim discipulis vanas rationes fingere putaretur, et qua- si puderet sine causa Christo inferiorem videri, se Joan. ut, 20. sf Joan. viii, 25.

Δ πᾶσι, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν Θεὸς ἀληθινός ; Ο γὰρ ΙΙΙ, 31. τῆς τῶν ποιημάτων πληθύος οὐσιωδῶς ἐκκείμενος, καὶ τὸ ἐν γενητοῖς τετάχθαι κατὰ φύσιν ἐκδραμών, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ Θεός ; Μεσολαβοῦν γὰρ ὁρῶμεν οὐδὲν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας ὑφεστώσης λόγον. Κτίσις γὰρ ἡ βασιλευομένη, καὶ ἐπ' αὐτῇ νοεῖται Θεός. Οὐκοῦν εἰ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, ἐγεν νήθη δὲ ἀῤῥήτως ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν τὸ ι ἄνωθεν » σημαίνει, διὰ τοῦτό τε ἐπάνω πάντων ἐστὶν ὁ Μονογενής, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτῆς ὁρ[μ]ώμενος. ῾Ο ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Οὐκ ἐσομέτρως ἐνεργήσαι, φησίν, εἰς τὸ δύνασθαι πείθειν ὁ γηγενής τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ. Λα- λήσει μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐν μόνῃ συμβούλου κείσεται τάξει, ὅλας τοῖς παιδευομέ νοις ἐπιτρέψας τὰς τοῦ βούλεσθαι πιστεύσειν ἡνίας· ὁ δὲ ἄνωθεν ἐρχόμενος, ὡς Θεός, θείᾳ τινὶ καὶ ἀῤῥήτῳ χάριτι καταχρώσας τὸν λόγον, ταῖς τῶν προσιόντων ἐνίησιν ἀκοαῖς. Οσῳ δὲ ἀμείνων ἐστὶ κατὰ φύσιν, τοσούτῳ δὴ πάντως ἐνεργήσει γοργότερον. Χρησίμως δὲ λίαν ὁ μακάριος Βαπτιστής πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μα θητὰς τὰ τοιαῦτά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος δόξης έθεώρουν ἡττώμενον, ἐπί τε τούτῳ λοιπὸν οὐ μετρίως ἐσκανδαλίζοντο, (διὸ δὴ καὶ προσα ῄεσαν λέγοντες·ι Ραβδι, ὃς ἦν μετὰ σοῦ ἐν τῷ πέ- ραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ίδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν») ἀναγκαίως ὁ πνευματοφόρος, τὸ τοῦ σκανδάλου πάθος ὑποτεμνόμενος, ὑγιᾶ τε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαιοτάτοις διάληψιν ἐντιθεὶς, ἐξηγεῖται μὲν τοῦ Σωτῆρος τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, διδά- σκει δὲ οὐδὲν ἧττον τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν ἤδη πάντες ἐπ' ἐκεῖνον ἐβάδιζον, καὶ τὸ δι᾽ ὕδατος μόνου παρα- τρέχοντες βάπτισμα, τῷ θειοτέρῳ καὶ τελειοτέρῳ προσῄεσαν, τῷ διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλαδή. ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. Τοῦτο μαρτυρεῖ, ὅτι πλείστη, φησὶν, καὶ ἀσύγκρι τος ἡ διαφορὰ τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς πρὸς τὸν ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνοντα Θεὸν Λόγον. Εἰ μὴ δι- δάσκειν ἀξιόχρεως ἐγὼ, καὶ εἰ μόνος ὑμῖν ὁ ἐμὸς οὐκ ἐξαρκέσει λόγος, αὐτὸς ἐπιβεβαιώσει μαρτυρῶν ὁ Υἱός, ἀκαταλήπτῳ μέτρῳ διεστάναι τὸ γηγενὲς τῆς ἐπάνω πάντων ἀρχῆς· διαλεγόμενος δέ που πρὸς τοὺς ἀνοσίους Ἰουδαίους, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Κάτω μὲν γὰρ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν εἶναί φησιν, ὡς ὑποκει- μένην καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης δουλεύουσαν τῷ πρὸς τὸ εἶναι καλοῦντι θεῷ· ἄνω δὲ πάλιν τὴν θείαν καὶ ἄρ ῥητον δεσπόζουσαν φύσιν, ὡς πάντα ὑπὸ πόδας ἔχου- σαν τὰ γενητὰ, καὶ τῷ τῆς ἐξουσίας ὑποθεῖσαν ζυγῷ. Οὐ μάτην δὲ ταῦτα τοῖς ἀνωτέρω προστέθεικεν ὁ μα κάριος Βαπτιστής· ἵνα γὰρ μὴ νομίζηται παρὰ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, εἰκαίους ἀναπλάττεσθαι λογισμούς, αἰδοῖ δὲ τοῦ μὴ δοκεῖν εὐλόγως ἡττῆσθαι Χριστοῦ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dinem substantialiter est positus, nec natura sua potest in earum ordine collocari, quidnam aliud demum erit nisi Deus? Nihil quippe interjectum videmus, quantum ad subsistentis essentiæ ratio- pem attinet, Creatura enim imperio subjacet, su- praque eam positus Deus intelligitur. Igitur si Deus secundum naturam est Filius, et ex Deo ac Patre ineffabiliter est genitus, genitoris naturam illa vox • desursum, significat, ideoque supra universa est Unigenitus, maxime cum ex ipsa esse videatur. III, 31. Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur. Non eadem est persuadendi vis et facultas terri- genæ, quæ supremo universi Deo. Loquitur enim de terra, qua homo, et consultoris locum tantum obtinet, totas credendi habenas auditoribus per- mittens sed qui superne venit ut Deus, divina quadam et ineſſabili gratia tinctum sermonem di- scipulorum auribus injicit. Quanto vero potior est natura, tanto certe erit efficacior. Admodum au- tem utiliter beatus Baptista suis discipulis hæc inculcat. Nam cum viderent ipsum Salvatoris gloriæ cedere, eoque nomine non parum offende- rentur, ideoque venissent ad eum, dicentes : ‹ Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu Lestimonium perhibuisti, ecce, hic baptizat, et omnes veniunt ad eum 36; › necessario vir divino Spiritu affatus offensionem amovet, suisque disci- pulis rerum necessariarum cogitationem injiciens, exponit quidem Salvatoris supra universa eminen- tiam, nihilominus vero causam edocet ob quam ad illum jam omnes confluerent, et aquæ baptismo relicto ad diviniorem et perfectiorem, qui per Spiritum sanctum fiebat nimirum, se reciperent. est. Qui de cœlo venit, super omnes B Hoc testatur, inquit, plurimos et incomparabili intervallo terrenos homines a Deo Verbo, quod superne et colitus descendit, superari. Cui con- firmando nisi sim idoneus, et si quæ dicturus sum sola non sufficiant, ipse testis accedet Filius, et incomprehensibili spatio distare terrenum ab illo D summo rerum omnium principe docebit. Quippe alicubi Salvator impios Judæos alloquens: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum "7., Deor- sum enim rerum creatarum naturam ait esse, ut subjectam, et ut ex necessitate Deo ad esse vocanti servientem. Sursum vero, divinam et inef- fabilem dominatricem illam naturam, utpote quæ res creatas pedibus suis subjectas habet, et po- testatis suæ jugo subditas. Non frustra autem liæc beatus Baptista superioribus adjecit. Ne suis enim discipulis vanas rationes fingere putaretur, et qua- si puderet sine causa Christo inferiorem videri, se Joan. ut, 20. sf Joan. viii, 25.

μείζονα μὲν λέγειν καὶ ἄνωθεν αὐτὸν, ἑαυτὸν δὲ κά - τωθεν καὶ ἀπὸ τῆς γῆς· ἀναγκαίως ἀφ᾽ ὧν αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τὴν τῶν εἰρημένων ἐπισφραγίζει δύναμιν, καὶ πρόφασιν μὲν, οὐ καθάπερ ᾤοντο κενήν, ἀληθείας δὲ μᾶλλον ἀπόδειξιν, ἐπιδεικνύει τὴν ἐξ- ήγησιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἑτέρα φαίνεται τοῦ στίχου γραφή - Ο γὰρ ἑώρακε, φησὶ, καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρ- τυρεῖ· Φέρε καὶ εἰς αὐτὴν ὀλίγα διαλεξόμεθα. Τὰς ἐφ᾿ ἑκάστῳ τῶν πραγμάτων πληροφορίας, διὰ δύο μάλιστα τῶν κυριωτέρων αισθήσεων λαμβάνειν πεφύκαμεν τε καὶ κατειθίσμεθα, ὄψεως δὴ λέγω καὶ ἀκοῆς· αὐτ ἠκοοί τε γὰρ καὶ αὐτεπίσκοποι γεγενημένοι τινῶν, ἐπὶ τὸ λέγειν ἀνενδοιάστως περὶ αὐτῶν ἐρχόμεθα. ᾿Αναπείθων τοιγαροῦν, δρομαίως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πιο στεύειν ἰέναι τῷ Χριστῷ, λαλεῖ γὰρ, ὅπερ οίδε, φησίν, ἀκριβῶς· λαμβάνει δὲ πάλιν ὡς ἐξ ὁμοιότη- της τῆς καθ' ἡμᾶς, ἵνα νοῶμεν θεοπρεπέστερον, καί φησιν· « Ο ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ. ο Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Οὐχ ὡς μηδενὸς δεχομένου τὴν μαρτυρίαν (ὅτι δὴ καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχει Χριστὸς, ἄνωθέν τε καὶ ἐκ Πατρὸς ὁρμώμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί), τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ μακάριος Βαπτιστής (πολλοὶ γὰρ ἐδέξαντο καὶ πεπισκεύκασι, καὶ πρό γε πάντων ὁ Πέτρος, εἰπών· « Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος » )· ἀλλ' ὡς τῶν ἁπάντων αὐτὸς ἀκριβέ- στερον τὸ μέγα τοῦ λαλοῦντος ἐννοήσας ἀξίωμα, μου νονουχί κατασείσας τὴν κεφαλὴν, καὶ μηρῷ τὴν δε- ξιὰν ἐπικροτήσας, ἀποθαυμάζει τῶν ἀπειθούντων αὐτῷ τὴν ἀπόνοιαν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Οτι θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁ Χριστός. Ὁ λαμβάνων αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθὴς ἐστιν. Οὐχ ἑτέρως ἣν ἐπιδεῖξαι τὴν τῶν ἀπειθούντων ἀσέβειαν, εἰ μὴ τῶν πιστευόντων τὸ λαμπρὸν ἐξεκα- λύφθη κατόρθωμα· τῇ γὰρ τῶν ἀγαθῶν ἀντιπαρα θέσει τὸ φαῦλον εὐκόλως διαγινώσκεται, καὶ τῶν ἀμεινόνων ἡ γνῶσις ἐλέγχει τὰ αἰσχίονα. Εἴτις οὖν, φησί, τοῖς τοῦ ἄνωθεν ήκοντος ἐπινεύσεις λόγοις, κατ- εσφράγισέ τε καὶ έξησφαλίσατο διὰ τῆς συν[αιν]έσεως, ὅτι τὸ ἀψευδεῖν ἀεὶ τῇ θείᾳ συνηθές τε καὶ φιλαίτα- τον φύσει. Ἀπὸ δὴ τούτου πρόδηλον λοιπὸν τοῖς ὁρῶσι τὸ ἐναντίον· καταμαρτυρήσει γὰρ πάντως ὁ τὴν πίσ στιν ἀποκρουόμενος, ὅτι ὁ Θεὸς οὐκ ἔστιν ἀληθής. Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμο- ουσιότητος ἐξέλκει τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν διὰ τῶν εἰρημένων ἐπιδεικνύει. Εἰ γὰρ ὁ τοῖς παρ' αὐτοῦ λαλουμένοις πειθόμενος, δεχόμενος δὲ τὴν μαρτυρίαν, ήνπερ ἂν αὐτὸς ποιοῖτο περὶ ἑαυτοῦ, κατεσφράγισε τε καὶ ἐπεψηφίσατο καλῶς, ὅτι δὴ ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστι· πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Χριστὸς, ὁ καὶ διὰ τῆς πίστεως τῶν ἔναγχος εξρημένων ἀληθῆς ἐπιμαρτυρούμενος; Η λεγέτω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A ipsum majorem et desursum dicere, se vero B C deorsum, et de terra, necessario ex Salvatoris ipsius verbis dictorum sententiam comprobat, et ostendit eam expositionem non esse, ut existima- bant, inanem, sed claram potius demonstrationem veritatis. Quoniam autem in versiculo aliter quo- que scriptum videtur : 111, 32. Quod enim vidit, inquit, et audivit, hoc testatur; Agedum pauca quædam in illud disseramus. Duo nobis sunt sensus, quibus potissimum solemus de rerum veritate fieri certiores, visus nimirum et auditus. Quæ enim audivimus ipsi, ac vidimus, de iis certo et iudubitate loquimur. Cum igitur eos ad Christi fidem arripiendam hortaretur, lo- quitur enim, inquit, quod apprime novit. Rursum a nobis similitudinem ducit, ut quod divinum est intelligamus, et ait : . Quod vidit et audivit, loc testatur. . III, 32. Et testimonium ejus nemo accipit. Non hæc ait beatus Baptista, quasi nemo testi- monium illud accipiat, quod Christus nimirum sit Deus secundum naturam, et superɲe atque ex Pa- tre delapsus super omnia sit constitutus: multi enim susceperunt, et crediderunt, et ipse imprimis Petrus, cum dixit : + Tu es Christus Filius Dei vivi s : » sed cum ipse accuratius quam cæteri omnes magnam loquentis dignitatem animo concepisset, tantum non moto capite, et femore dextra percusso, eorum demiratur amentiam qui ei non credunt. CAP. III. Quod Deus, et ex Deo secundum naturam sit Christus. III. 33. Qui accipit ejus testimonium, signavit quia Deus verax est. Non aliter ostendere poterat incredulorum im- pietatem, nisi credentium præclaram virtutem pa- lam faceret. Bonorum etenim collatione vitium facile dignoscitur, et honesti cognitione turpia produntur. Si quis ergo', inquit, ejus qui superne venit sermonem susceperit, obsignavit, et cognitione illa comprobavit, naturam divinam a mendacio D abhorrere. Hinc patet demum contrarium. Nam quisquis fidei nuntium remisit, testatur utique Deum veracem non esse. Observandum autem est porro, his verbis a consubstantialitate creaturæ Filium removeri, et Deum secundum naturam esse ostendi. Si enim qui ejus sermonibus credit, et testimonium quod ipse de seipso perhibet accipit, signavit ac probe confirmavit quod Deus verax est, quomodo Christus non intelligetur secundum naturam Deus, qui eorum quæ paulo ante dicta sunt auctoritate verax esse comprobatur? Alioqui dicat rursum nobis adversarius quomodo natura divina honoratur ut verax suscepto Salvatoris *8 Matth. xvi, 16.

μείζονα μὲν λέγειν καὶ ἄνωθεν αὐτὸν, ἑαυτὸν δὲ κά - τωθεν καὶ ἀπὸ τῆς γῆς· ἀναγκαίως ἀφ᾽ ὧν αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τὴν τῶν εἰρημένων ἐπισφραγίζει δύναμιν, καὶ πρόφασιν μὲν, οὐ καθάπερ ᾤοντο κενήν, ἀληθείας δὲ μᾶλλον ἀπόδειξιν, ἐπιδεικνύει τὴν ἐξ- ήγησιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἑτέρα φαίνεται τοῦ στίχου γραφή - Ο γὰρ ἑώρακε, φησὶ, καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρ- τυρεῖ· Φέρε καὶ εἰς αὐτὴν ὀλίγα διαλεξόμεθα. Τὰς ἐφ᾿ ἑκάστῳ τῶν πραγμάτων πληροφορίας, διὰ δύο μάλιστα τῶν κυριωτέρων αισθήσεων λαμβάνειν πεφύκαμεν τε καὶ κατειθίσμεθα, ὄψεως δὴ λέγω καὶ ἀκοῆς· αὐτ ἠκοοί τε γὰρ καὶ αὐτεπίσκοποι γεγενημένοι τινῶν, ἐπὶ τὸ λέγειν ἀνενδοιάστως περὶ αὐτῶν ἐρχόμεθα. ᾿Αναπείθων τοιγαροῦν, δρομαίως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πιο στεύειν ἰέναι τῷ Χριστῷ, λαλεῖ γὰρ, ὅπερ οίδε, φησίν, ἀκριβῶς· λαμβάνει δὲ πάλιν ὡς ἐξ ὁμοιότη- της τῆς καθ' ἡμᾶς, ἵνα νοῶμεν θεοπρεπέστερον, καί φησιν· « Ο ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ. ο Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Οὐχ ὡς μηδενὸς δεχομένου τὴν μαρτυρίαν (ὅτι δὴ καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχει Χριστὸς, ἄνωθέν τε καὶ ἐκ Πατρὸς ὁρμώμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί), τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ μακάριος Βαπτιστής (πολλοὶ γὰρ ἐδέξαντο καὶ πεπισκεύκασι, καὶ πρό γε πάντων ὁ Πέτρος, εἰπών· « Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος » )· ἀλλ' ὡς τῶν ἁπάντων αὐτὸς ἀκριβέ- στερον τὸ μέγα τοῦ λαλοῦντος ἐννοήσας ἀξίωμα, μου νονουχί κατασείσας τὴν κεφαλὴν, καὶ μηρῷ τὴν δε- ξιὰν ἐπικροτήσας, ἀποθαυμάζει τῶν ἀπειθούντων αὐτῷ τὴν ἀπόνοιαν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Οτι θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁ Χριστός. Ὁ λαμβάνων αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθὴς ἐστιν. Οὐχ ἑτέρως ἣν ἐπιδεῖξαι τὴν τῶν ἀπειθούντων ἀσέβειαν, εἰ μὴ τῶν πιστευόντων τὸ λαμπρὸν ἐξεκα- λύφθη κατόρθωμα· τῇ γὰρ τῶν ἀγαθῶν ἀντιπαρα θέσει τὸ φαῦλον εὐκόλως διαγινώσκεται, καὶ τῶν ἀμεινόνων ἡ γνῶσις ἐλέγχει τὰ αἰσχίονα. Εἴτις οὖν, φησί, τοῖς τοῦ ἄνωθεν ήκοντος ἐπινεύσεις λόγοις, κατ- εσφράγισέ τε καὶ έξησφαλίσατο διὰ τῆς συν[αιν]έσεως, ὅτι τὸ ἀψευδεῖν ἀεὶ τῇ θείᾳ συνηθές τε καὶ φιλαίτα- τον φύσει. Ἀπὸ δὴ τούτου πρόδηλον λοιπὸν τοῖς ὁρῶσι τὸ ἐναντίον· καταμαρτυρήσει γὰρ πάντως ὁ τὴν πίσ στιν ἀποκρουόμενος, ὅτι ὁ Θεὸς οὐκ ἔστιν ἀληθής. Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμο- ουσιότητος ἐξέλκει τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν διὰ τῶν εἰρημένων ἐπιδεικνύει. Εἰ γὰρ ὁ τοῖς παρ' αὐτοῦ λαλουμένοις πειθόμενος, δεχόμενος δὲ τὴν μαρτυρίαν, ήνπερ ἂν αὐτὸς ποιοῖτο περὶ ἑαυτοῦ, κατεσφράγισε τε καὶ ἐπεψηφίσατο καλῶς, ὅτι δὴ ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστι· πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Χριστὸς, ὁ καὶ διὰ τῆς πίστεως τῶν ἔναγχος εξρημένων ἀληθῆς ἐπιμαρτυρούμενος; Η λεγέτω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A ipsum majorem et desursum dicere, se vero B C deorsum, et de terra, necessario ex Salvatoris ipsius verbis dictorum sententiam comprobat, et ostendit eam expositionem non esse, ut existima- bant, inanem, sed claram potius demonstrationem veritatis. Quoniam autem in versiculo aliter quo- que scriptum videtur : 111, 32. Quod enim vidit, inquit, et audivit, hoc testatur; Agedum pauca quædam in illud disseramus. Duo nobis sunt sensus, quibus potissimum solemus de rerum veritate fieri certiores, visus nimirum et auditus. Quæ enim audivimus ipsi, ac vidimus, de iis certo et iudubitate loquimur. Cum igitur eos ad Christi fidem arripiendam hortaretur, lo- quitur enim, inquit, quod apprime novit. Rursum a nobis similitudinem ducit, ut quod divinum est intelligamus, et ait : . Quod vidit et audivit, loc testatur. . III, 32. Et testimonium ejus nemo accipit. Non hæc ait beatus Baptista, quasi nemo testi- monium illud accipiat, quod Christus nimirum sit Deus secundum naturam, et superɲe atque ex Pa- tre delapsus super omnia sit constitutus: multi enim susceperunt, et crediderunt, et ipse imprimis Petrus, cum dixit : + Tu es Christus Filius Dei vivi s : » sed cum ipse accuratius quam cæteri omnes magnam loquentis dignitatem animo concepisset, tantum non moto capite, et femore dextra percusso, eorum demiratur amentiam qui ei non credunt. CAP. III. Quod Deus, et ex Deo secundum naturam sit Christus. III. 33. Qui accipit ejus testimonium, signavit quia Deus verax est. Non aliter ostendere poterat incredulorum im- pietatem, nisi credentium præclaram virtutem pa- lam faceret. Bonorum etenim collatione vitium facile dignoscitur, et honesti cognitione turpia produntur. Si quis ergo', inquit, ejus qui superne venit sermonem susceperit, obsignavit, et cognitione illa comprobavit, naturam divinam a mendacio D abhorrere. Hinc patet demum contrarium. Nam quisquis fidei nuntium remisit, testatur utique Deum veracem non esse. Observandum autem est porro, his verbis a consubstantialitate creaturæ Filium removeri, et Deum secundum naturam esse ostendi. Si enim qui ejus sermonibus credit, et testimonium quod ipse de seipso perhibet accipit, signavit ac probe confirmavit quod Deus verax est, quomodo Christus non intelligetur secundum naturam Deus, qui eorum quæ paulo ante dicta sunt auctoritate verax esse comprobatur? Alioqui dicat rursum nobis adversarius quomodo natura divina honoratur ut verax suscepto Salvatoris *8 Matth. xvi, 16.

μείζονα μὲν λέγειν καὶ ἄνωθεν αὐτὸν, ἑαυτὸν δὲ κά - τωθεν καὶ ἀπὸ τῆς γῆς· ἀναγκαίως ἀφ᾽ ὧν αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Σωτὴρ, τὴν τῶν εἰρημένων ἐπισφραγίζει δύναμιν, καὶ πρόφασιν μὲν, οὐ καθάπερ ᾤοντο κενήν, ἀληθείας δὲ μᾶλλον ἀπόδειξιν, ἐπιδεικνύει τὴν ἐξ- ήγησιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἑτέρα φαίνεται τοῦ στίχου γραφή - Ο γὰρ ἑώρακε, φησὶ, καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρ- τυρεῖ· Φέρε καὶ εἰς αὐτὴν ὀλίγα διαλεξόμεθα. Τὰς ἐφ᾿ ἑκάστῳ τῶν πραγμάτων πληροφορίας, διὰ δύο μάλιστα τῶν κυριωτέρων αισθήσεων λαμβάνειν πεφύκαμεν τε καὶ κατειθίσμεθα, ὄψεως δὴ λέγω καὶ ἀκοῆς· αὐτ ἠκοοί τε γὰρ καὶ αὐτεπίσκοποι γεγενημένοι τινῶν, ἐπὶ τὸ λέγειν ἀνενδοιάστως περὶ αὐτῶν ἐρχόμεθα. ᾿Αναπείθων τοιγαροῦν, δρομαίως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πιο στεύειν ἰέναι τῷ Χριστῷ, λαλεῖ γὰρ, ὅπερ οίδε, φησίν, ἀκριβῶς· λαμβάνει δὲ πάλιν ὡς ἐξ ὁμοιότη- της τῆς καθ' ἡμᾶς, ἵνα νοῶμεν θεοπρεπέστερον, καί φησιν· « Ο ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ. ο Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Οὐχ ὡς μηδενὸς δεχομένου τὴν μαρτυρίαν (ὅτι δὴ καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχει Χριστὸς, ἄνωθέν τε καὶ ἐκ Πατρὸς ὁρμώμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί), τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ μακάριος Βαπτιστής (πολλοὶ γὰρ ἐδέξαντο καὶ πεπισκεύκασι, καὶ πρό γε πάντων ὁ Πέτρος, εἰπών· « Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος » )· ἀλλ' ὡς τῶν ἁπάντων αὐτὸς ἀκριβέ- στερον τὸ μέγα τοῦ λαλοῦντος ἐννοήσας ἀξίωμα, μου νονουχί κατασείσας τὴν κεφαλὴν, καὶ μηρῷ τὴν δε- ξιὰν ἐπικροτήσας, ἀποθαυμάζει τῶν ἀπειθούντων αὐτῷ τὴν ἀπόνοιαν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Οτι θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁ Χριστός. Ὁ λαμβάνων αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθὴς ἐστιν. Οὐχ ἑτέρως ἣν ἐπιδεῖξαι τὴν τῶν ἀπειθούντων ἀσέβειαν, εἰ μὴ τῶν πιστευόντων τὸ λαμπρὸν ἐξεκα- λύφθη κατόρθωμα· τῇ γὰρ τῶν ἀγαθῶν ἀντιπαρα θέσει τὸ φαῦλον εὐκόλως διαγινώσκεται, καὶ τῶν ἀμεινόνων ἡ γνῶσις ἐλέγχει τὰ αἰσχίονα. Εἴτις οὖν, φησί, τοῖς τοῦ ἄνωθεν ήκοντος ἐπινεύσεις λόγοις, κατ- εσφράγισέ τε καὶ έξησφαλίσατο διὰ τῆς συν[αιν]έσεως, ὅτι τὸ ἀψευδεῖν ἀεὶ τῇ θείᾳ συνηθές τε καὶ φιλαίτα- τον φύσει. Ἀπὸ δὴ τούτου πρόδηλον λοιπὸν τοῖς ὁρῶσι τὸ ἐναντίον· καταμαρτυρήσει γὰρ πάντως ὁ τὴν πίσ στιν ἀποκρουόμενος, ὅτι ὁ Θεὸς οὐκ ἔστιν ἀληθής. Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμο- ουσιότητος ἐξέλκει τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν διὰ τῶν εἰρημένων ἐπιδεικνύει. Εἰ γὰρ ὁ τοῖς παρ' αὐτοῦ λαλουμένοις πειθόμενος, δεχόμενος δὲ τὴν μαρτυρίαν, ήνπερ ἂν αὐτὸς ποιοῖτο περὶ ἑαυτοῦ, κατεσφράγισε τε καὶ ἐπεψηφίσατο καλῶς, ὅτι δὴ ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστι· πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Χριστὸς, ὁ καὶ διὰ τῆς πίστεως τῶν ἔναγχος εξρημένων ἀληθῆς ἐπιμαρτυρούμενος; Η λεγέτω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A ipsum majorem et desursum dicere, se vero B C deorsum, et de terra, necessario ex Salvatoris ipsius verbis dictorum sententiam comprobat, et ostendit eam expositionem non esse, ut existima- bant, inanem, sed claram potius demonstrationem veritatis. Quoniam autem in versiculo aliter quo- que scriptum videtur : 111, 32. Quod enim vidit, inquit, et audivit, hoc testatur; Agedum pauca quædam in illud disseramus. Duo nobis sunt sensus, quibus potissimum solemus de rerum veritate fieri certiores, visus nimirum et auditus. Quæ enim audivimus ipsi, ac vidimus, de iis certo et iudubitate loquimur. Cum igitur eos ad Christi fidem arripiendam hortaretur, lo- quitur enim, inquit, quod apprime novit. Rursum a nobis similitudinem ducit, ut quod divinum est intelligamus, et ait : . Quod vidit et audivit, loc testatur. . III, 32. Et testimonium ejus nemo accipit. Non hæc ait beatus Baptista, quasi nemo testi- monium illud accipiat, quod Christus nimirum sit Deus secundum naturam, et superɲe atque ex Pa- tre delapsus super omnia sit constitutus: multi enim susceperunt, et crediderunt, et ipse imprimis Petrus, cum dixit : + Tu es Christus Filius Dei vivi s : » sed cum ipse accuratius quam cæteri omnes magnam loquentis dignitatem animo concepisset, tantum non moto capite, et femore dextra percusso, eorum demiratur amentiam qui ei non credunt. CAP. III. Quod Deus, et ex Deo secundum naturam sit Christus. III. 33. Qui accipit ejus testimonium, signavit quia Deus verax est. Non aliter ostendere poterat incredulorum im- pietatem, nisi credentium præclaram virtutem pa- lam faceret. Bonorum etenim collatione vitium facile dignoscitur, et honesti cognitione turpia produntur. Si quis ergo', inquit, ejus qui superne venit sermonem susceperit, obsignavit, et cognitione illa comprobavit, naturam divinam a mendacio D abhorrere. Hinc patet demum contrarium. Nam quisquis fidei nuntium remisit, testatur utique Deum veracem non esse. Observandum autem est porro, his verbis a consubstantialitate creaturæ Filium removeri, et Deum secundum naturam esse ostendi. Si enim qui ejus sermonibus credit, et testimonium quod ipse de seipso perhibet accipit, signavit ac probe confirmavit quod Deus verax est, quomodo Christus non intelligetur secundum naturam Deus, qui eorum quæ paulo ante dicta sunt auctoritate verax esse comprobatur? Alioqui dicat rursum nobis adversarius quomodo natura divina honoratur ut verax suscepto Salvatoris *8 Matth. xvi, 16.

Α πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας, πῶς ἡ θεία τιμᾶται φύσις, ὡς ἀληθεύουσα, τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας παραδεδεγμένης. Εἰ γὰρ ὅλως κατὰ φύσιν οὐκ ἔστι Θεὸς, οὐκ εἰς τὴν θείαν εὐσεβήσει φύσιν ὁ πιστεύων, ὡς ἀληθεύοντι, μᾶλλον δὲ εἰς ἐν τῶν κτισμάτων κατ' ἐκείνους τὸ κάλλιστον. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ ἀληθεύειν ἡ ψῆφος εἰς Θεὸν ἀνατείνεται πιστευομένου Χριστοῦ, πρόδηλον δήπου πάντως ἐστὶν, ὅτι Θεὸς ὑπάρχων, οὐ ψευδώνυμος αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ τὴν ἀπὸ τῶν συν- αινούντων ἁρπάζει τιμήν. Αλλ' οὐ συνθήσεται μὲν, κατὰ τὸ εἰκὸς, τούτοις ἡμῖν τοῖς λόγοις ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρός· ἀνασκιρτήσει δὲ μέγα, Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν οὐ παραδεχόμενος τὸν Υἱόν. Ἐρεῖ δὲ δὴ πάλιν· Κατα- σοφίζῃ τὸν λόγον, ὦ οὗτος, καὶ στροφὰς ἐπινοεῖς πολυπλόκων θεωρημάτων, τὴν ἁπλῆν τρόπον τινά καὶ εὐθεῖαν ἀεὶ διάνοιαν παραιτούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβέβηκεν ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγος, διαρρήδην ἀναβοῶν, « Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω· » καὶ πάλιν, « Πάντα & ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀπαγγελῶ [ ἐγνώρισα ] ὑμῖν, » εἰ καὶ. ὡς αὐτὸς ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὁ ἅγιος διεμαρτύρατο Βαπτι στῆς· « “Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ·, διὰ τοῦτο λέγει περὶ αὐτοῦ· « Ο λαμ- βάνων αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν· ἡ ἀληθὴς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ σὺ δὲ ἡμῖν εἰς τὸν Υἱὸν περιτρέπειν πειρᾷ τὸ ἑτέρῳ χρεωστούμενον. Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρ' ἡμῶν εἰρήσεται ; "Αρ' οὖν ἐν προφήταις ἡμῖν ὁ Μονογενής τετάξεται, τὴν προφήταις πρέπουσαν διακονίαν ἀπο- πληρῶν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτῳ πράττων οὐδέν ; Τίνι γὰρ τῶν ὄντων οὐκ ἀνενδοιάστως παραδεκτόν, ὅτι τὰς θεόθεν ὡς ἡμᾶς διεκόμιζον οἱ προφῆται φωνάς ; Εἶτα τί τὸ ἐξαίρετον ἐν Υἱῷ, τοῦτο αὐτὸ πληροῦντι μόνον ; Πῶς δὲ ἐπάνω πάντων ἐστὶν, εἰ προφήταις ἔτι συντάττεται, καὶ δουλοπρεπεῖ περιβέβληται μέσ τρῳ ; πῶς δὲ ὡς ἐκείνους ἐν δόξῃ πλεονεκτῶν, ἐν Εὐαγγελίοις φησίν, « Εἰ ἐκείνους εἶπε θεούς, πρὸς οἷς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφὴ, ἂν ὁ Πατὴρ ἡγίασε, καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ ; › Ἑαυτὸν γὰρ ἐν τούτοις ἀποδιορίζει σαφῶς τῆς τῶν προφητῶν ἀγέλης, καὶ θεοὺς μὲν αὐτοὺς κατωνομάσθαι φησί, διὰ τὸ γενέσθαι πρὸς αὐτοὺς τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἑαυτὸν δὲ Υἱὸν Θεοῦ λέγει. Τοῖς μὲν γὰρ ἁγίοις προφήταις μερικὴ διὰ τοῦ Πνεύ ματος διενεμήθη χάρις· ἐν δὲ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος εὐδόκησε κατοικῆσαι σωματικῶς, ὡς ὁ Παῦλός φησι· διὸ καὶ ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ πάντες ἐλάβομεν, ὡς Ἰωάννης δι ισχυρίσατο. Πῶς οὖν ἐν ἰσομέτρῳ τοῖς λαμβάνουσιν ὁ διδούς; ἢ πῶς ἐν τῇ τοῦ διακονοῦντος κατατετάξεται μοίρᾳ τὸ τῆς θεότητος πλήρωμα; Περιαθρείτωσαν τοίνυν ἐντεῦθεν, εἰς ὅσην αὐτοῖς ἀποκινδυνεύσει δυσ- φημίαν ὁ λόγος, καὶ τίνα μὲν τρόπον προσήκει νοεί- σθαιτό, ο ᾿Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω, καὶ τί λα β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nostri testimonio. Si enim plane secundum natu- ram non est Deus, religiosus non erit erga natu- ram divinam is qui credit, ut veraci, sed potius erga creaturam unam, ut illi volunt, praestantissi- mam. Cum autem asseveratio illa veracitatis ad Deum pertineat, quando fides Christo præstatur, utique manifestum est quod verus exsistens non falsi nominis Deus ipse sibi honorem illum cre. dentium arrogat. Sed non astipulabitur, ut ap- paret, huic vulg. D ta Ibid. 33. sa Joan. x, 35, 36. Col. 11, 9. C nostræ sententiæ veritatis inimi- cus; quinimo Deum secundum naturam CssC fateri nolens, supra modum procax nos rursum his verbis aggredietur: Cavillaris, o bone, et versu- tarum rationum strophas comminisceris, simplicem quodammodo et rectam sententiam amoliens. Cumn enim colitus Dei Verbum descen- derit, aperte clamans: « Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse míbi mandatum de- dit quid dicam et quid loquar &;, et rursus : • Omnia quæcunque audivi a Patre nota feci vo- bis * ; › tametsi, ut ipse in sequentibus sanctus Baptista testatur : « Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur; “, idcirco de eo dicit : Qui accipit ejus testimonium, signavit quia Deus verax est". Verax enim est Deus ac Pater : tu vero in Filium deflectere conaris quod alteri debetur. Quid igi- tur að hæc nos quoque respondebimus? An ergo inter prophetas Unigenitum ministerium prophetis conveniens implere, nihilque præter hoc aliud facere dicemus? Quis enim non plane fateatur Dei ad nos voces prophetas detulisse? At quid eximii habet Filius, si hoc ipsum duntaxat im- pleat? Quomodo vero supra omnes est, si prophe- tarum in ordine censetur, et servili conditione est præditus? quomodo ceu illis gloria præstantior in Evangeliis ait : « Si illos dixit deos, ad quos ser- mo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura; quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia blasphemas : quia dixi, Filius Dei sum **? › His enim verbis aperte seipsum eximit a prophetarum grege, eosque deos vocatos esse.di- cit, propterea quod factus est ad ipsos Dei sermo : seipsum vero Dei Filium asserit. Nam sanctis pro- phetis particularis quædam per Spiritum collata est gratia : in Christo vero Salvatore, placuit om- nem plenitudinem deitatis habitare corporaliter, ut Paulus ait “. Ideoque de plenitudine ejus omnes accepimus, ut Joannes asseruit ***. Quomodo igitur æqualis erit accipientibus largitor, ant quomodo in ordine ministri erit deitatis plenitudo? Hinc ergo animadvertant quanta se obstringunt blasphe- mia quicunque ista loquuntur. Quo pacto vero sit intelligendum illud: Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, aut quid loquar“, › suo tempore ac loco fusius explicabitur? Inpræsentiarum autem arbitror adversariorum objectiones ad pietatem ". * Joan. x1, 49. to Joan. xv, 15. st Joan. 1, 34. · Joan. 1, 16. Joan. x11, 49.

Α πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας, πῶς ἡ θεία τιμᾶται φύσις, ὡς ἀληθεύουσα, τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας παραδεδεγμένης. Εἰ γὰρ ὅλως κατὰ φύσιν οὐκ ἔστι Θεὸς, οὐκ εἰς τὴν θείαν εὐσεβήσει φύσιν ὁ πιστεύων, ὡς ἀληθεύοντι, μᾶλλον δὲ εἰς ἐν τῶν κτισμάτων κατ' ἐκείνους τὸ κάλλιστον. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ ἀληθεύειν ἡ ψῆφος εἰς Θεὸν ἀνατείνεται πιστευομένου Χριστοῦ, πρόδηλον δήπου πάντως ἐστὶν, ὅτι Θεὸς ὑπάρχων, οὐ ψευδώνυμος αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ τὴν ἀπὸ τῶν συν- αινούντων ἁρπάζει τιμήν. Αλλ' οὐ συνθήσεται μὲν, κατὰ τὸ εἰκὸς, τούτοις ἡμῖν τοῖς λόγοις ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρός· ἀνασκιρτήσει δὲ μέγα, Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν οὐ παραδεχόμενος τὸν Υἱόν. Ἐρεῖ δὲ δὴ πάλιν· Κατα- σοφίζῃ τὸν λόγον, ὦ οὗτος, καὶ στροφὰς ἐπινοεῖς πολυπλόκων θεωρημάτων, τὴν ἁπλῆν τρόπον τινά καὶ εὐθεῖαν ἀεὶ διάνοιαν παραιτούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβέβηκεν ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγος, διαρρήδην ἀναβοῶν, « Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω· » καὶ πάλιν, « Πάντα & ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀπαγγελῶ [ ἐγνώρισα ] ὑμῖν, » εἰ καὶ. ὡς αὐτὸς ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὁ ἅγιος διεμαρτύρατο Βαπτι στῆς· « “Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ·, διὰ τοῦτο λέγει περὶ αὐτοῦ· « Ο λαμ- βάνων αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν· ἡ ἀληθὴς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ σὺ δὲ ἡμῖν εἰς τὸν Υἱὸν περιτρέπειν πειρᾷ τὸ ἑτέρῳ χρεωστούμενον. Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρ' ἡμῶν εἰρήσεται ; "Αρ' οὖν ἐν προφήταις ἡμῖν ὁ Μονογενής τετάξεται, τὴν προφήταις πρέπουσαν διακονίαν ἀπο- πληρῶν, καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτῳ πράττων οὐδέν ; Τίνι γὰρ τῶν ὄντων οὐκ ἀνενδοιάστως παραδεκτόν, ὅτι τὰς θεόθεν ὡς ἡμᾶς διεκόμιζον οἱ προφῆται φωνάς ; Εἶτα τί τὸ ἐξαίρετον ἐν Υἱῷ, τοῦτο αὐτὸ πληροῦντι μόνον ; Πῶς δὲ ἐπάνω πάντων ἐστὶν, εἰ προφήταις ἔτι συντάττεται, καὶ δουλοπρεπεῖ περιβέβληται μέσ τρῳ ; πῶς δὲ ὡς ἐκείνους ἐν δόξῃ πλεονεκτῶν, ἐν Εὐαγγελίοις φησίν, « Εἰ ἐκείνους εἶπε θεούς, πρὸς οἷς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφὴ, ἂν ὁ Πατὴρ ἡγίασε, καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ ; › Ἑαυτὸν γὰρ ἐν τούτοις ἀποδιορίζει σαφῶς τῆς τῶν προφητῶν ἀγέλης, καὶ θεοὺς μὲν αὐτοὺς κατωνομάσθαι φησί, διὰ τὸ γενέσθαι πρὸς αὐτοὺς τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἑαυτὸν δὲ Υἱὸν Θεοῦ λέγει. Τοῖς μὲν γὰρ ἁγίοις προφήταις μερικὴ διὰ τοῦ Πνεύ ματος διενεμήθη χάρις· ἐν δὲ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος εὐδόκησε κατοικῆσαι σωματικῶς, ὡς ὁ Παῦλός φησι· διὸ καὶ ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ πάντες ἐλάβομεν, ὡς Ἰωάννης δι ισχυρίσατο. Πῶς οὖν ἐν ἰσομέτρῳ τοῖς λαμβάνουσιν ὁ διδούς; ἢ πῶς ἐν τῇ τοῦ διακονοῦντος κατατετάξεται μοίρᾳ τὸ τῆς θεότητος πλήρωμα; Περιαθρείτωσαν τοίνυν ἐντεῦθεν, εἰς ὅσην αὐτοῖς ἀποκινδυνεύσει δυσ- φημίαν ὁ λόγος, καὶ τίνα μὲν τρόπον προσήκει νοεί- σθαιτό, ο ᾿Απ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω, καὶ τί λα β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nostri testimonio. Si enim plane secundum natu- ram non est Deus, religiosus non erit erga natu- ram divinam is qui credit, ut veraci, sed potius erga creaturam unam, ut illi volunt, praestantissi- mam. Cum autem asseveratio illa veracitatis ad Deum pertineat, quando fides Christo præstatur, utique manifestum est quod verus exsistens non falsi nominis Deus ipse sibi honorem illum cre. dentium arrogat. Sed non astipulabitur, ut ap- paret, huic vulg. D ta Ibid. 33. sa Joan. x, 35, 36. Col. 11, 9. C nostræ sententiæ veritatis inimi- cus; quinimo Deum secundum naturam CssC fateri nolens, supra modum procax nos rursum his verbis aggredietur: Cavillaris, o bone, et versu- tarum rationum strophas comminisceris, simplicem quodammodo et rectam sententiam amoliens. Cumn enim colitus Dei Verbum descen- derit, aperte clamans: « Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse míbi mandatum de- dit quid dicam et quid loquar &;, et rursus : • Omnia quæcunque audivi a Patre nota feci vo- bis * ; › tametsi, ut ipse in sequentibus sanctus Baptista testatur : « Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur; “, idcirco de eo dicit : Qui accipit ejus testimonium, signavit quia Deus verax est". Verax enim est Deus ac Pater : tu vero in Filium deflectere conaris quod alteri debetur. Quid igi- tur að hæc nos quoque respondebimus? An ergo inter prophetas Unigenitum ministerium prophetis conveniens implere, nihilque præter hoc aliud facere dicemus? Quis enim non plane fateatur Dei ad nos voces prophetas detulisse? At quid eximii habet Filius, si hoc ipsum duntaxat im- pleat? Quomodo vero supra omnes est, si prophe- tarum in ordine censetur, et servili conditione est præditus? quomodo ceu illis gloria præstantior in Evangeliis ait : « Si illos dixit deos, ad quos ser- mo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura; quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia blasphemas : quia dixi, Filius Dei sum **? › His enim verbis aperte seipsum eximit a prophetarum grege, eosque deos vocatos esse.di- cit, propterea quod factus est ad ipsos Dei sermo : seipsum vero Dei Filium asserit. Nam sanctis pro- phetis particularis quædam per Spiritum collata est gratia : in Christo vero Salvatore, placuit om- nem plenitudinem deitatis habitare corporaliter, ut Paulus ait “. Ideoque de plenitudine ejus omnes accepimus, ut Joannes asseruit ***. Quomodo igitur æqualis erit accipientibus largitor, ant quomodo in ordine ministri erit deitatis plenitudo? Hinc ergo animadvertant quanta se obstringunt blasphe- mia quicunque ista loquuntur. Quo pacto vero sit intelligendum illud: Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, aut quid loquar“, › suo tempore ac loco fusius explicabitur? Inpræsentiarum autem arbitror adversariorum objectiones ad pietatem ". * Joan. x1, 49. to Joan. xv, 15. st Joan. 1, 34. · Joan. 1, 16. Joan. x11, 49.

λήσω, ο πλατύτερον ἐν ἰδίῳ καιρῷ καὶ τόπῳ διερμη- νευθήσεται. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τὸ παρὸν, ὑπόθεσιν εὐσεβείας τὰ τῶν ἐναντίων ποιείσθαι προβλήματα, καὶ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι πρεσβεύουσι, τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἐπαγωνίσασθαι δόγμασιν. Οὐκοῦν ἐντολὰς μὲν εἰλη- φέναι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, διισχυρίζονται τὸν Υἱόν· ὅσα δὲ ἤκουσεν, ὡς αὐτός πού φησι, ταῦτα καὶ ἡμῖν ἐπείγεσθαι λέγειν. Καλῶς, ἐχέτω καὶ τῇδε· συνθησόμεθα γὰρ, οὐδὲν ἀδικοῦντος, κατά γε τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον, τοῦ πράγματος τὸν Υἱὸν, καλλίστην δὲ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ παρόντος μάλιστα τὴν οἰκονομίαν εἰσάγοντος. Οὐκοῦν, ὅταν λέγοντος ἀκούσωσιν αὐτοῦ· « Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί · › λαμβανέτωσαν τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, σφραγιζέτωσαν, ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν, ὅπερ οἶδεν ἀκριβῶς ἀναπείθων λαλεῖν τὸν Υἱόν· μὴ ἀπιστείτωσαν τοῖς τοῦ Σωτῆρος βήμασι, τὰ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἑρμηνεύοντος. Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ Β 111, 34. λαλεῖ. Οἶδεν οὖν ἄρα κατὰ φύσιν ὄντα αὐτὸν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἴδιον Υἱόν· τοῦτο γὰρ οἶμαι τό, «Ενεσμεν, ο καὶ οὐχ ἕτερόν τι κατασημαίνειν, Υἱὸν ὄντα, καὶ οὐ ποίημα γινώσκει· Υἱὸν δέ φημι, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ οὐ ψιλῷ τῆς υἱότητος τετιμημένον ὀνό ματι· οἶδεν ὅντα τῆς ἰδίας ιδιότητος ἀπαράλλακτον εἰκόνα· ὡς ὁρᾶσθαι μὲν τελείως ἐν αὐτῷ, ζωγραφεῖν δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἀῤῥήτως ἐκ- λάμψαντα· καὶ ἔχειν μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱόν, εἶναι δὲ αὖ πάλιν ἐν Υἱῷ, διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα. Ταῦτα φρονήσας, αἱρετικό, πικροῦ μὲν σαυτὸν ἀπὸ αλλάξεις νοσήματος, τριβῆς δὲ ἡμᾶς τῆς ἐν λόγοις καὶ ζητήμασιν. « Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥή ματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. » Οταν ἐκ τοῦ προχείρου νοή- ται τὸ προκείμενον, τί πάλιν ἔσται θαυμαστὸν ἐν Γιῷ; Ἢ γὰρ οὐχὶ καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος προφητ τῶν, καὶ ἀπεστέλλετο παρὰ Θεοῦ, καὶ τοὺς παρ' αὐτοῦ διήγγελ[λ]ε λόγους; Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν ἱερο φάντην Μωσέα εἴρηταί ποι· ι Καὶ νῦν δεῦρο ἀπο στείλω σε εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐρεῖς πρὸς Φαραώ· Τάδε λέγει Κύριος· » πρὸς Ἱερεμίαν δέ γε τὸν ἱερώτατον· • Μή λέγε, ὅτι Νεώτερος Εγώ εἰμι· ὅτι πρὸς πάντας, οὓς ἐὰν ἐξαποστείλω σε, πορεύσῃ, καὶ κατὰ πάντα, ὅσα ἐὰν ἐντείλωμαί σοι, λαλήσεις. » Τί οὖν ἄρα τὸ πλεῖον ἐν τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, λαλοῦντι τὰ τοῦ Θεοῦ βήματα, διὰ τὸ ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ; Προφήτης ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἀναδειχθήσεται πάλιν, καὶ ἕτερον οὐδὲν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸν τῆς διακονίας τρόπον. Οὐκοῦν τὸ < ἀπέστειλε ο νοήσεις ἐν τούτοις, ἢ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγον, καὶ τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκὸς ἐπιφοίτησιν· ἢ πάλιν ἐκλήψη θεοπρεπέστερον καὶ ἀξιολογώτερον. Οὐ γὰρ ἔκρυ- ψεν ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, ἀλλ' ἐκ τῆς ἰδίας ἐξέλαμψε φύσεως, ὡς ἐκ φωτὸς ἀπαύγασμα, κατὰ τὸν ἄφραστόν τε καὶ ἀνεξήγητον τῆς θείας γεννήσεως τρόπον· ὁ δὲ καὶ αὐτὸς ἡμῖν διεσάφει λέγων ὁ Μονογενής· « Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω. » Εξελήλυθε γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἰς ἰδίαν * το Οι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A esse transferendas, et ex iis quæ illi sta- tuunt, patrocinandum Ecclesiæ dogmatibus. Igitur mandata quidem accepisse a Patre, et a seipso loqui nihil Filium asserunt : quæcunque vero au- diit, ut ipse alicubi ait, hæc nobis etiam eloqui. Bene habet : assentiemur enim, cum istud quoad substantiæ modum Filio nihil officiat, sed præcla- ram potius nobis divini consilii rationem inpræ- sentiarum significet. Igitur, cum audiant ipsum dicentem Ego et Pater unum sumus : Qui vidit me, vidit et Patrem * : Ego in Patre, et Pa- ter in me “; › accipiant ejus testimonium, signent Deum et Patrem esse veracem, et quod vere scit, id velle loqui Filium, ne diffidant verbis Salvato- ris, qui quæ sunt a Patre nobis exponit. Quem enim misit Deus, verba Dei lo- quitur. C Novit itaque Pater in seipso secundum naturam exsistere Filium suum; hoc enim, opinor, illud, ‹ Unum sumus, › significare Filium esse, non au- tem creaturam, agnoscit. Filium autem dico, qui ex ejus est substantia, non nudo filiationis nomine ornatus. Scit esse suæ proprietatis imaginem per omnia similem, ita ut perfecte quidem cernatur in ipso, ipse vero in seipso depingat eum qui ex ipso secundum naturam ineffabiliter effulsit, et habeat quidem in seipso Filium, sitque vicissim in Filio, propter identitatem substantiæ. Hæc si sentias, hæretice, et teipsum morbo gravissimo, et nos disputandi molestia liberaveris. • Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. » Si nt jacet dictum illud accipiatur, quid magni demum et admirabilis erit in Filio? An non enim sanctorum prophetarum quilibet etiam missus est a Deo, ejus- que verba manifesta fecit? Et certe alicubi di- ctum est ad Moysen sacrorum interpretem: Et nunc mittam te in Ægyptum, et dices ad Pharao- nem : Hac dicit Dominus . . Ad Jeremiam autem sanctissimum : Noli dicere Quia junior ego sum, quia ad omnes ad quos misero te, ibis, et juxta omnia quæcunque mandavero tibi, loqueris”.) Quid ergo plus est in Filio naturali qui Dei verba loquitur, ex eo quod missus est ab ipso ? Nihil aliud rursus, ut videtur, quam propheta esse nobis pate- bit, si de ministerii ratione loquamur. Igitur D bie ‹ misit, › aut ratione incarnationis et adventus in hunc mundum cum carne, aut diviniori et su- blimiori quadam ratione accipies. Non enim in seipso Filium Pater occullavit, sed ex sua natura eluxit, ut ex luce splendor emicat ineffabili et inenarrabili divinæ generationis modo. Quod ipse quoque nobis exposuit Unigenitus, dicens: • Ego ex Patre exivi, et venio ".› Exivit enim ex Patre in propriam hypostasim Filius, licet in ipso sit se- cundum naturam : et quod ibi c exire, s idipsum, Joan. v, 30. Joan. XIV, 9. fluid., 11. ** Exod. 11, 10. Jerem. 1, 7. Joan. xvi, 28.

λήσω, ο πλατύτερον ἐν ἰδίῳ καιρῷ καὶ τόπῳ διερμη- νευθήσεται. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τὸ παρὸν, ὑπόθεσιν εὐσεβείας τὰ τῶν ἐναντίων ποιείσθαι προβλήματα, καὶ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι πρεσβεύουσι, τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἐπαγωνίσασθαι δόγμασιν. Οὐκοῦν ἐντολὰς μὲν εἰλη- φέναι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, διισχυρίζονται τὸν Υἱόν· ὅσα δὲ ἤκουσεν, ὡς αὐτός πού φησι, ταῦτα καὶ ἡμῖν ἐπείγεσθαι λέγειν. Καλῶς, ἐχέτω καὶ τῇδε· συνθησόμεθα γὰρ, οὐδὲν ἀδικοῦντος, κατά γε τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον, τοῦ πράγματος τὸν Υἱὸν, καλλίστην δὲ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ παρόντος μάλιστα τὴν οἰκονομίαν εἰσάγοντος. Οὐκοῦν, ὅταν λέγοντος ἀκούσωσιν αὐτοῦ· « Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί · › λαμβανέτωσαν τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, σφραγιζέτωσαν, ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν, ὅπερ οἶδεν ἀκριβῶς ἀναπείθων λαλεῖν τὸν Υἱόν· μὴ ἀπιστείτωσαν τοῖς τοῦ Σωτῆρος βήμασι, τὰ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἑρμηνεύοντος. Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ Β 111, 34. λαλεῖ. Οἶδεν οὖν ἄρα κατὰ φύσιν ὄντα αὐτὸν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἴδιον Υἱόν· τοῦτο γὰρ οἶμαι τό, «Ενεσμεν, ο καὶ οὐχ ἕτερόν τι κατασημαίνειν, Υἱὸν ὄντα, καὶ οὐ ποίημα γινώσκει· Υἱὸν δέ φημι, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ οὐ ψιλῷ τῆς υἱότητος τετιμημένον ὀνό ματι· οἶδεν ὅντα τῆς ἰδίας ιδιότητος ἀπαράλλακτον εἰκόνα· ὡς ὁρᾶσθαι μὲν τελείως ἐν αὐτῷ, ζωγραφεῖν δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἀῤῥήτως ἐκ- λάμψαντα· καὶ ἔχειν μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱόν, εἶναι δὲ αὖ πάλιν ἐν Υἱῷ, διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα. Ταῦτα φρονήσας, αἱρετικό, πικροῦ μὲν σαυτὸν ἀπὸ αλλάξεις νοσήματος, τριβῆς δὲ ἡμᾶς τῆς ἐν λόγοις καὶ ζητήμασιν. « Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥή ματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. » Οταν ἐκ τοῦ προχείρου νοή- ται τὸ προκείμενον, τί πάλιν ἔσται θαυμαστὸν ἐν Γιῷ; Ἢ γὰρ οὐχὶ καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος προφητ τῶν, καὶ ἀπεστέλλετο παρὰ Θεοῦ, καὶ τοὺς παρ' αὐτοῦ διήγγελ[λ]ε λόγους; Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν ἱερο φάντην Μωσέα εἴρηταί ποι· ι Καὶ νῦν δεῦρο ἀπο στείλω σε εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐρεῖς πρὸς Φαραώ· Τάδε λέγει Κύριος· » πρὸς Ἱερεμίαν δέ γε τὸν ἱερώτατον· • Μή λέγε, ὅτι Νεώτερος Εγώ εἰμι· ὅτι πρὸς πάντας, οὓς ἐὰν ἐξαποστείλω σε, πορεύσῃ, καὶ κατὰ πάντα, ὅσα ἐὰν ἐντείλωμαί σοι, λαλήσεις. » Τί οὖν ἄρα τὸ πλεῖον ἐν τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, λαλοῦντι τὰ τοῦ Θεοῦ βήματα, διὰ τὸ ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ; Προφήτης ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἀναδειχθήσεται πάλιν, καὶ ἕτερον οὐδὲν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸν τῆς διακονίας τρόπον. Οὐκοῦν τὸ < ἀπέστειλε ο νοήσεις ἐν τούτοις, ἢ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγον, καὶ τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκὸς ἐπιφοίτησιν· ἢ πάλιν ἐκλήψη θεοπρεπέστερον καὶ ἀξιολογώτερον. Οὐ γὰρ ἔκρυ- ψεν ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, ἀλλ' ἐκ τῆς ἰδίας ἐξέλαμψε φύσεως, ὡς ἐκ φωτὸς ἀπαύγασμα, κατὰ τὸν ἄφραστόν τε καὶ ἀνεξήγητον τῆς θείας γεννήσεως τρόπον· ὁ δὲ καὶ αὐτὸς ἡμῖν διεσάφει λέγων ὁ Μονογενής· « Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω. » Εξελήλυθε γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἰς ἰδίαν * το Οι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A esse transferendas, et ex iis quæ illi sta- tuunt, patrocinandum Ecclesiæ dogmatibus. Igitur mandata quidem accepisse a Patre, et a seipso loqui nihil Filium asserunt : quæcunque vero au- diit, ut ipse alicubi ait, hæc nobis etiam eloqui. Bene habet : assentiemur enim, cum istud quoad substantiæ modum Filio nihil officiat, sed præcla- ram potius nobis divini consilii rationem inpræ- sentiarum significet. Igitur, cum audiant ipsum dicentem Ego et Pater unum sumus : Qui vidit me, vidit et Patrem * : Ego in Patre, et Pa- ter in me “; › accipiant ejus testimonium, signent Deum et Patrem esse veracem, et quod vere scit, id velle loqui Filium, ne diffidant verbis Salvato- ris, qui quæ sunt a Patre nobis exponit. Quem enim misit Deus, verba Dei lo- quitur. C Novit itaque Pater in seipso secundum naturam exsistere Filium suum; hoc enim, opinor, illud, ‹ Unum sumus, › significare Filium esse, non au- tem creaturam, agnoscit. Filium autem dico, qui ex ejus est substantia, non nudo filiationis nomine ornatus. Scit esse suæ proprietatis imaginem per omnia similem, ita ut perfecte quidem cernatur in ipso, ipse vero in seipso depingat eum qui ex ipso secundum naturam ineffabiliter effulsit, et habeat quidem in seipso Filium, sitque vicissim in Filio, propter identitatem substantiæ. Hæc si sentias, hæretice, et teipsum morbo gravissimo, et nos disputandi molestia liberaveris. • Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. » Si nt jacet dictum illud accipiatur, quid magni demum et admirabilis erit in Filio? An non enim sanctorum prophetarum quilibet etiam missus est a Deo, ejus- que verba manifesta fecit? Et certe alicubi di- ctum est ad Moysen sacrorum interpretem: Et nunc mittam te in Ægyptum, et dices ad Pharao- nem : Hac dicit Dominus . . Ad Jeremiam autem sanctissimum : Noli dicere Quia junior ego sum, quia ad omnes ad quos misero te, ibis, et juxta omnia quæcunque mandavero tibi, loqueris”.) Quid ergo plus est in Filio naturali qui Dei verba loquitur, ex eo quod missus est ab ipso ? Nihil aliud rursus, ut videtur, quam propheta esse nobis pate- bit, si de ministerii ratione loquamur. Igitur D bie ‹ misit, › aut ratione incarnationis et adventus in hunc mundum cum carne, aut diviniori et su- blimiori quadam ratione accipies. Non enim in seipso Filium Pater occullavit, sed ex sua natura eluxit, ut ex luce splendor emicat ineffabili et inenarrabili divinæ generationis modo. Quod ipse quoque nobis exposuit Unigenitus, dicens: • Ego ex Patre exivi, et venio ".› Exivit enim ex Patre in propriam hypostasim Filius, licet in ipso sit se- cundum naturam : et quod ibi c exire, s idipsum, Joan. v, 30. Joan. XIV, 9. fluid., 11. ** Exod. 11, 10. Jerem. 1, 7. Joan. xvi, 28.

λήσω, ο πλατύτερον ἐν ἰδίῳ καιρῷ καὶ τόπῳ διερμη- νευθήσεται. Χρῆναι δὲ οἶμαι πρὸς τὸ παρὸν, ὑπόθεσιν εὐσεβείας τὰ τῶν ἐναντίων ποιείσθαι προβλήματα, καὶ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι πρεσβεύουσι, τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἐπαγωνίσασθαι δόγμασιν. Οὐκοῦν ἐντολὰς μὲν εἰλη- φέναι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, διισχυρίζονται τὸν Υἱόν· ὅσα δὲ ἤκουσεν, ὡς αὐτός πού φησι, ταῦτα καὶ ἡμῖν ἐπείγεσθαι λέγειν. Καλῶς, ἐχέτω καὶ τῇδε· συνθησόμεθα γὰρ, οὐδὲν ἀδικοῦντος, κατά γε τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον, τοῦ πράγματος τὸν Υἱὸν, καλλίστην δὲ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ παρόντος μάλιστα τὴν οἰκονομίαν εἰσάγοντος. Οὐκοῦν, ὅταν λέγοντος ἀκούσωσιν αὐτοῦ· « Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί · › λαμβανέτωσαν τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, σφραγιζέτωσαν, ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν, ὅπερ οἶδεν ἀκριβῶς ἀναπείθων λαλεῖν τὸν Υἱόν· μὴ ἀπιστείτωσαν τοῖς τοῦ Σωτῆρος βήμασι, τὰ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἑρμηνεύοντος. Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ Β 111, 34. λαλεῖ. Οἶδεν οὖν ἄρα κατὰ φύσιν ὄντα αὐτὸν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἴδιον Υἱόν· τοῦτο γὰρ οἶμαι τό, «Ενεσμεν, ο καὶ οὐχ ἕτερόν τι κατασημαίνειν, Υἱὸν ὄντα, καὶ οὐ ποίημα γινώσκει· Υἱὸν δέ φημι, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ οὐ ψιλῷ τῆς υἱότητος τετιμημένον ὀνό ματι· οἶδεν ὅντα τῆς ἰδίας ιδιότητος ἀπαράλλακτον εἰκόνα· ὡς ὁρᾶσθαι μὲν τελείως ἐν αὐτῷ, ζωγραφεῖν δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἀῤῥήτως ἐκ- λάμψαντα· καὶ ἔχειν μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱόν, εἶναι δὲ αὖ πάλιν ἐν Υἱῷ, διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα. Ταῦτα φρονήσας, αἱρετικό, πικροῦ μὲν σαυτὸν ἀπὸ αλλάξεις νοσήματος, τριβῆς δὲ ἡμᾶς τῆς ἐν λόγοις καὶ ζητήμασιν. « Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥή ματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. » Οταν ἐκ τοῦ προχείρου νοή- ται τὸ προκείμενον, τί πάλιν ἔσται θαυμαστὸν ἐν Γιῷ; Ἢ γὰρ οὐχὶ καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος προφητ τῶν, καὶ ἀπεστέλλετο παρὰ Θεοῦ, καὶ τοὺς παρ' αὐτοῦ διήγγελ[λ]ε λόγους; Καὶ γοῦν πρὸς μὲν τὸν ἱερο φάντην Μωσέα εἴρηταί ποι· ι Καὶ νῦν δεῦρο ἀπο στείλω σε εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐρεῖς πρὸς Φαραώ· Τάδε λέγει Κύριος· » πρὸς Ἱερεμίαν δέ γε τὸν ἱερώτατον· • Μή λέγε, ὅτι Νεώτερος Εγώ εἰμι· ὅτι πρὸς πάντας, οὓς ἐὰν ἐξαποστείλω σε, πορεύσῃ, καὶ κατὰ πάντα, ὅσα ἐὰν ἐντείλωμαί σοι, λαλήσεις. » Τί οὖν ἄρα τὸ πλεῖον ἐν τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, λαλοῦντι τὰ τοῦ Θεοῦ βήματα, διὰ τὸ ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ; Προφήτης ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἀναδειχθήσεται πάλιν, καὶ ἕτερον οὐδὲν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸν τῆς διακονίας τρόπον. Οὐκοῦν τὸ < ἀπέστειλε ο νοήσεις ἐν τούτοις, ἢ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγον, καὶ τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκὸς ἐπιφοίτησιν· ἢ πάλιν ἐκλήψη θεοπρεπέστερον καὶ ἀξιολογώτερον. Οὐ γὰρ ἔκρυ- ψεν ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, ἀλλ' ἐκ τῆς ἰδίας ἐξέλαμψε φύσεως, ὡς ἐκ φωτὸς ἀπαύγασμα, κατὰ τὸν ἄφραστόν τε καὶ ἀνεξήγητον τῆς θείας γεννήσεως τρόπον· ὁ δὲ καὶ αὐτὸς ἡμῖν διεσάφει λέγων ὁ Μονογενής· « Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω. » Εξελήλυθε γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἰς ἰδίαν * το Οι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A esse transferendas, et ex iis quæ illi sta- tuunt, patrocinandum Ecclesiæ dogmatibus. Igitur mandata quidem accepisse a Patre, et a seipso loqui nihil Filium asserunt : quæcunque vero au- diit, ut ipse alicubi ait, hæc nobis etiam eloqui. Bene habet : assentiemur enim, cum istud quoad substantiæ modum Filio nihil officiat, sed præcla- ram potius nobis divini consilii rationem inpræ- sentiarum significet. Igitur, cum audiant ipsum dicentem Ego et Pater unum sumus : Qui vidit me, vidit et Patrem * : Ego in Patre, et Pa- ter in me “; › accipiant ejus testimonium, signent Deum et Patrem esse veracem, et quod vere scit, id velle loqui Filium, ne diffidant verbis Salvato- ris, qui quæ sunt a Patre nobis exponit. Quem enim misit Deus, verba Dei lo- quitur. C Novit itaque Pater in seipso secundum naturam exsistere Filium suum; hoc enim, opinor, illud, ‹ Unum sumus, › significare Filium esse, non au- tem creaturam, agnoscit. Filium autem dico, qui ex ejus est substantia, non nudo filiationis nomine ornatus. Scit esse suæ proprietatis imaginem per omnia similem, ita ut perfecte quidem cernatur in ipso, ipse vero in seipso depingat eum qui ex ipso secundum naturam ineffabiliter effulsit, et habeat quidem in seipso Filium, sitque vicissim in Filio, propter identitatem substantiæ. Hæc si sentias, hæretice, et teipsum morbo gravissimo, et nos disputandi molestia liberaveris. • Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. » Si nt jacet dictum illud accipiatur, quid magni demum et admirabilis erit in Filio? An non enim sanctorum prophetarum quilibet etiam missus est a Deo, ejus- que verba manifesta fecit? Et certe alicubi di- ctum est ad Moysen sacrorum interpretem: Et nunc mittam te in Ægyptum, et dices ad Pharao- nem : Hac dicit Dominus . . Ad Jeremiam autem sanctissimum : Noli dicere Quia junior ego sum, quia ad omnes ad quos misero te, ibis, et juxta omnia quæcunque mandavero tibi, loqueris”.) Quid ergo plus est in Filio naturali qui Dei verba loquitur, ex eo quod missus est ab ipso ? Nihil aliud rursus, ut videtur, quam propheta esse nobis pate- bit, si de ministerii ratione loquamur. Igitur D bie ‹ misit, › aut ratione incarnationis et adventus in hunc mundum cum carne, aut diviniori et su- blimiori quadam ratione accipies. Non enim in seipso Filium Pater occullavit, sed ex sua natura eluxit, ut ex luce splendor emicat ineffabili et inenarrabili divinæ generationis modo. Quod ipse quoque nobis exposuit Unigenitus, dicens: • Ego ex Patre exivi, et venio ".› Exivit enim ex Patre in propriam hypostasim Filius, licet in ipso sit se- cundum naturam : et quod ibi c exire, s idipsum, Joan. v, 30. Joan. XIV, 9. fluid., 11. ** Exod. 11, 10. Jerem. 1, 7. Joan. xvi, 28.

ὅπερ ἡμῖν ἐν ἐκείνῳ τὸ ἐξελθεῖν σημαίνει, τοῦτο πάλιν ἐνταῦθα τὸ ἀπεστάλθαι δηλοῖ. Ο τοίνυν, φησὶν, ἐκ Πατρὸς πεφηνώς τε καὶ ἀπαστραφθείς Λόγος, ἅτε δὴ Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ, τοῖς τῷ Θεῷ πρέπουσι κεχρήσεται λόγοις· λόγοι δὲ ἂν εἶεν Θεῷ πρέποντες οἱ ἀληθεῖς, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ψεύδεσθαι κη- Α ὕπαρξιν ὁ Υἱός, εἰ καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐστί· καὶ λίδα • παραιτούμενοι. Οὐκοῦν ὁ λαμβάνων τοῦ Σωτῆρος την μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστιν· › ἔστι γὰρ ὄντως κατὰ φύσιν Θεός. Β Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσι τὸ Πνεῦμα. Οξείαν ὑπόσχες νυνὶ δὴ μάλιστα τὴν ἀκοὴν, ὦ γενναῖε, ἵνα δὴ πάλιν ἡμῖν συνθαυμάσεις τῶν ἁγίων τὴν νῆψιν· Εφη τὸν Υἱὸν καὶ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα λαλεῖν· ἀλλ' ὑπαισθά νεταί πως, ὅσον ήκεν εἰς τὴν πρόχειρον τοῦ λόγου δύναμιν, προφητικὸν αὐτῷ περιθεὶς τὸ μέτρον, ὥστ περ οὖν καὶ διελαλήσαμεν ἀρτίως. Αναφέρει τοίνυν αὐτὸν τῆς πρὸς ἐκείνους ισότητος διὰ τούτων, καὶ δι' ἑνὸς δὴ τούτου σημείου δίδωσι νοεῖν, ὡς πολλή δή τίς ἐστι, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀσύγκριτος ή διαφορά. Αμήχανον γὰρ, φησί, τοὺς μεμετρημένον λαχόντας τὸ Πνεῦμα, καὶ ἑτέρῳ δύνασθαι τοῦτο χαρίζεσθαι οὐ γὰρ ἅγιος ἁγίῳ ποτὲ Πνεύματος ἁγίου γέγονε χορηγός χορηγεῖ δὲ πᾶσιν ὁ Υἱὸς, ὡς ἐξ ἰδίου πλη ρώματος. Οὐκοῦν οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν, οὐδὲ ὥστ περ ἐκεῖνοι, μικράν τινα μοίραν ἔχει τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦτο μεταληπτῶς· ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ ἀνεδείχθη καὶ χορηγός, δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν ὅλον ἔχων ού- σιωδῶς ἐν ἑαυτῷ. Οὐκοῦν ὁ τοσαύτην ἔχων προς εκείνους τὴν ὑπεροχήν, οὐχ ὡς εἷς ἐξ ἐκείνων λαλή- σει τὰ παρὰ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ, τοὺς Θεῷ πρέποντας ἀνερεύξεται λόγους. Αντικεί σεται δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδαμῶς, τὸ διὰ χειρῶν ἀποστολικῶν δεδόσθαι τὸ Πνεῦμά τισιν οἴεσθαί τινας πνευματοκλήτορας γὰρ, ἤπερ ὄντως τοῦ Πνεύματος χορηγοὺς τοῦ ἁγίου εἶναι πιστεύσομεν· ἐπεὶ καὶ Μω σῆς ὁ μακάριος, οὐκ αὐτὸς ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ ὄντος ἐπ' αὐτῷ πνεύματος προσετάττετο, μόνῃ δὲ τῇ ἰδίᾳ τετήρηκεν ἐξουσίᾳ καὶ τοῦτο Θεὸς, χρῆναι μὲν αὐτὸν προσβαλέσθαι τοὺς ἑβδομήκοντα λέγων, ἀφελεῖν δὲ ἀπὸ τοῦ πνεύματός τοῦ ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἐπιθήσειν ἐπ' αὐτοῖς ὑπισχνούμενος. Ηδει γὰρ μόνῳ πρέπειν ἐπι τελεῖν τῷ Θεῷ τὰ θεοπρεπή. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ὅτι οὐ μεταληπτῶς ἐν Υἱῷ τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς ἴδια, ἀλλ' οὐσιωδῶς κατὰ φύσιν. Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ εἴρηκεν, ὡς ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Θεὸν τὸν Υἱὸν μὴ ἑτέροις δύνασθαι χρῆσθαι λόγοις, ἢ εἶσο περ ἂν χρήσαιτο καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, ἀληθέσι δη- λαδή (ε “Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, ο φησίν)· ἀναγκαίως διὰ τῶν προκειμέ νων ἐπεξεργάζεται, καί φησιν· . Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. » Οὐκ ἀνιάσομεν, φησί, τὸν Θεὸν καὶ Πα- τέρα, τὴν ἴσην τῷ ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντι περιτιθέντες τιμήν· οὐ προσκρούσομεν τῇ θεοπρεπεί στεφανοῦντες S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. hic « missum esse, significat. Verbum igitur quod ex Patre effulsit et emicuit, puta cum Deus sit de Deo, Deo convenientibus vocibus utetur: Deo all- tem conveniunt quæ veræ sunt voces, et ab omni mendacii labe sunt immunes. Quocirca ‹ qui Sal- vatoris testimonium accipit, signavit quia Deus ve- rax est. » Est enim revera secundum naturam Deus. III, 34. Non enim ad mensuram dat Deus Spi- ritum. Hic attentissinias aures adhibe, quæso, ut nobis- cum rursus sanctorum mireris sapientiam. Dixit Filium, cum a Deo missum esse, tum Dei verba loqui. At si prima fronte vim eorum verborum quis consideret, videntur eum in prophetarum ordine quodaminodo statuere, quemadmodum paulo ante diximus. Per hæc igitur ipsum nequaquam parem iis esse ostendit, et uno hoc signo docet multum et incomparabiliter ab iis distare. Fieri enim non potest, inquit, ut qui ad certum modum Spiritum accipiunt, eum alteri quoque largiri possint. Nus- quam enim sanctus sancto Spiritus sancti largitor fuit : sed eum omnibus de sua plenitudine largitur Filius. Itaque non ad mensuram dat, neque ut illi, partem quamdam exiguam Spiritus habet, id- que per participationem: sed cum sit etiam ipse largitor, utique manifestum est illum totum habere substantialiter in seipso. Igitur qui tantam habet præ illis excellentiam, non tanquam unus ex illis C loquetur quæ Dei sunt, sed ut Deus exsistens ex Deo, convenientes Deo sermones proferet. Nihil autem nostræ doctrinæ officiet quod per manus apostolorum datum esse nonnullis Spiritum quidam existimant: Spiritus enim invocatores potius quam Spiritus sancti largitores ipsos credimus : nam et beatus ipse Moyses nequaquam de suo spi· ritu auferre jussus est, sed snæ potestati servavit istud Deus, qui præcipit quidem ipsum addere septuaginta viros, promittens se ablaturum de ejus spiritu, et impositurum cis "*. Norat enim uni Deo competere eorum faciendorum potestatem quæ Deum decent. CAP. IV. Quod non per participationem sint in Filio quæ Dei ac Patris sunt propria, sed substantialiter, et se- cundum naturam. III, 35. Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Cum enim dixerit Deum Filium qui ex Patre effulsit non posse aliis uti verbis quam quibus Pa - ter utanr, veris nimirum: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur *, › inquit; necessario id fusius exponit, et ail: ‹ Pater diligit Filium. › Non offendemus, inquit, Deum et Patrem, si æqua- lem ejus Filio honorem exhibeamus : non offende- mus, si Filium, qui bonorum Patris substantialiter ce Joan. 1, 16. Num. xt, 17. s: Joan. 1, 54. D

ὅπερ ἡμῖν ἐν ἐκείνῳ τὸ ἐξελθεῖν σημαίνει, τοῦτο πάλιν ἐνταῦθα τὸ ἀπεστάλθαι δηλοῖ. Ο τοίνυν, φησὶν, ἐκ Πατρὸς πεφηνώς τε καὶ ἀπαστραφθείς Λόγος, ἅτε δὴ Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ, τοῖς τῷ Θεῷ πρέπουσι κεχρήσεται λόγοις· λόγοι δὲ ἂν εἶεν Θεῷ πρέποντες οἱ ἀληθεῖς, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ψεύδεσθαι κη- Α ὕπαρξιν ὁ Υἱός, εἰ καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐστί· καὶ λίδα • παραιτούμενοι. Οὐκοῦν ὁ λαμβάνων τοῦ Σωτῆρος την μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστιν· › ἔστι γὰρ ὄντως κατὰ φύσιν Θεός. Β Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσι τὸ Πνεῦμα. Οξείαν ὑπόσχες νυνὶ δὴ μάλιστα τὴν ἀκοὴν, ὦ γενναῖε, ἵνα δὴ πάλιν ἡμῖν συνθαυμάσεις τῶν ἁγίων τὴν νῆψιν· Εφη τὸν Υἱὸν καὶ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα λαλεῖν· ἀλλ' ὑπαισθά νεταί πως, ὅσον ήκεν εἰς τὴν πρόχειρον τοῦ λόγου δύναμιν, προφητικὸν αὐτῷ περιθεὶς τὸ μέτρον, ὥστ περ οὖν καὶ διελαλήσαμεν ἀρτίως. Αναφέρει τοίνυν αὐτὸν τῆς πρὸς ἐκείνους ισότητος διὰ τούτων, καὶ δι' ἑνὸς δὴ τούτου σημείου δίδωσι νοεῖν, ὡς πολλή δή τίς ἐστι, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀσύγκριτος ή διαφορά. Αμήχανον γὰρ, φησί, τοὺς μεμετρημένον λαχόντας τὸ Πνεῦμα, καὶ ἑτέρῳ δύνασθαι τοῦτο χαρίζεσθαι οὐ γὰρ ἅγιος ἁγίῳ ποτὲ Πνεύματος ἁγίου γέγονε χορηγός χορηγεῖ δὲ πᾶσιν ὁ Υἱὸς, ὡς ἐξ ἰδίου πλη ρώματος. Οὐκοῦν οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν, οὐδὲ ὥστ περ ἐκεῖνοι, μικράν τινα μοίραν ἔχει τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦτο μεταληπτῶς· ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ ἀνεδείχθη καὶ χορηγός, δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν ὅλον ἔχων ού- σιωδῶς ἐν ἑαυτῷ. Οὐκοῦν ὁ τοσαύτην ἔχων προς εκείνους τὴν ὑπεροχήν, οὐχ ὡς εἷς ἐξ ἐκείνων λαλή- σει τὰ παρὰ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ, τοὺς Θεῷ πρέποντας ἀνερεύξεται λόγους. Αντικεί σεται δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδαμῶς, τὸ διὰ χειρῶν ἀποστολικῶν δεδόσθαι τὸ Πνεῦμά τισιν οἴεσθαί τινας πνευματοκλήτορας γὰρ, ἤπερ ὄντως τοῦ Πνεύματος χορηγοὺς τοῦ ἁγίου εἶναι πιστεύσομεν· ἐπεὶ καὶ Μω σῆς ὁ μακάριος, οὐκ αὐτὸς ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ ὄντος ἐπ' αὐτῷ πνεύματος προσετάττετο, μόνῃ δὲ τῇ ἰδίᾳ τετήρηκεν ἐξουσίᾳ καὶ τοῦτο Θεὸς, χρῆναι μὲν αὐτὸν προσβαλέσθαι τοὺς ἑβδομήκοντα λέγων, ἀφελεῖν δὲ ἀπὸ τοῦ πνεύματός τοῦ ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἐπιθήσειν ἐπ' αὐτοῖς ὑπισχνούμενος. Ηδει γὰρ μόνῳ πρέπειν ἐπι τελεῖν τῷ Θεῷ τὰ θεοπρεπή. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ὅτι οὐ μεταληπτῶς ἐν Υἱῷ τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς ἴδια, ἀλλ' οὐσιωδῶς κατὰ φύσιν. Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ εἴρηκεν, ὡς ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Θεὸν τὸν Υἱὸν μὴ ἑτέροις δύνασθαι χρῆσθαι λόγοις, ἢ εἶσο περ ἂν χρήσαιτο καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, ἀληθέσι δη- λαδή (ε “Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, ο φησίν)· ἀναγκαίως διὰ τῶν προκειμέ νων ἐπεξεργάζεται, καί φησιν· . Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. » Οὐκ ἀνιάσομεν, φησί, τὸν Θεὸν καὶ Πα- τέρα, τὴν ἴσην τῷ ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντι περιτιθέντες τιμήν· οὐ προσκρούσομεν τῇ θεοπρεπεί στεφανοῦντες S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. hic « missum esse, significat. Verbum igitur quod ex Patre effulsit et emicuit, puta cum Deus sit de Deo, Deo convenientibus vocibus utetur: Deo all- tem conveniunt quæ veræ sunt voces, et ab omni mendacii labe sunt immunes. Quocirca ‹ qui Sal- vatoris testimonium accipit, signavit quia Deus ve- rax est. » Est enim revera secundum naturam Deus. III, 34. Non enim ad mensuram dat Deus Spi- ritum. Hic attentissinias aures adhibe, quæso, ut nobis- cum rursus sanctorum mireris sapientiam. Dixit Filium, cum a Deo missum esse, tum Dei verba loqui. At si prima fronte vim eorum verborum quis consideret, videntur eum in prophetarum ordine quodaminodo statuere, quemadmodum paulo ante diximus. Per hæc igitur ipsum nequaquam parem iis esse ostendit, et uno hoc signo docet multum et incomparabiliter ab iis distare. Fieri enim non potest, inquit, ut qui ad certum modum Spiritum accipiunt, eum alteri quoque largiri possint. Nus- quam enim sanctus sancto Spiritus sancti largitor fuit : sed eum omnibus de sua plenitudine largitur Filius. Itaque non ad mensuram dat, neque ut illi, partem quamdam exiguam Spiritus habet, id- que per participationem: sed cum sit etiam ipse largitor, utique manifestum est illum totum habere substantialiter in seipso. Igitur qui tantam habet præ illis excellentiam, non tanquam unus ex illis C loquetur quæ Dei sunt, sed ut Deus exsistens ex Deo, convenientes Deo sermones proferet. Nihil autem nostræ doctrinæ officiet quod per manus apostolorum datum esse nonnullis Spiritum quidam existimant: Spiritus enim invocatores potius quam Spiritus sancti largitores ipsos credimus : nam et beatus ipse Moyses nequaquam de suo spi· ritu auferre jussus est, sed snæ potestati servavit istud Deus, qui præcipit quidem ipsum addere septuaginta viros, promittens se ablaturum de ejus spiritu, et impositurum cis "*. Norat enim uni Deo competere eorum faciendorum potestatem quæ Deum decent. CAP. IV. Quod non per participationem sint in Filio quæ Dei ac Patris sunt propria, sed substantialiter, et se- cundum naturam. III, 35. Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Cum enim dixerit Deum Filium qui ex Patre effulsit non posse aliis uti verbis quam quibus Pa - ter utanr, veris nimirum: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur *, › inquit; necessario id fusius exponit, et ail: ‹ Pater diligit Filium. › Non offendemus, inquit, Deum et Patrem, si æqua- lem ejus Filio honorem exhibeamus : non offende- mus, si Filium, qui bonorum Patris substantialiter ce Joan. 1, 16. Num. xt, 17. s: Joan. 1, 54. D

ὅπερ ἡμῖν ἐν ἐκείνῳ τὸ ἐξελθεῖν σημαίνει, τοῦτο πάλιν ἐνταῦθα τὸ ἀπεστάλθαι δηλοῖ. Ο τοίνυν, φησὶν, ἐκ Πατρὸς πεφηνώς τε καὶ ἀπαστραφθείς Λόγος, ἅτε δὴ Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ, τοῖς τῷ Θεῷ πρέπουσι κεχρήσεται λόγοις· λόγοι δὲ ἂν εἶεν Θεῷ πρέποντες οἱ ἀληθεῖς, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ψεύδεσθαι κη- Α ὕπαρξιν ὁ Υἱός, εἰ καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐστί· καὶ λίδα • παραιτούμενοι. Οὐκοῦν ὁ λαμβάνων τοῦ Σωτῆρος την μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστιν· › ἔστι γὰρ ὄντως κατὰ φύσιν Θεός. Β Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσι τὸ Πνεῦμα. Οξείαν ὑπόσχες νυνὶ δὴ μάλιστα τὴν ἀκοὴν, ὦ γενναῖε, ἵνα δὴ πάλιν ἡμῖν συνθαυμάσεις τῶν ἁγίων τὴν νῆψιν· Εφη τὸν Υἱὸν καὶ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα λαλεῖν· ἀλλ' ὑπαισθά νεταί πως, ὅσον ήκεν εἰς τὴν πρόχειρον τοῦ λόγου δύναμιν, προφητικὸν αὐτῷ περιθεὶς τὸ μέτρον, ὥστ περ οὖν καὶ διελαλήσαμεν ἀρτίως. Αναφέρει τοίνυν αὐτὸν τῆς πρὸς ἐκείνους ισότητος διὰ τούτων, καὶ δι' ἑνὸς δὴ τούτου σημείου δίδωσι νοεῖν, ὡς πολλή δή τίς ἐστι, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀσύγκριτος ή διαφορά. Αμήχανον γὰρ, φησί, τοὺς μεμετρημένον λαχόντας τὸ Πνεῦμα, καὶ ἑτέρῳ δύνασθαι τοῦτο χαρίζεσθαι οὐ γὰρ ἅγιος ἁγίῳ ποτὲ Πνεύματος ἁγίου γέγονε χορηγός χορηγεῖ δὲ πᾶσιν ὁ Υἱὸς, ὡς ἐξ ἰδίου πλη ρώματος. Οὐκοῦν οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν, οὐδὲ ὥστ περ ἐκεῖνοι, μικράν τινα μοίραν ἔχει τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦτο μεταληπτῶς· ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ ἀνεδείχθη καὶ χορηγός, δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν ὅλον ἔχων ού- σιωδῶς ἐν ἑαυτῷ. Οὐκοῦν ὁ τοσαύτην ἔχων προς εκείνους τὴν ὑπεροχήν, οὐχ ὡς εἷς ἐξ ἐκείνων λαλή- σει τὰ παρὰ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ, τοὺς Θεῷ πρέποντας ἀνερεύξεται λόγους. Αντικεί σεται δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδαμῶς, τὸ διὰ χειρῶν ἀποστολικῶν δεδόσθαι τὸ Πνεῦμά τισιν οἴεσθαί τινας πνευματοκλήτορας γὰρ, ἤπερ ὄντως τοῦ Πνεύματος χορηγοὺς τοῦ ἁγίου εἶναι πιστεύσομεν· ἐπεὶ καὶ Μω σῆς ὁ μακάριος, οὐκ αὐτὸς ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ ὄντος ἐπ' αὐτῷ πνεύματος προσετάττετο, μόνῃ δὲ τῇ ἰδίᾳ τετήρηκεν ἐξουσίᾳ καὶ τοῦτο Θεὸς, χρῆναι μὲν αὐτὸν προσβαλέσθαι τοὺς ἑβδομήκοντα λέγων, ἀφελεῖν δὲ ἀπὸ τοῦ πνεύματός τοῦ ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἐπιθήσειν ἐπ' αὐτοῖς ὑπισχνούμενος. Ηδει γὰρ μόνῳ πρέπειν ἐπι τελεῖν τῷ Θεῷ τὰ θεοπρεπή. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ὅτι οὐ μεταληπτῶς ἐν Υἱῷ τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς ἴδια, ἀλλ' οὐσιωδῶς κατὰ φύσιν. Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ εἴρηκεν, ὡς ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Θεὸν τὸν Υἱὸν μὴ ἑτέροις δύνασθαι χρῆσθαι λόγοις, ἢ εἶσο περ ἂν χρήσαιτο καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, ἀληθέσι δη- λαδή (ε “Ον γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, ο φησίν)· ἀναγκαίως διὰ τῶν προκειμέ νων ἐπεξεργάζεται, καί φησιν· . Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. » Οὐκ ἀνιάσομεν, φησί, τὸν Θεὸν καὶ Πα- τέρα, τὴν ἴσην τῷ ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντι περιτιθέντες τιμήν· οὐ προσκρούσομεν τῇ θεοπρεπεί στεφανοῦντες S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. hic « missum esse, significat. Verbum igitur quod ex Patre effulsit et emicuit, puta cum Deus sit de Deo, Deo convenientibus vocibus utetur: Deo all- tem conveniunt quæ veræ sunt voces, et ab omni mendacii labe sunt immunes. Quocirca ‹ qui Sal- vatoris testimonium accipit, signavit quia Deus ve- rax est. » Est enim revera secundum naturam Deus. III, 34. Non enim ad mensuram dat Deus Spi- ritum. Hic attentissinias aures adhibe, quæso, ut nobis- cum rursus sanctorum mireris sapientiam. Dixit Filium, cum a Deo missum esse, tum Dei verba loqui. At si prima fronte vim eorum verborum quis consideret, videntur eum in prophetarum ordine quodaminodo statuere, quemadmodum paulo ante diximus. Per hæc igitur ipsum nequaquam parem iis esse ostendit, et uno hoc signo docet multum et incomparabiliter ab iis distare. Fieri enim non potest, inquit, ut qui ad certum modum Spiritum accipiunt, eum alteri quoque largiri possint. Nus- quam enim sanctus sancto Spiritus sancti largitor fuit : sed eum omnibus de sua plenitudine largitur Filius. Itaque non ad mensuram dat, neque ut illi, partem quamdam exiguam Spiritus habet, id- que per participationem: sed cum sit etiam ipse largitor, utique manifestum est illum totum habere substantialiter in seipso. Igitur qui tantam habet præ illis excellentiam, non tanquam unus ex illis C loquetur quæ Dei sunt, sed ut Deus exsistens ex Deo, convenientes Deo sermones proferet. Nihil autem nostræ doctrinæ officiet quod per manus apostolorum datum esse nonnullis Spiritum quidam existimant: Spiritus enim invocatores potius quam Spiritus sancti largitores ipsos credimus : nam et beatus ipse Moyses nequaquam de suo spi· ritu auferre jussus est, sed snæ potestati servavit istud Deus, qui præcipit quidem ipsum addere septuaginta viros, promittens se ablaturum de ejus spiritu, et impositurum cis "*. Norat enim uni Deo competere eorum faciendorum potestatem quæ Deum decent. CAP. IV. Quod non per participationem sint in Filio quæ Dei ac Patris sunt propria, sed substantialiter, et se- cundum naturam. III, 35. Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Cum enim dixerit Deum Filium qui ex Patre effulsit non posse aliis uti verbis quam quibus Pa - ter utanr, veris nimirum: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur *, › inquit; necessario id fusius exponit, et ail: ‹ Pater diligit Filium. › Non offendemus, inquit, Deum et Patrem, si æqua- lem ejus Filio honorem exhibeamus : non offende- mus, si Filium, qui bonorum Patris substantialiter ce Joan. 1, 16. Num. xt, 17. s: Joan. 1, 54. D

δόξῃ τὸν τῶν τοῦ Πατρὸς ἀγαθῶν οὐσιωδῶς κληρο- νόμον ο Αγαπᾷ γὰρ τὸν Υἱόν. » Οὐκοῦν ἐφησθήσε ται μὲν δοξαζομένῳ πρὸ [γρ. πρὸς] ἡμῶν, βαρυνθή σεται δὲ πρὸς τὸ ἐναντίον· καὶ μήτις οιέσθω, φησίν, ὡς ἑνὸς δὲ τούτου καὶ μόνου θεοπρεποῦς ἀξιώματος κληρονόμον ἔχει τὸν ἴδιον Υἱόν. « Πάντα γὰρ δέδω κεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ· ἡ τοῦτ' ἔστι σύμπαν, ὅσον ἐστὶν οὐσιωδῶς ἀγαθὸν ἐν Πατρί, τοῦτο πάντως ἐστὶν ἐν δυνάμει τοῦ Υἱοῦ. Χεῖρα γὰρ ἐν τούτοις ὀνομάζει τὴν δύναμιν, ὥσπερ ὅταν δι' ενός που προ- φήτου λέγῃ· « Ἡ χείρ μου εστερέωσε τὸν οὐρανὸν, ο ἀντὶ τοῦ ἡ δύναμις. Ἔχει δὲ σύμπαν ἐν ἑαυτῷ τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον, οὐ μεταληπτῶς, εἰ καὶ δεδωκέναι λέ- γεται ὁ Πατὴρ (ἢ γὰρ ἂν ἐπίκτητον ἔχοι, καὶ οὐ φυσικὴν τὴν θεότητα)· δίδωσι δὲ οὕτως ὁ Πατήρ τῷ δ Υἱῷ πάντα τὰ ἑαυτοῦ, ὡσπερανεὶ καὶ ἄνθρωπος τῷ ἐξ αὐτοῦ φῦντι παιδὶ διδόναι νοοῖτο τὰ τῆς ἀνθρωπό τητας ἴδια ἡ ώσπερανεὶ καὶ τὸ πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ κατ' ἐνέργειαν προϊούσῃ θερμότητι διδόναι λέγοιτο τῆς ἰδίας φύσεως τὸ ἰδίωμα. Ἐν δὲ τοῖς τοιούτοις, καὶ τὸ παρασχεῖν τοῖς παρέχουσιν ἀζήμιον· οὐ γὰρ κατὰ μερισμὸν ἢ ἀποκοπὴν τῶν παρέχεσθαι νοου μένων ἡ ὁδός· καὶ αὐτὸ δὲ τὸ δόξαι λαβεῖν, τοῖς λαβοῦσιν ἀκατηγόρητον. Διὰ γὰρ μόνον τὸ ἐξ οὗ τὰ τοιαῦτα λέγεται, καὶ φυσική τις, ἵν᾿ οὕτως είπω, ποιότης τῶν γεννώντων νοεῖται τὰ γεννώμενα, τὸ τί ἐστι κατ' οὐσίαν τὸ γεννῶν ἐκφαίνοντα, καὶ κατα- λαμπρύνοντα τῆς οἰκείας πηγῆς τὴν κατὰ φύσιν ἐν έργειαν. Καὶ ταῦτα μὲν πάλιν, ὡς ἐπὶ παραδειγμά των, ἀνωτέρω δὲ τούτων δηλονότι Θεός. Διά τοι τοῦτο τὸ ἀνθρώπινον, ἀσθενοῦντα λόγον οὐκ αἰτιασόμεθα. • Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο καθὰ γέγρα πται. Καὶ εἰ βλέπομεν δι᾿ ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος, καὶ νοοῦμεν ἐκ μέρους, πῶς ἂν οὐχὶ πολλῷ δὴ μει- ζόνως τοῖς διὰ γλώττης ατονήσαιμεν βήμασιν ; Νοή- σεις τοιγαροῦν εὐσεβῶς, ἢ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον τὸ πάντα δεδόσθαι παρὰ Πατρὸς τῷ Υἱῷ· ἢ παρα λήψη πάλιν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λόγον, οὐκέτι τὸ δοῦναι, καὶ λαβεῖν, ἐπὶ τῶν φυσικῶν ιδιωμάτων εἰσφέροντα, ἀλλ' ἐπὶ τῇ κατὰ πάντων τῶν τοιοῦτον. Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Μὴ ἀπαυθαδιζέσθω, φησὶν, ὁ δυσήκοος, ἄνθρωπον ὁρῶν τὸν ἁπάντων κύριον, μηδὲ νομιζέτω ψεύδεσθαι τὴν ἀλήθειαν, τὸ χρῆναι πιστεύειν ὡς Θεῷ διὰ τὴν σάρκα παραιτούμενος. Δεχέσθω την μαρτυρίαν αὐτοῦ, κατασφραγιζέτω δὲ προθύμως, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστιν, ἵνα μὴ λυπῇ τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα. Αγαπᾷ γὰρ τὸν ἴδιον Υἱόν· ἀπόδειξις δὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τὸ πάντων αὐτῷ δίδοσθαι τὴν ἐξου σίαν. "Ο δὴ καὶ αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. » Καὶ πάλιν· • Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, ἔν τε οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. » Καὶ οὐ δήπου διὰ τὸ δόξαι λαβεῖν ὁ Υἱὸς, εὐλόγως ἂν ὡς ἐλάττων ὑπό του κατηγοροῖτο· καὶ κατί; Λαμβάνει γάρ, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ὅτε * σε γενητῶν ἐξουσίᾳ τιθέντα τὸν Υἱόν, ἵνα πάλιν νοῆς τὸ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cst hæres,divina gloria coronemus : Diligit enim Fi- Psal. xxx11, 2. Prov. xxv, 2. B ‹ lium. Igitur oblectabitur cum a nobis ille gloriam et laudem accipiet; secus vero, offendetur. Et ne quis arbitretur, inquit, Filium Patri esse quasi unius bujus ac solius divinæ dignitatis hæredem. Om- nia enim dedit in manu ejus, hoc est, quidquid boni est in Patre substantialiter, hoc utique est in potestate Filii. Manum etenim hic potestatem vocat, ut cum per unum prophetam ait alicubi: «Manus mea Grmavit coelum *, . id est, virtus mea. Habet antem Filius in seipso quidquid est Patris pro- prium, non per participationem, tametsi Paler dedisse quoque dicitur (alioqui enim ascititiam baberet, non autem naturalem deitatem); sed ita omnia sua dal Filio Paler, quemadmodum etiam homo genito ex se filio tribuere censetur quidquid proprium est naturæ humanæ, aut sicut ignis co- lori ex se actu procedenti ea quæ naturæ suæ pro- pria sunt tribuere dicitur. In his auten, dare danti nibil obest: nec enim divisionem aut sectionem hic patiuntur ea quæ traduntur, et quod accipere videtur, accipientibus dedecori verti nequit. Hæc enim nihil aliud quam ex quo significant, et naturalis, ut ita dicam, generantium qualitas cen- sentur esse ea quæ gignuntur, cum explicent quid secundum substantiam sit id quod gignitur, et sui fontis naturalem operationem illustrent. Atque hæc ducta quidem ab exemplis similitudine: sed his major est Deus scilicet. Nec idcirco rationis hu- C manæ accusanda est imbecillitas : « Gloria enim Domini celat verbum, » ut scriptum est s. Quod si per speculum videmus et ænigma, et cognosci- mus ex parte, quomodo non multo magis nos verba deficient? Aut igitur pie intelliges hac ratione data esse a Patre cuncta Filio: aut ad incarnationem istud referes, ita ut non jam dare, et accipere, de naturalibus proprietatibus intelligatur, sed de summa illa Filii supra creaturas omnes eminentia, ut rursum aliquid istiusmodi mente capias. D Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ne contumax sit incredulus, inquit, universi dominum hominem videns, neque sibi persuadeat mentiri veritatem, nolens ei ut Deo credere propter carnem. Accipiat ejus testimonium, et lubenti animo obsignet Deum esse veracem, ne Patrem offendat qui in cœlis est. Diligit enim Filium suum. Cujus dilectionis argumentum est, quod rerum omnium potestas ei data est; quod quidem Salvator ipse dicebat: ‹ Omnia mihi tradita sunt a Patre meo "., Item: Data est mihi omnis potestas, in cœlo et in terra 58. › Neque vero ex eo quod accipere Filius videtur, jure idcirco ut minorem illum arguas. Quid ita? Accepit enim, cum factus est homo, cum seipsum propter nos Matth. XXVIII, 18. *7 Matth. st, 27.

δόξῃ τὸν τῶν τοῦ Πατρὸς ἀγαθῶν οὐσιωδῶς κληρο- νόμον ο Αγαπᾷ γὰρ τὸν Υἱόν. » Οὐκοῦν ἐφησθήσε ται μὲν δοξαζομένῳ πρὸ [γρ. πρὸς] ἡμῶν, βαρυνθή σεται δὲ πρὸς τὸ ἐναντίον· καὶ μήτις οιέσθω, φησίν, ὡς ἑνὸς δὲ τούτου καὶ μόνου θεοπρεποῦς ἀξιώματος κληρονόμον ἔχει τὸν ἴδιον Υἱόν. « Πάντα γὰρ δέδω κεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ· ἡ τοῦτ' ἔστι σύμπαν, ὅσον ἐστὶν οὐσιωδῶς ἀγαθὸν ἐν Πατρί, τοῦτο πάντως ἐστὶν ἐν δυνάμει τοῦ Υἱοῦ. Χεῖρα γὰρ ἐν τούτοις ὀνομάζει τὴν δύναμιν, ὥσπερ ὅταν δι' ενός που προ- φήτου λέγῃ· « Ἡ χείρ μου εστερέωσε τὸν οὐρανὸν, ο ἀντὶ τοῦ ἡ δύναμις. Ἔχει δὲ σύμπαν ἐν ἑαυτῷ τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον, οὐ μεταληπτῶς, εἰ καὶ δεδωκέναι λέ- γεται ὁ Πατὴρ (ἢ γὰρ ἂν ἐπίκτητον ἔχοι, καὶ οὐ φυσικὴν τὴν θεότητα)· δίδωσι δὲ οὕτως ὁ Πατήρ τῷ δ Υἱῷ πάντα τὰ ἑαυτοῦ, ὡσπερανεὶ καὶ ἄνθρωπος τῷ ἐξ αὐτοῦ φῦντι παιδὶ διδόναι νοοῖτο τὰ τῆς ἀνθρωπό τητας ἴδια ἡ ώσπερανεὶ καὶ τὸ πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ κατ' ἐνέργειαν προϊούσῃ θερμότητι διδόναι λέγοιτο τῆς ἰδίας φύσεως τὸ ἰδίωμα. Ἐν δὲ τοῖς τοιούτοις, καὶ τὸ παρασχεῖν τοῖς παρέχουσιν ἀζήμιον· οὐ γὰρ κατὰ μερισμὸν ἢ ἀποκοπὴν τῶν παρέχεσθαι νοου μένων ἡ ὁδός· καὶ αὐτὸ δὲ τὸ δόξαι λαβεῖν, τοῖς λαβοῦσιν ἀκατηγόρητον. Διὰ γὰρ μόνον τὸ ἐξ οὗ τὰ τοιαῦτα λέγεται, καὶ φυσική τις, ἵν᾿ οὕτως είπω, ποιότης τῶν γεννώντων νοεῖται τὰ γεννώμενα, τὸ τί ἐστι κατ' οὐσίαν τὸ γεννῶν ἐκφαίνοντα, καὶ κατα- λαμπρύνοντα τῆς οἰκείας πηγῆς τὴν κατὰ φύσιν ἐν έργειαν. Καὶ ταῦτα μὲν πάλιν, ὡς ἐπὶ παραδειγμά των, ἀνωτέρω δὲ τούτων δηλονότι Θεός. Διά τοι τοῦτο τὸ ἀνθρώπινον, ἀσθενοῦντα λόγον οὐκ αἰτιασόμεθα. • Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο καθὰ γέγρα πται. Καὶ εἰ βλέπομεν δι᾿ ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος, καὶ νοοῦμεν ἐκ μέρους, πῶς ἂν οὐχὶ πολλῷ δὴ μει- ζόνως τοῖς διὰ γλώττης ατονήσαιμεν βήμασιν ; Νοή- σεις τοιγαροῦν εὐσεβῶς, ἢ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον τὸ πάντα δεδόσθαι παρὰ Πατρὸς τῷ Υἱῷ· ἢ παρα λήψη πάλιν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λόγον, οὐκέτι τὸ δοῦναι, καὶ λαβεῖν, ἐπὶ τῶν φυσικῶν ιδιωμάτων εἰσφέροντα, ἀλλ' ἐπὶ τῇ κατὰ πάντων τῶν τοιοῦτον. Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Μὴ ἀπαυθαδιζέσθω, φησὶν, ὁ δυσήκοος, ἄνθρωπον ὁρῶν τὸν ἁπάντων κύριον, μηδὲ νομιζέτω ψεύδεσθαι τὴν ἀλήθειαν, τὸ χρῆναι πιστεύειν ὡς Θεῷ διὰ τὴν σάρκα παραιτούμενος. Δεχέσθω την μαρτυρίαν αὐτοῦ, κατασφραγιζέτω δὲ προθύμως, ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστιν, ἵνα μὴ λυπῇ τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα. Αγαπᾷ γὰρ τὸν ἴδιον Υἱόν· ἀπόδειξις δὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τὸ πάντων αὐτῷ δίδοσθαι τὴν ἐξου σίαν. "Ο δὴ καὶ αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. » Καὶ πάλιν· • Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, ἔν τε οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. » Καὶ οὐ δήπου διὰ τὸ δόξαι λαβεῖν ὁ Υἱὸς, εὐλόγως ἂν ὡς ἐλάττων ὑπό του κατηγοροῖτο· καὶ κατί; Λαμβάνει γάρ, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ὅτε * σε γενητῶν ἐξουσίᾳ τιθέντα τὸν Υἱόν, ἵνα πάλιν νοῆς τὸ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cst hæres,divina gloria coronemus : Diligit enim Fi- Psal. xxx11, 2. Prov. xxv, 2. B ‹ lium. Igitur oblectabitur cum a nobis ille gloriam et laudem accipiet; secus vero, offendetur. Et ne quis arbitretur, inquit, Filium Patri esse quasi unius bujus ac solius divinæ dignitatis hæredem. Om- nia enim dedit in manu ejus, hoc est, quidquid boni est in Patre substantialiter, hoc utique est in potestate Filii. Manum etenim hic potestatem vocat, ut cum per unum prophetam ait alicubi: «Manus mea Grmavit coelum *, . id est, virtus mea. Habet antem Filius in seipso quidquid est Patris pro- prium, non per participationem, tametsi Paler dedisse quoque dicitur (alioqui enim ascititiam baberet, non autem naturalem deitatem); sed ita omnia sua dal Filio Paler, quemadmodum etiam homo genito ex se filio tribuere censetur quidquid proprium est naturæ humanæ, aut sicut ignis co- lori ex se actu procedenti ea quæ naturæ suæ pro- pria sunt tribuere dicitur. In his auten, dare danti nibil obest: nec enim divisionem aut sectionem hic patiuntur ea quæ traduntur, et quod accipere videtur, accipientibus dedecori verti nequit. Hæc enim nihil aliud quam ex quo significant, et naturalis, ut ita dicam, generantium qualitas cen- sentur esse ea quæ gignuntur, cum explicent quid secundum substantiam sit id quod gignitur, et sui fontis naturalem operationem illustrent. Atque hæc ducta quidem ab exemplis similitudine: sed his major est Deus scilicet. Nec idcirco rationis hu- C manæ accusanda est imbecillitas : « Gloria enim Domini celat verbum, » ut scriptum est s. Quod si per speculum videmus et ænigma, et cognosci- mus ex parte, quomodo non multo magis nos verba deficient? Aut igitur pie intelliges hac ratione data esse a Patre cuncta Filio: aut ad incarnationem istud referes, ita ut non jam dare, et accipere, de naturalibus proprietatibus intelligatur, sed de summa illa Filii supra creaturas omnes eminentia, ut rursum aliquid istiusmodi mente capias. D Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ne contumax sit incredulus, inquit, universi dominum hominem videns, neque sibi persuadeat mentiri veritatem, nolens ei ut Deo credere propter carnem. Accipiat ejus testimonium, et lubenti animo obsignet Deum esse veracem, ne Patrem offendat qui in cœlis est. Diligit enim Filium suum. Cujus dilectionis argumentum est, quod rerum omnium potestas ei data est; quod quidem Salvator ipse dicebat: ‹ Omnia mihi tradita sunt a Patre meo "., Item: Data est mihi omnis potestas, in cœlo et in terra 58. › Neque vero ex eo quod accipere Filius videtur, jure idcirco ut minorem illum arguas. Quid ita? Accepit enim, cum factus est homo, cum seipsum propter nos Matth. XXVIII, 18. *7 Matth. st, 27.

Α τεταπείνωσεν ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς, ὅτε δοῦλος ἐχρημάτι σεν ὁ Δεσπότης, ὅτε γέγονεν ἐν οἰκέταις ὁ ἐλεύθε ρος Υἱός· ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον τεταπείνωκεν ἑαυ τὸν, ἢ πῶς ἐξ ἰσότητος τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πα- τέρα καταβεβηκέναι λέγεται ; "Η γὰρ οὐχ ὁρᾷς ἐν τούτοις, τὸν μὲν διδόντα θεοπρεπῶς, τὸν δὲ ἀνθρωπίνως τε καὶ οἰκετικῶς λαμβάνειν λεγόμενον, ἅπερ εἶχεν ὡς Θεός ; Οὐ δόσις δὲ κυρίως ἐστὶν ἡ παρὰ Πατρὸς εἰς ἀρε χὴν τιθεῖσα τῆς κατὰ πάντων κυριότητος τὸν Υἱόν· ἐπ- αναδρομὴ δὲ μᾶλλον, καὶ ἐπανάληψις, καὶ μετὰ σαρ κὸς εἰς τὴν πρὸ σαρκὸς ἐξουσίαν· οὐ γὰρ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τότε τῆς κτίσεως ἄρχεται κρατεῖν. Ἐπεὶ πρὸς ποίαν ἐρεῖ τις αὐτὸν καταβεβηκέναι ταπείνωσιν, εἴπερ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τότε τοῦ κυριεύειν ἄρχεται ; Η πῶς ἐν τῇ τοῦ δούλου φανεῖται μορφή, τότε δὴ καὶ μόλις ἁπάντων ἀναδεδειγμένος Δεσπό της ; Απαγε τῆς ἐν τούτοις ἀτοπίας τῶν λογισμών ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονε, τότε καὶ οὕτως άρ- χεται κρατεῖν, οὐκ ἀποβαλὼν τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα διὰ τὴν σάρκα, ἀναβαίνων δὲ αὖθις, καὶ μετὰ σαρκὸς, ἐφ' ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. ῞Οτι δὲ τῶν ἀρχαιοτέρων ἐπε ανάληψις ἦν τὰ ἐπὶ Χριστοῦ θρυλλούμενα, πληροφο ρήσει λέγων αὐτός. Πάτερ δόξασόν με τῇ δόξῃ, η εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. » Ορᾷς ὅπως, οὐ δόξης ἀρχὴν, ἀλλ᾽ ἐπανανέωσιν τὴν εἰς τὸ ἀρχαῖον αἰτεῖ, καὶ τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπος; Ότι δὲ πάλιν διὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος αἰτίαν δεδόσθαι λέγεται τὰ πάντα τῷ Υἱῷ, πανταχόθεν μὲν ὁ φιλομα θὴς ἐπισωρεύσει σοφῶς, καὶ συνιέναι δυνήσεται, μάλιστα δὲ δι' ἐκείνης τῆς τοῦ Δανιήλ φρικωδεστά της οπτασίας, ἐν ᾗ τὸν μὲν Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν τεθεᾶσθαι φησιν ἱδρυμένον ἐπὶ τοῦ θρόνου, χιλίας δὲ χιλιάδας, καὶ μυρίας μυριάδας, τὰς μὲν λειτουργεῖν, τὰς δὲ παρεστᾶναι διισχυρίζεται. Προσετίθει δὲ τού τοις τὸ, ο Καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν, καὶ ἕως τοῦ Πα- λαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασεν, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσο ηνέχθη, καὶ αὐτῇ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύσουσιν. » Ορᾷς πῶς ἐν τούτοις, ὅλον ἡμῖν ἀκριβῶς καταγράφεται τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυ στήριον· ὁρᾷς ὅπως λαμβάνειν λέγεται τὴν βασιλείαν παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός· οὐ γυμνὸς τῷ προφήτῃ λόγος, ἀλλ᾽ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου φαινόμενος· « Εταπείνωσε γὰρ ἑαυτὸν, ο καθὰ γέγραπται, σχήματι δι' ἡμᾶς εὐ ρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος · › ἵνα καὶ πρῶτος εἰς βασιλείαν ἀνενεχθείς, ἀρχὴ πάλιν ἡμῖν καὶ ὁδὸς τῆς εἰς βασι- λείαν δόξης ἀναδειχθῇ. Καὶ ὥσπερ ὑπάρχων κατὰ φύσιν ζωή, καταβέβηκε δι' ἡμᾶς εἰς τὸν ὑπὲρ πάντων κατὰ σάρκα θάνατον, ἵνα ἡμᾶς καὶ θανάτου καὶ φθο ρᾶς ἐξέληται, διὰ τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιώσεως οἷόν ἀναμίξας ἑαυτὸν, καὶ ζωῆς τῆς αἰωνίου μετόχους ἀπεργασάμενος· οὕτω καὶ ταῖς ἡμετέραις ὀλιγοτι μίαις συσχηματίζεται, Κύριος τῆς δόξης ὑπάρχων, ὡς Θεός, ἵνα καὶ εἰς τὴν βασιλίδα τιμὴν ἀναγάγῃ τὴν ἀνθρώπου φύσιν. Γέγονε γὰρ ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρω τεύων, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, καὶ ὁδὸς, καὶ θύρα, καὶ ἀπὸ · • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B exinanivit, cum servus vocatus est *, qui Dominus : cum inter famulos ascriptus est, qui liber est Filius. Alioqui, quomodo humiliavit seipsum, aut quomodo ex æqualitate cum Deo et Patre descen- disse dicitur? Annon enim vides in his bunc quidem dici tradere modo Deo convenienti, illum autem hominis ac servi ratione accipere quæ ha- bebat ut Deus? Non est autem proprie donatio illa quæ Filio initium dominaudi rebus omnibus tri- buat, sed repetitio potius ac reversio etiam cum carne ad potestatem qua præditus erat ante car- nem. Non enim cum factus est houno, tunc crea- Luræ imperium capessit. Quantam in de- pressionem enim descendisse dicetur, si cum factus est homo, tunc coepit esse Dominus? Aut quomodo in servi forma apparebit, qui tunc certe omnium factus est Dominus? Procul sit ista rationum ab- surditas; sed cum factus est homo, tunc etiam hoc pacto dominari cœpit, ita tamen ut dignitatem divinam propter carnem non amiserit, sed rursum ad id quod erat initio, cum carne quoque redierit. Quod autem priorum sint repetitio quæ de Christo feruntur, probat ipse dicens : « Pater, clarifica me illa claritate quam habui priusquam mundus esset apud te“. › Vides quo pacto non initium gloriæ, seul renovationem ejus quod prius habebat, postulet, idque dicat, ut homo? Præterea, omnia data esse incarnationis causa Filio, studioso undi- que colligere et intelligere quidem licebit, maxime tamen ex illa horribili visione Danielis ", in qua An- siquum dierum quidem spectasse ait sedentem super throno, et mille millia, ac dena millia denum millium partim ei ministrare, partim astare asserit. Addit autem : ‹ Et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniens: et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et datus est ipsi principatus, et honor, et regnum: et omnes populi, tribus et linguæ ipsi servient 6. Vides quomodo hic totum nobis accurate incarna- tionis mysterium delineet; vides quo pacto regnum a Patre suscepisse dicatur Filius. Non est nuda prophetæ oratio, sed ‹ quasi Filius hominis ap- parens, » inquit. • Humiliavit enim seipsum, ut scriptum est, ‹ habitu propter nos inventus ut homo ", » ut primus quoque ad regnum reversus D initium nobis et via gloriæ regalis exsisteret. Et quemadmodum vita cum sit secundum naturam, descendit propter nos ad mortem carnis pro omni- bus, ut nos a morte et corruptione eximeret, propter similitudinem quam habet nobiscum nobis seipsum quodammodo permiscens, et vitæ æternæ participes efficiens: sic quamvis gloriæ sit Domi- nus, ut Deus, nostris tainen dedecoribus confor- matur, ut et ad regium honorem hominis naturam reducat. Primus enim factus est in omnibus, ut Paulus ait ", et via, et janua, et primitiæ nostro- rum bonorum, a morte ad vitam, a corru- et Dan. vi, 9, 10. C Philip. 11, 7. 6º Joan. xvi, 5. Ibid., 13, 11. Philip. 11, 7. . Col. 1, 18.

Α τεταπείνωσεν ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς, ὅτε δοῦλος ἐχρημάτι σεν ὁ Δεσπότης, ὅτε γέγονεν ἐν οἰκέταις ὁ ἐλεύθε ρος Υἱός· ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον τεταπείνωκεν ἑαυ τὸν, ἢ πῶς ἐξ ἰσότητος τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πα- τέρα καταβεβηκέναι λέγεται ; "Η γὰρ οὐχ ὁρᾷς ἐν τούτοις, τὸν μὲν διδόντα θεοπρεπῶς, τὸν δὲ ἀνθρωπίνως τε καὶ οἰκετικῶς λαμβάνειν λεγόμενον, ἅπερ εἶχεν ὡς Θεός ; Οὐ δόσις δὲ κυρίως ἐστὶν ἡ παρὰ Πατρὸς εἰς ἀρε χὴν τιθεῖσα τῆς κατὰ πάντων κυριότητος τὸν Υἱόν· ἐπ- αναδρομὴ δὲ μᾶλλον, καὶ ἐπανάληψις, καὶ μετὰ σαρ κὸς εἰς τὴν πρὸ σαρκὸς ἐξουσίαν· οὐ γὰρ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τότε τῆς κτίσεως ἄρχεται κρατεῖν. Ἐπεὶ πρὸς ποίαν ἐρεῖ τις αὐτὸν καταβεβηκέναι ταπείνωσιν, εἴπερ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τότε τοῦ κυριεύειν ἄρχεται ; Η πῶς ἐν τῇ τοῦ δούλου φανεῖται μορφή, τότε δὴ καὶ μόλις ἁπάντων ἀναδεδειγμένος Δεσπό της ; Απαγε τῆς ἐν τούτοις ἀτοπίας τῶν λογισμών ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονε, τότε καὶ οὕτως άρ- χεται κρατεῖν, οὐκ ἀποβαλὼν τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα διὰ τὴν σάρκα, ἀναβαίνων δὲ αὖθις, καὶ μετὰ σαρκὸς, ἐφ' ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. ῞Οτι δὲ τῶν ἀρχαιοτέρων ἐπε ανάληψις ἦν τὰ ἐπὶ Χριστοῦ θρυλλούμενα, πληροφο ρήσει λέγων αὐτός. Πάτερ δόξασόν με τῇ δόξῃ, η εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. » Ορᾷς ὅπως, οὐ δόξης ἀρχὴν, ἀλλ᾽ ἐπανανέωσιν τὴν εἰς τὸ ἀρχαῖον αἰτεῖ, καὶ τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπος; Ότι δὲ πάλιν διὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος αἰτίαν δεδόσθαι λέγεται τὰ πάντα τῷ Υἱῷ, πανταχόθεν μὲν ὁ φιλομα θὴς ἐπισωρεύσει σοφῶς, καὶ συνιέναι δυνήσεται, μάλιστα δὲ δι' ἐκείνης τῆς τοῦ Δανιήλ φρικωδεστά της οπτασίας, ἐν ᾗ τὸν μὲν Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν τεθεᾶσθαι φησιν ἱδρυμένον ἐπὶ τοῦ θρόνου, χιλίας δὲ χιλιάδας, καὶ μυρίας μυριάδας, τὰς μὲν λειτουργεῖν, τὰς δὲ παρεστᾶναι διισχυρίζεται. Προσετίθει δὲ τού τοις τὸ, ο Καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν, καὶ ἕως τοῦ Πα- λαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασεν, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσο ηνέχθη, καὶ αὐτῇ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύσουσιν. » Ορᾷς πῶς ἐν τούτοις, ὅλον ἡμῖν ἀκριβῶς καταγράφεται τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυ στήριον· ὁρᾷς ὅπως λαμβάνειν λέγεται τὴν βασιλείαν παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός· οὐ γυμνὸς τῷ προφήτῃ λόγος, ἀλλ᾽ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου φαινόμενος· « Εταπείνωσε γὰρ ἑαυτὸν, ο καθὰ γέγραπται, σχήματι δι' ἡμᾶς εὐ ρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος · › ἵνα καὶ πρῶτος εἰς βασιλείαν ἀνενεχθείς, ἀρχὴ πάλιν ἡμῖν καὶ ὁδὸς τῆς εἰς βασι- λείαν δόξης ἀναδειχθῇ. Καὶ ὥσπερ ὑπάρχων κατὰ φύσιν ζωή, καταβέβηκε δι' ἡμᾶς εἰς τὸν ὑπὲρ πάντων κατὰ σάρκα θάνατον, ἵνα ἡμᾶς καὶ θανάτου καὶ φθο ρᾶς ἐξέληται, διὰ τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιώσεως οἷόν ἀναμίξας ἑαυτὸν, καὶ ζωῆς τῆς αἰωνίου μετόχους ἀπεργασάμενος· οὕτω καὶ ταῖς ἡμετέραις ὀλιγοτι μίαις συσχηματίζεται, Κύριος τῆς δόξης ὑπάρχων, ὡς Θεός, ἵνα καὶ εἰς τὴν βασιλίδα τιμὴν ἀναγάγῃ τὴν ἀνθρώπου φύσιν. Γέγονε γὰρ ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρω τεύων, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, καὶ ὁδὸς, καὶ θύρα, καὶ ἀπὸ · • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B exinanivit, cum servus vocatus est *, qui Dominus : cum inter famulos ascriptus est, qui liber est Filius. Alioqui, quomodo humiliavit seipsum, aut quomodo ex æqualitate cum Deo et Patre descen- disse dicitur? Annon enim vides in his bunc quidem dici tradere modo Deo convenienti, illum autem hominis ac servi ratione accipere quæ ha- bebat ut Deus? Non est autem proprie donatio illa quæ Filio initium dominaudi rebus omnibus tri- buat, sed repetitio potius ac reversio etiam cum carne ad potestatem qua præditus erat ante car- nem. Non enim cum factus est houno, tunc crea- Luræ imperium capessit. Quantam in de- pressionem enim descendisse dicetur, si cum factus est homo, tunc coepit esse Dominus? Aut quomodo in servi forma apparebit, qui tunc certe omnium factus est Dominus? Procul sit ista rationum ab- surditas; sed cum factus est homo, tunc etiam hoc pacto dominari cœpit, ita tamen ut dignitatem divinam propter carnem non amiserit, sed rursum ad id quod erat initio, cum carne quoque redierit. Quod autem priorum sint repetitio quæ de Christo feruntur, probat ipse dicens : « Pater, clarifica me illa claritate quam habui priusquam mundus esset apud te“. › Vides quo pacto non initium gloriæ, seul renovationem ejus quod prius habebat, postulet, idque dicat, ut homo? Præterea, omnia data esse incarnationis causa Filio, studioso undi- que colligere et intelligere quidem licebit, maxime tamen ex illa horribili visione Danielis ", in qua An- siquum dierum quidem spectasse ait sedentem super throno, et mille millia, ac dena millia denum millium partim ei ministrare, partim astare asserit. Addit autem : ‹ Et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniens: et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et datus est ipsi principatus, et honor, et regnum: et omnes populi, tribus et linguæ ipsi servient 6. Vides quomodo hic totum nobis accurate incarna- tionis mysterium delineet; vides quo pacto regnum a Patre suscepisse dicatur Filius. Non est nuda prophetæ oratio, sed ‹ quasi Filius hominis ap- parens, » inquit. • Humiliavit enim seipsum, ut scriptum est, ‹ habitu propter nos inventus ut homo ", » ut primus quoque ad regnum reversus D initium nobis et via gloriæ regalis exsisteret. Et quemadmodum vita cum sit secundum naturam, descendit propter nos ad mortem carnis pro omni- bus, ut nos a morte et corruptione eximeret, propter similitudinem quam habet nobiscum nobis seipsum quodammodo permiscens, et vitæ æternæ participes efficiens: sic quamvis gloriæ sit Domi- nus, ut Deus, nostris tainen dedecoribus confor- matur, ut et ad regium honorem hominis naturam reducat. Primus enim factus est in omnibus, ut Paulus ait ", et via, et janua, et primitiæ nostro- rum bonorum, a morte ad vitam, a corru- et Dan. vi, 9, 10. C Philip. 11, 7. 6º Joan. xvi, 5. Ibid., 13, 11. Philip. 11, 7. . Col. 1, 18.

Α τεταπείνωσεν ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς, ὅτε δοῦλος ἐχρημάτι σεν ὁ Δεσπότης, ὅτε γέγονεν ἐν οἰκέταις ὁ ἐλεύθε ρος Υἱός· ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον τεταπείνωκεν ἑαυ τὸν, ἢ πῶς ἐξ ἰσότητος τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πα- τέρα καταβεβηκέναι λέγεται ; "Η γὰρ οὐχ ὁρᾷς ἐν τούτοις, τὸν μὲν διδόντα θεοπρεπῶς, τὸν δὲ ἀνθρωπίνως τε καὶ οἰκετικῶς λαμβάνειν λεγόμενον, ἅπερ εἶχεν ὡς Θεός ; Οὐ δόσις δὲ κυρίως ἐστὶν ἡ παρὰ Πατρὸς εἰς ἀρε χὴν τιθεῖσα τῆς κατὰ πάντων κυριότητος τὸν Υἱόν· ἐπ- αναδρομὴ δὲ μᾶλλον, καὶ ἐπανάληψις, καὶ μετὰ σαρ κὸς εἰς τὴν πρὸ σαρκὸς ἐξουσίαν· οὐ γὰρ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τότε τῆς κτίσεως ἄρχεται κρατεῖν. Ἐπεὶ πρὸς ποίαν ἐρεῖ τις αὐτὸν καταβεβηκέναι ταπείνωσιν, εἴπερ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τότε τοῦ κυριεύειν ἄρχεται ; Η πῶς ἐν τῇ τοῦ δούλου φανεῖται μορφή, τότε δὴ καὶ μόλις ἁπάντων ἀναδεδειγμένος Δεσπό της ; Απαγε τῆς ἐν τούτοις ἀτοπίας τῶν λογισμών ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονε, τότε καὶ οὕτως άρ- χεται κρατεῖν, οὐκ ἀποβαλὼν τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα διὰ τὴν σάρκα, ἀναβαίνων δὲ αὖθις, καὶ μετὰ σαρκὸς, ἐφ' ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς. ῞Οτι δὲ τῶν ἀρχαιοτέρων ἐπε ανάληψις ἦν τὰ ἐπὶ Χριστοῦ θρυλλούμενα, πληροφο ρήσει λέγων αὐτός. Πάτερ δόξασόν με τῇ δόξῃ, η εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. » Ορᾷς ὅπως, οὐ δόξης ἀρχὴν, ἀλλ᾽ ἐπανανέωσιν τὴν εἰς τὸ ἀρχαῖον αἰτεῖ, καὶ τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπος; Ότι δὲ πάλιν διὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος αἰτίαν δεδόσθαι λέγεται τὰ πάντα τῷ Υἱῷ, πανταχόθεν μὲν ὁ φιλομα θὴς ἐπισωρεύσει σοφῶς, καὶ συνιέναι δυνήσεται, μάλιστα δὲ δι' ἐκείνης τῆς τοῦ Δανιήλ φρικωδεστά της οπτασίας, ἐν ᾗ τὸν μὲν Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν τεθεᾶσθαι φησιν ἱδρυμένον ἐπὶ τοῦ θρόνου, χιλίας δὲ χιλιάδας, καὶ μυρίας μυριάδας, τὰς μὲν λειτουργεῖν, τὰς δὲ παρεστᾶναι διισχυρίζεται. Προσετίθει δὲ τού τοις τὸ, ο Καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν, καὶ ἕως τοῦ Πα- λαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασεν, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσο ηνέχθη, καὶ αὐτῇ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύσουσιν. » Ορᾷς πῶς ἐν τούτοις, ὅλον ἡμῖν ἀκριβῶς καταγράφεται τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυ στήριον· ὁρᾷς ὅπως λαμβάνειν λέγεται τὴν βασιλείαν παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός· οὐ γυμνὸς τῷ προφήτῃ λόγος, ἀλλ᾽ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου φαινόμενος· « Εταπείνωσε γὰρ ἑαυτὸν, ο καθὰ γέγραπται, σχήματι δι' ἡμᾶς εὐ ρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος · › ἵνα καὶ πρῶτος εἰς βασιλείαν ἀνενεχθείς, ἀρχὴ πάλιν ἡμῖν καὶ ὁδὸς τῆς εἰς βασι- λείαν δόξης ἀναδειχθῇ. Καὶ ὥσπερ ὑπάρχων κατὰ φύσιν ζωή, καταβέβηκε δι' ἡμᾶς εἰς τὸν ὑπὲρ πάντων κατὰ σάρκα θάνατον, ἵνα ἡμᾶς καὶ θανάτου καὶ φθο ρᾶς ἐξέληται, διὰ τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιώσεως οἷόν ἀναμίξας ἑαυτὸν, καὶ ζωῆς τῆς αἰωνίου μετόχους ἀπεργασάμενος· οὕτω καὶ ταῖς ἡμετέραις ὀλιγοτι μίαις συσχηματίζεται, Κύριος τῆς δόξης ὑπάρχων, ὡς Θεός, ἵνα καὶ εἰς τὴν βασιλίδα τιμὴν ἀναγάγῃ τὴν ἀνθρώπου φύσιν. Γέγονε γὰρ ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρω τεύων, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, καὶ ὁδὸς, καὶ θύρα, καὶ ἀπὸ · • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B exinanivit, cum servus vocatus est *, qui Dominus : cum inter famulos ascriptus est, qui liber est Filius. Alioqui, quomodo humiliavit seipsum, aut quomodo ex æqualitate cum Deo et Patre descen- disse dicitur? Annon enim vides in his bunc quidem dici tradere modo Deo convenienti, illum autem hominis ac servi ratione accipere quæ ha- bebat ut Deus? Non est autem proprie donatio illa quæ Filio initium dominaudi rebus omnibus tri- buat, sed repetitio potius ac reversio etiam cum carne ad potestatem qua præditus erat ante car- nem. Non enim cum factus est houno, tunc crea- Luræ imperium capessit. Quantam in de- pressionem enim descendisse dicetur, si cum factus est homo, tunc coepit esse Dominus? Aut quomodo in servi forma apparebit, qui tunc certe omnium factus est Dominus? Procul sit ista rationum ab- surditas; sed cum factus est homo, tunc etiam hoc pacto dominari cœpit, ita tamen ut dignitatem divinam propter carnem non amiserit, sed rursum ad id quod erat initio, cum carne quoque redierit. Quod autem priorum sint repetitio quæ de Christo feruntur, probat ipse dicens : « Pater, clarifica me illa claritate quam habui priusquam mundus esset apud te“. › Vides quo pacto non initium gloriæ, seul renovationem ejus quod prius habebat, postulet, idque dicat, ut homo? Præterea, omnia data esse incarnationis causa Filio, studioso undi- que colligere et intelligere quidem licebit, maxime tamen ex illa horribili visione Danielis ", in qua An- siquum dierum quidem spectasse ait sedentem super throno, et mille millia, ac dena millia denum millium partim ei ministrare, partim astare asserit. Addit autem : ‹ Et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniens: et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et datus est ipsi principatus, et honor, et regnum: et omnes populi, tribus et linguæ ipsi servient 6. Vides quomodo hic totum nobis accurate incarna- tionis mysterium delineet; vides quo pacto regnum a Patre suscepisse dicatur Filius. Non est nuda prophetæ oratio, sed ‹ quasi Filius hominis ap- parens, » inquit. • Humiliavit enim seipsum, ut scriptum est, ‹ habitu propter nos inventus ut homo ", » ut primus quoque ad regnum reversus D initium nobis et via gloriæ regalis exsisteret. Et quemadmodum vita cum sit secundum naturam, descendit propter nos ad mortem carnis pro omni- bus, ut nos a morte et corruptione eximeret, propter similitudinem quam habet nobiscum nobis seipsum quodammodo permiscens, et vitæ æternæ participes efficiens: sic quamvis gloriæ sit Domi- nus, ut Deus, nostris tainen dedecoribus confor- matur, ut et ad regium honorem hominis naturam reducat. Primus enim factus est in omnibus, ut Paulus ait ", et via, et janua, et primitiæ nostro- rum bonorum, a morte ad vitam, a corru- et Dan. vi, 9, 10. C Philip. 11, 7. 6º Joan. xvi, 5. Ibid., 13, 11. Philip. 11, 7. . Col. 1, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. αρχὴ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ἀγαθῶν, ἐκ θανάτου πρὸς ζωήν, ἐκ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, ἐξ ἀσθενείας εἰς δύνα- μιν, ἐκ δουλείας εἰς υἱοθεσίαν, ἐξ ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας εἰς τιμὴν καὶ δόξαν τὴν βασιλικήν. Οὐκοῦν ὅταν φαί- νηται λαμβάνων ὡς ἄνθρωπος ὁ Υἱός, ὅπερ εἶχεν ὡς Θεός, σκανδαλιζώμεθα μεν μηδαμῶς, ἐννοῶμεν δὲ μᾶλλον τῆς δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίας τὸν τρόπον. Οὕτω γὰρ ἄτρωτόν τε καὶ ἀζήμιον τὸν ἑαυ τῶν διατηρήσομεν νοῦν. ῾Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ἀζητήτως τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν ζωὴν προκεῖσθαι τὸ γέρας ὁ σοφώτατος ἐπιμαρτυρεῖ Βαπτιστής, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος εἰσκομίζει τὴν ἀπόδειξιν· ζωὴ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής· « Εν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, Β καὶ ἐσμέν. » Εἰσοικίζεται δὲ πάντως' ἡμῖν διὰ τῆς πίστεως, καὶ κατοικεῖ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ἐν οἷ κείαις Επιστολαῖς· « Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. Ζωοποιήσει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτὸν, ὡς αὐτὸς ὑπάρχων κατά φύσιν ζωή, καὶ λοιπὸν κατοικῶν ἐν αὐτοῖς. "Οτι δὲ διὰ τῆς πίστεως ὁ Υἱὸς αὐλίζεται, πληροφορήσει λέγων ὁ Παῦλος • Τούτου χάριν κάμπτω τα γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὀνομάζεται· ἵνα δῷ ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, δυνάμει κραταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄν θρωπον] κατοικῆσαι τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν διὰ τῆς πίστεως. » Οτε τοίνυν διὰ τῆς πίστεως ἢ κατὰ φύσιν ἡμῖν ἐπισκρίνεται ζωή, πῶς οὐκ ἀλη θῆς ὁ λέγων, « Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν τινὰ παρ' αὐτὸν νοουμένην ζωήν. Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν. ᾿Αρ᾽ οὖν, ἐρεῖ τις τυχόν, ἑτέραν ἡμῖν πρεσβεύει δόξαν ὁ Βαπτιστὴς, καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως παρα- φθείρει λόγον, ζωοποιηθήσεσθαι μὲν τὸν πιστεύοντα λέγων, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον οὐκ ὄψεσθαι ζωὴν ὅλως διαβεβαιούμενος; Εγερθησόμεθα δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐ πάντες, ταύτην ἡμῖν εἰσκεκομικότος τοῦ λόγου τὴν διαφοράν· εἶτα ποῖ ποτε χωρήσει τὸ ἀπολύτως καὶ ὡς ἐφ᾽ ἅπασιν εἰρημένον, «Αναστήσονται οἱ νε προί ; » Τί δ᾽ ἂν καὶ δρῴη λέγων ὁ Παῦλος, « Τούς γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσητα: ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ὁ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον ; › Ἐπαινεῖσθαι μὲν οὖν οιήσομαι δεῖν τὸν φιλομαθῆ, χρῆναι δὲ ὅμως ἀκριβεστάτην ἐν τοῖς ἱε- ροῖς Γράμμασι ποιεῖσθαι τὴν βάσανον. Ορα γάρ μα σαφῶς τὴν τῶν εἰρημένων διαστολήν. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ πιστεύοντος φησιν, ὅτι ζωὴν ἕξει τὴν αἰώ νων. Περὶ δὲ τοῦ ἀπειθήσαντος, ἑτέραν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἔμφασιν. Οὐ γὰρ ἔφη ζωὴν οὐχ ἕξειν αὐτόν· ἐγερθήσεται γὰρ τῷ κοινῷ τῆς ἀναστάσεως νόμῳ· αἰώνιον;» αὐτὸν δηλονότι τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ἑτέραν ΧVΠ, 28. ] A ptione ad incorruptionem, ab imbecillitate ad vir tutem, a servitute in adoptionem filiorum Dei", dedecore et ignominia ad honorem et gloriam re- galem. Itaque cum videtur accipere ut homo Filius ea quæ habebat ut Deus, non offendamur, sed ra- tionem dispensationis quæ nostri causa et pro no- bis facta est animo potius perpendamus. Sic enim invulnerabilem et illibatam mentem nostram ser- vabimus. [vulg. addil. C III, 36. Qui credit in Filium, habet vitam æternam. Non simpliciter nec indiscusse credentibus in Christum vitam propositam esse in præmium sa- pientissimus Baptista testatur, sed ex ipsa, ut ita dicam, rerum qualitate demonstrationem infert. Vita enim secundum naturam est Unigenitus. ‹ În ipso quippe vivimus, movemur, et sumus "., In nobis autem introducitur per fidem, et habitat per sanctum Spiritum. Idque Joannes in suis Epistolis testatur dicens: In hoc cognoscimus quia in no- bis est, quoniam de spiritu suo dedit nobis ". Vivificat igitur Christus credentes in se, puta cum sit ipse secundum naturam vita, ac demum habitet in ipsis. Quod autem per fidem Filius inhabitet, Paulus certo nobis demonstrabit, dicens: ‹ Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo om- nis paternitas in cœlo et in terra nominatur: ut det vobis secundum divitias gloriæ suæ, virtute corroborari per Spiritum ejus Christum habitare per fidem in cordibus vestris "¸, Cum ergo per fidem vita illa secundum naturam in nos subeat, & quomodo verax non est qui dicit: Qui credit in Filium, habet vitam æternam : ipsum videlicet Filium, non autem aliam ab ipso vitam. III, 36. Qui autem incredulus est Filio, non vi- debii vitam. An igitur, inquiet forsan aliquis, diversam no- bis Baptista gloriam constituit, et resurrectionis rationem corrumpit, dicendo vivificatum quidem iri credentes, incredulos vero nequaquam visuros vitam asserendo? Excitabimur vero, ut videtur, non omnes, inter nos istud intercedere discri- minis dictum illud significet. At quonam demum abibit illud absolute et tanquam de omnibus di- D ctum, « Resurgent mortui • ?, Quid vero facial Paulus dicens : c Omnes enim nos manifc- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum w?, Laudandum igitur arbi- tror illum, quisquis est, discendi studiosum, attamen accuratissime ei sacras Litteras rimandas esse reor. Vide enim, quæso, clare verborum illorum distinctionem. De eo enim qui crediderit, ait vitam habiturum æternam : de co autem qui non crediderit, alium intellectum habet ora- tio. Non enim dixit ipsum vitam non habiturum ss Rom. viii, 13. Ael. Joan. IV, 13. ** Eplies. II, "¡l Cor. v, 10. 14-17. I Cor. xv, 52.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. αρχὴ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ἀγαθῶν, ἐκ θανάτου πρὸς ζωήν, ἐκ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, ἐξ ἀσθενείας εἰς δύνα- μιν, ἐκ δουλείας εἰς υἱοθεσίαν, ἐξ ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας εἰς τιμὴν καὶ δόξαν τὴν βασιλικήν. Οὐκοῦν ὅταν φαί- νηται λαμβάνων ὡς ἄνθρωπος ὁ Υἱός, ὅπερ εἶχεν ὡς Θεός, σκανδαλιζώμεθα μεν μηδαμῶς, ἐννοῶμεν δὲ μᾶλλον τῆς δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίας τὸν τρόπον. Οὕτω γὰρ ἄτρωτόν τε καὶ ἀζήμιον τὸν ἑαυ τῶν διατηρήσομεν νοῦν. ῾Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ἀζητήτως τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν ζωὴν προκεῖσθαι τὸ γέρας ὁ σοφώτατος ἐπιμαρτυρεῖ Βαπτιστής, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος εἰσκομίζει τὴν ἀπόδειξιν· ζωὴ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής· « Εν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, Β καὶ ἐσμέν. » Εἰσοικίζεται δὲ πάντως' ἡμῖν διὰ τῆς πίστεως, καὶ κατοικεῖ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ἐν οἷ κείαις Επιστολαῖς· « Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. Ζωοποιήσει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτὸν, ὡς αὐτὸς ὑπάρχων κατά φύσιν ζωή, καὶ λοιπὸν κατοικῶν ἐν αὐτοῖς. "Οτι δὲ διὰ τῆς πίστεως ὁ Υἱὸς αὐλίζεται, πληροφορήσει λέγων ὁ Παῦλος • Τούτου χάριν κάμπτω τα γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὀνομάζεται· ἵνα δῷ ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, δυνάμει κραταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄν θρωπον] κατοικῆσαι τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν διὰ τῆς πίστεως. » Οτε τοίνυν διὰ τῆς πίστεως ἢ κατὰ φύσιν ἡμῖν ἐπισκρίνεται ζωή, πῶς οὐκ ἀλη θῆς ὁ λέγων, « Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν τινὰ παρ' αὐτὸν νοουμένην ζωήν. Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν. ᾿Αρ᾽ οὖν, ἐρεῖ τις τυχόν, ἑτέραν ἡμῖν πρεσβεύει δόξαν ὁ Βαπτιστὴς, καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως παρα- φθείρει λόγον, ζωοποιηθήσεσθαι μὲν τὸν πιστεύοντα λέγων, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον οὐκ ὄψεσθαι ζωὴν ὅλως διαβεβαιούμενος; Εγερθησόμεθα δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐ πάντες, ταύτην ἡμῖν εἰσκεκομικότος τοῦ λόγου τὴν διαφοράν· εἶτα ποῖ ποτε χωρήσει τὸ ἀπολύτως καὶ ὡς ἐφ᾽ ἅπασιν εἰρημένον, «Αναστήσονται οἱ νε προί ; » Τί δ᾽ ἂν καὶ δρῴη λέγων ὁ Παῦλος, « Τούς γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσητα: ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ὁ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον ; › Ἐπαινεῖσθαι μὲν οὖν οιήσομαι δεῖν τὸν φιλομαθῆ, χρῆναι δὲ ὅμως ἀκριβεστάτην ἐν τοῖς ἱε- ροῖς Γράμμασι ποιεῖσθαι τὴν βάσανον. Ορα γάρ μα σαφῶς τὴν τῶν εἰρημένων διαστολήν. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ πιστεύοντος φησιν, ὅτι ζωὴν ἕξει τὴν αἰώ νων. Περὶ δὲ τοῦ ἀπειθήσαντος, ἑτέραν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἔμφασιν. Οὐ γὰρ ἔφη ζωὴν οὐχ ἕξειν αὐτόν· ἐγερθήσεται γὰρ τῷ κοινῷ τῆς ἀναστάσεως νόμῳ· αἰώνιον;» αὐτὸν δηλονότι τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ἑτέραν ΧVΠ, 28. ] A ptione ad incorruptionem, ab imbecillitate ad vir tutem, a servitute in adoptionem filiorum Dei", dedecore et ignominia ad honorem et gloriam re- galem. Itaque cum videtur accipere ut homo Filius ea quæ habebat ut Deus, non offendamur, sed ra- tionem dispensationis quæ nostri causa et pro no- bis facta est animo potius perpendamus. Sic enim invulnerabilem et illibatam mentem nostram ser- vabimus. [vulg. addil. C III, 36. Qui credit in Filium, habet vitam æternam. Non simpliciter nec indiscusse credentibus in Christum vitam propositam esse in præmium sa- pientissimus Baptista testatur, sed ex ipsa, ut ita dicam, rerum qualitate demonstrationem infert. Vita enim secundum naturam est Unigenitus. ‹ În ipso quippe vivimus, movemur, et sumus "., In nobis autem introducitur per fidem, et habitat per sanctum Spiritum. Idque Joannes in suis Epistolis testatur dicens: In hoc cognoscimus quia in no- bis est, quoniam de spiritu suo dedit nobis ". Vivificat igitur Christus credentes in se, puta cum sit ipse secundum naturam vita, ac demum habitet in ipsis. Quod autem per fidem Filius inhabitet, Paulus certo nobis demonstrabit, dicens: ‹ Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo om- nis paternitas in cœlo et in terra nominatur: ut det vobis secundum divitias gloriæ suæ, virtute corroborari per Spiritum ejus Christum habitare per fidem in cordibus vestris "¸, Cum ergo per fidem vita illa secundum naturam in nos subeat, & quomodo verax non est qui dicit: Qui credit in Filium, habet vitam æternam : ipsum videlicet Filium, non autem aliam ab ipso vitam. III, 36. Qui autem incredulus est Filio, non vi- debii vitam. An igitur, inquiet forsan aliquis, diversam no- bis Baptista gloriam constituit, et resurrectionis rationem corrumpit, dicendo vivificatum quidem iri credentes, incredulos vero nequaquam visuros vitam asserendo? Excitabimur vero, ut videtur, non omnes, inter nos istud intercedere discri- minis dictum illud significet. At quonam demum abibit illud absolute et tanquam de omnibus di- D ctum, « Resurgent mortui • ?, Quid vero facial Paulus dicens : c Omnes enim nos manifc- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum w?, Laudandum igitur arbi- tror illum, quisquis est, discendi studiosum, attamen accuratissime ei sacras Litteras rimandas esse reor. Vide enim, quæso, clare verborum illorum distinctionem. De eo enim qui crediderit, ait vitam habiturum æternam : de co autem qui non crediderit, alium intellectum habet ora- tio. Non enim dixit ipsum vitam non habiturum ss Rom. viii, 13. Ael. Joan. IV, 13. ** Eplies. II, "¡l Cor. v, 10. 14-17. I Cor. xv, 52.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. αρχὴ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ἀγαθῶν, ἐκ θανάτου πρὸς ζωήν, ἐκ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, ἐξ ἀσθενείας εἰς δύνα- μιν, ἐκ δουλείας εἰς υἱοθεσίαν, ἐξ ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας εἰς τιμὴν καὶ δόξαν τὴν βασιλικήν. Οὐκοῦν ὅταν φαί- νηται λαμβάνων ὡς ἄνθρωπος ὁ Υἱός, ὅπερ εἶχεν ὡς Θεός, σκανδαλιζώμεθα μεν μηδαμῶς, ἐννοῶμεν δὲ μᾶλλον τῆς δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίας τὸν τρόπον. Οὕτω γὰρ ἄτρωτόν τε καὶ ἀζήμιον τὸν ἑαυ τῶν διατηρήσομεν νοῦν. ῾Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ἀζητήτως τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν ζωὴν προκεῖσθαι τὸ γέρας ὁ σοφώτατος ἐπιμαρτυρεῖ Βαπτιστής, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος εἰσκομίζει τὴν ἀπόδειξιν· ζωὴ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής· « Εν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, Β καὶ ἐσμέν. » Εἰσοικίζεται δὲ πάντως' ἡμῖν διὰ τῆς πίστεως, καὶ κατοικεῖ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ἐν οἷ κείαις Επιστολαῖς· « Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. Ζωοποιήσει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτὸν, ὡς αὐτὸς ὑπάρχων κατά φύσιν ζωή, καὶ λοιπὸν κατοικῶν ἐν αὐτοῖς. "Οτι δὲ διὰ τῆς πίστεως ὁ Υἱὸς αὐλίζεται, πληροφορήσει λέγων ὁ Παῦλος • Τούτου χάριν κάμπτω τα γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὀνομάζεται· ἵνα δῷ ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, δυνάμει κραταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄν θρωπον] κατοικῆσαι τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν διὰ τῆς πίστεως. » Οτε τοίνυν διὰ τῆς πίστεως ἢ κατὰ φύσιν ἡμῖν ἐπισκρίνεται ζωή, πῶς οὐκ ἀλη θῆς ὁ λέγων, « Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν τινὰ παρ' αὐτὸν νοουμένην ζωήν. Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν. ᾿Αρ᾽ οὖν, ἐρεῖ τις τυχόν, ἑτέραν ἡμῖν πρεσβεύει δόξαν ὁ Βαπτιστὴς, καὶ τὸν τῆς ἀναστάσεως παρα- φθείρει λόγον, ζωοποιηθήσεσθαι μὲν τὸν πιστεύοντα λέγων, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον οὐκ ὄψεσθαι ζωὴν ὅλως διαβεβαιούμενος; Εγερθησόμεθα δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐ πάντες, ταύτην ἡμῖν εἰσκεκομικότος τοῦ λόγου τὴν διαφοράν· εἶτα ποῖ ποτε χωρήσει τὸ ἀπολύτως καὶ ὡς ἐφ᾽ ἅπασιν εἰρημένον, «Αναστήσονται οἱ νε προί ; » Τί δ᾽ ἂν καὶ δρῴη λέγων ὁ Παῦλος, « Τούς γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσητα: ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ὁ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον ; › Ἐπαινεῖσθαι μὲν οὖν οιήσομαι δεῖν τὸν φιλομαθῆ, χρῆναι δὲ ὅμως ἀκριβεστάτην ἐν τοῖς ἱε- ροῖς Γράμμασι ποιεῖσθαι τὴν βάσανον. Ορα γάρ μα σαφῶς τὴν τῶν εἰρημένων διαστολήν. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ πιστεύοντος φησιν, ὅτι ζωὴν ἕξει τὴν αἰώ νων. Περὶ δὲ τοῦ ἀπειθήσαντος, ἑτέραν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἔμφασιν. Οὐ γὰρ ἔφη ζωὴν οὐχ ἕξειν αὐτόν· ἐγερθήσεται γὰρ τῷ κοινῷ τῆς ἀναστάσεως νόμῳ· αἰώνιον;» αὐτὸν δηλονότι τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ἑτέραν ΧVΠ, 28. ] A ptione ad incorruptionem, ab imbecillitate ad vir tutem, a servitute in adoptionem filiorum Dei", dedecore et ignominia ad honorem et gloriam re- galem. Itaque cum videtur accipere ut homo Filius ea quæ habebat ut Deus, non offendamur, sed ra- tionem dispensationis quæ nostri causa et pro no- bis facta est animo potius perpendamus. Sic enim invulnerabilem et illibatam mentem nostram ser- vabimus. [vulg. addil. C III, 36. Qui credit in Filium, habet vitam æternam. Non simpliciter nec indiscusse credentibus in Christum vitam propositam esse in præmium sa- pientissimus Baptista testatur, sed ex ipsa, ut ita dicam, rerum qualitate demonstrationem infert. Vita enim secundum naturam est Unigenitus. ‹ În ipso quippe vivimus, movemur, et sumus "., In nobis autem introducitur per fidem, et habitat per sanctum Spiritum. Idque Joannes in suis Epistolis testatur dicens: In hoc cognoscimus quia in no- bis est, quoniam de spiritu suo dedit nobis ". Vivificat igitur Christus credentes in se, puta cum sit ipse secundum naturam vita, ac demum habitet in ipsis. Quod autem per fidem Filius inhabitet, Paulus certo nobis demonstrabit, dicens: ‹ Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo om- nis paternitas in cœlo et in terra nominatur: ut det vobis secundum divitias gloriæ suæ, virtute corroborari per Spiritum ejus Christum habitare per fidem in cordibus vestris "¸, Cum ergo per fidem vita illa secundum naturam in nos subeat, & quomodo verax non est qui dicit: Qui credit in Filium, habet vitam æternam : ipsum videlicet Filium, non autem aliam ab ipso vitam. III, 36. Qui autem incredulus est Filio, non vi- debii vitam. An igitur, inquiet forsan aliquis, diversam no- bis Baptista gloriam constituit, et resurrectionis rationem corrumpit, dicendo vivificatum quidem iri credentes, incredulos vero nequaquam visuros vitam asserendo? Excitabimur vero, ut videtur, non omnes, inter nos istud intercedere discri- minis dictum illud significet. At quonam demum abibit illud absolute et tanquam de omnibus di- D ctum, « Resurgent mortui • ?, Quid vero facial Paulus dicens : c Omnes enim nos manifc- stari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum w?, Laudandum igitur arbi- tror illum, quisquis est, discendi studiosum, attamen accuratissime ei sacras Litteras rimandas esse reor. Vide enim, quæso, clare verborum illorum distinctionem. De eo enim qui crediderit, ait vitam habiturum æternam : de co autem qui non crediderit, alium intellectum habet ora- tio. Non enim dixit ipsum vitam non habiturum ss Rom. viii, 13. Ael. Joan. IV, 13. ** Eplies. II, "¡l Cor. v, 10. 14-17. I Cor. xv, 52.

εἰς θεωρίαν ψιλὴν τῆς τῶν ἁγίων ἐφίξεται ζωῆς, οὐχ ἄψετα: τῆς ἐκείνων μακαριότητος, ἄγευστος διαμενεῖ τῆς ἐν εὐφροσύνῃ διαγωγής· ζωὴ γὰρ ὄντως ἐκείνη· τὸ δὲ ἐν κολάσεσιν ἀναπνεῖν, θανάτου παντὸς ἀνιαρώ τερον, ἐπὶ μόνῃ τῇ τῶν κακῶν αἰσθήσει ψυχὴν συν- έχον ἐν σώματι. Τοιαύτην τινὰ καὶ ὁ Παῦλος ζωῆς εἰσφέρει διαφοράν. Ακουε τί φησι πρὸς τοὺς ἐν κακίᾳ νενεκρωμένους διὰ Χριστόν· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Ορᾶς πῶς τὸ ἐν δόξῃ φανερωθῆναι μετὰ Χριστοῦ τὴν τῶν ἁγίων ονομάζει ζωήν ; Τί δὲ, ὅταν ἡμῖν καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἀναμέλπῃ λέγων· « Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ· ο ἆρ᾽ οὐχὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐν τούτοις ἐροῦμεν κατασημαίνεσθαι ζωήν ; 'Αλλ' ἔστιν, οίμαι, πᾶσι καταφανές. Οὐ γὰρ δήπου τῶν φαύλων ἀπο- σχέσθαι κελεύει τινας, ἵνα δὴ τύχοιεν τῆς εἰσαὖθις ἀναβιώσεως τῆς σαρκὸς ( ἀναστήσονται γὰρ καὶ εἰ μὴ πεπαύσοιντο τοῦ κακοῦ)· πρὸς ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἐρεθίζει τὴν ζωὴν, ἐν ᾗ πάντως ἔστιν ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθὰς, ἐν μακαριότητι καὶ δόξῃ τὸν μακραίωνα τρίβοντας βίον. ἀλλὰ ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησιν, τοῦτ' ἔστιν οὐδ᾽ ὅσιν Αλλ' ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ μένει] ἐπ' αὐτόν. Γυμνότερον ἡμῖν διὰ τῆς ἐν τούτοις επαγωγῆς τὸν τῶν εἰρημένων σκοπὸν ὁ μακάριος έδειξε Βαπτιστής. Περιαθρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλοζητητής τὴν τοῦ νοήμα τος δύναμιν. « Ὁ ἀπειθῶν, φησί, τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Αλλ' εἴπερ ἦν ὄντως ἔρημον ἔσεσθαι τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἐννοῆσαι τὸν ἀπειθήσαντα, πάντως ἂν ἐπήνεγκεν εὐθύς· Ἀλλ᾽ ὁ θάνατος μενεῖ ἐπ' αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ ὀργὴν ὀνομάζει Θεοῦ, δῆλον ἂν εἴη λοιπὸν ταῖς τῶν ἁγίων εὐθυμίαις τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀντιδιαστέλλων κάτ λασιν, καὶ ζωὴν μὲν ἀποκαλῶν τὴν ὄντως ζωὴν ἐν δόξῃ μετὰ Χριστοῦ, τὰς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀσεβοῦσιν αἰκίας, ὀργὴν τοῦ Θεοῦ· ὅτι δὲ ὀργὴ πολλάκις ἡ κόλασις εἴρηται παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, δύο παροίσω τοὺς μάρτυρας, Παῦλόν τε καὶ Ἰωάννην· ὁ μὲν γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφοντας· ι Καὶ ἦμεν τέκνα ὀργῆς φύσει, ὡς καὶ οἱ λοιποί·, ὁ δὲ τοῖς Γραμματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, « Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Κύριος, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρι σαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μαθητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει, ἢ Ιωάννης (καίτοι γε αὐτὸς Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀφῆκε τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὴν Γαλι λαίαν. Πόθεν ἡμῖν εἰς τοῦτο πρόεισιν ὁ λόγος, ἢ ἐκ ποίας ἀρχῆς ἡ τοῦ διηγήματος καθέρπουσα τάξις, εγνωκότα τὸν Κύριον εἰσφέρει τους Φαρισαίους, ἅπερ ἐπύθοντο μαθεῖν, οὐκ ἄκομψον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Τὸ γὰρ, «Ως : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. (resurget enim communi resurrectionis lege), sed A vitam non visurum ait, hoc est ne aspectu quidem solo sanctorum vitam consequetur, non attinget illorum felicitatem, non gustabit vitam illam gau- dio plenam. Vita enim est illa profecto : in sup- pliciis vero spiritum ducere, quavis est morte te- trius, cum ad solum malorum sensum anima reti- neatur in corpore. Ejuscemodi nonnullam quoque Paulus vitæ differentiam statuit. Audi quid ad eos dicat qui peecato mortui sunt propter Christum. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in glo- ria ", » Vides quomodo vitam sanctorum appellet manifestationem illam in gloria cum Christo ? Quid vero cum nobis etiam Psalmista canit di- cens : • Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos ? Contine linguam tuam a malo 7. Nonne sanctorum vitam his verbis significari di- cemus ? At cuivis, opinor, manifestum est. Nec enim a malis abstinere quosdam jubet, ut certe resurrectionem carnis obtineant (resurgent enim ctiamsi non cessaverint a malo), sed ad illam po- tius vitam instigat, in qua licet omnino videre dies bonos, in felicitate et gloria æternam de- gentes vitam. III, 36. Sed ira Dei manebit super eum. B C [vulg. Apertius hac illatione beatus Baptista dictorum suorum scopum ostendit. Discat autem rursus sciscitandi cupidus vim illius sententiæ. ‹ Qui non credit, inquit, Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit super eum. » Atqui si intelligendum esset incredulum vita corporea revera privatum iri, statim utique intulisset, sed mors manebit su- per eum. Cum autem iram Dei nominet, manife- stum est sanctorum felicitali supplicium impiorum opponere, et vitam vocare eam quæ vere est vita, in gloria cum Christo: impiorum vero cruciatus, iram Dei. Quod autem ira pro punitione sæpius apud Scripturas divinas acci- piatur, duos testes adducam, Paulum et Joan- nem. Ille enim ad eos qui conversi erant ex gen- tibus: Et eramus, inquit, filii iræ natura, sicut et caeteri ; » hic ad Pharisæos et Scribas : « Ge- D nimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira " ?, IV, 1-3. Ut ergo cognovit Dominus quia audierunt Pharisæi, quod Jesus plures discipulos facit, el ba- plizat, quam Joannes (quanquam Jesus non baptiza- rel, sed discipuli ejus), reliquit Judæam, et abiit iterum in Galilæam. Undenam huc processerit oratio, aut quo ex capite narrationis ordine huc perducto cognovisse Dominus dicatur quæ Pharisæi audierant, non in- sulsum erit, opinor, dicere. Illud enim evangelistæ, 7› Col. in, 3, 4. " Psal. xxxı, 43, 1}. Ephes. 11, 3. * Luc. 111, 7.

εἰς θεωρίαν ψιλὴν τῆς τῶν ἁγίων ἐφίξεται ζωῆς, οὐχ ἄψετα: τῆς ἐκείνων μακαριότητος, ἄγευστος διαμενεῖ τῆς ἐν εὐφροσύνῃ διαγωγής· ζωὴ γὰρ ὄντως ἐκείνη· τὸ δὲ ἐν κολάσεσιν ἀναπνεῖν, θανάτου παντὸς ἀνιαρώ τερον, ἐπὶ μόνῃ τῇ τῶν κακῶν αἰσθήσει ψυχὴν συν- έχον ἐν σώματι. Τοιαύτην τινὰ καὶ ὁ Παῦλος ζωῆς εἰσφέρει διαφοράν. Ακουε τί φησι πρὸς τοὺς ἐν κακίᾳ νενεκρωμένους διὰ Χριστόν· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Ορᾶς πῶς τὸ ἐν δόξῃ φανερωθῆναι μετὰ Χριστοῦ τὴν τῶν ἁγίων ονομάζει ζωήν ; Τί δὲ, ὅταν ἡμῖν καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἀναμέλπῃ λέγων· « Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ· ο ἆρ᾽ οὐχὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐν τούτοις ἐροῦμεν κατασημαίνεσθαι ζωήν ; 'Αλλ' ἔστιν, οίμαι, πᾶσι καταφανές. Οὐ γὰρ δήπου τῶν φαύλων ἀπο- σχέσθαι κελεύει τινας, ἵνα δὴ τύχοιεν τῆς εἰσαὖθις ἀναβιώσεως τῆς σαρκὸς ( ἀναστήσονται γὰρ καὶ εἰ μὴ πεπαύσοιντο τοῦ κακοῦ)· πρὸς ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἐρεθίζει τὴν ζωὴν, ἐν ᾗ πάντως ἔστιν ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθὰς, ἐν μακαριότητι καὶ δόξῃ τὸν μακραίωνα τρίβοντας βίον. ἀλλὰ ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησιν, τοῦτ' ἔστιν οὐδ᾽ ὅσιν Αλλ' ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ μένει] ἐπ' αὐτόν. Γυμνότερον ἡμῖν διὰ τῆς ἐν τούτοις επαγωγῆς τὸν τῶν εἰρημένων σκοπὸν ὁ μακάριος έδειξε Βαπτιστής. Περιαθρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλοζητητής τὴν τοῦ νοήμα τος δύναμιν. « Ὁ ἀπειθῶν, φησί, τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Αλλ' εἴπερ ἦν ὄντως ἔρημον ἔσεσθαι τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἐννοῆσαι τὸν ἀπειθήσαντα, πάντως ἂν ἐπήνεγκεν εὐθύς· Ἀλλ᾽ ὁ θάνατος μενεῖ ἐπ' αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ ὀργὴν ὀνομάζει Θεοῦ, δῆλον ἂν εἴη λοιπὸν ταῖς τῶν ἁγίων εὐθυμίαις τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀντιδιαστέλλων κάτ λασιν, καὶ ζωὴν μὲν ἀποκαλῶν τὴν ὄντως ζωὴν ἐν δόξῃ μετὰ Χριστοῦ, τὰς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀσεβοῦσιν αἰκίας, ὀργὴν τοῦ Θεοῦ· ὅτι δὲ ὀργὴ πολλάκις ἡ κόλασις εἴρηται παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, δύο παροίσω τοὺς μάρτυρας, Παῦλόν τε καὶ Ἰωάννην· ὁ μὲν γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφοντας· ι Καὶ ἦμεν τέκνα ὀργῆς φύσει, ὡς καὶ οἱ λοιποί·, ὁ δὲ τοῖς Γραμματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, « Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Κύριος, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρι σαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μαθητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει, ἢ Ιωάννης (καίτοι γε αὐτὸς Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀφῆκε τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὴν Γαλι λαίαν. Πόθεν ἡμῖν εἰς τοῦτο πρόεισιν ὁ λόγος, ἢ ἐκ ποίας ἀρχῆς ἡ τοῦ διηγήματος καθέρπουσα τάξις, εγνωκότα τὸν Κύριον εἰσφέρει τους Φαρισαίους, ἅπερ ἐπύθοντο μαθεῖν, οὐκ ἄκομψον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Τὸ γὰρ, «Ως : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. (resurget enim communi resurrectionis lege), sed A vitam non visurum ait, hoc est ne aspectu quidem solo sanctorum vitam consequetur, non attinget illorum felicitatem, non gustabit vitam illam gau- dio plenam. Vita enim est illa profecto : in sup- pliciis vero spiritum ducere, quavis est morte te- trius, cum ad solum malorum sensum anima reti- neatur in corpore. Ejuscemodi nonnullam quoque Paulus vitæ differentiam statuit. Audi quid ad eos dicat qui peecato mortui sunt propter Christum. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in glo- ria ", » Vides quomodo vitam sanctorum appellet manifestationem illam in gloria cum Christo ? Quid vero cum nobis etiam Psalmista canit di- cens : • Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos ? Contine linguam tuam a malo 7. Nonne sanctorum vitam his verbis significari di- cemus ? At cuivis, opinor, manifestum est. Nec enim a malis abstinere quosdam jubet, ut certe resurrectionem carnis obtineant (resurgent enim ctiamsi non cessaverint a malo), sed ad illam po- tius vitam instigat, in qua licet omnino videre dies bonos, in felicitate et gloria æternam de- gentes vitam. III, 36. Sed ira Dei manebit super eum. B C [vulg. Apertius hac illatione beatus Baptista dictorum suorum scopum ostendit. Discat autem rursus sciscitandi cupidus vim illius sententiæ. ‹ Qui non credit, inquit, Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit super eum. » Atqui si intelligendum esset incredulum vita corporea revera privatum iri, statim utique intulisset, sed mors manebit su- per eum. Cum autem iram Dei nominet, manife- stum est sanctorum felicitali supplicium impiorum opponere, et vitam vocare eam quæ vere est vita, in gloria cum Christo: impiorum vero cruciatus, iram Dei. Quod autem ira pro punitione sæpius apud Scripturas divinas acci- piatur, duos testes adducam, Paulum et Joan- nem. Ille enim ad eos qui conversi erant ex gen- tibus: Et eramus, inquit, filii iræ natura, sicut et caeteri ; » hic ad Pharisæos et Scribas : « Ge- D nimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira " ?, IV, 1-3. Ut ergo cognovit Dominus quia audierunt Pharisæi, quod Jesus plures discipulos facit, el ba- plizat, quam Joannes (quanquam Jesus non baptiza- rel, sed discipuli ejus), reliquit Judæam, et abiit iterum in Galilæam. Undenam huc processerit oratio, aut quo ex capite narrationis ordine huc perducto cognovisse Dominus dicatur quæ Pharisæi audierant, non in- sulsum erit, opinor, dicere. Illud enim evangelistæ, 7› Col. in, 3, 4. " Psal. xxxı, 43, 1}. Ephes. 11, 3. * Luc. 111, 7.

εἰς θεωρίαν ψιλὴν τῆς τῶν ἁγίων ἐφίξεται ζωῆς, οὐχ ἄψετα: τῆς ἐκείνων μακαριότητος, ἄγευστος διαμενεῖ τῆς ἐν εὐφροσύνῃ διαγωγής· ζωὴ γὰρ ὄντως ἐκείνη· τὸ δὲ ἐν κολάσεσιν ἀναπνεῖν, θανάτου παντὸς ἀνιαρώ τερον, ἐπὶ μόνῃ τῇ τῶν κακῶν αἰσθήσει ψυχὴν συν- έχον ἐν σώματι. Τοιαύτην τινὰ καὶ ὁ Παῦλος ζωῆς εἰσφέρει διαφοράν. Ακουε τί φησι πρὸς τοὺς ἐν κακίᾳ νενεκρωμένους διὰ Χριστόν· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Ορᾶς πῶς τὸ ἐν δόξῃ φανερωθῆναι μετὰ Χριστοῦ τὴν τῶν ἁγίων ονομάζει ζωήν ; Τί δὲ, ὅταν ἡμῖν καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἀναμέλπῃ λέγων· « Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ· ο ἆρ᾽ οὐχὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐν τούτοις ἐροῦμεν κατασημαίνεσθαι ζωήν ; 'Αλλ' ἔστιν, οίμαι, πᾶσι καταφανές. Οὐ γὰρ δήπου τῶν φαύλων ἀπο- σχέσθαι κελεύει τινας, ἵνα δὴ τύχοιεν τῆς εἰσαὖθις ἀναβιώσεως τῆς σαρκὸς ( ἀναστήσονται γὰρ καὶ εἰ μὴ πεπαύσοιντο τοῦ κακοῦ)· πρὸς ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἐρεθίζει τὴν ζωὴν, ἐν ᾗ πάντως ἔστιν ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθὰς, ἐν μακαριότητι καὶ δόξῃ τὸν μακραίωνα τρίβοντας βίον. ἀλλὰ ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησιν, τοῦτ' ἔστιν οὐδ᾽ ὅσιν Αλλ' ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ μένει] ἐπ' αὐτόν. Γυμνότερον ἡμῖν διὰ τῆς ἐν τούτοις επαγωγῆς τὸν τῶν εἰρημένων σκοπὸν ὁ μακάριος έδειξε Βαπτιστής. Περιαθρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλοζητητής τὴν τοῦ νοήμα τος δύναμιν. « Ὁ ἀπειθῶν, φησί, τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Αλλ' εἴπερ ἦν ὄντως ἔρημον ἔσεσθαι τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἐννοῆσαι τὸν ἀπειθήσαντα, πάντως ἂν ἐπήνεγκεν εὐθύς· Ἀλλ᾽ ὁ θάνατος μενεῖ ἐπ' αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ ὀργὴν ὀνομάζει Θεοῦ, δῆλον ἂν εἴη λοιπὸν ταῖς τῶν ἁγίων εὐθυμίαις τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀντιδιαστέλλων κάτ λασιν, καὶ ζωὴν μὲν ἀποκαλῶν τὴν ὄντως ζωὴν ἐν δόξῃ μετὰ Χριστοῦ, τὰς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀσεβοῦσιν αἰκίας, ὀργὴν τοῦ Θεοῦ· ὅτι δὲ ὀργὴ πολλάκις ἡ κόλασις εἴρηται παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, δύο παροίσω τοὺς μάρτυρας, Παῦλόν τε καὶ Ἰωάννην· ὁ μὲν γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφοντας· ι Καὶ ἦμεν τέκνα ὀργῆς φύσει, ὡς καὶ οἱ λοιποί·, ὁ δὲ τοῖς Γραμματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, « Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Κύριος, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρι σαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μαθητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει, ἢ Ιωάννης (καίτοι γε αὐτὸς Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀφῆκε τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὴν Γαλι λαίαν. Πόθεν ἡμῖν εἰς τοῦτο πρόεισιν ὁ λόγος, ἢ ἐκ ποίας ἀρχῆς ἡ τοῦ διηγήματος καθέρπουσα τάξις, εγνωκότα τὸν Κύριον εἰσφέρει τους Φαρισαίους, ἅπερ ἐπύθοντο μαθεῖν, οὐκ ἄκομψον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Τὸ γὰρ, «Ως : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. (resurget enim communi resurrectionis lege), sed A vitam non visurum ait, hoc est ne aspectu quidem solo sanctorum vitam consequetur, non attinget illorum felicitatem, non gustabit vitam illam gau- dio plenam. Vita enim est illa profecto : in sup- pliciis vero spiritum ducere, quavis est morte te- trius, cum ad solum malorum sensum anima reti- neatur in corpore. Ejuscemodi nonnullam quoque Paulus vitæ differentiam statuit. Audi quid ad eos dicat qui peecato mortui sunt propter Christum. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in glo- ria ", » Vides quomodo vitam sanctorum appellet manifestationem illam in gloria cum Christo ? Quid vero cum nobis etiam Psalmista canit di- cens : • Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos ? Contine linguam tuam a malo 7. Nonne sanctorum vitam his verbis significari di- cemus ? At cuivis, opinor, manifestum est. Nec enim a malis abstinere quosdam jubet, ut certe resurrectionem carnis obtineant (resurgent enim ctiamsi non cessaverint a malo), sed ad illam po- tius vitam instigat, in qua licet omnino videre dies bonos, in felicitate et gloria æternam de- gentes vitam. III, 36. Sed ira Dei manebit super eum. B C [vulg. Apertius hac illatione beatus Baptista dictorum suorum scopum ostendit. Discat autem rursus sciscitandi cupidus vim illius sententiæ. ‹ Qui non credit, inquit, Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit super eum. » Atqui si intelligendum esset incredulum vita corporea revera privatum iri, statim utique intulisset, sed mors manebit su- per eum. Cum autem iram Dei nominet, manife- stum est sanctorum felicitali supplicium impiorum opponere, et vitam vocare eam quæ vere est vita, in gloria cum Christo: impiorum vero cruciatus, iram Dei. Quod autem ira pro punitione sæpius apud Scripturas divinas acci- piatur, duos testes adducam, Paulum et Joan- nem. Ille enim ad eos qui conversi erant ex gen- tibus: Et eramus, inquit, filii iræ natura, sicut et caeteri ; » hic ad Pharisæos et Scribas : « Ge- D nimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira " ?, IV, 1-3. Ut ergo cognovit Dominus quia audierunt Pharisæi, quod Jesus plures discipulos facit, el ba- plizat, quam Joannes (quanquam Jesus non baptiza- rel, sed discipuli ejus), reliquit Judæam, et abiit iterum in Galilæam. Undenam huc processerit oratio, aut quo ex capite narrationis ordine huc perducto cognovisse Dominus dicatur quæ Pharisæi audierant, non in- sulsum erit, opinor, dicere. Illud enim evangelistæ, 7› Col. in, 3, 4. " Psal. xxxı, 43, 1}. Ephes. 11, 3. * Luc. 111, 7.

εἰς θεωρίαν ψιλὴν τῆς τῶν ἁγίων ἐφίξεται ζωῆς, οὐχ ἄψετα: τῆς ἐκείνων μακαριότητος, ἄγευστος διαμενεῖ τῆς ἐν εὐφροσύνῃ διαγωγής· ζωὴ γὰρ ὄντως ἐκείνη· τὸ δὲ ἐν κολάσεσιν ἀναπνεῖν, θανάτου παντὸς ἀνιαρώ τερον, ἐπὶ μόνῃ τῇ τῶν κακῶν αἰσθήσει ψυχὴν συν- έχον ἐν σώματι. Τοιαύτην τινὰ καὶ ὁ Παῦλος ζωῆς εἰσφέρει διαφοράν. Ακουε τί φησι πρὸς τοὺς ἐν κακίᾳ νενεκρωμένους διὰ Χριστόν· « Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Ορᾶς πῶς τὸ ἐν δόξῃ φανερωθῆναι μετὰ Χριστοῦ τὴν τῶν ἁγίων ονομάζει ζωήν ; Τί δὲ, ὅταν ἡμῖν καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἀναμέλπῃ λέγων· « Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ· ο ἆρ᾽ οὐχὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐν τούτοις ἐροῦμεν κατασημαίνεσθαι ζωήν ; 'Αλλ' ἔστιν, οίμαι, πᾶσι καταφανές. Οὐ γὰρ δήπου τῶν φαύλων ἀπο- σχέσθαι κελεύει τινας, ἵνα δὴ τύχοιεν τῆς εἰσαὖθις ἀναβιώσεως τῆς σαρκὸς ( ἀναστήσονται γὰρ καὶ εἰ μὴ πεπαύσοιντο τοῦ κακοῦ)· πρὸς ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἐρεθίζει τὴν ζωὴν, ἐν ᾗ πάντως ἔστιν ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθὰς, ἐν μακαριότητι καὶ δόξῃ τὸν μακραίωνα τρίβοντας βίον. ἀλλὰ ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησιν, τοῦτ' ἔστιν οὐδ᾽ ὅσιν Αλλ' ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ μένει] ἐπ' αὐτόν. Γυμνότερον ἡμῖν διὰ τῆς ἐν τούτοις επαγωγῆς τὸν τῶν εἰρημένων σκοπὸν ὁ μακάριος έδειξε Βαπτιστής. Περιαθρείτω δὲ πάλιν ὁ φιλοζητητής τὴν τοῦ νοήμα τος δύναμιν. « Ὁ ἀπειθῶν, φησί, τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Αλλ' εἴπερ ἦν ὄντως ἔρημον ἔσεσθαι τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἐννοῆσαι τὸν ἀπειθήσαντα, πάντως ἂν ἐπήνεγκεν εὐθύς· Ἀλλ᾽ ὁ θάνατος μενεῖ ἐπ' αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ ὀργὴν ὀνομάζει Θεοῦ, δῆλον ἂν εἴη λοιπὸν ταῖς τῶν ἁγίων εὐθυμίαις τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀντιδιαστέλλων κάτ λασιν, καὶ ζωὴν μὲν ἀποκαλῶν τὴν ὄντως ζωὴν ἐν δόξῃ μετὰ Χριστοῦ, τὰς δὲ ἐπὶ τοῖς ἀσεβοῦσιν αἰκίας, ὀργὴν τοῦ Θεοῦ· ὅτι δὲ ὀργὴ πολλάκις ἡ κόλασις εἴρηται παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, δύο παροίσω τοὺς μάρτυρας, Παῦλόν τε καὶ Ἰωάννην· ὁ μὲν γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέφοντας· ι Καὶ ἦμεν τέκνα ὀργῆς φύσει, ὡς καὶ οἱ λοιποί·, ὁ δὲ τοῖς Γραμματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, « Γεννήματα εχιδνών, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς ; Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Κύριος, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρι σαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μαθητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει, ἢ Ιωάννης (καίτοι γε αὐτὸς Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀφῆκε τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὴν Γαλι λαίαν. Πόθεν ἡμῖν εἰς τοῦτο πρόεισιν ὁ λόγος, ἢ ἐκ ποίας ἀρχῆς ἡ τοῦ διηγήματος καθέρπουσα τάξις, εγνωκότα τὸν Κύριον εἰσφέρει τους Φαρισαίους, ἅπερ ἐπύθοντο μαθεῖν, οὐκ ἄκομψον, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Τὸ γὰρ, «Ως : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. (resurget enim communi resurrectionis lege), sed A vitam non visurum ait, hoc est ne aspectu quidem solo sanctorum vitam consequetur, non attinget illorum felicitatem, non gustabit vitam illam gau- dio plenam. Vita enim est illa profecto : in sup- pliciis vero spiritum ducere, quavis est morte te- trius, cum ad solum malorum sensum anima reti- neatur in corpore. Ejuscemodi nonnullam quoque Paulus vitæ differentiam statuit. Audi quid ad eos dicat qui peecato mortui sunt propter Christum. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in glo- ria ", » Vides quomodo vitam sanctorum appellet manifestationem illam in gloria cum Christo ? Quid vero cum nobis etiam Psalmista canit di- cens : • Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos ? Contine linguam tuam a malo 7. Nonne sanctorum vitam his verbis significari di- cemus ? At cuivis, opinor, manifestum est. Nec enim a malis abstinere quosdam jubet, ut certe resurrectionem carnis obtineant (resurgent enim ctiamsi non cessaverint a malo), sed ad illam po- tius vitam instigat, in qua licet omnino videre dies bonos, in felicitate et gloria æternam de- gentes vitam. III, 36. Sed ira Dei manebit super eum. B C [vulg. Apertius hac illatione beatus Baptista dictorum suorum scopum ostendit. Discat autem rursus sciscitandi cupidus vim illius sententiæ. ‹ Qui non credit, inquit, Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit super eum. » Atqui si intelligendum esset incredulum vita corporea revera privatum iri, statim utique intulisset, sed mors manebit su- per eum. Cum autem iram Dei nominet, manife- stum est sanctorum felicitali supplicium impiorum opponere, et vitam vocare eam quæ vere est vita, in gloria cum Christo: impiorum vero cruciatus, iram Dei. Quod autem ira pro punitione sæpius apud Scripturas divinas acci- piatur, duos testes adducam, Paulum et Joan- nem. Ille enim ad eos qui conversi erant ex gen- tibus: Et eramus, inquit, filii iræ natura, sicut et caeteri ; » hic ad Pharisæos et Scribas : « Ge- D nimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira " ?, IV, 1-3. Ut ergo cognovit Dominus quia audierunt Pharisæi, quod Jesus plures discipulos facit, el ba- plizat, quam Joannes (quanquam Jesus non baptiza- rel, sed discipuli ejus), reliquit Judæam, et abiit iterum in Galilæam. Undenam huc processerit oratio, aut quo ex capite narrationis ordine huc perducto cognovisse Dominus dicatur quæ Pharisæi audierant, non in- sulsum erit, opinor, dicere. Illud enim evangelistæ, 7› Col. in, 3, 4. " Psal. xxxı, 43, 1}. Ephes. 11, 3. * Luc. 111, 7.

vον ἀπεσταλμένος τὸν Ἰσραὴλ τὸ Σαμαρειτῶν ἐπσ- Β δευε γένος, καίτοι τοῦ Ἰσραὴλ ούπω παντελῶς τὴν χάριν ἀπολακτίσαντος ; Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα, πιθανὴν μετ' ἐξουσίας τὴν ἀπολογίαν εἰσφέρει τὸ, ο Εδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας, οὐ γὰρ δὴ τούτου γε ἕνεκα καὶ μόνου τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἀποδημίαν ἐστείλατο, ἐφ᾽ ᾧτε κηρύξαι παρ' αὐτοῖς τὸν λόγον, καὶ ὅλην ἐξ ὅλου μεταστῆσαι τὴν εὐλογίαν τοῦ Ἰσραήλ· ἀλλ' ἐπείπερ ἔδει παρέρχεσθαι, διὰ τοῦτε διδάσκει, τὸ σοφίας ἔργον ἀποτελών. "Ωσπερ γὰρ οὐκ ἄν ποτε τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ φύσιν καυστικῆς Ενεργείας καταλήξαι τὸ πῦρ, οὕτως οἶμαι κατὰ τὸ παντελὲς ὑπάρχειν ἀμήχανον, τὴν τῶν ὅλων σοφίαν μὴ οὐχὶ τὸ σοφίᾳ πρέπον ἐνεργεῖν· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐξεῖναι λέγων λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις, δακρυῤῥοοῦντι, καὶ πολλοῖς εἰς ἔλεον ἐκλιπαροῦντι λόγοις, προσέρριψε τῷ γυναίῳ τὴν χάριν, οὐ παρ' ἑτέρου νομοθετούμενος τὸν τοῦ διδόναι καιρὸν, ἀλλ' αὐτὸς ὑπάρχων μετὰ Πατρὸς ὁριστής, ὡς Υἱὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος· οὕτω καὶ Σαμαρείτας Αλέει, καὶ τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας τὴν ἄφραστον ἀνακαλύπτων δύναμιν, ὁδοῦ πάρεργον χώ ρας ὅλης ἐποιεῖτο τὸν φωτισμόν. Ἦν δὲ καὶ ἑτέρως ἄτοπον, ἤδη ταῖς ἀπονοίαις λελυττηκότα, καὶ φονῶντα κατὰ τοῦ Κυρίου τὴν Ἰσραὴλ ἀγαπᾶσθαι τελείως. Ἐπειδὴ δὲ οὔπω μὲν ὁλοτελῶς, διώκει δ' οὖν ὅμως ἔτι συμμέτρως, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὔπω μὲν αὐτὸν ὅλοκλήρως απογυμνοί τῆς χάριτος, ἐξέλκει δ' οὖν ὅμως εἰς ἑτέρους τὴν εὐλογίαν κατὰ βραχύ. Τὸ δὲ ὅλως τῆς Ἰουδαίων ἀπανίστασθαι χώρας, καὶ εἰς τὴν τῶν ἀλλογενών σπουδάζειν ιέναι, διὰ τὴν τῶν διωκόντων ἀπανθρω πίαν, ἀπειλή τις ἦν, καθάπερ ἐν τύπῳ ζωγραφουμένη τῇ τοῦ πράγματος φύσει, ὡς ὁλόκληρον ήδη τῆς χά ριτος ὑπομενοῦσι ζημίαν, καὶ παραπέμψουσιν εἰς ἑτέρους τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας ἀπέσχοιντο. ἂν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ· ὁ οὖν Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, εκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὄρους ἐκβεβηκώς, καὶ παρὰ τοῖς ἀλλογενέσιν ἤδη γεγονὼς ὁ Σωτὴρ, ἐπὶ τῇ πηγή καταλύει τοῦ Ἰακώβ· ὡς ἐν τύπῳ πάλιν ἡμῖν καὶ δι' αἰνίγματος ὑποδεικνύς, ὅτι κἂν τῆς Ἱερουσαλήμ τὰ εὐαγγελικὸν ἐκφοιτήσῃ κήρυγμα, καὶ εἰς ἔθνη λο πὸν ὁ θεῖος ἐκδράμο: λόγος, οὐ συναποβληθήσεται τῷ Ἰσραὴλ ἡ εἰς τοὺς πατέρας ἀγάπη, ἀλλὰ πάλιν αΰ- τῶν ἀνθέξεται Χριστὸς, καὶ ἐπαναπαύσεται, καὶ καταλύσει πάλιν ὡς ἐν ἁγίοις, ἀμάραντον αὐτοῖς τὴν ἐν ἀρχαῖς ἀποσώζων χάριν. Ἐμφιλοχωρεῖ δὲ ταῖς τῶν ἁγίων μνήμαις, ἵνα τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν καν τούτῳ παράσχοι, καὶ ἀρχὴ καὶ θύρα τῆς εἰς τοὺς πατέρας γένοιτο τιμῆς. Καταλύει δὲ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὡς γέγραπται, ἵνα κάν τούτῳ τῆς τῶν ἐλαυ νόντων αὐτὸν ἀσεβείας κατηγορῇ. Δέον γὰρ ταῖς εὐ γνώμοσιν ἀνακτᾶσθαι τιμαῖς, αἰδοῖ τε καὶ φόβω περιθάλπειν, ὡς εὐεργέτην, ἱδρῶτι καὶ πόνοις κατ αικίζονται τὸν Κύριον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ λέγων περὶ αὐτῶν ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· • Καὶ ἀνταπεδίδοσαν μοι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. qui ad solum missus est Israelem, Samaritanorum & genus edocebat, quamvis Israel gratiam nondum prorsus excussisset? Responsionem ad haec affert probabilem, idque cum auctoritate quadam, nimi- rum, ‹ Oportebat autem eum transire per Sama- riam. » Non enim cam solam ob causam in Sama- riam venit ut ibi prædicaret verbum, et totam plane ad eos transferret Israelis benedictionem, sed quo- niam illac transeundum erat, idcirco docet, sa- pientiæ opus peragens. Quemadmodum enim iguis naturalem urendi vim habere non cessat, sic etiam plane fieri non posse autumo, ut uni- versi Sapientia quod sapientiæ convenit non faciat. Et quemadmodum tametsi diceret non licere panem filiorum mittere canibus, mulierculæ tamen in lacrymas elfus et multis verbis misericordiam oranti atque obtestanti gratiam injecit, non aliunde præstituto dandi tempore, sed illud cum Patre ipse definiens, ut Filius, et Deus, ac Dominus : sic etiam miseratus est Samaritanos, et divinæ pote- statis ineffabilem vin reserans, universam regio nem in viæ transeursu illuminabat. Quid quod minus consentaneum erat Israelem jam in rabiem actum et cædem Domini meditantem perfecto diligi; sed cum nondum totis animis, verum cum moderatione quadam persequeretur, idcirco Domi- ■us noster Jesus Christus necdum eum gratia prorsus exuit, verumtamen ad alios paulatim bene- dictionem suam traducit. Quod autein e Judæorum regione prorsus excedere, et ad alienigenas migrare præ se fert propter immanitatem persequentium, figura quædam est qua interminari videtur, gratise jacturam penitus facturos, et suum bonum, hoc est Christum in alios amandatum iri, nisi a petu- lantia sua in ipsum abstineant. IV, 6. Erat autem ibi ſons Jacob; Jesus ergo ſa- tiyatus ex itinere, sedebat sic supra fontem. Egressus ex Judææ finibus, cumque apud alieni- genas jam esset Salvator, commoratur ad fontem Jacob : typice nobis et ænigmatice subinnuens, licet evangelica prædicatio excessura esset Hiero- solymis, et ad gentes sermo divinus deinceps abiret, non tamen una cum Israele perituram esse illam in Patres dilectionem, sed eos rursum in gratiam Christum recepturum, et apud eos ut sanclos uimirum rursus commoraturum pristina illa gratia immarcescibiliter eis servata. Libenter autem ver- satur in sanctorum memoria, ut seipsum nobis etiam hac ratione exemplum præbeat, et sit initium ac janua honoris parentibus exhibendi. Resedit autem lassus de via, ut scriptum est, ut hic quoque impie- tatem corum a quo pulsus est redargueret. Nam cum justis honoribus eum sibi conciliare deberent, et reverentia ac metu ceu benefactorem suum fovere, sudore et laboribus Dominum cru- ciant, ut verum sit quod de ipsis dicitur in libro C D

vον ἀπεσταλμένος τὸν Ἰσραὴλ τὸ Σαμαρειτῶν ἐπσ- Β δευε γένος, καίτοι τοῦ Ἰσραὴλ ούπω παντελῶς τὴν χάριν ἀπολακτίσαντος ; Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα, πιθανὴν μετ' ἐξουσίας τὴν ἀπολογίαν εἰσφέρει τὸ, ο Εδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας, οὐ γὰρ δὴ τούτου γε ἕνεκα καὶ μόνου τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἀποδημίαν ἐστείλατο, ἐφ᾽ ᾧτε κηρύξαι παρ' αὐτοῖς τὸν λόγον, καὶ ὅλην ἐξ ὅλου μεταστῆσαι τὴν εὐλογίαν τοῦ Ἰσραήλ· ἀλλ' ἐπείπερ ἔδει παρέρχεσθαι, διὰ τοῦτε διδάσκει, τὸ σοφίας ἔργον ἀποτελών. "Ωσπερ γὰρ οὐκ ἄν ποτε τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ φύσιν καυστικῆς Ενεργείας καταλήξαι τὸ πῦρ, οὕτως οἶμαι κατὰ τὸ παντελὲς ὑπάρχειν ἀμήχανον, τὴν τῶν ὅλων σοφίαν μὴ οὐχὶ τὸ σοφίᾳ πρέπον ἐνεργεῖν· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐξεῖναι λέγων λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις, δακρυῤῥοοῦντι, καὶ πολλοῖς εἰς ἔλεον ἐκλιπαροῦντι λόγοις, προσέρριψε τῷ γυναίῳ τὴν χάριν, οὐ παρ' ἑτέρου νομοθετούμενος τὸν τοῦ διδόναι καιρὸν, ἀλλ' αὐτὸς ὑπάρχων μετὰ Πατρὸς ὁριστής, ὡς Υἱὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος· οὕτω καὶ Σαμαρείτας Αλέει, καὶ τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας τὴν ἄφραστον ἀνακαλύπτων δύναμιν, ὁδοῦ πάρεργον χώ ρας ὅλης ἐποιεῖτο τὸν φωτισμόν. Ἦν δὲ καὶ ἑτέρως ἄτοπον, ἤδη ταῖς ἀπονοίαις λελυττηκότα, καὶ φονῶντα κατὰ τοῦ Κυρίου τὴν Ἰσραὴλ ἀγαπᾶσθαι τελείως. Ἐπειδὴ δὲ οὔπω μὲν ὁλοτελῶς, διώκει δ' οὖν ὅμως ἔτι συμμέτρως, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὔπω μὲν αὐτὸν ὅλοκλήρως απογυμνοί τῆς χάριτος, ἐξέλκει δ' οὖν ὅμως εἰς ἑτέρους τὴν εὐλογίαν κατὰ βραχύ. Τὸ δὲ ὅλως τῆς Ἰουδαίων ἀπανίστασθαι χώρας, καὶ εἰς τὴν τῶν ἀλλογενών σπουδάζειν ιέναι, διὰ τὴν τῶν διωκόντων ἀπανθρω πίαν, ἀπειλή τις ἦν, καθάπερ ἐν τύπῳ ζωγραφουμένη τῇ τοῦ πράγματος φύσει, ὡς ὁλόκληρον ήδη τῆς χά ριτος ὑπομενοῦσι ζημίαν, καὶ παραπέμψουσιν εἰς ἑτέρους τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας ἀπέσχοιντο. ἂν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ· ὁ οὖν Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, εκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὄρους ἐκβεβηκώς, καὶ παρὰ τοῖς ἀλλογενέσιν ἤδη γεγονὼς ὁ Σωτὴρ, ἐπὶ τῇ πηγή καταλύει τοῦ Ἰακώβ· ὡς ἐν τύπῳ πάλιν ἡμῖν καὶ δι' αἰνίγματος ὑποδεικνύς, ὅτι κἂν τῆς Ἱερουσαλήμ τὰ εὐαγγελικὸν ἐκφοιτήσῃ κήρυγμα, καὶ εἰς ἔθνη λο πὸν ὁ θεῖος ἐκδράμο: λόγος, οὐ συναποβληθήσεται τῷ Ἰσραὴλ ἡ εἰς τοὺς πατέρας ἀγάπη, ἀλλὰ πάλιν αΰ- τῶν ἀνθέξεται Χριστὸς, καὶ ἐπαναπαύσεται, καὶ καταλύσει πάλιν ὡς ἐν ἁγίοις, ἀμάραντον αὐτοῖς τὴν ἐν ἀρχαῖς ἀποσώζων χάριν. Ἐμφιλοχωρεῖ δὲ ταῖς τῶν ἁγίων μνήμαις, ἵνα τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν καν τούτῳ παράσχοι, καὶ ἀρχὴ καὶ θύρα τῆς εἰς τοὺς πατέρας γένοιτο τιμῆς. Καταλύει δὲ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὡς γέγραπται, ἵνα κάν τούτῳ τῆς τῶν ἐλαυ νόντων αὐτὸν ἀσεβείας κατηγορῇ. Δέον γὰρ ταῖς εὐ γνώμοσιν ἀνακτᾶσθαι τιμαῖς, αἰδοῖ τε καὶ φόβω περιθάλπειν, ὡς εὐεργέτην, ἱδρῶτι καὶ πόνοις κατ αικίζονται τὸν Κύριον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ λέγων περὶ αὐτῶν ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· • Καὶ ἀνταπεδίδοσαν μοι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. qui ad solum missus est Israelem, Samaritanorum & genus edocebat, quamvis Israel gratiam nondum prorsus excussisset? Responsionem ad haec affert probabilem, idque cum auctoritate quadam, nimi- rum, ‹ Oportebat autem eum transire per Sama- riam. » Non enim cam solam ob causam in Sama- riam venit ut ibi prædicaret verbum, et totam plane ad eos transferret Israelis benedictionem, sed quo- niam illac transeundum erat, idcirco docet, sa- pientiæ opus peragens. Quemadmodum enim iguis naturalem urendi vim habere non cessat, sic etiam plane fieri non posse autumo, ut uni- versi Sapientia quod sapientiæ convenit non faciat. Et quemadmodum tametsi diceret non licere panem filiorum mittere canibus, mulierculæ tamen in lacrymas elfus et multis verbis misericordiam oranti atque obtestanti gratiam injecit, non aliunde præstituto dandi tempore, sed illud cum Patre ipse definiens, ut Filius, et Deus, ac Dominus : sic etiam miseratus est Samaritanos, et divinæ pote- statis ineffabilem vin reserans, universam regio nem in viæ transeursu illuminabat. Quid quod minus consentaneum erat Israelem jam in rabiem actum et cædem Domini meditantem perfecto diligi; sed cum nondum totis animis, verum cum moderatione quadam persequeretur, idcirco Domi- ■us noster Jesus Christus necdum eum gratia prorsus exuit, verumtamen ad alios paulatim bene- dictionem suam traducit. Quod autein e Judæorum regione prorsus excedere, et ad alienigenas migrare præ se fert propter immanitatem persequentium, figura quædam est qua interminari videtur, gratise jacturam penitus facturos, et suum bonum, hoc est Christum in alios amandatum iri, nisi a petu- lantia sua in ipsum abstineant. IV, 6. Erat autem ibi ſons Jacob; Jesus ergo ſa- tiyatus ex itinere, sedebat sic supra fontem. Egressus ex Judææ finibus, cumque apud alieni- genas jam esset Salvator, commoratur ad fontem Jacob : typice nobis et ænigmatice subinnuens, licet evangelica prædicatio excessura esset Hiero- solymis, et ad gentes sermo divinus deinceps abiret, non tamen una cum Israele perituram esse illam in Patres dilectionem, sed eos rursum in gratiam Christum recepturum, et apud eos ut sanclos uimirum rursus commoraturum pristina illa gratia immarcescibiliter eis servata. Libenter autem ver- satur in sanctorum memoria, ut seipsum nobis etiam hac ratione exemplum præbeat, et sit initium ac janua honoris parentibus exhibendi. Resedit autem lassus de via, ut scriptum est, ut hic quoque impie- tatem corum a quo pulsus est redargueret. Nam cum justis honoribus eum sibi conciliare deberent, et reverentia ac metu ceu benefactorem suum fovere, sudore et laboribus Dominum cru- ciant, ut verum sit quod de ipsis dicitur in libro C D

vον ἀπεσταλμένος τὸν Ἰσραὴλ τὸ Σαμαρειτῶν ἐπσ- Β δευε γένος, καίτοι τοῦ Ἰσραὴλ ούπω παντελῶς τὴν χάριν ἀπολακτίσαντος ; Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα, πιθανὴν μετ' ἐξουσίας τὴν ἀπολογίαν εἰσφέρει τὸ, ο Εδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας, οὐ γὰρ δὴ τούτου γε ἕνεκα καὶ μόνου τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἀποδημίαν ἐστείλατο, ἐφ᾽ ᾧτε κηρύξαι παρ' αὐτοῖς τὸν λόγον, καὶ ὅλην ἐξ ὅλου μεταστῆσαι τὴν εὐλογίαν τοῦ Ἰσραήλ· ἀλλ' ἐπείπερ ἔδει παρέρχεσθαι, διὰ τοῦτε διδάσκει, τὸ σοφίας ἔργον ἀποτελών. "Ωσπερ γὰρ οὐκ ἄν ποτε τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ φύσιν καυστικῆς Ενεργείας καταλήξαι τὸ πῦρ, οὕτως οἶμαι κατὰ τὸ παντελὲς ὑπάρχειν ἀμήχανον, τὴν τῶν ὅλων σοφίαν μὴ οὐχὶ τὸ σοφίᾳ πρέπον ἐνεργεῖν· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐξεῖναι λέγων λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις, δακρυῤῥοοῦντι, καὶ πολλοῖς εἰς ἔλεον ἐκλιπαροῦντι λόγοις, προσέρριψε τῷ γυναίῳ τὴν χάριν, οὐ παρ' ἑτέρου νομοθετούμενος τὸν τοῦ διδόναι καιρὸν, ἀλλ' αὐτὸς ὑπάρχων μετὰ Πατρὸς ὁριστής, ὡς Υἱὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος· οὕτω καὶ Σαμαρείτας Αλέει, καὶ τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας τὴν ἄφραστον ἀνακαλύπτων δύναμιν, ὁδοῦ πάρεργον χώ ρας ὅλης ἐποιεῖτο τὸν φωτισμόν. Ἦν δὲ καὶ ἑτέρως ἄτοπον, ἤδη ταῖς ἀπονοίαις λελυττηκότα, καὶ φονῶντα κατὰ τοῦ Κυρίου τὴν Ἰσραὴλ ἀγαπᾶσθαι τελείως. Ἐπειδὴ δὲ οὔπω μὲν ὁλοτελῶς, διώκει δ' οὖν ὅμως ἔτι συμμέτρως, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὔπω μὲν αὐτὸν ὅλοκλήρως απογυμνοί τῆς χάριτος, ἐξέλκει δ' οὖν ὅμως εἰς ἑτέρους τὴν εὐλογίαν κατὰ βραχύ. Τὸ δὲ ὅλως τῆς Ἰουδαίων ἀπανίστασθαι χώρας, καὶ εἰς τὴν τῶν ἀλλογενών σπουδάζειν ιέναι, διὰ τὴν τῶν διωκόντων ἀπανθρω πίαν, ἀπειλή τις ἦν, καθάπερ ἐν τύπῳ ζωγραφουμένη τῇ τοῦ πράγματος φύσει, ὡς ὁλόκληρον ήδη τῆς χά ριτος ὑπομενοῦσι ζημίαν, καὶ παραπέμψουσιν εἰς ἑτέρους τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας ἀπέσχοιντο. ἂν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ· ὁ οὖν Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, εκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὄρους ἐκβεβηκώς, καὶ παρὰ τοῖς ἀλλογενέσιν ἤδη γεγονὼς ὁ Σωτὴρ, ἐπὶ τῇ πηγή καταλύει τοῦ Ἰακώβ· ὡς ἐν τύπῳ πάλιν ἡμῖν καὶ δι' αἰνίγματος ὑποδεικνύς, ὅτι κἂν τῆς Ἱερουσαλήμ τὰ εὐαγγελικὸν ἐκφοιτήσῃ κήρυγμα, καὶ εἰς ἔθνη λο πὸν ὁ θεῖος ἐκδράμο: λόγος, οὐ συναποβληθήσεται τῷ Ἰσραὴλ ἡ εἰς τοὺς πατέρας ἀγάπη, ἀλλὰ πάλιν αΰ- τῶν ἀνθέξεται Χριστὸς, καὶ ἐπαναπαύσεται, καὶ καταλύσει πάλιν ὡς ἐν ἁγίοις, ἀμάραντον αὐτοῖς τὴν ἐν ἀρχαῖς ἀποσώζων χάριν. Ἐμφιλοχωρεῖ δὲ ταῖς τῶν ἁγίων μνήμαις, ἵνα τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν καν τούτῳ παράσχοι, καὶ ἀρχὴ καὶ θύρα τῆς εἰς τοὺς πατέρας γένοιτο τιμῆς. Καταλύει δὲ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὡς γέγραπται, ἵνα κάν τούτῳ τῆς τῶν ἐλαυ νόντων αὐτὸν ἀσεβείας κατηγορῇ. Δέον γὰρ ταῖς εὐ γνώμοσιν ἀνακτᾶσθαι τιμαῖς, αἰδοῖ τε καὶ φόβω περιθάλπειν, ὡς εὐεργέτην, ἱδρῶτι καὶ πόνοις κατ αικίζονται τὸν Κύριον, ἵνα καὶ ἀληθεύῃ λέγων περὶ αὐτῶν ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· • Καὶ ἀνταπεδίδοσαν μοι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. qui ad solum missus est Israelem, Samaritanorum & genus edocebat, quamvis Israel gratiam nondum prorsus excussisset? Responsionem ad haec affert probabilem, idque cum auctoritate quadam, nimi- rum, ‹ Oportebat autem eum transire per Sama- riam. » Non enim cam solam ob causam in Sama- riam venit ut ibi prædicaret verbum, et totam plane ad eos transferret Israelis benedictionem, sed quo- niam illac transeundum erat, idcirco docet, sa- pientiæ opus peragens. Quemadmodum enim iguis naturalem urendi vim habere non cessat, sic etiam plane fieri non posse autumo, ut uni- versi Sapientia quod sapientiæ convenit non faciat. Et quemadmodum tametsi diceret non licere panem filiorum mittere canibus, mulierculæ tamen in lacrymas elfus et multis verbis misericordiam oranti atque obtestanti gratiam injecit, non aliunde præstituto dandi tempore, sed illud cum Patre ipse definiens, ut Filius, et Deus, ac Dominus : sic etiam miseratus est Samaritanos, et divinæ pote- statis ineffabilem vin reserans, universam regio nem in viæ transeursu illuminabat. Quid quod minus consentaneum erat Israelem jam in rabiem actum et cædem Domini meditantem perfecto diligi; sed cum nondum totis animis, verum cum moderatione quadam persequeretur, idcirco Domi- ■us noster Jesus Christus necdum eum gratia prorsus exuit, verumtamen ad alios paulatim bene- dictionem suam traducit. Quod autein e Judæorum regione prorsus excedere, et ad alienigenas migrare præ se fert propter immanitatem persequentium, figura quædam est qua interminari videtur, gratise jacturam penitus facturos, et suum bonum, hoc est Christum in alios amandatum iri, nisi a petu- lantia sua in ipsum abstineant. IV, 6. Erat autem ibi ſons Jacob; Jesus ergo ſa- tiyatus ex itinere, sedebat sic supra fontem. Egressus ex Judææ finibus, cumque apud alieni- genas jam esset Salvator, commoratur ad fontem Jacob : typice nobis et ænigmatice subinnuens, licet evangelica prædicatio excessura esset Hiero- solymis, et ad gentes sermo divinus deinceps abiret, non tamen una cum Israele perituram esse illam in Patres dilectionem, sed eos rursum in gratiam Christum recepturum, et apud eos ut sanclos uimirum rursus commoraturum pristina illa gratia immarcescibiliter eis servata. Libenter autem ver- satur in sanctorum memoria, ut seipsum nobis etiam hac ratione exemplum præbeat, et sit initium ac janua honoris parentibus exhibendi. Resedit autem lassus de via, ut scriptum est, ut hic quoque impie- tatem corum a quo pulsus est redargueret. Nam cum justis honoribus eum sibi conciliare deberent, et reverentia ac metu ceu benefactorem suum fovere, sudore et laboribus Dominum cru- ciant, ut verum sit quod de ipsis dicitur in libro C D

πονηρὰ ἀντ' ἀγαθῶν. » Ἰουδαίων μὲν οὖν ἐν τούτοις ὁρᾶται τὸ θράσος. Τί δὲ ἄρα φήσουσι πρὸς τοῦτο πάλιν ἡμῖν, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων ἀπονοίας γείτονες Ἀρειανοί, μᾶλλον δὲ πρὸς οὓς ἂν λέγοιτο δικαίως, Εδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ ; Οἱ μὲν γὰρ κατὰ σάρκα σταυροῦσι Χριστὸν, οἱ δὲ εἰς αὐτὴν ἐμπαροινοῦσι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Λόγου φύσιν. Ἰδοὺ κεκοπίακεν ἐκ τῆς οδοιπορίας, τίς ὁ τοῦτο παθών; Αρα καὶ ἰσχύος ἡμῖν ἐπιδεῖ τὸν τῶν δυνάμεων εἰσοίσετε Κύριον, καὶ αὐτῷ τῷ ἐκ Πατρὸς Μονογενεῖ τὴν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἀναθήσετε πόνον, ἵνα καὶ παθητὸς νοῆται λοιπὸν ὁ παθεῖν οὐκ εἰδώς; Η φρονεῖν μὲν οὕτω παραιτήσε- σθε ποιοῦντες ὀρθῶς, μόνῃ δὲ τῇ τοῦ σώματος φύσει περιθήσετε τὰ ἐπὶ τούτοις ἐγκλήματα, μᾶλλον δὲ τῇ ἀνθρωπότητι πρέπειν ἐρεῖτε τὸν πόνον, ἤπερ ὄντι καὶ νοουμένῳ γυμνῷ καὶ καθ' ἑαυτὸν τῷ λόγῳ ; Ονπερ Β οὖν τρόπον ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ πάντα δύνασθαι κεκτη μένος, καὶ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ πάντων ἰσχὺς κεκοπια - κέναι λέγεται (μή γάρ μοι διέλης εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα Χριστόν), καὶ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος εἰς ἑαυ τὸν οἰκειοῦται πάθη, καίτοι μένων ἀπαθὴς, ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονεν, ὁ κοπιᾷν μὴ πεφυκώς. Οὕτως εἰ τι καὶ λέγοι τῶν ὅσα δὴ πρέπειν ἀνθρώπῳ μᾶλλον οἰησόμεθα δεῖν, καὶ οὐκ ἄρα τῷ Θεῷ, μὴ λεξειθη- ρῶμεν [αί. λεξιθηρῶμεν] εὐθὺς, μηδὲ ὅτε μάλιστα τέχνης ἡμῖν τῆς εἰς εὐσέβειαν δεῖ, τότε δὴ διαφε- ρόντως ἀμαθαίνοντες ἁλισκώμεθα, τὸν μὲν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ὡς ποῤῥωτάτω ποιούμενοι λόγον, ἐπ' αὐτὴν δὲ θερμῶς ἀναβαίνοντες τὴν τοῦ Λόγου θεότητα, καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς πραγμάτων ἐκ πολλῆς τῆς ἀμαθίας ἁπτόμενοι. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐ κεχρη- μάτικεν ἄνθρωπος, εἰ μὴ γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, θορυβείσθαι δίκαιον, ὅταν τι λέγῃ δουλοπρε πές· ἀπαιτείσθω δὲ μᾶλλον πάντα κατὰ τὴν πρέποντα τῷ Θεῷ λόγον. Εἰ δὲ σωζόμενον ἐν πίστει βεβαίᾳ, καὶ ἀνενδοιάστως τεθαρσήκαμεν, ὅτι κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο ὅταν ἴδῃς, ὡς σάρκα λαλοῦντα, τοῦτ' ἔστιν, ὡς ἄνθρωπον, δέχου πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ κηρύγμα- τος τὸν ἀνθρώπῳ πρέποντα λόγον. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ἐπιγνῶναι σαφῶς, ὅτι Θεὸς ὢν καὶ Λόγος, γέγονεν ἄνθρωπος, εἰ μή τι καὶ παθεῖν ὁ ἀπαθὴς, καὶ λαλή σπί τι ταπεινὸν ὁ ὑψηλὸς ἀνεγέγραπτο. Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἔκτη. Εὐαφόρμως ἐπὶ τῇ πηγῇ καταλύοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν. Ἡλίου γὰρ ἀκμαιοτάτην ἀπὸ μέσων ἁψίδων τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς τὴν ἀκτῖνα καταχέοντος, καὶ ἀκρά- της τὰ σώματα καταφλέγοντος βολαῖς, τὸ μὲν ἔτι πρόσω βαδίζειν οὐκ ἀζήμιον, τὸ δὲ ἀναπνεῦσαι βραχύ, μᾶλλον ἦν ἀκολουθότερον, ὅτε δὴ μάλιστα καὶ τὴν ἐπὶ τρυφαῖς αἰτίαν ῥᾳδίως ἂν ἀπεκρούσατο, καιροῦ τοῦ πρέποντος συνηγοροῦντος τῷ πράγματι. Εκτην δ᾽ οὐκ ἀκριβῶς, ἀλλ' ὡς ἕκτην εἶναι τὴν ὥραν φη- σὶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς μανθάνωμεν μηδὲ ἐν τοῖς ἐλαχί στοις ἀδιαφορεῖν, πειρᾶσθαι δὲ μᾶλλον καὶ τὴν ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A Psalmorum : Et retribuebant mihi mala pro bonis › In his ergo Judæorum maniſestatur audacia. Quid vero dicturi sunt ad hæc rursum nobis illorum dementiæ vicini Ariani, in quos illud jure dici possit: Justificata est Sodoma ex te ? Illi enim Christum seeundum carnem crucifigunt : hi contra ineffabilem Verbi naturam debacchautur. Quemadmodum ergo cum natura sua omnia possit, Ecce lassus est de via. Quis ille qui hoc passus est? An virtutum Dominum viribus defectum sta tueris, et ipsi ex Patre Unigenito laborem itineris aſſingetis, ut et patibilis censeatur esse demum, qui pati nescit? An rejecta, ut par est, ea sen- tentia, soli corporis natura las infirmitates tribuelis, et humanitati laborem magis convenire dicetis quam nudo et in se exsistenti soli Verbo? et ipse omnium sit virtus, defatigatus esse dicitur (cave enim in duos filios unum Christum dividere), et passiones humanitatis in se suscipit, quamvis remaneat impatibilis, quandoquidem factus est homo qui laborare nescit : ita licet aliquid dicat, quod homini convenire potius quam Deo putabimus, ne continuo ex vocibus male intellectis occasionem captemus male sentiendi, neque cum maxime disciplina pietatis indigemus, tune deprehendamur insigniter imperiti, qui incarnationis ratione procul amandata, ad ipsam continuo Verbi deitatem ascen- damus, et per summam inscitiam res supra nos positas attingamus. Si enim homo nuncupatus plane non est, si non factus est in forma servi, est cur C jure turbemur, cum dicit aliquid servo conveniens, omniaque requirenda sunt Deo congrua. Sin autem firma et indubitata fide credimus quod, juxta Joan- nis vocem, ‹Verbum caro factum est, et habitavit in nobis 80, › cum videris ipsum loqui ut carnein, id est, ut hominem, sermonem homini convenien- tem ad asserendam prædicationem factum intellige. Non enim aliter clare potest intelligi Verbum, cum Deus sit factum, esse hominem, nisi et passum aliquid eum qui est impatibilis, et aliquid huurile dixisse qui sublimis est, scriptum esset. D Hora erat quasi sexta. Opportune Jesum ad fontem residere ostendit. Sole enim meridie intensissimos radios mortalibus immittente, et immodico æstu adurente corpora, sine damno progredi non poterat ulterius, sed sa- tius erat respirare tantisper, cum præsertim volu- ptatis causam a se facile removerit, congruo tem- pore rei suffragante. Sextam vero non simpliciter, sed quasi sextam horam, esse dicit, ut et nos di- scamus ne res minimas quidem nullo discrimine habere, sed in quibusvis rebus veritatem colere. Psal. xxxvii, 21. * Matth. x1, 24. so Joan. 1, 14.

πονηρὰ ἀντ' ἀγαθῶν. » Ἰουδαίων μὲν οὖν ἐν τούτοις ὁρᾶται τὸ θράσος. Τί δὲ ἄρα φήσουσι πρὸς τοῦτο πάλιν ἡμῖν, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων ἀπονοίας γείτονες Ἀρειανοί, μᾶλλον δὲ πρὸς οὓς ἂν λέγοιτο δικαίως, Εδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ ; Οἱ μὲν γὰρ κατὰ σάρκα σταυροῦσι Χριστὸν, οἱ δὲ εἰς αὐτὴν ἐμπαροινοῦσι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Λόγου φύσιν. Ἰδοὺ κεκοπίακεν ἐκ τῆς οδοιπορίας, τίς ὁ τοῦτο παθών; Αρα καὶ ἰσχύος ἡμῖν ἐπιδεῖ τὸν τῶν δυνάμεων εἰσοίσετε Κύριον, καὶ αὐτῷ τῷ ἐκ Πατρὸς Μονογενεῖ τὴν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἀναθήσετε πόνον, ἵνα καὶ παθητὸς νοῆται λοιπὸν ὁ παθεῖν οὐκ εἰδώς; Η φρονεῖν μὲν οὕτω παραιτήσε- σθε ποιοῦντες ὀρθῶς, μόνῃ δὲ τῇ τοῦ σώματος φύσει περιθήσετε τὰ ἐπὶ τούτοις ἐγκλήματα, μᾶλλον δὲ τῇ ἀνθρωπότητι πρέπειν ἐρεῖτε τὸν πόνον, ἤπερ ὄντι καὶ νοουμένῳ γυμνῷ καὶ καθ' ἑαυτὸν τῷ λόγῳ ; Ονπερ Β οὖν τρόπον ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ πάντα δύνασθαι κεκτη μένος, καὶ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ πάντων ἰσχὺς κεκοπια - κέναι λέγεται (μή γάρ μοι διέλης εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα Χριστόν), καὶ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος εἰς ἑαυ τὸν οἰκειοῦται πάθη, καίτοι μένων ἀπαθὴς, ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονεν, ὁ κοπιᾷν μὴ πεφυκώς. Οὕτως εἰ τι καὶ λέγοι τῶν ὅσα δὴ πρέπειν ἀνθρώπῳ μᾶλλον οἰησόμεθα δεῖν, καὶ οὐκ ἄρα τῷ Θεῷ, μὴ λεξειθη- ρῶμεν [αί. λεξιθηρῶμεν] εὐθὺς, μηδὲ ὅτε μάλιστα τέχνης ἡμῖν τῆς εἰς εὐσέβειαν δεῖ, τότε δὴ διαφε- ρόντως ἀμαθαίνοντες ἁλισκώμεθα, τὸν μὲν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ὡς ποῤῥωτάτω ποιούμενοι λόγον, ἐπ' αὐτὴν δὲ θερμῶς ἀναβαίνοντες τὴν τοῦ Λόγου θεότητα, καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς πραγμάτων ἐκ πολλῆς τῆς ἀμαθίας ἁπτόμενοι. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐ κεχρη- μάτικεν ἄνθρωπος, εἰ μὴ γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, θορυβείσθαι δίκαιον, ὅταν τι λέγῃ δουλοπρε πές· ἀπαιτείσθω δὲ μᾶλλον πάντα κατὰ τὴν πρέποντα τῷ Θεῷ λόγον. Εἰ δὲ σωζόμενον ἐν πίστει βεβαίᾳ, καὶ ἀνενδοιάστως τεθαρσήκαμεν, ὅτι κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο ὅταν ἴδῃς, ὡς σάρκα λαλοῦντα, τοῦτ' ἔστιν, ὡς ἄνθρωπον, δέχου πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ κηρύγμα- τος τὸν ἀνθρώπῳ πρέποντα λόγον. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ἐπιγνῶναι σαφῶς, ὅτι Θεὸς ὢν καὶ Λόγος, γέγονεν ἄνθρωπος, εἰ μή τι καὶ παθεῖν ὁ ἀπαθὴς, καὶ λαλή σπί τι ταπεινὸν ὁ ὑψηλὸς ἀνεγέγραπτο. Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἔκτη. Εὐαφόρμως ἐπὶ τῇ πηγῇ καταλύοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν. Ἡλίου γὰρ ἀκμαιοτάτην ἀπὸ μέσων ἁψίδων τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς τὴν ἀκτῖνα καταχέοντος, καὶ ἀκρά- της τὰ σώματα καταφλέγοντος βολαῖς, τὸ μὲν ἔτι πρόσω βαδίζειν οὐκ ἀζήμιον, τὸ δὲ ἀναπνεῦσαι βραχύ, μᾶλλον ἦν ἀκολουθότερον, ὅτε δὴ μάλιστα καὶ τὴν ἐπὶ τρυφαῖς αἰτίαν ῥᾳδίως ἂν ἀπεκρούσατο, καιροῦ τοῦ πρέποντος συνηγοροῦντος τῷ πράγματι. Εκτην δ᾽ οὐκ ἀκριβῶς, ἀλλ' ὡς ἕκτην εἶναι τὴν ὥραν φη- σὶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς μανθάνωμεν μηδὲ ἐν τοῖς ἐλαχί στοις ἀδιαφορεῖν, πειρᾶσθαι δὲ μᾶλλον καὶ τὴν ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A Psalmorum : Et retribuebant mihi mala pro bonis › In his ergo Judæorum maniſestatur audacia. Quid vero dicturi sunt ad hæc rursum nobis illorum dementiæ vicini Ariani, in quos illud jure dici possit: Justificata est Sodoma ex te ? Illi enim Christum seeundum carnem crucifigunt : hi contra ineffabilem Verbi naturam debacchautur. Quemadmodum ergo cum natura sua omnia possit, Ecce lassus est de via. Quis ille qui hoc passus est? An virtutum Dominum viribus defectum sta tueris, et ipsi ex Patre Unigenito laborem itineris aſſingetis, ut et patibilis censeatur esse demum, qui pati nescit? An rejecta, ut par est, ea sen- tentia, soli corporis natura las infirmitates tribuelis, et humanitati laborem magis convenire dicetis quam nudo et in se exsistenti soli Verbo? et ipse omnium sit virtus, defatigatus esse dicitur (cave enim in duos filios unum Christum dividere), et passiones humanitatis in se suscipit, quamvis remaneat impatibilis, quandoquidem factus est homo qui laborare nescit : ita licet aliquid dicat, quod homini convenire potius quam Deo putabimus, ne continuo ex vocibus male intellectis occasionem captemus male sentiendi, neque cum maxime disciplina pietatis indigemus, tune deprehendamur insigniter imperiti, qui incarnationis ratione procul amandata, ad ipsam continuo Verbi deitatem ascen- damus, et per summam inscitiam res supra nos positas attingamus. Si enim homo nuncupatus plane non est, si non factus est in forma servi, est cur C jure turbemur, cum dicit aliquid servo conveniens, omniaque requirenda sunt Deo congrua. Sin autem firma et indubitata fide credimus quod, juxta Joan- nis vocem, ‹Verbum caro factum est, et habitavit in nobis 80, › cum videris ipsum loqui ut carnein, id est, ut hominem, sermonem homini convenien- tem ad asserendam prædicationem factum intellige. Non enim aliter clare potest intelligi Verbum, cum Deus sit factum, esse hominem, nisi et passum aliquid eum qui est impatibilis, et aliquid huurile dixisse qui sublimis est, scriptum esset. D Hora erat quasi sexta. Opportune Jesum ad fontem residere ostendit. Sole enim meridie intensissimos radios mortalibus immittente, et immodico æstu adurente corpora, sine damno progredi non poterat ulterius, sed sa- tius erat respirare tantisper, cum præsertim volu- ptatis causam a se facile removerit, congruo tem- pore rei suffragante. Sextam vero non simpliciter, sed quasi sextam horam, esse dicit, ut et nos di- scamus ne res minimas quidem nullo discrimine habere, sed in quibusvis rebus veritatem colere. Psal. xxxvii, 21. * Matth. x1, 24. so Joan. 1, 14.

πονηρὰ ἀντ' ἀγαθῶν. » Ἰουδαίων μὲν οὖν ἐν τούτοις ὁρᾶται τὸ θράσος. Τί δὲ ἄρα φήσουσι πρὸς τοῦτο πάλιν ἡμῖν, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων ἀπονοίας γείτονες Ἀρειανοί, μᾶλλον δὲ πρὸς οὓς ἂν λέγοιτο δικαίως, Εδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ ; Οἱ μὲν γὰρ κατὰ σάρκα σταυροῦσι Χριστὸν, οἱ δὲ εἰς αὐτὴν ἐμπαροινοῦσι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Λόγου φύσιν. Ἰδοὺ κεκοπίακεν ἐκ τῆς οδοιπορίας, τίς ὁ τοῦτο παθών; Αρα καὶ ἰσχύος ἡμῖν ἐπιδεῖ τὸν τῶν δυνάμεων εἰσοίσετε Κύριον, καὶ αὐτῷ τῷ ἐκ Πατρὸς Μονογενεῖ τὴν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἀναθήσετε πόνον, ἵνα καὶ παθητὸς νοῆται λοιπὸν ὁ παθεῖν οὐκ εἰδώς; Η φρονεῖν μὲν οὕτω παραιτήσε- σθε ποιοῦντες ὀρθῶς, μόνῃ δὲ τῇ τοῦ σώματος φύσει περιθήσετε τὰ ἐπὶ τούτοις ἐγκλήματα, μᾶλλον δὲ τῇ ἀνθρωπότητι πρέπειν ἐρεῖτε τὸν πόνον, ἤπερ ὄντι καὶ νοουμένῳ γυμνῷ καὶ καθ' ἑαυτὸν τῷ λόγῳ ; Ονπερ Β οὖν τρόπον ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ πάντα δύνασθαι κεκτη μένος, καὶ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ πάντων ἰσχὺς κεκοπια - κέναι λέγεται (μή γάρ μοι διέλης εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα Χριστόν), καὶ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος εἰς ἑαυ τὸν οἰκειοῦται πάθη, καίτοι μένων ἀπαθὴς, ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονεν, ὁ κοπιᾷν μὴ πεφυκώς. Οὕτως εἰ τι καὶ λέγοι τῶν ὅσα δὴ πρέπειν ἀνθρώπῳ μᾶλλον οἰησόμεθα δεῖν, καὶ οὐκ ἄρα τῷ Θεῷ, μὴ λεξειθη- ρῶμεν [αί. λεξιθηρῶμεν] εὐθὺς, μηδὲ ὅτε μάλιστα τέχνης ἡμῖν τῆς εἰς εὐσέβειαν δεῖ, τότε δὴ διαφε- ρόντως ἀμαθαίνοντες ἁλισκώμεθα, τὸν μὲν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ὡς ποῤῥωτάτω ποιούμενοι λόγον, ἐπ' αὐτὴν δὲ θερμῶς ἀναβαίνοντες τὴν τοῦ Λόγου θεότητα, καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς πραγμάτων ἐκ πολλῆς τῆς ἀμαθίας ἁπτόμενοι. Εἰ μὲν γὰρ ὅλως οὐ κεχρη- μάτικεν ἄνθρωπος, εἰ μὴ γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, θορυβείσθαι δίκαιον, ὅταν τι λέγῃ δουλοπρε πές· ἀπαιτείσθω δὲ μᾶλλον πάντα κατὰ τὴν πρέποντα τῷ Θεῷ λόγον. Εἰ δὲ σωζόμενον ἐν πίστει βεβαίᾳ, καὶ ἀνενδοιάστως τεθαρσήκαμεν, ὅτι κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ο ὅταν ἴδῃς, ὡς σάρκα λαλοῦντα, τοῦτ' ἔστιν, ὡς ἄνθρωπον, δέχου πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ κηρύγμα- τος τὸν ἀνθρώπῳ πρέποντα λόγον. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ἐπιγνῶναι σαφῶς, ὅτι Θεὸς ὢν καὶ Λόγος, γέγονεν ἄνθρωπος, εἰ μή τι καὶ παθεῖν ὁ ἀπαθὴς, καὶ λαλή σπί τι ταπεινὸν ὁ ὑψηλὸς ἀνεγέγραπτο. Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἔκτη. Εὐαφόρμως ἐπὶ τῇ πηγῇ καταλύοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν. Ἡλίου γὰρ ἀκμαιοτάτην ἀπὸ μέσων ἁψίδων τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς τὴν ἀκτῖνα καταχέοντος, καὶ ἀκρά- της τὰ σώματα καταφλέγοντος βολαῖς, τὸ μὲν ἔτι πρόσω βαδίζειν οὐκ ἀζήμιον, τὸ δὲ ἀναπνεῦσαι βραχύ, μᾶλλον ἦν ἀκολουθότερον, ὅτε δὴ μάλιστα καὶ τὴν ἐπὶ τρυφαῖς αἰτίαν ῥᾳδίως ἂν ἀπεκρούσατο, καιροῦ τοῦ πρέποντος συνηγοροῦντος τῷ πράγματι. Εκτην δ᾽ οὐκ ἀκριβῶς, ἀλλ' ὡς ἕκτην εἶναι τὴν ὥραν φη- σὶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς μανθάνωμεν μηδὲ ἐν τοῖς ἐλαχί στοις ἀδιαφορεῖν, πειρᾶσθαι δὲ μᾶλλον καὶ τὴν ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A Psalmorum : Et retribuebant mihi mala pro bonis › In his ergo Judæorum maniſestatur audacia. Quid vero dicturi sunt ad hæc rursum nobis illorum dementiæ vicini Ariani, in quos illud jure dici possit: Justificata est Sodoma ex te ? Illi enim Christum seeundum carnem crucifigunt : hi contra ineffabilem Verbi naturam debacchautur. Quemadmodum ergo cum natura sua omnia possit, Ecce lassus est de via. Quis ille qui hoc passus est? An virtutum Dominum viribus defectum sta tueris, et ipsi ex Patre Unigenito laborem itineris aſſingetis, ut et patibilis censeatur esse demum, qui pati nescit? An rejecta, ut par est, ea sen- tentia, soli corporis natura las infirmitates tribuelis, et humanitati laborem magis convenire dicetis quam nudo et in se exsistenti soli Verbo? et ipse omnium sit virtus, defatigatus esse dicitur (cave enim in duos filios unum Christum dividere), et passiones humanitatis in se suscipit, quamvis remaneat impatibilis, quandoquidem factus est homo qui laborare nescit : ita licet aliquid dicat, quod homini convenire potius quam Deo putabimus, ne continuo ex vocibus male intellectis occasionem captemus male sentiendi, neque cum maxime disciplina pietatis indigemus, tune deprehendamur insigniter imperiti, qui incarnationis ratione procul amandata, ad ipsam continuo Verbi deitatem ascen- damus, et per summam inscitiam res supra nos positas attingamus. Si enim homo nuncupatus plane non est, si non factus est in forma servi, est cur C jure turbemur, cum dicit aliquid servo conveniens, omniaque requirenda sunt Deo congrua. Sin autem firma et indubitata fide credimus quod, juxta Joan- nis vocem, ‹Verbum caro factum est, et habitavit in nobis 80, › cum videris ipsum loqui ut carnein, id est, ut hominem, sermonem homini convenien- tem ad asserendam prædicationem factum intellige. Non enim aliter clare potest intelligi Verbum, cum Deus sit factum, esse hominem, nisi et passum aliquid eum qui est impatibilis, et aliquid huurile dixisse qui sublimis est, scriptum esset. D Hora erat quasi sexta. Opportune Jesum ad fontem residere ostendit. Sole enim meridie intensissimos radios mortalibus immittente, et immodico æstu adurente corpora, sine damno progredi non poterat ulterius, sed sa- tius erat respirare tantisper, cum præsertim volu- ptatis causam a se facile removerit, congruo tem- pore rei suffragante. Sextam vero non simpliciter, sed quasi sextam horam, esse dicit, ut et nos di- scamus ne res minimas quidem nullo discrimine habere, sed in quibusvis rebus veritatem colere. Psal. xxxvii, 21. * Matth. x1, 24. so Joan. 1, 14.

Β Ερχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ύδωρ. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι πιεῖν (οἱ γὰρ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπεληλύθεισαν εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι). Λέγει αὐτῷ ἡ γυνὴ ἡ Σα- μαρείτις. Οὐκ ἠγνόει τοῦ γυναίου τὴν ἄφιξιν ὁ Σωτήρ. Εξ γὰρ δὴ καὶ λίαν ἠπίστατο Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ὡς αὐτίκα παρέσται ψυχρὴν ἀπὸ κρήνης ἀρυομένη τὸ νᾶμα · ἐπειδὴ δὲ παρήν, εἴτω βρόχων ἐποιεῖτο τὸ θήραμα, καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας εὐθὺ κατατείνων λόγον, ἀπὸ τῶν ἐν χερσὶ πραγμάτων ἐποιεῖτο τὴν διάλεξιν. Τὸ μὲν οὖν μηδαμόθεν χρῆναι καταμολύνε σθαι, τοῖς Ἰουδαίοις ὁ νόμος ἐπραγματεύετο διά τε τοῦτο παντὸς ἀναχωρεῖν ἀκαθάρτου διετύπου πριγ ματος, καὶ μήτε ἀλλογενέσιν, ἢ ἀπεριτμήτοις ἀνα- μίσγεσθαι. Οἱ δὲ, ὡς πλέον τι πλεονάζοντες τῆς ἐν- τολῆς τὴν δύναμιν, καὶ εἰκαιοτάταις μᾶλλον ἐπιτη- ρήσεσιν, ἢ ταῖς ἀκριβείαις τῶν λεγομένων ἀκολουθή σαντες, οὐδ᾽ ὅσον ἀποθίγειν τῆς τῶν ἀλλοφύλων σαρκὸς ἀποτολμῶντες, ἁπάσης εἴσω πεσεῖν ἀκαθαρ σίας ἐνόμιζον, εἰ κατά τι γοῦν ὀφθεῖεν ὅλως Σαμα ρείταις συμβαίνοντες. Εἰς τοσοῦτον δὲ αὐτοῖς τὰ τῆς διαστάσεως ἐχώρει λοιπόν, ὡς καὶ ὕδατος καὶ τρο φῆς ἀπογεύεσθαι ναρκᾷν, τῆς διὰ χειρὸς ἀλλοφύλων προσκομιζομένης. Ἵνα τοίνυν ξενοφωνήσῃ τὸ γύναιον, καὶ τὸ ἀσύνηθες αὐτῷ καλέσῃ πρὸς ζήτησιν, τίς μὲν εἴη, καὶ πόθεν, ἢ καὶ ὅπως τῶν Ἰουδαϊκῶν κατο αφρόνησεν ἐθῶν, οὕτω τε λοιπὸν ὁ λόγος ἐπὶ τὸν οἰκεῖον βαδίζῃ σκοπὸν, καὶ τὸ διψήν ὑποκρίνεται, λέο γων· « Δός μοι πιεῖν. » Η δὲ ἔφη Πῶς σὺ Ἰουδαῖος ὢν, παρ' ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς γυναικός Σαμαρείτιδος οὔσης ; Οὐ γὰρ συγχρῶν. ται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ. ᾿Αρχὴ μαθήσεως ζήτησις, καὶ ρίζα τῆς ἐπί τισιν ἀγνοουμένοις συνέσεως, ἡ περὶ αὐτῶν ἐπαπόρησις. Ταύτην ὁ λόγος ἑλεῖν ἐπιθυμεῖ τὴν ἀρχὴν· διά τω τοῦτο καὶ τὸ δοκεῖν ἡγεῖσθαι μηδὲν τὰ τῶν Ἰουδαίων ἔθη, σοφῶς ὁ Σωτὴρ ὑπεπλάττετο. Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὶς ἐστιν Ο λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, σὺ ἂν ᾖτησας αὐτ τὸν, καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζων. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή. Τὴν ὑπερκόσμιόν τε καὶ ὑπερουράνιον οὐκ εἰδυῖα τοῦ Μονογενοῦς οὐσίαν, μᾶλλον δὲ ἀγνοοῦσα παντελῶς τὸν ἐνανθρωπήσαντα Λόγον, Ἰουδαῖον αὐτὸν ὠνόμα ζεν ἡ γυνή. Καὶ σιωπᾷ μὲν πρὸς τοῦτο χρησίμως, ἵνα σώζηται πάλιν ἡ τοῦ πρὸς αὐτὴν ὑπόθεσις λόγου. ᾿Αναφέρει δ' οὖν ὅμως εἰς ὑψηλοτέραν τὴν περὶ αὐ τοῦ διάληψιν, οὐκ εἰδέναι λέγων, τίς ὁ ποτὸν αἰτήσας ἐστὶν, ἢ καὶ ὅσην ἔχει τὴν χάριν τὰ θεόθεν χορηγού μενα, ὡς εἴπερ ἔχοι τὴν γνῶσιν, οὐκ ἂν ὑστερίζειν ἡνέσχετο· ᾔτησε γὰρ ἂν προλαβοῦσα τὸν Κύριον. Ερεθίζει μὲν οὖν διὰ τούτων, εἰς τὸ καὶ λίαν ἐσπου δασμένως ἐθελῆσαι μαθεῖν. Επιτήρει δὲ ὅπως, εύ φυὰ δὴ καὶ νῦν καὶ κόμπου γυμνὸν ἐπιτηδεύων λό γον, Θεὸν ἑαυτὸν εἶναί φησιν, εἰ καὶ βραδεία πρὸς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἡ γυνή. Αποθαυμάζειν γὰρ ἀνα πείθων τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν, ταύτης ἑαυτὸν εἰσφέρει χορηγόν· εἰ γὰρ ᾔδεις σαφῶς τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, S. CYILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. IV, 7, 8. Venit mulier de Samaria haurire aquam. A Dicit ei Jesus : Da mihi bibere. (Discipuli enim abierant in civitatem, ut cibos emerent. Dicit ei mulier illa Samaritana. Non ignorabat mulierculæ adventum Salvator. Recte quippe, sciebat cum Deus verus esset, sta- tim eam adfore, ut e fonte frigidam hauriret. Ubi vero adfuit, eam statim retibus implicare sibi pro- posuit, et doctrinæ sermonem protendens, e re nata colloquendi ansam arripuit. Judæos igitur lex in- quinari quovis modo vetabat, ideoque ab omni re impura jubebat recedere, neque cum alienigenis, aut incircumcisis misceri. Hi vero quasi plus face- rent quam lege cavebatur, et vanas observationes potius quam legis rationem secuti, cum alienige- parum carnem propemodum tangere non auderent, in omnem se impuritatem delapsos putabant, si vel minimum quidem consentire cum Samaritanis vi · derentur. Tantum autem dissentiebant inter se, ut aquam et cibum gustare nollent, qui alienigenæ manu esset oblatus. Ut ergo muliercula novitate rei commota peregrinum alloquatur, ac sciscitetur quis et ande sit, aut etiam quomodo Judaicos mores contemnat, atque ita demum ad scopum 'suum perveniat, sitire se simulat, dicens : ‹ Da mihi bibere. » Illa vero respondit : IV, 9. Quomodo tu, Judæus cum sis, bibere a me poscis, quæ sum mulier Samaritana? Non enim C coutuntur Judai Samaritanis. Respondit Jesus, et dixit ei. Inquisitio initium est discendi, et addubitatio radix intelligendi quæ ignoramus. Hoc initium sermo capessit : proindeque Salvator sapienter quoque fingebat se Judæorum mores nihili ducere. IV, 10. Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi : Da mihi bibere : tu forsitan petiisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Dicit ei mulier. Supramundanam et supercoelestem. Unigeniti substantiam cum non nosset, imo vero cum in- carnatum Verbum penitus ignoraret, Judæum ipsum mulier nominabat. Et ad hoc quidem cum fructu silet, ut colloquii ratio sursum constaret. Verumtamen ad sublimioren de ipso cogitationem cam evehit, cum nescire ipsam ait quis ille sit qui potum petit, aut quanta gratia prædita sint ea quæ divinitus conceduntur : quæ si nimirum cogno- sceret, iis carere se non pateretur, sed Dominum prior illa rogasset. this itaque verbis eam instigat, ut ea discere summopere velit. Observa autemi quo pacto genuinum et procul ab omni fastu sermonem instituens, seipsum Deum esse dicit, licet tardo sit ingenio mulier. Nam persuadendo Dei donum mi- rari, hujus seipsum largitorem insinuat. Si enim clare scires donum Dei, et quis sit qui dicit tibi, D

Β Ερχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ύδωρ. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι πιεῖν (οἱ γὰρ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπεληλύθεισαν εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι). Λέγει αὐτῷ ἡ γυνὴ ἡ Σα- μαρείτις. Οὐκ ἠγνόει τοῦ γυναίου τὴν ἄφιξιν ὁ Σωτήρ. Εξ γὰρ δὴ καὶ λίαν ἠπίστατο Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ὡς αὐτίκα παρέσται ψυχρὴν ἀπὸ κρήνης ἀρυομένη τὸ νᾶμα · ἐπειδὴ δὲ παρήν, εἴτω βρόχων ἐποιεῖτο τὸ θήραμα, καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας εὐθὺ κατατείνων λόγον, ἀπὸ τῶν ἐν χερσὶ πραγμάτων ἐποιεῖτο τὴν διάλεξιν. Τὸ μὲν οὖν μηδαμόθεν χρῆναι καταμολύνε σθαι, τοῖς Ἰουδαίοις ὁ νόμος ἐπραγματεύετο διά τε τοῦτο παντὸς ἀναχωρεῖν ἀκαθάρτου διετύπου πριγ ματος, καὶ μήτε ἀλλογενέσιν, ἢ ἀπεριτμήτοις ἀνα- μίσγεσθαι. Οἱ δὲ, ὡς πλέον τι πλεονάζοντες τῆς ἐν- τολῆς τὴν δύναμιν, καὶ εἰκαιοτάταις μᾶλλον ἐπιτη- ρήσεσιν, ἢ ταῖς ἀκριβείαις τῶν λεγομένων ἀκολουθή σαντες, οὐδ᾽ ὅσον ἀποθίγειν τῆς τῶν ἀλλοφύλων σαρκὸς ἀποτολμῶντες, ἁπάσης εἴσω πεσεῖν ἀκαθαρ σίας ἐνόμιζον, εἰ κατά τι γοῦν ὀφθεῖεν ὅλως Σαμα ρείταις συμβαίνοντες. Εἰς τοσοῦτον δὲ αὐτοῖς τὰ τῆς διαστάσεως ἐχώρει λοιπόν, ὡς καὶ ὕδατος καὶ τρο φῆς ἀπογεύεσθαι ναρκᾷν, τῆς διὰ χειρὸς ἀλλοφύλων προσκομιζομένης. Ἵνα τοίνυν ξενοφωνήσῃ τὸ γύναιον, καὶ τὸ ἀσύνηθες αὐτῷ καλέσῃ πρὸς ζήτησιν, τίς μὲν εἴη, καὶ πόθεν, ἢ καὶ ὅπως τῶν Ἰουδαϊκῶν κατο αφρόνησεν ἐθῶν, οὕτω τε λοιπὸν ὁ λόγος ἐπὶ τὸν οἰκεῖον βαδίζῃ σκοπὸν, καὶ τὸ διψήν ὑποκρίνεται, λέο γων· « Δός μοι πιεῖν. » Η δὲ ἔφη Πῶς σὺ Ἰουδαῖος ὢν, παρ' ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς γυναικός Σαμαρείτιδος οὔσης ; Οὐ γὰρ συγχρῶν. ται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις. Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ. ᾿Αρχὴ μαθήσεως ζήτησις, καὶ ρίζα τῆς ἐπί τισιν ἀγνοουμένοις συνέσεως, ἡ περὶ αὐτῶν ἐπαπόρησις. Ταύτην ὁ λόγος ἑλεῖν ἐπιθυμεῖ τὴν ἀρχὴν· διά τω τοῦτο καὶ τὸ δοκεῖν ἡγεῖσθαι μηδὲν τὰ τῶν Ἰουδαίων ἔθη, σοφῶς ὁ Σωτὴρ ὑπεπλάττετο. Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὶς ἐστιν Ο λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, σὺ ἂν ᾖτησας αὐτ τὸν, καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζων. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή. Τὴν ὑπερκόσμιόν τε καὶ ὑπερουράνιον οὐκ εἰδυῖα τοῦ Μονογενοῦς οὐσίαν, μᾶλλον δὲ ἀγνοοῦσα παντελῶς τὸν ἐνανθρωπήσαντα Λόγον, Ἰουδαῖον αὐτὸν ὠνόμα ζεν ἡ γυνή. Καὶ σιωπᾷ μὲν πρὸς τοῦτο χρησίμως, ἵνα σώζηται πάλιν ἡ τοῦ πρὸς αὐτὴν ὑπόθεσις λόγου. ᾿Αναφέρει δ' οὖν ὅμως εἰς ὑψηλοτέραν τὴν περὶ αὐ τοῦ διάληψιν, οὐκ εἰδέναι λέγων, τίς ὁ ποτὸν αἰτήσας ἐστὶν, ἢ καὶ ὅσην ἔχει τὴν χάριν τὰ θεόθεν χορηγού μενα, ὡς εἴπερ ἔχοι τὴν γνῶσιν, οὐκ ἂν ὑστερίζειν ἡνέσχετο· ᾔτησε γὰρ ἂν προλαβοῦσα τὸν Κύριον. Ερεθίζει μὲν οὖν διὰ τούτων, εἰς τὸ καὶ λίαν ἐσπου δασμένως ἐθελῆσαι μαθεῖν. Επιτήρει δὲ ὅπως, εύ φυὰ δὴ καὶ νῦν καὶ κόμπου γυμνὸν ἐπιτηδεύων λό γον, Θεὸν ἑαυτὸν εἶναί φησιν, εἰ καὶ βραδεία πρὸς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἡ γυνή. Αποθαυμάζειν γὰρ ἀνα πείθων τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν, ταύτης ἑαυτὸν εἰσφέρει χορηγόν· εἰ γὰρ ᾔδεις σαφῶς τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, S. CYILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. IV, 7, 8. Venit mulier de Samaria haurire aquam. A Dicit ei Jesus : Da mihi bibere. (Discipuli enim abierant in civitatem, ut cibos emerent. Dicit ei mulier illa Samaritana. Non ignorabat mulierculæ adventum Salvator. Recte quippe, sciebat cum Deus verus esset, sta- tim eam adfore, ut e fonte frigidam hauriret. Ubi vero adfuit, eam statim retibus implicare sibi pro- posuit, et doctrinæ sermonem protendens, e re nata colloquendi ansam arripuit. Judæos igitur lex in- quinari quovis modo vetabat, ideoque ab omni re impura jubebat recedere, neque cum alienigenis, aut incircumcisis misceri. Hi vero quasi plus face- rent quam lege cavebatur, et vanas observationes potius quam legis rationem secuti, cum alienige- parum carnem propemodum tangere non auderent, in omnem se impuritatem delapsos putabant, si vel minimum quidem consentire cum Samaritanis vi · derentur. Tantum autem dissentiebant inter se, ut aquam et cibum gustare nollent, qui alienigenæ manu esset oblatus. Ut ergo muliercula novitate rei commota peregrinum alloquatur, ac sciscitetur quis et ande sit, aut etiam quomodo Judaicos mores contemnat, atque ita demum ad scopum 'suum perveniat, sitire se simulat, dicens : ‹ Da mihi bibere. » Illa vero respondit : IV, 9. Quomodo tu, Judæus cum sis, bibere a me poscis, quæ sum mulier Samaritana? Non enim C coutuntur Judai Samaritanis. Respondit Jesus, et dixit ei. Inquisitio initium est discendi, et addubitatio radix intelligendi quæ ignoramus. Hoc initium sermo capessit : proindeque Salvator sapienter quoque fingebat se Judæorum mores nihili ducere. IV, 10. Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi : Da mihi bibere : tu forsitan petiisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Dicit ei mulier. Supramundanam et supercoelestem. Unigeniti substantiam cum non nosset, imo vero cum in- carnatum Verbum penitus ignoraret, Judæum ipsum mulier nominabat. Et ad hoc quidem cum fructu silet, ut colloquii ratio sursum constaret. Verumtamen ad sublimioren de ipso cogitationem cam evehit, cum nescire ipsam ait quis ille sit qui potum petit, aut quanta gratia prædita sint ea quæ divinitus conceduntur : quæ si nimirum cogno- sceret, iis carere se non pateretur, sed Dominum prior illa rogasset. this itaque verbis eam instigat, ut ea discere summopere velit. Observa autemi quo pacto genuinum et procul ab omni fastu sermonem instituens, seipsum Deum esse dicit, licet tardo sit ingenio mulier. Nam persuadendo Dei donum mi- rari, hujus seipsum largitorem insinuat. Si enim clare scires donum Dei, et quis sit qui dicit tibi, D

καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, σὺ ἂν ᾖτητας αὐτόν· τίνι δ᾽ ἂν καὶ πρέποι τὸ χαρίζεσθαι τὰ τοῦ Θεοῦ; Μὴ οὐχὶ κατὰ φύσιν ὄντι Θεῷ ; Υδωρ δὲ ζῶν ἀποκαλεῖ τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος δόσιν, δι' ἧς καὶ μόνης ἡ ἀνθρωπότης, καίτοι τοῖς ἐν ὄρεσι πρέμνοις άναινο μένη παραπλησίως, ξηρά τε ἤδη, καὶ πάσης ἄγονος ἀρετῆς ταῖς τοῦ διαβόλου κακουργίαις ἀναδεδειγ- μένη, πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀνατρέχει τῆς φύσεως κάλ λος, καὶ τὴν ζωοποιὸν ἐκπίνουσα χάριν, πολυτρό- ποις ἀγαθῶν ἰδέαις περιανθίζεται, καὶ εἰς ἕξιν ἀναβλαστῶσα τὴν φιλάρετον, ευτραφεστάτους τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ἀνίησι κλῶνας. Τοιοῦτον δέ τι, καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν Ἡσαΐου πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεός· • Εὐλογήσει με τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, σειρήνες, καὶ θυγατέρες στρουθῶν, ὅτι ἔδωκα ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ ποταμοὺς ἐν τῇ ἀνύδρῳ, ποτίσαι τὸ γένος μου Β τὸ ἐκλεκτόν, λαόν μου ὂν περιεποιησάμην τὰς ἀρετάς μου διηγεῖσθαι. » Ἔσεσθαι δὲ καὶ τὴν τοῦ δικαίου ψυχὴν, ὡς ξύλον ἔγκαρπον, ἕτερός φησι τῶν ἁγίων, καὶ ἀνατελεῖν μὲν, ὡσεὶ χόρτον ἀναμέσον ὕδατος, ὀφθήσεσθαι δὲ ὡς ἰτέαν ἐπὶ παραῤῥέον ύδωρ. Δυνα τὸν μὲν οὖν τοῖς εἰρημένοις καὶ ἑτέρας ἡμᾶς ἐπι σωρεύειν τὰς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρίας, δι' ὧν ἦν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἐπιδεικνύειν, ὡς ἐν ὕδατος προσηγορίᾳ τὸ θεῖον πολλάκις κατωνόμασται πνεῦ μα. Τοῦ δὲ . τούτοις ἡμᾶς ἐμφιλοχωρεῖν οὐ καιρός· διὸ δὴ πάλιν ἑτέροις ἐπινηξόμεθα πρὸς τὸ μέγα καὶ πλατὺ τῶν θείων θεωρημάτων επειγόμενοι πέλαγος. Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ · πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν ; Οὐδὲν τῶν ἐν συνηθείᾳ πλέον ἡ γυνή φαντάζεται, καὶ συνίησι μὲν οὐδαμῶς τῶν εἰρημένων τὴν δύνα- μιν, οίεται δὲ ὅτι κατά τινας τῶν ἐξ ἐπῳδῆς, καὶ δαιμονιώδους ἀπάτης θαυματουργεῖν ειωθότων, σχοι νίου τε δίχα, καί τινος ἑτέρας μηχανῆς, αυτόματον αὐτῇ τὸ ὕδωρ ἐκ τῶν φρεατείων ἀνοίσει πυθμένων ὕδωρ δὲ ζῶν, ὡς πρὸς τὸν οἰκεῖον ὀνομάζει σκοπὸν, τὸ νεωστὶ τῶν πηγαίων ἀνομβρῆσαν μαστῶν. Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο, καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ ; Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ. ἑαυτῆς ἐπιλαμβάνεται, καὶ σφόδρα τὴν ταχίστην ἡ γυνή, συνορᾷ δὲ οὐχ ὁσίως, οὐδὲ πάντως ἀληθεῖς λαβοῦσα τὰς ὑπονοίας περὶ αὐτοῦ· οὐ γὰρ ἦν μὴ πάντως ὠφελεῖσθαι πρὸς νῆψιν, τὴν ὅλως τῶν θείων ἀπολαύουσαν λόγων. Ὡς ἐνδεχομένου τοιγαροῦν ἐπῳ- ἂν μὲν οὐκ εἶναι τὸν λέγοντα, προφήτην δὲ μᾶλλον καὶ τῶν ἐν ἁγιασμῷ διαπρέπων [1σ. διαπρεπόντων], διά τε τοῦτο παρέξειν αὐτῇ τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν κατ- επαγγέλλεσθαι, καὶ δίχα τῶν κατὰ συνήθειαν ἀντλη μάτων, ἢ πολὺ πρὸς χρῆσιν τὸ ἄμεινον ἐξ ἑτέρας ἀνευρίσκονται πηγῆς, μετατίθησι τὸν λόγον εὐθὺς ἐπὶ τὸ σωφρονέστερον, καὶ ὡς ἅγιον ἁγίῳ συγκρίνει λέγουσα, « Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο; » Δέχου τοῦ νοήμα- τος τὴν περίνοιαν, ἐκ τοῦ μηκέτι θαυμάζειν αὐτὴν, εἰ σχοινίον οὐκ ἔχων τὸ ὕδωρ ἐπαγγέλλεται, τῆς δὲ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A tu pelisses ab eo. Cui enim convenit ea largiri quæ Dei sunt? An non ei qui secundum naturam Deus est? Aquam autem vivam appellat vivificum illud Spiritus donum, per quod solum humanitas quam- vis perinde ac montani stipites prorsus arefacta et omnis fructus expers diaboli fraude reddita ad veterem naturæ pulchritudinem revocatur, et vivi- ficam gratiam ebibens variis bonorum generibus redimitur, et ad virtutis studium repullulans uber- rimos dilectionis Dei ramos edit. Tale vero quid- dam nobis quoque Deus per Isaiam prophetam ait : « Glorificabunt me bestiæ agri, sirenes, ct filiæ struthionum, quia dedi in deserto aquas et Dumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum; populum meum quem acquisivi, ut vir - tutes meas narret s. » Justi porro animam fore tanquam lignum fructiferum alter nobis sanctus canit, et orituram sicut fenum in medio aquæ, et sicut salicem super præterfluentem aquam *. Possem his alia complura testimonia Scri- pturæ adjungere, quibus facillimum esset ostendere aquæ vocabulo plerumque divinum spiritum nun- cupari. Sed tempus non est in his immorandi : proinde rursum in vastum illud et amplum divi- narum contemplationum pelagus enatabimus. C D Isa. xLili, 20, 21. Isa. XIV, PATROL. GR. LXXII. 4. IV, 11. Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est : unde ergo habes aquam vivam? Nihil nisi vulgare mulier sibi proponit, neque dictorum vim capit, sed existimat repente ipsum e putei fundo aquam deducturum, non secus ac ii qui magicis carminibus ac dæmonum fraude mirabilia patrare solent. Aquam vivam, ex sua mente no- minal, nempe quæ ex fontis uberibus recens ef- fluxit. IV, 12. Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum hunc, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Respondit Jesus, et dixit ei. Mulier cito seipsam castigat, simulque animad- vertit se non pie et vere de illo sentire. Nec enim ei plane deesse poterat auxilium ad intelligendum, quippe quæ divinis sermonibus frueretur. Quasi ergo fieri non posset ut is qui loquebatur incan- tator esset, sed propheta potius, et ex eorum nu- mero qui sanctitate conspicui sunt, et proinde præbiturum se ei aquam vivam polliceretur, idque sine vulgaribus haustris, aut ad usum longe me- liorem, ex alio nimirum fonte repertam, emendat statim quod dixerat, et quasi sanctuni cum sancto comparat, dicens : « Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum hunc? » Vim hujus dicti accipe ex eo quod ipsa non amplius miratur quod fune destitutus aquam nihilominus polliceatur, sed de ejus qualitate gustabili du

καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, σὺ ἂν ᾖτητας αὐτόν· τίνι δ᾽ ἂν καὶ πρέποι τὸ χαρίζεσθαι τὰ τοῦ Θεοῦ; Μὴ οὐχὶ κατὰ φύσιν ὄντι Θεῷ ; Υδωρ δὲ ζῶν ἀποκαλεῖ τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος δόσιν, δι' ἧς καὶ μόνης ἡ ἀνθρωπότης, καίτοι τοῖς ἐν ὄρεσι πρέμνοις άναινο μένη παραπλησίως, ξηρά τε ἤδη, καὶ πάσης ἄγονος ἀρετῆς ταῖς τοῦ διαβόλου κακουργίαις ἀναδεδειγ- μένη, πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀνατρέχει τῆς φύσεως κάλ λος, καὶ τὴν ζωοποιὸν ἐκπίνουσα χάριν, πολυτρό- ποις ἀγαθῶν ἰδέαις περιανθίζεται, καὶ εἰς ἕξιν ἀναβλαστῶσα τὴν φιλάρετον, ευτραφεστάτους τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ἀνίησι κλῶνας. Τοιοῦτον δέ τι, καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν Ἡσαΐου πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεός· • Εὐλογήσει με τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, σειρήνες, καὶ θυγατέρες στρουθῶν, ὅτι ἔδωκα ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ ποταμοὺς ἐν τῇ ἀνύδρῳ, ποτίσαι τὸ γένος μου Β τὸ ἐκλεκτόν, λαόν μου ὂν περιεποιησάμην τὰς ἀρετάς μου διηγεῖσθαι. » Ἔσεσθαι δὲ καὶ τὴν τοῦ δικαίου ψυχὴν, ὡς ξύλον ἔγκαρπον, ἕτερός φησι τῶν ἁγίων, καὶ ἀνατελεῖν μὲν, ὡσεὶ χόρτον ἀναμέσον ὕδατος, ὀφθήσεσθαι δὲ ὡς ἰτέαν ἐπὶ παραῤῥέον ύδωρ. Δυνα τὸν μὲν οὖν τοῖς εἰρημένοις καὶ ἑτέρας ἡμᾶς ἐπι σωρεύειν τὰς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρίας, δι' ὧν ἦν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἐπιδεικνύειν, ὡς ἐν ὕδατος προσηγορίᾳ τὸ θεῖον πολλάκις κατωνόμασται πνεῦ μα. Τοῦ δὲ . τούτοις ἡμᾶς ἐμφιλοχωρεῖν οὐ καιρός· διὸ δὴ πάλιν ἑτέροις ἐπινηξόμεθα πρὸς τὸ μέγα καὶ πλατὺ τῶν θείων θεωρημάτων επειγόμενοι πέλαγος. Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ · πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν ; Οὐδὲν τῶν ἐν συνηθείᾳ πλέον ἡ γυνή φαντάζεται, καὶ συνίησι μὲν οὐδαμῶς τῶν εἰρημένων τὴν δύνα- μιν, οίεται δὲ ὅτι κατά τινας τῶν ἐξ ἐπῳδῆς, καὶ δαιμονιώδους ἀπάτης θαυματουργεῖν ειωθότων, σχοι νίου τε δίχα, καί τινος ἑτέρας μηχανῆς, αυτόματον αὐτῇ τὸ ὕδωρ ἐκ τῶν φρεατείων ἀνοίσει πυθμένων ὕδωρ δὲ ζῶν, ὡς πρὸς τὸν οἰκεῖον ὀνομάζει σκοπὸν, τὸ νεωστὶ τῶν πηγαίων ἀνομβρῆσαν μαστῶν. Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο, καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ ; Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ. ἑαυτῆς ἐπιλαμβάνεται, καὶ σφόδρα τὴν ταχίστην ἡ γυνή, συνορᾷ δὲ οὐχ ὁσίως, οὐδὲ πάντως ἀληθεῖς λαβοῦσα τὰς ὑπονοίας περὶ αὐτοῦ· οὐ γὰρ ἦν μὴ πάντως ὠφελεῖσθαι πρὸς νῆψιν, τὴν ὅλως τῶν θείων ἀπολαύουσαν λόγων. Ὡς ἐνδεχομένου τοιγαροῦν ἐπῳ- ἂν μὲν οὐκ εἶναι τὸν λέγοντα, προφήτην δὲ μᾶλλον καὶ τῶν ἐν ἁγιασμῷ διαπρέπων [1σ. διαπρεπόντων], διά τε τοῦτο παρέξειν αὐτῇ τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν κατ- επαγγέλλεσθαι, καὶ δίχα τῶν κατὰ συνήθειαν ἀντλη μάτων, ἢ πολὺ πρὸς χρῆσιν τὸ ἄμεινον ἐξ ἑτέρας ἀνευρίσκονται πηγῆς, μετατίθησι τὸν λόγον εὐθὺς ἐπὶ τὸ σωφρονέστερον, καὶ ὡς ἅγιον ἁγίῳ συγκρίνει λέγουσα, « Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο; » Δέχου τοῦ νοήμα- τος τὴν περίνοιαν, ἐκ τοῦ μηκέτι θαυμάζειν αὐτὴν, εἰ σχοινίον οὐκ ἔχων τὸ ὕδωρ ἐπαγγέλλεται, τῆς δὲ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A tu pelisses ab eo. Cui enim convenit ea largiri quæ Dei sunt? An non ei qui secundum naturam Deus est? Aquam autem vivam appellat vivificum illud Spiritus donum, per quod solum humanitas quam- vis perinde ac montani stipites prorsus arefacta et omnis fructus expers diaboli fraude reddita ad veterem naturæ pulchritudinem revocatur, et vivi- ficam gratiam ebibens variis bonorum generibus redimitur, et ad virtutis studium repullulans uber- rimos dilectionis Dei ramos edit. Tale vero quid- dam nobis quoque Deus per Isaiam prophetam ait : « Glorificabunt me bestiæ agri, sirenes, ct filiæ struthionum, quia dedi in deserto aquas et Dumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum; populum meum quem acquisivi, ut vir - tutes meas narret s. » Justi porro animam fore tanquam lignum fructiferum alter nobis sanctus canit, et orituram sicut fenum in medio aquæ, et sicut salicem super præterfluentem aquam *. Possem his alia complura testimonia Scri- pturæ adjungere, quibus facillimum esset ostendere aquæ vocabulo plerumque divinum spiritum nun- cupari. Sed tempus non est in his immorandi : proinde rursum in vastum illud et amplum divi- narum contemplationum pelagus enatabimus. C D Isa. xLili, 20, 21. Isa. XIV, PATROL. GR. LXXII. 4. IV, 11. Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est : unde ergo habes aquam vivam? Nihil nisi vulgare mulier sibi proponit, neque dictorum vim capit, sed existimat repente ipsum e putei fundo aquam deducturum, non secus ac ii qui magicis carminibus ac dæmonum fraude mirabilia patrare solent. Aquam vivam, ex sua mente no- minal, nempe quæ ex fontis uberibus recens ef- fluxit. IV, 12. Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum hunc, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Respondit Jesus, et dixit ei. Mulier cito seipsam castigat, simulque animad- vertit se non pie et vere de illo sentire. Nec enim ei plane deesse poterat auxilium ad intelligendum, quippe quæ divinis sermonibus frueretur. Quasi ergo fieri non posset ut is qui loquebatur incan- tator esset, sed propheta potius, et ex eorum nu- mero qui sanctitate conspicui sunt, et proinde præbiturum se ei aquam vivam polliceretur, idque sine vulgaribus haustris, aut ad usum longe me- liorem, ex alio nimirum fonte repertam, emendat statim quod dixerat, et quasi sanctuni cum sancto comparat, dicens : « Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum hunc? » Vim hujus dicti accipe ex eo quod ipsa non amplius miratur quod fune destitutus aquam nihilominus polliceatur, sed de ejus qualitate gustabili du

καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, σὺ ἂν ᾖτητας αὐτόν· τίνι δ᾽ ἂν καὶ πρέποι τὸ χαρίζεσθαι τὰ τοῦ Θεοῦ; Μὴ οὐχὶ κατὰ φύσιν ὄντι Θεῷ ; Υδωρ δὲ ζῶν ἀποκαλεῖ τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος δόσιν, δι' ἧς καὶ μόνης ἡ ἀνθρωπότης, καίτοι τοῖς ἐν ὄρεσι πρέμνοις άναινο μένη παραπλησίως, ξηρά τε ἤδη, καὶ πάσης ἄγονος ἀρετῆς ταῖς τοῦ διαβόλου κακουργίαις ἀναδεδειγ- μένη, πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀνατρέχει τῆς φύσεως κάλ λος, καὶ τὴν ζωοποιὸν ἐκπίνουσα χάριν, πολυτρό- ποις ἀγαθῶν ἰδέαις περιανθίζεται, καὶ εἰς ἕξιν ἀναβλαστῶσα τὴν φιλάρετον, ευτραφεστάτους τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ἀνίησι κλῶνας. Τοιοῦτον δέ τι, καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν Ἡσαΐου πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεός· • Εὐλογήσει με τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, σειρήνες, καὶ θυγατέρες στρουθῶν, ὅτι ἔδωκα ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ ποταμοὺς ἐν τῇ ἀνύδρῳ, ποτίσαι τὸ γένος μου Β τὸ ἐκλεκτόν, λαόν μου ὂν περιεποιησάμην τὰς ἀρετάς μου διηγεῖσθαι. » Ἔσεσθαι δὲ καὶ τὴν τοῦ δικαίου ψυχὴν, ὡς ξύλον ἔγκαρπον, ἕτερός φησι τῶν ἁγίων, καὶ ἀνατελεῖν μὲν, ὡσεὶ χόρτον ἀναμέσον ὕδατος, ὀφθήσεσθαι δὲ ὡς ἰτέαν ἐπὶ παραῤῥέον ύδωρ. Δυνα τὸν μὲν οὖν τοῖς εἰρημένοις καὶ ἑτέρας ἡμᾶς ἐπι σωρεύειν τὰς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρίας, δι' ὧν ἦν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἐπιδεικνύειν, ὡς ἐν ὕδατος προσηγορίᾳ τὸ θεῖον πολλάκις κατωνόμασται πνεῦ μα. Τοῦ δὲ . τούτοις ἡμᾶς ἐμφιλοχωρεῖν οὐ καιρός· διὸ δὴ πάλιν ἑτέροις ἐπινηξόμεθα πρὸς τὸ μέγα καὶ πλατὺ τῶν θείων θεωρημάτων επειγόμενοι πέλαγος. Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ · πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν ; Οὐδὲν τῶν ἐν συνηθείᾳ πλέον ἡ γυνή φαντάζεται, καὶ συνίησι μὲν οὐδαμῶς τῶν εἰρημένων τὴν δύνα- μιν, οίεται δὲ ὅτι κατά τινας τῶν ἐξ ἐπῳδῆς, καὶ δαιμονιώδους ἀπάτης θαυματουργεῖν ειωθότων, σχοι νίου τε δίχα, καί τινος ἑτέρας μηχανῆς, αυτόματον αὐτῇ τὸ ὕδωρ ἐκ τῶν φρεατείων ἀνοίσει πυθμένων ὕδωρ δὲ ζῶν, ὡς πρὸς τὸν οἰκεῖον ὀνομάζει σκοπὸν, τὸ νεωστὶ τῶν πηγαίων ἀνομβρῆσαν μαστῶν. Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο, καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ ; Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ. ἑαυτῆς ἐπιλαμβάνεται, καὶ σφόδρα τὴν ταχίστην ἡ γυνή, συνορᾷ δὲ οὐχ ὁσίως, οὐδὲ πάντως ἀληθεῖς λαβοῦσα τὰς ὑπονοίας περὶ αὐτοῦ· οὐ γὰρ ἦν μὴ πάντως ὠφελεῖσθαι πρὸς νῆψιν, τὴν ὅλως τῶν θείων ἀπολαύουσαν λόγων. Ὡς ἐνδεχομένου τοιγαροῦν ἐπῳ- ἂν μὲν οὐκ εἶναι τὸν λέγοντα, προφήτην δὲ μᾶλλον καὶ τῶν ἐν ἁγιασμῷ διαπρέπων [1σ. διαπρεπόντων], διά τε τοῦτο παρέξειν αὐτῇ τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν κατ- επαγγέλλεσθαι, καὶ δίχα τῶν κατὰ συνήθειαν ἀντλη μάτων, ἢ πολὺ πρὸς χρῆσιν τὸ ἄμεινον ἐξ ἑτέρας ἀνευρίσκονται πηγῆς, μετατίθησι τὸν λόγον εὐθὺς ἐπὶ τὸ σωφρονέστερον, καὶ ὡς ἅγιον ἁγίῳ συγκρίνει λέγουσα, « Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο; » Δέχου τοῦ νοήμα- τος τὴν περίνοιαν, ἐκ τοῦ μηκέτι θαυμάζειν αὐτὴν, εἰ σχοινίον οὐκ ἔχων τὸ ὕδωρ ἐπαγγέλλεται, τῆς δὲ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A tu pelisses ab eo. Cui enim convenit ea largiri quæ Dei sunt? An non ei qui secundum naturam Deus est? Aquam autem vivam appellat vivificum illud Spiritus donum, per quod solum humanitas quam- vis perinde ac montani stipites prorsus arefacta et omnis fructus expers diaboli fraude reddita ad veterem naturæ pulchritudinem revocatur, et vivi- ficam gratiam ebibens variis bonorum generibus redimitur, et ad virtutis studium repullulans uber- rimos dilectionis Dei ramos edit. Tale vero quid- dam nobis quoque Deus per Isaiam prophetam ait : « Glorificabunt me bestiæ agri, sirenes, ct filiæ struthionum, quia dedi in deserto aquas et Dumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum; populum meum quem acquisivi, ut vir - tutes meas narret s. » Justi porro animam fore tanquam lignum fructiferum alter nobis sanctus canit, et orituram sicut fenum in medio aquæ, et sicut salicem super præterfluentem aquam *. Possem his alia complura testimonia Scri- pturæ adjungere, quibus facillimum esset ostendere aquæ vocabulo plerumque divinum spiritum nun- cupari. Sed tempus non est in his immorandi : proinde rursum in vastum illud et amplum divi- narum contemplationum pelagus enatabimus. C D Isa. xLili, 20, 21. Isa. XIV, PATROL. GR. LXXII. 4. IV, 11. Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est : unde ergo habes aquam vivam? Nihil nisi vulgare mulier sibi proponit, neque dictorum vim capit, sed existimat repente ipsum e putei fundo aquam deducturum, non secus ac ii qui magicis carminibus ac dæmonum fraude mirabilia patrare solent. Aquam vivam, ex sua mente no- minal, nempe quæ ex fontis uberibus recens ef- fluxit. IV, 12. Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum hunc, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Respondit Jesus, et dixit ei. Mulier cito seipsam castigat, simulque animad- vertit se non pie et vere de illo sentire. Nec enim ei plane deesse poterat auxilium ad intelligendum, quippe quæ divinis sermonibus frueretur. Quasi ergo fieri non posset ut is qui loquebatur incan- tator esset, sed propheta potius, et ex eorum nu- mero qui sanctitate conspicui sunt, et proinde præbiturum se ei aquam vivam polliceretur, idque sine vulgaribus haustris, aut ad usum longe me- liorem, ex alio nimirum fonte repertam, emendat statim quod dixerat, et quasi sanctuni cum sancto comparat, dicens : « Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum hunc? » Vim hujus dicti accipe ex eo quod ipsa non amplius miratur quod fune destitutus aquam nihilominus polliceatur, sed de ejus qualitate gustabili du

κατὰ γεῦσιν ποιότητος πέρι διαλέγεσθαι μόνης. Σα Β μαρεῖται μὲν οὖν ἀλλογενείς, Βαβυλωνίων γὰρ ἄποι κοι. Πατέρα δὲ καὶ αὐτοὶ τὸν Ἰακὼβ ἐπιγράφονται κατά δύο τρόπους· ὡς γὰρ ὅμορόν τε καὶ γείτονα τὴν Ἰουδαίων οἰκοῦντες χώραν, ὀλίγα τῆς ἐκείνων λατρείας εἰς ἑαυτοὺς ἀνεμάττοντο, καὶ τοῖς Ἰουδαίων πατράσιν ἐπαυχεῖν ἐμελέτων. "Αλλως τε, καὶ ἦν ὄνα τως ἀληθὲς, ὅτι τῆς Ἰακὼβ ἐξέφυσαν ρίζης τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων οἱ πλείους. Ο γὰρ τοῦ Ναβὰτ Ιεροβοάμ, δέκα τοῦ Ἰσραὴλ συναγείρας φυ λὰς, καὶ τὸ ἥμισυ φυλῆς Ἐφραίμ, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ κατὰ καιρὸν τῆς Ῥοδοὰμ βασιλείας, υἱοῦ Σολομῶνος, καταλαβὼν δὲ τὴν Σαμάρειαν, καὶ οἴκους ἐν αὐτῇ, καὶ πόλεις ἐδείματο. Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος αλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή. • Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ο ὥσπερ τι μέγα, καὶ δυσκαταγώνιστον πρόβλημα προτεινούσης τῆς Σαμαρείτιδος, εὐφυέστατα πάλιν ὁ Σωτὴρ παραιτεῖται μὲν τὸν ἐν ῥήμασι κόμπον, ὅτι μείζων ὑπάρχει, σαφῶς οὐκ εἰπὼν, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος δοκιμάζειν ἀναπείθει τὸν προὔχοντα. Διάτοι τοῦτο, καὶ ἀσύγκριτον οὖσαν τῶν νοητῶν ὑδάτων πρὸς τὰ ἐν αἰσθήσει καὶ γεωδέστερα τὴν διαφορὰν ἐπιδεικνύει λέγων· ι Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν, ο ὁ δὲ τῶν ἐμῶν, φησὶν, ὑδάτων ἐμφορησάμενος, οὐχ ὅπως τοῦ διψήν ἔτι κρείττων ἀποφανθήσεται, ἀλλ᾽ ἕξει πηγὴν ἐν ἑαυτῷ πρὸς ζωὴν αἰώνιον ἀποτρέφειν ἰσχύουσαν. Οὐκ οὖν ὁ τὰ μείζω δωρούμενος ἐν μείζοσιν ἔσται, φησί, τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχοντος καὶ τὴν αὐτὴν οὐκ ἀποίσεται δόξαν τῷ νικῶντι τὸ ἡττώμενον· ἰστέον δὲ πάλιν, ὡς ὕδωρ ἐν τούτοις τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν δ Σωτὴρ ἀποκαλεῖ, ἧς εἴπερ τις γένοιτο μέτοχος, ανα- πηγάζουσαν ἕξει λοιπὸν ἐν ἑαυτῷ τῶν θείων μαθη- μάτων τὴν χορηγίαν, ὡς μηκέτι μὲν αὐτῷ τῆς παρ' ἑτέρων νουθεσίας ἐνδεῖν, ἐξαρχεῖν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως παρακαλεῖν, τοὺς οἴσπερ ἂν γένοιτο διψῇν τὸν θεῖον τε καὶ οὐράνιον λόγον, ὁποῖοι τινες ἦσαν κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ ἐπὶ γῆς ἔτι πολι- τευόμενοι, ἅγιοί τε προφῆται, καὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων κληρονόμοι λειτουργίας, περὶ ὧν γέγρα- πται· « Καὶ ἀντλήσατε ὕδωρ μετ᾿ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Σωτηρίου. » Δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, ἵνα μὴ διψώ, μηδὲ ἔρ χωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. Λέγει αὐτῇ ὁ ᾿Ιησοῦς. Μόνα πάλιν τὰ συνήθη καὶ λαλεῖ καὶ φαντάζεται, συνίησι δὲ ὅλως τῶν λεγομένων οὐδέν· ἐν δὲ τῷ μικρῶν ἀπαλλάττεσθαι πόνων, ὅλην ἕξειν οίεται τοῦ Σωτῆρος τὴν φιλοτιμίαν, καὶ ἐν τῷ μηκέτι διψῇν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ὁρίζει το μέτρον, οὐδ᾽ ὅσον ἐννοίαις ψιλαῖς δεχομένη τὰ ὑπερκόσμια. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. taxat loquitur. Samaritani itaque alienigena, A quippe qui Babyloniorum colonia erant. Patrem autem ipsi quoque Jacob venditant, duplici ra- tione cum enim finitimam et vicinam Judæorum regionem habitarent, nonnihil in se ex eo- rum cultu exprimebant, et Judais patribus gloriari nitebantur. Alia ratio, eaque verissima hæc est, quod plerique eorum qui Samariam incolebant a Jacob genus ducebant. Jeroboam quippe filius ille Nabat, congregatis decem Israelis tribubus et di- midia parte tribus Ephraim, profectus Hierosolymis regnante Roboam filio Salomonis, Samariam oe- cupavit, in eaque domos et urbes exstruxit. IV, 13-14. Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum, sed aqua quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Dicit ad eum mulier. Samaritana eximiam veluti quamdam et expu- gnatu difficilem objectionem proponente : « Num- quid tu major es patre nostro Jacob, » scite ad- modum rursus Salvator ostentationem fugit, dum se non majorem quidem esse aperte profitetur, sed ex rebus ipsis suadet expendere, uter antecellat. Idcirco incomparabilem inter spiritales aquas et sensibiles ac terrenas intercedere differentiam os- tendit dicens : • Omnis qui bibit ex hac aqua, sitiet iterum. › Qui vero, inquit, meis aquis im- ´ pletus fuerit, non modo nunquam sitiet, sed fon- tem in seipso habebit, qui possit eum ad vitam educare sempiternam. Igitur qui majora largitur, major utique erit eo qui minus habet, neque victus camdem quam victor gloriam reportaturus est. Sciendum hic denuo Salvatorem aquam, Spiritus sancti gratiam appellare, cujus si quis particeps exstiterit, scaturientem habebit in seipso divinarum doctrinarum vim ut jam aliorum monitis non indi- geat, sed facile possit eos hortari quibus divinum ac coeleste verbum sitire contigit cujusmodi erant in hac vita et in terris adhuc degentes sancti pro- phetæ, atque apostoli, et qui successores sunt corum ministerii, de quibus scriptum est: ‹ Et hauriatis aquas cum gaudio de fontibus saluta- Fig ". › IV, 15. Da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc kaurire. Dicit ei Jesus. Consueta rursus tantum loquitur et ima- ginatur, nihil autem eorum quæ dicuntur prorsus intelligit, sed exigui laboris allevamento existimat se totam Salvatoris liberalitatem complexuram, et sitis exstinctione gratiæ divinæ modum circum- scribit; tantum abest ut subtili cogitatione res supramundanas capiat. Isa. 711, 3. C D

κατὰ γεῦσιν ποιότητος πέρι διαλέγεσθαι μόνης. Σα Β μαρεῖται μὲν οὖν ἀλλογενείς, Βαβυλωνίων γὰρ ἄποι κοι. Πατέρα δὲ καὶ αὐτοὶ τὸν Ἰακὼβ ἐπιγράφονται κατά δύο τρόπους· ὡς γὰρ ὅμορόν τε καὶ γείτονα τὴν Ἰουδαίων οἰκοῦντες χώραν, ὀλίγα τῆς ἐκείνων λατρείας εἰς ἑαυτοὺς ἀνεμάττοντο, καὶ τοῖς Ἰουδαίων πατράσιν ἐπαυχεῖν ἐμελέτων. "Αλλως τε, καὶ ἦν ὄνα τως ἀληθὲς, ὅτι τῆς Ἰακὼβ ἐξέφυσαν ρίζης τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων οἱ πλείους. Ο γὰρ τοῦ Ναβὰτ Ιεροβοάμ, δέκα τοῦ Ἰσραὴλ συναγείρας φυ λὰς, καὶ τὸ ἥμισυ φυλῆς Ἐφραίμ, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ κατὰ καιρὸν τῆς Ῥοδοὰμ βασιλείας, υἱοῦ Σολομῶνος, καταλαβὼν δὲ τὴν Σαμάρειαν, καὶ οἴκους ἐν αὐτῇ, καὶ πόλεις ἐδείματο. Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος αλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή. • Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ο ὥσπερ τι μέγα, καὶ δυσκαταγώνιστον πρόβλημα προτεινούσης τῆς Σαμαρείτιδος, εὐφυέστατα πάλιν ὁ Σωτὴρ παραιτεῖται μὲν τὸν ἐν ῥήμασι κόμπον, ὅτι μείζων ὑπάρχει, σαφῶς οὐκ εἰπὼν, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος δοκιμάζειν ἀναπείθει τὸν προὔχοντα. Διάτοι τοῦτο, καὶ ἀσύγκριτον οὖσαν τῶν νοητῶν ὑδάτων πρὸς τὰ ἐν αἰσθήσει καὶ γεωδέστερα τὴν διαφορὰν ἐπιδεικνύει λέγων· ι Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν, ο ὁ δὲ τῶν ἐμῶν, φησὶν, ὑδάτων ἐμφορησάμενος, οὐχ ὅπως τοῦ διψήν ἔτι κρείττων ἀποφανθήσεται, ἀλλ᾽ ἕξει πηγὴν ἐν ἑαυτῷ πρὸς ζωὴν αἰώνιον ἀποτρέφειν ἰσχύουσαν. Οὐκ οὖν ὁ τὰ μείζω δωρούμενος ἐν μείζοσιν ἔσται, φησί, τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχοντος καὶ τὴν αὐτὴν οὐκ ἀποίσεται δόξαν τῷ νικῶντι τὸ ἡττώμενον· ἰστέον δὲ πάλιν, ὡς ὕδωρ ἐν τούτοις τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν δ Σωτὴρ ἀποκαλεῖ, ἧς εἴπερ τις γένοιτο μέτοχος, ανα- πηγάζουσαν ἕξει λοιπὸν ἐν ἑαυτῷ τῶν θείων μαθη- μάτων τὴν χορηγίαν, ὡς μηκέτι μὲν αὐτῷ τῆς παρ' ἑτέρων νουθεσίας ἐνδεῖν, ἐξαρχεῖν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως παρακαλεῖν, τοὺς οἴσπερ ἂν γένοιτο διψῇν τὸν θεῖον τε καὶ οὐράνιον λόγον, ὁποῖοι τινες ἦσαν κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ ἐπὶ γῆς ἔτι πολι- τευόμενοι, ἅγιοί τε προφῆται, καὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων κληρονόμοι λειτουργίας, περὶ ὧν γέγρα- πται· « Καὶ ἀντλήσατε ὕδωρ μετ᾿ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Σωτηρίου. » Δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, ἵνα μὴ διψώ, μηδὲ ἔρ χωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. Λέγει αὐτῇ ὁ ᾿Ιησοῦς. Μόνα πάλιν τὰ συνήθη καὶ λαλεῖ καὶ φαντάζεται, συνίησι δὲ ὅλως τῶν λεγομένων οὐδέν· ἐν δὲ τῷ μικρῶν ἀπαλλάττεσθαι πόνων, ὅλην ἕξειν οίεται τοῦ Σωτῆρος τὴν φιλοτιμίαν, καὶ ἐν τῷ μηκέτι διψῇν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ὁρίζει το μέτρον, οὐδ᾽ ὅσον ἐννοίαις ψιλαῖς δεχομένη τὰ ὑπερκόσμια. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. taxat loquitur. Samaritani itaque alienigena, A quippe qui Babyloniorum colonia erant. Patrem autem ipsi quoque Jacob venditant, duplici ra- tione cum enim finitimam et vicinam Judæorum regionem habitarent, nonnihil in se ex eo- rum cultu exprimebant, et Judais patribus gloriari nitebantur. Alia ratio, eaque verissima hæc est, quod plerique eorum qui Samariam incolebant a Jacob genus ducebant. Jeroboam quippe filius ille Nabat, congregatis decem Israelis tribubus et di- midia parte tribus Ephraim, profectus Hierosolymis regnante Roboam filio Salomonis, Samariam oe- cupavit, in eaque domos et urbes exstruxit. IV, 13-14. Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum, sed aqua quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Dicit ad eum mulier. Samaritana eximiam veluti quamdam et expu- gnatu difficilem objectionem proponente : « Num- quid tu major es patre nostro Jacob, » scite ad- modum rursus Salvator ostentationem fugit, dum se non majorem quidem esse aperte profitetur, sed ex rebus ipsis suadet expendere, uter antecellat. Idcirco incomparabilem inter spiritales aquas et sensibiles ac terrenas intercedere differentiam os- tendit dicens : • Omnis qui bibit ex hac aqua, sitiet iterum. › Qui vero, inquit, meis aquis im- ´ pletus fuerit, non modo nunquam sitiet, sed fon- tem in seipso habebit, qui possit eum ad vitam educare sempiternam. Igitur qui majora largitur, major utique erit eo qui minus habet, neque victus camdem quam victor gloriam reportaturus est. Sciendum hic denuo Salvatorem aquam, Spiritus sancti gratiam appellare, cujus si quis particeps exstiterit, scaturientem habebit in seipso divinarum doctrinarum vim ut jam aliorum monitis non indi- geat, sed facile possit eos hortari quibus divinum ac coeleste verbum sitire contigit cujusmodi erant in hac vita et in terris adhuc degentes sancti pro- phetæ, atque apostoli, et qui successores sunt corum ministerii, de quibus scriptum est: ‹ Et hauriatis aquas cum gaudio de fontibus saluta- Fig ". › IV, 15. Da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc kaurire. Dicit ei Jesus. Consueta rursus tantum loquitur et ima- ginatur, nihil autem eorum quæ dicuntur prorsus intelligit, sed exigui laboris allevamento existimat se totam Salvatoris liberalitatem complexuram, et sitis exstinctione gratiæ divinæ modum circum- scribit; tantum abest ut subtili cogitatione res supramundanas capiat. Isa. 711, 3. C D

κατὰ γεῦσιν ποιότητος πέρι διαλέγεσθαι μόνης. Σα Β μαρεῖται μὲν οὖν ἀλλογενείς, Βαβυλωνίων γὰρ ἄποι κοι. Πατέρα δὲ καὶ αὐτοὶ τὸν Ἰακὼβ ἐπιγράφονται κατά δύο τρόπους· ὡς γὰρ ὅμορόν τε καὶ γείτονα τὴν Ἰουδαίων οἰκοῦντες χώραν, ὀλίγα τῆς ἐκείνων λατρείας εἰς ἑαυτοὺς ἀνεμάττοντο, καὶ τοῖς Ἰουδαίων πατράσιν ἐπαυχεῖν ἐμελέτων. "Αλλως τε, καὶ ἦν ὄνα τως ἀληθὲς, ὅτι τῆς Ἰακὼβ ἐξέφυσαν ρίζης τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων οἱ πλείους. Ο γὰρ τοῦ Ναβὰτ Ιεροβοάμ, δέκα τοῦ Ἰσραὴλ συναγείρας φυ λὰς, καὶ τὸ ἥμισυ φυλῆς Ἐφραίμ, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ κατὰ καιρὸν τῆς Ῥοδοὰμ βασιλείας, υἱοῦ Σολομῶνος, καταλαβὼν δὲ τὴν Σαμάρειαν, καὶ οἴκους ἐν αὐτῇ, καὶ πόλεις ἐδείματο. Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος αλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή. • Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ο ὥσπερ τι μέγα, καὶ δυσκαταγώνιστον πρόβλημα προτεινούσης τῆς Σαμαρείτιδος, εὐφυέστατα πάλιν ὁ Σωτὴρ παραιτεῖται μὲν τὸν ἐν ῥήμασι κόμπον, ὅτι μείζων ὑπάρχει, σαφῶς οὐκ εἰπὼν, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος δοκιμάζειν ἀναπείθει τὸν προὔχοντα. Διάτοι τοῦτο, καὶ ἀσύγκριτον οὖσαν τῶν νοητῶν ὑδάτων πρὸς τὰ ἐν αἰσθήσει καὶ γεωδέστερα τὴν διαφορὰν ἐπιδεικνύει λέγων· ι Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν, ο ὁ δὲ τῶν ἐμῶν, φησὶν, ὑδάτων ἐμφορησάμενος, οὐχ ὅπως τοῦ διψήν ἔτι κρείττων ἀποφανθήσεται, ἀλλ᾽ ἕξει πηγὴν ἐν ἑαυτῷ πρὸς ζωὴν αἰώνιον ἀποτρέφειν ἰσχύουσαν. Οὐκ οὖν ὁ τὰ μείζω δωρούμενος ἐν μείζοσιν ἔσται, φησί, τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχοντος καὶ τὴν αὐτὴν οὐκ ἀποίσεται δόξαν τῷ νικῶντι τὸ ἡττώμενον· ἰστέον δὲ πάλιν, ὡς ὕδωρ ἐν τούτοις τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν δ Σωτὴρ ἀποκαλεῖ, ἧς εἴπερ τις γένοιτο μέτοχος, ανα- πηγάζουσαν ἕξει λοιπὸν ἐν ἑαυτῷ τῶν θείων μαθη- μάτων τὴν χορηγίαν, ὡς μηκέτι μὲν αὐτῷ τῆς παρ' ἑτέρων νουθεσίας ἐνδεῖν, ἐξαρχεῖν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως παρακαλεῖν, τοὺς οἴσπερ ἂν γένοιτο διψῇν τὸν θεῖον τε καὶ οὐράνιον λόγον, ὁποῖοι τινες ἦσαν κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ ἐπὶ γῆς ἔτι πολι- τευόμενοι, ἅγιοί τε προφῆται, καὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων κληρονόμοι λειτουργίας, περὶ ὧν γέγρα- πται· « Καὶ ἀντλήσατε ὕδωρ μετ᾿ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Σωτηρίου. » Δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, ἵνα μὴ διψώ, μηδὲ ἔρ χωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. Λέγει αὐτῇ ὁ ᾿Ιησοῦς. Μόνα πάλιν τὰ συνήθη καὶ λαλεῖ καὶ φαντάζεται, συνίησι δὲ ὅλως τῶν λεγομένων οὐδέν· ἐν δὲ τῷ μικρῶν ἀπαλλάττεσθαι πόνων, ὅλην ἕξειν οίεται τοῦ Σωτῆρος τὴν φιλοτιμίαν, καὶ ἐν τῷ μηκέτι διψῇν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ὁρίζει το μέτρον, οὐδ᾽ ὅσον ἐννοίαις ψιλαῖς δεχομένη τὰ ὑπερκόσμια. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. taxat loquitur. Samaritani itaque alienigena, A quippe qui Babyloniorum colonia erant. Patrem autem ipsi quoque Jacob venditant, duplici ra- tione cum enim finitimam et vicinam Judæorum regionem habitarent, nonnihil in se ex eo- rum cultu exprimebant, et Judais patribus gloriari nitebantur. Alia ratio, eaque verissima hæc est, quod plerique eorum qui Samariam incolebant a Jacob genus ducebant. Jeroboam quippe filius ille Nabat, congregatis decem Israelis tribubus et di- midia parte tribus Ephraim, profectus Hierosolymis regnante Roboam filio Salomonis, Samariam oe- cupavit, in eaque domos et urbes exstruxit. IV, 13-14. Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum, sed aqua quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Dicit ad eum mulier. Samaritana eximiam veluti quamdam et expu- gnatu difficilem objectionem proponente : « Num- quid tu major es patre nostro Jacob, » scite ad- modum rursus Salvator ostentationem fugit, dum se non majorem quidem esse aperte profitetur, sed ex rebus ipsis suadet expendere, uter antecellat. Idcirco incomparabilem inter spiritales aquas et sensibiles ac terrenas intercedere differentiam os- tendit dicens : • Omnis qui bibit ex hac aqua, sitiet iterum. › Qui vero, inquit, meis aquis im- ´ pletus fuerit, non modo nunquam sitiet, sed fon- tem in seipso habebit, qui possit eum ad vitam educare sempiternam. Igitur qui majora largitur, major utique erit eo qui minus habet, neque victus camdem quam victor gloriam reportaturus est. Sciendum hic denuo Salvatorem aquam, Spiritus sancti gratiam appellare, cujus si quis particeps exstiterit, scaturientem habebit in seipso divinarum doctrinarum vim ut jam aliorum monitis non indi- geat, sed facile possit eos hortari quibus divinum ac coeleste verbum sitire contigit cujusmodi erant in hac vita et in terris adhuc degentes sancti pro- phetæ, atque apostoli, et qui successores sunt corum ministerii, de quibus scriptum est: ‹ Et hauriatis aquas cum gaudio de fontibus saluta- Fig ". › IV, 15. Da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc kaurire. Dicit ei Jesus. Consueta rursus tantum loquitur et ima- ginatur, nihil autem eorum quæ dicuntur prorsus intelligit, sed exigui laboris allevamento existimat se totam Salvatoris liberalitatem complexuram, et sitis exstinctione gratiæ divinæ modum circum- scribit; tantum abest ut subtili cogitatione res supramundanas capiat. Isa. 711, 3. C D

κατὰ γεῦσιν ποιότητος πέρι διαλέγεσθαι μόνης. Σα Β μαρεῖται μὲν οὖν ἀλλογενείς, Βαβυλωνίων γὰρ ἄποι κοι. Πατέρα δὲ καὶ αὐτοὶ τὸν Ἰακὼβ ἐπιγράφονται κατά δύο τρόπους· ὡς γὰρ ὅμορόν τε καὶ γείτονα τὴν Ἰουδαίων οἰκοῦντες χώραν, ὀλίγα τῆς ἐκείνων λατρείας εἰς ἑαυτοὺς ἀνεμάττοντο, καὶ τοῖς Ἰουδαίων πατράσιν ἐπαυχεῖν ἐμελέτων. "Αλλως τε, καὶ ἦν ὄνα τως ἀληθὲς, ὅτι τῆς Ἰακὼβ ἐξέφυσαν ρίζης τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων οἱ πλείους. Ο γὰρ τοῦ Ναβὰτ Ιεροβοάμ, δέκα τοῦ Ἰσραὴλ συναγείρας φυ λὰς, καὶ τὸ ἥμισυ φυλῆς Ἐφραίμ, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ κατὰ καιρὸν τῆς Ῥοδοὰμ βασιλείας, υἱοῦ Σολομῶνος, καταλαβὼν δὲ τὴν Σαμάρειαν, καὶ οἴκους ἐν αὐτῇ, καὶ πόλεις ἐδείματο. Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος αλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή. • Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ο ὥσπερ τι μέγα, καὶ δυσκαταγώνιστον πρόβλημα προτεινούσης τῆς Σαμαρείτιδος, εὐφυέστατα πάλιν ὁ Σωτὴρ παραιτεῖται μὲν τὸν ἐν ῥήμασι κόμπον, ὅτι μείζων ὑπάρχει, σαφῶς οὐκ εἰπὼν, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος δοκιμάζειν ἀναπείθει τὸν προὔχοντα. Διάτοι τοῦτο, καὶ ἀσύγκριτον οὖσαν τῶν νοητῶν ὑδάτων πρὸς τὰ ἐν αἰσθήσει καὶ γεωδέστερα τὴν διαφορὰν ἐπιδεικνύει λέγων· ι Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν, ο ὁ δὲ τῶν ἐμῶν, φησὶν, ὑδάτων ἐμφορησάμενος, οὐχ ὅπως τοῦ διψήν ἔτι κρείττων ἀποφανθήσεται, ἀλλ᾽ ἕξει πηγὴν ἐν ἑαυτῷ πρὸς ζωὴν αἰώνιον ἀποτρέφειν ἰσχύουσαν. Οὐκ οὖν ὁ τὰ μείζω δωρούμενος ἐν μείζοσιν ἔσται, φησί, τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχοντος καὶ τὴν αὐτὴν οὐκ ἀποίσεται δόξαν τῷ νικῶντι τὸ ἡττώμενον· ἰστέον δὲ πάλιν, ὡς ὕδωρ ἐν τούτοις τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν δ Σωτὴρ ἀποκαλεῖ, ἧς εἴπερ τις γένοιτο μέτοχος, ανα- πηγάζουσαν ἕξει λοιπὸν ἐν ἑαυτῷ τῶν θείων μαθη- μάτων τὴν χορηγίαν, ὡς μηκέτι μὲν αὐτῷ τῆς παρ' ἑτέρων νουθεσίας ἐνδεῖν, ἐξαρχεῖν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως παρακαλεῖν, τοὺς οἴσπερ ἂν γένοιτο διψῇν τὸν θεῖον τε καὶ οὐράνιον λόγον, ὁποῖοι τινες ἦσαν κατὰ τὸν παρόντα βίον, καὶ ἐπὶ γῆς ἔτι πολι- τευόμενοι, ἅγιοί τε προφῆται, καὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ τῆς ἐκείνων κληρονόμοι λειτουργίας, περὶ ὧν γέγρα- πται· « Καὶ ἀντλήσατε ὕδωρ μετ᾿ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Σωτηρίου. » Δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, ἵνα μὴ διψώ, μηδὲ ἔρ χωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. Λέγει αὐτῇ ὁ ᾿Ιησοῦς. Μόνα πάλιν τὰ συνήθη καὶ λαλεῖ καὶ φαντάζεται, συνίησι δὲ ὅλως τῶν λεγομένων οὐδέν· ἐν δὲ τῷ μικρῶν ἀπαλλάττεσθαι πόνων, ὅλην ἕξειν οίεται τοῦ Σωτῆρος τὴν φιλοτιμίαν, καὶ ἐν τῷ μηκέτι διψῇν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ὁρίζει το μέτρον, οὐδ᾽ ὅσον ἐννοίαις ψιλαῖς δεχομένη τὰ ὑπερκόσμια. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. taxat loquitur. Samaritani itaque alienigena, A quippe qui Babyloniorum colonia erant. Patrem autem ipsi quoque Jacob venditant, duplici ra- tione cum enim finitimam et vicinam Judæorum regionem habitarent, nonnihil in se ex eo- rum cultu exprimebant, et Judais patribus gloriari nitebantur. Alia ratio, eaque verissima hæc est, quod plerique eorum qui Samariam incolebant a Jacob genus ducebant. Jeroboam quippe filius ille Nabat, congregatis decem Israelis tribubus et di- midia parte tribus Ephraim, profectus Hierosolymis regnante Roboam filio Salomonis, Samariam oe- cupavit, in eaque domos et urbes exstruxit. IV, 13-14. Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum : qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum, sed aqua quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquæ salientis in vitam æternam. Dicit ad eum mulier. Samaritana eximiam veluti quamdam et expu- gnatu difficilem objectionem proponente : « Num- quid tu major es patre nostro Jacob, » scite ad- modum rursus Salvator ostentationem fugit, dum se non majorem quidem esse aperte profitetur, sed ex rebus ipsis suadet expendere, uter antecellat. Idcirco incomparabilem inter spiritales aquas et sensibiles ac terrenas intercedere differentiam os- tendit dicens : • Omnis qui bibit ex hac aqua, sitiet iterum. › Qui vero, inquit, meis aquis im- ´ pletus fuerit, non modo nunquam sitiet, sed fon- tem in seipso habebit, qui possit eum ad vitam educare sempiternam. Igitur qui majora largitur, major utique erit eo qui minus habet, neque victus camdem quam victor gloriam reportaturus est. Sciendum hic denuo Salvatorem aquam, Spiritus sancti gratiam appellare, cujus si quis particeps exstiterit, scaturientem habebit in seipso divinarum doctrinarum vim ut jam aliorum monitis non indi- geat, sed facile possit eos hortari quibus divinum ac coeleste verbum sitire contigit cujusmodi erant in hac vita et in terris adhuc degentes sancti pro- phetæ, atque apostoli, et qui successores sunt corum ministerii, de quibus scriptum est: ‹ Et hauriatis aquas cum gaudio de fontibus saluta- Fig ". › IV, 15. Da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc kaurire. Dicit ei Jesus. Consueta rursus tantum loquitur et ima- ginatur, nihil autem eorum quæ dicuntur prorsus intelligit, sed exigui laboris allevamento existimat se totam Salvatoris liberalitatem complexuram, et sitis exstinctione gratiæ divinæ modum circum- scribit; tantum abest ut subtili cogitatione res supramundanas capiat. Isa. 711, 3. C D

αποκλεισθείσης ναοῖς. Διὸ δὴ, καὶ λίαν ἀσυνετοῦντες ἐπὶ τούτῳ διὰ τῆς τῶν προφητῶν ἠλέγχοντο φωνῆς, τοῦ Θεοῦ λέγοντος· . Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετε μοι, λέγει Κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεως μου ; » Σαμαρεῖται δὲ πάλιν, οὐ πόρρω τῆς Ἰουδαίων ἀμαθίας κείμενοι, χώραν τε ὁμοῦ καὶ ἀπαιδευσίαν ὅμορον ἔχοντες, ἐν ὄρει τῷ Γαρίζειν οὕτω καλου- μένῳ, καὶ προσεύχεσθαι δεῖν, καὶ προσκυνεῖν οἱό- μενοι, τὸ γελᾶσθαι δικαίως οὐ διαφεύγουσι. Γέγονε δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ἀνοίας ἡ πρόφασις, τὸ δεδόσθαι τὴν εὐλογίαν ἐν ὄρει Γαρίζειν, καθὼς ἐν τῷ Δευτερονομίω γεγραμμένον εὑρίσκομεν. Ταύτην ἡ γυνὴ τῷ Σωτῆρι τὴν ζήτησιν, ὡς τι μέγα καὶ δυσκατάληπτον πρό βλημα προΐσχεται λέγουσα· « Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ Β ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πίστευέ μοι, γύναι, ὅτι ἔρχεται ώρα, ὅτε οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις, οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσ κυνήσετε τῷ Πατρί. Ὁμοῦ τῆς ἁπάντων ἀμαθίας καταψηφίζεται, μετατεθήσεσθαι λέγων ἐπὶ τὸ ἀληθέστερον τῆς παρ' ἀμφοῖν λατρείας τὸ σχῆμα. Οὐ γὰρ ἔτι, φησί, ζητη- θήσεται τόπος, ἐν ᾧ δὴ κυρίως οιήσονται κατοικεῖν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὡς τὰ πάντα πληροῦντι καὶ συνέχειν ισχύοντι προσκυνήσουσι τῷ Κυρίῳ, ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καθάπερ τίς φησι τῶν ἁγίων προφη- τῶν. Ὥραν δὲ καὶ καιρὸν τῆς τῶν τοιούτων ἐθῶν μεταστάσεως, τὴν ἑαυτοῦ μετὰ σώματος ἐπιδημίαν ἐν κόσμῳ φησίν. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀστειοτάτη του λόγου χρησάμενος ἀγωγῇ πρὸς ἐννοίας τὰς περὶ Υἱοῦ ποδηγεῖ τοῦ γυναίου τὸν νοῦν, Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν· πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ οὐκ ὄντος Υἱοῦ; ΚΕΦΑΛ. Ε'. “Οτι οὐκ ἐν τοῖς προσκυνοῦσιν ἐστιν ὁ Υἱὸς ᾖ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, προσκυνεῖται δὲ μᾶλλον μετὰ Πατρός. Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσ- κυνοῦμεν, ὃ οἴδαμεν, ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. Λαλεῖ μὲν πάλιν ὡς Ἰουδαῖος καὶ ἄνθρωπος, τοῦτον καὶ νῦν ἀπαιτούσης τὸν τρόπον τῆς τοῦ πράγματος οἰκονομίας· οὐδὲ γὰρ ἂν καιροῦ τε καὶ πρέποντος ἀπεσφάλη Χριστός. Απονέμει δέ τι καὶ πλέον εἰς σύνεσιν ταῖς Ἰουδαίων λατρείαις. Σαμαρείται μὲν γὰρ, ὡς ἐν ἁπλῷ τε καὶ ἀζητήτῳ λόγῳ, προσκυνοῦσε τὸν Θεόν · Ἰουδαῖοι δὲ, διὰ νόμου καὶ προφητῶν, τὴν τοῦ ὄντος γνῶσιν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν δεχόμενοι. Διὰ τοῦτο Σαμαρείτας μὲν οὐκ εἰδέναι φησίν, ἐξεπί- στασθαι δέ πως τοὺς Ἰουδαίους, ἐξ ὧν καὶ ἀναδειχ θήσεσθαι τὴν σωτηρίαν, ἑαυτῶν δηλονότι διίσχυρί ζεται. Ἀπὸ γὰρ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα Χριστός, φυλῆς δὲ τῆς Ἰούδα γέγονεν ὁ Δαβίδ. Ἐν δὲ τοῖς προσκυνοῦσιν ἑαυτὸν κατατάττει πάλιν ὡς ἄνθρωπος, ὁ μετὰ Θεοῦ καὶ Πατρός, πρός τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ οἰκετικὸν περιεβάλλετο σχῆμα τὴν οἰκέτῃ πρέπουσαν· ἀποπληροί λειτουργίαν, οὐκ ἀπολέσας S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prophetarum supinæ hac in re inscitiæ arguebantur, A dicente Deo: Cœlum thronus meus, terra autem scabellum pedum meorum. Qualem domum ædifi- cabitis mihi, dicit Dominus ? vel quis locus requie- tis meæ ?, Samaritani vero rursus, uti loco et regione, sic etiam inscitia et imperitia Judæis fini- timi, in monte, qui Garizin dicebatur, cum et orandum et adorandum putarent, merito risum non efugiunt. Ei autem stultitiæ occasionem præ- buit illa benedictio, quam in monte Garizin factam in Deuteronomio legimus. Hanc mulier Salvatori quæstionem ceu magnam quamdam et difficillimam objectionem proponit, dicens: • Patres nostri in monte hoc adoraverunt, › etc. IV, 21. Crede mihi, mulier, quia venit hora, quan- do neque in Hierosolymis, neque in monte hoc ado- rabitis Patrem. Omnium inscitiam simul condemnat, cum ado- randi modum, qui apud utrosque obtinuerat, ad veriorem translatum iri ait. Non enim quæretur amplius locus, inquit, in quo proprie Deum habi- tare existiment, sed ut qui universa impleat et continere valeat Dominum, adorabunt unus- quisque de loco suo, sicut quidam sanctorum prophetarum ait. Horam autem et tempus ejusce modi rituum abrogandorum suum in hunc mun- dum cum corpore adventum ait. Observa autem quo pacto eleganti prorsus ratione mulierculæ mentem ad intelligentiam Filii deducat, Patrem Deum vocando: quomodo enim, quæso, intelligere tur Pater, non exsistente Filio ? CAP. V. Quod Filius non sit inter adorantes quatenus Ver- bum est ac Deus, sed cum Patre polius adoretur. IV, 22. Vos adoratis quod nescilis: nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judæis est. Loquitur denuo ut Judæus et homo, rei ordine hunc etiam loquendi modum postulante; nec enim Christus a decoro et opportunitate aberraverit. Tribuit autem plus aliquid cognitionis Judæorum cultui. Samaritani siquidem simplici et inconsulta ratione Deum adorant; Judæi vero per legem et prophetas veri Dei cognitione quantum in se est accepta. Ideoque nescire Samaritanos ait, sed Judæos scire quodammodo, ex quibus etiam orituram sa- lutem affirmat, nostram videlicet. Christus enim est ex semine Davidis, quod ad carnem attinet: David autem ex tribu Juda oriundus est. Seipsum porro inter adoratores collocat, ut homo, is qui cum Deo el Palre, cum a nobis, tum a sanctis an- gelis adoratur. Quando enim servilem formam as- sumpsit, conveniens quoque servo ministerium explet, nequaquam desinens esse Deus, ac Dominus, et adorandus. Manet enim idem, licet factus sil es Isa. LXVI, 1. C D

αποκλεισθείσης ναοῖς. Διὸ δὴ, καὶ λίαν ἀσυνετοῦντες ἐπὶ τούτῳ διὰ τῆς τῶν προφητῶν ἠλέγχοντο φωνῆς, τοῦ Θεοῦ λέγοντος· . Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετε μοι, λέγει Κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεως μου ; » Σαμαρεῖται δὲ πάλιν, οὐ πόρρω τῆς Ἰουδαίων ἀμαθίας κείμενοι, χώραν τε ὁμοῦ καὶ ἀπαιδευσίαν ὅμορον ἔχοντες, ἐν ὄρει τῷ Γαρίζειν οὕτω καλου- μένῳ, καὶ προσεύχεσθαι δεῖν, καὶ προσκυνεῖν οἱό- μενοι, τὸ γελᾶσθαι δικαίως οὐ διαφεύγουσι. Γέγονε δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ἀνοίας ἡ πρόφασις, τὸ δεδόσθαι τὴν εὐλογίαν ἐν ὄρει Γαρίζειν, καθὼς ἐν τῷ Δευτερονομίω γεγραμμένον εὑρίσκομεν. Ταύτην ἡ γυνὴ τῷ Σωτῆρι τὴν ζήτησιν, ὡς τι μέγα καὶ δυσκατάληπτον πρό βλημα προΐσχεται λέγουσα· « Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ Β ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πίστευέ μοι, γύναι, ὅτι ἔρχεται ώρα, ὅτε οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις, οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσ κυνήσετε τῷ Πατρί. Ὁμοῦ τῆς ἁπάντων ἀμαθίας καταψηφίζεται, μετατεθήσεσθαι λέγων ἐπὶ τὸ ἀληθέστερον τῆς παρ' ἀμφοῖν λατρείας τὸ σχῆμα. Οὐ γὰρ ἔτι, φησί, ζητη- θήσεται τόπος, ἐν ᾧ δὴ κυρίως οιήσονται κατοικεῖν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὡς τὰ πάντα πληροῦντι καὶ συνέχειν ισχύοντι προσκυνήσουσι τῷ Κυρίῳ, ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καθάπερ τίς φησι τῶν ἁγίων προφη- τῶν. Ὥραν δὲ καὶ καιρὸν τῆς τῶν τοιούτων ἐθῶν μεταστάσεως, τὴν ἑαυτοῦ μετὰ σώματος ἐπιδημίαν ἐν κόσμῳ φησίν. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀστειοτάτη του λόγου χρησάμενος ἀγωγῇ πρὸς ἐννοίας τὰς περὶ Υἱοῦ ποδηγεῖ τοῦ γυναίου τὸν νοῦν, Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν· πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ οὐκ ὄντος Υἱοῦ; ΚΕΦΑΛ. Ε'. “Οτι οὐκ ἐν τοῖς προσκυνοῦσιν ἐστιν ὁ Υἱὸς ᾖ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, προσκυνεῖται δὲ μᾶλλον μετὰ Πατρός. Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσ- κυνοῦμεν, ὃ οἴδαμεν, ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. Λαλεῖ μὲν πάλιν ὡς Ἰουδαῖος καὶ ἄνθρωπος, τοῦτον καὶ νῦν ἀπαιτούσης τὸν τρόπον τῆς τοῦ πράγματος οἰκονομίας· οὐδὲ γὰρ ἂν καιροῦ τε καὶ πρέποντος ἀπεσφάλη Χριστός. Απονέμει δέ τι καὶ πλέον εἰς σύνεσιν ταῖς Ἰουδαίων λατρείαις. Σαμαρείται μὲν γὰρ, ὡς ἐν ἁπλῷ τε καὶ ἀζητήτῳ λόγῳ, προσκυνοῦσε τὸν Θεόν · Ἰουδαῖοι δὲ, διὰ νόμου καὶ προφητῶν, τὴν τοῦ ὄντος γνῶσιν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν δεχόμενοι. Διὰ τοῦτο Σαμαρείτας μὲν οὐκ εἰδέναι φησίν, ἐξεπί- στασθαι δέ πως τοὺς Ἰουδαίους, ἐξ ὧν καὶ ἀναδειχ θήσεσθαι τὴν σωτηρίαν, ἑαυτῶν δηλονότι διίσχυρί ζεται. Ἀπὸ γὰρ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα Χριστός, φυλῆς δὲ τῆς Ἰούδα γέγονεν ὁ Δαβίδ. Ἐν δὲ τοῖς προσκυνοῦσιν ἑαυτὸν κατατάττει πάλιν ὡς ἄνθρωπος, ὁ μετὰ Θεοῦ καὶ Πατρός, πρός τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ οἰκετικὸν περιεβάλλετο σχῆμα τὴν οἰκέτῃ πρέπουσαν· ἀποπληροί λειτουργίαν, οὐκ ἀπολέσας S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prophetarum supinæ hac in re inscitiæ arguebantur, A dicente Deo: Cœlum thronus meus, terra autem scabellum pedum meorum. Qualem domum ædifi- cabitis mihi, dicit Dominus ? vel quis locus requie- tis meæ ?, Samaritani vero rursus, uti loco et regione, sic etiam inscitia et imperitia Judæis fini- timi, in monte, qui Garizin dicebatur, cum et orandum et adorandum putarent, merito risum non efugiunt. Ei autem stultitiæ occasionem præ- buit illa benedictio, quam in monte Garizin factam in Deuteronomio legimus. Hanc mulier Salvatori quæstionem ceu magnam quamdam et difficillimam objectionem proponit, dicens: • Patres nostri in monte hoc adoraverunt, › etc. IV, 21. Crede mihi, mulier, quia venit hora, quan- do neque in Hierosolymis, neque in monte hoc ado- rabitis Patrem. Omnium inscitiam simul condemnat, cum ado- randi modum, qui apud utrosque obtinuerat, ad veriorem translatum iri ait. Non enim quæretur amplius locus, inquit, in quo proprie Deum habi- tare existiment, sed ut qui universa impleat et continere valeat Dominum, adorabunt unus- quisque de loco suo, sicut quidam sanctorum prophetarum ait. Horam autem et tempus ejusce modi rituum abrogandorum suum in hunc mun- dum cum corpore adventum ait. Observa autem quo pacto eleganti prorsus ratione mulierculæ mentem ad intelligentiam Filii deducat, Patrem Deum vocando: quomodo enim, quæso, intelligere tur Pater, non exsistente Filio ? CAP. V. Quod Filius non sit inter adorantes quatenus Ver- bum est ac Deus, sed cum Patre polius adoretur. IV, 22. Vos adoratis quod nescilis: nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judæis est. Loquitur denuo ut Judæus et homo, rei ordine hunc etiam loquendi modum postulante; nec enim Christus a decoro et opportunitate aberraverit. Tribuit autem plus aliquid cognitionis Judæorum cultui. Samaritani siquidem simplici et inconsulta ratione Deum adorant; Judæi vero per legem et prophetas veri Dei cognitione quantum in se est accepta. Ideoque nescire Samaritanos ait, sed Judæos scire quodammodo, ex quibus etiam orituram sa- lutem affirmat, nostram videlicet. Christus enim est ex semine Davidis, quod ad carnem attinet: David autem ex tribu Juda oriundus est. Seipsum porro inter adoratores collocat, ut homo, is qui cum Deo el Palre, cum a nobis, tum a sanctis an- gelis adoratur. Quando enim servilem formam as- sumpsit, conveniens quoque servo ministerium explet, nequaquam desinens esse Deus, ac Dominus, et adorandus. Manet enim idem, licet factus sil es Isa. LXVI, 1. C D

αποκλεισθείσης ναοῖς. Διὸ δὴ, καὶ λίαν ἀσυνετοῦντες ἐπὶ τούτῳ διὰ τῆς τῶν προφητῶν ἠλέγχοντο φωνῆς, τοῦ Θεοῦ λέγοντος· . Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετε μοι, λέγει Κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεως μου ; » Σαμαρεῖται δὲ πάλιν, οὐ πόρρω τῆς Ἰουδαίων ἀμαθίας κείμενοι, χώραν τε ὁμοῦ καὶ ἀπαιδευσίαν ὅμορον ἔχοντες, ἐν ὄρει τῷ Γαρίζειν οὕτω καλου- μένῳ, καὶ προσεύχεσθαι δεῖν, καὶ προσκυνεῖν οἱό- μενοι, τὸ γελᾶσθαι δικαίως οὐ διαφεύγουσι. Γέγονε δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ἀνοίας ἡ πρόφασις, τὸ δεδόσθαι τὴν εὐλογίαν ἐν ὄρει Γαρίζειν, καθὼς ἐν τῷ Δευτερονομίω γεγραμμένον εὑρίσκομεν. Ταύτην ἡ γυνὴ τῷ Σωτῆρι τὴν ζήτησιν, ὡς τι μέγα καὶ δυσκατάληπτον πρό βλημα προΐσχεται λέγουσα· « Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ Β ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, » καὶ τὰ ἑξῆς. Πίστευέ μοι, γύναι, ὅτι ἔρχεται ώρα, ὅτε οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις, οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσ κυνήσετε τῷ Πατρί. Ὁμοῦ τῆς ἁπάντων ἀμαθίας καταψηφίζεται, μετατεθήσεσθαι λέγων ἐπὶ τὸ ἀληθέστερον τῆς παρ' ἀμφοῖν λατρείας τὸ σχῆμα. Οὐ γὰρ ἔτι, φησί, ζητη- θήσεται τόπος, ἐν ᾧ δὴ κυρίως οιήσονται κατοικεῖν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὡς τὰ πάντα πληροῦντι καὶ συνέχειν ισχύοντι προσκυνήσουσι τῷ Κυρίῳ, ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καθάπερ τίς φησι τῶν ἁγίων προφη- τῶν. Ὥραν δὲ καὶ καιρὸν τῆς τῶν τοιούτων ἐθῶν μεταστάσεως, τὴν ἑαυτοῦ μετὰ σώματος ἐπιδημίαν ἐν κόσμῳ φησίν. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀστειοτάτη του λόγου χρησάμενος ἀγωγῇ πρὸς ἐννοίας τὰς περὶ Υἱοῦ ποδηγεῖ τοῦ γυναίου τὸν νοῦν, Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν· πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο Πατὴρ οὐκ ὄντος Υἱοῦ; ΚΕΦΑΛ. Ε'. “Οτι οὐκ ἐν τοῖς προσκυνοῦσιν ἐστιν ὁ Υἱὸς ᾖ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, προσκυνεῖται δὲ μᾶλλον μετὰ Πατρός. Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσ- κυνοῦμεν, ὃ οἴδαμεν, ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. Λαλεῖ μὲν πάλιν ὡς Ἰουδαῖος καὶ ἄνθρωπος, τοῦτον καὶ νῦν ἀπαιτούσης τὸν τρόπον τῆς τοῦ πράγματος οἰκονομίας· οὐδὲ γὰρ ἂν καιροῦ τε καὶ πρέποντος ἀπεσφάλη Χριστός. Απονέμει δέ τι καὶ πλέον εἰς σύνεσιν ταῖς Ἰουδαίων λατρείαις. Σαμαρείται μὲν γὰρ, ὡς ἐν ἁπλῷ τε καὶ ἀζητήτῳ λόγῳ, προσκυνοῦσε τὸν Θεόν · Ἰουδαῖοι δὲ, διὰ νόμου καὶ προφητῶν, τὴν τοῦ ὄντος γνῶσιν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν δεχόμενοι. Διὰ τοῦτο Σαμαρείτας μὲν οὐκ εἰδέναι φησίν, ἐξεπί- στασθαι δέ πως τοὺς Ἰουδαίους, ἐξ ὧν καὶ ἀναδειχ θήσεσθαι τὴν σωτηρίαν, ἑαυτῶν δηλονότι διίσχυρί ζεται. Ἀπὸ γὰρ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα Χριστός, φυλῆς δὲ τῆς Ἰούδα γέγονεν ὁ Δαβίδ. Ἐν δὲ τοῖς προσκυνοῦσιν ἑαυτὸν κατατάττει πάλιν ὡς ἄνθρωπος, ὁ μετὰ Θεοῦ καὶ Πατρός, πρός τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ οἰκετικὸν περιεβάλλετο σχῆμα τὴν οἰκέτῃ πρέπουσαν· ἀποπληροί λειτουργίαν, οὐκ ἀπολέσας S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prophetarum supinæ hac in re inscitiæ arguebantur, A dicente Deo: Cœlum thronus meus, terra autem scabellum pedum meorum. Qualem domum ædifi- cabitis mihi, dicit Dominus ? vel quis locus requie- tis meæ ?, Samaritani vero rursus, uti loco et regione, sic etiam inscitia et imperitia Judæis fini- timi, in monte, qui Garizin dicebatur, cum et orandum et adorandum putarent, merito risum non efugiunt. Ei autem stultitiæ occasionem præ- buit illa benedictio, quam in monte Garizin factam in Deuteronomio legimus. Hanc mulier Salvatori quæstionem ceu magnam quamdam et difficillimam objectionem proponit, dicens: • Patres nostri in monte hoc adoraverunt, › etc. IV, 21. Crede mihi, mulier, quia venit hora, quan- do neque in Hierosolymis, neque in monte hoc ado- rabitis Patrem. Omnium inscitiam simul condemnat, cum ado- randi modum, qui apud utrosque obtinuerat, ad veriorem translatum iri ait. Non enim quæretur amplius locus, inquit, in quo proprie Deum habi- tare existiment, sed ut qui universa impleat et continere valeat Dominum, adorabunt unus- quisque de loco suo, sicut quidam sanctorum prophetarum ait. Horam autem et tempus ejusce modi rituum abrogandorum suum in hunc mun- dum cum corpore adventum ait. Observa autem quo pacto eleganti prorsus ratione mulierculæ mentem ad intelligentiam Filii deducat, Patrem Deum vocando: quomodo enim, quæso, intelligere tur Pater, non exsistente Filio ? CAP. V. Quod Filius non sit inter adorantes quatenus Ver- bum est ac Deus, sed cum Patre polius adoretur. IV, 22. Vos adoratis quod nescilis: nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judæis est. Loquitur denuo ut Judæus et homo, rei ordine hunc etiam loquendi modum postulante; nec enim Christus a decoro et opportunitate aberraverit. Tribuit autem plus aliquid cognitionis Judæorum cultui. Samaritani siquidem simplici et inconsulta ratione Deum adorant; Judæi vero per legem et prophetas veri Dei cognitione quantum in se est accepta. Ideoque nescire Samaritanos ait, sed Judæos scire quodammodo, ex quibus etiam orituram sa- lutem affirmat, nostram videlicet. Christus enim est ex semine Davidis, quod ad carnem attinet: David autem ex tribu Juda oriundus est. Seipsum porro inter adoratores collocat, ut homo, is qui cum Deo el Palre, cum a nobis, tum a sanctis an- gelis adoratur. Quando enim servilem formam as- sumpsit, conveniens quoque servo ministerium explet, nequaquam desinens esse Deus, ac Dominus, et adorandus. Manet enim idem, licet factus sil es Isa. LXVI, 1. C D

τὸ εἶναι Θεός, καὶ Κύριος, καὶ προσκυνητός. Μένει γὰρ ὁ αὐτὸς εἰ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀποσώζων δὲ πανταχῆ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λόγον· καν μεγάλην ἴδῃς, καὶ ὑπερφυᾶ τὴν ταπείνωσιν, θαυμα- στῆς εἰσέρχου, μὴ κατήγορος, μὴ φιλεγκλήμων, μᾶλλον δὲ μιμητής. Τοιούτους ὁ Παῦλος ἡμᾶς ὁρᾶσθαι βούλεται λέγων · . Τούτῳ φρονείτω [ τοῦτο φρονεῖτε] ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀν- θρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρω- πος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν. » Ορᾷς όπως ταπεινο- φροσύνης ὑπόδειγμα γέγονεν ἡμῖν ὁ Υἱὸς ἐν ἰσότητι μὲν ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν μορφῇ καθὰ γέ- γραπται, καταβεβηκὼς δὲ δι' ἡμᾶς εἰς ἑκούσιον ὑπακοὴν, καὶ ταπείνωσιν ; Πῶς οὖν ἄρα τὸ τῆς ὑπακοῆς, πῶς δὲ τὸ τῆς ταπεινώσεως ἔδει φαίνεσθαι σχῆμα, ἢ δηλονότι ὁ διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ λόγων τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας ὑποβεβηκότων, καὶ πολὺ τὸ ἔλαττον ἐχόντων, ἢ ἐν οἷσπερ ἦν γυμνὸς ἔτι παρὰ Πατρὶ Λόγος, καὶ ἀσύμπλοκος τῆς τοῦ δούλου μορ φῆς; Ποῦ γὰρ ὅλως αὐτὸν καταβεβηκέναι φήσομεν, εἰ μή τι καὶ τῶν παρ' ἀξίαν ὑπομεῖναι δώσομεν ; Γέγονε πῶς ἐν ἀνθρώπων ὁμοιώματι κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, εἰ μὴ τὸ ἀνθρώποις πρέπον ἐμιμή- σατο; Πράγμα δὲ ἀνθρώποις πρεπωδέστατον ἡ προσκύνησις, ὡς ἐν ὀφλήματος τάξει κατατιομένη τε καὶ προσαγομένη παρ' ἡμῶν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν προσκυνεῖ μὲν ὡς ἄνθρωπος, ὅτε γέγονεν άνθρωπος, προσκυνεῖται δὲ ἀεὶ μετὰ Πατρὸς, ἐπεὶ Θεός ἐστί τε καὶ ἔσται κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινός. Ἀλλ᾿ οὐκ ἀνέξεται πάλιν ὁ δι' ἐναντίας, ἐκεῖνο δὲ λέγων ἀνα- στήσεται· Μὴ ξενίζου προσκυνεῖν ὅτε φαμὲν τὸν Υἱόν. Οὐ γὰρ οὕτως οιόμεθα χρῆναι προσκυνεῖν αὐτ τὸν τῷ Πατρὶ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς, ἢ καὶ ἀγγέλους τυχὸν, ἀλλ' ἐξαίρετός τίς ἐστιν ἡ προσκύνη- σις, καὶ πολὺ τῆς παρ' ἡμῶν ἐν ἀμείνοσι. Τί οὖν πρὸς ταῦτα πάλιν ἐροῦμεν ἡμεῖς; ὡς ἀξιολογωτάτην, ἄνθρωπε, περιτιθεὶς τῷ Μονογενεῖ τὴν δουλείαν, καὶ οἰκετικὸν ἀξίωμα τοῖς ἐξ ἀπάτης καταχρυσώσας λό γοις τισὶν, οἴει παρακρουόμενος. Παῦσαι δοξάζων ἐν ἀτιμίᾳ τὸν Υἱόν, ἵνα μείνῃς τιμῶν τὸν Πατέρα. « Ο γὰρ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ, καθώς γέγραπται. Τί γάρ, εἰπέ μοι, πρὸς ἐλευθερίαν ὀνήσει τὸν Μονογενῆ, τὸ ἐξαίρετον ποιεῖσθαι παρ' ἡμᾶς τὴν προσκύνησιν; Ἕως γὰρ ἂν ἐν τοῖς προσκυνοῦσιν εὑρίσκηται, δοῦλος ἔσται πάντως, καὶ εἰ νοοῖτο προσκυνητὴς ἐξαίρετος, διοίσει δὲ τῶν κτισμάτων κατὰ μὲν τὸ εἶναι γενητὸς οὐδαμῶς, ὑπεροχαῖς δὲ μόνον ταῖς ἄλλαις, ὥσπερ ἀνθρώπων ὁ Μιχαήλ, ἢ καὶ ἑτέρα τις τῶν ἁγίων, καὶ λογική δύναμις, ᾗ τὸ μὲν προὔχειν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς οὐσιωδῶς ὁρᾶται προσπεφυκός, ἢ κατὰ τὸν τῆς ἁγιότητος λόγον, ἤ καί τινι δόξης πλεονασμῷ, δόξαν οὕτω τῷ πάν των ἀριστοτέχνῃ, τότε μὴν τοῖς γενητοῖς συντε τάχθαι, κατὰ τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, πρὸς τὰ ἄλλα κοινόν. Οὐκοῦν οὐδαμόθεν τὸ εἶναι γενητὸς ἐν Πατρί, * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A homo, et ubique dispensationis cum carne servans al. C Philipp. 11, 7, 8. Joan. V, 23. rationem at, si tu eximiam et supernaturalem bumilitatem videris, admirabundus subi, non ac- cusator, non calumniator, sed imitator. Tales nos videri vult Paulus, dicens : . Hoc enim sentite unusquisque in vobis, quod et in Christo Jesu : qui cum forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitus inventus ut homo, humiliavit semetipsum . . Vides ut humilitatis exem- plum nobis factus sit Filius, quamvis in æqualitate sit Patris, et forma, ut scriptum est, sed propter nos in voluntariam obedientiam et humilitatem descenderit? Quomodo igitur obedientiæ aut humi- litatis habitus aliter appareret, quam ex rebus ac sermonibus divina dignitate inferioribus, longeque minoribus quam Verbo nudo adhuc necdum servi formæ conjuncto conveniant? Quomodo enim de- scendisse eum dicemus, nisi quiddam eum a sua dignitate alienum pali fatebimur? Quomodo in similitudinem hominum factus est, juxta Pauli sententiam, si quod hominibus congruit non sit imitatus? Convenientissima vero res est homini- bus, adoratio, quam nos Deo tanquam debitam deferimus atque rependimus. Itaque adorat quidem ut homo, quandoquidem factus est homo; adoratur vero semper cum Patre, quia Deus est eritque secundum naturam, ac verus. Sed non id ſeret denuo adversarius, verum in nos his verbis insur- get : «Noli commoveri cum Filium adorare dicimus. Nec enim arbitramur ipsum adorare Patrem de- bere eodem modo quo aut etiam angeli verbi gra- tia; sed eximiam quamdam adorationem esse, et nostra longe præstantiorem. Quid igitur ad hæc rursum dicemus? Nempe, o quisquis es, imposita Unigenito servitute, et versutis sermonibus digni- tate famuli deaurata speras te nos ludificaturum. Desine Filium ignominia decorare, ut Patrem ho- norare pergas: « Qui enim non honorificat Filium, neque Patrem honorificat, ut scriptum est ". Quid enim, quæso, ad libertatem proderit Filio, quod eum eximia quadam ratione adoramus? Quandiu enim inter adoratores reperietur, utique servus erit, licet eximius adorator esse censeatur: ne quaquam autem creaturis præstabit qua creatus est, sed alia duntaxat excellentia, quemadmodum hominibus Michael, aut alia quædam sancta et in- tellectualis virtus, quæ natura sua mortalibus an- tecellit, aut ratione sanctitatis, aut quadam abun- dantia gloriæ, ita volente universitatis opifice : verumtamen quatenus creata est, id habet cum cateris commune, ut in creaturarum ordine repo- natur.Igitur fieri non potest ut Verbum non sit crea- tum in Patre et ex Patre naturaliter procedens, licet præcipuo quodam modo adorare dicatur. At quomodo res producta Filius esse potest, aut que D

τὸ εἶναι Θεός, καὶ Κύριος, καὶ προσκυνητός. Μένει γὰρ ὁ αὐτὸς εἰ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀποσώζων δὲ πανταχῆ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λόγον· καν μεγάλην ἴδῃς, καὶ ὑπερφυᾶ τὴν ταπείνωσιν, θαυμα- στῆς εἰσέρχου, μὴ κατήγορος, μὴ φιλεγκλήμων, μᾶλλον δὲ μιμητής. Τοιούτους ὁ Παῦλος ἡμᾶς ὁρᾶσθαι βούλεται λέγων · . Τούτῳ φρονείτω [ τοῦτο φρονεῖτε] ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀν- θρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρω- πος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν. » Ορᾷς όπως ταπεινο- φροσύνης ὑπόδειγμα γέγονεν ἡμῖν ὁ Υἱὸς ἐν ἰσότητι μὲν ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν μορφῇ καθὰ γέ- γραπται, καταβεβηκὼς δὲ δι' ἡμᾶς εἰς ἑκούσιον ὑπακοὴν, καὶ ταπείνωσιν ; Πῶς οὖν ἄρα τὸ τῆς ὑπακοῆς, πῶς δὲ τὸ τῆς ταπεινώσεως ἔδει φαίνεσθαι σχῆμα, ἢ δηλονότι ὁ διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ λόγων τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας ὑποβεβηκότων, καὶ πολὺ τὸ ἔλαττον ἐχόντων, ἢ ἐν οἷσπερ ἦν γυμνὸς ἔτι παρὰ Πατρὶ Λόγος, καὶ ἀσύμπλοκος τῆς τοῦ δούλου μορ φῆς; Ποῦ γὰρ ὅλως αὐτὸν καταβεβηκέναι φήσομεν, εἰ μή τι καὶ τῶν παρ' ἀξίαν ὑπομεῖναι δώσομεν ; Γέγονε πῶς ἐν ἀνθρώπων ὁμοιώματι κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, εἰ μὴ τὸ ἀνθρώποις πρέπον ἐμιμή- σατο; Πράγμα δὲ ἀνθρώποις πρεπωδέστατον ἡ προσκύνησις, ὡς ἐν ὀφλήματος τάξει κατατιομένη τε καὶ προσαγομένη παρ' ἡμῶν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν προσκυνεῖ μὲν ὡς ἄνθρωπος, ὅτε γέγονεν άνθρωπος, προσκυνεῖται δὲ ἀεὶ μετὰ Πατρὸς, ἐπεὶ Θεός ἐστί τε καὶ ἔσται κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινός. Ἀλλ᾿ οὐκ ἀνέξεται πάλιν ὁ δι' ἐναντίας, ἐκεῖνο δὲ λέγων ἀνα- στήσεται· Μὴ ξενίζου προσκυνεῖν ὅτε φαμὲν τὸν Υἱόν. Οὐ γὰρ οὕτως οιόμεθα χρῆναι προσκυνεῖν αὐτ τὸν τῷ Πατρὶ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμᾶς, ἢ καὶ ἀγγέλους τυχὸν, ἀλλ' ἐξαίρετός τίς ἐστιν ἡ προσκύνη- σις, καὶ πολὺ τῆς παρ' ἡμῶν ἐν ἀμείνοσι. Τί οὖν πρὸς ταῦτα πάλιν ἐροῦμεν ἡμεῖς; ὡς ἀξιολογωτάτην, ἄνθρωπε, περιτιθεὶς τῷ Μονογενεῖ τὴν δουλείαν, καὶ οἰκετικὸν ἀξίωμα τοῖς ἐξ ἀπάτης καταχρυσώσας λό γοις τισὶν, οἴει παρακρουόμενος. Παῦσαι δοξάζων ἐν ἀτιμίᾳ τὸν Υἱόν, ἵνα μείνῃς τιμῶν τὸν Πατέρα. « Ο γὰρ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ, καθώς γέγραπται. Τί γάρ, εἰπέ μοι, πρὸς ἐλευθερίαν ὀνήσει τὸν Μονογενῆ, τὸ ἐξαίρετον ποιεῖσθαι παρ' ἡμᾶς τὴν προσκύνησιν; Ἕως γὰρ ἂν ἐν τοῖς προσκυνοῦσιν εὑρίσκηται, δοῦλος ἔσται πάντως, καὶ εἰ νοοῖτο προσκυνητὴς ἐξαίρετος, διοίσει δὲ τῶν κτισμάτων κατὰ μὲν τὸ εἶναι γενητὸς οὐδαμῶς, ὑπεροχαῖς δὲ μόνον ταῖς ἄλλαις, ὥσπερ ἀνθρώπων ὁ Μιχαήλ, ἢ καὶ ἑτέρα τις τῶν ἁγίων, καὶ λογική δύναμις, ᾗ τὸ μὲν προὔχειν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς οὐσιωδῶς ὁρᾶται προσπεφυκός, ἢ κατὰ τὸν τῆς ἁγιότητος λόγον, ἤ καί τινι δόξης πλεονασμῷ, δόξαν οὕτω τῷ πάν των ἀριστοτέχνῃ, τότε μὴν τοῖς γενητοῖς συντε τάχθαι, κατὰ τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, πρὸς τὰ ἄλλα κοινόν. Οὐκοῦν οὐδαμόθεν τὸ εἶναι γενητὸς ἐν Πατρί, * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A homo, et ubique dispensationis cum carne servans al. C Philipp. 11, 7, 8. Joan. V, 23. rationem at, si tu eximiam et supernaturalem bumilitatem videris, admirabundus subi, non ac- cusator, non calumniator, sed imitator. Tales nos videri vult Paulus, dicens : . Hoc enim sentite unusquisque in vobis, quod et in Christo Jesu : qui cum forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitus inventus ut homo, humiliavit semetipsum . . Vides ut humilitatis exem- plum nobis factus sit Filius, quamvis in æqualitate sit Patris, et forma, ut scriptum est, sed propter nos in voluntariam obedientiam et humilitatem descenderit? Quomodo igitur obedientiæ aut humi- litatis habitus aliter appareret, quam ex rebus ac sermonibus divina dignitate inferioribus, longeque minoribus quam Verbo nudo adhuc necdum servi formæ conjuncto conveniant? Quomodo enim de- scendisse eum dicemus, nisi quiddam eum a sua dignitate alienum pali fatebimur? Quomodo in similitudinem hominum factus est, juxta Pauli sententiam, si quod hominibus congruit non sit imitatus? Convenientissima vero res est homini- bus, adoratio, quam nos Deo tanquam debitam deferimus atque rependimus. Itaque adorat quidem ut homo, quandoquidem factus est homo; adoratur vero semper cum Patre, quia Deus est eritque secundum naturam, ac verus. Sed non id ſeret denuo adversarius, verum in nos his verbis insur- get : «Noli commoveri cum Filium adorare dicimus. Nec enim arbitramur ipsum adorare Patrem de- bere eodem modo quo aut etiam angeli verbi gra- tia; sed eximiam quamdam adorationem esse, et nostra longe præstantiorem. Quid igitur ad hæc rursum dicemus? Nempe, o quisquis es, imposita Unigenito servitute, et versutis sermonibus digni- tate famuli deaurata speras te nos ludificaturum. Desine Filium ignominia decorare, ut Patrem ho- norare pergas: « Qui enim non honorificat Filium, neque Patrem honorificat, ut scriptum est ". Quid enim, quæso, ad libertatem proderit Filio, quod eum eximia quadam ratione adoramus? Quandiu enim inter adoratores reperietur, utique servus erit, licet eximius adorator esse censeatur: ne quaquam autem creaturis præstabit qua creatus est, sed alia duntaxat excellentia, quemadmodum hominibus Michael, aut alia quædam sancta et in- tellectualis virtus, quæ natura sua mortalibus an- tecellit, aut ratione sanctitatis, aut quadam abun- dantia gloriæ, ita volente universitatis opifice : verumtamen quatenus creata est, id habet cum cateris commune, ut in creaturarum ordine repo- natur.Igitur fieri non potest ut Verbum non sit crea- tum in Patre et ex Patre naturaliter procedens, licet præcipuo quodam modo adorare dicatur. At quomodo res producta Filius esse potest, aut que D

Η καὶ ἐκ Πατρὸς φυσικῶς διαφεύξεται ὁ Λόγος, καν εξαιρέτως λέγηται προσκυνεῖν. Εἶτα πῶς Υἱὸς ἔτι τὸ ποιηθέν, ἢ πῶς ἔτι Κύριος ὁ δοῦλος, καὶ λάτρης ; Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τὸ μὲν βασιλικόν τε καὶ δεσποτικὸν ἐν τῷ προσκυνεῖσθαι διαλάμπειν ἀξίωμα· τὸ δὲ οἰκετικόν τε καὶ δουλοπρεπές, ἐν τῷ προσκυνεῖν ὁρίζεσθαι μέτρον. Τῷ γὰρ ὑποπίπτοντι ἡμᾶς οἴεσθαι δεῖ τὴν ὑπερκειμένην καὶ ἐπάνω πάντων όμολογου μένην φύσιν. Τοιγάρτοι καὶ πάσῃ τῇ κτίσει διὰ τοῦ πανσόφου προσεφωνείτο Μωσέως, « Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις· ο ὥστε ὅτῳ κατὰ φύσιν ἐστὶν ἡ δουλεία, καὶ ὑπὸ τὸν τῆς θεότητος πίπτει ζυγὸν, τοῦτο δὲ πάντως, καὶ ἀνάγκη προσκυνεῖν, καὶ τῷ τῆς λατρείας ὑποκεῖσθαι σχήματι. Ἐν μὲν γὰρ τῷ εἰπεῖν Κύριον, διορίζει τὸ δοῦλον, ἐν δὲ τῷ Θεὸν, τὸ πεποιημένον. Συνεπινοεί- ται γάρ πως καὶ ἀντιδιαστέλλεται, τῷ μὲν κατὰ φύσιν Κυρίῳ τὸ δοῦλον, τῇ δὲ ἀγενήτις θεότητι τὸ παραχθὲν εἰς γένεσιν. Ὁ δὲ Υἱὸς ἀϊδίως ὢν ἐν Πατρί, καὶ Κύριός τε ὑπάρχων ὡς Θεός, ὅθεν ἂν φαίνοιτο τὸ προσκυνεῖν ἐποφείλων, ἀπορῶ μὲν ἐπι- δεικνύειν ἐγώ· φλυαρούντων δὲ πάλιν ἐκεῖνοι. Προσ κυνήσει, φησίν, ὁ Μονογενής τῷ Πατρὶ, οὔτε ὡς δοῦλος, οὔτε ὡς ποίημα, ἀλλ' ὡς Υἱὸς τῷ γεννή- σαντι. Παραληπτέον οὖν ἄρα τὴν προσκύνησιν ἐν τῷ τῆς υἱότητος δρῳ, καὶ χρῆναι πάντως ἐροῦμεν τὸν Υἱὸν προσκυνεῖν τῷ Πατρὶ, ὡς ἐν τούτῳ τὸ εἶναι λαχόντα, καθάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ εἶναι ζῶα λο γικά, καὶ θνητά, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικά, ἢ τοῖς ἔξωθεν κατὰ νοῦν κινήμασι, καὶ ταῖς ἐκ θελημάτων ῥοπαῖς ἐπιτρέψομεν. Εἰ μὲν γὰρ ἐνέσπαρται κατὰ φύσιν τῷ Μονογενεῖ τὸ χρῆναι πάντως, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης προσκυνεῖν, οὕτω τε νοοῦσι καὶ λέγουσι, πῶς οὐ γυμνῶς εἰς αὐτὸν δυσσεβοῦντες ἁλώσονται τὸν Πατέρα ; Πᾶσα γὰρ καὶ αὐτὸν ἀνάγκη νοεῖσθαι τοιοῦτον, ἐπείπερ καὶ εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ χαρακτήρ ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ ὅσαπερ ἂν ἐν ἀπαραλλάκτοις ὑπε άρχοι τοῖς ὁμοιώμασι, ταῦτα δὴ πάντως κατ᾿ οὐδὲν διοίσει. Εἰ δὲ ἐν μόνῳ κεῖσθαί φασι τῷ θελῆσαι τὸν Υἱὸν προσάγειν τῷ Πατρὶ τὴν προσκύνησιν, στοχα- σταὶ μᾶλλον εἰσιν, ἢ τῆς ἀληθείας ἐπιστήμονες. Τί δ' ἂν καὶ ἑτέρους κωλύσαι εἰπεῖν, ριψοκίνδυνόν τινα πλαττομένους εὐλάβειαν, ὅτι θελητὸν τῷ Πατρὶ προσ- κυνεῖν τῷ Υἱῷ, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντι προσ- κυνητῇ ; ᾿Αλλ᾿ αὐτό, φησί, τὸ πρέπον, τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς ὑπεξελεῖται πρόσωπον, ὑποθήσει δὲ τῷ πράγματι τὸν Υἱόν, οὐκ ἀβούλητον ἔχοντα τὸ προσ- κυνεῖν τῷ Πατρί. Τί φῂς, ὦ οὗτος; Πάλιν ἡμῖν ὡς ἐξ ἀδύτων, ἤτοι τριπόδων Ἑλληνικῶν ἀναφέρεις τὰς μαντείας, ἢ κατ' ἐκεῖνον ἔρχῃ τὸν Ἐλαμίτην Σημέαν τὰ ἀπὸ καρδίας ἐρευγόμενος, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου; Τὸ δὲ πρέπον ἡμῖν, ὡς ἀκαταγώ νιστὸν ἐν τούτοις ἀντεξάγων οὐκ ἐρυθριᾷς; Η γὰρ οὐκ οιήσῃ πρέπειν τὸν ὄντα κατὰ φύσιν Θεόν, Θεὸν ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Λόγον, καὶ τὸν ᾧ προσκυνεῖ πᾶσα ἡ κτίσις, προσκυνουμένου μᾶλλον, ἢ προσκυνοῦντος Πατέρα καλεῖσθαι, καὶ εἶναι τῇ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A B pacto Dominus erit, qui servus et adorator est ? Nam mea quidem sententia regis ac domini di- gnitas in eo elucet, quod quis adoratur; famuli vero ac servi conditio, in eo quod quis adoratio- nem et cultum alicui defert. Existimandum quippe nobis est summam illam et supremam omnium naturam subdito similem fore. Quocirca Moysis il- lius sapientissimi ore dictum est creaturæ univer- sæ Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies 88. › Ideoque quodcunque servum est na- tura et deitatis jugo subditur, huic adorandi Dei necessitas incumbit, et adoratoris personam in se suscipiendi. Nam cum Moyses Dominum dicit, ser- vum discernit, et creaturam, cum Deum. Simul enim quodammodo intelliguntur, invicem. oppo- nuntur naturali Domino quidem servus, et in- creatæ deilali, res creata. Filius autem, cum ab æterno sit in Patre, et Dominus exsistat, ut Deus, undenam adorare debeat, ego quidem ostendere non possum. Sed devuo nugas suas illi proferant. Adorabit, inquiunt, Patrem Unigenitus, neque ut servus, neque ut creatura: sed ut Glius genito- rem suum. Posita est igitur in filiatione adorantis radio ; omninoque dicemus adorandum esse Filio Patrem, ut qui in hoc esse nactus sit, sicuti no- bis quoque adorandum incumbit ex eo quod ani- malia sumus ratione prædicta, et mortalia, men- tis et disciplinæ capacia, potius quam animi ac voluntatis motu. Nam si natura Unigenitus ac velut ex necessitate quadam adorare debet, ita- c que illi sentiunt ac prædicant: quomodo non aperte in ipsum Patrem peccare deprehenden- tur? Omnino enim necesse est ipsum quoque ta- lem censeri, quandoquidem ejus imago et chara- cter est Filius ", et quæcunque eamdem et per omnia æqualem similitudinem habent, ea uli- que nullo modo differunt. Quod si in sola volun- tate Filii positum esse dicunt, quod Patrem ad- oret, conjecturis moventur potius quam rationibus veris. At quid vetuerit quominus alii inconsidera- tam præ se ferentes pietatem dicant, Patrem ad- orare velle Filium, quamvis secundum naturam suam non sit adorator? Sed consentaneum est, inquit, ut persona Patris ab adoratione eximatur, Filius autem ei adorationi sit obnoxius eique non juvit. Quid ais, o bone? Tune rursum nobis tanquam ex adytis aut Græcorum tripode profers oracula, aut exemplo Sameæ illius Elamitæ de corde tuo eructas, non ex ore Domini? Et hic no- bis consentaneum illud opponere velut invictum quiddam non erubescis ? Numquid enim consenta- neum esse putabis, ut qui secundum naturam Deus est, Deum habeat Verbum ex se genitum, et is quem adorat omnis creatura adorabilis Filii non adorantis Pater vocetur et sit natura? Atqui te nihil sapientibus dissentaneum dicturum puto. Quomodo porro statuemus consentaneum esse, ut Deut. vi, 13; Matth. 1, 10, "Col. 1, 15. D

Η καὶ ἐκ Πατρὸς φυσικῶς διαφεύξεται ὁ Λόγος, καν εξαιρέτως λέγηται προσκυνεῖν. Εἶτα πῶς Υἱὸς ἔτι τὸ ποιηθέν, ἢ πῶς ἔτι Κύριος ὁ δοῦλος, καὶ λάτρης ; Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τὸ μὲν βασιλικόν τε καὶ δεσποτικὸν ἐν τῷ προσκυνεῖσθαι διαλάμπειν ἀξίωμα· τὸ δὲ οἰκετικόν τε καὶ δουλοπρεπές, ἐν τῷ προσκυνεῖν ὁρίζεσθαι μέτρον. Τῷ γὰρ ὑποπίπτοντι ἡμᾶς οἴεσθαι δεῖ τὴν ὑπερκειμένην καὶ ἐπάνω πάντων όμολογου μένην φύσιν. Τοιγάρτοι καὶ πάσῃ τῇ κτίσει διὰ τοῦ πανσόφου προσεφωνείτο Μωσέως, « Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις· ο ὥστε ὅτῳ κατὰ φύσιν ἐστὶν ἡ δουλεία, καὶ ὑπὸ τὸν τῆς θεότητος πίπτει ζυγὸν, τοῦτο δὲ πάντως, καὶ ἀνάγκη προσκυνεῖν, καὶ τῷ τῆς λατρείας ὑποκεῖσθαι σχήματι. Ἐν μὲν γὰρ τῷ εἰπεῖν Κύριον, διορίζει τὸ δοῦλον, ἐν δὲ τῷ Θεὸν, τὸ πεποιημένον. Συνεπινοεί- ται γάρ πως καὶ ἀντιδιαστέλλεται, τῷ μὲν κατὰ φύσιν Κυρίῳ τὸ δοῦλον, τῇ δὲ ἀγενήτις θεότητι τὸ παραχθὲν εἰς γένεσιν. Ὁ δὲ Υἱὸς ἀϊδίως ὢν ἐν Πατρί, καὶ Κύριός τε ὑπάρχων ὡς Θεός, ὅθεν ἂν φαίνοιτο τὸ προσκυνεῖν ἐποφείλων, ἀπορῶ μὲν ἐπι- δεικνύειν ἐγώ· φλυαρούντων δὲ πάλιν ἐκεῖνοι. Προσ κυνήσει, φησίν, ὁ Μονογενής τῷ Πατρὶ, οὔτε ὡς δοῦλος, οὔτε ὡς ποίημα, ἀλλ' ὡς Υἱὸς τῷ γεννή- σαντι. Παραληπτέον οὖν ἄρα τὴν προσκύνησιν ἐν τῷ τῆς υἱότητος δρῳ, καὶ χρῆναι πάντως ἐροῦμεν τὸν Υἱὸν προσκυνεῖν τῷ Πατρὶ, ὡς ἐν τούτῳ τὸ εἶναι λαχόντα, καθάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ εἶναι ζῶα λο γικά, καὶ θνητά, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικά, ἢ τοῖς ἔξωθεν κατὰ νοῦν κινήμασι, καὶ ταῖς ἐκ θελημάτων ῥοπαῖς ἐπιτρέψομεν. Εἰ μὲν γὰρ ἐνέσπαρται κατὰ φύσιν τῷ Μονογενεῖ τὸ χρῆναι πάντως, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης προσκυνεῖν, οὕτω τε νοοῦσι καὶ λέγουσι, πῶς οὐ γυμνῶς εἰς αὐτὸν δυσσεβοῦντες ἁλώσονται τὸν Πατέρα ; Πᾶσα γὰρ καὶ αὐτὸν ἀνάγκη νοεῖσθαι τοιοῦτον, ἐπείπερ καὶ εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ χαρακτήρ ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ ὅσαπερ ἂν ἐν ἀπαραλλάκτοις ὑπε άρχοι τοῖς ὁμοιώμασι, ταῦτα δὴ πάντως κατ᾿ οὐδὲν διοίσει. Εἰ δὲ ἐν μόνῳ κεῖσθαί φασι τῷ θελῆσαι τὸν Υἱὸν προσάγειν τῷ Πατρὶ τὴν προσκύνησιν, στοχα- σταὶ μᾶλλον εἰσιν, ἢ τῆς ἀληθείας ἐπιστήμονες. Τί δ' ἂν καὶ ἑτέρους κωλύσαι εἰπεῖν, ριψοκίνδυνόν τινα πλαττομένους εὐλάβειαν, ὅτι θελητὸν τῷ Πατρὶ προσ- κυνεῖν τῷ Υἱῷ, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντι προσ- κυνητῇ ; ᾿Αλλ᾿ αὐτό, φησί, τὸ πρέπον, τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς ὑπεξελεῖται πρόσωπον, ὑποθήσει δὲ τῷ πράγματι τὸν Υἱόν, οὐκ ἀβούλητον ἔχοντα τὸ προσ- κυνεῖν τῷ Πατρί. Τί φῂς, ὦ οὗτος; Πάλιν ἡμῖν ὡς ἐξ ἀδύτων, ἤτοι τριπόδων Ἑλληνικῶν ἀναφέρεις τὰς μαντείας, ἢ κατ' ἐκεῖνον ἔρχῃ τὸν Ἐλαμίτην Σημέαν τὰ ἀπὸ καρδίας ἐρευγόμενος, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου; Τὸ δὲ πρέπον ἡμῖν, ὡς ἀκαταγώ νιστὸν ἐν τούτοις ἀντεξάγων οὐκ ἐρυθριᾷς; Η γὰρ οὐκ οιήσῃ πρέπειν τὸν ὄντα κατὰ φύσιν Θεόν, Θεὸν ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Λόγον, καὶ τὸν ᾧ προσκυνεῖ πᾶσα ἡ κτίσις, προσκυνουμένου μᾶλλον, ἢ προσκυνοῦντος Πατέρα καλεῖσθαι, καὶ εἶναι τῇ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A B pacto Dominus erit, qui servus et adorator est ? Nam mea quidem sententia regis ac domini di- gnitas in eo elucet, quod quis adoratur; famuli vero ac servi conditio, in eo quod quis adoratio- nem et cultum alicui defert. Existimandum quippe nobis est summam illam et supremam omnium naturam subdito similem fore. Quocirca Moysis il- lius sapientissimi ore dictum est creaturæ univer- sæ Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies 88. › Ideoque quodcunque servum est na- tura et deitatis jugo subditur, huic adorandi Dei necessitas incumbit, et adoratoris personam in se suscipiendi. Nam cum Moyses Dominum dicit, ser- vum discernit, et creaturam, cum Deum. Simul enim quodammodo intelliguntur, invicem. oppo- nuntur naturali Domino quidem servus, et in- creatæ deilali, res creata. Filius autem, cum ab æterno sit in Patre, et Dominus exsistat, ut Deus, undenam adorare debeat, ego quidem ostendere non possum. Sed devuo nugas suas illi proferant. Adorabit, inquiunt, Patrem Unigenitus, neque ut servus, neque ut creatura: sed ut Glius genito- rem suum. Posita est igitur in filiatione adorantis radio ; omninoque dicemus adorandum esse Filio Patrem, ut qui in hoc esse nactus sit, sicuti no- bis quoque adorandum incumbit ex eo quod ani- malia sumus ratione prædicta, et mortalia, men- tis et disciplinæ capacia, potius quam animi ac voluntatis motu. Nam si natura Unigenitus ac velut ex necessitate quadam adorare debet, ita- c que illi sentiunt ac prædicant: quomodo non aperte in ipsum Patrem peccare deprehenden- tur? Omnino enim necesse est ipsum quoque ta- lem censeri, quandoquidem ejus imago et chara- cter est Filius ", et quæcunque eamdem et per omnia æqualem similitudinem habent, ea uli- que nullo modo differunt. Quod si in sola volun- tate Filii positum esse dicunt, quod Patrem ad- oret, conjecturis moventur potius quam rationibus veris. At quid vetuerit quominus alii inconsidera- tam præ se ferentes pietatem dicant, Patrem ad- orare velle Filium, quamvis secundum naturam suam non sit adorator? Sed consentaneum est, inquit, ut persona Patris ab adoratione eximatur, Filius autem ei adorationi sit obnoxius eique non juvit. Quid ais, o bone? Tune rursum nobis tanquam ex adytis aut Græcorum tripode profers oracula, aut exemplo Sameæ illius Elamitæ de corde tuo eructas, non ex ore Domini? Et hic no- bis consentaneum illud opponere velut invictum quiddam non erubescis ? Numquid enim consenta- neum esse putabis, ut qui secundum naturam Deus est, Deum habeat Verbum ex se genitum, et is quem adorat omnis creatura adorabilis Filii non adorantis Pater vocetur et sit natura? Atqui te nihil sapientibus dissentaneum dicturum puto. Quomodo porro statuemus consentaneum esse, ut Deut. vi, 13; Matth. 1, 10, "Col. 1, 15. D

Η καὶ ἐκ Πατρὸς φυσικῶς διαφεύξεται ὁ Λόγος, καν εξαιρέτως λέγηται προσκυνεῖν. Εἶτα πῶς Υἱὸς ἔτι τὸ ποιηθέν, ἢ πῶς ἔτι Κύριος ὁ δοῦλος, καὶ λάτρης ; Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τὸ μὲν βασιλικόν τε καὶ δεσποτικὸν ἐν τῷ προσκυνεῖσθαι διαλάμπειν ἀξίωμα· τὸ δὲ οἰκετικόν τε καὶ δουλοπρεπές, ἐν τῷ προσκυνεῖν ὁρίζεσθαι μέτρον. Τῷ γὰρ ὑποπίπτοντι ἡμᾶς οἴεσθαι δεῖ τὴν ὑπερκειμένην καὶ ἐπάνω πάντων όμολογου μένην φύσιν. Τοιγάρτοι καὶ πάσῃ τῇ κτίσει διὰ τοῦ πανσόφου προσεφωνείτο Μωσέως, « Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις· ο ὥστε ὅτῳ κατὰ φύσιν ἐστὶν ἡ δουλεία, καὶ ὑπὸ τὸν τῆς θεότητος πίπτει ζυγὸν, τοῦτο δὲ πάντως, καὶ ἀνάγκη προσκυνεῖν, καὶ τῷ τῆς λατρείας ὑποκεῖσθαι σχήματι. Ἐν μὲν γὰρ τῷ εἰπεῖν Κύριον, διορίζει τὸ δοῦλον, ἐν δὲ τῷ Θεὸν, τὸ πεποιημένον. Συνεπινοεί- ται γάρ πως καὶ ἀντιδιαστέλλεται, τῷ μὲν κατὰ φύσιν Κυρίῳ τὸ δοῦλον, τῇ δὲ ἀγενήτις θεότητι τὸ παραχθὲν εἰς γένεσιν. Ὁ δὲ Υἱὸς ἀϊδίως ὢν ἐν Πατρί, καὶ Κύριός τε ὑπάρχων ὡς Θεός, ὅθεν ἂν φαίνοιτο τὸ προσκυνεῖν ἐποφείλων, ἀπορῶ μὲν ἐπι- δεικνύειν ἐγώ· φλυαρούντων δὲ πάλιν ἐκεῖνοι. Προσ κυνήσει, φησίν, ὁ Μονογενής τῷ Πατρὶ, οὔτε ὡς δοῦλος, οὔτε ὡς ποίημα, ἀλλ' ὡς Υἱὸς τῷ γεννή- σαντι. Παραληπτέον οὖν ἄρα τὴν προσκύνησιν ἐν τῷ τῆς υἱότητος δρῳ, καὶ χρῆναι πάντως ἐροῦμεν τὸν Υἱὸν προσκυνεῖν τῷ Πατρὶ, ὡς ἐν τούτῳ τὸ εἶναι λαχόντα, καθάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ εἶναι ζῶα λο γικά, καὶ θνητά, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικά, ἢ τοῖς ἔξωθεν κατὰ νοῦν κινήμασι, καὶ ταῖς ἐκ θελημάτων ῥοπαῖς ἐπιτρέψομεν. Εἰ μὲν γὰρ ἐνέσπαρται κατὰ φύσιν τῷ Μονογενεῖ τὸ χρῆναι πάντως, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης προσκυνεῖν, οὕτω τε νοοῦσι καὶ λέγουσι, πῶς οὐ γυμνῶς εἰς αὐτὸν δυσσεβοῦντες ἁλώσονται τὸν Πατέρα ; Πᾶσα γὰρ καὶ αὐτὸν ἀνάγκη νοεῖσθαι τοιοῦτον, ἐπείπερ καὶ εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ χαρακτήρ ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ ὅσαπερ ἂν ἐν ἀπαραλλάκτοις ὑπε άρχοι τοῖς ὁμοιώμασι, ταῦτα δὴ πάντως κατ᾿ οὐδὲν διοίσει. Εἰ δὲ ἐν μόνῳ κεῖσθαί φασι τῷ θελῆσαι τὸν Υἱὸν προσάγειν τῷ Πατρὶ τὴν προσκύνησιν, στοχα- σταὶ μᾶλλον εἰσιν, ἢ τῆς ἀληθείας ἐπιστήμονες. Τί δ' ἂν καὶ ἑτέρους κωλύσαι εἰπεῖν, ριψοκίνδυνόν τινα πλαττομένους εὐλάβειαν, ὅτι θελητὸν τῷ Πατρὶ προσ- κυνεῖν τῷ Υἱῷ, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντι προσ- κυνητῇ ; ᾿Αλλ᾿ αὐτό, φησί, τὸ πρέπον, τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς ὑπεξελεῖται πρόσωπον, ὑποθήσει δὲ τῷ πράγματι τὸν Υἱόν, οὐκ ἀβούλητον ἔχοντα τὸ προσ- κυνεῖν τῷ Πατρί. Τί φῂς, ὦ οὗτος; Πάλιν ἡμῖν ὡς ἐξ ἀδύτων, ἤτοι τριπόδων Ἑλληνικῶν ἀναφέρεις τὰς μαντείας, ἢ κατ' ἐκεῖνον ἔρχῃ τὸν Ἐλαμίτην Σημέαν τὰ ἀπὸ καρδίας ἐρευγόμενος, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου; Τὸ δὲ πρέπον ἡμῖν, ὡς ἀκαταγώ νιστὸν ἐν τούτοις ἀντεξάγων οὐκ ἐρυθριᾷς; Η γὰρ οὐκ οιήσῃ πρέπειν τὸν ὄντα κατὰ φύσιν Θεόν, Θεὸν ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Λόγον, καὶ τὸν ᾧ προσκυνεῖ πᾶσα ἡ κτίσις, προσκυνουμένου μᾶλλον, ἢ προσκυνοῦντος Πατέρα καλεῖσθαι, καὶ εἶναι τῇ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A B pacto Dominus erit, qui servus et adorator est ? Nam mea quidem sententia regis ac domini di- gnitas in eo elucet, quod quis adoratur; famuli vero ac servi conditio, in eo quod quis adoratio- nem et cultum alicui defert. Existimandum quippe nobis est summam illam et supremam omnium naturam subdito similem fore. Quocirca Moysis il- lius sapientissimi ore dictum est creaturæ univer- sæ Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies 88. › Ideoque quodcunque servum est na- tura et deitatis jugo subditur, huic adorandi Dei necessitas incumbit, et adoratoris personam in se suscipiendi. Nam cum Moyses Dominum dicit, ser- vum discernit, et creaturam, cum Deum. Simul enim quodammodo intelliguntur, invicem. oppo- nuntur naturali Domino quidem servus, et in- creatæ deilali, res creata. Filius autem, cum ab æterno sit in Patre, et Dominus exsistat, ut Deus, undenam adorare debeat, ego quidem ostendere non possum. Sed devuo nugas suas illi proferant. Adorabit, inquiunt, Patrem Unigenitus, neque ut servus, neque ut creatura: sed ut Glius genito- rem suum. Posita est igitur in filiatione adorantis radio ; omninoque dicemus adorandum esse Filio Patrem, ut qui in hoc esse nactus sit, sicuti no- bis quoque adorandum incumbit ex eo quod ani- malia sumus ratione prædicta, et mortalia, men- tis et disciplinæ capacia, potius quam animi ac voluntatis motu. Nam si natura Unigenitus ac velut ex necessitate quadam adorare debet, ita- c que illi sentiunt ac prædicant: quomodo non aperte in ipsum Patrem peccare deprehenden- tur? Omnino enim necesse est ipsum quoque ta- lem censeri, quandoquidem ejus imago et chara- cter est Filius ", et quæcunque eamdem et per omnia æqualem similitudinem habent, ea uli- que nullo modo differunt. Quod si in sola volun- tate Filii positum esse dicunt, quod Patrem ad- oret, conjecturis moventur potius quam rationibus veris. At quid vetuerit quominus alii inconsidera- tam præ se ferentes pietatem dicant, Patrem ad- orare velle Filium, quamvis secundum naturam suam non sit adorator? Sed consentaneum est, inquit, ut persona Patris ab adoratione eximatur, Filius autem ei adorationi sit obnoxius eique non juvit. Quid ais, o bone? Tune rursum nobis tanquam ex adytis aut Græcorum tripode profers oracula, aut exemplo Sameæ illius Elamitæ de corde tuo eructas, non ex ore Domini? Et hic no- bis consentaneum illud opponere velut invictum quiddam non erubescis ? Numquid enim consenta- neum esse putabis, ut qui secundum naturam Deus est, Deum habeat Verbum ex se genitum, et is quem adorat omnis creatura adorabilis Filii non adorantis Pater vocetur et sit natura? Atqui te nihil sapientibus dissentaneum dicturum puto. Quomodo porro statuemus consentaneum esse, ut Deut. vi, 13; Matth. 1, 10, "Col. 1, 15. D

Β φύσει; 'Αλλ' οἶμαι τοῖς ὄντως σοφοῖς οὐκ ἀπάδοντα Α λέγειν. Πῶς δὲ καὶ πρέπειν όριούμεθα προσκυνεί σθαι παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος τὸν Πατέρα, τοσαύ την υπομενούσης ζημίαν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν ὑπολήψεως; Πρῶτον μὲν γὰρ οὔτε ἐν ἰσότητι τῆς ἀξίας, οὔτε ἐν ἀπαραλλάκτῳ τῆς φύσεως εἰκόνι τῷ μὴ προσκυνοῦντι κείσεται. Προσκυνεῖ γὰρ ὡς ἐλάττων, καὶ οὐ ποσό τητι μετρητὸς, τῇ κατά τι τῶν προσπεφυκότων· οὐ γὰρ ἐλάττων ἔσται Θεός, ἢ Κύριος· ἀλλ' ὡς ὄρῳ διαφέρων τῷ κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον. Εἶτα πῶς ἀληθὴς ἀναφανεῖται λέγων, « Ὁ ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. › Πῶς δὲ χρῆναι τιμᾶσθαι φησιν ἑαυτὸν οὐκ ἐν ἐλάττονι μοίρῃ τοῦ Πατρὸς τὸ ἴσον οὐκ ἔχων ἐν δόξῃ κατά γε τὸν τοῦ προσκυ- νοῦντος λόγον ; Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ Πατὴρ οὐ τῆς τυχούσης ἀκοσμίας εἴσω γεγονώς ὀφθή- σεται. Δόξα μὲν γὰρ αὐτῷ τὸ γεννῆσαι τοιοῦτον, ὁποῖος περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων αίσχος οὐ μικρὸν ἑτερογενῆ τε καὶ ἔκφυλον ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ, καὶ παθεῖν τι τοιοῦτον, ὁ καὶ αὐτὴ τῶν γενητῶν ἀπενάρχησεν ή φύσις. Τίκτει γὰρ ἑαυτῶν οὐκ αἰσχίονα τὰ τοῦ τίκτειν λαχόντα τὴν δύναμιν, ὄρῳ καὶ βουλήσει τοῦ πάντων Δημιουργοῦ. « Ἐξενεγκάτω γὰρ, ο φησίν, « ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, καὶ πᾶν ξύλον κάρπιμον φέρον σπέρμα κατά γένος, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Οὐκοῦν ἐν δευτέροις μὲν τῶν γενητῶν ἔσται τὸ θεῖον, εἴπερ ἐκεῖνα μὲν ἐν τούτοις, τὸ δὲ οὐδαμῶς· δ δὲ πρέπειν τα ὁμοῦ, καὶ διωρίσθαι καλῶς ἐπὶ ταῖς ἐκ τῶν ὄντων διαδοχαῖς ἐπεψηφίζετο, τούτου δὴ, καὶ μόνος ἁλώ- σεται διαμαρτών. Τίς ἂν οὖν, ὦ βέλτιστοι, λεγόντων ἀνάσχοιτο, πρέπειν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι προσκυνεῖν τὸν Υἱόν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ὑμῶν προστέθειται λόγοις, ὡς οὐδὲ ἀνεθέλητον τῷ Μονογενεῖ τὸ πρᾶγμά ἐστι, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐπιτειχίζετε τὴν ἀναπόδεικτον ἀφορμὴν, ἀπὸ μόνου λαβόντες τοῦ πρέποντος, φέρε πάλιν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, καὶ τοῦτο και τασκεψώμεθα. Οθεν οἶμαι μάλιστα προσήκειν θηρᾶσθαι σπουδάζειν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ζητουμένων ἀπόδειξιν. Οὐκοῦν ὁ μὲν νόμος συντελεῖσθαι παρ' ἑκάστου τῶν Ἰουδαίων τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου προσέταττεν, οὐκ ἀργυρολογίας ἐπι- νοήσας εὕρεσιν, οὐδὲ χρημάτων εἰκαῖον ἐρανισμόν, ἀλλὰ παίδευσιν τινα δι' ἐναργεστάτων ὑπεμφαίνουσαν τύπων· πρῶτον μὲν, ὅτι κύριος οὐδεὶς τῆς ἰδίας ἐστὶ κεφαλῆς, ἵνα δὲ οἱ πάντες κεκτήμεθα τῇ τῶν τελεσμάτων καταθήκη πρὸς δουλείαν καταγραφό μενοι· εἶτα πρὸς τούτοις τὰς ἐκ νοῦ τε καὶ πνευμα τικὰς καρποφορίας, ὡς ἐν παχυτέρῳ πάλιν ζωγρα- φοῦσαν γράμματί τε καὶ πράγματι, ο Τίμα γάρ, φησί, τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ σῶν καρπῶν δικαιοσύνης , δὴ καὶ γενέσθαι συμβέβηκε διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας, τῆς κατὰ νόμον ἤδη λατρείας συν- εσταλμένης. Οὐ γὰρ ἔτι ταῖς ἔξωθεν δωροφορίαις θεραπεύειν οιόμεθα δεῖν τὸν ἁπάντων Κύριον, τὸ ἐξ ύλης φθαρτής συντελεῖν ἐπειγόμενοι δίδραχμον· ἀληθινοὶ δὲ ἔντες προσκυνηταί, προσκυνοῦμεν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ταύτην **.** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. a suo genimine Pater adoretur, cum illa de utra C que opinio tantum detrimenti patiatur? Primum enim, nec dignitate æqualis, nec imago per omnia similis erit non adoranti. Adorat enim, ut minor : idque non quantitatis accidentariæ mensura ('ñec enim minor esse potest unquam Deus aut Domi- nus), sed essentiali differentia. At quomodo verax erit dicens : « Qui vidit me, vidit et Patrem 90-9 Et quomodo seipsum honorandum esse ait, nou minus quam Patrem, qui gloriæ æqualitatem non habet, quod ad rationem adorantis attinet? Præ- terea, ipse Pater non leve dedecus incurrere vi- debitur. Gloria quippe ei est talem genuisse, qualis sit ipse natura: contra vero dedecus non parvum, alterius naturæ Filium habere, et tale aliquid pati, quale ne ipsa quidem creaturarum natura ferat. Nec enim deteriora se pariunt, quæ facul- tate pariendi sunt prædita, sic volente ac statuente universi Opifice. « Germinet enim terra, inquit, herbam pabuli, et lignum fructiferum cum habens semen ejus sit in eo secundum genus et similitu- dinem . . lgitur creaturis Deus erit inferior, si- quidem illæ sunt istiusmodi, hic non item: sed quod ad rerum vicissitudines recte convenienter- que statuit, eo certe solus ipse carebit. Quis vos igitur ferat dicentes, o boni, convenire Filio ut adoret Genitorem ? Cum autem addideritis, id Uni- genito præter voluntatem non contingere, et hoc nobis tanquam indemonstrabile argumentum a solo decoro desumptum opponatis, agedum e sacris quoque Litteris istud rursus expendamus, unde singularum rerum quæ in quæstionem veniunt de- monstrationem venari potissimum debemus. Joan. x¡V, . Igitur lex" ab utroque Judæo dimidium di- drachmi supremo Deo persolvi jubebat, non quod exi- gendæ aut corroganda pecuniæ rationem quamdam invenisset, sed quod manifestissimis figuris nos edo- ceret, primum quidem neminem sui capitis esse dominum, sed nobis omnibus unum esse, qui tri- butorum collatione in servitutem ascripti sumus; deinde quod fecunditatem intellectualem ac spiri- D talem velut in rudiori tabula depingeret. ‹ Honora, › enim, inquit, « Dominum de tuis justis laboribus, et primitias ei offeras de tuis fructibus justitiæ ",) Quod certe quoque contigit, cultu legali per evan- gelicam doctrinam tandem represso. Non enim externis muneribus amplius colendum esse puta- mus universi Deum, didrachmum e corruptibili ma- teria pendere coacti : sed cum simus veri adorato- res, adoramus in spiritu et veritate Deum ac Pa- trem. Hanc in littera legali sententiam latere ceu- sendum est. Cum igitur Dominus esset Hierosoly- mis, exactores didrachmi Petrum percontabantur ” Exod. xxx, passim. " Prov. 11, 9. 9. » Gen. 1, 11.

Β φύσει; 'Αλλ' οἶμαι τοῖς ὄντως σοφοῖς οὐκ ἀπάδοντα Α λέγειν. Πῶς δὲ καὶ πρέπειν όριούμεθα προσκυνεί σθαι παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος τὸν Πατέρα, τοσαύ την υπομενούσης ζημίαν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν ὑπολήψεως; Πρῶτον μὲν γὰρ οὔτε ἐν ἰσότητι τῆς ἀξίας, οὔτε ἐν ἀπαραλλάκτῳ τῆς φύσεως εἰκόνι τῷ μὴ προσκυνοῦντι κείσεται. Προσκυνεῖ γὰρ ὡς ἐλάττων, καὶ οὐ ποσό τητι μετρητὸς, τῇ κατά τι τῶν προσπεφυκότων· οὐ γὰρ ἐλάττων ἔσται Θεός, ἢ Κύριος· ἀλλ' ὡς ὄρῳ διαφέρων τῷ κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον. Εἶτα πῶς ἀληθὴς ἀναφανεῖται λέγων, « Ὁ ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. › Πῶς δὲ χρῆναι τιμᾶσθαι φησιν ἑαυτὸν οὐκ ἐν ἐλάττονι μοίρῃ τοῦ Πατρὸς τὸ ἴσον οὐκ ἔχων ἐν δόξῃ κατά γε τὸν τοῦ προσκυ- νοῦντος λόγον ; Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ Πατὴρ οὐ τῆς τυχούσης ἀκοσμίας εἴσω γεγονώς ὀφθή- σεται. Δόξα μὲν γὰρ αὐτῷ τὸ γεννῆσαι τοιοῦτον, ὁποῖος περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων αίσχος οὐ μικρὸν ἑτερογενῆ τε καὶ ἔκφυλον ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ, καὶ παθεῖν τι τοιοῦτον, ὁ καὶ αὐτὴ τῶν γενητῶν ἀπενάρχησεν ή φύσις. Τίκτει γὰρ ἑαυτῶν οὐκ αἰσχίονα τὰ τοῦ τίκτειν λαχόντα τὴν δύναμιν, ὄρῳ καὶ βουλήσει τοῦ πάντων Δημιουργοῦ. « Ἐξενεγκάτω γὰρ, ο φησίν, « ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, καὶ πᾶν ξύλον κάρπιμον φέρον σπέρμα κατά γένος, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Οὐκοῦν ἐν δευτέροις μὲν τῶν γενητῶν ἔσται τὸ θεῖον, εἴπερ ἐκεῖνα μὲν ἐν τούτοις, τὸ δὲ οὐδαμῶς· δ δὲ πρέπειν τα ὁμοῦ, καὶ διωρίσθαι καλῶς ἐπὶ ταῖς ἐκ τῶν ὄντων διαδοχαῖς ἐπεψηφίζετο, τούτου δὴ, καὶ μόνος ἁλώ- σεται διαμαρτών. Τίς ἂν οὖν, ὦ βέλτιστοι, λεγόντων ἀνάσχοιτο, πρέπειν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι προσκυνεῖν τὸν Υἱόν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ὑμῶν προστέθειται λόγοις, ὡς οὐδὲ ἀνεθέλητον τῷ Μονογενεῖ τὸ πρᾶγμά ἐστι, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐπιτειχίζετε τὴν ἀναπόδεικτον ἀφορμὴν, ἀπὸ μόνου λαβόντες τοῦ πρέποντος, φέρε πάλιν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, καὶ τοῦτο και τασκεψώμεθα. Οθεν οἶμαι μάλιστα προσήκειν θηρᾶσθαι σπουδάζειν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ζητουμένων ἀπόδειξιν. Οὐκοῦν ὁ μὲν νόμος συντελεῖσθαι παρ' ἑκάστου τῶν Ἰουδαίων τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου προσέταττεν, οὐκ ἀργυρολογίας ἐπι- νοήσας εὕρεσιν, οὐδὲ χρημάτων εἰκαῖον ἐρανισμόν, ἀλλὰ παίδευσιν τινα δι' ἐναργεστάτων ὑπεμφαίνουσαν τύπων· πρῶτον μὲν, ὅτι κύριος οὐδεὶς τῆς ἰδίας ἐστὶ κεφαλῆς, ἵνα δὲ οἱ πάντες κεκτήμεθα τῇ τῶν τελεσμάτων καταθήκη πρὸς δουλείαν καταγραφό μενοι· εἶτα πρὸς τούτοις τὰς ἐκ νοῦ τε καὶ πνευμα τικὰς καρποφορίας, ὡς ἐν παχυτέρῳ πάλιν ζωγρα- φοῦσαν γράμματί τε καὶ πράγματι, ο Τίμα γάρ, φησί, τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ σῶν καρπῶν δικαιοσύνης , δὴ καὶ γενέσθαι συμβέβηκε διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας, τῆς κατὰ νόμον ἤδη λατρείας συν- εσταλμένης. Οὐ γὰρ ἔτι ταῖς ἔξωθεν δωροφορίαις θεραπεύειν οιόμεθα δεῖν τὸν ἁπάντων Κύριον, τὸ ἐξ ύλης φθαρτής συντελεῖν ἐπειγόμενοι δίδραχμον· ἀληθινοὶ δὲ ἔντες προσκυνηταί, προσκυνοῦμεν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ταύτην **.** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. a suo genimine Pater adoretur, cum illa de utra C que opinio tantum detrimenti patiatur? Primum enim, nec dignitate æqualis, nec imago per omnia similis erit non adoranti. Adorat enim, ut minor : idque non quantitatis accidentariæ mensura ('ñec enim minor esse potest unquam Deus aut Domi- nus), sed essentiali differentia. At quomodo verax erit dicens : « Qui vidit me, vidit et Patrem 90-9 Et quomodo seipsum honorandum esse ait, nou minus quam Patrem, qui gloriæ æqualitatem non habet, quod ad rationem adorantis attinet? Præ- terea, ipse Pater non leve dedecus incurrere vi- debitur. Gloria quippe ei est talem genuisse, qualis sit ipse natura: contra vero dedecus non parvum, alterius naturæ Filium habere, et tale aliquid pati, quale ne ipsa quidem creaturarum natura ferat. Nec enim deteriora se pariunt, quæ facul- tate pariendi sunt prædita, sic volente ac statuente universi Opifice. « Germinet enim terra, inquit, herbam pabuli, et lignum fructiferum cum habens semen ejus sit in eo secundum genus et similitu- dinem . . lgitur creaturis Deus erit inferior, si- quidem illæ sunt istiusmodi, hic non item: sed quod ad rerum vicissitudines recte convenienter- que statuit, eo certe solus ipse carebit. Quis vos igitur ferat dicentes, o boni, convenire Filio ut adoret Genitorem ? Cum autem addideritis, id Uni- genito præter voluntatem non contingere, et hoc nobis tanquam indemonstrabile argumentum a solo decoro desumptum opponatis, agedum e sacris quoque Litteris istud rursus expendamus, unde singularum rerum quæ in quæstionem veniunt de- monstrationem venari potissimum debemus. Joan. x¡V, . Igitur lex" ab utroque Judæo dimidium di- drachmi supremo Deo persolvi jubebat, non quod exi- gendæ aut corroganda pecuniæ rationem quamdam invenisset, sed quod manifestissimis figuris nos edo- ceret, primum quidem neminem sui capitis esse dominum, sed nobis omnibus unum esse, qui tri- butorum collatione in servitutem ascripti sumus; deinde quod fecunditatem intellectualem ac spiri- D talem velut in rudiori tabula depingeret. ‹ Honora, › enim, inquit, « Dominum de tuis justis laboribus, et primitias ei offeras de tuis fructibus justitiæ ",) Quod certe quoque contigit, cultu legali per evan- gelicam doctrinam tandem represso. Non enim externis muneribus amplius colendum esse puta- mus universi Deum, didrachmum e corruptibili ma- teria pendere coacti : sed cum simus veri adorato- res, adoramus in spiritu et veritate Deum ac Pa- trem. Hanc in littera legali sententiam latere ceu- sendum est. Cum igitur Dominus esset Hierosoly- mis, exactores didrachmi Petrum percontabantur ” Exod. xxx, passim. " Prov. 11, 9. 9. » Gen. 1, 11.

Β φύσει; 'Αλλ' οἶμαι τοῖς ὄντως σοφοῖς οὐκ ἀπάδοντα Α λέγειν. Πῶς δὲ καὶ πρέπειν όριούμεθα προσκυνεί σθαι παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος τὸν Πατέρα, τοσαύ την υπομενούσης ζημίαν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν ὑπολήψεως; Πρῶτον μὲν γὰρ οὔτε ἐν ἰσότητι τῆς ἀξίας, οὔτε ἐν ἀπαραλλάκτῳ τῆς φύσεως εἰκόνι τῷ μὴ προσκυνοῦντι κείσεται. Προσκυνεῖ γὰρ ὡς ἐλάττων, καὶ οὐ ποσό τητι μετρητὸς, τῇ κατά τι τῶν προσπεφυκότων· οὐ γὰρ ἐλάττων ἔσται Θεός, ἢ Κύριος· ἀλλ' ὡς ὄρῳ διαφέρων τῷ κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον. Εἶτα πῶς ἀληθὴς ἀναφανεῖται λέγων, « Ὁ ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. › Πῶς δὲ χρῆναι τιμᾶσθαι φησιν ἑαυτὸν οὐκ ἐν ἐλάττονι μοίρῃ τοῦ Πατρὸς τὸ ἴσον οὐκ ἔχων ἐν δόξῃ κατά γε τὸν τοῦ προσκυ- νοῦντος λόγον ; Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ Πατὴρ οὐ τῆς τυχούσης ἀκοσμίας εἴσω γεγονώς ὀφθή- σεται. Δόξα μὲν γὰρ αὐτῷ τὸ γεννῆσαι τοιοῦτον, ὁποῖος περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων αίσχος οὐ μικρὸν ἑτερογενῆ τε καὶ ἔκφυλον ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ, καὶ παθεῖν τι τοιοῦτον, ὁ καὶ αὐτὴ τῶν γενητῶν ἀπενάρχησεν ή φύσις. Τίκτει γὰρ ἑαυτῶν οὐκ αἰσχίονα τὰ τοῦ τίκτειν λαχόντα τὴν δύναμιν, ὄρῳ καὶ βουλήσει τοῦ πάντων Δημιουργοῦ. « Ἐξενεγκάτω γὰρ, ο φησίν, « ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, καὶ πᾶν ξύλον κάρπιμον φέρον σπέρμα κατά γένος, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Οὐκοῦν ἐν δευτέροις μὲν τῶν γενητῶν ἔσται τὸ θεῖον, εἴπερ ἐκεῖνα μὲν ἐν τούτοις, τὸ δὲ οὐδαμῶς· δ δὲ πρέπειν τα ὁμοῦ, καὶ διωρίσθαι καλῶς ἐπὶ ταῖς ἐκ τῶν ὄντων διαδοχαῖς ἐπεψηφίζετο, τούτου δὴ, καὶ μόνος ἁλώ- σεται διαμαρτών. Τίς ἂν οὖν, ὦ βέλτιστοι, λεγόντων ἀνάσχοιτο, πρέπειν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι προσκυνεῖν τὸν Υἱόν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ὑμῶν προστέθειται λόγοις, ὡς οὐδὲ ἀνεθέλητον τῷ Μονογενεῖ τὸ πρᾶγμά ἐστι, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐπιτειχίζετε τὴν ἀναπόδεικτον ἀφορμὴν, ἀπὸ μόνου λαβόντες τοῦ πρέποντος, φέρε πάλιν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, καὶ τοῦτο και τασκεψώμεθα. Οθεν οἶμαι μάλιστα προσήκειν θηρᾶσθαι σπουδάζειν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ζητουμένων ἀπόδειξιν. Οὐκοῦν ὁ μὲν νόμος συντελεῖσθαι παρ' ἑκάστου τῶν Ἰουδαίων τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου προσέταττεν, οὐκ ἀργυρολογίας ἐπι- νοήσας εὕρεσιν, οὐδὲ χρημάτων εἰκαῖον ἐρανισμόν, ἀλλὰ παίδευσιν τινα δι' ἐναργεστάτων ὑπεμφαίνουσαν τύπων· πρῶτον μὲν, ὅτι κύριος οὐδεὶς τῆς ἰδίας ἐστὶ κεφαλῆς, ἵνα δὲ οἱ πάντες κεκτήμεθα τῇ τῶν τελεσμάτων καταθήκη πρὸς δουλείαν καταγραφό μενοι· εἶτα πρὸς τούτοις τὰς ἐκ νοῦ τε καὶ πνευμα τικὰς καρποφορίας, ὡς ἐν παχυτέρῳ πάλιν ζωγρα- φοῦσαν γράμματί τε καὶ πράγματι, ο Τίμα γάρ, φησί, τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ σῶν καρπῶν δικαιοσύνης , δὴ καὶ γενέσθαι συμβέβηκε διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας, τῆς κατὰ νόμον ἤδη λατρείας συν- εσταλμένης. Οὐ γὰρ ἔτι ταῖς ἔξωθεν δωροφορίαις θεραπεύειν οιόμεθα δεῖν τὸν ἁπάντων Κύριον, τὸ ἐξ ύλης φθαρτής συντελεῖν ἐπειγόμενοι δίδραχμον· ἀληθινοὶ δὲ ἔντες προσκυνηταί, προσκυνοῦμεν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ταύτην **.** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. a suo genimine Pater adoretur, cum illa de utra C que opinio tantum detrimenti patiatur? Primum enim, nec dignitate æqualis, nec imago per omnia similis erit non adoranti. Adorat enim, ut minor : idque non quantitatis accidentariæ mensura ('ñec enim minor esse potest unquam Deus aut Domi- nus), sed essentiali differentia. At quomodo verax erit dicens : « Qui vidit me, vidit et Patrem 90-9 Et quomodo seipsum honorandum esse ait, nou minus quam Patrem, qui gloriæ æqualitatem non habet, quod ad rationem adorantis attinet? Præ- terea, ipse Pater non leve dedecus incurrere vi- debitur. Gloria quippe ei est talem genuisse, qualis sit ipse natura: contra vero dedecus non parvum, alterius naturæ Filium habere, et tale aliquid pati, quale ne ipsa quidem creaturarum natura ferat. Nec enim deteriora se pariunt, quæ facul- tate pariendi sunt prædita, sic volente ac statuente universi Opifice. « Germinet enim terra, inquit, herbam pabuli, et lignum fructiferum cum habens semen ejus sit in eo secundum genus et similitu- dinem . . lgitur creaturis Deus erit inferior, si- quidem illæ sunt istiusmodi, hic non item: sed quod ad rerum vicissitudines recte convenienter- que statuit, eo certe solus ipse carebit. Quis vos igitur ferat dicentes, o boni, convenire Filio ut adoret Genitorem ? Cum autem addideritis, id Uni- genito præter voluntatem non contingere, et hoc nobis tanquam indemonstrabile argumentum a solo decoro desumptum opponatis, agedum e sacris quoque Litteris istud rursus expendamus, unde singularum rerum quæ in quæstionem veniunt de- monstrationem venari potissimum debemus. Joan. x¡V, . Igitur lex" ab utroque Judæo dimidium di- drachmi supremo Deo persolvi jubebat, non quod exi- gendæ aut corroganda pecuniæ rationem quamdam invenisset, sed quod manifestissimis figuris nos edo- ceret, primum quidem neminem sui capitis esse dominum, sed nobis omnibus unum esse, qui tri- butorum collatione in servitutem ascripti sumus; deinde quod fecunditatem intellectualem ac spiri- D talem velut in rudiori tabula depingeret. ‹ Honora, › enim, inquit, « Dominum de tuis justis laboribus, et primitias ei offeras de tuis fructibus justitiæ ",) Quod certe quoque contigit, cultu legali per evan- gelicam doctrinam tandem represso. Non enim externis muneribus amplius colendum esse puta- mus universi Deum, didrachmum e corruptibili ma- teria pendere coacti : sed cum simus veri adorato- res, adoramus in spiritu et veritate Deum ac Pa- trem. Hanc in littera legali sententiam latere ceu- sendum est. Cum igitur Dominus esset Hierosoly- mis, exactores didrachmi Petrum percontabantur ” Exod. xxx, passim. " Prov. 11, 9. 9. » Gen. 1, 11.

Β φύσει; 'Αλλ' οἶμαι τοῖς ὄντως σοφοῖς οὐκ ἀπάδοντα Α λέγειν. Πῶς δὲ καὶ πρέπειν όριούμεθα προσκυνεί σθαι παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος τὸν Πατέρα, τοσαύ την υπομενούσης ζημίαν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν ὑπολήψεως; Πρῶτον μὲν γὰρ οὔτε ἐν ἰσότητι τῆς ἀξίας, οὔτε ἐν ἀπαραλλάκτῳ τῆς φύσεως εἰκόνι τῷ μὴ προσκυνοῦντι κείσεται. Προσκυνεῖ γὰρ ὡς ἐλάττων, καὶ οὐ ποσό τητι μετρητὸς, τῇ κατά τι τῶν προσπεφυκότων· οὐ γὰρ ἐλάττων ἔσται Θεός, ἢ Κύριος· ἀλλ' ὡς ὄρῳ διαφέρων τῷ κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον. Εἶτα πῶς ἀληθὴς ἀναφανεῖται λέγων, « Ὁ ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. › Πῶς δὲ χρῆναι τιμᾶσθαι φησιν ἑαυτὸν οὐκ ἐν ἐλάττονι μοίρῃ τοῦ Πατρὸς τὸ ἴσον οὐκ ἔχων ἐν δόξῃ κατά γε τὸν τοῦ προσκυ- νοῦντος λόγον ; Εἶτα πρὸς τούτῳ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ Πατὴρ οὐ τῆς τυχούσης ἀκοσμίας εἴσω γεγονώς ὀφθή- σεται. Δόξα μὲν γὰρ αὐτῷ τὸ γεννῆσαι τοιοῦτον, ὁποῖος περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων αίσχος οὐ μικρὸν ἑτερογενῆ τε καὶ ἔκφυλον ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ, καὶ παθεῖν τι τοιοῦτον, ὁ καὶ αὐτὴ τῶν γενητῶν ἀπενάρχησεν ή φύσις. Τίκτει γὰρ ἑαυτῶν οὐκ αἰσχίονα τὰ τοῦ τίκτειν λαχόντα τὴν δύναμιν, ὄρῳ καὶ βουλήσει τοῦ πάντων Δημιουργοῦ. « Ἐξενεγκάτω γὰρ, ο φησίν, « ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, καὶ πᾶν ξύλον κάρπιμον φέρον σπέρμα κατά γένος, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Οὐκοῦν ἐν δευτέροις μὲν τῶν γενητῶν ἔσται τὸ θεῖον, εἴπερ ἐκεῖνα μὲν ἐν τούτοις, τὸ δὲ οὐδαμῶς· δ δὲ πρέπειν τα ὁμοῦ, καὶ διωρίσθαι καλῶς ἐπὶ ταῖς ἐκ τῶν ὄντων διαδοχαῖς ἐπεψηφίζετο, τούτου δὴ, καὶ μόνος ἁλώ- σεται διαμαρτών. Τίς ἂν οὖν, ὦ βέλτιστοι, λεγόντων ἀνάσχοιτο, πρέπειν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι προσκυνεῖν τὸν Υἱόν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ὑμῶν προστέθειται λόγοις, ὡς οὐδὲ ἀνεθέλητον τῷ Μονογενεῖ τὸ πρᾶγμά ἐστι, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐπιτειχίζετε τὴν ἀναπόδεικτον ἀφορμὴν, ἀπὸ μόνου λαβόντες τοῦ πρέποντος, φέρε πάλιν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, καὶ τοῦτο και τασκεψώμεθα. Οθεν οἶμαι μάλιστα προσήκειν θηρᾶσθαι σπουδάζειν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ζητουμένων ἀπόδειξιν. Οὐκοῦν ὁ μὲν νόμος συντελεῖσθαι παρ' ἑκάστου τῶν Ἰουδαίων τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου προσέταττεν, οὐκ ἀργυρολογίας ἐπι- νοήσας εὕρεσιν, οὐδὲ χρημάτων εἰκαῖον ἐρανισμόν, ἀλλὰ παίδευσιν τινα δι' ἐναργεστάτων ὑπεμφαίνουσαν τύπων· πρῶτον μὲν, ὅτι κύριος οὐδεὶς τῆς ἰδίας ἐστὶ κεφαλῆς, ἵνα δὲ οἱ πάντες κεκτήμεθα τῇ τῶν τελεσμάτων καταθήκη πρὸς δουλείαν καταγραφό μενοι· εἶτα πρὸς τούτοις τὰς ἐκ νοῦ τε καὶ πνευμα τικὰς καρποφορίας, ὡς ἐν παχυτέρῳ πάλιν ζωγρα- φοῦσαν γράμματί τε καὶ πράγματι, ο Τίμα γάρ, φησί, τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων, καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ σῶν καρπῶν δικαιοσύνης , δὴ καὶ γενέσθαι συμβέβηκε διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας, τῆς κατὰ νόμον ἤδη λατρείας συν- εσταλμένης. Οὐ γὰρ ἔτι ταῖς ἔξωθεν δωροφορίαις θεραπεύειν οιόμεθα δεῖν τὸν ἁπάντων Κύριον, τὸ ἐξ ύλης φθαρτής συντελεῖν ἐπειγόμενοι δίδραχμον· ἀληθινοὶ δὲ ἔντες προσκυνηταί, προσκυνοῦμεν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ταύτην **.** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. a suo genimine Pater adoretur, cum illa de utra C que opinio tantum detrimenti patiatur? Primum enim, nec dignitate æqualis, nec imago per omnia similis erit non adoranti. Adorat enim, ut minor : idque non quantitatis accidentariæ mensura ('ñec enim minor esse potest unquam Deus aut Domi- nus), sed essentiali differentia. At quomodo verax erit dicens : « Qui vidit me, vidit et Patrem 90-9 Et quomodo seipsum honorandum esse ait, nou minus quam Patrem, qui gloriæ æqualitatem non habet, quod ad rationem adorantis attinet? Præ- terea, ipse Pater non leve dedecus incurrere vi- debitur. Gloria quippe ei est talem genuisse, qualis sit ipse natura: contra vero dedecus non parvum, alterius naturæ Filium habere, et tale aliquid pati, quale ne ipsa quidem creaturarum natura ferat. Nec enim deteriora se pariunt, quæ facul- tate pariendi sunt prædita, sic volente ac statuente universi Opifice. « Germinet enim terra, inquit, herbam pabuli, et lignum fructiferum cum habens semen ejus sit in eo secundum genus et similitu- dinem . . lgitur creaturis Deus erit inferior, si- quidem illæ sunt istiusmodi, hic non item: sed quod ad rerum vicissitudines recte convenienter- que statuit, eo certe solus ipse carebit. Quis vos igitur ferat dicentes, o boni, convenire Filio ut adoret Genitorem ? Cum autem addideritis, id Uni- genito præter voluntatem non contingere, et hoc nobis tanquam indemonstrabile argumentum a solo decoro desumptum opponatis, agedum e sacris quoque Litteris istud rursus expendamus, unde singularum rerum quæ in quæstionem veniunt de- monstrationem venari potissimum debemus. Joan. x¡V, . Igitur lex" ab utroque Judæo dimidium di- drachmi supremo Deo persolvi jubebat, non quod exi- gendæ aut corroganda pecuniæ rationem quamdam invenisset, sed quod manifestissimis figuris nos edo- ceret, primum quidem neminem sui capitis esse dominum, sed nobis omnibus unum esse, qui tri- butorum collatione in servitutem ascripti sumus; deinde quod fecunditatem intellectualem ac spiri- D talem velut in rudiori tabula depingeret. ‹ Honora, › enim, inquit, « Dominum de tuis justis laboribus, et primitias ei offeras de tuis fructibus justitiæ ",) Quod certe quoque contigit, cultu legali per evan- gelicam doctrinam tandem represso. Non enim externis muneribus amplius colendum esse puta- mus universi Deum, didrachmum e corruptibili ma- teria pendere coacti : sed cum simus veri adorato- res, adoramus in spiritu et veritate Deum ac Pa- trem. Hanc in littera legali sententiam latere ceu- sendum est. Cum igitur Dominus esset Hierosoly- mis, exactores didrachmi Petrum percontabantur ” Exod. xxx, passim. " Prov. 11, 9. 9. » Gen. 1, 11.

κῆς καὶ δουλείας προσκυνοῦσιν ἑαυτὸν ἐναριθμῶν, ὡς ἐν δούλῃ τῇ ἀνθρωπότητι γεγονὼς τὰ τοιαῦτά φησι ; Τί γὰρ ἦν, εἰπέ μοι, τὸ κωλύον αὐτὸν εἰς οἰκεῖον πρόσωπον ἑλκῦσαι μοναδικῶς τὴν προσκύ- νησιν, εἰ νοεῖσθαι παρ' ἡμῶν ἐπιθυμεῖ προσκυνητής; Εδει γὰρ μᾶλλον εἰπεῖν· « Ἐγὼ προσκυνῶ ὁ οἶδα, ο ἵνα τοῖς ἄλλοις ἀσύντακτος ὢν, ἐφ' ἑαυτῷ καὶ μόνῳ τὴν τῶν εἰρημένων ἁρπάσῃ δύναμιν. Νυνὶ δὲ τὸ « Ἡμεῖς, ο ἄριστά τέ φησι καὶ λίαν ἀσφαλῶς, ὡς ἐν δούλοις ἤδη κατατεταγμένος διὰ τὴν ἀνθρωπό τητα, ὡς τοῖς προσκυνοῦσιν ἐναρίθμιος, ὡς Ιουδαίοις διὰ τὴν χώραν. Αλλ' ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀλη θινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. Καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τοιού- τους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν. Πνεύμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύ- ματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή. Σημαίνει μὲν τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας τὸν ἤδη παρ έντα καιρόν, μετασκευασθήσεσθαι δὲ τοὺς τύπους φησὶν εἰς ἀλήθειαν, καὶ τὴν τοῦ νόμου σκιὰν εἰς λα τρείαν πνευματικήν. Διὰ δὲ τῆς εὐαγγελικῆς παι δεύσεως εἰς εὐάρεστον τῷ Πατρὶ πολιτείαν χειραγω γηθήσεσθαι λέγει τὸν ἀληθινὸν προσκυνητὴν, τὸν ἄνθρωπον δηλονότι τὸν πνευματικόν, ἑτοιμότερον πως εἰς οἰκειότητα τρέχοντα πως τὴν πρὸς Θεόν. Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς πρὸς σώματος νοεῖται φύσιν· διά τοι τοῦτο δικαίως τὸν πνευματικὸν ἀποδέχεται προσκυ νητήν, οὐκ ἐν μορφώσει καὶ τύποις φοροῦντα τῆς εὐσεβείας τὴν μόρφωσιν Ἰουδαϊκῶς, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐξ ἀρετῆς κατορθώμασιν εὐαγγελικῶς διαλάμποντα, τῇ δὲ τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητι τὴν ὄντως ἀληθῆ πληροῦντα προσκύνησιν. Οίδαμεν ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χρι- στός. "Οταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. Οραν ἀφίξεσθαι καὶ καιρὸν, μᾶλλον δὲ ἤδη παρ εἶναι, διδάσκοντος τοῦ Χριστοῦ, καθ᾽ ἂν οἱ ἀληθινοί προσκυνηταὶ τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν προσοίσουσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, παραχρῆμα τὸ γύναιον εἰς τὴν λαλουμένην παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐλπίδα τοῖς ὑπὲρ ἕξιν ἀναπτεροῦται νοήμασιν. Εἰδέναι δὲ τὸν Μεσσίαν, ὡς ἥξει κατά καιρὸν οἰκεῖον ὁμολογεῖ, καὶ ἥξει μὲν ἐπὶ τίσιν, ἀκριβῶς οὐ φησιν, ἀπεριεργάσους, ὡς ἔοικε, τοὺς ἐπ' αὐτῷ λαμβάνουσα θρύλλους, ἅτε δὴ φιλόγελως τε καὶ φιλοσαρκοῦσα γυνή· οὐ μὴν ἡγνόησε παντελῶς, ὡς ἀστειοτέρων μαθημάτων εισηγητής ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἀναδειχθήσεται, καὶ τοῦτο δὴ πάντως ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ λόγοις εὑρίσκουσα. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ὁ λαλῶν σοι. Οὐ ταῖς ἀπαιδεύτοις ψυχαῖς, ἢ καὶ ἀμαθέσι παν- τελῶς ἑαυτὸν ἀνακαλύπτει Χριστὸς, ἀλλ' ἐκείναις μᾶλλον ἐπιλάμπει καὶ φαίνεται, αἴπερ ἂν εἶεν ἤδη πρὸς τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν ἑτοιμότεραι, καὶ τῆς πίστεως τὴν ἀρχὴν ἐν ἁπλοῖς ὠδίνουσαι λόγοις, πρὸς τὴν τῶν τελειοτέρων επείγονται γνῶσιν. Τοιαύτη τις ἡμῖν καὶ ἡ Σαμαρείτις ἀνεδείχθη γυνή, παχύτερον IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A eos collocet qui necessitatis et servitutis ratione B C D adorant, hæc ait, tanquam qui in serva humanitate exsistat? Quid enim, quæso, impediebat ipsum quominus ad suam personam adorationem singu- lariter transferret, si a nobis adorator censeri vel- let? Dicendum enim erat potius, ‹ Ego adoro quod scio, » ut cum in aliorum numero non esset, sibi uni vim illius dicti arrogaret. Nunc autem, eam vocem recte et prudenter usurpat, ut jam inter servos collocatus, propter humanitatem, ut inter adorantes numeratus, ut inter Judæos, propter re- gionem. IV, 23, 24. Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quærit, qui adorent eum. Spiritus est Deus : et eus qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. Dicit ei mulier. Significat adventus quidem sui jam præsens tempus, sed mutatum iri dicit figuras in veritatem, et legis umbram in cultum spiritalem. Per evan- gelicam autem disciplinan deductum iri ait verum adoratorem, id est spiritalem hominem, ad con- versationem Patri placentem, majore quodammodo studio ad conjunctionem cum Deo festinantem. Spiritus enim Deus intelligitur si cum natura cor- poris comparetur, proindeque spiritalem adorato- rem probat, non qui pietatis formam Judaico more in figuris et typis ferat, sed qui præclaris virtutis operibus juxta morem evangelicum præfulgeat, et recta divinorum dogmatum ratione veram utique adorationem implet. IV, 25. Scimus quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum venerit ille, annuntiabit nobis omnia. Docente Christo horam adfore et tempus, imo jam adesse, quo veri adoratores spiritalem cultum oblaturi erant Deo ac Patri, mulier confestim co- gitationibus elata ingenio suo majoribus ad spem evolat Judæis pervulgatam. Profitetur autem scire se venturum Messiam suo tempore; sed quas ob res venturus sit, utique non ait, cum de eo ut videtur, rumores nescio quos accepisset, maxime cum voluptatis carnisque studio duceretur mulier : non tamen penitus ignoravit: puta quæ sciret po- tioris doctrinæ magistrum Israeli adfuturum, idque in iis quæ scripta erant de ipso inveniret. IV, 26. Dicit ei Jesus : Ego sum qui loquor tecum. Christus seipsum rudibus et imperitis animis haud prorsus revelat, sed illis maxime lucem et cognitionem infundit, quibus ad discendum studium est alacrius, et qui simplicibus sermonibus ini- tium fidei parientes ad perfectiorum cogni- tionem enituntur. Talem se nobis exhibet Samari- tana, quæ crassius quidem quam par erat divina

κῆς καὶ δουλείας προσκυνοῦσιν ἑαυτὸν ἐναριθμῶν, ὡς ἐν δούλῃ τῇ ἀνθρωπότητι γεγονὼς τὰ τοιαῦτά φησι ; Τί γὰρ ἦν, εἰπέ μοι, τὸ κωλύον αὐτὸν εἰς οἰκεῖον πρόσωπον ἑλκῦσαι μοναδικῶς τὴν προσκύ- νησιν, εἰ νοεῖσθαι παρ' ἡμῶν ἐπιθυμεῖ προσκυνητής; Εδει γὰρ μᾶλλον εἰπεῖν· « Ἐγὼ προσκυνῶ ὁ οἶδα, ο ἵνα τοῖς ἄλλοις ἀσύντακτος ὢν, ἐφ' ἑαυτῷ καὶ μόνῳ τὴν τῶν εἰρημένων ἁρπάσῃ δύναμιν. Νυνὶ δὲ τὸ « Ἡμεῖς, ο ἄριστά τέ φησι καὶ λίαν ἀσφαλῶς, ὡς ἐν δούλοις ἤδη κατατεταγμένος διὰ τὴν ἀνθρωπό τητα, ὡς τοῖς προσκυνοῦσιν ἐναρίθμιος, ὡς Ιουδαίοις διὰ τὴν χώραν. Αλλ' ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀλη θινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. Καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τοιού- τους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν. Πνεύμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύ- ματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή. Σημαίνει μὲν τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας τὸν ἤδη παρ έντα καιρόν, μετασκευασθήσεσθαι δὲ τοὺς τύπους φησὶν εἰς ἀλήθειαν, καὶ τὴν τοῦ νόμου σκιὰν εἰς λα τρείαν πνευματικήν. Διὰ δὲ τῆς εὐαγγελικῆς παι δεύσεως εἰς εὐάρεστον τῷ Πατρὶ πολιτείαν χειραγω γηθήσεσθαι λέγει τὸν ἀληθινὸν προσκυνητὴν, τὸν ἄνθρωπον δηλονότι τὸν πνευματικόν, ἑτοιμότερον πως εἰς οἰκειότητα τρέχοντα πως τὴν πρὸς Θεόν. Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς πρὸς σώματος νοεῖται φύσιν· διά τοι τοῦτο δικαίως τὸν πνευματικὸν ἀποδέχεται προσκυ νητήν, οὐκ ἐν μορφώσει καὶ τύποις φοροῦντα τῆς εὐσεβείας τὴν μόρφωσιν Ἰουδαϊκῶς, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐξ ἀρετῆς κατορθώμασιν εὐαγγελικῶς διαλάμποντα, τῇ δὲ τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητι τὴν ὄντως ἀληθῆ πληροῦντα προσκύνησιν. Οίδαμεν ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χρι- στός. "Οταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. Οραν ἀφίξεσθαι καὶ καιρὸν, μᾶλλον δὲ ἤδη παρ εἶναι, διδάσκοντος τοῦ Χριστοῦ, καθ᾽ ἂν οἱ ἀληθινοί προσκυνηταὶ τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν προσοίσουσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, παραχρῆμα τὸ γύναιον εἰς τὴν λαλουμένην παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐλπίδα τοῖς ὑπὲρ ἕξιν ἀναπτεροῦται νοήμασιν. Εἰδέναι δὲ τὸν Μεσσίαν, ὡς ἥξει κατά καιρὸν οἰκεῖον ὁμολογεῖ, καὶ ἥξει μὲν ἐπὶ τίσιν, ἀκριβῶς οὐ φησιν, ἀπεριεργάσους, ὡς ἔοικε, τοὺς ἐπ' αὐτῷ λαμβάνουσα θρύλλους, ἅτε δὴ φιλόγελως τε καὶ φιλοσαρκοῦσα γυνή· οὐ μὴν ἡγνόησε παντελῶς, ὡς ἀστειοτέρων μαθημάτων εισηγητής ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἀναδειχθήσεται, καὶ τοῦτο δὴ πάντως ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ λόγοις εὑρίσκουσα. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ὁ λαλῶν σοι. Οὐ ταῖς ἀπαιδεύτοις ψυχαῖς, ἢ καὶ ἀμαθέσι παν- τελῶς ἑαυτὸν ἀνακαλύπτει Χριστὸς, ἀλλ' ἐκείναις μᾶλλον ἐπιλάμπει καὶ φαίνεται, αἴπερ ἂν εἶεν ἤδη πρὸς τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν ἑτοιμότεραι, καὶ τῆς πίστεως τὴν ἀρχὴν ἐν ἁπλοῖς ὠδίνουσαι λόγοις, πρὸς τὴν τῶν τελειοτέρων επείγονται γνῶσιν. Τοιαύτη τις ἡμῖν καὶ ἡ Σαμαρείτις ἀνεδείχθη γυνή, παχύτερον IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A eos collocet qui necessitatis et servitutis ratione B C D adorant, hæc ait, tanquam qui in serva humanitate exsistat? Quid enim, quæso, impediebat ipsum quominus ad suam personam adorationem singu- lariter transferret, si a nobis adorator censeri vel- let? Dicendum enim erat potius, ‹ Ego adoro quod scio, » ut cum in aliorum numero non esset, sibi uni vim illius dicti arrogaret. Nunc autem, eam vocem recte et prudenter usurpat, ut jam inter servos collocatus, propter humanitatem, ut inter adorantes numeratus, ut inter Judæos, propter re- gionem. IV, 23, 24. Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quærit, qui adorent eum. Spiritus est Deus : et eus qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. Dicit ei mulier. Significat adventus quidem sui jam præsens tempus, sed mutatum iri dicit figuras in veritatem, et legis umbram in cultum spiritalem. Per evan- gelicam autem disciplinan deductum iri ait verum adoratorem, id est spiritalem hominem, ad con- versationem Patri placentem, majore quodammodo studio ad conjunctionem cum Deo festinantem. Spiritus enim Deus intelligitur si cum natura cor- poris comparetur, proindeque spiritalem adorato- rem probat, non qui pietatis formam Judaico more in figuris et typis ferat, sed qui præclaris virtutis operibus juxta morem evangelicum præfulgeat, et recta divinorum dogmatum ratione veram utique adorationem implet. IV, 25. Scimus quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum venerit ille, annuntiabit nobis omnia. Docente Christo horam adfore et tempus, imo jam adesse, quo veri adoratores spiritalem cultum oblaturi erant Deo ac Patri, mulier confestim co- gitationibus elata ingenio suo majoribus ad spem evolat Judæis pervulgatam. Profitetur autem scire se venturum Messiam suo tempore; sed quas ob res venturus sit, utique non ait, cum de eo ut videtur, rumores nescio quos accepisset, maxime cum voluptatis carnisque studio duceretur mulier : non tamen penitus ignoravit: puta quæ sciret po- tioris doctrinæ magistrum Israeli adfuturum, idque in iis quæ scripta erant de ipso inveniret. IV, 26. Dicit ei Jesus : Ego sum qui loquor tecum. Christus seipsum rudibus et imperitis animis haud prorsus revelat, sed illis maxime lucem et cognitionem infundit, quibus ad discendum studium est alacrius, et qui simplicibus sermonibus ini- tium fidei parientes ad perfectiorum cogni- tionem enituntur. Talem se nobis exhibet Samari- tana, quæ crassius quidem quam par erat divina

κῆς καὶ δουλείας προσκυνοῦσιν ἑαυτὸν ἐναριθμῶν, ὡς ἐν δούλῃ τῇ ἀνθρωπότητι γεγονὼς τὰ τοιαῦτά φησι ; Τί γὰρ ἦν, εἰπέ μοι, τὸ κωλύον αὐτὸν εἰς οἰκεῖον πρόσωπον ἑλκῦσαι μοναδικῶς τὴν προσκύ- νησιν, εἰ νοεῖσθαι παρ' ἡμῶν ἐπιθυμεῖ προσκυνητής; Εδει γὰρ μᾶλλον εἰπεῖν· « Ἐγὼ προσκυνῶ ὁ οἶδα, ο ἵνα τοῖς ἄλλοις ἀσύντακτος ὢν, ἐφ' ἑαυτῷ καὶ μόνῳ τὴν τῶν εἰρημένων ἁρπάσῃ δύναμιν. Νυνὶ δὲ τὸ « Ἡμεῖς, ο ἄριστά τέ φησι καὶ λίαν ἀσφαλῶς, ὡς ἐν δούλοις ἤδη κατατεταγμένος διὰ τὴν ἀνθρωπό τητα, ὡς τοῖς προσκυνοῦσιν ἐναρίθμιος, ὡς Ιουδαίοις διὰ τὴν χώραν. Αλλ' ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀλη θινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. Καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τοιού- τους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν. Πνεύμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύ- ματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή. Σημαίνει μὲν τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας τὸν ἤδη παρ έντα καιρόν, μετασκευασθήσεσθαι δὲ τοὺς τύπους φησὶν εἰς ἀλήθειαν, καὶ τὴν τοῦ νόμου σκιὰν εἰς λα τρείαν πνευματικήν. Διὰ δὲ τῆς εὐαγγελικῆς παι δεύσεως εἰς εὐάρεστον τῷ Πατρὶ πολιτείαν χειραγω γηθήσεσθαι λέγει τὸν ἀληθινὸν προσκυνητὴν, τὸν ἄνθρωπον δηλονότι τὸν πνευματικόν, ἑτοιμότερον πως εἰς οἰκειότητα τρέχοντα πως τὴν πρὸς Θεόν. Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς πρὸς σώματος νοεῖται φύσιν· διά τοι τοῦτο δικαίως τὸν πνευματικὸν ἀποδέχεται προσκυ νητήν, οὐκ ἐν μορφώσει καὶ τύποις φοροῦντα τῆς εὐσεβείας τὴν μόρφωσιν Ἰουδαϊκῶς, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐξ ἀρετῆς κατορθώμασιν εὐαγγελικῶς διαλάμποντα, τῇ δὲ τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητι τὴν ὄντως ἀληθῆ πληροῦντα προσκύνησιν. Οίδαμεν ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χρι- στός. "Οταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. Οραν ἀφίξεσθαι καὶ καιρὸν, μᾶλλον δὲ ἤδη παρ εἶναι, διδάσκοντος τοῦ Χριστοῦ, καθ᾽ ἂν οἱ ἀληθινοί προσκυνηταὶ τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν προσοίσουσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, παραχρῆμα τὸ γύναιον εἰς τὴν λαλουμένην παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐλπίδα τοῖς ὑπὲρ ἕξιν ἀναπτεροῦται νοήμασιν. Εἰδέναι δὲ τὸν Μεσσίαν, ὡς ἥξει κατά καιρὸν οἰκεῖον ὁμολογεῖ, καὶ ἥξει μὲν ἐπὶ τίσιν, ἀκριβῶς οὐ φησιν, ἀπεριεργάσους, ὡς ἔοικε, τοὺς ἐπ' αὐτῷ λαμβάνουσα θρύλλους, ἅτε δὴ φιλόγελως τε καὶ φιλοσαρκοῦσα γυνή· οὐ μὴν ἡγνόησε παντελῶς, ὡς ἀστειοτέρων μαθημάτων εισηγητής ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἀναδειχθήσεται, καὶ τοῦτο δὴ πάντως ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ λόγοις εὑρίσκουσα. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ὁ λαλῶν σοι. Οὐ ταῖς ἀπαιδεύτοις ψυχαῖς, ἢ καὶ ἀμαθέσι παν- τελῶς ἑαυτὸν ἀνακαλύπτει Χριστὸς, ἀλλ' ἐκείναις μᾶλλον ἐπιλάμπει καὶ φαίνεται, αἴπερ ἂν εἶεν ἤδη πρὸς τὸ βούλεσθαί τι μαθεῖν ἑτοιμότεραι, καὶ τῆς πίστεως τὴν ἀρχὴν ἐν ἁπλοῖς ὠδίνουσαι λόγοις, πρὸς τὴν τῶν τελειοτέρων επείγονται γνῶσιν. Τοιαύτη τις ἡμῖν καὶ ἡ Σαμαρείτις ἀνεδείχθη γυνή, παχύτερον IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A eos collocet qui necessitatis et servitutis ratione B C D adorant, hæc ait, tanquam qui in serva humanitate exsistat? Quid enim, quæso, impediebat ipsum quominus ad suam personam adorationem singu- lariter transferret, si a nobis adorator censeri vel- let? Dicendum enim erat potius, ‹ Ego adoro quod scio, » ut cum in aliorum numero non esset, sibi uni vim illius dicti arrogaret. Nunc autem, eam vocem recte et prudenter usurpat, ut jam inter servos collocatus, propter humanitatem, ut inter adorantes numeratus, ut inter Judæos, propter re- gionem. IV, 23, 24. Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quærit, qui adorent eum. Spiritus est Deus : et eus qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. Dicit ei mulier. Significat adventus quidem sui jam præsens tempus, sed mutatum iri dicit figuras in veritatem, et legis umbram in cultum spiritalem. Per evan- gelicam autem disciplinan deductum iri ait verum adoratorem, id est spiritalem hominem, ad con- versationem Patri placentem, majore quodammodo studio ad conjunctionem cum Deo festinantem. Spiritus enim Deus intelligitur si cum natura cor- poris comparetur, proindeque spiritalem adorato- rem probat, non qui pietatis formam Judaico more in figuris et typis ferat, sed qui præclaris virtutis operibus juxta morem evangelicum præfulgeat, et recta divinorum dogmatum ratione veram utique adorationem implet. IV, 25. Scimus quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum venerit ille, annuntiabit nobis omnia. Docente Christo horam adfore et tempus, imo jam adesse, quo veri adoratores spiritalem cultum oblaturi erant Deo ac Patri, mulier confestim co- gitationibus elata ingenio suo majoribus ad spem evolat Judæis pervulgatam. Profitetur autem scire se venturum Messiam suo tempore; sed quas ob res venturus sit, utique non ait, cum de eo ut videtur, rumores nescio quos accepisset, maxime cum voluptatis carnisque studio duceretur mulier : non tamen penitus ignoravit: puta quæ sciret po- tioris doctrinæ magistrum Israeli adfuturum, idque in iis quæ scripta erant de ipso inveniret. IV, 26. Dicit ei Jesus : Ego sum qui loquor tecum. Christus seipsum rudibus et imperitis animis haud prorsus revelat, sed illis maxime lucem et cognitionem infundit, quibus ad discendum studium est alacrius, et qui simplicibus sermonibus ini- tium fidei parientes ad perfectiorum cogni- tionem enituntur. Talem se nobis exhibet Samari- tana, quæ crassius quidem quam par erat divina

Α μὲν, ήπερ ἐχρῆν, τοῖς ὄντως θείοις προσβαλοῦσα θεω ρήμασιν, οὐ μὴν τοῦ βούλεσθαί τι καὶ νοεῖν ἐξεκι σμένη παντελῶς. Πρῶτον μὲν γὰρ αἰτήσαντι τῷ Χρι στῷ τὸ ποτόν, προχείρως οὐ δίδωσι· παραλύοντα δέ πως, ὅσον ἧκεν ἀνθρωπίνως εἰπεῖν, τὰς ἐπιχωρίους τῶν Ἰουδαίων συνηθείας καταθεωμένη, τοὺς τῆς παραβάσεως προσανεζήτει λόγους, μονονουχὶ διὰ τῆς ὑπομνήσεως εἰς ἐξήγησιν καλοῦσα τὸν Κύριον. Πῶς γὰρ σύ, φησίν, Ἰουδαῖος ὢν παρ' ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς, γυναικὸς Σαμαρείτιδος οὔσης; Ἐπειδὴ δὲ τοῦ τῆς κατηχήσεως προϊόντος λόγου, καὶ προφήτην ώμολόγει εἶναι λοιπόν, φάρμακον εἰς σωτηρίαν λαβοῦσα τὸν ἔλεγχον, ἑτέραν αὐτῷ προσῆγε τὴν πεῦσιν λέγουσα φιλομαθῶς· « Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος, ὅπου προσκυνεῖν δεῖ. 'Αλλ' ἐδιδάσκετο τοῦτο πάλιν, ὡς ἥξει ποτέ, μᾶλλον δὲ ἤδη πάρεστιν ὁ καιρὸς, καθ᾽ ἂν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ τὸ ἐν ὄρεσι τοῖς ἐπὶ γῆς προσκυνεῖν παρωσάμενοι, τὴν ὑψηλοτέραν καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν προσοίσουσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Μόνῳ δὲ πρέπειν ἀναθεῖσα κάλ λιστα τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἀμείνοσι γνῶσιν τοῖς ἐκείνου χρόνοις τηρήσασα, ο Οίδαμεν, φησίν, ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός. Όταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. » Ορᾷς ὅπως ἤδη τὸ γύναιον εὐτρεπὲς εἰς τὸ πιστεύειν ἐγίγνετο, καὶ ὥσε περ τινὰ βαθμῶν ἀναβαίνουσα θέσιν, ἐκ μικρών ερωτημάτων εἰς ὑψηλοτέραν ἕξιν ἀναπηδᾷ. Έδει τοίνυν αὐτῇ τρανωτέραις μὲν ἤδη φωναῖς ἀπογυμνοῦν τὸ ποθούμενον, τὸ δὲ ἐν ἐλπίσι σωζόμενον ἀγαθαῖς παρατιθέναι λοιπὸν ἐν ὄψει λέγοντα· Ἐγώ εἰμι ὁ λαλῶν σοι. • Επιτρεπόντων τοιγαροῦν τοῖς νεήλυσιν, οἱ τὸ διδασκαλικὸν ἐν ἐκκλησίαις ἔχοντες ἐπιτήδευμα, τὸν τῆς κατηχήσεως ἀναμασσᾶσθαι λόγον, οὕτω τε λοιπὸν καταδεικνύντων αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, ἐκ μικρᾶς παιδαγωγίας ἐπὶ τὴν ἐντελεστέραν τῆς πίστεως αναβιβάζοντες γνῶσιν. Οἱ δὲ τὸν ἀλλογενῆ καὶ οὕτω προσήλυτον ἁρπάζοντες, καὶ σκηνῆς μὲν εἴσω τῆς Εσωτέρας ποιούμενοι, θύειν δὲ ἀνίπτοις ἔτι χερσὶ τὸν ἀμνὸν ἐπιτρέποντες, καὶ τῷ τῆς ἱερωσύνης καταστέ φοντες ἀξιώματι· τὸν οὔπω κατηχούμενον, πρὸς μεγάλους ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως εὐτρεπιζέσθωσαν λόγους. Αρκεί γάρ μοι τοῦτο καὶ μόνον εἰπεῖν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ ἦλθον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Τέλος τῶν πρὸς τὴν γυναῖκα λόγων, ἡ τῶν μαθη- ρ τῶν παρουσία. Σιωπᾷ γὰρ λοιπὸν ὁ Χριστὸς, καὶ τὸν θερμὸν τῆς πίστεως σπινθήρα Σαμαρείταις ἐνθεὶς, ἐπιτρέπει ταῖς ἐνδόσεσιν εἰς μεγάλην ἐξάπτεσθαι φλόγα. Οὕτω νοήσεις τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενον • Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; » Καὶ ἐθαύμαζον, ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει. Καταπλήττονται πάλιν οἱ μαθηταὶ τοῦ Σωτῆρος τὴν ἡμερότητα, καὶ τὸν ὑφειμένον ἀποθαυμάζουσι τρόπον. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινας τῶν ἐπ' ἀκράτοις εύ λαβείαις ηγριωμένων, τὴν πρὸς γυναῖκα διάλεξιν ἀποφρίττειν ἀξιοῖ, ἐξαπλοῖ δὲ εἰς ἅπαντας τὴν φιλο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. theoremata consideret, ei tamen voluntas non de- B fuit, nec intelligendi studio plane caruit. Primum enim Christo potum petenti non continuo præbet: sed cum videret, quantum humano more dici potest, eum patrias evertentem consuetudines, transgressionis prius quæsivit rationem, hac velut admonitione Dominum ad id explicandum invitans. Qui fit enim, inquit, ut tu, Judæus cum sis, a me polum quæras Samaritana muliere ? Cum autem in sermonis progressu prophetam esse quoque confi- teretur, salutare sibi pharmacum arguendo com- parans, aliud sciscitatur discendi desiderio, his verbis : « Patres nostri in monte hoc adorarunt, et vos dicitis esse locum Jerosolymis, in quo ad orare oportet. Sed rursum didicit venturum quandoque, imo vero jam adesse tempus, quo veri adoratores non amplius in terrenis montibus ad- oraturi sunt, sed altiorem et spiritalem Deo et Patri cultum delaturi. Illa vero uni Christo congruere id opíme statuens, et meliorem cognitionem illius temporibus attribuens : • Scimus, inquit, quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum venerit ille, annuntiabit nobis omnia. » Cernis quo pacto jam prompta est ad credendum muliercula, et qui- busdam quasi gradibus ex parvis quæstionibus ad sublimiorem statum demum prosilit. Opera pretium erat igitur ut ei planioribus vocibus explicaret quod petebat, et quod in optima spe repositum erat, ob oculos ei poneret dicendo: ‹ Ego sum qui loquor tecum. » Illi ergo quibus docendi in ecclesiis cura est concredita, neophytis ruminari sinant doctrinam catecheseos, atque ita demum eis Jesum ostendant, a parvis initiis ad perfectiorem fidei cognitionem eos evehentes. Qui autem alieni- genam adeoque proselytum rapiunt, et in taber- naculum interius inferunt, illotisque adhuc ma- nibus agnum sacrificare permittunt, atque dignitate sacerdotali nondum in fide eruditum coronant, ad inagnas rationes reddendas in die judicii se præ- parent. Hoc enim mihi vel dixisse satis est. C D IV, 27. Et continuo venerunt discipuli ejus. Finem attulit colloquio cum muliere discipulo- rum praesentia. Silet enim deinceps Christus, et calida fidei scintilla Samaritanis indita, magnum excitat incendium. Hoc modo capiendum est quod ab ipso dicitur: ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat "!, 1V, 27. Et mirabantur quia cum muliere loqueba- tur. Rursum discipuli Salvatoris benignitatem et demissionem illam attoniti mirantur. Non enim ut nonnulli immodice religione efferati colloquium cum muliere aversatur, sed in omnes expandit suam mansuetudinem, eaque re ostendit quod cum Luc xn, 49.

Α μὲν, ήπερ ἐχρῆν, τοῖς ὄντως θείοις προσβαλοῦσα θεω ρήμασιν, οὐ μὴν τοῦ βούλεσθαί τι καὶ νοεῖν ἐξεκι σμένη παντελῶς. Πρῶτον μὲν γὰρ αἰτήσαντι τῷ Χρι στῷ τὸ ποτόν, προχείρως οὐ δίδωσι· παραλύοντα δέ πως, ὅσον ἧκεν ἀνθρωπίνως εἰπεῖν, τὰς ἐπιχωρίους τῶν Ἰουδαίων συνηθείας καταθεωμένη, τοὺς τῆς παραβάσεως προσανεζήτει λόγους, μονονουχὶ διὰ τῆς ὑπομνήσεως εἰς ἐξήγησιν καλοῦσα τὸν Κύριον. Πῶς γὰρ σύ, φησίν, Ἰουδαῖος ὢν παρ' ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς, γυναικὸς Σαμαρείτιδος οὔσης; Ἐπειδὴ δὲ τοῦ τῆς κατηχήσεως προϊόντος λόγου, καὶ προφήτην ώμολόγει εἶναι λοιπόν, φάρμακον εἰς σωτηρίαν λαβοῦσα τὸν ἔλεγχον, ἑτέραν αὐτῷ προσῆγε τὴν πεῦσιν λέγουσα φιλομαθῶς· « Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος, ὅπου προσκυνεῖν δεῖ. 'Αλλ' ἐδιδάσκετο τοῦτο πάλιν, ὡς ἥξει ποτέ, μᾶλλον δὲ ἤδη πάρεστιν ὁ καιρὸς, καθ᾽ ἂν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ τὸ ἐν ὄρεσι τοῖς ἐπὶ γῆς προσκυνεῖν παρωσάμενοι, τὴν ὑψηλοτέραν καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν προσοίσουσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Μόνῳ δὲ πρέπειν ἀναθεῖσα κάλ λιστα τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἀμείνοσι γνῶσιν τοῖς ἐκείνου χρόνοις τηρήσασα, ο Οίδαμεν, φησίν, ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός. Όταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. » Ορᾷς ὅπως ἤδη τὸ γύναιον εὐτρεπὲς εἰς τὸ πιστεύειν ἐγίγνετο, καὶ ὥσε περ τινὰ βαθμῶν ἀναβαίνουσα θέσιν, ἐκ μικρών ερωτημάτων εἰς ὑψηλοτέραν ἕξιν ἀναπηδᾷ. Έδει τοίνυν αὐτῇ τρανωτέραις μὲν ἤδη φωναῖς ἀπογυμνοῦν τὸ ποθούμενον, τὸ δὲ ἐν ἐλπίσι σωζόμενον ἀγαθαῖς παρατιθέναι λοιπὸν ἐν ὄψει λέγοντα· Ἐγώ εἰμι ὁ λαλῶν σοι. • Επιτρεπόντων τοιγαροῦν τοῖς νεήλυσιν, οἱ τὸ διδασκαλικὸν ἐν ἐκκλησίαις ἔχοντες ἐπιτήδευμα, τὸν τῆς κατηχήσεως ἀναμασσᾶσθαι λόγον, οὕτω τε λοιπὸν καταδεικνύντων αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, ἐκ μικρᾶς παιδαγωγίας ἐπὶ τὴν ἐντελεστέραν τῆς πίστεως αναβιβάζοντες γνῶσιν. Οἱ δὲ τὸν ἀλλογενῆ καὶ οὕτω προσήλυτον ἁρπάζοντες, καὶ σκηνῆς μὲν εἴσω τῆς Εσωτέρας ποιούμενοι, θύειν δὲ ἀνίπτοις ἔτι χερσὶ τὸν ἀμνὸν ἐπιτρέποντες, καὶ τῷ τῆς ἱερωσύνης καταστέ φοντες ἀξιώματι· τὸν οὔπω κατηχούμενον, πρὸς μεγάλους ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως εὐτρεπιζέσθωσαν λόγους. Αρκεί γάρ μοι τοῦτο καὶ μόνον εἰπεῖν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ ἦλθον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Τέλος τῶν πρὸς τὴν γυναῖκα λόγων, ἡ τῶν μαθη- ρ τῶν παρουσία. Σιωπᾷ γὰρ λοιπὸν ὁ Χριστὸς, καὶ τὸν θερμὸν τῆς πίστεως σπινθήρα Σαμαρείταις ἐνθεὶς, ἐπιτρέπει ταῖς ἐνδόσεσιν εἰς μεγάλην ἐξάπτεσθαι φλόγα. Οὕτω νοήσεις τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενον • Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; » Καὶ ἐθαύμαζον, ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει. Καταπλήττονται πάλιν οἱ μαθηταὶ τοῦ Σωτῆρος τὴν ἡμερότητα, καὶ τὸν ὑφειμένον ἀποθαυμάζουσι τρόπον. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινας τῶν ἐπ' ἀκράτοις εύ λαβείαις ηγριωμένων, τὴν πρὸς γυναῖκα διάλεξιν ἀποφρίττειν ἀξιοῖ, ἐξαπλοῖ δὲ εἰς ἅπαντας τὴν φιλο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. theoremata consideret, ei tamen voluntas non de- B fuit, nec intelligendi studio plane caruit. Primum enim Christo potum petenti non continuo præbet: sed cum videret, quantum humano more dici potest, eum patrias evertentem consuetudines, transgressionis prius quæsivit rationem, hac velut admonitione Dominum ad id explicandum invitans. Qui fit enim, inquit, ut tu, Judæus cum sis, a me polum quæras Samaritana muliere ? Cum autem in sermonis progressu prophetam esse quoque confi- teretur, salutare sibi pharmacum arguendo com- parans, aliud sciscitatur discendi desiderio, his verbis : « Patres nostri in monte hoc adorarunt, et vos dicitis esse locum Jerosolymis, in quo ad orare oportet. Sed rursum didicit venturum quandoque, imo vero jam adesse tempus, quo veri adoratores non amplius in terrenis montibus ad- oraturi sunt, sed altiorem et spiritalem Deo et Patri cultum delaturi. Illa vero uni Christo congruere id opíme statuens, et meliorem cognitionem illius temporibus attribuens : • Scimus, inquit, quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum venerit ille, annuntiabit nobis omnia. » Cernis quo pacto jam prompta est ad credendum muliercula, et qui- busdam quasi gradibus ex parvis quæstionibus ad sublimiorem statum demum prosilit. Opera pretium erat igitur ut ei planioribus vocibus explicaret quod petebat, et quod in optima spe repositum erat, ob oculos ei poneret dicendo: ‹ Ego sum qui loquor tecum. » Illi ergo quibus docendi in ecclesiis cura est concredita, neophytis ruminari sinant doctrinam catecheseos, atque ita demum eis Jesum ostendant, a parvis initiis ad perfectiorem fidei cognitionem eos evehentes. Qui autem alieni- genam adeoque proselytum rapiunt, et in taber- naculum interius inferunt, illotisque adhuc ma- nibus agnum sacrificare permittunt, atque dignitate sacerdotali nondum in fide eruditum coronant, ad inagnas rationes reddendas in die judicii se præ- parent. Hoc enim mihi vel dixisse satis est. C D IV, 27. Et continuo venerunt discipuli ejus. Finem attulit colloquio cum muliere discipulo- rum praesentia. Silet enim deinceps Christus, et calida fidei scintilla Samaritanis indita, magnum excitat incendium. Hoc modo capiendum est quod ab ipso dicitur: ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat "!, 1V, 27. Et mirabantur quia cum muliere loqueba- tur. Rursum discipuli Salvatoris benignitatem et demissionem illam attoniti mirantur. Non enim ut nonnulli immodice religione efferati colloquium cum muliere aversatur, sed in omnes expandit suam mansuetudinem, eaque re ostendit quod cum Luc xn, 49.

Α μὲν, ήπερ ἐχρῆν, τοῖς ὄντως θείοις προσβαλοῦσα θεω ρήμασιν, οὐ μὴν τοῦ βούλεσθαί τι καὶ νοεῖν ἐξεκι σμένη παντελῶς. Πρῶτον μὲν γὰρ αἰτήσαντι τῷ Χρι στῷ τὸ ποτόν, προχείρως οὐ δίδωσι· παραλύοντα δέ πως, ὅσον ἧκεν ἀνθρωπίνως εἰπεῖν, τὰς ἐπιχωρίους τῶν Ἰουδαίων συνηθείας καταθεωμένη, τοὺς τῆς παραβάσεως προσανεζήτει λόγους, μονονουχὶ διὰ τῆς ὑπομνήσεως εἰς ἐξήγησιν καλοῦσα τὸν Κύριον. Πῶς γὰρ σύ, φησίν, Ἰουδαῖος ὢν παρ' ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς, γυναικὸς Σαμαρείτιδος οὔσης; Ἐπειδὴ δὲ τοῦ τῆς κατηχήσεως προϊόντος λόγου, καὶ προφήτην ώμολόγει εἶναι λοιπόν, φάρμακον εἰς σωτηρίαν λαβοῦσα τὸν ἔλεγχον, ἑτέραν αὐτῷ προσῆγε τὴν πεῦσιν λέγουσα φιλομαθῶς· « Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος, ὅπου προσκυνεῖν δεῖ. 'Αλλ' ἐδιδάσκετο τοῦτο πάλιν, ὡς ἥξει ποτέ, μᾶλλον δὲ ἤδη πάρεστιν ὁ καιρὸς, καθ᾽ ἂν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ τὸ ἐν ὄρεσι τοῖς ἐπὶ γῆς προσκυνεῖν παρωσάμενοι, τὴν ὑψηλοτέραν καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν προσοίσουσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Μόνῳ δὲ πρέπειν ἀναθεῖσα κάλ λιστα τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἀμείνοσι γνῶσιν τοῖς ἐκείνου χρόνοις τηρήσασα, ο Οίδαμεν, φησίν, ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός. Όταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. » Ορᾷς ὅπως ἤδη τὸ γύναιον εὐτρεπὲς εἰς τὸ πιστεύειν ἐγίγνετο, καὶ ὥσε περ τινὰ βαθμῶν ἀναβαίνουσα θέσιν, ἐκ μικρών ερωτημάτων εἰς ὑψηλοτέραν ἕξιν ἀναπηδᾷ. Έδει τοίνυν αὐτῇ τρανωτέραις μὲν ἤδη φωναῖς ἀπογυμνοῦν τὸ ποθούμενον, τὸ δὲ ἐν ἐλπίσι σωζόμενον ἀγαθαῖς παρατιθέναι λοιπὸν ἐν ὄψει λέγοντα· Ἐγώ εἰμι ὁ λαλῶν σοι. • Επιτρεπόντων τοιγαροῦν τοῖς νεήλυσιν, οἱ τὸ διδασκαλικὸν ἐν ἐκκλησίαις ἔχοντες ἐπιτήδευμα, τὸν τῆς κατηχήσεως ἀναμασσᾶσθαι λόγον, οὕτω τε λοιπὸν καταδεικνύντων αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, ἐκ μικρᾶς παιδαγωγίας ἐπὶ τὴν ἐντελεστέραν τῆς πίστεως αναβιβάζοντες γνῶσιν. Οἱ δὲ τὸν ἀλλογενῆ καὶ οὕτω προσήλυτον ἁρπάζοντες, καὶ σκηνῆς μὲν εἴσω τῆς Εσωτέρας ποιούμενοι, θύειν δὲ ἀνίπτοις ἔτι χερσὶ τὸν ἀμνὸν ἐπιτρέποντες, καὶ τῷ τῆς ἱερωσύνης καταστέ φοντες ἀξιώματι· τὸν οὔπω κατηχούμενον, πρὸς μεγάλους ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως εὐτρεπιζέσθωσαν λόγους. Αρκεί γάρ μοι τοῦτο καὶ μόνον εἰπεῖν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ ἦλθον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Τέλος τῶν πρὸς τὴν γυναῖκα λόγων, ἡ τῶν μαθη- ρ τῶν παρουσία. Σιωπᾷ γὰρ λοιπὸν ὁ Χριστὸς, καὶ τὸν θερμὸν τῆς πίστεως σπινθήρα Σαμαρείταις ἐνθεὶς, ἐπιτρέπει ταῖς ἐνδόσεσιν εἰς μεγάλην ἐξάπτεσθαι φλόγα. Οὕτω νοήσεις τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενον • Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; » Καὶ ἐθαύμαζον, ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει. Καταπλήττονται πάλιν οἱ μαθηταὶ τοῦ Σωτῆρος τὴν ἡμερότητα, καὶ τὸν ὑφειμένον ἀποθαυμάζουσι τρόπον. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινας τῶν ἐπ' ἀκράτοις εύ λαβείαις ηγριωμένων, τὴν πρὸς γυναῖκα διάλεξιν ἀποφρίττειν ἀξιοῖ, ἐξαπλοῖ δὲ εἰς ἅπαντας τὴν φιλο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. theoremata consideret, ei tamen voluntas non de- B fuit, nec intelligendi studio plane caruit. Primum enim Christo potum petenti non continuo præbet: sed cum videret, quantum humano more dici potest, eum patrias evertentem consuetudines, transgressionis prius quæsivit rationem, hac velut admonitione Dominum ad id explicandum invitans. Qui fit enim, inquit, ut tu, Judæus cum sis, a me polum quæras Samaritana muliere ? Cum autem in sermonis progressu prophetam esse quoque confi- teretur, salutare sibi pharmacum arguendo com- parans, aliud sciscitatur discendi desiderio, his verbis : « Patres nostri in monte hoc adorarunt, et vos dicitis esse locum Jerosolymis, in quo ad orare oportet. Sed rursum didicit venturum quandoque, imo vero jam adesse tempus, quo veri adoratores non amplius in terrenis montibus ad- oraturi sunt, sed altiorem et spiritalem Deo et Patri cultum delaturi. Illa vero uni Christo congruere id opíme statuens, et meliorem cognitionem illius temporibus attribuens : • Scimus, inquit, quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum venerit ille, annuntiabit nobis omnia. » Cernis quo pacto jam prompta est ad credendum muliercula, et qui- busdam quasi gradibus ex parvis quæstionibus ad sublimiorem statum demum prosilit. Opera pretium erat igitur ut ei planioribus vocibus explicaret quod petebat, et quod in optima spe repositum erat, ob oculos ei poneret dicendo: ‹ Ego sum qui loquor tecum. » Illi ergo quibus docendi in ecclesiis cura est concredita, neophytis ruminari sinant doctrinam catecheseos, atque ita demum eis Jesum ostendant, a parvis initiis ad perfectiorem fidei cognitionem eos evehentes. Qui autem alieni- genam adeoque proselytum rapiunt, et in taber- naculum interius inferunt, illotisque adhuc ma- nibus agnum sacrificare permittunt, atque dignitate sacerdotali nondum in fide eruditum coronant, ad inagnas rationes reddendas in die judicii se præ- parent. Hoc enim mihi vel dixisse satis est. C D IV, 27. Et continuo venerunt discipuli ejus. Finem attulit colloquio cum muliere discipulo- rum praesentia. Silet enim deinceps Christus, et calida fidei scintilla Samaritanis indita, magnum excitat incendium. Hoc modo capiendum est quod ab ipso dicitur: ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat "!, 1V, 27. Et mirabantur quia cum muliere loqueba- tur. Rursum discipuli Salvatoris benignitatem et demissionem illam attoniti mirantur. Non enim ut nonnulli immodice religione efferati colloquium cum muliere aversatur, sed in omnes expandit suam mansuetudinem, eaque re ostendit quod cum Luc xn, 49.

ανθρωπίαν, καὶ δι' αὐτοῦ δεικνύει τοῦ πράγματος, ὅτι δὴ πάντως εἰς ὑπάρχων δημιουργός, οὐ μόνοις ἀνδράσι τὴν διὰ πίστεως ἀπονέμει ζωὴν, ἀλλὰ καὶ τὸ θῆλυ πρὸς αὐτὴν σαγηνεύει γένος. Κερδαινέτω πάλιν καὶ τοῦτο πρὸς ὑπογραμμὸν ὁ διδάσκων ἐν ἐκκλησίαις, καὶ μὴ παραιτείσθω γυναῖκας ὠφελεῖν. Οὐ γὰρ θελήμασι τοῖς ἰδίοις, ἀλλὰ τῇ τοῦ κηρύγματ τος χρεία δεῖ πάντως ἀκολουθεῖν. Οὐδεὶς μέντοι εἶπε· Τί λαλεῖς, ἢ τί ζητεῖς μετ' αὐτῆς ; Μαθητῶν ἦν ἔργον ἐπιστημόνων, καὶ τὴν πρέπου σαν τῷ διδασκάλῳ τιμὴν περισώζειν εἰδότων, μή περιέργοις ἐρωτήσεσιν εἰς ἐκτόπους δοκεῖν ὑπονοίας ἀποδημεῖν, ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει, αἰδοῖ δὲ μᾶλ- λον, καὶ φόβῳ τὴν μὲν γλῶτταν εἴργειν οδόντων ἐν· τὸς, περιμένειν δὲ μᾶλλον αὐτομολοῦντα πρὸς λόγους Β τὸν κύριον, καὶ ἐθελούσιον αὐτοῖς περιτιθέντα τὴν ἐξήγησιν. Θαυμαστέον τοιγαροῦν διὰ τούτων ἐφ' ἡμερότητι μὲν τὸν Χριστὸν, ἐπὶ δὲ σοφίᾳ καὶ συνέσει τοὺς μαθητάς, καὶ τῇ τοῦ πρέποντος γνώσει. Αφῆκεν οὖν τὴν ὑδρίαν αὐτῆς ἡ γυνὴ, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν. Κρείττων ήδη καὶ ὑψηλοτέρα φαίνεται τῶν εἰς τὸ σώμα φροντίδων, ἡ κατὰ τὴν χθὲς καὶ τρίτην που λύανδρος οὖσα γυνή, καὶ ἡ ψυχραῖς πολλάκις εὐάλω- τος ἡδοναῖς . πλεονεκτεῖ τῆς σαρκὸς τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης χρείαν, δίψης τε ὁμοῦ, καὶ ποτῶν ἀλογή- σασα, πρὸς ἑτέραν ἕξιν διὰ τῆς πίστεως ἀνεχαλκεύετο. Αγάπην δὲ παραχρῆμα τὴν καλλίστην πασῶν ἀρε- τὴν, καὶ τὸν φιλάλληλον μελετῶσα τρόπον, ὅπερ αὐτῇ πέφηνεν ἀγαθόν, τοῦτο καὶ ἑτέροις ἐξαγγέλλουσα γοργῶς δρόμῳ τῷ πρὸς τὴν πόλιν συντείνεται. Υπ εφώνει γὰρ ἐν αὐτῇ, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὁ Σωτὴρ, καὶ λεληθότως, κατὰ τὸν νοῦν ἐψιθύριζε λέγωνο Δω ρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. » Μανθάνωμεν διὰ τού- του, μὴ ζηλοῦν μὲν ἐκεῖνον τὸν ὀκνόφιλον τὸν οἰκέ την, διά τε τοῦτο εἰς γῆν καταχωννύντα τὸ τάλαντον, ἐπεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸ σπουδάζωμεν. Ο δή καὶ ὁρῶσα καλῶς ἡ πολυθρύλλητος αὕτη γυνή, κοι- νοποιεῖται τοῖς ἄλλοις τὸ προσπεσὸν ἀγαθὸν, ὕδωρ μὲν, ὅπερ ἦν ἀρυσαμένη, τῶν πηγαίων οὐκέτι λαβοῦσα μαστῶν, οὐδὲ τὴν ἐκ γῆς ὑδρίαν οἴκοι πάλιν ἀποκο- μίζουσα, θείᾳ δὲ μᾶλλον καὶ οὐρανίω χάριτι, καὶ παντόφῳ τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίᾳ τὰς τῆς διανοίας ὑποθήκας ἐμπλήσασα. Ιστέον ἐντεῦθεν, ὡς ἐν τύπῳ πάλιν καὶ γραφῇ, ὅτι μικρῶν δὴ λίαν ὑπερφρονοῦν τες, καὶ σωματικών, πολλαπλασίονά τε καὶ ἀμείνῳ παρὰ Θεοῦ ληψόμεθα. Τί γὰρ ὕδωρ τὸ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς πρὸς τὴν ἄνωθεν σύνεσιν ; Καὶ λέγει τοῖς ἀνθρώποις· Δεῦτε, ἴδετε ἄνθρω πον, ὃς εἶπε πάντα, ὅσα ἐποίησα· μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός ; Ο παραδόξου μεταβολῆς, ὦ μεγάλης ὄντως, καὶ θεοπρεπούς ἰσχύος, ἐπ' ἀῤῥήτῳ διαφανοῦς τῷ θαύ- ματι ! Τεχνίτης ήδη πρὸς λόγους και μυσταγωγός, ἡ συνιεῖσα μὲν οὐδὲν τῶν ἐν ἀρχῇ λεγομένων, διὰ δὲ τοῦτο δικαίως ἀκούσασα · « Υπαγε, φώνησόν σου τὸν ἄνδρα, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε. » Ορα γὰρ ὅπως ἐντέ- Ει IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. fdem tribuit, sed et femineum genus ad eam con- vertit. Hoc sibi rursus exemplum habeat quicun- que doctoris partes agit in ecclesiis, nec prodesse renuat mulieribus. Non enim voluntatem suam, sed prædicationis utilitatem sequi oportet. A unus omnino sit opifes non solis viris vitam per C “ 1V, 27. Nemo tamen dixit: Quid quæris aut quid loqueris cum illa? Prudentium discipulorum erat, et magistro de- bitum honorem servantium, non superfluis quæ- stionibus in absurdas suspiciones abire quod cum muliere loqueretur, sed pudore potius ac metu linguam intra dentes concludere, et exspectare dum magister loqueretur, ejusque rei causam ul- tro aperiret. Mirari ergo debemus hic Christum ob mansuetudinem; discipulos autem ob sapien- tiam atque prudentiam, et decori notitiam. IV, 28. Reliquit ergo hydriam suam mulier, et abiit in civitatem. Victrix corporeæ curæ jam videtur illa heri ac nudiustertius multorum virorum uxor, et quæ stul- tis voluptatibus sæpe succubuerat, carnis usum necessarium defraudat, simulque sitim et potum as- pernata in aliumn statum per fidem reformatur. Statim vero charitatem virtutum optimam, mu- tuumque amorem amplexa, quod sibi oblatum est bonum, citato in urbem cursu studiose annuntiat. Inclamabat enim ei, ut credibile est, et in animum clam insusurrabat, dicens: • Gratis accepistis, gratis date '. . Hinc discamnus non esse nobis imi- tandum ignavum illum servum qui talentum humi defodit, sed illud exercere conemur. Quod cele berrima hæc mulier egregie præstat, quæ bonum sibi oblatum aliis communicat,- quam hactenus hauserat aquam non jam e scaturigine hauriens, neque terrestrem hydriam domum denuo repor- tans, sed divina potius ac cœlesti gratia, sapien- tissimaque Salvatoris doctrina mentem plenam gerens. Hinc rursus tanquam in figura et tabula observandum est, exiguis admodum et corporeis neglectis multo copiosiora et meliora nos a Deo D percepturos. Quid enim est aqua de terra, si cum intelligentia quæ superne venit, comparetur? Matth. x, 8. • Matth. XXV, seqq. 1V, 29. dicit illis hominibus: Venile et videle hominem, qui dixit mihi omnia quæcunque feci : numquid ipse est Christus? O inopinatam mutationem! o magnam profecto divinamque virtutem, quæ ineffabili miraculo pa- tescit! Docet demum et alios initiat illa, quæ nihik capiebat, eorum quæ principio dicebantur, quæque idcirco jure audierat : • Vade, voca virum tuum, et veni huc. Observa enim quanta industria et

ανθρωπίαν, καὶ δι' αὐτοῦ δεικνύει τοῦ πράγματος, ὅτι δὴ πάντως εἰς ὑπάρχων δημιουργός, οὐ μόνοις ἀνδράσι τὴν διὰ πίστεως ἀπονέμει ζωὴν, ἀλλὰ καὶ τὸ θῆλυ πρὸς αὐτὴν σαγηνεύει γένος. Κερδαινέτω πάλιν καὶ τοῦτο πρὸς ὑπογραμμὸν ὁ διδάσκων ἐν ἐκκλησίαις, καὶ μὴ παραιτείσθω γυναῖκας ὠφελεῖν. Οὐ γὰρ θελήμασι τοῖς ἰδίοις, ἀλλὰ τῇ τοῦ κηρύγματ τος χρεία δεῖ πάντως ἀκολουθεῖν. Οὐδεὶς μέντοι εἶπε· Τί λαλεῖς, ἢ τί ζητεῖς μετ' αὐτῆς ; Μαθητῶν ἦν ἔργον ἐπιστημόνων, καὶ τὴν πρέπου σαν τῷ διδασκάλῳ τιμὴν περισώζειν εἰδότων, μή περιέργοις ἐρωτήσεσιν εἰς ἐκτόπους δοκεῖν ὑπονοίας ἀποδημεῖν, ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει, αἰδοῖ δὲ μᾶλ- λον, καὶ φόβῳ τὴν μὲν γλῶτταν εἴργειν οδόντων ἐν· τὸς, περιμένειν δὲ μᾶλλον αὐτομολοῦντα πρὸς λόγους Β τὸν κύριον, καὶ ἐθελούσιον αὐτοῖς περιτιθέντα τὴν ἐξήγησιν. Θαυμαστέον τοιγαροῦν διὰ τούτων ἐφ' ἡμερότητι μὲν τὸν Χριστὸν, ἐπὶ δὲ σοφίᾳ καὶ συνέσει τοὺς μαθητάς, καὶ τῇ τοῦ πρέποντος γνώσει. Αφῆκεν οὖν τὴν ὑδρίαν αὐτῆς ἡ γυνὴ, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν. Κρείττων ήδη καὶ ὑψηλοτέρα φαίνεται τῶν εἰς τὸ σώμα φροντίδων, ἡ κατὰ τὴν χθὲς καὶ τρίτην που λύανδρος οὖσα γυνή, καὶ ἡ ψυχραῖς πολλάκις εὐάλω- τος ἡδοναῖς . πλεονεκτεῖ τῆς σαρκὸς τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης χρείαν, δίψης τε ὁμοῦ, καὶ ποτῶν ἀλογή- σασα, πρὸς ἑτέραν ἕξιν διὰ τῆς πίστεως ἀνεχαλκεύετο. Αγάπην δὲ παραχρῆμα τὴν καλλίστην πασῶν ἀρε- τὴν, καὶ τὸν φιλάλληλον μελετῶσα τρόπον, ὅπερ αὐτῇ πέφηνεν ἀγαθόν, τοῦτο καὶ ἑτέροις ἐξαγγέλλουσα γοργῶς δρόμῳ τῷ πρὸς τὴν πόλιν συντείνεται. Υπ εφώνει γὰρ ἐν αὐτῇ, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὁ Σωτὴρ, καὶ λεληθότως, κατὰ τὸν νοῦν ἐψιθύριζε λέγωνο Δω ρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. » Μανθάνωμεν διὰ τού- του, μὴ ζηλοῦν μὲν ἐκεῖνον τὸν ὀκνόφιλον τὸν οἰκέ την, διά τε τοῦτο εἰς γῆν καταχωννύντα τὸ τάλαντον, ἐπεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸ σπουδάζωμεν. Ο δή καὶ ὁρῶσα καλῶς ἡ πολυθρύλλητος αὕτη γυνή, κοι- νοποιεῖται τοῖς ἄλλοις τὸ προσπεσὸν ἀγαθὸν, ὕδωρ μὲν, ὅπερ ἦν ἀρυσαμένη, τῶν πηγαίων οὐκέτι λαβοῦσα μαστῶν, οὐδὲ τὴν ἐκ γῆς ὑδρίαν οἴκοι πάλιν ἀποκο- μίζουσα, θείᾳ δὲ μᾶλλον καὶ οὐρανίω χάριτι, καὶ παντόφῳ τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίᾳ τὰς τῆς διανοίας ὑποθήκας ἐμπλήσασα. Ιστέον ἐντεῦθεν, ὡς ἐν τύπῳ πάλιν καὶ γραφῇ, ὅτι μικρῶν δὴ λίαν ὑπερφρονοῦν τες, καὶ σωματικών, πολλαπλασίονά τε καὶ ἀμείνῳ παρὰ Θεοῦ ληψόμεθα. Τί γὰρ ὕδωρ τὸ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς πρὸς τὴν ἄνωθεν σύνεσιν ; Καὶ λέγει τοῖς ἀνθρώποις· Δεῦτε, ἴδετε ἄνθρω πον, ὃς εἶπε πάντα, ὅσα ἐποίησα· μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός ; Ο παραδόξου μεταβολῆς, ὦ μεγάλης ὄντως, καὶ θεοπρεπούς ἰσχύος, ἐπ' ἀῤῥήτῳ διαφανοῦς τῷ θαύ- ματι ! Τεχνίτης ήδη πρὸς λόγους και μυσταγωγός, ἡ συνιεῖσα μὲν οὐδὲν τῶν ἐν ἀρχῇ λεγομένων, διὰ δὲ τοῦτο δικαίως ἀκούσασα · « Υπαγε, φώνησόν σου τὸν ἄνδρα, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε. » Ορα γὰρ ὅπως ἐντέ- Ει IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. fdem tribuit, sed et femineum genus ad eam con- vertit. Hoc sibi rursus exemplum habeat quicun- que doctoris partes agit in ecclesiis, nec prodesse renuat mulieribus. Non enim voluntatem suam, sed prædicationis utilitatem sequi oportet. A unus omnino sit opifes non solis viris vitam per C “ 1V, 27. Nemo tamen dixit: Quid quæris aut quid loqueris cum illa? Prudentium discipulorum erat, et magistro de- bitum honorem servantium, non superfluis quæ- stionibus in absurdas suspiciones abire quod cum muliere loqueretur, sed pudore potius ac metu linguam intra dentes concludere, et exspectare dum magister loqueretur, ejusque rei causam ul- tro aperiret. Mirari ergo debemus hic Christum ob mansuetudinem; discipulos autem ob sapien- tiam atque prudentiam, et decori notitiam. IV, 28. Reliquit ergo hydriam suam mulier, et abiit in civitatem. Victrix corporeæ curæ jam videtur illa heri ac nudiustertius multorum virorum uxor, et quæ stul- tis voluptatibus sæpe succubuerat, carnis usum necessarium defraudat, simulque sitim et potum as- pernata in aliumn statum per fidem reformatur. Statim vero charitatem virtutum optimam, mu- tuumque amorem amplexa, quod sibi oblatum est bonum, citato in urbem cursu studiose annuntiat. Inclamabat enim ei, ut credibile est, et in animum clam insusurrabat, dicens: • Gratis accepistis, gratis date '. . Hinc discamnus non esse nobis imi- tandum ignavum illum servum qui talentum humi defodit, sed illud exercere conemur. Quod cele berrima hæc mulier egregie præstat, quæ bonum sibi oblatum aliis communicat,- quam hactenus hauserat aquam non jam e scaturigine hauriens, neque terrestrem hydriam domum denuo repor- tans, sed divina potius ac cœlesti gratia, sapien- tissimaque Salvatoris doctrina mentem plenam gerens. Hinc rursus tanquam in figura et tabula observandum est, exiguis admodum et corporeis neglectis multo copiosiora et meliora nos a Deo D percepturos. Quid enim est aqua de terra, si cum intelligentia quæ superne venit, comparetur? Matth. x, 8. • Matth. XXV, seqq. 1V, 29. dicit illis hominibus: Venile et videle hominem, qui dixit mihi omnia quæcunque feci : numquid ipse est Christus? O inopinatam mutationem! o magnam profecto divinamque virtutem, quæ ineffabili miraculo pa- tescit! Docet demum et alios initiat illa, quæ nihik capiebat, eorum quæ principio dicebantur, quæque idcirco jure audierat : • Vade, voca virum tuum, et veni huc. Observa enim quanta industria et

ανθρωπίαν, καὶ δι' αὐτοῦ δεικνύει τοῦ πράγματος, ὅτι δὴ πάντως εἰς ὑπάρχων δημιουργός, οὐ μόνοις ἀνδράσι τὴν διὰ πίστεως ἀπονέμει ζωὴν, ἀλλὰ καὶ τὸ θῆλυ πρὸς αὐτὴν σαγηνεύει γένος. Κερδαινέτω πάλιν καὶ τοῦτο πρὸς ὑπογραμμὸν ὁ διδάσκων ἐν ἐκκλησίαις, καὶ μὴ παραιτείσθω γυναῖκας ὠφελεῖν. Οὐ γὰρ θελήμασι τοῖς ἰδίοις, ἀλλὰ τῇ τοῦ κηρύγματ τος χρεία δεῖ πάντως ἀκολουθεῖν. Οὐδεὶς μέντοι εἶπε· Τί λαλεῖς, ἢ τί ζητεῖς μετ' αὐτῆς ; Μαθητῶν ἦν ἔργον ἐπιστημόνων, καὶ τὴν πρέπου σαν τῷ διδασκάλῳ τιμὴν περισώζειν εἰδότων, μή περιέργοις ἐρωτήσεσιν εἰς ἐκτόπους δοκεῖν ὑπονοίας ἀποδημεῖν, ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει, αἰδοῖ δὲ μᾶλ- λον, καὶ φόβῳ τὴν μὲν γλῶτταν εἴργειν οδόντων ἐν· τὸς, περιμένειν δὲ μᾶλλον αὐτομολοῦντα πρὸς λόγους Β τὸν κύριον, καὶ ἐθελούσιον αὐτοῖς περιτιθέντα τὴν ἐξήγησιν. Θαυμαστέον τοιγαροῦν διὰ τούτων ἐφ' ἡμερότητι μὲν τὸν Χριστὸν, ἐπὶ δὲ σοφίᾳ καὶ συνέσει τοὺς μαθητάς, καὶ τῇ τοῦ πρέποντος γνώσει. Αφῆκεν οὖν τὴν ὑδρίαν αὐτῆς ἡ γυνὴ, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν. Κρείττων ήδη καὶ ὑψηλοτέρα φαίνεται τῶν εἰς τὸ σώμα φροντίδων, ἡ κατὰ τὴν χθὲς καὶ τρίτην που λύανδρος οὖσα γυνή, καὶ ἡ ψυχραῖς πολλάκις εὐάλω- τος ἡδοναῖς . πλεονεκτεῖ τῆς σαρκὸς τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης χρείαν, δίψης τε ὁμοῦ, καὶ ποτῶν ἀλογή- σασα, πρὸς ἑτέραν ἕξιν διὰ τῆς πίστεως ἀνεχαλκεύετο. Αγάπην δὲ παραχρῆμα τὴν καλλίστην πασῶν ἀρε- τὴν, καὶ τὸν φιλάλληλον μελετῶσα τρόπον, ὅπερ αὐτῇ πέφηνεν ἀγαθόν, τοῦτο καὶ ἑτέροις ἐξαγγέλλουσα γοργῶς δρόμῳ τῷ πρὸς τὴν πόλιν συντείνεται. Υπ εφώνει γὰρ ἐν αὐτῇ, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὁ Σωτὴρ, καὶ λεληθότως, κατὰ τὸν νοῦν ἐψιθύριζε λέγωνο Δω ρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. » Μανθάνωμεν διὰ τού- του, μὴ ζηλοῦν μὲν ἐκεῖνον τὸν ὀκνόφιλον τὸν οἰκέ την, διά τε τοῦτο εἰς γῆν καταχωννύντα τὸ τάλαντον, ἐπεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸ σπουδάζωμεν. Ο δή καὶ ὁρῶσα καλῶς ἡ πολυθρύλλητος αὕτη γυνή, κοι- νοποιεῖται τοῖς ἄλλοις τὸ προσπεσὸν ἀγαθὸν, ὕδωρ μὲν, ὅπερ ἦν ἀρυσαμένη, τῶν πηγαίων οὐκέτι λαβοῦσα μαστῶν, οὐδὲ τὴν ἐκ γῆς ὑδρίαν οἴκοι πάλιν ἀποκο- μίζουσα, θείᾳ δὲ μᾶλλον καὶ οὐρανίω χάριτι, καὶ παντόφῳ τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίᾳ τὰς τῆς διανοίας ὑποθήκας ἐμπλήσασα. Ιστέον ἐντεῦθεν, ὡς ἐν τύπῳ πάλιν καὶ γραφῇ, ὅτι μικρῶν δὴ λίαν ὑπερφρονοῦν τες, καὶ σωματικών, πολλαπλασίονά τε καὶ ἀμείνῳ παρὰ Θεοῦ ληψόμεθα. Τί γὰρ ὕδωρ τὸ ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς πρὸς τὴν ἄνωθεν σύνεσιν ; Καὶ λέγει τοῖς ἀνθρώποις· Δεῦτε, ἴδετε ἄνθρω πον, ὃς εἶπε πάντα, ὅσα ἐποίησα· μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός ; Ο παραδόξου μεταβολῆς, ὦ μεγάλης ὄντως, καὶ θεοπρεπούς ἰσχύος, ἐπ' ἀῤῥήτῳ διαφανοῦς τῷ θαύ- ματι ! Τεχνίτης ήδη πρὸς λόγους και μυσταγωγός, ἡ συνιεῖσα μὲν οὐδὲν τῶν ἐν ἀρχῇ λεγομένων, διὰ δὲ τοῦτο δικαίως ἀκούσασα · « Υπαγε, φώνησόν σου τὸν ἄνδρα, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε. » Ορα γὰρ ὅπως ἐντέ- Ει IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. fdem tribuit, sed et femineum genus ad eam con- vertit. Hoc sibi rursus exemplum habeat quicun- que doctoris partes agit in ecclesiis, nec prodesse renuat mulieribus. Non enim voluntatem suam, sed prædicationis utilitatem sequi oportet. A unus omnino sit opifes non solis viris vitam per C “ 1V, 27. Nemo tamen dixit: Quid quæris aut quid loqueris cum illa? Prudentium discipulorum erat, et magistro de- bitum honorem servantium, non superfluis quæ- stionibus in absurdas suspiciones abire quod cum muliere loqueretur, sed pudore potius ac metu linguam intra dentes concludere, et exspectare dum magister loqueretur, ejusque rei causam ul- tro aperiret. Mirari ergo debemus hic Christum ob mansuetudinem; discipulos autem ob sapien- tiam atque prudentiam, et decori notitiam. IV, 28. Reliquit ergo hydriam suam mulier, et abiit in civitatem. Victrix corporeæ curæ jam videtur illa heri ac nudiustertius multorum virorum uxor, et quæ stul- tis voluptatibus sæpe succubuerat, carnis usum necessarium defraudat, simulque sitim et potum as- pernata in aliumn statum per fidem reformatur. Statim vero charitatem virtutum optimam, mu- tuumque amorem amplexa, quod sibi oblatum est bonum, citato in urbem cursu studiose annuntiat. Inclamabat enim ei, ut credibile est, et in animum clam insusurrabat, dicens: • Gratis accepistis, gratis date '. . Hinc discamnus non esse nobis imi- tandum ignavum illum servum qui talentum humi defodit, sed illud exercere conemur. Quod cele berrima hæc mulier egregie præstat, quæ bonum sibi oblatum aliis communicat,- quam hactenus hauserat aquam non jam e scaturigine hauriens, neque terrestrem hydriam domum denuo repor- tans, sed divina potius ac cœlesti gratia, sapien- tissimaque Salvatoris doctrina mentem plenam gerens. Hinc rursus tanquam in figura et tabula observandum est, exiguis admodum et corporeis neglectis multo copiosiora et meliora nos a Deo D percepturos. Quid enim est aqua de terra, si cum intelligentia quæ superne venit, comparetur? Matth. x, 8. • Matth. XXV, seqq. 1V, 29. dicit illis hominibus: Venile et videle hominem, qui dixit mihi omnia quæcunque feci : numquid ipse est Christus? O inopinatam mutationem! o magnam profecto divinamque virtutem, quæ ineffabili miraculo pa- tescit! Docet demum et alios initiat illa, quæ nihik capiebat, eorum quæ principio dicebantur, quæque idcirco jure audierat : • Vade, voca virum tuum, et veni huc. Observa enim quanta industria et

Α χνως τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἐποιεῖτο διάλεξιν. Οὐκ εὐθὺς εὑρηκέναι φησὶ τὸν Χριστὸν, οὐδὲ ἐν πρώτοις ἑαυτῆς εἰσφέρει διήγησιν τὸν Ἰησοῦν· ἡ γὰρ ἂν καὶ διεπτύσθη δικαίως, ὡς πολὺ μὲν τὸ μέτρον τῶν αὐτῇ πρεπόντων ἀναβαίνουσα λόγων, οὐκ ἀγνῶτας δὲ τῶν αὐτῆς τρόπων τοὺς ἀκροωμένους εὑρίσκουσα. Προ- εξευμερίζει τοιγαροῦν τῷ θαύματι, καὶ τῷ παρα- δόξῳ προκαταπλήξασα, λειοτέραν ὥσπερ τῇ πίστει τὴν ὁδὸν ἀπεργάζεται. « Δεῦτε, καὶ ἴδετε, φησί συνετῶς, μονονουχί θερμοτέραις βοῶσα φωναῖς· ἀρ- κέσει καὶ μόνη πρὸς πίστιν ἡ θέα, καὶ πληροφορήσει παρόντας ἀξιολογωτέροις τοῖς θαύμασιν. Ο γὰρ για νώσκων τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεο πρεπὲς ἀξίωμα λαχών, πῶς οὐκ ἐξ ἐξουρίας δραμεί ται πρὸς τὴν ὧν ἂν βούλοιτο πλήρωσιν ; Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς πόλεως, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν. ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις επισυν- Έλεγχος τῆς Ἰουδαίων σκληροκαρδίας ή Σαμα- ρειτῶν εὐπείθεια, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις ἀπάνθρωπον ἐν τῇ τούτων ημερότητι διαφαίνεται. Καὶ ὁράτω πάλιν ὁ φιλομαθὴς τῆς ἐν ἀμφοῖν ἕξεως τὴν διαφο ρὰν, ἵνα δὴ καὶ μάλα δικαίως ἀποθαυμάζῃ τὸν Ἰη-. σοῦν τῆς μὲν τῶν Ἰουδαίων ἀποδημούντα Συναγωγής, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον τοῖς ἀλλογενέσι δωρούμενον. Ἰουδαίοις μὲν γὰρ ὅτι ἤξει καὶ ἐπὶ τίσιν ἀναφανεί ται Χριστὸς, ὁ διὰ Μωσέως διήγγελλε νόμος, προφητ τῶν δὲ ὁ πάνσεμνος ἀνεκήρυττε χορὸς, καὶ μονον- ουχί παρόντα λοιπόν ἐπὶ θύραις ἐπεδείκνυε λέγων· • Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἰδοὺ Κύριος. » Καὶ τελευταῖος ἐπὶ πᾶσιν ὁ μέγας εν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννης, ήδη πεφηνότα, καὶ συνδιαιτώμενον φανερὸν καθίστη λέγων, « Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. » Καὶ τότε πάντων παραδοξότερον, διὰ πολλῶν πραγμάτων, δυνάμεώς τε καὶ ἐξουσίας θεοπρεποῦς ἑαυτὸν ὁ Σωτὴρ ἐξεκάλυπτε. Τί δὴ λοι πὸν ἐπὶ τούτοις οἱ πρὸς ἐκτόπους ἀχάλινοι μελετῶσι βουλάς; Φονῶσιν ἀδίκως, ἐπιβουλεύουσι δυσσεβῶς, φονοῦσι δυστρόπως, γῆς τε καὶ πόλεως τῆς ἑαυτῶν ἐξελαύνουσι τὴν ζωὴν, τὸ φῶς, τὴν ἁπάντων σωτη ρίαν, τὴν εἰς βασιλείαν ὁδὸν, καὶ τῶν πλημμελούντων τὴν ἄφεσιν, τῆς υἱοθεσίας τὸν χορηγόν. Διὰ τοῦτο δικαίως ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσα- λήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτὴν, ποσάκις ἠθέλησα άγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Σαμαρεῖται δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἀναφαίνονται κρείττονες, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς δυσμάθειαν ταῖς εὐπειθείαις νικήσαντες, ἑνὸς καὶ μόνου κατακούσαν τες θαύματος, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, οὐ ταῖς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπεπεισμένοι φωναῖς, οὐ Μωσαϊκοῖς κηρύγμασιν, ἢ ταῖς Ἰωάννου δακτυ- λοδειξίαις, ἀλλὰ μιᾶς αὐτοῖς ἐξηγουμένης, καὶ τοῦτο ἁμαρτωλοῦ γυναικός. Εὐλόγως τοιγαροῦν τὴν ἐπ' αὐτοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀποθαυμάζοντες ψῆφον, καὶ ἡμεῖς ἀναφθεγξώμεθα· « Δίκαιος εἶ, Κύριε, καὶ εὐ- θεῖα ἡ κρίσις σου. » • . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arte Samaritanos alloquatur. Non continuo dicit se Christum invenisse, nec statim de Jesu narra- Lionem suam orditur: certe enim despecta fuisset, nec immerito, ut quæ longe ultra quam ejus con- ditionem decebat saperet, nec morum suorum ignaros auditores haberet. Prius ergo faciles eos ad credendum reddit miraculo, iisque inusitato eventu attonitis, planius quodammodo dei iter efficit. c Venite, et videte », inquit, vehementiori voce tantum non inclamans. Ad fidem, satis erit vel ipsius rei inspectio, majoribusque miraculis præsentes confirmabimini. Nam qui cordium se- creta novit, et hac ingenti ac divina dignitate est præditus, quomodo non plenis, ut aiunt, velis fe- retur ad ea peragenda quæ velit ? IV, 30. Exierunt ergo de civitate, et venie- B bant ad eum. C " Judæorum duritiem Samaritanorum facilitas ar- guit, et illorum crudelitas in istorum humanitate elucet. Hic rursum discendi studiosus observet quanta sit in utrisque morum discrepantia, ut certe non immerito miretur Jesum recedentem a Judæo- rum Synagoga, et alienigenis seipsum largientem. Quod enim Judæis venturus esset Christus, et quas ob res appariturus esset, Mosaica lex denun- tiabat, et gravissimus ille prophetarum chorus prædicabat, atque ipsis propemodum foribus adesse demonstrabat, dicens : « Ecce Deus noster, ecce Dominus. Et postremus omnium magnus ille inter natos mulierum Joannes, præsentem jam et conversantem monstrabat, dicens : . Ecce Aguus Dei, qui tollit peccatum mundi '. › Et quod om- nem admirationem superat, multorum operum vi ac potestate divina seipsum Salvator revelabat. Quid igitur illi ad nefaria consilia præcipites ma- chinantur? Mortem ejus injuste appetunt, insidian- tar impie, cædem crudeliter machinantur, et de terra ac civitate sua ejiciunt vitam, lumen, illam omnium salutem, viam regui, et peccatorum re- missionem, atque adoptionis in Del Alios largito- rem. Quocirca Salvator jure dicebat: • Jerusa- lem, Jerusalem, quæ occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt: quoties volui congregare filios tuos, quomodo gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis do- D nius vestra deserta 10. › Samaritani vero Judæorum vecordia videntur potiores, quorum duritiem faci- lilate sua vincentes, uno duntaxat audito miraculo confestim ad Jesum accurrunt, non sanctorum prophetarum vocibus inducti, non Mosaicis præco- niis, aut Joannis indicatione, sed unius ejusque peccatricis mulierculæ narratione. Jure itaque Servatoris in eos admirantes sententiam, exclame- mus : e Justus es, Domine, et rectum judicium Luum 1. , Isa. XL, 9. • Joan. 1, 29. Matth. xxi, 37, 38. Psal. CXVIII, 137.

Α χνως τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἐποιεῖτο διάλεξιν. Οὐκ εὐθὺς εὑρηκέναι φησὶ τὸν Χριστὸν, οὐδὲ ἐν πρώτοις ἑαυτῆς εἰσφέρει διήγησιν τὸν Ἰησοῦν· ἡ γὰρ ἂν καὶ διεπτύσθη δικαίως, ὡς πολὺ μὲν τὸ μέτρον τῶν αὐτῇ πρεπόντων ἀναβαίνουσα λόγων, οὐκ ἀγνῶτας δὲ τῶν αὐτῆς τρόπων τοὺς ἀκροωμένους εὑρίσκουσα. Προ- εξευμερίζει τοιγαροῦν τῷ θαύματι, καὶ τῷ παρα- δόξῳ προκαταπλήξασα, λειοτέραν ὥσπερ τῇ πίστει τὴν ὁδὸν ἀπεργάζεται. « Δεῦτε, καὶ ἴδετε, φησί συνετῶς, μονονουχί θερμοτέραις βοῶσα φωναῖς· ἀρ- κέσει καὶ μόνη πρὸς πίστιν ἡ θέα, καὶ πληροφορήσει παρόντας ἀξιολογωτέροις τοῖς θαύμασιν. Ο γὰρ για νώσκων τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεο πρεπὲς ἀξίωμα λαχών, πῶς οὐκ ἐξ ἐξουρίας δραμεί ται πρὸς τὴν ὧν ἂν βούλοιτο πλήρωσιν ; Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς πόλεως, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν. ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις επισυν- Έλεγχος τῆς Ἰουδαίων σκληροκαρδίας ή Σαμα- ρειτῶν εὐπείθεια, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις ἀπάνθρωπον ἐν τῇ τούτων ημερότητι διαφαίνεται. Καὶ ὁράτω πάλιν ὁ φιλομαθὴς τῆς ἐν ἀμφοῖν ἕξεως τὴν διαφο ρὰν, ἵνα δὴ καὶ μάλα δικαίως ἀποθαυμάζῃ τὸν Ἰη-. σοῦν τῆς μὲν τῶν Ἰουδαίων ἀποδημούντα Συναγωγής, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον τοῖς ἀλλογενέσι δωρούμενον. Ἰουδαίοις μὲν γὰρ ὅτι ἤξει καὶ ἐπὶ τίσιν ἀναφανεί ται Χριστὸς, ὁ διὰ Μωσέως διήγγελλε νόμος, προφητ τῶν δὲ ὁ πάνσεμνος ἀνεκήρυττε χορὸς, καὶ μονον- ουχί παρόντα λοιπόν ἐπὶ θύραις ἐπεδείκνυε λέγων· • Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἰδοὺ Κύριος. » Καὶ τελευταῖος ἐπὶ πᾶσιν ὁ μέγας εν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννης, ήδη πεφηνότα, καὶ συνδιαιτώμενον φανερὸν καθίστη λέγων, « Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. » Καὶ τότε πάντων παραδοξότερον, διὰ πολλῶν πραγμάτων, δυνάμεώς τε καὶ ἐξουσίας θεοπρεποῦς ἑαυτὸν ὁ Σωτὴρ ἐξεκάλυπτε. Τί δὴ λοι πὸν ἐπὶ τούτοις οἱ πρὸς ἐκτόπους ἀχάλινοι μελετῶσι βουλάς; Φονῶσιν ἀδίκως, ἐπιβουλεύουσι δυσσεβῶς, φονοῦσι δυστρόπως, γῆς τε καὶ πόλεως τῆς ἑαυτῶν ἐξελαύνουσι τὴν ζωὴν, τὸ φῶς, τὴν ἁπάντων σωτη ρίαν, τὴν εἰς βασιλείαν ὁδὸν, καὶ τῶν πλημμελούντων τὴν ἄφεσιν, τῆς υἱοθεσίας τὸν χορηγόν. Διὰ τοῦτο δικαίως ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσα- λήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτὴν, ποσάκις ἠθέλησα άγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Σαμαρεῖται δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἀναφαίνονται κρείττονες, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς δυσμάθειαν ταῖς εὐπειθείαις νικήσαντες, ἑνὸς καὶ μόνου κατακούσαν τες θαύματος, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, οὐ ταῖς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπεπεισμένοι φωναῖς, οὐ Μωσαϊκοῖς κηρύγμασιν, ἢ ταῖς Ἰωάννου δακτυ- λοδειξίαις, ἀλλὰ μιᾶς αὐτοῖς ἐξηγουμένης, καὶ τοῦτο ἁμαρτωλοῦ γυναικός. Εὐλόγως τοιγαροῦν τὴν ἐπ' αὐτοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀποθαυμάζοντες ψῆφον, καὶ ἡμεῖς ἀναφθεγξώμεθα· « Δίκαιος εἶ, Κύριε, καὶ εὐ- θεῖα ἡ κρίσις σου. » • . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arte Samaritanos alloquatur. Non continuo dicit se Christum invenisse, nec statim de Jesu narra- Lionem suam orditur: certe enim despecta fuisset, nec immerito, ut quæ longe ultra quam ejus con- ditionem decebat saperet, nec morum suorum ignaros auditores haberet. Prius ergo faciles eos ad credendum reddit miraculo, iisque inusitato eventu attonitis, planius quodammodo dei iter efficit. c Venite, et videte », inquit, vehementiori voce tantum non inclamans. Ad fidem, satis erit vel ipsius rei inspectio, majoribusque miraculis præsentes confirmabimini. Nam qui cordium se- creta novit, et hac ingenti ac divina dignitate est præditus, quomodo non plenis, ut aiunt, velis fe- retur ad ea peragenda quæ velit ? IV, 30. Exierunt ergo de civitate, et venie- B bant ad eum. C " Judæorum duritiem Samaritanorum facilitas ar- guit, et illorum crudelitas in istorum humanitate elucet. Hic rursum discendi studiosus observet quanta sit in utrisque morum discrepantia, ut certe non immerito miretur Jesum recedentem a Judæo- rum Synagoga, et alienigenis seipsum largientem. Quod enim Judæis venturus esset Christus, et quas ob res appariturus esset, Mosaica lex denun- tiabat, et gravissimus ille prophetarum chorus prædicabat, atque ipsis propemodum foribus adesse demonstrabat, dicens : « Ecce Deus noster, ecce Dominus. Et postremus omnium magnus ille inter natos mulierum Joannes, præsentem jam et conversantem monstrabat, dicens : . Ecce Aguus Dei, qui tollit peccatum mundi '. › Et quod om- nem admirationem superat, multorum operum vi ac potestate divina seipsum Salvator revelabat. Quid igitur illi ad nefaria consilia præcipites ma- chinantur? Mortem ejus injuste appetunt, insidian- tar impie, cædem crudeliter machinantur, et de terra ac civitate sua ejiciunt vitam, lumen, illam omnium salutem, viam regui, et peccatorum re- missionem, atque adoptionis in Del Alios largito- rem. Quocirca Salvator jure dicebat: • Jerusa- lem, Jerusalem, quæ occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt: quoties volui congregare filios tuos, quomodo gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis do- D nius vestra deserta 10. › Samaritani vero Judæorum vecordia videntur potiores, quorum duritiem faci- lilate sua vincentes, uno duntaxat audito miraculo confestim ad Jesum accurrunt, non sanctorum prophetarum vocibus inducti, non Mosaicis præco- niis, aut Joannis indicatione, sed unius ejusque peccatricis mulierculæ narratione. Jure itaque Servatoris in eos admirantes sententiam, exclame- mus : e Justus es, Domine, et rectum judicium Luum 1. , Isa. XL, 9. • Joan. 1, 29. Matth. xxi, 37, 38. Psal. CXVIII, 137.

Α χνως τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἐποιεῖτο διάλεξιν. Οὐκ εὐθὺς εὑρηκέναι φησὶ τὸν Χριστὸν, οὐδὲ ἐν πρώτοις ἑαυτῆς εἰσφέρει διήγησιν τὸν Ἰησοῦν· ἡ γὰρ ἂν καὶ διεπτύσθη δικαίως, ὡς πολὺ μὲν τὸ μέτρον τῶν αὐτῇ πρεπόντων ἀναβαίνουσα λόγων, οὐκ ἀγνῶτας δὲ τῶν αὐτῆς τρόπων τοὺς ἀκροωμένους εὑρίσκουσα. Προ- εξευμερίζει τοιγαροῦν τῷ θαύματι, καὶ τῷ παρα- δόξῳ προκαταπλήξασα, λειοτέραν ὥσπερ τῇ πίστει τὴν ὁδὸν ἀπεργάζεται. « Δεῦτε, καὶ ἴδετε, φησί συνετῶς, μονονουχί θερμοτέραις βοῶσα φωναῖς· ἀρ- κέσει καὶ μόνη πρὸς πίστιν ἡ θέα, καὶ πληροφορήσει παρόντας ἀξιολογωτέροις τοῖς θαύμασιν. Ο γὰρ για νώσκων τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεο πρεπὲς ἀξίωμα λαχών, πῶς οὐκ ἐξ ἐξουρίας δραμεί ται πρὸς τὴν ὧν ἂν βούλοιτο πλήρωσιν ; Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς πόλεως, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν. ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις επισυν- Έλεγχος τῆς Ἰουδαίων σκληροκαρδίας ή Σαμα- ρειτῶν εὐπείθεια, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις ἀπάνθρωπον ἐν τῇ τούτων ημερότητι διαφαίνεται. Καὶ ὁράτω πάλιν ὁ φιλομαθὴς τῆς ἐν ἀμφοῖν ἕξεως τὴν διαφο ρὰν, ἵνα δὴ καὶ μάλα δικαίως ἀποθαυμάζῃ τὸν Ἰη-. σοῦν τῆς μὲν τῶν Ἰουδαίων ἀποδημούντα Συναγωγής, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον τοῖς ἀλλογενέσι δωρούμενον. Ἰουδαίοις μὲν γὰρ ὅτι ἤξει καὶ ἐπὶ τίσιν ἀναφανεί ται Χριστὸς, ὁ διὰ Μωσέως διήγγελλε νόμος, προφητ τῶν δὲ ὁ πάνσεμνος ἀνεκήρυττε χορὸς, καὶ μονον- ουχί παρόντα λοιπόν ἐπὶ θύραις ἐπεδείκνυε λέγων· • Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἰδοὺ Κύριος. » Καὶ τελευταῖος ἐπὶ πᾶσιν ὁ μέγας εν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννης, ήδη πεφηνότα, καὶ συνδιαιτώμενον φανερὸν καθίστη λέγων, « Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. » Καὶ τότε πάντων παραδοξότερον, διὰ πολλῶν πραγμάτων, δυνάμεώς τε καὶ ἐξουσίας θεοπρεποῦς ἑαυτὸν ὁ Σωτὴρ ἐξεκάλυπτε. Τί δὴ λοι πὸν ἐπὶ τούτοις οἱ πρὸς ἐκτόπους ἀχάλινοι μελετῶσι βουλάς; Φονῶσιν ἀδίκως, ἐπιβουλεύουσι δυσσεβῶς, φονοῦσι δυστρόπως, γῆς τε καὶ πόλεως τῆς ἑαυτῶν ἐξελαύνουσι τὴν ζωὴν, τὸ φῶς, τὴν ἁπάντων σωτη ρίαν, τὴν εἰς βασιλείαν ὁδὸν, καὶ τῶν πλημμελούντων τὴν ἄφεσιν, τῆς υἱοθεσίας τὸν χορηγόν. Διὰ τοῦτο δικαίως ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσα- λήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτὴν, ποσάκις ἠθέλησα άγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Σαμαρεῖται δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἀναφαίνονται κρείττονες, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς δυσμάθειαν ταῖς εὐπειθείαις νικήσαντες, ἑνὸς καὶ μόνου κατακούσαν τες θαύματος, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, οὐ ταῖς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπεπεισμένοι φωναῖς, οὐ Μωσαϊκοῖς κηρύγμασιν, ἢ ταῖς Ἰωάννου δακτυ- λοδειξίαις, ἀλλὰ μιᾶς αὐτοῖς ἐξηγουμένης, καὶ τοῦτο ἁμαρτωλοῦ γυναικός. Εὐλόγως τοιγαροῦν τὴν ἐπ' αὐτοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀποθαυμάζοντες ψῆφον, καὶ ἡμεῖς ἀναφθεγξώμεθα· « Δίκαιος εἶ, Κύριε, καὶ εὐ- θεῖα ἡ κρίσις σου. » • . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arte Samaritanos alloquatur. Non continuo dicit se Christum invenisse, nec statim de Jesu narra- Lionem suam orditur: certe enim despecta fuisset, nec immerito, ut quæ longe ultra quam ejus con- ditionem decebat saperet, nec morum suorum ignaros auditores haberet. Prius ergo faciles eos ad credendum reddit miraculo, iisque inusitato eventu attonitis, planius quodammodo dei iter efficit. c Venite, et videte », inquit, vehementiori voce tantum non inclamans. Ad fidem, satis erit vel ipsius rei inspectio, majoribusque miraculis præsentes confirmabimini. Nam qui cordium se- creta novit, et hac ingenti ac divina dignitate est præditus, quomodo non plenis, ut aiunt, velis fe- retur ad ea peragenda quæ velit ? IV, 30. Exierunt ergo de civitate, et venie- B bant ad eum. C " Judæorum duritiem Samaritanorum facilitas ar- guit, et illorum crudelitas in istorum humanitate elucet. Hic rursum discendi studiosus observet quanta sit in utrisque morum discrepantia, ut certe non immerito miretur Jesum recedentem a Judæo- rum Synagoga, et alienigenis seipsum largientem. Quod enim Judæis venturus esset Christus, et quas ob res appariturus esset, Mosaica lex denun- tiabat, et gravissimus ille prophetarum chorus prædicabat, atque ipsis propemodum foribus adesse demonstrabat, dicens : « Ecce Deus noster, ecce Dominus. Et postremus omnium magnus ille inter natos mulierum Joannes, præsentem jam et conversantem monstrabat, dicens : . Ecce Aguus Dei, qui tollit peccatum mundi '. › Et quod om- nem admirationem superat, multorum operum vi ac potestate divina seipsum Salvator revelabat. Quid igitur illi ad nefaria consilia præcipites ma- chinantur? Mortem ejus injuste appetunt, insidian- tar impie, cædem crudeliter machinantur, et de terra ac civitate sua ejiciunt vitam, lumen, illam omnium salutem, viam regui, et peccatorum re- missionem, atque adoptionis in Del Alios largito- rem. Quocirca Salvator jure dicebat: • Jerusa- lem, Jerusalem, quæ occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt: quoties volui congregare filios tuos, quomodo gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis do- D nius vestra deserta 10. › Samaritani vero Judæorum vecordia videntur potiores, quorum duritiem faci- lilate sua vincentes, uno duntaxat audito miraculo confestim ad Jesum accurrunt, non sanctorum prophetarum vocibus inducti, non Mosaicis præco- niis, aut Joannis indicatione, sed unius ejusque peccatricis mulierculæ narratione. Jure itaque Servatoris in eos admirantes sententiam, exclame- mus : e Justus es, Domine, et rectum judicium Luum 1. , Isa. XL, 9. • Joan. 1, 29. Matth. xxi, 37, 38. Psal. CXVIII, 137.

Α χνως τὴν πρὸς Σαμαρείτας ἐποιεῖτο διάλεξιν. Οὐκ εὐθὺς εὑρηκέναι φησὶ τὸν Χριστὸν, οὐδὲ ἐν πρώτοις ἑαυτῆς εἰσφέρει διήγησιν τὸν Ἰησοῦν· ἡ γὰρ ἂν καὶ διεπτύσθη δικαίως, ὡς πολὺ μὲν τὸ μέτρον τῶν αὐτῇ πρεπόντων ἀναβαίνουσα λόγων, οὐκ ἀγνῶτας δὲ τῶν αὐτῆς τρόπων τοὺς ἀκροωμένους εὑρίσκουσα. Προ- εξευμερίζει τοιγαροῦν τῷ θαύματι, καὶ τῷ παρα- δόξῳ προκαταπλήξασα, λειοτέραν ὥσπερ τῇ πίστει τὴν ὁδὸν ἀπεργάζεται. « Δεῦτε, καὶ ἴδετε, φησί συνετῶς, μονονουχί θερμοτέραις βοῶσα φωναῖς· ἀρ- κέσει καὶ μόνη πρὸς πίστιν ἡ θέα, καὶ πληροφορήσει παρόντας ἀξιολογωτέροις τοῖς θαύμασιν. Ο γὰρ για νώσκων τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεο πρεπὲς ἀξίωμα λαχών, πῶς οὐκ ἐξ ἐξουρίας δραμεί ται πρὸς τὴν ὧν ἂν βούλοιτο πλήρωσιν ; Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς πόλεως, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν. ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις επισυν- Έλεγχος τῆς Ἰουδαίων σκληροκαρδίας ή Σαμα- ρειτῶν εὐπείθεια, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις ἀπάνθρωπον ἐν τῇ τούτων ημερότητι διαφαίνεται. Καὶ ὁράτω πάλιν ὁ φιλομαθὴς τῆς ἐν ἀμφοῖν ἕξεως τὴν διαφο ρὰν, ἵνα δὴ καὶ μάλα δικαίως ἀποθαυμάζῃ τὸν Ἰη-. σοῦν τῆς μὲν τῶν Ἰουδαίων ἀποδημούντα Συναγωγής, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον τοῖς ἀλλογενέσι δωρούμενον. Ἰουδαίοις μὲν γὰρ ὅτι ἤξει καὶ ἐπὶ τίσιν ἀναφανεί ται Χριστὸς, ὁ διὰ Μωσέως διήγγελλε νόμος, προφητ τῶν δὲ ὁ πάνσεμνος ἀνεκήρυττε χορὸς, καὶ μονον- ουχί παρόντα λοιπόν ἐπὶ θύραις ἐπεδείκνυε λέγων· • Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἰδοὺ Κύριος. » Καὶ τελευταῖος ἐπὶ πᾶσιν ὁ μέγας εν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννης, ήδη πεφηνότα, καὶ συνδιαιτώμενον φανερὸν καθίστη λέγων, « Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. » Καὶ τότε πάντων παραδοξότερον, διὰ πολλῶν πραγμάτων, δυνάμεώς τε καὶ ἐξουσίας θεοπρεποῦς ἑαυτὸν ὁ Σωτὴρ ἐξεκάλυπτε. Τί δὴ λοι πὸν ἐπὶ τούτοις οἱ πρὸς ἐκτόπους ἀχάλινοι μελετῶσι βουλάς; Φονῶσιν ἀδίκως, ἐπιβουλεύουσι δυσσεβῶς, φονοῦσι δυστρόπως, γῆς τε καὶ πόλεως τῆς ἑαυτῶν ἐξελαύνουσι τὴν ζωὴν, τὸ φῶς, τὴν ἁπάντων σωτη ρίαν, τὴν εἰς βασιλείαν ὁδὸν, καὶ τῶν πλημμελούντων τὴν ἄφεσιν, τῆς υἱοθεσίας τὸν χορηγόν. Διὰ τοῦτο δικαίως ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσα- λήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτὴν, ποσάκις ἠθέλησα άγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε ; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Σαμαρεῖται δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἀναφαίνονται κρείττονες, καὶ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς δυσμάθειαν ταῖς εὐπειθείαις νικήσαντες, ἑνὸς καὶ μόνου κατακούσαν τες θαύματος, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, οὐ ταῖς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπεπεισμένοι φωναῖς, οὐ Μωσαϊκοῖς κηρύγμασιν, ἢ ταῖς Ἰωάννου δακτυ- λοδειξίαις, ἀλλὰ μιᾶς αὐτοῖς ἐξηγουμένης, καὶ τοῦτο ἁμαρτωλοῦ γυναικός. Εὐλόγως τοιγαροῦν τὴν ἐπ' αὐτοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀποθαυμάζοντες ψῆφον, καὶ ἡμεῖς ἀναφθεγξώμεθα· « Δίκαιος εἶ, Κύριε, καὶ εὐ- θεῖα ἡ κρίσις σου. » • . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arte Samaritanos alloquatur. Non continuo dicit se Christum invenisse, nec statim de Jesu narra- Lionem suam orditur: certe enim despecta fuisset, nec immerito, ut quæ longe ultra quam ejus con- ditionem decebat saperet, nec morum suorum ignaros auditores haberet. Prius ergo faciles eos ad credendum reddit miraculo, iisque inusitato eventu attonitis, planius quodammodo dei iter efficit. c Venite, et videte », inquit, vehementiori voce tantum non inclamans. Ad fidem, satis erit vel ipsius rei inspectio, majoribusque miraculis præsentes confirmabimini. Nam qui cordium se- creta novit, et hac ingenti ac divina dignitate est præditus, quomodo non plenis, ut aiunt, velis fe- retur ad ea peragenda quæ velit ? IV, 30. Exierunt ergo de civitate, et venie- B bant ad eum. C " Judæorum duritiem Samaritanorum facilitas ar- guit, et illorum crudelitas in istorum humanitate elucet. Hic rursum discendi studiosus observet quanta sit in utrisque morum discrepantia, ut certe non immerito miretur Jesum recedentem a Judæo- rum Synagoga, et alienigenis seipsum largientem. Quod enim Judæis venturus esset Christus, et quas ob res appariturus esset, Mosaica lex denun- tiabat, et gravissimus ille prophetarum chorus prædicabat, atque ipsis propemodum foribus adesse demonstrabat, dicens : « Ecce Deus noster, ecce Dominus. Et postremus omnium magnus ille inter natos mulierum Joannes, præsentem jam et conversantem monstrabat, dicens : . Ecce Aguus Dei, qui tollit peccatum mundi '. › Et quod om- nem admirationem superat, multorum operum vi ac potestate divina seipsum Salvator revelabat. Quid igitur illi ad nefaria consilia præcipites ma- chinantur? Mortem ejus injuste appetunt, insidian- tar impie, cædem crudeliter machinantur, et de terra ac civitate sua ejiciunt vitam, lumen, illam omnium salutem, viam regui, et peccatorum re- missionem, atque adoptionis in Del Alios largito- rem. Quocirca Salvator jure dicebat: • Jerusa- lem, Jerusalem, quæ occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt: quoties volui congregare filios tuos, quomodo gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis do- D nius vestra deserta 10. › Samaritani vero Judæorum vecordia videntur potiores, quorum duritiem faci- lilate sua vincentes, uno duntaxat audito miraculo confestim ad Jesum accurrunt, non sanctorum prophetarum vocibus inducti, non Mosaicis præco- niis, aut Joannis indicatione, sed unius ejusque peccatricis mulierculæ narratione. Jure itaque Servatoris in eos admirantes sententiam, exclame- mus : e Justus es, Domine, et rectum judicium Luum 1. , Isa. XL, 9. • Joan. 1, 29. Matth. xxi, 37, 38. Psal. CXVIII, 137.

Α λειῶσαι αὐτοῦ τὸ ἔργον, τῆς μὲν ἀποστολικῆς λει Ει τουργείας διαγράφει τὸ ἐπιτήδευμα. Ποταποὶ δὲ τὴν ἕξιν ὑπάρχειν ὀφείλουσι καταμηνύει σαφῶς. Συντε τάσθαι γὰρ δὴ κατὰ τὸ εἰκὸς, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐπὶ μόνοις τοῖς διδασκαλικοῖς φροντίσμασι, δεῖν δὲ τοσοῦ τον ἀποφοιτᾷν τῆς εἰς σάρκα τρυφῆς, ὡς μηδ' αὐτὴν προσίεσθαι τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης θεραπείαν, διὰ μόνην ἐπιτελουμένην τὴν τοῦ τεθνάναι παραίτησιν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πρὸς τὸ παρὸν, ὡς εἰς τύπον, καὶ υπογραμμὸν ἀποστολικῆς συντείνοντα πολιτείας. Εἰ δὲ χρὴ τοῖς εἰρημένοις καὶ δογματικώτερον προσ- βαλόντας εἰπεῖν, ἀπεστάλθαι φησί, δῆλον δὲ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἢ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον, καθ᾽ ἦν ἐπέλαμψε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκός, εὐδοκίᾳ καὶ συναινέσει τοῦ Πατρὸς, ἢ ὡς Λόγος ἐκ Β τοῦ γεννήσαντος νοῦ προκύπτων τρόπον τινὰ, καὶ τὸ δόξαν ἀποπληρῶν, οὐχ ὡς ἀλλοτρίων θελημάτων πα- ραληφθεὶς ὑπουργός, ἀλλ' αὐτὸς ὑπάρχων καὶ Λόγος ὁ ζῶν, καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς ἐναργέστατον, ἑτοι μως διασώζων τοὺς ἀπολωλότας. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, καὶ τοῦ πεπομφότος αὐτὸν εἶναι τὸ ἔργον εἰπὼν, αὐτὸς ὁρᾶται τελειωτής. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι· ὅτι γὰρ καὶ λόγος, καὶ βουλή, καὶ θέλημα, καὶ δύναμις τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, εἶναι μὲν ἅπασι νομίζω καταφανές· λυπεῖ δὲ οὐδὲν καὶ ἀπὸ τῆς θείας πιστώσασθαι Γραφῆς. Οὐκοῦν ὁράτω μέν τις υπάρχοντα Λόγον ἐν τῷ· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. » Οράτω βουλὴν ἐν τῷ λέγειν, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν Μελῳδόν· « Ἐν τῇ βουλῇ μου ὠδήγησάς με. » Οράτω θέλημα πάλιν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παράσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν. » Νευροῖ γὰρ τῶν ἁγίων τὸ κάλ λος, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἅπασαν ἀρετῆς εὐεξίαν, τὸ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατον θέλημα τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν ὁ Υιός. Οτι γάρ ἐστι καὶ δύναμις, πάλιν ἐντεῦθεν συνήσεις· ο Εντειλαι, φησὶν, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου, δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο, ὅ κατειργάσω ἡμῖν.» Ὁρᾶς ἐν τούτοις ἀκριβῶς εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρός, σαρκωθεῖσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, ἵνα δυναμώσῃ τοῦτο, ὅπερ ἡμῖν κατηρτίσατο σῶμα. Εἰ μὴ γὰρ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐδ' ἂν ὅλως τὴν ἀπὸ φθορᾶς ἀσθένειαν ἡ τῆς σαρκὸς ἀπεδύσατο φύσις. Αὐτὸς τοιγαροῦν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς τὸ ἀγαθὸν τοῦ Πατρὸς θέλημα, τελειοῖ τὸ ἔργον αὐτοῦ, σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν δωρούμενος. Αλλ' ἐρεῖ τις πρὸς τοῦτο τυχόν· Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τὸ θέ λημα τοῦ Πατρὸς, ποῖον ἀπεστάλη πληρώσων θέλημα; Δεῖ γὰρ ἕτερον εἶναι παρὰ τὸν πληροῦντα τὸ πληρού μενον. Τί οὖν ἄρα πρὸς τοῦτό φαμεν ; Απαιτεῖ μὲν ὄντως τῶν ὀνομάτων ἡ θέσις τῶν σημαινομένων τὴν ἑτερότητα, ἀδιαφορεῖ δὲ πολλάκις ἐπὶ Θεοῦ, καὶ τὸ ἀκριβὲς ἐν τούτοις ὁ τῆς ἀνωτάτω φύσεως παραιτεί ται λόγος. Λαλεῖται γὰρ τὰ περὶ αὐτῆς, οὐχ ὡς ἔχει πάντως ἀληθείας, ἀλλ' ὅπως ἂν δύναιτο διερμηνεύειν ἡ γλῶττα, καὶ οἷς κατακροάσθαι τὸ ἀνθρώπινον. Ο γὰρ ἐν αἰνίγματι βλέπων, ἐν αἰνίγματι καὶ λαλεῖ. ΙΣΙΣ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. enim cura intentos illos esse duntaxat oportet, et a carnis deliciis in tantum recedere, ut ne necessa- rium quidem obsequium admittant quod ad vitam conservandam exhibetur. Atque hæc dicta quidem sint inpræsentiarum tanquam ad typum et exem- plum apostolicæ vitæ pertinentia. Quod si aliquid magis dogmaticum addendum est iis quæ diximus, ait missum se a Deo et Patre, vel ratione incarna- tionis per quam mundo cum carne illuxit, benepla- cito et nulu Patris, vel ut Verbum ex genitoris mente prodiens quodammodo, et voluntatem suam adimplens, non ut alienæ voluntatis exsecutor assumptus, sed ipse cum sit et Verbum vivens, et manifestissima Patris voluntas, prompte servans eos qui perierunt. Quocirca opus ejus a quo nis- sus est, cum se dixisset, ipse perfector esse vide tur. Omnia enim a Patre per Filium in Spiritu. Filium quippe Verbum, consilium, voluntatem et virtutem esse Patris ¼, nemini, opinor, non est ma- nifestum sed abs re non erit id etiam ex divina Scriptura comprobare. Igitur videbis Verbum esse ex hoc loco : « 1n principio erat Verbum, et Ver bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 15, Videbis consilium, in eo quod ait Psalmista ora- tione ad Deum et Patrem conversa : • In consilio tuo deduxisti me 1, . Videbis voluntatem esse, in co quod ipse dicit : • Domine, in voluntate tua præstitisti decori meo virtutem ". » Roborat enim sanctorum decorem, id est omnem virtutis bonam babitudinem vivens ac subsistens Patris voluntas, hoc est Filius. Virtutem quippe illum esse bine rur- sum intelliges : • Manda, Deus, virtuti tuæ, confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis 48, Vides in bis utique Dei ac Patris beneplacito in- carnatam ejus virtutem, hoc est Filium, ut con- firmaret hoc quod nobis perfecit corpus. Nisi enim habitasset in nobis, profecto ne ipsa quidem carnis natura infirmitatem ex corruptione profectam exu- isset. Cum ergo Filius sit bona Patris voluntas perficit opus ejus, salutem tribuens credentibus in eum. Sed objiciet forsan aliquis: Si Filius ipse est voluntas Patris, quam voluntatem Patris perfe- clurus missus est? Aliud enim esse debet id quod perfcitur ab eo qui perfcit. Quid igitur ad hoc dicimus? Exigit quidem nominum impositio rerum significatarum diversitatem, sed in Deo sæpe id negligitur, et naturæ supremæ ratio accurationem illam respuit. Nec enim ea quæ de ipsa dicuntur ut vere se habent utique exprimuntur, sed pro eo ac potest enarrare lingua, et auris hominis au- dire. Qui enim videt in enigmate, in ænigmale quoque loquitur. Quid enim facies, cum is qui sim- plex est, natura duplex apparebit dicendo de Is- raelitis : « flios suos ducebant per ignem, quod non mandavi eis, et non ascendit in cor meum "., Annon enim necesse est cor aliud esse ab eo in quo est? Et quomodo jam simplex Deus 16.1 Cor. 1, 18, 24. Joan. 1, .1. Psal. Lxxn, 24. rem. xix, 5. , Psal, C D 8. 10 Psal. Lxvu1, 29. 11 δο

Α λειῶσαι αὐτοῦ τὸ ἔργον, τῆς μὲν ἀποστολικῆς λει Ει τουργείας διαγράφει τὸ ἐπιτήδευμα. Ποταποὶ δὲ τὴν ἕξιν ὑπάρχειν ὀφείλουσι καταμηνύει σαφῶς. Συντε τάσθαι γὰρ δὴ κατὰ τὸ εἰκὸς, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐπὶ μόνοις τοῖς διδασκαλικοῖς φροντίσμασι, δεῖν δὲ τοσοῦ τον ἀποφοιτᾷν τῆς εἰς σάρκα τρυφῆς, ὡς μηδ' αὐτὴν προσίεσθαι τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης θεραπείαν, διὰ μόνην ἐπιτελουμένην τὴν τοῦ τεθνάναι παραίτησιν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πρὸς τὸ παρὸν, ὡς εἰς τύπον, καὶ υπογραμμὸν ἀποστολικῆς συντείνοντα πολιτείας. Εἰ δὲ χρὴ τοῖς εἰρημένοις καὶ δογματικώτερον προσ- βαλόντας εἰπεῖν, ἀπεστάλθαι φησί, δῆλον δὲ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἢ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον, καθ᾽ ἦν ἐπέλαμψε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκός, εὐδοκίᾳ καὶ συναινέσει τοῦ Πατρὸς, ἢ ὡς Λόγος ἐκ Β τοῦ γεννήσαντος νοῦ προκύπτων τρόπον τινὰ, καὶ τὸ δόξαν ἀποπληρῶν, οὐχ ὡς ἀλλοτρίων θελημάτων πα- ραληφθεὶς ὑπουργός, ἀλλ' αὐτὸς ὑπάρχων καὶ Λόγος ὁ ζῶν, καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς ἐναργέστατον, ἑτοι μως διασώζων τοὺς ἀπολωλότας. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, καὶ τοῦ πεπομφότος αὐτὸν εἶναι τὸ ἔργον εἰπὼν, αὐτὸς ὁρᾶται τελειωτής. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι· ὅτι γὰρ καὶ λόγος, καὶ βουλή, καὶ θέλημα, καὶ δύναμις τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, εἶναι μὲν ἅπασι νομίζω καταφανές· λυπεῖ δὲ οὐδὲν καὶ ἀπὸ τῆς θείας πιστώσασθαι Γραφῆς. Οὐκοῦν ὁράτω μέν τις υπάρχοντα Λόγον ἐν τῷ· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. » Οράτω βουλὴν ἐν τῷ λέγειν, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν Μελῳδόν· « Ἐν τῇ βουλῇ μου ὠδήγησάς με. » Οράτω θέλημα πάλιν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παράσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν. » Νευροῖ γὰρ τῶν ἁγίων τὸ κάλ λος, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἅπασαν ἀρετῆς εὐεξίαν, τὸ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατον θέλημα τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν ὁ Υιός. Οτι γάρ ἐστι καὶ δύναμις, πάλιν ἐντεῦθεν συνήσεις· ο Εντειλαι, φησὶν, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου, δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο, ὅ κατειργάσω ἡμῖν.» Ὁρᾶς ἐν τούτοις ἀκριβῶς εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρός, σαρκωθεῖσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, ἵνα δυναμώσῃ τοῦτο, ὅπερ ἡμῖν κατηρτίσατο σῶμα. Εἰ μὴ γὰρ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐδ' ἂν ὅλως τὴν ἀπὸ φθορᾶς ἀσθένειαν ἡ τῆς σαρκὸς ἀπεδύσατο φύσις. Αὐτὸς τοιγαροῦν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς τὸ ἀγαθὸν τοῦ Πατρὸς θέλημα, τελειοῖ τὸ ἔργον αὐτοῦ, σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν δωρούμενος. Αλλ' ἐρεῖ τις πρὸς τοῦτο τυχόν· Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τὸ θέ λημα τοῦ Πατρὸς, ποῖον ἀπεστάλη πληρώσων θέλημα; Δεῖ γὰρ ἕτερον εἶναι παρὰ τὸν πληροῦντα τὸ πληρού μενον. Τί οὖν ἄρα πρὸς τοῦτό φαμεν ; Απαιτεῖ μὲν ὄντως τῶν ὀνομάτων ἡ θέσις τῶν σημαινομένων τὴν ἑτερότητα, ἀδιαφορεῖ δὲ πολλάκις ἐπὶ Θεοῦ, καὶ τὸ ἀκριβὲς ἐν τούτοις ὁ τῆς ἀνωτάτω φύσεως παραιτεί ται λόγος. Λαλεῖται γὰρ τὰ περὶ αὐτῆς, οὐχ ὡς ἔχει πάντως ἀληθείας, ἀλλ' ὅπως ἂν δύναιτο διερμηνεύειν ἡ γλῶττα, καὶ οἷς κατακροάσθαι τὸ ἀνθρώπινον. Ο γὰρ ἐν αἰνίγματι βλέπων, ἐν αἰνίγματι καὶ λαλεῖ. ΙΣΙΣ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. enim cura intentos illos esse duntaxat oportet, et a carnis deliciis in tantum recedere, ut ne necessa- rium quidem obsequium admittant quod ad vitam conservandam exhibetur. Atque hæc dicta quidem sint inpræsentiarum tanquam ad typum et exem- plum apostolicæ vitæ pertinentia. Quod si aliquid magis dogmaticum addendum est iis quæ diximus, ait missum se a Deo et Patre, vel ratione incarna- tionis per quam mundo cum carne illuxit, benepla- cito et nulu Patris, vel ut Verbum ex genitoris mente prodiens quodammodo, et voluntatem suam adimplens, non ut alienæ voluntatis exsecutor assumptus, sed ipse cum sit et Verbum vivens, et manifestissima Patris voluntas, prompte servans eos qui perierunt. Quocirca opus ejus a quo nis- sus est, cum se dixisset, ipse perfector esse vide tur. Omnia enim a Patre per Filium in Spiritu. Filium quippe Verbum, consilium, voluntatem et virtutem esse Patris ¼, nemini, opinor, non est ma- nifestum sed abs re non erit id etiam ex divina Scriptura comprobare. Igitur videbis Verbum esse ex hoc loco : « 1n principio erat Verbum, et Ver bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 15, Videbis consilium, in eo quod ait Psalmista ora- tione ad Deum et Patrem conversa : • In consilio tuo deduxisti me 1, . Videbis voluntatem esse, in co quod ipse dicit : • Domine, in voluntate tua præstitisti decori meo virtutem ". » Roborat enim sanctorum decorem, id est omnem virtutis bonam babitudinem vivens ac subsistens Patris voluntas, hoc est Filius. Virtutem quippe illum esse bine rur- sum intelliges : • Manda, Deus, virtuti tuæ, confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis 48, Vides in bis utique Dei ac Patris beneplacito in- carnatam ejus virtutem, hoc est Filium, ut con- firmaret hoc quod nobis perfecit corpus. Nisi enim habitasset in nobis, profecto ne ipsa quidem carnis natura infirmitatem ex corruptione profectam exu- isset. Cum ergo Filius sit bona Patris voluntas perficit opus ejus, salutem tribuens credentibus in eum. Sed objiciet forsan aliquis: Si Filius ipse est voluntas Patris, quam voluntatem Patris perfe- clurus missus est? Aliud enim esse debet id quod perfcitur ab eo qui perfcit. Quid igitur ad hoc dicimus? Exigit quidem nominum impositio rerum significatarum diversitatem, sed in Deo sæpe id negligitur, et naturæ supremæ ratio accurationem illam respuit. Nec enim ea quæ de ipsa dicuntur ut vere se habent utique exprimuntur, sed pro eo ac potest enarrare lingua, et auris hominis au- dire. Qui enim videt in enigmate, in ænigmale quoque loquitur. Quid enim facies, cum is qui sim- plex est, natura duplex apparebit dicendo de Is- raelitis : « flios suos ducebant per ignem, quod non mandavi eis, et non ascendit in cor meum "., Annon enim necesse est cor aliud esse ab eo in quo est? Et quomodo jam simplex Deus 16.1 Cor. 1, 18, 24. Joan. 1, .1. Psal. Lxxn, 24. rem. xix, 5. , Psal, C D 8. 10 Psal. Lxvu1, 29. 11 δο

Α λειῶσαι αὐτοῦ τὸ ἔργον, τῆς μὲν ἀποστολικῆς λει Ει τουργείας διαγράφει τὸ ἐπιτήδευμα. Ποταποὶ δὲ τὴν ἕξιν ὑπάρχειν ὀφείλουσι καταμηνύει σαφῶς. Συντε τάσθαι γὰρ δὴ κατὰ τὸ εἰκὸς, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐπὶ μόνοις τοῖς διδασκαλικοῖς φροντίσμασι, δεῖν δὲ τοσοῦ τον ἀποφοιτᾷν τῆς εἰς σάρκα τρυφῆς, ὡς μηδ' αὐτὴν προσίεσθαι τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης θεραπείαν, διὰ μόνην ἐπιτελουμένην τὴν τοῦ τεθνάναι παραίτησιν. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πρὸς τὸ παρὸν, ὡς εἰς τύπον, καὶ υπογραμμὸν ἀποστολικῆς συντείνοντα πολιτείας. Εἰ δὲ χρὴ τοῖς εἰρημένοις καὶ δογματικώτερον προσ- βαλόντας εἰπεῖν, ἀπεστάλθαι φησί, δῆλον δὲ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἢ κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον, καθ᾽ ἦν ἐπέλαμψε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκός, εὐδοκίᾳ καὶ συναινέσει τοῦ Πατρὸς, ἢ ὡς Λόγος ἐκ Β τοῦ γεννήσαντος νοῦ προκύπτων τρόπον τινὰ, καὶ τὸ δόξαν ἀποπληρῶν, οὐχ ὡς ἀλλοτρίων θελημάτων πα- ραληφθεὶς ὑπουργός, ἀλλ' αὐτὸς ὑπάρχων καὶ Λόγος ὁ ζῶν, καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς ἐναργέστατον, ἑτοι μως διασώζων τοὺς ἀπολωλότας. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, καὶ τοῦ πεπομφότος αὐτὸν εἶναι τὸ ἔργον εἰπὼν, αὐτὸς ὁρᾶται τελειωτής. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι· ὅτι γὰρ καὶ λόγος, καὶ βουλή, καὶ θέλημα, καὶ δύναμις τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, εἶναι μὲν ἅπασι νομίζω καταφανές· λυπεῖ δὲ οὐδὲν καὶ ἀπὸ τῆς θείας πιστώσασθαι Γραφῆς. Οὐκοῦν ὁράτω μέν τις υπάρχοντα Λόγον ἐν τῷ· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. » Οράτω βουλὴν ἐν τῷ λέγειν, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν Μελῳδόν· « Ἐν τῇ βουλῇ μου ὠδήγησάς με. » Οράτω θέλημα πάλιν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παράσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν. » Νευροῖ γὰρ τῶν ἁγίων τὸ κάλ λος, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἅπασαν ἀρετῆς εὐεξίαν, τὸ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατον θέλημα τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν ὁ Υιός. Οτι γάρ ἐστι καὶ δύναμις, πάλιν ἐντεῦθεν συνήσεις· ο Εντειλαι, φησὶν, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου, δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο, ὅ κατειργάσω ἡμῖν.» Ὁρᾶς ἐν τούτοις ἀκριβῶς εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρός, σαρκωθεῖσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, ἵνα δυναμώσῃ τοῦτο, ὅπερ ἡμῖν κατηρτίσατο σῶμα. Εἰ μὴ γὰρ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐδ' ἂν ὅλως τὴν ἀπὸ φθορᾶς ἀσθένειαν ἡ τῆς σαρκὸς ἀπεδύσατο φύσις. Αὐτὸς τοιγαροῦν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς τὸ ἀγαθὸν τοῦ Πατρὸς θέλημα, τελειοῖ τὸ ἔργον αὐτοῦ, σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν δωρούμενος. Αλλ' ἐρεῖ τις πρὸς τοῦτο τυχόν· Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τὸ θέ λημα τοῦ Πατρὸς, ποῖον ἀπεστάλη πληρώσων θέλημα; Δεῖ γὰρ ἕτερον εἶναι παρὰ τὸν πληροῦντα τὸ πληρού μενον. Τί οὖν ἄρα πρὸς τοῦτό φαμεν ; Απαιτεῖ μὲν ὄντως τῶν ὀνομάτων ἡ θέσις τῶν σημαινομένων τὴν ἑτερότητα, ἀδιαφορεῖ δὲ πολλάκις ἐπὶ Θεοῦ, καὶ τὸ ἀκριβὲς ἐν τούτοις ὁ τῆς ἀνωτάτω φύσεως παραιτεί ται λόγος. Λαλεῖται γὰρ τὰ περὶ αὐτῆς, οὐχ ὡς ἔχει πάντως ἀληθείας, ἀλλ' ὅπως ἂν δύναιτο διερμηνεύειν ἡ γλῶττα, καὶ οἷς κατακροάσθαι τὸ ἀνθρώπινον. Ο γὰρ ἐν αἰνίγματι βλέπων, ἐν αἰνίγματι καὶ λαλεῖ. ΙΣΙΣ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. enim cura intentos illos esse duntaxat oportet, et a carnis deliciis in tantum recedere, ut ne necessa- rium quidem obsequium admittant quod ad vitam conservandam exhibetur. Atque hæc dicta quidem sint inpræsentiarum tanquam ad typum et exem- plum apostolicæ vitæ pertinentia. Quod si aliquid magis dogmaticum addendum est iis quæ diximus, ait missum se a Deo et Patre, vel ratione incarna- tionis per quam mundo cum carne illuxit, benepla- cito et nulu Patris, vel ut Verbum ex genitoris mente prodiens quodammodo, et voluntatem suam adimplens, non ut alienæ voluntatis exsecutor assumptus, sed ipse cum sit et Verbum vivens, et manifestissima Patris voluntas, prompte servans eos qui perierunt. Quocirca opus ejus a quo nis- sus est, cum se dixisset, ipse perfector esse vide tur. Omnia enim a Patre per Filium in Spiritu. Filium quippe Verbum, consilium, voluntatem et virtutem esse Patris ¼, nemini, opinor, non est ma- nifestum sed abs re non erit id etiam ex divina Scriptura comprobare. Igitur videbis Verbum esse ex hoc loco : « 1n principio erat Verbum, et Ver bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 15, Videbis consilium, in eo quod ait Psalmista ora- tione ad Deum et Patrem conversa : • In consilio tuo deduxisti me 1, . Videbis voluntatem esse, in co quod ipse dicit : • Domine, in voluntate tua præstitisti decori meo virtutem ". » Roborat enim sanctorum decorem, id est omnem virtutis bonam babitudinem vivens ac subsistens Patris voluntas, hoc est Filius. Virtutem quippe illum esse bine rur- sum intelliges : • Manda, Deus, virtuti tuæ, confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis 48, Vides in bis utique Dei ac Patris beneplacito in- carnatam ejus virtutem, hoc est Filium, ut con- firmaret hoc quod nobis perfecit corpus. Nisi enim habitasset in nobis, profecto ne ipsa quidem carnis natura infirmitatem ex corruptione profectam exu- isset. Cum ergo Filius sit bona Patris voluntas perficit opus ejus, salutem tribuens credentibus in eum. Sed objiciet forsan aliquis: Si Filius ipse est voluntas Patris, quam voluntatem Patris perfe- clurus missus est? Aliud enim esse debet id quod perfcitur ab eo qui perfcit. Quid igitur ad hoc dicimus? Exigit quidem nominum impositio rerum significatarum diversitatem, sed in Deo sæpe id negligitur, et naturæ supremæ ratio accurationem illam respuit. Nec enim ea quæ de ipsa dicuntur ut vere se habent utique exprimuntur, sed pro eo ac potest enarrare lingua, et auris hominis au- dire. Qui enim videt in enigmate, in ænigmale quoque loquitur. Quid enim facies, cum is qui sim- plex est, natura duplex apparebit dicendo de Is- raelitis : « flios suos ducebant per ignem, quod non mandavi eis, et non ascendit in cor meum "., Annon enim necesse est cor aliud esse ab eo in quo est? Et quomodo jam simplex Deus 16.1 Cor. 1, 18, 24. Joan. 1, .1. Psal. Lxxn, 24. rem. xix, 5. , Psal, C D 8. 10 Psal. Lxvu1, 29. 11 δο

δ Ἐπεὶ τί ποιήσεις ὅταν ἡ ἁπλοῦς ἡμῖν τὴν φύσιν εἰσ- Α Φαίνῃ διπλοῦς, διὰ τοῦ λέγειν περὶ τοῦ ἐξ Ἰσραήλ· • Καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν διήγον διὰ πυρὸς, ὃ οὐκ ἐνετει- λάμην αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν μου. Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη τὴν καρδίαν ἑτέραν ὑπάρχειν παρὰ τὸν ἐν ᾧπερ ἐστί; Καὶ πῶς ἁπλοῦς ἔτι νοηθήσεται Θεός; Οὐκοῦν ἀνθρωπίνως μὲν λαλεῖται τὰ περὶ Θεοῦ· νοεῖται δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἁρμόττοι Θεῷ, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἡμετέρας γλώττης, τὴν ἐπὶ πάντας οὐκ ἀδικήσει φύσιν. Κἂν εὑρίσκηται τοιγαροῦν ὁ Υἱός, ὡς περί τινος ἑτέρου λέγων τοῦ θελήματος τοῦ Πα τρός, ἀδιαφορήσεις οἰκονομικῶς τῇ τῶν λόγων ἀσθε νείς περιτιθεὶς τὸ μὴ δύνασθαί τι μεῖζον εἰπεῖν, μήτε μὴν ἑτέρως κατασημῆναι τὸ δηλούμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πάλιν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ νοεῖσθαι καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἐν δέ γε τῷ προ- κειμένῳ ῥητῷ, λόγος μὲν οὐδεὶς ἀναγκάσει θέλημα νοεῖσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, διαφόρως [ἰσ. ἀδιαφό ρως ] δὲ μᾶλλον παραδεξόμεθα τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι βουλὴν ἀγαθήν. Οὐχ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ Β θερισμὸς ἔρχεται ; Δέχεται πάλιν τοῦ λόγου τὰς ἀφορμάς, ἀπὸ και ροῦ, καὶ πράγματος, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν αἰσθήσει τῇ παχυτέρα, πνευματικών θεωρημάτων ἀναπλάττει διήγησιν. Ώρα μὲν γὰρ ἦν χειμῶνος ἔτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ἀρτιθαλής δὲ, καὶ νέος τῶν σπερμάτων ὁ κά λαμὸς μόγις μὲν τῆς ἀρούρας ἐξέφριττε· καιροῦ δὲ τεσσάρων μηνῶν διῖππεύσαντος, εἰς τὴν τοῦ θερίζον- τος χεῖρα πεσεῖσθαι προσεδικάτο. ι Οὐχ ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, λέγετε ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμός έρχεται ; » Ιδού λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν. Τουτέστιν ὀλίγον τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀνοχλίσαντες, τὸν πνευματικὸν ἀναθρεῖτε σπόρον, ὅτι λελευκάνθισται μὲν ἐπὶ τὴν άλωνα βαδιούμενος ἤδη· καλεῖ δὲ λοιπὸν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὴν ἀμητῆρα σίδηρον. Ἀπὸ δὲ τῆς ὁμοιότητος τῶν ἐν ἱστορίᾳ πραγμάτων θεωρήσεις τὸ δηλούμενον. Σπόρον μὲν γὰρ νοήσεις τὸν νοητὸν, καὶ πληθὺν ἀσταχύων πνευματικῶν, τοὺς διὰ τῆς τῶν προφητῶν προγεωρηθέντας φωνῆς εἰς τὴν μέλλουσαν ἀναδειχθή- σεσθαι πίστιν διὰ Χριστοῦ. Λευκαίνεται δὲ πέπειρός τε καὶ ἕτοιμος ἤδη πρὸς τὸ πιστεύειν γεγενημένος, καὶ συμπεπηγμένος εἰς εὐλάβειαν. Ὁ δὲ τοῦ θερί- ζοντος σίδηρος, ὁ λαμπρός τέ ἐστι καὶ τομώτατος τῶν ἀποστόλων λόγος, τῆς μὲν κατὰ νόμον λατρείας ἀποκείρων τοὺς ἀκροωμένους, ἐπὶ δὲ τὴν ἄλω μετα- τιθεὶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· ἔνθα δὴ τριβόμενοί τε καὶ πόνοις ἀγαθῶν ἐνθλιβόμενοι, καθαρὸς ἀποδειχθήσονται σἶτος τῆς τοῦ συνάγοντος ἀποθήκης επάξιος. Ήδη ο θερίζων, μισθόν λαμβάνει, καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωήν αιώνιον, ίνα ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ, καὶ ὁ θερίζων. Ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἀληθινός ἐστι,ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων, καὶ ἄλλος ὁ θερίζων. Λόγου, φησὶν, ὁ καιρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς πίστιν, καὶ τῶν νομικῶν τε καὶ προφητικών κηρυγμάτων τὴν εἰς τέλος ἄφιξιν τοῖς ἀκροωμένοις επιδεικνύον- τος. Ο μὲν γὰρ νόμος, ὡς ἐν σκιαῖς ταῖς ἐν τύπω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. cuntur quæ de Deo loquimur, sed eo modo intelli- guntur quo Deo conveniunt, et linguæ nostræ infir- mitas supremæ illi naturæ nihil ofſficiet. Licet ergo Filium de voluntate Patris loqui comperias, tan- quam de alia quadam, æquo animo id feres, imbe- cillitati sermonis consulte tribuendo quod non possit majus quidpiam dicere, neque aliter certe rem significatam exprimere. Atque hæc dicta qui- dem sunto rursus ad demonstrandum Filium volun- tatem Patris censeri quoque oportere : In dicto vero proposito, nulla ratio coget intelligere Patris voluntatem, sed indifferenter bonam voluntatem erga eos qui perierunt intelligemus. esse censebitur ? laque humano quidem more di- C IV, 35. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, el messis venit? Occasionein dicendi rursum a tempore et re capit, et ab iis quæ sub sensum cadunt spiritalium contemplationum explicationem adornat. Erat enim tum adhuc hiemis tempestas, et virides ac recen- tes culmi nonduın in campis inhorrescebant: sed elapso quadrimnestri spatio in messorum manus deventuri erant. . Nonne vos igitur, inquit, dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis ve- nit? D IV, 35. Ecce ego dico vobis: Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quia albe jam sunt ad mes- sem. D cientur, collectoris horreo dignissimus. Hoc est, a rebus terrenis intellectus oculo pau- lum sublato spiritalia sata circumspicite, flavescen- tia jam, et in aream mox ventura, et messoris ferrum tandem appetentia. A similitudine autem rerum quæ hic commemorantur spectabis id quod significatur. Sala enim spiritalia hic intelliges, et spicarum spiritalium multitudinem, eos qui pro- phetarum voce prius exculti sunt ad futuram Christi fidem instituendi. Flavescit vero, qui et maturus et paratus jam est ad credendum, et ad religionem confirmatus. Messoris autem ferrum, splendida est et acutissima prædicatio apostolo- rum, auditores quidem a cultu legali resecans, et in aream transferens, hoc est in Ecclesiam Dei, ubi virtutum laboribus contriti purus cibus effi- IV, 36-37. Jam qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam æternam : ut et qui semi- nat simul gaudeat, et qui metit. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui melit. Tempus, inquit, est verbi vocantis ad fidem et consummationein legalium et propheticorum præ- coniorum auditoribus ostendentis. Lex enim velut in umbris typico cultu venturum prænuntiabat,

δ Ἐπεὶ τί ποιήσεις ὅταν ἡ ἁπλοῦς ἡμῖν τὴν φύσιν εἰσ- Α Φαίνῃ διπλοῦς, διὰ τοῦ λέγειν περὶ τοῦ ἐξ Ἰσραήλ· • Καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν διήγον διὰ πυρὸς, ὃ οὐκ ἐνετει- λάμην αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν μου. Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη τὴν καρδίαν ἑτέραν ὑπάρχειν παρὰ τὸν ἐν ᾧπερ ἐστί; Καὶ πῶς ἁπλοῦς ἔτι νοηθήσεται Θεός; Οὐκοῦν ἀνθρωπίνως μὲν λαλεῖται τὰ περὶ Θεοῦ· νοεῖται δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἁρμόττοι Θεῷ, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἡμετέρας γλώττης, τὴν ἐπὶ πάντας οὐκ ἀδικήσει φύσιν. Κἂν εὑρίσκηται τοιγαροῦν ὁ Υἱός, ὡς περί τινος ἑτέρου λέγων τοῦ θελήματος τοῦ Πα τρός, ἀδιαφορήσεις οἰκονομικῶς τῇ τῶν λόγων ἀσθε νείς περιτιθεὶς τὸ μὴ δύνασθαί τι μεῖζον εἰπεῖν, μήτε μὴν ἑτέρως κατασημῆναι τὸ δηλούμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πάλιν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ νοεῖσθαι καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἐν δέ γε τῷ προ- κειμένῳ ῥητῷ, λόγος μὲν οὐδεὶς ἀναγκάσει θέλημα νοεῖσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, διαφόρως [ἰσ. ἀδιαφό ρως ] δὲ μᾶλλον παραδεξόμεθα τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι βουλὴν ἀγαθήν. Οὐχ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ Β θερισμὸς ἔρχεται ; Δέχεται πάλιν τοῦ λόγου τὰς ἀφορμάς, ἀπὸ και ροῦ, καὶ πράγματος, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν αἰσθήσει τῇ παχυτέρα, πνευματικών θεωρημάτων ἀναπλάττει διήγησιν. Ώρα μὲν γὰρ ἦν χειμῶνος ἔτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ἀρτιθαλής δὲ, καὶ νέος τῶν σπερμάτων ὁ κά λαμὸς μόγις μὲν τῆς ἀρούρας ἐξέφριττε· καιροῦ δὲ τεσσάρων μηνῶν διῖππεύσαντος, εἰς τὴν τοῦ θερίζον- τος χεῖρα πεσεῖσθαι προσεδικάτο. ι Οὐχ ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, λέγετε ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμός έρχεται ; » Ιδού λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν. Τουτέστιν ὀλίγον τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀνοχλίσαντες, τὸν πνευματικὸν ἀναθρεῖτε σπόρον, ὅτι λελευκάνθισται μὲν ἐπὶ τὴν άλωνα βαδιούμενος ἤδη· καλεῖ δὲ λοιπὸν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὴν ἀμητῆρα σίδηρον. Ἀπὸ δὲ τῆς ὁμοιότητος τῶν ἐν ἱστορίᾳ πραγμάτων θεωρήσεις τὸ δηλούμενον. Σπόρον μὲν γὰρ νοήσεις τὸν νοητὸν, καὶ πληθὺν ἀσταχύων πνευματικῶν, τοὺς διὰ τῆς τῶν προφητῶν προγεωρηθέντας φωνῆς εἰς τὴν μέλλουσαν ἀναδειχθή- σεσθαι πίστιν διὰ Χριστοῦ. Λευκαίνεται δὲ πέπειρός τε καὶ ἕτοιμος ἤδη πρὸς τὸ πιστεύειν γεγενημένος, καὶ συμπεπηγμένος εἰς εὐλάβειαν. Ὁ δὲ τοῦ θερί- ζοντος σίδηρος, ὁ λαμπρός τέ ἐστι καὶ τομώτατος τῶν ἀποστόλων λόγος, τῆς μὲν κατὰ νόμον λατρείας ἀποκείρων τοὺς ἀκροωμένους, ἐπὶ δὲ τὴν ἄλω μετα- τιθεὶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· ἔνθα δὴ τριβόμενοί τε καὶ πόνοις ἀγαθῶν ἐνθλιβόμενοι, καθαρὸς ἀποδειχθήσονται σἶτος τῆς τοῦ συνάγοντος ἀποθήκης επάξιος. Ήδη ο θερίζων, μισθόν λαμβάνει, καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωήν αιώνιον, ίνα ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ, καὶ ὁ θερίζων. Ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἀληθινός ἐστι,ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων, καὶ ἄλλος ὁ θερίζων. Λόγου, φησὶν, ὁ καιρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς πίστιν, καὶ τῶν νομικῶν τε καὶ προφητικών κηρυγμάτων τὴν εἰς τέλος ἄφιξιν τοῖς ἀκροωμένοις επιδεικνύον- τος. Ο μὲν γὰρ νόμος, ὡς ἐν σκιαῖς ταῖς ἐν τύπω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. cuntur quæ de Deo loquimur, sed eo modo intelli- guntur quo Deo conveniunt, et linguæ nostræ infir- mitas supremæ illi naturæ nihil ofſficiet. Licet ergo Filium de voluntate Patris loqui comperias, tan- quam de alia quadam, æquo animo id feres, imbe- cillitati sermonis consulte tribuendo quod non possit majus quidpiam dicere, neque aliter certe rem significatam exprimere. Atque hæc dicta qui- dem sunto rursus ad demonstrandum Filium volun- tatem Patris censeri quoque oportere : In dicto vero proposito, nulla ratio coget intelligere Patris voluntatem, sed indifferenter bonam voluntatem erga eos qui perierunt intelligemus. esse censebitur ? laque humano quidem more di- C IV, 35. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, el messis venit? Occasionein dicendi rursum a tempore et re capit, et ab iis quæ sub sensum cadunt spiritalium contemplationum explicationem adornat. Erat enim tum adhuc hiemis tempestas, et virides ac recen- tes culmi nonduın in campis inhorrescebant: sed elapso quadrimnestri spatio in messorum manus deventuri erant. . Nonne vos igitur, inquit, dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis ve- nit? D IV, 35. Ecce ego dico vobis: Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quia albe jam sunt ad mes- sem. D cientur, collectoris horreo dignissimus. Hoc est, a rebus terrenis intellectus oculo pau- lum sublato spiritalia sata circumspicite, flavescen- tia jam, et in aream mox ventura, et messoris ferrum tandem appetentia. A similitudine autem rerum quæ hic commemorantur spectabis id quod significatur. Sala enim spiritalia hic intelliges, et spicarum spiritalium multitudinem, eos qui pro- phetarum voce prius exculti sunt ad futuram Christi fidem instituendi. Flavescit vero, qui et maturus et paratus jam est ad credendum, et ad religionem confirmatus. Messoris autem ferrum, splendida est et acutissima prædicatio apostolo- rum, auditores quidem a cultu legali resecans, et in aream transferens, hoc est in Ecclesiam Dei, ubi virtutum laboribus contriti purus cibus effi- IV, 36-37. Jam qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam æternam : ut et qui semi- nat simul gaudeat, et qui metit. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui melit. Tempus, inquit, est verbi vocantis ad fidem et consummationein legalium et propheticorum præ- coniorum auditoribus ostendentis. Lex enim velut in umbris typico cultu venturum prænuntiabat,

δ Ἐπεὶ τί ποιήσεις ὅταν ἡ ἁπλοῦς ἡμῖν τὴν φύσιν εἰσ- Α Φαίνῃ διπλοῦς, διὰ τοῦ λέγειν περὶ τοῦ ἐξ Ἰσραήλ· • Καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν διήγον διὰ πυρὸς, ὃ οὐκ ἐνετει- λάμην αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν μου. Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη τὴν καρδίαν ἑτέραν ὑπάρχειν παρὰ τὸν ἐν ᾧπερ ἐστί; Καὶ πῶς ἁπλοῦς ἔτι νοηθήσεται Θεός; Οὐκοῦν ἀνθρωπίνως μὲν λαλεῖται τὰ περὶ Θεοῦ· νοεῖται δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἁρμόττοι Θεῷ, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἡμετέρας γλώττης, τὴν ἐπὶ πάντας οὐκ ἀδικήσει φύσιν. Κἂν εὑρίσκηται τοιγαροῦν ὁ Υἱός, ὡς περί τινος ἑτέρου λέγων τοῦ θελήματος τοῦ Πα τρός, ἀδιαφορήσεις οἰκονομικῶς τῇ τῶν λόγων ἀσθε νείς περιτιθεὶς τὸ μὴ δύνασθαί τι μεῖζον εἰπεῖν, μήτε μὴν ἑτέρως κατασημῆναι τὸ δηλούμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πάλιν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ νοεῖσθαι καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἐν δέ γε τῷ προ- κειμένῳ ῥητῷ, λόγος μὲν οὐδεὶς ἀναγκάσει θέλημα νοεῖσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, διαφόρως [ἰσ. ἀδιαφό ρως ] δὲ μᾶλλον παραδεξόμεθα τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι βουλὴν ἀγαθήν. Οὐχ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ Β θερισμὸς ἔρχεται ; Δέχεται πάλιν τοῦ λόγου τὰς ἀφορμάς, ἀπὸ και ροῦ, καὶ πράγματος, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν αἰσθήσει τῇ παχυτέρα, πνευματικών θεωρημάτων ἀναπλάττει διήγησιν. Ώρα μὲν γὰρ ἦν χειμῶνος ἔτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ἀρτιθαλής δὲ, καὶ νέος τῶν σπερμάτων ὁ κά λαμὸς μόγις μὲν τῆς ἀρούρας ἐξέφριττε· καιροῦ δὲ τεσσάρων μηνῶν διῖππεύσαντος, εἰς τὴν τοῦ θερίζον- τος χεῖρα πεσεῖσθαι προσεδικάτο. ι Οὐχ ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, λέγετε ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμός έρχεται ; » Ιδού λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν. Τουτέστιν ὀλίγον τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀνοχλίσαντες, τὸν πνευματικὸν ἀναθρεῖτε σπόρον, ὅτι λελευκάνθισται μὲν ἐπὶ τὴν άλωνα βαδιούμενος ἤδη· καλεῖ δὲ λοιπὸν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὴν ἀμητῆρα σίδηρον. Ἀπὸ δὲ τῆς ὁμοιότητος τῶν ἐν ἱστορίᾳ πραγμάτων θεωρήσεις τὸ δηλούμενον. Σπόρον μὲν γὰρ νοήσεις τὸν νοητὸν, καὶ πληθὺν ἀσταχύων πνευματικῶν, τοὺς διὰ τῆς τῶν προφητῶν προγεωρηθέντας φωνῆς εἰς τὴν μέλλουσαν ἀναδειχθή- σεσθαι πίστιν διὰ Χριστοῦ. Λευκαίνεται δὲ πέπειρός τε καὶ ἕτοιμος ἤδη πρὸς τὸ πιστεύειν γεγενημένος, καὶ συμπεπηγμένος εἰς εὐλάβειαν. Ὁ δὲ τοῦ θερί- ζοντος σίδηρος, ὁ λαμπρός τέ ἐστι καὶ τομώτατος τῶν ἀποστόλων λόγος, τῆς μὲν κατὰ νόμον λατρείας ἀποκείρων τοὺς ἀκροωμένους, ἐπὶ δὲ τὴν ἄλω μετα- τιθεὶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· ἔνθα δὴ τριβόμενοί τε καὶ πόνοις ἀγαθῶν ἐνθλιβόμενοι, καθαρὸς ἀποδειχθήσονται σἶτος τῆς τοῦ συνάγοντος ἀποθήκης επάξιος. Ήδη ο θερίζων, μισθόν λαμβάνει, καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωήν αιώνιον, ίνα ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ, καὶ ὁ θερίζων. Ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἀληθινός ἐστι,ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων, καὶ ἄλλος ὁ θερίζων. Λόγου, φησὶν, ὁ καιρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς πίστιν, καὶ τῶν νομικῶν τε καὶ προφητικών κηρυγμάτων τὴν εἰς τέλος ἄφιξιν τοῖς ἀκροωμένοις επιδεικνύον- τος. Ο μὲν γὰρ νόμος, ὡς ἐν σκιαῖς ταῖς ἐν τύπω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. cuntur quæ de Deo loquimur, sed eo modo intelli- guntur quo Deo conveniunt, et linguæ nostræ infir- mitas supremæ illi naturæ nihil ofſficiet. Licet ergo Filium de voluntate Patris loqui comperias, tan- quam de alia quadam, æquo animo id feres, imbe- cillitati sermonis consulte tribuendo quod non possit majus quidpiam dicere, neque aliter certe rem significatam exprimere. Atque hæc dicta qui- dem sunto rursus ad demonstrandum Filium volun- tatem Patris censeri quoque oportere : In dicto vero proposito, nulla ratio coget intelligere Patris voluntatem, sed indifferenter bonam voluntatem erga eos qui perierunt intelligemus. esse censebitur ? laque humano quidem more di- C IV, 35. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, el messis venit? Occasionein dicendi rursum a tempore et re capit, et ab iis quæ sub sensum cadunt spiritalium contemplationum explicationem adornat. Erat enim tum adhuc hiemis tempestas, et virides ac recen- tes culmi nonduın in campis inhorrescebant: sed elapso quadrimnestri spatio in messorum manus deventuri erant. . Nonne vos igitur, inquit, dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis ve- nit? D IV, 35. Ecce ego dico vobis: Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quia albe jam sunt ad mes- sem. D cientur, collectoris horreo dignissimus. Hoc est, a rebus terrenis intellectus oculo pau- lum sublato spiritalia sata circumspicite, flavescen- tia jam, et in aream mox ventura, et messoris ferrum tandem appetentia. A similitudine autem rerum quæ hic commemorantur spectabis id quod significatur. Sala enim spiritalia hic intelliges, et spicarum spiritalium multitudinem, eos qui pro- phetarum voce prius exculti sunt ad futuram Christi fidem instituendi. Flavescit vero, qui et maturus et paratus jam est ad credendum, et ad religionem confirmatus. Messoris autem ferrum, splendida est et acutissima prædicatio apostolo- rum, auditores quidem a cultu legali resecans, et in aream transferens, hoc est in Ecclesiam Dei, ubi virtutum laboribus contriti purus cibus effi- IV, 36-37. Jam qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam æternam : ut et qui semi- nat simul gaudeat, et qui metit. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui melit. Tempus, inquit, est verbi vocantis ad fidem et consummationein legalium et propheticorum præ- coniorum auditoribus ostendentis. Lex enim velut in umbris typico cultu venturum prænuntiabat,

δ Ἐπεὶ τί ποιήσεις ὅταν ἡ ἁπλοῦς ἡμῖν τὴν φύσιν εἰσ- Α Φαίνῃ διπλοῦς, διὰ τοῦ λέγειν περὶ τοῦ ἐξ Ἰσραήλ· • Καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν διήγον διὰ πυρὸς, ὃ οὐκ ἐνετει- λάμην αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν μου. Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη τὴν καρδίαν ἑτέραν ὑπάρχειν παρὰ τὸν ἐν ᾧπερ ἐστί; Καὶ πῶς ἁπλοῦς ἔτι νοηθήσεται Θεός; Οὐκοῦν ἀνθρωπίνως μὲν λαλεῖται τὰ περὶ Θεοῦ· νοεῖται δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἁρμόττοι Θεῷ, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἡμετέρας γλώττης, τὴν ἐπὶ πάντας οὐκ ἀδικήσει φύσιν. Κἂν εὑρίσκηται τοιγαροῦν ὁ Υἱός, ὡς περί τινος ἑτέρου λέγων τοῦ θελήματος τοῦ Πα τρός, ἀδιαφορήσεις οἰκονομικῶς τῇ τῶν λόγων ἀσθε νείς περιτιθεὶς τὸ μὴ δύνασθαί τι μεῖζον εἰπεῖν, μήτε μὴν ἑτέρως κατασημῆναι τὸ δηλούμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πάλιν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ νοεῖσθαι καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἐν δέ γε τῷ προ- κειμένῳ ῥητῷ, λόγος μὲν οὐδεὶς ἀναγκάσει θέλημα νοεῖσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, διαφόρως [ἰσ. ἀδιαφό ρως ] δὲ μᾶλλον παραδεξόμεθα τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι βουλὴν ἀγαθήν. Οὐχ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ Β θερισμὸς ἔρχεται ; Δέχεται πάλιν τοῦ λόγου τὰς ἀφορμάς, ἀπὸ και ροῦ, καὶ πράγματος, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν αἰσθήσει τῇ παχυτέρα, πνευματικών θεωρημάτων ἀναπλάττει διήγησιν. Ώρα μὲν γὰρ ἦν χειμῶνος ἔτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ἀρτιθαλής δὲ, καὶ νέος τῶν σπερμάτων ὁ κά λαμὸς μόγις μὲν τῆς ἀρούρας ἐξέφριττε· καιροῦ δὲ τεσσάρων μηνῶν διῖππεύσαντος, εἰς τὴν τοῦ θερίζον- τος χεῖρα πεσεῖσθαι προσεδικάτο. ι Οὐχ ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, λέγετε ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμός έρχεται ; » Ιδού λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν. Τουτέστιν ὀλίγον τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀνοχλίσαντες, τὸν πνευματικὸν ἀναθρεῖτε σπόρον, ὅτι λελευκάνθισται μὲν ἐπὶ τὴν άλωνα βαδιούμενος ἤδη· καλεῖ δὲ λοιπὸν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὴν ἀμητῆρα σίδηρον. Ἀπὸ δὲ τῆς ὁμοιότητος τῶν ἐν ἱστορίᾳ πραγμάτων θεωρήσεις τὸ δηλούμενον. Σπόρον μὲν γὰρ νοήσεις τὸν νοητὸν, καὶ πληθὺν ἀσταχύων πνευματικῶν, τοὺς διὰ τῆς τῶν προφητῶν προγεωρηθέντας φωνῆς εἰς τὴν μέλλουσαν ἀναδειχθή- σεσθαι πίστιν διὰ Χριστοῦ. Λευκαίνεται δὲ πέπειρός τε καὶ ἕτοιμος ἤδη πρὸς τὸ πιστεύειν γεγενημένος, καὶ συμπεπηγμένος εἰς εὐλάβειαν. Ὁ δὲ τοῦ θερί- ζοντος σίδηρος, ὁ λαμπρός τέ ἐστι καὶ τομώτατος τῶν ἀποστόλων λόγος, τῆς μὲν κατὰ νόμον λατρείας ἀποκείρων τοὺς ἀκροωμένους, ἐπὶ δὲ τὴν ἄλω μετα- τιθεὶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· ἔνθα δὴ τριβόμενοί τε καὶ πόνοις ἀγαθῶν ἐνθλιβόμενοι, καθαρὸς ἀποδειχθήσονται σἶτος τῆς τοῦ συνάγοντος ἀποθήκης επάξιος. Ήδη ο θερίζων, μισθόν λαμβάνει, καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωήν αιώνιον, ίνα ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ, καὶ ὁ θερίζων. Ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἀληθινός ἐστι,ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων, καὶ ἄλλος ὁ θερίζων. Λόγου, φησὶν, ὁ καιρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς πίστιν, καὶ τῶν νομικῶν τε καὶ προφητικών κηρυγμάτων τὴν εἰς τέλος ἄφιξιν τοῖς ἀκροωμένοις επιδεικνύον- τος. Ο μὲν γὰρ νόμος, ὡς ἐν σκιαῖς ταῖς ἐν τύπω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. cuntur quæ de Deo loquimur, sed eo modo intelli- guntur quo Deo conveniunt, et linguæ nostræ infir- mitas supremæ illi naturæ nihil ofſficiet. Licet ergo Filium de voluntate Patris loqui comperias, tan- quam de alia quadam, æquo animo id feres, imbe- cillitati sermonis consulte tribuendo quod non possit majus quidpiam dicere, neque aliter certe rem significatam exprimere. Atque hæc dicta qui- dem sunto rursus ad demonstrandum Filium volun- tatem Patris censeri quoque oportere : In dicto vero proposito, nulla ratio coget intelligere Patris voluntatem, sed indifferenter bonam voluntatem erga eos qui perierunt intelligemus. esse censebitur ? laque humano quidem more di- C IV, 35. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, el messis venit? Occasionein dicendi rursum a tempore et re capit, et ab iis quæ sub sensum cadunt spiritalium contemplationum explicationem adornat. Erat enim tum adhuc hiemis tempestas, et virides ac recen- tes culmi nonduın in campis inhorrescebant: sed elapso quadrimnestri spatio in messorum manus deventuri erant. . Nonne vos igitur, inquit, dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis ve- nit? D IV, 35. Ecce ego dico vobis: Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quia albe jam sunt ad mes- sem. D cientur, collectoris horreo dignissimus. Hoc est, a rebus terrenis intellectus oculo pau- lum sublato spiritalia sata circumspicite, flavescen- tia jam, et in aream mox ventura, et messoris ferrum tandem appetentia. A similitudine autem rerum quæ hic commemorantur spectabis id quod significatur. Sala enim spiritalia hic intelliges, et spicarum spiritalium multitudinem, eos qui pro- phetarum voce prius exculti sunt ad futuram Christi fidem instituendi. Flavescit vero, qui et maturus et paratus jam est ad credendum, et ad religionem confirmatus. Messoris autem ferrum, splendida est et acutissima prædicatio apostolo- rum, auditores quidem a cultu legali resecans, et in aream transferens, hoc est in Ecclesiam Dei, ubi virtutum laboribus contriti purus cibus effi- IV, 36-37. Jam qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam æternam : ut et qui semi- nat simul gaudeat, et qui metit. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui melit. Tempus, inquit, est verbi vocantis ad fidem et consummationein legalium et propheticorum præ- coniorum auditoribus ostendentis. Lex enim velut in umbris typico cultu venturum prænuntiabat,

δ Ἐπεὶ τί ποιήσεις ὅταν ἡ ἁπλοῦς ἡμῖν τὴν φύσιν εἰσ- Α Φαίνῃ διπλοῦς, διὰ τοῦ λέγειν περὶ τοῦ ἐξ Ἰσραήλ· • Καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν διήγον διὰ πυρὸς, ὃ οὐκ ἐνετει- λάμην αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν μου. Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη τὴν καρδίαν ἑτέραν ὑπάρχειν παρὰ τὸν ἐν ᾧπερ ἐστί; Καὶ πῶς ἁπλοῦς ἔτι νοηθήσεται Θεός; Οὐκοῦν ἀνθρωπίνως μὲν λαλεῖται τὰ περὶ Θεοῦ· νοεῖται δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἁρμόττοι Θεῷ, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἡμετέρας γλώττης, τὴν ἐπὶ πάντας οὐκ ἀδικήσει φύσιν. Κἂν εὑρίσκηται τοιγαροῦν ὁ Υἱός, ὡς περί τινος ἑτέρου λέγων τοῦ θελήματος τοῦ Πα τρός, ἀδιαφορήσεις οἰκονομικῶς τῇ τῶν λόγων ἀσθε νείς περιτιθεὶς τὸ μὴ δύνασθαί τι μεῖζον εἰπεῖν, μήτε μὴν ἑτέρως κατασημῆναι τὸ δηλούμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω πάλιν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ νοεῖσθαι καὶ θέλημα τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν. Ἐν δέ γε τῷ προ- κειμένῳ ῥητῷ, λόγος μὲν οὐδεὶς ἀναγκάσει θέλημα νοεῖσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, διαφόρως [ἰσ. ἀδιαφό ρως ] δὲ μᾶλλον παραδεξόμεθα τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι βουλὴν ἀγαθήν. Οὐχ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ Β θερισμὸς ἔρχεται ; Δέχεται πάλιν τοῦ λόγου τὰς ἀφορμάς, ἀπὸ και ροῦ, καὶ πράγματος, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν αἰσθήσει τῇ παχυτέρα, πνευματικών θεωρημάτων ἀναπλάττει διήγησιν. Ώρα μὲν γὰρ ἦν χειμῶνος ἔτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ἀρτιθαλής δὲ, καὶ νέος τῶν σπερμάτων ὁ κά λαμὸς μόγις μὲν τῆς ἀρούρας ἐξέφριττε· καιροῦ δὲ τεσσάρων μηνῶν διῖππεύσαντος, εἰς τὴν τοῦ θερίζον- τος χεῖρα πεσεῖσθαι προσεδικάτο. ι Οὐχ ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, λέγετε ὅτι τετράμηνός ἐστι, καὶ ὁ θερισμός έρχεται ; » Ιδού λέγω ὑμῖν· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν. Τουτέστιν ὀλίγον τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀνοχλίσαντες, τὸν πνευματικὸν ἀναθρεῖτε σπόρον, ὅτι λελευκάνθισται μὲν ἐπὶ τὴν άλωνα βαδιούμενος ἤδη· καλεῖ δὲ λοιπὸν ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὴν ἀμητῆρα σίδηρον. Ἀπὸ δὲ τῆς ὁμοιότητος τῶν ἐν ἱστορίᾳ πραγμάτων θεωρήσεις τὸ δηλούμενον. Σπόρον μὲν γὰρ νοήσεις τὸν νοητὸν, καὶ πληθὺν ἀσταχύων πνευματικῶν, τοὺς διὰ τῆς τῶν προφητῶν προγεωρηθέντας φωνῆς εἰς τὴν μέλλουσαν ἀναδειχθή- σεσθαι πίστιν διὰ Χριστοῦ. Λευκαίνεται δὲ πέπειρός τε καὶ ἕτοιμος ἤδη πρὸς τὸ πιστεύειν γεγενημένος, καὶ συμπεπηγμένος εἰς εὐλάβειαν. Ὁ δὲ τοῦ θερί- ζοντος σίδηρος, ὁ λαμπρός τέ ἐστι καὶ τομώτατος τῶν ἀποστόλων λόγος, τῆς μὲν κατὰ νόμον λατρείας ἀποκείρων τοὺς ἀκροωμένους, ἐπὶ δὲ τὴν ἄλω μετα- τιθεὶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· ἔνθα δὴ τριβόμενοί τε καὶ πόνοις ἀγαθῶν ἐνθλιβόμενοι, καθαρὸς ἀποδειχθήσονται σἶτος τῆς τοῦ συνάγοντος ἀποθήκης επάξιος. Ήδη ο θερίζων, μισθόν λαμβάνει, καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωήν αιώνιον, ίνα ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ, καὶ ὁ θερίζων. Ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἀληθινός ἐστι,ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων, καὶ ἄλλος ὁ θερίζων. Λόγου, φησὶν, ὁ καιρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς πίστιν, καὶ τῶν νομικῶν τε καὶ προφητικών κηρυγμάτων τὴν εἰς τέλος ἄφιξιν τοῖς ἀκροωμένοις επιδεικνύον- τος. Ο μὲν γὰρ νόμος, ὡς ἐν σκιαῖς ταῖς ἐν τύπω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. cuntur quæ de Deo loquimur, sed eo modo intelli- guntur quo Deo conveniunt, et linguæ nostræ infir- mitas supremæ illi naturæ nihil ofſficiet. Licet ergo Filium de voluntate Patris loqui comperias, tan- quam de alia quadam, æquo animo id feres, imbe- cillitati sermonis consulte tribuendo quod non possit majus quidpiam dicere, neque aliter certe rem significatam exprimere. Atque hæc dicta qui- dem sunto rursus ad demonstrandum Filium volun- tatem Patris censeri quoque oportere : In dicto vero proposito, nulla ratio coget intelligere Patris voluntatem, sed indifferenter bonam voluntatem erga eos qui perierunt intelligemus. esse censebitur ? laque humano quidem more di- C IV, 35. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, el messis venit? Occasionein dicendi rursum a tempore et re capit, et ab iis quæ sub sensum cadunt spiritalium contemplationum explicationem adornat. Erat enim tum adhuc hiemis tempestas, et virides ac recen- tes culmi nonduın in campis inhorrescebant: sed elapso quadrimnestri spatio in messorum manus deventuri erant. . Nonne vos igitur, inquit, dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis ve- nit? D IV, 35. Ecce ego dico vobis: Levate oculos ve- stros, et videte regiones, quia albe jam sunt ad mes- sem. D cientur, collectoris horreo dignissimus. Hoc est, a rebus terrenis intellectus oculo pau- lum sublato spiritalia sata circumspicite, flavescen- tia jam, et in aream mox ventura, et messoris ferrum tandem appetentia. A similitudine autem rerum quæ hic commemorantur spectabis id quod significatur. Sala enim spiritalia hic intelliges, et spicarum spiritalium multitudinem, eos qui pro- phetarum voce prius exculti sunt ad futuram Christi fidem instituendi. Flavescit vero, qui et maturus et paratus jam est ad credendum, et ad religionem confirmatus. Messoris autem ferrum, splendida est et acutissima prædicatio apostolo- rum, auditores quidem a cultu legali resecans, et in aream transferens, hoc est in Ecclesiam Dei, ubi virtutum laboribus contriti purus cibus effi- IV, 36-37. Jam qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam æternam : ut et qui semi- nat simul gaudeat, et qui metit. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui melit. Tempus, inquit, est verbi vocantis ad fidem et consummationein legalium et propheticorum præ- coniorum auditoribus ostendentis. Lex enim velut in umbris typico cultu venturum prænuntiabat,

Α είναι δοκεῖν, καταίρει δὲ μᾶλλον εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἀναγκαίως ποιεῖται τὴν ἀπολογίαν τῆς παραδρομῆς, καί φησιν, ὅτι μεμαρτύρηκεν αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς, ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει. Πε- φύκαμεν γάρ πως οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ σύνηθες, κἂν ὑπάρχοι μέγα καὶ τίμιον. Καὶ οὐ δήπου τὰς παρ' ἐκείνων ὅτι δεήσοι θηρᾶσθαι τιμὰς ὁ Σωτὴρ ἐδοκί· μαζεν, ἐν ἀνδρὸς φιλοδόξου τινὸς τάξει καὶ φιλοκομ- παστοῦ, ἀλλ᾽ ἡπίστατο σαφῶς, ὅτι τοῖς μηδόλως οἰομένοις, ὅτι προσήκοι τιμᾶν τὸν διδάσκοντα, οὐδ' ἂν ἔτι γλυκύς τε καὶ εὐπαράδεκτος ὁ τῆς πίστεως γένοιτο λόγος. Παρελαύνει τοιγαροῦν εἰκότως, εἰ; ὠφελουμένους οὐδὲν εἰκαίους ἀναλῶσαι πόνους οὐκ ἀξιῶν, καὶ χάριν δὲ διὰ τούτου τοῖς καταφρονοῦσι και τατιθείς. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς εἰς τοσοῦτον ἐξαμαρτάνον Β τας νηποινὶ τοῦτο δράσειν αὐτοὺς, ὁμολογουμένου δὴ πάντως, καὶ ἀναμφισβητήτως ἔχοντος, ὡς τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀποίσονται κόλασιν οἱ καταφρονεῖν ἐγνωκότες αὐτοῦ, καὶ τὴν οὕτως ἀξιοθαύμαστον περιπτύ ντες δωρεάν. "Οτε οὖν ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐδέξαντο αὐτὸν οἱ Γαλιλαῖοι πάντα έωρακότες, ὅσα ἐποίη σεν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν τῇ ἑορτῇ· καὶ αὐτοὶ γὰρ ἦλθον εἰς τὴν ἑορτήν. Οὐκ ἀπερισκέπτως οἱ Γαλιλαίοι δέχονται τὸν Ἰη σοῦν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ δι' ὧν ἤδη θαυματουργοῦντα τε θέανται δικαίως καταπληττόμενοι, καὶ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας κατα- δικάζοντες, καὶ πολὺ πρὸς εὐγνωμοσύνην ἀμείνους τῶν νομομαθῶν εὑρισκόμενοι. Ηλθεν οὖν πάλιν εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον. Ἐμφιλοχωρεῖ τοῖς εὐγνώμοσιν ὁ Χριστὸς, καὶ τοῖς ἑτοιμέτερόν πως ἰοῦσι πρὸς τὴν ὧν ἂν εὖ πάθοιεν αἰσθησίν τε καὶ γνῶσιν, καὶ μειζόνων ἀγαθῶν ἐπι- δαψιλεύεται χορηγίαις. Έρχεται τοίνυν τερατοποιή σων ἐν Κανᾷ, προσωφελεῖν μὲν ὅτι προσήκοι τοὺς ἐν αὐτῇ λογιζόμενος, προκατεσπαρμένην δὲ ὥσπερ, διὰ τῶν ἤδη προτετελεσμένων ἐν αὐτῇ σημείων, την τοῦ πάντα δύνασθαι δρᾷν ὑπόληψιν ἔχων. *Ην δέ τις βασιλικός, οὗ ὁ υἱὸς ἡσθένει ἐν Κα- φαρναούμ Καπερναούμ]. Οὗτος ἀκούσας ὅτι ᾿Ιησοῦς ἥκει ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπῆλθε πρὸς αὐτὸν, καὶ ἠρώτα ἵνα καταβῇ, καὶ Ιάσηται αὐτοῦ τὸν υἱὸν, ἔμελλε γὰρ ἀποθνή σκειν. Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς αὐτόν. Πρόσεισι μὲν ὁ βασιλικός, ὡς πρὸς θεραπεύειν ἰσχύοντα· νοεῖ δὲ οὔπω κατὰ φύσιν Θεὸν ὄντα· καὶ Κύριον μὲν ἀποκαλεῖ, τὸ δ᾽ ἀληθὲς τῆς κυριότητος ἀξίωμα δίδωσιν οὐδαμῶς. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ἐδεῖτο προσπεσών, οὐχ ἵνα δὴ πάντως ἐπὶ τὴν ἑστίαν βα- δίζοι, καὶ καταβαίνοι σὺν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀῤῥωστούν μειράκιον, ἀλλ᾽ ἵνα δὴ μᾶλλον ἐξουσιαστικῶς, καὶ θεοπρεπεί προστάγματι τὴν ἐπισκήψασαν ἐξελάσαι νόσον. Τί γὰρ ἔδει παρεῖναι τῷ κάμνοντι τὸν ᾧπερ ἦν δύνασθαι διασώζειν, καὶ ἀπόντι, ῥᾳδίως ; Πῶς δὲ λίαν οὐκ ἀμαθὲς, ὅτι μὲν ἔσται θανάτου κρείττων ὑπολαμβάνειν αὐτὸν, Θεὸν δὲ ὑπάρχειν οίεσθαι μηδα μῶς τὸν θεοπρεπούς ἰσχύος πεπληρωμένον ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. vectus, aitque Jesum ipsum testatum esse prophe- A tam în patria sua honore carere. Ita enim fere na- tura comparati sumus, ut quod ſamfliare nobis est, licet eximium et pretiosum sit, nihili ducamus. Neque vero volebat Salvator honores sibi ab illis cum fastu et ambitione venari, sed apprime nove- rat quod apud eos qui ne honorandum quidem magistrum putabant, acceptus et suavis non esset fidei sermo futurus. Prætervehitur itaque jure merito, nec inanem in eos laborem insumere dignatur, qui nihil essent utilitatis inde capturi : et per hoc gratiam contemptoribus præstat. Non enim credibile erat eos qui tanto crimine se ob- stringerent impune id facturos, cum in confesso sit apud omnes, extremam pœnam reportaturos qui contempserint eum, ac tam admirabile donum respuerint. IV, 45. Cum ergo venisset in Galilæam, exceperunt eum Galilei, cum omnia vidissent qua fecerat Hierosolymis in die festo: et ipsi enim venerant ad diem festum. Non temere Galilæi suscipiunt Jesum, sed partim ob miracula quæ jam ab eo patrari viderant jure attoniti, partim ob pietatem in ipsum Judæorum · condemnantes vecordiam, et animi candore ac ·simplicitate illis in lege eruditis potiores reperti. IV, 46. Venit ergo iterum in Cana Galilææ, ubi fecit aquam vinum. Inter candidos homines lubens versatur Christus, gratusque et beneficiorum memores, eisque majora bona alatim largitur. Venit ergo miracula factu- rus in Cana, existimans insuper esse juvandos ejus incolas, opinione in eorum`animis, per signa quæ in illa jam fecerat, quodammodo insita, cun- cta eum facere posse. IV, 46-48. Et erat quidam regulus, cujus filius infirmabatur Capharnaum. Hic cum audisset quia Jesus adveniret a Judæa in Galilæam, abiit ad eum, et rogabat eum ut descenderet et sanaret flium ejus; incipiebat enim mori. Dixit ergo Jesus ad eum. C Proficiscitur quidem 'ille regulus, tanquam ad eum cui sit sanandi potestas : sed nondum intel- D ligit secundum naturam esse Deum : et Dominum quidem eum appellat, sed veram dominationis di- gnitatem nequaquam ei tribuit. Alioqui enim illico ad genua ejus accideret, rogaretque non ut domum se conferret, et secum ad ægrotantem puerum descenderet, sed potius ut pro sua potestate el nutu divino morbum infestum abigeret. Quid enim necesse erat agroto astare eum cui etiam absenti facile poterat reddere sanitatem? Quomodo vero non valde stultum est existimare ipsum morte po- tiorem fore, et eum qui repletus sit divina virtute nequaquam Deum esse putare? [vulg.

Α είναι δοκεῖν, καταίρει δὲ μᾶλλον εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἀναγκαίως ποιεῖται τὴν ἀπολογίαν τῆς παραδρομῆς, καί φησιν, ὅτι μεμαρτύρηκεν αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς, ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει. Πε- φύκαμεν γάρ πως οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ σύνηθες, κἂν ὑπάρχοι μέγα καὶ τίμιον. Καὶ οὐ δήπου τὰς παρ' ἐκείνων ὅτι δεήσοι θηρᾶσθαι τιμὰς ὁ Σωτὴρ ἐδοκί· μαζεν, ἐν ἀνδρὸς φιλοδόξου τινὸς τάξει καὶ φιλοκομ- παστοῦ, ἀλλ᾽ ἡπίστατο σαφῶς, ὅτι τοῖς μηδόλως οἰομένοις, ὅτι προσήκοι τιμᾶν τὸν διδάσκοντα, οὐδ' ἂν ἔτι γλυκύς τε καὶ εὐπαράδεκτος ὁ τῆς πίστεως γένοιτο λόγος. Παρελαύνει τοιγαροῦν εἰκότως, εἰ; ὠφελουμένους οὐδὲν εἰκαίους ἀναλῶσαι πόνους οὐκ ἀξιῶν, καὶ χάριν δὲ διὰ τούτου τοῖς καταφρονοῦσι και τατιθείς. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς εἰς τοσοῦτον ἐξαμαρτάνον Β τας νηποινὶ τοῦτο δράσειν αὐτοὺς, ὁμολογουμένου δὴ πάντως, καὶ ἀναμφισβητήτως ἔχοντος, ὡς τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀποίσονται κόλασιν οἱ καταφρονεῖν ἐγνωκότες αὐτοῦ, καὶ τὴν οὕτως ἀξιοθαύμαστον περιπτύ ντες δωρεάν. "Οτε οὖν ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐδέξαντο αὐτὸν οἱ Γαλιλαῖοι πάντα έωρακότες, ὅσα ἐποίη σεν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν τῇ ἑορτῇ· καὶ αὐτοὶ γὰρ ἦλθον εἰς τὴν ἑορτήν. Οὐκ ἀπερισκέπτως οἱ Γαλιλαίοι δέχονται τὸν Ἰη σοῦν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ δι' ὧν ἤδη θαυματουργοῦντα τε θέανται δικαίως καταπληττόμενοι, καὶ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας κατα- δικάζοντες, καὶ πολὺ πρὸς εὐγνωμοσύνην ἀμείνους τῶν νομομαθῶν εὑρισκόμενοι. Ηλθεν οὖν πάλιν εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον. Ἐμφιλοχωρεῖ τοῖς εὐγνώμοσιν ὁ Χριστὸς, καὶ τοῖς ἑτοιμέτερόν πως ἰοῦσι πρὸς τὴν ὧν ἂν εὖ πάθοιεν αἰσθησίν τε καὶ γνῶσιν, καὶ μειζόνων ἀγαθῶν ἐπι- δαψιλεύεται χορηγίαις. Έρχεται τοίνυν τερατοποιή σων ἐν Κανᾷ, προσωφελεῖν μὲν ὅτι προσήκοι τοὺς ἐν αὐτῇ λογιζόμενος, προκατεσπαρμένην δὲ ὥσπερ, διὰ τῶν ἤδη προτετελεσμένων ἐν αὐτῇ σημείων, την τοῦ πάντα δύνασθαι δρᾷν ὑπόληψιν ἔχων. *Ην δέ τις βασιλικός, οὗ ὁ υἱὸς ἡσθένει ἐν Κα- φαρναούμ Καπερναούμ]. Οὗτος ἀκούσας ὅτι ᾿Ιησοῦς ἥκει ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπῆλθε πρὸς αὐτὸν, καὶ ἠρώτα ἵνα καταβῇ, καὶ Ιάσηται αὐτοῦ τὸν υἱὸν, ἔμελλε γὰρ ἀποθνή σκειν. Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς αὐτόν. Πρόσεισι μὲν ὁ βασιλικός, ὡς πρὸς θεραπεύειν ἰσχύοντα· νοεῖ δὲ οὔπω κατὰ φύσιν Θεὸν ὄντα· καὶ Κύριον μὲν ἀποκαλεῖ, τὸ δ᾽ ἀληθὲς τῆς κυριότητος ἀξίωμα δίδωσιν οὐδαμῶς. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ἐδεῖτο προσπεσών, οὐχ ἵνα δὴ πάντως ἐπὶ τὴν ἑστίαν βα- δίζοι, καὶ καταβαίνοι σὺν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀῤῥωστούν μειράκιον, ἀλλ᾽ ἵνα δὴ μᾶλλον ἐξουσιαστικῶς, καὶ θεοπρεπεί προστάγματι τὴν ἐπισκήψασαν ἐξελάσαι νόσον. Τί γὰρ ἔδει παρεῖναι τῷ κάμνοντι τὸν ᾧπερ ἦν δύνασθαι διασώζειν, καὶ ἀπόντι, ῥᾳδίως ; Πῶς δὲ λίαν οὐκ ἀμαθὲς, ὅτι μὲν ἔσται θανάτου κρείττων ὑπολαμβάνειν αὐτὸν, Θεὸν δὲ ὑπάρχειν οίεσθαι μηδα μῶς τὸν θεοπρεπούς ἰσχύος πεπληρωμένον ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. vectus, aitque Jesum ipsum testatum esse prophe- A tam în patria sua honore carere. Ita enim fere na- tura comparati sumus, ut quod ſamfliare nobis est, licet eximium et pretiosum sit, nihili ducamus. Neque vero volebat Salvator honores sibi ab illis cum fastu et ambitione venari, sed apprime nove- rat quod apud eos qui ne honorandum quidem magistrum putabant, acceptus et suavis non esset fidei sermo futurus. Prætervehitur itaque jure merito, nec inanem in eos laborem insumere dignatur, qui nihil essent utilitatis inde capturi : et per hoc gratiam contemptoribus præstat. Non enim credibile erat eos qui tanto crimine se ob- stringerent impune id facturos, cum in confesso sit apud omnes, extremam pœnam reportaturos qui contempserint eum, ac tam admirabile donum respuerint. IV, 45. Cum ergo venisset in Galilæam, exceperunt eum Galilei, cum omnia vidissent qua fecerat Hierosolymis in die festo: et ipsi enim venerant ad diem festum. Non temere Galilæi suscipiunt Jesum, sed partim ob miracula quæ jam ab eo patrari viderant jure attoniti, partim ob pietatem in ipsum Judæorum · condemnantes vecordiam, et animi candore ac ·simplicitate illis in lege eruditis potiores reperti. IV, 46. Venit ergo iterum in Cana Galilææ, ubi fecit aquam vinum. Inter candidos homines lubens versatur Christus, gratusque et beneficiorum memores, eisque majora bona alatim largitur. Venit ergo miracula factu- rus in Cana, existimans insuper esse juvandos ejus incolas, opinione in eorum`animis, per signa quæ in illa jam fecerat, quodammodo insita, cun- cta eum facere posse. IV, 46-48. Et erat quidam regulus, cujus filius infirmabatur Capharnaum. Hic cum audisset quia Jesus adveniret a Judæa in Galilæam, abiit ad eum, et rogabat eum ut descenderet et sanaret flium ejus; incipiebat enim mori. Dixit ergo Jesus ad eum. C Proficiscitur quidem 'ille regulus, tanquam ad eum cui sit sanandi potestas : sed nondum intel- D ligit secundum naturam esse Deum : et Dominum quidem eum appellat, sed veram dominationis di- gnitatem nequaquam ei tribuit. Alioqui enim illico ad genua ejus accideret, rogaretque non ut domum se conferret, et secum ad ægrotantem puerum descenderet, sed potius ut pro sua potestate el nutu divino morbum infestum abigeret. Quid enim necesse erat agroto astare eum cui etiam absenti facile poterat reddere sanitatem? Quomodo vero non valde stultum est existimare ipsum morte po- tiorem fore, et eum qui repletus sit divina virtute nequaquam Deum esse putare? [vulg.

Α είναι δοκεῖν, καταίρει δὲ μᾶλλον εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἀναγκαίως ποιεῖται τὴν ἀπολογίαν τῆς παραδρομῆς, καί φησιν, ὅτι μεμαρτύρηκεν αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς, ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει. Πε- φύκαμεν γάρ πως οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ σύνηθες, κἂν ὑπάρχοι μέγα καὶ τίμιον. Καὶ οὐ δήπου τὰς παρ' ἐκείνων ὅτι δεήσοι θηρᾶσθαι τιμὰς ὁ Σωτὴρ ἐδοκί· μαζεν, ἐν ἀνδρὸς φιλοδόξου τινὸς τάξει καὶ φιλοκομ- παστοῦ, ἀλλ᾽ ἡπίστατο σαφῶς, ὅτι τοῖς μηδόλως οἰομένοις, ὅτι προσήκοι τιμᾶν τὸν διδάσκοντα, οὐδ' ἂν ἔτι γλυκύς τε καὶ εὐπαράδεκτος ὁ τῆς πίστεως γένοιτο λόγος. Παρελαύνει τοιγαροῦν εἰκότως, εἰ; ὠφελουμένους οὐδὲν εἰκαίους ἀναλῶσαι πόνους οὐκ ἀξιῶν, καὶ χάριν δὲ διὰ τούτου τοῖς καταφρονοῦσι και τατιθείς. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς εἰς τοσοῦτον ἐξαμαρτάνον Β τας νηποινὶ τοῦτο δράσειν αὐτοὺς, ὁμολογουμένου δὴ πάντως, καὶ ἀναμφισβητήτως ἔχοντος, ὡς τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀποίσονται κόλασιν οἱ καταφρονεῖν ἐγνωκότες αὐτοῦ, καὶ τὴν οὕτως ἀξιοθαύμαστον περιπτύ ντες δωρεάν. "Οτε οὖν ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐδέξαντο αὐτὸν οἱ Γαλιλαῖοι πάντα έωρακότες, ὅσα ἐποίη σεν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν τῇ ἑορτῇ· καὶ αὐτοὶ γὰρ ἦλθον εἰς τὴν ἑορτήν. Οὐκ ἀπερισκέπτως οἱ Γαλιλαίοι δέχονται τὸν Ἰη σοῦν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ δι' ὧν ἤδη θαυματουργοῦντα τε θέανται δικαίως καταπληττόμενοι, καὶ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας κατα- δικάζοντες, καὶ πολὺ πρὸς εὐγνωμοσύνην ἀμείνους τῶν νομομαθῶν εὑρισκόμενοι. Ηλθεν οὖν πάλιν εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον. Ἐμφιλοχωρεῖ τοῖς εὐγνώμοσιν ὁ Χριστὸς, καὶ τοῖς ἑτοιμέτερόν πως ἰοῦσι πρὸς τὴν ὧν ἂν εὖ πάθοιεν αἰσθησίν τε καὶ γνῶσιν, καὶ μειζόνων ἀγαθῶν ἐπι- δαψιλεύεται χορηγίαις. Έρχεται τοίνυν τερατοποιή σων ἐν Κανᾷ, προσωφελεῖν μὲν ὅτι προσήκοι τοὺς ἐν αὐτῇ λογιζόμενος, προκατεσπαρμένην δὲ ὥσπερ, διὰ τῶν ἤδη προτετελεσμένων ἐν αὐτῇ σημείων, την τοῦ πάντα δύνασθαι δρᾷν ὑπόληψιν ἔχων. *Ην δέ τις βασιλικός, οὗ ὁ υἱὸς ἡσθένει ἐν Κα- φαρναούμ Καπερναούμ]. Οὗτος ἀκούσας ὅτι ᾿Ιησοῦς ἥκει ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπῆλθε πρὸς αὐτὸν, καὶ ἠρώτα ἵνα καταβῇ, καὶ Ιάσηται αὐτοῦ τὸν υἱὸν, ἔμελλε γὰρ ἀποθνή σκειν. Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς αὐτόν. Πρόσεισι μὲν ὁ βασιλικός, ὡς πρὸς θεραπεύειν ἰσχύοντα· νοεῖ δὲ οὔπω κατὰ φύσιν Θεὸν ὄντα· καὶ Κύριον μὲν ἀποκαλεῖ, τὸ δ᾽ ἀληθὲς τῆς κυριότητος ἀξίωμα δίδωσιν οὐδαμῶς. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ἐδεῖτο προσπεσών, οὐχ ἵνα δὴ πάντως ἐπὶ τὴν ἑστίαν βα- δίζοι, καὶ καταβαίνοι σὺν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀῤῥωστούν μειράκιον, ἀλλ᾽ ἵνα δὴ μᾶλλον ἐξουσιαστικῶς, καὶ θεοπρεπεί προστάγματι τὴν ἐπισκήψασαν ἐξελάσαι νόσον. Τί γὰρ ἔδει παρεῖναι τῷ κάμνοντι τὸν ᾧπερ ἦν δύνασθαι διασώζειν, καὶ ἀπόντι, ῥᾳδίως ; Πῶς δὲ λίαν οὐκ ἀμαθὲς, ὅτι μὲν ἔσται θανάτου κρείττων ὑπολαμβάνειν αὐτὸν, Θεὸν δὲ ὑπάρχειν οίεσθαι μηδα μῶς τὸν θεοπρεπούς ἰσχύος πεπληρωμένον ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. vectus, aitque Jesum ipsum testatum esse prophe- A tam în patria sua honore carere. Ita enim fere na- tura comparati sumus, ut quod ſamfliare nobis est, licet eximium et pretiosum sit, nihili ducamus. Neque vero volebat Salvator honores sibi ab illis cum fastu et ambitione venari, sed apprime nove- rat quod apud eos qui ne honorandum quidem magistrum putabant, acceptus et suavis non esset fidei sermo futurus. Prætervehitur itaque jure merito, nec inanem in eos laborem insumere dignatur, qui nihil essent utilitatis inde capturi : et per hoc gratiam contemptoribus præstat. Non enim credibile erat eos qui tanto crimine se ob- stringerent impune id facturos, cum in confesso sit apud omnes, extremam pœnam reportaturos qui contempserint eum, ac tam admirabile donum respuerint. IV, 45. Cum ergo venisset in Galilæam, exceperunt eum Galilei, cum omnia vidissent qua fecerat Hierosolymis in die festo: et ipsi enim venerant ad diem festum. Non temere Galilæi suscipiunt Jesum, sed partim ob miracula quæ jam ab eo patrari viderant jure attoniti, partim ob pietatem in ipsum Judæorum · condemnantes vecordiam, et animi candore ac ·simplicitate illis in lege eruditis potiores reperti. IV, 46. Venit ergo iterum in Cana Galilææ, ubi fecit aquam vinum. Inter candidos homines lubens versatur Christus, gratusque et beneficiorum memores, eisque majora bona alatim largitur. Venit ergo miracula factu- rus in Cana, existimans insuper esse juvandos ejus incolas, opinione in eorum`animis, per signa quæ in illa jam fecerat, quodammodo insita, cun- cta eum facere posse. IV, 46-48. Et erat quidam regulus, cujus filius infirmabatur Capharnaum. Hic cum audisset quia Jesus adveniret a Judæa in Galilæam, abiit ad eum, et rogabat eum ut descenderet et sanaret flium ejus; incipiebat enim mori. Dixit ergo Jesus ad eum. C Proficiscitur quidem 'ille regulus, tanquam ad eum cui sit sanandi potestas : sed nondum intel- D ligit secundum naturam esse Deum : et Dominum quidem eum appellat, sed veram dominationis di- gnitatem nequaquam ei tribuit. Alioqui enim illico ad genua ejus accideret, rogaretque non ut domum se conferret, et secum ad ægrotantem puerum descenderet, sed potius ut pro sua potestate el nutu divino morbum infestum abigeret. Quid enim necesse erat agroto astare eum cui etiam absenti facile poterat reddere sanitatem? Quomodo vero non valde stultum est existimare ipsum morte po- tiorem fore, et eum qui repletus sit divina virtute nequaquam Deum esse putare? [vulg.

Α ρως ἐδιδάσκετο, σώζεται πανοικὶ, τὴν τοῦ παραδόξου δύναμιν ἀναθεὶς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καὶ ὥσπερ τινὰ τῆς ἐπὶ τούτοις εὐχαριστίας καρπὸν ἀσφαλεστέραν προσάγων τὴν πίστιν. Μετὰ ταῦτα ἦν ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀν- έβη ὁ Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἔστι δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῇ προβατικῇ κολυμβήθρα, ἡ ἐπιλεγομένη Εβραϊστι Βηθεσδά, πέντε στοὺς ἔχουσα. Ἐν ταύταις κατέκειτο πλῆθος πολὺ τῶν ἀσθενούντων, τυφλῶν, χωλῶν, ξηρῶν, ἐκδεχομέν νων τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν. "Αγγελος γὰρ Κυ- ρίου κατὰ καιρὸν κατέβαινεν ἐν τῇ κολυμβήθρα, καὶ ἐτάρασσε τὸ ὕδωρ. Ὁ οὖν πρῶτος ἐμβὰς μετὰ τὴν ταραχὴν τοῦ ὕδατος, ὑγιὴς ἐγίνετο, ᾧ δήποτε κατείχετο νοσήματι. Οὐ μάτην εὐθὺς ἐπισυνάπτει τοῖς εἰρημένοις ὁ μα κάριος εὐαγγελιστὴς τὴν ἐντεῦθεν εἰς Ἱεροσόλυμα τοῦ Σωτῆρος ἐπάνοδον· ἀλλ᾽ ἦν αὐτῷ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐπιδεῖξαι σκοπὸς, ὅσον μὲν ἀμείνους εἰς εὐπείθειαν Ἰουδαίων αλλογενεῖς, πόση δὲ ἐν ἀμφοῖν ἔξεώς τε καὶ τρόπων ὁρᾶται διαφορά. "Ην γὰρ οὕτως ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἑτέρως ἐκμαθεῖν, ὅτι ψήφῳ δικαίᾳ τοῦ πάν των κρατοῦντος Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπου πρόσωπον οὐκ εἰδότος λαβεῖν, ἀποπίπτει μὲν εἰκότως τῆς ἐλπί- δος ὁ Ἰσραὴλ, ἀντεισφέρεται δὲ τῶν ἐθνῶν ἡ πληθύς. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν τῇ τῶν κεφαλαίων ἀντιπαραθέσει προσβλέποντας τὴν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ποιεῖσθαι βά σανον. Έδειξε τοίνυν αὐτὸν ἑνὶ μὲν σημείῳ τὴν Σαμα ρειτῶν ἀνασώσαντα πόλιν, ἑνὶ δὲ ὡσαύτως τὸν βασι λικὸν, καὶ δι' ἐκείνου τοὺς ἐν αὐτῇ πάντως δήπου καὶ λίαν ὠφεληκότα. Επιμαρτυρήσας δὲ διὰ τούτων πολὺ τὸ πρόχειρον τοῖς ἀλλογενέσιν εἰς εὐπείθειαν, ἀνα- φέρει πάλιν εἰς Ἱεροσόλυμα τον θαυματουργόν, πρᾶγμα δὲ θεοπρεπὲς ἐπιτελοῦντα δεικνύει. Παλαιο- τάτης γὰρ παραδόξως ἐλευθεροῖ τὸν παραλύτην νό- σου, ὥσπερ οὖν ἀμέλει θανατοῦντα τοῦ βασιλικοῦ τὸν Υϊόν. Αλλ' ὁ μὲν ἐπίστευσε πανοικὶ, καὶ Θεὸν ὡμο λέγει τὸν Ἰησοῦν· οἱ δὲ, καταπλήττεσθαι δέον, φονῶ - σιν εὐθὺς, καὶ διώκουσι δυσσεβῶς ὡς παρανομοῦντα τὸν εὐεργέτην, αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ἐπὶ τοῖς αἰσχίο σιν ὁρίζοντες ψῆφον, δι' ὧν τῆς ἐν τοῖς ἀλλογενέσι συνέσεως, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐλαβείας ὀπίσω πε- σόντες ἁλίσκονται. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ περὶ αὐτῶν ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον, ὡς πρὸς τὸν Κύριον Ἰησοῦν· "Οτι θήσεις αὐτοὺς νῶτον. » Οἱ γὰρ πρῶτοι κατα ν, 5, 6. τεταγμένοι διὰ τὴν τῶν πατέρων ἐπιλογὴν, ὕστεροι, καὶ κατόπιν τῆς τῶν ἐθνῶν βαδιοῦνται κλήσεως «Οταν γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· › τοῦτον ἡμῖν τῶν θεωρημάτων ὠδίνει τὸν σκοπὸν τῆς τῶν κεφαλαίων συνθήκης ή εὕρυθμος τάξις· ποιησόμεθα δὲ κατὰ μέρος καὶ τῆς ἐν τοῖς στίχοις διανοίας ἀκριβῆ τὴν ζήτησιν. Ην δέ τις ἄνθρωπος ἐκεῖ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. Τοῦτον ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς κατακείμενον, καὶ γνοὺς ὅτι πολύν ήδη χρόνον ἔχει. Τὴν ἐπὶ τοῖς ἀζύμοις ἑορτὴν ἐπιτελεσάντων τῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ' comperit, cum tota domo salvatur, miraculi virtu- tem Christo tribuens, et quemdam veluti grati animi fructum, firmiorem nempe fidem, offerens. V, 1.4. Post hæc erat dies festus Judæorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Est autem Hieroso- lymis probatica piscina, quæ cognominatur Hebraice Bethsaida, quinque porticus habens. In his jacebat multitudo magna languentium, cæcorum, claudo- rum, aridorum, exspectantium aquæ motum. Angelus enim Domini descendebat secundum tempus in pisci- nam, et movebatur aqua. Et qui prior descendisset in piscinam post motionem aquæ, sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmitate. "Non temere beatus evangelista prædictis con- B jungit Salvatoris in urbem Hierosolymorum red- itum; sed ei propositum erat ostendere, ut videtur, quantum alienigenæ Judæis obediendi facultate præstarent, et quanta cerneretur in utrisque in- genii ac morum differentia. Hoc enim pacto di- scere licebat, justo cunctipotentis Dei judicio, et personam accipere nescientis Israelem spe exci- dere, et in ejus locum gentium multitudinem in- duci. Grave autem non erit collatione capitum ea quæ dicuntur expendere. Ostendit igitur ipsum uno quidem miraculo Samaritanorum urbem servasse, alio itidem illum regulum, et per illud ejus do- mui suppetias omnino tulisse. Testatus autem his verbis promptissimum esse alienigenis ad obe- diendum studium, rursum llierosolyma illum mi- raculorum editorem reducit, et rem Deo conve- nientem facere ostendit. Inveterato enim morbo paralyticum liberat, sicuti nimirum moribundum reguli filium. Sed hic cum universa domo credidit, et Deum confessus est Jesum illi, cum eum admirari deberent, illico ad cæden depo- scunt, et benefactoren suum, ceu iniquum, impie persequuntur, ipsi se turpissimæ rei condemnan- tes, per quam alienigenarum sapientiæ et pietati in Christum longe postpositi comperiuntur. Atque hoc est certe quod in Psalmis dicitur de ipsis ora- tione ad Dominum Jesum conversa : « Quoniam pones eos dorsum ". › Nam qui primi ob electio- C nou patrum constituti sunt, ultimi et post gen- D • tium vocationem venient : . Cum enim plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet ". Hunc nobis contemplationum scopum parit concinnus ille capitum ordo ac consensus : sigillatim vero versiculorum sententiam expen- demus. Εrat aulem quidam homo ibi triginta et octo annos habens in infirmitate sun. Hunc cum vi- disset Jesus jacentem, et cum cognovisset quia jam multum tempus haberet. Azymorum festo a Judæis celebrato, in quo » Pal. xx, 15. 18 Rom. x1, 23, 26.

Α ρως ἐδιδάσκετο, σώζεται πανοικὶ, τὴν τοῦ παραδόξου δύναμιν ἀναθεὶς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καὶ ὥσπερ τινὰ τῆς ἐπὶ τούτοις εὐχαριστίας καρπὸν ἀσφαλεστέραν προσάγων τὴν πίστιν. Μετὰ ταῦτα ἦν ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀν- έβη ὁ Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἔστι δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῇ προβατικῇ κολυμβήθρα, ἡ ἐπιλεγομένη Εβραϊστι Βηθεσδά, πέντε στοὺς ἔχουσα. Ἐν ταύταις κατέκειτο πλῆθος πολὺ τῶν ἀσθενούντων, τυφλῶν, χωλῶν, ξηρῶν, ἐκδεχομέν νων τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν. "Αγγελος γὰρ Κυ- ρίου κατὰ καιρὸν κατέβαινεν ἐν τῇ κολυμβήθρα, καὶ ἐτάρασσε τὸ ὕδωρ. Ὁ οὖν πρῶτος ἐμβὰς μετὰ τὴν ταραχὴν τοῦ ὕδατος, ὑγιὴς ἐγίνετο, ᾧ δήποτε κατείχετο νοσήματι. Οὐ μάτην εὐθὺς ἐπισυνάπτει τοῖς εἰρημένοις ὁ μα κάριος εὐαγγελιστὴς τὴν ἐντεῦθεν εἰς Ἱεροσόλυμα τοῦ Σωτῆρος ἐπάνοδον· ἀλλ᾽ ἦν αὐτῷ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐπιδεῖξαι σκοπὸς, ὅσον μὲν ἀμείνους εἰς εὐπείθειαν Ἰουδαίων αλλογενεῖς, πόση δὲ ἐν ἀμφοῖν ἔξεώς τε καὶ τρόπων ὁρᾶται διαφορά. "Ην γὰρ οὕτως ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἑτέρως ἐκμαθεῖν, ὅτι ψήφῳ δικαίᾳ τοῦ πάν των κρατοῦντος Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπου πρόσωπον οὐκ εἰδότος λαβεῖν, ἀποπίπτει μὲν εἰκότως τῆς ἐλπί- δος ὁ Ἰσραὴλ, ἀντεισφέρεται δὲ τῶν ἐθνῶν ἡ πληθύς. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν τῇ τῶν κεφαλαίων ἀντιπαραθέσει προσβλέποντας τὴν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ποιεῖσθαι βά σανον. Έδειξε τοίνυν αὐτὸν ἑνὶ μὲν σημείῳ τὴν Σαμα ρειτῶν ἀνασώσαντα πόλιν, ἑνὶ δὲ ὡσαύτως τὸν βασι λικὸν, καὶ δι' ἐκείνου τοὺς ἐν αὐτῇ πάντως δήπου καὶ λίαν ὠφεληκότα. Επιμαρτυρήσας δὲ διὰ τούτων πολὺ τὸ πρόχειρον τοῖς ἀλλογενέσιν εἰς εὐπείθειαν, ἀνα- φέρει πάλιν εἰς Ἱεροσόλυμα τον θαυματουργόν, πρᾶγμα δὲ θεοπρεπὲς ἐπιτελοῦντα δεικνύει. Παλαιο- τάτης γὰρ παραδόξως ἐλευθεροῖ τὸν παραλύτην νό- σου, ὥσπερ οὖν ἀμέλει θανατοῦντα τοῦ βασιλικοῦ τὸν Υϊόν. Αλλ' ὁ μὲν ἐπίστευσε πανοικὶ, καὶ Θεὸν ὡμο λέγει τὸν Ἰησοῦν· οἱ δὲ, καταπλήττεσθαι δέον, φονῶ - σιν εὐθὺς, καὶ διώκουσι δυσσεβῶς ὡς παρανομοῦντα τὸν εὐεργέτην, αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ἐπὶ τοῖς αἰσχίο σιν ὁρίζοντες ψῆφον, δι' ὧν τῆς ἐν τοῖς ἀλλογενέσι συνέσεως, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐλαβείας ὀπίσω πε- σόντες ἁλίσκονται. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ περὶ αὐτῶν ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον, ὡς πρὸς τὸν Κύριον Ἰησοῦν· "Οτι θήσεις αὐτοὺς νῶτον. » Οἱ γὰρ πρῶτοι κατα ν, 5, 6. τεταγμένοι διὰ τὴν τῶν πατέρων ἐπιλογὴν, ὕστεροι, καὶ κατόπιν τῆς τῶν ἐθνῶν βαδιοῦνται κλήσεως «Οταν γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· › τοῦτον ἡμῖν τῶν θεωρημάτων ὠδίνει τὸν σκοπὸν τῆς τῶν κεφαλαίων συνθήκης ή εὕρυθμος τάξις· ποιησόμεθα δὲ κατὰ μέρος καὶ τῆς ἐν τοῖς στίχοις διανοίας ἀκριβῆ τὴν ζήτησιν. Ην δέ τις ἄνθρωπος ἐκεῖ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. Τοῦτον ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς κατακείμενον, καὶ γνοὺς ὅτι πολύν ήδη χρόνον ἔχει. Τὴν ἐπὶ τοῖς ἀζύμοις ἑορτὴν ἐπιτελεσάντων τῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ' comperit, cum tota domo salvatur, miraculi virtu- tem Christo tribuens, et quemdam veluti grati animi fructum, firmiorem nempe fidem, offerens. V, 1.4. Post hæc erat dies festus Judæorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Est autem Hieroso- lymis probatica piscina, quæ cognominatur Hebraice Bethsaida, quinque porticus habens. In his jacebat multitudo magna languentium, cæcorum, claudo- rum, aridorum, exspectantium aquæ motum. Angelus enim Domini descendebat secundum tempus in pisci- nam, et movebatur aqua. Et qui prior descendisset in piscinam post motionem aquæ, sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmitate. "Non temere beatus evangelista prædictis con- B jungit Salvatoris in urbem Hierosolymorum red- itum; sed ei propositum erat ostendere, ut videtur, quantum alienigenæ Judæis obediendi facultate præstarent, et quanta cerneretur in utrisque in- genii ac morum differentia. Hoc enim pacto di- scere licebat, justo cunctipotentis Dei judicio, et personam accipere nescientis Israelem spe exci- dere, et in ejus locum gentium multitudinem in- duci. Grave autem non erit collatione capitum ea quæ dicuntur expendere. Ostendit igitur ipsum uno quidem miraculo Samaritanorum urbem servasse, alio itidem illum regulum, et per illud ejus do- mui suppetias omnino tulisse. Testatus autem his verbis promptissimum esse alienigenis ad obe- diendum studium, rursum llierosolyma illum mi- raculorum editorem reducit, et rem Deo conve- nientem facere ostendit. Inveterato enim morbo paralyticum liberat, sicuti nimirum moribundum reguli filium. Sed hic cum universa domo credidit, et Deum confessus est Jesum illi, cum eum admirari deberent, illico ad cæden depo- scunt, et benefactoren suum, ceu iniquum, impie persequuntur, ipsi se turpissimæ rei condemnan- tes, per quam alienigenarum sapientiæ et pietati in Christum longe postpositi comperiuntur. Atque hoc est certe quod in Psalmis dicitur de ipsis ora- tione ad Dominum Jesum conversa : « Quoniam pones eos dorsum ". › Nam qui primi ob electio- C nou patrum constituti sunt, ultimi et post gen- D • tium vocationem venient : . Cum enim plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet ". Hunc nobis contemplationum scopum parit concinnus ille capitum ordo ac consensus : sigillatim vero versiculorum sententiam expen- demus. Εrat aulem quidam homo ibi triginta et octo annos habens in infirmitate sun. Hunc cum vi- disset Jesus jacentem, et cum cognovisset quia jam multum tempus haberet. Azymorum festo a Judæis celebrato, in quo » Pal. xx, 15. 18 Rom. x1, 23, 26.

Α ρως ἐδιδάσκετο, σώζεται πανοικὶ, τὴν τοῦ παραδόξου δύναμιν ἀναθεὶς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καὶ ὥσπερ τινὰ τῆς ἐπὶ τούτοις εὐχαριστίας καρπὸν ἀσφαλεστέραν προσάγων τὴν πίστιν. Μετὰ ταῦτα ἦν ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀν- έβη ὁ Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἔστι δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῇ προβατικῇ κολυμβήθρα, ἡ ἐπιλεγομένη Εβραϊστι Βηθεσδά, πέντε στοὺς ἔχουσα. Ἐν ταύταις κατέκειτο πλῆθος πολὺ τῶν ἀσθενούντων, τυφλῶν, χωλῶν, ξηρῶν, ἐκδεχομέν νων τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν. "Αγγελος γὰρ Κυ- ρίου κατὰ καιρὸν κατέβαινεν ἐν τῇ κολυμβήθρα, καὶ ἐτάρασσε τὸ ὕδωρ. Ὁ οὖν πρῶτος ἐμβὰς μετὰ τὴν ταραχὴν τοῦ ὕδατος, ὑγιὴς ἐγίνετο, ᾧ δήποτε κατείχετο νοσήματι. Οὐ μάτην εὐθὺς ἐπισυνάπτει τοῖς εἰρημένοις ὁ μα κάριος εὐαγγελιστὴς τὴν ἐντεῦθεν εἰς Ἱεροσόλυμα τοῦ Σωτῆρος ἐπάνοδον· ἀλλ᾽ ἦν αὐτῷ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐπιδεῖξαι σκοπὸς, ὅσον μὲν ἀμείνους εἰς εὐπείθειαν Ἰουδαίων αλλογενεῖς, πόση δὲ ἐν ἀμφοῖν ἔξεώς τε καὶ τρόπων ὁρᾶται διαφορά. "Ην γὰρ οὕτως ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἑτέρως ἐκμαθεῖν, ὅτι ψήφῳ δικαίᾳ τοῦ πάν των κρατοῦντος Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπου πρόσωπον οὐκ εἰδότος λαβεῖν, ἀποπίπτει μὲν εἰκότως τῆς ἐλπί- δος ὁ Ἰσραὴλ, ἀντεισφέρεται δὲ τῶν ἐθνῶν ἡ πληθύς. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν τῇ τῶν κεφαλαίων ἀντιπαραθέσει προσβλέποντας τὴν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ποιεῖσθαι βά σανον. Έδειξε τοίνυν αὐτὸν ἑνὶ μὲν σημείῳ τὴν Σαμα ρειτῶν ἀνασώσαντα πόλιν, ἑνὶ δὲ ὡσαύτως τὸν βασι λικὸν, καὶ δι' ἐκείνου τοὺς ἐν αὐτῇ πάντως δήπου καὶ λίαν ὠφεληκότα. Επιμαρτυρήσας δὲ διὰ τούτων πολὺ τὸ πρόχειρον τοῖς ἀλλογενέσιν εἰς εὐπείθειαν, ἀνα- φέρει πάλιν εἰς Ἱεροσόλυμα τον θαυματουργόν, πρᾶγμα δὲ θεοπρεπὲς ἐπιτελοῦντα δεικνύει. Παλαιο- τάτης γὰρ παραδόξως ἐλευθεροῖ τὸν παραλύτην νό- σου, ὥσπερ οὖν ἀμέλει θανατοῦντα τοῦ βασιλικοῦ τὸν Υϊόν. Αλλ' ὁ μὲν ἐπίστευσε πανοικὶ, καὶ Θεὸν ὡμο λέγει τὸν Ἰησοῦν· οἱ δὲ, καταπλήττεσθαι δέον, φονῶ - σιν εὐθὺς, καὶ διώκουσι δυσσεβῶς ὡς παρανομοῦντα τὸν εὐεργέτην, αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ἐπὶ τοῖς αἰσχίο σιν ὁρίζοντες ψῆφον, δι' ὧν τῆς ἐν τοῖς ἀλλογενέσι συνέσεως, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐλαβείας ὀπίσω πε- σόντες ἁλίσκονται. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ περὶ αὐτῶν ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον, ὡς πρὸς τὸν Κύριον Ἰησοῦν· "Οτι θήσεις αὐτοὺς νῶτον. » Οἱ γὰρ πρῶτοι κατα ν, 5, 6. τεταγμένοι διὰ τὴν τῶν πατέρων ἐπιλογὴν, ὕστεροι, καὶ κατόπιν τῆς τῶν ἐθνῶν βαδιοῦνται κλήσεως «Οταν γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· › τοῦτον ἡμῖν τῶν θεωρημάτων ὠδίνει τὸν σκοπὸν τῆς τῶν κεφαλαίων συνθήκης ή εὕρυθμος τάξις· ποιησόμεθα δὲ κατὰ μέρος καὶ τῆς ἐν τοῖς στίχοις διανοίας ἀκριβῆ τὴν ζήτησιν. Ην δέ τις ἄνθρωπος ἐκεῖ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. Τοῦτον ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς κατακείμενον, καὶ γνοὺς ὅτι πολύν ήδη χρόνον ἔχει. Τὴν ἐπὶ τοῖς ἀζύμοις ἑορτὴν ἐπιτελεσάντων τῶν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ' comperit, cum tota domo salvatur, miraculi virtu- tem Christo tribuens, et quemdam veluti grati animi fructum, firmiorem nempe fidem, offerens. V, 1.4. Post hæc erat dies festus Judæorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Est autem Hieroso- lymis probatica piscina, quæ cognominatur Hebraice Bethsaida, quinque porticus habens. In his jacebat multitudo magna languentium, cæcorum, claudo- rum, aridorum, exspectantium aquæ motum. Angelus enim Domini descendebat secundum tempus in pisci- nam, et movebatur aqua. Et qui prior descendisset in piscinam post motionem aquæ, sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmitate. "Non temere beatus evangelista prædictis con- B jungit Salvatoris in urbem Hierosolymorum red- itum; sed ei propositum erat ostendere, ut videtur, quantum alienigenæ Judæis obediendi facultate præstarent, et quanta cerneretur in utrisque in- genii ac morum differentia. Hoc enim pacto di- scere licebat, justo cunctipotentis Dei judicio, et personam accipere nescientis Israelem spe exci- dere, et in ejus locum gentium multitudinem in- duci. Grave autem non erit collatione capitum ea quæ dicuntur expendere. Ostendit igitur ipsum uno quidem miraculo Samaritanorum urbem servasse, alio itidem illum regulum, et per illud ejus do- mui suppetias omnino tulisse. Testatus autem his verbis promptissimum esse alienigenis ad obe- diendum studium, rursum llierosolyma illum mi- raculorum editorem reducit, et rem Deo conve- nientem facere ostendit. Inveterato enim morbo paralyticum liberat, sicuti nimirum moribundum reguli filium. Sed hic cum universa domo credidit, et Deum confessus est Jesum illi, cum eum admirari deberent, illico ad cæden depo- scunt, et benefactoren suum, ceu iniquum, impie persequuntur, ipsi se turpissimæ rei condemnan- tes, per quam alienigenarum sapientiæ et pietati in Christum longe postpositi comperiuntur. Atque hoc est certe quod in Psalmis dicitur de ipsis ora- tione ad Dominum Jesum conversa : « Quoniam pones eos dorsum ". › Nam qui primi ob electio- C nou patrum constituti sunt, ultimi et post gen- D • tium vocationem venient : . Cum enim plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet ". Hunc nobis contemplationum scopum parit concinnus ille capitum ordo ac consensus : sigillatim vero versiculorum sententiam expen- demus. Εrat aulem quidam homo ibi triginta et octo annos habens in infirmitate sun. Hunc cum vi- disset Jesus jacentem, et cum cognovisset quia jam multum tempus haberet. Azymorum festo a Judæis celebrato, in quo » Pal. xx, 15. 18 Rom. x1, 23, 26.

Ἰουδαίων, ἐν ᾗ καὶ τὸ πρόβατον ἀποσφάττειν ἔθος αὐτοῖς, κατὰ τὸν τοῦ Πάσχα δηλονότι καιρὸν, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ, Σαμαρείταις δὲ καὶ ἀλλογε- νέτιν ὁ Χριστὸς ἐπιμίσγεται, καὶ διδάσκει παρ' αὐτ τοῖς, ἐπὶ ταῖς τῶν Φαρισαίων δυστροπίαις λελυπημέν νος. Υπονοστήσας δὲ μόλις κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, αὕτη γὰρ ἦν ἐφεξῆς, καὶ γείτων ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ή πανήγυρις, ἐπὶ τοῖς τῆς κολυμβήθρας ὕδασι ὑγιάζει τὸν παράλυτον, μακρὸν μὲν ἐν ἀῤῥωστίᾳ δαπανήσαντα χρόνον (ἦν γὰρ δὴ καὶ ὄγδοον ἔτος ἐπὶ τριακοστῷ), πλὴν οὔπω πρὸς τὸν ἐκ νόμου τέλειον ἀριθμὸν ἀναβεβηκότα, φημὶ δὲ δὴ τὸν ἐκ δέκα τετράκις, ἤτοι τεσσαρακοστόν. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ἡμῖν ἐν τούτοις καταλύσει λόγος. Μετα- σκευαστέον δὲ πάλιν εἰς θεωρίαν πνευματικὴν τὸν ἀπὸ τοῦ πράγματος τύπον. Τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἱερουσαλὴμ Β λελυπημένον ἀπανίστασθαι τὸν Ἰησοῦν μετὰ τὴν τοῦ. προβάτου σφαγήν· Σαμαρείταις δὲ, καὶ Γαλιλαίοις ἐπιφοιτᾷν, καὶ τὸν σωτήριον ἐκείνοις κηρύττειν λό- γον, τί ἂν βούλοιτο σημαίνειν ἕτερον, ἢ τὴν γενομέ- νην ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἀναχώρησιν αὐτοῦ, μετὰ τὴν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ σφαγήν τε καὶ θάνατον, ὅτε δὴ καὶ τοῖς ἐξ ἐθνῶν τε καὶ ἀλλο γενέσιν ἐχαρίζετο, δηλοῦσθαι κελεύων τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ὅτι προ- άγει πάντας εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Τὸ δὲ ἐπὶ τέλει τῶν ἑβδομάδων τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς παλινδρομεῖν αὐτ τὴν εἰς Ἱεροσόλυμα, καθάπερ ἐν τύποις καὶ αἰνίγμα- σιν ὑποφαίνει πάλιν τὴν ἐσομένην εἰς Ἰουδαίους τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐκ φιλανθρωπίας ὑποστροφὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος καιροίς, καθ' ὅνπερ οἱ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀνασεσωσμένοι πίστεως, τὰς ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ πάθει πανσέμνους ἐπιτελοῦμεν ἑορτάς. Τὸ δὲ θεραπεύεσθαι τὸν παράλυτον πρὸ καιροῦ τοῦ κατὰ νόμον τελείου, σημαίνει πάλιν ὡς διὰ τύπου τοῦ συμβεβηκότος, ὅτι δυσσεβῶς ἐμπαροινήσας δ Ἰσραὴλ τῷ Χριστῷ ἀσθενήσει μὲν, καὶ παραλυθήσε ται, καὶ μακροὺς ἐν ἀργίᾳ κατατρίψει χρόνους, οὐ μὴν εἰς τελείαν οιχήσεται κόλασιν, ἀλλ' ἔσται τις αὐτῷ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπισκοπὴ, καὶ ὑγιασθήσεται καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῇ κολυμβήθρα δι' ὑπακοῆς καὶ πίσ στεως. Ὅτι δὲ τέλειος κατὰ νόμον τὸν θεῖόν ἐστιν ὁ τεσσαράκοντα ἀριθμὸς, οὐδαμόθεν ἂν γένοιτο χαλε- τὸν ἐκμαθεῖν, τοῖς ἅπαξ ταῖς θείαις ὁμιλοῦσι Γραφαῖς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Θέλεις υγιής γενέσθαι ; Απεκρίθη αὐτῷ ὁ ἀσθενῶν. Απόδειξις ἐναργής τῆς εἰς ἄκρον ἀγαθότητος τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὴ πάντως τὰς ἀπὸ τῶν καμνόντων ἱκετείας ἐκδέχεσθαι, φθάνειν δὲ αὐτῶν τῇ φιλανθρω πία τὴν αἴτησιν. Επιτρέχει γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῷ κει μένῳ. καὶ κατοικτείρει τὸν κάμνοντα παρακλήσεως δίχα. Τὸ δὲ εἰ βούλοιτο τῆς ἀρρωστίας ἀπαλλάττε σθαι φιλοπευστεῖν, οὐ διερωτῶντος ἦν ἐξ ἀγνοίας τὸ πᾶσιν ὁμολογουμένως καταφανές, ἀλλ᾽ εἰς θερμοτέ ραν διανιστάντος ἐπιθυμίαν τοῦ πράγματος, καὶ πρὸς τὸ λίαν ἐσπουδασμένως αἰτεῖν παροτρύνοντος. Τὸ δὲ εἰ βούλοιτο τῶν ποθουμένων τυχεῖν ἐρωτᾷν, Εμφασίν τινα καὶ λόγον ὠδίνει τοῦ δύνασθαι παρα- σχεῖν, εὐτρεπῆ τε ἤδη πρὸς τοῦτο γενέσθαι, μόνην ἔτι περιμένοντα τοῦ τὴν χάριν κομιζομένου τὴν αἴτησιν. - IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A moris erat apud eos Paschæ nimirum tempore agnum etiam occidere, discedit quidem Hieroso- lymis, et cum Samaritanis et alienigenis Christus versatur, docetque apud eos, Pharisæorum per- versitate offensus. Tandem vero circa tempus sanctæ Pentecostes reversus, hoc enim festum Hierosolymis post illud proxime celebrabatur, ad aquas piscinæ paralyticum sanal, qui longo jam tempore in infirmitate detinebatur. (agebatur enim octavus annus supra trigesimum), verumtamen nondum ad numerum ex lege perfectum perve- nerat, nimirum qui quater decies numeratur, sive quadragesimum. Igitur historiæ quidem ratio hactenus. Transferendus est autem rei typus ad spiritalem contemplationem. Jesum enim offensum discedere Hierosolymis post agni occisionen, et cum Samaritanis et Galilæis versari, salutaremque doctrinam eis prædicare, quid aliud sibi velit, quam eum recessisse a Judæis postquam in cruce immolatus est ac mortuus, quando nimirum geuti- libus et alienigenis gratiam largitus est, jubens declarari suis discipulis se post resurrectionem a mortuis præcessurum omnes in Galilæam? Quod autem sub finem hebdomadum sancta Pen- tecostes ipse revertitur Hierosolymam, figurate et ænigmatice rursum significat futurai nostri Sal- vatoris ad Judæos pro sua benignitate erga homines reversionem ultimis presentis avi temporibus, in quo nos salvati per fidem in ipsum, salutaris pas- sionis sanctissima festa celebramus. Quod autem paralyticus ante tempus ex lege perfectum sanatur, typice rursum Israelem significat in Christum impie debacchatum, in infirmitate quidem delen- tum iri, et paralyticum multoque tempore inertem fore, non tamen extremo supplicio periturum, sed Salvatorein eum respecturam, et ipsum qua- que salvatum iri in piscina, per obedientiam ac fidem. Quod autem ex lege divina quadragenarius numerus perfectus sit, nemo non facile intelliget, qui in lectione divinarum Scripturarum sit vel mc- C D diocriter versatus. V, 6. Dicit ei Jesus : Vis sanus fieri? Respondit ei languidus. Manifestum argumentum summæ Christi boni- talis, quod utique laborantium preces non exspe- ctet, sed petitionem benignitate sua - præveniat. Occurrit enim, ut vides, jacenti, et miseratur ægrum antequam ei supplicet. Quod autem inter- rogat utrum velit infirmitate liberari, non istud est ignorantis id quod omnibus certe patebat, sed adl vehementius illius rei studium excitantis et ad flagitandam sanitatem instigantis. Quod autem in- terrogat utrum velit re optata frui, emphasim quamdam habet, qua significat se cam præbere posse, jamque ad id præstandum paratum esse, solamque petitionem ejus qui gratiam accepturus erat, præstolari.

Ἰουδαίων, ἐν ᾗ καὶ τὸ πρόβατον ἀποσφάττειν ἔθος αὐτοῖς, κατὰ τὸν τοῦ Πάσχα δηλονότι καιρὸν, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ, Σαμαρείταις δὲ καὶ ἀλλογε- νέτιν ὁ Χριστὸς ἐπιμίσγεται, καὶ διδάσκει παρ' αὐτ τοῖς, ἐπὶ ταῖς τῶν Φαρισαίων δυστροπίαις λελυπημέν νος. Υπονοστήσας δὲ μόλις κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, αὕτη γὰρ ἦν ἐφεξῆς, καὶ γείτων ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ή πανήγυρις, ἐπὶ τοῖς τῆς κολυμβήθρας ὕδασι ὑγιάζει τὸν παράλυτον, μακρὸν μὲν ἐν ἀῤῥωστίᾳ δαπανήσαντα χρόνον (ἦν γὰρ δὴ καὶ ὄγδοον ἔτος ἐπὶ τριακοστῷ), πλὴν οὔπω πρὸς τὸν ἐκ νόμου τέλειον ἀριθμὸν ἀναβεβηκότα, φημὶ δὲ δὴ τὸν ἐκ δέκα τετράκις, ἤτοι τεσσαρακοστόν. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ἡμῖν ἐν τούτοις καταλύσει λόγος. Μετα- σκευαστέον δὲ πάλιν εἰς θεωρίαν πνευματικὴν τὸν ἀπὸ τοῦ πράγματος τύπον. Τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἱερουσαλὴμ Β λελυπημένον ἀπανίστασθαι τὸν Ἰησοῦν μετὰ τὴν τοῦ. προβάτου σφαγήν· Σαμαρείταις δὲ, καὶ Γαλιλαίοις ἐπιφοιτᾷν, καὶ τὸν σωτήριον ἐκείνοις κηρύττειν λό- γον, τί ἂν βούλοιτο σημαίνειν ἕτερον, ἢ τὴν γενομέ- νην ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἀναχώρησιν αὐτοῦ, μετὰ τὴν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ σφαγήν τε καὶ θάνατον, ὅτε δὴ καὶ τοῖς ἐξ ἐθνῶν τε καὶ ἀλλο γενέσιν ἐχαρίζετο, δηλοῦσθαι κελεύων τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ὅτι προ- άγει πάντας εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Τὸ δὲ ἐπὶ τέλει τῶν ἑβδομάδων τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς παλινδρομεῖν αὐτ τὴν εἰς Ἱεροσόλυμα, καθάπερ ἐν τύποις καὶ αἰνίγμα- σιν ὑποφαίνει πάλιν τὴν ἐσομένην εἰς Ἰουδαίους τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐκ φιλανθρωπίας ὑποστροφὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος καιροίς, καθ' ὅνπερ οἱ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀνασεσωσμένοι πίστεως, τὰς ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ πάθει πανσέμνους ἐπιτελοῦμεν ἑορτάς. Τὸ δὲ θεραπεύεσθαι τὸν παράλυτον πρὸ καιροῦ τοῦ κατὰ νόμον τελείου, σημαίνει πάλιν ὡς διὰ τύπου τοῦ συμβεβηκότος, ὅτι δυσσεβῶς ἐμπαροινήσας δ Ἰσραὴλ τῷ Χριστῷ ἀσθενήσει μὲν, καὶ παραλυθήσε ται, καὶ μακροὺς ἐν ἀργίᾳ κατατρίψει χρόνους, οὐ μὴν εἰς τελείαν οιχήσεται κόλασιν, ἀλλ' ἔσται τις αὐτῷ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπισκοπὴ, καὶ ὑγιασθήσεται καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῇ κολυμβήθρα δι' ὑπακοῆς καὶ πίσ στεως. Ὅτι δὲ τέλειος κατὰ νόμον τὸν θεῖόν ἐστιν ὁ τεσσαράκοντα ἀριθμὸς, οὐδαμόθεν ἂν γένοιτο χαλε- τὸν ἐκμαθεῖν, τοῖς ἅπαξ ταῖς θείαις ὁμιλοῦσι Γραφαῖς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Θέλεις υγιής γενέσθαι ; Απεκρίθη αὐτῷ ὁ ἀσθενῶν. Απόδειξις ἐναργής τῆς εἰς ἄκρον ἀγαθότητος τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὴ πάντως τὰς ἀπὸ τῶν καμνόντων ἱκετείας ἐκδέχεσθαι, φθάνειν δὲ αὐτῶν τῇ φιλανθρω πία τὴν αἴτησιν. Επιτρέχει γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῷ κει μένῳ. καὶ κατοικτείρει τὸν κάμνοντα παρακλήσεως δίχα. Τὸ δὲ εἰ βούλοιτο τῆς ἀρρωστίας ἀπαλλάττε σθαι φιλοπευστεῖν, οὐ διερωτῶντος ἦν ἐξ ἀγνοίας τὸ πᾶσιν ὁμολογουμένως καταφανές, ἀλλ᾽ εἰς θερμοτέ ραν διανιστάντος ἐπιθυμίαν τοῦ πράγματος, καὶ πρὸς τὸ λίαν ἐσπουδασμένως αἰτεῖν παροτρύνοντος. Τὸ δὲ εἰ βούλοιτο τῶν ποθουμένων τυχεῖν ἐρωτᾷν, Εμφασίν τινα καὶ λόγον ὠδίνει τοῦ δύνασθαι παρα- σχεῖν, εὐτρεπῆ τε ἤδη πρὸς τοῦτο γενέσθαι, μόνην ἔτι περιμένοντα τοῦ τὴν χάριν κομιζομένου τὴν αἴτησιν. - IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A moris erat apud eos Paschæ nimirum tempore agnum etiam occidere, discedit quidem Hieroso- lymis, et cum Samaritanis et alienigenis Christus versatur, docetque apud eos, Pharisæorum per- versitate offensus. Tandem vero circa tempus sanctæ Pentecostes reversus, hoc enim festum Hierosolymis post illud proxime celebrabatur, ad aquas piscinæ paralyticum sanal, qui longo jam tempore in infirmitate detinebatur. (agebatur enim octavus annus supra trigesimum), verumtamen nondum ad numerum ex lege perfectum perve- nerat, nimirum qui quater decies numeratur, sive quadragesimum. Igitur historiæ quidem ratio hactenus. Transferendus est autem rei typus ad spiritalem contemplationem. Jesum enim offensum discedere Hierosolymis post agni occisionen, et cum Samaritanis et Galilæis versari, salutaremque doctrinam eis prædicare, quid aliud sibi velit, quam eum recessisse a Judæis postquam in cruce immolatus est ac mortuus, quando nimirum geuti- libus et alienigenis gratiam largitus est, jubens declarari suis discipulis se post resurrectionem a mortuis præcessurum omnes in Galilæam? Quod autem sub finem hebdomadum sancta Pen- tecostes ipse revertitur Hierosolymam, figurate et ænigmatice rursum significat futurai nostri Sal- vatoris ad Judæos pro sua benignitate erga homines reversionem ultimis presentis avi temporibus, in quo nos salvati per fidem in ipsum, salutaris pas- sionis sanctissima festa celebramus. Quod autem paralyticus ante tempus ex lege perfectum sanatur, typice rursum Israelem significat in Christum impie debacchatum, in infirmitate quidem delen- tum iri, et paralyticum multoque tempore inertem fore, non tamen extremo supplicio periturum, sed Salvatorein eum respecturam, et ipsum qua- que salvatum iri in piscina, per obedientiam ac fidem. Quod autem ex lege divina quadragenarius numerus perfectus sit, nemo non facile intelliget, qui in lectione divinarum Scripturarum sit vel mc- C D diocriter versatus. V, 6. Dicit ei Jesus : Vis sanus fieri? Respondit ei languidus. Manifestum argumentum summæ Christi boni- talis, quod utique laborantium preces non exspe- ctet, sed petitionem benignitate sua - præveniat. Occurrit enim, ut vides, jacenti, et miseratur ægrum antequam ei supplicet. Quod autem inter- rogat utrum velit infirmitate liberari, non istud est ignorantis id quod omnibus certe patebat, sed adl vehementius illius rei studium excitantis et ad flagitandam sanitatem instigantis. Quod autem in- terrogat utrum velit re optata frui, emphasim quamdam habet, qua significat se cam præbere posse, jamque ad id præstandum paratum esse, solamque petitionem ejus qui gratiam accepturus erat, præstolari.

Ἰουδαίων, ἐν ᾗ καὶ τὸ πρόβατον ἀποσφάττειν ἔθος αὐτοῖς, κατὰ τὸν τοῦ Πάσχα δηλονότι καιρὸν, ἀπαίρει μὲν τῆς Ἱερουσαλήμ, Σαμαρείταις δὲ καὶ ἀλλογε- νέτιν ὁ Χριστὸς ἐπιμίσγεται, καὶ διδάσκει παρ' αὐτ τοῖς, ἐπὶ ταῖς τῶν Φαρισαίων δυστροπίαις λελυπημέν νος. Υπονοστήσας δὲ μόλις κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, αὕτη γὰρ ἦν ἐφεξῆς, καὶ γείτων ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ή πανήγυρις, ἐπὶ τοῖς τῆς κολυμβήθρας ὕδασι ὑγιάζει τὸν παράλυτον, μακρὸν μὲν ἐν ἀῤῥωστίᾳ δαπανήσαντα χρόνον (ἦν γὰρ δὴ καὶ ὄγδοον ἔτος ἐπὶ τριακοστῷ), πλὴν οὔπω πρὸς τὸν ἐκ νόμου τέλειον ἀριθμὸν ἀναβεβηκότα, φημὶ δὲ δὴ τὸν ἐκ δέκα τετράκις, ἤτοι τεσσαρακοστόν. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ἡμῖν ἐν τούτοις καταλύσει λόγος. Μετα- σκευαστέον δὲ πάλιν εἰς θεωρίαν πνευματικὴν τὸν ἀπὸ τοῦ πράγματος τύπον. Τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἱερουσαλὴμ Β λελυπημένον ἀπανίστασθαι τὸν Ἰησοῦν μετὰ τὴν τοῦ. προβάτου σφαγήν· Σαμαρείταις δὲ, καὶ Γαλιλαίοις ἐπιφοιτᾷν, καὶ τὸν σωτήριον ἐκείνοις κηρύττειν λό- γον, τί ἂν βούλοιτο σημαίνειν ἕτερον, ἢ τὴν γενομέ- νην ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἀναχώρησιν αὐτοῦ, μετὰ τὴν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ σφαγήν τε καὶ θάνατον, ὅτε δὴ καὶ τοῖς ἐξ ἐθνῶν τε καὶ ἀλλο γενέσιν ἐχαρίζετο, δηλοῦσθαι κελεύων τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ὅτι προ- άγει πάντας εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Τὸ δὲ ἐπὶ τέλει τῶν ἑβδομάδων τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς παλινδρομεῖν αὐτ τὴν εἰς Ἱεροσόλυμα, καθάπερ ἐν τύποις καὶ αἰνίγμα- σιν ὑποφαίνει πάλιν τὴν ἐσομένην εἰς Ἰουδαίους τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐκ φιλανθρωπίας ὑποστροφὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ παρόντος αἰῶνος καιροίς, καθ' ὅνπερ οἱ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀνασεσωσμένοι πίστεως, τὰς ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ πάθει πανσέμνους ἐπιτελοῦμεν ἑορτάς. Τὸ δὲ θεραπεύεσθαι τὸν παράλυτον πρὸ καιροῦ τοῦ κατὰ νόμον τελείου, σημαίνει πάλιν ὡς διὰ τύπου τοῦ συμβεβηκότος, ὅτι δυσσεβῶς ἐμπαροινήσας δ Ἰσραὴλ τῷ Χριστῷ ἀσθενήσει μὲν, καὶ παραλυθήσε ται, καὶ μακροὺς ἐν ἀργίᾳ κατατρίψει χρόνους, οὐ μὴν εἰς τελείαν οιχήσεται κόλασιν, ἀλλ' ἔσται τις αὐτῷ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπισκοπὴ, καὶ ὑγιασθήσεται καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῇ κολυμβήθρα δι' ὑπακοῆς καὶ πίσ στεως. Ὅτι δὲ τέλειος κατὰ νόμον τὸν θεῖόν ἐστιν ὁ τεσσαράκοντα ἀριθμὸς, οὐδαμόθεν ἂν γένοιτο χαλε- τὸν ἐκμαθεῖν, τοῖς ἅπαξ ταῖς θείαις ὁμιλοῦσι Γραφαῖς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Θέλεις υγιής γενέσθαι ; Απεκρίθη αὐτῷ ὁ ἀσθενῶν. Απόδειξις ἐναργής τῆς εἰς ἄκρον ἀγαθότητος τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὴ πάντως τὰς ἀπὸ τῶν καμνόντων ἱκετείας ἐκδέχεσθαι, φθάνειν δὲ αὐτῶν τῇ φιλανθρω πία τὴν αἴτησιν. Επιτρέχει γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῷ κει μένῳ. καὶ κατοικτείρει τὸν κάμνοντα παρακλήσεως δίχα. Τὸ δὲ εἰ βούλοιτο τῆς ἀρρωστίας ἀπαλλάττε σθαι φιλοπευστεῖν, οὐ διερωτῶντος ἦν ἐξ ἀγνοίας τὸ πᾶσιν ὁμολογουμένως καταφανές, ἀλλ᾽ εἰς θερμοτέ ραν διανιστάντος ἐπιθυμίαν τοῦ πράγματος, καὶ πρὸς τὸ λίαν ἐσπουδασμένως αἰτεῖν παροτρύνοντος. Τὸ δὲ εἰ βούλοιτο τῶν ποθουμένων τυχεῖν ἐρωτᾷν, Εμφασίν τινα καὶ λόγον ὠδίνει τοῦ δύνασθαι παρα- σχεῖν, εὐτρεπῆ τε ἤδη πρὸς τοῦτο γενέσθαι, μόνην ἔτι περιμένοντα τοῦ τὴν χάριν κομιζομένου τὴν αἴτησιν. - IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. I. A moris erat apud eos Paschæ nimirum tempore agnum etiam occidere, discedit quidem Hieroso- lymis, et cum Samaritanis et alienigenis Christus versatur, docetque apud eos, Pharisæorum per- versitate offensus. Tandem vero circa tempus sanctæ Pentecostes reversus, hoc enim festum Hierosolymis post illud proxime celebrabatur, ad aquas piscinæ paralyticum sanal, qui longo jam tempore in infirmitate detinebatur. (agebatur enim octavus annus supra trigesimum), verumtamen nondum ad numerum ex lege perfectum perve- nerat, nimirum qui quater decies numeratur, sive quadragesimum. Igitur historiæ quidem ratio hactenus. Transferendus est autem rei typus ad spiritalem contemplationem. Jesum enim offensum discedere Hierosolymis post agni occisionen, et cum Samaritanis et Galilæis versari, salutaremque doctrinam eis prædicare, quid aliud sibi velit, quam eum recessisse a Judæis postquam in cruce immolatus est ac mortuus, quando nimirum geuti- libus et alienigenis gratiam largitus est, jubens declarari suis discipulis se post resurrectionem a mortuis præcessurum omnes in Galilæam? Quod autem sub finem hebdomadum sancta Pen- tecostes ipse revertitur Hierosolymam, figurate et ænigmatice rursum significat futurai nostri Sal- vatoris ad Judæos pro sua benignitate erga homines reversionem ultimis presentis avi temporibus, in quo nos salvati per fidem in ipsum, salutaris pas- sionis sanctissima festa celebramus. Quod autem paralyticus ante tempus ex lege perfectum sanatur, typice rursum Israelem significat in Christum impie debacchatum, in infirmitate quidem delen- tum iri, et paralyticum multoque tempore inertem fore, non tamen extremo supplicio periturum, sed Salvatorein eum respecturam, et ipsum qua- que salvatum iri in piscina, per obedientiam ac fidem. Quod autem ex lege divina quadragenarius numerus perfectus sit, nemo non facile intelliget, qui in lectione divinarum Scripturarum sit vel mc- C D diocriter versatus. V, 6. Dicit ei Jesus : Vis sanus fieri? Respondit ei languidus. Manifestum argumentum summæ Christi boni- talis, quod utique laborantium preces non exspe- ctet, sed petitionem benignitate sua - præveniat. Occurrit enim, ut vides, jacenti, et miseratur ægrum antequam ei supplicet. Quod autem inter- rogat utrum velit infirmitate liberari, non istud est ignorantis id quod omnibus certe patebat, sed adl vehementius illius rei studium excitantis et ad flagitandam sanitatem instigantis. Quod autem in- terrogat utrum velit re optata frui, emphasim quamdam habet, qua significat se cam præbere posse, jamque ad id præstandum paratum esse, solamque petitionem ejus qui gratiam accepturus erat, præstolari.

Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω ἵνα, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, ἐμβάλῃ με εἰς τὴν κολυμβήθραν· ἐν ᾧ γὰρ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς · Εγειραι. Κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, ἄγγε λοι καταφοιτῶντες ἐξ οὐρανοῦ τὸ τῆς κολυμβήθρας ἐξετάραττον ὕδωρ, εἶτα τὸν ἐντεῦθεν ἐποιοῦντο κτύπον τῆς ἑαυτῶν ἐπιστασίας τὸν κήρυκα. Καὶ τὸ μὲν ὕδωρ ἐξ ἁγίων πνευμάτων ἡγιάζετα· εἰ δέ τις έφθη προκατελθεῖν τῆς τῶν νοσούντων πληθύος, τὸ συντρίβον αὐτὸν ἀποφορτισάμενο; ἀνέβαινε πάθος, εἰς ἕνα δὲ μόνον τὸν προαρπάζοντα συνεμετρείτα τῆς θεραπείας ἡ δύναμις. Αλλ' ἦν καὶ τοῦτο σημεῖον τῆς δι' ἀγγέλων νομικῆς ὠφελείας ἐφ' ἓν καὶ μόνον τὸ τῶν Ἰουδαίων γένος ἐκτεινομένης, ἕτερον δὲ ἐπ' Β αὐτοῖς θεραπευούσης οὐδένα. Ἀπὸ γὰρ Δὰν τῆς καλου- μένης, καὶ ἕως Βηρσαβεὲ τὰ διὰ Μωσέως ἐλαλεῖτο προστάγματα, διακονηθέντα δι' ἀγγέλων ἐν ὄρει Σιν κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ὕστερον ορισθείσης ἁγίας Πεντηκοστῆς. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ τῆς κολυμβή θρας τὸ ὕδωρ οὐκ ἐν ἑτέρῳ συνεταράττετο καιρῷ, τὴν τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἑαυτὸ σημαῖνον διὰ τού- του καταδρομήν. Οὐκ ἔχων τοιγαροῦν ὁ παράλυτος τὸν εἰς τὸ ὕδωρ ἐξακοντίζοντα, μετὰ τοῦ συνέχοντος πάθους, καὶ τὴν τῶν θεραπευόντων ἐρημίαν ἐθρήνει λέγων· «Ανθρωπον οὐκ ἔχω, τὸν εἰς τὸ ὕδωρ κατακομίζοντα δηλαδή, ο Τοῦτο γὰρ πάντως ἐρεῖν τε καὶ συμβουλεύειν αὐτῷ προσεδόκησε τὸν Ἰησοῦν. Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει. Καὶ εὐθέως ἐγένετο ὑγιὴς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἦρε τὸν κράββατον αὐτοῦ, καὶ περιεπάτει. Εν δὲ Σάββα- τὸν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. Θεοπρεπὲς τὸ ἐπίταγμα, καὶ τῆς ὑπὲρ ἄνθρωπον δυνάμεώς τε καὶ ἐξουσίας εναργεστάτην ἔχων τὴν ἀπόδειξιν. Οὐ γὰρ ἐπεύχεται τῷ κειμένῳ τῆς ἀρ ῥωστίας τὴν λύσιν, ἵνα μὴ κατά τινας φαίνοιτο καὶ αὐτὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, ἀλλ' ὡς τῶν δυνάμεων Κύριος ἐξουσιαστικῶς ἐπιτάττει γενέσθαι, χαίροντα μὲν οἴκαδε βαδίζειν εἰπὼν, ἐπωμάδιον δὲ ποιεῖσθαι τὸ κλινίδιον, ὑπόμνημα τῆς τοῦ θεραπεύσαντος ἰσχύος τοῖς ὁρῶσιν ἐσόμενον. Πράττει δὲ παραχρῆμα τὸ προσο ταχθὲν ὁ νοσῶν, καὶ δι᾿ ὑπακοῆς, καὶ πίστεως τὴν τρι πόθητον ἑαυτῷ πραγματεύεται χάριν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τῶν προλαβόντων εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς τῶν Ἰου- δαίων πληθύος αὐτὸν εἰσηγάγομεν, ὡς μελλούσης ἐν ὑστέροις θεραπεύεσθαι καιροῖς· φέρε δή τι πάλιν ἐπισ νοήσωμεν ταῖς εἰς τοῦτο συμβαῖνον ἐννοίαις ἀναλό γως τοῖς προεξητασμένοις. Ἐν Σαββάτῳ τὸν ἄνθρω πον ὑγιάζει Χριστὸς, ὑγιασθέντα δὲ παραχρῆμα τὴν νομικὴν ἐπιτάττει παραλύειν συνήθειαν, περιπα τεῖν ἀναπείθων ἐν Σαββάτῳ, καὶ τοῦτο τῷ κλινιδί πεφορτισμένον, καίτοι διαρρήδην βοῶντος τοῦ Θεοῦ δι' ἑνός που τῶν ἁγίων προφητῶν· « Καὶ οὐκ ἐξ- οίσετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου. » Καὶ οὐ δή που φήσειεν ἄν τις, ὅς γε σωφρονοίη, καταφρονητήν τινα, καὶ ἐξήνιον τῶν θείων ενταλμάτων ἀποτελεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον· ἀλλο ὡς ἐν τύπῳ τοῖς Ἰουδαίοις φανερὸν ἐποίει Χριστός, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. V, 7, 8. Domine, hominem non habeo, ut cum A surbata fuerit aqua, mittat me in piscinam : dum venio enim ego, alius ante me descendit. Dicit ei Jesus : Surge. Circa diem sanctæ Pentecostes angeli descen- dentes de cœlo piscinæ aquam turbabant, ex eoque sonum edebant in signum suæ præsentiæ. Et aqua ex sanctis spiritibus sanctificabatur. Quod si quis ex ægrotantium turba prius quam cæteri descen- disset, deposito infesto morbo sanus redibal, sed sanationis vis et ratio ei tantum congruebat qui prior occupasset; quod signum quoque erat auxilii illius legalis per sanctos angelos ad unam ac solam Judæorum gentem pertinentis, ac nullam præterea curantis. A Dan enim usque ad Bersabee Mosaica præcepta prædicabantur ministrata per angelos in monte Sina circa dies sanctæ Pente- costes ultimo constitutæ. Ideoque piscinæ aqua alio tempore non turbabatur, significans sancto- rum angelorum in se descensum. Paralyticus ia- que cum non haberet a quo in aquam dejiceretur, tam morbum quam inopiam suam deflebat, dicens : • Hominem non habeo, qui me nimirum in aquam demittat. › Exspectabat enim sibi ab Jesu datum iri consilium. V, 8-9. Tolle grabatum tuum, et ambula. Et sta- tim sanus factus est homo ille, et sustulit grabatum suum, et ambulebat. Erat autem Sabbatum in die G itlo. Deo conveniens est iHud jussum, et virtutis ac potestatis humanam mediocritatem excedentis ma- nifestissimum habet argumentum. Non enim pre- catur sanitatem ægro, ne sanctis aliquibus pro- phetis ipse quoque similis videatur, sed tanquam virtutum Dominus pro nutu ac potestate feri præ- cipit, jubens ut lætus domum redeat, et lectulum humeris tollat, ut spectatores virtutem ejus qui sanavit inde colligerent. Jussa autem facit æger illico, et per obedientiam ac fidem optatissimam sibi gratiam conciliat. Quoniam autem in præce- dentibus ipsum in figuram et typum populi Ju- daici protulimus, quasi in ultimis temporibus sa- nandi : agedum, rursus excogitemus aliquid quod prioribus illis sententiis respondeat. In Sabbato Christus hominem sanat, sanatum vero statim ob- servationem legalem solvere jubet, suadens ut in Sabbato iter faciat, idque lectulo oneratus, licet aperte clamet alicubi per unum sanctorum pro- phetarum Deus : ‹ Neque exportabitis die Sabbati pondera e domnibus vestris ". Neque vero dixerit quisquis sanæ usquam sit mentis, hominem illum divinorum mandatorum reddi contempto- rem : Christus enim velut in typo Judæis osten- debat eos quidem sanatum iri per obedientiam ac fidem in extremis sæculi temporibus : hoc enim ** Jerem. xvii, 21. D

Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω ἵνα, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, ἐμβάλῃ με εἰς τὴν κολυμβήθραν· ἐν ᾧ γὰρ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς · Εγειραι. Κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, ἄγγε λοι καταφοιτῶντες ἐξ οὐρανοῦ τὸ τῆς κολυμβήθρας ἐξετάραττον ὕδωρ, εἶτα τὸν ἐντεῦθεν ἐποιοῦντο κτύπον τῆς ἑαυτῶν ἐπιστασίας τὸν κήρυκα. Καὶ τὸ μὲν ὕδωρ ἐξ ἁγίων πνευμάτων ἡγιάζετα· εἰ δέ τις έφθη προκατελθεῖν τῆς τῶν νοσούντων πληθύος, τὸ συντρίβον αὐτὸν ἀποφορτισάμενο; ἀνέβαινε πάθος, εἰς ἕνα δὲ μόνον τὸν προαρπάζοντα συνεμετρείτα τῆς θεραπείας ἡ δύναμις. Αλλ' ἦν καὶ τοῦτο σημεῖον τῆς δι' ἀγγέλων νομικῆς ὠφελείας ἐφ' ἓν καὶ μόνον τὸ τῶν Ἰουδαίων γένος ἐκτεινομένης, ἕτερον δὲ ἐπ' Β αὐτοῖς θεραπευούσης οὐδένα. Ἀπὸ γὰρ Δὰν τῆς καλου- μένης, καὶ ἕως Βηρσαβεὲ τὰ διὰ Μωσέως ἐλαλεῖτο προστάγματα, διακονηθέντα δι' ἀγγέλων ἐν ὄρει Σιν κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ὕστερον ορισθείσης ἁγίας Πεντηκοστῆς. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ τῆς κολυμβή θρας τὸ ὕδωρ οὐκ ἐν ἑτέρῳ συνεταράττετο καιρῷ, τὴν τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰς ἑαυτὸ σημαῖνον διὰ τού- του καταδρομήν. Οὐκ ἔχων τοιγαροῦν ὁ παράλυτος τὸν εἰς τὸ ὕδωρ ἐξακοντίζοντα, μετὰ τοῦ συνέχοντος πάθους, καὶ τὴν τῶν θεραπευόντων ἐρημίαν ἐθρήνει λέγων· «Ανθρωπον οὐκ ἔχω, τὸν εἰς τὸ ὕδωρ κατακομίζοντα δηλαδή, ο Τοῦτο γὰρ πάντως ἐρεῖν τε καὶ συμβουλεύειν αὐτῷ προσεδόκησε τὸν Ἰησοῦν. Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει. Καὶ εὐθέως ἐγένετο ὑγιὴς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἦρε τὸν κράββατον αὐτοῦ, καὶ περιεπάτει. Εν δὲ Σάββα- τὸν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. Θεοπρεπὲς τὸ ἐπίταγμα, καὶ τῆς ὑπὲρ ἄνθρωπον δυνάμεώς τε καὶ ἐξουσίας εναργεστάτην ἔχων τὴν ἀπόδειξιν. Οὐ γὰρ ἐπεύχεται τῷ κειμένῳ τῆς ἀρ ῥωστίας τὴν λύσιν, ἵνα μὴ κατά τινας φαίνοιτο καὶ αὐτὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, ἀλλ' ὡς τῶν δυνάμεων Κύριος ἐξουσιαστικῶς ἐπιτάττει γενέσθαι, χαίροντα μὲν οἴκαδε βαδίζειν εἰπὼν, ἐπωμάδιον δὲ ποιεῖσθαι τὸ κλινίδιον, ὑπόμνημα τῆς τοῦ θεραπεύσαντος ἰσχύος τοῖς ὁρῶσιν ἐσόμενον. Πράττει δὲ παραχρῆμα τὸ προσο ταχθὲν ὁ νοσῶν, καὶ δι᾿ ὑπακοῆς, καὶ πίστεως τὴν τρι πόθητον ἑαυτῷ πραγματεύεται χάριν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τῶν προλαβόντων εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς τῶν Ἰου- δαίων πληθύος αὐτὸν εἰσηγάγομεν, ὡς μελλούσης ἐν ὑστέροις θεραπεύεσθαι καιροῖς· φέρε δή τι πάλιν ἐπισ νοήσωμεν ταῖς εἰς τοῦτο συμβαῖνον ἐννοίαις ἀναλό γως τοῖς προεξητασμένοις. Ἐν Σαββάτῳ τὸν ἄνθρω πον ὑγιάζει Χριστὸς, ὑγιασθέντα δὲ παραχρῆμα τὴν νομικὴν ἐπιτάττει παραλύειν συνήθειαν, περιπα τεῖν ἀναπείθων ἐν Σαββάτῳ, καὶ τοῦτο τῷ κλινιδί πεφορτισμένον, καίτοι διαρρήδην βοῶντος τοῦ Θεοῦ δι' ἑνός που τῶν ἁγίων προφητῶν· « Καὶ οὐκ ἐξ- οίσετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου. » Καὶ οὐ δή που φήσειεν ἄν τις, ὅς γε σωφρονοίη, καταφρονητήν τινα, καὶ ἐξήνιον τῶν θείων ενταλμάτων ἀποτελεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον· ἀλλο ὡς ἐν τύπῳ τοῖς Ἰουδαίοις φανερὸν ἐποίει Χριστός, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. V, 7, 8. Domine, hominem non habeo, ut cum A surbata fuerit aqua, mittat me in piscinam : dum venio enim ego, alius ante me descendit. Dicit ei Jesus : Surge. Circa diem sanctæ Pentecostes angeli descen- dentes de cœlo piscinæ aquam turbabant, ex eoque sonum edebant in signum suæ præsentiæ. Et aqua ex sanctis spiritibus sanctificabatur. Quod si quis ex ægrotantium turba prius quam cæteri descen- disset, deposito infesto morbo sanus redibal, sed sanationis vis et ratio ei tantum congruebat qui prior occupasset; quod signum quoque erat auxilii illius legalis per sanctos angelos ad unam ac solam Judæorum gentem pertinentis, ac nullam præterea curantis. A Dan enim usque ad Bersabee Mosaica præcepta prædicabantur ministrata per angelos in monte Sina circa dies sanctæ Pente- costes ultimo constitutæ. Ideoque piscinæ aqua alio tempore non turbabatur, significans sancto- rum angelorum in se descensum. Paralyticus ia- que cum non haberet a quo in aquam dejiceretur, tam morbum quam inopiam suam deflebat, dicens : • Hominem non habeo, qui me nimirum in aquam demittat. › Exspectabat enim sibi ab Jesu datum iri consilium. V, 8-9. Tolle grabatum tuum, et ambula. Et sta- tim sanus factus est homo ille, et sustulit grabatum suum, et ambulebat. Erat autem Sabbatum in die G itlo. Deo conveniens est iHud jussum, et virtutis ac potestatis humanam mediocritatem excedentis ma- nifestissimum habet argumentum. Non enim pre- catur sanitatem ægro, ne sanctis aliquibus pro- phetis ipse quoque similis videatur, sed tanquam virtutum Dominus pro nutu ac potestate feri præ- cipit, jubens ut lætus domum redeat, et lectulum humeris tollat, ut spectatores virtutem ejus qui sanavit inde colligerent. Jussa autem facit æger illico, et per obedientiam ac fidem optatissimam sibi gratiam conciliat. Quoniam autem in præce- dentibus ipsum in figuram et typum populi Ju- daici protulimus, quasi in ultimis temporibus sa- nandi : agedum, rursus excogitemus aliquid quod prioribus illis sententiis respondeat. In Sabbato Christus hominem sanat, sanatum vero statim ob- servationem legalem solvere jubet, suadens ut in Sabbato iter faciat, idque lectulo oneratus, licet aperte clamet alicubi per unum sanctorum pro- phetarum Deus : ‹ Neque exportabitis die Sabbati pondera e domnibus vestris ". Neque vero dixerit quisquis sanæ usquam sit mentis, hominem illum divinorum mandatorum reddi contempto- rem : Christus enim velut in typo Judæis osten- debat eos quidem sanatum iri per obedientiam ac fidem in extremis sæculi temporibus : hoc enim ** Jerem. xvii, 21. D

ὅτι θεραπευθήσονται μὲν δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ Σάββατον δηλοῦν, τελευταίαν οὖσαν τῆς ἑβδομά δος ἡμέραν. Κομισαμένους δὲ ἅπαξ τὴν διὰ πίστεως θεραπείαν, καὶ εἰς καινότητα μεταρρυθμισθέντας ζωῆς, τὴν μὲν τοῦ νομικοῦ γράμματος παλαιότητα παρ' οὐδὲν ἀνάγκη ποιεῖσθαι, παραιτεῖσθαι δὲ τὴν ὡς ἐν σκιαῖς αἰνιγματώδη λατρείαν. Εντεῦθεν οἶμαι λαβόντα τοῦ λόγου τὰς ἀφορμὰς καὶ τὸν μακάριον ἐπιστεῖλα: Παῦλον τοῖς μετὰ τὴν πίστιν παλινδρο- μοῦσιν ἐπὶ τὸν νόμον· ο Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει· » καὶ πάλιν· ο Κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε. » Ελεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ τεθεραπευμένῳ· Σαββατόν ἐστι, καὶ οὐκ ἔξεστί σοι ἆραι τὸν Β ται : κράββατόν σου. Ἐπικαιρότατον οἶμαι βοᾷν ἐπὶ τούτοις· . Ἰδοὺ λαὸς μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσι. » Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων ἀπαι δευτότερον, ἢ τί πρὸς ἀναισθησίαν τὸ μεῖζον ; Τὸ μὲν γὰρ ὅτι προσήκει θαυμάζειν αὐτοὺς, τὴν τοῦ θεραπεύσαντος δύναμιν οὐ δέχονται κατὰ νοῦν· πιο κροὶ δὲ ὄντες ἐπιτιμηταί, καὶ μόνον εἰδότες τοῦτο καλῶς, παρανομίας ἐγκλήματι περιβάλλουσι τὸν ἄρτι καὶ μόλις τῆς μακρᾶς ἀνακύψαντα νόσου, κεί- σθαι δὲ πάλιν ἐπιτάττουσιν ἀμαθῶς, ὡς καὶ ἐν τῷ χρῆναι νοσεῖν τῆς εἰς τὸ Σάββατον πληρουμένης τιμής. ῾Ο δὲ ἀπεκρίθη αὐτοῖς· Ο ποιήσας με ὑγιῆ, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει. Ἠρώτησαν οὖν αὐτόν. “ Σοφωτάτην ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν, καὶ τῆς Ἰουδαίων δυστροπίας ἀποκρουστικήν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔξεστιν ἐν Σαββάτῳ, φησὶν, οἴκαδε τὴν κλίνην ἐλόντα βαδίζειν, παρανομίας τῷ τεθεραπευμένῳ βάπτοντες γραφὴν, ἀναγκαίως αὐτοῖς γοργοτέραν ἀντεξάγει τὴν ἀπολογίαν, ἐκεῖνον αὐτῷ περιπατείν ἐντετάλθαι λέγων, ὃς καὶ τῆς ὑγείας ἀνεδείχθη δοτήρ, μόνον δὲ οὐχὶ τοιοῦτόν τί φησιν· Αξιολογώ- τατον, ὦ οὗτοι, φημὶ πρὸς τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι, καὶ λυπεῖν ἐπιτάττειν τὰς τοῦ Σαββάτου τιμὰς, τὸν ᾧ τοσαύτη πρόσεστιν ἰσχὺς, ἔστι καὶ χάρις, ὡς τὴν ἐμὴν ἐξελάσαι νόσον. Εἰ γὰρ τοῦ τυχόντος ἐστὶ τὸ ἐν τούτοις διαπρέπειν ἀλλότριον, ἁρμόσει δὲ μᾶλλον ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει θεοπρεπεί, πῶς ἂν ἁμάρτοι, φησὶν, ὁ τούτων ἐργάτης; ἢ πῶς ἂν οὐ πάντως τὰ κεχαρισμένα Θεῷ συμβουλεύσειεν ὁ θεοπρεπῆ τὴν δύναμιν ἔχων; Τρέφει τοίνυν ἐν ἑαυτῷ πικρὰν ὁ λόγος την έμφασιν. Τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ὁ εἰπών σοι· 'Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει ; Ὁ δὲ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει τίς ἐστιν· ὁ γὰρ Ἰησοῦς ἐξένευσεν ὄχλου ὄντος ἐν τῷ τόπῳ. Μετὰ ταῦτα εὑρίσκει αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Απληστος εἰς μιαιφονίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς. Διερευνῶσι τὸν ἐπιτάξαντα, συνεπιπλέκειν αὐτὸν τῷ παραδόξως ὑγιασθέντι βουλευόμενοι. Μόνος γὰρ, ὡς εἰκὸς, κινδυνεύων ἐλύπει διὰ τὸ Σάββατον, ὁ βρόχους ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A arbitror significare Sabbatum, qui dies est ultimus hebdomadis. Per fidem vero sanatos et in novita- tem vitæ reformatos litteræ quidem legalis vetusta- tem necesse est abjicere, et cultum typicum repel- lere. Hinc occasione sumpta, beatum quoque Pau- lum opinor scripsisse iis qui post fidem susceptam revertuntur ad legem: ‹ Dico autem vobis quia, si circumcidamini, Christus vobis nibil proderit; » item : « Evacuati estis a Christo, qui in lege justi- ficamini, a gratia excidistis “. V, 10. Dicebant ergo Judæi illi qui sanatus fue- Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum D Galat. v, 2, 4. Jerem. v, 21. Luum. Valde opportune, ut reor, hic nobis exclaman- dum est Ecce populus stultus et vecors : oculi sunt ipsis, et non vident *. • Quid enim bis stu- pidius aut inertius esse potest? Non enim intelli- gunt suspiciendam sibi esse vim et potestatem ejus qui sanavit : sed hoc unum sciunt, acerbe incre- pare, adeoque violatæ legis crimen intentant ei qui recens ac vix diuturno morbo solutus fuerat, eum- que rursum decumbere stulte præcipiunt, quasi in grolandi necessitate Sabbati honor consistat. V, 11. Ille autem respondit eis : Qui me sanum fecit, ille mihi dixit: Tolle grabatum tuum, et am- bula. Interrogaverunt ergo eum. Sapientissimam hæc verba sententiam pariunt, qua Judæorum perversitas exploditur. Cum enin dicant non licere in Sabbato, sublato grabato, do- mum proficisci, prævaricationis crimen ei qui sana- tus fuerat intentantes, necessario his acriorem de- fensionem opponit, dicens ab illo se ambulandi man- datum accepisse, a quo sanitatem etiam accepit, et istiusmodi quiddam tantum non ait: Summam au- ctoritatem qua Sabbatum coli aut violari jubeat in co esse dico, cui tanta vis inest atque gratia, ut meum morbum abegerit. Nam si ea laug a quovis aliena est, virtutique ac potestati divinæ convenit, quomodo ea excidet, inquit, qui opera- rur isthæc ? aut quomodo non et accepta Ɖeo con- sulet, qui divina potestate praeditus est? In se ita- que hæc verba continent acrem emphasim. V, 12-14. Quis est ille homo qui dixit tibi : Tolle grabatum tuum, et ambula? Is qui sanus fuerat effectus, nesciebut quis esset : Jesus enim declinavit a turba constituta in loco. Postea invenit eum Jesus in templo, et dirit illi. Inexplebili cædis cupiditate ardet Judæorum animus. Indagant eum qui ægrum jussit ambulare, statuentes ipsum una cum eo qui mirabiliter sana- tus fuerat irretire. Angebantur enim, ut apparet,

ὅτι θεραπευθήσονται μὲν δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ Σάββατον δηλοῦν, τελευταίαν οὖσαν τῆς ἑβδομά δος ἡμέραν. Κομισαμένους δὲ ἅπαξ τὴν διὰ πίστεως θεραπείαν, καὶ εἰς καινότητα μεταρρυθμισθέντας ζωῆς, τὴν μὲν τοῦ νομικοῦ γράμματος παλαιότητα παρ' οὐδὲν ἀνάγκη ποιεῖσθαι, παραιτεῖσθαι δὲ τὴν ὡς ἐν σκιαῖς αἰνιγματώδη λατρείαν. Εντεῦθεν οἶμαι λαβόντα τοῦ λόγου τὰς ἀφορμὰς καὶ τὸν μακάριον ἐπιστεῖλα: Παῦλον τοῖς μετὰ τὴν πίστιν παλινδρο- μοῦσιν ἐπὶ τὸν νόμον· ο Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει· » καὶ πάλιν· ο Κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε. » Ελεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ τεθεραπευμένῳ· Σαββατόν ἐστι, καὶ οὐκ ἔξεστί σοι ἆραι τὸν Β ται : κράββατόν σου. Ἐπικαιρότατον οἶμαι βοᾷν ἐπὶ τούτοις· . Ἰδοὺ λαὸς μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσι. » Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων ἀπαι δευτότερον, ἢ τί πρὸς ἀναισθησίαν τὸ μεῖζον ; Τὸ μὲν γὰρ ὅτι προσήκει θαυμάζειν αὐτοὺς, τὴν τοῦ θεραπεύσαντος δύναμιν οὐ δέχονται κατὰ νοῦν· πιο κροὶ δὲ ὄντες ἐπιτιμηταί, καὶ μόνον εἰδότες τοῦτο καλῶς, παρανομίας ἐγκλήματι περιβάλλουσι τὸν ἄρτι καὶ μόλις τῆς μακρᾶς ἀνακύψαντα νόσου, κεί- σθαι δὲ πάλιν ἐπιτάττουσιν ἀμαθῶς, ὡς καὶ ἐν τῷ χρῆναι νοσεῖν τῆς εἰς τὸ Σάββατον πληρουμένης τιμής. ῾Ο δὲ ἀπεκρίθη αὐτοῖς· Ο ποιήσας με ὑγιῆ, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει. Ἠρώτησαν οὖν αὐτόν. “ Σοφωτάτην ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν, καὶ τῆς Ἰουδαίων δυστροπίας ἀποκρουστικήν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔξεστιν ἐν Σαββάτῳ, φησὶν, οἴκαδε τὴν κλίνην ἐλόντα βαδίζειν, παρανομίας τῷ τεθεραπευμένῳ βάπτοντες γραφὴν, ἀναγκαίως αὐτοῖς γοργοτέραν ἀντεξάγει τὴν ἀπολογίαν, ἐκεῖνον αὐτῷ περιπατείν ἐντετάλθαι λέγων, ὃς καὶ τῆς ὑγείας ἀνεδείχθη δοτήρ, μόνον δὲ οὐχὶ τοιοῦτόν τί φησιν· Αξιολογώ- τατον, ὦ οὗτοι, φημὶ πρὸς τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι, καὶ λυπεῖν ἐπιτάττειν τὰς τοῦ Σαββάτου τιμὰς, τὸν ᾧ τοσαύτη πρόσεστιν ἰσχὺς, ἔστι καὶ χάρις, ὡς τὴν ἐμὴν ἐξελάσαι νόσον. Εἰ γὰρ τοῦ τυχόντος ἐστὶ τὸ ἐν τούτοις διαπρέπειν ἀλλότριον, ἁρμόσει δὲ μᾶλλον ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει θεοπρεπεί, πῶς ἂν ἁμάρτοι, φησὶν, ὁ τούτων ἐργάτης; ἢ πῶς ἂν οὐ πάντως τὰ κεχαρισμένα Θεῷ συμβουλεύσειεν ὁ θεοπρεπῆ τὴν δύναμιν ἔχων; Τρέφει τοίνυν ἐν ἑαυτῷ πικρὰν ὁ λόγος την έμφασιν. Τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ὁ εἰπών σοι· 'Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει ; Ὁ δὲ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει τίς ἐστιν· ὁ γὰρ Ἰησοῦς ἐξένευσεν ὄχλου ὄντος ἐν τῷ τόπῳ. Μετὰ ταῦτα εὑρίσκει αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Απληστος εἰς μιαιφονίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς. Διερευνῶσι τὸν ἐπιτάξαντα, συνεπιπλέκειν αὐτὸν τῷ παραδόξως ὑγιασθέντι βουλευόμενοι. Μόνος γὰρ, ὡς εἰκὸς, κινδυνεύων ἐλύπει διὰ τὸ Σάββατον, ὁ βρόχους ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A arbitror significare Sabbatum, qui dies est ultimus hebdomadis. Per fidem vero sanatos et in novita- tem vitæ reformatos litteræ quidem legalis vetusta- tem necesse est abjicere, et cultum typicum repel- lere. Hinc occasione sumpta, beatum quoque Pau- lum opinor scripsisse iis qui post fidem susceptam revertuntur ad legem: ‹ Dico autem vobis quia, si circumcidamini, Christus vobis nibil proderit; » item : « Evacuati estis a Christo, qui in lege justi- ficamini, a gratia excidistis “. V, 10. Dicebant ergo Judæi illi qui sanatus fue- Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum D Galat. v, 2, 4. Jerem. v, 21. Luum. Valde opportune, ut reor, hic nobis exclaman- dum est Ecce populus stultus et vecors : oculi sunt ipsis, et non vident *. • Quid enim bis stu- pidius aut inertius esse potest? Non enim intelli- gunt suspiciendam sibi esse vim et potestatem ejus qui sanavit : sed hoc unum sciunt, acerbe incre- pare, adeoque violatæ legis crimen intentant ei qui recens ac vix diuturno morbo solutus fuerat, eum- que rursum decumbere stulte præcipiunt, quasi in grolandi necessitate Sabbati honor consistat. V, 11. Ille autem respondit eis : Qui me sanum fecit, ille mihi dixit: Tolle grabatum tuum, et am- bula. Interrogaverunt ergo eum. Sapientissimam hæc verba sententiam pariunt, qua Judæorum perversitas exploditur. Cum enin dicant non licere in Sabbato, sublato grabato, do- mum proficisci, prævaricationis crimen ei qui sana- tus fuerat intentantes, necessario his acriorem de- fensionem opponit, dicens ab illo se ambulandi man- datum accepisse, a quo sanitatem etiam accepit, et istiusmodi quiddam tantum non ait: Summam au- ctoritatem qua Sabbatum coli aut violari jubeat in co esse dico, cui tanta vis inest atque gratia, ut meum morbum abegerit. Nam si ea laug a quovis aliena est, virtutique ac potestati divinæ convenit, quomodo ea excidet, inquit, qui opera- rur isthæc ? aut quomodo non et accepta Ɖeo con- sulet, qui divina potestate praeditus est? In se ita- que hæc verba continent acrem emphasim. V, 12-14. Quis est ille homo qui dixit tibi : Tolle grabatum tuum, et ambula? Is qui sanus fuerat effectus, nesciebut quis esset : Jesus enim declinavit a turba constituta in loco. Postea invenit eum Jesus in templo, et dirit illi. Inexplebili cædis cupiditate ardet Judæorum animus. Indagant eum qui ægrum jussit ambulare, statuentes ipsum una cum eo qui mirabiliter sana- tus fuerat irretire. Angebantur enim, ut apparet,

ὅτι θεραπευθήσονται μὲν δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ Σάββατον δηλοῦν, τελευταίαν οὖσαν τῆς ἑβδομά δος ἡμέραν. Κομισαμένους δὲ ἅπαξ τὴν διὰ πίστεως θεραπείαν, καὶ εἰς καινότητα μεταρρυθμισθέντας ζωῆς, τὴν μὲν τοῦ νομικοῦ γράμματος παλαιότητα παρ' οὐδὲν ἀνάγκη ποιεῖσθαι, παραιτεῖσθαι δὲ τὴν ὡς ἐν σκιαῖς αἰνιγματώδη λατρείαν. Εντεῦθεν οἶμαι λαβόντα τοῦ λόγου τὰς ἀφορμὰς καὶ τὸν μακάριον ἐπιστεῖλα: Παῦλον τοῖς μετὰ τὴν πίστιν παλινδρο- μοῦσιν ἐπὶ τὸν νόμον· ο Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει· » καὶ πάλιν· ο Κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε. » Ελεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ τεθεραπευμένῳ· Σαββατόν ἐστι, καὶ οὐκ ἔξεστί σοι ἆραι τὸν Β ται : κράββατόν σου. Ἐπικαιρότατον οἶμαι βοᾷν ἐπὶ τούτοις· . Ἰδοὺ λαὸς μωρὸς, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσι. » Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων ἀπαι δευτότερον, ἢ τί πρὸς ἀναισθησίαν τὸ μεῖζον ; Τὸ μὲν γὰρ ὅτι προσήκει θαυμάζειν αὐτοὺς, τὴν τοῦ θεραπεύσαντος δύναμιν οὐ δέχονται κατὰ νοῦν· πιο κροὶ δὲ ὄντες ἐπιτιμηταί, καὶ μόνον εἰδότες τοῦτο καλῶς, παρανομίας ἐγκλήματι περιβάλλουσι τὸν ἄρτι καὶ μόλις τῆς μακρᾶς ἀνακύψαντα νόσου, κεί- σθαι δὲ πάλιν ἐπιτάττουσιν ἀμαθῶς, ὡς καὶ ἐν τῷ χρῆναι νοσεῖν τῆς εἰς τὸ Σάββατον πληρουμένης τιμής. ῾Ο δὲ ἀπεκρίθη αὐτοῖς· Ο ποιήσας με ὑγιῆ, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει. Ἠρώτησαν οὖν αὐτόν. “ Σοφωτάτην ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν, καὶ τῆς Ἰουδαίων δυστροπίας ἀποκρουστικήν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔξεστιν ἐν Σαββάτῳ, φησὶν, οἴκαδε τὴν κλίνην ἐλόντα βαδίζειν, παρανομίας τῷ τεθεραπευμένῳ βάπτοντες γραφὴν, ἀναγκαίως αὐτοῖς γοργοτέραν ἀντεξάγει τὴν ἀπολογίαν, ἐκεῖνον αὐτῷ περιπατείν ἐντετάλθαι λέγων, ὃς καὶ τῆς ὑγείας ἀνεδείχθη δοτήρ, μόνον δὲ οὐχὶ τοιοῦτόν τί φησιν· Αξιολογώ- τατον, ὦ οὗτοι, φημὶ πρὸς τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι, καὶ λυπεῖν ἐπιτάττειν τὰς τοῦ Σαββάτου τιμὰς, τὸν ᾧ τοσαύτη πρόσεστιν ἰσχὺς, ἔστι καὶ χάρις, ὡς τὴν ἐμὴν ἐξελάσαι νόσον. Εἰ γὰρ τοῦ τυχόντος ἐστὶ τὸ ἐν τούτοις διαπρέπειν ἀλλότριον, ἁρμόσει δὲ μᾶλλον ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει θεοπρεπεί, πῶς ἂν ἁμάρτοι, φησὶν, ὁ τούτων ἐργάτης; ἢ πῶς ἂν οὐ πάντως τὰ κεχαρισμένα Θεῷ συμβουλεύσειεν ὁ θεοπρεπῆ τὴν δύναμιν ἔχων; Τρέφει τοίνυν ἐν ἑαυτῷ πικρὰν ὁ λόγος την έμφασιν. Τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ὁ εἰπών σοι· 'Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ περιπάτει ; Ὁ δὲ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει τίς ἐστιν· ὁ γὰρ Ἰησοῦς ἐξένευσεν ὄχλου ὄντος ἐν τῷ τόπῳ. Μετὰ ταῦτα εὑρίσκει αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ εἶπεν αὐτῷ. Απληστος εἰς μιαιφονίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς. Διερευνῶσι τὸν ἐπιτάξαντα, συνεπιπλέκειν αὐτὸν τῷ παραδόξως ὑγιασθέντι βουλευόμενοι. Μόνος γὰρ, ὡς εἰκὸς, κινδυνεύων ἐλύπει διὰ τὸ Σάββατον, ὁ βρόχους ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A arbitror significare Sabbatum, qui dies est ultimus hebdomadis. Per fidem vero sanatos et in novita- tem vitæ reformatos litteræ quidem legalis vetusta- tem necesse est abjicere, et cultum typicum repel- lere. Hinc occasione sumpta, beatum quoque Pau- lum opinor scripsisse iis qui post fidem susceptam revertuntur ad legem: ‹ Dico autem vobis quia, si circumcidamini, Christus vobis nibil proderit; » item : « Evacuati estis a Christo, qui in lege justi- ficamini, a gratia excidistis “. V, 10. Dicebant ergo Judæi illi qui sanatus fue- Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum D Galat. v, 2, 4. Jerem. v, 21. Luum. Valde opportune, ut reor, hic nobis exclaman- dum est Ecce populus stultus et vecors : oculi sunt ipsis, et non vident *. • Quid enim bis stu- pidius aut inertius esse potest? Non enim intelli- gunt suspiciendam sibi esse vim et potestatem ejus qui sanavit : sed hoc unum sciunt, acerbe incre- pare, adeoque violatæ legis crimen intentant ei qui recens ac vix diuturno morbo solutus fuerat, eum- que rursum decumbere stulte præcipiunt, quasi in grolandi necessitate Sabbati honor consistat. V, 11. Ille autem respondit eis : Qui me sanum fecit, ille mihi dixit: Tolle grabatum tuum, et am- bula. Interrogaverunt ergo eum. Sapientissimam hæc verba sententiam pariunt, qua Judæorum perversitas exploditur. Cum enin dicant non licere in Sabbato, sublato grabato, do- mum proficisci, prævaricationis crimen ei qui sana- tus fuerat intentantes, necessario his acriorem de- fensionem opponit, dicens ab illo se ambulandi man- datum accepisse, a quo sanitatem etiam accepit, et istiusmodi quiddam tantum non ait: Summam au- ctoritatem qua Sabbatum coli aut violari jubeat in co esse dico, cui tanta vis inest atque gratia, ut meum morbum abegerit. Nam si ea laug a quovis aliena est, virtutique ac potestati divinæ convenit, quomodo ea excidet, inquit, qui opera- rur isthæc ? aut quomodo non et accepta Ɖeo con- sulet, qui divina potestate praeditus est? In se ita- que hæc verba continent acrem emphasim. V, 12-14. Quis est ille homo qui dixit tibi : Tolle grabatum tuum, et ambula? Is qui sanus fuerat effectus, nesciebut quis esset : Jesus enim declinavit a turba constituta in loco. Postea invenit eum Jesus in templo, et dirit illi. Inexplebili cædis cupiditate ardet Judæorum animus. Indagant eum qui ægrum jussit ambulare, statuentes ipsum una cum eo qui mirabiliter sana- tus fuerat irretire. Angebantur enim, ut apparet,

ἄρτι καὶ παγίδας ἀφύκτους διαδραμων, καὶ αὐτῶν ἐξειλκυσμένος τῶν τοῦ θανάτου πυλῶν. Εἰπεῖν δὲ τὸν ἰατρὸν καίτον φιλοπευστοῦσιν οὐκ ἔχει, καλῶς τε καὶ οἰκονομικῶς κατακρύψαντος ἑαυτὸν τοῦ Χρι στοῦ, ἵνα τὸ παραυτίκα θερμὸν τῆς ἐκείνων ὀργῆς διεξίοι. Καὶ οὐχ ὡς τι παθεῖν ὡς ἐξ ἀνάγκης δυνά- μενος, εἰ μὴ βούλοιτο παθεῖν, ἐπιτηδεύει την φυγήν, ἀλλ' ἡμῖν ὑπογραμμὸν καὶ τούτῳ δὴ πάλιν ἑαυτὸν καθιστάς. "Ιδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν σοί τι γένηται. Οἰκονομικῶς τὰ πρῶτα λαθὼν ἐμφανίζεται πάλιν οἰκονομικῶς, τὸν ἁρμόδιον ἑκάστῳ τηρήσας καιρόν. Οὐ γὰρ ἦν τι γενέσθαι παρὰ τοῦ μὴ εἰδότος εξαμαρ τεῖν, ὅ μὴ πάντως ἔχει λόγον ὑφ' ἑαυτῷ τὸν πρέ- ποντα. Πρόφασιν τοίνυν τῆς πρὸς αὐτὸν διαλέξεως τὸ ψυχωφελὲς ἐποιεῖτο παράγγελμα, μηκέτι πλημμελεῖν χρήναι λέγων, ἵνα μὴ χείροσι τῶν παρωχηκότων ἐπαλγύνοιτο κακοῖς. Διδάσκει δὲ διὰ τούτων, ὡς οὐ μόνον εἰς τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι κρίσιν ἀποθησαυρί ζει Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις τὰ πλημμελήματα, μαστιγο δὲ ποικίλως ἔτι ζῶντας ἐν σώμασι, καὶ πρὸ τῆς μεγάλης καὶ ἐπιφανοῦς ἡμέρας τοῦ πᾶσι δικάσοντος. Οτι δὲ πολλάκις πληττόμεθα πταίοντές τε καὶ λυ ποῦντες τὸν Θεὸν, ἐπιμαρτυρήσει βοῶν ὁ σοφώτατος Παῦλος· ο Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ άρρωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί· εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα. Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακρι θῶμεν. » ᾿Απῆλθεν οὖν ὁ ἄνθρωπος, καὶ εἶπε τοῖς Ἰου δαίοις ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιή. Καταμηνύει δὲ τοῖς Ἰουδαίοις τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵνα τι δρᾷν εἰς αὐτὸν ἀποτολμῶντες δεινὸν δυσσε βοῦντες ἀλίσκωνται, ἀλλ᾽ ἵν', εἴπερ βούλοιντο καὶ αὐτοὶ θεραπεύεσθαι, τὸν ἀξιοθαύμαστον εἰδεῖεν ἰπ τρόν. Επιτήρει γὰρ ὅπως οὗτος ἦν ἐκείνῳ σκοπός. Οὐ γὰρ κατά τινα τῶν φιλεγκλημόνων ἀπαγγέλλει προσελθὼν, ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ περιπατεῖν ἐπιτάξας ἐν Σαββάτῳ, ἀλλ' Ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιῆ. Τοῦτο δὲ ἦν ἕτερόν τι ποιοῦντος οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸν ἰατρὸν σημαίνοντος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐδίωκον τὸν Ἰησοῦν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ὅτι ταῦτα ἐποίει Ο εν Σαββάτοις. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπεκρίνατο αὐτοῖς. Οὐχ ἁπλῆν ὁ λόγος ἔχει ἐν τούτοις τῆς Ἰουδαίων παρανοίας τὴν ἐξήγησιν· οὐ γὰρ ὅτι διώκουσι μόνον, ἀλλ᾽ ἐπὶ τίσι τοῦτο δρᾷν οὐκ αἰσχύνονται, καταστ μαίνει πάλιν ὁ εὐαγγελιστής έμφαντικώτατα λέγων· • Οτι ταῦτα ἐποίει ἐν Σαββάτῳ. » Διώκουσι γὰρ ἀμαθῶς τε καὶ δυσσεβῶς, ὡς ἁγαθοεργεῖν ἐν Σαβ- βάτῳ τοῦ νόμου διακωλύοντος, ὡς οὐκ ἐξὸν ἐλεεῖν τε καὶ κατοικτείρειν τοὺς κάμνοντας, ὡς ἀποδύσασθαι δέον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν τὸν τῆς φιλαδελφίας ἔπαινον, τὴν τῆς ἡμερότητος χάριν. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν ἀποπτύσαι κατὰ ποικίλους μὲν : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod solus periclitaretur, propter Sabbatum, is A qui modo laqueos inevitabiles aufugerat, et ex ipsis mortis januis eductus fuerat. Medicunt vero indi- care non potest, quamvis eum studiose inquire- rent, Christo seipsum singulari consilio celante, ut eorum intemperias declinaret. Neque vero fugam suscipit, quasi pati aliquid velut ex necessitate possit, nisi pati velit, sed nobis etiam in hoc exemplum seipsum rursus statuit. V, 14. Ecce sanus es, jam noli peccare, ne dete- rius tibi aliquid contingat. Qui divino consilio primum latuit, eodem nunc rursum apparet, congruenti unicuique tempore servato. Nec enim quidquam ab eo qui peccatum nescit fieri potest absque convenienti ratione. Occasionem igitur eum alloquendi salutaris illa adinonitio praebuit, qua jam non amplius peccan- dum dixit, ne deterioribus quam prius malis im- · plicetur. Hinc porro docet non solum in futurum judicium peccatoribus Deum reservare supplicia, sed in corporibus adhuc degentes etiam ante ma- gnum et manifestum illum Judicis universorum diem variis modis punire. Quod autem sæpe feri- mur percutientes et offendentes Deum, testabitur porro sapientissimus Paulus his verbis: Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt multi : quod si nosmetipsos dijudicaremus, non uli- que judicaremur. Dum judicamur autem, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo dam- nemur 3. V, 15. Abiit igitur ille homo, et nuntiavit Judæis quia Jesus esset qui fecit eum sanum. Judæis indicat Jesum, non ut mali quidpiam in ipsum machinari audentes, impii esse deprehende- rentur, sed ut admirabilem istum medicum agnoscerent, si quis etiam eorum curari vellet. Animadverte enim quo pacto id ei propositum sit. Non enim, ut vitilitigatores nonnulli volunt, nun- tist Jesum esse eum qui ambulare jussit in Sab- bato, sed qui sanum se fecit. Hoc autem erat nihil aliud agere quam medicum duntaxat indi- care. V, 16. Propterea persequebantur Judæi Jesum, et quærebant eum interficere, quia hæc faciebat in Sabbato. Jesus autem respondit eis. Non simpliciter hic Judæorum furor ostenditur: non enim quod Jesum persequuntur duntaxat, sed quam ob causam id facere audeant, significat rursus evangelista, cum emphasi dicens, Quia hæc faciebat in Sabbato. Insectantur enim stulte et impie, quasi lex bene agere in Sabbato probi- beat, neque liceat ægri misereri, et quasi oporteat legem omnem charitatis, fraternitatis laudem, et · humanitatis gratiam deponere. Multis autem ac variis rationibus ostendere quis posset, Judæos »ihil non boni repudiasse, legislatoris de Sabbato Cor. x1, 30-32. B C

ἄρτι καὶ παγίδας ἀφύκτους διαδραμων, καὶ αὐτῶν ἐξειλκυσμένος τῶν τοῦ θανάτου πυλῶν. Εἰπεῖν δὲ τὸν ἰατρὸν καίτον φιλοπευστοῦσιν οὐκ ἔχει, καλῶς τε καὶ οἰκονομικῶς κατακρύψαντος ἑαυτὸν τοῦ Χρι στοῦ, ἵνα τὸ παραυτίκα θερμὸν τῆς ἐκείνων ὀργῆς διεξίοι. Καὶ οὐχ ὡς τι παθεῖν ὡς ἐξ ἀνάγκης δυνά- μενος, εἰ μὴ βούλοιτο παθεῖν, ἐπιτηδεύει την φυγήν, ἀλλ' ἡμῖν ὑπογραμμὸν καὶ τούτῳ δὴ πάλιν ἑαυτὸν καθιστάς. "Ιδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν σοί τι γένηται. Οἰκονομικῶς τὰ πρῶτα λαθὼν ἐμφανίζεται πάλιν οἰκονομικῶς, τὸν ἁρμόδιον ἑκάστῳ τηρήσας καιρόν. Οὐ γὰρ ἦν τι γενέσθαι παρὰ τοῦ μὴ εἰδότος εξαμαρ τεῖν, ὅ μὴ πάντως ἔχει λόγον ὑφ' ἑαυτῷ τὸν πρέ- ποντα. Πρόφασιν τοίνυν τῆς πρὸς αὐτὸν διαλέξεως τὸ ψυχωφελὲς ἐποιεῖτο παράγγελμα, μηκέτι πλημμελεῖν χρήναι λέγων, ἵνα μὴ χείροσι τῶν παρωχηκότων ἐπαλγύνοιτο κακοῖς. Διδάσκει δὲ διὰ τούτων, ὡς οὐ μόνον εἰς τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι κρίσιν ἀποθησαυρί ζει Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις τὰ πλημμελήματα, μαστιγο δὲ ποικίλως ἔτι ζῶντας ἐν σώμασι, καὶ πρὸ τῆς μεγάλης καὶ ἐπιφανοῦς ἡμέρας τοῦ πᾶσι δικάσοντος. Οτι δὲ πολλάκις πληττόμεθα πταίοντές τε καὶ λυ ποῦντες τὸν Θεὸν, ἐπιμαρτυρήσει βοῶν ὁ σοφώτατος Παῦλος· ο Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ άρρωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί· εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα. Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακρι θῶμεν. » ᾿Απῆλθεν οὖν ὁ ἄνθρωπος, καὶ εἶπε τοῖς Ἰου δαίοις ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιή. Καταμηνύει δὲ τοῖς Ἰουδαίοις τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵνα τι δρᾷν εἰς αὐτὸν ἀποτολμῶντες δεινὸν δυσσε βοῦντες ἀλίσκωνται, ἀλλ᾽ ἵν', εἴπερ βούλοιντο καὶ αὐτοὶ θεραπεύεσθαι, τὸν ἀξιοθαύμαστον εἰδεῖεν ἰπ τρόν. Επιτήρει γὰρ ὅπως οὗτος ἦν ἐκείνῳ σκοπός. Οὐ γὰρ κατά τινα τῶν φιλεγκλημόνων ἀπαγγέλλει προσελθὼν, ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ περιπατεῖν ἐπιτάξας ἐν Σαββάτῳ, ἀλλ' Ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιῆ. Τοῦτο δὲ ἦν ἕτερόν τι ποιοῦντος οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸν ἰατρὸν σημαίνοντος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐδίωκον τὸν Ἰησοῦν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ὅτι ταῦτα ἐποίει Ο εν Σαββάτοις. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπεκρίνατο αὐτοῖς. Οὐχ ἁπλῆν ὁ λόγος ἔχει ἐν τούτοις τῆς Ἰουδαίων παρανοίας τὴν ἐξήγησιν· οὐ γὰρ ὅτι διώκουσι μόνον, ἀλλ᾽ ἐπὶ τίσι τοῦτο δρᾷν οὐκ αἰσχύνονται, καταστ μαίνει πάλιν ὁ εὐαγγελιστής έμφαντικώτατα λέγων· • Οτι ταῦτα ἐποίει ἐν Σαββάτῳ. » Διώκουσι γὰρ ἀμαθῶς τε καὶ δυσσεβῶς, ὡς ἁγαθοεργεῖν ἐν Σαβ- βάτῳ τοῦ νόμου διακωλύοντος, ὡς οὐκ ἐξὸν ἐλεεῖν τε καὶ κατοικτείρειν τοὺς κάμνοντας, ὡς ἀποδύσασθαι δέον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν τὸν τῆς φιλαδελφίας ἔπαινον, τὴν τῆς ἡμερότητος χάριν. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν ἀποπτύσαι κατὰ ποικίλους μὲν : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod solus periclitaretur, propter Sabbatum, is A qui modo laqueos inevitabiles aufugerat, et ex ipsis mortis januis eductus fuerat. Medicunt vero indi- care non potest, quamvis eum studiose inquire- rent, Christo seipsum singulari consilio celante, ut eorum intemperias declinaret. Neque vero fugam suscipit, quasi pati aliquid velut ex necessitate possit, nisi pati velit, sed nobis etiam in hoc exemplum seipsum rursus statuit. V, 14. Ecce sanus es, jam noli peccare, ne dete- rius tibi aliquid contingat. Qui divino consilio primum latuit, eodem nunc rursum apparet, congruenti unicuique tempore servato. Nec enim quidquam ab eo qui peccatum nescit fieri potest absque convenienti ratione. Occasionem igitur eum alloquendi salutaris illa adinonitio praebuit, qua jam non amplius peccan- dum dixit, ne deterioribus quam prius malis im- · plicetur. Hinc porro docet non solum in futurum judicium peccatoribus Deum reservare supplicia, sed in corporibus adhuc degentes etiam ante ma- gnum et manifestum illum Judicis universorum diem variis modis punire. Quod autem sæpe feri- mur percutientes et offendentes Deum, testabitur porro sapientissimus Paulus his verbis: Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt multi : quod si nosmetipsos dijudicaremus, non uli- que judicaremur. Dum judicamur autem, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo dam- nemur 3. V, 15. Abiit igitur ille homo, et nuntiavit Judæis quia Jesus esset qui fecit eum sanum. Judæis indicat Jesum, non ut mali quidpiam in ipsum machinari audentes, impii esse deprehende- rentur, sed ut admirabilem istum medicum agnoscerent, si quis etiam eorum curari vellet. Animadverte enim quo pacto id ei propositum sit. Non enim, ut vitilitigatores nonnulli volunt, nun- tist Jesum esse eum qui ambulare jussit in Sab- bato, sed qui sanum se fecit. Hoc autem erat nihil aliud agere quam medicum duntaxat indi- care. V, 16. Propterea persequebantur Judæi Jesum, et quærebant eum interficere, quia hæc faciebat in Sabbato. Jesus autem respondit eis. Non simpliciter hic Judæorum furor ostenditur: non enim quod Jesum persequuntur duntaxat, sed quam ob causam id facere audeant, significat rursus evangelista, cum emphasi dicens, Quia hæc faciebat in Sabbato. Insectantur enim stulte et impie, quasi lex bene agere in Sabbato probi- beat, neque liceat ægri misereri, et quasi oporteat legem omnem charitatis, fraternitatis laudem, et · humanitatis gratiam deponere. Multis autem ac variis rationibus ostendere quis posset, Judæos »ihil non boni repudiasse, legislatoris de Sabbato Cor. x1, 30-32. B C

ἄρτι καὶ παγίδας ἀφύκτους διαδραμων, καὶ αὐτῶν ἐξειλκυσμένος τῶν τοῦ θανάτου πυλῶν. Εἰπεῖν δὲ τὸν ἰατρὸν καίτον φιλοπευστοῦσιν οὐκ ἔχει, καλῶς τε καὶ οἰκονομικῶς κατακρύψαντος ἑαυτὸν τοῦ Χρι στοῦ, ἵνα τὸ παραυτίκα θερμὸν τῆς ἐκείνων ὀργῆς διεξίοι. Καὶ οὐχ ὡς τι παθεῖν ὡς ἐξ ἀνάγκης δυνά- μενος, εἰ μὴ βούλοιτο παθεῖν, ἐπιτηδεύει την φυγήν, ἀλλ' ἡμῖν ὑπογραμμὸν καὶ τούτῳ δὴ πάλιν ἑαυτὸν καθιστάς. "Ιδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν σοί τι γένηται. Οἰκονομικῶς τὰ πρῶτα λαθὼν ἐμφανίζεται πάλιν οἰκονομικῶς, τὸν ἁρμόδιον ἑκάστῳ τηρήσας καιρόν. Οὐ γὰρ ἦν τι γενέσθαι παρὰ τοῦ μὴ εἰδότος εξαμαρ τεῖν, ὅ μὴ πάντως ἔχει λόγον ὑφ' ἑαυτῷ τὸν πρέ- ποντα. Πρόφασιν τοίνυν τῆς πρὸς αὐτὸν διαλέξεως τὸ ψυχωφελὲς ἐποιεῖτο παράγγελμα, μηκέτι πλημμελεῖν χρήναι λέγων, ἵνα μὴ χείροσι τῶν παρωχηκότων ἐπαλγύνοιτο κακοῖς. Διδάσκει δὲ διὰ τούτων, ὡς οὐ μόνον εἰς τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι κρίσιν ἀποθησαυρί ζει Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις τὰ πλημμελήματα, μαστιγο δὲ ποικίλως ἔτι ζῶντας ἐν σώμασι, καὶ πρὸ τῆς μεγάλης καὶ ἐπιφανοῦς ἡμέρας τοῦ πᾶσι δικάσοντος. Οτι δὲ πολλάκις πληττόμεθα πταίοντές τε καὶ λυ ποῦντες τὸν Θεὸν, ἐπιμαρτυρήσει βοῶν ὁ σοφώτατος Παῦλος· ο Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ άρρωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί· εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα. Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακρι θῶμεν. » ᾿Απῆλθεν οὖν ὁ ἄνθρωπος, καὶ εἶπε τοῖς Ἰου δαίοις ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιή. Καταμηνύει δὲ τοῖς Ἰουδαίοις τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵνα τι δρᾷν εἰς αὐτὸν ἀποτολμῶντες δεινὸν δυσσε βοῦντες ἀλίσκωνται, ἀλλ᾽ ἵν', εἴπερ βούλοιντο καὶ αὐτοὶ θεραπεύεσθαι, τὸν ἀξιοθαύμαστον εἰδεῖεν ἰπ τρόν. Επιτήρει γὰρ ὅπως οὗτος ἦν ἐκείνῳ σκοπός. Οὐ γὰρ κατά τινα τῶν φιλεγκλημόνων ἀπαγγέλλει προσελθὼν, ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ περιπατεῖν ἐπιτάξας ἐν Σαββάτῳ, ἀλλ' Ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιῆ. Τοῦτο δὲ ἦν ἕτερόν τι ποιοῦντος οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸν ἰατρὸν σημαίνοντος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐδίωκον τὸν Ἰησοῦν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ὅτι ταῦτα ἐποίει Ο εν Σαββάτοις. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπεκρίνατο αὐτοῖς. Οὐχ ἁπλῆν ὁ λόγος ἔχει ἐν τούτοις τῆς Ἰουδαίων παρανοίας τὴν ἐξήγησιν· οὐ γὰρ ὅτι διώκουσι μόνον, ἀλλ᾽ ἐπὶ τίσι τοῦτο δρᾷν οὐκ αἰσχύνονται, καταστ μαίνει πάλιν ὁ εὐαγγελιστής έμφαντικώτατα λέγων· • Οτι ταῦτα ἐποίει ἐν Σαββάτῳ. » Διώκουσι γὰρ ἀμαθῶς τε καὶ δυσσεβῶς, ὡς ἁγαθοεργεῖν ἐν Σαβ- βάτῳ τοῦ νόμου διακωλύοντος, ὡς οὐκ ἐξὸν ἐλεεῖν τε καὶ κατοικτείρειν τοὺς κάμνοντας, ὡς ἀποδύσασθαι δέον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν τὸν τῆς φιλαδελφίας ἔπαινον, τὴν τῆς ἡμερότητος χάριν. Καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν ἀποπτύσαι κατὰ ποικίλους μὲν : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod solus periclitaretur, propter Sabbatum, is A qui modo laqueos inevitabiles aufugerat, et ex ipsis mortis januis eductus fuerat. Medicunt vero indi- care non potest, quamvis eum studiose inquire- rent, Christo seipsum singulari consilio celante, ut eorum intemperias declinaret. Neque vero fugam suscipit, quasi pati aliquid velut ex necessitate possit, nisi pati velit, sed nobis etiam in hoc exemplum seipsum rursus statuit. V, 14. Ecce sanus es, jam noli peccare, ne dete- rius tibi aliquid contingat. Qui divino consilio primum latuit, eodem nunc rursum apparet, congruenti unicuique tempore servato. Nec enim quidquam ab eo qui peccatum nescit fieri potest absque convenienti ratione. Occasionem igitur eum alloquendi salutaris illa adinonitio praebuit, qua jam non amplius peccan- dum dixit, ne deterioribus quam prius malis im- · plicetur. Hinc porro docet non solum in futurum judicium peccatoribus Deum reservare supplicia, sed in corporibus adhuc degentes etiam ante ma- gnum et manifestum illum Judicis universorum diem variis modis punire. Quod autem sæpe feri- mur percutientes et offendentes Deum, testabitur porro sapientissimus Paulus his verbis: Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt multi : quod si nosmetipsos dijudicaremus, non uli- que judicaremur. Dum judicamur autem, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo dam- nemur 3. V, 15. Abiit igitur ille homo, et nuntiavit Judæis quia Jesus esset qui fecit eum sanum. Judæis indicat Jesum, non ut mali quidpiam in ipsum machinari audentes, impii esse deprehende- rentur, sed ut admirabilem istum medicum agnoscerent, si quis etiam eorum curari vellet. Animadverte enim quo pacto id ei propositum sit. Non enim, ut vitilitigatores nonnulli volunt, nun- tist Jesum esse eum qui ambulare jussit in Sab- bato, sed qui sanum se fecit. Hoc autem erat nihil aliud agere quam medicum duntaxat indi- care. V, 16. Propterea persequebantur Judæi Jesum, et quærebant eum interficere, quia hæc faciebat in Sabbato. Jesus autem respondit eis. Non simpliciter hic Judæorum furor ostenditur: non enim quod Jesum persequuntur duntaxat, sed quam ob causam id facere audeant, significat rursus evangelista, cum emphasi dicens, Quia hæc faciebat in Sabbato. Insectantur enim stulte et impie, quasi lex bene agere in Sabbato probi- beat, neque liceat ægri misereri, et quasi oporteat legem omnem charitatis, fraternitatis laudem, et · humanitatis gratiam deponere. Multis autem ac variis rationibus ostendere quis posset, Judæos »ihil non boni repudiasse, legislatoris de Sabbato Cor. x1, 30-32. B C

Α πειρᾶται σαφῶς, ὅτι πάντα τῷ Πατρὶ · συνεργά ζεται, καὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ μὴ ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνον ὑπάρχειν, ὅσον εἰς τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, οὐχ έτερόν τι φρονήσει ποτὲ παρὰ τὸ τῷ φύσαντι δοκοῦν· ὡς δὲ τῆς αὐτῆς ὑπάρχων οὐσίας ταὐτὰ καὶ βουλεύσεται, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ ζῶσα βουλὴ, καὶ δύναμις τοῦ Πα- τρός, ἐνεργεῖ τὰ πάντα ἐν πᾶσι μετὰ Πατρός. Ἵνα τοίνυν τὸν εἰκαῖον τῶν Ἰουδαίων ἀποκρούσηται γογ γυσμὸν, καὶ δυσωπήσῃ διώκοντας ἐφ᾽ οἷς χαλεπαι νειν ἐδόκουν, ώσανεί τῆς περὶ τὸ Σάββατον κατα- φρονηθείσης τιμῆς. Ὁ Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι κατα- σημαίνειν βούλεται· Εἰ πιστεύεις, ἄνθρωπε, νεύματί τε καὶ βουλήσει τοῦ τὰ πάντα συμπήξαντός τε καὶ Β τεχνησαμένου Θεοῦ τὴν κτίσιν διοικεῖσθαι καὶ κατὰ τὸ Σάββατον, ὡς ἀνίσχειν μὲν ἥλιον, όμβροτόπους τε ὁμοίως ἀνίεσθαι πηγὰς, καὶ καρποὺς μὲν ἐκ γῆς ἀνατρέχειν, οὐ παραιτουμένους τὴν αΰξην διὰ τὸ Σάββατον, ἐνεργεῖν δὲ τὰ οἰκεῖα τὸ πῦρ, ταῖς τῶν ἀνθρώπων χρείαις, ἀδιακωλύτως ὑπηρετοῦν· ἴσθι δὴ πάντως ὁμολογῶν ἐνεργεῖν τὸν Πατέρα τὰ θεοπρεπή κατὰ τὸ Σάββατον. Τί τοιγαροῦν ἀπαιδεύτως, φησὶν, αἰτιᾷ τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐργάζεται; Ενεργήσει γὰρ οὐχ ἑτέρως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἀλλ' ὡς διὰ δυνάμεως καὶ σοφίας τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο φησί, ο Κἀγὼ ἐργά ζομαι. • Δυσωπεῖ τοιγαροῦν ταῖς εἰς ἄτοπον ἐννοίαις τὸν ἀχάλινον τῶν διωκόντων θυμὸν, οὐχ ἑαυτῷ τοσ οῦτον ἀντιτείνοντας δεικνύς, ὅσον εἰπεῖν τῷ Πατρὶ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ νόμου τιμὴν ἀναγράφειν ἐσπούδαζον, οὔπω γινώσκοντες τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ μοναδικῶς ἑαυτοῦ Πατέρα φησὶ τὸν Θεὸν, εὐφυέστατα χειραγωγών εἰς τὸ κάλλιστον δὴ τοῦτο, καὶ τίμιον μάθημα. Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰου δαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλνε τὸ Σάββα- τον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ἐπιτείνεται πρὸς ἀπανθρωπίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς, καὶ δι᾽ ὧν ἐχρῆν θεραπεύεσθαι, νοσοῦσι μει ζόνως, ἵνα δὴ δικαίως ἀκούσειαν· Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς; Δέον γὰρ αὐτοὺς ἑξημεροῦσθαι τὴν γνώμην, λογισμῷ τῷ πρέποντι μεταποιουμένους εἰς εὐλάβειαν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ πληροφο ροῦντος διὰ πραγμάτων, ὡς οὐδὲν ὅλως εἰς τὸν θεῖον ἡμάρτηται νόμον, ἁγιασθέντος ἀνθρώπου κατὰ τὸ Σάββατον. Επιπλέκουσι δὲ ταῖς διὰ τὸ Σάββατον ὀργαῖς, ὡς βλασφημίας Εγκλημα τὴν ἀλήθειαν, σει- ραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων εἰς ἀλύτους ὀργὰς ἑαυτοὺς κατασφίγγοντες. Δυσσεβεῖν γὰρ ἐδόκουν, ίδιον ὅτι λέγει Πατέρα τὸν Θεὸν ἄνθρωπος ὢν ἀσχάλ λοντες. Οὐ γὰρ ᾔδεσάν πω τὸν ἐν δούλου μορφῇ δι' ἡμᾶς γεγονότα Θεὸν Λόγον, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ἀναβρύουσαν ζωήν, τοῦτ' ἔστι τὸν Μονογενῆ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἐπιγράφεται τε καὶ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἡμῖν δὲ οὐκέτι. Θετοὶ γὰρ ἡμεῖς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα διὰ τὴν τοῦ τιμήσαντος θέλησιν ἀναβαίνοντες, καὶ τὸ θεοὶ καὶ υἱοὶ καλεῖσθαι κερδαίνοντες διὰ τὸν ἐν ἡμῖν οἰκοῦντα Χριστὸν διὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum Patre operari, et cum Genitoris in seipso naturam habeat, propterea quod aliud non est ab illo, quod ad substantiæ identitatem spectat, se 1:ihil aliud unquam sensurum quam quod Patri placuerit; cumque sit ejusdem substantiæ, eadem quoque statuere, imo, cum ipse sit vivens consi- lium et virtus Patris, omnia in omnibus cum Pa- tre operari. Ut ergo Judæorum inane murmur amoveret, ac flecteret insectantes quasi honorem Sabbati violassel, « Pater meus, inquit, usque modo operatur. › Tale enim quiddam propemodum significare vult : Si credis, o quisquis es, nutu et voluntate Dei omnium rerum opificis creaturam gubernari etiam die Sabbati, ita ut sol oriatur, et imbriferi fontes resolvantur, et fructus e terra erumpant, neque crescere detreedent propter Sab- batum, ignis autem pro sua natura agat, et homi- num usibus nullo impediente serviat, fatere uti- que Patrem, pro eo ac Deum decet, operari in Sabbato. Cur ergo, inquit, stulte criminaris eum per quem cuncta operatur? Non enim aliter Deus ac Pater operatur, quam per Filii virtutem et sapientiam. Idcirco inquit, • Ego quoque ope- ror. ».Confundit igitur argumentis in absurdum deducentibus Judæorum effrenatum animum, osten- dens eos sibi non tam repugnare quam Patri, cui certe uni legis honorem ascribere studebant, nondum agnoscentes naturalem ejus Filium. Ideo enim et peculiariter suum Patrem dicit Deum, scite admɔdum ad pulcherrimam et eximiam hanc doctrinam quasi manu deducens. C V. 18. Propterea ergo magis quærebant eum Judæi interficere : quia non solum solvebat Sabbatum, sed ct Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo. Ad crudelitatem magis ac magis fertur Judæorum animus, et quibus ex rebus sanari deberent, his ægrescunt magis, ut illi jure audiant: Quomodo di- cetis quia, Sapientes sumus nos? Cum enim oporte ret eos convenienti ratione ad pietatem reformatos animo mitigari, etiam nunc cædem machinantur ejus qui rebus ipsis demonstrat nihil plane in le- D gem divinam peccatum esse, homine sanato die Sabbati. Addunt vero ad iram ob Sabbatum conceptam blasphemniæ crimen esse ipsam verita- tem, suorum peccatorum catenis perpetua ira seipsos obstringentes. Existimabant enim impieta tem esse, indignabanturque quod, cum homo esset, Deum Patrem suum diceret. Nesciebant enim Deum Verbum in forma servi propter nos factum esse, et ex Deo Patre vitam promanare, hoc est Unige- nitum, cui certe uni proprie ac vere Deum Patrem esse dicimus, nobis vero non item. Adoptivi enim sumus, ad dignitatem supernaturalem honorantis voluntate vecti et nomina illa deorum ac filiorum obtinentes, propter inhabitantem Christum in no-

Α πειρᾶται σαφῶς, ὅτι πάντα τῷ Πατρὶ · συνεργά ζεται, καὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ μὴ ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνον ὑπάρχειν, ὅσον εἰς τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, οὐχ έτερόν τι φρονήσει ποτὲ παρὰ τὸ τῷ φύσαντι δοκοῦν· ὡς δὲ τῆς αὐτῆς ὑπάρχων οὐσίας ταὐτὰ καὶ βουλεύσεται, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ ζῶσα βουλὴ, καὶ δύναμις τοῦ Πα- τρός, ἐνεργεῖ τὰ πάντα ἐν πᾶσι μετὰ Πατρός. Ἵνα τοίνυν τὸν εἰκαῖον τῶν Ἰουδαίων ἀποκρούσηται γογ γυσμὸν, καὶ δυσωπήσῃ διώκοντας ἐφ᾽ οἷς χαλεπαι νειν ἐδόκουν, ώσανεί τῆς περὶ τὸ Σάββατον κατα- φρονηθείσης τιμῆς. Ὁ Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι κατα- σημαίνειν βούλεται· Εἰ πιστεύεις, ἄνθρωπε, νεύματί τε καὶ βουλήσει τοῦ τὰ πάντα συμπήξαντός τε καὶ Β τεχνησαμένου Θεοῦ τὴν κτίσιν διοικεῖσθαι καὶ κατὰ τὸ Σάββατον, ὡς ἀνίσχειν μὲν ἥλιον, όμβροτόπους τε ὁμοίως ἀνίεσθαι πηγὰς, καὶ καρποὺς μὲν ἐκ γῆς ἀνατρέχειν, οὐ παραιτουμένους τὴν αΰξην διὰ τὸ Σάββατον, ἐνεργεῖν δὲ τὰ οἰκεῖα τὸ πῦρ, ταῖς τῶν ἀνθρώπων χρείαις, ἀδιακωλύτως ὑπηρετοῦν· ἴσθι δὴ πάντως ὁμολογῶν ἐνεργεῖν τὸν Πατέρα τὰ θεοπρεπή κατὰ τὸ Σάββατον. Τί τοιγαροῦν ἀπαιδεύτως, φησὶν, αἰτιᾷ τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐργάζεται; Ενεργήσει γὰρ οὐχ ἑτέρως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἀλλ' ὡς διὰ δυνάμεως καὶ σοφίας τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο φησί, ο Κἀγὼ ἐργά ζομαι. • Δυσωπεῖ τοιγαροῦν ταῖς εἰς ἄτοπον ἐννοίαις τὸν ἀχάλινον τῶν διωκόντων θυμὸν, οὐχ ἑαυτῷ τοσ οῦτον ἀντιτείνοντας δεικνύς, ὅσον εἰπεῖν τῷ Πατρὶ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ νόμου τιμὴν ἀναγράφειν ἐσπούδαζον, οὔπω γινώσκοντες τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ μοναδικῶς ἑαυτοῦ Πατέρα φησὶ τὸν Θεὸν, εὐφυέστατα χειραγωγών εἰς τὸ κάλλιστον δὴ τοῦτο, καὶ τίμιον μάθημα. Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰου δαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλνε τὸ Σάββα- τον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ἐπιτείνεται πρὸς ἀπανθρωπίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς, καὶ δι᾽ ὧν ἐχρῆν θεραπεύεσθαι, νοσοῦσι μει ζόνως, ἵνα δὴ δικαίως ἀκούσειαν· Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς; Δέον γὰρ αὐτοὺς ἑξημεροῦσθαι τὴν γνώμην, λογισμῷ τῷ πρέποντι μεταποιουμένους εἰς εὐλάβειαν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ πληροφο ροῦντος διὰ πραγμάτων, ὡς οὐδὲν ὅλως εἰς τὸν θεῖον ἡμάρτηται νόμον, ἁγιασθέντος ἀνθρώπου κατὰ τὸ Σάββατον. Επιπλέκουσι δὲ ταῖς διὰ τὸ Σάββατον ὀργαῖς, ὡς βλασφημίας Εγκλημα τὴν ἀλήθειαν, σει- ραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων εἰς ἀλύτους ὀργὰς ἑαυτοὺς κατασφίγγοντες. Δυσσεβεῖν γὰρ ἐδόκουν, ίδιον ὅτι λέγει Πατέρα τὸν Θεὸν ἄνθρωπος ὢν ἀσχάλ λοντες. Οὐ γὰρ ᾔδεσάν πω τὸν ἐν δούλου μορφῇ δι' ἡμᾶς γεγονότα Θεὸν Λόγον, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ἀναβρύουσαν ζωήν, τοῦτ' ἔστι τὸν Μονογενῆ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἐπιγράφεται τε καὶ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἡμῖν δὲ οὐκέτι. Θετοὶ γὰρ ἡμεῖς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα διὰ τὴν τοῦ τιμήσαντος θέλησιν ἀναβαίνοντες, καὶ τὸ θεοὶ καὶ υἱοὶ καλεῖσθαι κερδαίνοντες διὰ τὸν ἐν ἡμῖν οἰκοῦντα Χριστὸν διὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum Patre operari, et cum Genitoris in seipso naturam habeat, propterea quod aliud non est ab illo, quod ad substantiæ identitatem spectat, se 1:ihil aliud unquam sensurum quam quod Patri placuerit; cumque sit ejusdem substantiæ, eadem quoque statuere, imo, cum ipse sit vivens consi- lium et virtus Patris, omnia in omnibus cum Pa- tre operari. Ut ergo Judæorum inane murmur amoveret, ac flecteret insectantes quasi honorem Sabbati violassel, « Pater meus, inquit, usque modo operatur. › Tale enim quiddam propemodum significare vult : Si credis, o quisquis es, nutu et voluntate Dei omnium rerum opificis creaturam gubernari etiam die Sabbati, ita ut sol oriatur, et imbriferi fontes resolvantur, et fructus e terra erumpant, neque crescere detreedent propter Sab- batum, ignis autem pro sua natura agat, et homi- num usibus nullo impediente serviat, fatere uti- que Patrem, pro eo ac Deum decet, operari in Sabbato. Cur ergo, inquit, stulte criminaris eum per quem cuncta operatur? Non enim aliter Deus ac Pater operatur, quam per Filii virtutem et sapientiam. Idcirco inquit, • Ego quoque ope- ror. ».Confundit igitur argumentis in absurdum deducentibus Judæorum effrenatum animum, osten- dens eos sibi non tam repugnare quam Patri, cui certe uni legis honorem ascribere studebant, nondum agnoscentes naturalem ejus Filium. Ideo enim et peculiariter suum Patrem dicit Deum, scite admɔdum ad pulcherrimam et eximiam hanc doctrinam quasi manu deducens. C V. 18. Propterea ergo magis quærebant eum Judæi interficere : quia non solum solvebat Sabbatum, sed ct Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo. Ad crudelitatem magis ac magis fertur Judæorum animus, et quibus ex rebus sanari deberent, his ægrescunt magis, ut illi jure audiant: Quomodo di- cetis quia, Sapientes sumus nos? Cum enim oporte ret eos convenienti ratione ad pietatem reformatos animo mitigari, etiam nunc cædem machinantur ejus qui rebus ipsis demonstrat nihil plane in le- D gem divinam peccatum esse, homine sanato die Sabbati. Addunt vero ad iram ob Sabbatum conceptam blasphemniæ crimen esse ipsam verita- tem, suorum peccatorum catenis perpetua ira seipsos obstringentes. Existimabant enim impieta tem esse, indignabanturque quod, cum homo esset, Deum Patrem suum diceret. Nesciebant enim Deum Verbum in forma servi propter nos factum esse, et ex Deo Patre vitam promanare, hoc est Unige- nitum, cui certe uni proprie ac vere Deum Patrem esse dicimus, nobis vero non item. Adoptivi enim sumus, ad dignitatem supernaturalem honorantis voluntate vecti et nomina illa deorum ac filiorum obtinentes, propter inhabitantem Christum in no-

Α πειρᾶται σαφῶς, ὅτι πάντα τῷ Πατρὶ · συνεργά ζεται, καὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ μὴ ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνον ὑπάρχειν, ὅσον εἰς τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, οὐχ έτερόν τι φρονήσει ποτὲ παρὰ τὸ τῷ φύσαντι δοκοῦν· ὡς δὲ τῆς αὐτῆς ὑπάρχων οὐσίας ταὐτὰ καὶ βουλεύσεται, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ ζῶσα βουλὴ, καὶ δύναμις τοῦ Πα- τρός, ἐνεργεῖ τὰ πάντα ἐν πᾶσι μετὰ Πατρός. Ἵνα τοίνυν τὸν εἰκαῖον τῶν Ἰουδαίων ἀποκρούσηται γογ γυσμὸν, καὶ δυσωπήσῃ διώκοντας ἐφ᾽ οἷς χαλεπαι νειν ἐδόκουν, ώσανεί τῆς περὶ τὸ Σάββατον κατα- φρονηθείσης τιμῆς. Ὁ Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι κατα- σημαίνειν βούλεται· Εἰ πιστεύεις, ἄνθρωπε, νεύματί τε καὶ βουλήσει τοῦ τὰ πάντα συμπήξαντός τε καὶ Β τεχνησαμένου Θεοῦ τὴν κτίσιν διοικεῖσθαι καὶ κατὰ τὸ Σάββατον, ὡς ἀνίσχειν μὲν ἥλιον, όμβροτόπους τε ὁμοίως ἀνίεσθαι πηγὰς, καὶ καρποὺς μὲν ἐκ γῆς ἀνατρέχειν, οὐ παραιτουμένους τὴν αΰξην διὰ τὸ Σάββατον, ἐνεργεῖν δὲ τὰ οἰκεῖα τὸ πῦρ, ταῖς τῶν ἀνθρώπων χρείαις, ἀδιακωλύτως ὑπηρετοῦν· ἴσθι δὴ πάντως ὁμολογῶν ἐνεργεῖν τὸν Πατέρα τὰ θεοπρεπή κατὰ τὸ Σάββατον. Τί τοιγαροῦν ἀπαιδεύτως, φησὶν, αἰτιᾷ τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐργάζεται; Ενεργήσει γὰρ οὐχ ἑτέρως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἀλλ' ὡς διὰ δυνάμεως καὶ σοφίας τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο φησί, ο Κἀγὼ ἐργά ζομαι. • Δυσωπεῖ τοιγαροῦν ταῖς εἰς ἄτοπον ἐννοίαις τὸν ἀχάλινον τῶν διωκόντων θυμὸν, οὐχ ἑαυτῷ τοσ οῦτον ἀντιτείνοντας δεικνύς, ὅσον εἰπεῖν τῷ Πατρὶ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ νόμου τιμὴν ἀναγράφειν ἐσπούδαζον, οὔπω γινώσκοντες τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ μοναδικῶς ἑαυτοῦ Πατέρα φησὶ τὸν Θεὸν, εὐφυέστατα χειραγωγών εἰς τὸ κάλλιστον δὴ τοῦτο, καὶ τίμιον μάθημα. Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰου δαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλνε τὸ Σάββα- τον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ἐπιτείνεται πρὸς ἀπανθρωπίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς, καὶ δι᾽ ὧν ἐχρῆν θεραπεύεσθαι, νοσοῦσι μει ζόνως, ἵνα δὴ δικαίως ἀκούσειαν· Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς; Δέον γὰρ αὐτοὺς ἑξημεροῦσθαι τὴν γνώμην, λογισμῷ τῷ πρέποντι μεταποιουμένους εἰς εὐλάβειαν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ πληροφο ροῦντος διὰ πραγμάτων, ὡς οὐδὲν ὅλως εἰς τὸν θεῖον ἡμάρτηται νόμον, ἁγιασθέντος ἀνθρώπου κατὰ τὸ Σάββατον. Επιπλέκουσι δὲ ταῖς διὰ τὸ Σάββατον ὀργαῖς, ὡς βλασφημίας Εγκλημα τὴν ἀλήθειαν, σει- ραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων εἰς ἀλύτους ὀργὰς ἑαυτοὺς κατασφίγγοντες. Δυσσεβεῖν γὰρ ἐδόκουν, ίδιον ὅτι λέγει Πατέρα τὸν Θεὸν ἄνθρωπος ὢν ἀσχάλ λοντες. Οὐ γὰρ ᾔδεσάν πω τὸν ἐν δούλου μορφῇ δι' ἡμᾶς γεγονότα Θεὸν Λόγον, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ἀναβρύουσαν ζωήν, τοῦτ' ἔστι τὸν Μονογενῆ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἐπιγράφεται τε καὶ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἡμῖν δὲ οὐκέτι. Θετοὶ γὰρ ἡμεῖς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα διὰ τὴν τοῦ τιμήσαντος θέλησιν ἀναβαίνοντες, καὶ τὸ θεοὶ καὶ υἱοὶ καλεῖσθαι κερδαίνοντες διὰ τὸν ἐν ἡμῖν οἰκοῦντα Χριστὸν διὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum Patre operari, et cum Genitoris in seipso naturam habeat, propterea quod aliud non est ab illo, quod ad substantiæ identitatem spectat, se 1:ihil aliud unquam sensurum quam quod Patri placuerit; cumque sit ejusdem substantiæ, eadem quoque statuere, imo, cum ipse sit vivens consi- lium et virtus Patris, omnia in omnibus cum Pa- tre operari. Ut ergo Judæorum inane murmur amoveret, ac flecteret insectantes quasi honorem Sabbati violassel, « Pater meus, inquit, usque modo operatur. › Tale enim quiddam propemodum significare vult : Si credis, o quisquis es, nutu et voluntate Dei omnium rerum opificis creaturam gubernari etiam die Sabbati, ita ut sol oriatur, et imbriferi fontes resolvantur, et fructus e terra erumpant, neque crescere detreedent propter Sab- batum, ignis autem pro sua natura agat, et homi- num usibus nullo impediente serviat, fatere uti- que Patrem, pro eo ac Deum decet, operari in Sabbato. Cur ergo, inquit, stulte criminaris eum per quem cuncta operatur? Non enim aliter Deus ac Pater operatur, quam per Filii virtutem et sapientiam. Idcirco inquit, • Ego quoque ope- ror. ».Confundit igitur argumentis in absurdum deducentibus Judæorum effrenatum animum, osten- dens eos sibi non tam repugnare quam Patri, cui certe uni legis honorem ascribere studebant, nondum agnoscentes naturalem ejus Filium. Ideo enim et peculiariter suum Patrem dicit Deum, scite admɔdum ad pulcherrimam et eximiam hanc doctrinam quasi manu deducens. C V. 18. Propterea ergo magis quærebant eum Judæi interficere : quia non solum solvebat Sabbatum, sed ct Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo. Ad crudelitatem magis ac magis fertur Judæorum animus, et quibus ex rebus sanari deberent, his ægrescunt magis, ut illi jure audiant: Quomodo di- cetis quia, Sapientes sumus nos? Cum enim oporte ret eos convenienti ratione ad pietatem reformatos animo mitigari, etiam nunc cædem machinantur ejus qui rebus ipsis demonstrat nihil plane in le- D gem divinam peccatum esse, homine sanato die Sabbati. Addunt vero ad iram ob Sabbatum conceptam blasphemniæ crimen esse ipsam verita- tem, suorum peccatorum catenis perpetua ira seipsos obstringentes. Existimabant enim impieta tem esse, indignabanturque quod, cum homo esset, Deum Patrem suum diceret. Nesciebant enim Deum Verbum in forma servi propter nos factum esse, et ex Deo Patre vitam promanare, hoc est Unige- nitum, cui certe uni proprie ac vere Deum Patrem esse dicimus, nobis vero non item. Adoptivi enim sumus, ad dignitatem supernaturalem honorantis voluntate vecti et nomina illa deorum ac filiorum obtinentes, propter inhabitantem Christum in no-

Α πειρᾶται σαφῶς, ὅτι πάντα τῷ Πατρὶ · συνεργά ζεται, καὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ μὴ ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνον ὑπάρχειν, ὅσον εἰς τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, οὐχ έτερόν τι φρονήσει ποτὲ παρὰ τὸ τῷ φύσαντι δοκοῦν· ὡς δὲ τῆς αὐτῆς ὑπάρχων οὐσίας ταὐτὰ καὶ βουλεύσεται, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ ζῶσα βουλὴ, καὶ δύναμις τοῦ Πα- τρός, ἐνεργεῖ τὰ πάντα ἐν πᾶσι μετὰ Πατρός. Ἵνα τοίνυν τὸν εἰκαῖον τῶν Ἰουδαίων ἀποκρούσηται γογ γυσμὸν, καὶ δυσωπήσῃ διώκοντας ἐφ᾽ οἷς χαλεπαι νειν ἐδόκουν, ώσανεί τῆς περὶ τὸ Σάββατον κατα- φρονηθείσης τιμῆς. Ὁ Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι κατα- σημαίνειν βούλεται· Εἰ πιστεύεις, ἄνθρωπε, νεύματί τε καὶ βουλήσει τοῦ τὰ πάντα συμπήξαντός τε καὶ Β τεχνησαμένου Θεοῦ τὴν κτίσιν διοικεῖσθαι καὶ κατὰ τὸ Σάββατον, ὡς ἀνίσχειν μὲν ἥλιον, όμβροτόπους τε ὁμοίως ἀνίεσθαι πηγὰς, καὶ καρποὺς μὲν ἐκ γῆς ἀνατρέχειν, οὐ παραιτουμένους τὴν αΰξην διὰ τὸ Σάββατον, ἐνεργεῖν δὲ τὰ οἰκεῖα τὸ πῦρ, ταῖς τῶν ἀνθρώπων χρείαις, ἀδιακωλύτως ὑπηρετοῦν· ἴσθι δὴ πάντως ὁμολογῶν ἐνεργεῖν τὸν Πατέρα τὰ θεοπρεπή κατὰ τὸ Σάββατον. Τί τοιγαροῦν ἀπαιδεύτως, φησὶν, αἰτιᾷ τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐργάζεται; Ενεργήσει γὰρ οὐχ ἑτέρως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἀλλ' ὡς διὰ δυνάμεως καὶ σοφίας τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο φησί, ο Κἀγὼ ἐργά ζομαι. • Δυσωπεῖ τοιγαροῦν ταῖς εἰς ἄτοπον ἐννοίαις τὸν ἀχάλινον τῶν διωκόντων θυμὸν, οὐχ ἑαυτῷ τοσ οῦτον ἀντιτείνοντας δεικνύς, ὅσον εἰπεῖν τῷ Πατρὶ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ νόμου τιμὴν ἀναγράφειν ἐσπούδαζον, οὔπω γινώσκοντες τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ μοναδικῶς ἑαυτοῦ Πατέρα φησὶ τὸν Θεὸν, εὐφυέστατα χειραγωγών εἰς τὸ κάλλιστον δὴ τοῦτο, καὶ τίμιον μάθημα. Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰου δαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλνε τὸ Σάββα- τον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ἐπιτείνεται πρὸς ἀπανθρωπίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς, καὶ δι᾽ ὧν ἐχρῆν θεραπεύεσθαι, νοσοῦσι μει ζόνως, ἵνα δὴ δικαίως ἀκούσειαν· Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς; Δέον γὰρ αὐτοὺς ἑξημεροῦσθαι τὴν γνώμην, λογισμῷ τῷ πρέποντι μεταποιουμένους εἰς εὐλάβειαν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ πληροφο ροῦντος διὰ πραγμάτων, ὡς οὐδὲν ὅλως εἰς τὸν θεῖον ἡμάρτηται νόμον, ἁγιασθέντος ἀνθρώπου κατὰ τὸ Σάββατον. Επιπλέκουσι δὲ ταῖς διὰ τὸ Σάββατον ὀργαῖς, ὡς βλασφημίας Εγκλημα τὴν ἀλήθειαν, σει- ραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων εἰς ἀλύτους ὀργὰς ἑαυτοὺς κατασφίγγοντες. Δυσσεβεῖν γὰρ ἐδόκουν, ίδιον ὅτι λέγει Πατέρα τὸν Θεὸν ἄνθρωπος ὢν ἀσχάλ λοντες. Οὐ γὰρ ᾔδεσάν πω τὸν ἐν δούλου μορφῇ δι' ἡμᾶς γεγονότα Θεὸν Λόγον, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ἀναβρύουσαν ζωήν, τοῦτ' ἔστι τὸν Μονογενῆ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἐπιγράφεται τε καὶ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἡμῖν δὲ οὐκέτι. Θετοὶ γὰρ ἡμεῖς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα διὰ τὴν τοῦ τιμήσαντος θέλησιν ἀναβαίνοντες, καὶ τὸ θεοὶ καὶ υἱοὶ καλεῖσθαι κερδαίνοντες διὰ τὸν ἐν ἡμῖν οἰκοῦντα Χριστὸν διὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum Patre operari, et cum Genitoris in seipso naturam habeat, propterea quod aliud non est ab illo, quod ad substantiæ identitatem spectat, se 1:ihil aliud unquam sensurum quam quod Patri placuerit; cumque sit ejusdem substantiæ, eadem quoque statuere, imo, cum ipse sit vivens consi- lium et virtus Patris, omnia in omnibus cum Pa- tre operari. Ut ergo Judæorum inane murmur amoveret, ac flecteret insectantes quasi honorem Sabbati violassel, « Pater meus, inquit, usque modo operatur. › Tale enim quiddam propemodum significare vult : Si credis, o quisquis es, nutu et voluntate Dei omnium rerum opificis creaturam gubernari etiam die Sabbati, ita ut sol oriatur, et imbriferi fontes resolvantur, et fructus e terra erumpant, neque crescere detreedent propter Sab- batum, ignis autem pro sua natura agat, et homi- num usibus nullo impediente serviat, fatere uti- que Patrem, pro eo ac Deum decet, operari in Sabbato. Cur ergo, inquit, stulte criminaris eum per quem cuncta operatur? Non enim aliter Deus ac Pater operatur, quam per Filii virtutem et sapientiam. Idcirco inquit, • Ego quoque ope- ror. ».Confundit igitur argumentis in absurdum deducentibus Judæorum effrenatum animum, osten- dens eos sibi non tam repugnare quam Patri, cui certe uni legis honorem ascribere studebant, nondum agnoscentes naturalem ejus Filium. Ideo enim et peculiariter suum Patrem dicit Deum, scite admɔdum ad pulcherrimam et eximiam hanc doctrinam quasi manu deducens. C V. 18. Propterea ergo magis quærebant eum Judæi interficere : quia non solum solvebat Sabbatum, sed ct Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo. Ad crudelitatem magis ac magis fertur Judæorum animus, et quibus ex rebus sanari deberent, his ægrescunt magis, ut illi jure audiant: Quomodo di- cetis quia, Sapientes sumus nos? Cum enim oporte ret eos convenienti ratione ad pietatem reformatos animo mitigari, etiam nunc cædem machinantur ejus qui rebus ipsis demonstrat nihil plane in le- D gem divinam peccatum esse, homine sanato die Sabbati. Addunt vero ad iram ob Sabbatum conceptam blasphemniæ crimen esse ipsam verita- tem, suorum peccatorum catenis perpetua ira seipsos obstringentes. Existimabant enim impieta tem esse, indignabanturque quod, cum homo esset, Deum Patrem suum diceret. Nesciebant enim Deum Verbum in forma servi propter nos factum esse, et ex Deo Patre vitam promanare, hoc est Unige- nitum, cui certe uni proprie ac vere Deum Patrem esse dicimus, nobis vero non item. Adoptivi enim sumus, ad dignitatem supernaturalem honorantis voluntate vecti et nomina illa deorum ac filiorum obtinentes, propter inhabitantem Christum in no-

Α πειρᾶται σαφῶς, ὅτι πάντα τῷ Πατρὶ · συνεργά ζεται, καὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ μὴ ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνον ὑπάρχειν, ὅσον εἰς τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, οὐχ έτερόν τι φρονήσει ποτὲ παρὰ τὸ τῷ φύσαντι δοκοῦν· ὡς δὲ τῆς αὐτῆς ὑπάρχων οὐσίας ταὐτὰ καὶ βουλεύσεται, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ ζῶσα βουλὴ, καὶ δύναμις τοῦ Πα- τρός, ἐνεργεῖ τὰ πάντα ἐν πᾶσι μετὰ Πατρός. Ἵνα τοίνυν τὸν εἰκαῖον τῶν Ἰουδαίων ἀποκρούσηται γογ γυσμὸν, καὶ δυσωπήσῃ διώκοντας ἐφ᾽ οἷς χαλεπαι νειν ἐδόκουν, ώσανεί τῆς περὶ τὸ Σάββατον κατα- φρονηθείσης τιμῆς. Ὁ Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται. » Μόνον γὰρ οὐχὶ τοιοῦτόν τι κατα- σημαίνειν βούλεται· Εἰ πιστεύεις, ἄνθρωπε, νεύματί τε καὶ βουλήσει τοῦ τὰ πάντα συμπήξαντός τε καὶ Β τεχνησαμένου Θεοῦ τὴν κτίσιν διοικεῖσθαι καὶ κατὰ τὸ Σάββατον, ὡς ἀνίσχειν μὲν ἥλιον, όμβροτόπους τε ὁμοίως ἀνίεσθαι πηγὰς, καὶ καρποὺς μὲν ἐκ γῆς ἀνατρέχειν, οὐ παραιτουμένους τὴν αΰξην διὰ τὸ Σάββατον, ἐνεργεῖν δὲ τὰ οἰκεῖα τὸ πῦρ, ταῖς τῶν ἀνθρώπων χρείαις, ἀδιακωλύτως ὑπηρετοῦν· ἴσθι δὴ πάντως ὁμολογῶν ἐνεργεῖν τὸν Πατέρα τὰ θεοπρεπή κατὰ τὸ Σάββατον. Τί τοιγαροῦν ἀπαιδεύτως, φησὶν, αἰτιᾷ τὸν δι' οὗ τὰ πάντα ἐργάζεται; Ενεργήσει γὰρ οὐχ ἑτέρως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἀλλ' ὡς διὰ δυνάμεως καὶ σοφίας τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο φησί, ο Κἀγὼ ἐργά ζομαι. • Δυσωπεῖ τοιγαροῦν ταῖς εἰς ἄτοπον ἐννοίαις τὸν ἀχάλινον τῶν διωκόντων θυμὸν, οὐχ ἑαυτῷ τοσ οῦτον ἀντιτείνοντας δεικνύς, ὅσον εἰπεῖν τῷ Πατρὶ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ νόμου τιμὴν ἀναγράφειν ἐσπούδαζον, οὔπω γινώσκοντες τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ μοναδικῶς ἑαυτοῦ Πατέρα φησὶ τὸν Θεὸν, εὐφυέστατα χειραγωγών εἰς τὸ κάλλιστον δὴ τοῦτο, καὶ τίμιον μάθημα. Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰου δαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλνε τὸ Σάββα- τον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ἐπιτείνεται πρὸς ἀπανθρωπίαν τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς, καὶ δι᾽ ὧν ἐχρῆν θεραπεύεσθαι, νοσοῦσι μει ζόνως, ἵνα δὴ δικαίως ἀκούσειαν· Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς; Δέον γὰρ αὐτοὺς ἑξημεροῦσθαι τὴν γνώμην, λογισμῷ τῷ πρέποντι μεταποιουμένους εἰς εὐλάβειαν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ πληροφο ροῦντος διὰ πραγμάτων, ὡς οὐδὲν ὅλως εἰς τὸν θεῖον ἡμάρτηται νόμον, ἁγιασθέντος ἀνθρώπου κατὰ τὸ Σάββατον. Επιπλέκουσι δὲ ταῖς διὰ τὸ Σάββατον ὀργαῖς, ὡς βλασφημίας Εγκλημα τὴν ἀλήθειαν, σει- ραῖς τῶν οἰκείων πλημμελημάτων εἰς ἀλύτους ὀργὰς ἑαυτοὺς κατασφίγγοντες. Δυσσεβεῖν γὰρ ἐδόκουν, ίδιον ὅτι λέγει Πατέρα τὸν Θεὸν ἄνθρωπος ὢν ἀσχάλ λοντες. Οὐ γὰρ ᾔδεσάν πω τὸν ἐν δούλου μορφῇ δι' ἡμᾶς γεγονότα Θεὸν Λόγον, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ἀναβρύουσαν ζωήν, τοῦτ' ἔστι τὸν Μονογενῆ, ᾧ δὴ καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἐπιγράφεται τε καὶ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἡμῖν δὲ οὐκέτι. Θετοὶ γὰρ ἡμεῖς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα διὰ τὴν τοῦ τιμήσαντος θέλησιν ἀναβαίνοντες, καὶ τὸ θεοὶ καὶ υἱοὶ καλεῖσθαι κερδαίνοντες διὰ τὸν ἐν ἡμῖν οἰκοῦντα Χριστὸν διὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cum Patre operari, et cum Genitoris in seipso naturam habeat, propterea quod aliud non est ab illo, quod ad substantiæ identitatem spectat, se 1:ihil aliud unquam sensurum quam quod Patri placuerit; cumque sit ejusdem substantiæ, eadem quoque statuere, imo, cum ipse sit vivens consi- lium et virtus Patris, omnia in omnibus cum Pa- tre operari. Ut ergo Judæorum inane murmur amoveret, ac flecteret insectantes quasi honorem Sabbati violassel, « Pater meus, inquit, usque modo operatur. › Tale enim quiddam propemodum significare vult : Si credis, o quisquis es, nutu et voluntate Dei omnium rerum opificis creaturam gubernari etiam die Sabbati, ita ut sol oriatur, et imbriferi fontes resolvantur, et fructus e terra erumpant, neque crescere detreedent propter Sab- batum, ignis autem pro sua natura agat, et homi- num usibus nullo impediente serviat, fatere uti- que Patrem, pro eo ac Deum decet, operari in Sabbato. Cur ergo, inquit, stulte criminaris eum per quem cuncta operatur? Non enim aliter Deus ac Pater operatur, quam per Filii virtutem et sapientiam. Idcirco inquit, • Ego quoque ope- ror. ».Confundit igitur argumentis in absurdum deducentibus Judæorum effrenatum animum, osten- dens eos sibi non tam repugnare quam Patri, cui certe uni legis honorem ascribere studebant, nondum agnoscentes naturalem ejus Filium. Ideo enim et peculiariter suum Patrem dicit Deum, scite admɔdum ad pulcherrimam et eximiam hanc doctrinam quasi manu deducens. C V. 18. Propterea ergo magis quærebant eum Judæi interficere : quia non solum solvebat Sabbatum, sed ct Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo. Ad crudelitatem magis ac magis fertur Judæorum animus, et quibus ex rebus sanari deberent, his ægrescunt magis, ut illi jure audiant: Quomodo di- cetis quia, Sapientes sumus nos? Cum enim oporte ret eos convenienti ratione ad pietatem reformatos animo mitigari, etiam nunc cædem machinantur ejus qui rebus ipsis demonstrat nihil plane in le- D gem divinam peccatum esse, homine sanato die Sabbati. Addunt vero ad iram ob Sabbatum conceptam blasphemniæ crimen esse ipsam verita- tem, suorum peccatorum catenis perpetua ira seipsos obstringentes. Existimabant enim impieta tem esse, indignabanturque quod, cum homo esset, Deum Patrem suum diceret. Nesciebant enim Deum Verbum in forma servi propter nos factum esse, et ex Deo Patre vitam promanare, hoc est Unige- nitum, cui certe uni proprie ac vere Deum Patrem esse dicimus, nobis vero non item. Adoptivi enim sumus, ad dignitatem supernaturalem honorantis voluntate vecti et nomina illa deorum ac filiorum obtinentes, propter inhabitantem Christum in no-

τὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ διὰ τοῦτο ἔλαττον ἔχειν τῆς ἴσης ὡς πρὸς αὐτὸν ἰσχύος ἀπολιμπάνεται; Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν, ὡς ἐκ τοῦ προκειμένου πρὸς τὸ παρὸν ἐλήφθη ῥητοῦ· ἴδωμεν δὲ πάλιν καὶ δι' ἑτέρων Ιόντες θεωρημάτων, εἰ ἐπιδέχεται ποι τὸ ἐν δευτέροις εἶναι τοῦ Πατρός ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις· προκείσθω δὲ ὁμοίως ἡμῖν ὁ περὶ δυνάμεως λόγος. 'Αρα Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ἢ Θεὸν μὲν εἶναι φασί, τὸ δὲ ἐξῳκεῖσθαι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, δυσσεβοῦντες, προσάπτουσιν. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι λέ- γουσιν αὐτὸν, οὔτε Θεὸς ἔσται κατὰ φύσιν, οὔτε Θεὸς ἀληθινός. Ο γὰρ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, οὐδ᾽ ἂν ὅλως νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεός, οὐδὲ Υἱὸς, εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεννήθη τοῦ Πατρός νόθον δὲ ἡμῖν καὶ πρόσφατόν τινα παρεισάγουσι Θεόν. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἐροῦσι, τὴν ἐν τοῖς οἰκείοις δόγμασιν ἀτο πίαν ἐρυθριάσαντες, δώσουσι δὲ ἀληθῶς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ, καὶ εἶναι Θεὸν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῶς· πῶς ἐν ἐλάττοσιν ἔσται τοῦ Πατρὸς, ή πῶς ἀτονήσει περί τι, καὶ οὐχὶ τῆς τοῦ τεκόντος οὐσίας κατηγορήσει τὸ πρᾶγμα; Εἰ γὰρ ὅλως ἀσθε νεῖν ἐνδέχετα: τὸν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, τί τὸ κω- λύον ἐστὶ τοῦτο παθεῖν τὸν Πατέρα, ἐχούσης ἅπαξ τὸ δύνασθαι παθεῖν τῆς θείας καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, καὶ οὕτως ἤδη φαινομένης ἐν Υἱῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λό γον; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπαθὲς διὰ τοῦτο τὸ θεῖον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ταυτότητι καὶ ἀμεταβλήτῳ κείσεται πάντως μακαριότητι. Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, τῶν τὰ τοιαῦτα δοξαζόντων ἀνέξεται; Τίς δὲ, τῆς θείας βοώσης Γρα- φῆς, ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεών ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐ καταναρκήσει λέγων, δυναμοῦσθαι χρήζειν αὐτὸν, καὶ ἀτελῆ κατὰ τοῦτο ὑπάρχειν, ὅ κυρίως καὶ μόνῳ πρόσεστιν αὐτῷ μετὰ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος; Ἐρεῖ δὲ πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας· Κατὰ τοῦτό φαμεν ὑπερκεῖσθαι τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα. Ο μὲν γάρ ἐστι τῶν ἔργων προκαταρκτικός, ὡς ἔχων ἔν τε τῇ δυνά- μει καὶ ἐν τῷ πάντα εἰδέναι τὸ τέλειον· ὁ δὲ πρότε- ρον γίνεται θεατής, εἶθ' οὕτως ἐργάτης τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ἀναματτόμενος εἰς ἑαυτὸν τὴν μίν μησιν, ἵνα διὰ τῆς τῶν ἔργων ὁμοιότητος, καὶ αὐτὸς νοῆται Θεός. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει λέγων, μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Τί φής, ὦ πάντολμε σύ; Τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας αναμάττεται τοὺς τύπους εἰς ἑαυτὸν ὁ Υἱὸς, ἵνα διὰ τούτου νοῆται Θεός; Διδακτῶς οὖν ἐστι Θεὸς, καὶ οὐκέτι κατὰ φύσιν· ὥσπερ δὲ ἐν ἡμῖν ἐπιστήμη καὶ τέχνη τυχόν, οὕτως ἄρα ἐν αὐτῷ ἐστι τὸ ἀξίωμα, καὶ τεχνίτης μᾶλλον ἐστι τῶν τῆς θεότητος ἔργων, ἢ Θεὸς ἀληθινός· ἕτερος δὲ δήπου πάντως αὐτὸς παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ τέχνην, κἂν ὑπάρχῃ θεοπρεπής. Πῶς οὖν ἄρα τὸν τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἐκβεβηκότα, καὶ ἐν μόνῃ τῇ τέχνῃ φοροῦντα τὴν δόξαν προσκυνοῦσι μὲν ἄγγελοι κατ' οὐρανὸν, προσ- κυνοῦμεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνεγκλήτως, τὸ μὴ χρῆναι λατρεύειν ἑτέρῳ παρὰ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν τῆς ἁγίας νομοθετούσης ἡμῖν Γραφῆς; «Κύριον, » γὰρ φησί, • τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύο ὄντως τοῦ Πατρὸς ὁμολογοῦσιν ὑπάρχειν τὸν Υἱόν, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A consideremus autem rursus aliter an Filii natura D Patre possit esse inferior, virtutis et potestatis ra- tione similiter nobis proposita. An Deum de Deo secundum naturam ac verum, et de substantia Patris revera esse fatentur Filium, aut Deum quidem esse dicunt, sed a Patris alienum esse substantia impie addunt? Matth. 1, 10; Deut. vi, 3. @ non Quod si de substantia Patris ipsum non esse dicunt, neque Deus erit secundum naturam, neque Deus verus. Qui enim de Deo non est se- cundum naturam, nec Deus utique censebitur se- cundum naturam, neque Filius, nisi ex substan- tia Patris sit genitus, sed adulterinus quidam ac novus Deus nobis ab ipsis invehitur. Quod si hoc minime quidem dicturi sunt, veriti suorum do- gmatum absurditatem, sed concedent vere ex Patre Unigenitum exsistere, et secundum naturam ac vere Deum esse: quomodo Patre minor erit, aut quomodo, si minus ipse quam Pater in aliquo pos- sit, imbecillitatis notam Deo non affinget? Nam si naturalis Deus imbecillis fieri potest, quid prohibet Patrem in se quoque id suscipere, cum divina et ineffabilis natura id semel habeat ut pati possit, atque ita jam, ut illi volunt, appareat in Filio ? Igitur nec Deus impatibilis erit, nec semper idem, nec in ſelicitate immutabili constitutus. At quis, obsecro, sanus hæc feret ? Quis, divina clamante Scriptura, Dominum virtutum esse Filium, gravabitur dicere ipsum corroborari oportere, et quod proprie et ipsi soli inest cum Patre et sancto Spiritu, ideo imperfectum esse? Sed rursum no- bis adversarius: Ideo asserimus superiorem esse Filio Patrem. Hic enim prima causa est operum, utpote cum perfectus sit virtute et cognitione rerum ille vero prius fit spectator, tum deinde operatur, operationis Patris imitationem in se ex- primens, ut per similitudinem operum etiam ipse intelligatur Deus. Hoc enim nos docet, cum ait non posse a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quid ais, audacissime? Opera- tionis Patris formas in se exprimit Filius, ut hoc pacto Deus intelligatur ? Disciplina ergo Deus est, non autem natura : et sicuti in nobis est scientia et ars, ita est in ipso dignitas; et deitatis operum potius est artifex, quam Deus verus et alius utique ipse a sua arte, quamvis Deo sit illa conveniens. Quomodo igitur angeli, nosque cum illis citra cul pam adoramus eum qui deitatis terminis excidit, et in sola arte gloriam positam habet, cum sancta Scriptura cautum nobis sit ne alium quam eum qui revera Deus est adoremus? ‹ Dominum › enim, inquit, « Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies ". . Sed a decoro non aberrat sancta potis- simum angelorum turba, sed Filium adorat, et no- biscum eum colit quem secundum naturam Deum

τὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ διὰ τοῦτο ἔλαττον ἔχειν τῆς ἴσης ὡς πρὸς αὐτὸν ἰσχύος ἀπολιμπάνεται; Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν, ὡς ἐκ τοῦ προκειμένου πρὸς τὸ παρὸν ἐλήφθη ῥητοῦ· ἴδωμεν δὲ πάλιν καὶ δι' ἑτέρων Ιόντες θεωρημάτων, εἰ ἐπιδέχεται ποι τὸ ἐν δευτέροις εἶναι τοῦ Πατρός ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις· προκείσθω δὲ ὁμοίως ἡμῖν ὁ περὶ δυνάμεως λόγος. 'Αρα Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ἢ Θεὸν μὲν εἶναι φασί, τὸ δὲ ἐξῳκεῖσθαι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, δυσσεβοῦντες, προσάπτουσιν. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι λέ- γουσιν αὐτὸν, οὔτε Θεὸς ἔσται κατὰ φύσιν, οὔτε Θεὸς ἀληθινός. Ο γὰρ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, οὐδ᾽ ἂν ὅλως νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεός, οὐδὲ Υἱὸς, εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεννήθη τοῦ Πατρός νόθον δὲ ἡμῖν καὶ πρόσφατόν τινα παρεισάγουσι Θεόν. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἐροῦσι, τὴν ἐν τοῖς οἰκείοις δόγμασιν ἀτο πίαν ἐρυθριάσαντες, δώσουσι δὲ ἀληθῶς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ, καὶ εἶναι Θεὸν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῶς· πῶς ἐν ἐλάττοσιν ἔσται τοῦ Πατρὸς, ή πῶς ἀτονήσει περί τι, καὶ οὐχὶ τῆς τοῦ τεκόντος οὐσίας κατηγορήσει τὸ πρᾶγμα; Εἰ γὰρ ὅλως ἀσθε νεῖν ἐνδέχετα: τὸν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, τί τὸ κω- λύον ἐστὶ τοῦτο παθεῖν τὸν Πατέρα, ἐχούσης ἅπαξ τὸ δύνασθαι παθεῖν τῆς θείας καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, καὶ οὕτως ἤδη φαινομένης ἐν Υἱῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λό γον; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπαθὲς διὰ τοῦτο τὸ θεῖον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ταυτότητι καὶ ἀμεταβλήτῳ κείσεται πάντως μακαριότητι. Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, τῶν τὰ τοιαῦτα δοξαζόντων ἀνέξεται; Τίς δὲ, τῆς θείας βοώσης Γρα- φῆς, ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεών ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐ καταναρκήσει λέγων, δυναμοῦσθαι χρήζειν αὐτὸν, καὶ ἀτελῆ κατὰ τοῦτο ὑπάρχειν, ὅ κυρίως καὶ μόνῳ πρόσεστιν αὐτῷ μετὰ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος; Ἐρεῖ δὲ πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας· Κατὰ τοῦτό φαμεν ὑπερκεῖσθαι τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα. Ο μὲν γάρ ἐστι τῶν ἔργων προκαταρκτικός, ὡς ἔχων ἔν τε τῇ δυνά- μει καὶ ἐν τῷ πάντα εἰδέναι τὸ τέλειον· ὁ δὲ πρότε- ρον γίνεται θεατής, εἶθ' οὕτως ἐργάτης τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ἀναματτόμενος εἰς ἑαυτὸν τὴν μίν μησιν, ἵνα διὰ τῆς τῶν ἔργων ὁμοιότητος, καὶ αὐτὸς νοῆται Θεός. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει λέγων, μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Τί φής, ὦ πάντολμε σύ; Τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας αναμάττεται τοὺς τύπους εἰς ἑαυτὸν ὁ Υἱὸς, ἵνα διὰ τούτου νοῆται Θεός; Διδακτῶς οὖν ἐστι Θεὸς, καὶ οὐκέτι κατὰ φύσιν· ὥσπερ δὲ ἐν ἡμῖν ἐπιστήμη καὶ τέχνη τυχόν, οὕτως ἄρα ἐν αὐτῷ ἐστι τὸ ἀξίωμα, καὶ τεχνίτης μᾶλλον ἐστι τῶν τῆς θεότητος ἔργων, ἢ Θεὸς ἀληθινός· ἕτερος δὲ δήπου πάντως αὐτὸς παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ τέχνην, κἂν ὑπάρχῃ θεοπρεπής. Πῶς οὖν ἄρα τὸν τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἐκβεβηκότα, καὶ ἐν μόνῃ τῇ τέχνῃ φοροῦντα τὴν δόξαν προσκυνοῦσι μὲν ἄγγελοι κατ' οὐρανὸν, προσ- κυνοῦμεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνεγκλήτως, τὸ μὴ χρῆναι λατρεύειν ἑτέρῳ παρὰ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν τῆς ἁγίας νομοθετούσης ἡμῖν Γραφῆς; «Κύριον, » γὰρ φησί, • τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύο ὄντως τοῦ Πατρὸς ὁμολογοῦσιν ὑπάρχειν τὸν Υἱόν, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A consideremus autem rursus aliter an Filii natura D Patre possit esse inferior, virtutis et potestatis ra- tione similiter nobis proposita. An Deum de Deo secundum naturam ac verum, et de substantia Patris revera esse fatentur Filium, aut Deum quidem esse dicunt, sed a Patris alienum esse substantia impie addunt? Matth. 1, 10; Deut. vi, 3. @ non Quod si de substantia Patris ipsum non esse dicunt, neque Deus erit secundum naturam, neque Deus verus. Qui enim de Deo non est se- cundum naturam, nec Deus utique censebitur se- cundum naturam, neque Filius, nisi ex substan- tia Patris sit genitus, sed adulterinus quidam ac novus Deus nobis ab ipsis invehitur. Quod si hoc minime quidem dicturi sunt, veriti suorum do- gmatum absurditatem, sed concedent vere ex Patre Unigenitum exsistere, et secundum naturam ac vere Deum esse: quomodo Patre minor erit, aut quomodo, si minus ipse quam Pater in aliquo pos- sit, imbecillitatis notam Deo non affinget? Nam si naturalis Deus imbecillis fieri potest, quid prohibet Patrem in se quoque id suscipere, cum divina et ineffabilis natura id semel habeat ut pati possit, atque ita jam, ut illi volunt, appareat in Filio ? Igitur nec Deus impatibilis erit, nec semper idem, nec in ſelicitate immutabili constitutus. At quis, obsecro, sanus hæc feret ? Quis, divina clamante Scriptura, Dominum virtutum esse Filium, gravabitur dicere ipsum corroborari oportere, et quod proprie et ipsi soli inest cum Patre et sancto Spiritu, ideo imperfectum esse? Sed rursum no- bis adversarius: Ideo asserimus superiorem esse Filio Patrem. Hic enim prima causa est operum, utpote cum perfectus sit virtute et cognitione rerum ille vero prius fit spectator, tum deinde operatur, operationis Patris imitationem in se ex- primens, ut per similitudinem operum etiam ipse intelligatur Deus. Hoc enim nos docet, cum ait non posse a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quid ais, audacissime? Opera- tionis Patris formas in se exprimit Filius, ut hoc pacto Deus intelligatur ? Disciplina ergo Deus est, non autem natura : et sicuti in nobis est scientia et ars, ita est in ipso dignitas; et deitatis operum potius est artifex, quam Deus verus et alius utique ipse a sua arte, quamvis Deo sit illa conveniens. Quomodo igitur angeli, nosque cum illis citra cul pam adoramus eum qui deitatis terminis excidit, et in sola arte gloriam positam habet, cum sancta Scriptura cautum nobis sit ne alium quam eum qui revera Deus est adoremus? ‹ Dominum › enim, inquit, « Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies ". . Sed a decoro non aberrat sancta potis- simum angelorum turba, sed Filium adorat, et no- biscum eum colit quem secundum naturam Deum

τὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ διὰ τοῦτο ἔλαττον ἔχειν τῆς ἴσης ὡς πρὸς αὐτὸν ἰσχύος ἀπολιμπάνεται; Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν, ὡς ἐκ τοῦ προκειμένου πρὸς τὸ παρὸν ἐλήφθη ῥητοῦ· ἴδωμεν δὲ πάλιν καὶ δι' ἑτέρων Ιόντες θεωρημάτων, εἰ ἐπιδέχεται ποι τὸ ἐν δευτέροις εἶναι τοῦ Πατρός ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις· προκείσθω δὲ ὁμοίως ἡμῖν ὁ περὶ δυνάμεως λόγος. 'Αρα Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ἢ Θεὸν μὲν εἶναι φασί, τὸ δὲ ἐξῳκεῖσθαι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, δυσσεβοῦντες, προσάπτουσιν. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι λέ- γουσιν αὐτὸν, οὔτε Θεὸς ἔσται κατὰ φύσιν, οὔτε Θεὸς ἀληθινός. Ο γὰρ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, οὐδ᾽ ἂν ὅλως νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεός, οὐδὲ Υἱὸς, εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεννήθη τοῦ Πατρός νόθον δὲ ἡμῖν καὶ πρόσφατόν τινα παρεισάγουσι Θεόν. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἐροῦσι, τὴν ἐν τοῖς οἰκείοις δόγμασιν ἀτο πίαν ἐρυθριάσαντες, δώσουσι δὲ ἀληθῶς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ, καὶ εἶναι Θεὸν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῶς· πῶς ἐν ἐλάττοσιν ἔσται τοῦ Πατρὸς, ή πῶς ἀτονήσει περί τι, καὶ οὐχὶ τῆς τοῦ τεκόντος οὐσίας κατηγορήσει τὸ πρᾶγμα; Εἰ γὰρ ὅλως ἀσθε νεῖν ἐνδέχετα: τὸν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, τί τὸ κω- λύον ἐστὶ τοῦτο παθεῖν τὸν Πατέρα, ἐχούσης ἅπαξ τὸ δύνασθαι παθεῖν τῆς θείας καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, καὶ οὕτως ἤδη φαινομένης ἐν Υἱῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λό γον; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπαθὲς διὰ τοῦτο τὸ θεῖον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ταυτότητι καὶ ἀμεταβλήτῳ κείσεται πάντως μακαριότητι. Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, τῶν τὰ τοιαῦτα δοξαζόντων ἀνέξεται; Τίς δὲ, τῆς θείας βοώσης Γρα- φῆς, ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεών ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐ καταναρκήσει λέγων, δυναμοῦσθαι χρήζειν αὐτὸν, καὶ ἀτελῆ κατὰ τοῦτο ὑπάρχειν, ὅ κυρίως καὶ μόνῳ πρόσεστιν αὐτῷ μετὰ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος; Ἐρεῖ δὲ πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας· Κατὰ τοῦτό φαμεν ὑπερκεῖσθαι τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα. Ο μὲν γάρ ἐστι τῶν ἔργων προκαταρκτικός, ὡς ἔχων ἔν τε τῇ δυνά- μει καὶ ἐν τῷ πάντα εἰδέναι τὸ τέλειον· ὁ δὲ πρότε- ρον γίνεται θεατής, εἶθ' οὕτως ἐργάτης τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ἀναματτόμενος εἰς ἑαυτὸν τὴν μίν μησιν, ἵνα διὰ τῆς τῶν ἔργων ὁμοιότητος, καὶ αὐτὸς νοῆται Θεός. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει λέγων, μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Τί φής, ὦ πάντολμε σύ; Τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας αναμάττεται τοὺς τύπους εἰς ἑαυτὸν ὁ Υἱὸς, ἵνα διὰ τούτου νοῆται Θεός; Διδακτῶς οὖν ἐστι Θεὸς, καὶ οὐκέτι κατὰ φύσιν· ὥσπερ δὲ ἐν ἡμῖν ἐπιστήμη καὶ τέχνη τυχόν, οὕτως ἄρα ἐν αὐτῷ ἐστι τὸ ἀξίωμα, καὶ τεχνίτης μᾶλλον ἐστι τῶν τῆς θεότητος ἔργων, ἢ Θεὸς ἀληθινός· ἕτερος δὲ δήπου πάντως αὐτὸς παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ τέχνην, κἂν ὑπάρχῃ θεοπρεπής. Πῶς οὖν ἄρα τὸν τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἐκβεβηκότα, καὶ ἐν μόνῃ τῇ τέχνῃ φοροῦντα τὴν δόξαν προσκυνοῦσι μὲν ἄγγελοι κατ' οὐρανὸν, προσ- κυνοῦμεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνεγκλήτως, τὸ μὴ χρῆναι λατρεύειν ἑτέρῳ παρὰ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν τῆς ἁγίας νομοθετούσης ἡμῖν Γραφῆς; «Κύριον, » γὰρ φησί, • τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύο ὄντως τοῦ Πατρὸς ὁμολογοῦσιν ὑπάρχειν τὸν Υἱόν, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A consideremus autem rursus aliter an Filii natura D Patre possit esse inferior, virtutis et potestatis ra- tione similiter nobis proposita. An Deum de Deo secundum naturam ac verum, et de substantia Patris revera esse fatentur Filium, aut Deum quidem esse dicunt, sed a Patris alienum esse substantia impie addunt? Matth. 1, 10; Deut. vi, 3. @ non Quod si de substantia Patris ipsum non esse dicunt, neque Deus erit secundum naturam, neque Deus verus. Qui enim de Deo non est se- cundum naturam, nec Deus utique censebitur se- cundum naturam, neque Filius, nisi ex substan- tia Patris sit genitus, sed adulterinus quidam ac novus Deus nobis ab ipsis invehitur. Quod si hoc minime quidem dicturi sunt, veriti suorum do- gmatum absurditatem, sed concedent vere ex Patre Unigenitum exsistere, et secundum naturam ac vere Deum esse: quomodo Patre minor erit, aut quomodo, si minus ipse quam Pater in aliquo pos- sit, imbecillitatis notam Deo non affinget? Nam si naturalis Deus imbecillis fieri potest, quid prohibet Patrem in se quoque id suscipere, cum divina et ineffabilis natura id semel habeat ut pati possit, atque ita jam, ut illi volunt, appareat in Filio ? Igitur nec Deus impatibilis erit, nec semper idem, nec in ſelicitate immutabili constitutus. At quis, obsecro, sanus hæc feret ? Quis, divina clamante Scriptura, Dominum virtutum esse Filium, gravabitur dicere ipsum corroborari oportere, et quod proprie et ipsi soli inest cum Patre et sancto Spiritu, ideo imperfectum esse? Sed rursum no- bis adversarius: Ideo asserimus superiorem esse Filio Patrem. Hic enim prima causa est operum, utpote cum perfectus sit virtute et cognitione rerum ille vero prius fit spectator, tum deinde operatur, operationis Patris imitationem in se ex- primens, ut per similitudinem operum etiam ipse intelligatur Deus. Hoc enim nos docet, cum ait non posse a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quid ais, audacissime? Opera- tionis Patris formas in se exprimit Filius, ut hoc pacto Deus intelligatur ? Disciplina ergo Deus est, non autem natura : et sicuti in nobis est scientia et ars, ita est in ipso dignitas; et deitatis operum potius est artifex, quam Deus verus et alius utique ipse a sua arte, quamvis Deo sit illa conveniens. Quomodo igitur angeli, nosque cum illis citra cul pam adoramus eum qui deitatis terminis excidit, et in sola arte gloriam positam habet, cum sancta Scriptura cautum nobis sit ne alium quam eum qui revera Deus est adoremus? ‹ Dominum › enim, inquit, « Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies ". . Sed a decoro non aberrat sancta potis- simum angelorum turba, sed Filium adorat, et no- biscum eum colit quem secundum naturam Deum

τὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ διὰ τοῦτο ἔλαττον ἔχειν τῆς ἴσης ὡς πρὸς αὐτὸν ἰσχύος ἀπολιμπάνεται; Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν, ὡς ἐκ τοῦ προκειμένου πρὸς τὸ παρὸν ἐλήφθη ῥητοῦ· ἴδωμεν δὲ πάλιν καὶ δι' ἑτέρων Ιόντες θεωρημάτων, εἰ ἐπιδέχεται ποι τὸ ἐν δευτέροις εἶναι τοῦ Πατρός ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις· προκείσθω δὲ ὁμοίως ἡμῖν ὁ περὶ δυνάμεως λόγος. 'Αρα Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ἢ Θεὸν μὲν εἶναι φασί, τὸ δὲ ἐξῳκεῖσθαι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, δυσσεβοῦντες, προσάπτουσιν. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι λέ- γουσιν αὐτὸν, οὔτε Θεὸς ἔσται κατὰ φύσιν, οὔτε Θεὸς ἀληθινός. Ο γὰρ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, οὐδ᾽ ἂν ὅλως νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεός, οὐδὲ Υἱὸς, εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεννήθη τοῦ Πατρός νόθον δὲ ἡμῖν καὶ πρόσφατόν τινα παρεισάγουσι Θεόν. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἐροῦσι, τὴν ἐν τοῖς οἰκείοις δόγμασιν ἀτο πίαν ἐρυθριάσαντες, δώσουσι δὲ ἀληθῶς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ, καὶ εἶναι Θεὸν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῶς· πῶς ἐν ἐλάττοσιν ἔσται τοῦ Πατρὸς, ή πῶς ἀτονήσει περί τι, καὶ οὐχὶ τῆς τοῦ τεκόντος οὐσίας κατηγορήσει τὸ πρᾶγμα; Εἰ γὰρ ὅλως ἀσθε νεῖν ἐνδέχετα: τὸν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, τί τὸ κω- λύον ἐστὶ τοῦτο παθεῖν τὸν Πατέρα, ἐχούσης ἅπαξ τὸ δύνασθαι παθεῖν τῆς θείας καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, καὶ οὕτως ἤδη φαινομένης ἐν Υἱῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λό γον; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπαθὲς διὰ τοῦτο τὸ θεῖον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ταυτότητι καὶ ἀμεταβλήτῳ κείσεται πάντως μακαριότητι. Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, τῶν τὰ τοιαῦτα δοξαζόντων ἀνέξεται; Τίς δὲ, τῆς θείας βοώσης Γρα- φῆς, ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεών ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐ καταναρκήσει λέγων, δυναμοῦσθαι χρήζειν αὐτὸν, καὶ ἀτελῆ κατὰ τοῦτο ὑπάρχειν, ὅ κυρίως καὶ μόνῳ πρόσεστιν αὐτῷ μετὰ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος; Ἐρεῖ δὲ πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας· Κατὰ τοῦτό φαμεν ὑπερκεῖσθαι τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα. Ο μὲν γάρ ἐστι τῶν ἔργων προκαταρκτικός, ὡς ἔχων ἔν τε τῇ δυνά- μει καὶ ἐν τῷ πάντα εἰδέναι τὸ τέλειον· ὁ δὲ πρότε- ρον γίνεται θεατής, εἶθ' οὕτως ἐργάτης τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ἀναματτόμενος εἰς ἑαυτὸν τὴν μίν μησιν, ἵνα διὰ τῆς τῶν ἔργων ὁμοιότητος, καὶ αὐτὸς νοῆται Θεός. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει λέγων, μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Τί φής, ὦ πάντολμε σύ; Τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας αναμάττεται τοὺς τύπους εἰς ἑαυτὸν ὁ Υἱὸς, ἵνα διὰ τούτου νοῆται Θεός; Διδακτῶς οὖν ἐστι Θεὸς, καὶ οὐκέτι κατὰ φύσιν· ὥσπερ δὲ ἐν ἡμῖν ἐπιστήμη καὶ τέχνη τυχόν, οὕτως ἄρα ἐν αὐτῷ ἐστι τὸ ἀξίωμα, καὶ τεχνίτης μᾶλλον ἐστι τῶν τῆς θεότητος ἔργων, ἢ Θεὸς ἀληθινός· ἕτερος δὲ δήπου πάντως αὐτὸς παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ τέχνην, κἂν ὑπάρχῃ θεοπρεπής. Πῶς οὖν ἄρα τὸν τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἐκβεβηκότα, καὶ ἐν μόνῃ τῇ τέχνῃ φοροῦντα τὴν δόξαν προσκυνοῦσι μὲν ἄγγελοι κατ' οὐρανὸν, προσ- κυνοῦμεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνεγκλήτως, τὸ μὴ χρῆναι λατρεύειν ἑτέρῳ παρὰ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν τῆς ἁγίας νομοθετούσης ἡμῖν Γραφῆς; «Κύριον, » γὰρ φησί, • τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύο ὄντως τοῦ Πατρὸς ὁμολογοῦσιν ὑπάρχειν τὸν Υἱόν, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A consideremus autem rursus aliter an Filii natura D Patre possit esse inferior, virtutis et potestatis ra- tione similiter nobis proposita. An Deum de Deo secundum naturam ac verum, et de substantia Patris revera esse fatentur Filium, aut Deum quidem esse dicunt, sed a Patris alienum esse substantia impie addunt? Matth. 1, 10; Deut. vi, 3. @ non Quod si de substantia Patris ipsum non esse dicunt, neque Deus erit secundum naturam, neque Deus verus. Qui enim de Deo non est se- cundum naturam, nec Deus utique censebitur se- cundum naturam, neque Filius, nisi ex substan- tia Patris sit genitus, sed adulterinus quidam ac novus Deus nobis ab ipsis invehitur. Quod si hoc minime quidem dicturi sunt, veriti suorum do- gmatum absurditatem, sed concedent vere ex Patre Unigenitum exsistere, et secundum naturam ac vere Deum esse: quomodo Patre minor erit, aut quomodo, si minus ipse quam Pater in aliquo pos- sit, imbecillitatis notam Deo non affinget? Nam si naturalis Deus imbecillis fieri potest, quid prohibet Patrem in se quoque id suscipere, cum divina et ineffabilis natura id semel habeat ut pati possit, atque ita jam, ut illi volunt, appareat in Filio ? Igitur nec Deus impatibilis erit, nec semper idem, nec in ſelicitate immutabili constitutus. At quis, obsecro, sanus hæc feret ? Quis, divina clamante Scriptura, Dominum virtutum esse Filium, gravabitur dicere ipsum corroborari oportere, et quod proprie et ipsi soli inest cum Patre et sancto Spiritu, ideo imperfectum esse? Sed rursum no- bis adversarius: Ideo asserimus superiorem esse Filio Patrem. Hic enim prima causa est operum, utpote cum perfectus sit virtute et cognitione rerum ille vero prius fit spectator, tum deinde operatur, operationis Patris imitationem in se ex- primens, ut per similitudinem operum etiam ipse intelligatur Deus. Hoc enim nos docet, cum ait non posse a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quid ais, audacissime? Opera- tionis Patris formas in se exprimit Filius, ut hoc pacto Deus intelligatur ? Disciplina ergo Deus est, non autem natura : et sicuti in nobis est scientia et ars, ita est in ipso dignitas; et deitatis operum potius est artifex, quam Deus verus et alius utique ipse a sua arte, quamvis Deo sit illa conveniens. Quomodo igitur angeli, nosque cum illis citra cul pam adoramus eum qui deitatis terminis excidit, et in sola arte gloriam positam habet, cum sancta Scriptura cautum nobis sit ne alium quam eum qui revera Deus est adoremus? ‹ Dominum › enim, inquit, « Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies ". . Sed a decoro non aberrat sancta potis- simum angelorum turba, sed Filium adorat, et no- biscum eum colit quem secundum naturam Deum

τὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ διὰ τοῦτο ἔλαττον ἔχειν τῆς ἴσης ὡς πρὸς αὐτὸν ἰσχύος ἀπολιμπάνεται; Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν, ὡς ἐκ τοῦ προκειμένου πρὸς τὸ παρὸν ἐλήφθη ῥητοῦ· ἴδωμεν δὲ πάλιν καὶ δι' ἑτέρων Ιόντες θεωρημάτων, εἰ ἐπιδέχεται ποι τὸ ἐν δευτέροις εἶναι τοῦ Πατρός ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις· προκείσθω δὲ ὁμοίως ἡμῖν ὁ περὶ δυνάμεως λόγος. 'Αρα Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ἢ Θεὸν μὲν εἶναι φασί, τὸ δὲ ἐξῳκεῖσθαι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, δυσσεβοῦντες, προσάπτουσιν. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι λέ- γουσιν αὐτὸν, οὔτε Θεὸς ἔσται κατὰ φύσιν, οὔτε Θεὸς ἀληθινός. Ο γὰρ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, οὐδ᾽ ἂν ὅλως νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεός, οὐδὲ Υἱὸς, εἰ μὴ ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεννήθη τοῦ Πατρός νόθον δὲ ἡμῖν καὶ πρόσφατόν τινα παρεισάγουσι Θεόν. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἐροῦσι, τὴν ἐν τοῖς οἰκείοις δόγμασιν ἀτο πίαν ἐρυθριάσαντες, δώσουσι δὲ ἀληθῶς ἐκ Πατρὸς ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ, καὶ εἶναι Θεὸν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῶς· πῶς ἐν ἐλάττοσιν ἔσται τοῦ Πατρὸς, ή πῶς ἀτονήσει περί τι, καὶ οὐχὶ τῆς τοῦ τεκόντος οὐσίας κατηγορήσει τὸ πρᾶγμα; Εἰ γὰρ ὅλως ἀσθε νεῖν ἐνδέχετα: τὸν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, τί τὸ κω- λύον ἐστὶ τοῦτο παθεῖν τὸν Πατέρα, ἐχούσης ἅπαξ τὸ δύνασθαι παθεῖν τῆς θείας καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, καὶ οὕτως ἤδη φαινομένης ἐν Υἱῷ κατὰ τὸν ἐκείνων λό γον; Οὐκοῦν οὐδὲ ἀπαθὲς διὰ τοῦτο τὸ θεῖον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ταυτότητι καὶ ἀμεταβλήτῳ κείσεται πάντως μακαριότητι. Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, τῶν τὰ τοιαῦτα δοξαζόντων ἀνέξεται; Τίς δὲ, τῆς θείας βοώσης Γρα- φῆς, ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεών ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐ καταναρκήσει λέγων, δυναμοῦσθαι χρήζειν αὐτὸν, καὶ ἀτελῆ κατὰ τοῦτο ὑπάρχειν, ὅ κυρίως καὶ μόνῳ πρόσεστιν αὐτῷ μετὰ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος; Ἐρεῖ δὲ πάλιν ἡμῖν ὁ δι' ἐναντίας· Κατὰ τοῦτό φαμεν ὑπερκεῖσθαι τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα. Ο μὲν γάρ ἐστι τῶν ἔργων προκαταρκτικός, ὡς ἔχων ἔν τε τῇ δυνά- μει καὶ ἐν τῷ πάντα εἰδέναι τὸ τέλειον· ὁ δὲ πρότε- ρον γίνεται θεατής, εἶθ' οὕτως ἐργάτης τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ἀναματτόμενος εἰς ἑαυτὸν τὴν μίν μησιν, ἵνα διὰ τῆς τῶν ἔργων ὁμοιότητος, καὶ αὐτὸς νοῆται Θεός. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει λέγων, μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Τί φής, ὦ πάντολμε σύ; Τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας αναμάττεται τοὺς τύπους εἰς ἑαυτὸν ὁ Υἱὸς, ἵνα διὰ τούτου νοῆται Θεός; Διδακτῶς οὖν ἐστι Θεὸς, καὶ οὐκέτι κατὰ φύσιν· ὥσπερ δὲ ἐν ἡμῖν ἐπιστήμη καὶ τέχνη τυχόν, οὕτως ἄρα ἐν αὐτῷ ἐστι τὸ ἀξίωμα, καὶ τεχνίτης μᾶλλον ἐστι τῶν τῆς θεότητος ἔργων, ἢ Θεὸς ἀληθινός· ἕτερος δὲ δήπου πάντως αὐτὸς παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ τέχνην, κἂν ὑπάρχῃ θεοπρεπής. Πῶς οὖν ἄρα τὸν τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἐκβεβηκότα, καὶ ἐν μόνῃ τῇ τέχνῃ φοροῦντα τὴν δόξαν προσκυνοῦσι μὲν ἄγγελοι κατ' οὐρανὸν, προσ- κυνοῦμεν δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνεγκλήτως, τὸ μὴ χρῆναι λατρεύειν ἑτέρῳ παρὰ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν τῆς ἁγίας νομοθετούσης ἡμῖν Γραφῆς; «Κύριον, » γὰρ φησί, • τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύο ὄντως τοῦ Πατρὸς ὁμολογοῦσιν ὑπάρχειν τὸν Υἱόν, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. B A consideremus autem rursus aliter an Filii natura D Patre possit esse inferior, virtutis et potestatis ra- tione similiter nobis proposita. An Deum de Deo secundum naturam ac verum, et de substantia Patris revera esse fatentur Filium, aut Deum quidem esse dicunt, sed a Patris alienum esse substantia impie addunt? Matth. 1, 10; Deut. vi, 3. @ non Quod si de substantia Patris ipsum non esse dicunt, neque Deus erit secundum naturam, neque Deus verus. Qui enim de Deo non est se- cundum naturam, nec Deus utique censebitur se- cundum naturam, neque Filius, nisi ex substan- tia Patris sit genitus, sed adulterinus quidam ac novus Deus nobis ab ipsis invehitur. Quod si hoc minime quidem dicturi sunt, veriti suorum do- gmatum absurditatem, sed concedent vere ex Patre Unigenitum exsistere, et secundum naturam ac vere Deum esse: quomodo Patre minor erit, aut quomodo, si minus ipse quam Pater in aliquo pos- sit, imbecillitatis notam Deo non affinget? Nam si naturalis Deus imbecillis fieri potest, quid prohibet Patrem in se quoque id suscipere, cum divina et ineffabilis natura id semel habeat ut pati possit, atque ita jam, ut illi volunt, appareat in Filio ? Igitur nec Deus impatibilis erit, nec semper idem, nec in ſelicitate immutabili constitutus. At quis, obsecro, sanus hæc feret ? Quis, divina clamante Scriptura, Dominum virtutum esse Filium, gravabitur dicere ipsum corroborari oportere, et quod proprie et ipsi soli inest cum Patre et sancto Spiritu, ideo imperfectum esse? Sed rursum no- bis adversarius: Ideo asserimus superiorem esse Filio Patrem. Hic enim prima causa est operum, utpote cum perfectus sit virtute et cognitione rerum ille vero prius fit spectator, tum deinde operatur, operationis Patris imitationem in se ex- primens, ut per similitudinem operum etiam ipse intelligatur Deus. Hoc enim nos docet, cum ait non posse a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quid ais, audacissime? Opera- tionis Patris formas in se exprimit Filius, ut hoc pacto Deus intelligatur ? Disciplina ergo Deus est, non autem natura : et sicuti in nobis est scientia et ars, ita est in ipso dignitas; et deitatis operum potius est artifex, quam Deus verus et alius utique ipse a sua arte, quamvis Deo sit illa conveniens. Quomodo igitur angeli, nosque cum illis citra cul pam adoramus eum qui deitatis terminis excidit, et in sola arte gloriam positam habet, cum sancta Scriptura cautum nobis sit ne alium quam eum qui revera Deus est adoremus? ‹ Dominum › enim, inquit, « Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies ". . Sed a decoro non aberrat sancta potis- simum angelorum turba, sed Filium adorat, et no- biscum eum colit quem secundum naturam Deum

καὶ βαρὺ μὴ δύνασθαι διακομίζειν ξύλον, τῆς ἐνούσης αὐτῶν [1σ. αὐτῷ] ἀσθενείας κατηγορεῖ· ὅταν δέ τις ἕτερος εἴπῃ, "Ανθρωπος ὢν λογικὸς κατὰ φύσιν, καὶ ἐκ λογικοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος πατρός, οἱ δύναμαι ποιεῖν ὥσπερ ἴδιόν τι καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ὁ μὴ βλέπων προσπεφυκὸς τῇ τοῦ γεννήσαντος φύσει, τότε τὸ « Οὐ δύναμαι » τὴν τῆς οὐσίας Εδραιότητα, καὶ τὸ ἀμετάπτωτον εἰς ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ὑπάρχει δηλοῖ. Οὐ δύναμαι γὰρ, φησὶν, ἀπ' ἐμαυτοῦ μὴ εἶναι ζῶον λογικὸν, τῶν τῇ φύσει προσόντων κατευμεγεθήσας πλεονεκτημάτων. Οὐ γὰρ ὁρῶ τὸ δύνασθαι τοῦτο πα θεῖν ἐν τῇ τοῦ τεχόντος φύσει. Κατὰ τοῦτον οὖν ἄρα τὸν τρόπον ἀκούσῃ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· «Οὐ δύνα ται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ ἄνθρωπος εἴπῃ τυχόν, απηχύ τε [ῖσ. ἀπηχὲς] εἰκὸς, ο Β τὸν Πατέρα ποιοῦντα. • Μὴ ἐπιτιμᾶτε γὰρ, φησί, τοῖς ἔργοις τοῦ Υἱοῦ· τὴν γὰρ τοῦ τεχόντος αὐτὸν ὡς ἐν ἰδίαις ἐννοίαις, ήτοι φυσικοῖς κινήμασιν ἀναθεωρῶν οὐσίαν, ὧνπερ ἂν ἴδοι πρεπόντως ἐργάτιν αὐτὴν, ταῦτα δὴ πράττει,καὶ ἕτερον οὐδὲν, παθεῖν τι τῶν παρὰ φύσιν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχειν, οὐ δυνάμενος. Οἷον, ἔχει τὸ θέλειν ἐλεεῖν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις· τοῦτο δὴ καὶ ἐνυ- πάρχον αὐτῇ θεωρῶν ὁ Υἱὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, φυσικῶς ἐλεήμων ἐστὶν, οὐ δυνάμενος ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶν ἐκείνη γενέσθαι. Ἔχει γὰρ ἐκ Πατρός, ὥσπερ τὴν οὐσίαν, οὕτω καὶ τὰ τῆς οὐσίας ἀγαθά· ἁπλῶς δὲ δῆλον ὅτι καὶ ἀσυνθέτως ὡς Θεός· διάτοι τοῦτο τοῖς πρώτοις ἐπιλέγει σοφῶς· « Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ·, ὅλην, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν περίνοιαν τοῦ μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδέν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα, συν άγων ἐν τούτοις. ᾿Αναλογιζόμενος δὲ τὴν αἰτίαν, ἐφ' ᾗ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ Υἱὸς, ἀκριβέστερον τοῖς παρ' αὐτῶν εἰρημένοις ἐπιστήσεις τὸν νοῦν. Οὐκοῦν ἐπει- δήπερ ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου τὸν παράλυπον ἠλέει, διώκειν αὐτὸν ἐπεχείρουν οἱ Ἰουδαῖοι· δυσωπεῖ· δὲ αὐτοὺς ὁ Χριστὸς, ἑλεοῦντα δεικνὺς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κατὰ τὸ Σάββατον. Οὐ γὰρ ᾠήθη δεῖν ἀπο κωλύσαί ποτε τὰ ὅσα πέρ ἐστιν εἰς συντηρίαν τὴν ἡμετέραν συντείνοντα. Καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν ἐν ἀρ χαῖς· ι Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. » Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἀσχάλλοντες πρὸς ταῦτα διὰ πολλὴν ἐφαίνοντο δυσβουλίαν, ἐπιλέγει πάλιν· «Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. "Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιη, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ οὐ παραι τεῖται, φησίν, ὁ Πατὴρ ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ, βλέπων ὄντα διὰ παντὸς φιλοικτίρμονα, ταύτῃτοι κἀγὼ διὰ παντὸς ἐλεῶ, καινοτομῆσαι πως τοῦ Πατρὸς τὴν οὐσίαν ἐν ἐμαυτῷ μὴ δυνάμενος, διὰ τοῦ μὴ φαίνε σθαι καὶ εἶναι τοιοῦτος, ὁποῖος ἐστι κατὰ φύσιν αὐτ τός. Ἐνεργῶν γὰρ πάντως. ὡς ἐξ αὐτοῦ, τὰ αὐτοῦ. Τὸ δὲ λέγειν προκαταρκτικὸν τῶν ἔργων τὸν Πατέρα ὑπάρχειν, ἀμαθίας ἐσχάτης οὐκ ἀμοιρεῖ. Πῶς γὰρ ἂν αὐτὸς ἰδίᾳ καὶ μόνος προκατάρξαιτό ποτε, δύναμιν ἔχων ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνεργητικὴν τὸν Υἱὸν, συνυπάρ χοντα μὲν ἀϊδίως αὐτῷ, θελήσεως δὲ τῆς ἐπί τι καὶ κινήσεως τῆς κατ' ἐνέργειαν τὴν ἐπί τισιν ἐκφαντικόν. Καὶ εἰ περιμένειν αὐτὸν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἔργων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. . Si quis, exempli gratia, dicat se non posse grave A atque portatu difficile lignum gestare, suam im- becillitatem prodit. Sin autem alius dicat: Homo rationis compos cum sim, et rationali prognatus patre, non possum facere proprium veluti quiddam et a meipso, quod non videam inesse naturæ Pa- tris ; tunc illud . Non possum , substantiam fir mam esse, et mutari non posse in aliud ab eo quod est, significat. Non possum enim, inquit, a meipso non esse animal rationis compos, profligatis iis quæ natura insunt prærogativis. Non enim video posse hoc pati in patris natura. Eodem itaque modo Christum dicentem intelliges : Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Nolite enim, inquit, reprehendere opera Filii : Genitoris quippe sui essentiam velut in suis cogitationibus sive naturalibus motibus contemplans, quarum rerum opificem convenien- ter esse videt, has utique facit, ac nihil aliud, cum non possit aliquid eorum quæ præter na- turam suam sunt pati, propterea quod ex ipsa est. Exempli gratia: natura Patris habet ut sit misericors; hoc certo Filius cum ei quoque in- esse videat, ut qui sit ex ipso, naturaliter mi- sericors est, nec potest aliud esse quam quod illa est. Habet enim ex Patre, ut essentiam, ita quoque essentiæ bona: simpliciter nimirum, et citra compositionem, ut Deus : ideoque sapienter statim subjicit : « Quæcunque enim ille fecerit, hæc et Filius similiter facit, » totam, ut in summa dicam, significationem horum verborum, non posse a semetipso facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, hic colligens. Quod si causam, ob quam hæc Filius dicit, inquiras, accuratius di- ctis animum advertes. Igitur quoniam die Sabbati paralytici misertus erat, Judæi ipsum insectari cœ- perunt: sed Christus eos ; confundit, ostendens Deum ac Patreın misereri Sabbato. Nec enim pro- hibenda censuit quæ ad salutem nostram conferunt. Et certe initio dixit: Pater meus usque modo ope- ratur, et ego operor. > Sed quoniam præ multa vecordia gravate hæc ferre videbantur, subdit rur- sum : « Non potest Filius a semetipso facere quid- quam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quæ- cunque enim ille facit, hæc et Filius similiter facit.» D Quoniam enim Pater non recusat, inquit, in Sab- bato misereri, cum eum usquequaque misericordem esse videam, idcirco etiam ego usquequaque inise- reor, qui Patris essentiam in meipso immutare non possum, ita ut non videar et sim talis, qualis ipse est secundum naturam. Quæcunque enim ejus sunt operor, ut exsistens ex ipso, Dicere autem Patrem opera prius inchoare, extrema non caret inscitia. Quomodo enim ipse seorsim ac sclus inchoaverit, cum virtus ejus qua in omnibus operatur sit Filius, qui ab æterno quidem ei inest, voluntaten vero ejus et motionen in agendo exprimit. Jam si stulte contendunt ipsum exspectare in unoquoque opere singularem Patris operationen, ut similiter imite- C

καὶ βαρὺ μὴ δύνασθαι διακομίζειν ξύλον, τῆς ἐνούσης αὐτῶν [1σ. αὐτῷ] ἀσθενείας κατηγορεῖ· ὅταν δέ τις ἕτερος εἴπῃ, "Ανθρωπος ὢν λογικὸς κατὰ φύσιν, καὶ ἐκ λογικοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος πατρός, οἱ δύναμαι ποιεῖν ὥσπερ ἴδιόν τι καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ὁ μὴ βλέπων προσπεφυκὸς τῇ τοῦ γεννήσαντος φύσει, τότε τὸ « Οὐ δύναμαι » τὴν τῆς οὐσίας Εδραιότητα, καὶ τὸ ἀμετάπτωτον εἰς ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ὑπάρχει δηλοῖ. Οὐ δύναμαι γὰρ, φησὶν, ἀπ' ἐμαυτοῦ μὴ εἶναι ζῶον λογικὸν, τῶν τῇ φύσει προσόντων κατευμεγεθήσας πλεονεκτημάτων. Οὐ γὰρ ὁρῶ τὸ δύνασθαι τοῦτο πα θεῖν ἐν τῇ τοῦ τεχόντος φύσει. Κατὰ τοῦτον οὖν ἄρα τὸν τρόπον ἀκούσῃ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· «Οὐ δύνα ται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ ἄνθρωπος εἴπῃ τυχόν, απηχύ τε [ῖσ. ἀπηχὲς] εἰκὸς, ο Β τὸν Πατέρα ποιοῦντα. • Μὴ ἐπιτιμᾶτε γὰρ, φησί, τοῖς ἔργοις τοῦ Υἱοῦ· τὴν γὰρ τοῦ τεχόντος αὐτὸν ὡς ἐν ἰδίαις ἐννοίαις, ήτοι φυσικοῖς κινήμασιν ἀναθεωρῶν οὐσίαν, ὧνπερ ἂν ἴδοι πρεπόντως ἐργάτιν αὐτὴν, ταῦτα δὴ πράττει,καὶ ἕτερον οὐδὲν, παθεῖν τι τῶν παρὰ φύσιν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχειν, οὐ δυνάμενος. Οἷον, ἔχει τὸ θέλειν ἐλεεῖν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις· τοῦτο δὴ καὶ ἐνυ- πάρχον αὐτῇ θεωρῶν ὁ Υἱὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, φυσικῶς ἐλεήμων ἐστὶν, οὐ δυνάμενος ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶν ἐκείνη γενέσθαι. Ἔχει γὰρ ἐκ Πατρός, ὥσπερ τὴν οὐσίαν, οὕτω καὶ τὰ τῆς οὐσίας ἀγαθά· ἁπλῶς δὲ δῆλον ὅτι καὶ ἀσυνθέτως ὡς Θεός· διάτοι τοῦτο τοῖς πρώτοις ἐπιλέγει σοφῶς· « Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ·, ὅλην, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν περίνοιαν τοῦ μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδέν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα, συν άγων ἐν τούτοις. ᾿Αναλογιζόμενος δὲ τὴν αἰτίαν, ἐφ' ᾗ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ Υἱὸς, ἀκριβέστερον τοῖς παρ' αὐτῶν εἰρημένοις ἐπιστήσεις τὸν νοῦν. Οὐκοῦν ἐπει- δήπερ ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου τὸν παράλυπον ἠλέει, διώκειν αὐτὸν ἐπεχείρουν οἱ Ἰουδαῖοι· δυσωπεῖ· δὲ αὐτοὺς ὁ Χριστὸς, ἑλεοῦντα δεικνὺς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κατὰ τὸ Σάββατον. Οὐ γὰρ ᾠήθη δεῖν ἀπο κωλύσαί ποτε τὰ ὅσα πέρ ἐστιν εἰς συντηρίαν τὴν ἡμετέραν συντείνοντα. Καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν ἐν ἀρ χαῖς· ι Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. » Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἀσχάλλοντες πρὸς ταῦτα διὰ πολλὴν ἐφαίνοντο δυσβουλίαν, ἐπιλέγει πάλιν· «Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. "Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιη, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ οὐ παραι τεῖται, φησίν, ὁ Πατὴρ ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ, βλέπων ὄντα διὰ παντὸς φιλοικτίρμονα, ταύτῃτοι κἀγὼ διὰ παντὸς ἐλεῶ, καινοτομῆσαι πως τοῦ Πατρὸς τὴν οὐσίαν ἐν ἐμαυτῷ μὴ δυνάμενος, διὰ τοῦ μὴ φαίνε σθαι καὶ εἶναι τοιοῦτος, ὁποῖος ἐστι κατὰ φύσιν αὐτ τός. Ἐνεργῶν γὰρ πάντως. ὡς ἐξ αὐτοῦ, τὰ αὐτοῦ. Τὸ δὲ λέγειν προκαταρκτικὸν τῶν ἔργων τὸν Πατέρα ὑπάρχειν, ἀμαθίας ἐσχάτης οὐκ ἀμοιρεῖ. Πῶς γὰρ ἂν αὐτὸς ἰδίᾳ καὶ μόνος προκατάρξαιτό ποτε, δύναμιν ἔχων ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνεργητικὴν τὸν Υἱὸν, συνυπάρ χοντα μὲν ἀϊδίως αὐτῷ, θελήσεως δὲ τῆς ἐπί τι καὶ κινήσεως τῆς κατ' ἐνέργειαν τὴν ἐπί τισιν ἐκφαντικόν. Καὶ εἰ περιμένειν αὐτὸν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἔργων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. . Si quis, exempli gratia, dicat se non posse grave A atque portatu difficile lignum gestare, suam im- becillitatem prodit. Sin autem alius dicat: Homo rationis compos cum sim, et rationali prognatus patre, non possum facere proprium veluti quiddam et a meipso, quod non videam inesse naturæ Pa- tris ; tunc illud . Non possum , substantiam fir mam esse, et mutari non posse in aliud ab eo quod est, significat. Non possum enim, inquit, a meipso non esse animal rationis compos, profligatis iis quæ natura insunt prærogativis. Non enim video posse hoc pati in patris natura. Eodem itaque modo Christum dicentem intelliges : Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Nolite enim, inquit, reprehendere opera Filii : Genitoris quippe sui essentiam velut in suis cogitationibus sive naturalibus motibus contemplans, quarum rerum opificem convenien- ter esse videt, has utique facit, ac nihil aliud, cum non possit aliquid eorum quæ præter na- turam suam sunt pati, propterea quod ex ipsa est. Exempli gratia: natura Patris habet ut sit misericors; hoc certo Filius cum ei quoque in- esse videat, ut qui sit ex ipso, naturaliter mi- sericors est, nec potest aliud esse quam quod illa est. Habet enim ex Patre, ut essentiam, ita quoque essentiæ bona: simpliciter nimirum, et citra compositionem, ut Deus : ideoque sapienter statim subjicit : « Quæcunque enim ille fecerit, hæc et Filius similiter facit, » totam, ut in summa dicam, significationem horum verborum, non posse a semetipso facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, hic colligens. Quod si causam, ob quam hæc Filius dicit, inquiras, accuratius di- ctis animum advertes. Igitur quoniam die Sabbati paralytici misertus erat, Judæi ipsum insectari cœ- perunt: sed Christus eos ; confundit, ostendens Deum ac Patreın misereri Sabbato. Nec enim pro- hibenda censuit quæ ad salutem nostram conferunt. Et certe initio dixit: Pater meus usque modo ope- ratur, et ego operor. > Sed quoniam præ multa vecordia gravate hæc ferre videbantur, subdit rur- sum : « Non potest Filius a semetipso facere quid- quam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quæ- cunque enim ille facit, hæc et Filius similiter facit.» D Quoniam enim Pater non recusat, inquit, in Sab- bato misereri, cum eum usquequaque misericordem esse videam, idcirco etiam ego usquequaque inise- reor, qui Patris essentiam in meipso immutare non possum, ita ut non videar et sim talis, qualis ipse est secundum naturam. Quæcunque enim ejus sunt operor, ut exsistens ex ipso, Dicere autem Patrem opera prius inchoare, extrema non caret inscitia. Quomodo enim ipse seorsim ac sclus inchoaverit, cum virtus ejus qua in omnibus operatur sit Filius, qui ab æterno quidem ei inest, voluntaten vero ejus et motionen in agendo exprimit. Jam si stulte contendunt ipsum exspectare in unoquoque opere singularem Patris operationen, ut similiter imite- C

καὶ βαρὺ μὴ δύνασθαι διακομίζειν ξύλον, τῆς ἐνούσης αὐτῶν [1σ. αὐτῷ] ἀσθενείας κατηγορεῖ· ὅταν δέ τις ἕτερος εἴπῃ, "Ανθρωπος ὢν λογικὸς κατὰ φύσιν, καὶ ἐκ λογικοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος πατρός, οἱ δύναμαι ποιεῖν ὥσπερ ἴδιόν τι καὶ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ὁ μὴ βλέπων προσπεφυκὸς τῇ τοῦ γεννήσαντος φύσει, τότε τὸ « Οὐ δύναμαι » τὴν τῆς οὐσίας Εδραιότητα, καὶ τὸ ἀμετάπτωτον εἰς ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ὑπάρχει δηλοῖ. Οὐ δύναμαι γὰρ, φησὶν, ἀπ' ἐμαυτοῦ μὴ εἶναι ζῶον λογικὸν, τῶν τῇ φύσει προσόντων κατευμεγεθήσας πλεονεκτημάτων. Οὐ γὰρ ὁρῶ τὸ δύνασθαι τοῦτο πα θεῖν ἐν τῇ τοῦ τεχόντος φύσει. Κατὰ τοῦτον οὖν ἄρα τὸν τρόπον ἀκούσῃ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· «Οὐ δύνα ται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ ἄνθρωπος εἴπῃ τυχόν, απηχύ τε [ῖσ. ἀπηχὲς] εἰκὸς, ο Β τὸν Πατέρα ποιοῦντα. • Μὴ ἐπιτιμᾶτε γὰρ, φησί, τοῖς ἔργοις τοῦ Υἱοῦ· τὴν γὰρ τοῦ τεχόντος αὐτὸν ὡς ἐν ἰδίαις ἐννοίαις, ήτοι φυσικοῖς κινήμασιν ἀναθεωρῶν οὐσίαν, ὧνπερ ἂν ἴδοι πρεπόντως ἐργάτιν αὐτὴν, ταῦτα δὴ πράττει,καὶ ἕτερον οὐδὲν, παθεῖν τι τῶν παρὰ φύσιν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχειν, οὐ δυνάμενος. Οἷον, ἔχει τὸ θέλειν ἐλεεῖν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις· τοῦτο δὴ καὶ ἐνυ- πάρχον αὐτῇ θεωρῶν ὁ Υἱὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ, φυσικῶς ἐλεήμων ἐστὶν, οὐ δυνάμενος ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶν ἐκείνη γενέσθαι. Ἔχει γὰρ ἐκ Πατρός, ὥσπερ τὴν οὐσίαν, οὕτω καὶ τὰ τῆς οὐσίας ἀγαθά· ἁπλῶς δὲ δῆλον ὅτι καὶ ἀσυνθέτως ὡς Θεός· διάτοι τοῦτο τοῖς πρώτοις ἐπιλέγει σοφῶς· « Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ·, ὅλην, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὴν περίνοιαν τοῦ μὴ δύνασθαι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδέν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα, συν άγων ἐν τούτοις. ᾿Αναλογιζόμενος δὲ τὴν αἰτίαν, ἐφ' ᾗ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ Υἱὸς, ἀκριβέστερον τοῖς παρ' αὐτῶν εἰρημένοις ἐπιστήσεις τὸν νοῦν. Οὐκοῦν ἐπει- δήπερ ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου τὸν παράλυπον ἠλέει, διώκειν αὐτὸν ἐπεχείρουν οἱ Ἰουδαῖοι· δυσωπεῖ· δὲ αὐτοὺς ὁ Χριστὸς, ἑλεοῦντα δεικνὺς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κατὰ τὸ Σάββατον. Οὐ γὰρ ᾠήθη δεῖν ἀπο κωλύσαί ποτε τὰ ὅσα πέρ ἐστιν εἰς συντηρίαν τὴν ἡμετέραν συντείνοντα. Καὶ δὴ καὶ ἔφασκεν ἐν ἀρ χαῖς· ι Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. » Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἀσχάλλοντες πρὸς ταῦτα διὰ πολλὴν ἐφαίνοντο δυσβουλίαν, ἐπιλέγει πάλιν· «Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. "Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιη, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ οὐ παραι τεῖται, φησίν, ὁ Πατὴρ ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ, βλέπων ὄντα διὰ παντὸς φιλοικτίρμονα, ταύτῃτοι κἀγὼ διὰ παντὸς ἐλεῶ, καινοτομῆσαι πως τοῦ Πατρὸς τὴν οὐσίαν ἐν ἐμαυτῷ μὴ δυνάμενος, διὰ τοῦ μὴ φαίνε σθαι καὶ εἶναι τοιοῦτος, ὁποῖος ἐστι κατὰ φύσιν αὐτ τός. Ἐνεργῶν γὰρ πάντως. ὡς ἐξ αὐτοῦ, τὰ αὐτοῦ. Τὸ δὲ λέγειν προκαταρκτικὸν τῶν ἔργων τὸν Πατέρα ὑπάρχειν, ἀμαθίας ἐσχάτης οὐκ ἀμοιρεῖ. Πῶς γὰρ ἂν αὐτὸς ἰδίᾳ καὶ μόνος προκατάρξαιτό ποτε, δύναμιν ἔχων ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνεργητικὴν τὸν Υἱὸν, συνυπάρ χοντα μὲν ἀϊδίως αὐτῷ, θελήσεως δὲ τῆς ἐπί τι καὶ κινήσεως τῆς κατ' ἐνέργειαν τὴν ἐπί τισιν ἐκφαντικόν. Καὶ εἰ περιμένειν αὐτὸν τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἔργων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. . Si quis, exempli gratia, dicat se non posse grave A atque portatu difficile lignum gestare, suam im- becillitatem prodit. Sin autem alius dicat: Homo rationis compos cum sim, et rationali prognatus patre, non possum facere proprium veluti quiddam et a meipso, quod non videam inesse naturæ Pa- tris ; tunc illud . Non possum , substantiam fir mam esse, et mutari non posse in aliud ab eo quod est, significat. Non possum enim, inquit, a meipso non esse animal rationis compos, profligatis iis quæ natura insunt prærogativis. Non enim video posse hoc pati in patris natura. Eodem itaque modo Christum dicentem intelliges : Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Nolite enim, inquit, reprehendere opera Filii : Genitoris quippe sui essentiam velut in suis cogitationibus sive naturalibus motibus contemplans, quarum rerum opificem convenien- ter esse videt, has utique facit, ac nihil aliud, cum non possit aliquid eorum quæ præter na- turam suam sunt pati, propterea quod ex ipsa est. Exempli gratia: natura Patris habet ut sit misericors; hoc certo Filius cum ei quoque in- esse videat, ut qui sit ex ipso, naturaliter mi- sericors est, nec potest aliud esse quam quod illa est. Habet enim ex Patre, ut essentiam, ita quoque essentiæ bona: simpliciter nimirum, et citra compositionem, ut Deus : ideoque sapienter statim subjicit : « Quæcunque enim ille fecerit, hæc et Filius similiter facit, » totam, ut in summa dicam, significationem horum verborum, non posse a semetipso facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, hic colligens. Quod si causam, ob quam hæc Filius dicit, inquiras, accuratius di- ctis animum advertes. Igitur quoniam die Sabbati paralytici misertus erat, Judæi ipsum insectari cœ- perunt: sed Christus eos ; confundit, ostendens Deum ac Patreın misereri Sabbato. Nec enim pro- hibenda censuit quæ ad salutem nostram conferunt. Et certe initio dixit: Pater meus usque modo ope- ratur, et ego operor. > Sed quoniam præ multa vecordia gravate hæc ferre videbantur, subdit rur- sum : « Non potest Filius a semetipso facere quid- quam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quæ- cunque enim ille facit, hæc et Filius similiter facit.» D Quoniam enim Pater non recusat, inquit, in Sab- bato misereri, cum eum usquequaque misericordem esse videam, idcirco etiam ego usquequaque inise- reor, qui Patris essentiam in meipso immutare non possum, ita ut non videar et sim talis, qualis ipse est secundum naturam. Quæcunque enim ejus sunt operor, ut exsistens ex ipso, Dicere autem Patrem opera prius inchoare, extrema non caret inscitia. Quomodo enim ipse seorsim ac sclus inchoaverit, cum virtus ejus qua in omnibus operatur sit Filius, qui ab æterno quidem ei inest, voluntaten vero ejus et motionen in agendo exprimit. Jam si stulte contendunt ipsum exspectare in unoquoque opere singularem Patris operationen, ut similiter imite- C

ἰδικὴν ἐνέργειαν τοῦ Πατρὸς ἀπαιδεύτως διισχυρί- Α ζονται, πρὸς τὸ ἴσον ἀπομιμήσασθαι, δεικνύτωσαν ἡμῖν ἰδίᾳ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐργασάμενόν τι τὸν Πατέρα πώποτε, ἢ καὶ ποῖον αὐτὸς προθεραπεύσας παρά- λυτον, δέδωκεν ὡς ἐν τύπῳ τὸ πρᾶγμα τῷ Γεννή- ματι. Ο γὰρ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν. Ασυνέτως ἐξαγριουμένους εἰς εἰκαίαν ὀργὴν, τοὺς οἴπερ ἦσαν δυσσεβοῦντες εἰς αὐτὸν ἀφυλάκτως διὰ τὸ Σάββατον ἐξελέγχει Χριστός, ἐναργεστάτην τοῦ πράγματος ποιούμενος τὴν ἀπόδειξιν διὰ τοῦ φιλεί σθαι λέγειν περὶ τοῦ ἰδίου Γεννήτορος. Εἰ γὰρ ὅλως φιλεῖ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, οὐ λυποῦντα δῆλον ὅτι φιλεῖ, κατευφραίνοντα δὲ μᾶλλον ἐφ᾽ οἷς ἂν ποιῇ καὶ ἐργά ζηται. Μάτην οὖν ἄρα διώκουσι τὸν ἐλεεῖν ἐν Σ16- βάτῳ μὴ παραιτούμενον, καὶ ταῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ἀντιτείνοντες ψήφοις διὰ τούτου πάλιν ἀλίσκον- ται. Χρῆναι γὰρ οἴονται μισεῖν, ὃν αὐτὸς ἀγαπᾷ, δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς οὐκ ἂν ἠγάπησέ ποτε τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν παρατρέχοντα βούλησιν, καὶ ἰδίᾳ καὶ μόνον ὅπερ ἂν αὐτὸς ἐθελήσαι ποιεῖν εἰθισμένον. Ἐπειδὴ δὲ δικαίως ἀγαπᾷ, συναινεί δη λονότι καὶ συγκατανεύει του Σαββάτου τὴν λύσιν, ἀγανακτήσαι Θεὸς ὁ τοῦ νόμου Κύριος. Καὶ πάντα δείκνυσιν αὐτῷ, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, Αναγκαίως καὶ ταῦτα τοῖς προλαβοῦσιν ἐπάγει, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἐρῶ δὴ πάλιν. Πατέρες μὲν γὰρ οἱ παρ' ἡμῖν, φυσικαῖς ἔσθ' ὅτε φιλοστοργίαις ήττώ μενοι, καὶ λυπούντων ἀνέχονται τῶν υἱῶν, καὶ τοῖς παρὰ γνώμην ἐπιχειροῦντες ὁρῶντας ἀνεξικακοῦσι πολλάκις. Δριμύς γάρ τις αὐτοῖς ὁ περὶ παῖδας ἐνῴκι- σται πόθος, πᾶσαν ἀναπείθων τὴν ἐπ' ἐκείνοις μικρο- ψυχίαν πλεονεκτεῖν. Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτως, φησίν, ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Οὐ δύναται γάρ τι ποιεῖν, μὴ πέφυκεν ἐργάζεσθαι καὶ αὐτός· ὡς δὲ μίαν ἔχων πρὸς αὐτὴν τὴν οὐσίαν, φυσικοῖς τισιν, ἵν᾽ οὔ τως εἴπωμεν, νόμοις πρὸς ἀπαράλλακτον καλεῖται θέλησίν τε καὶ δύναμιν. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησί, παρὰ τὸ τῷ τεκόντι δοκοῦν ἢ πρέπον ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, οὐδὲ τῆς τοῦ Πατρὸς ἀγάπης καταπερπερεύεται, φιλότεχνός τις [ἴσ. φιλότεχνός τις] ὑπάρχων ἐν τοῖς ἔργοις καὶ ἐξήνιος· ἀλλ᾽ ὧνπερ ὄντα θεάσαιτο ποιη τήν, ὡς ἐν ἐννοίαις δὲ πάλιν, ταῦτα δὴ πάντα ἐπιτελεῖ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας, εἰς τὸ μηδαμοῦ παρεκπί- πτειν τὸ Θεῷ πρέπον διακρατούμενος. Τροπῆς γὰρ τῆς ἐπί τι καὶ ἀλλοιώσεως ἀμοιρεῖ· μένει δὲ ὁ αὐτὸς ἀδιαλείπτως, ὡς ὁ Ψαλμωδός πού φησι. Δεικνύει δὲ πάλιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, οὐ καθάπερ ἐν πίνακι διαγεγραμμένα παρατιθείς, ἢ ὡς ἀγνοοῦντα διδάσκων (πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεὸς), ἀλλ' ὅλον ἑαυτὸν ἐν τῇ τοῦ Γεννήματος φύσει ζωγραφῶν, καὶ τὰ ἰδίως αὐτῷ προσπεφυκότα δεικνύων ἐν ἑαυτῷ, ἵνα ἐξ ὧν αὐτὸς ὑπάρχει καὶ φαίνεται, ποταπός τε καὶ τίς κατὰ φύσιν ἐστὶν εἰδείη τὸν Γεννήτορα. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν ὁ Χριστὸς, ὡς « Οὐδεὶς γινώσκει τίς ἐστιν ἡ Υιός, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει, τίς ἐστιν, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Κεῖται γὰρ ἐν ἀμφοῖν ἡ ἑκα καὶ οὐδὲν ἔχουσαν ἐπιδεικνύει τὸ ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν εἰκότως η IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. tur, ostendant nobis Patrem uspiam operatum esse Psal. cr, cir. PATROL. GR. LXXIII. quiddam seorsim ac per se, aut etiam quonam ipse, paralytico prius sanato, istud velut in typo Geni- mini tribuerit. V, 20. Pater enim diligit Filium. Vana ira stulte efferatos eos a quibus propter Sabbatum temere et impie lacessitus erat Christus ostendit, idque clarissime, cum ait, se diligi a Patre. Nam si Pater diligit Filium, utique non se contristantem diligit, sed exhilarantem potius, pro- pler ea quæ facit et operatur. Frustra itaque per- sequuntur eum, quod in Sabbato misereri non re- cuset, et Dei ac Patris placitis repugnare idcirco deprehenduntur. Existimant enim odio habendum quem ipse diligit; manifestum est autem quod non dilexisset eum, Patris sui voluntatem prætergre- dientem, et seorsim quod sibi placeat agere solitum. Sed cum jure diligat, consentit nimirum et simul annuit solvi Sabbatum, nihilque habere demonstrat, ob quod Deus legis Dominus jure indignetur. B C D V, 20. Et omnia demonstrat ei quæ ipse facit. Necessario hæc addit quoque præcedentibus, quam auteni ob causam, dicam denuo. Parentes nostri naturali amore victi quandoque filios mole- slos ferunt, et præfractos atque inobedientes sa- penumero patiuntur. Insitum eis enim est vehemens erga liberos studium, quod eos adigit ut animi angustiam superent. Sed non sic Filium, inquit, Deus ac Pater diligit. Nihil enim facere potest, quod non ipse quoque Pater operetur ; cum auten unam habeat cum ipso substantiam, naturæ qui- busdam, ut ita dicamus, legibus ad eamdem per omnia vocatur voluntatem ac virtutem. Nihil igitur, inquit, præterquam quod Genitori placuerit aut de- ceat, Filius operatur, neque adversus Patris chari- tatem agit perperam, ambitiosa operandi affectatione et contumacia; sed quæ eum facientem intellectu videt, hæc utique universa perficit, cum ob identi- tatem substantiæ nusquam ab eo quod Deo convenit excidere queat. Omnis enim mutationis et altera- tionis est expers, sed manet idem semper, ut Psal- mista canit alicubi". Demonstrat autem rursus. Pater Filio quæ ipse facit, non quasi depicta in tabulis proponat, aut quasi doceat ignorantem, cuncta enim novit, ut Deus; sed seipsum totum in Geniminis natura exprimens, et quæcunque ei pro- prie insunt, in seipso demonstrans, ut ex quibus ipse est et apparet, quinam et quantus secundum naturam sit Pater, agnoscat. Idcirco enim Christus ait, quod Nemo novit quis sit Filius, nisi Pater; neque Patrem quis novit quis sit, nisi Filius ? › Est enim in utroque utriusque cognitio, non doctrina, sed natura et videt quidem Deus ac Pater in

ἰδικὴν ἐνέργειαν τοῦ Πατρὸς ἀπαιδεύτως διισχυρί- Α ζονται, πρὸς τὸ ἴσον ἀπομιμήσασθαι, δεικνύτωσαν ἡμῖν ἰδίᾳ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐργασάμενόν τι τὸν Πατέρα πώποτε, ἢ καὶ ποῖον αὐτὸς προθεραπεύσας παρά- λυτον, δέδωκεν ὡς ἐν τύπῳ τὸ πρᾶγμα τῷ Γεννή- ματι. Ο γὰρ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν. Ασυνέτως ἐξαγριουμένους εἰς εἰκαίαν ὀργὴν, τοὺς οἴπερ ἦσαν δυσσεβοῦντες εἰς αὐτὸν ἀφυλάκτως διὰ τὸ Σάββατον ἐξελέγχει Χριστός, ἐναργεστάτην τοῦ πράγματος ποιούμενος τὴν ἀπόδειξιν διὰ τοῦ φιλεί σθαι λέγειν περὶ τοῦ ἰδίου Γεννήτορος. Εἰ γὰρ ὅλως φιλεῖ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, οὐ λυποῦντα δῆλον ὅτι φιλεῖ, κατευφραίνοντα δὲ μᾶλλον ἐφ᾽ οἷς ἂν ποιῇ καὶ ἐργά ζηται. Μάτην οὖν ἄρα διώκουσι τὸν ἐλεεῖν ἐν Σ16- βάτῳ μὴ παραιτούμενον, καὶ ταῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ἀντιτείνοντες ψήφοις διὰ τούτου πάλιν ἀλίσκον- ται. Χρῆναι γὰρ οἴονται μισεῖν, ὃν αὐτὸς ἀγαπᾷ, δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς οὐκ ἂν ἠγάπησέ ποτε τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν παρατρέχοντα βούλησιν, καὶ ἰδίᾳ καὶ μόνον ὅπερ ἂν αὐτὸς ἐθελήσαι ποιεῖν εἰθισμένον. Ἐπειδὴ δὲ δικαίως ἀγαπᾷ, συναινεί δη λονότι καὶ συγκατανεύει του Σαββάτου τὴν λύσιν, ἀγανακτήσαι Θεὸς ὁ τοῦ νόμου Κύριος. Καὶ πάντα δείκνυσιν αὐτῷ, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, Αναγκαίως καὶ ταῦτα τοῖς προλαβοῦσιν ἐπάγει, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἐρῶ δὴ πάλιν. Πατέρες μὲν γὰρ οἱ παρ' ἡμῖν, φυσικαῖς ἔσθ' ὅτε φιλοστοργίαις ήττώ μενοι, καὶ λυπούντων ἀνέχονται τῶν υἱῶν, καὶ τοῖς παρὰ γνώμην ἐπιχειροῦντες ὁρῶντας ἀνεξικακοῦσι πολλάκις. Δριμύς γάρ τις αὐτοῖς ὁ περὶ παῖδας ἐνῴκι- σται πόθος, πᾶσαν ἀναπείθων τὴν ἐπ' ἐκείνοις μικρο- ψυχίαν πλεονεκτεῖν. Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτως, φησίν, ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Οὐ δύναται γάρ τι ποιεῖν, μὴ πέφυκεν ἐργάζεσθαι καὶ αὐτός· ὡς δὲ μίαν ἔχων πρὸς αὐτὴν τὴν οὐσίαν, φυσικοῖς τισιν, ἵν᾽ οὔ τως εἴπωμεν, νόμοις πρὸς ἀπαράλλακτον καλεῖται θέλησίν τε καὶ δύναμιν. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησί, παρὰ τὸ τῷ τεκόντι δοκοῦν ἢ πρέπον ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, οὐδὲ τῆς τοῦ Πατρὸς ἀγάπης καταπερπερεύεται, φιλότεχνός τις [ἴσ. φιλότεχνός τις] ὑπάρχων ἐν τοῖς ἔργοις καὶ ἐξήνιος· ἀλλ᾽ ὧνπερ ὄντα θεάσαιτο ποιη τήν, ὡς ἐν ἐννοίαις δὲ πάλιν, ταῦτα δὴ πάντα ἐπιτελεῖ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας, εἰς τὸ μηδαμοῦ παρεκπί- πτειν τὸ Θεῷ πρέπον διακρατούμενος. Τροπῆς γὰρ τῆς ἐπί τι καὶ ἀλλοιώσεως ἀμοιρεῖ· μένει δὲ ὁ αὐτὸς ἀδιαλείπτως, ὡς ὁ Ψαλμωδός πού φησι. Δεικνύει δὲ πάλιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, οὐ καθάπερ ἐν πίνακι διαγεγραμμένα παρατιθείς, ἢ ὡς ἀγνοοῦντα διδάσκων (πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεὸς), ἀλλ' ὅλον ἑαυτὸν ἐν τῇ τοῦ Γεννήματος φύσει ζωγραφῶν, καὶ τὰ ἰδίως αὐτῷ προσπεφυκότα δεικνύων ἐν ἑαυτῷ, ἵνα ἐξ ὧν αὐτὸς ὑπάρχει καὶ φαίνεται, ποταπός τε καὶ τίς κατὰ φύσιν ἐστὶν εἰδείη τὸν Γεννήτορα. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν ὁ Χριστὸς, ὡς « Οὐδεὶς γινώσκει τίς ἐστιν ἡ Υιός, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει, τίς ἐστιν, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Κεῖται γὰρ ἐν ἀμφοῖν ἡ ἑκα καὶ οὐδὲν ἔχουσαν ἐπιδεικνύει τὸ ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν εἰκότως η IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. tur, ostendant nobis Patrem uspiam operatum esse Psal. cr, cir. PATROL. GR. LXXIII. quiddam seorsim ac per se, aut etiam quonam ipse, paralytico prius sanato, istud velut in typo Geni- mini tribuerit. V, 20. Pater enim diligit Filium. Vana ira stulte efferatos eos a quibus propter Sabbatum temere et impie lacessitus erat Christus ostendit, idque clarissime, cum ait, se diligi a Patre. Nam si Pater diligit Filium, utique non se contristantem diligit, sed exhilarantem potius, pro- pler ea quæ facit et operatur. Frustra itaque per- sequuntur eum, quod in Sabbato misereri non re- cuset, et Dei ac Patris placitis repugnare idcirco deprehenduntur. Existimant enim odio habendum quem ipse diligit; manifestum est autem quod non dilexisset eum, Patris sui voluntatem prætergre- dientem, et seorsim quod sibi placeat agere solitum. Sed cum jure diligat, consentit nimirum et simul annuit solvi Sabbatum, nihilque habere demonstrat, ob quod Deus legis Dominus jure indignetur. B C D V, 20. Et omnia demonstrat ei quæ ipse facit. Necessario hæc addit quoque præcedentibus, quam auteni ob causam, dicam denuo. Parentes nostri naturali amore victi quandoque filios mole- slos ferunt, et præfractos atque inobedientes sa- penumero patiuntur. Insitum eis enim est vehemens erga liberos studium, quod eos adigit ut animi angustiam superent. Sed non sic Filium, inquit, Deus ac Pater diligit. Nihil enim facere potest, quod non ipse quoque Pater operetur ; cum auten unam habeat cum ipso substantiam, naturæ qui- busdam, ut ita dicamus, legibus ad eamdem per omnia vocatur voluntatem ac virtutem. Nihil igitur, inquit, præterquam quod Genitori placuerit aut de- ceat, Filius operatur, neque adversus Patris chari- tatem agit perperam, ambitiosa operandi affectatione et contumacia; sed quæ eum facientem intellectu videt, hæc utique universa perficit, cum ob identi- tatem substantiæ nusquam ab eo quod Deo convenit excidere queat. Omnis enim mutationis et altera- tionis est expers, sed manet idem semper, ut Psal- mista canit alicubi". Demonstrat autem rursus. Pater Filio quæ ipse facit, non quasi depicta in tabulis proponat, aut quasi doceat ignorantem, cuncta enim novit, ut Deus; sed seipsum totum in Geniminis natura exprimens, et quæcunque ei pro- prie insunt, in seipso demonstrans, ut ex quibus ipse est et apparet, quinam et quantus secundum naturam sit Pater, agnoscat. Idcirco enim Christus ait, quod Nemo novit quis sit Filius, nisi Pater; neque Patrem quis novit quis sit, nisi Filius ? › Est enim in utroque utriusque cognitio, non doctrina, sed natura et videt quidem Deus ac Pater in

ἰδικὴν ἐνέργειαν τοῦ Πατρὸς ἀπαιδεύτως διισχυρί- Α ζονται, πρὸς τὸ ἴσον ἀπομιμήσασθαι, δεικνύτωσαν ἡμῖν ἰδίᾳ καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐργασάμενόν τι τὸν Πατέρα πώποτε, ἢ καὶ ποῖον αὐτὸς προθεραπεύσας παρά- λυτον, δέδωκεν ὡς ἐν τύπῳ τὸ πρᾶγμα τῷ Γεννή- ματι. Ο γὰρ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν. Ασυνέτως ἐξαγριουμένους εἰς εἰκαίαν ὀργὴν, τοὺς οἴπερ ἦσαν δυσσεβοῦντες εἰς αὐτὸν ἀφυλάκτως διὰ τὸ Σάββατον ἐξελέγχει Χριστός, ἐναργεστάτην τοῦ πράγματος ποιούμενος τὴν ἀπόδειξιν διὰ τοῦ φιλεί σθαι λέγειν περὶ τοῦ ἰδίου Γεννήτορος. Εἰ γὰρ ὅλως φιλεῖ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ, οὐ λυποῦντα δῆλον ὅτι φιλεῖ, κατευφραίνοντα δὲ μᾶλλον ἐφ᾽ οἷς ἂν ποιῇ καὶ ἐργά ζηται. Μάτην οὖν ἄρα διώκουσι τὸν ἐλεεῖν ἐν Σ16- βάτῳ μὴ παραιτούμενον, καὶ ταῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ἀντιτείνοντες ψήφοις διὰ τούτου πάλιν ἀλίσκον- ται. Χρῆναι γὰρ οἴονται μισεῖν, ὃν αὐτὸς ἀγαπᾷ, δῆλον δὲ δήπου πάντως ἐστὶν, ὡς οὐκ ἂν ἠγάπησέ ποτε τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν παρατρέχοντα βούλησιν, καὶ ἰδίᾳ καὶ μόνον ὅπερ ἂν αὐτὸς ἐθελήσαι ποιεῖν εἰθισμένον. Ἐπειδὴ δὲ δικαίως ἀγαπᾷ, συναινεί δη λονότι καὶ συγκατανεύει του Σαββάτου τὴν λύσιν, ἀγανακτήσαι Θεὸς ὁ τοῦ νόμου Κύριος. Καὶ πάντα δείκνυσιν αὐτῷ, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, Αναγκαίως καὶ ταῦτα τοῖς προλαβοῦσιν ἐπάγει, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἐρῶ δὴ πάλιν. Πατέρες μὲν γὰρ οἱ παρ' ἡμῖν, φυσικαῖς ἔσθ' ὅτε φιλοστοργίαις ήττώ μενοι, καὶ λυπούντων ἀνέχονται τῶν υἱῶν, καὶ τοῖς παρὰ γνώμην ἐπιχειροῦντες ὁρῶντας ἀνεξικακοῦσι πολλάκις. Δριμύς γάρ τις αὐτοῖς ὁ περὶ παῖδας ἐνῴκι- σται πόθος, πᾶσαν ἀναπείθων τὴν ἐπ' ἐκείνοις μικρο- ψυχίαν πλεονεκτεῖν. Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτως, φησίν, ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Οὐ δύναται γάρ τι ποιεῖν, μὴ πέφυκεν ἐργάζεσθαι καὶ αὐτός· ὡς δὲ μίαν ἔχων πρὸς αὐτὴν τὴν οὐσίαν, φυσικοῖς τισιν, ἵν᾽ οὔ τως εἴπωμεν, νόμοις πρὸς ἀπαράλλακτον καλεῖται θέλησίν τε καὶ δύναμιν. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησί, παρὰ τὸ τῷ τεκόντι δοκοῦν ἢ πρέπον ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, οὐδὲ τῆς τοῦ Πατρὸς ἀγάπης καταπερπερεύεται, φιλότεχνός τις [ἴσ. φιλότεχνός τις] ὑπάρχων ἐν τοῖς ἔργοις καὶ ἐξήνιος· ἀλλ᾽ ὧνπερ ὄντα θεάσαιτο ποιη τήν, ὡς ἐν ἐννοίαις δὲ πάλιν, ταῦτα δὴ πάντα ἐπιτελεῖ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας, εἰς τὸ μηδαμοῦ παρεκπί- πτειν τὸ Θεῷ πρέπον διακρατούμενος. Τροπῆς γὰρ τῆς ἐπί τι καὶ ἀλλοιώσεως ἀμοιρεῖ· μένει δὲ ὁ αὐτὸς ἀδιαλείπτως, ὡς ὁ Ψαλμωδός πού φησι. Δεικνύει δὲ πάλιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, οὐ καθάπερ ἐν πίνακι διαγεγραμμένα παρατιθείς, ἢ ὡς ἀγνοοῦντα διδάσκων (πάντα γὰρ οἶδεν ὡς Θεὸς), ἀλλ' ὅλον ἑαυτὸν ἐν τῇ τοῦ Γεννήματος φύσει ζωγραφῶν, καὶ τὰ ἰδίως αὐτῷ προσπεφυκότα δεικνύων ἐν ἑαυτῷ, ἵνα ἐξ ὧν αὐτὸς ὑπάρχει καὶ φαίνεται, ποταπός τε καὶ τίς κατὰ φύσιν ἐστὶν εἰδείη τὸν Γεννήτορα. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν ὁ Χριστὸς, ὡς « Οὐδεὶς γινώσκει τίς ἐστιν ἡ Υιός, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει, τίς ἐστιν, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Κεῖται γὰρ ἐν ἀμφοῖν ἡ ἑκα καὶ οὐδὲν ἔχουσαν ἐπιδεικνύει τὸ ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν εἰκότως η IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. tur, ostendant nobis Patrem uspiam operatum esse Psal. cr, cir. PATROL. GR. LXXIII. quiddam seorsim ac per se, aut etiam quonam ipse, paralytico prius sanato, istud velut in typo Geni- mini tribuerit. V, 20. Pater enim diligit Filium. Vana ira stulte efferatos eos a quibus propter Sabbatum temere et impie lacessitus erat Christus ostendit, idque clarissime, cum ait, se diligi a Patre. Nam si Pater diligit Filium, utique non se contristantem diligit, sed exhilarantem potius, pro- pler ea quæ facit et operatur. Frustra itaque per- sequuntur eum, quod in Sabbato misereri non re- cuset, et Dei ac Patris placitis repugnare idcirco deprehenduntur. Existimant enim odio habendum quem ipse diligit; manifestum est autem quod non dilexisset eum, Patris sui voluntatem prætergre- dientem, et seorsim quod sibi placeat agere solitum. Sed cum jure diligat, consentit nimirum et simul annuit solvi Sabbatum, nihilque habere demonstrat, ob quod Deus legis Dominus jure indignetur. B C D V, 20. Et omnia demonstrat ei quæ ipse facit. Necessario hæc addit quoque præcedentibus, quam auteni ob causam, dicam denuo. Parentes nostri naturali amore victi quandoque filios mole- slos ferunt, et præfractos atque inobedientes sa- penumero patiuntur. Insitum eis enim est vehemens erga liberos studium, quod eos adigit ut animi angustiam superent. Sed non sic Filium, inquit, Deus ac Pater diligit. Nihil enim facere potest, quod non ipse quoque Pater operetur ; cum auten unam habeat cum ipso substantiam, naturæ qui- busdam, ut ita dicamus, legibus ad eamdem per omnia vocatur voluntatem ac virtutem. Nihil igitur, inquit, præterquam quod Genitori placuerit aut de- ceat, Filius operatur, neque adversus Patris chari- tatem agit perperam, ambitiosa operandi affectatione et contumacia; sed quæ eum facientem intellectu videt, hæc utique universa perficit, cum ob identi- tatem substantiæ nusquam ab eo quod Deo convenit excidere queat. Omnis enim mutationis et altera- tionis est expers, sed manet idem semper, ut Psal- mista canit alicubi". Demonstrat autem rursus. Pater Filio quæ ipse facit, non quasi depicta in tabulis proponat, aut quasi doceat ignorantem, cuncta enim novit, ut Deus; sed seipsum totum in Geniminis natura exprimens, et quæcunque ei pro- prie insunt, in seipso demonstrans, ut ex quibus ipse est et apparet, quinam et quantus secundum naturam sit Pater, agnoscat. Idcirco enim Christus ait, quod Nemo novit quis sit Filius, nisi Pater; neque Patrem quis novit quis sit, nisi Filius ? › Est enim in utroque utriusque cognitio, non doctrina, sed natura et videt quidem Deus ac Pater in

Α τέρου γνῶσις οὐ διδακτῶς, ἀλλὰ φυσικῶς· καὶ ὁρι μὲν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱόν, ὁρᾷ δὲ απ πάλιν ὁ Υἱὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα. Διά τοι τοῦτό φησιν· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι. Τὸ δὲ ὁρᾷν τε, καὶ ὁρᾶσθαι, πάλιν ἐν τούτοις νοείσθω θεοπρεπώς. ' Καὶ μείζονα τούτων ἔργα δείξει αὐτῷ, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε. Ἐν τοῖς ἀνωτέρω φησιν ὁ Μακάριος εὐαγγελιστής, ὡς ἐζήτουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεόν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Τὴν μὲν οὖν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ κατηγορίαν ἀπεσκευάζετο, καὶ αὐτὸν ἐπιδεικνὺς ἐνεργὸν ἐν Σάββάτῳ τὸν Πατέρα, καὶ μακρὸν ἐπὶ τούτῳ προσαναλώσας λόγον. Οτι δέ ἐστιν ἐν ἰσότητι τῇ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς δι' ἡμᾶς, πειρᾶται διδάσκειν. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐπὶ τῷ λόγῳ τὸ λεἶπον. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι • Μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυ μάζητε. » Καὶ τί πάλιν ἡμῖν βούλεται διὰ τούτου δηλοῦν ; Τεθεράπευται, φησὶν, ὁ παράλυτος, τριά- κοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. Καὶ θαυμαστὴ μὲν ὄντως ἡ τοῦ θεραπεύσαντος δύναμις, θεοπρεπής τε λίαν ἡ ἐξουσία. Τὸν δὲ οὕτω θαυματουρ γόν, οὐκ ἄν τις, οἶμαι, σωφρονῶν αἰτιάσαιτο Θεὸν ἑαυτὸν εἶναι λέγοντα, καὶ ἐπείπερ ἐστὶν Υἱὸς, ἴσον κατὰ πάντα τῷ Γεγεννηκότι. Ἐπειδὴ δὲ φρονοῦντες, φησί, κάκιστά τε καὶ ἀλογώτατα, διὰ τὸ ἐπίκησεν ταυτὶ σκανδαλίζεσθε σῶμα, ἀναγκαῖον ὑμᾶς ἐκμαθεῖν, ὡς οὐ μέχρι τούτων τὰ τῆς ἐμῆς ἐξουσίας τε καὶ ἰσχύος στήσεται · μειζόνων γὰρ ἔσεσθε παραδόξων, κἂν μὴ βούλησθε, θεωροί, τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως δη λαδή, καὶ τότε μειζόνως καταπλαγήσεσθε, τὴν τῷ Θεῷ πρέπουσαν ἰσχύν τε καὶ δόξαν ἐν ἐμοὶ κειμένην ὁρῶντες, ὃν δυσφημίας εγκλήματι περιβάλλετε νῦν, καὶ διώκειν οὐκ αἰσχύνεσθε, διὰ τὸ μόνον εἰπεῖν, ὅτι Υἱὸς Θεοῦ εἰμι. Δεικνύει δὲ ὅπως ὁ Θεὸς καὶ Πα- τὴρ τὰ ἔργα τῷ Υἱῷ, προλαβόντες ἤδη διὰ πολλῶν εἰρήκαμεν. "Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεί. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις σαφῆ τὴν τῆς ἰσότητος ἀπόδειξιν. Ο γὰρ ἴσως ἐνεργὸς περὶ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, πῶς ἂν ἔχοι κατά τι τὸ ἔλαττον ; ἢ πῶς ἂν εἴη πρὸς τὸν Πατέρα λοιπὸν ἑτεροφυὴς καὶ ἔκφυ λος ὁ τοῖς αὐτοῖς διαλάμπων Ιδιώμασιν ; Ιδιον δὲ τῆς θείας οὐσίας τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν, ὅπερ ἐστὶν ὁμοίως ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Ζωογονεῖ δὲ πάλιν οὐκ Ιδίως μέν τινας καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Πατήρ, ιδίως δέ τινες κεχωρισμένως ὁ Υἱός· ἔχων γὰρ ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς τὸν Πατέρα, τὰ πάντα ἐργάζεται, καὶ ἐνεργεῖ δι' Υἱοῦ τὰ πάντα ὁ Πατήρ. Αλλ' ἐπείπερ ἔχει τὸ δύνα- σθαι ζωογονεῖν ὁ Πατὴρ ἐν τῇ ἰδίᾳ φύσει, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ ἰδίως ἑκατέρῳ προσὸν ἀπονέ- μει τὸ δύνασθαι ζωογονείν τοὺς νεκρούς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. seipso Filium, ac vicissim Filius in seipso Patrem. Idcirco ait : ‹ Ego in Patre, et Pater in me est **. Illud autem, videre et videri, Deo convenienter hic rursus capiendum est. V, 20. Et majora his demonstrabil ei opera, ut ves miremini. In superioribus refert beatus evangelista Judæos Jesum interficiendum quærere, quoniam non so- lum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum di- cebat Deum, æqualem seipsum faciens Deo ***. Ac- cusationem igitur violati Sabbati refutavit, osten- dens ipsum quoque Patrem operari in Sabbato, longa in id oratione consumpta. Conatur autem demonstrare etiam quamvis propter nos homo sit factus, æqualem tamen esse Patri. Hoc enim di- cendum restabat. Ideoque ait : « Majora his demon- strabit ei opera, ut vos miremini. » At quid rursum his verbis sibi vult ? Sanatus est, inquit, paralyti- cus, triginta et octo annos habens in infirmitate sua. Et mira est sane virtus ejus qui sanavit, divi- naque plane potestas. Sed tam mirabilium rerum patralorem, nemo sanæ mentis, opinor, reprehen- derit, se Deum esse dicentem, et quia Filius est, per omnia Patri æqualem. Quoniam autem pessi- me ac stultissime sentiendo, inquit, propter fragile hoc corpus scandalizamini, necessario sciendum vobis est, hunc non fore potestatis ac virtutis meæ terminum : majora namque, vel inviti, spectabilis, mortuorum scilicet resurrectionem : tumque magis mirabimini, divinam gloriam ac virtutem in mie cernentes, quem blasphemiæ crimine nunc involvi- tis, et persequi non veremini, propterea quod so- Jum dixi, me Dei Filium esse. Quo pacto vero Deus ac Pater opera Filio demonstret, copiose antea diximus. V, 21. Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivi- ficat, sic et Filius quos vult vivificat. • B C Vide rursus æqualitatem his verbis clare demon- strari. Qui enim æqualiter in suscitandis 224, nior- tuis operatur, quomodo ulla in re esset inferior? aut quomodo divers esset a Patre substantia, qui p iisdem refulget proprietatibus? Propria autem est divinæ substantiæ vivificandi potestas, quæ æqua- liter Patri ac Filio inest. Item, non per se seorsim quosdam Pater vivificat, ac seorsim Filius: cum enim habeat in seipso Patrem naturaliter, euncta operatur, et facit cuncta Pater per Filium. Sed cum vivificandi potestatem habeat Pater in sua natura, quemadmodum et ipse, ideo vivificare posse mortuos utrique tribuit quasi utrique seorsign id insit. ** Joan. xiv, i11. *** Joan. v, 18.