Α τέρου γνῶσις οὐ διδακτῶς, ἀλλὰ φυσικῶς· καὶ ὁρι μὲν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸν Υἱόν, ὁρᾷ δὲ απ πάλιν ὁ Υἱὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα. Διά τοι τοῦτό φησιν· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι. Τὸ δὲ ὁρᾷν τε, καὶ ὁρᾶσθαι, πάλιν ἐν τούτοις νοείσθω θεοπρεπώς. ' Καὶ μείζονα τούτων ἔργα δείξει αὐτῷ, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε. Ἐν τοῖς ἀνωτέρω φησιν ὁ Μακάριος εὐαγγελιστής, ὡς ἐζήτουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεόν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Τὴν μὲν οὖν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ κατηγορίαν ἀπεσκευάζετο, καὶ αὐτὸν ἐπιδεικνὺς ἐνεργὸν ἐν Σάββάτῳ τὸν Πατέρα, καὶ μακρὸν ἐπὶ τούτῳ προσαναλώσας λόγον. Οτι δέ ἐστιν ἐν ἰσότητι τῇ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς δι' ἡμᾶς, πειρᾶται διδάσκειν. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐπὶ τῷ λόγῳ τὸ λεἶπον. Καὶ διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι • Μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυ μάζητε. » Καὶ τί πάλιν ἡμῖν βούλεται διὰ τούτου δηλοῦν ; Τεθεράπευται, φησὶν, ὁ παράλυτος, τριά- κοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. Καὶ θαυμαστὴ μὲν ὄντως ἡ τοῦ θεραπεύσαντος δύναμις, θεοπρεπής τε λίαν ἡ ἐξουσία. Τὸν δὲ οὕτω θαυματουρ γόν, οὐκ ἄν τις, οἶμαι, σωφρονῶν αἰτιάσαιτο Θεὸν ἑαυτὸν εἶναι λέγοντα, καὶ ἐπείπερ ἐστὶν Υἱὸς, ἴσον κατὰ πάντα τῷ Γεγεννηκότι. Ἐπειδὴ δὲ φρονοῦντες, φησί, κάκιστά τε καὶ ἀλογώτατα, διὰ τὸ ἐπίκησεν ταυτὶ σκανδαλίζεσθε σῶμα, ἀναγκαῖον ὑμᾶς ἐκμαθεῖν, ὡς οὐ μέχρι τούτων τὰ τῆς ἐμῆς ἐξουσίας τε καὶ ἰσχύος στήσεται · μειζόνων γὰρ ἔσεσθε παραδόξων, κἂν μὴ βούλησθε, θεωροί, τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως δη λαδή, καὶ τότε μειζόνως καταπλαγήσεσθε, τὴν τῷ Θεῷ πρέπουσαν ἰσχύν τε καὶ δόξαν ἐν ἐμοὶ κειμένην ὁρῶντες, ὃν δυσφημίας εγκλήματι περιβάλλετε νῦν, καὶ διώκειν οὐκ αἰσχύνεσθε, διὰ τὸ μόνον εἰπεῖν, ὅτι Υἱὸς Θεοῦ εἰμι. Δεικνύει δὲ ὅπως ὁ Θεὸς καὶ Πα- τὴρ τὰ ἔργα τῷ Υἱῷ, προλαβόντες ἤδη διὰ πολλῶν εἰρήκαμεν. "Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεί. Θέα δὴ πάλιν ἐν τούτοις σαφῆ τὴν τῆς ἰσότητος ἀπόδειξιν. Ο γὰρ ἴσως ἐνεργὸς περὶ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, πῶς ἂν ἔχοι κατά τι τὸ ἔλαττον ; ἢ πῶς ἂν εἴη πρὸς τὸν Πατέρα λοιπὸν ἑτεροφυὴς καὶ ἔκφυ λος ὁ τοῖς αὐτοῖς διαλάμπων Ιδιώμασιν ; Ιδιον δὲ τῆς θείας οὐσίας τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν, ὅπερ ἐστὶν ὁμοίως ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Ζωογονεῖ δὲ πάλιν οὐκ Ιδίως μέν τινας καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Πατήρ, ιδίως δέ τινες κεχωρισμένως ὁ Υἱός· ἔχων γὰρ ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς τὸν Πατέρα, τὰ πάντα ἐργάζεται, καὶ ἐνεργεῖ δι' Υἱοῦ τὰ πάντα ὁ Πατήρ. Αλλ' ἐπείπερ ἔχει τὸ δύνα- σθαι ζωογονεῖν ὁ Πατὴρ ἐν τῇ ἰδίᾳ φύσει, καθάπερ οὖν καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ ἰδίως ἑκατέρῳ προσὸν ἀπονέ- μει τὸ δύνασθαι ζωογονείν τοὺς νεκρούς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. seipso Filium, ac vicissim Filius in seipso Patrem. Idcirco ait : ‹ Ego in Patre, et Pater in me est **. Illud autem, videre et videri, Deo convenienter hic rursus capiendum est. V, 20. Et majora his demonstrabil ei opera, ut ves miremini. In superioribus refert beatus evangelista Judæos Jesum interficiendum quærere, quoniam non so- lum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum di- cebat Deum, æqualem seipsum faciens Deo ***. Ac- cusationem igitur violati Sabbati refutavit, osten- dens ipsum quoque Patrem operari in Sabbato, longa in id oratione consumpta. Conatur autem demonstrare etiam quamvis propter nos homo sit factus, æqualem tamen esse Patri. Hoc enim di- cendum restabat. Ideoque ait : « Majora his demon- strabit ei opera, ut vos miremini. » At quid rursum his verbis sibi vult ? Sanatus est, inquit, paralyti- cus, triginta et octo annos habens in infirmitate sua. Et mira est sane virtus ejus qui sanavit, divi- naque plane potestas. Sed tam mirabilium rerum patralorem, nemo sanæ mentis, opinor, reprehen- derit, se Deum esse dicentem, et quia Filius est, per omnia Patri æqualem. Quoniam autem pessi- me ac stultissime sentiendo, inquit, propter fragile hoc corpus scandalizamini, necessario sciendum vobis est, hunc non fore potestatis ac virtutis meæ terminum : majora namque, vel inviti, spectabilis, mortuorum scilicet resurrectionem : tumque magis mirabimini, divinam gloriam ac virtutem in mie cernentes, quem blasphemiæ crimine nunc involvi- tis, et persequi non veremini, propterea quod so- Jum dixi, me Dei Filium esse. Quo pacto vero Deus ac Pater opera Filio demonstret, copiose antea diximus. V, 21. Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivi- ficat, sic et Filius quos vult vivificat. • B C Vide rursus æqualitatem his verbis clare demon- strari. Qui enim æqualiter in suscitandis 224, nior- tuis operatur, quomodo ulla in re esset inferior? aut quomodo divers esset a Patre substantia, qui p iisdem refulget proprietatibus? Propria autem est divinæ substantiæ vivificandi potestas, quæ æqua- liter Patri ac Filio inest. Item, non per se seorsim quosdam Pater vivificat, ac seorsim Filius: cum enim habeat in seipso Patrem naturaliter, euncta operatur, et facit cuncta Pater per Filium. Sed cum vivificandi potestatem habeat Pater in sua natura, quemadmodum et ipse, ideo vivificare posse mortuos utrique tribuit quasi utrique seorsign id insit. ** Joan. xiv, i11. *** Joan. v, 18.

ΚΕΦΑΛ. Ζ'. 'Οτι τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων, ἤτοι πλεονεκτη- μάτων, οὐδὲν ἐκ μετοχῆς ἢ ἐπακτὸν ἐν Υἱῷ. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. Ἕτερον εἰσφέρει πράγμα θεοπρεπές τε καὶ ἐξαί στον, διὰ πολλῶν ἀναπείθων, ὅτι Θεός ἐστι κατὰ φύ- σιν καὶ ἀληθινῶς. Τίνι γὰρ ἂν καὶ ἑτέρῳ πρέποι τὸ κρῖναι τὴν οἰκουμένην, εἰ μὴ μόνῳ τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι θεῷ, ἐν δὴ καὶ πρὸς τοῦτο καλοῦσιν αἱ θεῖαι λέγουσαι Γραφαί, ποτὲ μὲν, « Ανάστα ὁ Θεός, κρίνον τὴν γῆν·, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν, ο Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστι, τοῦτον ταπεινοῖ, καὶ τοῦτον ὑψοῖ. • Δεδόσθαι γε μὴν τὴν κρίσιν ἑαυτῷ φησι παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὡς ἔξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείμενος ἐξουσίας, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος οἰκονομικῶς, πρεπωδέστερον ἀνακεῖσθαι τῇ θείᾳ φύσει τὰ πάντα διδάσκων, ἧς καὶ αὐτὸς εἴσω βεβηκώς, ᾗ μὲν ἔστι Λόγος καὶ Θεὸς, οἴκοθεν ἔχει τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐξουσίαν· ᾗ δὲ γέγονεν ἄνθρωπος, πρὸς ὃν εἴρηταί που· « Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες ; δεδέχθαι πρεπόντως ὁμολογεῖ. Πρὸς δὲ ταῦτα πάλιν ἐρεῖ τις τυχὸν τῶν δι' ἐναντίας· Ἰδοὺ διαρρήδην δ Υἱὸς τὴν κρίσιν δεδέχθαι φησὶ παρὰ τοῦ Πατρός. Λαμβάνει δὲ, ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Πῶς οὖν οὐκ ἂν εἴη μείζων, καὶ μεγαλοφυέστερος ὁ δεδοὺς μετ᾿ ἕξου- σίας, τοῦ δεομένου λαβεῖν ; Τί δὴ οὖν ἄρα πρὸς τοῦτό φαμεν ; Ὁ μὲν λόγος ἡμῖν ὁ προτεταγμένος, οὐκ ἀκόμψως, ὡς οἶμαι, διήρτισται, θεωρίαν εἰσφέρων τὴν τῷ καιρῷ μάλιστα πρέπουσαν τῆς ἐνανθρωπή σεως δηλαδή, καὶ οἰκονομίᾳ τῇ μετὰ σαρκὸς ἀρ- μυδιωτάτην, ὅτε δοῦλος ἐχρημάτισεν, ὅτε τετα- πείνωκεν ἑαυτὸν, ἐν ὁμοιώματι τῷ ἡμετέρῳ γε- νόμενος. Ἐπειδὴ δέ σοι δοκεῖ τῶν μὲν ἁπλουστέρων κατασοβαρεύεσθαι δογμάτων, περιεργοτέραν δὲ μᾶλλον ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν, ἄγε δὴ πάλιν τοῖς σοῖς ἐναν τίως ἰόντες προβλήμασι, πρῶτον ἐκεῖνο λέγωμεν Οὐχὶ πάντως, οὐδὲ ἀναγκαίως, ὦ οὗτος, ὁ δοῦναι τι λεγόμενος, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ δεχομένῳ προσνέμει, ἀλλ᾽ οὐδὲ μείζων ἀεὶ τοῦ λαμβάνοντος ὁ διδούς. Ἐπεὶ τί ποιήσεις, ὅταν ἴδῃς ἐν Πνεύματι τὸν ἱερὸν λέγοντα Ψαλμωδόν, ο Δότε δόξαν Θεῷ; » Δόξης ἄρα καθεστά καὶ τὸν Θεὸν ἐπιδεῖ λογιούμεθα, ἢ καὶ μείζους του κτίσαντος διὰ τοῦτο πάντως ἡμεῖς, οἱ ταύτην αὐτῷ προσάγειν ἐπιταττόμενοι ; Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ἀπο τολμήσεις εἰπεῖν, ὁ τὸν ἐπὶ ταῖς δυσφημίαις δκνον οὐ παραιτούμενος· πλῆρες γὰρ δόξης τὸ Θεῖον, κἂν μὴ δέχηται παρ' ἡμῶν. Ο δὲ οίκοθεν ἔχει λαμβάνων ἐν τάξει τιμῆς, οὐκ ἂν ἐλάττων νοοῖτό ποτε τῶν, οἵπερ αὐτῷ τὴν δόξαν ὡς δῶρον προσάγουσιν. Ἔστι τοίνυν ὁρᾶν τὸν εἰληφότα τι τοῦ δεδωκότος οὐκ αἰσχίονα, καὶ οὐ διὰ τοῦτο μεγαλοφυέστερος ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Γεννήματος, ἐπεὶ πᾶσαν αὐτῷ δέδωκε τὴν κρίσιν. Εἶτα πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο περισκεπτέον· τὸ κρίνειν, ήτοι δικάζειν, ἐνέργειαι μᾶλλον εἰσι καὶ πράγματα τῶν περὶ τὰς οὐσίας νοουμένων, ἢ αὐτὸ κατ' ἀλήθειαν οὐσίαι. Ενεργοῦμεν γάρ τι δικάζοντες, ιδιαζόντως υπάρχοντες ὅπερ εσμέν. Εἰ δὲ τὸ κρίνειν, * Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A Psal. lxxxı, 8. *** Psal, Lxxiv, 8. C CAP. VII. Quod nulla dignitas aut excellentia divina ex parti- cipatione, vel ascititia sit in Filio. V, 22. Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Aliud quiddam divinum ac stupendum affert, longo sermone se natura et vere Deum esse per- suadens. Cui enim alii terrarum orbem judicare conveniat, nisi uni supra omnes exsistenti Deo, quem sane divinæ Scripturæ ad hoc etiam vocant, modo quidem his verbis : • Surge, Deus, judica terram **; › et rursus : « Quoniam Deus judex est : hunc humiliat, et hunc exaltat 46. Datum autem sibi a Patre ait judicium, non quasi ab ea polesla:e sit alienus, sed quod homo cum sit per dispensa- tionem, naturæ diving congruentius omnia tribui doceat ; qua cum sit ipse præditus, in quantum est Verbum ac Deus, a se habet omnium potestatem : quatenus autem homo factus est, ad quem alicubi dictum est: « Quid enim habes quod non accepi- sti 67% se accepisse, ut decet, fatetur. Ad hæc rursum dicet forsan adversariorum aliquis: Ecce aperte Filius ait se judicium a Patre accepisse. Accipit autem, ut qui non habeat videlicet. Quo- modo ergo major non erit ac magnificentior qui cum potestate dat, quam cui accipere est opus? Quid igitur huic respondemus? Antea quidem non inscite, ut arbitror, ea de re disseruimus, allata observatione maxime convenienti incarnationis tempori nimirum, et dispensationi cum carne aptis sima, cum servus nuncupatus est, cum seipsum exi- nanivit, in similitudine nostra factus s. Sed quoniam simpliciora dogmata superbe despicis, et exquisitius ea vis examinari, age denuo tuas obje- cliones refutantes, primum dicamus. Non semper neque necessario eum qui dare aliquid dicitur, accipienti tribuere quasi non habenti, sed reque dantem accipiente semper esse majorem. Alioqui enim, quid facies cum videbis sanctum Psalmi- stam dicentem in Spiritu : ‹ Date gloriam Deo" ? › Anne gloria opus esse Deo putabimus, aut majores Creatore nos esse qui hanc ei deferre jubemur? Αtqui tu id proferre non audebis, licet in blasphe miis egregie exercitatus : Deus enim gloria plenus D est, quamvis eam a nobis non accipiat. Quod autem a se habet, si id honoris loco accipit, non est inferior idcirco censendus iis qui gloriam ipsi cen donum offerunt. Licet ergo videre eum qui aliquid accepit nihilo inferiorem esse eo qui dedit, neque proinde magnifcentiorem Patrem suo Geniusine, quod ei dederit omne judicium. Deinde, illud quo- que considerandum est, judicare sive jus dicere, operationes potius esse aut actus eorum quæ circa substantias esse intelliguntur, quam ipsas revera substantias. Aliquid enim facimus dum jus dicimus, ¡idem prorsus secundum substantiam permanentes. Quod si judicare substantiam esse concedemus, * Psal. LXVII, | Cor. IV, 7. Philip. 11, 7. 35.

ΚΕΦΑΛ. Ζ'. 'Οτι τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων, ἤτοι πλεονεκτη- μάτων, οὐδὲν ἐκ μετοχῆς ἢ ἐπακτὸν ἐν Υἱῷ. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. Ἕτερον εἰσφέρει πράγμα θεοπρεπές τε καὶ ἐξαί στον, διὰ πολλῶν ἀναπείθων, ὅτι Θεός ἐστι κατὰ φύ- σιν καὶ ἀληθινῶς. Τίνι γὰρ ἂν καὶ ἑτέρῳ πρέποι τὸ κρῖναι τὴν οἰκουμένην, εἰ μὴ μόνῳ τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι θεῷ, ἐν δὴ καὶ πρὸς τοῦτο καλοῦσιν αἱ θεῖαι λέγουσαι Γραφαί, ποτὲ μὲν, « Ανάστα ὁ Θεός, κρίνον τὴν γῆν·, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν, ο Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστι, τοῦτον ταπεινοῖ, καὶ τοῦτον ὑψοῖ. • Δεδόσθαι γε μὴν τὴν κρίσιν ἑαυτῷ φησι παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὡς ἔξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείμενος ἐξουσίας, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος οἰκονομικῶς, πρεπωδέστερον ἀνακεῖσθαι τῇ θείᾳ φύσει τὰ πάντα διδάσκων, ἧς καὶ αὐτὸς εἴσω βεβηκώς, ᾗ μὲν ἔστι Λόγος καὶ Θεὸς, οἴκοθεν ἔχει τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐξουσίαν· ᾗ δὲ γέγονεν ἄνθρωπος, πρὸς ὃν εἴρηταί που· « Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες ; δεδέχθαι πρεπόντως ὁμολογεῖ. Πρὸς δὲ ταῦτα πάλιν ἐρεῖ τις τυχὸν τῶν δι' ἐναντίας· Ἰδοὺ διαρρήδην δ Υἱὸς τὴν κρίσιν δεδέχθαι φησὶ παρὰ τοῦ Πατρός. Λαμβάνει δὲ, ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Πῶς οὖν οὐκ ἂν εἴη μείζων, καὶ μεγαλοφυέστερος ὁ δεδοὺς μετ᾿ ἕξου- σίας, τοῦ δεομένου λαβεῖν ; Τί δὴ οὖν ἄρα πρὸς τοῦτό φαμεν ; Ὁ μὲν λόγος ἡμῖν ὁ προτεταγμένος, οὐκ ἀκόμψως, ὡς οἶμαι, διήρτισται, θεωρίαν εἰσφέρων τὴν τῷ καιρῷ μάλιστα πρέπουσαν τῆς ἐνανθρωπή σεως δηλαδή, καὶ οἰκονομίᾳ τῇ μετὰ σαρκὸς ἀρ- μυδιωτάτην, ὅτε δοῦλος ἐχρημάτισεν, ὅτε τετα- πείνωκεν ἑαυτὸν, ἐν ὁμοιώματι τῷ ἡμετέρῳ γε- νόμενος. Ἐπειδὴ δέ σοι δοκεῖ τῶν μὲν ἁπλουστέρων κατασοβαρεύεσθαι δογμάτων, περιεργοτέραν δὲ μᾶλλον ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν, ἄγε δὴ πάλιν τοῖς σοῖς ἐναν τίως ἰόντες προβλήμασι, πρῶτον ἐκεῖνο λέγωμεν Οὐχὶ πάντως, οὐδὲ ἀναγκαίως, ὦ οὗτος, ὁ δοῦναι τι λεγόμενος, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ δεχομένῳ προσνέμει, ἀλλ᾽ οὐδὲ μείζων ἀεὶ τοῦ λαμβάνοντος ὁ διδούς. Ἐπεὶ τί ποιήσεις, ὅταν ἴδῃς ἐν Πνεύματι τὸν ἱερὸν λέγοντα Ψαλμωδόν, ο Δότε δόξαν Θεῷ; » Δόξης ἄρα καθεστά καὶ τὸν Θεὸν ἐπιδεῖ λογιούμεθα, ἢ καὶ μείζους του κτίσαντος διὰ τοῦτο πάντως ἡμεῖς, οἱ ταύτην αὐτῷ προσάγειν ἐπιταττόμενοι ; Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ἀπο τολμήσεις εἰπεῖν, ὁ τὸν ἐπὶ ταῖς δυσφημίαις δκνον οὐ παραιτούμενος· πλῆρες γὰρ δόξης τὸ Θεῖον, κἂν μὴ δέχηται παρ' ἡμῶν. Ο δὲ οίκοθεν ἔχει λαμβάνων ἐν τάξει τιμῆς, οὐκ ἂν ἐλάττων νοοῖτό ποτε τῶν, οἵπερ αὐτῷ τὴν δόξαν ὡς δῶρον προσάγουσιν. Ἔστι τοίνυν ὁρᾶν τὸν εἰληφότα τι τοῦ δεδωκότος οὐκ αἰσχίονα, καὶ οὐ διὰ τοῦτο μεγαλοφυέστερος ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Γεννήματος, ἐπεὶ πᾶσαν αὐτῷ δέδωκε τὴν κρίσιν. Εἶτα πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο περισκεπτέον· τὸ κρίνειν, ήτοι δικάζειν, ἐνέργειαι μᾶλλον εἰσι καὶ πράγματα τῶν περὶ τὰς οὐσίας νοουμένων, ἢ αὐτὸ κατ' ἀλήθειαν οὐσίαι. Ενεργοῦμεν γάρ τι δικάζοντες, ιδιαζόντως υπάρχοντες ὅπερ εσμέν. Εἰ δὲ τὸ κρίνειν, * Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A Psal. lxxxı, 8. *** Psal, Lxxiv, 8. C CAP. VII. Quod nulla dignitas aut excellentia divina ex parti- cipatione, vel ascititia sit in Filio. V, 22. Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Aliud quiddam divinum ac stupendum affert, longo sermone se natura et vere Deum esse per- suadens. Cui enim alii terrarum orbem judicare conveniat, nisi uni supra omnes exsistenti Deo, quem sane divinæ Scripturæ ad hoc etiam vocant, modo quidem his verbis : • Surge, Deus, judica terram **; › et rursus : « Quoniam Deus judex est : hunc humiliat, et hunc exaltat 46. Datum autem sibi a Patre ait judicium, non quasi ab ea polesla:e sit alienus, sed quod homo cum sit per dispensa- tionem, naturæ diving congruentius omnia tribui doceat ; qua cum sit ipse præditus, in quantum est Verbum ac Deus, a se habet omnium potestatem : quatenus autem homo factus est, ad quem alicubi dictum est: « Quid enim habes quod non accepi- sti 67% se accepisse, ut decet, fatetur. Ad hæc rursum dicet forsan adversariorum aliquis: Ecce aperte Filius ait se judicium a Patre accepisse. Accipit autem, ut qui non habeat videlicet. Quo- modo ergo major non erit ac magnificentior qui cum potestate dat, quam cui accipere est opus? Quid igitur huic respondemus? Antea quidem non inscite, ut arbitror, ea de re disseruimus, allata observatione maxime convenienti incarnationis tempori nimirum, et dispensationi cum carne aptis sima, cum servus nuncupatus est, cum seipsum exi- nanivit, in similitudine nostra factus s. Sed quoniam simpliciora dogmata superbe despicis, et exquisitius ea vis examinari, age denuo tuas obje- cliones refutantes, primum dicamus. Non semper neque necessario eum qui dare aliquid dicitur, accipienti tribuere quasi non habenti, sed reque dantem accipiente semper esse majorem. Alioqui enim, quid facies cum videbis sanctum Psalmi- stam dicentem in Spiritu : ‹ Date gloriam Deo" ? › Anne gloria opus esse Deo putabimus, aut majores Creatore nos esse qui hanc ei deferre jubemur? Αtqui tu id proferre non audebis, licet in blasphe miis egregie exercitatus : Deus enim gloria plenus D est, quamvis eam a nobis non accipiat. Quod autem a se habet, si id honoris loco accipit, non est inferior idcirco censendus iis qui gloriam ipsi cen donum offerunt. Licet ergo videre eum qui aliquid accepit nihilo inferiorem esse eo qui dedit, neque proinde magnifcentiorem Patrem suo Geniusine, quod ei dederit omne judicium. Deinde, illud quo- que considerandum est, judicare sive jus dicere, operationes potius esse aut actus eorum quæ circa substantias esse intelliguntur, quam ipsas revera substantias. Aliquid enim facimus dum jus dicimus, ¡idem prorsus secundum substantiam permanentes. Quod si judicare substantiam esse concedemus, * Psal. LXVII, | Cor. IV, 7. Philip. 11, 7. 35.

ΚΕΦΑΛ. Ζ'. 'Οτι τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων, ἤτοι πλεονεκτη- μάτων, οὐδὲν ἐκ μετοχῆς ἢ ἐπακτὸν ἐν Υἱῷ. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. Ἕτερον εἰσφέρει πράγμα θεοπρεπές τε καὶ ἐξαί στον, διὰ πολλῶν ἀναπείθων, ὅτι Θεός ἐστι κατὰ φύ- σιν καὶ ἀληθινῶς. Τίνι γὰρ ἂν καὶ ἑτέρῳ πρέποι τὸ κρῖναι τὴν οἰκουμένην, εἰ μὴ μόνῳ τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι θεῷ, ἐν δὴ καὶ πρὸς τοῦτο καλοῦσιν αἱ θεῖαι λέγουσαι Γραφαί, ποτὲ μὲν, « Ανάστα ὁ Θεός, κρίνον τὴν γῆν·, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν, ο Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστι, τοῦτον ταπεινοῖ, καὶ τοῦτον ὑψοῖ. • Δεδόσθαι γε μὴν τὴν κρίσιν ἑαυτῷ φησι παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὡς ἔξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείμενος ἐξουσίας, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος οἰκονομικῶς, πρεπωδέστερον ἀνακεῖσθαι τῇ θείᾳ φύσει τὰ πάντα διδάσκων, ἧς καὶ αὐτὸς εἴσω βεβηκώς, ᾗ μὲν ἔστι Λόγος καὶ Θεὸς, οἴκοθεν ἔχει τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐξουσίαν· ᾗ δὲ γέγονεν ἄνθρωπος, πρὸς ὃν εἴρηταί που· « Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες ; δεδέχθαι πρεπόντως ὁμολογεῖ. Πρὸς δὲ ταῦτα πάλιν ἐρεῖ τις τυχὸν τῶν δι' ἐναντίας· Ἰδοὺ διαρρήδην δ Υἱὸς τὴν κρίσιν δεδέχθαι φησὶ παρὰ τοῦ Πατρός. Λαμβάνει δὲ, ὡς οὐκ ἔχων δηλαδή. Πῶς οὖν οὐκ ἂν εἴη μείζων, καὶ μεγαλοφυέστερος ὁ δεδοὺς μετ᾿ ἕξου- σίας, τοῦ δεομένου λαβεῖν ; Τί δὴ οὖν ἄρα πρὸς τοῦτό φαμεν ; Ὁ μὲν λόγος ἡμῖν ὁ προτεταγμένος, οὐκ ἀκόμψως, ὡς οἶμαι, διήρτισται, θεωρίαν εἰσφέρων τὴν τῷ καιρῷ μάλιστα πρέπουσαν τῆς ἐνανθρωπή σεως δηλαδή, καὶ οἰκονομίᾳ τῇ μετὰ σαρκὸς ἀρ- μυδιωτάτην, ὅτε δοῦλος ἐχρημάτισεν, ὅτε τετα- πείνωκεν ἑαυτὸν, ἐν ὁμοιώματι τῷ ἡμετέρῳ γε- νόμενος. Ἐπειδὴ δέ σοι δοκεῖ τῶν μὲν ἁπλουστέρων κατασοβαρεύεσθαι δογμάτων, περιεργοτέραν δὲ μᾶλλον ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν, ἄγε δὴ πάλιν τοῖς σοῖς ἐναν τίως ἰόντες προβλήμασι, πρῶτον ἐκεῖνο λέγωμεν Οὐχὶ πάντως, οὐδὲ ἀναγκαίως, ὦ οὗτος, ὁ δοῦναι τι λεγόμενος, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ δεχομένῳ προσνέμει, ἀλλ᾽ οὐδὲ μείζων ἀεὶ τοῦ λαμβάνοντος ὁ διδούς. Ἐπεὶ τί ποιήσεις, ὅταν ἴδῃς ἐν Πνεύματι τὸν ἱερὸν λέγοντα Ψαλμωδόν, ο Δότε δόξαν Θεῷ; » Δόξης ἄρα καθεστά καὶ τὸν Θεὸν ἐπιδεῖ λογιούμεθα, ἢ καὶ μείζους του κτίσαντος διὰ τοῦτο πάντως ἡμεῖς, οἱ ταύτην αὐτῷ προσάγειν ἐπιταττόμενοι ; Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ἀπο τολμήσεις εἰπεῖν, ὁ τὸν ἐπὶ ταῖς δυσφημίαις δκνον οὐ παραιτούμενος· πλῆρες γὰρ δόξης τὸ Θεῖον, κἂν μὴ δέχηται παρ' ἡμῶν. Ο δὲ οίκοθεν ἔχει λαμβάνων ἐν τάξει τιμῆς, οὐκ ἂν ἐλάττων νοοῖτό ποτε τῶν, οἵπερ αὐτῷ τὴν δόξαν ὡς δῶρον προσάγουσιν. Ἔστι τοίνυν ὁρᾶν τὸν εἰληφότα τι τοῦ δεδωκότος οὐκ αἰσχίονα, καὶ οὐ διὰ τοῦτο μεγαλοφυέστερος ὁ Πατὴρ τοῦ ἰδίου Γεννήματος, ἐπεὶ πᾶσαν αὐτῷ δέδωκε τὴν κρίσιν. Εἶτα πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο περισκεπτέον· τὸ κρίνειν, ήτοι δικάζειν, ἐνέργειαι μᾶλλον εἰσι καὶ πράγματα τῶν περὶ τὰς οὐσίας νοουμένων, ἢ αὐτὸ κατ' ἀλήθειαν οὐσίαι. Ενεργοῦμεν γάρ τι δικάζοντες, ιδιαζόντως υπάρχοντες ὅπερ εσμέν. Εἰ δὲ τὸ κρίνειν, * Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A Psal. lxxxı, 8. *** Psal, Lxxiv, 8. C CAP. VII. Quod nulla dignitas aut excellentia divina ex parti- cipatione, vel ascititia sit in Filio. V, 22. Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Aliud quiddam divinum ac stupendum affert, longo sermone se natura et vere Deum esse per- suadens. Cui enim alii terrarum orbem judicare conveniat, nisi uni supra omnes exsistenti Deo, quem sane divinæ Scripturæ ad hoc etiam vocant, modo quidem his verbis : • Surge, Deus, judica terram **; › et rursus : « Quoniam Deus judex est : hunc humiliat, et hunc exaltat 46. Datum autem sibi a Patre ait judicium, non quasi ab ea polesla:e sit alienus, sed quod homo cum sit per dispensa- tionem, naturæ diving congruentius omnia tribui doceat ; qua cum sit ipse præditus, in quantum est Verbum ac Deus, a se habet omnium potestatem : quatenus autem homo factus est, ad quem alicubi dictum est: « Quid enim habes quod non accepi- sti 67% se accepisse, ut decet, fatetur. Ad hæc rursum dicet forsan adversariorum aliquis: Ecce aperte Filius ait se judicium a Patre accepisse. Accipit autem, ut qui non habeat videlicet. Quo- modo ergo major non erit ac magnificentior qui cum potestate dat, quam cui accipere est opus? Quid igitur huic respondemus? Antea quidem non inscite, ut arbitror, ea de re disseruimus, allata observatione maxime convenienti incarnationis tempori nimirum, et dispensationi cum carne aptis sima, cum servus nuncupatus est, cum seipsum exi- nanivit, in similitudine nostra factus s. Sed quoniam simpliciora dogmata superbe despicis, et exquisitius ea vis examinari, age denuo tuas obje- cliones refutantes, primum dicamus. Non semper neque necessario eum qui dare aliquid dicitur, accipienti tribuere quasi non habenti, sed reque dantem accipiente semper esse majorem. Alioqui enim, quid facies cum videbis sanctum Psalmi- stam dicentem in Spiritu : ‹ Date gloriam Deo" ? › Anne gloria opus esse Deo putabimus, aut majores Creatore nos esse qui hanc ei deferre jubemur? Αtqui tu id proferre non audebis, licet in blasphe miis egregie exercitatus : Deus enim gloria plenus D est, quamvis eam a nobis non accipiat. Quod autem a se habet, si id honoris loco accipit, non est inferior idcirco censendus iis qui gloriam ipsi cen donum offerunt. Licet ergo videre eum qui aliquid accepit nihilo inferiorem esse eo qui dedit, neque proinde magnifcentiorem Patrem suo Geniusine, quod ei dederit omne judicium. Deinde, illud quo- que considerandum est, judicare sive jus dicere, operationes potius esse aut actus eorum quæ circa substantias esse intelliguntur, quam ipsas revera substantias. Aliquid enim facimus dum jus dicimus, ¡idem prorsus secundum substantiam permanentes. Quod si judicare substantiam esse concedemus, * Psal. LXVII, | Cor. IV, 7. Philip. 11, 7. 35.

Α ήτοι δικάζειν, οὐσίαν εἶναι δώσομεν, πῶς οὐκ ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας ὁμολογεῖν, μηδὲ ὑπάρχειν ὅλως δύνα- σθαι τῶν ὄντων τινὰς, εἰ μὴ φαίνοιντο κριταί, συγ- καταλήγειν τε πάντως αὐτοῖς τῷ τέλει τῆς κρίσεως τὴν οὐσίαν; Αλλ' ἔστι τὸ οὕτως νοεῖν τῶν ἀτοπωτά- των. Ενέργειά τις τοιγαροῦν τὸ κρίνειν ἐστὶ, καὶ ἕτερον οὐδέν. Τί οὖν ἄρα δέδωκεν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ; Πλεονέκτημα μὲν ὡς ἐξ ιδίας φύσεως οὐδὲν, ἔν τε τῷ τὴν κρίσιν ἐπιτρέψαι πᾶσαν αὐτῷ, ἐνέργειαν δὲ μᾶλλον τὴν κατὰ τῶν κρινομένων. Πῶς οὖν ἔσται κατὰ τοῦτο μείζων, ἢ μεγαλοφυέστερος ; τί προστε θεικώς, ὅπερ οὐκ ἦν ἐν Υἱῷ τῷ λέγοντι· « Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι; › Πῶς οὖν ἄρα τὸ δοῦναι νοητέον, ἄκους λοιπόν· "Ωσπερ ἔχων τὸ δύνασθαι δη- μιουργεῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, δι' Υἱοῦ τὰ πάντα δη μιουργεῖ ὡς διὰ δυνάμεως καὶ ἰσχύος ἰδίας· οὕτως ἔχων καὶ τὸ δύνασθαι κρίνειν, ἐνεργήσει καὶ αὐτὸ δι' Υἱοῦ, ὡς διὰ δικαιοσύνης ἰδίας· ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοιτο πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργεία τὸ καῦσα τι παραχωρεῖν, ταύτην ἔχοντος τοῦ πράγματος την ὁδόν. Οὕτω τὸ, ο δέδωκεν, » εὐσεβῶς ἑρμηνεύοντες, τὴν τοῦ διαβόλου παγίδα διαφευξόμεθα. Εἰ δὲ ἐπιμέν νουσιν ἀναιδῶς προστεθεῖσθαι δόξαν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς διαβεβαιούμενοι, διὰ τοῦ κριτὴν ἀναφαίνε- σθαι τῆς γῆς, διδασκόντων ἡμᾶς, πῶς ἂν ἔτι νοοί:ο Κύριος, ὁ καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ταῖς ἐπὶ τούτῳ τι μαῖς στεφανούμενος ; ΚΕΦΑΛ. Η'. Οτι Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων δ Υἱὸς, καὶ εἰκὼν τοῦ γεννήσαντος ἀκριβὴς ἴσην ἔχει πρὸς αὐτὸν καὶ τιμὴν καὶ δόξαν. Ινα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα· ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πα- τέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. Αιτία καὶ πρόφασις ἤδη τῶν προκατηριθμημένων ὁρᾶται, τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι τὸν Υἱὸν ἐν ἰσότητι καὶ ὁμοιότητι τῇ πρὸς τὸν Πατέρα. Βραχὺ δὲ ἀναλαβὼν, καὶ εἰς τὴν κατὰ τόπον ἀνακομιζόμενος μνήμην, περιαθρήσῃ ἀκριβῶς τοῦ λόγου τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν ἴδιον μὲν ἔφασκε Πατέρα τὸν Θεὸν ὑπάρχειν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, εἶτα πάλιν ἐσοσθενῆ καὶ ομότεχνον ἀπεδείκνυε λέγων· « Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. » Οτι δὲ καὶ ζωὴ καὶ ζωοποιὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, διεσάφει προστιθείς · « Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. » 'Αλλ' ὡς ἔσοιτο καὶ πάντων κριτής, συνευδοκοῦντος ἐφ᾽ ἅπασι, καὶ συγκατανεύοντος τοῦ Πατρὸς, ἐξηγεῖτο λέγων· « Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. » Τίς οὖν ἡ τούτων αἰτία; τί δὲ ἄρα τὸ πεπεικὸς διὰ τοιούτων ἔρχεσθαι λόγων τὸν Μονο- γενῆ; • Ινα πάντες, φησί, τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Εἰ γὰρ πάντα ἐστὶν, ὅσα καὶ ὁ Πατὴρ, ὅσον ἧκεν εἰς ἀξίωμα θεοπρεπές, πῶς οὐκ ἂν εἴη πρέπον Ισοστάθμοις ἐκείνῳ στεφανούσθαι τιμαῖς τὸν, ᾧπερ οὐδὲν εἰς ταυτότητα τῆς οὐσίας ἐνδεῖ; ΤΙ xνι, 15. ** σε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quomodo necesse non est ut vel inviti fateamur, neminem plane exsistere posse in rerum natura nisi actu judicare videatur, et cum quis judicare desimit, una quoque cessare ejus substantiam ? Sed ita sentire est absurdissimum. Judicare igitur actio quædam est, ac præterea nibil. Quid ergo dedit Pater Filio? Nullam quidem ex sua natura excellentiam, in eo quod omne judi- cium ei tradidit, sed actionem potius in eos qui judicantur. Quomodo igitur in hoc major erit, aut magnificentior, nonnullo addito quod non erat in Filio qui dicit : • Omnia quæ habet Pater, sunt • mea › Quomodo igitur illud dare sit intel- ligendum, attende, quæso. Quemadmodum Deus ac Pater creandi potestate præditus cuncta creat per Filium, tanquam per virtutem et robur suum : ita, cum penes eum sit judicandi potestas, id quo- que præstabit per Filium tanquam per justitiam suam : ut si dicatur ignis naturali suæ virtuti ali- quid comburendum concedere, cum res id ferat. Hoc modo pie interpretantes illud, « dedit, o vitae bimus laqueum diaboli. Quod si perstant impudenter asserere additam ei esse gloriam a Patre, ex eo quod terræ judex statuitur, doceant nos quo pacto jam intelligatur Dominus, qui et in extremis temporibus hoc honore coronatur. CAP. VIII. B Quod Deus et ex Deo secundum naturam cum sit Filius, et perfectissima Genitoris imago, æqualem C cum ipso honorem el gloriam obtinel. V, 23. Ut omnes honorificent Filium, sicut hono- rificant Patrem : qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit illam. Causa et ratio eorum quæ prius allata sunt esse videtur, nimirum æqualitate et similitudine cum Patre Filium esse honorandum. Quod si paulo altius repetas, et ad loci memoriam redeas, sermo- nis vim ac sensum accurate perspicies. Igitur Patrem suum aiebat Deum esse, seipsum æqualem faciens Deo. Præterea equipotentem et coopificem seipsum ostendebat, dicens : < Quæcunque enim ille facit, haec et Filius similiter facit ". . Quod autem vita sit et vivificus secundum naturam, non secus ac Pater, declarabat addens : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, ita et Filius quos vult vivificat ". » Sed quod futurus sit quo- que universorum judex, Patre in omnibus simul assentiente et annuente, exponebat dicens : • Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quænam ergo istorum causa est? Aut quid Unigenitum adegit, ut istiusmodi ser- mone utatur? Ut omnes, inquit, honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Nam si omnia est quæcunque Pater, quod ad dignitatem Deo convenientem spectat, quomodo non decebit iisdem honoribus eum coronari, cui nihil ad identitatem D Joan. Supra, v, 19. ibid. 21. cs ibid. 22.

Α ήτοι δικάζειν, οὐσίαν εἶναι δώσομεν, πῶς οὐκ ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας ὁμολογεῖν, μηδὲ ὑπάρχειν ὅλως δύνα- σθαι τῶν ὄντων τινὰς, εἰ μὴ φαίνοιντο κριταί, συγ- καταλήγειν τε πάντως αὐτοῖς τῷ τέλει τῆς κρίσεως τὴν οὐσίαν; Αλλ' ἔστι τὸ οὕτως νοεῖν τῶν ἀτοπωτά- των. Ενέργειά τις τοιγαροῦν τὸ κρίνειν ἐστὶ, καὶ ἕτερον οὐδέν. Τί οὖν ἄρα δέδωκεν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ; Πλεονέκτημα μὲν ὡς ἐξ ιδίας φύσεως οὐδὲν, ἔν τε τῷ τὴν κρίσιν ἐπιτρέψαι πᾶσαν αὐτῷ, ἐνέργειαν δὲ μᾶλλον τὴν κατὰ τῶν κρινομένων. Πῶς οὖν ἔσται κατὰ τοῦτο μείζων, ἢ μεγαλοφυέστερος ; τί προστε θεικώς, ὅπερ οὐκ ἦν ἐν Υἱῷ τῷ λέγοντι· « Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι; › Πῶς οὖν ἄρα τὸ δοῦναι νοητέον, ἄκους λοιπόν· "Ωσπερ ἔχων τὸ δύνασθαι δη- μιουργεῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, δι' Υἱοῦ τὰ πάντα δη μιουργεῖ ὡς διὰ δυνάμεως καὶ ἰσχύος ἰδίας· οὕτως ἔχων καὶ τὸ δύνασθαι κρίνειν, ἐνεργήσει καὶ αὐτὸ δι' Υἱοῦ, ὡς διὰ δικαιοσύνης ἰδίας· ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοιτο πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργεία τὸ καῦσα τι παραχωρεῖν, ταύτην ἔχοντος τοῦ πράγματος την ὁδόν. Οὕτω τὸ, ο δέδωκεν, » εὐσεβῶς ἑρμηνεύοντες, τὴν τοῦ διαβόλου παγίδα διαφευξόμεθα. Εἰ δὲ ἐπιμέν νουσιν ἀναιδῶς προστεθεῖσθαι δόξαν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς διαβεβαιούμενοι, διὰ τοῦ κριτὴν ἀναφαίνε- σθαι τῆς γῆς, διδασκόντων ἡμᾶς, πῶς ἂν ἔτι νοοί:ο Κύριος, ὁ καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ταῖς ἐπὶ τούτῳ τι μαῖς στεφανούμενος ; ΚΕΦΑΛ. Η'. Οτι Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων δ Υἱὸς, καὶ εἰκὼν τοῦ γεννήσαντος ἀκριβὴς ἴσην ἔχει πρὸς αὐτὸν καὶ τιμὴν καὶ δόξαν. Ινα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα· ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πα- τέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. Αιτία καὶ πρόφασις ἤδη τῶν προκατηριθμημένων ὁρᾶται, τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι τὸν Υἱὸν ἐν ἰσότητι καὶ ὁμοιότητι τῇ πρὸς τὸν Πατέρα. Βραχὺ δὲ ἀναλαβὼν, καὶ εἰς τὴν κατὰ τόπον ἀνακομιζόμενος μνήμην, περιαθρήσῃ ἀκριβῶς τοῦ λόγου τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν ἴδιον μὲν ἔφασκε Πατέρα τὸν Θεὸν ὑπάρχειν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, εἶτα πάλιν ἐσοσθενῆ καὶ ομότεχνον ἀπεδείκνυε λέγων· « Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. » Οτι δὲ καὶ ζωὴ καὶ ζωοποιὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, διεσάφει προστιθείς · « Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. » 'Αλλ' ὡς ἔσοιτο καὶ πάντων κριτής, συνευδοκοῦντος ἐφ᾽ ἅπασι, καὶ συγκατανεύοντος τοῦ Πατρὸς, ἐξηγεῖτο λέγων· « Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. » Τίς οὖν ἡ τούτων αἰτία; τί δὲ ἄρα τὸ πεπεικὸς διὰ τοιούτων ἔρχεσθαι λόγων τὸν Μονο- γενῆ; • Ινα πάντες, φησί, τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Εἰ γὰρ πάντα ἐστὶν, ὅσα καὶ ὁ Πατὴρ, ὅσον ἧκεν εἰς ἀξίωμα θεοπρεπές, πῶς οὐκ ἂν εἴη πρέπον Ισοστάθμοις ἐκείνῳ στεφανούσθαι τιμαῖς τὸν, ᾧπερ οὐδὲν εἰς ταυτότητα τῆς οὐσίας ἐνδεῖ; ΤΙ xνι, 15. ** σε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quomodo necesse non est ut vel inviti fateamur, neminem plane exsistere posse in rerum natura nisi actu judicare videatur, et cum quis judicare desimit, una quoque cessare ejus substantiam ? Sed ita sentire est absurdissimum. Judicare igitur actio quædam est, ac præterea nibil. Quid ergo dedit Pater Filio? Nullam quidem ex sua natura excellentiam, in eo quod omne judi- cium ei tradidit, sed actionem potius in eos qui judicantur. Quomodo igitur in hoc major erit, aut magnificentior, nonnullo addito quod non erat in Filio qui dicit : • Omnia quæ habet Pater, sunt • mea › Quomodo igitur illud dare sit intel- ligendum, attende, quæso. Quemadmodum Deus ac Pater creandi potestate præditus cuncta creat per Filium, tanquam per virtutem et robur suum : ita, cum penes eum sit judicandi potestas, id quo- que præstabit per Filium tanquam per justitiam suam : ut si dicatur ignis naturali suæ virtuti ali- quid comburendum concedere, cum res id ferat. Hoc modo pie interpretantes illud, « dedit, o vitae bimus laqueum diaboli. Quod si perstant impudenter asserere additam ei esse gloriam a Patre, ex eo quod terræ judex statuitur, doceant nos quo pacto jam intelligatur Dominus, qui et in extremis temporibus hoc honore coronatur. CAP. VIII. B Quod Deus et ex Deo secundum naturam cum sit Filius, et perfectissima Genitoris imago, æqualem C cum ipso honorem el gloriam obtinel. V, 23. Ut omnes honorificent Filium, sicut hono- rificant Patrem : qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit illam. Causa et ratio eorum quæ prius allata sunt esse videtur, nimirum æqualitate et similitudine cum Patre Filium esse honorandum. Quod si paulo altius repetas, et ad loci memoriam redeas, sermo- nis vim ac sensum accurate perspicies. Igitur Patrem suum aiebat Deum esse, seipsum æqualem faciens Deo. Præterea equipotentem et coopificem seipsum ostendebat, dicens : < Quæcunque enim ille facit, haec et Filius similiter facit ". . Quod autem vita sit et vivificus secundum naturam, non secus ac Pater, declarabat addens : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, ita et Filius quos vult vivificat ". » Sed quod futurus sit quo- que universorum judex, Patre in omnibus simul assentiente et annuente, exponebat dicens : • Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quænam ergo istorum causa est? Aut quid Unigenitum adegit, ut istiusmodi ser- mone utatur? Ut omnes, inquit, honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Nam si omnia est quæcunque Pater, quod ad dignitatem Deo convenientem spectat, quomodo non decebit iisdem honoribus eum coronari, cui nihil ad identitatem D Joan. Supra, v, 19. ibid. 21. cs ibid. 22.

Α ήτοι δικάζειν, οὐσίαν εἶναι δώσομεν, πῶς οὐκ ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας ὁμολογεῖν, μηδὲ ὑπάρχειν ὅλως δύνα- σθαι τῶν ὄντων τινὰς, εἰ μὴ φαίνοιντο κριταί, συγ- καταλήγειν τε πάντως αὐτοῖς τῷ τέλει τῆς κρίσεως τὴν οὐσίαν; Αλλ' ἔστι τὸ οὕτως νοεῖν τῶν ἀτοπωτά- των. Ενέργειά τις τοιγαροῦν τὸ κρίνειν ἐστὶ, καὶ ἕτερον οὐδέν. Τί οὖν ἄρα δέδωκεν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ; Πλεονέκτημα μὲν ὡς ἐξ ιδίας φύσεως οὐδὲν, ἔν τε τῷ τὴν κρίσιν ἐπιτρέψαι πᾶσαν αὐτῷ, ἐνέργειαν δὲ μᾶλλον τὴν κατὰ τῶν κρινομένων. Πῶς οὖν ἔσται κατὰ τοῦτο μείζων, ἢ μεγαλοφυέστερος ; τί προστε θεικώς, ὅπερ οὐκ ἦν ἐν Υἱῷ τῷ λέγοντι· « Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι; › Πῶς οὖν ἄρα τὸ δοῦναι νοητέον, ἄκους λοιπόν· "Ωσπερ ἔχων τὸ δύνασθαι δη- μιουργεῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, δι' Υἱοῦ τὰ πάντα δη μιουργεῖ ὡς διὰ δυνάμεως καὶ ἰσχύος ἰδίας· οὕτως ἔχων καὶ τὸ δύνασθαι κρίνειν, ἐνεργήσει καὶ αὐτὸ δι' Υἱοῦ, ὡς διὰ δικαιοσύνης ἰδίας· ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοιτο πῦρ τῇ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργεία τὸ καῦσα τι παραχωρεῖν, ταύτην ἔχοντος τοῦ πράγματος την ὁδόν. Οὕτω τὸ, ο δέδωκεν, » εὐσεβῶς ἑρμηνεύοντες, τὴν τοῦ διαβόλου παγίδα διαφευξόμεθα. Εἰ δὲ ἐπιμέν νουσιν ἀναιδῶς προστεθεῖσθαι δόξαν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς διαβεβαιούμενοι, διὰ τοῦ κριτὴν ἀναφαίνε- σθαι τῆς γῆς, διδασκόντων ἡμᾶς, πῶς ἂν ἔτι νοοί:ο Κύριος, ὁ καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ταῖς ἐπὶ τούτῳ τι μαῖς στεφανούμενος ; ΚΕΦΑΛ. Η'. Οτι Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων δ Υἱὸς, καὶ εἰκὼν τοῦ γεννήσαντος ἀκριβὴς ἴσην ἔχει πρὸς αὐτὸν καὶ τιμὴν καὶ δόξαν. Ινα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα· ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πα- τέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. Αιτία καὶ πρόφασις ἤδη τῶν προκατηριθμημένων ὁρᾶται, τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι τὸν Υἱὸν ἐν ἰσότητι καὶ ὁμοιότητι τῇ πρὸς τὸν Πατέρα. Βραχὺ δὲ ἀναλαβὼν, καὶ εἰς τὴν κατὰ τόπον ἀνακομιζόμενος μνήμην, περιαθρήσῃ ἀκριβῶς τοῦ λόγου τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν ἴδιον μὲν ἔφασκε Πατέρα τὸν Θεὸν ὑπάρχειν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, εἶτα πάλιν ἐσοσθενῆ καὶ ομότεχνον ἀπεδείκνυε λέγων· « Α γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. » Οτι δὲ καὶ ζωὴ καὶ ζωοποιὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, διεσάφει προστιθείς · « Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. » 'Αλλ' ὡς ἔσοιτο καὶ πάντων κριτής, συνευδοκοῦντος ἐφ᾽ ἅπασι, καὶ συγκατανεύοντος τοῦ Πατρὸς, ἐξηγεῖτο λέγων· « Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. » Τίς οὖν ἡ τούτων αἰτία; τί δὲ ἄρα τὸ πεπεικὸς διὰ τοιούτων ἔρχεσθαι λόγων τὸν Μονο- γενῆ; • Ινα πάντες, φησί, τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Εἰ γὰρ πάντα ἐστὶν, ὅσα καὶ ὁ Πατὴρ, ὅσον ἧκεν εἰς ἀξίωμα θεοπρεπές, πῶς οὐκ ἂν εἴη πρέπον Ισοστάθμοις ἐκείνῳ στεφανούσθαι τιμαῖς τὸν, ᾧπερ οὐδὲν εἰς ταυτότητα τῆς οὐσίας ἐνδεῖ; ΤΙ xνι, 15. ** σε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quomodo necesse non est ut vel inviti fateamur, neminem plane exsistere posse in rerum natura nisi actu judicare videatur, et cum quis judicare desimit, una quoque cessare ejus substantiam ? Sed ita sentire est absurdissimum. Judicare igitur actio quædam est, ac præterea nibil. Quid ergo dedit Pater Filio? Nullam quidem ex sua natura excellentiam, in eo quod omne judi- cium ei tradidit, sed actionem potius in eos qui judicantur. Quomodo igitur in hoc major erit, aut magnificentior, nonnullo addito quod non erat in Filio qui dicit : • Omnia quæ habet Pater, sunt • mea › Quomodo igitur illud dare sit intel- ligendum, attende, quæso. Quemadmodum Deus ac Pater creandi potestate præditus cuncta creat per Filium, tanquam per virtutem et robur suum : ita, cum penes eum sit judicandi potestas, id quo- que præstabit per Filium tanquam per justitiam suam : ut si dicatur ignis naturali suæ virtuti ali- quid comburendum concedere, cum res id ferat. Hoc modo pie interpretantes illud, « dedit, o vitae bimus laqueum diaboli. Quod si perstant impudenter asserere additam ei esse gloriam a Patre, ex eo quod terræ judex statuitur, doceant nos quo pacto jam intelligatur Dominus, qui et in extremis temporibus hoc honore coronatur. CAP. VIII. B Quod Deus et ex Deo secundum naturam cum sit Filius, et perfectissima Genitoris imago, æqualem C cum ipso honorem el gloriam obtinel. V, 23. Ut omnes honorificent Filium, sicut hono- rificant Patrem : qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit illam. Causa et ratio eorum quæ prius allata sunt esse videtur, nimirum æqualitate et similitudine cum Patre Filium esse honorandum. Quod si paulo altius repetas, et ad loci memoriam redeas, sermo- nis vim ac sensum accurate perspicies. Igitur Patrem suum aiebat Deum esse, seipsum æqualem faciens Deo. Præterea equipotentem et coopificem seipsum ostendebat, dicens : < Quæcunque enim ille facit, haec et Filius similiter facit ". . Quod autem vita sit et vivificus secundum naturam, non secus ac Pater, declarabat addens : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, ita et Filius quos vult vivificat ". » Sed quod futurus sit quo- que universorum judex, Patre in omnibus simul assentiente et annuente, exponebat dicens : • Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quænam ergo istorum causa est? Aut quid Unigenitum adegit, ut istiusmodi ser- mone utatur? Ut omnes, inquit, honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Nam si omnia est quæcunque Pater, quod ad dignitatem Deo convenientem spectat, quomodo non decebit iisdem honoribus eum coronari, cui nihil ad identitatem D Joan. Supra, v, 19. ibid. 21. cs ibid. 22.

οὖν ἄρα πάλιν καὶ πρὸς τοῦτό φασιν οἱ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, ὡς ὁ προφήτης φησίν Ησαΐας; Εἰ διὰ τὸ λέγεσθαι, φησίν· ο Ἵνα πάντα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὰ τιμῶσι τὸν Πατέρα, ο νομίζετε χρῆναι τὸν Υἱὸν ἰσομέτροις τῷ Πατρὶ κατασεμνύνειν τιμαῖς, ἀγνοεῖτε τῆς ἀληθείας μακράν που βαδίζοντες. Οὐ γὰρ πάντως τὸ καθώς ο ισότητα πραγμάτων εισφέρει, καθ' ὧν ἂν φαίνοιτο τεθὲν, ὁμοίωσιν δέ τινα χαρα κτηρίζει πολλάκις, οἷον, φησὶν, ὁ Σωτήρ που συμ βουλεύει, λέγων· « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστίν. ο 'Αρ' οὖν ἐσόμεθα φιλοικτίρμονες οὕτως, ὡς ὁ Πατήρ, διὰ τὸ ο καθώς; » Καὶ πάλιν ὁ Χριστὸς λέγει πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν· « Ηγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. » 'Αλλ' οὐχ οὕτω δε σομεν ἡγαπῆσθαι τοὺς μαθητάς, ὡς τὸν Υἱὸν πάλιν, διὰ τὸ « καθώς. » Τί οὖν εὑρεσιλογεῖς, καὶ ἀποβιάζῃ τὴν λέξιν εἰς δυσφημίαν, οὐδεμίαν τοῖς ἀκροωμένοις ἀνάγκην εἰσφέρουσαν, εἰς τὸ χρῆναι τιμᾶν τὸν Υἱόν, ἐν ἴσῳ μέτρῳ τῷ φύσαντι ; Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρ' ἡμῶν ; Πικροῖς μὲν ἡμῶν καθυλακτοῦσι λόγοις οἱ θεομάχοι, ἀλλ' ἔξω τοὺς κύνας, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἔξω τοὺς κακοὺς ἐργάτας, ἔξω τῆς ὀρθῆς πίστεως τὴν κατατομήν· ἡμεῖς γάρ ἐσμεν ἀληθείας υἱοὶ, καὶ τέκνα φωτός. Διάτοι τοῦτο τὸν Μονογενῆ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνδοξάζομεν, οὐ κατά τινα διαφορὰν, ἀλλ᾽ ἐν ἰσότητι τιμῆς τε καὶ δόξης, ὡς Θεὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτός, καὶ ζωὴν ἐκ ζωῆς. Καὶ περιεργάζε σθαι μὲν τὸ πίστει παραδεκτόν, ὡς ἐπὶ πλεῖστον οὐκ ἀσφαλές· βασανιστέον δ' οὖν ὅμως καὶ τοῦ ο καθὼς κ τὴν δύναμιν, ἵνα μὴ μέγα φρονῶσιν ἐφ' ἑαυτοῖς οἱ δι' ἐναντίας. Οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τῶν ἀνομοίων κατὰ τὴν φύσιν ὅτε τάττεται τὸ ο καθὼς, ο οὐ πάντως ἀπαράλλακτον ἡμῖν εἰσφέρει την ισότητα, ὁμοιότητα δὲ μᾶλλον καὶ εἰκονισμόν, ὡς καὶ αὐτοὶ προλαβόντες ώμολογήκατε. Ἐπὶ δὲ τῶν ἀλλήλοις κατὰ πάντα προσεοικότων είπερ ὁρῶτο τεθὲν, καὶ ἰσότητα τὴν ἐν πᾶσι καὶ ὁμοιότητα δηλοί, καὶ εἴ τι τούτοις ἕτερον ἰσοδυνα μον εὑρίσκεται. υἷόν τί φημι · Λαμπρὸς μὲν ὁ κατ' οὐρανόν ἐστιν ἥλιος, λαμπρὸς δὲ ὁμοίως καὶ ὁ γῆθεν ἄργυρος, ἀλλ' ἡ μὲν φύσις τῶν εἰρημένων διάφορος. Νοείσθω δέ τις τυχὸν τῶν ἐπὶ γῆς πλουσίων, τοῖς κατ' οἶκον οἰκέταις, Λαμπέτω, λέγων, ὁ ἄργυρος, καθώς καὶ ὁ ἥλιος· ἐν τούτῳ δὴ μάλα δικαίως οὐκ εἰς τὴν ἴσην ἀναβαίνειν λαμπρότητα τῷ ἡλίῳ τὴν ἐκ γῆς ὕλην φαμὲν, ἀλλ᾽ εἰς ὁμοίωσίν τινα καὶ ἐμφέρειαν, καὶ εἰ φέροιτο κατ' αὐτοῦ τὸ καθώς. • Πέτρου δὲ, καὶ Ἰωάννου τυχὸν τῶν ἁγίων μαθητῶν παρενεχθέν των εἰς μέσον, οἳ καὶ τῷ τῆς φύσεως λόγῳ, καὶ τῇ εἰς Θεὸν εὐσεβείᾳ τῆς πρὸς ἀλλήλους ἀκριβούς ὁμοιό- τῆτος οὐκ ἀπολιμπάνονται, τετάχθω τὸ ο καθὼς, ο λέγοντός τινος περὶ αὐτῶν, ὡς ἐν ὑποκειμένῳ· Τιμά σθω παρὰ πάντων Ἰωάννης, καθὼς καὶ ὁ Πέτρος ἆρα τὸ ο καθὼς ο ἀτονήσει πάλιν εἰς τὸ μὴ δεῖν ἐπ' ἀμφοῖν τὴν ἴσην ἄγεσθαι τιμήν ; Ἀλλ᾿ οὐκ ἄν, οἶ- ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A substantiæ deest ? Quid igitur ad hae respondent Imo Mich. 11, 9. B C rursum qui omnia recta pervertunt, ut ait Isaias propheta “? Si ex eo quod scriptum est, inquiunt : • Ut honorificent Filium, sicut honorificant Pa- trem, existimatis Filium æqualibus cum Patre honoribus esse decorandum, nescitis a veritato longe vos abesse. Non enim sane dictio ista, e sic- ut, › æqualitatem earum rerum de quibus dicitur significat, sed quamdam similitudinem potius indicat, quomodo Salvator, inquiunt, alicubi con- sulit, dicens : « Estote misericordes, sicut et Pater vester ille cœlestis cst *.› An ergo misericordiæ amantes erimus, perinde atque Pater, propter di- ctionem illam, e sicut ?, Item, Christus ad suum Patrem de discipulis ait : ‹ Dilexisti eos, sicut et me dilexisti ”. » At nequaquanı concedemus dilectos esse discipulos perinde ac Filium propter di- ctionem illam, ‹ sicut., Quid ergo frustra te angis, et dictionem vi detorques in blasphemiam, quæ nullam auditoribus necessitatem affert Filii æqualiter cum Patre honorandi! Quid igitur his reponimus ? Acerbis quidem in nos latrant Dei hostes sermonibus: sed foras canes, ut Paulus ait ”, foras mali operarii, foras rectæ fidei depra- valio : nos enim veritatis filii sumus, et lucis pro- les. Idcirco Unigenitum una cum Deo et Patre conglorificamus, non secundum ullam differentiam- sed æqualitate honoris et gloriæ, ut Deum de Deo, et lumen de lumine, et vitam ex vita. Et certe cu- riosius scrutari quod fide suscipitur ut plurimum tutum non est; verumtamen examinanda nobis est vis illius dictionis « sicut, , ne adversarii ni- mios sibi spiritus assumant. Igitur, cum illa dictio, t sicut, de natura di- versis efertur, tunc non omnimodam æqualitatem, sed similitudinem potius et imaginem significat, ut et ipsi prius confessi estis. Quod si de iis posita videatur quæ omnimodam inter se similitudinem habent, et æqualitatem in omnibus, et similitudi- nem significat, et si quid his aliud cujusdam virtutis reperitur. Exempli gratia : sol in caelo nitet, et argentum de terra similiter: sed inter se natura discrepant. Fingamus autem aliquem divitem suis domesticis forsan dicere: Fulgeat argentum sicut D sol ; jure quidem tum dicemus materiam terre- strem ad æqualem cum sole splendorem non acce- dere, sed ad similitudinem quandam et eligien, etiamsi de ipso efferatur illa dictio, ‹ sicut. » De Petro vero et Joanne sanctis discipulis, qui cum naturæ ratione, tum pietate in Deum perfectam inter se similitudinem habent, efferatur illa dictio, ‹ sicut, › et dicat quispiam, exempli causa: flo- noretur ab omnibus Joannes sicut et Petrus; an illa dictio, ‹ sicut, neutiquam significabit æqua- lem utrique esse tribuendum honorem ? Sel nemo, ut reor, istud dixerit: nibil enim videbit quod prohibeat si ratio significationis spectetur. Luc. vi, 36. Joan. xvII, 23. Philipp. 111, 2; Apoc. xx11, 15.

οὖν ἄρα πάλιν καὶ πρὸς τοῦτό φασιν οἱ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, ὡς ὁ προφήτης φησίν Ησαΐας; Εἰ διὰ τὸ λέγεσθαι, φησίν· ο Ἵνα πάντα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὰ τιμῶσι τὸν Πατέρα, ο νομίζετε χρῆναι τὸν Υἱὸν ἰσομέτροις τῷ Πατρὶ κατασεμνύνειν τιμαῖς, ἀγνοεῖτε τῆς ἀληθείας μακράν που βαδίζοντες. Οὐ γὰρ πάντως τὸ καθώς ο ισότητα πραγμάτων εισφέρει, καθ' ὧν ἂν φαίνοιτο τεθὲν, ὁμοίωσιν δέ τινα χαρα κτηρίζει πολλάκις, οἷον, φησὶν, ὁ Σωτήρ που συμ βουλεύει, λέγων· « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστίν. ο 'Αρ' οὖν ἐσόμεθα φιλοικτίρμονες οὕτως, ὡς ὁ Πατήρ, διὰ τὸ ο καθώς; » Καὶ πάλιν ὁ Χριστὸς λέγει πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν· « Ηγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. » 'Αλλ' οὐχ οὕτω δε σομεν ἡγαπῆσθαι τοὺς μαθητάς, ὡς τὸν Υἱὸν πάλιν, διὰ τὸ « καθώς. » Τί οὖν εὑρεσιλογεῖς, καὶ ἀποβιάζῃ τὴν λέξιν εἰς δυσφημίαν, οὐδεμίαν τοῖς ἀκροωμένοις ἀνάγκην εἰσφέρουσαν, εἰς τὸ χρῆναι τιμᾶν τὸν Υἱόν, ἐν ἴσῳ μέτρῳ τῷ φύσαντι ; Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρ' ἡμῶν ; Πικροῖς μὲν ἡμῶν καθυλακτοῦσι λόγοις οἱ θεομάχοι, ἀλλ' ἔξω τοὺς κύνας, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἔξω τοὺς κακοὺς ἐργάτας, ἔξω τῆς ὀρθῆς πίστεως τὴν κατατομήν· ἡμεῖς γάρ ἐσμεν ἀληθείας υἱοὶ, καὶ τέκνα φωτός. Διάτοι τοῦτο τὸν Μονογενῆ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνδοξάζομεν, οὐ κατά τινα διαφορὰν, ἀλλ᾽ ἐν ἰσότητι τιμῆς τε καὶ δόξης, ὡς Θεὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτός, καὶ ζωὴν ἐκ ζωῆς. Καὶ περιεργάζε σθαι μὲν τὸ πίστει παραδεκτόν, ὡς ἐπὶ πλεῖστον οὐκ ἀσφαλές· βασανιστέον δ' οὖν ὅμως καὶ τοῦ ο καθὼς κ τὴν δύναμιν, ἵνα μὴ μέγα φρονῶσιν ἐφ' ἑαυτοῖς οἱ δι' ἐναντίας. Οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τῶν ἀνομοίων κατὰ τὴν φύσιν ὅτε τάττεται τὸ ο καθὼς, ο οὐ πάντως ἀπαράλλακτον ἡμῖν εἰσφέρει την ισότητα, ὁμοιότητα δὲ μᾶλλον καὶ εἰκονισμόν, ὡς καὶ αὐτοὶ προλαβόντες ώμολογήκατε. Ἐπὶ δὲ τῶν ἀλλήλοις κατὰ πάντα προσεοικότων είπερ ὁρῶτο τεθὲν, καὶ ἰσότητα τὴν ἐν πᾶσι καὶ ὁμοιότητα δηλοί, καὶ εἴ τι τούτοις ἕτερον ἰσοδυνα μον εὑρίσκεται. υἷόν τί φημι · Λαμπρὸς μὲν ὁ κατ' οὐρανόν ἐστιν ἥλιος, λαμπρὸς δὲ ὁμοίως καὶ ὁ γῆθεν ἄργυρος, ἀλλ' ἡ μὲν φύσις τῶν εἰρημένων διάφορος. Νοείσθω δέ τις τυχὸν τῶν ἐπὶ γῆς πλουσίων, τοῖς κατ' οἶκον οἰκέταις, Λαμπέτω, λέγων, ὁ ἄργυρος, καθώς καὶ ὁ ἥλιος· ἐν τούτῳ δὴ μάλα δικαίως οὐκ εἰς τὴν ἴσην ἀναβαίνειν λαμπρότητα τῷ ἡλίῳ τὴν ἐκ γῆς ὕλην φαμὲν, ἀλλ᾽ εἰς ὁμοίωσίν τινα καὶ ἐμφέρειαν, καὶ εἰ φέροιτο κατ' αὐτοῦ τὸ καθώς. • Πέτρου δὲ, καὶ Ἰωάννου τυχὸν τῶν ἁγίων μαθητῶν παρενεχθέν των εἰς μέσον, οἳ καὶ τῷ τῆς φύσεως λόγῳ, καὶ τῇ εἰς Θεὸν εὐσεβείᾳ τῆς πρὸς ἀλλήλους ἀκριβούς ὁμοιό- τῆτος οὐκ ἀπολιμπάνονται, τετάχθω τὸ ο καθὼς, ο λέγοντός τινος περὶ αὐτῶν, ὡς ἐν ὑποκειμένῳ· Τιμά σθω παρὰ πάντων Ἰωάννης, καθὼς καὶ ὁ Πέτρος ἆρα τὸ ο καθὼς ο ἀτονήσει πάλιν εἰς τὸ μὴ δεῖν ἐπ' ἀμφοῖν τὴν ἴσην ἄγεσθαι τιμήν ; Ἀλλ᾿ οὐκ ἄν, οἶ- ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A substantiæ deest ? Quid igitur ad hae respondent Imo Mich. 11, 9. B C rursum qui omnia recta pervertunt, ut ait Isaias propheta “? Si ex eo quod scriptum est, inquiunt : • Ut honorificent Filium, sicut honorificant Pa- trem, existimatis Filium æqualibus cum Patre honoribus esse decorandum, nescitis a veritato longe vos abesse. Non enim sane dictio ista, e sic- ut, › æqualitatem earum rerum de quibus dicitur significat, sed quamdam similitudinem potius indicat, quomodo Salvator, inquiunt, alicubi con- sulit, dicens : « Estote misericordes, sicut et Pater vester ille cœlestis cst *.› An ergo misericordiæ amantes erimus, perinde atque Pater, propter di- ctionem illam, e sicut ?, Item, Christus ad suum Patrem de discipulis ait : ‹ Dilexisti eos, sicut et me dilexisti ”. » At nequaquanı concedemus dilectos esse discipulos perinde ac Filium propter di- ctionem illam, ‹ sicut., Quid ergo frustra te angis, et dictionem vi detorques in blasphemiam, quæ nullam auditoribus necessitatem affert Filii æqualiter cum Patre honorandi! Quid igitur his reponimus ? Acerbis quidem in nos latrant Dei hostes sermonibus: sed foras canes, ut Paulus ait ”, foras mali operarii, foras rectæ fidei depra- valio : nos enim veritatis filii sumus, et lucis pro- les. Idcirco Unigenitum una cum Deo et Patre conglorificamus, non secundum ullam differentiam- sed æqualitate honoris et gloriæ, ut Deum de Deo, et lumen de lumine, et vitam ex vita. Et certe cu- riosius scrutari quod fide suscipitur ut plurimum tutum non est; verumtamen examinanda nobis est vis illius dictionis « sicut, , ne adversarii ni- mios sibi spiritus assumant. Igitur, cum illa dictio, t sicut, de natura di- versis efertur, tunc non omnimodam æqualitatem, sed similitudinem potius et imaginem significat, ut et ipsi prius confessi estis. Quod si de iis posita videatur quæ omnimodam inter se similitudinem habent, et æqualitatem in omnibus, et similitudi- nem significat, et si quid his aliud cujusdam virtutis reperitur. Exempli gratia : sol in caelo nitet, et argentum de terra similiter: sed inter se natura discrepant. Fingamus autem aliquem divitem suis domesticis forsan dicere: Fulgeat argentum sicut D sol ; jure quidem tum dicemus materiam terre- strem ad æqualem cum sole splendorem non acce- dere, sed ad similitudinem quandam et eligien, etiamsi de ipso efferatur illa dictio, ‹ sicut. » De Petro vero et Joanne sanctis discipulis, qui cum naturæ ratione, tum pietate in Deum perfectam inter se similitudinem habent, efferatur illa dictio, ‹ sicut, › et dicat quispiam, exempli causa: flo- noretur ab omnibus Joannes sicut et Petrus; an illa dictio, ‹ sicut, neutiquam significabit æqua- lem utrique esse tribuendum honorem ? Sel nemo, ut reor, istud dixerit: nibil enim videbit quod prohibeat si ratio significationis spectetur. Luc. vi, 36. Joan. xvII, 23. Philipp. 111, 2; Apoc. xx11, 15.

οὖν ἄρα πάλιν καὶ πρὸς τοῦτό φασιν οἱ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, ὡς ὁ προφήτης φησίν Ησαΐας; Εἰ διὰ τὸ λέγεσθαι, φησίν· ο Ἵνα πάντα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὰ τιμῶσι τὸν Πατέρα, ο νομίζετε χρῆναι τὸν Υἱὸν ἰσομέτροις τῷ Πατρὶ κατασεμνύνειν τιμαῖς, ἀγνοεῖτε τῆς ἀληθείας μακράν που βαδίζοντες. Οὐ γὰρ πάντως τὸ καθώς ο ισότητα πραγμάτων εισφέρει, καθ' ὧν ἂν φαίνοιτο τεθὲν, ὁμοίωσιν δέ τινα χαρα κτηρίζει πολλάκις, οἷον, φησὶν, ὁ Σωτήρ που συμ βουλεύει, λέγων· « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστίν. ο 'Αρ' οὖν ἐσόμεθα φιλοικτίρμονες οὕτως, ὡς ὁ Πατήρ, διὰ τὸ ο καθώς; » Καὶ πάλιν ὁ Χριστὸς λέγει πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα περὶ τῶν μαθητῶν· « Ηγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. » 'Αλλ' οὐχ οὕτω δε σομεν ἡγαπῆσθαι τοὺς μαθητάς, ὡς τὸν Υἱὸν πάλιν, διὰ τὸ « καθώς. » Τί οὖν εὑρεσιλογεῖς, καὶ ἀποβιάζῃ τὴν λέξιν εἰς δυσφημίαν, οὐδεμίαν τοῖς ἀκροωμένοις ἀνάγκην εἰσφέρουσαν, εἰς τὸ χρῆναι τιμᾶν τὸν Υἱόν, ἐν ἴσῳ μέτρῳ τῷ φύσαντι ; Τί οὖν πρὸς ταῦτα καὶ παρ' ἡμῶν ; Πικροῖς μὲν ἡμῶν καθυλακτοῦσι λόγοις οἱ θεομάχοι, ἀλλ' ἔξω τοὺς κύνας, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἔξω τοὺς κακοὺς ἐργάτας, ἔξω τῆς ὀρθῆς πίστεως τὴν κατατομήν· ἡμεῖς γάρ ἐσμεν ἀληθείας υἱοὶ, καὶ τέκνα φωτός. Διάτοι τοῦτο τὸν Μονογενῆ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνδοξάζομεν, οὐ κατά τινα διαφορὰν, ἀλλ᾽ ἐν ἰσότητι τιμῆς τε καὶ δόξης, ὡς Θεὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτός, καὶ ζωὴν ἐκ ζωῆς. Καὶ περιεργάζε σθαι μὲν τὸ πίστει παραδεκτόν, ὡς ἐπὶ πλεῖστον οὐκ ἀσφαλές· βασανιστέον δ' οὖν ὅμως καὶ τοῦ ο καθὼς κ τὴν δύναμιν, ἵνα μὴ μέγα φρονῶσιν ἐφ' ἑαυτοῖς οἱ δι' ἐναντίας. Οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τῶν ἀνομοίων κατὰ τὴν φύσιν ὅτε τάττεται τὸ ο καθὼς, ο οὐ πάντως ἀπαράλλακτον ἡμῖν εἰσφέρει την ισότητα, ὁμοιότητα δὲ μᾶλλον καὶ εἰκονισμόν, ὡς καὶ αὐτοὶ προλαβόντες ώμολογήκατε. Ἐπὶ δὲ τῶν ἀλλήλοις κατὰ πάντα προσεοικότων είπερ ὁρῶτο τεθὲν, καὶ ἰσότητα τὴν ἐν πᾶσι καὶ ὁμοιότητα δηλοί, καὶ εἴ τι τούτοις ἕτερον ἰσοδυνα μον εὑρίσκεται. υἷόν τί φημι · Λαμπρὸς μὲν ὁ κατ' οὐρανόν ἐστιν ἥλιος, λαμπρὸς δὲ ὁμοίως καὶ ὁ γῆθεν ἄργυρος, ἀλλ' ἡ μὲν φύσις τῶν εἰρημένων διάφορος. Νοείσθω δέ τις τυχὸν τῶν ἐπὶ γῆς πλουσίων, τοῖς κατ' οἶκον οἰκέταις, Λαμπέτω, λέγων, ὁ ἄργυρος, καθώς καὶ ὁ ἥλιος· ἐν τούτῳ δὴ μάλα δικαίως οὐκ εἰς τὴν ἴσην ἀναβαίνειν λαμπρότητα τῷ ἡλίῳ τὴν ἐκ γῆς ὕλην φαμὲν, ἀλλ᾽ εἰς ὁμοίωσίν τινα καὶ ἐμφέρειαν, καὶ εἰ φέροιτο κατ' αὐτοῦ τὸ καθώς. • Πέτρου δὲ, καὶ Ἰωάννου τυχὸν τῶν ἁγίων μαθητῶν παρενεχθέν των εἰς μέσον, οἳ καὶ τῷ τῆς φύσεως λόγῳ, καὶ τῇ εἰς Θεὸν εὐσεβείᾳ τῆς πρὸς ἀλλήλους ἀκριβούς ὁμοιό- τῆτος οὐκ ἀπολιμπάνονται, τετάχθω τὸ ο καθὼς, ο λέγοντός τινος περὶ αὐτῶν, ὡς ἐν ὑποκειμένῳ· Τιμά σθω παρὰ πάντων Ἰωάννης, καθὼς καὶ ὁ Πέτρος ἆρα τὸ ο καθὼς ο ἀτονήσει πάλιν εἰς τὸ μὴ δεῖν ἐπ' ἀμφοῖν τὴν ἴσην ἄγεσθαι τιμήν ; Ἀλλ᾿ οὐκ ἄν, οἶ- ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A substantiæ deest ? Quid igitur ad hae respondent Imo Mich. 11, 9. B C rursum qui omnia recta pervertunt, ut ait Isaias propheta “? Si ex eo quod scriptum est, inquiunt : • Ut honorificent Filium, sicut honorificant Pa- trem, existimatis Filium æqualibus cum Patre honoribus esse decorandum, nescitis a veritato longe vos abesse. Non enim sane dictio ista, e sic- ut, › æqualitatem earum rerum de quibus dicitur significat, sed quamdam similitudinem potius indicat, quomodo Salvator, inquiunt, alicubi con- sulit, dicens : « Estote misericordes, sicut et Pater vester ille cœlestis cst *.› An ergo misericordiæ amantes erimus, perinde atque Pater, propter di- ctionem illam, e sicut ?, Item, Christus ad suum Patrem de discipulis ait : ‹ Dilexisti eos, sicut et me dilexisti ”. » At nequaquanı concedemus dilectos esse discipulos perinde ac Filium propter di- ctionem illam, ‹ sicut., Quid ergo frustra te angis, et dictionem vi detorques in blasphemiam, quæ nullam auditoribus necessitatem affert Filii æqualiter cum Patre honorandi! Quid igitur his reponimus ? Acerbis quidem in nos latrant Dei hostes sermonibus: sed foras canes, ut Paulus ait ”, foras mali operarii, foras rectæ fidei depra- valio : nos enim veritatis filii sumus, et lucis pro- les. Idcirco Unigenitum una cum Deo et Patre conglorificamus, non secundum ullam differentiam- sed æqualitate honoris et gloriæ, ut Deum de Deo, et lumen de lumine, et vitam ex vita. Et certe cu- riosius scrutari quod fide suscipitur ut plurimum tutum non est; verumtamen examinanda nobis est vis illius dictionis « sicut, , ne adversarii ni- mios sibi spiritus assumant. Igitur, cum illa dictio, t sicut, de natura di- versis efertur, tunc non omnimodam æqualitatem, sed similitudinem potius et imaginem significat, ut et ipsi prius confessi estis. Quod si de iis posita videatur quæ omnimodam inter se similitudinem habent, et æqualitatem in omnibus, et similitudi- nem significat, et si quid his aliud cujusdam virtutis reperitur. Exempli gratia : sol in caelo nitet, et argentum de terra similiter: sed inter se natura discrepant. Fingamus autem aliquem divitem suis domesticis forsan dicere: Fulgeat argentum sicut D sol ; jure quidem tum dicemus materiam terre- strem ad æqualem cum sole splendorem non acce- dere, sed ad similitudinem quandam et eligien, etiamsi de ipso efferatur illa dictio, ‹ sicut. » De Petro vero et Joanne sanctis discipulis, qui cum naturæ ratione, tum pietate in Deum perfectam inter se similitudinem habent, efferatur illa dictio, ‹ sicut, › et dicat quispiam, exempli causa: flo- noretur ab omnibus Joannes sicut et Petrus; an illa dictio, ‹ sicut, neutiquam significabit æqua- lem utrique esse tribuendum honorem ? Sel nemo, ut reor, istud dixerit: nibil enim videbit quod prohibeat si ratio significationis spectetur. Luc. vi, 36. Joan. xvII, 23. Philipp. 111, 2; Apoc. xx11, 15.

ο Α μαι, τὶς τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ· θεωρήσει γὰρ δὴ τὸ κωλύον οὐδὲν κατ' αὐτὴν τοῦ νοήματος τὴν ἀνα- λογίαν. Ὅταν ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς φέρηται τὸ « και θώς, ο διὰ ποίαν αἰτίαν ἀποναρκήσομεν ισομέ- τροις ἄμφω καταστέφειν τι μαῖς; Προανασκεψάμενος γὰρ ὡς Θεὸς τὰ ἐσόμενα, καὶ τὴν βάσκανον τῆς σῆς ἀμαθίας περιαθρήσας ἀντιλογίαν, οὐ γυμνὸν εὐ- θύς, οὐδὲ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἔρημον ἐπικουρίας, τὸ ο καθὼς ἡ εἰσενήνοχεν, ἀλλὰ ταῖς μὲν καθηκού σαις προοχυρώσας πληροφορίαις, προαποδείξας δὲ ὅτι καὶ Θεὸς ὑπάρχοι κατὰ φύσιν · ἴδιον γὰρ ἐπαι· εἶτο Πατέρα τὸν Θεόν· προκατασκευάσας δὲ πάλιν, ὅτι καὶ Θεὸς δημιουργὸς καὶ ζῶν κατ' ἀλήθειάν ἐστι, καὶ ὅλως, ἵν' οὕτως εἴπω, τοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐπαγλαϊζόμενον ιδιώμασι προεισενεγκών, εὐκαίρως ἐπάγει λοιπόν· «Ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Εἶτα τί τὸ ἀντιστατοῦν ἀνα- φανεῖται λοιπόν; τί δὲ τὸ κωλύον ἐστὶ τὸν, περ οὐσιωδῶς ἐνυπάρχει τὰ τοῦ γεννήσαντος ἴδια καὶ ἐξαίρετα, πρὸς τὸ ἴσον τῆς τιμῆς ἀναβαίνειν μέτρον ; Αὐτὴν γὰρ ἤδη τιμῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀλωσόμεθα φύσιν, καλῶς ἐν Υἱῷ διαλάμπουσαν. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν ἐφεξῆς· . Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. » Αναβήσε ται γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἕτερόν τινα μᾶλλον τῆς εἰς Υἱὸν ἀτιμίας τὸ ἔγκλημα, καὶ τῆς δυσφημίας ή δύναμις, ἢ εἰς αὐτὸν ἀληθέστερον τὸν Πατέρα, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τῆς οἰκείας φύσεως ἀνέντα τὸν Υἱὸν, εἰ καὶ συνυπάρχων ἀϊδίως αὐτῷ διὰ πάσης ὁρᾶται τῆς ἁγίας Γραφῆς. Ἀλλὰ καὶ, φησὶν ὁ δι᾿ ἐναντίας, ἡ κέτω τῆς εἰς Υἱὸν ἀτιμίας τὸ ἔγκλημα πρὸς ὅπερ ἂν βού λοιο, μᾶλλον δὲ εἰς αὐτὸν. ἀφικνείσθω τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. 'Αγανακτήσει γὰρ δὴ καὶ μάλα εἰκότως, ἀλλ' οὐχὶ πάντως, ὡς τῆς αὐτῆς φύσεως υβρισμένης ἐν Υἱῷ, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν φιλοτεχνηθέντα λόγου ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐστὶν εἰκὼν αὐτοῦ καὶ χαρακτήρ, ώς πρὸς τὴν θείαν τε καὶ ἄῤῥητον αὐτοῦ φύσιν ἄριστα μεμορφωμένος, χαλεπαίνει μὲν ευλόγως, ἀνοίσει δὲ πάντως εἰς ἑαυτὸν τὸ ἀδίκημα. Καὶ γὰρ ἦν ὄντως τῶν ἀτοπωτάτων, τὸν τοῖς θείοις χαρακτήρσιν ἐμ παροινήσαντα, μὴ οὐχὶ πάντως τῆς εἰς ἀρχέτυπον ἁμαρτίας ἀποτιννύναι δίκας. Ωσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ ὁ ταῖς εἰκόσι τῶν ἐπὶ γῆς βασιλέων ἐμπαροινή σας, ὡς εἰς αὐτὸν ἤδη πεπλημμεληκὼς τὸν κρατ τοῦντα κολάζεται. Ωρισμένον δέ τι τοιοῦτον πα- ρὰ Θεοῦ καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν εὑρήσομεν. . Ο γὰρ ἐκχέων, φησίν, αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθήσεται· ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. » Ορᾷς οὖν, φησίν, ἤδη διὰ τούτου, καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι τῆς εἰκόνος ἀδικουμένης, καλ οὐχὶ πάντως τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως, ἀγανακτεῖν οἴεται δεῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Οὐκοῦν κατὰ τοῦτον νοείσθω τε καὶ ἐσχηματίσθω τὸν τρόπον τὸ εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ· « Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ. » "Αρ' οὖν ἔξω κείσεται μεθ' ἡμῶν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονογενής; Πῶς οὖν ἔτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν, εἴπερ ὅλως ἐξώλισθε τῶν τῆς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B Cum ergo de Filio et Patre dictio illa, c sicut, efferatur, quam ob causam æqualibus ambos hono- ribus ornare cunctabimur ? Nam futura prævidens ut Deus, et malignam tuæ imperitiæ contradictio- nem non ignorans, non nudam statim, neque con- venienti sibi præsidio destitutam dictionem illam, ‹ sicut, › intulit, sed eam idoneis firmatam pro- bationibus; et cum prius ostenderit se quoque Deum esse secundum naturam (suum enim facie- bat Patrem Deum), afirmaveritque se et Deum opificem, et viventem revera esse, atque, ut ita di- cam, Dei ac Patris proprietatibus conspicuum, opportune tandem infert: • Ut omnes honori- ficent Filium, sicut honorificant Patrem. » Quid autem nunc adversari videtur? At quid pro- hibebit quominus is, cui substantialiter iusunt quæcunque Patris peculiaria et eximia sunt, ad æqualem bonoris ascendat mensuram ? Ipsam quippe Dei ac Patris honorare naturam compe- riemur in Filio egregie relucentem. Idcirco enim subjicit : • Qui non honorificat Filium, non hono- rilical Patrem, qui misit illum. » Filii enim con- temptus aut blasphemiæ vis et ratio ad alium non pertinebit, quam ad ipsum Patrem, qui a sua natura tanquam a fonte Filium edidit, licet ei ab æterno coexsistens ubique in Scriptura sacra prædicetur. Sed esto, inquit adversarius, contem- ptus Filii quo velis pertineat, imo vero ad ipsum Deum ac Patrem pertingat. Indignatur enim jure merito, non tamen quasi eadem natura lædatur in Filio, ut modo disseruimus; sed quoniam est imago ejus et character, ad divinam et ineffabilem ejus naturam optime formatus, jure quidem indignatur, et in se omnino injuriam refert. Absurdissimum quippe esset eum, qui divinis characteribus in- sultat, peccati in archetypum admissi pœnas non luere. Quemadmodum nempe, si quis terrenorum regum imagines ludibrio habuerit, non aliter quam si in regem ipsum peccaverit punitur. Tale vero quiddam a Deo quoque de nobis statutum compe- riemus. Qui enim sanguinem hominis, inquit, effuderit, pro sanguine ejus efundetur, quia in imagine Dei feci hominem ". › Vides igitur ex hoc, inquit, manifeste Deum ac Patrem existimare indignari debere læsa imagine, non autem divina sua natura. Hoc itaque modo expo- nendum est illud quod dictum est a Christo : e Qui non honorificat Filium, neque Patrem honorificat. › An igitur a Patris substantia alienus erit nobiscum Unigenitus ? Quomodo ergo jam secundum natu- ram Deus est, si de rationibus deitatis excidit, in propria quadam et alia quam in qua Pater est, natura constitutus ? Iniqui vero sumus scilicet, qui in unam deitatis rationem sanctæ Trinitatis unio- nem adducimus. Adorare quippe nos oporteret Patrem, ut Deum: gloriam autem quamdanı pecu- liarem ac propriam Filio ac Spiritui tribuere, in 4. 6. Cor. 19, Gen. 1*, . C " D

ο Α μαι, τὶς τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ· θεωρήσει γὰρ δὴ τὸ κωλύον οὐδὲν κατ' αὐτὴν τοῦ νοήματος τὴν ἀνα- λογίαν. Ὅταν ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς φέρηται τὸ « και θώς, ο διὰ ποίαν αἰτίαν ἀποναρκήσομεν ισομέ- τροις ἄμφω καταστέφειν τι μαῖς; Προανασκεψάμενος γὰρ ὡς Θεὸς τὰ ἐσόμενα, καὶ τὴν βάσκανον τῆς σῆς ἀμαθίας περιαθρήσας ἀντιλογίαν, οὐ γυμνὸν εὐ- θύς, οὐδὲ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἔρημον ἐπικουρίας, τὸ ο καθὼς ἡ εἰσενήνοχεν, ἀλλὰ ταῖς μὲν καθηκού σαις προοχυρώσας πληροφορίαις, προαποδείξας δὲ ὅτι καὶ Θεὸς ὑπάρχοι κατὰ φύσιν · ἴδιον γὰρ ἐπαι· εἶτο Πατέρα τὸν Θεόν· προκατασκευάσας δὲ πάλιν, ὅτι καὶ Θεὸς δημιουργὸς καὶ ζῶν κατ' ἀλήθειάν ἐστι, καὶ ὅλως, ἵν' οὕτως εἴπω, τοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐπαγλαϊζόμενον ιδιώμασι προεισενεγκών, εὐκαίρως ἐπάγει λοιπόν· «Ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Εἶτα τί τὸ ἀντιστατοῦν ἀνα- φανεῖται λοιπόν; τί δὲ τὸ κωλύον ἐστὶ τὸν, περ οὐσιωδῶς ἐνυπάρχει τὰ τοῦ γεννήσαντος ἴδια καὶ ἐξαίρετα, πρὸς τὸ ἴσον τῆς τιμῆς ἀναβαίνειν μέτρον ; Αὐτὴν γὰρ ἤδη τιμῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀλωσόμεθα φύσιν, καλῶς ἐν Υἱῷ διαλάμπουσαν. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν ἐφεξῆς· . Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. » Αναβήσε ται γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἕτερόν τινα μᾶλλον τῆς εἰς Υἱὸν ἀτιμίας τὸ ἔγκλημα, καὶ τῆς δυσφημίας ή δύναμις, ἢ εἰς αὐτὸν ἀληθέστερον τὸν Πατέρα, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τῆς οἰκείας φύσεως ἀνέντα τὸν Υἱὸν, εἰ καὶ συνυπάρχων ἀϊδίως αὐτῷ διὰ πάσης ὁρᾶται τῆς ἁγίας Γραφῆς. Ἀλλὰ καὶ, φησὶν ὁ δι᾿ ἐναντίας, ἡ κέτω τῆς εἰς Υἱὸν ἀτιμίας τὸ ἔγκλημα πρὸς ὅπερ ἂν βού λοιο, μᾶλλον δὲ εἰς αὐτὸν. ἀφικνείσθω τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. 'Αγανακτήσει γὰρ δὴ καὶ μάλα εἰκότως, ἀλλ' οὐχὶ πάντως, ὡς τῆς αὐτῆς φύσεως υβρισμένης ἐν Υἱῷ, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν φιλοτεχνηθέντα λόγου ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐστὶν εἰκὼν αὐτοῦ καὶ χαρακτήρ, ώς πρὸς τὴν θείαν τε καὶ ἄῤῥητον αὐτοῦ φύσιν ἄριστα μεμορφωμένος, χαλεπαίνει μὲν ευλόγως, ἀνοίσει δὲ πάντως εἰς ἑαυτὸν τὸ ἀδίκημα. Καὶ γὰρ ἦν ὄντως τῶν ἀτοπωτάτων, τὸν τοῖς θείοις χαρακτήρσιν ἐμ παροινήσαντα, μὴ οὐχὶ πάντως τῆς εἰς ἀρχέτυπον ἁμαρτίας ἀποτιννύναι δίκας. Ωσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ ὁ ταῖς εἰκόσι τῶν ἐπὶ γῆς βασιλέων ἐμπαροινή σας, ὡς εἰς αὐτὸν ἤδη πεπλημμεληκὼς τὸν κρατ τοῦντα κολάζεται. Ωρισμένον δέ τι τοιοῦτον πα- ρὰ Θεοῦ καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν εὑρήσομεν. . Ο γὰρ ἐκχέων, φησίν, αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθήσεται· ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. » Ορᾷς οὖν, φησίν, ἤδη διὰ τούτου, καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι τῆς εἰκόνος ἀδικουμένης, καλ οὐχὶ πάντως τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως, ἀγανακτεῖν οἴεται δεῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Οὐκοῦν κατὰ τοῦτον νοείσθω τε καὶ ἐσχηματίσθω τὸν τρόπον τὸ εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ· « Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ. » "Αρ' οὖν ἔξω κείσεται μεθ' ἡμῶν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονογενής; Πῶς οὖν ἔτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν, εἴπερ ὅλως ἐξώλισθε τῶν τῆς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B Cum ergo de Filio et Patre dictio illa, c sicut, efferatur, quam ob causam æqualibus ambos hono- ribus ornare cunctabimur ? Nam futura prævidens ut Deus, et malignam tuæ imperitiæ contradictio- nem non ignorans, non nudam statim, neque con- venienti sibi præsidio destitutam dictionem illam, ‹ sicut, › intulit, sed eam idoneis firmatam pro- bationibus; et cum prius ostenderit se quoque Deum esse secundum naturam (suum enim facie- bat Patrem Deum), afirmaveritque se et Deum opificem, et viventem revera esse, atque, ut ita di- cam, Dei ac Patris proprietatibus conspicuum, opportune tandem infert: • Ut omnes honori- ficent Filium, sicut honorificant Patrem. » Quid autem nunc adversari videtur? At quid pro- hibebit quominus is, cui substantialiter iusunt quæcunque Patris peculiaria et eximia sunt, ad æqualem bonoris ascendat mensuram ? Ipsam quippe Dei ac Patris honorare naturam compe- riemur in Filio egregie relucentem. Idcirco enim subjicit : • Qui non honorificat Filium, non hono- rilical Patrem, qui misit illum. » Filii enim con- temptus aut blasphemiæ vis et ratio ad alium non pertinebit, quam ad ipsum Patrem, qui a sua natura tanquam a fonte Filium edidit, licet ei ab æterno coexsistens ubique in Scriptura sacra prædicetur. Sed esto, inquit adversarius, contem- ptus Filii quo velis pertineat, imo vero ad ipsum Deum ac Patrem pertingat. Indignatur enim jure merito, non tamen quasi eadem natura lædatur in Filio, ut modo disseruimus; sed quoniam est imago ejus et character, ad divinam et ineffabilem ejus naturam optime formatus, jure quidem indignatur, et in se omnino injuriam refert. Absurdissimum quippe esset eum, qui divinis characteribus in- sultat, peccati in archetypum admissi pœnas non luere. Quemadmodum nempe, si quis terrenorum regum imagines ludibrio habuerit, non aliter quam si in regem ipsum peccaverit punitur. Tale vero quiddam a Deo quoque de nobis statutum compe- riemus. Qui enim sanguinem hominis, inquit, effuderit, pro sanguine ejus efundetur, quia in imagine Dei feci hominem ". › Vides igitur ex hoc, inquit, manifeste Deum ac Patrem existimare indignari debere læsa imagine, non autem divina sua natura. Hoc itaque modo expo- nendum est illud quod dictum est a Christo : e Qui non honorificat Filium, neque Patrem honorificat. › An igitur a Patris substantia alienus erit nobiscum Unigenitus ? Quomodo ergo jam secundum natu- ram Deus est, si de rationibus deitatis excidit, in propria quadam et alia quam in qua Pater est, natura constitutus ? Iniqui vero sumus scilicet, qui in unam deitatis rationem sanctæ Trinitatis unio- nem adducimus. Adorare quippe nos oporteret Patrem, ut Deum: gloriam autem quamdanı pecu- liarem ac propriam Filio ac Spiritui tribuere, in 4. 6. Cor. 19, Gen. 1*, . C " D

ο Α μαι, τὶς τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ· θεωρήσει γὰρ δὴ τὸ κωλύον οὐδὲν κατ' αὐτὴν τοῦ νοήματος τὴν ἀνα- λογίαν. Ὅταν ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς φέρηται τὸ « και θώς, ο διὰ ποίαν αἰτίαν ἀποναρκήσομεν ισομέ- τροις ἄμφω καταστέφειν τι μαῖς; Προανασκεψάμενος γὰρ ὡς Θεὸς τὰ ἐσόμενα, καὶ τὴν βάσκανον τῆς σῆς ἀμαθίας περιαθρήσας ἀντιλογίαν, οὐ γυμνὸν εὐ- θύς, οὐδὲ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἔρημον ἐπικουρίας, τὸ ο καθὼς ἡ εἰσενήνοχεν, ἀλλὰ ταῖς μὲν καθηκού σαις προοχυρώσας πληροφορίαις, προαποδείξας δὲ ὅτι καὶ Θεὸς ὑπάρχοι κατὰ φύσιν · ἴδιον γὰρ ἐπαι· εἶτο Πατέρα τὸν Θεόν· προκατασκευάσας δὲ πάλιν, ὅτι καὶ Θεὸς δημιουργὸς καὶ ζῶν κατ' ἀλήθειάν ἐστι, καὶ ὅλως, ἵν' οὕτως εἴπω, τοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐπαγλαϊζόμενον ιδιώμασι προεισενεγκών, εὐκαίρως ἐπάγει λοιπόν· «Ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Εἶτα τί τὸ ἀντιστατοῦν ἀνα- φανεῖται λοιπόν; τί δὲ τὸ κωλύον ἐστὶ τὸν, περ οὐσιωδῶς ἐνυπάρχει τὰ τοῦ γεννήσαντος ἴδια καὶ ἐξαίρετα, πρὸς τὸ ἴσον τῆς τιμῆς ἀναβαίνειν μέτρον ; Αὐτὴν γὰρ ἤδη τιμῶντες τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀλωσόμεθα φύσιν, καλῶς ἐν Υἱῷ διαλάμπουσαν. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν ἐφεξῆς· . Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. » Αναβήσε ται γὰρ οὐκ ἐφ᾽ ἕτερόν τινα μᾶλλον τῆς εἰς Υἱὸν ἀτιμίας τὸ ἔγκλημα, καὶ τῆς δυσφημίας ή δύναμις, ἢ εἰς αὐτὸν ἀληθέστερον τὸν Πατέρα, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τῆς οἰκείας φύσεως ἀνέντα τὸν Υἱὸν, εἰ καὶ συνυπάρχων ἀϊδίως αὐτῷ διὰ πάσης ὁρᾶται τῆς ἁγίας Γραφῆς. Ἀλλὰ καὶ, φησὶν ὁ δι᾿ ἐναντίας, ἡ κέτω τῆς εἰς Υἱὸν ἀτιμίας τὸ ἔγκλημα πρὸς ὅπερ ἂν βού λοιο, μᾶλλον δὲ εἰς αὐτὸν. ἀφικνείσθω τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. 'Αγανακτήσει γὰρ δὴ καὶ μάλα εἰκότως, ἀλλ' οὐχὶ πάντως, ὡς τῆς αὐτῆς φύσεως υβρισμένης ἐν Υἱῷ, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν φιλοτεχνηθέντα λόγου ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐστὶν εἰκὼν αὐτοῦ καὶ χαρακτήρ, ώς πρὸς τὴν θείαν τε καὶ ἄῤῥητον αὐτοῦ φύσιν ἄριστα μεμορφωμένος, χαλεπαίνει μὲν ευλόγως, ἀνοίσει δὲ πάντως εἰς ἑαυτὸν τὸ ἀδίκημα. Καὶ γὰρ ἦν ὄντως τῶν ἀτοπωτάτων, τὸν τοῖς θείοις χαρακτήρσιν ἐμ παροινήσαντα, μὴ οὐχὶ πάντως τῆς εἰς ἀρχέτυπον ἁμαρτίας ἀποτιννύναι δίκας. Ωσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ ὁ ταῖς εἰκόσι τῶν ἐπὶ γῆς βασιλέων ἐμπαροινή σας, ὡς εἰς αὐτὸν ἤδη πεπλημμεληκὼς τὸν κρατ τοῦντα κολάζεται. Ωρισμένον δέ τι τοιοῦτον πα- ρὰ Θεοῦ καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν εὑρήσομεν. . Ο γὰρ ἐκχέων, φησίν, αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθήσεται· ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. » Ορᾷς οὖν, φησίν, ἤδη διὰ τούτου, καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι τῆς εἰκόνος ἀδικουμένης, καλ οὐχὶ πάντως τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως, ἀγανακτεῖν οἴεται δεῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Οὐκοῦν κατὰ τοῦτον νοείσθω τε καὶ ἐσχηματίσθω τὸν τρόπον τὸ εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ· « Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ. » "Αρ' οὖν ἔξω κείσεται μεθ' ἡμῶν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονογενής; Πῶς οὖν ἔτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν, εἴπερ ὅλως ἐξώλισθε τῶν τῆς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B Cum ergo de Filio et Patre dictio illa, c sicut, efferatur, quam ob causam æqualibus ambos hono- ribus ornare cunctabimur ? Nam futura prævidens ut Deus, et malignam tuæ imperitiæ contradictio- nem non ignorans, non nudam statim, neque con- venienti sibi præsidio destitutam dictionem illam, ‹ sicut, › intulit, sed eam idoneis firmatam pro- bationibus; et cum prius ostenderit se quoque Deum esse secundum naturam (suum enim facie- bat Patrem Deum), afirmaveritque se et Deum opificem, et viventem revera esse, atque, ut ita di- cam, Dei ac Patris proprietatibus conspicuum, opportune tandem infert: • Ut omnes honori- ficent Filium, sicut honorificant Patrem. » Quid autem nunc adversari videtur? At quid pro- hibebit quominus is, cui substantialiter iusunt quæcunque Patris peculiaria et eximia sunt, ad æqualem bonoris ascendat mensuram ? Ipsam quippe Dei ac Patris honorare naturam compe- riemur in Filio egregie relucentem. Idcirco enim subjicit : • Qui non honorificat Filium, non hono- rilical Patrem, qui misit illum. » Filii enim con- temptus aut blasphemiæ vis et ratio ad alium non pertinebit, quam ad ipsum Patrem, qui a sua natura tanquam a fonte Filium edidit, licet ei ab æterno coexsistens ubique in Scriptura sacra prædicetur. Sed esto, inquit adversarius, contem- ptus Filii quo velis pertineat, imo vero ad ipsum Deum ac Patrem pertingat. Indignatur enim jure merito, non tamen quasi eadem natura lædatur in Filio, ut modo disseruimus; sed quoniam est imago ejus et character, ad divinam et ineffabilem ejus naturam optime formatus, jure quidem indignatur, et in se omnino injuriam refert. Absurdissimum quippe esset eum, qui divinis characteribus in- sultat, peccati in archetypum admissi pœnas non luere. Quemadmodum nempe, si quis terrenorum regum imagines ludibrio habuerit, non aliter quam si in regem ipsum peccaverit punitur. Tale vero quiddam a Deo quoque de nobis statutum compe- riemus. Qui enim sanguinem hominis, inquit, effuderit, pro sanguine ejus efundetur, quia in imagine Dei feci hominem ". › Vides igitur ex hoc, inquit, manifeste Deum ac Patrem existimare indignari debere læsa imagine, non autem divina sua natura. Hoc itaque modo expo- nendum est illud quod dictum est a Christo : e Qui non honorificat Filium, neque Patrem honorificat. › An igitur a Patris substantia alienus erit nobiscum Unigenitus ? Quomodo ergo jam secundum natu- ram Deus est, si de rationibus deitatis excidit, in propria quadam et alia quam in qua Pater est, natura constitutus ? Iniqui vero sumus scilicet, qui in unam deitatis rationem sanctæ Trinitatis unio- nem adducimus. Adorare quippe nos oporteret Patrem, ut Deum: gloriam autem quamdanı pecu- liarem ac propriam Filio ac Spiritui tribuere, in 4. 6. Cor. 19, Gen. 1*, . C " D

καὶ Β θεότητος ὅρων, ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει καὶ ἑτεροίᾳ κεί- Α μενος, ἢ ἐν ᾗπέρ ἐστιν ὁ Πατήρ; Ἀδικοῦμεν δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, εἰς ἕνα θεότητος ἀναβιβάζοντες λόγον, τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν σύνταξιν. Έδει γὰρ, ἔδει λοιπὸν προσκυνεῖν μὲν ἡμᾶς ὡς Θεὸν τὸν Πατέρα, δόξαν δέ τινα πάλιν ἰδίαν ἀπονέμειν τῷ Υἱῷ τῷ Πνεύματι, ὡς εἰς διαφόρους κατασχίζοντας φύσ σεις, καὶ ἴδιον ἑκάστῳ τὸν τοῦ πῶς ἐστι διορίζοντας λόγον· ἀλλ᾽ ἕνα Θεὸν ἡμῖν αἱ θεῖαι πρεσβεύουσι Γρα φαὶ, τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ καὶ τὸ Πνεῦμα συντάττουσαι, ὡς διὰ τῆς οὐσιώδους καὶ ἀπαραλλάκτου ταυτότητος, εἰς ἕνα θεότητος ἀναφερομένης λόγον τῆς ἁγίας Τριάδος. Οὐκ ἄρα ἐστὶ τῆς τοῦ Γεννήσαντος φύσεως ἀλλότριος ὁ Μονογενής, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ὅλως Υἱὸς ὑπάρ- χων νοοῖτο κατὰ ἀλήθειαν, εἰ μὴ ἐκ τῆς τοῦ τεχόντος ἐξέλαμψεν οὐσίας· τοιοῦτος γάρ, καὶ οὐχ ἕτερος ἐν πᾶσιν ὁ τῆς ἀληθοῦς υἱότητος δρος τε καὶ τρόπος. Υἱοῦ δὲ οὐκ ὄντος, συναναιρεθήσεται πάντως καὶ τὸ εἶναι Πατέρα τὸν Θεόν. Πῶς οὖν ἀληθεύσει λέγων ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται; › Εἰ γὰρ μὴ γεγέν νηκεν ἐξ ἑαυτοῦ θεοπρεπῶς τὸν Υἱόν, πῶς ἐν αὐτῷ τῆς πατρότητος ἡ ἀρχὴ διήκουσα κατὰ μίμησιν ἐπί τε τοὺς ὄντας ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς; Αλλ' ἔστι Πατήρ κατ' ἀλήθειαν ὁ Θεός· Υἱὸς ἄρα κατά φύσιν ὁ Μονογενής, εἴσω τέ πώς ἐστι τῶν τῆς θεότ τητος ὅρων. Θεὸς γὰρ ἐκ Θεοῦ τεχθήσεται, καθάπερ οὖν ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου τυχὸν, καὶ οὐ διαψεύσεται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἢ τὰ πάντα ὑπερκειμένη φύσις, τὸν αὐτῇ μὴ πρέποντα τεκοῦσα καρπόν. Ἐπειδὴ δὲ δυσσεβῶς τε καὶ ἀνοήτως φασὶν,οὐ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐξυβρίζεσθαι φύσιν ἐν Υἱῷ, μὴ τῆς προσ- ηκούσης ἀπολαύοντι δόξης πρός τινων· ὡς εἰκόνος δὲ μᾶλλον ἰδίας ἡτιμασμένης ἐν αὐτῷ χαλεπαίνειν, εἰκότως γε δὴ ποιοῦντα καὶ καλῶς· ἐρωτητέον αὐτοὺς, κατὰ τίνα τρόπον εἰκόνα βούλονται τοῦ Πατρὸς εἶναί τε καὶ λέγεσθαι τὸν Υἱόν. Μᾶλλον δὲ αὐτοὶ τὸν παρ' ἐκείνου φθάσαντες λόγον προδια στέλλωμεν τῆς εἰκόνος τὰ εἴδη, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα λόγον·. οὕτω γὰρ ἂν γένοιτο σαφής τε καὶ λίαν εὐκρινεστέρα τῶν ζητουμένων ἡ εὕρεσις.. Οὐκοῦν μία μὲν ἤδη καὶ πρώτη τῆς κατὰ φύσιν ταυτότητος ἐν ἀπαραλλάκτοις τοῖς ἰδιώμασιν ἡ εἰ κών, ὡς ἐξ 'Αδάμ ὁ ᾿Αβελ, ἡ Ἰσαὰκ ἐξ ᾿Αβραάμ. Δευτέρα δὲ πάλιν ἡ κατὰ μόνην τὴν τοῦ χαρακτῆρος ἐμφέρειαν, καὶ τὸ ἀκριβὲς τοῦ εἴδους εκτύπωμα, καθάπερ ἡ τοῦ βασιλέως ἐν ξύλῳ γραφή, ἢ καὶ καθ' ἕτερόν τινα πεποιημένη τρόπον, ὡς πρὸς αὐτὸν, ἄριστά τε καὶ ἐντεχνέστατα. Εἰκὼν δὲ ἑτέρα λαμ- βάνεται πάλιν πρὸς ἤθη, καὶ τρόπους, καὶ πολι- τείαν, καὶ θέλημα τὸ ἐπί τισιν ἀγαθοῖς ἢ φαύλοις,. ὡς ἐοικέναι λέγεσθαι τυχὸν τὸν μὲν ἀγαθοεργοῦντα τῷ Παύλῳ, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον, τῷ Κάϊν. Τὸ γὰρ ἐν τοῖς ἴσοις ὁρᾶσθαι φαύλοις τε καὶ ἀγαθοῖς, τὴν ὁμοίωσιν ἑκάστῳ πραγματεύεται καὶ περιτίθησιν εἰκότως. Εἶδος δέ πως εἰκόνος ἐστὶν ἕτερον, καὶ τὸ ἐν ἀξιώματι, καὶ τιμῇ, καὶ δόξῃ, καὶ ὑπεροχή, ὥσπερ ἂν εἴ τις τυχόν τήν τινος ἀρχὴν διαδέχοιτο, καὶ πάντα δρῴη μετ' ἐξουσίας, ἅπερ ἂν ἐκείνῳ προς. ή και τε καὶ πρέποι. Εἰκὼν δὲ ἑτέρως, ἢ καθ' ἑτέραν τινὰ ποιότητα πράγματος, ἢ ποσότητα, σχῆμά το ς IN JOANNIS EVANGELIUM? LIE A. B differentes naturas eos partientes, et suam cuique D probus vero, Cain. Idem enim virtutis aut vitii essendi rationem tribuentes. Atqui unum nobis Deum divinæ Scripturæ prædicant, Filium cune Patre et Spiritum collocantes, quasi per substan - tialem et omnimodam identitatem sancta Trinitate in unam deitatis collata rationem. Non est ergo a natura Genitoris alienus Unigenitus, sed nec oni- nino Filius esse revera censebitur si ex Genitoris substantia non effulsit; nec enim alia est in omni- bus veræ filiationis definitio ac modus. Si auteur Filius non est, sequitur ut ne Pater quidem sit etiam Deus. Quomodo ergo verax erit Paulus de ipso dicens : « Ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur ". » Nam si non genuit ex seipso divina ratione Filium, quomodo in ipso paternitatis initium, quod per initationem ad eos quicunque in cœlo et in terra sunt permanak? At qui Pater revera est Deus: Filius erge seeundum naturam est Unigenitus, et intra deitatis rationes constitutus. Alioqui enim Deus ex Deo gignetur,. sicuti forsan homo ex homine ; neque tamen fru- strabitur Dei ac Patris summa illa natura, gignendo - fetum nequaquam sibi convenientem. Sed quoniam- stulte et impie prædicant Dei ac Patris naturam> minime lædi in Filio, cui minus congrua ab non- nullis gloria tribuatur, sed jure merito potius indi- gnari, quod in ipso imaginem suam contemptam cer nat, interrogandi sunt demum, quonam pacto velint imaginem Patris esse ac dici Filium. Sed responsio- nem præveniamus 230ipsi potius, et imaginum spe cies, quoad fieri potest, prius distinguamus ; sic enim clarior et apertior futura est hujus quæstionis ratio. Erbcs. ", - Igitur una quidem est ac prima naturalis identi– tatis in proprietatibus iisdem imago, sicuti Abel ex Adam, aut Isaac ex Abraham. Altera, qua: con- sistit in sola characteris eligie, et exacta forme expressione, veluti regis in ligno pictura, aut alia quadam ratione præclare et artificiose facta. Præ- terea imago dicitur respectu vitæ ac morum et voluntatis erga virtutem ac honestatem, ac studii : ita ut probus vir Paulo similis esse dicatur; im- studium similitudinem unicuique jure conciliat. Est et aliud quodammodo genus imaginis, quod in dignitate, honore, gloria et excellentia versatur, ut si quis, exempli gratia, alicujus principatum exci- piat,omniaque cum potestate faciat quæ illum decent. Præterea imago dicitur, quæ versatur in alia qua- dam rei qualitate aut quantitate, figuraque et propor- tione, ut summatim dicam. Doceant ergo nos illi divinæ imaginis subtilissimi, inquisitores, utrum tandem substantialem et naturalem similitudinem

καὶ Β θεότητος ὅρων, ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει καὶ ἑτεροίᾳ κεί- Α μενος, ἢ ἐν ᾗπέρ ἐστιν ὁ Πατήρ; Ἀδικοῦμεν δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, εἰς ἕνα θεότητος ἀναβιβάζοντες λόγον, τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν σύνταξιν. Έδει γὰρ, ἔδει λοιπὸν προσκυνεῖν μὲν ἡμᾶς ὡς Θεὸν τὸν Πατέρα, δόξαν δέ τινα πάλιν ἰδίαν ἀπονέμειν τῷ Υἱῷ τῷ Πνεύματι, ὡς εἰς διαφόρους κατασχίζοντας φύσ σεις, καὶ ἴδιον ἑκάστῳ τὸν τοῦ πῶς ἐστι διορίζοντας λόγον· ἀλλ᾽ ἕνα Θεὸν ἡμῖν αἱ θεῖαι πρεσβεύουσι Γρα φαὶ, τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ καὶ τὸ Πνεῦμα συντάττουσαι, ὡς διὰ τῆς οὐσιώδους καὶ ἀπαραλλάκτου ταυτότητος, εἰς ἕνα θεότητος ἀναφερομένης λόγον τῆς ἁγίας Τριάδος. Οὐκ ἄρα ἐστὶ τῆς τοῦ Γεννήσαντος φύσεως ἀλλότριος ὁ Μονογενής, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ὅλως Υἱὸς ὑπάρ- χων νοοῖτο κατὰ ἀλήθειαν, εἰ μὴ ἐκ τῆς τοῦ τεχόντος ἐξέλαμψεν οὐσίας· τοιοῦτος γάρ, καὶ οὐχ ἕτερος ἐν πᾶσιν ὁ τῆς ἀληθοῦς υἱότητος δρος τε καὶ τρόπος. Υἱοῦ δὲ οὐκ ὄντος, συναναιρεθήσεται πάντως καὶ τὸ εἶναι Πατέρα τὸν Θεόν. Πῶς οὖν ἀληθεύσει λέγων ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται; › Εἰ γὰρ μὴ γεγέν νηκεν ἐξ ἑαυτοῦ θεοπρεπῶς τὸν Υἱόν, πῶς ἐν αὐτῷ τῆς πατρότητος ἡ ἀρχὴ διήκουσα κατὰ μίμησιν ἐπί τε τοὺς ὄντας ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς; Αλλ' ἔστι Πατήρ κατ' ἀλήθειαν ὁ Θεός· Υἱὸς ἄρα κατά φύσιν ὁ Μονογενής, εἴσω τέ πώς ἐστι τῶν τῆς θεότ τητος ὅρων. Θεὸς γὰρ ἐκ Θεοῦ τεχθήσεται, καθάπερ οὖν ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου τυχὸν, καὶ οὐ διαψεύσεται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἢ τὰ πάντα ὑπερκειμένη φύσις, τὸν αὐτῇ μὴ πρέποντα τεκοῦσα καρπόν. Ἐπειδὴ δὲ δυσσεβῶς τε καὶ ἀνοήτως φασὶν,οὐ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐξυβρίζεσθαι φύσιν ἐν Υἱῷ, μὴ τῆς προσ- ηκούσης ἀπολαύοντι δόξης πρός τινων· ὡς εἰκόνος δὲ μᾶλλον ἰδίας ἡτιμασμένης ἐν αὐτῷ χαλεπαίνειν, εἰκότως γε δὴ ποιοῦντα καὶ καλῶς· ἐρωτητέον αὐτοὺς, κατὰ τίνα τρόπον εἰκόνα βούλονται τοῦ Πατρὸς εἶναί τε καὶ λέγεσθαι τὸν Υἱόν. Μᾶλλον δὲ αὐτοὶ τὸν παρ' ἐκείνου φθάσαντες λόγον προδια στέλλωμεν τῆς εἰκόνος τὰ εἴδη, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα λόγον·. οὕτω γὰρ ἂν γένοιτο σαφής τε καὶ λίαν εὐκρινεστέρα τῶν ζητουμένων ἡ εὕρεσις.. Οὐκοῦν μία μὲν ἤδη καὶ πρώτη τῆς κατὰ φύσιν ταυτότητος ἐν ἀπαραλλάκτοις τοῖς ἰδιώμασιν ἡ εἰ κών, ὡς ἐξ 'Αδάμ ὁ ᾿Αβελ, ἡ Ἰσαὰκ ἐξ ᾿Αβραάμ. Δευτέρα δὲ πάλιν ἡ κατὰ μόνην τὴν τοῦ χαρακτῆρος ἐμφέρειαν, καὶ τὸ ἀκριβὲς τοῦ εἴδους εκτύπωμα, καθάπερ ἡ τοῦ βασιλέως ἐν ξύλῳ γραφή, ἢ καὶ καθ' ἕτερόν τινα πεποιημένη τρόπον, ὡς πρὸς αὐτὸν, ἄριστά τε καὶ ἐντεχνέστατα. Εἰκὼν δὲ ἑτέρα λαμ- βάνεται πάλιν πρὸς ἤθη, καὶ τρόπους, καὶ πολι- τείαν, καὶ θέλημα τὸ ἐπί τισιν ἀγαθοῖς ἢ φαύλοις,. ὡς ἐοικέναι λέγεσθαι τυχὸν τὸν μὲν ἀγαθοεργοῦντα τῷ Παύλῳ, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον, τῷ Κάϊν. Τὸ γὰρ ἐν τοῖς ἴσοις ὁρᾶσθαι φαύλοις τε καὶ ἀγαθοῖς, τὴν ὁμοίωσιν ἑκάστῳ πραγματεύεται καὶ περιτίθησιν εἰκότως. Εἶδος δέ πως εἰκόνος ἐστὶν ἕτερον, καὶ τὸ ἐν ἀξιώματι, καὶ τιμῇ, καὶ δόξῃ, καὶ ὑπεροχή, ὥσπερ ἂν εἴ τις τυχόν τήν τινος ἀρχὴν διαδέχοιτο, καὶ πάντα δρῴη μετ' ἐξουσίας, ἅπερ ἂν ἐκείνῳ προς. ή και τε καὶ πρέποι. Εἰκὼν δὲ ἑτέρως, ἢ καθ' ἑτέραν τινὰ ποιότητα πράγματος, ἢ ποσότητα, σχῆμά το ς IN JOANNIS EVANGELIUM? LIE A. B differentes naturas eos partientes, et suam cuique D probus vero, Cain. Idem enim virtutis aut vitii essendi rationem tribuentes. Atqui unum nobis Deum divinæ Scripturæ prædicant, Filium cune Patre et Spiritum collocantes, quasi per substan - tialem et omnimodam identitatem sancta Trinitate in unam deitatis collata rationem. Non est ergo a natura Genitoris alienus Unigenitus, sed nec oni- nino Filius esse revera censebitur si ex Genitoris substantia non effulsit; nec enim alia est in omni- bus veræ filiationis definitio ac modus. Si auteur Filius non est, sequitur ut ne Pater quidem sit etiam Deus. Quomodo ergo verax erit Paulus de ipso dicens : « Ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur ". » Nam si non genuit ex seipso divina ratione Filium, quomodo in ipso paternitatis initium, quod per initationem ad eos quicunque in cœlo et in terra sunt permanak? At qui Pater revera est Deus: Filius erge seeundum naturam est Unigenitus, et intra deitatis rationes constitutus. Alioqui enim Deus ex Deo gignetur,. sicuti forsan homo ex homine ; neque tamen fru- strabitur Dei ac Patris summa illa natura, gignendo - fetum nequaquam sibi convenientem. Sed quoniam- stulte et impie prædicant Dei ac Patris naturam> minime lædi in Filio, cui minus congrua ab non- nullis gloria tribuatur, sed jure merito potius indi- gnari, quod in ipso imaginem suam contemptam cer nat, interrogandi sunt demum, quonam pacto velint imaginem Patris esse ac dici Filium. Sed responsio- nem præveniamus 230ipsi potius, et imaginum spe cies, quoad fieri potest, prius distinguamus ; sic enim clarior et apertior futura est hujus quæstionis ratio. Erbcs. ", - Igitur una quidem est ac prima naturalis identi– tatis in proprietatibus iisdem imago, sicuti Abel ex Adam, aut Isaac ex Abraham. Altera, qua: con- sistit in sola characteris eligie, et exacta forme expressione, veluti regis in ligno pictura, aut alia quadam ratione præclare et artificiose facta. Præ- terea imago dicitur respectu vitæ ac morum et voluntatis erga virtutem ac honestatem, ac studii : ita ut probus vir Paulo similis esse dicatur; im- studium similitudinem unicuique jure conciliat. Est et aliud quodammodo genus imaginis, quod in dignitate, honore, gloria et excellentia versatur, ut si quis, exempli gratia, alicujus principatum exci- piat,omniaque cum potestate faciat quæ illum decent. Præterea imago dicitur, quæ versatur in alia qua- dam rei qualitate aut quantitate, figuraque et propor- tione, ut summatim dicam. Doceant ergo nos illi divinæ imaginis subtilissimi, inquisitores, utrum tandem substantialem et naturalem similitudinem

καὶ Β θεότητος ὅρων, ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει καὶ ἑτεροίᾳ κεί- Α μενος, ἢ ἐν ᾗπέρ ἐστιν ὁ Πατήρ; Ἀδικοῦμεν δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, εἰς ἕνα θεότητος ἀναβιβάζοντες λόγον, τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν σύνταξιν. Έδει γὰρ, ἔδει λοιπὸν προσκυνεῖν μὲν ἡμᾶς ὡς Θεὸν τὸν Πατέρα, δόξαν δέ τινα πάλιν ἰδίαν ἀπονέμειν τῷ Υἱῷ τῷ Πνεύματι, ὡς εἰς διαφόρους κατασχίζοντας φύσ σεις, καὶ ἴδιον ἑκάστῳ τὸν τοῦ πῶς ἐστι διορίζοντας λόγον· ἀλλ᾽ ἕνα Θεὸν ἡμῖν αἱ θεῖαι πρεσβεύουσι Γρα φαὶ, τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ καὶ τὸ Πνεῦμα συντάττουσαι, ὡς διὰ τῆς οὐσιώδους καὶ ἀπαραλλάκτου ταυτότητος, εἰς ἕνα θεότητος ἀναφερομένης λόγον τῆς ἁγίας Τριάδος. Οὐκ ἄρα ἐστὶ τῆς τοῦ Γεννήσαντος φύσεως ἀλλότριος ὁ Μονογενής, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ὅλως Υἱὸς ὑπάρ- χων νοοῖτο κατὰ ἀλήθειαν, εἰ μὴ ἐκ τῆς τοῦ τεχόντος ἐξέλαμψεν οὐσίας· τοιοῦτος γάρ, καὶ οὐχ ἕτερος ἐν πᾶσιν ὁ τῆς ἀληθοῦς υἱότητος δρος τε καὶ τρόπος. Υἱοῦ δὲ οὐκ ὄντος, συναναιρεθήσεται πάντως καὶ τὸ εἶναι Πατέρα τὸν Θεόν. Πῶς οὖν ἀληθεύσει λέγων ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται; › Εἰ γὰρ μὴ γεγέν νηκεν ἐξ ἑαυτοῦ θεοπρεπῶς τὸν Υἱόν, πῶς ἐν αὐτῷ τῆς πατρότητος ἡ ἀρχὴ διήκουσα κατὰ μίμησιν ἐπί τε τοὺς ὄντας ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς; Αλλ' ἔστι Πατήρ κατ' ἀλήθειαν ὁ Θεός· Υἱὸς ἄρα κατά φύσιν ὁ Μονογενής, εἴσω τέ πώς ἐστι τῶν τῆς θεότ τητος ὅρων. Θεὸς γὰρ ἐκ Θεοῦ τεχθήσεται, καθάπερ οὖν ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου τυχὸν, καὶ οὐ διαψεύσεται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἢ τὰ πάντα ὑπερκειμένη φύσις, τὸν αὐτῇ μὴ πρέποντα τεκοῦσα καρπόν. Ἐπειδὴ δὲ δυσσεβῶς τε καὶ ἀνοήτως φασὶν,οὐ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐξυβρίζεσθαι φύσιν ἐν Υἱῷ, μὴ τῆς προσ- ηκούσης ἀπολαύοντι δόξης πρός τινων· ὡς εἰκόνος δὲ μᾶλλον ἰδίας ἡτιμασμένης ἐν αὐτῷ χαλεπαίνειν, εἰκότως γε δὴ ποιοῦντα καὶ καλῶς· ἐρωτητέον αὐτοὺς, κατὰ τίνα τρόπον εἰκόνα βούλονται τοῦ Πατρὸς εἶναί τε καὶ λέγεσθαι τὸν Υἱόν. Μᾶλλον δὲ αὐτοὶ τὸν παρ' ἐκείνου φθάσαντες λόγον προδια στέλλωμεν τῆς εἰκόνος τὰ εἴδη, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα λόγον·. οὕτω γὰρ ἂν γένοιτο σαφής τε καὶ λίαν εὐκρινεστέρα τῶν ζητουμένων ἡ εὕρεσις.. Οὐκοῦν μία μὲν ἤδη καὶ πρώτη τῆς κατὰ φύσιν ταυτότητος ἐν ἀπαραλλάκτοις τοῖς ἰδιώμασιν ἡ εἰ κών, ὡς ἐξ 'Αδάμ ὁ ᾿Αβελ, ἡ Ἰσαὰκ ἐξ ᾿Αβραάμ. Δευτέρα δὲ πάλιν ἡ κατὰ μόνην τὴν τοῦ χαρακτῆρος ἐμφέρειαν, καὶ τὸ ἀκριβὲς τοῦ εἴδους εκτύπωμα, καθάπερ ἡ τοῦ βασιλέως ἐν ξύλῳ γραφή, ἢ καὶ καθ' ἕτερόν τινα πεποιημένη τρόπον, ὡς πρὸς αὐτὸν, ἄριστά τε καὶ ἐντεχνέστατα. Εἰκὼν δὲ ἑτέρα λαμ- βάνεται πάλιν πρὸς ἤθη, καὶ τρόπους, καὶ πολι- τείαν, καὶ θέλημα τὸ ἐπί τισιν ἀγαθοῖς ἢ φαύλοις,. ὡς ἐοικέναι λέγεσθαι τυχὸν τὸν μὲν ἀγαθοεργοῦντα τῷ Παύλῳ, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον, τῷ Κάϊν. Τὸ γὰρ ἐν τοῖς ἴσοις ὁρᾶσθαι φαύλοις τε καὶ ἀγαθοῖς, τὴν ὁμοίωσιν ἑκάστῳ πραγματεύεται καὶ περιτίθησιν εἰκότως. Εἶδος δέ πως εἰκόνος ἐστὶν ἕτερον, καὶ τὸ ἐν ἀξιώματι, καὶ τιμῇ, καὶ δόξῃ, καὶ ὑπεροχή, ὥσπερ ἂν εἴ τις τυχόν τήν τινος ἀρχὴν διαδέχοιτο, καὶ πάντα δρῴη μετ' ἐξουσίας, ἅπερ ἂν ἐκείνῳ προς. ή και τε καὶ πρέποι. Εἰκὼν δὲ ἑτέρως, ἢ καθ' ἑτέραν τινὰ ποιότητα πράγματος, ἢ ποσότητα, σχῆμά το ς IN JOANNIS EVANGELIUM? LIE A. B differentes naturas eos partientes, et suam cuique D probus vero, Cain. Idem enim virtutis aut vitii essendi rationem tribuentes. Atqui unum nobis Deum divinæ Scripturæ prædicant, Filium cune Patre et Spiritum collocantes, quasi per substan - tialem et omnimodam identitatem sancta Trinitate in unam deitatis collata rationem. Non est ergo a natura Genitoris alienus Unigenitus, sed nec oni- nino Filius esse revera censebitur si ex Genitoris substantia non effulsit; nec enim alia est in omni- bus veræ filiationis definitio ac modus. Si auteur Filius non est, sequitur ut ne Pater quidem sit etiam Deus. Quomodo ergo verax erit Paulus de ipso dicens : « Ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur ". » Nam si non genuit ex seipso divina ratione Filium, quomodo in ipso paternitatis initium, quod per initationem ad eos quicunque in cœlo et in terra sunt permanak? At qui Pater revera est Deus: Filius erge seeundum naturam est Unigenitus, et intra deitatis rationes constitutus. Alioqui enim Deus ex Deo gignetur,. sicuti forsan homo ex homine ; neque tamen fru- strabitur Dei ac Patris summa illa natura, gignendo - fetum nequaquam sibi convenientem. Sed quoniam- stulte et impie prædicant Dei ac Patris naturam> minime lædi in Filio, cui minus congrua ab non- nullis gloria tribuatur, sed jure merito potius indi- gnari, quod in ipso imaginem suam contemptam cer nat, interrogandi sunt demum, quonam pacto velint imaginem Patris esse ac dici Filium. Sed responsio- nem præveniamus 230ipsi potius, et imaginum spe cies, quoad fieri potest, prius distinguamus ; sic enim clarior et apertior futura est hujus quæstionis ratio. Erbcs. ", - Igitur una quidem est ac prima naturalis identi– tatis in proprietatibus iisdem imago, sicuti Abel ex Adam, aut Isaac ex Abraham. Altera, qua: con- sistit in sola characteris eligie, et exacta forme expressione, veluti regis in ligno pictura, aut alia quadam ratione præclare et artificiose facta. Præ- terea imago dicitur respectu vitæ ac morum et voluntatis erga virtutem ac honestatem, ac studii : ita ut probus vir Paulo similis esse dicatur; im- studium similitudinem unicuique jure conciliat. Est et aliud quodammodo genus imaginis, quod in dignitate, honore, gloria et excellentia versatur, ut si quis, exempli gratia, alicujus principatum exci- piat,omniaque cum potestate faciat quæ illum decent. Præterea imago dicitur, quæ versatur in alia qua- dam rei qualitate aut quantitate, figuraque et propor- tione, ut summatim dicam. Doceant ergo nos illi divinæ imaginis subtilissimi, inquisitores, utrum tandem substantialem et naturalem similitudinem

καὶ ἀναλογίαν· δεῖ γὰρ ἤδη συλλήβδην εἰπεῖν. Διδα Αι σκέτωσαν τοίνυν οἱ τῆς θείας εἰκόνος ἀκριβέστατοι ζητηται, πότερόν ποτε τὴν οὐσιώδη και φυσικὴν ἀπονέμειν ὁμοίωσιν οἴονται δεῖν τῷ Μονογενεῖ, καὶ οὕτως εἰκόνα φασὶν ὑπάρχειν τοῦ Πατρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ προελθόντα Λόγον, ώσπερανεὶ καὶ τὸν ᾿Αβελ ἐξ ᾿Αδάμ, ὅλην ἀποσώζοντα τοῦ τεχόντος τὴν φύσιν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὁλόκληρον τῆς ἀνθρωπότητος φοροῦντα τὸν λόγον; Η δυσχερανοῦσι μὲν ἐπὶ τούτῳ λίαν, ὡς Θεὸν ὄντως ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁμολογεῖν ἀναγκαζόμενοι τὸν Υἱόν, ἐπὶ δὲ τὸ μάχεσθαι τῇ ἀλη θείᾳ συνήθως ἐχνεύοντες, ἐπὶ τὸν δεύτερον τῆς εἰκόνος βαδιοῦνται τρόπον, ὃς ἐν μόνῃ νοεῖται μορφῇ, καὶ χαρακτῆρι, καὶ σχήματι. 'Αλλ' οίμαι μὲν τοῦτο λέγειν ἀποναρχήσειν αὐτούς. Οὐ γὰρ πεποσῶσθαι τὸ θεῖον, ἢ καὶ σχήματι περιγραπτὸν, καὶ χαρακτῆρι μετρούμενον, ἢ καὶ ὅλως τὰ σωμάτων ὑπομένειν τὰ ἀσώματα, ὑπολήψεταί τις, οὐ δ' εἰ σφόδρα φαίνοιτο ληρῶν. "Αρ' οὖν ὡς πρὸς ἤθη, καὶ τρόπους, καὶ θέλημα μεμορφῶσθαι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ταύτην αὐτῷ περιτιθέντες οὐκ αἰσχύνονται τὴν εἰκόνα ; Πῶς οὖν ἔτι κατὰ φύσιν νοεῖτα: Θεὸς ὁ ἐν μόνῳ τὸ [ γρ. τῷ] θέλειν τὴν πρὸς αὐτὸν ἔχων ὁμοίωσιν, ἕτερον δέ τι καθ᾿ ἑαυτὸν ἰδίως ὑπάρχων; Υφεστάναι γὰρ πάντως ὁμολογήσουσιν αὐτόν. Εἶτα τί τὸ πλέον ἐν αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν φανεῖται λοι πόν ; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀγγέλους πιστεύσομεν πρὸς τὸ θεῖον ἑαυτοὺς ἐπείγεσθαι διαπράττειν θέλημα, έτε ρόν τι παρὰ τὸν Θεὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχοντας ; Τί δε ἦταν καὶ ἐφ' ἡμῶν νοῆται τὸ εἰρημένον ; Αρα γὰρ τοῖς ὑπὲρ φύσιν παραλόγως ἐπιπηδᾷν, καὶ τῶν ἀδυνάτων ἐφίεσθαι διδάσκει λέγων αὐτὸς ὁ Μονο γενής· « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστί ; » Τοῦτο γὰρ ἦν ἀνενδοιάστως εἰπεῖν, χρῆναι δεῖ [Ισ. δὴ ] πάντως ἡμᾶς τὴν ἐν ταυτότητι θελημάτων ἀναλαμβάνειν εἰκόνα τοῦ Πατρός. Μιμητής δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐγί νετο τοῦ Χριστοῦ, τῆς, ὡς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν, ἐν θελήμασι μόνοις εἰκόνος τοῦ Πατρός. Ἀλλὰ καὶ τούτων μὲν ἀπαναστήσονται, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῶν ἀθλίων νοημάτων, ὥσπερ δέ τι μεῖζον ἐπινοοῦντες καὶ ἄμεινον, ἐκεῖνο δὴ πάντως ἐροῦσιν· Εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Μονογενής, ὅσον ἐν ταυτότητι θελημάτων, ὅσον ἐπὶ ἀξίωμα, καὶ δόξαν, καὶ δύναμιν τὴν θεοπρεπῆ, ὅσον εἰς ἐνέργειαν τὴν ἐπὶ τῷ κτίζειν καὶ θαυματουργεῖν, ὅσον εἰς τὸ βασιλεύειν καὶ πάντων κρατεῖν, ὅσον εἰς τὸ κρίνειν καὶ προσκυνεί σθαι πρός τε ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, καὶ πάσης ἁπαξαπλῶς τῆς κτίσεως. Διὰ τούτων ἁπάντων ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ δεικνύων τὸν Πατέρα, οὐκ ι ἐκ τῆς ὑπο- στάσεως » φησίν, ἀλλὰ ο χαρακτήρ ἡ ἐστι « τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. · Οὐκοῦν, ὅπερ ἔφημεν ἀρτίως, οὐδέν ἐστι τῶν εἰρημένων κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, Εξω δὲ πάντων ἀθρόως κείσεται, κατά γε τὸν παρ' ὑμῶν ἀνοητότατον λόγον, οὔτε δὲ Θεὸς ἀληθινὸς, οὔτε Υἱός, οὐ βασιλεὺς, οὗ Κύριος, οὐ δημιουργός, οὐ δυνατός, οὔτε μὴν ἐν θελήμασιν ἀγαθὸς κατὰ φύσιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP - Unigenito tribuendam esse putent, atque ita Patrls A imaginem esse dicant Verbum illud quod ex ipso prodiit, sicuti nimirum Abel ex Adam, qui totam in se Patris servat naturam, et integram humani- tatis in se rationem habet? An ægre istud ferent, quippe qui Deum revera de Deo secundum naturam esse Filium fateri cogantur, suoque more cum veritate pugnantes, ad secundum genus imaginis sese conferent, quod in sola forma, charactere et figura spectatur. Sed arbitror eos hic hæsuros. Nemo enim tam stultus est qui sibi in animum inducat, Deum quantitate aut Ggura circumscribi, el charactere comprehendi, aut denique res incor- poreas quæ corporum sunt pati. An ergo ratione studii ac morum similem esse dicunt ipsum, et hanc ei imaginem afingere non verentur ? Quo- modo ergo secundum naturam Deus esse censetur is, qui sola voluntate est ipsi similis, cum aliud quiddam in se proprie exsistat? Subsistere quippe ipsum utique fatebuntur. quid in eo plus demum esse videbitur, quam creatura? Nunquid enim angelos quoque cre- demus conari ad voluntatem divinam seipsos per- ficere, cum aliud quiddam natura sint a Deo? Quid vero, si de nobis etiam dictum illud intelligatur? An enim res supra naturam temere invadere, et quæ fieri nón possunt appetere ipse nos docet Uni- genitus his verbis: Estote misericordes, sicut et Pater vester ille cœlestis misericors est "?, Hoc enim procul dubio nihil est aliud quam nobis uti- que suscipiendam esse Patris imaginem quæ con- sistit in voluntatum identitate. At Paulus etiam irilator fuit Christi, qui, ut illi nugantur, imago est Patris, in sola voluntatum similitudine consi- stens. Sed relictis, opinor, hisce miseris argutiis, aliud quiddam majus ac praeclarius excogitaturi sunt, dicentque Unigenitum esse Dei ac Patris imaginem, quoad voluntatum identitatem, quoad dignitatem, gloriam ac potestatem divinam, et creandi vim, ac miraculorum operationem, et universorum dominationem, et in quantum judex constitutus est, atque ab angelis, et lominibus, `omnique, ut verbo dicam, creatura adoratur. Quibus ex omnibus Patrem nobis ostendens in seipso, non dicit c ex substantia, sed « chara- cterem › esse substantiæ ejus “. › Igitur, ut modo dicebamus, nihil eorum quæ dicta sunt Filius est secundum naturam, sed in universum ab iis, juxta stultissimam vestram sententiam, exclu- detur : neque Deus verus, neque Filius, non rex, non Dominus, non opifex, non potens, neque adeo natura bonus est proprie : sed in nuda ac sola gloriatione Deo convenienti cernitur: et quod in tabulis est colorum inductio, quæ sola varietate decus affert, cum veri nihil habeat: hoc et in Filio Dei ac Patris dignitatum pulchritudo nudis ac solis nominibus efflorescit, extrinsecus autem •1 Luc. vi, 36. es fcbr. 1, 5. B c D

καὶ ἀναλογίαν· δεῖ γὰρ ἤδη συλλήβδην εἰπεῖν. Διδα Αι σκέτωσαν τοίνυν οἱ τῆς θείας εἰκόνος ἀκριβέστατοι ζητηται, πότερόν ποτε τὴν οὐσιώδη και φυσικὴν ἀπονέμειν ὁμοίωσιν οἴονται δεῖν τῷ Μονογενεῖ, καὶ οὕτως εἰκόνα φασὶν ὑπάρχειν τοῦ Πατρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ προελθόντα Λόγον, ώσπερανεὶ καὶ τὸν ᾿Αβελ ἐξ ᾿Αδάμ, ὅλην ἀποσώζοντα τοῦ τεχόντος τὴν φύσιν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὁλόκληρον τῆς ἀνθρωπότητος φοροῦντα τὸν λόγον; Η δυσχερανοῦσι μὲν ἐπὶ τούτῳ λίαν, ὡς Θεὸν ὄντως ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁμολογεῖν ἀναγκαζόμενοι τὸν Υἱόν, ἐπὶ δὲ τὸ μάχεσθαι τῇ ἀλη θείᾳ συνήθως ἐχνεύοντες, ἐπὶ τὸν δεύτερον τῆς εἰκόνος βαδιοῦνται τρόπον, ὃς ἐν μόνῃ νοεῖται μορφῇ, καὶ χαρακτῆρι, καὶ σχήματι. 'Αλλ' οίμαι μὲν τοῦτο λέγειν ἀποναρχήσειν αὐτούς. Οὐ γὰρ πεποσῶσθαι τὸ θεῖον, ἢ καὶ σχήματι περιγραπτὸν, καὶ χαρακτῆρι μετρούμενον, ἢ καὶ ὅλως τὰ σωμάτων ὑπομένειν τὰ ἀσώματα, ὑπολήψεταί τις, οὐ δ' εἰ σφόδρα φαίνοιτο ληρῶν. "Αρ' οὖν ὡς πρὸς ἤθη, καὶ τρόπους, καὶ θέλημα μεμορφῶσθαι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ταύτην αὐτῷ περιτιθέντες οὐκ αἰσχύνονται τὴν εἰκόνα ; Πῶς οὖν ἔτι κατὰ φύσιν νοεῖτα: Θεὸς ὁ ἐν μόνῳ τὸ [ γρ. τῷ] θέλειν τὴν πρὸς αὐτὸν ἔχων ὁμοίωσιν, ἕτερον δέ τι καθ᾿ ἑαυτὸν ἰδίως ὑπάρχων; Υφεστάναι γὰρ πάντως ὁμολογήσουσιν αὐτόν. Εἶτα τί τὸ πλέον ἐν αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν φανεῖται λοι πόν ; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀγγέλους πιστεύσομεν πρὸς τὸ θεῖον ἑαυτοὺς ἐπείγεσθαι διαπράττειν θέλημα, έτε ρόν τι παρὰ τὸν Θεὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχοντας ; Τί δε ἦταν καὶ ἐφ' ἡμῶν νοῆται τὸ εἰρημένον ; Αρα γὰρ τοῖς ὑπὲρ φύσιν παραλόγως ἐπιπηδᾷν, καὶ τῶν ἀδυνάτων ἐφίεσθαι διδάσκει λέγων αὐτὸς ὁ Μονο γενής· « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστί ; » Τοῦτο γὰρ ἦν ἀνενδοιάστως εἰπεῖν, χρῆναι δεῖ [Ισ. δὴ ] πάντως ἡμᾶς τὴν ἐν ταυτότητι θελημάτων ἀναλαμβάνειν εἰκόνα τοῦ Πατρός. Μιμητής δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐγί νετο τοῦ Χριστοῦ, τῆς, ὡς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν, ἐν θελήμασι μόνοις εἰκόνος τοῦ Πατρός. Ἀλλὰ καὶ τούτων μὲν ἀπαναστήσονται, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῶν ἀθλίων νοημάτων, ὥσπερ δέ τι μεῖζον ἐπινοοῦντες καὶ ἄμεινον, ἐκεῖνο δὴ πάντως ἐροῦσιν· Εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Μονογενής, ὅσον ἐν ταυτότητι θελημάτων, ὅσον ἐπὶ ἀξίωμα, καὶ δόξαν, καὶ δύναμιν τὴν θεοπρεπῆ, ὅσον εἰς ἐνέργειαν τὴν ἐπὶ τῷ κτίζειν καὶ θαυματουργεῖν, ὅσον εἰς τὸ βασιλεύειν καὶ πάντων κρατεῖν, ὅσον εἰς τὸ κρίνειν καὶ προσκυνεί σθαι πρός τε ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, καὶ πάσης ἁπαξαπλῶς τῆς κτίσεως. Διὰ τούτων ἁπάντων ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ δεικνύων τὸν Πατέρα, οὐκ ι ἐκ τῆς ὑπο- στάσεως » φησίν, ἀλλὰ ο χαρακτήρ ἡ ἐστι « τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. · Οὐκοῦν, ὅπερ ἔφημεν ἀρτίως, οὐδέν ἐστι τῶν εἰρημένων κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, Εξω δὲ πάντων ἀθρόως κείσεται, κατά γε τὸν παρ' ὑμῶν ἀνοητότατον λόγον, οὔτε δὲ Θεὸς ἀληθινὸς, οὔτε Υἱός, οὐ βασιλεὺς, οὗ Κύριος, οὐ δημιουργός, οὐ δυνατός, οὔτε μὴν ἐν θελήμασιν ἀγαθὸς κατὰ φύσιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP - Unigenito tribuendam esse putent, atque ita Patrls A imaginem esse dicant Verbum illud quod ex ipso prodiit, sicuti nimirum Abel ex Adam, qui totam in se Patris servat naturam, et integram humani- tatis in se rationem habet? An ægre istud ferent, quippe qui Deum revera de Deo secundum naturam esse Filium fateri cogantur, suoque more cum veritate pugnantes, ad secundum genus imaginis sese conferent, quod in sola forma, charactere et figura spectatur. Sed arbitror eos hic hæsuros. Nemo enim tam stultus est qui sibi in animum inducat, Deum quantitate aut Ggura circumscribi, el charactere comprehendi, aut denique res incor- poreas quæ corporum sunt pati. An ergo ratione studii ac morum similem esse dicunt ipsum, et hanc ei imaginem afingere non verentur ? Quo- modo ergo secundum naturam Deus esse censetur is, qui sola voluntate est ipsi similis, cum aliud quiddam in se proprie exsistat? Subsistere quippe ipsum utique fatebuntur. quid in eo plus demum esse videbitur, quam creatura? Nunquid enim angelos quoque cre- demus conari ad voluntatem divinam seipsos per- ficere, cum aliud quiddam natura sint a Deo? Quid vero, si de nobis etiam dictum illud intelligatur? An enim res supra naturam temere invadere, et quæ fieri nón possunt appetere ipse nos docet Uni- genitus his verbis: Estote misericordes, sicut et Pater vester ille cœlestis misericors est "?, Hoc enim procul dubio nihil est aliud quam nobis uti- que suscipiendam esse Patris imaginem quæ con- sistit in voluntatum identitate. At Paulus etiam irilator fuit Christi, qui, ut illi nugantur, imago est Patris, in sola voluntatum similitudine consi- stens. Sed relictis, opinor, hisce miseris argutiis, aliud quiddam majus ac praeclarius excogitaturi sunt, dicentque Unigenitum esse Dei ac Patris imaginem, quoad voluntatum identitatem, quoad dignitatem, gloriam ac potestatem divinam, et creandi vim, ac miraculorum operationem, et universorum dominationem, et in quantum judex constitutus est, atque ab angelis, et lominibus, `omnique, ut verbo dicam, creatura adoratur. Quibus ex omnibus Patrem nobis ostendens in seipso, non dicit c ex substantia, sed « chara- cterem › esse substantiæ ejus “. › Igitur, ut modo dicebamus, nihil eorum quæ dicta sunt Filius est secundum naturam, sed in universum ab iis, juxta stultissimam vestram sententiam, exclu- detur : neque Deus verus, neque Filius, non rex, non Dominus, non opifex, non potens, neque adeo natura bonus est proprie : sed in nuda ac sola gloriatione Deo convenienti cernitur: et quod in tabulis est colorum inductio, quæ sola varietate decus affert, cum veri nihil habeat: hoc et in Filio Dei ac Patris dignitatum pulchritudo nudis ac solis nominibus efflorescit, extrinsecus autem •1 Luc. vi, 36. es fcbr. 1, 5. B c D

καὶ ἀναλογίαν· δεῖ γὰρ ἤδη συλλήβδην εἰπεῖν. Διδα Αι σκέτωσαν τοίνυν οἱ τῆς θείας εἰκόνος ἀκριβέστατοι ζητηται, πότερόν ποτε τὴν οὐσιώδη και φυσικὴν ἀπονέμειν ὁμοίωσιν οἴονται δεῖν τῷ Μονογενεῖ, καὶ οὕτως εἰκόνα φασὶν ὑπάρχειν τοῦ Πατρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ προελθόντα Λόγον, ώσπερανεὶ καὶ τὸν ᾿Αβελ ἐξ ᾿Αδάμ, ὅλην ἀποσώζοντα τοῦ τεχόντος τὴν φύσιν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὁλόκληρον τῆς ἀνθρωπότητος φοροῦντα τὸν λόγον; Η δυσχερανοῦσι μὲν ἐπὶ τούτῳ λίαν, ὡς Θεὸν ὄντως ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁμολογεῖν ἀναγκαζόμενοι τὸν Υἱόν, ἐπὶ δὲ τὸ μάχεσθαι τῇ ἀλη θείᾳ συνήθως ἐχνεύοντες, ἐπὶ τὸν δεύτερον τῆς εἰκόνος βαδιοῦνται τρόπον, ὃς ἐν μόνῃ νοεῖται μορφῇ, καὶ χαρακτῆρι, καὶ σχήματι. 'Αλλ' οίμαι μὲν τοῦτο λέγειν ἀποναρχήσειν αὐτούς. Οὐ γὰρ πεποσῶσθαι τὸ θεῖον, ἢ καὶ σχήματι περιγραπτὸν, καὶ χαρακτῆρι μετρούμενον, ἢ καὶ ὅλως τὰ σωμάτων ὑπομένειν τὰ ἀσώματα, ὑπολήψεταί τις, οὐ δ' εἰ σφόδρα φαίνοιτο ληρῶν. "Αρ' οὖν ὡς πρὸς ἤθη, καὶ τρόπους, καὶ θέλημα μεμορφῶσθαι λέγουσιν αὐτὸν, καὶ ταύτην αὐτῷ περιτιθέντες οὐκ αἰσχύνονται τὴν εἰκόνα ; Πῶς οὖν ἔτι κατὰ φύσιν νοεῖτα: Θεὸς ὁ ἐν μόνῳ τὸ [ γρ. τῷ] θέλειν τὴν πρὸς αὐτὸν ἔχων ὁμοίωσιν, ἕτερον δέ τι καθ᾿ ἑαυτὸν ἰδίως ὑπάρχων; Υφεστάναι γὰρ πάντως ὁμολογήσουσιν αὐτόν. Εἶτα τί τὸ πλέον ἐν αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν φανεῖται λοι πόν ; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀγγέλους πιστεύσομεν πρὸς τὸ θεῖον ἑαυτοὺς ἐπείγεσθαι διαπράττειν θέλημα, έτε ρόν τι παρὰ τὸν Θεὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχοντας ; Τί δε ἦταν καὶ ἐφ' ἡμῶν νοῆται τὸ εἰρημένον ; Αρα γὰρ τοῖς ὑπὲρ φύσιν παραλόγως ἐπιπηδᾷν, καὶ τῶν ἀδυνάτων ἐφίεσθαι διδάσκει λέγων αὐτὸς ὁ Μονο γενής· « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστί ; » Τοῦτο γὰρ ἦν ἀνενδοιάστως εἰπεῖν, χρῆναι δεῖ [Ισ. δὴ ] πάντως ἡμᾶς τὴν ἐν ταυτότητι θελημάτων ἀναλαμβάνειν εἰκόνα τοῦ Πατρός. Μιμητής δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἐγί νετο τοῦ Χριστοῦ, τῆς, ὡς ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν, ἐν θελήμασι μόνοις εἰκόνος τοῦ Πατρός. Ἀλλὰ καὶ τούτων μὲν ἀπαναστήσονται, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῶν ἀθλίων νοημάτων, ὥσπερ δέ τι μεῖζον ἐπινοοῦντες καὶ ἄμεινον, ἐκεῖνο δὴ πάντως ἐροῦσιν· Εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Μονογενής, ὅσον ἐν ταυτότητι θελημάτων, ὅσον ἐπὶ ἀξίωμα, καὶ δόξαν, καὶ δύναμιν τὴν θεοπρεπῆ, ὅσον εἰς ἐνέργειαν τὴν ἐπὶ τῷ κτίζειν καὶ θαυματουργεῖν, ὅσον εἰς τὸ βασιλεύειν καὶ πάντων κρατεῖν, ὅσον εἰς τὸ κρίνειν καὶ προσκυνεί σθαι πρός τε ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, καὶ πάσης ἁπαξαπλῶς τῆς κτίσεως. Διὰ τούτων ἁπάντων ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ δεικνύων τὸν Πατέρα, οὐκ ι ἐκ τῆς ὑπο- στάσεως » φησίν, ἀλλὰ ο χαρακτήρ ἡ ἐστι « τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. · Οὐκοῦν, ὅπερ ἔφημεν ἀρτίως, οὐδέν ἐστι τῶν εἰρημένων κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, Εξω δὲ πάντων ἀθρόως κείσεται, κατά γε τὸν παρ' ὑμῶν ἀνοητότατον λόγον, οὔτε δὲ Θεὸς ἀληθινὸς, οὔτε Υἱός, οὐ βασιλεὺς, οὗ Κύριος, οὐ δημιουργός, οὐ δυνατός, οὔτε μὴν ἐν θελήμασιν ἀγαθὸς κατὰ φύσιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP - Unigenito tribuendam esse putent, atque ita Patrls A imaginem esse dicant Verbum illud quod ex ipso prodiit, sicuti nimirum Abel ex Adam, qui totam in se Patris servat naturam, et integram humani- tatis in se rationem habet? An ægre istud ferent, quippe qui Deum revera de Deo secundum naturam esse Filium fateri cogantur, suoque more cum veritate pugnantes, ad secundum genus imaginis sese conferent, quod in sola forma, charactere et figura spectatur. Sed arbitror eos hic hæsuros. Nemo enim tam stultus est qui sibi in animum inducat, Deum quantitate aut Ggura circumscribi, el charactere comprehendi, aut denique res incor- poreas quæ corporum sunt pati. An ergo ratione studii ac morum similem esse dicunt ipsum, et hanc ei imaginem afingere non verentur ? Quo- modo ergo secundum naturam Deus esse censetur is, qui sola voluntate est ipsi similis, cum aliud quiddam in se proprie exsistat? Subsistere quippe ipsum utique fatebuntur. quid in eo plus demum esse videbitur, quam creatura? Nunquid enim angelos quoque cre- demus conari ad voluntatem divinam seipsos per- ficere, cum aliud quiddam natura sint a Deo? Quid vero, si de nobis etiam dictum illud intelligatur? An enim res supra naturam temere invadere, et quæ fieri nón possunt appetere ipse nos docet Uni- genitus his verbis: Estote misericordes, sicut et Pater vester ille cœlestis misericors est "?, Hoc enim procul dubio nihil est aliud quam nobis uti- que suscipiendam esse Patris imaginem quæ con- sistit in voluntatum identitate. At Paulus etiam irilator fuit Christi, qui, ut illi nugantur, imago est Patris, in sola voluntatum similitudine consi- stens. Sed relictis, opinor, hisce miseris argutiis, aliud quiddam majus ac praeclarius excogitaturi sunt, dicentque Unigenitum esse Dei ac Patris imaginem, quoad voluntatum identitatem, quoad dignitatem, gloriam ac potestatem divinam, et creandi vim, ac miraculorum operationem, et universorum dominationem, et in quantum judex constitutus est, atque ab angelis, et lominibus, `omnique, ut verbo dicam, creatura adoratur. Quibus ex omnibus Patrem nobis ostendens in seipso, non dicit c ex substantia, sed « chara- cterem › esse substantiæ ejus “. › Igitur, ut modo dicebamus, nihil eorum quæ dicta sunt Filius est secundum naturam, sed in universum ab iis, juxta stultissimam vestram sententiam, exclu- detur : neque Deus verus, neque Filius, non rex, non Dominus, non opifex, non potens, neque adeo natura bonus est proprie : sed in nuda ac sola gloriatione Deo convenienti cernitur: et quod in tabulis est colorum inductio, quæ sola varietate decus affert, cum veri nihil habeat: hoc et in Filio Dei ac Patris dignitatum pulchritudo nudis ac solis nominibus efflorescit, extrinsecus autem •1 Luc. vi, 36. es fcbr. 1, 5. B c D

Α μονα λιμένα τὴν ἀλήθειαν, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολογῶμεν τὸν Υἱόν, οὐκ ἐπικήροις ὥσπερ τισὶ περιπεπλασμένον ἀξιώμασιν, οὐδὲ μόνοις τοῖς θεοπρεπέσι κατηγλαϊσμένον ἀξιώμασιν, ἀλλ' οὐσιω δῶς πρὸς τὴν τοῦ τεχόντος ἀκρίβειαν ἀπηκριβωμένον, καὶ ἀπαραλλάκτως ὑπάρχοντα κατὰ φύσιν, ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, τουτέστι Θεὸν ἀληθινὸν, ἐκ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν, παντοκράτορα, δημιουργόν. δεδοξασμένον, ἀγαθὸν, προσκυνητὸν, καὶ εἴ τι τοῖς εἰρημένοις ὡς Θεῷ πρέπον παρέζευκται. Τότε γὰρ δὴ κατὰ πάντα προσεοικότα δεικνύοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἀληθεύοντα παραστήσομεν, ὡς « Εἰ μή τις βούλοιτο τιμᾶν τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν. » Περὶ τούτου γὰρ ἡμῖν ἡ ζήτησις, καὶ ἡ τῶν ἀρτίως εξητασμένων κεκίνηται βάσανος. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ τὸν λόγον μου ἀκούων, καὶ πιστεύων τῷ πέμψαντί με,ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται, ἀλλὰ μετα βέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν. ᾿Αποδείξας ἤδη διὰ τῶν προλαβόντων ἀρκούντως, ὡς οὐκ εἰς μόνον ἁμαρτάνουσι τὸν Υἱὸν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, τολμῶντες ἐπιτιμᾷν οἷσπερ ἂν λέγῃ διδά σκων, ἢ καὶ ἐργάζηται παρ' αὐτοῖς, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν ἀμαθαίνοντες πλημμελοῦσι τὸν Πατέρα, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῶν εἰρημένων ἐνέργειαν, περι- στείλας τῷ φόβῳ τὸ θράσος, καὶ ζῆν ἀναπείσας ἐπι- εικέστερον τῇ τῶν ἐσομένων ἐλπίδι, λοιπὸν σαγη νεύει πρὸς εὐπείθειαν. Οὐκ ἀτέχνως δὲ πάλιν τὸν ἐπὶ τούτοις ἐποιήσατο λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ οἶδεν ἔτι νοσοῦντας τοὺς Ἰουδαίους, σκανδαλιζομένους τουτέστι περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἀναφέρει τὴν πίστιν εἰς τὸ πρόσ ωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχ ὡς ἑαυτὸν ἔξω τιθεὶς, ἀλλ' ὡς διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας καὶ ἐν Πατρὶ τιμώμενος. Τοὺς δέ γε πιστεύοντας, οὐ μετόχους ἔσεσθαι μόνον τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν τῆς κρίσεως διαφεύξεσθαι κίνδυνον, δικαιουμένους δηλονότι διισχυρίζεται, κεκερασμένον ἐλπίδι προ τείνων τὸν φόβον. Οὕτω γὰρ ἦν ἐνεργέστερόν πως καὶ δεικτικώτερον τοῖς ἀκροωμένοις ἀπεργάσασθαι τὸν λόγον. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Ἐκ θανάτου πρὸς ζωήν μεταβήσεσθαι τοὺς πιο στεύοντας εἰπὼν, ἑαυτὸν εἰσφέρει τῆς ἐπαγγελίας ἐργάτην, καὶ ὅλου τοῦ πράγματος ἀποτελεστὴν, ὁμοῦ μὲν ἐκεῖνο τοῖς Ἰουδαίοις υπαινιττόμενος, ότι θα μαστὴ μὲν ὄντως ἐστὶν ἡ ἐπὶ τῷ παραλελυμένῳ δύνα- μις, ἀξιολογωτέρων δ' οὖν ὅμως ἀναδειχθήσεται δη μιουργὸς ὁ Υἱός, οὐκ ἀρρώστημα μόνον, οὐδὲ τὰς ἐκ νό σου μαλακίας τῶν ἀνθρωπίνων ἐξελαύνων σωμάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἤδη τὸν θάνατον καὶ τὴν ἐπισκήψασαν ἀνατρέπων φθορὰν τοῦτο γὰρ ἦν τὸ καὶ μικρῷ πρό τερον εἰρημένον· . Ὁ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δείκνυσιν, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτ τῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε. » Τὸ γὰρ ἐν τῷ θαυμά ζεσθαι μεῖζον, ἐν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει φαίνεται·) ἐμοῦ δὲ πάλιν ἐκεῖνο κατασκευάζων, ὅπερ ἦν εἰκὸς οὐκ ἐν ὀλίγῳ μέτρῳ καταπτοήσειν τοὺς ἀκροωμένους· ὅτι γὰρ καὶ ἀναστήσει τους νεκρούς, καὶ πρὸς κρίσιν ἄξει τὸ ποίημα, διαγορεύει σαφῶς, ἵνα τῷ προσδοκάν αὐτῷ παραστήσεσθαί ποτε, καὶ τὸν ἐφ' ἑκάστοις S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dentes eum in omnibus similem esse Dev ac Patri, etiam vere dici ab eo demonstrabimus, quod • Qui non honorificat Filium, neque Patrem ho norificat, qui misit illum. » De hoc enim quaestio nobis est, et eo spectat quæ mox facta est dispu- tatio. V, 24. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, el credit ei qui misit me, habet vitam æternam, et in judicium non venit, sed transiit a morie ad vitam. Postquam in superioribus abunde ostendit mi- seros Judæos nou in solum Filium peccare, cum audent reprehendere quæ docendo loqueretur, aut apud ipsos operaretur, sed in ipsum etiam Patrem stulte peccare, et, si ad vim dictorum respicias, eorum audaciam coercuit, ac proposita futurorum spe melius vivere persuasit, ad obsequium tandem eos adigit. Artificiosa vero hic oratione rursus uti- tur. Nam cum Judæos adbuc laborare, nosset, hoc est de se scandalizari, fidem rursus ad Dei ac Patris personam refert, non quasi seipsum exclu- dat, sed quod propter identitatem substantiæ etiam in Patre honorificetur. Credentes vero non B solum æternæ vitæ fore participes, sed et judicii C vitaturos periculum, justificatos nimirum alirmat, metum spe mistum injiciens. Sic enim efficacior et expressior in auditorum animis futura erat oratio. V, 25. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei : et qui audierint, vivent. Cum dixisset credentes a morte transituros ad vitam, modo seipsum promissionis illius effecto- rem, totiusque rei consummatorem significat, simul etiam Judæis indicans mirabilem revera eam quæ spectata est in paralytico virtutem, verumtamen mirabiliora his a Filio patratum iri, qui non mor- bum duntaxat et morbi infirmitates ex humanis D corporibus depellat, sed et ipsam mortem, et incubantem corruptionem evertat. Idipsum enim est quod paulo ante dictum est : Pater diligit Filium, et omnia demonstrat ei quæ ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. › Admiratio enim illa major in resur- rectione mortuorum spectatur. Simul etiam illud astruens, ex quo verisimile erat non mediocrem au- ditoribus allatum iri admirationem, nimirum exci- taturum se mortuos, et eos in judicium adductu- Pum, manifeste prædicat, ut ex eo quod se coram eo stituros aliquando, et rationem de singulis red- * Supra, vers. 20.

Α μονα λιμένα τὴν ἀλήθειαν, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολογῶμεν τὸν Υἱόν, οὐκ ἐπικήροις ὥσπερ τισὶ περιπεπλασμένον ἀξιώμασιν, οὐδὲ μόνοις τοῖς θεοπρεπέσι κατηγλαϊσμένον ἀξιώμασιν, ἀλλ' οὐσιω δῶς πρὸς τὴν τοῦ τεχόντος ἀκρίβειαν ἀπηκριβωμένον, καὶ ἀπαραλλάκτως ὑπάρχοντα κατὰ φύσιν, ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, τουτέστι Θεὸν ἀληθινὸν, ἐκ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν, παντοκράτορα, δημιουργόν. δεδοξασμένον, ἀγαθὸν, προσκυνητὸν, καὶ εἴ τι τοῖς εἰρημένοις ὡς Θεῷ πρέπον παρέζευκται. Τότε γὰρ δὴ κατὰ πάντα προσεοικότα δεικνύοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἀληθεύοντα παραστήσομεν, ὡς « Εἰ μή τις βούλοιτο τιμᾶν τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν. » Περὶ τούτου γὰρ ἡμῖν ἡ ζήτησις, καὶ ἡ τῶν ἀρτίως εξητασμένων κεκίνηται βάσανος. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ τὸν λόγον μου ἀκούων, καὶ πιστεύων τῷ πέμψαντί με,ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται, ἀλλὰ μετα βέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν. ᾿Αποδείξας ἤδη διὰ τῶν προλαβόντων ἀρκούντως, ὡς οὐκ εἰς μόνον ἁμαρτάνουσι τὸν Υἱὸν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, τολμῶντες ἐπιτιμᾷν οἷσπερ ἂν λέγῃ διδά σκων, ἢ καὶ ἐργάζηται παρ' αὐτοῖς, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν ἀμαθαίνοντες πλημμελοῦσι τὸν Πατέρα, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῶν εἰρημένων ἐνέργειαν, περι- στείλας τῷ φόβῳ τὸ θράσος, καὶ ζῆν ἀναπείσας ἐπι- εικέστερον τῇ τῶν ἐσομένων ἐλπίδι, λοιπὸν σαγη νεύει πρὸς εὐπείθειαν. Οὐκ ἀτέχνως δὲ πάλιν τὸν ἐπὶ τούτοις ἐποιήσατο λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ οἶδεν ἔτι νοσοῦντας τοὺς Ἰουδαίους, σκανδαλιζομένους τουτέστι περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἀναφέρει τὴν πίστιν εἰς τὸ πρόσ ωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχ ὡς ἑαυτὸν ἔξω τιθεὶς, ἀλλ' ὡς διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας καὶ ἐν Πατρὶ τιμώμενος. Τοὺς δέ γε πιστεύοντας, οὐ μετόχους ἔσεσθαι μόνον τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν τῆς κρίσεως διαφεύξεσθαι κίνδυνον, δικαιουμένους δηλονότι διισχυρίζεται, κεκερασμένον ἐλπίδι προ τείνων τὸν φόβον. Οὕτω γὰρ ἦν ἐνεργέστερόν πως καὶ δεικτικώτερον τοῖς ἀκροωμένοις ἀπεργάσασθαι τὸν λόγον. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Ἐκ θανάτου πρὸς ζωήν μεταβήσεσθαι τοὺς πιο στεύοντας εἰπὼν, ἑαυτὸν εἰσφέρει τῆς ἐπαγγελίας ἐργάτην, καὶ ὅλου τοῦ πράγματος ἀποτελεστὴν, ὁμοῦ μὲν ἐκεῖνο τοῖς Ἰουδαίοις υπαινιττόμενος, ότι θα μαστὴ μὲν ὄντως ἐστὶν ἡ ἐπὶ τῷ παραλελυμένῳ δύνα- μις, ἀξιολογωτέρων δ' οὖν ὅμως ἀναδειχθήσεται δη μιουργὸς ὁ Υἱός, οὐκ ἀρρώστημα μόνον, οὐδὲ τὰς ἐκ νό σου μαλακίας τῶν ἀνθρωπίνων ἐξελαύνων σωμάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἤδη τὸν θάνατον καὶ τὴν ἐπισκήψασαν ἀνατρέπων φθορὰν τοῦτο γὰρ ἦν τὸ καὶ μικρῷ πρό τερον εἰρημένον· . Ὁ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δείκνυσιν, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτ τῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε. » Τὸ γὰρ ἐν τῷ θαυμά ζεσθαι μεῖζον, ἐν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει φαίνεται·) ἐμοῦ δὲ πάλιν ἐκεῖνο κατασκευάζων, ὅπερ ἦν εἰκὸς οὐκ ἐν ὀλίγῳ μέτρῳ καταπτοήσειν τοὺς ἀκροωμένους· ὅτι γὰρ καὶ ἀναστήσει τους νεκρούς, καὶ πρὸς κρίσιν ἄξει τὸ ποίημα, διαγορεύει σαφῶς, ἵνα τῷ προσδοκάν αὐτῷ παραστήσεσθαί ποτε, καὶ τὸν ἐφ' ἑκάστοις S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dentes eum in omnibus similem esse Dev ac Patri, etiam vere dici ab eo demonstrabimus, quod • Qui non honorificat Filium, neque Patrem ho norificat, qui misit illum. » De hoc enim quaestio nobis est, et eo spectat quæ mox facta est dispu- tatio. V, 24. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, el credit ei qui misit me, habet vitam æternam, et in judicium non venit, sed transiit a morie ad vitam. Postquam in superioribus abunde ostendit mi- seros Judæos nou in solum Filium peccare, cum audent reprehendere quæ docendo loqueretur, aut apud ipsos operaretur, sed in ipsum etiam Patrem stulte peccare, et, si ad vim dictorum respicias, eorum audaciam coercuit, ac proposita futurorum spe melius vivere persuasit, ad obsequium tandem eos adigit. Artificiosa vero hic oratione rursus uti- tur. Nam cum Judæos adbuc laborare, nosset, hoc est de se scandalizari, fidem rursus ad Dei ac Patris personam refert, non quasi seipsum exclu- dat, sed quod propter identitatem substantiæ etiam in Patre honorificetur. Credentes vero non B solum æternæ vitæ fore participes, sed et judicii C vitaturos periculum, justificatos nimirum alirmat, metum spe mistum injiciens. Sic enim efficacior et expressior in auditorum animis futura erat oratio. V, 25. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei : et qui audierint, vivent. Cum dixisset credentes a morte transituros ad vitam, modo seipsum promissionis illius effecto- rem, totiusque rei consummatorem significat, simul etiam Judæis indicans mirabilem revera eam quæ spectata est in paralytico virtutem, verumtamen mirabiliora his a Filio patratum iri, qui non mor- bum duntaxat et morbi infirmitates ex humanis D corporibus depellat, sed et ipsam mortem, et incubantem corruptionem evertat. Idipsum enim est quod paulo ante dictum est : Pater diligit Filium, et omnia demonstrat ei quæ ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. › Admiratio enim illa major in resur- rectione mortuorum spectatur. Simul etiam illud astruens, ex quo verisimile erat non mediocrem au- ditoribus allatum iri admirationem, nimirum exci- taturum se mortuos, et eos in judicium adductu- Pum, manifeste prædicat, ut ex eo quod se coram eo stituros aliquando, et rationem de singulis red- * Supra, vers. 20.

Α μονα λιμένα τὴν ἀλήθειαν, καὶ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολογῶμεν τὸν Υἱόν, οὐκ ἐπικήροις ὥσπερ τισὶ περιπεπλασμένον ἀξιώμασιν, οὐδὲ μόνοις τοῖς θεοπρεπέσι κατηγλαϊσμένον ἀξιώμασιν, ἀλλ' οὐσιω δῶς πρὸς τὴν τοῦ τεχόντος ἀκρίβειαν ἀπηκριβωμένον, καὶ ἀπαραλλάκτως ὑπάρχοντα κατὰ φύσιν, ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, τουτέστι Θεὸν ἀληθινὸν, ἐκ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν, παντοκράτορα, δημιουργόν. δεδοξασμένον, ἀγαθὸν, προσκυνητὸν, καὶ εἴ τι τοῖς εἰρημένοις ὡς Θεῷ πρέπον παρέζευκται. Τότε γὰρ δὴ κατὰ πάντα προσεοικότα δεικνύοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἀληθεύοντα παραστήσομεν, ὡς « Εἰ μή τις βούλοιτο τιμᾶν τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν. » Περὶ τούτου γὰρ ἡμῖν ἡ ζήτησις, καὶ ἡ τῶν ἀρτίως εξητασμένων κεκίνηται βάσανος. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ τὸν λόγον μου ἀκούων, καὶ πιστεύων τῷ πέμψαντί με,ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται, ἀλλὰ μετα βέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν. ᾿Αποδείξας ἤδη διὰ τῶν προλαβόντων ἀρκούντως, ὡς οὐκ εἰς μόνον ἁμαρτάνουσι τὸν Υἱὸν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, τολμῶντες ἐπιτιμᾷν οἷσπερ ἂν λέγῃ διδά σκων, ἢ καὶ ἐργάζηται παρ' αὐτοῖς, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν ἀμαθαίνοντες πλημμελοῦσι τὸν Πατέρα, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῶν εἰρημένων ἐνέργειαν, περι- στείλας τῷ φόβῳ τὸ θράσος, καὶ ζῆν ἀναπείσας ἐπι- εικέστερον τῇ τῶν ἐσομένων ἐλπίδι, λοιπὸν σαγη νεύει πρὸς εὐπείθειαν. Οὐκ ἀτέχνως δὲ πάλιν τὸν ἐπὶ τούτοις ἐποιήσατο λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ οἶδεν ἔτι νοσοῦντας τοὺς Ἰουδαίους, σκανδαλιζομένους τουτέστι περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἀναφέρει τὴν πίστιν εἰς τὸ πρόσ ωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχ ὡς ἑαυτὸν ἔξω τιθεὶς, ἀλλ' ὡς διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας καὶ ἐν Πατρὶ τιμώμενος. Τοὺς δέ γε πιστεύοντας, οὐ μετόχους ἔσεσθαι μόνον τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν τῆς κρίσεως διαφεύξεσθαι κίνδυνον, δικαιουμένους δηλονότι διισχυρίζεται, κεκερασμένον ἐλπίδι προ τείνων τὸν φόβον. Οὕτω γὰρ ἦν ἐνεργέστερόν πως καὶ δεικτικώτερον τοῖς ἀκροωμένοις ἀπεργάσασθαι τὸν λόγον. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Ἐκ θανάτου πρὸς ζωήν μεταβήσεσθαι τοὺς πιο στεύοντας εἰπὼν, ἑαυτὸν εἰσφέρει τῆς ἐπαγγελίας ἐργάτην, καὶ ὅλου τοῦ πράγματος ἀποτελεστὴν, ὁμοῦ μὲν ἐκεῖνο τοῖς Ἰουδαίοις υπαινιττόμενος, ότι θα μαστὴ μὲν ὄντως ἐστὶν ἡ ἐπὶ τῷ παραλελυμένῳ δύνα- μις, ἀξιολογωτέρων δ' οὖν ὅμως ἀναδειχθήσεται δη μιουργὸς ὁ Υἱός, οὐκ ἀρρώστημα μόνον, οὐδὲ τὰς ἐκ νό σου μαλακίας τῶν ἀνθρωπίνων ἐξελαύνων σωμάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἤδη τὸν θάνατον καὶ τὴν ἐπισκήψασαν ἀνατρέπων φθορὰν τοῦτο γὰρ ἦν τὸ καὶ μικρῷ πρό τερον εἰρημένον· . Ὁ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δείκνυσιν, ὁ αὐτὸς ποιεῖ, καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτ τῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε. » Τὸ γὰρ ἐν τῷ θαυμά ζεσθαι μεῖζον, ἐν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει φαίνεται·) ἐμοῦ δὲ πάλιν ἐκεῖνο κατασκευάζων, ὅπερ ἦν εἰκὸς οὐκ ἐν ὀλίγῳ μέτρῳ καταπτοήσειν τοὺς ἀκροωμένους· ὅτι γὰρ καὶ ἀναστήσει τους νεκρούς, καὶ πρὸς κρίσιν ἄξει τὸ ποίημα, διαγορεύει σαφῶς, ἵνα τῷ προσδοκάν αὐτῷ παραστήσεσθαί ποτε, καὶ τὸν ἐφ' ἑκάστοις S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dentes eum in omnibus similem esse Dev ac Patri, etiam vere dici ab eo demonstrabimus, quod • Qui non honorificat Filium, neque Patrem ho norificat, qui misit illum. » De hoc enim quaestio nobis est, et eo spectat quæ mox facta est dispu- tatio. V, 24. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, el credit ei qui misit me, habet vitam æternam, et in judicium non venit, sed transiit a morie ad vitam. Postquam in superioribus abunde ostendit mi- seros Judæos nou in solum Filium peccare, cum audent reprehendere quæ docendo loqueretur, aut apud ipsos operaretur, sed in ipsum etiam Patrem stulte peccare, et, si ad vim dictorum respicias, eorum audaciam coercuit, ac proposita futurorum spe melius vivere persuasit, ad obsequium tandem eos adigit. Artificiosa vero hic oratione rursus uti- tur. Nam cum Judæos adbuc laborare, nosset, hoc est de se scandalizari, fidem rursus ad Dei ac Patris personam refert, non quasi seipsum exclu- dat, sed quod propter identitatem substantiæ etiam in Patre honorificetur. Credentes vero non B solum æternæ vitæ fore participes, sed et judicii C vitaturos periculum, justificatos nimirum alirmat, metum spe mistum injiciens. Sic enim efficacior et expressior in auditorum animis futura erat oratio. V, 25. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei : et qui audierint, vivent. Cum dixisset credentes a morte transituros ad vitam, modo seipsum promissionis illius effecto- rem, totiusque rei consummatorem significat, simul etiam Judæis indicans mirabilem revera eam quæ spectata est in paralytico virtutem, verumtamen mirabiliora his a Filio patratum iri, qui non mor- bum duntaxat et morbi infirmitates ex humanis D corporibus depellat, sed et ipsam mortem, et incubantem corruptionem evertat. Idipsum enim est quod paulo ante dictum est : Pater diligit Filium, et omnia demonstrat ei quæ ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. › Admiratio enim illa major in resur- rectione mortuorum spectatur. Simul etiam illud astruens, ex quo verisimile erat non mediocrem au- ditoribus allatum iri admirationem, nimirum exci- taturum se mortuos, et eos in judicium adductu- Pum, manifeste prædicat, ut ex eo quod se coram eo stituros aliquando, et rationem de singulis red- * Supra, vers. 20.

ἀποδώσειν λόγον, οκνηρότεροι μέν πως εἰς τὴν ἐπὶ τὸ διώκειν αὐτὸν εὑρίσκοιντο τόλμαν, δέχοιντο δὲ προθυμότερον ἤδη τὸν τῆς διδασκαλίας τε καὶ ὑφ- ηγήσεως λόγον. Εἰς ταῦτα μὲν οὖν ὁ τοῦ κεφαλαίου σκοπὸς ὁρᾶται καὶ συντείνεται. Τὸ δὲ πρὸς λέξιν, ἡμᾶς ἀναγκαῖον ἀπολευκάνει λοιπόν. Ὁ μὲν οὖν κοινός, ὡς ἔοικεν, ἔχει λόγος, ὡς ἥξει ποτὲ καιρὸς, καθ᾿ ὃν ἀκούσονται τῆς τοῦ διανιστῶντος φωνῆς οἱ νεκροί· παρεῖναι δὲ καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον ὑπολαμβά νουσιν αὐτὸν, ἢ ὡς Λαζάρου τυχὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀκουσομένου φωνῆς, ἢ καὶ νεκροὺς εἶναι λέγοντες τοὺς οὔπω διὰ τῆς πίστεως εἰς αἰώνιον ἀνακεκλημέ νους ζωήν, οἱ δὴ καὶ πάντως εἰς αὐτὴν ἔμελλον ἀναβήσεσθαι, τὴν τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίαν παρα- δεξάμενοι. Καὶ σώζει μὲν ὄντως τῆς θεωρίας ὁ τρό πως τὸ ἐν πιθανότητι σχῆμα, τὸ δὲ ἀκριβὲς οὐ πάνυ. Β Διὸ δὴ πάλιν τὴν τῶν λεγομένων ἀναμασσώμενοι δύναμιν, τὸν πρεπωδέστερόν πως αὐτοῖς ἐφαρμόσο μεν νοῦν, διαστελοῦμεν δὲ οὕτω τὸ ἀνάγνωσμα. • Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. ο Ὥρα δηλονότι πάλιν, ὅτε καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Διὰ μὲν οὖν τῶν ἐν ἀρχῇ, τὸν τῆς ἀναστάσεως σημαίνει καιρόν, καθ᾿ ὃν εἰς ἀπο λογίαν τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς ἀναστήσεσθαι τοὺς κεκοι- μημένους διὰ τῆς τοῦ διδάσκοντος ἐκδιδάσκει φωνῆς, ἵνα καθάπερ ήδη προείπον, ὥσπερ τινὰ χαλινὸν τὸν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐπινοήσας φόβον, καλῶς δὴ σφόδρα καὶ ἐπιστημόνως ἀναπείσῃ βιοῦν. Διὰ δὲ τῶν ἐν ὑστέροις τὸν τοῦ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ δείκνυσι παρόντα καιρόν, ἀλλὰ καὶ τῆς εὐπειθείας μισθὸν τὴν αἰώνιον ἔσεσθαί φησι ζωήν, μονονουχί τοιοῦτόν τι δηλῶν· "Ηξετε πάντες εἰς κρίσιν, ὦ οὗτοι, κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρόν, ἀλλ' εἰ πικρὸν ὑμῖν τὸ κολάζεσθαι δοκεῖ, καὶ ἀπεράντους λελυπημένῳ τῷ κρίνοντι τὰς δίκας υπέχειν, μή παρατρέχειν ἐᾶτε τὸν τῆς εὐπειθείας καιρὸν, ἀλλ᾽ ἔτι παρόντος ἐπι δραττόμενοι, πρὸς τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀναβαίνειν ἐπεί- γεσθε. "Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ού- τως καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. Ορα δή μοι πάλιν καὶ τὴν ἐν τούτοις οἰκονομίαν, ένα του λόγου θαυμάσῃς τὸ σχῆμα, καὶ μὴ τοῖς ἐξ ἀμαθίας περιπίπτων σκανδάλοις, αὐτὸς ἐπὶ σεαυτῷ καλέσεις τὴν ἀπώλειαν. ῎Ανθρωπος ὑπάρχων, ὅσον εἰς τὴν φύσιν τοῦ σώματος, ὁ Μονογενής, καὶ ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι μετὰ σαρκὸς δρώμενος, καὶ τοῖς Ἰουδαίοις πολυτρόπως τὰ πρὸς σωτηρίαν εἰσε ηγούμενος, δύο πραγμάτων θεοπρεπῶν ἑαυτῷ περι- τέθεικε τὴν λαμπρότητα. "Οτι γὰρ καὶ ἀναστήσει τοὺς νεκροὺς, καὶ κριθησομένους παραστήσει τῷ οἰκείω βήματι,διεβεβαιοῦτο σαφῶς· ἀλλ᾽ ἦν καὶ σφό δρα εἰκὸς δυσχεραίνειν ἐπὶ τούτῳ τοὺς ἀκροωμένους, ἐγκαλοῦντας ἤδη, καὶ διώκειν εὐλόγως αὐτὸν ὑπο- πτεύοντας, ὅτι Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ανακεράσας τοίνυν ἐξουσίᾳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 11. alacrius tandem doctrinæ et institutionis sermo- nem audirent. Eo itaque capitis illius scopus per- tinet. Quod autem ad verba spectat, explicandum nobis superest. Communis expositio est, venturum aliquando tempus quo mortui suscitantis vocem audient: sed et nunc adesse nihilominus ipsum existimant, aut quasi Lazaro, exempli gratia, Sal. vatoris vocem audituro, aut etiam quod mortui dicantur ii qui nondum per fidem ad æternam vo- cati sint vitam, quique ad eam suscepta Salvatoris doctrina erant evehendi. Et hæc quidem explicandi ratio præ se fert aliquam verisimilitudinem, sed veritatem neutiquam. Quare dictorum vim revol- ventes animo, convenientiorem eis sensum aptabi- A diluros sperabant, persequendi audacia retardata, mnus, et lectionem hunc in modum patefaciemus. Supra, r, 18. C D • Amnen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei. Hora videlicet rursum est, quando et qui audierint, vivent. Prioribus igitur verbis resur- rectionis tempus significat, quo ad reddendam ra• tionem vitæ in hoc mundo peractæ suscitatum iri mortuos edocet, ut eos, quemadmodum prius jam dixi, hujus rei formidine quasi freno quodam in recta et honesta vivendi ratione contineat. Poste- rioribus autem verbis tempus ei credendi nunc adesse declarat, sed et obedientiæ præmium æter- nam vitam fore ait, tale quidpiam propemodum si- gnificans : Venietis omnes ad judicium, tempore resurrectionis videlicet, sed si vobis acerbum vi- detur offensum judicem a vobis interminabiles poenas repetere, nolite obediendi tempus præ- termittere, sed illud jam præsens arripientes, ad æternam vitam ascendere nitimini. V, 26, 27. Sicut enim Pater habet vitam in semet- ipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso; et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est. Animadverte rursus horum verborum disposi- tionem, ut dicendi formam mireris, et ne præ imperitia in offensiones incurrens, ipse tibi exi- tium arcessas. Homo cum esset Unigenitus, quoad corporis naturam, et sicut unus ex nobis in terra cum carne adhuc appareret, ac Judæis multiplici ratione exponeret ea quæ ad salutem pertinent, duarum magnarum rerum et Deo convenientium claritatem sibi conciliavit. Nam et a se mortuos suscitatum iri, et judicandos ad suum tribunal ad- ductum iri palam affirmabat: sed probabile erat auditores eam rem ægre admodum laturos, cum jam eum reprehenderent, et jure insectari sibi persuaderent, quoniam Patrem suum dicebat Deuni, æqualem se faciens Deo ". Divina itaque potesta

ἀποδώσειν λόγον, οκνηρότεροι μέν πως εἰς τὴν ἐπὶ τὸ διώκειν αὐτὸν εὑρίσκοιντο τόλμαν, δέχοιντο δὲ προθυμότερον ἤδη τὸν τῆς διδασκαλίας τε καὶ ὑφ- ηγήσεως λόγον. Εἰς ταῦτα μὲν οὖν ὁ τοῦ κεφαλαίου σκοπὸς ὁρᾶται καὶ συντείνεται. Τὸ δὲ πρὸς λέξιν, ἡμᾶς ἀναγκαῖον ἀπολευκάνει λοιπόν. Ὁ μὲν οὖν κοινός, ὡς ἔοικεν, ἔχει λόγος, ὡς ἥξει ποτὲ καιρὸς, καθ᾿ ὃν ἀκούσονται τῆς τοῦ διανιστῶντος φωνῆς οἱ νεκροί· παρεῖναι δὲ καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον ὑπολαμβά νουσιν αὐτὸν, ἢ ὡς Λαζάρου τυχὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀκουσομένου φωνῆς, ἢ καὶ νεκροὺς εἶναι λέγοντες τοὺς οὔπω διὰ τῆς πίστεως εἰς αἰώνιον ἀνακεκλημέ νους ζωήν, οἱ δὴ καὶ πάντως εἰς αὐτὴν ἔμελλον ἀναβήσεσθαι, τὴν τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίαν παρα- δεξάμενοι. Καὶ σώζει μὲν ὄντως τῆς θεωρίας ὁ τρό πως τὸ ἐν πιθανότητι σχῆμα, τὸ δὲ ἀκριβὲς οὐ πάνυ. Β Διὸ δὴ πάλιν τὴν τῶν λεγομένων ἀναμασσώμενοι δύναμιν, τὸν πρεπωδέστερόν πως αὐτοῖς ἐφαρμόσο μεν νοῦν, διαστελοῦμεν δὲ οὕτω τὸ ἀνάγνωσμα. • Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. ο Ὥρα δηλονότι πάλιν, ὅτε καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Διὰ μὲν οὖν τῶν ἐν ἀρχῇ, τὸν τῆς ἀναστάσεως σημαίνει καιρόν, καθ᾿ ὃν εἰς ἀπο λογίαν τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς ἀναστήσεσθαι τοὺς κεκοι- μημένους διὰ τῆς τοῦ διδάσκοντος ἐκδιδάσκει φωνῆς, ἵνα καθάπερ ήδη προείπον, ὥσπερ τινὰ χαλινὸν τὸν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐπινοήσας φόβον, καλῶς δὴ σφόδρα καὶ ἐπιστημόνως ἀναπείσῃ βιοῦν. Διὰ δὲ τῶν ἐν ὑστέροις τὸν τοῦ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ δείκνυσι παρόντα καιρόν, ἀλλὰ καὶ τῆς εὐπειθείας μισθὸν τὴν αἰώνιον ἔσεσθαί φησι ζωήν, μονονουχί τοιοῦτόν τι δηλῶν· "Ηξετε πάντες εἰς κρίσιν, ὦ οὗτοι, κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρόν, ἀλλ' εἰ πικρὸν ὑμῖν τὸ κολάζεσθαι δοκεῖ, καὶ ἀπεράντους λελυπημένῳ τῷ κρίνοντι τὰς δίκας υπέχειν, μή παρατρέχειν ἐᾶτε τὸν τῆς εὐπειθείας καιρὸν, ἀλλ᾽ ἔτι παρόντος ἐπι δραττόμενοι, πρὸς τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀναβαίνειν ἐπεί- γεσθε. "Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ού- τως καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. Ορα δή μοι πάλιν καὶ τὴν ἐν τούτοις οἰκονομίαν, ένα του λόγου θαυμάσῃς τὸ σχῆμα, καὶ μὴ τοῖς ἐξ ἀμαθίας περιπίπτων σκανδάλοις, αὐτὸς ἐπὶ σεαυτῷ καλέσεις τὴν ἀπώλειαν. ῎Ανθρωπος ὑπάρχων, ὅσον εἰς τὴν φύσιν τοῦ σώματος, ὁ Μονογενής, καὶ ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι μετὰ σαρκὸς δρώμενος, καὶ τοῖς Ἰουδαίοις πολυτρόπως τὰ πρὸς σωτηρίαν εἰσε ηγούμενος, δύο πραγμάτων θεοπρεπῶν ἑαυτῷ περι- τέθεικε τὴν λαμπρότητα. "Οτι γὰρ καὶ ἀναστήσει τοὺς νεκροὺς, καὶ κριθησομένους παραστήσει τῷ οἰκείω βήματι,διεβεβαιοῦτο σαφῶς· ἀλλ᾽ ἦν καὶ σφό δρα εἰκὸς δυσχεραίνειν ἐπὶ τούτῳ τοὺς ἀκροωμένους, ἐγκαλοῦντας ἤδη, καὶ διώκειν εὐλόγως αὐτὸν ὑπο- πτεύοντας, ὅτι Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ανακεράσας τοίνυν ἐξουσίᾳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 11. alacrius tandem doctrinæ et institutionis sermo- nem audirent. Eo itaque capitis illius scopus per- tinet. Quod autem ad verba spectat, explicandum nobis superest. Communis expositio est, venturum aliquando tempus quo mortui suscitantis vocem audient: sed et nunc adesse nihilominus ipsum existimant, aut quasi Lazaro, exempli gratia, Sal. vatoris vocem audituro, aut etiam quod mortui dicantur ii qui nondum per fidem ad æternam vo- cati sint vitam, quique ad eam suscepta Salvatoris doctrina erant evehendi. Et hæc quidem explicandi ratio præ se fert aliquam verisimilitudinem, sed veritatem neutiquam. Quare dictorum vim revol- ventes animo, convenientiorem eis sensum aptabi- A diluros sperabant, persequendi audacia retardata, mnus, et lectionem hunc in modum patefaciemus. Supra, r, 18. C D • Amnen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei. Hora videlicet rursum est, quando et qui audierint, vivent. Prioribus igitur verbis resur- rectionis tempus significat, quo ad reddendam ra• tionem vitæ in hoc mundo peractæ suscitatum iri mortuos edocet, ut eos, quemadmodum prius jam dixi, hujus rei formidine quasi freno quodam in recta et honesta vivendi ratione contineat. Poste- rioribus autem verbis tempus ei credendi nunc adesse declarat, sed et obedientiæ præmium æter- nam vitam fore ait, tale quidpiam propemodum si- gnificans : Venietis omnes ad judicium, tempore resurrectionis videlicet, sed si vobis acerbum vi- detur offensum judicem a vobis interminabiles poenas repetere, nolite obediendi tempus præ- termittere, sed illud jam præsens arripientes, ad æternam vitam ascendere nitimini. V, 26, 27. Sicut enim Pater habet vitam in semet- ipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso; et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est. Animadverte rursus horum verborum disposi- tionem, ut dicendi formam mireris, et ne præ imperitia in offensiones incurrens, ipse tibi exi- tium arcessas. Homo cum esset Unigenitus, quoad corporis naturam, et sicut unus ex nobis in terra cum carne adhuc appareret, ac Judæis multiplici ratione exponeret ea quæ ad salutem pertinent, duarum magnarum rerum et Deo convenientium claritatem sibi conciliavit. Nam et a se mortuos suscitatum iri, et judicandos ad suum tribunal ad- ductum iri palam affirmabat: sed probabile erat auditores eam rem ægre admodum laturos, cum jam eum reprehenderent, et jure insectari sibi persuaderent, quoniam Patrem suum dicebat Deuni, æqualem se faciens Deo ". Divina itaque potesta

ἀποδώσειν λόγον, οκνηρότεροι μέν πως εἰς τὴν ἐπὶ τὸ διώκειν αὐτὸν εὑρίσκοιντο τόλμαν, δέχοιντο δὲ προθυμότερον ἤδη τὸν τῆς διδασκαλίας τε καὶ ὑφ- ηγήσεως λόγον. Εἰς ταῦτα μὲν οὖν ὁ τοῦ κεφαλαίου σκοπὸς ὁρᾶται καὶ συντείνεται. Τὸ δὲ πρὸς λέξιν, ἡμᾶς ἀναγκαῖον ἀπολευκάνει λοιπόν. Ὁ μὲν οὖν κοινός, ὡς ἔοικεν, ἔχει λόγος, ὡς ἥξει ποτὲ καιρὸς, καθ᾿ ὃν ἀκούσονται τῆς τοῦ διανιστῶντος φωνῆς οἱ νεκροί· παρεῖναι δὲ καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον ὑπολαμβά νουσιν αὐτὸν, ἢ ὡς Λαζάρου τυχὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀκουσομένου φωνῆς, ἢ καὶ νεκροὺς εἶναι λέγοντες τοὺς οὔπω διὰ τῆς πίστεως εἰς αἰώνιον ἀνακεκλημέ νους ζωήν, οἱ δὴ καὶ πάντως εἰς αὐτὴν ἔμελλον ἀναβήσεσθαι, τὴν τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίαν παρα- δεξάμενοι. Καὶ σώζει μὲν ὄντως τῆς θεωρίας ὁ τρό πως τὸ ἐν πιθανότητι σχῆμα, τὸ δὲ ἀκριβὲς οὐ πάνυ. Β Διὸ δὴ πάλιν τὴν τῶν λεγομένων ἀναμασσώμενοι δύναμιν, τὸν πρεπωδέστερόν πως αὐτοῖς ἐφαρμόσο μεν νοῦν, διαστελοῦμεν δὲ οὕτω τὸ ἀνάγνωσμα. • Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσι τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. ο Ὥρα δηλονότι πάλιν, ὅτε καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Διὰ μὲν οὖν τῶν ἐν ἀρχῇ, τὸν τῆς ἀναστάσεως σημαίνει καιρόν, καθ᾿ ὃν εἰς ἀπο λογίαν τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς ἀναστήσεσθαι τοὺς κεκοι- μημένους διὰ τῆς τοῦ διδάσκοντος ἐκδιδάσκει φωνῆς, ἵνα καθάπερ ήδη προείπον, ὥσπερ τινὰ χαλινὸν τὸν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐπινοήσας φόβον, καλῶς δὴ σφόδρα καὶ ἐπιστημόνως ἀναπείσῃ βιοῦν. Διὰ δὲ τῶν ἐν ὑστέροις τὸν τοῦ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ δείκνυσι παρόντα καιρόν, ἀλλὰ καὶ τῆς εὐπειθείας μισθὸν τὴν αἰώνιον ἔσεσθαί φησι ζωήν, μονονουχί τοιοῦτόν τι δηλῶν· "Ηξετε πάντες εἰς κρίσιν, ὦ οὗτοι, κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρόν, ἀλλ' εἰ πικρὸν ὑμῖν τὸ κολάζεσθαι δοκεῖ, καὶ ἀπεράντους λελυπημένῳ τῷ κρίνοντι τὰς δίκας υπέχειν, μή παρατρέχειν ἐᾶτε τὸν τῆς εὐπειθείας καιρὸν, ἀλλ᾽ ἔτι παρόντος ἐπι δραττόμενοι, πρὸς τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀναβαίνειν ἐπεί- γεσθε. "Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ού- τως καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. Ορα δή μοι πάλιν καὶ τὴν ἐν τούτοις οἰκονομίαν, ένα του λόγου θαυμάσῃς τὸ σχῆμα, καὶ μὴ τοῖς ἐξ ἀμαθίας περιπίπτων σκανδάλοις, αὐτὸς ἐπὶ σεαυτῷ καλέσεις τὴν ἀπώλειαν. ῎Ανθρωπος ὑπάρχων, ὅσον εἰς τὴν φύσιν τοῦ σώματος, ὁ Μονογενής, καὶ ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι μετὰ σαρκὸς δρώμενος, καὶ τοῖς Ἰουδαίοις πολυτρόπως τὰ πρὸς σωτηρίαν εἰσε ηγούμενος, δύο πραγμάτων θεοπρεπῶν ἑαυτῷ περι- τέθεικε τὴν λαμπρότητα. "Οτι γὰρ καὶ ἀναστήσει τοὺς νεκροὺς, καὶ κριθησομένους παραστήσει τῷ οἰκείω βήματι,διεβεβαιοῦτο σαφῶς· ἀλλ᾽ ἦν καὶ σφό δρα εἰκὸς δυσχεραίνειν ἐπὶ τούτῳ τοὺς ἀκροωμένους, ἐγκαλοῦντας ἤδη, καὶ διώκειν εὐλόγως αὐτὸν ὑπο- πτεύοντας, ὅτι Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Ανακεράσας τοίνυν ἐξουσίᾳ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 11. alacrius tandem doctrinæ et institutionis sermo- nem audirent. Eo itaque capitis illius scopus per- tinet. Quod autem ad verba spectat, explicandum nobis superest. Communis expositio est, venturum aliquando tempus quo mortui suscitantis vocem audient: sed et nunc adesse nihilominus ipsum existimant, aut quasi Lazaro, exempli gratia, Sal. vatoris vocem audituro, aut etiam quod mortui dicantur ii qui nondum per fidem ad æternam vo- cati sint vitam, quique ad eam suscepta Salvatoris doctrina erant evehendi. Et hæc quidem explicandi ratio præ se fert aliquam verisimilitudinem, sed veritatem neutiquam. Quare dictorum vim revol- ventes animo, convenientiorem eis sensum aptabi- A diluros sperabant, persequendi audacia retardata, mnus, et lectionem hunc in modum patefaciemus. Supra, r, 18. C D • Amnen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei. Hora videlicet rursum est, quando et qui audierint, vivent. Prioribus igitur verbis resur- rectionis tempus significat, quo ad reddendam ra• tionem vitæ in hoc mundo peractæ suscitatum iri mortuos edocet, ut eos, quemadmodum prius jam dixi, hujus rei formidine quasi freno quodam in recta et honesta vivendi ratione contineat. Poste- rioribus autem verbis tempus ei credendi nunc adesse declarat, sed et obedientiæ præmium æter- nam vitam fore ait, tale quidpiam propemodum si- gnificans : Venietis omnes ad judicium, tempore resurrectionis videlicet, sed si vobis acerbum vi- detur offensum judicem a vobis interminabiles poenas repetere, nolite obediendi tempus præ- termittere, sed illud jam præsens arripientes, ad æternam vitam ascendere nitimini. V, 26, 27. Sicut enim Pater habet vitam in semet- ipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso; et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est. Animadverte rursus horum verborum disposi- tionem, ut dicendi formam mireris, et ne præ imperitia in offensiones incurrens, ipse tibi exi- tium arcessas. Homo cum esset Unigenitus, quoad corporis naturam, et sicut unus ex nobis in terra cum carne adhuc appareret, ac Judæis multiplici ratione exponeret ea quæ ad salutem pertinent, duarum magnarum rerum et Deo convenientium claritatem sibi conciliavit. Nam et a se mortuos suscitatum iri, et judicandos ad suum tribunal ad- ductum iri palam affirmabat: sed probabile erat auditores eam rem ægre admodum laturos, cum jam eum reprehenderent, et jure insectari sibi persuaderent, quoniam Patrem suum dicebat Deuni, æqualem se faciens Deo ". Divina itaque potesta

καὶ λαμπρότητι τῇ θεοπρεπεῖ τὸν ἁρμόζοντα τῇ ἀν θρωπότητι λόγον, ὑποκλέπτει τὸ βαρὺ τῆς ὀργῆς, ἐπιεικέστερόν πως καὶ ὑφειμένως, ἢ ᾗπερ ἐχρῆν, λέγων· ο Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Μή θαυμάζετε, φησὶν, εἰ καθ' ὑμᾶς νῦν ὑπάρχων, καὶ δρώμενος ἄνθρωπος, ἀναστήσειν ὑπισχνοῦμαι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς κρίσιν ἄγειν ἀπειλῶ· δέδωκέ μοι τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν ὁ Πατήρ, δέδωκέ μοι τὸ κρίνειν ἐπ' ἐξουσίας. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τούτων τὴν εὐόλισθον τῶν Ἰουδαίων τεθεράπευσεν ἀκοὴν, φροντίδα ποιεῖται γοργὴν καὶ τῆς τῶν ἐφεξῆς ὠφελείας, καὶ τὴν αἰτίαν εὐθὺς τοῦ δεδέχθαι λέγειν ἑαυτὸν ἐξηγούμενος τὴν οὐδὲν ἔχουσαν ἐξ ἑαυτῆς ἀνθρωπότητα, προϊσχεται λέγων· ο Ότι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. ο Ὅτι γὰρ καὶ Β ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής, καὶ οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος, ζωογονείν τε οὕτως, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ, περιττόν οἶμαι λέγειν πρὸς τὸ παρὸν, ἐπε είπερ ἡμῖν οὐ βραχὺς ἐν τούτῳ δεδαπάνηται λόγος ἐν ἀρχῇ τοῦ βιβλίου, προκειμένου ῥητοῦ, « "Ο γέ γονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσουσι τῆς φως νῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιή- σαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πρά ξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Σημαίνει μὲν διὰ τούτων τῆς ἁπάντων ἀναστά- σεως τὸν καιρὸν, ὅτε, καθάπερ ἡμῖν ὁ θεσπέσιος ἐπέστειλε Παῦλος, • Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, » κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἀποδώσων [αί. ἀποδώσειν] ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Χειραγωγεί δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τῶν αὐτῶν ἐπαναλήψεως τὴν ἀμαθεστάτην τῶν Ἰουδαίων διά- νοιαν εἰς τὸ δύνασθαι συνιέναι σαφῶς, ὅτι καὶ μει ζόνων ἔσται τερατουργός, ἐν οἷς ὁ παράλυτος ἦν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἀναδειχθήσεται κριτής. Αντιπαρα τιθεὶς δὲ χρησίμως τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει τὴν ἐφ' ἑνὶ τῶν νοσούντων θεραπείαν, μείζονά τε καὶ ἄξιο- λογωτέραν ἐπιδεικνύει την θανάτου λυτικὴν ἐνέρ γειαν, καὶ φθορᾶς τῆς ἁπάντων ἀναιρετικὴν, εἰκότως τε καὶ ἀναγκαίως, ὡς ἐπ᾿ ἐλάττονι τῷ παραδόξω φησί · ι Μή θαυμάζετε τοῦτο. » Καὶ οὐ δήπου πάν- τας [ισ. πάντως] νομιοῦμεν αὐτὸν τῆς τῶν οἰκείων ἔργων λαμπρότητος διὰ τούτων κατηγορεῖν, ἢ καὶ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιτάττειν, μὴ χρῆναι θαύματος ἀξιοῦν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν εἰκότως θαυμάζοιεν, ἀλλ' εἰδέναι τε καὶ πιστεύειν βούλεται τοὺς ἐπ' ἐκείνῳ καταπεπλη· γμένους, ὅτι μικρὸν αὐτῷ τὸ μέχρι τούτου θαυμάζε σθαι. Εγείρει γὰρ λόγῳ καὶ ἐνεργείᾳ θεοπρεπεί, οὐχ ὅπως ἐκ μακρῶν ἀῤῥωστημάτων τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἤδη τοὺς τῷ θανάτῳ βεβαπτισμένους, καὶ ἀκράτῳ νενικημένους φθορᾷ. Καὶ διὰ τοῦτό φησι, τὸ μεῖζον εἰσφέρων · "Οτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ.» ( γὰρ λόγῳ τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ πρὸς τὸ εἶναι παραγαγών, πως οὐκ ἂν ἰσχύσαι τὸ ἤδη πεποιημένον παλινδρομείν. • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. te et splendore sermonem temperaus humanitati A convenientem, iræ asperitatem subducit, mitius quodammodo ac submissius quam oportebat di- cens : Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. › No- lite mirari, inquit, si cum vestri nunc similis sim, ac videar homo, mortuos me suscitaturum promit- to, et in judicium adducturum minitor : dedit quippe mihi Pater potestatem vivificandi, dedit mihi judicandi potestatem. Postquam autem Ju- dæorum lubricas aures his verbis curavit, illico se ad sequentia convertit, et causam statim expo- nens, ob quam ait se potestatem illam accepisse, nimirum humanitatem, quæ a seipsa nihil habet, subjicit : « Quia Filius hominis est. › Quod enim vita sit secundum naturam suam Unigenitus, ne- que vitam ab alio participet, sed eo modo quo Pater vivificet, superfluum est, opinor, impræsen. tiarum dicere, cum in libri hujus initio ſuse de illo disputatum sit ad eum locum : « Quod factum est in ipso vita erat 67. V, 28, 29. Nolite mirari hoc, quia venit kora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ : qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. His quidem verbis resurrectionis universoruin tempus significat, quo, ut divinus ille noster Pau- lus scribit, « Ipse Dominus in jussu, in voce ar- changeli, in tuba Dei descendet de colo, » judica- turus orbem in justitia ", et redditurus unicui- C que secundum opera sua. Repetitione tamen eorumdem imperitos Judæorum auimos quasi ma- nuducit, ut clare discere queant majora ab eo miracula patratum iri quam quod factum est in paralytico, et se totius orbis constitutum iri judi- cem. Comparans autem mortuorum resurrectioni unius curationem, majorem et digniorem osten- dit esse vim illam solvendæ mortis, et corruptio- nis omnium tollenda, adeoque jure et necessario quasi de minore miraculo ait : « Nolite mirari hoc. Neque vero putabimus ipsum his verbis operum suorum claritati detrahere, aut certe au- ditoribus præcipere ne mirentur quæ alioquin admiratione sunt dignissima; sed hoc scire et credere vult eos qui attoniti erant illo miraculo, parum illud esse hactenus. Verbo enim ac virtute divina, non tantum diuturnis morbis vexatos exci- tat, sed et ipsi morti immersos, et inevitabili cor- ruptione superatos. Ideoque majus quiddam infe- rens ait : « Quia veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus. Qui verbo enim cuncta e nihilo produxit, quomodo non pote- rit efficere ut quod jam factum est in ortum denuo revertatur? Utrumque enim ejusdem est virtutis, et unius potestatis mirabile est opus in utroque, Utiliter autem subjicit, processuros e monumentis, ☛ Supra, 1, J. • I Thess. iv, 15. D

καὶ λαμπρότητι τῇ θεοπρεπεῖ τὸν ἁρμόζοντα τῇ ἀν θρωπότητι λόγον, ὑποκλέπτει τὸ βαρὺ τῆς ὀργῆς, ἐπιεικέστερόν πως καὶ ὑφειμένως, ἢ ᾗπερ ἐχρῆν, λέγων· ο Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Μή θαυμάζετε, φησὶν, εἰ καθ' ὑμᾶς νῦν ὑπάρχων, καὶ δρώμενος ἄνθρωπος, ἀναστήσειν ὑπισχνοῦμαι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς κρίσιν ἄγειν ἀπειλῶ· δέδωκέ μοι τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν ὁ Πατήρ, δέδωκέ μοι τὸ κρίνειν ἐπ' ἐξουσίας. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τούτων τὴν εὐόλισθον τῶν Ἰουδαίων τεθεράπευσεν ἀκοὴν, φροντίδα ποιεῖται γοργὴν καὶ τῆς τῶν ἐφεξῆς ὠφελείας, καὶ τὴν αἰτίαν εὐθὺς τοῦ δεδέχθαι λέγειν ἑαυτὸν ἐξηγούμενος τὴν οὐδὲν ἔχουσαν ἐξ ἑαυτῆς ἀνθρωπότητα, προϊσχεται λέγων· ο Ότι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. ο Ὅτι γὰρ καὶ Β ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής, καὶ οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος, ζωογονείν τε οὕτως, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ, περιττόν οἶμαι λέγειν πρὸς τὸ παρὸν, ἐπε είπερ ἡμῖν οὐ βραχὺς ἐν τούτῳ δεδαπάνηται λόγος ἐν ἀρχῇ τοῦ βιβλίου, προκειμένου ῥητοῦ, « "Ο γέ γονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσουσι τῆς φως νῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιή- σαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πρά ξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Σημαίνει μὲν διὰ τούτων τῆς ἁπάντων ἀναστά- σεως τὸν καιρὸν, ὅτε, καθάπερ ἡμῖν ὁ θεσπέσιος ἐπέστειλε Παῦλος, • Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, » κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἀποδώσων [αί. ἀποδώσειν] ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Χειραγωγεί δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τῶν αὐτῶν ἐπαναλήψεως τὴν ἀμαθεστάτην τῶν Ἰουδαίων διά- νοιαν εἰς τὸ δύνασθαι συνιέναι σαφῶς, ὅτι καὶ μει ζόνων ἔσται τερατουργός, ἐν οἷς ὁ παράλυτος ἦν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἀναδειχθήσεται κριτής. Αντιπαρα τιθεὶς δὲ χρησίμως τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει τὴν ἐφ' ἑνὶ τῶν νοσούντων θεραπείαν, μείζονά τε καὶ ἄξιο- λογωτέραν ἐπιδεικνύει την θανάτου λυτικὴν ἐνέρ γειαν, καὶ φθορᾶς τῆς ἁπάντων ἀναιρετικὴν, εἰκότως τε καὶ ἀναγκαίως, ὡς ἐπ᾿ ἐλάττονι τῷ παραδόξω φησί · ι Μή θαυμάζετε τοῦτο. » Καὶ οὐ δήπου πάν- τας [ισ. πάντως] νομιοῦμεν αὐτὸν τῆς τῶν οἰκείων ἔργων λαμπρότητος διὰ τούτων κατηγορεῖν, ἢ καὶ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιτάττειν, μὴ χρῆναι θαύματος ἀξιοῦν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν εἰκότως θαυμάζοιεν, ἀλλ' εἰδέναι τε καὶ πιστεύειν βούλεται τοὺς ἐπ' ἐκείνῳ καταπεπλη· γμένους, ὅτι μικρὸν αὐτῷ τὸ μέχρι τούτου θαυμάζε σθαι. Εγείρει γὰρ λόγῳ καὶ ἐνεργείᾳ θεοπρεπεί, οὐχ ὅπως ἐκ μακρῶν ἀῤῥωστημάτων τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἤδη τοὺς τῷ θανάτῳ βεβαπτισμένους, καὶ ἀκράτῳ νενικημένους φθορᾷ. Καὶ διὰ τοῦτό φησι, τὸ μεῖζον εἰσφέρων · "Οτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ.» ( γὰρ λόγῳ τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ πρὸς τὸ εἶναι παραγαγών, πως οὐκ ἂν ἰσχύσαι τὸ ἤδη πεποιημένον παλινδρομείν. • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. te et splendore sermonem temperaus humanitati A convenientem, iræ asperitatem subducit, mitius quodammodo ac submissius quam oportebat di- cens : Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. › No- lite mirari, inquit, si cum vestri nunc similis sim, ac videar homo, mortuos me suscitaturum promit- to, et in judicium adducturum minitor : dedit quippe mihi Pater potestatem vivificandi, dedit mihi judicandi potestatem. Postquam autem Ju- dæorum lubricas aures his verbis curavit, illico se ad sequentia convertit, et causam statim expo- nens, ob quam ait se potestatem illam accepisse, nimirum humanitatem, quæ a seipsa nihil habet, subjicit : « Quia Filius hominis est. › Quod enim vita sit secundum naturam suam Unigenitus, ne- que vitam ab alio participet, sed eo modo quo Pater vivificet, superfluum est, opinor, impræsen. tiarum dicere, cum in libri hujus initio ſuse de illo disputatum sit ad eum locum : « Quod factum est in ipso vita erat 67. V, 28, 29. Nolite mirari hoc, quia venit kora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ : qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. His quidem verbis resurrectionis universoruin tempus significat, quo, ut divinus ille noster Pau- lus scribit, « Ipse Dominus in jussu, in voce ar- changeli, in tuba Dei descendet de colo, » judica- turus orbem in justitia ", et redditurus unicui- C que secundum opera sua. Repetitione tamen eorumdem imperitos Judæorum auimos quasi ma- nuducit, ut clare discere queant majora ab eo miracula patratum iri quam quod factum est in paralytico, et se totius orbis constitutum iri judi- cem. Comparans autem mortuorum resurrectioni unius curationem, majorem et digniorem osten- dit esse vim illam solvendæ mortis, et corruptio- nis omnium tollenda, adeoque jure et necessario quasi de minore miraculo ait : « Nolite mirari hoc. Neque vero putabimus ipsum his verbis operum suorum claritati detrahere, aut certe au- ditoribus præcipere ne mirentur quæ alioquin admiratione sunt dignissima; sed hoc scire et credere vult eos qui attoniti erant illo miraculo, parum illud esse hactenus. Verbo enim ac virtute divina, non tantum diuturnis morbis vexatos exci- tat, sed et ipsi morti immersos, et inevitabili cor- ruptione superatos. Ideoque majus quiddam infe- rens ait : « Quia veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus. Qui verbo enim cuncta e nihilo produxit, quomodo non pote- rit efficere ut quod jam factum est in ortum denuo revertatur? Utrumque enim ejusdem est virtutis, et unius potestatis mirabile est opus in utroque, Utiliter autem subjicit, processuros e monumentis, ☛ Supra, 1, J. • I Thess. iv, 15. D

καὶ λαμπρότητι τῇ θεοπρεπεῖ τὸν ἁρμόζοντα τῇ ἀν θρωπότητι λόγον, ὑποκλέπτει τὸ βαρὺ τῆς ὀργῆς, ἐπιεικέστερόν πως καὶ ὑφειμένως, ἢ ᾗπερ ἐχρῆν, λέγων· ο Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Μή θαυμάζετε, φησὶν, εἰ καθ' ὑμᾶς νῦν ὑπάρχων, καὶ δρώμενος ἄνθρωπος, ἀναστήσειν ὑπισχνοῦμαι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς κρίσιν ἄγειν ἀπειλῶ· δέδωκέ μοι τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν ὁ Πατήρ, δέδωκέ μοι τὸ κρίνειν ἐπ' ἐξουσίας. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τούτων τὴν εὐόλισθον τῶν Ἰουδαίων τεθεράπευσεν ἀκοὴν, φροντίδα ποιεῖται γοργὴν καὶ τῆς τῶν ἐφεξῆς ὠφελείας, καὶ τὴν αἰτίαν εὐθὺς τοῦ δεδέχθαι λέγειν ἑαυτὸν ἐξηγούμενος τὴν οὐδὲν ἔχουσαν ἐξ ἑαυτῆς ἀνθρωπότητα, προϊσχεται λέγων· ο Ότι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. ο Ὅτι γὰρ καὶ Β ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής, καὶ οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος, ζωογονείν τε οὕτως, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ, περιττόν οἶμαι λέγειν πρὸς τὸ παρὸν, ἐπε είπερ ἡμῖν οὐ βραχὺς ἐν τούτῳ δεδαπάνηται λόγος ἐν ἀρχῇ τοῦ βιβλίου, προκειμένου ῥητοῦ, « "Ο γέ γονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσουσι τῆς φως νῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιή- σαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πρά ξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Σημαίνει μὲν διὰ τούτων τῆς ἁπάντων ἀναστά- σεως τὸν καιρὸν, ὅτε, καθάπερ ἡμῖν ὁ θεσπέσιος ἐπέστειλε Παῦλος, • Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, » κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἀποδώσων [αί. ἀποδώσειν] ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Χειραγωγεί δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τῶν αὐτῶν ἐπαναλήψεως τὴν ἀμαθεστάτην τῶν Ἰουδαίων διά- νοιαν εἰς τὸ δύνασθαι συνιέναι σαφῶς, ὅτι καὶ μει ζόνων ἔσται τερατουργός, ἐν οἷς ὁ παράλυτος ἦν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἀναδειχθήσεται κριτής. Αντιπαρα τιθεὶς δὲ χρησίμως τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει τὴν ἐφ' ἑνὶ τῶν νοσούντων θεραπείαν, μείζονά τε καὶ ἄξιο- λογωτέραν ἐπιδεικνύει την θανάτου λυτικὴν ἐνέρ γειαν, καὶ φθορᾶς τῆς ἁπάντων ἀναιρετικὴν, εἰκότως τε καὶ ἀναγκαίως, ὡς ἐπ᾿ ἐλάττονι τῷ παραδόξω φησί · ι Μή θαυμάζετε τοῦτο. » Καὶ οὐ δήπου πάν- τας [ισ. πάντως] νομιοῦμεν αὐτὸν τῆς τῶν οἰκείων ἔργων λαμπρότητος διὰ τούτων κατηγορεῖν, ἢ καὶ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιτάττειν, μὴ χρῆναι θαύματος ἀξιοῦν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν εἰκότως θαυμάζοιεν, ἀλλ' εἰδέναι τε καὶ πιστεύειν βούλεται τοὺς ἐπ' ἐκείνῳ καταπεπλη· γμένους, ὅτι μικρὸν αὐτῷ τὸ μέχρι τούτου θαυμάζε σθαι. Εγείρει γὰρ λόγῳ καὶ ἐνεργείᾳ θεοπρεπεί, οὐχ ὅπως ἐκ μακρῶν ἀῤῥωστημάτων τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἤδη τοὺς τῷ θανάτῳ βεβαπτισμένους, καὶ ἀκράτῳ νενικημένους φθορᾷ. Καὶ διὰ τοῦτό φησι, τὸ μεῖζον εἰσφέρων · "Οτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ.» ( γὰρ λόγῳ τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ πρὸς τὸ εἶναι παραγαγών, πως οὐκ ἂν ἰσχύσαι τὸ ἤδη πεποιημένον παλινδρομείν. • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. te et splendore sermonem temperaus humanitati A convenientem, iræ asperitatem subducit, mitius quodammodo ac submissius quam oportebat di- cens : Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. › No- lite mirari, inquit, si cum vestri nunc similis sim, ac videar homo, mortuos me suscitaturum promit- to, et in judicium adducturum minitor : dedit quippe mihi Pater potestatem vivificandi, dedit mihi judicandi potestatem. Postquam autem Ju- dæorum lubricas aures his verbis curavit, illico se ad sequentia convertit, et causam statim expo- nens, ob quam ait se potestatem illam accepisse, nimirum humanitatem, quæ a seipsa nihil habet, subjicit : « Quia Filius hominis est. › Quod enim vita sit secundum naturam suam Unigenitus, ne- que vitam ab alio participet, sed eo modo quo Pater vivificet, superfluum est, opinor, impræsen. tiarum dicere, cum in libri hujus initio ſuse de illo disputatum sit ad eum locum : « Quod factum est in ipso vita erat 67. V, 28, 29. Nolite mirari hoc, quia venit kora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ : qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. His quidem verbis resurrectionis universoruin tempus significat, quo, ut divinus ille noster Pau- lus scribit, « Ipse Dominus in jussu, in voce ar- changeli, in tuba Dei descendet de colo, » judica- turus orbem in justitia ", et redditurus unicui- C que secundum opera sua. Repetitione tamen eorumdem imperitos Judæorum auimos quasi ma- nuducit, ut clare discere queant majora ab eo miracula patratum iri quam quod factum est in paralytico, et se totius orbis constitutum iri judi- cem. Comparans autem mortuorum resurrectioni unius curationem, majorem et digniorem osten- dit esse vim illam solvendæ mortis, et corruptio- nis omnium tollenda, adeoque jure et necessario quasi de minore miraculo ait : « Nolite mirari hoc. Neque vero putabimus ipsum his verbis operum suorum claritati detrahere, aut certe au- ditoribus præcipere ne mirentur quæ alioquin admiratione sunt dignissima; sed hoc scire et credere vult eos qui attoniti erant illo miraculo, parum illud esse hactenus. Verbo enim ac virtute divina, non tantum diuturnis morbis vexatos exci- tat, sed et ipsi morti immersos, et inevitabili cor- ruptione superatos. Ideoque majus quiddam infe- rens ait : « Quia veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus. Qui verbo enim cuncta e nihilo produxit, quomodo non pote- rit efficere ut quod jam factum est in ortum denuo revertatur? Utrumque enim ejusdem est virtutis, et unius potestatis mirabile est opus in utroque, Utiliter autem subjicit, processuros e monumentis, ☛ Supra, 1, J. • I Thess. iv, 15. D

καὶ λαμπρότητι τῇ θεοπρεπεῖ τὸν ἁρμόζοντα τῇ ἀν θρωπότητι λόγον, ὑποκλέπτει τὸ βαρὺ τῆς ὀργῆς, ἐπιεικέστερόν πως καὶ ὑφειμένως, ἢ ᾗπερ ἐχρῆν, λέγων· ο Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Μή θαυμάζετε, φησὶν, εἰ καθ' ὑμᾶς νῦν ὑπάρχων, καὶ δρώμενος ἄνθρωπος, ἀναστήσειν ὑπισχνοῦμαι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς κρίσιν ἄγειν ἀπειλῶ· δέδωκέ μοι τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν ὁ Πατήρ, δέδωκέ μοι τὸ κρίνειν ἐπ' ἐξουσίας. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τούτων τὴν εὐόλισθον τῶν Ἰουδαίων τεθεράπευσεν ἀκοὴν, φροντίδα ποιεῖται γοργὴν καὶ τῆς τῶν ἐφεξῆς ὠφελείας, καὶ τὴν αἰτίαν εὐθὺς τοῦ δεδέχθαι λέγειν ἑαυτὸν ἐξηγούμενος τὴν οὐδὲν ἔχουσαν ἐξ ἑαυτῆς ἀνθρωπότητα, προϊσχεται λέγων· ο Ότι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. ο Ὅτι γὰρ καὶ Β ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής, καὶ οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος, ζωογονείν τε οὕτως, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ, περιττόν οἶμαι λέγειν πρὸς τὸ παρὸν, ἐπε είπερ ἡμῖν οὐ βραχὺς ἐν τούτῳ δεδαπάνηται λόγος ἐν ἀρχῇ τοῦ βιβλίου, προκειμένου ῥητοῦ, « "Ο γέ γονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσουσι τῆς φως νῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιή- σαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πρά ξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Σημαίνει μὲν διὰ τούτων τῆς ἁπάντων ἀναστά- σεως τὸν καιρὸν, ὅτε, καθάπερ ἡμῖν ὁ θεσπέσιος ἐπέστειλε Παῦλος, • Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, » κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἀποδώσων [αί. ἀποδώσειν] ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Χειραγωγεί δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τῶν αὐτῶν ἐπαναλήψεως τὴν ἀμαθεστάτην τῶν Ἰουδαίων διά- νοιαν εἰς τὸ δύνασθαι συνιέναι σαφῶς, ὅτι καὶ μει ζόνων ἔσται τερατουργός, ἐν οἷς ὁ παράλυτος ἦν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἀναδειχθήσεται κριτής. Αντιπαρα τιθεὶς δὲ χρησίμως τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει τὴν ἐφ' ἑνὶ τῶν νοσούντων θεραπείαν, μείζονά τε καὶ ἄξιο- λογωτέραν ἐπιδεικνύει την θανάτου λυτικὴν ἐνέρ γειαν, καὶ φθορᾶς τῆς ἁπάντων ἀναιρετικὴν, εἰκότως τε καὶ ἀναγκαίως, ὡς ἐπ᾿ ἐλάττονι τῷ παραδόξω φησί · ι Μή θαυμάζετε τοῦτο. » Καὶ οὐ δήπου πάν- τας [ισ. πάντως] νομιοῦμεν αὐτὸν τῆς τῶν οἰκείων ἔργων λαμπρότητος διὰ τούτων κατηγορεῖν, ἢ καὶ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιτάττειν, μὴ χρῆναι θαύματος ἀξιοῦν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν εἰκότως θαυμάζοιεν, ἀλλ' εἰδέναι τε καὶ πιστεύειν βούλεται τοὺς ἐπ' ἐκείνῳ καταπεπλη· γμένους, ὅτι μικρὸν αὐτῷ τὸ μέχρι τούτου θαυμάζε σθαι. Εγείρει γὰρ λόγῳ καὶ ἐνεργείᾳ θεοπρεπεί, οὐχ ὅπως ἐκ μακρῶν ἀῤῥωστημάτων τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἤδη τοὺς τῷ θανάτῳ βεβαπτισμένους, καὶ ἀκράτῳ νενικημένους φθορᾷ. Καὶ διὰ τοῦτό φησι, τὸ μεῖζον εἰσφέρων · "Οτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ.» ( γὰρ λόγῳ τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ πρὸς τὸ εἶναι παραγαγών, πως οὐκ ἂν ἰσχύσαι τὸ ἤδη πεποιημένον παλινδρομείν. • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. te et splendore sermonem temperaus humanitati A convenientem, iræ asperitatem subducit, mitius quodammodo ac submissius quam oportebat di- cens : Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. › No- lite mirari, inquit, si cum vestri nunc similis sim, ac videar homo, mortuos me suscitaturum promit- to, et in judicium adducturum minitor : dedit quippe mihi Pater potestatem vivificandi, dedit mihi judicandi potestatem. Postquam autem Ju- dæorum lubricas aures his verbis curavit, illico se ad sequentia convertit, et causam statim expo- nens, ob quam ait se potestatem illam accepisse, nimirum humanitatem, quæ a seipsa nihil habet, subjicit : « Quia Filius hominis est. › Quod enim vita sit secundum naturam suam Unigenitus, ne- que vitam ab alio participet, sed eo modo quo Pater vivificet, superfluum est, opinor, impræsen. tiarum dicere, cum in libri hujus initio ſuse de illo disputatum sit ad eum locum : « Quod factum est in ipso vita erat 67. V, 28, 29. Nolite mirari hoc, quia venit kora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ : qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. His quidem verbis resurrectionis universoruin tempus significat, quo, ut divinus ille noster Pau- lus scribit, « Ipse Dominus in jussu, in voce ar- changeli, in tuba Dei descendet de colo, » judica- turus orbem in justitia ", et redditurus unicui- C que secundum opera sua. Repetitione tamen eorumdem imperitos Judæorum auimos quasi ma- nuducit, ut clare discere queant majora ab eo miracula patratum iri quam quod factum est in paralytico, et se totius orbis constitutum iri judi- cem. Comparans autem mortuorum resurrectioni unius curationem, majorem et digniorem osten- dit esse vim illam solvendæ mortis, et corruptio- nis omnium tollenda, adeoque jure et necessario quasi de minore miraculo ait : « Nolite mirari hoc. Neque vero putabimus ipsum his verbis operum suorum claritati detrahere, aut certe au- ditoribus præcipere ne mirentur quæ alioquin admiratione sunt dignissima; sed hoc scire et credere vult eos qui attoniti erant illo miraculo, parum illud esse hactenus. Verbo enim ac virtute divina, non tantum diuturnis morbis vexatos exci- tat, sed et ipsi morti immersos, et inevitabili cor- ruptione superatos. Ideoque majus quiddam infe- rens ait : « Quia veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus. Qui verbo enim cuncta e nihilo produxit, quomodo non pote- rit efficere ut quod jam factum est in ortum denuo revertatur? Utrumque enim ejusdem est virtutis, et unius potestatis mirabile est opus in utroque, Utiliter autem subjicit, processuros e monumentis, ☛ Supra, 1, J. • I Thess. iv, 15. D

καὶ λαμπρότητι τῇ θεοπρεπεῖ τὸν ἁρμόζοντα τῇ ἀν θρωπότητι λόγον, ὑποκλέπτει τὸ βαρὺ τῆς ὀργῆς, ἐπιεικέστερόν πως καὶ ὑφειμένως, ἢ ᾗπερ ἐχρῆν, λέγων· ο Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκε ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Μή θαυμάζετε, φησὶν, εἰ καθ' ὑμᾶς νῦν ὑπάρχων, καὶ δρώμενος ἄνθρωπος, ἀναστήσειν ὑπισχνοῦμαι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς κρίσιν ἄγειν ἀπειλῶ· δέδωκέ μοι τὸ δύνασθαι ζωογονεῖν ὁ Πατήρ, δέδωκέ μοι τὸ κρίνειν ἐπ' ἐξουσίας. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τούτων τὴν εὐόλισθον τῶν Ἰουδαίων τεθεράπευσεν ἀκοὴν, φροντίδα ποιεῖται γοργὴν καὶ τῆς τῶν ἐφεξῆς ὠφελείας, καὶ τὴν αἰτίαν εὐθὺς τοῦ δεδέχθαι λέγειν ἑαυτὸν ἐξηγούμενος τὴν οὐδὲν ἔχουσαν ἐξ ἑαυτῆς ἀνθρωπότητα, προϊσχεται λέγων· ο Ότι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. ο Ὅτι γὰρ καὶ Β ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Μονογενής, καὶ οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος, ζωογονείν τε οὕτως, ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ, περιττόν οἶμαι λέγειν πρὸς τὸ παρὸν, ἐπε είπερ ἡμῖν οὐ βραχὺς ἐν τούτῳ δεδαπάνηται λόγος ἐν ἀρχῇ τοῦ βιβλίου, προκειμένου ῥητοῦ, « "Ο γέ γονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. » Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσουσι τῆς φως νῆς αὐτοῦ, καὶ ἐξελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιή- σαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πρά ξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Σημαίνει μὲν διὰ τούτων τῆς ἁπάντων ἀναστά- σεως τὸν καιρὸν, ὅτε, καθάπερ ἡμῖν ὁ θεσπέσιος ἐπέστειλε Παῦλος, • Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, » κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἀποδώσων [αί. ἀποδώσειν] ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Χειραγωγεί δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τῶν αὐτῶν ἐπαναλήψεως τὴν ἀμαθεστάτην τῶν Ἰουδαίων διά- νοιαν εἰς τὸ δύνασθαι συνιέναι σαφῶς, ὅτι καὶ μει ζόνων ἔσται τερατουργός, ἐν οἷς ὁ παράλυτος ἦν, καὶ τῆς οἰκουμένης ἀναδειχθήσεται κριτής. Αντιπαρα τιθεὶς δὲ χρησίμως τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει τὴν ἐφ' ἑνὶ τῶν νοσούντων θεραπείαν, μείζονά τε καὶ ἄξιο- λογωτέραν ἐπιδεικνύει την θανάτου λυτικὴν ἐνέρ γειαν, καὶ φθορᾶς τῆς ἁπάντων ἀναιρετικὴν, εἰκότως τε καὶ ἀναγκαίως, ὡς ἐπ᾿ ἐλάττονι τῷ παραδόξω φησί · ι Μή θαυμάζετε τοῦτο. » Καὶ οὐ δήπου πάν- τας [ισ. πάντως] νομιοῦμεν αὐτὸν τῆς τῶν οἰκείων ἔργων λαμπρότητος διὰ τούτων κατηγορεῖν, ἢ καὶ τοῖς ἀκροωμένοις ἐπιτάττειν, μὴ χρῆναι θαύματος ἀξιοῦν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν εἰκότως θαυμάζοιεν, ἀλλ' εἰδέναι τε καὶ πιστεύειν βούλεται τοὺς ἐπ' ἐκείνῳ καταπεπλη· γμένους, ὅτι μικρὸν αὐτῷ τὸ μέχρι τούτου θαυμάζε σθαι. Εγείρει γὰρ λόγῳ καὶ ἐνεργείᾳ θεοπρεπεί, οὐχ ὅπως ἐκ μακρῶν ἀῤῥωστημάτων τοὺς κάμνοντας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἤδη τοὺς τῷ θανάτῳ βεβαπτισμένους, καὶ ἀκράτῳ νενικημένους φθορᾷ. Καὶ διὰ τοῦτό φησι, τὸ μεῖζον εἰσφέρων · "Οτι ἔρχεται ὥρα, ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ.» ( γὰρ λόγῳ τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ πρὸς τὸ εἶναι παραγαγών, πως οὐκ ἂν ἰσχύσαι τὸ ἤδη πεποιημένον παλινδρομείν. • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. te et splendore sermonem temperaus humanitati A convenientem, iræ asperitatem subducit, mitius quodammodo ac submissius quam oportebat di- cens : Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. › No- lite mirari, inquit, si cum vestri nunc similis sim, ac videar homo, mortuos me suscitaturum promit- to, et in judicium adducturum minitor : dedit quippe mihi Pater potestatem vivificandi, dedit mihi judicandi potestatem. Postquam autem Ju- dæorum lubricas aures his verbis curavit, illico se ad sequentia convertit, et causam statim expo- nens, ob quam ait se potestatem illam accepisse, nimirum humanitatem, quæ a seipsa nihil habet, subjicit : « Quia Filius hominis est. › Quod enim vita sit secundum naturam suam Unigenitus, ne- que vitam ab alio participet, sed eo modo quo Pater vivificet, superfluum est, opinor, impræsen. tiarum dicere, cum in libri hujus initio ſuse de illo disputatum sit ad eum locum : « Quod factum est in ipso vita erat 67. V, 28, 29. Nolite mirari hoc, quia venit kora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ : qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. His quidem verbis resurrectionis universoruin tempus significat, quo, ut divinus ille noster Pau- lus scribit, « Ipse Dominus in jussu, in voce ar- changeli, in tuba Dei descendet de colo, » judica- turus orbem in justitia ", et redditurus unicui- C que secundum opera sua. Repetitione tamen eorumdem imperitos Judæorum auimos quasi ma- nuducit, ut clare discere queant majora ab eo miracula patratum iri quam quod factum est in paralytico, et se totius orbis constitutum iri judi- cem. Comparans autem mortuorum resurrectioni unius curationem, majorem et digniorem osten- dit esse vim illam solvendæ mortis, et corruptio- nis omnium tollenda, adeoque jure et necessario quasi de minore miraculo ait : « Nolite mirari hoc. Neque vero putabimus ipsum his verbis operum suorum claritati detrahere, aut certe au- ditoribus præcipere ne mirentur quæ alioquin admiratione sunt dignissima; sed hoc scire et credere vult eos qui attoniti erant illo miraculo, parum illud esse hactenus. Verbo enim ac virtute divina, non tantum diuturnis morbis vexatos exci- tat, sed et ipsi morti immersos, et inevitabili cor- ruptione superatos. Ideoque majus quiddam infe- rens ait : « Quia veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus. Qui verbo enim cuncta e nihilo produxit, quomodo non pote- rit efficere ut quod jam factum est in ortum denuo revertatur? Utrumque enim ejusdem est virtutis, et unius potestatis mirabile est opus in utroque, Utiliter autem subjicit, processuros e monumentis, ☛ Supra, 1, J. • I Thess. iv, 15. D

Α 'Ην γὰρ δὴ, κατὰ τὸ εἰκὸς, Εβραίους ὄντας αὐτοὺς, Β Ο νῆς, καὶ δι' ἑτέρων ἡμῖν ἀποδέδεικται, προκειμένου ἐὰν μή τι βλέπῃ τὴν Πατέρα ποιοῦντα· ἃ γὰρ ἂν καὶ τοῖς ἱεροῖς παιδαγωγουμένους Γράμμασιν, οὐκ ἀγνοῆσαι παντελῶς, ὅτι Θεὸς ἔσται τῆς οἰκουμένης κριτὴς, ἐπεὶ καὶ παρ' αὐτοῖς πολλάκις ἐψάλλετο - • Ανάστα, ὁ Θεός, κρῖνον τὴν γῆν. ο Καὶ πάλιν· • Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. » Ἐπεὶ οὖν τούτοις ἀσχάλλοντας ᾔδει τοὺς ἀνοήτους τῶν Ἰουδαίων λαούς, τῆς αὐτῆς συνήθους ὀργῆς ἐξίστησι λέγων ἀνθρωπι νώτερον· « Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν. Καθὼς ἀκούω, κρίνω. › Οσον μὲν οὖν ἔστιν, ἐκ τοῦ προχείρου λαβόντας, εἰπεῖν, διαγελᾷ τῶν Ἰουδαίων τὸν νοῦν· ἀσθενείας γάρ τινος, καὶ οὐ πάν- τας [γρ. πάντως] ἐλευθέρας εξουσίας ὑπόληψιν πλάτο τεται τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, ἔχει δὲ οὐχ οὕτω κατ' ἀλήθειαν· ἐπείπερ ἴσος ὧν ὁ Υἱὸς κατὰ πάντα τῷ Πατρὶ, τὴν αὐτὴν ἐνέργειάν τε καὶ ἐξουσίαν ἔχει φυσικῶς. Λέγει δὲ μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, κρίνειν δὲ οὕτως, ὥσπερ ἂν ἀκούσαι· τρόπῳ πάλιν ἑτέρῳ, καὶ ἰσογνώμονα καὶ ἐτοσθενῆ δεικνύων ἑαυ τὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Οὐδὲ γὰρ ἐνεργὸς περί τι τῶν ὄντων δίχα τοῦ Υἱοῦ νοοἶτ᾽ ἂν μόνος καὶ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πατήρ, ἰσχὺν ἔχων αὐτὸν καὶ δύναμιν. Διδ δὴ « Πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ • ἕν ο οὐδ᾽ αὖ πάλιν ἐξεργάσεταί τι καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Υιός, μὴ οὐχὶ συνόντος αὐτῷ τοῦ Πατρός. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καί φησιν· . Απ' έμαυτοῦ ποιῷ οὐδέν· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. Καὶ οὐ δήπου διακεισόμεθα δυναμοῦσθαι μὲν ὡς ἐξ ἀσθενείας παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, χορηγεῖσθαι δὲ πάλιν αὐτῷ καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐξουσίαν· οὐ γὰρ ἂν οὐκέτι ἦν κατὰ φύσιν Θεὸς, ἐπακτὸν ὥσπερ ἔχων τὸ τῆς θεότητος κάλλος. Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν ἀκράτοις τῶν ἀγαθῶν ὑπεροχαῖς ἔτι κείσεται, δυνά μεως τῆς παρ' ἑτέρου καὶ ἐξουσίας δεόμενον ἔχων τὸν τῆς ἰδίας φύσεως χαρακτῆρα λόγον. Ζητηθήσε- ται γὰρ ἀναλόγως τῇ εἰκόνι καὶ τῷ ἀρχετύπῳ τῶν εἰρημένων ὁ χορηγός, οὕτω τε λοιπὸν εἰς ἀπέραντον ζήτησιν ὁ λόγος ἡμῖν οἰχήσεται, καὶ εἰς βαθὺ βλαστ φημιῶν ἐκδραμείται πέλαγος. Αλλ' ἐπείπερ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὑπάρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ τοῦ γεννήσαντος ίδια κατὰ φύσιν ἐπάγεται, καὶ οὐσιω δῶς ἀνατρέχει πρὸς μίαν αὐτῷ θεότητα, διὰ τὸ τῆς φύσεως ἀπαράλλακτον (ἔστι μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχει δ' αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα)· διά τοι τοῦτο πολλάκις ἀκατηγορήτως τε καὶ ἀληθῶς ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ τῶν οἰκείων ἔργων τὴν δύναμιν, οὐκ ἔξω τοῦ δύνασθαι τιθεὶς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῇ ἐνεργεία τῆς μιᾶς θεό τητος τὰ πάντα προσνέμων. Μία δὲ ἡ θεότης ἐν Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ὅτι δὲ οὐκ ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ἢ κατὰ δύναμιν, ἢ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισιν, ἀλλ' ὅμοιος κατὰ πάντα καὶ ἐποσθε ῥητοῦ· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. το Ἐπειδὴ δὲ τὴν ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν ἀξιερα στο τάτην σπουδήν, ἔκνου παντὸς ἀναφαίνεσθαι κρείτα τονα, δίκαιόν τε καὶ πρέπον ὑπολαμβάνω· φέρε δὴ πάλιν τοῖς ἐν τῇ θαλάττῃ ναυτίλοις ποιοῦντες τὰ παραπλήσια, σχοινίου τινὸς δίκην, ὅλον εἰσαὖθις τὸν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP, non ignorare Deum fore totius orbis judicem, apud quos illud sæpenumero canebatur: • Exsurge, Deus, judica terram 7º. › Et rursum : « Quoniam Deus judex est. Quia ergo stultos hosce Ju- dæorum populos sciebat eam ob rem indignari, ab ira solita eos avocat humano more, dicens : ‹ Non possum ego meipso facere quidquam. Sicut au- dio, judico. › Prima igitur fronte videtur Judæo- rum mentem irridere; imbecillitatis enim cu- jusdam, non autem liberæ potestatis opinionem præ se fert oratio, quamvis ita non sit revera ; quippe cum æqualis sit per omnia Patri Filius, eadem virtute ac potestate præditus est naturali- ter. Ait autem non posse facere se quidquam a seipso, sed sicut audierit judicare, alio rursus modo sibiipsi eamdem voluntaten ac virtutem ostendens esse quæ Deo ac Patri. Neque enim ulla in re operari censebitur solus ac seorsim Pater absque Filio, cum ipsum habeat robur ac virtu- tem. Quapropter Omnia certe facta sunt per ip- sum, et sine ipso factum est nihil ”; › neque rur- sus aliquid per seipsum faciet Filius, ita ut cum eo non sit Pater. Idcirco enim ait : . Ego a meipso facio nihil: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » Neque porro censebimus Filium quasi ex infirmitate a Patre corroborari, sed ei rursus omnium potestatem tribui; non enim esset ultra natura Deus si adventitiam haberet in se deitatis pulchritudinem. Sed nec ipse Pater absoluta bo- norum eminentia præfulgebit, si naturæ suæ cha- racterem habeat virtute ac potestate aliena caren- tem. Quæretur enim pro ratione imaginis et ar- chetypi, qui res antedictas largiatur, atque ita demum in quæstionem infinitam sermo abibit, et in profundum blasphemiarum pelagus excurret. Sed quoniam, ex substantia Patris cum sit Filius, omnia Genitoris secundum naturam propria sibi asciscit, et substantialiter in unam cum ipso dei tatem, propter natura identitatem, coucurrit, est ipse quidem in Patre, ac rursum habet Patrem in seipso : idcirco sæpe inculpate ac vere suorum operum potestatem tribuit Patri, non quod seipsum id posse neget, sed quod ad unius operationem deita tis omnia referat. Una autem deitas in Patre est, ac Filio, sanctoque Spiritu. Quod autem non inferior sit Patre Filius virtute, aut operatione, ~ sed per omnia similis et æquipotens, antea de- monstravimus, ad illum locum : « Non potest Fi- lius a se facere quidquam, nisi quod viderit Pa- trem facientem: quæcunque enim ille fecerit, bæc et Filius similiter facit. › Sed quoniam divinis dogmatibus citra ullam so- gnitiem incumbere æquum esse statuo, age rursum, nautarum more, totam capitis rationem instar funis colligamus. Sic enim videre licet Filium suain non incusare naturam, dum ait non posse a seipso fa- . D Psal. LXXXI, 8. Psal. LXXIV, 8. • Supra.', Joan. xiv, 10. 5.

Α 'Ην γὰρ δὴ, κατὰ τὸ εἰκὸς, Εβραίους ὄντας αὐτοὺς, Β Ο νῆς, καὶ δι' ἑτέρων ἡμῖν ἀποδέδεικται, προκειμένου ἐὰν μή τι βλέπῃ τὴν Πατέρα ποιοῦντα· ἃ γὰρ ἂν καὶ τοῖς ἱεροῖς παιδαγωγουμένους Γράμμασιν, οὐκ ἀγνοῆσαι παντελῶς, ὅτι Θεὸς ἔσται τῆς οἰκουμένης κριτὴς, ἐπεὶ καὶ παρ' αὐτοῖς πολλάκις ἐψάλλετο - • Ανάστα, ὁ Θεός, κρῖνον τὴν γῆν. ο Καὶ πάλιν· • Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. » Ἐπεὶ οὖν τούτοις ἀσχάλλοντας ᾔδει τοὺς ἀνοήτους τῶν Ἰουδαίων λαούς, τῆς αὐτῆς συνήθους ὀργῆς ἐξίστησι λέγων ἀνθρωπι νώτερον· « Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν. Καθὼς ἀκούω, κρίνω. › Οσον μὲν οὖν ἔστιν, ἐκ τοῦ προχείρου λαβόντας, εἰπεῖν, διαγελᾷ τῶν Ἰουδαίων τὸν νοῦν· ἀσθενείας γάρ τινος, καὶ οὐ πάν- τας [γρ. πάντως] ἐλευθέρας εξουσίας ὑπόληψιν πλάτο τεται τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, ἔχει δὲ οὐχ οὕτω κατ' ἀλήθειαν· ἐπείπερ ἴσος ὧν ὁ Υἱὸς κατὰ πάντα τῷ Πατρὶ, τὴν αὐτὴν ἐνέργειάν τε καὶ ἐξουσίαν ἔχει φυσικῶς. Λέγει δὲ μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, κρίνειν δὲ οὕτως, ὥσπερ ἂν ἀκούσαι· τρόπῳ πάλιν ἑτέρῳ, καὶ ἰσογνώμονα καὶ ἐτοσθενῆ δεικνύων ἑαυ τὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Οὐδὲ γὰρ ἐνεργὸς περί τι τῶν ὄντων δίχα τοῦ Υἱοῦ νοοἶτ᾽ ἂν μόνος καὶ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πατήρ, ἰσχὺν ἔχων αὐτὸν καὶ δύναμιν. Διδ δὴ « Πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ • ἕν ο οὐδ᾽ αὖ πάλιν ἐξεργάσεταί τι καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Υιός, μὴ οὐχὶ συνόντος αὐτῷ τοῦ Πατρός. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καί φησιν· . Απ' έμαυτοῦ ποιῷ οὐδέν· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. Καὶ οὐ δήπου διακεισόμεθα δυναμοῦσθαι μὲν ὡς ἐξ ἀσθενείας παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, χορηγεῖσθαι δὲ πάλιν αὐτῷ καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐξουσίαν· οὐ γὰρ ἂν οὐκέτι ἦν κατὰ φύσιν Θεὸς, ἐπακτὸν ὥσπερ ἔχων τὸ τῆς θεότητος κάλλος. Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν ἀκράτοις τῶν ἀγαθῶν ὑπεροχαῖς ἔτι κείσεται, δυνά μεως τῆς παρ' ἑτέρου καὶ ἐξουσίας δεόμενον ἔχων τὸν τῆς ἰδίας φύσεως χαρακτῆρα λόγον. Ζητηθήσε- ται γὰρ ἀναλόγως τῇ εἰκόνι καὶ τῷ ἀρχετύπῳ τῶν εἰρημένων ὁ χορηγός, οὕτω τε λοιπὸν εἰς ἀπέραντον ζήτησιν ὁ λόγος ἡμῖν οἰχήσεται, καὶ εἰς βαθὺ βλαστ φημιῶν ἐκδραμείται πέλαγος. Αλλ' ἐπείπερ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὑπάρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ τοῦ γεννήσαντος ίδια κατὰ φύσιν ἐπάγεται, καὶ οὐσιω δῶς ἀνατρέχει πρὸς μίαν αὐτῷ θεότητα, διὰ τὸ τῆς φύσεως ἀπαράλλακτον (ἔστι μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχει δ' αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα)· διά τοι τοῦτο πολλάκις ἀκατηγορήτως τε καὶ ἀληθῶς ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ τῶν οἰκείων ἔργων τὴν δύναμιν, οὐκ ἔξω τοῦ δύνασθαι τιθεὶς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῇ ἐνεργεία τῆς μιᾶς θεό τητος τὰ πάντα προσνέμων. Μία δὲ ἡ θεότης ἐν Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ὅτι δὲ οὐκ ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ἢ κατὰ δύναμιν, ἢ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισιν, ἀλλ' ὅμοιος κατὰ πάντα καὶ ἐποσθε ῥητοῦ· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. το Ἐπειδὴ δὲ τὴν ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν ἀξιερα στο τάτην σπουδήν, ἔκνου παντὸς ἀναφαίνεσθαι κρείτα τονα, δίκαιόν τε καὶ πρέπον ὑπολαμβάνω· φέρε δὴ πάλιν τοῖς ἐν τῇ θαλάττῃ ναυτίλοις ποιοῦντες τὰ παραπλήσια, σχοινίου τινὸς δίκην, ὅλον εἰσαὖθις τὸν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP, non ignorare Deum fore totius orbis judicem, apud quos illud sæpenumero canebatur: • Exsurge, Deus, judica terram 7º. › Et rursum : « Quoniam Deus judex est. Quia ergo stultos hosce Ju- dæorum populos sciebat eam ob rem indignari, ab ira solita eos avocat humano more, dicens : ‹ Non possum ego meipso facere quidquam. Sicut au- dio, judico. › Prima igitur fronte videtur Judæo- rum mentem irridere; imbecillitatis enim cu- jusdam, non autem liberæ potestatis opinionem præ se fert oratio, quamvis ita non sit revera ; quippe cum æqualis sit per omnia Patri Filius, eadem virtute ac potestate præditus est naturali- ter. Ait autem non posse facere se quidquam a seipso, sed sicut audierit judicare, alio rursus modo sibiipsi eamdem voluntaten ac virtutem ostendens esse quæ Deo ac Patri. Neque enim ulla in re operari censebitur solus ac seorsim Pater absque Filio, cum ipsum habeat robur ac virtu- tem. Quapropter Omnia certe facta sunt per ip- sum, et sine ipso factum est nihil ”; › neque rur- sus aliquid per seipsum faciet Filius, ita ut cum eo non sit Pater. Idcirco enim ait : . Ego a meipso facio nihil: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » Neque porro censebimus Filium quasi ex infirmitate a Patre corroborari, sed ei rursus omnium potestatem tribui; non enim esset ultra natura Deus si adventitiam haberet in se deitatis pulchritudinem. Sed nec ipse Pater absoluta bo- norum eminentia præfulgebit, si naturæ suæ cha- racterem habeat virtute ac potestate aliena caren- tem. Quæretur enim pro ratione imaginis et ar- chetypi, qui res antedictas largiatur, atque ita demum in quæstionem infinitam sermo abibit, et in profundum blasphemiarum pelagus excurret. Sed quoniam, ex substantia Patris cum sit Filius, omnia Genitoris secundum naturam propria sibi asciscit, et substantialiter in unam cum ipso dei tatem, propter natura identitatem, coucurrit, est ipse quidem in Patre, ac rursum habet Patrem in seipso : idcirco sæpe inculpate ac vere suorum operum potestatem tribuit Patri, non quod seipsum id posse neget, sed quod ad unius operationem deita tis omnia referat. Una autem deitas in Patre est, ac Filio, sanctoque Spiritu. Quod autem non inferior sit Patre Filius virtute, aut operatione, ~ sed per omnia similis et æquipotens, antea de- monstravimus, ad illum locum : « Non potest Fi- lius a se facere quidquam, nisi quod viderit Pa- trem facientem: quæcunque enim ille fecerit, bæc et Filius similiter facit. › Sed quoniam divinis dogmatibus citra ullam so- gnitiem incumbere æquum esse statuo, age rursum, nautarum more, totam capitis rationem instar funis colligamus. Sic enim videre licet Filium suain non incusare naturam, dum ait non posse a seipso fa- . D Psal. LXXXI, 8. Psal. LXXIV, 8. • Supra.', Joan. xiv, 10. 5.

Α 'Ην γὰρ δὴ, κατὰ τὸ εἰκὸς, Εβραίους ὄντας αὐτοὺς, Β Ο νῆς, καὶ δι' ἑτέρων ἡμῖν ἀποδέδεικται, προκειμένου ἐὰν μή τι βλέπῃ τὴν Πατέρα ποιοῦντα· ἃ γὰρ ἂν καὶ τοῖς ἱεροῖς παιδαγωγουμένους Γράμμασιν, οὐκ ἀγνοῆσαι παντελῶς, ὅτι Θεὸς ἔσται τῆς οἰκουμένης κριτὴς, ἐπεὶ καὶ παρ' αὐτοῖς πολλάκις ἐψάλλετο - • Ανάστα, ὁ Θεός, κρῖνον τὴν γῆν. ο Καὶ πάλιν· • Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. » Ἐπεὶ οὖν τούτοις ἀσχάλλοντας ᾔδει τοὺς ἀνοήτους τῶν Ἰουδαίων λαούς, τῆς αὐτῆς συνήθους ὀργῆς ἐξίστησι λέγων ἀνθρωπι νώτερον· « Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν. Καθὼς ἀκούω, κρίνω. › Οσον μὲν οὖν ἔστιν, ἐκ τοῦ προχείρου λαβόντας, εἰπεῖν, διαγελᾷ τῶν Ἰουδαίων τὸν νοῦν· ἀσθενείας γάρ τινος, καὶ οὐ πάν- τας [γρ. πάντως] ἐλευθέρας εξουσίας ὑπόληψιν πλάτο τεται τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, ἔχει δὲ οὐχ οὕτω κατ' ἀλήθειαν· ἐπείπερ ἴσος ὧν ὁ Υἱὸς κατὰ πάντα τῷ Πατρὶ, τὴν αὐτὴν ἐνέργειάν τε καὶ ἐξουσίαν ἔχει φυσικῶς. Λέγει δὲ μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, κρίνειν δὲ οὕτως, ὥσπερ ἂν ἀκούσαι· τρόπῳ πάλιν ἑτέρῳ, καὶ ἰσογνώμονα καὶ ἐτοσθενῆ δεικνύων ἑαυ τὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Οὐδὲ γὰρ ἐνεργὸς περί τι τῶν ὄντων δίχα τοῦ Υἱοῦ νοοἶτ᾽ ἂν μόνος καὶ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πατήρ, ἰσχὺν ἔχων αὐτὸν καὶ δύναμιν. Διδ δὴ « Πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ • ἕν ο οὐδ᾽ αὖ πάλιν ἐξεργάσεταί τι καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Υιός, μὴ οὐχὶ συνόντος αὐτῷ τοῦ Πατρός. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καί φησιν· . Απ' έμαυτοῦ ποιῷ οὐδέν· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. Καὶ οὐ δήπου διακεισόμεθα δυναμοῦσθαι μὲν ὡς ἐξ ἀσθενείας παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, χορηγεῖσθαι δὲ πάλιν αὐτῷ καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐξουσίαν· οὐ γὰρ ἂν οὐκέτι ἦν κατὰ φύσιν Θεὸς, ἐπακτὸν ὥσπερ ἔχων τὸ τῆς θεότητος κάλλος. Αλλ' οὐδὲ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν ἀκράτοις τῶν ἀγαθῶν ὑπεροχαῖς ἔτι κείσεται, δυνά μεως τῆς παρ' ἑτέρου καὶ ἐξουσίας δεόμενον ἔχων τὸν τῆς ἰδίας φύσεως χαρακτῆρα λόγον. Ζητηθήσε- ται γὰρ ἀναλόγως τῇ εἰκόνι καὶ τῷ ἀρχετύπῳ τῶν εἰρημένων ὁ χορηγός, οὕτω τε λοιπὸν εἰς ἀπέραντον ζήτησιν ὁ λόγος ἡμῖν οἰχήσεται, καὶ εἰς βαθὺ βλαστ φημιῶν ἐκδραμείται πέλαγος. Αλλ' ἐπείπερ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὑπάρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ τοῦ γεννήσαντος ίδια κατὰ φύσιν ἐπάγεται, καὶ οὐσιω δῶς ἀνατρέχει πρὸς μίαν αὐτῷ θεότητα, διὰ τὸ τῆς φύσεως ἀπαράλλακτον (ἔστι μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχει δ' αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα)· διά τοι τοῦτο πολλάκις ἀκατηγορήτως τε καὶ ἀληθῶς ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ τῶν οἰκείων ἔργων τὴν δύναμιν, οὐκ ἔξω τοῦ δύνασθαι τιθεὶς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῇ ἐνεργεία τῆς μιᾶς θεό τητος τὰ πάντα προσνέμων. Μία δὲ ἡ θεότης ἐν Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ὅτι δὲ οὐκ ἐλάττων ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ἢ κατὰ δύναμιν, ἢ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισιν, ἀλλ' ὅμοιος κατὰ πάντα καὶ ἐποσθε ῥητοῦ· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. το Ἐπειδὴ δὲ τὴν ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν ἀξιερα στο τάτην σπουδήν, ἔκνου παντὸς ἀναφαίνεσθαι κρείτα τονα, δίκαιόν τε καὶ πρέπον ὑπολαμβάνω· φέρε δὴ πάλιν τοῖς ἐν τῇ θαλάττῃ ναυτίλοις ποιοῦντες τὰ παραπλήσια, σχοινίου τινὸς δίκην, ὅλον εἰσαὖθις τὸν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP, non ignorare Deum fore totius orbis judicem, apud quos illud sæpenumero canebatur: • Exsurge, Deus, judica terram 7º. › Et rursum : « Quoniam Deus judex est. Quia ergo stultos hosce Ju- dæorum populos sciebat eam ob rem indignari, ab ira solita eos avocat humano more, dicens : ‹ Non possum ego meipso facere quidquam. Sicut au- dio, judico. › Prima igitur fronte videtur Judæo- rum mentem irridere; imbecillitatis enim cu- jusdam, non autem liberæ potestatis opinionem præ se fert oratio, quamvis ita non sit revera ; quippe cum æqualis sit per omnia Patri Filius, eadem virtute ac potestate præditus est naturali- ter. Ait autem non posse facere se quidquam a seipso, sed sicut audierit judicare, alio rursus modo sibiipsi eamdem voluntaten ac virtutem ostendens esse quæ Deo ac Patri. Neque enim ulla in re operari censebitur solus ac seorsim Pater absque Filio, cum ipsum habeat robur ac virtu- tem. Quapropter Omnia certe facta sunt per ip- sum, et sine ipso factum est nihil ”; › neque rur- sus aliquid per seipsum faciet Filius, ita ut cum eo non sit Pater. Idcirco enim ait : . Ego a meipso facio nihil: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » Neque porro censebimus Filium quasi ex infirmitate a Patre corroborari, sed ei rursus omnium potestatem tribui; non enim esset ultra natura Deus si adventitiam haberet in se deitatis pulchritudinem. Sed nec ipse Pater absoluta bo- norum eminentia præfulgebit, si naturæ suæ cha- racterem habeat virtute ac potestate aliena caren- tem. Quæretur enim pro ratione imaginis et ar- chetypi, qui res antedictas largiatur, atque ita demum in quæstionem infinitam sermo abibit, et in profundum blasphemiarum pelagus excurret. Sed quoniam, ex substantia Patris cum sit Filius, omnia Genitoris secundum naturam propria sibi asciscit, et substantialiter in unam cum ipso dei tatem, propter natura identitatem, coucurrit, est ipse quidem in Patre, ac rursum habet Patrem in seipso : idcirco sæpe inculpate ac vere suorum operum potestatem tribuit Patri, non quod seipsum id posse neget, sed quod ad unius operationem deita tis omnia referat. Una autem deitas in Patre est, ac Filio, sanctoque Spiritu. Quod autem non inferior sit Patre Filius virtute, aut operatione, ~ sed per omnia similis et æquipotens, antea de- monstravimus, ad illum locum : « Non potest Fi- lius a se facere quidquam, nisi quod viderit Pa- trem facientem: quæcunque enim ille fecerit, bæc et Filius similiter facit. › Sed quoniam divinis dogmatibus citra ullam so- gnitiem incumbere æquum esse statuo, age rursum, nautarum more, totam capitis rationem instar funis colligamus. Sic enim videre licet Filium suain non incusare naturam, dum ait non posse a seipso fa- . D Psal. LXXXI, 8. Psal. LXXIV, 8. • Supra.', Joan. xiv, 10. 5.

τοῦ κεφαλαίου λόγον ἀναμηρυσώμεθα. Ἔστι γὰρ οὕτως ἰδεῖν, οὐ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως κατηγορούντα τὸν Υἱὸν δι' αὐτοῦ τοῦ λέγειν μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπό- νοιαν ἐξελέγχοντα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν διὰ Μωσέως πατήσαντας νόμον διαρρήδην ἐπιδεικνύοντα. Τὸ γὰρ εὐθὺς ἐπεισάγεσθαι τῷ · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, » τὸ « Καθὼς ἀκούω, κρίνω, λοιδορίας μὲν ἀπάσης τῆς ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι δρᾶν ἐξ οἰκείας δυνάμεως ελευθεροῖ τὸν Υἱόν· φιλοπάτορα δὲ καὶ συνεθελητὴν τῷ γεννήσαντι κατὰ πάντα σαν φῶς ἀποφαίνει. Εἰ γὰρ ὡσπερεί τυχὸν ἀτονήσας τὴν ἐκ Πατρὸς ἐδανείζετο δύναμιν, ὡς οὐκ ἐξαρκοῦσαν ἔχων ἀφ' ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, λαμβάνω δὲ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός; Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, ἐπενεγκὼν δὲ μᾶλλον τῷ μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ, τὸ κρίνειν οὕτως, ὥσπερ ἂν καὶ ἀκούσαι, δῆλος ἂν εἴη λοιπόν, οὐκ ἐπ' ἀσθενείᾳ τῇ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισι τὸ μὴ δύνασθαι συντε θεικώς, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ ἐνδέχεσθαι παραβαίνειν αὐτ τὸν κατά τι γοῦν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Μιᾶς γὰρ θεότητος τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένης, ἔσται δή- που πάντως καὶ θέλημα ταυτόν, οὔτε δὲ ἐν Πατρί, οὔτε μὴν ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι στασιά ζουτά ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς ἡ θεία φύσις νοηθήσεται, ἀλλ' ὅπερ ἂν δόξαι τῷ Πατρὶ τυχόν, τοῦτο πάσης ἐστὶ τῆς θεότητος θέλημα. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Υἱός, συνευδοκητὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συγκατανεύοντα τῷ Πατρὶ, πρὸς τὴν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν δόξεις ψῆφον ἑαυτὸν ψ εἰσφέρει, μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἐξηγούμενος, ὁ μὴ πάντως ἐστὶ κατὰ γνώμην τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὸ, ι ἀπ' ἐμαυτοῦ· ἡ ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοι μὴ δύνασθαι δρᾷν ἁμαρτίαν, οὐκ ἄν τῳ δόξαι δικαίως ἀσθενείας ὑπομεῖναι γραφὴν, ἐξηγεῖσθαι δὲ μᾶλλον ἀξιάγαστόν τι καὶ θεοπρεπὲς τῆς οἰκείας φύσεως ἰδίωμα· ὅτι γὰρ ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίω τος ὑπάρχει,δηλοί. Οὕτως ὅταν ἀφ' ἑαυτοῦ μὴ δύνα- σθαί τι ποιεῖν ὁμολογῇ, καταπλαγησόμεθα μᾶλλον, φύσεως ἀτρέπτου καρπὸν ὁρῶντες τὸ ἄτρεπτον, ἤπερ οὐκ εὐκαίρως ὡς ἀσθενείας σημαντικὸν τὸν μὴ δύνασθαι ο λογιούμεθα. Ταῦτα δὲ πάλιν ἡμῖν ἀνα- λόγως μὲν τοῖς εἰρημένοις εἰρήσθω μέτροις· ἐρευ- νάτω δὲ ὁ φιλομαθής τὰ βελτίονα. Διερμηνεῦσαι μὴν καὶ ἑτέρως τὸ ῥητὸν οὐκ ὀκνήσομεν, βραχύ τι των τῆς θεότητος ὅρων καὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑπερ- οχῆς τὸν λόγον ὑποβιβάζοντες, καὶ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονέ τε ὄντως καὶ κεχρημάτικεν ὁ Υἱὸς, ἐπὶ τὴν ῥυθμίζοντες δύναμιν, συγγενῆ τε καὶ συνημμένα τοῖς Οὐκοῦν ὅτι καὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ πάν- τες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ ὅτι καὶ κριθησόμενοι προελεύσονται διεμαρτύρατο σαφῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ εἰς τὸν περὶ τοῦ κρίνειν αὐτὴν τὴν οἰκουμένην ἐκε βέβηκε λόγον, οὐ μόνον ὅτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ' ἔσεσθαί φησι τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, δίκαιος ἔσται κριτὴς ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ πράγματα κρίνειν ὀρθῶς καὶ δικαίως δισχυρίζεται. Τί δὲ ἦν τὸ κρινόμενον, καὶ ἐπὶ τίσιν ἱλόγος, ἄκουε λοιπόν· Εγεννήθη δι' ἡμᾶς ἐκ γυναι. μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τὴν τῶν θεωρημάτων μεταρ προαποδεδομένοις καὶ τὰ ἐφεξῆς ἀποδεικνύοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cere quidquam, sed potius Judaeorum reprehen- B D dere stultitiam, et aperte ostendere ab iis concul- cari legem ipsam Mosaicam. Quod enim his verbis, • Non possum ego facere a meipso quidquam, › statim subjungitur illud, e Sicut audio, judico, » ab omni convicio Filium liberat, quo nihil ex sua vi posse facere dicitur: Patri vero obsequentem, eique in omnibus rebus astipulatorem esse aperte demonstrat. Nam si præ infirmitate quodam- modo a Patre virtutem acciperet, quasi a seipso sufficientem non habeat, qui non potius dicere de- bebat, Non pessum ego facere a meipso quid- quam; sed accipio potestatem a Patre? Jam vero cum istud non dixerit, sed posteaquam significavit non posse a seipso facere quidquam, intulerit po- tius judicare se sicut audierit, manifestum est non ob infirmitatem in nonnullis faciendis dixisse se non posse, sed quod ne ulla quidem in re Pa- tris voluntatem possit prætergredi. Nam cum una in Patre et Filio deitas intelligatur, erit utique eadem etiam voluntas, neque vero in Patre, neque adeo in Filio sanctoque Spiritu dissentire unquam a se natura divina censebitur, sed quod Patri pla- cuerit, hoc tota vult deilas. Necessario itaque Fi- lius consentire se et annuere Patri quæcunque res ei placuerit significat; docens non posse facere quidquam quod utique nou sit juxta Patris sen tentiam. Hoc enim significat illud ‹ a meipso, › ut si diceret non posse facere peccatum, nemo existimaverit eum imbecillitatis jure accu- sari, sed mirabilem quamdam ac divinam potius naturæ suæ explicare proprietatem : ostenderet enim se mutationis et alterationis immunem exsistere. Ita cum a seipso non posse facere se quidquam profitetur, mirabimur potius immutabilis naturæ fructum immutabilem cernentes, quam illud, ‹ non posse, › infirmitatein significare intempestive pu- tabimus. Hæc autem rursum nobis pro ratione eorum quæ ante dicta sunt sufficiant; scrutetur porro discendi studiosus meliora. Explicare tamen dictum illud alio modo non gravabimur, paululum quiddam de deitatis rationibus et Unigeniti excel- lentia dicendo minuentes, et quoniam homo revera factus est, Filiusque vocatus, vim theorematum ad dispensationem cum carne transferentes, cognata- que el conjuncta superioribus sequentia demon- strantes. Igitur clare testificatus est mortuos omnes ejus vocem audituros, et ad judicium processuros. Quo- niam autem semel eo provectus est ut dixerit se orbem judicaturum, non solum profitetur se ju- stum judicem fore eo tempore quo futuram aft re- surrectionem, verum etiam hujus vitæ actiones recte ac juste judicaturum confirmat. Quodnam autem judicandum sit, et de quibus sermo sit; altende modo. Natus est propter nos ex muliere ;. ut enim Paulus ait : . Non apprehendit angelos,

τοῦ κεφαλαίου λόγον ἀναμηρυσώμεθα. Ἔστι γὰρ οὕτως ἰδεῖν, οὐ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως κατηγορούντα τὸν Υἱὸν δι' αὐτοῦ τοῦ λέγειν μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπό- νοιαν ἐξελέγχοντα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν διὰ Μωσέως πατήσαντας νόμον διαρρήδην ἐπιδεικνύοντα. Τὸ γὰρ εὐθὺς ἐπεισάγεσθαι τῷ · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, » τὸ « Καθὼς ἀκούω, κρίνω, λοιδορίας μὲν ἀπάσης τῆς ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι δρᾶν ἐξ οἰκείας δυνάμεως ελευθεροῖ τὸν Υἱόν· φιλοπάτορα δὲ καὶ συνεθελητὴν τῷ γεννήσαντι κατὰ πάντα σαν φῶς ἀποφαίνει. Εἰ γὰρ ὡσπερεί τυχὸν ἀτονήσας τὴν ἐκ Πατρὸς ἐδανείζετο δύναμιν, ὡς οὐκ ἐξαρκοῦσαν ἔχων ἀφ' ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, λαμβάνω δὲ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός; Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, ἐπενεγκὼν δὲ μᾶλλον τῷ μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ, τὸ κρίνειν οὕτως, ὥσπερ ἂν καὶ ἀκούσαι, δῆλος ἂν εἴη λοιπόν, οὐκ ἐπ' ἀσθενείᾳ τῇ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισι τὸ μὴ δύνασθαι συντε θεικώς, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ ἐνδέχεσθαι παραβαίνειν αὐτ τὸν κατά τι γοῦν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Μιᾶς γὰρ θεότητος τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένης, ἔσται δή- που πάντως καὶ θέλημα ταυτόν, οὔτε δὲ ἐν Πατρί, οὔτε μὴν ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι στασιά ζουτά ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς ἡ θεία φύσις νοηθήσεται, ἀλλ' ὅπερ ἂν δόξαι τῷ Πατρὶ τυχόν, τοῦτο πάσης ἐστὶ τῆς θεότητος θέλημα. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Υἱός, συνευδοκητὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συγκατανεύοντα τῷ Πατρὶ, πρὸς τὴν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν δόξεις ψῆφον ἑαυτὸν ψ εἰσφέρει, μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἐξηγούμενος, ὁ μὴ πάντως ἐστὶ κατὰ γνώμην τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὸ, ι ἀπ' ἐμαυτοῦ· ἡ ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοι μὴ δύνασθαι δρᾷν ἁμαρτίαν, οὐκ ἄν τῳ δόξαι δικαίως ἀσθενείας ὑπομεῖναι γραφὴν, ἐξηγεῖσθαι δὲ μᾶλλον ἀξιάγαστόν τι καὶ θεοπρεπὲς τῆς οἰκείας φύσεως ἰδίωμα· ὅτι γὰρ ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίω τος ὑπάρχει,δηλοί. Οὕτως ὅταν ἀφ' ἑαυτοῦ μὴ δύνα- σθαί τι ποιεῖν ὁμολογῇ, καταπλαγησόμεθα μᾶλλον, φύσεως ἀτρέπτου καρπὸν ὁρῶντες τὸ ἄτρεπτον, ἤπερ οὐκ εὐκαίρως ὡς ἀσθενείας σημαντικὸν τὸν μὴ δύνασθαι ο λογιούμεθα. Ταῦτα δὲ πάλιν ἡμῖν ἀνα- λόγως μὲν τοῖς εἰρημένοις εἰρήσθω μέτροις· ἐρευ- νάτω δὲ ὁ φιλομαθής τὰ βελτίονα. Διερμηνεῦσαι μὴν καὶ ἑτέρως τὸ ῥητὸν οὐκ ὀκνήσομεν, βραχύ τι των τῆς θεότητος ὅρων καὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑπερ- οχῆς τὸν λόγον ὑποβιβάζοντες, καὶ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονέ τε ὄντως καὶ κεχρημάτικεν ὁ Υἱὸς, ἐπὶ τὴν ῥυθμίζοντες δύναμιν, συγγενῆ τε καὶ συνημμένα τοῖς Οὐκοῦν ὅτι καὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ πάν- τες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ ὅτι καὶ κριθησόμενοι προελεύσονται διεμαρτύρατο σαφῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ εἰς τὸν περὶ τοῦ κρίνειν αὐτὴν τὴν οἰκουμένην ἐκε βέβηκε λόγον, οὐ μόνον ὅτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ' ἔσεσθαί φησι τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, δίκαιος ἔσται κριτὴς ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ πράγματα κρίνειν ὀρθῶς καὶ δικαίως δισχυρίζεται. Τί δὲ ἦν τὸ κρινόμενον, καὶ ἐπὶ τίσιν ἱλόγος, ἄκουε λοιπόν· Εγεννήθη δι' ἡμᾶς ἐκ γυναι. μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τὴν τῶν θεωρημάτων μεταρ προαποδεδομένοις καὶ τὰ ἐφεξῆς ἀποδεικνύοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cere quidquam, sed potius Judaeorum reprehen- B D dere stultitiam, et aperte ostendere ab iis concul- cari legem ipsam Mosaicam. Quod enim his verbis, • Non possum ego facere a meipso quidquam, › statim subjungitur illud, e Sicut audio, judico, » ab omni convicio Filium liberat, quo nihil ex sua vi posse facere dicitur: Patri vero obsequentem, eique in omnibus rebus astipulatorem esse aperte demonstrat. Nam si præ infirmitate quodam- modo a Patre virtutem acciperet, quasi a seipso sufficientem non habeat, qui non potius dicere de- bebat, Non pessum ego facere a meipso quid- quam; sed accipio potestatem a Patre? Jam vero cum istud non dixerit, sed posteaquam significavit non posse a seipso facere quidquam, intulerit po- tius judicare se sicut audierit, manifestum est non ob infirmitatem in nonnullis faciendis dixisse se non posse, sed quod ne ulla quidem in re Pa- tris voluntatem possit prætergredi. Nam cum una in Patre et Filio deitas intelligatur, erit utique eadem etiam voluntas, neque vero in Patre, neque adeo in Filio sanctoque Spiritu dissentire unquam a se natura divina censebitur, sed quod Patri pla- cuerit, hoc tota vult deilas. Necessario itaque Fi- lius consentire se et annuere Patri quæcunque res ei placuerit significat; docens non posse facere quidquam quod utique nou sit juxta Patris sen tentiam. Hoc enim significat illud ‹ a meipso, › ut si diceret non posse facere peccatum, nemo existimaverit eum imbecillitatis jure accu- sari, sed mirabilem quamdam ac divinam potius naturæ suæ explicare proprietatem : ostenderet enim se mutationis et alterationis immunem exsistere. Ita cum a seipso non posse facere se quidquam profitetur, mirabimur potius immutabilis naturæ fructum immutabilem cernentes, quam illud, ‹ non posse, › infirmitatein significare intempestive pu- tabimus. Hæc autem rursum nobis pro ratione eorum quæ ante dicta sunt sufficiant; scrutetur porro discendi studiosus meliora. Explicare tamen dictum illud alio modo non gravabimur, paululum quiddam de deitatis rationibus et Unigeniti excel- lentia dicendo minuentes, et quoniam homo revera factus est, Filiusque vocatus, vim theorematum ad dispensationem cum carne transferentes, cognata- que el conjuncta superioribus sequentia demon- strantes. Igitur clare testificatus est mortuos omnes ejus vocem audituros, et ad judicium processuros. Quo- niam autem semel eo provectus est ut dixerit se orbem judicaturum, non solum profitetur se ju- stum judicem fore eo tempore quo futuram aft re- surrectionem, verum etiam hujus vitæ actiones recte ac juste judicaturum confirmat. Quodnam autem judicandum sit, et de quibus sermo sit; altende modo. Natus est propter nos ex muliere ;. ut enim Paulus ait : . Non apprehendit angelos,

τοῦ κεφαλαίου λόγον ἀναμηρυσώμεθα. Ἔστι γὰρ οὕτως ἰδεῖν, οὐ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως κατηγορούντα τὸν Υἱὸν δι' αὐτοῦ τοῦ λέγειν μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπό- νοιαν ἐξελέγχοντα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν διὰ Μωσέως πατήσαντας νόμον διαρρήδην ἐπιδεικνύοντα. Τὸ γὰρ εὐθὺς ἐπεισάγεσθαι τῷ · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, » τὸ « Καθὼς ἀκούω, κρίνω, λοιδορίας μὲν ἀπάσης τῆς ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι δρᾶν ἐξ οἰκείας δυνάμεως ελευθεροῖ τὸν Υἱόν· φιλοπάτορα δὲ καὶ συνεθελητὴν τῷ γεννήσαντι κατὰ πάντα σαν φῶς ἀποφαίνει. Εἰ γὰρ ὡσπερεί τυχὸν ἀτονήσας τὴν ἐκ Πατρὸς ἐδανείζετο δύναμιν, ὡς οὐκ ἐξαρκοῦσαν ἔχων ἀφ' ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, λαμβάνω δὲ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός; Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, ἐπενεγκὼν δὲ μᾶλλον τῷ μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ, τὸ κρίνειν οὕτως, ὥσπερ ἂν καὶ ἀκούσαι, δῆλος ἂν εἴη λοιπόν, οὐκ ἐπ' ἀσθενείᾳ τῇ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισι τὸ μὴ δύνασθαι συντε θεικώς, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ ἐνδέχεσθαι παραβαίνειν αὐτ τὸν κατά τι γοῦν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Μιᾶς γὰρ θεότητος τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένης, ἔσται δή- που πάντως καὶ θέλημα ταυτόν, οὔτε δὲ ἐν Πατρί, οὔτε μὴν ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι στασιά ζουτά ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς ἡ θεία φύσις νοηθήσεται, ἀλλ' ὅπερ ἂν δόξαι τῷ Πατρὶ τυχόν, τοῦτο πάσης ἐστὶ τῆς θεότητος θέλημα. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Υἱός, συνευδοκητὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συγκατανεύοντα τῷ Πατρὶ, πρὸς τὴν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν δόξεις ψῆφον ἑαυτὸν ψ εἰσφέρει, μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἐξηγούμενος, ὁ μὴ πάντως ἐστὶ κατὰ γνώμην τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὸ, ι ἀπ' ἐμαυτοῦ· ἡ ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοι μὴ δύνασθαι δρᾷν ἁμαρτίαν, οὐκ ἄν τῳ δόξαι δικαίως ἀσθενείας ὑπομεῖναι γραφὴν, ἐξηγεῖσθαι δὲ μᾶλλον ἀξιάγαστόν τι καὶ θεοπρεπὲς τῆς οἰκείας φύσεως ἰδίωμα· ὅτι γὰρ ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίω τος ὑπάρχει,δηλοί. Οὕτως ὅταν ἀφ' ἑαυτοῦ μὴ δύνα- σθαί τι ποιεῖν ὁμολογῇ, καταπλαγησόμεθα μᾶλλον, φύσεως ἀτρέπτου καρπὸν ὁρῶντες τὸ ἄτρεπτον, ἤπερ οὐκ εὐκαίρως ὡς ἀσθενείας σημαντικὸν τὸν μὴ δύνασθαι ο λογιούμεθα. Ταῦτα δὲ πάλιν ἡμῖν ἀνα- λόγως μὲν τοῖς εἰρημένοις εἰρήσθω μέτροις· ἐρευ- νάτω δὲ ὁ φιλομαθής τὰ βελτίονα. Διερμηνεῦσαι μὴν καὶ ἑτέρως τὸ ῥητὸν οὐκ ὀκνήσομεν, βραχύ τι των τῆς θεότητος ὅρων καὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑπερ- οχῆς τὸν λόγον ὑποβιβάζοντες, καὶ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονέ τε ὄντως καὶ κεχρημάτικεν ὁ Υἱὸς, ἐπὶ τὴν ῥυθμίζοντες δύναμιν, συγγενῆ τε καὶ συνημμένα τοῖς Οὐκοῦν ὅτι καὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ πάν- τες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ ὅτι καὶ κριθησόμενοι προελεύσονται διεμαρτύρατο σαφῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ εἰς τὸν περὶ τοῦ κρίνειν αὐτὴν τὴν οἰκουμένην ἐκε βέβηκε λόγον, οὐ μόνον ὅτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ' ἔσεσθαί φησι τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, δίκαιος ἔσται κριτὴς ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ πράγματα κρίνειν ὀρθῶς καὶ δικαίως δισχυρίζεται. Τί δὲ ἦν τὸ κρινόμενον, καὶ ἐπὶ τίσιν ἱλόγος, ἄκουε λοιπόν· Εγεννήθη δι' ἡμᾶς ἐκ γυναι. μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τὴν τῶν θεωρημάτων μεταρ προαποδεδομένοις καὶ τὰ ἐφεξῆς ἀποδεικνύοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cere quidquam, sed potius Judaeorum reprehen- B D dere stultitiam, et aperte ostendere ab iis concul- cari legem ipsam Mosaicam. Quod enim his verbis, • Non possum ego facere a meipso quidquam, › statim subjungitur illud, e Sicut audio, judico, » ab omni convicio Filium liberat, quo nihil ex sua vi posse facere dicitur: Patri vero obsequentem, eique in omnibus rebus astipulatorem esse aperte demonstrat. Nam si præ infirmitate quodam- modo a Patre virtutem acciperet, quasi a seipso sufficientem non habeat, qui non potius dicere de- bebat, Non pessum ego facere a meipso quid- quam; sed accipio potestatem a Patre? Jam vero cum istud non dixerit, sed posteaquam significavit non posse a seipso facere quidquam, intulerit po- tius judicare se sicut audierit, manifestum est non ob infirmitatem in nonnullis faciendis dixisse se non posse, sed quod ne ulla quidem in re Pa- tris voluntatem possit prætergredi. Nam cum una in Patre et Filio deitas intelligatur, erit utique eadem etiam voluntas, neque vero in Patre, neque adeo in Filio sanctoque Spiritu dissentire unquam a se natura divina censebitur, sed quod Patri pla- cuerit, hoc tota vult deilas. Necessario itaque Fi- lius consentire se et annuere Patri quæcunque res ei placuerit significat; docens non posse facere quidquam quod utique nou sit juxta Patris sen tentiam. Hoc enim significat illud ‹ a meipso, › ut si diceret non posse facere peccatum, nemo existimaverit eum imbecillitatis jure accu- sari, sed mirabilem quamdam ac divinam potius naturæ suæ explicare proprietatem : ostenderet enim se mutationis et alterationis immunem exsistere. Ita cum a seipso non posse facere se quidquam profitetur, mirabimur potius immutabilis naturæ fructum immutabilem cernentes, quam illud, ‹ non posse, › infirmitatein significare intempestive pu- tabimus. Hæc autem rursum nobis pro ratione eorum quæ ante dicta sunt sufficiant; scrutetur porro discendi studiosus meliora. Explicare tamen dictum illud alio modo non gravabimur, paululum quiddam de deitatis rationibus et Unigeniti excel- lentia dicendo minuentes, et quoniam homo revera factus est, Filiusque vocatus, vim theorematum ad dispensationem cum carne transferentes, cognata- que el conjuncta superioribus sequentia demon- strantes. Igitur clare testificatus est mortuos omnes ejus vocem audituros, et ad judicium processuros. Quo- niam autem semel eo provectus est ut dixerit se orbem judicaturum, non solum profitetur se ju- stum judicem fore eo tempore quo futuram aft re- surrectionem, verum etiam hujus vitæ actiones recte ac juste judicaturum confirmat. Quodnam autem judicandum sit, et de quibus sermo sit; altende modo. Natus est propter nos ex muliere ;. ut enim Paulus ait : . Non apprehendit angelos,

τοῦ κεφαλαίου λόγον ἀναμηρυσώμεθα. Ἔστι γὰρ οὕτως ἰδεῖν, οὐ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως κατηγορούντα τὸν Υἱὸν δι' αὐτοῦ τοῦ λέγειν μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπό- νοιαν ἐξελέγχοντα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν διὰ Μωσέως πατήσαντας νόμον διαρρήδην ἐπιδεικνύοντα. Τὸ γὰρ εὐθὺς ἐπεισάγεσθαι τῷ · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, » τὸ « Καθὼς ἀκούω, κρίνω, λοιδορίας μὲν ἀπάσης τῆς ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι δρᾶν ἐξ οἰκείας δυνάμεως ελευθεροῖ τὸν Υἱόν· φιλοπάτορα δὲ καὶ συνεθελητὴν τῷ γεννήσαντι κατὰ πάντα σαν φῶς ἀποφαίνει. Εἰ γὰρ ὡσπερεί τυχὸν ἀτονήσας τὴν ἐκ Πατρὸς ἐδανείζετο δύναμιν, ὡς οὐκ ἐξαρκοῦσαν ἔχων ἀφ' ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, λαμβάνω δὲ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός; Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, ἐπενεγκὼν δὲ μᾶλλον τῷ μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ, τὸ κρίνειν οὕτως, ὥσπερ ἂν καὶ ἀκούσαι, δῆλος ἂν εἴη λοιπόν, οὐκ ἐπ' ἀσθενείᾳ τῇ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισι τὸ μὴ δύνασθαι συντε θεικώς, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ ἐνδέχεσθαι παραβαίνειν αὐτ τὸν κατά τι γοῦν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Μιᾶς γὰρ θεότητος τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένης, ἔσται δή- που πάντως καὶ θέλημα ταυτόν, οὔτε δὲ ἐν Πατρί, οὔτε μὴν ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι στασιά ζουτά ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς ἡ θεία φύσις νοηθήσεται, ἀλλ' ὅπερ ἂν δόξαι τῷ Πατρὶ τυχόν, τοῦτο πάσης ἐστὶ τῆς θεότητος θέλημα. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Υἱός, συνευδοκητὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συγκατανεύοντα τῷ Πατρὶ, πρὸς τὴν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν δόξεις ψῆφον ἑαυτὸν ψ εἰσφέρει, μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἐξηγούμενος, ὁ μὴ πάντως ἐστὶ κατὰ γνώμην τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὸ, ι ἀπ' ἐμαυτοῦ· ἡ ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοι μὴ δύνασθαι δρᾷν ἁμαρτίαν, οὐκ ἄν τῳ δόξαι δικαίως ἀσθενείας ὑπομεῖναι γραφὴν, ἐξηγεῖσθαι δὲ μᾶλλον ἀξιάγαστόν τι καὶ θεοπρεπὲς τῆς οἰκείας φύσεως ἰδίωμα· ὅτι γὰρ ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίω τος ὑπάρχει,δηλοί. Οὕτως ὅταν ἀφ' ἑαυτοῦ μὴ δύνα- σθαί τι ποιεῖν ὁμολογῇ, καταπλαγησόμεθα μᾶλλον, φύσεως ἀτρέπτου καρπὸν ὁρῶντες τὸ ἄτρεπτον, ἤπερ οὐκ εὐκαίρως ὡς ἀσθενείας σημαντικὸν τὸν μὴ δύνασθαι ο λογιούμεθα. Ταῦτα δὲ πάλιν ἡμῖν ἀνα- λόγως μὲν τοῖς εἰρημένοις εἰρήσθω μέτροις· ἐρευ- νάτω δὲ ὁ φιλομαθής τὰ βελτίονα. Διερμηνεῦσαι μὴν καὶ ἑτέρως τὸ ῥητὸν οὐκ ὀκνήσομεν, βραχύ τι των τῆς θεότητος ὅρων καὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑπερ- οχῆς τὸν λόγον ὑποβιβάζοντες, καὶ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονέ τε ὄντως καὶ κεχρημάτικεν ὁ Υἱὸς, ἐπὶ τὴν ῥυθμίζοντες δύναμιν, συγγενῆ τε καὶ συνημμένα τοῖς Οὐκοῦν ὅτι καὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ πάν- τες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ ὅτι καὶ κριθησόμενοι προελεύσονται διεμαρτύρατο σαφῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ εἰς τὸν περὶ τοῦ κρίνειν αὐτὴν τὴν οἰκουμένην ἐκε βέβηκε λόγον, οὐ μόνον ὅτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ' ἔσεσθαί φησι τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, δίκαιος ἔσται κριτὴς ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ πράγματα κρίνειν ὀρθῶς καὶ δικαίως δισχυρίζεται. Τί δὲ ἦν τὸ κρινόμενον, καὶ ἐπὶ τίσιν ἱλόγος, ἄκουε λοιπόν· Εγεννήθη δι' ἡμᾶς ἐκ γυναι. μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τὴν τῶν θεωρημάτων μεταρ προαποδεδομένοις καὶ τὰ ἐφεξῆς ἀποδεικνύοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cere quidquam, sed potius Judaeorum reprehen- B D dere stultitiam, et aperte ostendere ab iis concul- cari legem ipsam Mosaicam. Quod enim his verbis, • Non possum ego facere a meipso quidquam, › statim subjungitur illud, e Sicut audio, judico, » ab omni convicio Filium liberat, quo nihil ex sua vi posse facere dicitur: Patri vero obsequentem, eique in omnibus rebus astipulatorem esse aperte demonstrat. Nam si præ infirmitate quodam- modo a Patre virtutem acciperet, quasi a seipso sufficientem non habeat, qui non potius dicere de- bebat, Non pessum ego facere a meipso quid- quam; sed accipio potestatem a Patre? Jam vero cum istud non dixerit, sed posteaquam significavit non posse a seipso facere quidquam, intulerit po- tius judicare se sicut audierit, manifestum est non ob infirmitatem in nonnullis faciendis dixisse se non posse, sed quod ne ulla quidem in re Pa- tris voluntatem possit prætergredi. Nam cum una in Patre et Filio deitas intelligatur, erit utique eadem etiam voluntas, neque vero in Patre, neque adeo in Filio sanctoque Spiritu dissentire unquam a se natura divina censebitur, sed quod Patri pla- cuerit, hoc tota vult deilas. Necessario itaque Fi- lius consentire se et annuere Patri quæcunque res ei placuerit significat; docens non posse facere quidquam quod utique nou sit juxta Patris sen tentiam. Hoc enim significat illud ‹ a meipso, › ut si diceret non posse facere peccatum, nemo existimaverit eum imbecillitatis jure accu- sari, sed mirabilem quamdam ac divinam potius naturæ suæ explicare proprietatem : ostenderet enim se mutationis et alterationis immunem exsistere. Ita cum a seipso non posse facere se quidquam profitetur, mirabimur potius immutabilis naturæ fructum immutabilem cernentes, quam illud, ‹ non posse, › infirmitatein significare intempestive pu- tabimus. Hæc autem rursum nobis pro ratione eorum quæ ante dicta sunt sufficiant; scrutetur porro discendi studiosus meliora. Explicare tamen dictum illud alio modo non gravabimur, paululum quiddam de deitatis rationibus et Unigeniti excel- lentia dicendo minuentes, et quoniam homo revera factus est, Filiusque vocatus, vim theorematum ad dispensationem cum carne transferentes, cognata- que el conjuncta superioribus sequentia demon- strantes. Igitur clare testificatus est mortuos omnes ejus vocem audituros, et ad judicium processuros. Quo- niam autem semel eo provectus est ut dixerit se orbem judicaturum, non solum profitetur se ju- stum judicem fore eo tempore quo futuram aft re- surrectionem, verum etiam hujus vitæ actiones recte ac juste judicaturum confirmat. Quodnam autem judicandum sit, et de quibus sermo sit; altende modo. Natus est propter nos ex muliere ;. ut enim Paulus ait : . Non apprehendit angelos,

τοῦ κεφαλαίου λόγον ἀναμηρυσώμεθα. Ἔστι γὰρ οὕτως ἰδεῖν, οὐ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως κατηγορούντα τὸν Υἱὸν δι' αὐτοῦ τοῦ λέγειν μὴ δύνασθαί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπό- νοιαν ἐξελέγχοντα, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν διὰ Μωσέως πατήσαντας νόμον διαρρήδην ἐπιδεικνύοντα. Τὸ γὰρ εὐθὺς ἐπεισάγεσθαι τῷ · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, » τὸ « Καθὼς ἀκούω, κρίνω, λοιδορίας μὲν ἀπάσης τῆς ἐπὶ τὸ μὴ δύνασθαι δρᾶν ἐξ οἰκείας δυνάμεως ελευθεροῖ τὸν Υἱόν· φιλοπάτορα δὲ καὶ συνεθελητὴν τῷ γεννήσαντι κατὰ πάντα σαν φῶς ἀποφαίνει. Εἰ γὰρ ὡσπερεί τυχὸν ἀτονήσας τὴν ἐκ Πατρὸς ἐδανείζετο δύναμιν, ὡς οὐκ ἐξαρκοῦσαν ἔχων ἀφ' ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδὲν, λαμβάνω δὲ τὸ δύνασθαι παρὰ τοῦ Πατρός; Νυνὶ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ εἰπὼν, ἐπενεγκὼν δὲ μᾶλλον τῷ μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ, τὸ κρίνειν οὕτως, ὥσπερ ἂν καὶ ἀκούσαι, δῆλος ἂν εἴη λοιπόν, οὐκ ἐπ' ἀσθενείᾳ τῇ κατ' ενέργειαν τὴν ἐπί τισι τὸ μὴ δύνασθαι συντε θεικώς, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ ἐνδέχεσθαι παραβαίνειν αὐτ τὸν κατά τι γοῦν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Μιᾶς γὰρ θεότητος τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένης, ἔσται δή- που πάντως καὶ θέλημα ταυτόν, οὔτε δὲ ἐν Πατρί, οὔτε μὴν ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι στασιά ζουτά ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς ἡ θεία φύσις νοηθήσεται, ἀλλ' ὅπερ ἂν δόξαι τῷ Πατρὶ τυχόν, τοῦτο πάσης ἐστὶ τῆς θεότητος θέλημα. Αναγκαίως τοιγαροῦν ὁ Υἱός, συνευδοκητὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συγκατανεύοντα τῷ Πατρὶ, πρὸς τὴν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν δόξεις ψῆφον ἑαυτὸν ψ εἰσφέρει, μὴ δύνασθαί τι δρᾶν ἐξηγούμενος, ὁ μὴ πάντως ἐστὶ κατὰ γνώμην τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν σημαίνει τὸ, ι ἀπ' ἐμαυτοῦ· ἡ ὥσπερ ἂν εἰ λέ- γοι μὴ δύνασθαι δρᾷν ἁμαρτίαν, οὐκ ἄν τῳ δόξαι δικαίως ἀσθενείας ὑπομεῖναι γραφὴν, ἐξηγεῖσθαι δὲ μᾶλλον ἀξιάγαστόν τι καὶ θεοπρεπὲς τῆς οἰκείας φύσεως ἰδίωμα· ὅτι γὰρ ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίω τος ὑπάρχει,δηλοί. Οὕτως ὅταν ἀφ' ἑαυτοῦ μὴ δύνα- σθαί τι ποιεῖν ὁμολογῇ, καταπλαγησόμεθα μᾶλλον, φύσεως ἀτρέπτου καρπὸν ὁρῶντες τὸ ἄτρεπτον, ἤπερ οὐκ εὐκαίρως ὡς ἀσθενείας σημαντικὸν τὸν μὴ δύνασθαι ο λογιούμεθα. Ταῦτα δὲ πάλιν ἡμῖν ἀνα- λόγως μὲν τοῖς εἰρημένοις εἰρήσθω μέτροις· ἐρευ- νάτω δὲ ὁ φιλομαθής τὰ βελτίονα. Διερμηνεῦσαι μὴν καὶ ἑτέρως τὸ ῥητὸν οὐκ ὀκνήσομεν, βραχύ τι των τῆς θεότητος ὅρων καὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑπερ- οχῆς τὸν λόγον ὑποβιβάζοντες, καὶ ἐπείπερ ἄνθρωπος γέγονέ τε ὄντως καὶ κεχρημάτικεν ὁ Υἱὸς, ἐπὶ τὴν ῥυθμίζοντες δύναμιν, συγγενῆ τε καὶ συνημμένα τοῖς Οὐκοῦν ὅτι καὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ πάν- τες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ ὅτι καὶ κριθησόμενοι προελεύσονται διεμαρτύρατο σαφῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ εἰς τὸν περὶ τοῦ κρίνειν αὐτὴν τὴν οἰκουμένην ἐκε βέβηκε λόγον, οὐ μόνον ὅτι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ' ἔσεσθαί φησι τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, δίκαιος ἔσται κριτὴς ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ γὰρ ἤδη καὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ πράγματα κρίνειν ὀρθῶς καὶ δικαίως δισχυρίζεται. Τί δὲ ἦν τὸ κρινόμενον, καὶ ἐπὶ τίσιν ἱλόγος, ἄκουε λοιπόν· Εγεννήθη δι' ἡμᾶς ἐκ γυναι. μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τὴν τῶν θεωρημάτων μεταρ προαποδεδομένοις καὶ τὰ ἐφεξῆς ἀποδεικνύοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. A cere quidquam, sed potius Judaeorum reprehen- B D dere stultitiam, et aperte ostendere ab iis concul- cari legem ipsam Mosaicam. Quod enim his verbis, • Non possum ego facere a meipso quidquam, › statim subjungitur illud, e Sicut audio, judico, » ab omni convicio Filium liberat, quo nihil ex sua vi posse facere dicitur: Patri vero obsequentem, eique in omnibus rebus astipulatorem esse aperte demonstrat. Nam si præ infirmitate quodam- modo a Patre virtutem acciperet, quasi a seipso sufficientem non habeat, qui non potius dicere de- bebat, Non pessum ego facere a meipso quid- quam; sed accipio potestatem a Patre? Jam vero cum istud non dixerit, sed posteaquam significavit non posse a seipso facere quidquam, intulerit po- tius judicare se sicut audierit, manifestum est non ob infirmitatem in nonnullis faciendis dixisse se non posse, sed quod ne ulla quidem in re Pa- tris voluntatem possit prætergredi. Nam cum una in Patre et Filio deitas intelligatur, erit utique eadem etiam voluntas, neque vero in Patre, neque adeo in Filio sanctoque Spiritu dissentire unquam a se natura divina censebitur, sed quod Patri pla- cuerit, hoc tota vult deilas. Necessario itaque Fi- lius consentire se et annuere Patri quæcunque res ei placuerit significat; docens non posse facere quidquam quod utique nou sit juxta Patris sen tentiam. Hoc enim significat illud ‹ a meipso, › ut si diceret non posse facere peccatum, nemo existimaverit eum imbecillitatis jure accu- sari, sed mirabilem quamdam ac divinam potius naturæ suæ explicare proprietatem : ostenderet enim se mutationis et alterationis immunem exsistere. Ita cum a seipso non posse facere se quidquam profitetur, mirabimur potius immutabilis naturæ fructum immutabilem cernentes, quam illud, ‹ non posse, › infirmitatein significare intempestive pu- tabimus. Hæc autem rursum nobis pro ratione eorum quæ ante dicta sunt sufficiant; scrutetur porro discendi studiosus meliora. Explicare tamen dictum illud alio modo non gravabimur, paululum quiddam de deitatis rationibus et Unigeniti excel- lentia dicendo minuentes, et quoniam homo revera factus est, Filiusque vocatus, vim theorematum ad dispensationem cum carne transferentes, cognata- que el conjuncta superioribus sequentia demon- strantes. Igitur clare testificatus est mortuos omnes ejus vocem audituros, et ad judicium processuros. Quo- niam autem semel eo provectus est ut dixerit se orbem judicaturum, non solum profitetur se ju- stum judicem fore eo tempore quo futuram aft re- surrectionem, verum etiam hujus vitæ actiones recte ac juste judicaturum confirmat. Quodnam autem judicandum sit, et de quibus sermo sit; altende modo. Natus est propter nos ex muliere ;. ut enim Paulus ait : . Non apprehendit angelos,

πτοντας, ἀκολουθοῦντας δὲ μένοις τοῖς ἑαυτῶν, καὶ τὸ δόξαν ἔχειν ὀρθῶς νόμον ὥσπερ ὁριζομένους, κἂν ἀπᾴδῃ τῷ νόμῳ· · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυ- τοῦ οὐδὲν, ο ἀντὶ τοῦ, Πάντα κατὰ νόμον πράττω, τὸν ὀρισθέντα διὰ Μωσέως, οὐδὲν ἀπ' ἐμαυτοῦ ποιεῖν ἀνέχομαι, ο καθὼς ἀκούω, κρίνω. » Τί γὰρ ὁ νόμος βούλεται ; « Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστι. » Τί νῦν ἐμοὶ χολᾶτε, φησίν, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ, Μωσέα μὴ κρί- νοντες, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνεσθαι δεῖν τὰ βρέφη διαταξάμενον; «Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε. » Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄν- θρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ἀπερισκέπτως ἀσχάλλετε τεθεραπευμένον ὅλον ἐν Σαββάτῳ θεώμενοι. Οὐκοῦν ἐγὼ μὲν ἔκρινα δικαίως, Β ὑμεῖς δὲ οὐκέτι· πάντα γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν ποιεῖτε. • Ἐγὼ οὐ δύναμαι ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν. Οὐ γὰρ ζητῶ τὸ ἐμὸν θέλημα, καθάπερ ὑμεῖς, ἀλλὰ τὸ τοῦ πέμψαντός με Πατρός. » Τίς δὲ ὁ τρόπος τῆς ἀποστολῆς, καὶ ὁ τοῦ πεπέμφθαι λόγος, διὰ πολλῶν ἤδη πρότερον εἰρηκότες, τὸ λέγειν ἔτι περὶ τούτων παρήσομεν. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως ἐπιτηρητέον, ὅτι θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν νόμον εἶναί φησιν. Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ, καὶ οἶδα ὅτι ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία ἣν μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. . Ο σοφώτατος Σολομών, τὰ ἐφ᾽ οἷσπερ ἄν τις καὶ μάλα εἰκότως ἐπισεμνύνοιτο, καὶ ἀξιοζήλωτον τὸν οἰκεῖον ἀποφαίνει τρόπον, συλλέγων τε ἅμα καὶ προτιθεὶς τοῖς ἐπιεικεστέροις εἰς τὸ μαθεῖν, « Δία καιος, φησί, κατήγορος ἑαυτοῦ ἐν πρωτολογίᾳ. » Καὶ πάλιν · ι Ἐγκωμιαζέτω σε ὁ πέλας, καὶ μὴ τὸ σὸν στόμα· ἀλλότριος, καὶ μὴ τὰ σὰ χείλη. » Εστι γὰρ ὄντως φορτικόν, καὶ χρῆμα τοῖς ἀκροωμένοις δυσ- φορητότατον, τὸ μὴ διὰ τῆς ἑτέρων ἐπαινεῖσθαι φωνῆς ἐθελῆσαί τινας, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἀνέδην ἐπιμαρτυρεῖν τὰ κάλλιστα καὶ ἐξαίρετα. Ἀπιστοῖτο δ᾽ ἂν εἰκότως ὁ τοιοῦτος λόγος. Πεφύκαμεν γὰρ ὥσπερ τισὶ φυσικοῖς τε καὶ ἀναγκαίοις φιλαυτίας όλκοῖς καλεῖσθαι σπου δαίως εἰς τὸ, φαῦλον μὲν ἑαυτοῖς ἐπιγράφειν οὐδὲν, ἀεὶ δὲ περιτιθέναι, καὶ οὐ πάντως ἀληθεύοντας, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν οἴηταί τις ὁρᾶσθαι κόσμιός τε καὶ ἀγαθός. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἑαυτῷ τὸ τὰ δίκαια κρίνειν ἐπεψηφίζετο, μὴ δύνασθαί τι ὁρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ διαρρήδην ειπών, κανόνα δὲ ὥσπερ ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς πρακτέοις ποιεῖσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βούλησιν, καὶ τοῦτο λέγων, αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ μάρτυς εἰσβέβηκεν, εἰ καὶ ἦν ἀληθῆς, ἀναγκαίως καὶ τῆς παρὰ τῶν Φαρισαίων ευρεσιλογίας φροντίσας, ὅπερ ἔμελλον ἐρεῖν ἀμαθαίνοντες (οὐ γὰρ ᾔδεσάν πως κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν), εἰς μέσον ἄγει προλαβών, και φησιν· Ἐρεῖτε δὴ πάντως, ταῖς τῶν πολλῶν συνηθείαις ἑπόμενοι, καὶ τὴν Ἰουδαίοις πρέπουσαν ὑπόνοιαν οὐκ ἐκβαίνοντες· « Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρ- τυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ο ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πάλιν ἀντακούσεσθε, φησίν· 'Ανέχομαι, φησί, δυσφημούν- των ἔτι, χαλεπαίνω δὲ λίαν οὐδαμῶς, τὰ ἐξ ἀμαθίας IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. mihi nunc itaque succensetis, inquit, quia totum hominem in Sabbato curavi, cum Moysem non reprehendatis qui jussit infantes etiam in Sabbato circumcidi? • Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate ”., Si cir- cumciditur homo in Sabbato, ne Mosaica lex sol- vatur, temere excandescitis, quod totum hominem in Sabbato curatum videatis. Quapropter ego juste quidem judicavi, vos vero non item : omnia quippe a vobis facitis. Ego non possum a meipso facere quidquam : sicut audio judico, et judicium meum justum est. Non enim quæro voluntatem meam, sicuti vos, sed ejus qui misit me Patris. Quis au- tem modus missionis, et quæ ratio sit cur missus dicaiur, cum pluribus antea dixerimus, hic præter- mittemus; verumtamen observandum est imprimis, Dei ac Patris voluntate legem hic ab eo signifi- cari. A in judicio, quoniam judicium Dei est " Cur C D se Deut. xvi, 19. 7º Deut. 1, 16: Joan. vii, 24. PATROL. GR. LXXIII V, 31, 32. Si ego testimonium perhibeo de meipso. testimonium meum non est verum. Alius est qui te. stimonium perhibet de me : et scio quia verum est testimonium quod perhibet de me. Sapientissimus Salomon, ea colligens ex quibus laudem sibi quisque parare et mores suos recte commendare possit, eaque bonis ad discendum proponens Justus, inquit, sui ipsius accusator est in principio sermonis ". Item : « Laudet le vi- cinus, et non os tuum: alienus, et non labia tua ³¹. › Gravis enim profecto auditoribus, ac per- molesta res est, cum se quidam aliorum voce lau- dari nolunt, sed eximia quæque impudenter sibi arrogant. Sed minus vera videri potest istiusmodi oratio. Solemus enim naturalibus ac necessariis veluti quibusdam proprii amoris funibus trabi, ut nihil pravi nobis ascribere velimus, sed ea potius quamvis falso arrogemus quibus probi honestique vi- deamur. Quoniam ergo Dominus noster Jesus Chri- stus justum judicium sibi tribùit, aperte dicens non posse a seipso facere quidquam, sed in omnibus rebus agendis Dei voluntatem tanquam regulam sibi proponere; et cum hoc diceret, ipse de seipso testimonium iniit, tametsi verax erat, prospiciens tamen quid stulti Pharisæi nugaturi essent, nec enim noverant ipsum esse natura Deum, antevertit cos et ait : Dicetis utique vulgi consuetudi- nem secuti, nec ultra Judæorum suspiciones evecti : • Tu de teipso testaris: testimonium tuum non est verum ; › ɛed vicissim audietis, inquit : Vestra maledicta patior, inquit, nec succenseo vobis ob ea verba quæ præ familiari vestra eructatis insci- tia. Suppono recte hoc a vobis dici. Esto; repu- diate meum testimonium : alius est qui de me Lestatur. Significat autem his verbis Deum ac Pa- Prov. xvini, 17. Prov. XXVII, 2.

πτοντας, ἀκολουθοῦντας δὲ μένοις τοῖς ἑαυτῶν, καὶ τὸ δόξαν ἔχειν ὀρθῶς νόμον ὥσπερ ὁριζομένους, κἂν ἀπᾴδῃ τῷ νόμῳ· · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυ- τοῦ οὐδὲν, ο ἀντὶ τοῦ, Πάντα κατὰ νόμον πράττω, τὸν ὀρισθέντα διὰ Μωσέως, οὐδὲν ἀπ' ἐμαυτοῦ ποιεῖν ἀνέχομαι, ο καθὼς ἀκούω, κρίνω. » Τί γὰρ ὁ νόμος βούλεται ; « Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστι. » Τί νῦν ἐμοὶ χολᾶτε, φησίν, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ, Μωσέα μὴ κρί- νοντες, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνεσθαι δεῖν τὰ βρέφη διαταξάμενον; «Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε. » Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄν- θρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ἀπερισκέπτως ἀσχάλλετε τεθεραπευμένον ὅλον ἐν Σαββάτῳ θεώμενοι. Οὐκοῦν ἐγὼ μὲν ἔκρινα δικαίως, Β ὑμεῖς δὲ οὐκέτι· πάντα γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν ποιεῖτε. • Ἐγὼ οὐ δύναμαι ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν. Οὐ γὰρ ζητῶ τὸ ἐμὸν θέλημα, καθάπερ ὑμεῖς, ἀλλὰ τὸ τοῦ πέμψαντός με Πατρός. » Τίς δὲ ὁ τρόπος τῆς ἀποστολῆς, καὶ ὁ τοῦ πεπέμφθαι λόγος, διὰ πολλῶν ἤδη πρότερον εἰρηκότες, τὸ λέγειν ἔτι περὶ τούτων παρήσομεν. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως ἐπιτηρητέον, ὅτι θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν νόμον εἶναί φησιν. Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ, καὶ οἶδα ὅτι ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία ἣν μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. . Ο σοφώτατος Σολομών, τὰ ἐφ᾽ οἷσπερ ἄν τις καὶ μάλα εἰκότως ἐπισεμνύνοιτο, καὶ ἀξιοζήλωτον τὸν οἰκεῖον ἀποφαίνει τρόπον, συλλέγων τε ἅμα καὶ προτιθεὶς τοῖς ἐπιεικεστέροις εἰς τὸ μαθεῖν, « Δία καιος, φησί, κατήγορος ἑαυτοῦ ἐν πρωτολογίᾳ. » Καὶ πάλιν · ι Ἐγκωμιαζέτω σε ὁ πέλας, καὶ μὴ τὸ σὸν στόμα· ἀλλότριος, καὶ μὴ τὰ σὰ χείλη. » Εστι γὰρ ὄντως φορτικόν, καὶ χρῆμα τοῖς ἀκροωμένοις δυσ- φορητότατον, τὸ μὴ διὰ τῆς ἑτέρων ἐπαινεῖσθαι φωνῆς ἐθελῆσαί τινας, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἀνέδην ἐπιμαρτυρεῖν τὰ κάλλιστα καὶ ἐξαίρετα. Ἀπιστοῖτο δ᾽ ἂν εἰκότως ὁ τοιοῦτος λόγος. Πεφύκαμεν γὰρ ὥσπερ τισὶ φυσικοῖς τε καὶ ἀναγκαίοις φιλαυτίας όλκοῖς καλεῖσθαι σπου δαίως εἰς τὸ, φαῦλον μὲν ἑαυτοῖς ἐπιγράφειν οὐδὲν, ἀεὶ δὲ περιτιθέναι, καὶ οὐ πάντως ἀληθεύοντας, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν οἴηταί τις ὁρᾶσθαι κόσμιός τε καὶ ἀγαθός. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἑαυτῷ τὸ τὰ δίκαια κρίνειν ἐπεψηφίζετο, μὴ δύνασθαί τι ὁρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ διαρρήδην ειπών, κανόνα δὲ ὥσπερ ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς πρακτέοις ποιεῖσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βούλησιν, καὶ τοῦτο λέγων, αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ μάρτυς εἰσβέβηκεν, εἰ καὶ ἦν ἀληθῆς, ἀναγκαίως καὶ τῆς παρὰ τῶν Φαρισαίων ευρεσιλογίας φροντίσας, ὅπερ ἔμελλον ἐρεῖν ἀμαθαίνοντες (οὐ γὰρ ᾔδεσάν πως κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν), εἰς μέσον ἄγει προλαβών, και φησιν· Ἐρεῖτε δὴ πάντως, ταῖς τῶν πολλῶν συνηθείαις ἑπόμενοι, καὶ τὴν Ἰουδαίοις πρέπουσαν ὑπόνοιαν οὐκ ἐκβαίνοντες· « Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρ- τυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ο ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πάλιν ἀντακούσεσθε, φησίν· 'Ανέχομαι, φησί, δυσφημούν- των ἔτι, χαλεπαίνω δὲ λίαν οὐδαμῶς, τὰ ἐξ ἀμαθίας IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. mihi nunc itaque succensetis, inquit, quia totum hominem in Sabbato curavi, cum Moysem non reprehendatis qui jussit infantes etiam in Sabbato circumcidi? • Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate ”., Si cir- cumciditur homo in Sabbato, ne Mosaica lex sol- vatur, temere excandescitis, quod totum hominem in Sabbato curatum videatis. Quapropter ego juste quidem judicavi, vos vero non item : omnia quippe a vobis facitis. Ego non possum a meipso facere quidquam : sicut audio judico, et judicium meum justum est. Non enim quæro voluntatem meam, sicuti vos, sed ejus qui misit me Patris. Quis au- tem modus missionis, et quæ ratio sit cur missus dicaiur, cum pluribus antea dixerimus, hic præter- mittemus; verumtamen observandum est imprimis, Dei ac Patris voluntate legem hic ab eo signifi- cari. A in judicio, quoniam judicium Dei est " Cur C D se Deut. xvi, 19. 7º Deut. 1, 16: Joan. vii, 24. PATROL. GR. LXXIII V, 31, 32. Si ego testimonium perhibeo de meipso. testimonium meum non est verum. Alius est qui te. stimonium perhibet de me : et scio quia verum est testimonium quod perhibet de me. Sapientissimus Salomon, ea colligens ex quibus laudem sibi quisque parare et mores suos recte commendare possit, eaque bonis ad discendum proponens Justus, inquit, sui ipsius accusator est in principio sermonis ". Item : « Laudet le vi- cinus, et non os tuum: alienus, et non labia tua ³¹. › Gravis enim profecto auditoribus, ac per- molesta res est, cum se quidam aliorum voce lau- dari nolunt, sed eximia quæque impudenter sibi arrogant. Sed minus vera videri potest istiusmodi oratio. Solemus enim naturalibus ac necessariis veluti quibusdam proprii amoris funibus trabi, ut nihil pravi nobis ascribere velimus, sed ea potius quamvis falso arrogemus quibus probi honestique vi- deamur. Quoniam ergo Dominus noster Jesus Chri- stus justum judicium sibi tribùit, aperte dicens non posse a seipso facere quidquam, sed in omnibus rebus agendis Dei voluntatem tanquam regulam sibi proponere; et cum hoc diceret, ipse de seipso testimonium iniit, tametsi verax erat, prospiciens tamen quid stulti Pharisæi nugaturi essent, nec enim noverant ipsum esse natura Deum, antevertit cos et ait : Dicetis utique vulgi consuetudi- nem secuti, nec ultra Judæorum suspiciones evecti : • Tu de teipso testaris: testimonium tuum non est verum ; › ɛed vicissim audietis, inquit : Vestra maledicta patior, inquit, nec succenseo vobis ob ea verba quæ præ familiari vestra eructatis insci- tia. Suppono recte hoc a vobis dici. Esto; repu- diate meum testimonium : alius est qui de me Lestatur. Significat autem his verbis Deum ac Pa- Prov. xvini, 17. Prov. XXVII, 2.

πτοντας, ἀκολουθοῦντας δὲ μένοις τοῖς ἑαυτῶν, καὶ τὸ δόξαν ἔχειν ὀρθῶς νόμον ὥσπερ ὁριζομένους, κἂν ἀπᾴδῃ τῷ νόμῳ· · Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυ- τοῦ οὐδὲν, ο ἀντὶ τοῦ, Πάντα κατὰ νόμον πράττω, τὸν ὀρισθέντα διὰ Μωσέως, οὐδὲν ἀπ' ἐμαυτοῦ ποιεῖν ἀνέχομαι, ο καθὼς ἀκούω, κρίνω. » Τί γὰρ ὁ νόμος βούλεται ; « Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστι. » Τί νῦν ἐμοὶ χολᾶτε, φησίν, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ, Μωσέα μὴ κρί- νοντες, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνεσθαι δεῖν τὰ βρέφη διαταξάμενον; «Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε. » Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄν- θρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ἀπερισκέπτως ἀσχάλλετε τεθεραπευμένον ὅλον ἐν Σαββάτῳ θεώμενοι. Οὐκοῦν ἐγὼ μὲν ἔκρινα δικαίως, Β ὑμεῖς δὲ οὐκέτι· πάντα γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν ποιεῖτε. • Ἐγὼ οὐ δύναμαι ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν. Οὐ γὰρ ζητῶ τὸ ἐμὸν θέλημα, καθάπερ ὑμεῖς, ἀλλὰ τὸ τοῦ πέμψαντός με Πατρός. » Τίς δὲ ὁ τρόπος τῆς ἀποστολῆς, καὶ ὁ τοῦ πεπέμφθαι λόγος, διὰ πολλῶν ἤδη πρότερον εἰρηκότες, τὸ λέγειν ἔτι περὶ τούτων παρήσομεν. Πλὴν ἐκεῖνο χρησίμως ἐπιτηρητέον, ὅτι θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν νόμον εἶναί φησιν. Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ, καὶ οἶδα ὅτι ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία ἣν μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. . Ο σοφώτατος Σολομών, τὰ ἐφ᾽ οἷσπερ ἄν τις καὶ μάλα εἰκότως ἐπισεμνύνοιτο, καὶ ἀξιοζήλωτον τὸν οἰκεῖον ἀποφαίνει τρόπον, συλλέγων τε ἅμα καὶ προτιθεὶς τοῖς ἐπιεικεστέροις εἰς τὸ μαθεῖν, « Δία καιος, φησί, κατήγορος ἑαυτοῦ ἐν πρωτολογίᾳ. » Καὶ πάλιν · ι Ἐγκωμιαζέτω σε ὁ πέλας, καὶ μὴ τὸ σὸν στόμα· ἀλλότριος, καὶ μὴ τὰ σὰ χείλη. » Εστι γὰρ ὄντως φορτικόν, καὶ χρῆμα τοῖς ἀκροωμένοις δυσ- φορητότατον, τὸ μὴ διὰ τῆς ἑτέρων ἐπαινεῖσθαι φωνῆς ἐθελῆσαί τινας, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἀνέδην ἐπιμαρτυρεῖν τὰ κάλλιστα καὶ ἐξαίρετα. Ἀπιστοῖτο δ᾽ ἂν εἰκότως ὁ τοιοῦτος λόγος. Πεφύκαμεν γὰρ ὥσπερ τισὶ φυσικοῖς τε καὶ ἀναγκαίοις φιλαυτίας όλκοῖς καλεῖσθαι σπου δαίως εἰς τὸ, φαῦλον μὲν ἑαυτοῖς ἐπιγράφειν οὐδὲν, ἀεὶ δὲ περιτιθέναι, καὶ οὐ πάντως ἀληθεύοντας, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν οἴηταί τις ὁρᾶσθαι κόσμιός τε καὶ ἀγαθός. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἑαυτῷ τὸ τὰ δίκαια κρίνειν ἐπεψηφίζετο, μὴ δύνασθαί τι ὁρᾶν ἀφ' ἑαυτοῦ διαρρήδην ειπών, κανόνα δὲ ὥσπερ ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς πρακτέοις ποιεῖσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βούλησιν, καὶ τοῦτο λέγων, αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ μάρτυς εἰσβέβηκεν, εἰ καὶ ἦν ἀληθῆς, ἀναγκαίως καὶ τῆς παρὰ τῶν Φαρισαίων ευρεσιλογίας φροντίσας, ὅπερ ἔμελλον ἐρεῖν ἀμαθαίνοντες (οὐ γὰρ ᾔδεσάν πως κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν), εἰς μέσον ἄγει προλαβών, και φησιν· Ἐρεῖτε δὴ πάντως, ταῖς τῶν πολλῶν συνηθείαις ἑπόμενοι, καὶ τὴν Ἰουδαίοις πρέπουσαν ὑπόνοιαν οὐκ ἐκβαίνοντες· « Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρ- τυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ο ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πάλιν ἀντακούσεσθε, φησίν· 'Ανέχομαι, φησί, δυσφημούν- των ἔτι, χαλεπαίνω δὲ λίαν οὐδαμῶς, τὰ ἐξ ἀμαθίας IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. H. mihi nunc itaque succensetis, inquit, quia totum hominem in Sabbato curavi, cum Moysem non reprehendatis qui jussit infantes etiam in Sabbato circumcidi? • Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate ”., Si cir- cumciditur homo in Sabbato, ne Mosaica lex sol- vatur, temere excandescitis, quod totum hominem in Sabbato curatum videatis. Quapropter ego juste quidem judicavi, vos vero non item : omnia quippe a vobis facitis. Ego non possum a meipso facere quidquam : sicut audio judico, et judicium meum justum est. Non enim quæro voluntatem meam, sicuti vos, sed ejus qui misit me Patris. Quis au- tem modus missionis, et quæ ratio sit cur missus dicaiur, cum pluribus antea dixerimus, hic præter- mittemus; verumtamen observandum est imprimis, Dei ac Patris voluntate legem hic ab eo signifi- cari. A in judicio, quoniam judicium Dei est " Cur C D se Deut. xvi, 19. 7º Deut. 1, 16: Joan. vii, 24. PATROL. GR. LXXIII V, 31, 32. Si ego testimonium perhibeo de meipso. testimonium meum non est verum. Alius est qui te. stimonium perhibet de me : et scio quia verum est testimonium quod perhibet de me. Sapientissimus Salomon, ea colligens ex quibus laudem sibi quisque parare et mores suos recte commendare possit, eaque bonis ad discendum proponens Justus, inquit, sui ipsius accusator est in principio sermonis ". Item : « Laudet le vi- cinus, et non os tuum: alienus, et non labia tua ³¹. › Gravis enim profecto auditoribus, ac per- molesta res est, cum se quidam aliorum voce lau- dari nolunt, sed eximia quæque impudenter sibi arrogant. Sed minus vera videri potest istiusmodi oratio. Solemus enim naturalibus ac necessariis veluti quibusdam proprii amoris funibus trabi, ut nihil pravi nobis ascribere velimus, sed ea potius quamvis falso arrogemus quibus probi honestique vi- deamur. Quoniam ergo Dominus noster Jesus Chri- stus justum judicium sibi tribùit, aperte dicens non posse a seipso facere quidquam, sed in omnibus rebus agendis Dei voluntatem tanquam regulam sibi proponere; et cum hoc diceret, ipse de seipso testimonium iniit, tametsi verax erat, prospiciens tamen quid stulti Pharisæi nugaturi essent, nec enim noverant ipsum esse natura Deum, antevertit cos et ait : Dicetis utique vulgi consuetudi- nem secuti, nec ultra Judæorum suspiciones evecti : • Tu de teipso testaris: testimonium tuum non est verum ; › ɛed vicissim audietis, inquit : Vestra maledicta patior, inquit, nec succenseo vobis ob ea verba quæ præ familiari vestra eructatis insci- tia. Suppono recte hoc a vobis dici. Esto; repu- diate meum testimonium : alius est qui de me Lestatur. Significat autem his verbis Deum ac Pa- Prov. xvini, 17. Prov. XXVII, 2.

τῆς ὑμῶν [αι. ὑμῖν] φιλαιτάτης έρευγομένων βήματα: Δίδωμι καθ᾽ ὑπόθεσιν καλῶς παρ' ὑμῶν εἰρῆσθαι καὶ τοῦτο. Ἔστω, τὴν ἐμὴν παρακρούεσθε φωνήν, ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὄντα Θεὸν καὶ Πατέρα, κατὰ πολλοὺς ἤδη τρόπους το γνήσιον τῆς οὐσίας ἐπι- μαρτυρήσαντα τῷ ἰδίῳ γεννήματι, οὗ καὶ εἰδέναι τὴν μαρτυρίαν φησὶν, ὡς ἔστιν ἀληθῆς, ἀξιοπιστο τάτην ὄντως καὶ ἀληθῆ, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψῆφον ἐπιδεικνύς. Ἵνα γὰρ μὴ καταδεξάμενος ὥσπερ τὸ ψευδή λέγειν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, χώραν τινὰ πάλιν κακονοίας, καὶ παρείσδυσιν τοῖς ἑτεροδοξεῖν εἰθισμέ νοις παράσχοι καθ' ἑαυτοῦ, ἀναγκαίως ἐπιδοὺς τῷ πρέποντι καὶ τῇ συνηθείᾳ τὸ μὴ χρῆναι πάντως ὡς ἀληθῆ πιστεύεσθαι τὸν ἑαυτὸν ἐπαινοῦντα καὶ ἀπο- δεχόμενον, ἀνατρέχει πάλιν, ὡς Θεός, ἐπὶ τὴν ἑαυτῷ χρεωστουμένην ἀξίαν, καὶ εἰδέναι φησὶ τὴν τοῦ Πατ τρὸς μαρτυρίαν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς, μονονουχί τοῦτο διδάσκων, ὅτι Θεὸς ὢν ἀληθινὸς, οἶδα, φησιν, ἐμαυ τὸν, κεχαρισμένον δὲ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ἐρεῖ περὶ ἐμοῦ ἔχω γὰρ οὕτω κατὰ φύσιν, ὥσπερ ἂν οὖν καὶ αὐτὸς ἀληθὴς ὢν ἐπιψηφίσαιτο. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνῳ μὲν συγ- καταβατική τις ὥσπερ συναίνεσις ἦν, καὶ ὑποθετικές μᾶλλον ἤπερ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἐν δὲ τῷ εἰδέναι λέγειν τὴν τοῦ Πατρὸς μαρτυρίαν ἀληθῆ, τῆς Θεῷ πρεπούσης ἀξιοπιστίας ἐπίδειξις. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν ἄλλος ἐστὶν ὁ Πατὴρ παρὰ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ὥσπερ ἔδοξέ τισι τῶν ἀπαιδεύτων αίρε τικῶν, Υἱοπάτωρ εἰσφέρεται. Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην, καὶ με μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ὥσπερ ἀρτίως αἰσχρὸν εἶναι διεβεβαιούμεθα, καὶ τῆς ἐσχάτης εὐηθείας οὐκ ἀμοιρεῖν τὸ τῶν οἰκείων πλεονεκτημάτων θαυμαστὴν ὁρᾶσθαί τινα, καὶ εἰ παραιτοῦτο τὸ ψεύδεσθαι διὰ πολλὴν ἀρετήν· οὕτως ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει καὶ γείτονα τὴν ἀτοπίαν ἐκείνῳ, τὸ μὴ κεκλημένους ἐπὶ τὴν ἐπί τισι μαρτυρίαν ιέναι τινὰς, αὐτομόλους δὲ τοῖς δικάζουσιν, ήγουν τοῖς διερωτᾷν ἐθέλουσιν ἀναπείθεσθαι. Δόξαι γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, μὴ πάντας ἐπείγεσθαι λέγειν τὸ ἀληθὲς, τὸ δὲ λίαν προθύμως εθελήσας μαρτυρεῖν, οὐχ ὅπερ ἔχει τοῦ πράγματος ή φύσις, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον τὸ δοκοῦν ἀποφαίνεσθαι. Εντεχνες στατα τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, μᾶλλον δὲ ὡς Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν Φαρι σαίων προανατρέπων αἰτίαν, φησίν· «Ὑμεῖς ἀπ εστάλκατε πρὸς Ἰωάννην·, οὐκ αὐτόκλητος, φησί, πρὸς τὴν ἐπ' ἐμοὶ ψῆφον ὁ Βαπτιστής. Εξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείσεται γραφῆς, ἐλευθέραν ἐποιήσατο τὴν μαρτυρίαν. Ὑμεῖς ἐρωτῶντες ἀπεστείλατε, καὶ μετ μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ερωτώμενος γὰρ παρ' ἐκείνων, οἵπερ ἦσαν πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένοι, εἰ Ωμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμι ὁ Χριστός, ἀλλ᾽ ὅτι οὖν τῇ ἀληθείᾳ· ἀλήθεια γὰρ ὁ Χριστός. αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο. Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Μεμαρτύρηκεν χιν, 6. Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. Οὐχ ὡς ἄχρηστον ἀποπέμπεται τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐδὲ ἀργὸν ἀποφαίνει τῆς ἀληθείας τὸν μάρτυρα. Η γὰρ ἂν ἔδοξε δικαίως αυτός τι καθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. trem ccclestem, qui multis jam mnodis Filium suum A sibi consubstantialem esse testificatus est, cujus te- stimonium verum esse scire se porro asserit, osten- dens utique suum etiam calculum certissimum ac verissimum esse. Ne rursus enim ansam aliquam hæreticis male cogitandi præberet, aut eorum calum- niæ pateret, quasi falsa de seipso dicere se fatere- tur, posteaquam decoro et consuetudini se accom- modans asseruit fidem ut idoneo testi habendam non esse ei qui seipsum laudat et commendat, denuo redit, ut Deus, ad dignitatem sibi debitam, et scire se ait testimonium Patris verum esse, perinde ac si diceret : Ego Deus verus cum sim, novi, inquit, meipsum, Pater autem nihil ad gratiam de me dicet. Ego enim is sum natura, quem ipse verax quoque comprobarit. Quapropter illic con- sensio quardam erat quasi per condescensionem, et ex hypothetica magis quam vera oratio: in eo vero quod ait scire se testimonium Patris esse ve- rum, auctoritatis ac fidei Deo convenientis decla- ratio. Observandum est autem rursus Patrem quoad propriam hypostasim alium esse a Filio, non autem, ut nonnullis imperitis hæreticis placuit, Filiopatrem esse statuendum. B V, 33. Vos misislis ad Joannem, et testimonium pcrhibuit veritati. C Quemadmodum antea turpe et stultissimum esse dicebamus, suarum aliquem laudum præconem videri, licet ob multam virtutem mentiri nolit, sic et non vocatum ad testificandum accedere, et quæsitoribus ultro se offerre, non dissimilis est insaniæ. Videtur enim nec abs re, istiusmodi homo haud multum curare veritatem, sed quod tanto studio se ad teslifeandum ingerit, non rei naturam, sed animi sui sententiam aperire. Artifi- ciosissime itaque Dominus noster Jesus Christus, imo vero ut Deus, Pharisæorum criminationem prevertens, ait : • Vos misistis ad Joannem ; » non ultro se ingessit ad sententiam de me ferendam Baptista. Non potest id ei objici ; liberum testi- monium tulit. Vos misistis qui rogarent, et testi- monium perhibuit veritati. Ab iis enim rogatua qui D ad ipsum missi fuerant, utrum esset ipse Christus, confessus est, et non negavit. Confessus est non esse Christum, sed missum me esse ante ipsum. Testimonium ergo perhibuit veritati, Christus enim est veritas 88. V, 34. Ego autem non ab homine testimonium accipio : sed hac dico ut vos salvi sitis. Non rejicit Joaunis testimonium tanquam inutile, neque frustra esse veritatis testem asserit. Alioqui enim absurde facere visus esset, si fidem ei dero- es Joan. 1, 20. ss Joan.

τῆς ὑμῶν [αι. ὑμῖν] φιλαιτάτης έρευγομένων βήματα: Δίδωμι καθ᾽ ὑπόθεσιν καλῶς παρ' ὑμῶν εἰρῆσθαι καὶ τοῦτο. Ἔστω, τὴν ἐμὴν παρακρούεσθε φωνήν, ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὄντα Θεὸν καὶ Πατέρα, κατὰ πολλοὺς ἤδη τρόπους το γνήσιον τῆς οὐσίας ἐπι- μαρτυρήσαντα τῷ ἰδίῳ γεννήματι, οὗ καὶ εἰδέναι τὴν μαρτυρίαν φησὶν, ὡς ἔστιν ἀληθῆς, ἀξιοπιστο τάτην ὄντως καὶ ἀληθῆ, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψῆφον ἐπιδεικνύς. Ἵνα γὰρ μὴ καταδεξάμενος ὥσπερ τὸ ψευδή λέγειν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, χώραν τινὰ πάλιν κακονοίας, καὶ παρείσδυσιν τοῖς ἑτεροδοξεῖν εἰθισμέ νοις παράσχοι καθ' ἑαυτοῦ, ἀναγκαίως ἐπιδοὺς τῷ πρέποντι καὶ τῇ συνηθείᾳ τὸ μὴ χρῆναι πάντως ὡς ἀληθῆ πιστεύεσθαι τὸν ἑαυτὸν ἐπαινοῦντα καὶ ἀπο- δεχόμενον, ἀνατρέχει πάλιν, ὡς Θεός, ἐπὶ τὴν ἑαυτῷ χρεωστουμένην ἀξίαν, καὶ εἰδέναι φησὶ τὴν τοῦ Πατ τρὸς μαρτυρίαν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς, μονονουχί τοῦτο διδάσκων, ὅτι Θεὸς ὢν ἀληθινὸς, οἶδα, φησιν, ἐμαυ τὸν, κεχαρισμένον δὲ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ἐρεῖ περὶ ἐμοῦ ἔχω γὰρ οὕτω κατὰ φύσιν, ὥσπερ ἂν οὖν καὶ αὐτὸς ἀληθὴς ὢν ἐπιψηφίσαιτο. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνῳ μὲν συγ- καταβατική τις ὥσπερ συναίνεσις ἦν, καὶ ὑποθετικές μᾶλλον ἤπερ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἐν δὲ τῷ εἰδέναι λέγειν τὴν τοῦ Πατρὸς μαρτυρίαν ἀληθῆ, τῆς Θεῷ πρεπούσης ἀξιοπιστίας ἐπίδειξις. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν ἄλλος ἐστὶν ὁ Πατὴρ παρὰ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ὥσπερ ἔδοξέ τισι τῶν ἀπαιδεύτων αίρε τικῶν, Υἱοπάτωρ εἰσφέρεται. Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην, καὶ με μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ὥσπερ ἀρτίως αἰσχρὸν εἶναι διεβεβαιούμεθα, καὶ τῆς ἐσχάτης εὐηθείας οὐκ ἀμοιρεῖν τὸ τῶν οἰκείων πλεονεκτημάτων θαυμαστὴν ὁρᾶσθαί τινα, καὶ εἰ παραιτοῦτο τὸ ψεύδεσθαι διὰ πολλὴν ἀρετήν· οὕτως ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει καὶ γείτονα τὴν ἀτοπίαν ἐκείνῳ, τὸ μὴ κεκλημένους ἐπὶ τὴν ἐπί τισι μαρτυρίαν ιέναι τινὰς, αὐτομόλους δὲ τοῖς δικάζουσιν, ήγουν τοῖς διερωτᾷν ἐθέλουσιν ἀναπείθεσθαι. Δόξαι γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, μὴ πάντας ἐπείγεσθαι λέγειν τὸ ἀληθὲς, τὸ δὲ λίαν προθύμως εθελήσας μαρτυρεῖν, οὐχ ὅπερ ἔχει τοῦ πράγματος ή φύσις, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον τὸ δοκοῦν ἀποφαίνεσθαι. Εντεχνες στατα τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, μᾶλλον δὲ ὡς Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν Φαρι σαίων προανατρέπων αἰτίαν, φησίν· «Ὑμεῖς ἀπ εστάλκατε πρὸς Ἰωάννην·, οὐκ αὐτόκλητος, φησί, πρὸς τὴν ἐπ' ἐμοὶ ψῆφον ὁ Βαπτιστής. Εξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείσεται γραφῆς, ἐλευθέραν ἐποιήσατο τὴν μαρτυρίαν. Ὑμεῖς ἐρωτῶντες ἀπεστείλατε, καὶ μετ μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ερωτώμενος γὰρ παρ' ἐκείνων, οἵπερ ἦσαν πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένοι, εἰ Ωμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμι ὁ Χριστός, ἀλλ᾽ ὅτι οὖν τῇ ἀληθείᾳ· ἀλήθεια γὰρ ὁ Χριστός. αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο. Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Μεμαρτύρηκεν χιν, 6. Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. Οὐχ ὡς ἄχρηστον ἀποπέμπεται τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐδὲ ἀργὸν ἀποφαίνει τῆς ἀληθείας τὸν μάρτυρα. Η γὰρ ἂν ἔδοξε δικαίως αυτός τι καθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. trem ccclestem, qui multis jam mnodis Filium suum A sibi consubstantialem esse testificatus est, cujus te- stimonium verum esse scire se porro asserit, osten- dens utique suum etiam calculum certissimum ac verissimum esse. Ne rursus enim ansam aliquam hæreticis male cogitandi præberet, aut eorum calum- niæ pateret, quasi falsa de seipso dicere se fatere- tur, posteaquam decoro et consuetudini se accom- modans asseruit fidem ut idoneo testi habendam non esse ei qui seipsum laudat et commendat, denuo redit, ut Deus, ad dignitatem sibi debitam, et scire se ait testimonium Patris verum esse, perinde ac si diceret : Ego Deus verus cum sim, novi, inquit, meipsum, Pater autem nihil ad gratiam de me dicet. Ego enim is sum natura, quem ipse verax quoque comprobarit. Quapropter illic con- sensio quardam erat quasi per condescensionem, et ex hypothetica magis quam vera oratio: in eo vero quod ait scire se testimonium Patris esse ve- rum, auctoritatis ac fidei Deo convenientis decla- ratio. Observandum est autem rursus Patrem quoad propriam hypostasim alium esse a Filio, non autem, ut nonnullis imperitis hæreticis placuit, Filiopatrem esse statuendum. B V, 33. Vos misislis ad Joannem, et testimonium pcrhibuit veritati. C Quemadmodum antea turpe et stultissimum esse dicebamus, suarum aliquem laudum præconem videri, licet ob multam virtutem mentiri nolit, sic et non vocatum ad testificandum accedere, et quæsitoribus ultro se offerre, non dissimilis est insaniæ. Videtur enim nec abs re, istiusmodi homo haud multum curare veritatem, sed quod tanto studio se ad teslifeandum ingerit, non rei naturam, sed animi sui sententiam aperire. Artifi- ciosissime itaque Dominus noster Jesus Christus, imo vero ut Deus, Pharisæorum criminationem prevertens, ait : • Vos misistis ad Joannem ; » non ultro se ingessit ad sententiam de me ferendam Baptista. Non potest id ei objici ; liberum testi- monium tulit. Vos misistis qui rogarent, et testi- monium perhibuit veritati. Ab iis enim rogatua qui D ad ipsum missi fuerant, utrum esset ipse Christus, confessus est, et non negavit. Confessus est non esse Christum, sed missum me esse ante ipsum. Testimonium ergo perhibuit veritati, Christus enim est veritas 88. V, 34. Ego autem non ab homine testimonium accipio : sed hac dico ut vos salvi sitis. Non rejicit Joaunis testimonium tanquam inutile, neque frustra esse veritatis testem asserit. Alioqui enim absurde facere visus esset, si fidem ei dero- es Joan. 1, 20. ss Joan.

τῆς ὑμῶν [αι. ὑμῖν] φιλαιτάτης έρευγομένων βήματα: Δίδωμι καθ᾽ ὑπόθεσιν καλῶς παρ' ὑμῶν εἰρῆσθαι καὶ τοῦτο. Ἔστω, τὴν ἐμὴν παρακρούεσθε φωνήν, ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὄντα Θεὸν καὶ Πατέρα, κατὰ πολλοὺς ἤδη τρόπους το γνήσιον τῆς οὐσίας ἐπι- μαρτυρήσαντα τῷ ἰδίῳ γεννήματι, οὗ καὶ εἰδέναι τὴν μαρτυρίαν φησὶν, ὡς ἔστιν ἀληθῆς, ἀξιοπιστο τάτην ὄντως καὶ ἀληθῆ, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψῆφον ἐπιδεικνύς. Ἵνα γὰρ μὴ καταδεξάμενος ὥσπερ τὸ ψευδή λέγειν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, χώραν τινὰ πάλιν κακονοίας, καὶ παρείσδυσιν τοῖς ἑτεροδοξεῖν εἰθισμέ νοις παράσχοι καθ' ἑαυτοῦ, ἀναγκαίως ἐπιδοὺς τῷ πρέποντι καὶ τῇ συνηθείᾳ τὸ μὴ χρῆναι πάντως ὡς ἀληθῆ πιστεύεσθαι τὸν ἑαυτὸν ἐπαινοῦντα καὶ ἀπο- δεχόμενον, ἀνατρέχει πάλιν, ὡς Θεός, ἐπὶ τὴν ἑαυτῷ χρεωστουμένην ἀξίαν, καὶ εἰδέναι φησὶ τὴν τοῦ Πατ τρὸς μαρτυρίαν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς, μονονουχί τοῦτο διδάσκων, ὅτι Θεὸς ὢν ἀληθινὸς, οἶδα, φησιν, ἐμαυ τὸν, κεχαρισμένον δὲ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ἐρεῖ περὶ ἐμοῦ ἔχω γὰρ οὕτω κατὰ φύσιν, ὥσπερ ἂν οὖν καὶ αὐτὸς ἀληθὴς ὢν ἐπιψηφίσαιτο. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνῳ μὲν συγ- καταβατική τις ὥσπερ συναίνεσις ἦν, καὶ ὑποθετικές μᾶλλον ἤπερ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἐν δὲ τῷ εἰδέναι λέγειν τὴν τοῦ Πατρὸς μαρτυρίαν ἀληθῆ, τῆς Θεῷ πρεπούσης ἀξιοπιστίας ἐπίδειξις. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν ἄλλος ἐστὶν ὁ Πατὴρ παρὰ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ὥσπερ ἔδοξέ τισι τῶν ἀπαιδεύτων αίρε τικῶν, Υἱοπάτωρ εἰσφέρεται. Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην, καὶ με μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ὥσπερ ἀρτίως αἰσχρὸν εἶναι διεβεβαιούμεθα, καὶ τῆς ἐσχάτης εὐηθείας οὐκ ἀμοιρεῖν τὸ τῶν οἰκείων πλεονεκτημάτων θαυμαστὴν ὁρᾶσθαί τινα, καὶ εἰ παραιτοῦτο τὸ ψεύδεσθαι διὰ πολλὴν ἀρετήν· οὕτως ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει καὶ γείτονα τὴν ἀτοπίαν ἐκείνῳ, τὸ μὴ κεκλημένους ἐπὶ τὴν ἐπί τισι μαρτυρίαν ιέναι τινὰς, αὐτομόλους δὲ τοῖς δικάζουσιν, ήγουν τοῖς διερωτᾷν ἐθέλουσιν ἀναπείθεσθαι. Δόξαι γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, μὴ πάντας ἐπείγεσθαι λέγειν τὸ ἀληθὲς, τὸ δὲ λίαν προθύμως εθελήσας μαρτυρεῖν, οὐχ ὅπερ ἔχει τοῦ πράγματος ή φύσις, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον τὸ δοκοῦν ἀποφαίνεσθαι. Εντεχνες στατα τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, μᾶλλον δὲ ὡς Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν Φαρι σαίων προανατρέπων αἰτίαν, φησίν· «Ὑμεῖς ἀπ εστάλκατε πρὸς Ἰωάννην·, οὐκ αὐτόκλητος, φησί, πρὸς τὴν ἐπ' ἐμοὶ ψῆφον ὁ Βαπτιστής. Εξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείσεται γραφῆς, ἐλευθέραν ἐποιήσατο τὴν μαρτυρίαν. Ὑμεῖς ἐρωτῶντες ἀπεστείλατε, καὶ μετ μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ερωτώμενος γὰρ παρ' ἐκείνων, οἵπερ ἦσαν πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένοι, εἰ Ωμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμι ὁ Χριστός, ἀλλ᾽ ὅτι οὖν τῇ ἀληθείᾳ· ἀλήθεια γὰρ ὁ Χριστός. αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο. Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Μεμαρτύρηκεν χιν, 6. Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. Οὐχ ὡς ἄχρηστον ἀποπέμπεται τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐδὲ ἀργὸν ἀποφαίνει τῆς ἀληθείας τὸν μάρτυρα. Η γὰρ ἂν ἔδοξε δικαίως αυτός τι καθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. trem ccclestem, qui multis jam mnodis Filium suum A sibi consubstantialem esse testificatus est, cujus te- stimonium verum esse scire se porro asserit, osten- dens utique suum etiam calculum certissimum ac verissimum esse. Ne rursus enim ansam aliquam hæreticis male cogitandi præberet, aut eorum calum- niæ pateret, quasi falsa de seipso dicere se fatere- tur, posteaquam decoro et consuetudini se accom- modans asseruit fidem ut idoneo testi habendam non esse ei qui seipsum laudat et commendat, denuo redit, ut Deus, ad dignitatem sibi debitam, et scire se ait testimonium Patris verum esse, perinde ac si diceret : Ego Deus verus cum sim, novi, inquit, meipsum, Pater autem nihil ad gratiam de me dicet. Ego enim is sum natura, quem ipse verax quoque comprobarit. Quapropter illic con- sensio quardam erat quasi per condescensionem, et ex hypothetica magis quam vera oratio: in eo vero quod ait scire se testimonium Patris esse ve- rum, auctoritatis ac fidei Deo convenientis decla- ratio. Observandum est autem rursus Patrem quoad propriam hypostasim alium esse a Filio, non autem, ut nonnullis imperitis hæreticis placuit, Filiopatrem esse statuendum. B V, 33. Vos misislis ad Joannem, et testimonium pcrhibuit veritati. C Quemadmodum antea turpe et stultissimum esse dicebamus, suarum aliquem laudum præconem videri, licet ob multam virtutem mentiri nolit, sic et non vocatum ad testificandum accedere, et quæsitoribus ultro se offerre, non dissimilis est insaniæ. Videtur enim nec abs re, istiusmodi homo haud multum curare veritatem, sed quod tanto studio se ad teslifeandum ingerit, non rei naturam, sed animi sui sententiam aperire. Artifi- ciosissime itaque Dominus noster Jesus Christus, imo vero ut Deus, Pharisæorum criminationem prevertens, ait : • Vos misistis ad Joannem ; » non ultro se ingessit ad sententiam de me ferendam Baptista. Non potest id ei objici ; liberum testi- monium tulit. Vos misistis qui rogarent, et testi- monium perhibuit veritati. Ab iis enim rogatua qui D ad ipsum missi fuerant, utrum esset ipse Christus, confessus est, et non negavit. Confessus est non esse Christum, sed missum me esse ante ipsum. Testimonium ergo perhibuit veritati, Christus enim est veritas 88. V, 34. Ego autem non ab homine testimonium accipio : sed hac dico ut vos salvi sitis. Non rejicit Joaunis testimonium tanquam inutile, neque frustra esse veritatis testem asserit. Alioqui enim absurde facere visus esset, si fidem ei dero- es Joan. 1, 20. ss Joan.

τῆς ὑμῶν [αι. ὑμῖν] φιλαιτάτης έρευγομένων βήματα: Δίδωμι καθ᾽ ὑπόθεσιν καλῶς παρ' ὑμῶν εἰρῆσθαι καὶ τοῦτο. Ἔστω, τὴν ἐμὴν παρακρούεσθε φωνήν, ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὄντα Θεὸν καὶ Πατέρα, κατὰ πολλοὺς ἤδη τρόπους το γνήσιον τῆς οὐσίας ἐπι- μαρτυρήσαντα τῷ ἰδίῳ γεννήματι, οὗ καὶ εἰδέναι τὴν μαρτυρίαν φησὶν, ὡς ἔστιν ἀληθῆς, ἀξιοπιστο τάτην ὄντως καὶ ἀληθῆ, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψῆφον ἐπιδεικνύς. Ἵνα γὰρ μὴ καταδεξάμενος ὥσπερ τὸ ψευδή λέγειν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, χώραν τινὰ πάλιν κακονοίας, καὶ παρείσδυσιν τοῖς ἑτεροδοξεῖν εἰθισμέ νοις παράσχοι καθ' ἑαυτοῦ, ἀναγκαίως ἐπιδοὺς τῷ πρέποντι καὶ τῇ συνηθείᾳ τὸ μὴ χρῆναι πάντως ὡς ἀληθῆ πιστεύεσθαι τὸν ἑαυτὸν ἐπαινοῦντα καὶ ἀπο- δεχόμενον, ἀνατρέχει πάλιν, ὡς Θεός, ἐπὶ τὴν ἑαυτῷ χρεωστουμένην ἀξίαν, καὶ εἰδέναι φησὶ τὴν τοῦ Πατ τρὸς μαρτυρίαν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς, μονονουχί τοῦτο διδάσκων, ὅτι Θεὸς ὢν ἀληθινὸς, οἶδα, φησιν, ἐμαυ τὸν, κεχαρισμένον δὲ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ἐρεῖ περὶ ἐμοῦ ἔχω γὰρ οὕτω κατὰ φύσιν, ὥσπερ ἂν οὖν καὶ αὐτὸς ἀληθὴς ὢν ἐπιψηφίσαιτο. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνῳ μὲν συγ- καταβατική τις ὥσπερ συναίνεσις ἦν, καὶ ὑποθετικές μᾶλλον ἤπερ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἐν δὲ τῷ εἰδέναι λέγειν τὴν τοῦ Πατρὸς μαρτυρίαν ἀληθῆ, τῆς Θεῷ πρεπούσης ἀξιοπιστίας ἐπίδειξις. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν ἄλλος ἐστὶν ὁ Πατὴρ παρὰ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ὥσπερ ἔδοξέ τισι τῶν ἀπαιδεύτων αίρε τικῶν, Υἱοπάτωρ εἰσφέρεται. Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην, καὶ με μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ὥσπερ ἀρτίως αἰσχρὸν εἶναι διεβεβαιούμεθα, καὶ τῆς ἐσχάτης εὐηθείας οὐκ ἀμοιρεῖν τὸ τῶν οἰκείων πλεονεκτημάτων θαυμαστὴν ὁρᾶσθαί τινα, καὶ εἰ παραιτοῦτο τὸ ψεύδεσθαι διὰ πολλὴν ἀρετήν· οὕτως ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει καὶ γείτονα τὴν ἀτοπίαν ἐκείνῳ, τὸ μὴ κεκλημένους ἐπὶ τὴν ἐπί τισι μαρτυρίαν ιέναι τινὰς, αὐτομόλους δὲ τοῖς δικάζουσιν, ήγουν τοῖς διερωτᾷν ἐθέλουσιν ἀναπείθεσθαι. Δόξαι γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, μὴ πάντας ἐπείγεσθαι λέγειν τὸ ἀληθὲς, τὸ δὲ λίαν προθύμως εθελήσας μαρτυρεῖν, οὐχ ὅπερ ἔχει τοῦ πράγματος ή φύσις, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον τὸ δοκοῦν ἀποφαίνεσθαι. Εντεχνες στατα τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, μᾶλλον δὲ ὡς Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν Φαρι σαίων προανατρέπων αἰτίαν, φησίν· «Ὑμεῖς ἀπ εστάλκατε πρὸς Ἰωάννην·, οὐκ αὐτόκλητος, φησί, πρὸς τὴν ἐπ' ἐμοὶ ψῆφον ὁ Βαπτιστής. Εξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείσεται γραφῆς, ἐλευθέραν ἐποιήσατο τὴν μαρτυρίαν. Ὑμεῖς ἐρωτῶντες ἀπεστείλατε, καὶ μετ μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ερωτώμενος γὰρ παρ' ἐκείνων, οἵπερ ἦσαν πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένοι, εἰ Ωμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμι ὁ Χριστός, ἀλλ᾽ ὅτι οὖν τῇ ἀληθείᾳ· ἀλήθεια γὰρ ὁ Χριστός. αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο. Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Μεμαρτύρηκεν χιν, 6. Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. Οὐχ ὡς ἄχρηστον ἀποπέμπεται τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐδὲ ἀργὸν ἀποφαίνει τῆς ἀληθείας τὸν μάρτυρα. Η γὰρ ἂν ἔδοξε δικαίως αυτός τι καθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. trem ccclestem, qui multis jam mnodis Filium suum A sibi consubstantialem esse testificatus est, cujus te- stimonium verum esse scire se porro asserit, osten- dens utique suum etiam calculum certissimum ac verissimum esse. Ne rursus enim ansam aliquam hæreticis male cogitandi præberet, aut eorum calum- niæ pateret, quasi falsa de seipso dicere se fatere- tur, posteaquam decoro et consuetudini se accom- modans asseruit fidem ut idoneo testi habendam non esse ei qui seipsum laudat et commendat, denuo redit, ut Deus, ad dignitatem sibi debitam, et scire se ait testimonium Patris verum esse, perinde ac si diceret : Ego Deus verus cum sim, novi, inquit, meipsum, Pater autem nihil ad gratiam de me dicet. Ego enim is sum natura, quem ipse verax quoque comprobarit. Quapropter illic con- sensio quardam erat quasi per condescensionem, et ex hypothetica magis quam vera oratio: in eo vero quod ait scire se testimonium Patris esse ve- rum, auctoritatis ac fidei Deo convenientis decla- ratio. Observandum est autem rursus Patrem quoad propriam hypostasim alium esse a Filio, non autem, ut nonnullis imperitis hæreticis placuit, Filiopatrem esse statuendum. B V, 33. Vos misislis ad Joannem, et testimonium pcrhibuit veritati. C Quemadmodum antea turpe et stultissimum esse dicebamus, suarum aliquem laudum præconem videri, licet ob multam virtutem mentiri nolit, sic et non vocatum ad testificandum accedere, et quæsitoribus ultro se offerre, non dissimilis est insaniæ. Videtur enim nec abs re, istiusmodi homo haud multum curare veritatem, sed quod tanto studio se ad teslifeandum ingerit, non rei naturam, sed animi sui sententiam aperire. Artifi- ciosissime itaque Dominus noster Jesus Christus, imo vero ut Deus, Pharisæorum criminationem prevertens, ait : • Vos misistis ad Joannem ; » non ultro se ingessit ad sententiam de me ferendam Baptista. Non potest id ei objici ; liberum testi- monium tulit. Vos misistis qui rogarent, et testi- monium perhibuit veritati. Ab iis enim rogatua qui D ad ipsum missi fuerant, utrum esset ipse Christus, confessus est, et non negavit. Confessus est non esse Christum, sed missum me esse ante ipsum. Testimonium ergo perhibuit veritati, Christus enim est veritas 88. V, 34. Ego autem non ab homine testimonium accipio : sed hac dico ut vos salvi sitis. Non rejicit Joaunis testimonium tanquam inutile, neque frustra esse veritatis testem asserit. Alioqui enim absurde facere visus esset, si fidem ei dero- es Joan. 1, 20. ss Joan.

τῆς ὑμῶν [αι. ὑμῖν] φιλαιτάτης έρευγομένων βήματα: Δίδωμι καθ᾽ ὑπόθεσιν καλῶς παρ' ὑμῶν εἰρῆσθαι καὶ τοῦτο. Ἔστω, τὴν ἐμὴν παρακρούεσθε φωνήν, ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὄντα Θεὸν καὶ Πατέρα, κατὰ πολλοὺς ἤδη τρόπους το γνήσιον τῆς οὐσίας ἐπι- μαρτυρήσαντα τῷ ἰδίῳ γεννήματι, οὗ καὶ εἰδέναι τὴν μαρτυρίαν φησὶν, ὡς ἔστιν ἀληθῆς, ἀξιοπιστο τάτην ὄντως καὶ ἀληθῆ, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψῆφον ἐπιδεικνύς. Ἵνα γὰρ μὴ καταδεξάμενος ὥσπερ τὸ ψευδή λέγειν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, χώραν τινὰ πάλιν κακονοίας, καὶ παρείσδυσιν τοῖς ἑτεροδοξεῖν εἰθισμέ νοις παράσχοι καθ' ἑαυτοῦ, ἀναγκαίως ἐπιδοὺς τῷ πρέποντι καὶ τῇ συνηθείᾳ τὸ μὴ χρῆναι πάντως ὡς ἀληθῆ πιστεύεσθαι τὸν ἑαυτὸν ἐπαινοῦντα καὶ ἀπο- δεχόμενον, ἀνατρέχει πάλιν, ὡς Θεός, ἐπὶ τὴν ἑαυτῷ χρεωστουμένην ἀξίαν, καὶ εἰδέναι φησὶ τὴν τοῦ Πατ τρὸς μαρτυρίαν, ὡς ἔστιν ἀληθὴς, μονονουχί τοῦτο διδάσκων, ὅτι Θεὸς ὢν ἀληθινὸς, οἶδα, φησιν, ἐμαυ τὸν, κεχαρισμένον δὲ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ἐρεῖ περὶ ἐμοῦ ἔχω γὰρ οὕτω κατὰ φύσιν, ὥσπερ ἂν οὖν καὶ αὐτὸς ἀληθὴς ὢν ἐπιψηφίσαιτο. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνῳ μὲν συγ- καταβατική τις ὥσπερ συναίνεσις ἦν, καὶ ὑποθετικές μᾶλλον ἤπερ ἀληθῆς ὁ λόγος· ἐν δὲ τῷ εἰδέναι λέγειν τὴν τοῦ Πατρὸς μαρτυρίαν ἀληθῆ, τῆς Θεῷ πρεπούσης ἀξιοπιστίας ἐπίδειξις. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν ἄλλος ἐστὶν ὁ Πατὴρ παρὰ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχ ὥσπερ ἔδοξέ τισι τῶν ἀπαιδεύτων αίρε τικῶν, Υἱοπάτωρ εἰσφέρεται. Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην, καὶ με μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ὥσπερ ἀρτίως αἰσχρὸν εἶναι διεβεβαιούμεθα, καὶ τῆς ἐσχάτης εὐηθείας οὐκ ἀμοιρεῖν τὸ τῶν οἰκείων πλεονεκτημάτων θαυμαστὴν ὁρᾶσθαί τινα, καὶ εἰ παραιτοῦτο τὸ ψεύδεσθαι διὰ πολλὴν ἀρετήν· οὕτως ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει καὶ γείτονα τὴν ἀτοπίαν ἐκείνῳ, τὸ μὴ κεκλημένους ἐπὶ τὴν ἐπί τισι μαρτυρίαν ιέναι τινὰς, αὐτομόλους δὲ τοῖς δικάζουσιν, ήγουν τοῖς διερωτᾷν ἐθέλουσιν ἀναπείθεσθαι. Δόξαι γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ, μὴ πάντας ἐπείγεσθαι λέγειν τὸ ἀληθὲς, τὸ δὲ λίαν προθύμως εθελήσας μαρτυρεῖν, οὐχ ὅπερ ἔχει τοῦ πράγματος ή φύσις, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον τὸ δοκοῦν ἀποφαίνεσθαι. Εντεχνες στατα τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, μᾶλλον δὲ ὡς Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν Φαρι σαίων προανατρέπων αἰτίαν, φησίν· «Ὑμεῖς ἀπ εστάλκατε πρὸς Ἰωάννην·, οὐκ αὐτόκλητος, φησί, πρὸς τὴν ἐπ' ἐμοὶ ψῆφον ὁ Βαπτιστής. Εξω τῆς ἐπὶ τούτῳ κείσεται γραφῆς, ἐλευθέραν ἐποιήσατο τὴν μαρτυρίαν. Ὑμεῖς ἐρωτῶντες ἀπεστείλατε, καὶ μετ μαρτύρηκε τῇ ἀληθείᾳ. Ερωτώμενος γὰρ παρ' ἐκείνων, οἵπερ ἦσαν πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένοι, εἰ Ωμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμι ὁ Χριστός, ἀλλ᾽ ὅτι οὖν τῇ ἀληθείᾳ· ἀλήθεια γὰρ ὁ Χριστός. αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο. Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Μεμαρτύρηκεν χιν, 6. Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. Οὐχ ὡς ἄχρηστον ἀποπέμπεται τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐδὲ ἀργὸν ἀποφαίνει τῆς ἀληθείας τὸν μάρτυρα. Η γὰρ ἂν ἔδοξε δικαίως αυτός τι καθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. trem ccclestem, qui multis jam mnodis Filium suum A sibi consubstantialem esse testificatus est, cujus te- stimonium verum esse scire se porro asserit, osten- dens utique suum etiam calculum certissimum ac verissimum esse. Ne rursus enim ansam aliquam hæreticis male cogitandi præberet, aut eorum calum- niæ pateret, quasi falsa de seipso dicere se fatere- tur, posteaquam decoro et consuetudini se accom- modans asseruit fidem ut idoneo testi habendam non esse ei qui seipsum laudat et commendat, denuo redit, ut Deus, ad dignitatem sibi debitam, et scire se ait testimonium Patris verum esse, perinde ac si diceret : Ego Deus verus cum sim, novi, inquit, meipsum, Pater autem nihil ad gratiam de me dicet. Ego enim is sum natura, quem ipse verax quoque comprobarit. Quapropter illic con- sensio quardam erat quasi per condescensionem, et ex hypothetica magis quam vera oratio: in eo vero quod ait scire se testimonium Patris esse ve- rum, auctoritatis ac fidei Deo convenientis decla- ratio. Observandum est autem rursus Patrem quoad propriam hypostasim alium esse a Filio, non autem, ut nonnullis imperitis hæreticis placuit, Filiopatrem esse statuendum. B V, 33. Vos misislis ad Joannem, et testimonium pcrhibuit veritati. C Quemadmodum antea turpe et stultissimum esse dicebamus, suarum aliquem laudum præconem videri, licet ob multam virtutem mentiri nolit, sic et non vocatum ad testificandum accedere, et quæsitoribus ultro se offerre, non dissimilis est insaniæ. Videtur enim nec abs re, istiusmodi homo haud multum curare veritatem, sed quod tanto studio se ad teslifeandum ingerit, non rei naturam, sed animi sui sententiam aperire. Artifi- ciosissime itaque Dominus noster Jesus Christus, imo vero ut Deus, Pharisæorum criminationem prevertens, ait : • Vos misistis ad Joannem ; » non ultro se ingessit ad sententiam de me ferendam Baptista. Non potest id ei objici ; liberum testi- monium tulit. Vos misistis qui rogarent, et testi- monium perhibuit veritati. Ab iis enim rogatua qui D ad ipsum missi fuerant, utrum esset ipse Christus, confessus est, et non negavit. Confessus est non esse Christum, sed missum me esse ante ipsum. Testimonium ergo perhibuit veritati, Christus enim est veritas 88. V, 34. Ego autem non ab homine testimonium accipio : sed hac dico ut vos salvi sitis. Non rejicit Joaunis testimonium tanquam inutile, neque frustra esse veritatis testem asserit. Alioqui enim absurde facere visus esset, si fidem ei dero- es Joan. 1, 20. ss Joan.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΤΡΙΤΩ ΒΙΒΛΙΩ. Α'. Ζήτησις ἀκριβὴς, διατί μὴ μόνον λύχνος, ἀλλὰ καιόμενος καὶ φαίνων ὁ μακάριος πτιστὴς εἴρηται παρὰ Χριστοῦ, προκειμένου ῥητοῦ, ὁ Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος. δ Β΄. Οτι εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἐν ᾧ καὶ πρὸς Ιουδαίους Ελεγχος, ὡς μὴ νοοῦντας τὰ διὰ Μωσέως αινιγματωδώς μάλ λον εἰρημένα, προκειμένου ῥητοῦ, . Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, » καὶ τὰ ἑξῆς. Γ'. "Οτι τοῦ Σωτῆρος ἄφιξιν ἐσήμαινεν ὁ Μωσῆς, ἐκ τοῦ Δευτερονομίου περὶ Χριστοῦ. Δ'. "Οτι πολλάκις αἱ Χριστοῦ μεταβάσεις ἀπὸ τῆς Ιερουσαλὴμ τὸ μετατεθήσεσθαι τὴν χάριν ἐπὶ τὰ ἔθνη δηλοῦσιν· ἐν αὐτῷ δὲ καὶ λόγος περι τῶν πέντε ἄρτων κριθίνων, καὶ τῶν δώδεκα ὀψαρίων, προκειμένου ῥητοῦ, «Καὶ μετὰ ταῦτα ἀπῆλθεν ὁ Ἰησοῦς πέραν τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος. » Ε. "Οτι χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενὴς, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' αὐτὸν, ἢ ἔστιν, ἢ νοεῖται χαρακτήρ, προκει μένου ῥητοῦ, «Ἡν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει, » καὶ τὰ ἑξῆς. Γ'. Περὶ τοῦ μάννα, ὅτι τύπος ἦν τῆς Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ χαρισμάτων πνευματικῶν, προκειμένου ῥητοῦ, «Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ Μωσης δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ. » ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. Α' Ζήτησις ἀκριβὴς, διατί μὴ μόνον λύχνος, ἀλλὰ καιόμενος καὶ φαίνων ὁ μακάριος Βαπτιστής εἴρηται παρὰ Χριστοῦ. "Αρτι καὶ μόλις τὸν ἐπὶ τῷ δευτέρω βιβλίο στή σαντες κάλαμον, καὶ τῶν θείων θεωρημάτων τὸ πλατύ τε καὶ βαθὺ διανηξάμενοι πέλαγος, καταίρειν τε οὕτω νομίσαντες, ὡς εἰς λιμένα τὸ τέλος, καὶ μονονουχὶ τῆς ἠπείρου τὸ σκάφος ἐξάπτοντες, θαλάτ της ὁρῶμεν ἑτέρας ἀρχὴν, τὸν ἐπὶ τοῖς ἐφεξῆς δηλονότι δρόμον, ὃν καὶ ὅτι προσήκοι μετὰ πάσης ἡμᾶς ἐξανύειν σπουδῆς, καὶ αὐτὸς δυσωπεῖ τοῦ πρά γματος ὁ σκοπός, ἀναπείθει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CAPITA QUÆ IN LIBRO III CONTINENTUR. dens et lucens beatus Baptista dictus sit a Chri- sto, proposito dicto, Ille erat lucerna ar- dens, a elc. II. Quod imago Dei ac Patris sil Filius. Ubi Judai eliam reprehenduntur quod non intelligant quæ a Moyse ænigmatice scripta sunt, proposito dicto, • Neque vocem ejus unquam audistis, › etc. III. Quod Salvatoris adventum Moyses significabat, ex Deuteronomio de Christo. IV. Quod plerumque Christi migrationes ex Jerusalem significent translatum iri gratiam in gentes; ubi sermo quoque est de quinque panibus hordeaceis, et duodecim pisciculis, proposito dicto, ‹ Et post kæc abiit Jesus trans mare Tibe- riadis. › V. Quod character substantiæ Dei ac Patris sit Unigenitus, et non alius ab ipso character aut sit aut intelligatur, proposito dicto, ‹ Quam Filius hominis dabit vobis, » etc. VI. De wanna, quod typus erat Christi adventus, et donorum spiritualium per ipsum : proposito diclo, « Dixit ergo eis Jesus, Amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de cœlo. › Bu- IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER TERTIUS. CAP. 1. Discussio exacta, cur non solum lucerna, sed ar- A dens, et lucens, beatus Baptista dictus sit a Christo. Vix jam absoluto libro secundo, divinarum con- templationum altissimum et vastum pelagus emensi, et vix ad finem tanquam ad portum appulsi, in terra propemodum scapham religare coeperamus, cum ecce maris alterius initium nobis occurrit ad sequentia properantibus, quod magno studio tranare cum ipse rei scopus nobis persuadet, tum illud dictum hortatur : « Bonorum enim laborum glo- riosus est fructus ". » Age ergo, animi præsentia 8º Sap. III, 15. 1. Discussio exacta, cur non lucerna solum, sed ar-

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΤΡΙΤΩ ΒΙΒΛΙΩ. Α'. Ζήτησις ἀκριβὴς, διατί μὴ μόνον λύχνος, ἀλλὰ καιόμενος καὶ φαίνων ὁ μακάριος πτιστὴς εἴρηται παρὰ Χριστοῦ, προκειμένου ῥητοῦ, ὁ Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος. δ Β΄. Οτι εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἐν ᾧ καὶ πρὸς Ιουδαίους Ελεγχος, ὡς μὴ νοοῦντας τὰ διὰ Μωσέως αινιγματωδώς μάλ λον εἰρημένα, προκειμένου ῥητοῦ, . Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, » καὶ τὰ ἑξῆς. Γ'. "Οτι τοῦ Σωτῆρος ἄφιξιν ἐσήμαινεν ὁ Μωσῆς, ἐκ τοῦ Δευτερονομίου περὶ Χριστοῦ. Δ'. "Οτι πολλάκις αἱ Χριστοῦ μεταβάσεις ἀπὸ τῆς Ιερουσαλὴμ τὸ μετατεθήσεσθαι τὴν χάριν ἐπὶ τὰ ἔθνη δηλοῦσιν· ἐν αὐτῷ δὲ καὶ λόγος περι τῶν πέντε ἄρτων κριθίνων, καὶ τῶν δώδεκα ὀψαρίων, προκειμένου ῥητοῦ, «Καὶ μετὰ ταῦτα ἀπῆλθεν ὁ Ἰησοῦς πέραν τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος. » Ε. "Οτι χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενὴς, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' αὐτὸν, ἢ ἔστιν, ἢ νοεῖται χαρακτήρ, προκει μένου ῥητοῦ, «Ἡν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει, » καὶ τὰ ἑξῆς. Γ'. Περὶ τοῦ μάννα, ὅτι τύπος ἦν τῆς Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ χαρισμάτων πνευματικῶν, προκειμένου ῥητοῦ, «Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ Μωσης δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ. » ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. ΚΕΦΑΛ. Α' Ζήτησις ἀκριβὴς, διατί μὴ μόνον λύχνος, ἀλλὰ καιόμενος καὶ φαίνων ὁ μακάριος Βαπτιστής εἴρηται παρὰ Χριστοῦ. "Αρτι καὶ μόλις τὸν ἐπὶ τῷ δευτέρω βιβλίο στή σαντες κάλαμον, καὶ τῶν θείων θεωρημάτων τὸ πλατύ τε καὶ βαθὺ διανηξάμενοι πέλαγος, καταίρειν τε οὕτω νομίσαντες, ὡς εἰς λιμένα τὸ τέλος, καὶ μονονουχὶ τῆς ἠπείρου τὸ σκάφος ἐξάπτοντες, θαλάτ της ὁρῶμεν ἑτέρας ἀρχὴν, τὸν ἐπὶ τοῖς ἐφεξῆς δηλονότι δρόμον, ὃν καὶ ὅτι προσήκοι μετὰ πάσης ἡμᾶς ἐξανύειν σπουδῆς, καὶ αὐτὸς δυσωπεῖ τοῦ πρά γματος ὁ σκοπός, ἀναπείθει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. CAPITA QUÆ IN LIBRO III CONTINENTUR. dens et lucens beatus Baptista dictus sit a Chri- sto, proposito dicto, Ille erat lucerna ar- dens, a elc. II. Quod imago Dei ac Patris sil Filius. Ubi Judai eliam reprehenduntur quod non intelligant quæ a Moyse ænigmatice scripta sunt, proposito dicto, • Neque vocem ejus unquam audistis, › etc. III. Quod Salvatoris adventum Moyses significabat, ex Deuteronomio de Christo. IV. Quod plerumque Christi migrationes ex Jerusalem significent translatum iri gratiam in gentes; ubi sermo quoque est de quinque panibus hordeaceis, et duodecim pisciculis, proposito dicto, ‹ Et post kæc abiit Jesus trans mare Tibe- riadis. › V. Quod character substantiæ Dei ac Patris sit Unigenitus, et non alius ab ipso character aut sit aut intelligatur, proposito dicto, ‹ Quam Filius hominis dabit vobis, » etc. VI. De wanna, quod typus erat Christi adventus, et donorum spiritualium per ipsum : proposito diclo, « Dixit ergo eis Jesus, Amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de cœlo. › Bu- IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER TERTIUS. CAP. 1. Discussio exacta, cur non solum lucerna, sed ar- A dens, et lucens, beatus Baptista dictus sit a Christo. Vix jam absoluto libro secundo, divinarum con- templationum altissimum et vastum pelagus emensi, et vix ad finem tanquam ad portum appulsi, in terra propemodum scapham religare coeperamus, cum ecce maris alterius initium nobis occurrit ad sequentia properantibus, quod magno studio tranare cum ipse rei scopus nobis persuadet, tum illud dictum hortatur : « Bonorum enim laborum glo- riosus est fructus ". » Age ergo, animi præsentia 8º Sap. III, 15. 1. Discussio exacta, cur non lucerna solum, sed ar-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. υπό του λεγόμενον· « ᾿Αγαθῶν γὰρ πόνων καρπὸς εὐκλεής. » Φέρε δὴ οὖν εἰς εὔτολμον πάλιν ἀναβαί νοντες φρόνημα, τῷ μὲν ἀγαθῷ καὶ φιλανθρώπω Θεῷ τὰ καθ' ἡμᾶς οιακοστροφεῖν ἐπιτρέπωμεν· ἀνα- πετάσαντες γὰρ καθάπερ ἱστίον τῆς διανοίας τὸ πλάτος, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ἐγκολπούμενοι καθάπερ ἐκ πρύμνης οὐρίαν ἠχὴν, εἰς βαθεῖαν έχε τρέχωμεν ζήτησιν. Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ διδοὺς ἐν θαλάσσῃ ὁδὸν, καὶ ἐν ὕδατι τρίβον. Κατέληξε μὲν οὖν τὸ δεύτερον ἡμῖν βιβλίον, ἐν τῷ, « Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. » Αρξώμεθα δὲ τοῦ τρίτου, στοιχηδὸν ἐπισυνάπτοντες τὰ ἐφεξῆς περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαί- νων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. Λύχνῳ παρεικάζει τὸν ἅγιον Βαπτιστήν, ἅτε δὴ κατὰ τὸ προσεῖναι πεφυκὸς ἀνθρώπῳ μέτρον, προ- αναλάμψαντα μὲν τῆς παρουσίας αὐτοῦ, πλὴν οὐκ ἰδίῳ κεχρημένον φωτί· οὐ γὰρ ἴδιον ἐν τῷ λύχνῳ τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἔξωθέν τε καὶ ἐπακτὸν καὶ προστεθειμέ- νον· οὕτω δ' ἂν ἴδοις καὶ τὸν ἐν ἁγίοις παρὰ Χριστοῦ φωτισμὸν ἐν Πνεύματι. Διὸ δὴ καὶ λίαν εὐγνωμονές στατα καὶ φρονοῦντες καὶ πράττοντες, αὐτοὶ δι' οι- κείας ὁμολογοῦσι φωνῆς· « Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. ο Φῶς μὲν γάρ ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, ἅτε δὴ καὶ ἐκ φωτὸς ἀνα- λάμψας, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας φημί· μετέχει δὲ ἡ κτίσις αὐτοῦ· καὶ πᾶν εἴ τι τὴν τοῦ λογικεύεσθαι καὶ φρονεῖν ἐπάγεται δύναμιν, σκεῦος ὥσπερ ἐστὶν εἰς τὸ δύνασθαι θείου πληροῦσθαι φωτός, ἄριστα διηρτισμένον ὑπὸ τοῦ πάντων ἀριστοτέχνου Θεοῦ. Λύχνος οὖν ὁ μακάριος Βαπτιστής, κατὰ τὸν ἤδη προς αποδοθέντα λόγον. Τοῦτο δὲ λέγων ὁ Σωτὴρ οίκονο- μικῶς τοὺς ἀνοήτους Φαρισαίους καλεῖ πρὸς ὑπό μνησιν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φωνῆς λέγοντός που περὶ αὐτοῦ· . Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. Η Σφόδρα δὲ χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως τοῖς ἤδη προειρημένοις ἐπάγει νυνὶ τὰ τοιαῦτα Χριστός. Ἐπειδὴ γὰρ πᾶσαν ἀποκλείων τοῖς Ἰουδαίοις ἀφορ μὴν ἀπειθείας, καὶ πανταχόθεν αὐτοὺς συνελαύνων εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ, συναινεῖν ἔδοξέ πως εἰς τὸ μὴ δέχεσθαι τὴν παρ' αὐτοῦ μαρτυρίαν, εἰπών • Εγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ο ἵνα μὴ δοκοῖεν ὄντως τε καὶ ἀληθῶς οὕτω διακεῖσθαι περὶ τοῦ Προδρόμου τὸν Κύριον, ὥσπερ οὖν ἔχει τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, χρησίμως εἰς τὸ παρὸν, οὐχ ἑαυτόν τι λέγοντα περὶ αὐτοῦ, διὰ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς φωνῆς εἰσφέρει βοώμενον. Πετο γὰρ δεῖν αιδοί μάλιστα τῇ πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν ἀντιτείνοντα δυσωπεῖν, ήγουν ήδη γυμνότερον θεο μαχούντα δεικνύειν, ὡς καὶ αὐτοῖς τοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνέδην υπαντιάζονται λόγοις. ι Ην οὖν, φησὶν, ἐκεῖνος ὁ λύχνος· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλ λιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » Έδει γὰρ οὐ μόνον τοῦ πρέποντος ἀποφοιτώντας εὐκόλως, καὶ οι bernandos tradamus. Nostræ quippe mentis lati- tudinem ceu veluin explicantes, et gratia Spiritus non secus ac a prora secundo vento in sinum sus- cepto, in profundam quæstionem excurramus. Christus enim est qui viam in mari ostendit, et semitam in aqua forti. Desiit itaque liber secundus in illis verbis : e Ego autem non ab hc- mine testimonium accipio, sed hæc dico ut vos salvi sitis ". » Aggrediamur vero tertium, conjun- gentes ordine quæ sequuntur de sancto Baptista, dicente Christo : A rursum erecti, bono et misericordi Deo nos gu- B V, 35. Ille erat lucerna ardens et lucens : vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus. Lucernæ comparat sanctumn Baptistam, quippe qui, quantum in hominem cadere potest, Christi adventui præluxerit, verumtamen proprio lumine usus non est: non enim proprium est in lucerna lumen, sed extrinsecus advenit, et asciscitur : istiusmodi quoque videre licet in sanctis illumina- tionem a Christo in Spiritu. Unde ipsi gratissimi animi sensu palam istud profitentur : « Quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus "., Lux enim est secundum naturam Unigenitus, quippe qui ex luce quoque, Patris nimirum effulserit substantia : ejus autem particeps creatura est, et quisquis dammodo est ab sapientissimo illo universi ar- chitecto Deo præclare formatum ut divina luce impleri queat. Lucerna itaque est beatus Baptista, ut jam prius dictum est. Hoc autem dicendo Sal- vator singulari quodam consilio stultos Pharisæos ad memoriam revocat ejus quod alicubi Deus ac Pater de ipso ait : ‹ Paravi lucernam Christo meo". › Valde autem utiliter ac necessario iis quæ jam prius dicta sunt hæc subjungit Christus. Nam cum visum esset ut omnem incredulitatis occasionem Judæis intercluderet, et ad ei creden- dum illos undique cogeret, quodammodo assentiri ac dicere se ab ipso testimonium non accipere : • Ego vero ab homine testimonium non accipio ; C ratiocinandi sapiendique vi præditus est, vas quo- D ne putarent Dominum reapse ac vere erga præ- cursorem eo modo affici quo loqui videbatur, uti- literimpræsentiarum significat nihil a se loqui de ipso, sed voce Patris. Putabat enim Dei ac Patris metu potissimum persuasum iri eos qui contradi - cerent, aut certe apertius demum proditum iri Dei hostes, ut qui Dei ac Patris sermonibus impu- denter refragarentur. ‹ Erat igitur, inquit, ille lucerna vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus.» Ostendere quippe decebat non solum a recti studio Pharisæos facile deerrare, et præ multa impietate fidei voluntatem excutere, sed et eos leves ac fastidiosos esse, nec ullatenus studio ” Joan. v, 34. Joan. 1, 10. 9s Psal. cxxxi, 17.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. υπό του λεγόμενον· « ᾿Αγαθῶν γὰρ πόνων καρπὸς εὐκλεής. » Φέρε δὴ οὖν εἰς εὔτολμον πάλιν ἀναβαί νοντες φρόνημα, τῷ μὲν ἀγαθῷ καὶ φιλανθρώπω Θεῷ τὰ καθ' ἡμᾶς οιακοστροφεῖν ἐπιτρέπωμεν· ἀνα- πετάσαντες γὰρ καθάπερ ἱστίον τῆς διανοίας τὸ πλάτος, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ἐγκολπούμενοι καθάπερ ἐκ πρύμνης οὐρίαν ἠχὴν, εἰς βαθεῖαν έχε τρέχωμεν ζήτησιν. Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ διδοὺς ἐν θαλάσσῃ ὁδὸν, καὶ ἐν ὕδατι τρίβον. Κατέληξε μὲν οὖν τὸ δεύτερον ἡμῖν βιβλίον, ἐν τῷ, « Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. » Αρξώμεθα δὲ τοῦ τρίτου, στοιχηδὸν ἐπισυνάπτοντες τὰ ἐφεξῆς περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαί- νων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. Λύχνῳ παρεικάζει τὸν ἅγιον Βαπτιστήν, ἅτε δὴ κατὰ τὸ προσεῖναι πεφυκὸς ἀνθρώπῳ μέτρον, προ- αναλάμψαντα μὲν τῆς παρουσίας αὐτοῦ, πλὴν οὐκ ἰδίῳ κεχρημένον φωτί· οὐ γὰρ ἴδιον ἐν τῷ λύχνῳ τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἔξωθέν τε καὶ ἐπακτὸν καὶ προστεθειμέ- νον· οὕτω δ' ἂν ἴδοις καὶ τὸν ἐν ἁγίοις παρὰ Χριστοῦ φωτισμὸν ἐν Πνεύματι. Διὸ δὴ καὶ λίαν εὐγνωμονές στατα καὶ φρονοῦντες καὶ πράττοντες, αὐτοὶ δι' οι- κείας ὁμολογοῦσι φωνῆς· « Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. ο Φῶς μὲν γάρ ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, ἅτε δὴ καὶ ἐκ φωτὸς ἀνα- λάμψας, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας φημί· μετέχει δὲ ἡ κτίσις αὐτοῦ· καὶ πᾶν εἴ τι τὴν τοῦ λογικεύεσθαι καὶ φρονεῖν ἐπάγεται δύναμιν, σκεῦος ὥσπερ ἐστὶν εἰς τὸ δύνασθαι θείου πληροῦσθαι φωτός, ἄριστα διηρτισμένον ὑπὸ τοῦ πάντων ἀριστοτέχνου Θεοῦ. Λύχνος οὖν ὁ μακάριος Βαπτιστής, κατὰ τὸν ἤδη προς αποδοθέντα λόγον. Τοῦτο δὲ λέγων ὁ Σωτὴρ οίκονο- μικῶς τοὺς ἀνοήτους Φαρισαίους καλεῖ πρὸς ὑπό μνησιν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φωνῆς λέγοντός που περὶ αὐτοῦ· . Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. Η Σφόδρα δὲ χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως τοῖς ἤδη προειρημένοις ἐπάγει νυνὶ τὰ τοιαῦτα Χριστός. Ἐπειδὴ γὰρ πᾶσαν ἀποκλείων τοῖς Ἰουδαίοις ἀφορ μὴν ἀπειθείας, καὶ πανταχόθεν αὐτοὺς συνελαύνων εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ, συναινεῖν ἔδοξέ πως εἰς τὸ μὴ δέχεσθαι τὴν παρ' αὐτοῦ μαρτυρίαν, εἰπών • Εγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ο ἵνα μὴ δοκοῖεν ὄντως τε καὶ ἀληθῶς οὕτω διακεῖσθαι περὶ τοῦ Προδρόμου τὸν Κύριον, ὥσπερ οὖν ἔχει τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, χρησίμως εἰς τὸ παρὸν, οὐχ ἑαυτόν τι λέγοντα περὶ αὐτοῦ, διὰ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς φωνῆς εἰσφέρει βοώμενον. Πετο γὰρ δεῖν αιδοί μάλιστα τῇ πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν ἀντιτείνοντα δυσωπεῖν, ήγουν ήδη γυμνότερον θεο μαχούντα δεικνύειν, ὡς καὶ αὐτοῖς τοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνέδην υπαντιάζονται λόγοις. ι Ην οὖν, φησὶν, ἐκεῖνος ὁ λύχνος· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλ λιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » Έδει γὰρ οὐ μόνον τοῦ πρέποντος ἀποφοιτώντας εὐκόλως, καὶ οι bernandos tradamus. Nostræ quippe mentis lati- tudinem ceu veluin explicantes, et gratia Spiritus non secus ac a prora secundo vento in sinum sus- cepto, in profundam quæstionem excurramus. Christus enim est qui viam in mari ostendit, et semitam in aqua forti. Desiit itaque liber secundus in illis verbis : e Ego autem non ab hc- mine testimonium accipio, sed hæc dico ut vos salvi sitis ". » Aggrediamur vero tertium, conjun- gentes ordine quæ sequuntur de sancto Baptista, dicente Christo : A rursum erecti, bono et misericordi Deo nos gu- B V, 35. Ille erat lucerna ardens et lucens : vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus. Lucernæ comparat sanctumn Baptistam, quippe qui, quantum in hominem cadere potest, Christi adventui præluxerit, verumtamen proprio lumine usus non est: non enim proprium est in lucerna lumen, sed extrinsecus advenit, et asciscitur : istiusmodi quoque videre licet in sanctis illumina- tionem a Christo in Spiritu. Unde ipsi gratissimi animi sensu palam istud profitentur : « Quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus "., Lux enim est secundum naturam Unigenitus, quippe qui ex luce quoque, Patris nimirum effulserit substantia : ejus autem particeps creatura est, et quisquis dammodo est ab sapientissimo illo universi ar- chitecto Deo præclare formatum ut divina luce impleri queat. Lucerna itaque est beatus Baptista, ut jam prius dictum est. Hoc autem dicendo Sal- vator singulari quodam consilio stultos Pharisæos ad memoriam revocat ejus quod alicubi Deus ac Pater de ipso ait : ‹ Paravi lucernam Christo meo". › Valde autem utiliter ac necessario iis quæ jam prius dicta sunt hæc subjungit Christus. Nam cum visum esset ut omnem incredulitatis occasionem Judæis intercluderet, et ad ei creden- dum illos undique cogeret, quodammodo assentiri ac dicere se ab ipso testimonium non accipere : • Ego vero ab homine testimonium non accipio ; C ratiocinandi sapiendique vi præditus est, vas quo- D ne putarent Dominum reapse ac vere erga præ- cursorem eo modo affici quo loqui videbatur, uti- literimpræsentiarum significat nihil a se loqui de ipso, sed voce Patris. Putabat enim Dei ac Patris metu potissimum persuasum iri eos qui contradi - cerent, aut certe apertius demum proditum iri Dei hostes, ut qui Dei ac Patris sermonibus impu- denter refragarentur. ‹ Erat igitur, inquit, ille lucerna vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus.» Ostendere quippe decebat non solum a recti studio Pharisæos facile deerrare, et præ multa impietate fidei voluntatem excutere, sed et eos leves ac fastidiosos esse, nec ullatenus studio ” Joan. v, 34. Joan. 1, 10. 9s Psal. cxxxi, 17.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. υπό του λεγόμενον· « ᾿Αγαθῶν γὰρ πόνων καρπὸς εὐκλεής. » Φέρε δὴ οὖν εἰς εὔτολμον πάλιν ἀναβαί νοντες φρόνημα, τῷ μὲν ἀγαθῷ καὶ φιλανθρώπω Θεῷ τὰ καθ' ἡμᾶς οιακοστροφεῖν ἐπιτρέπωμεν· ἀνα- πετάσαντες γὰρ καθάπερ ἱστίον τῆς διανοίας τὸ πλάτος, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ἐγκολπούμενοι καθάπερ ἐκ πρύμνης οὐρίαν ἠχὴν, εἰς βαθεῖαν έχε τρέχωμεν ζήτησιν. Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ διδοὺς ἐν θαλάσσῃ ὁδὸν, καὶ ἐν ὕδατι τρίβον. Κατέληξε μὲν οὖν τὸ δεύτερον ἡμῖν βιβλίον, ἐν τῷ, « Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω, ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. » Αρξώμεθα δὲ τοῦ τρίτου, στοιχηδὸν ἐπισυνάπτοντες τὰ ἐφεξῆς περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτιστοῦ, λέγοντος τοῦ Χριστοῦ· Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαί- νων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. Λύχνῳ παρεικάζει τὸν ἅγιον Βαπτιστήν, ἅτε δὴ κατὰ τὸ προσεῖναι πεφυκὸς ἀνθρώπῳ μέτρον, προ- αναλάμψαντα μὲν τῆς παρουσίας αὐτοῦ, πλὴν οὐκ ἰδίῳ κεχρημένον φωτί· οὐ γὰρ ἴδιον ἐν τῷ λύχνῳ τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἔξωθέν τε καὶ ἐπακτὸν καὶ προστεθειμέ- νον· οὕτω δ' ἂν ἴδοις καὶ τὸν ἐν ἁγίοις παρὰ Χριστοῦ φωτισμὸν ἐν Πνεύματι. Διὸ δὴ καὶ λίαν εὐγνωμονές στατα καὶ φρονοῦντες καὶ πράττοντες, αὐτοὶ δι' οι- κείας ὁμολογοῦσι φωνῆς· « Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. ο Φῶς μὲν γάρ ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, ἅτε δὴ καὶ ἐκ φωτὸς ἀνα- λάμψας, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας φημί· μετέχει δὲ ἡ κτίσις αὐτοῦ· καὶ πᾶν εἴ τι τὴν τοῦ λογικεύεσθαι καὶ φρονεῖν ἐπάγεται δύναμιν, σκεῦος ὥσπερ ἐστὶν εἰς τὸ δύνασθαι θείου πληροῦσθαι φωτός, ἄριστα διηρτισμένον ὑπὸ τοῦ πάντων ἀριστοτέχνου Θεοῦ. Λύχνος οὖν ὁ μακάριος Βαπτιστής, κατὰ τὸν ἤδη προς αποδοθέντα λόγον. Τοῦτο δὲ λέγων ὁ Σωτὴρ οίκονο- μικῶς τοὺς ἀνοήτους Φαρισαίους καλεῖ πρὸς ὑπό μνησιν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φωνῆς λέγοντός που περὶ αὐτοῦ· . Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. Η Σφόδρα δὲ χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως τοῖς ἤδη προειρημένοις ἐπάγει νυνὶ τὰ τοιαῦτα Χριστός. Ἐπειδὴ γὰρ πᾶσαν ἀποκλείων τοῖς Ἰουδαίοις ἀφορ μὴν ἀπειθείας, καὶ πανταχόθεν αὐτοὺς συνελαύνων εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ, συναινεῖν ἔδοξέ πως εἰς τὸ μὴ δέχεσθαι τὴν παρ' αὐτοῦ μαρτυρίαν, εἰπών • Εγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου την μαρτυρίαν λαμβάνω, ο ἵνα μὴ δοκοῖεν ὄντως τε καὶ ἀληθῶς οὕτω διακεῖσθαι περὶ τοῦ Προδρόμου τὸν Κύριον, ὥσπερ οὖν ἔχει τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, χρησίμως εἰς τὸ παρὸν, οὐχ ἑαυτόν τι λέγοντα περὶ αὐτοῦ, διὰ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς φωνῆς εἰσφέρει βοώμενον. Πετο γὰρ δεῖν αιδοί μάλιστα τῇ πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν ἀντιτείνοντα δυσωπεῖν, ήγουν ήδη γυμνότερον θεο μαχούντα δεικνύειν, ὡς καὶ αὐτοῖς τοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀνέδην υπαντιάζονται λόγοις. ι Ην οὖν, φησὶν, ἐκεῖνος ὁ λύχνος· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλ λιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » Έδει γὰρ οὐ μόνον τοῦ πρέποντος ἀποφοιτώντας εὐκόλως, καὶ οι bernandos tradamus. Nostræ quippe mentis lati- tudinem ceu veluin explicantes, et gratia Spiritus non secus ac a prora secundo vento in sinum sus- cepto, in profundam quæstionem excurramus. Christus enim est qui viam in mari ostendit, et semitam in aqua forti. Desiit itaque liber secundus in illis verbis : e Ego autem non ab hc- mine testimonium accipio, sed hæc dico ut vos salvi sitis ". » Aggrediamur vero tertium, conjun- gentes ordine quæ sequuntur de sancto Baptista, dicente Christo : A rursum erecti, bono et misericordi Deo nos gu- B V, 35. Ille erat lucerna ardens et lucens : vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus. Lucernæ comparat sanctumn Baptistam, quippe qui, quantum in hominem cadere potest, Christi adventui præluxerit, verumtamen proprio lumine usus non est: non enim proprium est in lucerna lumen, sed extrinsecus advenit, et asciscitur : istiusmodi quoque videre licet in sanctis illumina- tionem a Christo in Spiritu. Unde ipsi gratissimi animi sensu palam istud profitentur : « Quia de plenitudine ejus nos omnes accepimus "., Lux enim est secundum naturam Unigenitus, quippe qui ex luce quoque, Patris nimirum effulserit substantia : ejus autem particeps creatura est, et quisquis dammodo est ab sapientissimo illo universi ar- chitecto Deo præclare formatum ut divina luce impleri queat. Lucerna itaque est beatus Baptista, ut jam prius dictum est. Hoc autem dicendo Sal- vator singulari quodam consilio stultos Pharisæos ad memoriam revocat ejus quod alicubi Deus ac Pater de ipso ait : ‹ Paravi lucernam Christo meo". › Valde autem utiliter ac necessario iis quæ jam prius dicta sunt hæc subjungit Christus. Nam cum visum esset ut omnem incredulitatis occasionem Judæis intercluderet, et ad ei creden- dum illos undique cogeret, quodammodo assentiri ac dicere se ab ipso testimonium non accipere : • Ego vero ab homine testimonium non accipio ; C ratiocinandi sapiendique vi præditus est, vas quo- D ne putarent Dominum reapse ac vere erga præ- cursorem eo modo affici quo loqui videbatur, uti- literimpræsentiarum significat nihil a se loqui de ipso, sed voce Patris. Putabat enim Dei ac Patris metu potissimum persuasum iri eos qui contradi - cerent, aut certe apertius demum proditum iri Dei hostes, ut qui Dei ac Patris sermonibus impu- denter refragarentur. ‹ Erat igitur, inquit, ille lucerna vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus.» Ostendere quippe decebat non solum a recti studio Pharisæos facile deerrare, et præ multa impietate fidei voluntatem excutere, sed et eos leves ac fastidiosos esse, nec ullatenus studio ” Joan. v, 34. Joan. 1, 10. 9s Psal. cxxxi, 17.

Α διὰ πολλὴν ἀνοσιότητα τρόπων, τὸ ἐθελῆσαι πιστέυ- Ει ειν ἐξωθουμένους ἀποδεῖξαι τους Φαρισαίους, ἀλλὰ καὶ ἀψιχόρους ὄντας ἐλέγχειν, καὶ προσεδρεύειν μὲν τῇ ἐφέσει τῶν ἀγαθῶν οὐδαμόθεν κατειθισμένους, ἀπογενομένους δὲ μόλις, καὶ ὅσον ἐν ρήμασιν επαινέσαντας μόνον τοὺς, οἵπερ ἂν δόξειαν εἶναι σεπτοί, ταχὺ πρὸς τὴν ἐναντίαν ἔξιν μεταχωρεῖν οὐκ αἰσχυνομένους. Τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν, τὸ ἐθε λῆσαι πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. ᾿Απεθαύμαζον μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τὸν ἅγιον Βαπτι στήν, ὡς ἀσκητὴν, ὡς φιλόθεον, ὡς εὐλαβείας ἀπά σης υπογραμμόν, ἀλλ' οἱ τιμώντες τῷ θαύματι, πά δεν ὑβρίζουσιν, οὐκ ἀνεχόμενοι λέγοντος · ι Ετοιμά σατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. » Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ ποιοῦντες σαφῶς διὰ τῆς ἀπειθείας ἁλίσκονται. Ηδη μὲν οὖν, καθάπερ ὑπολαμβάνω, τὸν εὐτριβῆ καὶ κατειθισμένον τοῖς πολλοῖς τῆς ἑρμηνείας τρόπον τοῦ προκειμένου τηρή σαντες, τὴν ἐπ' αὐτῷ θεωρίαν, κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐξεθέμεθα δύναμιν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, εἰς βαθείας ἡμᾶς κατατείνων ἐννοίας καὶ πικρο- τέρων ἅψασθαι νοημάτων μονονουχὶ καὶ ἐπαναγκά ζων ὁρᾶται, οὐχ ἁπλῶς ὅτι λύχνος ἦν Ἰωάννης στ μαίνων, ἀλλ' ὅτι καὶ καιόμενος, καὶ φαίνων· ἀναγ- καῖον ἡγούμεθα, προσβαλόντας οξυωπέστερον τῇ τῶν εἰρημένων δυνάμει, τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος ιχνηλα τεῖν. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν εἰς μέσον ἡμῖν παροισθήσεται τὸ ῥητόν· ὁ Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, ο φησίν. Εξήρκει καὶ διὰ τούτου μόνου κατασημῆναι τὸν ἅγιον Βα- πτιστήν, ὥστε καὶ εἰς ἔννοιαν τοὺς ἀκροωμένους ἀναδραμεῖν τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας, ἐχούσης ὧδε · ι Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. • Ἐπειδὴ δὲ προστίθησι τῷ λύχνον » εἰπεῖν, « ὁ καιόμενος, καὶ φαίνων, ο δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν οὐκ εἰς μόνην τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν ἀναφέρων τὸν ἀκροατήν, ἀλλὰ καὶ εἰς νομικήν τινα διατύπωσιν, ὡς ἐν σχή ματι πάλιν καὶ σκιᾷ τὴν Ἰωάννου δαδουχίαν προς αναπλάττουσαν, ἣν καλῶς ἐποιήσατο μαρτυρήσας τῷ Δεσπότη Χριστῷ. ὡς δὲ τοῖς Μωσαϊκοῖς ὁμιλοῦντας λόγοις καὶ τοῦτο ἐνδελεχώς τοὺς οἰησίφρονας Φαρτ σαίους ἐξελέγχει πάλιν ἀμαθαίνοντας, καὶ δοκήσει μᾶλλον ὄντας σοφούς, ἤπερ ὄντας νομομαθείς. Οὗτος μὲν οὖν σύμπας ἐστὶν ὁ τοῦ λόγου σκοπός. Δεῖν δὲ ἡμᾶς ἀναμφιλόγως ὑπολαμβάνω, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ παρακομίζοντας λόγιον, ἐπιδεικνύειν ἤδη λύχνον οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ καιόμενον καὶ φαίνοντα τὸν μακά - ριον Βαπτιστήν. Ὅτε τοίνυν τὰ περὶ τῆς ἁγίας σκηνῆς διετύπου Θεός, μετὰ τὴν αὐλαίων τῶν δέκα συμπλήρωσιν, λέγει πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα - • Καὶ σὺ σύνταξον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ λαβέτωσάν σοι ἔλαιον ἐξ ἐλαίων, ἄτρυγον, καθαρόν, κεκομμένον, εἰς φῶς καῦται, ἵνα καίηται ὁ λύχνος διὰ παντὸς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, ἔξωθεν τοῦ καταπετάσματ τος, τοῦ ἐπὶ τῆς διαθήκης. Καύσει αὐτὸν Μικρών, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωΐ ἐναντίον Κυρίου, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεάς ὑμῶν περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ σὺ προσαγάγου προς σεαυτόν, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bonorum iubarere solitos, sed vix fustatis, et verbis tenus laudatis sanctis hominibus, non ve- rori statim alios affectus capere. Hoc enim arbi- tror significari cum dicuntur ad horam exsultare voluisse in luce ejus. Suspiciebant enim principio sanctum Baptistam, ut in rebus divinis assidue versantem, ut Dei amantem, ut pietatis omnis exemplum ; sed qui eum suspiciebant, iidem ipsum denuo insectantur, nec ferre possunt dicentem : ‹ Parate viain Domini, rectas facite semitas Dei nostris. » Hoc enim utique facere per increduli- tatem comperiuntur. Jam ergo, ut arbitror, trita et familiari loci bujus exponendi ratione servata, ejus sententiam pro virili explicavimus. Sed quo- niam Salvatoris oratio ad altes animi sensus nos vocat, atque ad subtiliores conceptus propemodum nos adigere videtur, non simpliciter lucernam esse Joannem significans, sed ardentem et lucentom, necessarium existimamus, dictorum vi et ratione acriori mentis acie perspecta, pulebritudinem ve- ritatis indagare. Locum aulem ipsum denuo pro- feremus. « ille erat lucerna, inquit. Suficiebat vel hoc unum, ad significandumn sanctum Bapti- stam adeo ut auditores ad memoriam revocari possent ejus, quæ de ipso facta est, prophetiæ, in banc modum : c Paravi lucernam Christo neo. Cum autem non tantum lucerna, dicat, sed adjiciat, ardens et lucens › patet utique non ad prophetæ voeem duntaxat auditorem revocari, sed etiam ad typam quemdam legalem, qui, velut C in umbra et figura, Joanneın facem præferentem, hoc est testimonium de Christo Domino perhiben- tem, præmonstrabat. Rursum autem Pharisæos qui falsa persuasione sapientiæ inflati erant, utpole qui in scriptis Mosaicis assidue versarentur, os- tendit imperitos esse, et opinione potius sapientes quam legis peritos. Hic itaque totius orationis hu- fus scopus est. Existimo vero, ipso quoque oraculo divino in medium prolato, ostendendum jam nobis esse, beatum Baptistam non lucernam sim- pliciter esse, sed et ardentem et lucentem. Cum ergo Deus quae ad sanctum tabernaculumn perti- ment statueret, perfectis aulæis decem, sacrorin antistitem Moysem sic alloquitur : « tu præcipe Aliis Israel, et sumant sibi oleum de olivis, mun- dum, purum, expressum ad lumen, ut ardeat lu- cerna semper in tabernaculo testimonii, extra ve- lum testamenti. Accendet eam Aaron et filii ejus, a vespera usque ad mane, ceram Domnino, legitimum sempiternum in progenies vestras a Aliis Israel. Et tu adduc ad teipsum Aaron fratrem tuum, et filios ejus ex fillis Israel, ut mihi sacerdotio fun- gantur. Hactenus divinum oraculum, quod jam nobis quoad fieri potest explicandum est. Oleum defæcatum ac purum significare videtur purissimam et simplicissimam Spiritus sancti na- turain, quæ ineffabili modo instar olei nos pene- › Et • Isa, xL, 5. » Levit. xxiv, 1-9.

Α διὰ πολλὴν ἀνοσιότητα τρόπων, τὸ ἐθελῆσαι πιστέυ- Ει ειν ἐξωθουμένους ἀποδεῖξαι τους Φαρισαίους, ἀλλὰ καὶ ἀψιχόρους ὄντας ἐλέγχειν, καὶ προσεδρεύειν μὲν τῇ ἐφέσει τῶν ἀγαθῶν οὐδαμόθεν κατειθισμένους, ἀπογενομένους δὲ μόλις, καὶ ὅσον ἐν ρήμασιν επαινέσαντας μόνον τοὺς, οἵπερ ἂν δόξειαν εἶναι σεπτοί, ταχὺ πρὸς τὴν ἐναντίαν ἔξιν μεταχωρεῖν οὐκ αἰσχυνομένους. Τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν, τὸ ἐθε λῆσαι πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. ᾿Απεθαύμαζον μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τὸν ἅγιον Βαπτι στήν, ὡς ἀσκητὴν, ὡς φιλόθεον, ὡς εὐλαβείας ἀπά σης υπογραμμόν, ἀλλ' οἱ τιμώντες τῷ θαύματι, πά δεν ὑβρίζουσιν, οὐκ ἀνεχόμενοι λέγοντος · ι Ετοιμά σατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. » Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ ποιοῦντες σαφῶς διὰ τῆς ἀπειθείας ἁλίσκονται. Ηδη μὲν οὖν, καθάπερ ὑπολαμβάνω, τὸν εὐτριβῆ καὶ κατειθισμένον τοῖς πολλοῖς τῆς ἑρμηνείας τρόπον τοῦ προκειμένου τηρή σαντες, τὴν ἐπ' αὐτῷ θεωρίαν, κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐξεθέμεθα δύναμιν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, εἰς βαθείας ἡμᾶς κατατείνων ἐννοίας καὶ πικρο- τέρων ἅψασθαι νοημάτων μονονουχὶ καὶ ἐπαναγκά ζων ὁρᾶται, οὐχ ἁπλῶς ὅτι λύχνος ἦν Ἰωάννης στ μαίνων, ἀλλ' ὅτι καὶ καιόμενος, καὶ φαίνων· ἀναγ- καῖον ἡγούμεθα, προσβαλόντας οξυωπέστερον τῇ τῶν εἰρημένων δυνάμει, τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος ιχνηλα τεῖν. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν εἰς μέσον ἡμῖν παροισθήσεται τὸ ῥητόν· ὁ Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, ο φησίν. Εξήρκει καὶ διὰ τούτου μόνου κατασημῆναι τὸν ἅγιον Βα- πτιστήν, ὥστε καὶ εἰς ἔννοιαν τοὺς ἀκροωμένους ἀναδραμεῖν τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας, ἐχούσης ὧδε · ι Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. • Ἐπειδὴ δὲ προστίθησι τῷ λύχνον » εἰπεῖν, « ὁ καιόμενος, καὶ φαίνων, ο δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν οὐκ εἰς μόνην τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν ἀναφέρων τὸν ἀκροατήν, ἀλλὰ καὶ εἰς νομικήν τινα διατύπωσιν, ὡς ἐν σχή ματι πάλιν καὶ σκιᾷ τὴν Ἰωάννου δαδουχίαν προς αναπλάττουσαν, ἣν καλῶς ἐποιήσατο μαρτυρήσας τῷ Δεσπότη Χριστῷ. ὡς δὲ τοῖς Μωσαϊκοῖς ὁμιλοῦντας λόγοις καὶ τοῦτο ἐνδελεχώς τοὺς οἰησίφρονας Φαρτ σαίους ἐξελέγχει πάλιν ἀμαθαίνοντας, καὶ δοκήσει μᾶλλον ὄντας σοφούς, ἤπερ ὄντας νομομαθείς. Οὗτος μὲν οὖν σύμπας ἐστὶν ὁ τοῦ λόγου σκοπός. Δεῖν δὲ ἡμᾶς ἀναμφιλόγως ὑπολαμβάνω, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ παρακομίζοντας λόγιον, ἐπιδεικνύειν ἤδη λύχνον οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ καιόμενον καὶ φαίνοντα τὸν μακά - ριον Βαπτιστήν. Ὅτε τοίνυν τὰ περὶ τῆς ἁγίας σκηνῆς διετύπου Θεός, μετὰ τὴν αὐλαίων τῶν δέκα συμπλήρωσιν, λέγει πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα - • Καὶ σὺ σύνταξον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ λαβέτωσάν σοι ἔλαιον ἐξ ἐλαίων, ἄτρυγον, καθαρόν, κεκομμένον, εἰς φῶς καῦται, ἵνα καίηται ὁ λύχνος διὰ παντὸς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, ἔξωθεν τοῦ καταπετάσματ τος, τοῦ ἐπὶ τῆς διαθήκης. Καύσει αὐτὸν Μικρών, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωΐ ἐναντίον Κυρίου, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεάς ὑμῶν περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ σὺ προσαγάγου προς σεαυτόν, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bonorum iubarere solitos, sed vix fustatis, et verbis tenus laudatis sanctis hominibus, non ve- rori statim alios affectus capere. Hoc enim arbi- tror significari cum dicuntur ad horam exsultare voluisse in luce ejus. Suspiciebant enim principio sanctum Baptistam, ut in rebus divinis assidue versantem, ut Dei amantem, ut pietatis omnis exemplum ; sed qui eum suspiciebant, iidem ipsum denuo insectantur, nec ferre possunt dicentem : ‹ Parate viain Domini, rectas facite semitas Dei nostris. » Hoc enim utique facere per increduli- tatem comperiuntur. Jam ergo, ut arbitror, trita et familiari loci bujus exponendi ratione servata, ejus sententiam pro virili explicavimus. Sed quo- niam Salvatoris oratio ad altes animi sensus nos vocat, atque ad subtiliores conceptus propemodum nos adigere videtur, non simpliciter lucernam esse Joannem significans, sed ardentem et lucentom, necessarium existimamus, dictorum vi et ratione acriori mentis acie perspecta, pulebritudinem ve- ritatis indagare. Locum aulem ipsum denuo pro- feremus. « ille erat lucerna, inquit. Suficiebat vel hoc unum, ad significandumn sanctum Bapti- stam adeo ut auditores ad memoriam revocari possent ejus, quæ de ipso facta est, prophetiæ, in banc modum : c Paravi lucernam Christo neo. Cum autem non tantum lucerna, dicat, sed adjiciat, ardens et lucens › patet utique non ad prophetæ voeem duntaxat auditorem revocari, sed etiam ad typam quemdam legalem, qui, velut C in umbra et figura, Joanneın facem præferentem, hoc est testimonium de Christo Domino perhiben- tem, præmonstrabat. Rursum autem Pharisæos qui falsa persuasione sapientiæ inflati erant, utpole qui in scriptis Mosaicis assidue versarentur, os- tendit imperitos esse, et opinione potius sapientes quam legis peritos. Hic itaque totius orationis hu- fus scopus est. Existimo vero, ipso quoque oraculo divino in medium prolato, ostendendum jam nobis esse, beatum Baptistam non lucernam sim- pliciter esse, sed et ardentem et lucentem. Cum ergo Deus quae ad sanctum tabernaculumn perti- ment statueret, perfectis aulæis decem, sacrorin antistitem Moysem sic alloquitur : « tu præcipe Aliis Israel, et sumant sibi oleum de olivis, mun- dum, purum, expressum ad lumen, ut ardeat lu- cerna semper in tabernaculo testimonii, extra ve- lum testamenti. Accendet eam Aaron et filii ejus, a vespera usque ad mane, ceram Domnino, legitimum sempiternum in progenies vestras a Aliis Israel. Et tu adduc ad teipsum Aaron fratrem tuum, et filios ejus ex fillis Israel, ut mihi sacerdotio fun- gantur. Hactenus divinum oraculum, quod jam nobis quoad fieri potest explicandum est. Oleum defæcatum ac purum significare videtur purissimam et simplicissimam Spiritus sancti na- turain, quæ ineffabili modo instar olei nos pene- › Et • Isa, xL, 5. » Levit. xxiv, 1-9.

Α διὰ πολλὴν ἀνοσιότητα τρόπων, τὸ ἐθελῆσαι πιστέυ- Ει ειν ἐξωθουμένους ἀποδεῖξαι τους Φαρισαίους, ἀλλὰ καὶ ἀψιχόρους ὄντας ἐλέγχειν, καὶ προσεδρεύειν μὲν τῇ ἐφέσει τῶν ἀγαθῶν οὐδαμόθεν κατειθισμένους, ἀπογενομένους δὲ μόλις, καὶ ὅσον ἐν ρήμασιν επαινέσαντας μόνον τοὺς, οἵπερ ἂν δόξειαν εἶναι σεπτοί, ταχὺ πρὸς τὴν ἐναντίαν ἔξιν μεταχωρεῖν οὐκ αἰσχυνομένους. Τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν, τὸ ἐθε λῆσαι πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. ᾿Απεθαύμαζον μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τὸν ἅγιον Βαπτι στήν, ὡς ἀσκητὴν, ὡς φιλόθεον, ὡς εὐλαβείας ἀπά σης υπογραμμόν, ἀλλ' οἱ τιμώντες τῷ θαύματι, πά δεν ὑβρίζουσιν, οὐκ ἀνεχόμενοι λέγοντος · ι Ετοιμά σατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. » Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ ποιοῦντες σαφῶς διὰ τῆς ἀπειθείας ἁλίσκονται. Ηδη μὲν οὖν, καθάπερ ὑπολαμβάνω, τὸν εὐτριβῆ καὶ κατειθισμένον τοῖς πολλοῖς τῆς ἑρμηνείας τρόπον τοῦ προκειμένου τηρή σαντες, τὴν ἐπ' αὐτῷ θεωρίαν, κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐξεθέμεθα δύναμιν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, εἰς βαθείας ἡμᾶς κατατείνων ἐννοίας καὶ πικρο- τέρων ἅψασθαι νοημάτων μονονουχὶ καὶ ἐπαναγκά ζων ὁρᾶται, οὐχ ἁπλῶς ὅτι λύχνος ἦν Ἰωάννης στ μαίνων, ἀλλ' ὅτι καὶ καιόμενος, καὶ φαίνων· ἀναγ- καῖον ἡγούμεθα, προσβαλόντας οξυωπέστερον τῇ τῶν εἰρημένων δυνάμει, τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος ιχνηλα τεῖν. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν εἰς μέσον ἡμῖν παροισθήσεται τὸ ῥητόν· ὁ Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, ο φησίν. Εξήρκει καὶ διὰ τούτου μόνου κατασημῆναι τὸν ἅγιον Βα- πτιστήν, ὥστε καὶ εἰς ἔννοιαν τοὺς ἀκροωμένους ἀναδραμεῖν τῆς περὶ αὐτοῦ προφητείας, ἐχούσης ὧδε · ι Ητοίμασα λύχνον τῷ Χριστῷ μου. • Ἐπειδὴ δὲ προστίθησι τῷ λύχνον » εἰπεῖν, « ὁ καιόμενος, καὶ φαίνων, ο δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν οὐκ εἰς μόνην τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν ἀναφέρων τὸν ἀκροατήν, ἀλλὰ καὶ εἰς νομικήν τινα διατύπωσιν, ὡς ἐν σχή ματι πάλιν καὶ σκιᾷ τὴν Ἰωάννου δαδουχίαν προς αναπλάττουσαν, ἣν καλῶς ἐποιήσατο μαρτυρήσας τῷ Δεσπότη Χριστῷ. ὡς δὲ τοῖς Μωσαϊκοῖς ὁμιλοῦντας λόγοις καὶ τοῦτο ἐνδελεχώς τοὺς οἰησίφρονας Φαρτ σαίους ἐξελέγχει πάλιν ἀμαθαίνοντας, καὶ δοκήσει μᾶλλον ὄντας σοφούς, ἤπερ ὄντας νομομαθείς. Οὗτος μὲν οὖν σύμπας ἐστὶν ὁ τοῦ λόγου σκοπός. Δεῖν δὲ ἡμᾶς ἀναμφιλόγως ὑπολαμβάνω, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ παρακομίζοντας λόγιον, ἐπιδεικνύειν ἤδη λύχνον οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ καιόμενον καὶ φαίνοντα τὸν μακά - ριον Βαπτιστήν. Ὅτε τοίνυν τὰ περὶ τῆς ἁγίας σκηνῆς διετύπου Θεός, μετὰ τὴν αὐλαίων τῶν δέκα συμπλήρωσιν, λέγει πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα - • Καὶ σὺ σύνταξον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ λαβέτωσάν σοι ἔλαιον ἐξ ἐλαίων, ἄτρυγον, καθαρόν, κεκομμένον, εἰς φῶς καῦται, ἵνα καίηται ὁ λύχνος διὰ παντὸς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου, ἔξωθεν τοῦ καταπετάσματ τος, τοῦ ἐπὶ τῆς διαθήκης. Καύσει αὐτὸν Μικρών, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωΐ ἐναντίον Κυρίου, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γενεάς ὑμῶν περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Καὶ σὺ προσαγάγου προς σεαυτόν, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bonorum iubarere solitos, sed vix fustatis, et verbis tenus laudatis sanctis hominibus, non ve- rori statim alios affectus capere. Hoc enim arbi- tror significari cum dicuntur ad horam exsultare voluisse in luce ejus. Suspiciebant enim principio sanctum Baptistam, ut in rebus divinis assidue versantem, ut Dei amantem, ut pietatis omnis exemplum ; sed qui eum suspiciebant, iidem ipsum denuo insectantur, nec ferre possunt dicentem : ‹ Parate viain Domini, rectas facite semitas Dei nostris. » Hoc enim utique facere per increduli- tatem comperiuntur. Jam ergo, ut arbitror, trita et familiari loci bujus exponendi ratione servata, ejus sententiam pro virili explicavimus. Sed quo- niam Salvatoris oratio ad altes animi sensus nos vocat, atque ad subtiliores conceptus propemodum nos adigere videtur, non simpliciter lucernam esse Joannem significans, sed ardentem et lucentom, necessarium existimamus, dictorum vi et ratione acriori mentis acie perspecta, pulebritudinem ve- ritatis indagare. Locum aulem ipsum denuo pro- feremus. « ille erat lucerna, inquit. Suficiebat vel hoc unum, ad significandumn sanctum Bapti- stam adeo ut auditores ad memoriam revocari possent ejus, quæ de ipso facta est, prophetiæ, in banc modum : c Paravi lucernam Christo neo. Cum autem non tantum lucerna, dicat, sed adjiciat, ardens et lucens › patet utique non ad prophetæ voeem duntaxat auditorem revocari, sed etiam ad typam quemdam legalem, qui, velut C in umbra et figura, Joanneın facem præferentem, hoc est testimonium de Christo Domino perhiben- tem, præmonstrabat. Rursum autem Pharisæos qui falsa persuasione sapientiæ inflati erant, utpole qui in scriptis Mosaicis assidue versarentur, os- tendit imperitos esse, et opinione potius sapientes quam legis peritos. Hic itaque totius orationis hu- fus scopus est. Existimo vero, ipso quoque oraculo divino in medium prolato, ostendendum jam nobis esse, beatum Baptistam non lucernam sim- pliciter esse, sed et ardentem et lucentem. Cum ergo Deus quae ad sanctum tabernaculumn perti- ment statueret, perfectis aulæis decem, sacrorin antistitem Moysem sic alloquitur : « tu præcipe Aliis Israel, et sumant sibi oleum de olivis, mun- dum, purum, expressum ad lumen, ut ardeat lu- cerna semper in tabernaculo testimonii, extra ve- lum testamenti. Accendet eam Aaron et filii ejus, a vespera usque ad mane, ceram Domnino, legitimum sempiternum in progenies vestras a Aliis Israel. Et tu adduc ad teipsum Aaron fratrem tuum, et filios ejus ex fillis Israel, ut mihi sacerdotio fun- gantur. Hactenus divinum oraculum, quod jam nobis quoad fieri potest explicandum est. Oleum defæcatum ac purum significare videtur purissimam et simplicissimam Spiritus sancti na- turain, quæ ineffabili modo instar olei nos pene- › Et • Isa, xL, 5. » Levit. xxiv, 1-9.

Β τόν τε 'Λαρὼν τὸν ἀδελφόν σου, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἱερατεύειν μοι. » Τὸ μὲν οὖν θεῖον λόγιον ἐν τούτοις ἡμῖν ἑστάτω, χωρητέον δὲ ἤδη πρὸς τὴν ἐνδεχομένην σαφήνειαν αὐτοῦ. Τὸ ἔλαιον τὸ ἄτρυγόν τε καὶ καθαρὸν, ἔοικεν ὑποδηλοῦν τὴν καθαρωτάτην καὶ ἀθόλωτον τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν, ἥτις ἐν ἡμῖν ἐλαίου δίκην ἀπερινοήτως εἰστρέ- χουσα αποτρέψει, καὶ συνέχει καὶ αὔξει τὸν ἐν ψυχῇ φωτισμόν, καθάπερ ἐν λύχνῳ κείμενον. Οὕτω δὲ καὶ τὸν θεσπέσιον Βαπτιστὴν τῆς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας τὸ φῶς ἐκλάμψαι πιστεύομεν, οὐκ ἑτέρωθεν τὴν τοῦ δύνασθαι φωταγωγεῖν κομισάμενον δύναμιν, ἢ διὰ τοῦ ἐλαίου τοῦ νοητοῦ, δυνατῶς τε καὶ ἐπιτηδείως ἔχοντος εἰς τὸ φῶς καῦσαι τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν, δ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ὡς ἐν αἰνίγματι κατά εμήνυε λέγων· « Πῦρ ἦλθεν βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; » Λύχνος οὖν ὡς ἐν τύπῳ πάλιν δ καιόμενος, καὶ φαίνων διὰ παντὸς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου ὁ μακάριος ἦν Βαπτιστής. Καὶ τὸ μὲν ἐν σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου φαίνειν αὐτὸν, ση- μαίνει καὶ καλῶς, ὅτι δεκτὸς ἐν ἐκκλησίαις ὁ παρ' αὐτοῦ φωτισμὸς, καὶ οὐκ ἔξω κείσεται τῆς ἱερᾶς τε καὶ θείας τοῦ Σωτῆρος αὐλῆς. Τό γε μὴν ἔξω τοῦ καταπετάσματος ὁρᾶσθαι τὸν λύχνον, ἔοικεν ύποδη- λοῦν, ὅτι τὸν ἁπλούστερόν τε καὶ εἰσαγωγικὸν εἰσοίσει φωτισμόν, ο Μετανοεῖτε, λέγων· ήγγικε γάρ ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. » Τῶν δὲ ἔσω τοῦ καταπετά- σματος ἀποκεκρυμμένων, δηλαδὴ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, οὐδὲν ὅλως ἐπιδεικνύει. Οὐ γὰρ ἐβά- πτισεν εἰς μετουσίαν ἁγίου Πνεύματος, οὐδὲ εἰσ- ήνεγκεν ὁ παρ' αὐτοῦ φωτισμὸς εἰς τὸ ἔξω τοῦ καταπετάσματος. Ην γὰρ ἐπὶ τῆς ἔξω σκηνῆς; τῆς ἐχούσης ἔτι την στάσιν, ο κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ἐπειδὴ δέ φησιν, ὅτι ο καὶ καύ σει αὐτὸν ᾿Ααρών, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωί ἐναντίον Κυρίου, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γε- νεὰς ὑμῶν, ο τοιῶνδε πάλιν νοῆσαι προσήκειν οἶμαι τὸ εἰρημένον. 'Ααρὼν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, τοὺς ἐν ταῖς ἐκκλησίαις κατὰ καιρὸν ἱερουργοῦντας υποσημαί- νουσι, τουτέστι τοὺς ἐν αὐταῖς διδασκάλους, καὶ τῶν θείων θυσιαστηρίων λειτουργούς· οὗτοι τὸν λύχνον τὸν νοητόν, τουτέστι τὸν Ἰωάννην ἀεὶ διαλάμποντα τηρεῖν ἐπιτάττονται· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, « Καύσουσιν αὐτὸν ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωί. » " γὰρ σύμπας καιρὸς ἐν ᾧ προσῆκε τὸ τοῦ λύχνου φαίνεσθαι φῶς, τὸ μῆκός ἐστι τῆς νυκτός, δι' οὗ σημαίνεται τοῦ παρ ὄντος αἰῶνος τὸ μέτρον. Φῶς γὰρ, τὸν μέλλοντα νοοῦ μεν αἰῶνα · καίεται γε μήν, ἤτοι λαμπρὸς ὁ λύχνος διαφυλάττεται, δεκτὴν ἀεὶ τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χρι- στὸν τὴν ἐπ' αὐτῷ δαδουχίαν ποιούμενος, καὶ ὅτι πέρ ἐστιν ἀληθὴς τὰ τοιαῦτα λέγων περὶ Χριστοῦ, διὰ φωνῆς τῶν κατὰ καιροὺς ἱερέων ἐπιμαρτυρούμενος. ● Ἵνα δέ σε διδάξῃ Θεὸς, ὅτι διὰ τούτου τὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἀποτύπου προάγγελον, εὐθὺς ἐπισυνάπτει την τῶν ἱερατευόντων ἐπιλογήν. Αναβήσῃ δὲ πάλιν, ὅλον τοῦ κεφαλαίου τὸν λόγον ἀναμασώμενος, εἰς τοιαύτην τινὰ θεωρίαν, καὶ οὐκ ἄκομψον, ὡς γέ μοι δοκεῖ· Ἐπὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. oleum in lucerna positum, illuminationem in ani- ma. Sic autem divinum Baptistam testimonii de Salvatore nostro lucem eluxisse credimus, ut non aliunde illuminandi vim susceperit, aut per oleum iHud intelligibile possit in nobis lumen illud ac- cendere, quod Salvator ipse ænigmatice significa- bat his verbis : ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat"?, Lucerna ergo rursus illa ardens ac lucens jugiter in tabernaculo testi- monii erat beatus Baptista. Et quidem quod ipsa lu- cet in tabernaculo testimonii, recte quoque signifi- cat receptam esse in ecclesiis ejus illuminationem, nec extra sacram et divinam Salvatoris aulam posi- tum iri. Quod tamen lucerna extra velum cerneretur, significare videtur simpliciorem et praeparatoriam allaturum esse illuminationem, dicendo: ‹ Pœni- tentiam agite: appropinquavit enim regnum cœlo- rum . . Sed eorum quæ sunt intra velum abscon- dita, mysterierum Christi nimirum, nullum plane ostendit. Non enim baptizavit in participationem sancti Spiritus, nec ejus illuminatio in tabernaculi interiora intulit. Erat enim ia exteriori taberna- B A trans, nutrit, conservat, et auget, non secus ac culo, quod statum adhuc habebat, juxta Pauli dictum. Quod autem dicit : ‹ Et accen- del cama Aaron, et alii ejus, a vespera usque ad mane, coram Domino; legitimum sempi- ternum in progenies vestras, hoc medo rursus intelligendum puto. Aaron et flii ejus significant cos qui sacro munere funguntur in. ecclesiis, hoc est, doctores et divinorum sacrificiorum ministros. Hi lucernam intelligibilem, hoc est Joannem per- • petuo relucentem servare jubentur; hoc enim est quod dicitur : • Accendent eam a vespera usque ad mane. Totum enim tempus in quo debebat lucernæ lumen fulgere, nocturnum est spatium, quo præsentis sæculi significatur intervallum. Lucis quippe nomine futurum sæculum intelliginius ; ac- cenditur vero, sive ardens lucerna servatur, facit ut accepta sit semper credentibus in Christum illa ejus prælustratio, et vere hæc de Christo dicere sacerdotum voce comprobatur. Ut autem doceret te Deus Salvatoris prænuntium per hanc lucernam significari, electionem sacerdotum statim subjici:. Porro si totam capitis rationem consideratius ex- penderis, ad istiusmodi contemplationem non in- scitam ut reor ascendes. Post ordinationem taber- naculi positum est de lucerna præceptum, et post illud statim sacerdotum nominatio et functio. In Gne quippe legis et prophetarum precursoris vox effulsit in deserto, ut scriptum est, clamantis : Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri » ; › post queni statim facta est sanctorum apostolorum ordinatio et institutio per Christum. Elegit enim Christus duodecim, quos et apostolos nominavit. Absoluta hic lucernæ observatione, Sal- valoris vocem rursum videamus : . llle erat lucer- C D dum es Luc. xu, 49. of Matth. 1, 17. Hebr. 13, 2. * Isa. xL, 5; Matth. 111, 3.

Β τόν τε 'Λαρὼν τὸν ἀδελφόν σου, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἱερατεύειν μοι. » Τὸ μὲν οὖν θεῖον λόγιον ἐν τούτοις ἡμῖν ἑστάτω, χωρητέον δὲ ἤδη πρὸς τὴν ἐνδεχομένην σαφήνειαν αὐτοῦ. Τὸ ἔλαιον τὸ ἄτρυγόν τε καὶ καθαρὸν, ἔοικεν ὑποδηλοῦν τὴν καθαρωτάτην καὶ ἀθόλωτον τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν, ἥτις ἐν ἡμῖν ἐλαίου δίκην ἀπερινοήτως εἰστρέ- χουσα αποτρέψει, καὶ συνέχει καὶ αὔξει τὸν ἐν ψυχῇ φωτισμόν, καθάπερ ἐν λύχνῳ κείμενον. Οὕτω δὲ καὶ τὸν θεσπέσιον Βαπτιστὴν τῆς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας τὸ φῶς ἐκλάμψαι πιστεύομεν, οὐκ ἑτέρωθεν τὴν τοῦ δύνασθαι φωταγωγεῖν κομισάμενον δύναμιν, ἢ διὰ τοῦ ἐλαίου τοῦ νοητοῦ, δυνατῶς τε καὶ ἐπιτηδείως ἔχοντος εἰς τὸ φῶς καῦσαι τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν, δ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ὡς ἐν αἰνίγματι κατά εμήνυε λέγων· « Πῦρ ἦλθεν βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; » Λύχνος οὖν ὡς ἐν τύπῳ πάλιν δ καιόμενος, καὶ φαίνων διὰ παντὸς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου ὁ μακάριος ἦν Βαπτιστής. Καὶ τὸ μὲν ἐν σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου φαίνειν αὐτὸν, ση- μαίνει καὶ καλῶς, ὅτι δεκτὸς ἐν ἐκκλησίαις ὁ παρ' αὐτοῦ φωτισμὸς, καὶ οὐκ ἔξω κείσεται τῆς ἱερᾶς τε καὶ θείας τοῦ Σωτῆρος αὐλῆς. Τό γε μὴν ἔξω τοῦ καταπετάσματος ὁρᾶσθαι τὸν λύχνον, ἔοικεν ύποδη- λοῦν, ὅτι τὸν ἁπλούστερόν τε καὶ εἰσαγωγικὸν εἰσοίσει φωτισμόν, ο Μετανοεῖτε, λέγων· ήγγικε γάρ ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. » Τῶν δὲ ἔσω τοῦ καταπετά- σματος ἀποκεκρυμμένων, δηλαδὴ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, οὐδὲν ὅλως ἐπιδεικνύει. Οὐ γὰρ ἐβά- πτισεν εἰς μετουσίαν ἁγίου Πνεύματος, οὐδὲ εἰσ- ήνεγκεν ὁ παρ' αὐτοῦ φωτισμὸς εἰς τὸ ἔξω τοῦ καταπετάσματος. Ην γὰρ ἐπὶ τῆς ἔξω σκηνῆς; τῆς ἐχούσης ἔτι την στάσιν, ο κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ἐπειδὴ δέ φησιν, ὅτι ο καὶ καύ σει αὐτὸν ᾿Ααρών, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωί ἐναντίον Κυρίου, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γε- νεὰς ὑμῶν, ο τοιῶνδε πάλιν νοῆσαι προσήκειν οἶμαι τὸ εἰρημένον. 'Ααρὼν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, τοὺς ἐν ταῖς ἐκκλησίαις κατὰ καιρὸν ἱερουργοῦντας υποσημαί- νουσι, τουτέστι τοὺς ἐν αὐταῖς διδασκάλους, καὶ τῶν θείων θυσιαστηρίων λειτουργούς· οὗτοι τὸν λύχνον τὸν νοητόν, τουτέστι τὸν Ἰωάννην ἀεὶ διαλάμποντα τηρεῖν ἐπιτάττονται· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, « Καύσουσιν αὐτὸν ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωί. » " γὰρ σύμπας καιρὸς ἐν ᾧ προσῆκε τὸ τοῦ λύχνου φαίνεσθαι φῶς, τὸ μῆκός ἐστι τῆς νυκτός, δι' οὗ σημαίνεται τοῦ παρ ὄντος αἰῶνος τὸ μέτρον. Φῶς γὰρ, τὸν μέλλοντα νοοῦ μεν αἰῶνα · καίεται γε μήν, ἤτοι λαμπρὸς ὁ λύχνος διαφυλάττεται, δεκτὴν ἀεὶ τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χρι- στὸν τὴν ἐπ' αὐτῷ δαδουχίαν ποιούμενος, καὶ ὅτι πέρ ἐστιν ἀληθὴς τὰ τοιαῦτα λέγων περὶ Χριστοῦ, διὰ φωνῆς τῶν κατὰ καιροὺς ἱερέων ἐπιμαρτυρούμενος. ● Ἵνα δέ σε διδάξῃ Θεὸς, ὅτι διὰ τούτου τὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἀποτύπου προάγγελον, εὐθὺς ἐπισυνάπτει την τῶν ἱερατευόντων ἐπιλογήν. Αναβήσῃ δὲ πάλιν, ὅλον τοῦ κεφαλαίου τὸν λόγον ἀναμασώμενος, εἰς τοιαύτην τινὰ θεωρίαν, καὶ οὐκ ἄκομψον, ὡς γέ μοι δοκεῖ· Ἐπὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. oleum in lucerna positum, illuminationem in ani- ma. Sic autem divinum Baptistam testimonii de Salvatore nostro lucem eluxisse credimus, ut non aliunde illuminandi vim susceperit, aut per oleum iHud intelligibile possit in nobis lumen illud ac- cendere, quod Salvator ipse ænigmatice significa- bat his verbis : ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat"?, Lucerna ergo rursus illa ardens ac lucens jugiter in tabernaculo testi- monii erat beatus Baptista. Et quidem quod ipsa lu- cet in tabernaculo testimonii, recte quoque signifi- cat receptam esse in ecclesiis ejus illuminationem, nec extra sacram et divinam Salvatoris aulam posi- tum iri. Quod tamen lucerna extra velum cerneretur, significare videtur simpliciorem et praeparatoriam allaturum esse illuminationem, dicendo: ‹ Pœni- tentiam agite: appropinquavit enim regnum cœlo- rum . . Sed eorum quæ sunt intra velum abscon- dita, mysterierum Christi nimirum, nullum plane ostendit. Non enim baptizavit in participationem sancti Spiritus, nec ejus illuminatio in tabernaculi interiora intulit. Erat enim ia exteriori taberna- B A trans, nutrit, conservat, et auget, non secus ac culo, quod statum adhuc habebat, juxta Pauli dictum. Quod autem dicit : ‹ Et accen- del cama Aaron, et alii ejus, a vespera usque ad mane, coram Domino; legitimum sempi- ternum in progenies vestras, hoc medo rursus intelligendum puto. Aaron et flii ejus significant cos qui sacro munere funguntur in. ecclesiis, hoc est, doctores et divinorum sacrificiorum ministros. Hi lucernam intelligibilem, hoc est Joannem per- • petuo relucentem servare jubentur; hoc enim est quod dicitur : • Accendent eam a vespera usque ad mane. Totum enim tempus in quo debebat lucernæ lumen fulgere, nocturnum est spatium, quo præsentis sæculi significatur intervallum. Lucis quippe nomine futurum sæculum intelliginius ; ac- cenditur vero, sive ardens lucerna servatur, facit ut accepta sit semper credentibus in Christum illa ejus prælustratio, et vere hæc de Christo dicere sacerdotum voce comprobatur. Ut autem doceret te Deus Salvatoris prænuntium per hanc lucernam significari, electionem sacerdotum statim subjici:. Porro si totam capitis rationem consideratius ex- penderis, ad istiusmodi contemplationem non in- scitam ut reor ascendes. Post ordinationem taber- naculi positum est de lucerna præceptum, et post illud statim sacerdotum nominatio et functio. In Gne quippe legis et prophetarum precursoris vox effulsit in deserto, ut scriptum est, clamantis : Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri » ; › post queni statim facta est sanctorum apostolorum ordinatio et institutio per Christum. Elegit enim Christus duodecim, quos et apostolos nominavit. Absoluta hic lucernæ observatione, Sal- valoris vocem rursum videamus : . llle erat lucer- C D dum es Luc. xu, 49. of Matth. 1, 17. Hebr. 13, 2. * Isa. xL, 5; Matth. 111, 3.

Β τόν τε 'Λαρὼν τὸν ἀδελφόν σου, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἱερατεύειν μοι. » Τὸ μὲν οὖν θεῖον λόγιον ἐν τούτοις ἡμῖν ἑστάτω, χωρητέον δὲ ἤδη πρὸς τὴν ἐνδεχομένην σαφήνειαν αὐτοῦ. Τὸ ἔλαιον τὸ ἄτρυγόν τε καὶ καθαρὸν, ἔοικεν ὑποδηλοῦν τὴν καθαρωτάτην καὶ ἀθόλωτον τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν, ἥτις ἐν ἡμῖν ἐλαίου δίκην ἀπερινοήτως εἰστρέ- χουσα αποτρέψει, καὶ συνέχει καὶ αὔξει τὸν ἐν ψυχῇ φωτισμόν, καθάπερ ἐν λύχνῳ κείμενον. Οὕτω δὲ καὶ τὸν θεσπέσιον Βαπτιστὴν τῆς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας τὸ φῶς ἐκλάμψαι πιστεύομεν, οὐκ ἑτέρωθεν τὴν τοῦ δύνασθαι φωταγωγεῖν κομισάμενον δύναμιν, ἢ διὰ τοῦ ἐλαίου τοῦ νοητοῦ, δυνατῶς τε καὶ ἐπιτηδείως ἔχοντος εἰς τὸ φῶς καῦσαι τὸ θεῖον ἐν ἡμῖν, δ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ὡς ἐν αἰνίγματι κατά εμήνυε λέγων· « Πῦρ ἦλθεν βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη; » Λύχνος οὖν ὡς ἐν τύπῳ πάλιν δ καιόμενος, καὶ φαίνων διὰ παντὸς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου ὁ μακάριος ἦν Βαπτιστής. Καὶ τὸ μὲν ἐν σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου φαίνειν αὐτὸν, ση- μαίνει καὶ καλῶς, ὅτι δεκτὸς ἐν ἐκκλησίαις ὁ παρ' αὐτοῦ φωτισμὸς, καὶ οὐκ ἔξω κείσεται τῆς ἱερᾶς τε καὶ θείας τοῦ Σωτῆρος αὐλῆς. Τό γε μὴν ἔξω τοῦ καταπετάσματος ὁρᾶσθαι τὸν λύχνον, ἔοικεν ύποδη- λοῦν, ὅτι τὸν ἁπλούστερόν τε καὶ εἰσαγωγικὸν εἰσοίσει φωτισμόν, ο Μετανοεῖτε, λέγων· ήγγικε γάρ ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. » Τῶν δὲ ἔσω τοῦ καταπετά- σματος ἀποκεκρυμμένων, δηλαδὴ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, οὐδὲν ὅλως ἐπιδεικνύει. Οὐ γὰρ ἐβά- πτισεν εἰς μετουσίαν ἁγίου Πνεύματος, οὐδὲ εἰσ- ήνεγκεν ὁ παρ' αὐτοῦ φωτισμὸς εἰς τὸ ἔξω τοῦ καταπετάσματος. Ην γὰρ ἐπὶ τῆς ἔξω σκηνῆς; τῆς ἐχούσης ἔτι την στάσιν, ο κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ἐπειδὴ δέ φησιν, ὅτι ο καὶ καύ σει αὐτὸν ᾿Ααρών, καὶ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωί ἐναντίον Κυρίου, νόμιμον αἰώνιον εἰς τὰς γε- νεὰς ὑμῶν, ο τοιῶνδε πάλιν νοῆσαι προσήκειν οἶμαι τὸ εἰρημένον. 'Ααρὼν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, τοὺς ἐν ταῖς ἐκκλησίαις κατὰ καιρὸν ἱερουργοῦντας υποσημαί- νουσι, τουτέστι τοὺς ἐν αὐταῖς διδασκάλους, καὶ τῶν θείων θυσιαστηρίων λειτουργούς· οὗτοι τὸν λύχνον τὸν νοητόν, τουτέστι τὸν Ἰωάννην ἀεὶ διαλάμποντα τηρεῖν ἐπιτάττονται· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, « Καύσουσιν αὐτὸν ἀπὸ ἑσπέρας ἕως πρωί. » " γὰρ σύμπας καιρὸς ἐν ᾧ προσῆκε τὸ τοῦ λύχνου φαίνεσθαι φῶς, τὸ μῆκός ἐστι τῆς νυκτός, δι' οὗ σημαίνεται τοῦ παρ ὄντος αἰῶνος τὸ μέτρον. Φῶς γὰρ, τὸν μέλλοντα νοοῦ μεν αἰῶνα · καίεται γε μήν, ἤτοι λαμπρὸς ὁ λύχνος διαφυλάττεται, δεκτὴν ἀεὶ τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χρι- στὸν τὴν ἐπ' αὐτῷ δαδουχίαν ποιούμενος, καὶ ὅτι πέρ ἐστιν ἀληθὴς τὰ τοιαῦτα λέγων περὶ Χριστοῦ, διὰ φωνῆς τῶν κατὰ καιροὺς ἱερέων ἐπιμαρτυρούμενος. ● Ἵνα δέ σε διδάξῃ Θεὸς, ὅτι διὰ τούτου τὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἀποτύπου προάγγελον, εὐθὺς ἐπισυνάπτει την τῶν ἱερατευόντων ἐπιλογήν. Αναβήσῃ δὲ πάλιν, ὅλον τοῦ κεφαλαίου τὸν λόγον ἀναμασώμενος, εἰς τοιαύτην τινὰ θεωρίαν, καὶ οὐκ ἄκομψον, ὡς γέ μοι δοκεῖ· Ἐπὶ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. oleum in lucerna positum, illuminationem in ani- ma. Sic autem divinum Baptistam testimonii de Salvatore nostro lucem eluxisse credimus, ut non aliunde illuminandi vim susceperit, aut per oleum iHud intelligibile possit in nobis lumen illud ac- cendere, quod Salvator ipse ænigmatice significa- bat his verbis : ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat"?, Lucerna ergo rursus illa ardens ac lucens jugiter in tabernaculo testi- monii erat beatus Baptista. Et quidem quod ipsa lu- cet in tabernaculo testimonii, recte quoque signifi- cat receptam esse in ecclesiis ejus illuminationem, nec extra sacram et divinam Salvatoris aulam posi- tum iri. Quod tamen lucerna extra velum cerneretur, significare videtur simpliciorem et praeparatoriam allaturum esse illuminationem, dicendo: ‹ Pœni- tentiam agite: appropinquavit enim regnum cœlo- rum . . Sed eorum quæ sunt intra velum abscon- dita, mysterierum Christi nimirum, nullum plane ostendit. Non enim baptizavit in participationem sancti Spiritus, nec ejus illuminatio in tabernaculi interiora intulit. Erat enim ia exteriori taberna- B A trans, nutrit, conservat, et auget, non secus ac culo, quod statum adhuc habebat, juxta Pauli dictum. Quod autem dicit : ‹ Et accen- del cama Aaron, et alii ejus, a vespera usque ad mane, coram Domino; legitimum sempi- ternum in progenies vestras, hoc medo rursus intelligendum puto. Aaron et flii ejus significant cos qui sacro munere funguntur in. ecclesiis, hoc est, doctores et divinorum sacrificiorum ministros. Hi lucernam intelligibilem, hoc est Joannem per- • petuo relucentem servare jubentur; hoc enim est quod dicitur : • Accendent eam a vespera usque ad mane. Totum enim tempus in quo debebat lucernæ lumen fulgere, nocturnum est spatium, quo præsentis sæculi significatur intervallum. Lucis quippe nomine futurum sæculum intelliginius ; ac- cenditur vero, sive ardens lucerna servatur, facit ut accepta sit semper credentibus in Christum illa ejus prælustratio, et vere hæc de Christo dicere sacerdotum voce comprobatur. Ut autem doceret te Deus Salvatoris prænuntium per hanc lucernam significari, electionem sacerdotum statim subjici:. Porro si totam capitis rationem consideratius ex- penderis, ad istiusmodi contemplationem non in- scitam ut reor ascendes. Post ordinationem taber- naculi positum est de lucerna præceptum, et post illud statim sacerdotum nominatio et functio. In Gne quippe legis et prophetarum precursoris vox effulsit in deserto, ut scriptum est, clamantis : Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri » ; › post queni statim facta est sanctorum apostolorum ordinatio et institutio per Christum. Elegit enim Christus duodecim, quos et apostolos nominavit. Absoluta hic lucernæ observatione, Sal- valoris vocem rursum videamus : . llle erat lucer- C D dum es Luc. xu, 49. of Matth. 1, 17. Hebr. 13, 2. * Isa. xL, 5; Matth. 111, 3.

τέλει τῆς σκηνῆς, ἡ ἐπὶ τῷ λύχνω διάταξις εἰσενήνε κται, μεθ' ήν εὐθὺς ἡ τῶν ἱερέων προβολή τε καὶ χρῆσις. Ἐπὶ γὰρ τέλει τοῦ νόμου καὶ τῶν προφη τῶν, ἡ τοῦ προβαδίζοντος ἐξέλαμψε φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθὰ γέγραπται· ι Ετοιμάσατε τὴν ἐδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· » μεθ᾿ ὃν εὐθὺς ἡ τῶν ἁγίων ἀποστόλων διὰ Χριστοῦ χειροτονία τε καὶ ἀνάδειξις· ἐξελέξατο γὰρ ὁ Κύριος δώδεκα, οὓς καὶ ἀποστόλους ὠνόμασεν. Ἐν τούτοις ἡμῖν τῆς ἐπὶ τῷ λύχνω θεωρίας συμπε περασμένης, ἴδωμεν πάλιν τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, φησὶν, ὁ καιόμενος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι προς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. • Εξιν ἀμαθῆ καὶ δυσάγω τον εἰς ὑπακοὴν τοῖς Φαρισαίοις ἐγκαλεῖ καὶ διελέγ χει πάλιν, ὡς ἀσύγκριτον νοσοῦσι τὴν ἀπαιδευσίαν, οὐδὲ ἅπερ εἰδέναι κατεπαγγέλλονται νοεῖν ἰσχύοντες, καὶ πολὺ μὲν λίαν τῆς ἀκριβοῦς νομομαθείας ἐξε κισμένοι, ἀγνοοῦντες δὲ κατὰ τὸ παντελὲς, ἅπερ ὡς ἐν σχήμασιν ὁ νομοθέτης προανετύπου διὰ Μωσέως. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ λέγειν, ὅτι « Ο λύχνος ἦν ἐκεῖνες ὁ καιόμενος καὶ φαίνων, » δυσωπεῖ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς οὔπω νενοηκότας τὸ ἐν νομικοῖς αἰνίγμασι, καὶ • πάλαι σκιαγραφούμενον. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· ε « Ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτί αὐτοῦ, ὁ τῆς ἄνωθεν ψήφου τὸ οἰκεῖον ἀεὶ προτάτ τοντας θέλημα πάλιν εἰσφέρει, καὶ οἷσπερ ἂν βού λωνται μόνοις ἀκολουθεῖν εἰθισμένους. Τοῦ γὰρ νομο θέτου, φησί, διὰ παντὸς φαίνειν τε καὶ καίεσθαι τὸν λύχνον διατεταχότος, οὐκ εἰς ἀεὶ φαίνειν αὐτὸν ὑμεῖς ἠθελήσατε, ἀλλὰ πρὸς μόνην ὥραν, τουτέστι πρός ὀλίγον κομιδῇ τὸν καιρόν. Ἐν ἀρχῇ γὰρ θαυμάσαν τες κατεσβέσατε, τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς τοῦ λύχνου το φῶς, ἀλογώτατα μὲν ἐπισκήπτοντες τῷ θεόθεν ἀπ- εσταλμένῳ, καὶ οὐ μόνον αὐτοὶ τὸ βαπτίζεσθαι παραιτούμενοι, ἀλλὰ καὶ τοῦ βαπτίζειν ἑτέρους ἀποκω λύοντες. Απεστείλατε γὰρ πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Τί οὖν βαπτίζεις; ν τουτέστι, Τί φωτίζεις εἰς μετάνοιαν καὶ ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ; Οὐκοῦν εὐηθείας ἅμα καὶ παρανομίας ἐπήνεγκε γραφὴν τοῖς ἀνοήτοις Γραμ ματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, ταῖς Ἰωάννου πάλιν ἐπαγωνιζόμενος φωναῖς ὁ Σωτήρ. υπερ, οἶμαι, συνεὶς, ἄριστά τε διειληφώς καὶ ὁ μακάριος Λουκᾶς, τῆς ἐκείνων ἀπονοίας καταβοᾷ, λέγων· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας (τῶν τοῦ Σωτῆρος ῥημάτων δηλαδή), ἐδικαίωσαν τὸν Θεὸν βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα Ἰωάν νου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοί, τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν ἐν ἑαυτοῖς, μὴ βαπτισθέντες ὑπ' αὐ- του. Ο Ἐγὼ δὲ ἔχω τὴν μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ἰωάν. νου. Τὰ γὰρ ἔργα, ἃ δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ ἵνα τε- λειώσω αὐτὰ, αὐτὰ τὰ ἔργα & ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με ἀπέσταλκε. Καὶ ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτὸς μεμαρτύρηκε περί ἐμοῦ. Εἰ καὶ λύχνος ἦν ἐκεῖνος, φησί, καὶ διὰ νομικῶν συνταγμάτων ζωγραφούμενος, καὶ διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν προβοώμενος, ὡς ἀναδειχθήσεται ποτε τοῦ κατ' ἀλήθειαν προαναλάμπων φωτός, καὶ διαγγέλλων ἐν ὑμῖν, ὅτι προσήκει τὴν ὁδὸν εὐτρεπ ποιεῖσθαι τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ· ἀλλ' ἐπείπερ ὑμῖν οὐκ ἀξιόπιστος ἴσως ὁρᾶται, καίτοι τοσοῦτος ὑπάρχων ἐν ἀρετῇ, διὰ τὴν ἐνοῦσαν ὑμῖν ἀχαλινόν τε καὶ ἐκτοπωτά τὴν ἀπόνοιαν, ἐπὶ τὸ μεῖζον ἤδη χωρῶ, καθ' οὗ, κατὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ma, inquit, ardeus ac lucens : vos autem voluistis A ad horam exsultare in lucc ejus ”. › Imperitiam, et præfractam indolem Pharisæis objicit, ostendit- que rursum ees incomparabili laborare imperitia, qui quæ scire proβtebantur, minime intelligerent, et ab exacta legis cognitione multum abessent, sed ea prorsus ignorarent quæ typice legislator præfiguravit per Moysem. His enim verbis, ‹ Lu- cerua erat ille, ardens ac lucens, confundit eos, ut videtur, quasi nondum intelligant legalia ænig- mata umbrasque veteres. Cum autem addit, ‹ vos vero voluistis exsuktare ad horam in lumine • ejus, › significat rursum eos divinæ sententiæ sua placita semper anteponere, solamque suam libidi- Hem sequi solitos. Cum enim legislator, inquit, lucernain accendi et perpetuo lueere jusserit, vos ipsam non semper lucere voluistis, sed ad horam tantum, hoc est, in brevissimum tempus. Princi- pio enim mirati, exstinxistis quantum in vobis erat lucernæ lumen, præter omnem rationem insultantes ei qui divinitus missus est; neque solum ipsi bapti- zari ab eo noluistis, sed et quominus alios bapti- zaret vetuistis. Misistis quippe ad eum, dicentes : Quid igitur baptizas ' ? » hoc est, cur illuminas in pœnitentiam, et cognitionem Christi? Quapro- pter stultitiæ et prævaricationis accusat stultos Scribas atque Pharisæos Salvator, dum Joannis vocibus rursum suffragatur. Quod cum præclare beatus Lucas intelligeret, illorum increpat insa- niam, chicens : « Et omnis populus audiens (verba Salvatoris nimirum), justificaverunt Deum, bapti- zali baptismno Joannis. Pharisæi autem et legispe- riti consilium Dei spreverunt in semetipsis, non baptizati ab eo ³. › C V, 36, 37. Ego autem testimonium hábeo majus Joanne. Opera enim quæ dedit mihi Pater, ul perfi- ciam ea, ipsa opera, quae ego facio, testimonium perhi- D bent de me, quia Pater misit me. Et qui misit me Pater, testimonium perhibuit de me. Tametsi lucerna erat ille, inquit, cum legalibus libris descripta, tum sanctorum prophetarum voce prænuntiata, quæ vero lumini prælucere debebat, et vobis muntiare parandam esse viam Domini ac Dei : tamen quoniam vobis, inquit, minus idoneus testis videtur, tauta licet virtute præditus, ob ef- frenatam nimirum et immanem stultitiam, ad majus nunc me confero, in quod, ut videtur, nihil denuo dicturi estis, ipsam veritatis, etiam inviti pulchri- » Joan. v, 35. 1 Joan. 1, 25. * Luc. vii, 20, 30.

τέλει τῆς σκηνῆς, ἡ ἐπὶ τῷ λύχνω διάταξις εἰσενήνε κται, μεθ' ήν εὐθὺς ἡ τῶν ἱερέων προβολή τε καὶ χρῆσις. Ἐπὶ γὰρ τέλει τοῦ νόμου καὶ τῶν προφη τῶν, ἡ τοῦ προβαδίζοντος ἐξέλαμψε φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθὰ γέγραπται· ι Ετοιμάσατε τὴν ἐδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· » μεθ᾿ ὃν εὐθὺς ἡ τῶν ἁγίων ἀποστόλων διὰ Χριστοῦ χειροτονία τε καὶ ἀνάδειξις· ἐξελέξατο γὰρ ὁ Κύριος δώδεκα, οὓς καὶ ἀποστόλους ὠνόμασεν. Ἐν τούτοις ἡμῖν τῆς ἐπὶ τῷ λύχνω θεωρίας συμπε περασμένης, ἴδωμεν πάλιν τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, φησὶν, ὁ καιόμενος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι προς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. • Εξιν ἀμαθῆ καὶ δυσάγω τον εἰς ὑπακοὴν τοῖς Φαρισαίοις ἐγκαλεῖ καὶ διελέγ χει πάλιν, ὡς ἀσύγκριτον νοσοῦσι τὴν ἀπαιδευσίαν, οὐδὲ ἅπερ εἰδέναι κατεπαγγέλλονται νοεῖν ἰσχύοντες, καὶ πολὺ μὲν λίαν τῆς ἀκριβοῦς νομομαθείας ἐξε κισμένοι, ἀγνοοῦντες δὲ κατὰ τὸ παντελὲς, ἅπερ ὡς ἐν σχήμασιν ὁ νομοθέτης προανετύπου διὰ Μωσέως. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ λέγειν, ὅτι « Ο λύχνος ἦν ἐκεῖνες ὁ καιόμενος καὶ φαίνων, » δυσωπεῖ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς οὔπω νενοηκότας τὸ ἐν νομικοῖς αἰνίγμασι, καὶ • πάλαι σκιαγραφούμενον. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· ε « Ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτί αὐτοῦ, ὁ τῆς ἄνωθεν ψήφου τὸ οἰκεῖον ἀεὶ προτάτ τοντας θέλημα πάλιν εἰσφέρει, καὶ οἷσπερ ἂν βού λωνται μόνοις ἀκολουθεῖν εἰθισμένους. Τοῦ γὰρ νομο θέτου, φησί, διὰ παντὸς φαίνειν τε καὶ καίεσθαι τὸν λύχνον διατεταχότος, οὐκ εἰς ἀεὶ φαίνειν αὐτὸν ὑμεῖς ἠθελήσατε, ἀλλὰ πρὸς μόνην ὥραν, τουτέστι πρός ὀλίγον κομιδῇ τὸν καιρόν. Ἐν ἀρχῇ γὰρ θαυμάσαν τες κατεσβέσατε, τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς τοῦ λύχνου το φῶς, ἀλογώτατα μὲν ἐπισκήπτοντες τῷ θεόθεν ἀπ- εσταλμένῳ, καὶ οὐ μόνον αὐτοὶ τὸ βαπτίζεσθαι παραιτούμενοι, ἀλλὰ καὶ τοῦ βαπτίζειν ἑτέρους ἀποκω λύοντες. Απεστείλατε γὰρ πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Τί οὖν βαπτίζεις; ν τουτέστι, Τί φωτίζεις εἰς μετάνοιαν καὶ ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ; Οὐκοῦν εὐηθείας ἅμα καὶ παρανομίας ἐπήνεγκε γραφὴν τοῖς ἀνοήτοις Γραμ ματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, ταῖς Ἰωάννου πάλιν ἐπαγωνιζόμενος φωναῖς ὁ Σωτήρ. υπερ, οἶμαι, συνεὶς, ἄριστά τε διειληφώς καὶ ὁ μακάριος Λουκᾶς, τῆς ἐκείνων ἀπονοίας καταβοᾷ, λέγων· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας (τῶν τοῦ Σωτῆρος ῥημάτων δηλαδή), ἐδικαίωσαν τὸν Θεὸν βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα Ἰωάν νου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοί, τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν ἐν ἑαυτοῖς, μὴ βαπτισθέντες ὑπ' αὐ- του. Ο Ἐγὼ δὲ ἔχω τὴν μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ἰωάν. νου. Τὰ γὰρ ἔργα, ἃ δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ ἵνα τε- λειώσω αὐτὰ, αὐτὰ τὰ ἔργα & ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με ἀπέσταλκε. Καὶ ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτὸς μεμαρτύρηκε περί ἐμοῦ. Εἰ καὶ λύχνος ἦν ἐκεῖνος, φησί, καὶ διὰ νομικῶν συνταγμάτων ζωγραφούμενος, καὶ διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν προβοώμενος, ὡς ἀναδειχθήσεται ποτε τοῦ κατ' ἀλήθειαν προαναλάμπων φωτός, καὶ διαγγέλλων ἐν ὑμῖν, ὅτι προσήκει τὴν ὁδὸν εὐτρεπ ποιεῖσθαι τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ· ἀλλ' ἐπείπερ ὑμῖν οὐκ ἀξιόπιστος ἴσως ὁρᾶται, καίτοι τοσοῦτος ὑπάρχων ἐν ἀρετῇ, διὰ τὴν ἐνοῦσαν ὑμῖν ἀχαλινόν τε καὶ ἐκτοπωτά τὴν ἀπόνοιαν, ἐπὶ τὸ μεῖζον ἤδη χωρῶ, καθ' οὗ, κατὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ma, inquit, ardeus ac lucens : vos autem voluistis A ad horam exsultare in lucc ejus ”. › Imperitiam, et præfractam indolem Pharisæis objicit, ostendit- que rursum ees incomparabili laborare imperitia, qui quæ scire proβtebantur, minime intelligerent, et ab exacta legis cognitione multum abessent, sed ea prorsus ignorarent quæ typice legislator præfiguravit per Moysem. His enim verbis, ‹ Lu- cerua erat ille, ardens ac lucens, confundit eos, ut videtur, quasi nondum intelligant legalia ænig- mata umbrasque veteres. Cum autem addit, ‹ vos vero voluistis exsuktare ad horam in lumine • ejus, › significat rursum eos divinæ sententiæ sua placita semper anteponere, solamque suam libidi- Hem sequi solitos. Cum enim legislator, inquit, lucernain accendi et perpetuo lueere jusserit, vos ipsam non semper lucere voluistis, sed ad horam tantum, hoc est, in brevissimum tempus. Princi- pio enim mirati, exstinxistis quantum in vobis erat lucernæ lumen, præter omnem rationem insultantes ei qui divinitus missus est; neque solum ipsi bapti- zari ab eo noluistis, sed et quominus alios bapti- zaret vetuistis. Misistis quippe ad eum, dicentes : Quid igitur baptizas ' ? » hoc est, cur illuminas in pœnitentiam, et cognitionem Christi? Quapro- pter stultitiæ et prævaricationis accusat stultos Scribas atque Pharisæos Salvator, dum Joannis vocibus rursum suffragatur. Quod cum præclare beatus Lucas intelligeret, illorum increpat insa- niam, chicens : « Et omnis populus audiens (verba Salvatoris nimirum), justificaverunt Deum, bapti- zali baptismno Joannis. Pharisæi autem et legispe- riti consilium Dei spreverunt in semetipsis, non baptizati ab eo ³. › C V, 36, 37. Ego autem testimonium hábeo majus Joanne. Opera enim quæ dedit mihi Pater, ul perfi- ciam ea, ipsa opera, quae ego facio, testimonium perhi- D bent de me, quia Pater misit me. Et qui misit me Pater, testimonium perhibuit de me. Tametsi lucerna erat ille, inquit, cum legalibus libris descripta, tum sanctorum prophetarum voce prænuntiata, quæ vero lumini prælucere debebat, et vobis muntiare parandam esse viam Domini ac Dei : tamen quoniam vobis, inquit, minus idoneus testis videtur, tauta licet virtute præditus, ob ef- frenatam nimirum et immanem stultitiam, ad majus nunc me confero, in quod, ut videtur, nihil denuo dicturi estis, ipsam veritatis, etiam inviti pulchri- » Joan. v, 35. 1 Joan. 1, 25. * Luc. vii, 20, 30.

τέλει τῆς σκηνῆς, ἡ ἐπὶ τῷ λύχνω διάταξις εἰσενήνε κται, μεθ' ήν εὐθὺς ἡ τῶν ἱερέων προβολή τε καὶ χρῆσις. Ἐπὶ γὰρ τέλει τοῦ νόμου καὶ τῶν προφη τῶν, ἡ τοῦ προβαδίζοντος ἐξέλαμψε φωνή βοώντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθὰ γέγραπται· ι Ετοιμάσατε τὴν ἐδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· » μεθ᾿ ὃν εὐθὺς ἡ τῶν ἁγίων ἀποστόλων διὰ Χριστοῦ χειροτονία τε καὶ ἀνάδειξις· ἐξελέξατο γὰρ ὁ Κύριος δώδεκα, οὓς καὶ ἀποστόλους ὠνόμασεν. Ἐν τούτοις ἡμῖν τῆς ἐπὶ τῷ λύχνω θεωρίας συμπε περασμένης, ἴδωμεν πάλιν τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, φησὶν, ὁ καιόμενος καὶ φαίνων· ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι προς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. • Εξιν ἀμαθῆ καὶ δυσάγω τον εἰς ὑπακοὴν τοῖς Φαρισαίοις ἐγκαλεῖ καὶ διελέγ χει πάλιν, ὡς ἀσύγκριτον νοσοῦσι τὴν ἀπαιδευσίαν, οὐδὲ ἅπερ εἰδέναι κατεπαγγέλλονται νοεῖν ἰσχύοντες, καὶ πολὺ μὲν λίαν τῆς ἀκριβοῦς νομομαθείας ἐξε κισμένοι, ἀγνοοῦντες δὲ κατὰ τὸ παντελὲς, ἅπερ ὡς ἐν σχήμασιν ὁ νομοθέτης προανετύπου διὰ Μωσέως. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ λέγειν, ὅτι « Ο λύχνος ἦν ἐκεῖνες ὁ καιόμενος καὶ φαίνων, » δυσωπεῖ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς οὔπω νενοηκότας τὸ ἐν νομικοῖς αἰνίγμασι, καὶ • πάλαι σκιαγραφούμενον. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· ε « Ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιασθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτί αὐτοῦ, ὁ τῆς ἄνωθεν ψήφου τὸ οἰκεῖον ἀεὶ προτάτ τοντας θέλημα πάλιν εἰσφέρει, καὶ οἷσπερ ἂν βού λωνται μόνοις ἀκολουθεῖν εἰθισμένους. Τοῦ γὰρ νομο θέτου, φησί, διὰ παντὸς φαίνειν τε καὶ καίεσθαι τὸν λύχνον διατεταχότος, οὐκ εἰς ἀεὶ φαίνειν αὐτὸν ὑμεῖς ἠθελήσατε, ἀλλὰ πρὸς μόνην ὥραν, τουτέστι πρός ὀλίγον κομιδῇ τὸν καιρόν. Ἐν ἀρχῇ γὰρ θαυμάσαν τες κατεσβέσατε, τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς τοῦ λύχνου το φῶς, ἀλογώτατα μὲν ἐπισκήπτοντες τῷ θεόθεν ἀπ- εσταλμένῳ, καὶ οὐ μόνον αὐτοὶ τὸ βαπτίζεσθαι παραιτούμενοι, ἀλλὰ καὶ τοῦ βαπτίζειν ἑτέρους ἀποκω λύοντες. Απεστείλατε γὰρ πρὸς αὐτὸν λέγοντες· «Τί οὖν βαπτίζεις; ν τουτέστι, Τί φωτίζεις εἰς μετάνοιαν καὶ ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ; Οὐκοῦν εὐηθείας ἅμα καὶ παρανομίας ἐπήνεγκε γραφὴν τοῖς ἀνοήτοις Γραμ ματεῦσι καὶ Φαρισαίοις, ταῖς Ἰωάννου πάλιν ἐπαγωνιζόμενος φωναῖς ὁ Σωτήρ. υπερ, οἶμαι, συνεὶς, ἄριστά τε διειληφώς καὶ ὁ μακάριος Λουκᾶς, τῆς ἐκείνων ἀπονοίας καταβοᾷ, λέγων· ι Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας (τῶν τοῦ Σωτῆρος ῥημάτων δηλαδή), ἐδικαίωσαν τὸν Θεὸν βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα Ἰωάν νου. Οἱ δὲ Φαρισαῖοι καὶ οἱ νομικοί, τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἠθέτησαν ἐν ἑαυτοῖς, μὴ βαπτισθέντες ὑπ' αὐ- του. Ο Ἐγὼ δὲ ἔχω τὴν μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ἰωάν. νου. Τὰ γὰρ ἔργα, ἃ δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ ἵνα τε- λειώσω αὐτὰ, αὐτὰ τὰ ἔργα & ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με ἀπέσταλκε. Καὶ ὁ πέμψας με Πατὴρ, αὐτὸς μεμαρτύρηκε περί ἐμοῦ. Εἰ καὶ λύχνος ἦν ἐκεῖνος, φησί, καὶ διὰ νομικῶν συνταγμάτων ζωγραφούμενος, καὶ διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν προβοώμενος, ὡς ἀναδειχθήσεται ποτε τοῦ κατ' ἀλήθειαν προαναλάμπων φωτός, καὶ διαγγέλλων ἐν ὑμῖν, ὅτι προσήκει τὴν ὁδὸν εὐτρεπ ποιεῖσθαι τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ· ἀλλ' ἐπείπερ ὑμῖν οὐκ ἀξιόπιστος ἴσως ὁρᾶται, καίτοι τοσοῦτος ὑπάρχων ἐν ἀρετῇ, διὰ τὴν ἐνοῦσαν ὑμῖν ἀχαλινόν τε καὶ ἐκτοπωτά τὴν ἀπόνοιαν, ἐπὶ τὸ μεῖζον ἤδη χωρῶ, καθ' οὗ, κατὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B ma, inquit, ardeus ac lucens : vos autem voluistis A ad horam exsultare in lucc ejus ”. › Imperitiam, et præfractam indolem Pharisæis objicit, ostendit- que rursum ees incomparabili laborare imperitia, qui quæ scire proβtebantur, minime intelligerent, et ab exacta legis cognitione multum abessent, sed ea prorsus ignorarent quæ typice legislator præfiguravit per Moysem. His enim verbis, ‹ Lu- cerua erat ille, ardens ac lucens, confundit eos, ut videtur, quasi nondum intelligant legalia ænig- mata umbrasque veteres. Cum autem addit, ‹ vos vero voluistis exsuktare ad horam in lumine • ejus, › significat rursum eos divinæ sententiæ sua placita semper anteponere, solamque suam libidi- Hem sequi solitos. Cum enim legislator, inquit, lucernain accendi et perpetuo lueere jusserit, vos ipsam non semper lucere voluistis, sed ad horam tantum, hoc est, in brevissimum tempus. Princi- pio enim mirati, exstinxistis quantum in vobis erat lucernæ lumen, præter omnem rationem insultantes ei qui divinitus missus est; neque solum ipsi bapti- zari ab eo noluistis, sed et quominus alios bapti- zaret vetuistis. Misistis quippe ad eum, dicentes : Quid igitur baptizas ' ? » hoc est, cur illuminas in pœnitentiam, et cognitionem Christi? Quapro- pter stultitiæ et prævaricationis accusat stultos Scribas atque Pharisæos Salvator, dum Joannis vocibus rursum suffragatur. Quod cum præclare beatus Lucas intelligeret, illorum increpat insa- niam, chicens : « Et omnis populus audiens (verba Salvatoris nimirum), justificaverunt Deum, bapti- zali baptismno Joannis. Pharisæi autem et legispe- riti consilium Dei spreverunt in semetipsis, non baptizati ab eo ³. › C V, 36, 37. Ego autem testimonium hábeo majus Joanne. Opera enim quæ dedit mihi Pater, ul perfi- ciam ea, ipsa opera, quae ego facio, testimonium perhi- D bent de me, quia Pater misit me. Et qui misit me Pater, testimonium perhibuit de me. Tametsi lucerna erat ille, inquit, cum legalibus libris descripta, tum sanctorum prophetarum voce prænuntiata, quæ vero lumini prælucere debebat, et vobis muntiare parandam esse viam Domini ac Dei : tamen quoniam vobis, inquit, minus idoneus testis videtur, tauta licet virtute præditus, ob ef- frenatam nimirum et immanem stultitiam, ad majus nunc me confero, in quod, ut videtur, nihil denuo dicturi estis, ipsam veritatis, etiam inviti pulchri- » Joan. v, 35. 1 Joan. 1, 25. * Luc. vii, 20, 30.

τὸ εἰκὸς, ἐρεῖτε πάλιν οὐδὲν, αὐτὸ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος παρὰ βούλησιν τὴν ἑαυτῶν δυσωπούμενοι. Οὐ γὰρ λόγοις ἔτι καὶ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων ψήφοις ἐπισε μνύνομαι, οὐδὲ τὰς ἐκ ῥημάτων ψιλῶν συλλέγειν ἐπ' ἐμαυτῷ μαρτυρίας οιήσομαι δεῖν, ἀξιολογωτέροις δὲ καὶ πολὺ μείζοσι τῶν εἰρημένων ἐπιτρέψω τὰ κατ' ἐμαυτὸν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἤδη καταλαμπρύνω τῆς ἐν ἔργοις μεγαλειότητος, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν εἰμὶ, καὶ ἐκ Θεοῦ πέφηνα Πατρὸς, ἀδικῶ δὲ οὐδὲν τοὺς ἐμοὺς, ἐφ' ὅπερ ἂν βούλωμαι μεταρρυθμίζων νόμους, και ἐκ τῆς κατὰ τὸ γράμμα παχύτητος εἰς πνευματικήν θεωρίαν μεταστοιχειῶν τὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις αίνιγμα- τωδῶς εἰρημένα. Κατανοείτω δὲ πάλιν ὁ φιλομαθής, ὅτι λέγων ὁ Σωτὴρ διὰ τῶν ἔργων ἐπιμαρτύρεσθαι καλῶς εἰς τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸς, ἐκδιδάσκει σα φῶς, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων ἀπαραλλάκτως ὦ ἐνυπάρχειν τινὶ τὴν Θεῷ πρέπουσαν ενέργειάν τε καὶ δύναμιν, εἰ μὴ αὐτὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχοι Θεός. Μαρτυρείται γὰρ διὰ τῶν ἔργων, οὐ καθ᾿ ἕτερον, οἶμαι, τρόπον, ἀλλὰ κατὰ τοῦτον αὐτόν. Εἰ γὰρ τῶν τοῦ γεννήσαντος ἔργων ὁρᾶται τελειωτὴς, καὶ ἅπερ ἂν ἐκείνῳ καὶ μόνῳ φαίνοιτο πρεπωδέστερα, ταῦτα καὶ αὐτὸς ἐξ οἰκείας ἰσχύος ἀποπληροί· πῶς οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅτι τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ φύσιν ἀπεκλη ρώσατο, καὶ τοῖς τοῦ τεχόντος ἰδιώμασι διαλάμπων, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὴν ἴσην αὐτῷ δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν ἔχει; Ειληφέναι γε μὴν παρ' αὐτοῦ τὰ ἔργα φησίν, ή διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ταπεινότερόν πως ἤπερ ἐχρῆν, καὶ τοῦτο λαλῶν οἰκονομικῶς, ἢ τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εὐδο- κίαν τε την συναίνεσιν, τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς παραδό- ἕως ἐπιτελουμένοις, τῷ τῆς δόσεως ἀποσεμνύνων ὀνόματι. Οὕτω γὰρ καὶ ἀπεστάλθαι διισχυρίζεται, ἅτε δὴ αἱ κενώσας ἑαυτὸν, καθὰ γέγραπται, τῆς ἀκράτως πρεπούσης ἀξίας τῷ Θεῷ, διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀνάπησιν Εταπείνωσε γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν τοῦ τεταπεινώσθαι σμικροπρέπειαν οὐκ ἐν ἑτέροις εὑρή σομεν τρόποις, ἢ ἐφ᾽ οἷσπερ ἂν ὡς ἄνθρωπος ἔσθ' ὅτε λαλή. Τούτη συνάδει τὸ διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ πάλιν ὡς ἐξ αὐτοῦ δι' ἡμᾶς ἀνθρωποπρεπώς εἰρημένον· « Εγώ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. ὐ γὰρ βασιλεύων ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, ὁ σύνθρονος τε καὶ σύνεδρος, ὡς Θεὸς Θεῷ τῷ γεννήσαντι, κεχει- μοτονῆσθαί φησιν εἰς βασιλέα καὶ κύριον, ἅπερ εἶχεν ὡς Θεὸς λαμβάνειν εἰπὼν, ὅτε πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν κατὰ φύσιν οὐκ ἔνεστιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ τῆς κυριότητος ὄνομά τε καὶ πράγμα πάντως ἐπαχτόν. ΚΕΦΑΛ. Β. *Οτι εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός. Εν ᾧ καὶ πρὸς Ἰουδαίους έλεγχος, ὡς μὴ νοοῦντας τὰ διὰ Μωσέως αἰνιγματωδῶς μᾶλλον εἰρη μένα. Ούτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶ- 8ος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι δν ἀπέσταλκεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B A tudinem veriti. Non jam enim, inquit, honinuu sermonibus ac suffragiis glorior, neque de meipso testimonium ex nudis vocabulis colligendum esse puto, sed dignioribus ac longe majoribus res meas commendo, et ex ipsa tandem operum ma- gnificentia ostendo me Deum esse secundum natu- ram, et ex Deo Patre genitum esse : nec facio cui- quam injuriam, dum meas leges in quodcunque placuerit transmuto, et a litterali crassitie ad spiri- talem contemplationem quæ veteribus ænigmatice dicta sunt transfero. Observet porro denuo quicun- que est discendi cupidus, Salvatorem, cum ait operi- bus egregie probari se Deum secundum naturam esse, clare docere fieri non posse ut divina vis et operatio per eadem similis insit alicui, nisi Deus ipse sit secundum naturam. Comprobatur enim per opera, non alio, ut opinor, modo, quam isto. Si enim Patris opera facere videtur, si quæcunque illi ac soli conveniunt, hæc ipse quoque propria virtute adimplet: quomodo cuivis non manifeste patebit, camdem cum illo sortitum esse naturam, et Patris proprietatibus præfulgere, ut qui ex ipso natus eamdem cum ipso vim et operationem ha- bet? Verumtamen ab eo se opera dicit accepisse, aut propter humanitatem et servi formam, humi- lius quodammodo quam par erat, idque ratione dispensationis de se loquens, aut Patris comproba- tionem et assensum in faciundis miraculis dona- tionis nomine adornans. Sie enim missum quoque se asserit maxime cum exinanierit seipsum, sicut scriptum est ', dignitate illa quæ Deo admodum convenit, propter dilectionem in nos. Humiliavit enim semetipsum, et humiliationis vilitatem alia ratione constare non comperiemus, quam quod in- terdum ut homo loquatur. Huic sufragatur quod per Psalmistam rursus sub ejus persona propter nos humano more dictum est : . Ego autem con- stitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum cjus, praedicans præceptum Domini . . Nam qui cum Deo Patre semper regnat, qui in eodem throno considet, ut Deus cum Deo Patre, regean se con- stitutum fatetur ac dominum, quæ habebat ut Deus, accipere se dicens, cum factus est homo, cui lo- mini regnandi potestas natura non inest, sed cum D ipsum dominationis nomen, tum res ipsa utique ascititia est. C Philipp. 11, 7. • Psal. 11, 6. CAP. II. Quod imago Dei ac Patris sit Filius. Ubi Judæi etiam reprehenduntur, quod non intelligant quæ a Moyse figurate scripta sunt. V, 37, 38. Neque vocem ejus unquam audistis, ne- que speciem.ejus vidistis ; et Verbum ejus non habe- tis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis.

τὸ εἰκὸς, ἐρεῖτε πάλιν οὐδὲν, αὐτὸ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος παρὰ βούλησιν τὴν ἑαυτῶν δυσωπούμενοι. Οὐ γὰρ λόγοις ἔτι καὶ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων ψήφοις ἐπισε μνύνομαι, οὐδὲ τὰς ἐκ ῥημάτων ψιλῶν συλλέγειν ἐπ' ἐμαυτῷ μαρτυρίας οιήσομαι δεῖν, ἀξιολογωτέροις δὲ καὶ πολὺ μείζοσι τῶν εἰρημένων ἐπιτρέψω τὰ κατ' ἐμαυτὸν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἤδη καταλαμπρύνω τῆς ἐν ἔργοις μεγαλειότητος, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν εἰμὶ, καὶ ἐκ Θεοῦ πέφηνα Πατρὸς, ἀδικῶ δὲ οὐδὲν τοὺς ἐμοὺς, ἐφ' ὅπερ ἂν βούλωμαι μεταρρυθμίζων νόμους, και ἐκ τῆς κατὰ τὸ γράμμα παχύτητος εἰς πνευματικήν θεωρίαν μεταστοιχειῶν τὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις αίνιγμα- τωδῶς εἰρημένα. Κατανοείτω δὲ πάλιν ὁ φιλομαθής, ὅτι λέγων ὁ Σωτὴρ διὰ τῶν ἔργων ἐπιμαρτύρεσθαι καλῶς εἰς τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸς, ἐκδιδάσκει σα φῶς, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων ἀπαραλλάκτως ὦ ἐνυπάρχειν τινὶ τὴν Θεῷ πρέπουσαν ενέργειάν τε καὶ δύναμιν, εἰ μὴ αὐτὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχοι Θεός. Μαρτυρείται γὰρ διὰ τῶν ἔργων, οὐ καθ᾿ ἕτερον, οἶμαι, τρόπον, ἀλλὰ κατὰ τοῦτον αὐτόν. Εἰ γὰρ τῶν τοῦ γεννήσαντος ἔργων ὁρᾶται τελειωτὴς, καὶ ἅπερ ἂν ἐκείνῳ καὶ μόνῳ φαίνοιτο πρεπωδέστερα, ταῦτα καὶ αὐτὸς ἐξ οἰκείας ἰσχύος ἀποπληροί· πῶς οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅτι τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ φύσιν ἀπεκλη ρώσατο, καὶ τοῖς τοῦ τεχόντος ἰδιώμασι διαλάμπων, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὴν ἴσην αὐτῷ δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν ἔχει; Ειληφέναι γε μὴν παρ' αὐτοῦ τὰ ἔργα φησίν, ή διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ταπεινότερόν πως ἤπερ ἐχρῆν, καὶ τοῦτο λαλῶν οἰκονομικῶς, ἢ τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εὐδο- κίαν τε την συναίνεσιν, τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς παραδό- ἕως ἐπιτελουμένοις, τῷ τῆς δόσεως ἀποσεμνύνων ὀνόματι. Οὕτω γὰρ καὶ ἀπεστάλθαι διισχυρίζεται, ἅτε δὴ αἱ κενώσας ἑαυτὸν, καθὰ γέγραπται, τῆς ἀκράτως πρεπούσης ἀξίας τῷ Θεῷ, διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀνάπησιν Εταπείνωσε γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν τοῦ τεταπεινώσθαι σμικροπρέπειαν οὐκ ἐν ἑτέροις εὑρή σομεν τρόποις, ἢ ἐφ᾽ οἷσπερ ἂν ὡς ἄνθρωπος ἔσθ' ὅτε λαλή. Τούτη συνάδει τὸ διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ πάλιν ὡς ἐξ αὐτοῦ δι' ἡμᾶς ἀνθρωποπρεπώς εἰρημένον· « Εγώ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. ὐ γὰρ βασιλεύων ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, ὁ σύνθρονος τε καὶ σύνεδρος, ὡς Θεὸς Θεῷ τῷ γεννήσαντι, κεχει- μοτονῆσθαί φησιν εἰς βασιλέα καὶ κύριον, ἅπερ εἶχεν ὡς Θεὸς λαμβάνειν εἰπὼν, ὅτε πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν κατὰ φύσιν οὐκ ἔνεστιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ τῆς κυριότητος ὄνομά τε καὶ πράγμα πάντως ἐπαχτόν. ΚΕΦΑΛ. Β. *Οτι εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός. Εν ᾧ καὶ πρὸς Ἰουδαίους έλεγχος, ὡς μὴ νοοῦντας τὰ διὰ Μωσέως αἰνιγματωδῶς μᾶλλον εἰρη μένα. Ούτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶ- 8ος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι δν ἀπέσταλκεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B A tudinem veriti. Non jam enim, inquit, honinuu sermonibus ac suffragiis glorior, neque de meipso testimonium ex nudis vocabulis colligendum esse puto, sed dignioribus ac longe majoribus res meas commendo, et ex ipsa tandem operum ma- gnificentia ostendo me Deum esse secundum natu- ram, et ex Deo Patre genitum esse : nec facio cui- quam injuriam, dum meas leges in quodcunque placuerit transmuto, et a litterali crassitie ad spiri- talem contemplationem quæ veteribus ænigmatice dicta sunt transfero. Observet porro denuo quicun- que est discendi cupidus, Salvatorem, cum ait operi- bus egregie probari se Deum secundum naturam esse, clare docere fieri non posse ut divina vis et operatio per eadem similis insit alicui, nisi Deus ipse sit secundum naturam. Comprobatur enim per opera, non alio, ut opinor, modo, quam isto. Si enim Patris opera facere videtur, si quæcunque illi ac soli conveniunt, hæc ipse quoque propria virtute adimplet: quomodo cuivis non manifeste patebit, camdem cum illo sortitum esse naturam, et Patris proprietatibus præfulgere, ut qui ex ipso natus eamdem cum ipso vim et operationem ha- bet? Verumtamen ab eo se opera dicit accepisse, aut propter humanitatem et servi formam, humi- lius quodammodo quam par erat, idque ratione dispensationis de se loquens, aut Patris comproba- tionem et assensum in faciundis miraculis dona- tionis nomine adornans. Sie enim missum quoque se asserit maxime cum exinanierit seipsum, sicut scriptum est ', dignitate illa quæ Deo admodum convenit, propter dilectionem in nos. Humiliavit enim semetipsum, et humiliationis vilitatem alia ratione constare non comperiemus, quam quod in- terdum ut homo loquatur. Huic sufragatur quod per Psalmistam rursus sub ejus persona propter nos humano more dictum est : . Ego autem con- stitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum cjus, praedicans præceptum Domini . . Nam qui cum Deo Patre semper regnat, qui in eodem throno considet, ut Deus cum Deo Patre, regean se con- stitutum fatetur ac dominum, quæ habebat ut Deus, accipere se dicens, cum factus est homo, cui lo- mini regnandi potestas natura non inest, sed cum D ipsum dominationis nomen, tum res ipsa utique ascititia est. C Philipp. 11, 7. • Psal. 11, 6. CAP. II. Quod imago Dei ac Patris sit Filius. Ubi Judæi etiam reprehenduntur, quod non intelligant quæ a Moyse figurate scripta sunt. V, 37, 38. Neque vocem ejus unquam audistis, ne- que speciem.ejus vidistis ; et Verbum ejus non habe- tis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis.

τὸ εἰκὸς, ἐρεῖτε πάλιν οὐδὲν, αὐτὸ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος παρὰ βούλησιν τὴν ἑαυτῶν δυσωπούμενοι. Οὐ γὰρ λόγοις ἔτι καὶ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων ψήφοις ἐπισε μνύνομαι, οὐδὲ τὰς ἐκ ῥημάτων ψιλῶν συλλέγειν ἐπ' ἐμαυτῷ μαρτυρίας οιήσομαι δεῖν, ἀξιολογωτέροις δὲ καὶ πολὺ μείζοσι τῶν εἰρημένων ἐπιτρέψω τὰ κατ' ἐμαυτὸν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἤδη καταλαμπρύνω τῆς ἐν ἔργοις μεγαλειότητος, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν εἰμὶ, καὶ ἐκ Θεοῦ πέφηνα Πατρὸς, ἀδικῶ δὲ οὐδὲν τοὺς ἐμοὺς, ἐφ' ὅπερ ἂν βούλωμαι μεταρρυθμίζων νόμους, και ἐκ τῆς κατὰ τὸ γράμμα παχύτητος εἰς πνευματικήν θεωρίαν μεταστοιχειῶν τὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις αίνιγμα- τωδῶς εἰρημένα. Κατανοείτω δὲ πάλιν ὁ φιλομαθής, ὅτι λέγων ὁ Σωτὴρ διὰ τῶν ἔργων ἐπιμαρτύρεσθαι καλῶς εἰς τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸς, ἐκδιδάσκει σα φῶς, ὡς οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐνδεχομένων ἀπαραλλάκτως ὦ ἐνυπάρχειν τινὶ τὴν Θεῷ πρέπουσαν ενέργειάν τε καὶ δύναμιν, εἰ μὴ αὐτὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχοι Θεός. Μαρτυρείται γὰρ διὰ τῶν ἔργων, οὐ καθ᾿ ἕτερον, οἶμαι, τρόπον, ἀλλὰ κατὰ τοῦτον αὐτόν. Εἰ γὰρ τῶν τοῦ γεννήσαντος ἔργων ὁρᾶται τελειωτὴς, καὶ ἅπερ ἂν ἐκείνῳ καὶ μόνῳ φαίνοιτο πρεπωδέστερα, ταῦτα καὶ αὐτὸς ἐξ οἰκείας ἰσχύος ἀποπληροί· πῶς οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅτι τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ φύσιν ἀπεκλη ρώσατο, καὶ τοῖς τοῦ τεχόντος ἰδιώμασι διαλάμπων, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὴν ἴσην αὐτῷ δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν ἔχει; Ειληφέναι γε μὴν παρ' αὐτοῦ τὰ ἔργα φησίν, ή διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ταπεινότερόν πως ἤπερ ἐχρῆν, καὶ τοῦτο λαλῶν οἰκονομικῶς, ἢ τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εὐδο- κίαν τε την συναίνεσιν, τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς παραδό- ἕως ἐπιτελουμένοις, τῷ τῆς δόσεως ἀποσεμνύνων ὀνόματι. Οὕτω γὰρ καὶ ἀπεστάλθαι διισχυρίζεται, ἅτε δὴ αἱ κενώσας ἑαυτὸν, καθὰ γέγραπται, τῆς ἀκράτως πρεπούσης ἀξίας τῷ Θεῷ, διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀνάπησιν Εταπείνωσε γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν τοῦ τεταπεινώσθαι σμικροπρέπειαν οὐκ ἐν ἑτέροις εὑρή σομεν τρόποις, ἢ ἐφ᾽ οἷσπερ ἂν ὡς ἄνθρωπος ἔσθ' ὅτε λαλή. Τούτη συνάδει τὸ διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ πάλιν ὡς ἐξ αὐτοῦ δι' ἡμᾶς ἀνθρωποπρεπώς εἰρημένον· « Εγώ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. ὐ γὰρ βασιλεύων ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, ὁ σύνθρονος τε καὶ σύνεδρος, ὡς Θεὸς Θεῷ τῷ γεννήσαντι, κεχει- μοτονῆσθαί φησιν εἰς βασιλέα καὶ κύριον, ἅπερ εἶχεν ὡς Θεὸς λαμβάνειν εἰπὼν, ὅτε πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν κατὰ φύσιν οὐκ ἔνεστιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ τῆς κυριότητος ὄνομά τε καὶ πράγμα πάντως ἐπαχτόν. ΚΕΦΑΛ. Β. *Οτι εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός. Εν ᾧ καὶ πρὸς Ἰουδαίους έλεγχος, ὡς μὴ νοοῦντας τὰ διὰ Μωσέως αἰνιγματωδῶς μᾶλλον εἰρη μένα. Ούτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶ- 8ος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι δν ἀπέσταλκεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B A tudinem veriti. Non jam enim, inquit, honinuu sermonibus ac suffragiis glorior, neque de meipso testimonium ex nudis vocabulis colligendum esse puto, sed dignioribus ac longe majoribus res meas commendo, et ex ipsa tandem operum ma- gnificentia ostendo me Deum esse secundum natu- ram, et ex Deo Patre genitum esse : nec facio cui- quam injuriam, dum meas leges in quodcunque placuerit transmuto, et a litterali crassitie ad spiri- talem contemplationem quæ veteribus ænigmatice dicta sunt transfero. Observet porro denuo quicun- que est discendi cupidus, Salvatorem, cum ait operi- bus egregie probari se Deum secundum naturam esse, clare docere fieri non posse ut divina vis et operatio per eadem similis insit alicui, nisi Deus ipse sit secundum naturam. Comprobatur enim per opera, non alio, ut opinor, modo, quam isto. Si enim Patris opera facere videtur, si quæcunque illi ac soli conveniunt, hæc ipse quoque propria virtute adimplet: quomodo cuivis non manifeste patebit, camdem cum illo sortitum esse naturam, et Patris proprietatibus præfulgere, ut qui ex ipso natus eamdem cum ipso vim et operationem ha- bet? Verumtamen ab eo se opera dicit accepisse, aut propter humanitatem et servi formam, humi- lius quodammodo quam par erat, idque ratione dispensationis de se loquens, aut Patris comproba- tionem et assensum in faciundis miraculis dona- tionis nomine adornans. Sie enim missum quoque se asserit maxime cum exinanierit seipsum, sicut scriptum est ', dignitate illa quæ Deo admodum convenit, propter dilectionem in nos. Humiliavit enim semetipsum, et humiliationis vilitatem alia ratione constare non comperiemus, quam quod in- terdum ut homo loquatur. Huic sufragatur quod per Psalmistam rursus sub ejus persona propter nos humano more dictum est : . Ego autem con- stitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum cjus, praedicans præceptum Domini . . Nam qui cum Deo Patre semper regnat, qui in eodem throno considet, ut Deus cum Deo Patre, regean se con- stitutum fatetur ac dominum, quæ habebat ut Deus, accipere se dicens, cum factus est homo, cui lo- mini regnandi potestas natura non inest, sed cum D ipsum dominationis nomen, tum res ipsa utique ascititia est. C Philipp. 11, 7. • Psal. 11, 6. CAP. II. Quod imago Dei ac Patris sit Filius. Ubi Judæi etiam reprehenduntur, quod non intelligant quæ a Moyse figurate scripta sunt. V, 37, 38. Neque vocem ejus unquam audistis, ne- que speciem.ejus vidistis ; et Verbum ejus non habe- tis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis.

Εγένετο δὲ ἐν ἑτέρῳ Σαββάτῳ εἰσελθεῖν αὐτὸν εἰς την Συναγωγήν, καὶ διδάσκειν. Καὶ ἦν άνθρωπος * ἐκεῖ, καὶ ἡ χεὶρ αὐτοῦ ἡ δεξιὰ ἦν ξηρά. Παρετηροῦντο δὲ αὐτὸν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, εἰ ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπεύσει, ἵνα εύρωσι κατηγορίαν κατ' αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ ᾔδει τοὺς διαλογισμοὺς αὐτῶν· καὶ εἶπε τῷ ἀνδρὶ τῷ ξηρὰν ἔχοντι τὴν χεῖρα· Εγειραι, καὶ στῆθι εἰς τὸ μέσον. Καὶ ἀναστὰς, ἔστη. Εἶπε δὲ Ἰησοῦς πρὸς αὐτούς· Επερωτήσω ὑμᾶς, εἰ ἔξεστι τῷ Σαββάτῳ ἀγαθοποιῆσαι, ή κακοποιῆσαι, ο Θρας δὴ πάλιν ἀνακεκαλυμμένως ἐν τούτοις, ὡς εἰς αὐτὴν ὁρῶν τὴν καρδίαν τῶν ἀνοήτως αἰτιᾶσθαι πειρωμένων αὐτὸν, ἐποιήσατο τούς λόγους. Τοιοῦτόν τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῷ προκειμένων ῥητῷ τεθεωρῆσθαι παρὰ τοῦ Σε τῆρος ἐν ταῖς τῶν Φαρισαίων διανοίαις ὑποτοπήσομεν. Ὄφει δὲ τὴν εὐθεῖαν ἢ τὴν τοῦ πράγματος θέσιν οὐκ ἀπολακτίσαντα τὸν λόγον, ἕκαστα τῶν ἤδη προειρη- μένων ἀναμηρύσασθαι κατοκνήσας οὐδαμῶς. Γέγονε τοίνυν ἐν ἀρχῇ πρὸς ἐκείνους ὁ πολύς τε καὶ μακρός αὑτοσὶ λόγος, ἐπὶ τῷ τεθεραπευμένῳ κατὰ τὸ Σάββα- τον, καὶ διὰ ποικίλων ευρημάτων καὶ συλλογισμῶν ἀναπείθειν, ἐπειρᾶτο Χριστὸς τοὺς, οἵπερ ἦσαν ἐπὶ τῇ τοῦ Σαββάτου λύσει δυστρόπως ἀσχάλλοντες, ὡς ἔξεστι καὶ ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ, καὶ εἰς πάντας ἐργά ζεσθαι τὸ ἀγαθὸν, καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι πράγματος ἀξιολογωτάτου σκιὰν ὁ νόμος ἐποιεῖτο τὴν κατὰ τὸ Σάββατον ἀργίαν, ἄλλως τε καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν ἐκείνων ψῆφον, παραλύσας τὴν τοῦ Σαββάτου τιμὴν, ἢ καὶ τὸν νόμον ὡς διὰ τούτου δή μάλιστα παραδε βηκας, καὶ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ λίαν εὐτόνως διισχυρίζετο, καὶ προσέτι μαρτυρεῖ- σθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ συνευδοκήσειν ἐφ᾽ ἅπασιν, οἷσ περ ἂν ἐργάσαιτο, διελάλει σαφῶς. Πρὸς ταῦτα, κατά γε τὸ ἐν λογισμοῖς πιθανόν, διενθυμοῦνται πάλιν οἱ Φαρισαίοι καθ' ἑαυτοὺς, ἅτε δὴ τοῖς νομικοῖς προσ εδρεύοντες γράμμασιν, ἀεί τε τὰς διὰ Μωσέως ἐντολὰς προϊσχόμενοι, καὶ ἀνεγνωκέναι λέγοντες, τίς ὁ παρὰ τούτου λόγος· πῶς δὲ αὐτῷ συνευδοκήσει παραλύοντι τὴν νόμον ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ; πότε δὲ μεμαρτύρηκεν, * τίνα ψῆφον ἐποιήσατο περὶ αὐτοῦ; Ἐκ μὲν γὰρ τῶν Μωσαϊκῶν συνταγμάτων ἐγνώκαμεν, ὅτι κατα βέβηκεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινά, ὤφθη τοῖς πα τράσι τὸ εἶδος αὐτοῦ. Ἀκουστή, φησί, γέγονεν ή φωνὴ αὐτοῦ· λελάληκεν ὅλῃ τῇ Συναγωγῇ, τηρεῖν ἐκέ λευσε τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου, σαφῶς διαστείλας ώδί · Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ὀργῇ, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ, Σάββατα ἅγια Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. Οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον. Καὶ οὐχ ἑτέρου, φησί, ταῦτα λέγοντος ηκούσαμεν, αυτήκοος ἦν τῆς θεόθεν φωνῆς ἡ τῶν πατέρων πλη θύς, καὶ μετ' ἐκείνους ἐν ἡμῖν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Τίς δὲ οὗτός ἐστιν ; Ταῦτα πάλιν ἐπείπερ ἐνθυμουμέ- τους εθεάσανο, πικρῶς ἀμαθαίνοντας ἐξελέγχει, λέ- γεν. οότε φωνῆς αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτ' εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν Λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ὅν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ * из IN JOANNIS EVANGELIUM LAB. IN. • A Salvatore in Pharisæorum mentibus observatum in B proposito dicto suspicamur. Quod si eo qua prius dicta sunt repetere non gravaberis, videlis a recla linea, aut rei ordine sermonem non recedere. Lon- giorem itaque initio cum ipsis de eo qui Sabbate curatus fuerat disputationem suscepit, variisque ra- tionibus et argumentis probare Christus conabatur iis qui Sabbatum esse violatum perperam indigna- bantur, licere misereri iu Sabbato, et omnibus benefacere, et præterea, legem sabbaticum otium umbram statuisse rei dignissime, praesertim cum soluto, ut illi volunt, Sabbato, sive lege per hoc maxime violata, sese missum etiam a Patre con- Armaret, et testimonium ab ipso habere, et omnia opera consentiente Patre facere, clare exponeret. Adversus hæc, ut probabile est, illud excogitant, maxime cum legis litteræ inlærerent, et Mosaica præcepta semper allegarent, et in eorum lectione exercitatos se venditarent : Quidnam illud est quod ab eo dicitur? et quomodo consensurus ei est Deus ac Pater legem solventi ! Ecquando vero testimonium. perhibuit, aut quam sententiam de ipso tulit ? Ex Mo- saicis enim scriptis agnovimus descendisse Deum in montem Sina, visam esse patribus nostris speciem ejus. Vox ejus, inquit, ad auditum pervenit, locutus est toti congegrationi: servare jussit diem Sabbati, clare præcipiens in hunc modum : « Memento diem Sab- batorum sanctificare eam. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua : septima autem die, Sabbata sancta Domino Deo tuo. Non facies in ea ullum opus 7. › Neque ab alio, inquiunt, hæc au- divimus : vocem divinitus emissam ipsi patres au- dierunt, et post illos factus est in nobis Dei sermo. Hic autem quinam est? Talia volventes animo cum vidisset, acerbe illis insaniam objicit, dicens : ◄ Neque vocem ejus unquam audistis, neque spe- ciem ejus vidistis : et Verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis. Quæ enim per id temporis @gurate facta sunt, et per quæ Dei in momen Sina descensus ipsis formabatur, illi omnium prorsus iguari pro imaginibus rerum spiritalium non capiebant, sed et corporis oculis cerni posse maturam divinam et vece corporea uti sibi persuaserant. Quod autein C D verum sit il quod de ipsis & Salvatore dictum est, • Exod. xx, 8. • Joan. v, 37, 38. et quod neque Dei ac Patris vocem unquam audie. rint, noqne adeo corporeis oculis speciem ejus quisquam viderit, hoc est ullum ei omni ratione similems, operae pretium duco ad spiritatem indaga- tionem ea quæ in Exodo scripta sunt proferre. Sunt autem istiusmodi : « Et eduxit Moyses populum in occursum Dei e castris : et astiterunt sub monte Sima. Mons autern Sina fumabat totus, eo quod de scenderat super eum Deus in igne. Et ascen debat fumus, tanquam fumus fornacis. Et obstupuit omnis populus valde. Facta sunt autem voces tuber præcedentes, fortes valde. Moyses loquebatur : Deus

Εγένετο δὲ ἐν ἑτέρῳ Σαββάτῳ εἰσελθεῖν αὐτὸν εἰς την Συναγωγήν, καὶ διδάσκειν. Καὶ ἦν άνθρωπος * ἐκεῖ, καὶ ἡ χεὶρ αὐτοῦ ἡ δεξιὰ ἦν ξηρά. Παρετηροῦντο δὲ αὐτὸν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, εἰ ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπεύσει, ἵνα εύρωσι κατηγορίαν κατ' αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ ᾔδει τοὺς διαλογισμοὺς αὐτῶν· καὶ εἶπε τῷ ἀνδρὶ τῷ ξηρὰν ἔχοντι τὴν χεῖρα· Εγειραι, καὶ στῆθι εἰς τὸ μέσον. Καὶ ἀναστὰς, ἔστη. Εἶπε δὲ Ἰησοῦς πρὸς αὐτούς· Επερωτήσω ὑμᾶς, εἰ ἔξεστι τῷ Σαββάτῳ ἀγαθοποιῆσαι, ή κακοποιῆσαι, ο Θρας δὴ πάλιν ἀνακεκαλυμμένως ἐν τούτοις, ὡς εἰς αὐτὴν ὁρῶν τὴν καρδίαν τῶν ἀνοήτως αἰτιᾶσθαι πειρωμένων αὐτὸν, ἐποιήσατο τούς λόγους. Τοιοῦτόν τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῷ προκειμένων ῥητῷ τεθεωρῆσθαι παρὰ τοῦ Σε τῆρος ἐν ταῖς τῶν Φαρισαίων διανοίαις ὑποτοπήσομεν. Ὄφει δὲ τὴν εὐθεῖαν ἢ τὴν τοῦ πράγματος θέσιν οὐκ ἀπολακτίσαντα τὸν λόγον, ἕκαστα τῶν ἤδη προειρη- μένων ἀναμηρύσασθαι κατοκνήσας οὐδαμῶς. Γέγονε τοίνυν ἐν ἀρχῇ πρὸς ἐκείνους ὁ πολύς τε καὶ μακρός αὑτοσὶ λόγος, ἐπὶ τῷ τεθεραπευμένῳ κατὰ τὸ Σάββα- τον, καὶ διὰ ποικίλων ευρημάτων καὶ συλλογισμῶν ἀναπείθειν, ἐπειρᾶτο Χριστὸς τοὺς, οἵπερ ἦσαν ἐπὶ τῇ τοῦ Σαββάτου λύσει δυστρόπως ἀσχάλλοντες, ὡς ἔξεστι καὶ ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ, καὶ εἰς πάντας ἐργά ζεσθαι τὸ ἀγαθὸν, καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι πράγματος ἀξιολογωτάτου σκιὰν ὁ νόμος ἐποιεῖτο τὴν κατὰ τὸ Σάββατον ἀργίαν, ἄλλως τε καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν ἐκείνων ψῆφον, παραλύσας τὴν τοῦ Σαββάτου τιμὴν, ἢ καὶ τὸν νόμον ὡς διὰ τούτου δή μάλιστα παραδε βηκας, καὶ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ λίαν εὐτόνως διισχυρίζετο, καὶ προσέτι μαρτυρεῖ- σθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ συνευδοκήσειν ἐφ᾽ ἅπασιν, οἷσ περ ἂν ἐργάσαιτο, διελάλει σαφῶς. Πρὸς ταῦτα, κατά γε τὸ ἐν λογισμοῖς πιθανόν, διενθυμοῦνται πάλιν οἱ Φαρισαίοι καθ' ἑαυτοὺς, ἅτε δὴ τοῖς νομικοῖς προσ εδρεύοντες γράμμασιν, ἀεί τε τὰς διὰ Μωσέως ἐντολὰς προϊσχόμενοι, καὶ ἀνεγνωκέναι λέγοντες, τίς ὁ παρὰ τούτου λόγος· πῶς δὲ αὐτῷ συνευδοκήσει παραλύοντι τὴν νόμον ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ; πότε δὲ μεμαρτύρηκεν, * τίνα ψῆφον ἐποιήσατο περὶ αὐτοῦ; Ἐκ μὲν γὰρ τῶν Μωσαϊκῶν συνταγμάτων ἐγνώκαμεν, ὅτι κατα βέβηκεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινά, ὤφθη τοῖς πα τράσι τὸ εἶδος αὐτοῦ. Ἀκουστή, φησί, γέγονεν ή φωνὴ αὐτοῦ· λελάληκεν ὅλῃ τῇ Συναγωγῇ, τηρεῖν ἐκέ λευσε τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου, σαφῶς διαστείλας ώδί · Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ὀργῇ, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ, Σάββατα ἅγια Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. Οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον. Καὶ οὐχ ἑτέρου, φησί, ταῦτα λέγοντος ηκούσαμεν, αυτήκοος ἦν τῆς θεόθεν φωνῆς ἡ τῶν πατέρων πλη θύς, καὶ μετ' ἐκείνους ἐν ἡμῖν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Τίς δὲ οὗτός ἐστιν ; Ταῦτα πάλιν ἐπείπερ ἐνθυμουμέ- τους εθεάσανο, πικρῶς ἀμαθαίνοντας ἐξελέγχει, λέ- γεν. οότε φωνῆς αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτ' εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν Λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ὅν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ * из IN JOANNIS EVANGELIUM LAB. IN. • A Salvatore in Pharisæorum mentibus observatum in B proposito dicto suspicamur. Quod si eo qua prius dicta sunt repetere non gravaberis, videlis a recla linea, aut rei ordine sermonem non recedere. Lon- giorem itaque initio cum ipsis de eo qui Sabbate curatus fuerat disputationem suscepit, variisque ra- tionibus et argumentis probare Christus conabatur iis qui Sabbatum esse violatum perperam indigna- bantur, licere misereri iu Sabbato, et omnibus benefacere, et præterea, legem sabbaticum otium umbram statuisse rei dignissime, praesertim cum soluto, ut illi volunt, Sabbato, sive lege per hoc maxime violata, sese missum etiam a Patre con- Armaret, et testimonium ab ipso habere, et omnia opera consentiente Patre facere, clare exponeret. Adversus hæc, ut probabile est, illud excogitant, maxime cum legis litteræ inlærerent, et Mosaica præcepta semper allegarent, et in eorum lectione exercitatos se venditarent : Quidnam illud est quod ab eo dicitur? et quomodo consensurus ei est Deus ac Pater legem solventi ! Ecquando vero testimonium. perhibuit, aut quam sententiam de ipso tulit ? Ex Mo- saicis enim scriptis agnovimus descendisse Deum in montem Sina, visam esse patribus nostris speciem ejus. Vox ejus, inquit, ad auditum pervenit, locutus est toti congegrationi: servare jussit diem Sabbati, clare præcipiens in hunc modum : « Memento diem Sab- batorum sanctificare eam. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua : septima autem die, Sabbata sancta Domino Deo tuo. Non facies in ea ullum opus 7. › Neque ab alio, inquiunt, hæc au- divimus : vocem divinitus emissam ipsi patres au- dierunt, et post illos factus est in nobis Dei sermo. Hic autem quinam est? Talia volventes animo cum vidisset, acerbe illis insaniam objicit, dicens : ◄ Neque vocem ejus unquam audistis, neque spe- ciem ejus vidistis : et Verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis. Quæ enim per id temporis @gurate facta sunt, et per quæ Dei in momen Sina descensus ipsis formabatur, illi omnium prorsus iguari pro imaginibus rerum spiritalium non capiebant, sed et corporis oculis cerni posse maturam divinam et vece corporea uti sibi persuaserant. Quod autein C D verum sit il quod de ipsis & Salvatore dictum est, • Exod. xx, 8. • Joan. v, 37, 38. et quod neque Dei ac Patris vocem unquam audie. rint, noqne adeo corporeis oculis speciem ejus quisquam viderit, hoc est ullum ei omni ratione similems, operae pretium duco ad spiritatem indaga- tionem ea quæ in Exodo scripta sunt proferre. Sunt autem istiusmodi : « Et eduxit Moyses populum in occursum Dei e castris : et astiterunt sub monte Sima. Mons autern Sina fumabat totus, eo quod de scenderat super eum Deus in igne. Et ascen debat fumus, tanquam fumus fornacis. Et obstupuit omnis populus valde. Facta sunt autem voces tuber præcedentes, fortes valde. Moyses loquebatur : Deus

Εγένετο δὲ ἐν ἑτέρῳ Σαββάτῳ εἰσελθεῖν αὐτὸν εἰς την Συναγωγήν, καὶ διδάσκειν. Καὶ ἦν άνθρωπος * ἐκεῖ, καὶ ἡ χεὶρ αὐτοῦ ἡ δεξιὰ ἦν ξηρά. Παρετηροῦντο δὲ αὐτὸν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, εἰ ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπεύσει, ἵνα εύρωσι κατηγορίαν κατ' αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ ᾔδει τοὺς διαλογισμοὺς αὐτῶν· καὶ εἶπε τῷ ἀνδρὶ τῷ ξηρὰν ἔχοντι τὴν χεῖρα· Εγειραι, καὶ στῆθι εἰς τὸ μέσον. Καὶ ἀναστὰς, ἔστη. Εἶπε δὲ Ἰησοῦς πρὸς αὐτούς· Επερωτήσω ὑμᾶς, εἰ ἔξεστι τῷ Σαββάτῳ ἀγαθοποιῆσαι, ή κακοποιῆσαι, ο Θρας δὴ πάλιν ἀνακεκαλυμμένως ἐν τούτοις, ὡς εἰς αὐτὴν ὁρῶν τὴν καρδίαν τῶν ἀνοήτως αἰτιᾶσθαι πειρωμένων αὐτὸν, ἐποιήσατο τούς λόγους. Τοιοῦτόν τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῷ προκειμένων ῥητῷ τεθεωρῆσθαι παρὰ τοῦ Σε τῆρος ἐν ταῖς τῶν Φαρισαίων διανοίαις ὑποτοπήσομεν. Ὄφει δὲ τὴν εὐθεῖαν ἢ τὴν τοῦ πράγματος θέσιν οὐκ ἀπολακτίσαντα τὸν λόγον, ἕκαστα τῶν ἤδη προειρη- μένων ἀναμηρύσασθαι κατοκνήσας οὐδαμῶς. Γέγονε τοίνυν ἐν ἀρχῇ πρὸς ἐκείνους ὁ πολύς τε καὶ μακρός αὑτοσὶ λόγος, ἐπὶ τῷ τεθεραπευμένῳ κατὰ τὸ Σάββα- τον, καὶ διὰ ποικίλων ευρημάτων καὶ συλλογισμῶν ἀναπείθειν, ἐπειρᾶτο Χριστὸς τοὺς, οἵπερ ἦσαν ἐπὶ τῇ τοῦ Σαββάτου λύσει δυστρόπως ἀσχάλλοντες, ὡς ἔξεστι καὶ ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ, καὶ εἰς πάντας ἐργά ζεσθαι τὸ ἀγαθὸν, καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι πράγματος ἀξιολογωτάτου σκιὰν ὁ νόμος ἐποιεῖτο τὴν κατὰ τὸ Σάββατον ἀργίαν, ἄλλως τε καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν ἐκείνων ψῆφον, παραλύσας τὴν τοῦ Σαββάτου τιμὴν, ἢ καὶ τὸν νόμον ὡς διὰ τούτου δή μάλιστα παραδε βηκας, καὶ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ λίαν εὐτόνως διισχυρίζετο, καὶ προσέτι μαρτυρεῖ- σθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ συνευδοκήσειν ἐφ᾽ ἅπασιν, οἷσ περ ἂν ἐργάσαιτο, διελάλει σαφῶς. Πρὸς ταῦτα, κατά γε τὸ ἐν λογισμοῖς πιθανόν, διενθυμοῦνται πάλιν οἱ Φαρισαίοι καθ' ἑαυτοὺς, ἅτε δὴ τοῖς νομικοῖς προσ εδρεύοντες γράμμασιν, ἀεί τε τὰς διὰ Μωσέως ἐντολὰς προϊσχόμενοι, καὶ ἀνεγνωκέναι λέγοντες, τίς ὁ παρὰ τούτου λόγος· πῶς δὲ αὐτῷ συνευδοκήσει παραλύοντι τὴν νόμον ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ; πότε δὲ μεμαρτύρηκεν, * τίνα ψῆφον ἐποιήσατο περὶ αὐτοῦ; Ἐκ μὲν γὰρ τῶν Μωσαϊκῶν συνταγμάτων ἐγνώκαμεν, ὅτι κατα βέβηκεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινά, ὤφθη τοῖς πα τράσι τὸ εἶδος αὐτοῦ. Ἀκουστή, φησί, γέγονεν ή φωνὴ αὐτοῦ· λελάληκεν ὅλῃ τῇ Συναγωγῇ, τηρεῖν ἐκέ λευσε τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου, σαφῶς διαστείλας ώδί · Μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ὀργῇ, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ, Σάββατα ἅγια Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. Οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον. Καὶ οὐχ ἑτέρου, φησί, ταῦτα λέγοντος ηκούσαμεν, αυτήκοος ἦν τῆς θεόθεν φωνῆς ἡ τῶν πατέρων πλη θύς, καὶ μετ' ἐκείνους ἐν ἡμῖν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Τίς δὲ οὗτός ἐστιν ; Ταῦτα πάλιν ἐπείπερ ἐνθυμουμέ- τους εθεάσανο, πικρῶς ἀμαθαίνοντας ἐξελέγχει, λέ- γεν. οότε φωνῆς αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτ' εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν Λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ὅν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ * из IN JOANNIS EVANGELIUM LAB. IN. • A Salvatore in Pharisæorum mentibus observatum in B proposito dicto suspicamur. Quod si eo qua prius dicta sunt repetere non gravaberis, videlis a recla linea, aut rei ordine sermonem non recedere. Lon- giorem itaque initio cum ipsis de eo qui Sabbate curatus fuerat disputationem suscepit, variisque ra- tionibus et argumentis probare Christus conabatur iis qui Sabbatum esse violatum perperam indigna- bantur, licere misereri iu Sabbato, et omnibus benefacere, et præterea, legem sabbaticum otium umbram statuisse rei dignissime, praesertim cum soluto, ut illi volunt, Sabbato, sive lege per hoc maxime violata, sese missum etiam a Patre con- Armaret, et testimonium ab ipso habere, et omnia opera consentiente Patre facere, clare exponeret. Adversus hæc, ut probabile est, illud excogitant, maxime cum legis litteræ inlærerent, et Mosaica præcepta semper allegarent, et in eorum lectione exercitatos se venditarent : Quidnam illud est quod ab eo dicitur? et quomodo consensurus ei est Deus ac Pater legem solventi ! Ecquando vero testimonium. perhibuit, aut quam sententiam de ipso tulit ? Ex Mo- saicis enim scriptis agnovimus descendisse Deum in montem Sina, visam esse patribus nostris speciem ejus. Vox ejus, inquit, ad auditum pervenit, locutus est toti congegrationi: servare jussit diem Sabbati, clare præcipiens in hunc modum : « Memento diem Sab- batorum sanctificare eam. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua : septima autem die, Sabbata sancta Domino Deo tuo. Non facies in ea ullum opus 7. › Neque ab alio, inquiunt, hæc au- divimus : vocem divinitus emissam ipsi patres au- dierunt, et post illos factus est in nobis Dei sermo. Hic autem quinam est? Talia volventes animo cum vidisset, acerbe illis insaniam objicit, dicens : ◄ Neque vocem ejus unquam audistis, neque spe- ciem ejus vidistis : et Verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis. Quæ enim per id temporis @gurate facta sunt, et per quæ Dei in momen Sina descensus ipsis formabatur, illi omnium prorsus iguari pro imaginibus rerum spiritalium non capiebant, sed et corporis oculis cerni posse maturam divinam et vece corporea uti sibi persuaserant. Quod autein C D verum sit il quod de ipsis & Salvatore dictum est, • Exod. xx, 8. • Joan. v, 37, 38. et quod neque Dei ac Patris vocem unquam audie. rint, noqne adeo corporeis oculis speciem ejus quisquam viderit, hoc est ullum ei omni ratione similems, operae pretium duco ad spiritatem indaga- tionem ea quæ in Exodo scripta sunt proferre. Sunt autem istiusmodi : « Et eduxit Moyses populum in occursum Dei e castris : et astiterunt sub monte Sima. Mons autern Sina fumabat totus, eo quod de scenderat super eum Deus in igne. Et ascen debat fumus, tanquam fumus fornacis. Et obstupuit omnis populus valde. Facta sunt autem voces tuber præcedentes, fortes valde. Moyses loquebatur : Deus

Ά ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. » Τὰ γὰρ ἐν τύπῳ γεγονότα κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ, καὶ δι' ὧν αὐτοῖς ἡ ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ κάθοδος ἐσχηματίζετο τοῦ Θεοῦ, ταῦτα πάλιν εἰδότες οὐδὲν, οὐκ εἰς εἰκόνας πραγμάτων ἐδέχοντο νοητῶν, ἀλλ᾽ ὄντες [αι. ὄντως] καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ὁρατὴν εἶναι δύνασθαι τὴν θείαν οντο φύσιν, καὶ φωνῇ σωματικῇ κεχρῆσθαι πεπιστεύκει σαν. Ὅτι δὲ ἀληθὴς ἐπ' αὐτοῖς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος ἦν, καὶ οὔτε φωνῆς ἀκηκόασί ποτε τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, οὔτε μὲν ὄψει τῇ διὰ σώματος τεθέαται τις εξ δος αὐτοῦ, τουτέστι τὸν ὅμοιον αὐτῷ κατὰ πάντα λόγον, χρῆναι πάλιν ἐπιδεῖξαι σαφῶς ὑπολαμβάνω τὰ ἐν τῇ Εξόδῳ γεγραμμένα παραθέντα πρὸς ἔρευνάν τε καὶ βάσανον πνευματικήν. Εχει δὲ οὕτως· « Καὶ ἐξήγαγε Μωσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ ὄρος τὸ Σινά. Το δὲ ὄρος τὸ Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι τὸν Θεὸν ἐπ' αὐτοῦ ἐν πυρί. Καὶ ἀνέβαινεν ὁ και πνός, ὡς καπνός καμίνου. Καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα. Εγίνοντο δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προ- βαίνουσαι, ἰσχυραί σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. δε μὲν οὖν ἡμῖν τὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως λόγιον ἔχει. Δεῖν δὲ οἶμαι, καὶ νῦν εἰς γελοιοτάτην κατολισθαίνοντας περὶ Θεοῦ δόξαν τοὺς Ἰουδαίους ἐλέγχειν, καὶ αὐτὸ τεθεᾶσθαι τὸ εἶδος οιηθέντας αὐτοῦ, καὶ ἀκοῦσαι τῆς ὄντως ἐνούσης τῇ θείᾳ φύσει φωνῆς. "Αγε δὴ τοίνυν τῇ τοῦ Σωτῆρος ἐπιθαρσοῦντες χορηγίᾳ καὶ χάριτι, τὴν τοῦ νομικού παχύτητα γράμματος εἰς πνευματικὴν θεωρίαν ἀπολεπτύνωμεν. Οὕτω γὰρ μάλιστα φανεῖται καὶ ἀληθὲς τὸ πρὸς Φαρισαίους εἰρημένον περὶ Θεοῦ· Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε. ο Τὸ μὲν οὖν διὰ Μωσέως εξάγεσθαι τὸν λαὸν εἰς ἀπάντησιν τοῦ Θεοῦ, καθὰ γέγραπται, σημεῖον ἂν γένοιτο σαφές, καὶ λόγος ὡς ἐν αἰνίγματι, τοῦ μὴ δύνασθαί τινας ἀπαιδαγωγήτως τε καὶ ἀνεπιστήτως ἰέναι πρὸς Θεόν, νόμῳ δὲ μᾶλλον χειραγωγουμένους εἰς ἐπίγνωσιν ὧν ζητοῦσι, μαθεῖν. Μωσῆς γὰρ εἰς νόμον ἡμῖν νοηθήσεται, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπό τινος· • Εχουσι Μωσέα, καὶ τοὺς προφήτας. Η δέ γε παράστασις ἡ ὑπὸ τὸ ὄρος, καταβεβηκότος ἤδη καὶ ὄντος ἐν αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, τὴν ἑτοιμότητα τῆς γνώ μης καὶ τὸ γοργὸν εἰς δουλείαν τῶν καλουμένων ὑποδηλοί, οὐκ ἀνανευόντων τρόπον τινά, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν καὶ ὑψηλοτέροις ἢ κατὰ τὴν φύσιν προσβαλεῖν, συμπαρόντος αὐτοῖς τοῦ Θεοῦ. Τοιοῦτοι δὴ πάντως τοῦ Σωτῆρος οι μέτοχοι. Διὸ δὴ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον μελετῶντες ἀνδρείαν, « Τίς ἂν ἡμᾶς χωρίσαι, φασὶν, ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Θλί ψις, ή στενοχωρία, ἢ διωγμὸς, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα ; » Πάντα γὰρ τοῖς εὐσεβοῦσιν οἰστὰ τὰ δεινὰ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπησιν· κἂν ὡς ὄρος ἡ θλίψις ἐγείρηται, παντὸς ἐκεῖνοι κινδύνου κατανεανιεύσονται, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὴν γνώμην οὐκ ἀποστήσουσι. Κατελθεῖν δὲ λεγόμενος, οὐκ εἰς χθαμαλόν τινα χῶρον, ἀλλ᾽ ἄνω πάλιν που καὶ ἐν ἄρες φαίνεται Θεὸς, ἵνα δή τι τοιοῦτον ἐννοή σης κατὰ σαυτόν, ὅτι κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις ή θεία φύσις συγκαταβαίνουσα, ἑαυτὴν ἡμῖν προσάγε πρὸς κατανόησιν, ἀλλ᾽ ἔστι πάλιν ἐν τοῖς πολὺ λίαν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ λόγοις, καὶ θεωρήμασι. Τὸ γὰρ ὑψη λόν τε καὶ ὑπέρτονον τῶν περὶ αὐτῆς δογμάτων δια τοῦ ὄρους σημαίνεται, δ καὶ σύμπαν ἡμῖν τῷ καπνῷ καταμελαίνεσθαι λέγει. Δριμεῖς γὰρ ὄντως καὶ οὐ σφόδρα λαμπροί παρ' ἡμῖν οἱ περὶ θεότητος λόγοι, τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμών καπνού [δίκην] ἀμύττοντες. Διὰ • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 4+6 autem respondebat ei voce '., Et istiusmodi quidem est sapientissimi Moysis oraculum. Sed nunc, opinor, ostendendum nobis est Judæos in opinionem de Deo valde ridiculam esse delapsos, qui putarint cum ejus speciem se vidisse, tum vocem qua natura divina prædita sit re vera audisse. Age itaque, Sal- vatoris gratia et benignitate confisi, litteræ legalis crassitiem ad spiritalem contemplationem subtilius transferamus. Sic enim apparebit quoque verum illud esse quod ad Pharisæos de Deo dictum est : • Neque vocem ejus unquam audistis, neque spe- ciem ejus vidistis. › C Quod igitur populus in occursum Dei educitur, B sicut scriptum est, manifestum signum fuerit, et figura non posse aliquos ad Deum absque institu- tione et scientia venire, sed lege potius quasi ma- nu ad agnitionem eorum quæ cupiunt deductos, perdiscere. Mosem quippe pro lege capiemus, juxta illud quod a quodam dictum est: Habent Meysen et prophetas ". Quod autem populus astat sub monte, cum jam descendisset Deus et in ipso et set, animi studium et alacritatem eorum qui vocan- tur in servitutem significat, qui non renuunt uklo modo res supra vires aut altiores natura sua ag- gredi opitulante ipsis Deo. Hujusmodi sunt nimi- rum, qui Salvatoris sunt participes. Ideoque qui virtutem colunt humana majorem : « Quis nos se- parabit, inquiunt, a charitate Christi? Tribulatio, & an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculumn, an gladius ?, Omnia quippe mala tolerabilia sunt piis bominibus propter dilectionem Christi, et licet tribulatio ut mons erigatur, omne periculum animose illi superabunt, et a dilectione Dei non recedent. Cum autem descendere dicatur Beus, tamen non in planitie, sed supra quodam- modo, et in mente apparet, ut tale quiddam apud te cogites, nimirum licet natura divina nostris inentibus condescendens, seipsam nobis intelligen- dam præbeat, altiorem tamen esse quam ut eam exprimere dicendo aut assequi cogitando possimus. Sublimitas enim et eminentia divinorum dogmatum per montem significatur, quem fumo totum op- pletum dicit. Acres enim sunt profecto, nec admodum clari apud nos de deitate sermones, qui mentis oculum fumo vellicant. Quapropter Paulus -ille sapientissimus, in speculo et ænigmate videre $1 D Exod. six, 17-19. Luc. xvi, 29. " Rom. viii, 50.

Ά ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. » Τὰ γὰρ ἐν τύπῳ γεγονότα κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ, καὶ δι' ὧν αὐτοῖς ἡ ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ κάθοδος ἐσχηματίζετο τοῦ Θεοῦ, ταῦτα πάλιν εἰδότες οὐδὲν, οὐκ εἰς εἰκόνας πραγμάτων ἐδέχοντο νοητῶν, ἀλλ᾽ ὄντες [αι. ὄντως] καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ὁρατὴν εἶναι δύνασθαι τὴν θείαν οντο φύσιν, καὶ φωνῇ σωματικῇ κεχρῆσθαι πεπιστεύκει σαν. Ὅτι δὲ ἀληθὴς ἐπ' αὐτοῖς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος ἦν, καὶ οὔτε φωνῆς ἀκηκόασί ποτε τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, οὔτε μὲν ὄψει τῇ διὰ σώματος τεθέαται τις εξ δος αὐτοῦ, τουτέστι τὸν ὅμοιον αὐτῷ κατὰ πάντα λόγον, χρῆναι πάλιν ἐπιδεῖξαι σαφῶς ὑπολαμβάνω τὰ ἐν τῇ Εξόδῳ γεγραμμένα παραθέντα πρὸς ἔρευνάν τε καὶ βάσανον πνευματικήν. Εχει δὲ οὕτως· « Καὶ ἐξήγαγε Μωσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ ὄρος τὸ Σινά. Το δὲ ὄρος τὸ Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι τὸν Θεὸν ἐπ' αὐτοῦ ἐν πυρί. Καὶ ἀνέβαινεν ὁ και πνός, ὡς καπνός καμίνου. Καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα. Εγίνοντο δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προ- βαίνουσαι, ἰσχυραί σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. δε μὲν οὖν ἡμῖν τὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως λόγιον ἔχει. Δεῖν δὲ οἶμαι, καὶ νῦν εἰς γελοιοτάτην κατολισθαίνοντας περὶ Θεοῦ δόξαν τοὺς Ἰουδαίους ἐλέγχειν, καὶ αὐτὸ τεθεᾶσθαι τὸ εἶδος οιηθέντας αὐτοῦ, καὶ ἀκοῦσαι τῆς ὄντως ἐνούσης τῇ θείᾳ φύσει φωνῆς. "Αγε δὴ τοίνυν τῇ τοῦ Σωτῆρος ἐπιθαρσοῦντες χορηγίᾳ καὶ χάριτι, τὴν τοῦ νομικού παχύτητα γράμματος εἰς πνευματικὴν θεωρίαν ἀπολεπτύνωμεν. Οὕτω γὰρ μάλιστα φανεῖται καὶ ἀληθὲς τὸ πρὸς Φαρισαίους εἰρημένον περὶ Θεοῦ· Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε. ο Τὸ μὲν οὖν διὰ Μωσέως εξάγεσθαι τὸν λαὸν εἰς ἀπάντησιν τοῦ Θεοῦ, καθὰ γέγραπται, σημεῖον ἂν γένοιτο σαφές, καὶ λόγος ὡς ἐν αἰνίγματι, τοῦ μὴ δύνασθαί τινας ἀπαιδαγωγήτως τε καὶ ἀνεπιστήτως ἰέναι πρὸς Θεόν, νόμῳ δὲ μᾶλλον χειραγωγουμένους εἰς ἐπίγνωσιν ὧν ζητοῦσι, μαθεῖν. Μωσῆς γὰρ εἰς νόμον ἡμῖν νοηθήσεται, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπό τινος· • Εχουσι Μωσέα, καὶ τοὺς προφήτας. Η δέ γε παράστασις ἡ ὑπὸ τὸ ὄρος, καταβεβηκότος ἤδη καὶ ὄντος ἐν αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, τὴν ἑτοιμότητα τῆς γνώ μης καὶ τὸ γοργὸν εἰς δουλείαν τῶν καλουμένων ὑποδηλοί, οὐκ ἀνανευόντων τρόπον τινά, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν καὶ ὑψηλοτέροις ἢ κατὰ τὴν φύσιν προσβαλεῖν, συμπαρόντος αὐτοῖς τοῦ Θεοῦ. Τοιοῦτοι δὴ πάντως τοῦ Σωτῆρος οι μέτοχοι. Διὸ δὴ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον μελετῶντες ἀνδρείαν, « Τίς ἂν ἡμᾶς χωρίσαι, φασὶν, ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Θλί ψις, ή στενοχωρία, ἢ διωγμὸς, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα ; » Πάντα γὰρ τοῖς εὐσεβοῦσιν οἰστὰ τὰ δεινὰ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπησιν· κἂν ὡς ὄρος ἡ θλίψις ἐγείρηται, παντὸς ἐκεῖνοι κινδύνου κατανεανιεύσονται, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὴν γνώμην οὐκ ἀποστήσουσι. Κατελθεῖν δὲ λεγόμενος, οὐκ εἰς χθαμαλόν τινα χῶρον, ἀλλ᾽ ἄνω πάλιν που καὶ ἐν ἄρες φαίνεται Θεὸς, ἵνα δή τι τοιοῦτον ἐννοή σης κατὰ σαυτόν, ὅτι κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις ή θεία φύσις συγκαταβαίνουσα, ἑαυτὴν ἡμῖν προσάγε πρὸς κατανόησιν, ἀλλ᾽ ἔστι πάλιν ἐν τοῖς πολὺ λίαν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ λόγοις, καὶ θεωρήμασι. Τὸ γὰρ ὑψη λόν τε καὶ ὑπέρτονον τῶν περὶ αὐτῆς δογμάτων δια τοῦ ὄρους σημαίνεται, δ καὶ σύμπαν ἡμῖν τῷ καπνῷ καταμελαίνεσθαι λέγει. Δριμεῖς γὰρ ὄντως καὶ οὐ σφόδρα λαμπροί παρ' ἡμῖν οἱ περὶ θεότητος λόγοι, τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμών καπνού [δίκην] ἀμύττοντες. Διὰ • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 4+6 autem respondebat ei voce '., Et istiusmodi quidem est sapientissimi Moysis oraculum. Sed nunc, opinor, ostendendum nobis est Judæos in opinionem de Deo valde ridiculam esse delapsos, qui putarint cum ejus speciem se vidisse, tum vocem qua natura divina prædita sit re vera audisse. Age itaque, Sal- vatoris gratia et benignitate confisi, litteræ legalis crassitiem ad spiritalem contemplationem subtilius transferamus. Sic enim apparebit quoque verum illud esse quod ad Pharisæos de Deo dictum est : • Neque vocem ejus unquam audistis, neque spe- ciem ejus vidistis. › C Quod igitur populus in occursum Dei educitur, B sicut scriptum est, manifestum signum fuerit, et figura non posse aliquos ad Deum absque institu- tione et scientia venire, sed lege potius quasi ma- nu ad agnitionem eorum quæ cupiunt deductos, perdiscere. Mosem quippe pro lege capiemus, juxta illud quod a quodam dictum est: Habent Meysen et prophetas ". Quod autem populus astat sub monte, cum jam descendisset Deus et in ipso et set, animi studium et alacritatem eorum qui vocan- tur in servitutem significat, qui non renuunt uklo modo res supra vires aut altiores natura sua ag- gredi opitulante ipsis Deo. Hujusmodi sunt nimi- rum, qui Salvatoris sunt participes. Ideoque qui virtutem colunt humana majorem : « Quis nos se- parabit, inquiunt, a charitate Christi? Tribulatio, & an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculumn, an gladius ?, Omnia quippe mala tolerabilia sunt piis bominibus propter dilectionem Christi, et licet tribulatio ut mons erigatur, omne periculum animose illi superabunt, et a dilectione Dei non recedent. Cum autem descendere dicatur Beus, tamen non in planitie, sed supra quodam- modo, et in mente apparet, ut tale quiddam apud te cogites, nimirum licet natura divina nostris inentibus condescendens, seipsam nobis intelligen- dam præbeat, altiorem tamen esse quam ut eam exprimere dicendo aut assequi cogitando possimus. Sublimitas enim et eminentia divinorum dogmatum per montem significatur, quem fumo totum op- pletum dicit. Acres enim sunt profecto, nec admodum clari apud nos de deitate sermones, qui mentis oculum fumo vellicant. Quapropter Paulus -ille sapientissimus, in speculo et ænigmate videre $1 D Exod. six, 17-19. Luc. xvi, 29. " Rom. viii, 50.

Ά ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. » Τὰ γὰρ ἐν τύπῳ γεγονότα κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ, καὶ δι' ὧν αὐτοῖς ἡ ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ κάθοδος ἐσχηματίζετο τοῦ Θεοῦ, ταῦτα πάλιν εἰδότες οὐδὲν, οὐκ εἰς εἰκόνας πραγμάτων ἐδέχοντο νοητῶν, ἀλλ᾽ ὄντες [αι. ὄντως] καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ὁρατὴν εἶναι δύνασθαι τὴν θείαν οντο φύσιν, καὶ φωνῇ σωματικῇ κεχρῆσθαι πεπιστεύκει σαν. Ὅτι δὲ ἀληθὴς ἐπ' αὐτοῖς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος ἦν, καὶ οὔτε φωνῆς ἀκηκόασί ποτε τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, οὔτε μὲν ὄψει τῇ διὰ σώματος τεθέαται τις εξ δος αὐτοῦ, τουτέστι τὸν ὅμοιον αὐτῷ κατὰ πάντα λόγον, χρῆναι πάλιν ἐπιδεῖξαι σαφῶς ὑπολαμβάνω τὰ ἐν τῇ Εξόδῳ γεγραμμένα παραθέντα πρὸς ἔρευνάν τε καὶ βάσανον πνευματικήν. Εχει δὲ οὕτως· « Καὶ ἐξήγαγε Μωσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς, καὶ παρέστησαν ὑπὸ ὄρος τὸ Σινά. Το δὲ ὄρος τὸ Σινᾶ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι τὸν Θεὸν ἐπ' αὐτοῦ ἐν πυρί. Καὶ ἀνέβαινεν ὁ και πνός, ὡς καπνός καμίνου. Καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα. Εγίνοντο δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προ- βαίνουσαι, ἰσχυραί σφόδρα. Μωσῆς ἐλάλει, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. δε μὲν οὖν ἡμῖν τὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως λόγιον ἔχει. Δεῖν δὲ οἶμαι, καὶ νῦν εἰς γελοιοτάτην κατολισθαίνοντας περὶ Θεοῦ δόξαν τοὺς Ἰουδαίους ἐλέγχειν, καὶ αὐτὸ τεθεᾶσθαι τὸ εἶδος οιηθέντας αὐτοῦ, καὶ ἀκοῦσαι τῆς ὄντως ἐνούσης τῇ θείᾳ φύσει φωνῆς. "Αγε δὴ τοίνυν τῇ τοῦ Σωτῆρος ἐπιθαρσοῦντες χορηγίᾳ καὶ χάριτι, τὴν τοῦ νομικού παχύτητα γράμματος εἰς πνευματικὴν θεωρίαν ἀπολεπτύνωμεν. Οὕτω γὰρ μάλιστα φανεῖται καὶ ἀληθὲς τὸ πρὸς Φαρισαίους εἰρημένον περὶ Θεοῦ· Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε. ο Τὸ μὲν οὖν διὰ Μωσέως εξάγεσθαι τὸν λαὸν εἰς ἀπάντησιν τοῦ Θεοῦ, καθὰ γέγραπται, σημεῖον ἂν γένοιτο σαφές, καὶ λόγος ὡς ἐν αἰνίγματι, τοῦ μὴ δύνασθαί τινας ἀπαιδαγωγήτως τε καὶ ἀνεπιστήτως ἰέναι πρὸς Θεόν, νόμῳ δὲ μᾶλλον χειραγωγουμένους εἰς ἐπίγνωσιν ὧν ζητοῦσι, μαθεῖν. Μωσῆς γὰρ εἰς νόμον ἡμῖν νοηθήσεται, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπό τινος· • Εχουσι Μωσέα, καὶ τοὺς προφήτας. Η δέ γε παράστασις ἡ ὑπὸ τὸ ὄρος, καταβεβηκότος ἤδη καὶ ὄντος ἐν αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, τὴν ἑτοιμότητα τῆς γνώ μης καὶ τὸ γοργὸν εἰς δουλείαν τῶν καλουμένων ὑποδηλοί, οὐκ ἀνανευόντων τρόπον τινά, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν καὶ ὑψηλοτέροις ἢ κατὰ τὴν φύσιν προσβαλεῖν, συμπαρόντος αὐτοῖς τοῦ Θεοῦ. Τοιοῦτοι δὴ πάντως τοῦ Σωτῆρος οι μέτοχοι. Διὸ δὴ καὶ τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον μελετῶντες ἀνδρείαν, « Τίς ἂν ἡμᾶς χωρίσαι, φασὶν, ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Θλί ψις, ή στενοχωρία, ἢ διωγμὸς, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα ; » Πάντα γὰρ τοῖς εὐσεβοῦσιν οἰστὰ τὰ δεινὰ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπησιν· κἂν ὡς ὄρος ἡ θλίψις ἐγείρηται, παντὸς ἐκεῖνοι κινδύνου κατανεανιεύσονται, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὴν γνώμην οὐκ ἀποστήσουσι. Κατελθεῖν δὲ λεγόμενος, οὐκ εἰς χθαμαλόν τινα χῶρον, ἀλλ᾽ ἄνω πάλιν που καὶ ἐν ἄρες φαίνεται Θεὸς, ἵνα δή τι τοιοῦτον ἐννοή σης κατὰ σαυτόν, ὅτι κἂν ταῖς ἡμετέραις διανοίαις ή θεία φύσις συγκαταβαίνουσα, ἑαυτὴν ἡμῖν προσάγε πρὸς κατανόησιν, ἀλλ᾽ ἔστι πάλιν ἐν τοῖς πολὺ λίαν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ λόγοις, καὶ θεωρήμασι. Τὸ γὰρ ὑψη λόν τε καὶ ὑπέρτονον τῶν περὶ αὐτῆς δογμάτων δια τοῦ ὄρους σημαίνεται, δ καὶ σύμπαν ἡμῖν τῷ καπνῷ καταμελαίνεσθαι λέγει. Δριμεῖς γὰρ ὄντως καὶ οὐ σφόδρα λαμπροί παρ' ἡμῖν οἱ περὶ θεότητος λόγοι, τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμών καπνού [δίκην] ἀμύττοντες. Διὰ • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 4+6 autem respondebat ei voce '., Et istiusmodi quidem est sapientissimi Moysis oraculum. Sed nunc, opinor, ostendendum nobis est Judæos in opinionem de Deo valde ridiculam esse delapsos, qui putarint cum ejus speciem se vidisse, tum vocem qua natura divina prædita sit re vera audisse. Age itaque, Sal- vatoris gratia et benignitate confisi, litteræ legalis crassitiem ad spiritalem contemplationem subtilius transferamus. Sic enim apparebit quoque verum illud esse quod ad Pharisæos de Deo dictum est : • Neque vocem ejus unquam audistis, neque spe- ciem ejus vidistis. › C Quod igitur populus in occursum Dei educitur, B sicut scriptum est, manifestum signum fuerit, et figura non posse aliquos ad Deum absque institu- tione et scientia venire, sed lege potius quasi ma- nu ad agnitionem eorum quæ cupiunt deductos, perdiscere. Mosem quippe pro lege capiemus, juxta illud quod a quodam dictum est: Habent Meysen et prophetas ". Quod autem populus astat sub monte, cum jam descendisset Deus et in ipso et set, animi studium et alacritatem eorum qui vocan- tur in servitutem significat, qui non renuunt uklo modo res supra vires aut altiores natura sua ag- gredi opitulante ipsis Deo. Hujusmodi sunt nimi- rum, qui Salvatoris sunt participes. Ideoque qui virtutem colunt humana majorem : « Quis nos se- parabit, inquiunt, a charitate Christi? Tribulatio, & an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculumn, an gladius ?, Omnia quippe mala tolerabilia sunt piis bominibus propter dilectionem Christi, et licet tribulatio ut mons erigatur, omne periculum animose illi superabunt, et a dilectione Dei non recedent. Cum autem descendere dicatur Beus, tamen non in planitie, sed supra quodam- modo, et in mente apparet, ut tale quiddam apud te cogites, nimirum licet natura divina nostris inentibus condescendens, seipsam nobis intelligen- dam præbeat, altiorem tamen esse quam ut eam exprimere dicendo aut assequi cogitando possimus. Sublimitas enim et eminentia divinorum dogmatum per montem significatur, quem fumo totum op- pletum dicit. Acres enim sunt profecto, nec admodum clari apud nos de deitate sermones, qui mentis oculum fumo vellicant. Quapropter Paulus -ille sapientissimus, in speculo et ænigmate videre $1 D Exod. six, 17-19. Luc. xvi, 29. " Rom. viii, 50.

לון τοῦτο, Παῦλος μὲν ὁ σοφώτατος ἐν ἐσόπτρῳ καὶ Ει ἐν αἰνίγματι βλέπειν ἡμᾶς διεμαρτύρατο. Τεθεικέ- ναι δὲ σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, τὸν Θεὸν δηλονότι, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς, τῷ τοῦ σκότους ὀνόματι τὴν περὶ αὐτὸν ἀκαταληψίαν ὑποδηλῶν, ἧσπερ ἂν εἰς τύπον ληφθείη καλῶς ὁ περὶ τὸ πῦρ ἐν τῷ ὄρει καπνός. Ἐν πυρὸς δὲ σχήματι κάτεισι τὸ θεῖον αὐτὸ, κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ, πρεπόντως τε καὶ ἀναγκαίως τῇ τοῦ πράγματος φύσει. "Εδει γάρ, ἔδει, τὸν εἰς δουλείαν καὶ σύνεσιν διὰ τοῦ μέλλοντος όρι- σθήσεσθαι νόμου καλοῦντα τὸν Ἰσραὴλ, φωτιστὴν ὁρᾶσθαι καὶ κολαστήν· ἄμφω δὲ ταῦτα τελεῖται διὰ πυρός. « ᾿Αλλὰ καὶ φωναί, φησὶν, αἱ τῆς σάλπιγγος ἐγίνοντο προβαίνουσαι ἰσχυρότεραι σφόδρα, ο ἵνα πάλιν ἡμῖν τοιαύτη τις νοημάτων ἐξυφαίνηται δύνα- μις· ἐξεφωνήθη μὲν γὰρ καὶ ὁ νόμος παρὰ Θεοῦ, Β πλὴν οὐ συντόνως ἐν ἀρχῇ διὰ τὴν τῶν παιδαγωγού μένων ἀσθένειαν, ἀλλ᾿ ἰσχνοφώνως, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, καὶ οὐχ ὅλην ἔχων τὴν τοῦ σαλπίζοντος δύναμιν. Διδ δὴ καὶ βραδύγλωσσον ἑαυτὸν ὠνόμαζεν ὁ Μωσῆς. Προβαίνοντος δὲ τοῦ καιροῦ, καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὸ γράμμα σκιᾶς εἰς πνευματικὴν ἀναφέροντος λατρείαν τοὺς πιστεύοντας εἰς Χριστὸν, ισχυρότεραι σφόδρα τῆς θείας σάλπιγγος ἐξέδραμον αἱ φωναί, τοῦ σωτη- ρίου τε καὶ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος πᾶσαν τρόπον τινὰ περιηχοῦντος τὴν οἰκουμένην. Οὐ γὰρ, καθάπερ ὁ λεπτοδόης τε καὶ σμικροκῆρυξ νόμος εἰς μόνην τὴν Ἰουδαίων ἠκούσθη χώραν, ἢ καὶ ἀπὸ Δὰν ἕως Βηρ σαβελ κατηγγέλλετο, μᾶλλον δὲ εἰς πᾶσαν ἐξῆλθε τὴν γῆν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται. Τί δὲ δὴ πάλιν ἐπὶ τούτοις ; ι Μωσῆς ἐλάλει, φησίν, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. ο Δριμὺς ἔστω πάλιν τῶν εὐμαθεστέρων ὁ νοῦς, ἐπιτηρείτω δὲ ἀκριβῶς τὴν τοῖς θείοις λογίοις ἐνοῦσαν ἀσφάλειαν. Λαλεῖ μὲν γὰρ ὁ Μωσῆς, ἀποκρίνεται δὲ Θεὸς τούτῳ φωνῇ, οὐκ Ιδία πάντως φωνῇ (τοῦτο γὰρ οὐ φησιν), ἀλλ᾽ ἁπλῶς τε καὶ ἀπολελυμένως φωνῇ, τῇ διὰ κτύπου ῥημάτων ἀνθρωπινώτερον παραδόξως αποτελουμένῃ. Περὶ τί γὰρ ἂν τῶν ἔργων ἀτονήσαι Θεός; τί δ' οὐκ ἂν ἐξ- ανύσῃ θελήσας, καὶ λίαν εὐκόλως; Ελάλει τοιγαρούν ὁ Μωσῆς, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. Καὶ ὁ μὲν τύπος ἐν τούτοις. Ιδωμεν δὲ τὴν ἀλήθειαν. Έχεις τοιγαροῦν ἐν ἁγίοις Εὐαγγελίοις λαλοῦντα τὸν Κύριον· ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἀποκρινό μενον δὲ διὰ φωνῆς τὸν Πατέρα· ι Καὶ ἐδόξασα, και πάλιν δοξάσω. » Οὐκ εἶναι δὲ τὴν φωνὴν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Σωτὴρ ἔδειξεν, εἰπὼν τοῖς τὸ τηνικάδε παροῦσιν· Οὐ δι' ἐμὲ ἡ φωνὴ αὕτη γέγονεν, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς. » Ορᾷς ὅπως γεγενῆσθαι σαφῶς διισχυρίσατο τὴν φωνὴν, ἐπεὶ μὴ τῇ διὰ κτύπου κε- χρῆσθαι φωνῇ τὴν θείαν οἴεσθαι φύσιν ἀκόλουθον, καν ταῖς ἡμετέραις συσχηματίζηται χρείαις, λαλῇ καθ' ἡμᾶς οἰκονομικῶς. Ταῦτα πάλιν ἡμῖν ἀναγκαίως εἰσεκομίσθη πρὸς τὸ παρὸν τῷ λόγῳ τὰ θεωρήματα. Χρῆναι γὰρ πάντως ἐλογισάμεθα, τοῖς εντευξαμένοις ἀληθεύοντα φαίνεσθαι τὸν Ἰησοῦν, όταν εὑρίσκηται λέγων πρὸς Ἰουδαίους περὶ τοῦ Χιλ, 19. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A nos testatus est ''. alicubi Psalmista '1' Deum tenebras posuisse latibulum suum ait, tenebrarum nomine comprehendi se non posse significans, cu- jus incomprehensibilitatis typum esse fumum illum ignis in monte, recte dicemus. In forma autem ignis Deus ipse descendit : quod eo tempore po- tissimum necessarium erat et rei naturæ congrue- bat. Decebat enim, decebat eum qui per legem fu- turam Israelem ad servitutem et scientiam vocabat, illuminare, et dirigere: quæ duo efficiuntur per ignem. Sed et voces, inquit, tubæ facta sunt præcedentes, fortiores valde "; ut hinc rursus nimirum intelligas, legem quidem prolatam esse quoque a Deo, non tamen contenta voce initio, ob eorum qui erudiebantur imbecillitatem, sed exili, ut C D Cor. XIII, 12; Psal. xvi, Ibid. Ibid. 30. 'Joan. x11, 28. 14. . • ita dicam, nec totis viribus tubicinis. Proindeque seipsum etiam tardiloquum Moses nominabat. Processu vero temporis, fidelibus ex litterali umbra ad spiritalem cultum revocatis, longe vehementio- res ex tuba divina voces eruperunt, salutari et evangelico præconio universum orbem quodammo- do personante. Non enim sicuti lex gracilis illa ac tenuís præco in sola Judæa exauditus est, aut etiam a Dan usque ad Bersabee nuntiatus est, sed in om- nem terram exivit sonus eorum, ut scriptum est ". Quid porro bis additur? Moses loquebatur, inquit, Deus autem respondit ei voce "., Hic rursum acrius attendant studiosi, et accurate observent divinorum oraculorum soliditatem. Loquitur enim Moses : huic respondet Deus voce ; non propria uti- que voce (non hoc enim dicit ), sed simpliciter, et absolute,«voce, ›quæ verborum sono humano more mirabiliter est edita. Quid enim difficile est Deo ? imo quid efficere non potest facile, si modo velit? Loquebatur itaque Moses, Deus autem respondit ei voce. Sed hac quidem figurate : videamus porro ve- ritatem. Habes in Evangeliis loquentem Dominum : « Pater, clarifica Filium tuum ''; » respondet autem voce Pater: ‹ Et clarificavi, et iterum cla- rificabo 17. › Sed non esse revera vocem Dei ac Pa- tris Salvator ostendit, dicens iis qui tunc aderant : ‹ Non propter me hæc vox venit, sed propter vos ¹. › Vides quo pacto vocem factam esse clare asseruit: siquidem putandum non est voce quæ sono editur usam esse naturam divinam, licet no- stris conformetur usibus, et singulari dispensatione loquatur, sicuti nos. Hæc rursus a nobis impra- sentiarum observata sunt. Jesum quippe veracem existimandum esse putamus, cum de suo Genitore ad Judæos dicere comperiatur: ‹ Neque vocem ejus unquam audistis, neque speciem ejus vidistis, et Verbum ejus non habetis in vobis manens, quia quem misit ille, huic vos non creditis". › Jam vero, Pharisæos immani fastu turgidos divinum Verbum in se et apud se esse finxisse, ideoque ad mirabilem quamdam se pervenisse sapientiam asseruisse, id spiritus ipse quoque Christi testabi- Deut. six, 19. * Psal. xv!!!, 5. Deut., Joan. v, 37.

לון τοῦτο, Παῦλος μὲν ὁ σοφώτατος ἐν ἐσόπτρῳ καὶ Ει ἐν αἰνίγματι βλέπειν ἡμᾶς διεμαρτύρατο. Τεθεικέ- ναι δὲ σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, τὸν Θεὸν δηλονότι, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς, τῷ τοῦ σκότους ὀνόματι τὴν περὶ αὐτὸν ἀκαταληψίαν ὑποδηλῶν, ἧσπερ ἂν εἰς τύπον ληφθείη καλῶς ὁ περὶ τὸ πῦρ ἐν τῷ ὄρει καπνός. Ἐν πυρὸς δὲ σχήματι κάτεισι τὸ θεῖον αὐτὸ, κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ, πρεπόντως τε καὶ ἀναγκαίως τῇ τοῦ πράγματος φύσει. "Εδει γάρ, ἔδει, τὸν εἰς δουλείαν καὶ σύνεσιν διὰ τοῦ μέλλοντος όρι- σθήσεσθαι νόμου καλοῦντα τὸν Ἰσραὴλ, φωτιστὴν ὁρᾶσθαι καὶ κολαστήν· ἄμφω δὲ ταῦτα τελεῖται διὰ πυρός. « ᾿Αλλὰ καὶ φωναί, φησὶν, αἱ τῆς σάλπιγγος ἐγίνοντο προβαίνουσαι ἰσχυρότεραι σφόδρα, ο ἵνα πάλιν ἡμῖν τοιαύτη τις νοημάτων ἐξυφαίνηται δύνα- μις· ἐξεφωνήθη μὲν γὰρ καὶ ὁ νόμος παρὰ Θεοῦ, Β πλὴν οὐ συντόνως ἐν ἀρχῇ διὰ τὴν τῶν παιδαγωγού μένων ἀσθένειαν, ἀλλ᾿ ἰσχνοφώνως, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, καὶ οὐχ ὅλην ἔχων τὴν τοῦ σαλπίζοντος δύναμιν. Διδ δὴ καὶ βραδύγλωσσον ἑαυτὸν ὠνόμαζεν ὁ Μωσῆς. Προβαίνοντος δὲ τοῦ καιροῦ, καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὸ γράμμα σκιᾶς εἰς πνευματικὴν ἀναφέροντος λατρείαν τοὺς πιστεύοντας εἰς Χριστὸν, ισχυρότεραι σφόδρα τῆς θείας σάλπιγγος ἐξέδραμον αἱ φωναί, τοῦ σωτη- ρίου τε καὶ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος πᾶσαν τρόπον τινὰ περιηχοῦντος τὴν οἰκουμένην. Οὐ γὰρ, καθάπερ ὁ λεπτοδόης τε καὶ σμικροκῆρυξ νόμος εἰς μόνην τὴν Ἰουδαίων ἠκούσθη χώραν, ἢ καὶ ἀπὸ Δὰν ἕως Βηρ σαβελ κατηγγέλλετο, μᾶλλον δὲ εἰς πᾶσαν ἐξῆλθε τὴν γῆν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται. Τί δὲ δὴ πάλιν ἐπὶ τούτοις ; ι Μωσῆς ἐλάλει, φησίν, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. ο Δριμὺς ἔστω πάλιν τῶν εὐμαθεστέρων ὁ νοῦς, ἐπιτηρείτω δὲ ἀκριβῶς τὴν τοῖς θείοις λογίοις ἐνοῦσαν ἀσφάλειαν. Λαλεῖ μὲν γὰρ ὁ Μωσῆς, ἀποκρίνεται δὲ Θεὸς τούτῳ φωνῇ, οὐκ Ιδία πάντως φωνῇ (τοῦτο γὰρ οὐ φησιν), ἀλλ᾽ ἁπλῶς τε καὶ ἀπολελυμένως φωνῇ, τῇ διὰ κτύπου ῥημάτων ἀνθρωπινώτερον παραδόξως αποτελουμένῃ. Περὶ τί γὰρ ἂν τῶν ἔργων ἀτονήσαι Θεός; τί δ' οὐκ ἂν ἐξ- ανύσῃ θελήσας, καὶ λίαν εὐκόλως; Ελάλει τοιγαρούν ὁ Μωσῆς, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. Καὶ ὁ μὲν τύπος ἐν τούτοις. Ιδωμεν δὲ τὴν ἀλήθειαν. Έχεις τοιγαροῦν ἐν ἁγίοις Εὐαγγελίοις λαλοῦντα τὸν Κύριον· ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἀποκρινό μενον δὲ διὰ φωνῆς τὸν Πατέρα· ι Καὶ ἐδόξασα, και πάλιν δοξάσω. » Οὐκ εἶναι δὲ τὴν φωνὴν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Σωτὴρ ἔδειξεν, εἰπὼν τοῖς τὸ τηνικάδε παροῦσιν· Οὐ δι' ἐμὲ ἡ φωνὴ αὕτη γέγονεν, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς. » Ορᾷς ὅπως γεγενῆσθαι σαφῶς διισχυρίσατο τὴν φωνὴν, ἐπεὶ μὴ τῇ διὰ κτύπου κε- χρῆσθαι φωνῇ τὴν θείαν οἴεσθαι φύσιν ἀκόλουθον, καν ταῖς ἡμετέραις συσχηματίζηται χρείαις, λαλῇ καθ' ἡμᾶς οἰκονομικῶς. Ταῦτα πάλιν ἡμῖν ἀναγκαίως εἰσεκομίσθη πρὸς τὸ παρὸν τῷ λόγῳ τὰ θεωρήματα. Χρῆναι γὰρ πάντως ἐλογισάμεθα, τοῖς εντευξαμένοις ἀληθεύοντα φαίνεσθαι τὸν Ἰησοῦν, όταν εὑρίσκηται λέγων πρὸς Ἰουδαίους περὶ τοῦ Χιλ, 19. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A nos testatus est ''. alicubi Psalmista '1' Deum tenebras posuisse latibulum suum ait, tenebrarum nomine comprehendi se non posse significans, cu- jus incomprehensibilitatis typum esse fumum illum ignis in monte, recte dicemus. In forma autem ignis Deus ipse descendit : quod eo tempore po- tissimum necessarium erat et rei naturæ congrue- bat. Decebat enim, decebat eum qui per legem fu- turam Israelem ad servitutem et scientiam vocabat, illuminare, et dirigere: quæ duo efficiuntur per ignem. Sed et voces, inquit, tubæ facta sunt præcedentes, fortiores valde "; ut hinc rursus nimirum intelligas, legem quidem prolatam esse quoque a Deo, non tamen contenta voce initio, ob eorum qui erudiebantur imbecillitatem, sed exili, ut C D Cor. XIII, 12; Psal. xvi, Ibid. Ibid. 30. 'Joan. x11, 28. 14. . • ita dicam, nec totis viribus tubicinis. Proindeque seipsum etiam tardiloquum Moses nominabat. Processu vero temporis, fidelibus ex litterali umbra ad spiritalem cultum revocatis, longe vehementio- res ex tuba divina voces eruperunt, salutari et evangelico præconio universum orbem quodammo- do personante. Non enim sicuti lex gracilis illa ac tenuís præco in sola Judæa exauditus est, aut etiam a Dan usque ad Bersabee nuntiatus est, sed in om- nem terram exivit sonus eorum, ut scriptum est ". Quid porro bis additur? Moses loquebatur, inquit, Deus autem respondit ei voce "., Hic rursum acrius attendant studiosi, et accurate observent divinorum oraculorum soliditatem. Loquitur enim Moses : huic respondet Deus voce ; non propria uti- que voce (non hoc enim dicit ), sed simpliciter, et absolute,«voce, ›quæ verborum sono humano more mirabiliter est edita. Quid enim difficile est Deo ? imo quid efficere non potest facile, si modo velit? Loquebatur itaque Moses, Deus autem respondit ei voce. Sed hac quidem figurate : videamus porro ve- ritatem. Habes in Evangeliis loquentem Dominum : « Pater, clarifica Filium tuum ''; » respondet autem voce Pater: ‹ Et clarificavi, et iterum cla- rificabo 17. › Sed non esse revera vocem Dei ac Pa- tris Salvator ostendit, dicens iis qui tunc aderant : ‹ Non propter me hæc vox venit, sed propter vos ¹. › Vides quo pacto vocem factam esse clare asseruit: siquidem putandum non est voce quæ sono editur usam esse naturam divinam, licet no- stris conformetur usibus, et singulari dispensatione loquatur, sicuti nos. Hæc rursus a nobis impra- sentiarum observata sunt. Jesum quippe veracem existimandum esse putamus, cum de suo Genitore ad Judæos dicere comperiatur: ‹ Neque vocem ejus unquam audistis, neque speciem ejus vidistis, et Verbum ejus non habetis in vobis manens, quia quem misit ille, huic vos non creditis". › Jam vero, Pharisæos immani fastu turgidos divinum Verbum in se et apud se esse finxisse, ideoque ad mirabilem quamdam se pervenisse sapientiam asseruisse, id spiritus ipse quoque Christi testabi- Deut. six, 19. * Psal. xv!!!, 5. Deut., Joan. v, 37.

לון τοῦτο, Παῦλος μὲν ὁ σοφώτατος ἐν ἐσόπτρῳ καὶ Ει ἐν αἰνίγματι βλέπειν ἡμᾶς διεμαρτύρατο. Τεθεικέ- ναι δὲ σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, τὸν Θεὸν δηλονότι, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς, τῷ τοῦ σκότους ὀνόματι τὴν περὶ αὐτὸν ἀκαταληψίαν ὑποδηλῶν, ἧσπερ ἂν εἰς τύπον ληφθείη καλῶς ὁ περὶ τὸ πῦρ ἐν τῷ ὄρει καπνός. Ἐν πυρὸς δὲ σχήματι κάτεισι τὸ θεῖον αὐτὸ, κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ, πρεπόντως τε καὶ ἀναγκαίως τῇ τοῦ πράγματος φύσει. "Εδει γάρ, ἔδει, τὸν εἰς δουλείαν καὶ σύνεσιν διὰ τοῦ μέλλοντος όρι- σθήσεσθαι νόμου καλοῦντα τὸν Ἰσραὴλ, φωτιστὴν ὁρᾶσθαι καὶ κολαστήν· ἄμφω δὲ ταῦτα τελεῖται διὰ πυρός. « ᾿Αλλὰ καὶ φωναί, φησὶν, αἱ τῆς σάλπιγγος ἐγίνοντο προβαίνουσαι ἰσχυρότεραι σφόδρα, ο ἵνα πάλιν ἡμῖν τοιαύτη τις νοημάτων ἐξυφαίνηται δύνα- μις· ἐξεφωνήθη μὲν γὰρ καὶ ὁ νόμος παρὰ Θεοῦ, Β πλὴν οὐ συντόνως ἐν ἀρχῇ διὰ τὴν τῶν παιδαγωγού μένων ἀσθένειαν, ἀλλ᾿ ἰσχνοφώνως, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, καὶ οὐχ ὅλην ἔχων τὴν τοῦ σαλπίζοντος δύναμιν. Διδ δὴ καὶ βραδύγλωσσον ἑαυτὸν ὠνόμαζεν ὁ Μωσῆς. Προβαίνοντος δὲ τοῦ καιροῦ, καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὸ γράμμα σκιᾶς εἰς πνευματικὴν ἀναφέροντος λατρείαν τοὺς πιστεύοντας εἰς Χριστὸν, ισχυρότεραι σφόδρα τῆς θείας σάλπιγγος ἐξέδραμον αἱ φωναί, τοῦ σωτη- ρίου τε καὶ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος πᾶσαν τρόπον τινὰ περιηχοῦντος τὴν οἰκουμένην. Οὐ γὰρ, καθάπερ ὁ λεπτοδόης τε καὶ σμικροκῆρυξ νόμος εἰς μόνην τὴν Ἰουδαίων ἠκούσθη χώραν, ἢ καὶ ἀπὸ Δὰν ἕως Βηρ σαβελ κατηγγέλλετο, μᾶλλον δὲ εἰς πᾶσαν ἐξῆλθε τὴν γῆν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται. Τί δὲ δὴ πάλιν ἐπὶ τούτοις ; ι Μωσῆς ἐλάλει, φησίν, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. ο Δριμὺς ἔστω πάλιν τῶν εὐμαθεστέρων ὁ νοῦς, ἐπιτηρείτω δὲ ἀκριβῶς τὴν τοῖς θείοις λογίοις ἐνοῦσαν ἀσφάλειαν. Λαλεῖ μὲν γὰρ ὁ Μωσῆς, ἀποκρίνεται δὲ Θεὸς τούτῳ φωνῇ, οὐκ Ιδία πάντως φωνῇ (τοῦτο γὰρ οὐ φησιν), ἀλλ᾽ ἁπλῶς τε καὶ ἀπολελυμένως φωνῇ, τῇ διὰ κτύπου ῥημάτων ἀνθρωπινώτερον παραδόξως αποτελουμένῃ. Περὶ τί γὰρ ἂν τῶν ἔργων ἀτονήσαι Θεός; τί δ' οὐκ ἂν ἐξ- ανύσῃ θελήσας, καὶ λίαν εὐκόλως; Ελάλει τοιγαρούν ὁ Μωσῆς, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ. Καὶ ὁ μὲν τύπος ἐν τούτοις. Ιδωμεν δὲ τὴν ἀλήθειαν. Έχεις τοιγαροῦν ἐν ἁγίοις Εὐαγγελίοις λαλοῦντα τὸν Κύριον· ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἀποκρινό μενον δὲ διὰ φωνῆς τὸν Πατέρα· ι Καὶ ἐδόξασα, και πάλιν δοξάσω. » Οὐκ εἶναι δὲ τὴν φωνὴν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Σωτὴρ ἔδειξεν, εἰπὼν τοῖς τὸ τηνικάδε παροῦσιν· Οὐ δι' ἐμὲ ἡ φωνὴ αὕτη γέγονεν, ἀλλὰ δι' ὑμᾶς. » Ορᾷς ὅπως γεγενῆσθαι σαφῶς διισχυρίσατο τὴν φωνὴν, ἐπεὶ μὴ τῇ διὰ κτύπου κε- χρῆσθαι φωνῇ τὴν θείαν οἴεσθαι φύσιν ἀκόλουθον, καν ταῖς ἡμετέραις συσχηματίζηται χρείαις, λαλῇ καθ' ἡμᾶς οἰκονομικῶς. Ταῦτα πάλιν ἡμῖν ἀναγκαίως εἰσεκομίσθη πρὸς τὸ παρὸν τῷ λόγῳ τὰ θεωρήματα. Χρῆναι γὰρ πάντως ἐλογισάμεθα, τοῖς εντευξαμένοις ἀληθεύοντα φαίνεσθαι τὸν Ἰησοῦν, όταν εὑρίσκηται λέγων πρὸς Ἰουδαίους περὶ τοῦ Χιλ, 19. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A nos testatus est ''. alicubi Psalmista '1' Deum tenebras posuisse latibulum suum ait, tenebrarum nomine comprehendi se non posse significans, cu- jus incomprehensibilitatis typum esse fumum illum ignis in monte, recte dicemus. In forma autem ignis Deus ipse descendit : quod eo tempore po- tissimum necessarium erat et rei naturæ congrue- bat. Decebat enim, decebat eum qui per legem fu- turam Israelem ad servitutem et scientiam vocabat, illuminare, et dirigere: quæ duo efficiuntur per ignem. Sed et voces, inquit, tubæ facta sunt præcedentes, fortiores valde "; ut hinc rursus nimirum intelligas, legem quidem prolatam esse quoque a Deo, non tamen contenta voce initio, ob eorum qui erudiebantur imbecillitatem, sed exili, ut C D Cor. XIII, 12; Psal. xvi, Ibid. Ibid. 30. 'Joan. x11, 28. 14. . • ita dicam, nec totis viribus tubicinis. Proindeque seipsum etiam tardiloquum Moses nominabat. Processu vero temporis, fidelibus ex litterali umbra ad spiritalem cultum revocatis, longe vehementio- res ex tuba divina voces eruperunt, salutari et evangelico præconio universum orbem quodammo- do personante. Non enim sicuti lex gracilis illa ac tenuís præco in sola Judæa exauditus est, aut etiam a Dan usque ad Bersabee nuntiatus est, sed in om- nem terram exivit sonus eorum, ut scriptum est ". Quid porro bis additur? Moses loquebatur, inquit, Deus autem respondit ei voce "., Hic rursum acrius attendant studiosi, et accurate observent divinorum oraculorum soliditatem. Loquitur enim Moses : huic respondet Deus voce ; non propria uti- que voce (non hoc enim dicit ), sed simpliciter, et absolute,«voce, ›quæ verborum sono humano more mirabiliter est edita. Quid enim difficile est Deo ? imo quid efficere non potest facile, si modo velit? Loquebatur itaque Moses, Deus autem respondit ei voce. Sed hac quidem figurate : videamus porro ve- ritatem. Habes in Evangeliis loquentem Dominum : « Pater, clarifica Filium tuum ''; » respondet autem voce Pater: ‹ Et clarificavi, et iterum cla- rificabo 17. › Sed non esse revera vocem Dei ac Pa- tris Salvator ostendit, dicens iis qui tunc aderant : ‹ Non propter me hæc vox venit, sed propter vos ¹. › Vides quo pacto vocem factam esse clare asseruit: siquidem putandum non est voce quæ sono editur usam esse naturam divinam, licet no- stris conformetur usibus, et singulari dispensatione loquatur, sicuti nos. Hæc rursus a nobis impra- sentiarum observata sunt. Jesum quippe veracem existimandum esse putamus, cum de suo Genitore ad Judæos dicere comperiatur: ‹ Neque vocem ejus unquam audistis, neque speciem ejus vidistis, et Verbum ejus non habetis in vobis manens, quia quem misit ille, huic vos non creditis". › Jam vero, Pharisæos immani fastu turgidos divinum Verbum in se et apud se esse finxisse, ideoque ad mirabilem quamdam se pervenisse sapientiam asseruisse, id spiritus ipse quoque Christi testabi- Deut. six, 19. * Psal. xv!!!, 5. Deut., Joan. v, 37.

ἰδίου γεννήτορος· . Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκη- • Η κόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον απο τοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. . Ὅτι δὲ πάλιν οἱ Φαρισαῖοι πρὸς ἐκτόπους ἀλαζονείας αναφυσώμε νοι, τὸν θεῖον εἶναι σὺν αὐτοῖς τε καὶ ἐν αὐτοῖς ἐπλάττοντο λόγον, διά τε τοῦτο πρὸς ἀξιάγαστον ἐλάσαι σοφίαν ἀνοήτως διισχυρίζοντο, μαρτυρήσει καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα Χριστοῦ, διὰ τοῦ προφήτου λέο γον Ἱερεμίου πρὸς αὐτούς· « Πῶς ἐρεῖτε, ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς, καὶ λόγος Κυρίου μεθ᾿ ἡμῶν ἐστιν; Εἰς μάτην ἐγενήθη σχεῖνος ψευδής Γραμματεῦσιν, ισχύνθησαν σοφοί, ἐπτοήθησαν καὶ ἐάλωσαν, σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς, ὅτι τὸν λόγον Κυρίου ἀποδοχές μασαν. » Πῶς γὰρ τὸν ζῶντα καὶ ἐνυπόστατον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀποδοκιμάσαντες οὐχ ἁλώσονται, τὴν εἰς αὐτὸν οὐ παραδεξάμενοι πίστιν, ἀλλὰ τὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀτιμάσαντες χαρακτῆρα, καὶ τὸ ἀληθέστατον ὥσπερ εἶδος αὐτοῦ διὰ τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας τε καὶ δυνάμεως θεωρῆσαι παραιτησάμενοι; Καταληπτὴ γὰρ ἡμῖν οὐχ ἑτέρως κατὰ τὸ ἐνδεχόμεν νον ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις, ἢ δι᾽ ὧν ἐπιτελεῖ καὶ ἐργάζεται. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἀπὸ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ γενε σιουργοῦ θεωρίαν ὁ μὲν Παῦλος ἡμᾶς ἰέναι προστάτ τει· ξεναγεῖ δὲ πάλιν εἰς τὴν ἐφ' ἑαυτῷ κατάληψιν ὁ Σωτὴρ, « Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, λέγων, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο Κατῃτιάτο δὲ καὶ λίαν εὐλόγως τὸν οἰκεῖον μαθητὴν (Φίλιππος οὗτος ἦν), ὡς ἑτέρως δύνασθαι πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ θεωρίαν ἐλθεῖν ἀζητήτως ὑποτοπήσαντα, καίτοι παρὸν ἐπ᾿ ἐξουσίας αὐτῷ τὴν ἀπαραποίητον εἰκόνα κατασκέπτεσθαι, δεικνύουσαν ἀκριβῶς ἐν ἑαυτῇ τὸν γεννήσαντα. Διὸ δὴ καὶ ἔφασκε· « Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. » Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ὑμεῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρ τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με να ζωὴν ἔχητε. Ἡ μὲν λεία καὶ ἱππήλατος τοῖς πολλοῖς καὶ τε τριμμένη διάνοια τοῦ ῥητοῦ, προστακτικῶς εἰρῆσθαι νομίζειν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀναπείθει τὸ χρῆναι, τὰς θείας ἐρευνῶντας Γραφάς, τὰς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας πρὸς ζωὴν ἐρανί- ζεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ σύνδεσμον ἐν τῷ μεταξὺ θεὶς, φημὶ δὲ τό, Και, συνάπτει τὸ, «Οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν ἕτερόν τι σημαίνων, συγγενές μὲν τοῖς εἰρημένοις, Εχον δέ τι βραχὺ τὸ ἐξηλλαγμέ νον. Εἰ γὰρ ἔδει νοεῖσθαι προστακτικῶς, πῶς οὐκ εἶναι φήσομεν ἀναγκαῖον, κατὰ τάδε τὸ σχῆμα τυχόν τὸ σύμπαν εἰπεῖν· ι Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ· . ἐρευνήσαντες δὲ, • Έλθετε πρός με; ν ἀλλ' ὡς μὴ ἐθέλοντας ἐλθεῖν, καίτοι διὰ τῆς ἐρεύνης ἐπὶ τοῦτο χειραγωγουμένους, καταιτιᾶται, λέγων· « Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με. » Αναγνωσόμεθα τοίνυν, ἐπὶ τὸ χρησιμώτερον βλέπου τες, καὶ τὸ τοῖς προαποδοθεῖσιν ἀκολουθοῦν, οὐ πάν- τως προστακτικῶς, ἀλλ' ὡς συνέσει συναινέσει] μᾶλλον καὶ ὑποστιγμή. Εσται δὲ πάλιν τοῦ προκει- * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tur, per prophetam Jeremniam dicens ad eos : A Quomodo dicetis, quia sapientes nos sumus, et Verbum Domini nobiscum est? Frustra factus est juncus mendax Scribis, confusi sunt sapientes, perterriti et capti sunt, sapientia quænam est in eis, quia Verbum Domini reprobaverunt . . Quo modo enim virens, et subsistens Dei Verbum non reprobasse deprehendentur, qui fidem non susce- perunt, sed Dei ae Patris characterem dedecore affecerunt, et verissimam ejus speciem per divinam potentiam ac virtutem contemplari dedignati sunt? Aliter enim comprehendere divinam et ineffabilem naturam non possumus, quam per ea quæ perficit et operatur. Quapropter a magnitudine et pulchri- tudine creaturarum similitudine quadam Panlus tre nos jubet ad parentis rerum contemplationem. Præterea Salvator ad sui comprehensionem deducit, his verbis: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi si autem facio, et si mihi non vultis eredere, operibus meis credite", Jure autem repre- hendebat suum discipulum (Philippus is erat) quod existimaret aliter posse Deum ac Patrem spectari, cum liceret immutabilem ejus imaginem contem- plari, quæ accurate in seipsa Genitorem exprimit. Ideoque dicebat: ‹ Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Qui vidit me, vidit et Patrem ”. › V, 39-40. Scrutamini Scripturas, quia vos putatis C in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me. Et non vultis venire ad me, ul vilam habeatis. Communis et trita hujus textus expositio docet imperandi modo Pharisæis a Salvatore dictum esse, nt scrutarentur Scripturas, in quibus testimonia de ipso colligant ad vitam: verum quoniam in medio copula, et, posita, illa verba conjungit: ‹ Non vultis venire ad me, › manifestum est aliud quiddam significare, cognatum quidem antedictis, sed in quo nonnihil sit diversi. Si enim illud impe- randi modo sit intelligendum, quomodo necessa- rium non esse dicemus, hac loquendi forma, verbi gratia, totum dicere: • Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere, et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me; › postquanı autem eas perscrutati fueritis, « venite ad me; sed eos invitos venire, quamvis manu deductos, incusat dicens: « Et non vultis venire ad me. » Legemus itaque utilius et convenientius iis quæ ante dicta sunt, non utique imperandi modo, sed assentiendi potius atque indicandi. Erit porro loci hujus sententia talis : cum videret eos ex Mosis scriptis plurima imperite adversus se- D [al. Jerem. vili, 9, 10. »‹ Joan. x, 37, 38. ss Joan. xis, 9. .

ἰδίου γεννήτορος· . Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκη- • Η κόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον απο τοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. . Ὅτι δὲ πάλιν οἱ Φαρισαῖοι πρὸς ἐκτόπους ἀλαζονείας αναφυσώμε νοι, τὸν θεῖον εἶναι σὺν αὐτοῖς τε καὶ ἐν αὐτοῖς ἐπλάττοντο λόγον, διά τε τοῦτο πρὸς ἀξιάγαστον ἐλάσαι σοφίαν ἀνοήτως διισχυρίζοντο, μαρτυρήσει καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα Χριστοῦ, διὰ τοῦ προφήτου λέο γον Ἱερεμίου πρὸς αὐτούς· « Πῶς ἐρεῖτε, ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς, καὶ λόγος Κυρίου μεθ᾿ ἡμῶν ἐστιν; Εἰς μάτην ἐγενήθη σχεῖνος ψευδής Γραμματεῦσιν, ισχύνθησαν σοφοί, ἐπτοήθησαν καὶ ἐάλωσαν, σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς, ὅτι τὸν λόγον Κυρίου ἀποδοχές μασαν. » Πῶς γὰρ τὸν ζῶντα καὶ ἐνυπόστατον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀποδοκιμάσαντες οὐχ ἁλώσονται, τὴν εἰς αὐτὸν οὐ παραδεξάμενοι πίστιν, ἀλλὰ τὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀτιμάσαντες χαρακτῆρα, καὶ τὸ ἀληθέστατον ὥσπερ εἶδος αὐτοῦ διὰ τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας τε καὶ δυνάμεως θεωρῆσαι παραιτησάμενοι; Καταληπτὴ γὰρ ἡμῖν οὐχ ἑτέρως κατὰ τὸ ἐνδεχόμεν νον ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις, ἢ δι᾽ ὧν ἐπιτελεῖ καὶ ἐργάζεται. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἀπὸ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ γενε σιουργοῦ θεωρίαν ὁ μὲν Παῦλος ἡμᾶς ἰέναι προστάτ τει· ξεναγεῖ δὲ πάλιν εἰς τὴν ἐφ' ἑαυτῷ κατάληψιν ὁ Σωτὴρ, « Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, λέγων, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο Κατῃτιάτο δὲ καὶ λίαν εὐλόγως τὸν οἰκεῖον μαθητὴν (Φίλιππος οὗτος ἦν), ὡς ἑτέρως δύνασθαι πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ θεωρίαν ἐλθεῖν ἀζητήτως ὑποτοπήσαντα, καίτοι παρὸν ἐπ᾿ ἐξουσίας αὐτῷ τὴν ἀπαραποίητον εἰκόνα κατασκέπτεσθαι, δεικνύουσαν ἀκριβῶς ἐν ἑαυτῇ τὸν γεννήσαντα. Διὸ δὴ καὶ ἔφασκε· « Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. » Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ὑμεῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρ τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με να ζωὴν ἔχητε. Ἡ μὲν λεία καὶ ἱππήλατος τοῖς πολλοῖς καὶ τε τριμμένη διάνοια τοῦ ῥητοῦ, προστακτικῶς εἰρῆσθαι νομίζειν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀναπείθει τὸ χρῆναι, τὰς θείας ἐρευνῶντας Γραφάς, τὰς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας πρὸς ζωὴν ἐρανί- ζεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ σύνδεσμον ἐν τῷ μεταξὺ θεὶς, φημὶ δὲ τό, Και, συνάπτει τὸ, «Οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν ἕτερόν τι σημαίνων, συγγενές μὲν τοῖς εἰρημένοις, Εχον δέ τι βραχὺ τὸ ἐξηλλαγμέ νον. Εἰ γὰρ ἔδει νοεῖσθαι προστακτικῶς, πῶς οὐκ εἶναι φήσομεν ἀναγκαῖον, κατὰ τάδε τὸ σχῆμα τυχόν τὸ σύμπαν εἰπεῖν· ι Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ· . ἐρευνήσαντες δὲ, • Έλθετε πρός με; ν ἀλλ' ὡς μὴ ἐθέλοντας ἐλθεῖν, καίτοι διὰ τῆς ἐρεύνης ἐπὶ τοῦτο χειραγωγουμένους, καταιτιᾶται, λέγων· « Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με. » Αναγνωσόμεθα τοίνυν, ἐπὶ τὸ χρησιμώτερον βλέπου τες, καὶ τὸ τοῖς προαποδοθεῖσιν ἀκολουθοῦν, οὐ πάν- τως προστακτικῶς, ἀλλ' ὡς συνέσει συναινέσει] μᾶλλον καὶ ὑποστιγμή. Εσται δὲ πάλιν τοῦ προκει- * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tur, per prophetam Jeremniam dicens ad eos : A Quomodo dicetis, quia sapientes nos sumus, et Verbum Domini nobiscum est? Frustra factus est juncus mendax Scribis, confusi sunt sapientes, perterriti et capti sunt, sapientia quænam est in eis, quia Verbum Domini reprobaverunt . . Quo modo enim virens, et subsistens Dei Verbum non reprobasse deprehendentur, qui fidem non susce- perunt, sed Dei ae Patris characterem dedecore affecerunt, et verissimam ejus speciem per divinam potentiam ac virtutem contemplari dedignati sunt? Aliter enim comprehendere divinam et ineffabilem naturam non possumus, quam per ea quæ perficit et operatur. Quapropter a magnitudine et pulchri- tudine creaturarum similitudine quadam Panlus tre nos jubet ad parentis rerum contemplationem. Præterea Salvator ad sui comprehensionem deducit, his verbis: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi si autem facio, et si mihi non vultis eredere, operibus meis credite", Jure autem repre- hendebat suum discipulum (Philippus is erat) quod existimaret aliter posse Deum ac Patrem spectari, cum liceret immutabilem ejus imaginem contem- plari, quæ accurate in seipsa Genitorem exprimit. Ideoque dicebat: ‹ Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Qui vidit me, vidit et Patrem ”. › V, 39-40. Scrutamini Scripturas, quia vos putatis C in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me. Et non vultis venire ad me, ul vilam habeatis. Communis et trita hujus textus expositio docet imperandi modo Pharisæis a Salvatore dictum esse, nt scrutarentur Scripturas, in quibus testimonia de ipso colligant ad vitam: verum quoniam in medio copula, et, posita, illa verba conjungit: ‹ Non vultis venire ad me, › manifestum est aliud quiddam significare, cognatum quidem antedictis, sed in quo nonnihil sit diversi. Si enim illud impe- randi modo sit intelligendum, quomodo necessa- rium non esse dicemus, hac loquendi forma, verbi gratia, totum dicere: • Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere, et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me; › postquanı autem eas perscrutati fueritis, « venite ad me; sed eos invitos venire, quamvis manu deductos, incusat dicens: « Et non vultis venire ad me. » Legemus itaque utilius et convenientius iis quæ ante dicta sunt, non utique imperandi modo, sed assentiendi potius atque indicandi. Erit porro loci hujus sententia talis : cum videret eos ex Mosis scriptis plurima imperite adversus se- D [al. Jerem. vili, 9, 10. »‹ Joan. x, 37, 38. ss Joan. xis, 9. .

ἰδίου γεννήτορος· . Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκη- • Η κόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, καὶ τὸν λόγον απο τοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. . Ὅτι δὲ πάλιν οἱ Φαρισαῖοι πρὸς ἐκτόπους ἀλαζονείας αναφυσώμε νοι, τὸν θεῖον εἶναι σὺν αὐτοῖς τε καὶ ἐν αὐτοῖς ἐπλάττοντο λόγον, διά τε τοῦτο πρὸς ἀξιάγαστον ἐλάσαι σοφίαν ἀνοήτως διισχυρίζοντο, μαρτυρήσει καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα Χριστοῦ, διὰ τοῦ προφήτου λέο γον Ἱερεμίου πρὸς αὐτούς· « Πῶς ἐρεῖτε, ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς, καὶ λόγος Κυρίου μεθ᾿ ἡμῶν ἐστιν; Εἰς μάτην ἐγενήθη σχεῖνος ψευδής Γραμματεῦσιν, ισχύνθησαν σοφοί, ἐπτοήθησαν καὶ ἐάλωσαν, σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς, ὅτι τὸν λόγον Κυρίου ἀποδοχές μασαν. » Πῶς γὰρ τὸν ζῶντα καὶ ἐνυπόστατον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀποδοκιμάσαντες οὐχ ἁλώσονται, τὴν εἰς αὐτὸν οὐ παραδεξάμενοι πίστιν, ἀλλὰ τὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀτιμάσαντες χαρακτῆρα, καὶ τὸ ἀληθέστατον ὥσπερ εἶδος αὐτοῦ διὰ τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας τε καὶ δυνάμεως θεωρῆσαι παραιτησάμενοι; Καταληπτὴ γὰρ ἡμῖν οὐχ ἑτέρως κατὰ τὸ ἐνδεχόμεν νον ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις, ἢ δι᾽ ὧν ἐπιτελεῖ καὶ ἐργάζεται. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἀπὸ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ γενε σιουργοῦ θεωρίαν ὁ μὲν Παῦλος ἡμᾶς ἰέναι προστάτ τει· ξεναγεῖ δὲ πάλιν εἰς τὴν ἐφ' ἑαυτῷ κατάληψιν ὁ Σωτὴρ, « Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, λέγων, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο Κατῃτιάτο δὲ καὶ λίαν εὐλόγως τὸν οἰκεῖον μαθητὴν (Φίλιππος οὗτος ἦν), ὡς ἑτέρως δύνασθαι πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ θεωρίαν ἐλθεῖν ἀζητήτως ὑποτοπήσαντα, καίτοι παρὸν ἐπ᾿ ἐξουσίας αὐτῷ τὴν ἀπαραποίητον εἰκόνα κατασκέπτεσθαι, δεικνύουσαν ἀκριβῶς ἐν ἑαυτῇ τὸν γεννήσαντα. Διὸ δὴ καὶ ἔφασκε· « Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. » Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ὑμεῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρ τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με να ζωὴν ἔχητε. Ἡ μὲν λεία καὶ ἱππήλατος τοῖς πολλοῖς καὶ τε τριμμένη διάνοια τοῦ ῥητοῦ, προστακτικῶς εἰρῆσθαι νομίζειν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρὸς τοὺς Φαρι σαίους ἀναπείθει τὸ χρῆναι, τὰς θείας ἐρευνῶντας Γραφάς, τὰς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας πρὸς ζωὴν ἐρανί- ζεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ σύνδεσμον ἐν τῷ μεταξὺ θεὶς, φημὶ δὲ τό, Και, συνάπτει τὸ, «Οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν ἕτερόν τι σημαίνων, συγγενές μὲν τοῖς εἰρημένοις, Εχον δέ τι βραχὺ τὸ ἐξηλλαγμέ νον. Εἰ γὰρ ἔδει νοεῖσθαι προστακτικῶς, πῶς οὐκ εἶναι φήσομεν ἀναγκαῖον, κατὰ τάδε τὸ σχῆμα τυχόν τὸ σύμπαν εἰπεῖν· ι Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ· . ἐρευνήσαντες δὲ, • Έλθετε πρός με; ν ἀλλ' ὡς μὴ ἐθέλοντας ἐλθεῖν, καίτοι διὰ τῆς ἐρεύνης ἐπὶ τοῦτο χειραγωγουμένους, καταιτιᾶται, λέγων· « Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με. » Αναγνωσόμεθα τοίνυν, ἐπὶ τὸ χρησιμώτερον βλέπου τες, καὶ τὸ τοῖς προαποδοθεῖσιν ἀκολουθοῦν, οὐ πάν- τως προστακτικῶς, ἀλλ' ὡς συνέσει συναινέσει] μᾶλλον καὶ ὑποστιγμή. Εσται δὲ πάλιν τοῦ προκει- * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tur, per prophetam Jeremniam dicens ad eos : A Quomodo dicetis, quia sapientes nos sumus, et Verbum Domini nobiscum est? Frustra factus est juncus mendax Scribis, confusi sunt sapientes, perterriti et capti sunt, sapientia quænam est in eis, quia Verbum Domini reprobaverunt . . Quo modo enim virens, et subsistens Dei Verbum non reprobasse deprehendentur, qui fidem non susce- perunt, sed Dei ae Patris characterem dedecore affecerunt, et verissimam ejus speciem per divinam potentiam ac virtutem contemplari dedignati sunt? Aliter enim comprehendere divinam et ineffabilem naturam non possumus, quam per ea quæ perficit et operatur. Quapropter a magnitudine et pulchri- tudine creaturarum similitudine quadam Panlus tre nos jubet ad parentis rerum contemplationem. Præterea Salvator ad sui comprehensionem deducit, his verbis: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi si autem facio, et si mihi non vultis eredere, operibus meis credite", Jure autem repre- hendebat suum discipulum (Philippus is erat) quod existimaret aliter posse Deum ac Patrem spectari, cum liceret immutabilem ejus imaginem contem- plari, quæ accurate in seipsa Genitorem exprimit. Ideoque dicebat: ‹ Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Qui vidit me, vidit et Patrem ”. › V, 39-40. Scrutamini Scripturas, quia vos putatis C in ipsis vitam æternam habere: et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me. Et non vultis venire ad me, ul vilam habeatis. Communis et trita hujus textus expositio docet imperandi modo Pharisæis a Salvatore dictum esse, nt scrutarentur Scripturas, in quibus testimonia de ipso colligant ad vitam: verum quoniam in medio copula, et, posita, illa verba conjungit: ‹ Non vultis venire ad me, › manifestum est aliud quiddam significare, cognatum quidem antedictis, sed in quo nonnihil sit diversi. Si enim illud impe- randi modo sit intelligendum, quomodo necessa- rium non esse dicemus, hac loquendi forma, verbi gratia, totum dicere: • Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam habere, et illæ sunt quæ testimonium perhibent de me; › postquanı autem eas perscrutati fueritis, « venite ad me; sed eos invitos venire, quamvis manu deductos, incusat dicens: « Et non vultis venire ad me. » Legemus itaque utilius et convenientius iis quæ ante dicta sunt, non utique imperandi modo, sed assentiendi potius atque indicandi. Erit porro loci hujus sententia talis : cum videret eos ex Mosis scriptis plurima imperite adversus se- D [al. Jerem. vili, 9, 10. »‹ Joan. x, 37, 38. ss Joan. xis, 9. .

περὶ Χριστοῦ · « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε μαθηταὶ αὐτοῦ γενέσθαι ; ο διαῤῥήδην εὐθὺς ἀνακεκραγότες φασί • Σὺ μαθητής εἰ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως ἐσμὲν μαθηταί. » Κατηγορήσει τοίνυν, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῶν ὁ Μωσῆς, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔθεσθε τὴν ἐλ- πίδα, καὶ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀπονοίας καταβοήσει παρὰ θεῷ, μετὰ τῶν ἄλλων καταφρονούμενος. Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀνεγκλήτους εἶναι παρὰ Χριστῷ τοὺς ἀπειθοῦντας αὐτῷ, διὰ τὸ φάναι πρὸς Ιου- δαίους· « Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα. » Τί γὰρ δὴ καὶ ἐμοῦμεν, ὅταν ἀκούωμεν λέγοντος • Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὴν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; » "Αρ' οὐκ εὐλόγως ὑπονοήσομεν κατηγορηθήσεσθαί ποτε παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διὰ τῆς ἀρνήσεως, τοὺς οἷσπερ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ Χριστοῦ; 'Αλλ' ὑπάρχειν οἶμαι τοῦτο παντί τω σαφές. Οὐκοῦν οὐκ ἐλεύθεροι τοῦ κατηγορεῖσθαι πάντως εἰσὶν Ἰουδαῖοι, διὰ μακρᾶς ἀπειθείας ἀρνη- σάμενοι τὸν Χριστὸν, ἀλλ᾽ εὐφυέστατα πάλιν ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔχει λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς παρ' αὐτοῦ νου- θεσίας ἀποσειόμενοι, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ κατατάττον- τες λόγῳ τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον διδασκαλίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ χρῆναι φυλάττειν ἀεὶ τὰ Μωσέως βαδί- ζουσιν, ὡς καὶ γυμνότερον ήδη βοῶντας ὁρᾶσθαι· • Ἡμεῖς οἴδαμεν, ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν· ἡ ἀναγκαίως δὴ σφόδρα καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας ἐλέγχει, τὸν ἐφ᾽ ᾧ μεγαλαυχῶσι Μωσέα, καὶ δεηθήσεσθαι μὲν οὐδαμῶς ἑτέρου κατηγοροῦντός φησιν, ἐξαρκέσειν δὲ μόνον αὐτοῖς καὶ τὸν δι᾽ ἐκείνου νόμον, δι' ὧν ἀπειθοῦσιν αὐτῷ πρὸς τὸ χρῆναι λοιπὸν εὐλόγως κατηγο ρεῖσθαι πεσοῦσι, κἂν ἡ τοῦ κρίνοντος ἀργήσῃ φωνή, τουτέστι Χριστοῦ. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατηγορηθήσεσθαι τοὺς Ἰουδαίους εἰπὼν, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς εἰς αὐτὸν ἀπειθείαις ὑπομεῖναι γραφήν, ἐπιφέρει καὶ ταῦτα χρησίμως τὸ μὴ μάτην αὐτοῖς ἐπισκῆψαι διδάσκων, ἢ καὶ ἄλλως τὴν ἐπὶ τῷ λοιδορεῖσθαι φιλεῖν ὑπόληψιν παραιτούμενος. Πράγμα γὰρ λέγων οὐ διεψευσμένον ὁρᾶται. Εστω τοίνυν, φησί, τοὺς ἐμοὺς ὅτι παρα κρούεσθε λόγους, καρτερήσω καὶ ἀπειθούμενος. Καταδέξασθε Μωσέα τὸν ἑαυτῶν· δότε τῷ παρ' ὑμῶν θαυμαζομένῳ τὴν πίστιν, καὶ γνώσεσθε πάντες, ὃν οὐκ εἰδότες ἀτιμάζετε. Αναῤῥήξατε τους τύπους ὠδίνοντας τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ γὰρ ἐν τοῖς ἐκείνου σκιαγραφούμενος βιβλίοις. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς ὑμῶν κατηγορήσει, φησὶν, ὁ Μωσῆς, ὅταν ἀπειθοῦντας (δη τοῖς περὶ ἐμοῦ συγγράμμασιν. Εδει μὲν οὖν ἴσως ἡμᾶς καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμέ νας διερμηνεύσαντας νοῦν, ἰέναι πάλιν ἐπὶ τὰ ἐφ εξῆς, ἐπιτρέψαντας τοῖς ὄντως φιλομαθέσιν ἀναζητεῖν τὰς ἐπὶ Χριστῷ διὰ Μωσέως εἰκόνας. Πλήρη μὲν γὰρ τῶν εἰρημένων τὰ ἐκείνου συγγράμματα, καὶ πολὺς ὁ λόγος ὁ παρ' αὐτῶν [ περὶ αὐτῶν], δυσ- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • lius sis; nos autem Moysi discipuli sumus 31. , Accusalit igitur, inquit, etiam vos ipse Moyses, in quo spem vestram omnem posuistis, et vestrum furorem redarguet apud Deum, una cum aliis contemptus. Neque vero putabimus inculpatos esse apud Christum infideles illos, ex eo quod ad Ju- dæos dixit: Nolite putare quod accusaturus sim vos apud Patrem. » Quid enim dicemus cum au- diamus dicentem : • Omnis ergo quicunque confi- tebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est; qui autem ne- gaverit me coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in cœlis est 28, › Numquid jure putabimus accusatum iri apud Deum ac Patrem per negationem eos qui per Christum negati fue- rint ? Nemini, ut reor, obscurum istud est. Ab lac igitur accusatione Judæi utique non sunt immunes, qui longa incredulitate Christum negarunt, sed hæc oratio scite admodum eis convenit. Nam cum ejus monitis repudiatis divinaque et calesti ejus doctrina pro nihilo habita, ad observanda Mosaica præcepta se convertant, ita ut videre liceat ipsos aperte clamantes: Nos scimus quia Moysi locu- tus est Deus, hunc autem nescimus unde sit 18. : ) idcirco nunc eos necessario demonstrat in ipsum quoque Moysen peccare, quo se mirifice jactant, nec ullo accusatore alio opus fore ait, unicamque Moysis legem suffecturam add eos jure accu- sandos, etiamsi judicis, hoc est Christi, vox si- A ejus fieri ? » statim occlamant: . Tu discipulus il- B C Icat. D al. s: Joan. IX, PATROL. GR. LXXIII. V, 46. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Cum dixerit a sapientissimo Moyse Judæos ac- cusatum iri, et incredulitatis postulatum iri, hæc etiam utiliter subjungit, docens se non frustra eos increpare, aut certe opinionem convicii a se removens. Rem enim veram dicere videtur. Esto igitur, inquit, sermones meos rejicite: sustinebo, et minus mihi credi patiar. Vestrum Moysen susci- pite : Gidem adhibete ei quem suspicitis, et agno- scetis eum quem præ inscitia contemnitis. Typos rescindite qui veritatem parturiunt. Ego enim in illius libris adumbratus sum. Quocirca ipse quo- que vos Moyses accusabit, inquit, cum viderit vos iis quæ de ne scripta sunt non credere. Operæ pretium quidem forsitan esset, propositi! textus explanata sententia, ad reliqua deincepa progredi, Ggurarum Mosaicarum disquisitione stu diosis relicta. Pleni enim sunt figuris hujusmodi libri Mosaici, multaque in iis afferuntur, sed in- tellectu difficilia, et subtilibus atque occultis con- 20. 32. ss. Joan. 13, 28. ss Matth. Χ,

περὶ Χριστοῦ · « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε μαθηταὶ αὐτοῦ γενέσθαι ; ο διαῤῥήδην εὐθὺς ἀνακεκραγότες φασί • Σὺ μαθητής εἰ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως ἐσμὲν μαθηταί. » Κατηγορήσει τοίνυν, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῶν ὁ Μωσῆς, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔθεσθε τὴν ἐλ- πίδα, καὶ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀπονοίας καταβοήσει παρὰ θεῷ, μετὰ τῶν ἄλλων καταφρονούμενος. Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀνεγκλήτους εἶναι παρὰ Χριστῷ τοὺς ἀπειθοῦντας αὐτῷ, διὰ τὸ φάναι πρὸς Ιου- δαίους· « Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα. » Τί γὰρ δὴ καὶ ἐμοῦμεν, ὅταν ἀκούωμεν λέγοντος • Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὴν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; » "Αρ' οὐκ εὐλόγως ὑπονοήσομεν κατηγορηθήσεσθαί ποτε παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διὰ τῆς ἀρνήσεως, τοὺς οἷσπερ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ Χριστοῦ; 'Αλλ' ὑπάρχειν οἶμαι τοῦτο παντί τω σαφές. Οὐκοῦν οὐκ ἐλεύθεροι τοῦ κατηγορεῖσθαι πάντως εἰσὶν Ἰουδαῖοι, διὰ μακρᾶς ἀπειθείας ἀρνη- σάμενοι τὸν Χριστὸν, ἀλλ᾽ εὐφυέστατα πάλιν ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔχει λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς παρ' αὐτοῦ νου- θεσίας ἀποσειόμενοι, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ κατατάττον- τες λόγῳ τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον διδασκαλίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ χρῆναι φυλάττειν ἀεὶ τὰ Μωσέως βαδί- ζουσιν, ὡς καὶ γυμνότερον ήδη βοῶντας ὁρᾶσθαι· • Ἡμεῖς οἴδαμεν, ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν· ἡ ἀναγκαίως δὴ σφόδρα καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας ἐλέγχει, τὸν ἐφ᾽ ᾧ μεγαλαυχῶσι Μωσέα, καὶ δεηθήσεσθαι μὲν οὐδαμῶς ἑτέρου κατηγοροῦντός φησιν, ἐξαρκέσειν δὲ μόνον αὐτοῖς καὶ τὸν δι᾽ ἐκείνου νόμον, δι' ὧν ἀπειθοῦσιν αὐτῷ πρὸς τὸ χρῆναι λοιπὸν εὐλόγως κατηγο ρεῖσθαι πεσοῦσι, κἂν ἡ τοῦ κρίνοντος ἀργήσῃ φωνή, τουτέστι Χριστοῦ. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατηγορηθήσεσθαι τοὺς Ἰουδαίους εἰπὼν, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς εἰς αὐτὸν ἀπειθείαις ὑπομεῖναι γραφήν, ἐπιφέρει καὶ ταῦτα χρησίμως τὸ μὴ μάτην αὐτοῖς ἐπισκῆψαι διδάσκων, ἢ καὶ ἄλλως τὴν ἐπὶ τῷ λοιδορεῖσθαι φιλεῖν ὑπόληψιν παραιτούμενος. Πράγμα γὰρ λέγων οὐ διεψευσμένον ὁρᾶται. Εστω τοίνυν, φησί, τοὺς ἐμοὺς ὅτι παρα κρούεσθε λόγους, καρτερήσω καὶ ἀπειθούμενος. Καταδέξασθε Μωσέα τὸν ἑαυτῶν· δότε τῷ παρ' ὑμῶν θαυμαζομένῳ τὴν πίστιν, καὶ γνώσεσθε πάντες, ὃν οὐκ εἰδότες ἀτιμάζετε. Αναῤῥήξατε τους τύπους ὠδίνοντας τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ γὰρ ἐν τοῖς ἐκείνου σκιαγραφούμενος βιβλίοις. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς ὑμῶν κατηγορήσει, φησὶν, ὁ Μωσῆς, ὅταν ἀπειθοῦντας (δη τοῖς περὶ ἐμοῦ συγγράμμασιν. Εδει μὲν οὖν ἴσως ἡμᾶς καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμέ νας διερμηνεύσαντας νοῦν, ἰέναι πάλιν ἐπὶ τὰ ἐφ εξῆς, ἐπιτρέψαντας τοῖς ὄντως φιλομαθέσιν ἀναζητεῖν τὰς ἐπὶ Χριστῷ διὰ Μωσέως εἰκόνας. Πλήρη μὲν γὰρ τῶν εἰρημένων τὰ ἐκείνου συγγράμματα, καὶ πολὺς ὁ λόγος ὁ παρ' αὐτῶν [ περὶ αὐτῶν], δυσ- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • lius sis; nos autem Moysi discipuli sumus 31. , Accusalit igitur, inquit, etiam vos ipse Moyses, in quo spem vestram omnem posuistis, et vestrum furorem redarguet apud Deum, una cum aliis contemptus. Neque vero putabimus inculpatos esse apud Christum infideles illos, ex eo quod ad Ju- dæos dixit: Nolite putare quod accusaturus sim vos apud Patrem. » Quid enim dicemus cum au- diamus dicentem : • Omnis ergo quicunque confi- tebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est; qui autem ne- gaverit me coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in cœlis est 28, › Numquid jure putabimus accusatum iri apud Deum ac Patrem per negationem eos qui per Christum negati fue- rint ? Nemini, ut reor, obscurum istud est. Ab lac igitur accusatione Judæi utique non sunt immunes, qui longa incredulitate Christum negarunt, sed hæc oratio scite admodum eis convenit. Nam cum ejus monitis repudiatis divinaque et calesti ejus doctrina pro nihilo habita, ad observanda Mosaica præcepta se convertant, ita ut videre liceat ipsos aperte clamantes: Nos scimus quia Moysi locu- tus est Deus, hunc autem nescimus unde sit 18. : ) idcirco nunc eos necessario demonstrat in ipsum quoque Moysen peccare, quo se mirifice jactant, nec ullo accusatore alio opus fore ait, unicamque Moysis legem suffecturam add eos jure accu- sandos, etiamsi judicis, hoc est Christi, vox si- A ejus fieri ? » statim occlamant: . Tu discipulus il- B C Icat. D al. s: Joan. IX, PATROL. GR. LXXIII. V, 46. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Cum dixerit a sapientissimo Moyse Judæos ac- cusatum iri, et incredulitatis postulatum iri, hæc etiam utiliter subjungit, docens se non frustra eos increpare, aut certe opinionem convicii a se removens. Rem enim veram dicere videtur. Esto igitur, inquit, sermones meos rejicite: sustinebo, et minus mihi credi patiar. Vestrum Moysen susci- pite : Gidem adhibete ei quem suspicitis, et agno- scetis eum quem præ inscitia contemnitis. Typos rescindite qui veritatem parturiunt. Ego enim in illius libris adumbratus sum. Quocirca ipse quo- que vos Moyses accusabit, inquit, cum viderit vos iis quæ de ne scripta sunt non credere. Operæ pretium quidem forsitan esset, propositi! textus explanata sententia, ad reliqua deincepa progredi, Ggurarum Mosaicarum disquisitione stu diosis relicta. Pleni enim sunt figuris hujusmodi libri Mosaici, multaque in iis afferuntur, sed in- tellectu difficilia, et subtilibus atque occultis con- 20. 32. ss. Joan. 13, 28. ss Matth. Χ,

περὶ Χριστοῦ · « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε μαθηταὶ αὐτοῦ γενέσθαι ; ο διαῤῥήδην εὐθὺς ἀνακεκραγότες φασί • Σὺ μαθητής εἰ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως ἐσμὲν μαθηταί. » Κατηγορήσει τοίνυν, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῶν ὁ Μωσῆς, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔθεσθε τὴν ἐλ- πίδα, καὶ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀπονοίας καταβοήσει παρὰ θεῷ, μετὰ τῶν ἄλλων καταφρονούμενος. Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀνεγκλήτους εἶναι παρὰ Χριστῷ τοὺς ἀπειθοῦντας αὐτῷ, διὰ τὸ φάναι πρὸς Ιου- δαίους· « Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα. » Τί γὰρ δὴ καὶ ἐμοῦμεν, ὅταν ἀκούωμεν λέγοντος • Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὴν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; » "Αρ' οὐκ εὐλόγως ὑπονοήσομεν κατηγορηθήσεσθαί ποτε παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διὰ τῆς ἀρνήσεως, τοὺς οἷσπερ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ Χριστοῦ; 'Αλλ' ὑπάρχειν οἶμαι τοῦτο παντί τω σαφές. Οὐκοῦν οὐκ ἐλεύθεροι τοῦ κατηγορεῖσθαι πάντως εἰσὶν Ἰουδαῖοι, διὰ μακρᾶς ἀπειθείας ἀρνη- σάμενοι τὸν Χριστὸν, ἀλλ᾽ εὐφυέστατα πάλιν ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔχει λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς παρ' αὐτοῦ νου- θεσίας ἀποσειόμενοι, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ κατατάττον- τες λόγῳ τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον διδασκαλίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ χρῆναι φυλάττειν ἀεὶ τὰ Μωσέως βαδί- ζουσιν, ὡς καὶ γυμνότερον ήδη βοῶντας ὁρᾶσθαι· • Ἡμεῖς οἴδαμεν, ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν· ἡ ἀναγκαίως δὴ σφόδρα καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας ἐλέγχει, τὸν ἐφ᾽ ᾧ μεγαλαυχῶσι Μωσέα, καὶ δεηθήσεσθαι μὲν οὐδαμῶς ἑτέρου κατηγοροῦντός φησιν, ἐξαρκέσειν δὲ μόνον αὐτοῖς καὶ τὸν δι᾽ ἐκείνου νόμον, δι' ὧν ἀπειθοῦσιν αὐτῷ πρὸς τὸ χρῆναι λοιπὸν εὐλόγως κατηγο ρεῖσθαι πεσοῦσι, κἂν ἡ τοῦ κρίνοντος ἀργήσῃ φωνή, τουτέστι Χριστοῦ. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατηγορηθήσεσθαι τοὺς Ἰουδαίους εἰπὼν, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς εἰς αὐτὸν ἀπειθείαις ὑπομεῖναι γραφήν, ἐπιφέρει καὶ ταῦτα χρησίμως τὸ μὴ μάτην αὐτοῖς ἐπισκῆψαι διδάσκων, ἢ καὶ ἄλλως τὴν ἐπὶ τῷ λοιδορεῖσθαι φιλεῖν ὑπόληψιν παραιτούμενος. Πράγμα γὰρ λέγων οὐ διεψευσμένον ὁρᾶται. Εστω τοίνυν, φησί, τοὺς ἐμοὺς ὅτι παρα κρούεσθε λόγους, καρτερήσω καὶ ἀπειθούμενος. Καταδέξασθε Μωσέα τὸν ἑαυτῶν· δότε τῷ παρ' ὑμῶν θαυμαζομένῳ τὴν πίστιν, καὶ γνώσεσθε πάντες, ὃν οὐκ εἰδότες ἀτιμάζετε. Αναῤῥήξατε τους τύπους ὠδίνοντας τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ γὰρ ἐν τοῖς ἐκείνου σκιαγραφούμενος βιβλίοις. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς ὑμῶν κατηγορήσει, φησὶν, ὁ Μωσῆς, ὅταν ἀπειθοῦντας (δη τοῖς περὶ ἐμοῦ συγγράμμασιν. Εδει μὲν οὖν ἴσως ἡμᾶς καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμέ νας διερμηνεύσαντας νοῦν, ἰέναι πάλιν ἐπὶ τὰ ἐφ εξῆς, ἐπιτρέψαντας τοῖς ὄντως φιλομαθέσιν ἀναζητεῖν τὰς ἐπὶ Χριστῷ διὰ Μωσέως εἰκόνας. Πλήρη μὲν γὰρ τῶν εἰρημένων τὰ ἐκείνου συγγράμματα, καὶ πολὺς ὁ λόγος ὁ παρ' αὐτῶν [ περὶ αὐτῶν], δυσ- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • lius sis; nos autem Moysi discipuli sumus 31. , Accusalit igitur, inquit, etiam vos ipse Moyses, in quo spem vestram omnem posuistis, et vestrum furorem redarguet apud Deum, una cum aliis contemptus. Neque vero putabimus inculpatos esse apud Christum infideles illos, ex eo quod ad Ju- dæos dixit: Nolite putare quod accusaturus sim vos apud Patrem. » Quid enim dicemus cum au- diamus dicentem : • Omnis ergo quicunque confi- tebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est; qui autem ne- gaverit me coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in cœlis est 28, › Numquid jure putabimus accusatum iri apud Deum ac Patrem per negationem eos qui per Christum negati fue- rint ? Nemini, ut reor, obscurum istud est. Ab lac igitur accusatione Judæi utique non sunt immunes, qui longa incredulitate Christum negarunt, sed hæc oratio scite admodum eis convenit. Nam cum ejus monitis repudiatis divinaque et calesti ejus doctrina pro nihilo habita, ad observanda Mosaica præcepta se convertant, ita ut videre liceat ipsos aperte clamantes: Nos scimus quia Moysi locu- tus est Deus, hunc autem nescimus unde sit 18. : ) idcirco nunc eos necessario demonstrat in ipsum quoque Moysen peccare, quo se mirifice jactant, nec ullo accusatore alio opus fore ait, unicamque Moysis legem suffecturam add eos jure accu- sandos, etiamsi judicis, hoc est Christi, vox si- A ejus fieri ? » statim occlamant: . Tu discipulus il- B C Icat. D al. s: Joan. IX, PATROL. GR. LXXIII. V, 46. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Cum dixerit a sapientissimo Moyse Judæos ac- cusatum iri, et incredulitatis postulatum iri, hæc etiam utiliter subjungit, docens se non frustra eos increpare, aut certe opinionem convicii a se removens. Rem enim veram dicere videtur. Esto igitur, inquit, sermones meos rejicite: sustinebo, et minus mihi credi patiar. Vestrum Moysen susci- pite : Gidem adhibete ei quem suspicitis, et agno- scetis eum quem præ inscitia contemnitis. Typos rescindite qui veritatem parturiunt. Ego enim in illius libris adumbratus sum. Quocirca ipse quo- que vos Moyses accusabit, inquit, cum viderit vos iis quæ de ne scripta sunt non credere. Operæ pretium quidem forsitan esset, propositi! textus explanata sententia, ad reliqua deincepa progredi, Ggurarum Mosaicarum disquisitione stu diosis relicta. Pleni enim sunt figuris hujusmodi libri Mosaici, multaque in iis afferuntur, sed in- tellectu difficilia, et subtilibus atque occultis con- 20. 32. ss. Joan. 13, 28. ss Matth. Χ,

περὶ Χριστοῦ · « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε μαθηταὶ αὐτοῦ γενέσθαι ; ο διαῤῥήδην εὐθὺς ἀνακεκραγότες φασί • Σὺ μαθητής εἰ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως ἐσμὲν μαθηταί. » Κατηγορήσει τοίνυν, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῶν ὁ Μωσῆς, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔθεσθε τὴν ἐλ- πίδα, καὶ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀπονοίας καταβοήσει παρὰ θεῷ, μετὰ τῶν ἄλλων καταφρονούμενος. Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀνεγκλήτους εἶναι παρὰ Χριστῷ τοὺς ἀπειθοῦντας αὐτῷ, διὰ τὸ φάναι πρὸς Ιου- δαίους· « Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα. » Τί γὰρ δὴ καὶ ἐμοῦμεν, ὅταν ἀκούωμεν λέγοντος • Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὴν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; » "Αρ' οὐκ εὐλόγως ὑπονοήσομεν κατηγορηθήσεσθαί ποτε παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διὰ τῆς ἀρνήσεως, τοὺς οἷσπερ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ Χριστοῦ; 'Αλλ' ὑπάρχειν οἶμαι τοῦτο παντί τω σαφές. Οὐκοῦν οὐκ ἐλεύθεροι τοῦ κατηγορεῖσθαι πάντως εἰσὶν Ἰουδαῖοι, διὰ μακρᾶς ἀπειθείας ἀρνη- σάμενοι τὸν Χριστὸν, ἀλλ᾽ εὐφυέστατα πάλιν ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔχει λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς παρ' αὐτοῦ νου- θεσίας ἀποσειόμενοι, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ κατατάττον- τες λόγῳ τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον διδασκαλίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ χρῆναι φυλάττειν ἀεὶ τὰ Μωσέως βαδί- ζουσιν, ὡς καὶ γυμνότερον ήδη βοῶντας ὁρᾶσθαι· • Ἡμεῖς οἴδαμεν, ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν· ἡ ἀναγκαίως δὴ σφόδρα καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας ἐλέγχει, τὸν ἐφ᾽ ᾧ μεγαλαυχῶσι Μωσέα, καὶ δεηθήσεσθαι μὲν οὐδαμῶς ἑτέρου κατηγοροῦντός φησιν, ἐξαρκέσειν δὲ μόνον αὐτοῖς καὶ τὸν δι᾽ ἐκείνου νόμον, δι' ὧν ἀπειθοῦσιν αὐτῷ πρὸς τὸ χρῆναι λοιπὸν εὐλόγως κατηγο ρεῖσθαι πεσοῦσι, κἂν ἡ τοῦ κρίνοντος ἀργήσῃ φωνή, τουτέστι Χριστοῦ. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατηγορηθήσεσθαι τοὺς Ἰουδαίους εἰπὼν, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς εἰς αὐτὸν ἀπειθείαις ὑπομεῖναι γραφήν, ἐπιφέρει καὶ ταῦτα χρησίμως τὸ μὴ μάτην αὐτοῖς ἐπισκῆψαι διδάσκων, ἢ καὶ ἄλλως τὴν ἐπὶ τῷ λοιδορεῖσθαι φιλεῖν ὑπόληψιν παραιτούμενος. Πράγμα γὰρ λέγων οὐ διεψευσμένον ὁρᾶται. Εστω τοίνυν, φησί, τοὺς ἐμοὺς ὅτι παρα κρούεσθε λόγους, καρτερήσω καὶ ἀπειθούμενος. Καταδέξασθε Μωσέα τὸν ἑαυτῶν· δότε τῷ παρ' ὑμῶν θαυμαζομένῳ τὴν πίστιν, καὶ γνώσεσθε πάντες, ὃν οὐκ εἰδότες ἀτιμάζετε. Αναῤῥήξατε τους τύπους ὠδίνοντας τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ γὰρ ἐν τοῖς ἐκείνου σκιαγραφούμενος βιβλίοις. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς ὑμῶν κατηγορήσει, φησὶν, ὁ Μωσῆς, ὅταν ἀπειθοῦντας (δη τοῖς περὶ ἐμοῦ συγγράμμασιν. Εδει μὲν οὖν ἴσως ἡμᾶς καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμέ νας διερμηνεύσαντας νοῦν, ἰέναι πάλιν ἐπὶ τὰ ἐφ εξῆς, ἐπιτρέψαντας τοῖς ὄντως φιλομαθέσιν ἀναζητεῖν τὰς ἐπὶ Χριστῷ διὰ Μωσέως εἰκόνας. Πλήρη μὲν γὰρ τῶν εἰρημένων τὰ ἐκείνου συγγράμματα, καὶ πολὺς ὁ λόγος ὁ παρ' αὐτῶν [ περὶ αὐτῶν], δυσ- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • lius sis; nos autem Moysi discipuli sumus 31. , Accusalit igitur, inquit, etiam vos ipse Moyses, in quo spem vestram omnem posuistis, et vestrum furorem redarguet apud Deum, una cum aliis contemptus. Neque vero putabimus inculpatos esse apud Christum infideles illos, ex eo quod ad Ju- dæos dixit: Nolite putare quod accusaturus sim vos apud Patrem. » Quid enim dicemus cum au- diamus dicentem : • Omnis ergo quicunque confi- tebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est; qui autem ne- gaverit me coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in cœlis est 28, › Numquid jure putabimus accusatum iri apud Deum ac Patrem per negationem eos qui per Christum negati fue- rint ? Nemini, ut reor, obscurum istud est. Ab lac igitur accusatione Judæi utique non sunt immunes, qui longa incredulitate Christum negarunt, sed hæc oratio scite admodum eis convenit. Nam cum ejus monitis repudiatis divinaque et calesti ejus doctrina pro nihilo habita, ad observanda Mosaica præcepta se convertant, ita ut videre liceat ipsos aperte clamantes: Nos scimus quia Moysi locu- tus est Deus, hunc autem nescimus unde sit 18. : ) idcirco nunc eos necessario demonstrat in ipsum quoque Moysen peccare, quo se mirifice jactant, nec ullo accusatore alio opus fore ait, unicamque Moysis legem suffecturam add eos jure accu- sandos, etiamsi judicis, hoc est Christi, vox si- A ejus fieri ? » statim occlamant: . Tu discipulus il- B C Icat. D al. s: Joan. IX, PATROL. GR. LXXIII. V, 46. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Cum dixerit a sapientissimo Moyse Judæos ac- cusatum iri, et incredulitatis postulatum iri, hæc etiam utiliter subjungit, docens se non frustra eos increpare, aut certe opinionem convicii a se removens. Rem enim veram dicere videtur. Esto igitur, inquit, sermones meos rejicite: sustinebo, et minus mihi credi patiar. Vestrum Moysen susci- pite : Gidem adhibete ei quem suspicitis, et agno- scetis eum quem præ inscitia contemnitis. Typos rescindite qui veritatem parturiunt. Ego enim in illius libris adumbratus sum. Quocirca ipse quo- que vos Moyses accusabit, inquit, cum viderit vos iis quæ de ne scripta sunt non credere. Operæ pretium quidem forsitan esset, propositi! textus explanata sententia, ad reliqua deincepa progredi, Ggurarum Mosaicarum disquisitione stu diosis relicta. Pleni enim sunt figuris hujusmodi libri Mosaici, multaque in iis afferuntur, sed in- tellectu difficilia, et subtilibus atque occultis con- 20. 32. ss. Joan. 13, 28. ss Matth. Χ,

περὶ Χριστοῦ · « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε μαθηταὶ αὐτοῦ γενέσθαι ; ο διαῤῥήδην εὐθὺς ἀνακεκραγότες φασί • Σὺ μαθητής εἰ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως ἐσμὲν μαθηταί. » Κατηγορήσει τοίνυν, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῶν ὁ Μωσῆς, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔθεσθε τὴν ἐλ- πίδα, καὶ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀπονοίας καταβοήσει παρὰ θεῷ, μετὰ τῶν ἄλλων καταφρονούμενος. Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀνεγκλήτους εἶναι παρὰ Χριστῷ τοὺς ἀπειθοῦντας αὐτῷ, διὰ τὸ φάναι πρὸς Ιου- δαίους· « Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα. » Τί γὰρ δὴ καὶ ἐμοῦμεν, ὅταν ἀκούωμεν λέγοντος • Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὴν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; » "Αρ' οὐκ εὐλόγως ὑπονοήσομεν κατηγορηθήσεσθαί ποτε παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διὰ τῆς ἀρνήσεως, τοὺς οἷσπερ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ Χριστοῦ; 'Αλλ' ὑπάρχειν οἶμαι τοῦτο παντί τω σαφές. Οὐκοῦν οὐκ ἐλεύθεροι τοῦ κατηγορεῖσθαι πάντως εἰσὶν Ἰουδαῖοι, διὰ μακρᾶς ἀπειθείας ἀρνη- σάμενοι τὸν Χριστὸν, ἀλλ᾽ εὐφυέστατα πάλιν ὁ πρὸς αὐτοὺς ἔχει λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τὰς παρ' αὐτοῦ νου- θεσίας ἀποσειόμενοι, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ κατατάττον- τες λόγῳ τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον διδασκαλίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ χρῆναι φυλάττειν ἀεὶ τὰ Μωσέως βαδί- ζουσιν, ὡς καὶ γυμνότερον ήδη βοῶντας ὁρᾶσθαι· • Ἡμεῖς οἴδαμεν, ὅτι Μωσεί λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν· ἡ ἀναγκαίως δὴ σφόδρα καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας ἐλέγχει, τὸν ἐφ᾽ ᾧ μεγαλαυχῶσι Μωσέα, καὶ δεηθήσεσθαι μὲν οὐδαμῶς ἑτέρου κατηγοροῦντός φησιν, ἐξαρκέσειν δὲ μόνον αὐτοῖς καὶ τὸν δι᾽ ἐκείνου νόμον, δι' ὧν ἀπειθοῦσιν αὐτῷ πρὸς τὸ χρῆναι λοιπὸν εὐλόγως κατηγο ρεῖσθαι πεσοῦσι, κἂν ἡ τοῦ κρίνοντος ἀργήσῃ φωνή, τουτέστι Χριστοῦ. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. Ὑπὸ τοῦ πανσόφου Μωσέως κατηγορηθήσεσθαι τοὺς Ἰουδαίους εἰπὼν, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς εἰς αὐτὸν ἀπειθείαις ὑπομεῖναι γραφήν, ἐπιφέρει καὶ ταῦτα χρησίμως τὸ μὴ μάτην αὐτοῖς ἐπισκῆψαι διδάσκων, ἢ καὶ ἄλλως τὴν ἐπὶ τῷ λοιδορεῖσθαι φιλεῖν ὑπόληψιν παραιτούμενος. Πράγμα γὰρ λέγων οὐ διεψευσμένον ὁρᾶται. Εστω τοίνυν, φησί, τοὺς ἐμοὺς ὅτι παρα κρούεσθε λόγους, καρτερήσω καὶ ἀπειθούμενος. Καταδέξασθε Μωσέα τὸν ἑαυτῶν· δότε τῷ παρ' ὑμῶν θαυμαζομένῳ τὴν πίστιν, καὶ γνώσεσθε πάντες, ὃν οὐκ εἰδότες ἀτιμάζετε. Αναῤῥήξατε τους τύπους ὠδίνοντας τὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ γὰρ ἐν τοῖς ἐκείνου σκιαγραφούμενος βιβλίοις. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς ὑμῶν κατηγορήσει, φησὶν, ὁ Μωσῆς, ὅταν ἀπειθοῦντας (δη τοῖς περὶ ἐμοῦ συγγράμμασιν. Εδει μὲν οὖν ἴσως ἡμᾶς καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμέ νας διερμηνεύσαντας νοῦν, ἰέναι πάλιν ἐπὶ τὰ ἐφ εξῆς, ἐπιτρέψαντας τοῖς ὄντως φιλομαθέσιν ἀναζητεῖν τὰς ἐπὶ Χριστῷ διὰ Μωσέως εἰκόνας. Πλήρη μὲν γὰρ τῶν εἰρημένων τὰ ἐκείνου συγγράμματα, καὶ πολὺς ὁ λόγος ὁ παρ' αὐτῶν [ περὶ αὐτῶν], δυσ- • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • lius sis; nos autem Moysi discipuli sumus 31. , Accusalit igitur, inquit, etiam vos ipse Moyses, in quo spem vestram omnem posuistis, et vestrum furorem redarguet apud Deum, una cum aliis contemptus. Neque vero putabimus inculpatos esse apud Christum infideles illos, ex eo quod ad Ju- dæos dixit: Nolite putare quod accusaturus sim vos apud Patrem. » Quid enim dicemus cum au- diamus dicentem : • Omnis ergo quicunque confi- tebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est; qui autem ne- gaverit me coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in cœlis est 28, › Numquid jure putabimus accusatum iri apud Deum ac Patrem per negationem eos qui per Christum negati fue- rint ? Nemini, ut reor, obscurum istud est. Ab lac igitur accusatione Judæi utique non sunt immunes, qui longa incredulitate Christum negarunt, sed hæc oratio scite admodum eis convenit. Nam cum ejus monitis repudiatis divinaque et calesti ejus doctrina pro nihilo habita, ad observanda Mosaica præcepta se convertant, ita ut videre liceat ipsos aperte clamantes: Nos scimus quia Moysi locu- tus est Deus, hunc autem nescimus unde sit 18. : ) idcirco nunc eos necessario demonstrat in ipsum quoque Moysen peccare, quo se mirifice jactant, nec ullo accusatore alio opus fore ait, unicamque Moysis legem suffecturam add eos jure accu- sandos, etiamsi judicis, hoc est Christi, vox si- A ejus fieri ? » statim occlamant: . Tu discipulus il- B C Icat. D al. s: Joan. IX, PATROL. GR. LXXIII. V, 46. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Cum dixerit a sapientissimo Moyse Judæos ac- cusatum iri, et incredulitatis postulatum iri, hæc etiam utiliter subjungit, docens se non frustra eos increpare, aut certe opinionem convicii a se removens. Rem enim veram dicere videtur. Esto igitur, inquit, sermones meos rejicite: sustinebo, et minus mihi credi patiar. Vestrum Moysen susci- pite : Gidem adhibete ei quem suspicitis, et agno- scetis eum quem præ inscitia contemnitis. Typos rescindite qui veritatem parturiunt. Ego enim in illius libris adumbratus sum. Quocirca ipse quo- que vos Moyses accusabit, inquit, cum viderit vos iis quæ de ne scripta sunt non credere. Operæ pretium quidem forsitan esset, propositi! textus explanata sententia, ad reliqua deincepa progredi, Ggurarum Mosaicarum disquisitione stu diosis relicta. Pleni enim sunt figuris hujusmodi libri Mosaici, multaque in iis afferuntur, sed in- tellectu difficilia, et subtilibus atque occultis con- 20. 32. ss. Joan. 13, 28. ss Matth. Χ,

χερείας δ' οὖν ὅμως τῆς εἰς τὸ συνιέναι μεστός, λεπτῶν δὲ σφόδρα, καὶ κεκρυμμένων θεωρημάτων ἀνάπλεως. Ινα δὲ μὴ δοκῶμεν δκνῳ μὲν τῷ κρατεῖν ἐπιτρέψαι, ἱδρῶτα δὲ οὕτω τὸν ἀξιάγαστον οὐκ εὐ λόγως ἀναδύεσθαι περιτιθέντες ἁπλῶς τοῖς Μωσαϊκοῖς συγγράμμασι τὴν δυσχέρειαν, ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τοῦτο καθήσομεν, τὸ γεγραμμένον εἰδότες· « Κύ ριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ. • Μακροῦ δὲ ὄντος τοῦ περὶ τούτων λόγου, καθάπερ εἰρήκαμεν, καὶ διὰ πολλῶν σχημάτων τοῦ πανσόφου Μωσέως τὸ ἐπὶ Χριστῷ προαναμέλποντος μυστήριον, οὐκ ἀμέτρητόν τινα τοῖς ἐντευξομένοις επισωρεύειν ὄχλον οἰησόμεθα δεῖν, ἀλλ᾽ ἂν ἐλόντες ἐκ πάντων, σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν ποιεῖσθαι σπουδάσομεν, ὅτι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀληθὴς ἦν ὁ λόγος, ὃν ἐποιεῖτο πρὸς Ἰουδαίους εἰπών· • Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. » ΚΕΦΑΛ Γ'. *Οτι τοῦ Σωτῆρος ἄφιξιν ἐσήμαινεν ὁ Μωσής. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου, περὶ Χριστοῦ. • Προφήτην ὑμῖν ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, ἐν Χωρὴς τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησία; λέγοντες· Οὐ προσ θήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ἀψόμεθα ὅτι, οὐδὲ μὴ ἀποθάνωμεν. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς μέ· Ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησας (1). Προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ, καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς καθότι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ἄνθρωπος, ὃς ἂν μὴ ἀκούσῃ, ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. » Επανάληψίν τινα καὶ ἀνακε φαλαίωσιν τῶν Μωσαϊκών βιβλίων τὸ Δευτερονόμιον ἔχει. Διὸ δὴ τύπον ἐξ αὐτοῦ καὶ εἰκόνα τὴν ἐκ νομι- τῆς ἱερουργίας οὐκ ἔνεστιν ἑλόντας εἰπεῖν. Ομως ἐπείπερ ἀσυνετεῖν οὐκ εἰθίσμεθα πάντες νοοῦντες ὀρθῶς διὰ Χριστὸν, τοῖς ἐντευξομένοις ἐροῦμεν, καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις αναμοχλεύοντες νοῦν. Ἰδοὺ δὴ πάλιν ἀκατακαλύπτως ἡμῖν τὸ ἐπὶ Χριστῷ λαλεῖ ται μυστήριον, ἐξ ὁμοιότητος τῆς κατὰ Μωσέα δια λεπτοτάτης θεωρίας εντέχνως μεταπλαττόμενον. Προφήτην γὰρ ὑμῖν ἀναστήσει, φησί, Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμέ. » Διερμη νεύων δὲ αὐτὸς, καὶ μάλα γοργῶς, ὁποίαν εἰσφέρει τὴν ἐξ εἰκονισμοῦ τοῦ κατ' αὐτὸν θεωρίαν τὸ διηγ- γελμένον, επιφέρει σοφῶς· . Κατὰ πάντα, ὅτα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν τῷ ὄρει Σινῇ τῇ ἡμέρα τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες· Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνω- μεν. Ἑαυτὸν μὲν γὰρ τὸ τηνικάδε μεσίτην εἰρῆσθαι διισχυρίζεται, τοῖς ὑπὲρ τὴν φύσιν προσβαλεῖν ἀτο νούσης ἔτι τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς, καὶ τὰ ὑπὲρ δύναμιν διὰ τοῦτο σωφρόνως παραιτουμένης. Τούτο δὲ ἦν θεοπτία δηλονότι, ταῖς οὐκ ἐξ ἔθους φαντασίαις τὴν ὄψιν ξενίζουσα, καὶ σαλπίγγων ὑπερφυῆ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. templationibus referta. Sed ne scriptis Mosaicis / difficultates affingendo inertiæ succumbere tamque præclarum laborem defugere videamur, ad ea nos quoque demittemus, gnari ejus quod scriptum est : • Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa . . Cum autem de his multa scri- pla sint, ut diximus, et per multas figuras sa- pientissimus Moyses Christi mysterium prædixe- rit, non arbitramur immensam quamdam eorum congeriem obtrudendam esse lectoribus, sed, uno e cunctis selecto, clare demonstrare conabimur Salvatorem tum vere locutum esse, cum ad Judæos dixit: ‹ Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. › CAP. III. Quod Salvatorie adventum Moyses nuntiarit. Ex Deuteronomio, de Christo. B C Prophetam vobis ex fratribus tuis, sicut me, • suscitabit tibi Dominus Deus tuus. Ipsum audietis. Secundum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Choreb in die convocationis, dicentes: Non adjiciemus audire vocem Domini Dei tui, et ignem hunc magnum non aspiciemus ultra, neque moria- mur. Et ait Dominus ad me : Recte omnia quæ locutus es. Prophetam suscitabo eis ex fratribus eorum, sicut te : et dabo verbum meum in ore ejus : et loquetur eis, secundum quod nandabo ei. Et homo, qui non audierit quæcunque locutus fue- rit propheta ille in nomine meo, ego vindictam sumam de eu s. » Repetitionem quamdam et quasi < recapitulationem librorum Mosaicorum Deuterono- mium continet. Ideoque dici non potest nos ex ipso typum et imaginem sacerdotii legalis accipere. Quia tamen desipere non solemus quotquot recte sapimus propter Christum, lectoribus dicemus po- siti quoque textus sententiam reserantes. Ecce rursum aperte nobis prædicatur Christi myste- rium, ex similitudine Moysis per subtilissimam contemplationem artificiose figuratum : « Prophic - tam quippe vobis, inquit, suscitabit Dominus Deus • noster, ex fratribus tuis, sicut me. » Explicans autem ipse illico qualis ex ejus similitudine in- duceretur contemplatio, sapienter intulit: Se- cundum omnia quæcunque petiisti a Domino Deo tuo in monte Sina, in die congregationis, dicen- tes : Non adjiciemus audire vocem Domini Dei no- stri, et ignem hunc magnum non aspiciemus ultra, neque moriamur. Seipsum enim tunc me- diatoren dictum esse confirmat, cum Judæorum congregatio nondum res supra naturam intueri posset, ideoque prudenter id quod vires suas supe- rabat renueret. Illud autem erat Dei visio nimirum, insolita specie perterrens, et tubarum sonitus immanes atque intolerabiles. Igitur mediatio Moy- Psal. Lxxvil, 11. * Deut. xvur, 15-19. D (1) LXX et Vulg. ἐλάλησαν, locuti sunt, et sic infra col. 430 C.

χερείας δ' οὖν ὅμως τῆς εἰς τὸ συνιέναι μεστός, λεπτῶν δὲ σφόδρα, καὶ κεκρυμμένων θεωρημάτων ἀνάπλεως. Ινα δὲ μὴ δοκῶμεν δκνῳ μὲν τῷ κρατεῖν ἐπιτρέψαι, ἱδρῶτα δὲ οὕτω τὸν ἀξιάγαστον οὐκ εὐ λόγως ἀναδύεσθαι περιτιθέντες ἁπλῶς τοῖς Μωσαϊκοῖς συγγράμμασι τὴν δυσχέρειαν, ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τοῦτο καθήσομεν, τὸ γεγραμμένον εἰδότες· « Κύ ριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ. • Μακροῦ δὲ ὄντος τοῦ περὶ τούτων λόγου, καθάπερ εἰρήκαμεν, καὶ διὰ πολλῶν σχημάτων τοῦ πανσόφου Μωσέως τὸ ἐπὶ Χριστῷ προαναμέλποντος μυστήριον, οὐκ ἀμέτρητόν τινα τοῖς ἐντευξομένοις επισωρεύειν ὄχλον οἰησόμεθα δεῖν, ἀλλ᾽ ἂν ἐλόντες ἐκ πάντων, σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν ποιεῖσθαι σπουδάσομεν, ὅτι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀληθὴς ἦν ὁ λόγος, ὃν ἐποιεῖτο πρὸς Ἰουδαίους εἰπών· • Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. » ΚΕΦΑΛ Γ'. *Οτι τοῦ Σωτῆρος ἄφιξιν ἐσήμαινεν ὁ Μωσής. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου, περὶ Χριστοῦ. • Προφήτην ὑμῖν ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Κατὰ πάντα ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, ἐν Χωρὴς τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησία; λέγοντες· Οὐ προσ θήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ἀψόμεθα ὅτι, οὐδὲ μὴ ἀποθάνωμεν. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς μέ· Ὀρθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλησας (1). Προφήτην ἀναστήσω αὐτοῖς ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ, καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς καθότι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ἄνθρωπος, ὃς ἂν μὴ ἀκούσῃ, ὅσα ἂν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. » Επανάληψίν τινα καὶ ἀνακε φαλαίωσιν τῶν Μωσαϊκών βιβλίων τὸ Δευτερονόμιον ἔχει. Διὸ δὴ τύπον ἐξ αὐτοῦ καὶ εἰκόνα τὴν ἐκ νομι- τῆς ἱερουργίας οὐκ ἔνεστιν ἑλόντας εἰπεῖν. Ομως ἐπείπερ ἀσυνετεῖν οὐκ εἰθίσμεθα πάντες νοοῦντες ὀρθῶς διὰ Χριστὸν, τοῖς ἐντευξομένοις ἐροῦμεν, καὶ τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις αναμοχλεύοντες νοῦν. Ἰδοὺ δὴ πάλιν ἀκατακαλύπτως ἡμῖν τὸ ἐπὶ Χριστῷ λαλεῖ ται μυστήριον, ἐξ ὁμοιότητος τῆς κατὰ Μωσέα δια λεπτοτάτης θεωρίας εντέχνως μεταπλαττόμενον. Προφήτην γὰρ ὑμῖν ἀναστήσει, φησί, Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμέ. » Διερμη νεύων δὲ αὐτὸς, καὶ μάλα γοργῶς, ὁποίαν εἰσφέρει τὴν ἐξ εἰκονισμοῦ τοῦ κατ' αὐτὸν θεωρίαν τὸ διηγ- γελμένον, επιφέρει σοφῶς· . Κατὰ πάντα, ὅτα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν τῷ ὄρει Σινῇ τῇ ἡμέρα τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες· Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνω- μεν. Ἑαυτὸν μὲν γὰρ τὸ τηνικάδε μεσίτην εἰρῆσθαι διισχυρίζεται, τοῖς ὑπὲρ τὴν φύσιν προσβαλεῖν ἀτο νούσης ἔτι τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς, καὶ τὰ ὑπὲρ δύναμιν διὰ τοῦτο σωφρόνως παραιτουμένης. Τούτο δὲ ἦν θεοπτία δηλονότι, ταῖς οὐκ ἐξ ἔθους φαντασίαις τὴν ὄψιν ξενίζουσα, καὶ σαλπίγγων ὑπερφυῆ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. templationibus referta. Sed ne scriptis Mosaicis / difficultates affingendo inertiæ succumbere tamque præclarum laborem defugere videamur, ad ea nos quoque demittemus, gnari ejus quod scriptum est : • Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa . . Cum autem de his multa scri- pla sint, ut diximus, et per multas figuras sa- pientissimus Moyses Christi mysterium prædixe- rit, non arbitramur immensam quamdam eorum congeriem obtrudendam esse lectoribus, sed, uno e cunctis selecto, clare demonstrare conabimur Salvatorem tum vere locutum esse, cum ad Judæos dixit: ‹ Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. › CAP. III. Quod Salvatorie adventum Moyses nuntiarit. Ex Deuteronomio, de Christo. B C Prophetam vobis ex fratribus tuis, sicut me, • suscitabit tibi Dominus Deus tuus. Ipsum audietis. Secundum omnia quæ petiisti a Domino Deo tuo in Choreb in die convocationis, dicentes: Non adjiciemus audire vocem Domini Dei tui, et ignem hunc magnum non aspiciemus ultra, neque moria- mur. Et ait Dominus ad me : Recte omnia quæ locutus es. Prophetam suscitabo eis ex fratribus eorum, sicut te : et dabo verbum meum in ore ejus : et loquetur eis, secundum quod nandabo ei. Et homo, qui non audierit quæcunque locutus fue- rit propheta ille in nomine meo, ego vindictam sumam de eu s. » Repetitionem quamdam et quasi < recapitulationem librorum Mosaicorum Deuterono- mium continet. Ideoque dici non potest nos ex ipso typum et imaginem sacerdotii legalis accipere. Quia tamen desipere non solemus quotquot recte sapimus propter Christum, lectoribus dicemus po- siti quoque textus sententiam reserantes. Ecce rursum aperte nobis prædicatur Christi myste- rium, ex similitudine Moysis per subtilissimam contemplationem artificiose figuratum : « Prophic - tam quippe vobis, inquit, suscitabit Dominus Deus • noster, ex fratribus tuis, sicut me. » Explicans autem ipse illico qualis ex ejus similitudine in- duceretur contemplatio, sapienter intulit: Se- cundum omnia quæcunque petiisti a Domino Deo tuo in monte Sina, in die congregationis, dicen- tes : Non adjiciemus audire vocem Domini Dei no- stri, et ignem hunc magnum non aspiciemus ultra, neque moriamur. Seipsum enim tunc me- diatoren dictum esse confirmat, cum Judæorum congregatio nondum res supra naturam intueri posset, ideoque prudenter id quod vires suas supe- rabat renueret. Illud autem erat Dei visio nimirum, insolita specie perterrens, et tubarum sonitus immanes atque intolerabiles. Igitur mediatio Moy- Psal. Lxxvil, 11. * Deut. xvur, 15-19. D (1) LXX et Vulg. ἐλάλησαν, locuti sunt, et sic infra col. 430 C.

ἀφόρητα τοῖς ἀκροωμένοις απηχήματα. Οὐκοῦν ἀσθε- νείας τοῖς τηνικάδε φάρμακα ή Μωσέως ἀνεδείκνυτο μεσιτεία, διακονοῦντος τῇ συναγωγῇ τὰ θεόθεν τεθε σπισμένα. Μεταλήψῃ δὲ πάλιν τὸν τύπον ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διὰ τούτων ἐννοήσεις Χριστόν, διακονοῦντα τοῖς εὐμαθε στέροις διὰ φωνῆς ἀνθρωπίνης, ὅτε δι' ἡμᾶς ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητον θέλη- σιν, γνωριζομένην αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ, καθὸ καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ καὶ σοφία νοεῖται, πάντα εἰδὼς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς οὐκ ἦν ἀκράτῳ καὶ γυμνῇ προσβαλεῖν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας· « Ού • δεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, φησὶ, καὶ ζήσε ται· ἡ ἀναγκαίως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις συνεσχηματίζετο, τὸ ἀνθρώπι- Β νον δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον ἠμφιεσμένος σῶμα, καὶ τὴν ἄνωθεν ἡμῖν, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φανερὰν ἐποίει βουλήν, λέγων· ‹ Πάντα όσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀναγ- γέλλω ὑμῖν. » Καὶ πάλιν, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντο- τὴν δέδωκε τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Οὐκοῦν κατά μὲν τῆς μεσιτείας εἰκόνα, τύπος ἂν νοοῖτο Χριστοῦ καὶ πάλαι Μωσης, τὰ θεόθεν διωρισμένα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὖ δὴ καὶ μάλα διακονούμενος· ἀλλ' ἡ μὲν Μωσέως μεσιτεία διακονική, ελευθέρα δὲ ἡ διὰ Χρισ στοῦ καὶ μυστικωτέρα, φυσικῶς τῶν μεσιτευομένων. ἐπιθιγγάνοντος, καὶ πρὸς ἄμφω διήκοντος, τήν τε μετ σιτευομένην ἀνθρωπότητα, καὶ Πατέρα Θεόν. "Ην μὲν γὰρ φύσει Θεὸς ὡς ἐκ Θεοῦ Μονογενής, τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐ κεχωρισμένος οὐσίας, καὶ αὐτῇ προσπεφυκώς, καθὸ νοεῖται καὶ ἐξ αὐτῆς. Ην δὲ καὶ ἄνθρωπος, καθό γέγονε σὰρξ ἑαυτὸν ἡμῖν ἐξε ομοιῶν, ἵνα δι' αὐτοῦ συνάπτηται Θεῷ τὸ πολὺ κατὰ φύσιν διῃρημένον. Οταν οὖν λέγῃ Μωσής ο Ανα στήσει Κύριος ὑμῖν τὸν προφήτην ὡς ἐμὲ, » νοήσεις οὐχ ἑτέρως, ἢ ὅνπερ τρόπον ἀρτίως εἰρήκαμεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐπισφραγίζει λέγων ὁ Θεός· ο Ὀρθῶς πάντα ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τὰ βήματά μου ἐπ' αὐτῷ, καὶ λαλήσει αὐτῷ κατὰ πάντα, όσα ἂν ἐντείλωμα: αὐτῷ. Φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως ὁ Υἱός, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι, καὶ τὰς τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἀναγγέλλει φωνάς, ἅτε δὴ παρ' αὐτοῦ μεσίτης κεχειροτονημένος, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ- μοῖς ἀδόμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· . Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. » δέ τῳ δοκεῖ, καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν ἐπὶ τὸν τῆς ὁμοιότητος ἀναβιβάζεσθαι τρόπον, ἐκλήψεται μὲν νομοθέτην τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο καὶ παροίσει πρὸς ἀπόδει- ξιν τὸ « Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Οὐκ ἐπιθυμήσεις. » Εκλήψεται δὲ πάλιν ὁμοίως τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο χειραγωγὸν οἱονεί πνα, και καθηγούμενον, λέγων, εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἐν θελήσει Πατρὸς, καὶ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο τῆς εἰς Χ, 15. * ο ' 27-28 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. HI. A sis divina decreta populo ministrantis ad levan - dum hominum qui tunc temporis erant infirmita- tein instituta est. Hic typum rursus ad veritatem transferes, et mediatorem Dei et hominum Christum per hæc intelliges, ministrantem docili- bus humana voce, quando propter nos ex mulière natus est, Dei ac Patris voluntatem ineffabilen, ipsi certe uni cognitam, in quantum et Filius ex ipso, et sapientia intelligitur, cuncta cognoscens, etiam profunda Dei". Cum enim corporeis oculis diyinam et ineffabilem deitatis omnia superantis gloriam puram ac nudam cernere non possemus Non enim videbit homo faciem meam, inquit, et vivet";, idcirco necessario unigenitum Dei Ver- bum nostris infirmitatibus conformatum est, mor- lali hoc corpore secundum ineffabilem dispensa- tionis rationem indutum, et supernam nobis, hoc est Dei ac Patris, voluntatem manifestavit, dicens : Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota facio • vobis ". » Item : « Ego ex meipso non cum locu- tus, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar . . Igitur quod ad mediationis quidem spectat imaginem, typus Christi censendus est Moyses, qui divina decreta - filiis Israel utique ministrabat, sed Moysis quidem mediatio ministratoria erat, Christi vero mediatio libera et mystica, utpote qui naturaliter ea quo- rum mediator est attingit, et ad ambo pertinet, hu- manitatem nimirum, cujus mediator est, et Pa- trem Deum. Est enim natura Deus ut ex Deo Uni- olovei C genitus, a substantia Genitoris non separatus, et ipsi inexsistens, in quantum ex ipsa etiam intelli- gitur. Est vero etiam homo, quatenus caro factus est, seipsum nobis similem faciens, ut per ipsum id quod natura longe dissitum erat, Deo conjun- geretur. Cum ergo dicit Moyses : « Suscitabit Do- minus vobis prophetam sicuti me w, aliter non intelliges quam quo modo antea diximus : nam et ipse Deus id confirmat, dicens : . Recte omnia quæ locuti sunt prophetam suscitabo eis, sicut te et dabo verba mea in ore ejus; et loquetur els quæcunque mandavero ei ".Portat enim omnia verbo virtutis suæ Filius, quemadmodum Paulus ait et Patris voces nobis annuntiat, maxime cum ab ipso mediator sit constitutus, juxta illud Psal- D mislæ tanquam ex persona Christi : « Εgo autena constitutus sum rex ab eo super Sion montom sanctum ejus prædicans præceptum Domini”. › El Quod si cui libeat aliis quoque contemplationibus similitudinis illius modum inquirere, his qui- dem verbis, ‹ sicut ine, legislatorem intelliget et ad id demonstrandum illud proferet: « Dictun est antiquis: Non mochaberis ego autem dice vobis : Non concupisces . Similiter, his vero bis, ‹ sicut me, ducem veluti quemdam esse intelliget ad ea percipienda quæ in voluntate · sunt Patris, et per quæ regni cœlestis iter pa- as Exod. XXXIII, 20. ss Joan. Joan. xII, 49. s Deut. xvult, Hebr. 1, 3. Psal. 11, 6. Matth. v. "11 Cor. 11, 10. * Deut. xvult, ས 18. • › '

ἀφόρητα τοῖς ἀκροωμένοις απηχήματα. Οὐκοῦν ἀσθε- νείας τοῖς τηνικάδε φάρμακα ή Μωσέως ἀνεδείκνυτο μεσιτεία, διακονοῦντος τῇ συναγωγῇ τὰ θεόθεν τεθε σπισμένα. Μεταλήψῃ δὲ πάλιν τὸν τύπον ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διὰ τούτων ἐννοήσεις Χριστόν, διακονοῦντα τοῖς εὐμαθε στέροις διὰ φωνῆς ἀνθρωπίνης, ὅτε δι' ἡμᾶς ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητον θέλη- σιν, γνωριζομένην αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ, καθὸ καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ καὶ σοφία νοεῖται, πάντα εἰδὼς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς οὐκ ἦν ἀκράτῳ καὶ γυμνῇ προσβαλεῖν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας· « Ού • δεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, φησὶ, καὶ ζήσε ται· ἡ ἀναγκαίως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις συνεσχηματίζετο, τὸ ἀνθρώπι- Β νον δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον ἠμφιεσμένος σῶμα, καὶ τὴν ἄνωθεν ἡμῖν, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φανερὰν ἐποίει βουλήν, λέγων· ‹ Πάντα όσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀναγ- γέλλω ὑμῖν. » Καὶ πάλιν, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντο- τὴν δέδωκε τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Οὐκοῦν κατά μὲν τῆς μεσιτείας εἰκόνα, τύπος ἂν νοοῖτο Χριστοῦ καὶ πάλαι Μωσης, τὰ θεόθεν διωρισμένα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὖ δὴ καὶ μάλα διακονούμενος· ἀλλ' ἡ μὲν Μωσέως μεσιτεία διακονική, ελευθέρα δὲ ἡ διὰ Χρισ στοῦ καὶ μυστικωτέρα, φυσικῶς τῶν μεσιτευομένων. ἐπιθιγγάνοντος, καὶ πρὸς ἄμφω διήκοντος, τήν τε μετ σιτευομένην ἀνθρωπότητα, καὶ Πατέρα Θεόν. "Ην μὲν γὰρ φύσει Θεὸς ὡς ἐκ Θεοῦ Μονογενής, τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐ κεχωρισμένος οὐσίας, καὶ αὐτῇ προσπεφυκώς, καθὸ νοεῖται καὶ ἐξ αὐτῆς. Ην δὲ καὶ ἄνθρωπος, καθό γέγονε σὰρξ ἑαυτὸν ἡμῖν ἐξε ομοιῶν, ἵνα δι' αὐτοῦ συνάπτηται Θεῷ τὸ πολὺ κατὰ φύσιν διῃρημένον. Οταν οὖν λέγῃ Μωσής ο Ανα στήσει Κύριος ὑμῖν τὸν προφήτην ὡς ἐμὲ, » νοήσεις οὐχ ἑτέρως, ἢ ὅνπερ τρόπον ἀρτίως εἰρήκαμεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐπισφραγίζει λέγων ὁ Θεός· ο Ὀρθῶς πάντα ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τὰ βήματά μου ἐπ' αὐτῷ, καὶ λαλήσει αὐτῷ κατὰ πάντα, όσα ἂν ἐντείλωμα: αὐτῷ. Φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως ὁ Υἱός, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι, καὶ τὰς τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἀναγγέλλει φωνάς, ἅτε δὴ παρ' αὐτοῦ μεσίτης κεχειροτονημένος, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ- μοῖς ἀδόμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· . Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. » δέ τῳ δοκεῖ, καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν ἐπὶ τὸν τῆς ὁμοιότητος ἀναβιβάζεσθαι τρόπον, ἐκλήψεται μὲν νομοθέτην τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο καὶ παροίσει πρὸς ἀπόδει- ξιν τὸ « Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Οὐκ ἐπιθυμήσεις. » Εκλήψεται δὲ πάλιν ὁμοίως τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο χειραγωγὸν οἱονεί πνα, και καθηγούμενον, λέγων, εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἐν θελήσει Πατρὸς, καὶ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο τῆς εἰς Χ, 15. * ο ' 27-28 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. HI. A sis divina decreta populo ministrantis ad levan - dum hominum qui tunc temporis erant infirmita- tein instituta est. Hic typum rursus ad veritatem transferes, et mediatorem Dei et hominum Christum per hæc intelliges, ministrantem docili- bus humana voce, quando propter nos ex mulière natus est, Dei ac Patris voluntatem ineffabilen, ipsi certe uni cognitam, in quantum et Filius ex ipso, et sapientia intelligitur, cuncta cognoscens, etiam profunda Dei". Cum enim corporeis oculis diyinam et ineffabilem deitatis omnia superantis gloriam puram ac nudam cernere non possemus Non enim videbit homo faciem meam, inquit, et vivet";, idcirco necessario unigenitum Dei Ver- bum nostris infirmitatibus conformatum est, mor- lali hoc corpore secundum ineffabilem dispensa- tionis rationem indutum, et supernam nobis, hoc est Dei ac Patris, voluntatem manifestavit, dicens : Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota facio • vobis ". » Item : « Ego ex meipso non cum locu- tus, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar . . Igitur quod ad mediationis quidem spectat imaginem, typus Christi censendus est Moyses, qui divina decreta - filiis Israel utique ministrabat, sed Moysis quidem mediatio ministratoria erat, Christi vero mediatio libera et mystica, utpote qui naturaliter ea quo- rum mediator est attingit, et ad ambo pertinet, hu- manitatem nimirum, cujus mediator est, et Pa- trem Deum. Est enim natura Deus ut ex Deo Uni- olovei C genitus, a substantia Genitoris non separatus, et ipsi inexsistens, in quantum ex ipsa etiam intelli- gitur. Est vero etiam homo, quatenus caro factus est, seipsum nobis similem faciens, ut per ipsum id quod natura longe dissitum erat, Deo conjun- geretur. Cum ergo dicit Moyses : « Suscitabit Do- minus vobis prophetam sicuti me w, aliter non intelliges quam quo modo antea diximus : nam et ipse Deus id confirmat, dicens : . Recte omnia quæ locuti sunt prophetam suscitabo eis, sicut te et dabo verba mea in ore ejus; et loquetur els quæcunque mandavero ei ".Portat enim omnia verbo virtutis suæ Filius, quemadmodum Paulus ait et Patris voces nobis annuntiat, maxime cum ab ipso mediator sit constitutus, juxta illud Psal- D mislæ tanquam ex persona Christi : « Εgo autena constitutus sum rex ab eo super Sion montom sanctum ejus prædicans præceptum Domini”. › El Quod si cui libeat aliis quoque contemplationibus similitudinis illius modum inquirere, his qui- dem verbis, ‹ sicut ine, legislatorem intelliget et ad id demonstrandum illud proferet: « Dictun est antiquis: Non mochaberis ego autem dice vobis : Non concupisces . Similiter, his vero bis, ‹ sicut me, ducem veluti quemdam esse intelliget ad ea percipienda quæ in voluntate · sunt Patris, et per quæ regni cœlestis iter pa- as Exod. XXXIII, 20. ss Joan. Joan. xII, 49. s Deut. xvult, Hebr. 1, 3. Psal. 11, 6. Matth. v. "11 Cor. 11, 10. * Deut. xvult, ས 18. • › '

ἀφόρητα τοῖς ἀκροωμένοις απηχήματα. Οὐκοῦν ἀσθε- νείας τοῖς τηνικάδε φάρμακα ή Μωσέως ἀνεδείκνυτο μεσιτεία, διακονοῦντος τῇ συναγωγῇ τὰ θεόθεν τεθε σπισμένα. Μεταλήψῃ δὲ πάλιν τὸν τύπον ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διὰ τούτων ἐννοήσεις Χριστόν, διακονοῦντα τοῖς εὐμαθε στέροις διὰ φωνῆς ἀνθρωπίνης, ὅτε δι' ἡμᾶς ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητον θέλη- σιν, γνωριζομένην αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ, καθὸ καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ καὶ σοφία νοεῖται, πάντα εἰδὼς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς οὐκ ἦν ἀκράτῳ καὶ γυμνῇ προσβαλεῖν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας· « Ού • δεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, φησὶ, καὶ ζήσε ται· ἡ ἀναγκαίως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις συνεσχηματίζετο, τὸ ἀνθρώπι- Β νον δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον ἠμφιεσμένος σῶμα, καὶ τὴν ἄνωθεν ἡμῖν, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φανερὰν ἐποίει βουλήν, λέγων· ‹ Πάντα όσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀναγ- γέλλω ὑμῖν. » Καὶ πάλιν, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντο- τὴν δέδωκε τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Οὐκοῦν κατά μὲν τῆς μεσιτείας εἰκόνα, τύπος ἂν νοοῖτο Χριστοῦ καὶ πάλαι Μωσης, τὰ θεόθεν διωρισμένα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὖ δὴ καὶ μάλα διακονούμενος· ἀλλ' ἡ μὲν Μωσέως μεσιτεία διακονική, ελευθέρα δὲ ἡ διὰ Χρισ στοῦ καὶ μυστικωτέρα, φυσικῶς τῶν μεσιτευομένων. ἐπιθιγγάνοντος, καὶ πρὸς ἄμφω διήκοντος, τήν τε μετ σιτευομένην ἀνθρωπότητα, καὶ Πατέρα Θεόν. "Ην μὲν γὰρ φύσει Θεὸς ὡς ἐκ Θεοῦ Μονογενής, τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐ κεχωρισμένος οὐσίας, καὶ αὐτῇ προσπεφυκώς, καθὸ νοεῖται καὶ ἐξ αὐτῆς. Ην δὲ καὶ ἄνθρωπος, καθό γέγονε σὰρξ ἑαυτὸν ἡμῖν ἐξε ομοιῶν, ἵνα δι' αὐτοῦ συνάπτηται Θεῷ τὸ πολὺ κατὰ φύσιν διῃρημένον. Οταν οὖν λέγῃ Μωσής ο Ανα στήσει Κύριος ὑμῖν τὸν προφήτην ὡς ἐμὲ, » νοήσεις οὐχ ἑτέρως, ἢ ὅνπερ τρόπον ἀρτίως εἰρήκαμεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐπισφραγίζει λέγων ὁ Θεός· ο Ὀρθῶς πάντα ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τὰ βήματά μου ἐπ' αὐτῷ, καὶ λαλήσει αὐτῷ κατὰ πάντα, όσα ἂν ἐντείλωμα: αὐτῷ. Φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως ὁ Υἱός, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι, καὶ τὰς τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἀναγγέλλει φωνάς, ἅτε δὴ παρ' αὐτοῦ μεσίτης κεχειροτονημένος, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ- μοῖς ἀδόμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· . Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. » δέ τῳ δοκεῖ, καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν ἐπὶ τὸν τῆς ὁμοιότητος ἀναβιβάζεσθαι τρόπον, ἐκλήψεται μὲν νομοθέτην τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο καὶ παροίσει πρὸς ἀπόδει- ξιν τὸ « Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Οὐκ ἐπιθυμήσεις. » Εκλήψεται δὲ πάλιν ὁμοίως τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο χειραγωγὸν οἱονεί πνα, και καθηγούμενον, λέγων, εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἐν θελήσει Πατρὸς, καὶ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο τῆς εἰς Χ, 15. * ο ' 27-28 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. HI. A sis divina decreta populo ministrantis ad levan - dum hominum qui tunc temporis erant infirmita- tein instituta est. Hic typum rursus ad veritatem transferes, et mediatorem Dei et hominum Christum per hæc intelliges, ministrantem docili- bus humana voce, quando propter nos ex mulière natus est, Dei ac Patris voluntatem ineffabilen, ipsi certe uni cognitam, in quantum et Filius ex ipso, et sapientia intelligitur, cuncta cognoscens, etiam profunda Dei". Cum enim corporeis oculis diyinam et ineffabilem deitatis omnia superantis gloriam puram ac nudam cernere non possemus Non enim videbit homo faciem meam, inquit, et vivet";, idcirco necessario unigenitum Dei Ver- bum nostris infirmitatibus conformatum est, mor- lali hoc corpore secundum ineffabilem dispensa- tionis rationem indutum, et supernam nobis, hoc est Dei ac Patris, voluntatem manifestavit, dicens : Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota facio • vobis ". » Item : « Ego ex meipso non cum locu- tus, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar . . Igitur quod ad mediationis quidem spectat imaginem, typus Christi censendus est Moyses, qui divina decreta - filiis Israel utique ministrabat, sed Moysis quidem mediatio ministratoria erat, Christi vero mediatio libera et mystica, utpote qui naturaliter ea quo- rum mediator est attingit, et ad ambo pertinet, hu- manitatem nimirum, cujus mediator est, et Pa- trem Deum. Est enim natura Deus ut ex Deo Uni- olovei C genitus, a substantia Genitoris non separatus, et ipsi inexsistens, in quantum ex ipsa etiam intelli- gitur. Est vero etiam homo, quatenus caro factus est, seipsum nobis similem faciens, ut per ipsum id quod natura longe dissitum erat, Deo conjun- geretur. Cum ergo dicit Moyses : « Suscitabit Do- minus vobis prophetam sicuti me w, aliter non intelliges quam quo modo antea diximus : nam et ipse Deus id confirmat, dicens : . Recte omnia quæ locuti sunt prophetam suscitabo eis, sicut te et dabo verba mea in ore ejus; et loquetur els quæcunque mandavero ei ".Portat enim omnia verbo virtutis suæ Filius, quemadmodum Paulus ait et Patris voces nobis annuntiat, maxime cum ab ipso mediator sit constitutus, juxta illud Psal- D mislæ tanquam ex persona Christi : « Εgo autena constitutus sum rex ab eo super Sion montom sanctum ejus prædicans præceptum Domini”. › El Quod si cui libeat aliis quoque contemplationibus similitudinis illius modum inquirere, his qui- dem verbis, ‹ sicut ine, legislatorem intelliget et ad id demonstrandum illud proferet: « Dictun est antiquis: Non mochaberis ego autem dice vobis : Non concupisces . Similiter, his vero bis, ‹ sicut me, ducem veluti quemdam esse intelliget ad ea percipienda quæ in voluntate · sunt Patris, et per quæ regni cœlestis iter pa- as Exod. XXXIII, 20. ss Joan. Joan. xII, 49. s Deut. xvult, Hebr. 1, 3. Psal. 11, 6. Matth. v. "11 Cor. 11, 10. * Deut. xvult, ས 18. • › '

ἀφόρητα τοῖς ἀκροωμένοις απηχήματα. Οὐκοῦν ἀσθε- νείας τοῖς τηνικάδε φάρμακα ή Μωσέως ἀνεδείκνυτο μεσιτεία, διακονοῦντος τῇ συναγωγῇ τὰ θεόθεν τεθε σπισμένα. Μεταλήψῃ δὲ πάλιν τὸν τύπον ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διὰ τούτων ἐννοήσεις Χριστόν, διακονοῦντα τοῖς εὐμαθε στέροις διὰ φωνῆς ἀνθρωπίνης, ὅτε δι' ἡμᾶς ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητον θέλη- σιν, γνωριζομένην αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ, καθὸ καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ καὶ σοφία νοεῖται, πάντα εἰδὼς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς οὐκ ἦν ἀκράτῳ καὶ γυμνῇ προσβαλεῖν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας· « Ού • δεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, φησὶ, καὶ ζήσε ται· ἡ ἀναγκαίως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις συνεσχηματίζετο, τὸ ἀνθρώπι- Β νον δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον ἠμφιεσμένος σῶμα, καὶ τὴν ἄνωθεν ἡμῖν, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φανερὰν ἐποίει βουλήν, λέγων· ‹ Πάντα όσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀναγ- γέλλω ὑμῖν. » Καὶ πάλιν, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντο- τὴν δέδωκε τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Οὐκοῦν κατά μὲν τῆς μεσιτείας εἰκόνα, τύπος ἂν νοοῖτο Χριστοῦ καὶ πάλαι Μωσης, τὰ θεόθεν διωρισμένα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὖ δὴ καὶ μάλα διακονούμενος· ἀλλ' ἡ μὲν Μωσέως μεσιτεία διακονική, ελευθέρα δὲ ἡ διὰ Χρισ στοῦ καὶ μυστικωτέρα, φυσικῶς τῶν μεσιτευομένων. ἐπιθιγγάνοντος, καὶ πρὸς ἄμφω διήκοντος, τήν τε μετ σιτευομένην ἀνθρωπότητα, καὶ Πατέρα Θεόν. "Ην μὲν γὰρ φύσει Θεὸς ὡς ἐκ Θεοῦ Μονογενής, τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐ κεχωρισμένος οὐσίας, καὶ αὐτῇ προσπεφυκώς, καθὸ νοεῖται καὶ ἐξ αὐτῆς. Ην δὲ καὶ ἄνθρωπος, καθό γέγονε σὰρξ ἑαυτὸν ἡμῖν ἐξε ομοιῶν, ἵνα δι' αὐτοῦ συνάπτηται Θεῷ τὸ πολὺ κατὰ φύσιν διῃρημένον. Οταν οὖν λέγῃ Μωσής ο Ανα στήσει Κύριος ὑμῖν τὸν προφήτην ὡς ἐμὲ, » νοήσεις οὐχ ἑτέρως, ἢ ὅνπερ τρόπον ἀρτίως εἰρήκαμεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐπισφραγίζει λέγων ὁ Θεός· ο Ὀρθῶς πάντα ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τὰ βήματά μου ἐπ' αὐτῷ, καὶ λαλήσει αὐτῷ κατὰ πάντα, όσα ἂν ἐντείλωμα: αὐτῷ. Φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως ὁ Υἱός, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι, καὶ τὰς τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἀναγγέλλει φωνάς, ἅτε δὴ παρ' αὐτοῦ μεσίτης κεχειροτονημένος, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ- μοῖς ἀδόμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· . Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. » δέ τῳ δοκεῖ, καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν ἐπὶ τὸν τῆς ὁμοιότητος ἀναβιβάζεσθαι τρόπον, ἐκλήψεται μὲν νομοθέτην τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο καὶ παροίσει πρὸς ἀπόδει- ξιν τὸ « Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Οὐκ ἐπιθυμήσεις. » Εκλήψεται δὲ πάλιν ὁμοίως τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο χειραγωγὸν οἱονεί πνα, και καθηγούμενον, λέγων, εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἐν θελήσει Πατρὸς, καὶ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο τῆς εἰς Χ, 15. * ο ' 27-28 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. HI. A sis divina decreta populo ministrantis ad levan - dum hominum qui tunc temporis erant infirmita- tein instituta est. Hic typum rursus ad veritatem transferes, et mediatorem Dei et hominum Christum per hæc intelliges, ministrantem docili- bus humana voce, quando propter nos ex mulière natus est, Dei ac Patris voluntatem ineffabilen, ipsi certe uni cognitam, in quantum et Filius ex ipso, et sapientia intelligitur, cuncta cognoscens, etiam profunda Dei". Cum enim corporeis oculis diyinam et ineffabilem deitatis omnia superantis gloriam puram ac nudam cernere non possemus Non enim videbit homo faciem meam, inquit, et vivet";, idcirco necessario unigenitum Dei Ver- bum nostris infirmitatibus conformatum est, mor- lali hoc corpore secundum ineffabilem dispensa- tionis rationem indutum, et supernam nobis, hoc est Dei ac Patris, voluntatem manifestavit, dicens : Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota facio • vobis ". » Item : « Ego ex meipso non cum locu- tus, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar . . Igitur quod ad mediationis quidem spectat imaginem, typus Christi censendus est Moyses, qui divina decreta - filiis Israel utique ministrabat, sed Moysis quidem mediatio ministratoria erat, Christi vero mediatio libera et mystica, utpote qui naturaliter ea quo- rum mediator est attingit, et ad ambo pertinet, hu- manitatem nimirum, cujus mediator est, et Pa- trem Deum. Est enim natura Deus ut ex Deo Uni- olovei C genitus, a substantia Genitoris non separatus, et ipsi inexsistens, in quantum ex ipsa etiam intelli- gitur. Est vero etiam homo, quatenus caro factus est, seipsum nobis similem faciens, ut per ipsum id quod natura longe dissitum erat, Deo conjun- geretur. Cum ergo dicit Moyses : « Suscitabit Do- minus vobis prophetam sicuti me w, aliter non intelliges quam quo modo antea diximus : nam et ipse Deus id confirmat, dicens : . Recte omnia quæ locuti sunt prophetam suscitabo eis, sicut te et dabo verba mea in ore ejus; et loquetur els quæcunque mandavero ei ".Portat enim omnia verbo virtutis suæ Filius, quemadmodum Paulus ait et Patris voces nobis annuntiat, maxime cum ab ipso mediator sit constitutus, juxta illud Psal- D mislæ tanquam ex persona Christi : « Εgo autena constitutus sum rex ab eo super Sion montom sanctum ejus prædicans præceptum Domini”. › El Quod si cui libeat aliis quoque contemplationibus similitudinis illius modum inquirere, his qui- dem verbis, ‹ sicut ine, legislatorem intelliget et ad id demonstrandum illud proferet: « Dictun est antiquis: Non mochaberis ego autem dice vobis : Non concupisces . Similiter, his vero bis, ‹ sicut me, ducem veluti quemdam esse intelliget ad ea percipienda quæ in voluntate · sunt Patris, et per quæ regni cœlestis iter pa- as Exod. XXXIII, 20. ss Joan. Joan. xII, 49. s Deut. xvult, Hebr. 1, 3. Psal. 11, 6. Matth. v. "11 Cor. 11, 10. * Deut. xvult, ས 18. • › '

ἀφόρητα τοῖς ἀκροωμένοις απηχήματα. Οὐκοῦν ἀσθε- νείας τοῖς τηνικάδε φάρμακα ή Μωσέως ἀνεδείκνυτο μεσιτεία, διακονοῦντος τῇ συναγωγῇ τὰ θεόθεν τεθε σπισμένα. Μεταλήψῃ δὲ πάλιν τὸν τύπον ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διὰ τούτων ἐννοήσεις Χριστόν, διακονοῦντα τοῖς εὐμαθε στέροις διὰ φωνῆς ἀνθρωπίνης, ὅτε δι' ἡμᾶς ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητον θέλη- σιν, γνωριζομένην αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ, καθὸ καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ καὶ σοφία νοεῖται, πάντα εἰδὼς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς οὐκ ἦν ἀκράτῳ καὶ γυμνῇ προσβαλεῖν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας· « Ού • δεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, φησὶ, καὶ ζήσε ται· ἡ ἀναγκαίως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις συνεσχηματίζετο, τὸ ἀνθρώπι- Β νον δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον ἠμφιεσμένος σῶμα, καὶ τὴν ἄνωθεν ἡμῖν, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φανερὰν ἐποίει βουλήν, λέγων· ‹ Πάντα όσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀναγ- γέλλω ὑμῖν. » Καὶ πάλιν, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντο- τὴν δέδωκε τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Οὐκοῦν κατά μὲν τῆς μεσιτείας εἰκόνα, τύπος ἂν νοοῖτο Χριστοῦ καὶ πάλαι Μωσης, τὰ θεόθεν διωρισμένα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὖ δὴ καὶ μάλα διακονούμενος· ἀλλ' ἡ μὲν Μωσέως μεσιτεία διακονική, ελευθέρα δὲ ἡ διὰ Χρισ στοῦ καὶ μυστικωτέρα, φυσικῶς τῶν μεσιτευομένων. ἐπιθιγγάνοντος, καὶ πρὸς ἄμφω διήκοντος, τήν τε μετ σιτευομένην ἀνθρωπότητα, καὶ Πατέρα Θεόν. "Ην μὲν γὰρ φύσει Θεὸς ὡς ἐκ Θεοῦ Μονογενής, τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐ κεχωρισμένος οὐσίας, καὶ αὐτῇ προσπεφυκώς, καθὸ νοεῖται καὶ ἐξ αὐτῆς. Ην δὲ καὶ ἄνθρωπος, καθό γέγονε σὰρξ ἑαυτὸν ἡμῖν ἐξε ομοιῶν, ἵνα δι' αὐτοῦ συνάπτηται Θεῷ τὸ πολὺ κατὰ φύσιν διῃρημένον. Οταν οὖν λέγῃ Μωσής ο Ανα στήσει Κύριος ὑμῖν τὸν προφήτην ὡς ἐμὲ, » νοήσεις οὐχ ἑτέρως, ἢ ὅνπερ τρόπον ἀρτίως εἰρήκαμεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐπισφραγίζει λέγων ὁ Θεός· ο Ὀρθῶς πάντα ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τὰ βήματά μου ἐπ' αὐτῷ, καὶ λαλήσει αὐτῷ κατὰ πάντα, όσα ἂν ἐντείλωμα: αὐτῷ. Φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως ὁ Υἱός, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι, καὶ τὰς τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἀναγγέλλει φωνάς, ἅτε δὴ παρ' αὐτοῦ μεσίτης κεχειροτονημένος, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ- μοῖς ἀδόμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· . Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. » δέ τῳ δοκεῖ, καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν ἐπὶ τὸν τῆς ὁμοιότητος ἀναβιβάζεσθαι τρόπον, ἐκλήψεται μὲν νομοθέτην τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο καὶ παροίσει πρὸς ἀπόδει- ξιν τὸ « Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Οὐκ ἐπιθυμήσεις. » Εκλήψεται δὲ πάλιν ὁμοίως τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο χειραγωγὸν οἱονεί πνα, και καθηγούμενον, λέγων, εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἐν θελήσει Πατρὸς, καὶ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο τῆς εἰς Χ, 15. * ο ' 27-28 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. HI. A sis divina decreta populo ministrantis ad levan - dum hominum qui tunc temporis erant infirmita- tein instituta est. Hic typum rursus ad veritatem transferes, et mediatorem Dei et hominum Christum per hæc intelliges, ministrantem docili- bus humana voce, quando propter nos ex mulière natus est, Dei ac Patris voluntatem ineffabilen, ipsi certe uni cognitam, in quantum et Filius ex ipso, et sapientia intelligitur, cuncta cognoscens, etiam profunda Dei". Cum enim corporeis oculis diyinam et ineffabilem deitatis omnia superantis gloriam puram ac nudam cernere non possemus Non enim videbit homo faciem meam, inquit, et vivet";, idcirco necessario unigenitum Dei Ver- bum nostris infirmitatibus conformatum est, mor- lali hoc corpore secundum ineffabilem dispensa- tionis rationem indutum, et supernam nobis, hoc est Dei ac Patris, voluntatem manifestavit, dicens : Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota facio • vobis ". » Item : « Ego ex meipso non cum locu- tus, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar . . Igitur quod ad mediationis quidem spectat imaginem, typus Christi censendus est Moyses, qui divina decreta - filiis Israel utique ministrabat, sed Moysis quidem mediatio ministratoria erat, Christi vero mediatio libera et mystica, utpote qui naturaliter ea quo- rum mediator est attingit, et ad ambo pertinet, hu- manitatem nimirum, cujus mediator est, et Pa- trem Deum. Est enim natura Deus ut ex Deo Uni- olovei C genitus, a substantia Genitoris non separatus, et ipsi inexsistens, in quantum ex ipsa etiam intelli- gitur. Est vero etiam homo, quatenus caro factus est, seipsum nobis similem faciens, ut per ipsum id quod natura longe dissitum erat, Deo conjun- geretur. Cum ergo dicit Moyses : « Suscitabit Do- minus vobis prophetam sicuti me w, aliter non intelliges quam quo modo antea diximus : nam et ipse Deus id confirmat, dicens : . Recte omnia quæ locuti sunt prophetam suscitabo eis, sicut te et dabo verba mea in ore ejus; et loquetur els quæcunque mandavero ei ".Portat enim omnia verbo virtutis suæ Filius, quemadmodum Paulus ait et Patris voces nobis annuntiat, maxime cum ab ipso mediator sit constitutus, juxta illud Psal- D mislæ tanquam ex persona Christi : « Εgo autena constitutus sum rex ab eo super Sion montom sanctum ejus prædicans præceptum Domini”. › El Quod si cui libeat aliis quoque contemplationibus similitudinis illius modum inquirere, his qui- dem verbis, ‹ sicut ine, legislatorem intelliget et ad id demonstrandum illud proferet: « Dictun est antiquis: Non mochaberis ego autem dice vobis : Non concupisces . Similiter, his vero bis, ‹ sicut me, ducem veluti quemdam esse intelliget ad ea percipienda quæ in voluntate · sunt Patris, et per quæ regni cœlestis iter pa- as Exod. XXXIII, 20. ss Joan. Joan. xII, 49. s Deut. xvult, Hebr. 1, 3. Psal. 11, 6. Matth. v. "11 Cor. 11, 10. * Deut. xvult, ས 18. • › '

ἀφόρητα τοῖς ἀκροωμένοις απηχήματα. Οὐκοῦν ἀσθε- νείας τοῖς τηνικάδε φάρμακα ή Μωσέως ἀνεδείκνυτο μεσιτεία, διακονοῦντος τῇ συναγωγῇ τὰ θεόθεν τεθε σπισμένα. Μεταλήψῃ δὲ πάλιν τὸν τύπον ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διὰ τούτων ἐννοήσεις Χριστόν, διακονοῦντα τοῖς εὐμαθε στέροις διὰ φωνῆς ἀνθρωπίνης, ὅτε δι' ἡμᾶς ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητον θέλη- σιν, γνωριζομένην αὐτῷ δὴ καὶ μόνῳ, καθὸ καὶ Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ καὶ σοφία νοεῖται, πάντα εἰδὼς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς οὐκ ἦν ἀκράτῳ καὶ γυμνῇ προσβαλεῖν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δόξῃ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας· « Ού • δεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, φησὶ, καὶ ζήσε ται· ἡ ἀναγκαίως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις συνεσχηματίζετο, τὸ ἀνθρώπι- Β νον δὴ τοῦτο κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον ἠμφιεσμένος σῶμα, καὶ τὴν ἄνωθεν ἡμῖν, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φανερὰν ἐποίει βουλήν, λέγων· ‹ Πάντα όσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀναγ- γέλλω ὑμῖν. » Καὶ πάλιν, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντο- τὴν δέδωκε τί είπω, καὶ τί λαλήσω. » Οὐκοῦν κατά μὲν τῆς μεσιτείας εἰκόνα, τύπος ἂν νοοῖτο Χριστοῦ καὶ πάλαι Μωσης, τὰ θεόθεν διωρισμένα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὖ δὴ καὶ μάλα διακονούμενος· ἀλλ' ἡ μὲν Μωσέως μεσιτεία διακονική, ελευθέρα δὲ ἡ διὰ Χρισ στοῦ καὶ μυστικωτέρα, φυσικῶς τῶν μεσιτευομένων. ἐπιθιγγάνοντος, καὶ πρὸς ἄμφω διήκοντος, τήν τε μετ σιτευομένην ἀνθρωπότητα, καὶ Πατέρα Θεόν. "Ην μὲν γὰρ φύσει Θεὸς ὡς ἐκ Θεοῦ Μονογενής, τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐ κεχωρισμένος οὐσίας, καὶ αὐτῇ προσπεφυκώς, καθὸ νοεῖται καὶ ἐξ αὐτῆς. Ην δὲ καὶ ἄνθρωπος, καθό γέγονε σὰρξ ἑαυτὸν ἡμῖν ἐξε ομοιῶν, ἵνα δι' αὐτοῦ συνάπτηται Θεῷ τὸ πολὺ κατὰ φύσιν διῃρημένον. Οταν οὖν λέγῃ Μωσής ο Ανα στήσει Κύριος ὑμῖν τὸν προφήτην ὡς ἐμὲ, » νοήσεις οὐχ ἑτέρως, ἢ ὅνπερ τρόπον ἀρτίως εἰρήκαμεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐπισφραγίζει λέγων ὁ Θεός· ο Ὀρθῶς πάντα ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ὥσπερ σέ, καὶ θήσω τὰ βήματά μου ἐπ' αὐτῷ, καὶ λαλήσει αὐτῷ κατὰ πάντα, όσα ἂν ἐντείλωμα: αὐτῷ. Φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥή ματι τῆς δυνάμεως ὁ Υἱός, ο ὡς ὁ Παῦλός φησι, καὶ τὰς τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἀναγγέλλει φωνάς, ἅτε δὴ παρ' αὐτοῦ μεσίτης κεχειροτονημένος, κατὰ τὸ ἐν Ψαλ- μοῖς ἀδόμενον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· . Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. » δέ τῳ δοκεῖ, καὶ ἐξ ἑτέρων ἐννοιῶν ἐπὶ τὸν τῆς ὁμοιότητος ἀναβιβάζεσθαι τρόπον, ἐκλήψεται μὲν νομοθέτην τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο καὶ παροίσει πρὸς ἀπόδει- ξιν τὸ « Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Οὐκ ἐπιθυμήσεις. » Εκλήψεται δὲ πάλιν ὁμοίως τὸ ι ὡς ἐμὲ, ο χειραγωγὸν οἱονεί πνα, και καθηγούμενον, λέγων, εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν ἐν θελήσει Πατρὸς, καὶ δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο τῆς εἰς Χ, 15. * ο ' 27-28 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. HI. A sis divina decreta populo ministrantis ad levan - dum hominum qui tunc temporis erant infirmita- tein instituta est. Hic typum rursus ad veritatem transferes, et mediatorem Dei et hominum Christum per hæc intelliges, ministrantem docili- bus humana voce, quando propter nos ex mulière natus est, Dei ac Patris voluntatem ineffabilen, ipsi certe uni cognitam, in quantum et Filius ex ipso, et sapientia intelligitur, cuncta cognoscens, etiam profunda Dei". Cum enim corporeis oculis diyinam et ineffabilem deitatis omnia superantis gloriam puram ac nudam cernere non possemus Non enim videbit homo faciem meam, inquit, et vivet";, idcirco necessario unigenitum Dei Ver- bum nostris infirmitatibus conformatum est, mor- lali hoc corpore secundum ineffabilem dispensa- tionis rationem indutum, et supernam nobis, hoc est Dei ac Patris, voluntatem manifestavit, dicens : Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota facio • vobis ". » Item : « Ego ex meipso non cum locu- tus, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar . . Igitur quod ad mediationis quidem spectat imaginem, typus Christi censendus est Moyses, qui divina decreta - filiis Israel utique ministrabat, sed Moysis quidem mediatio ministratoria erat, Christi vero mediatio libera et mystica, utpote qui naturaliter ea quo- rum mediator est attingit, et ad ambo pertinet, hu- manitatem nimirum, cujus mediator est, et Pa- trem Deum. Est enim natura Deus ut ex Deo Uni- olovei C genitus, a substantia Genitoris non separatus, et ipsi inexsistens, in quantum ex ipsa etiam intelli- gitur. Est vero etiam homo, quatenus caro factus est, seipsum nobis similem faciens, ut per ipsum id quod natura longe dissitum erat, Deo conjun- geretur. Cum ergo dicit Moyses : « Suscitabit Do- minus vobis prophetam sicuti me w, aliter non intelliges quam quo modo antea diximus : nam et ipse Deus id confirmat, dicens : . Recte omnia quæ locuti sunt prophetam suscitabo eis, sicut te et dabo verba mea in ore ejus; et loquetur els quæcunque mandavero ei ".Portat enim omnia verbo virtutis suæ Filius, quemadmodum Paulus ait et Patris voces nobis annuntiat, maxime cum ab ipso mediator sit constitutus, juxta illud Psal- D mislæ tanquam ex persona Christi : « Εgo autena constitutus sum rex ab eo super Sion montom sanctum ejus prædicans præceptum Domini”. › El Quod si cui libeat aliis quoque contemplationibus similitudinis illius modum inquirere, his qui- dem verbis, ‹ sicut ine, legislatorem intelliget et ad id demonstrandum illud proferet: « Dictun est antiquis: Non mochaberis ego autem dice vobis : Non concupisces . Similiter, his vero bis, ‹ sicut me, ducem veluti quemdam esse intelliget ad ea percipienda quæ in voluntate · sunt Patris, et per quæ regni cœlestis iter pa- as Exod. XXXIII, 20. ss Joan. Joan. xII, 49. s Deut. xvult, Hebr. 1, 3. Psal. 11, 6. Matth. v. "11 Cor. 11, 10. * Deut. xvult, ས 18. • › '

Α ὅτι τυπικῶς τοῖς ἀρχαιοτέροις ἢ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία νενομοθέτητο, καὶ ὅτι κύριος ἐστι τοῦ Σαβ- βάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἀλλ' οἱ πρὸς μηδὲν μὲν τῶν ἀγαθῶν ἐπιτήδειοι, πρὸς δὲ πάσας ἑτοιμότατος δυστροπίας καταστασιάζουσι τοῦ διδάσκοντος ἅπερ έδει μαθεῖν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ σοφοῦν ἐθέ λοντος, πονηρά, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀντὶ ἀγαθῶν ἀποδιδόντες αὐτῷ. Μετὰ τοίνυν ταῦτα τὰ πεπραγ- μένα τε καὶ εἰρημένα ἀπανίσταται τῶν Ἱεροσολύ μων ὡς ἐξ ἀνάγκης ὁ Κύριος, καὶ ἐπείπερ ἦν ἐγγὺς τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, ὡς ὀλίγον ἐν τοῖς ἐφεξῆς εὑρήσομεν, καὶ αὐτὴν διέπλευσε την Τιβεριάδος θά- λασσαν, ἤτοι λίμνην, οὕτω καλουμένην ἐν τῇ χώρᾳ ἐκ τῆς χώρας] τῶν Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ τέ μάλιστα κατασοβῆσαν αὐτὸν, καὶ μεταχωρεῖν ἀνα- πεπεικὸς, εἰς ἑτέρους τε οίχεσθαι τύπους, καὶ τοσ οὗτον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀπεσχοινισμένους, ἐκεῖνο δὴ μάλιστα ὑπάρχειν ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὸ ἐγγὺς εἶναι τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, δεικνύναι πρέπειν ὑπου λαμβάνω, καλῶς δὴ λίαν τὸ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις εὑρίσκεσθαι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ παραιτησάμενον τὸν Ἰησοῦν. Οὐκοῦν νόμος ὁ διὰ Μωσέως ἀπὸ πάσης τῆς περιοικίδος ἀνατρέχειν εἰς Ἱεροσόλυμα τοὺς Ἰουδαίους ἐκέλευεν, ἐκεῖ τὴν ἐν τύπῳ τῆς σκηνοπη γίας ἐπιτελέσοντας ἑορτήν. Καὶ νοήσει μὲν ἐντεῦθεν ὁ πνευματικὸς τὴν ἁπάντων τῶν ἁγίων ἐπισυναγω γὴν εἰς Χριστὸν, ὅτε δὴ καὶ ἀπὸ πάσης τῆς οἰκουμέν νης μετὰ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν εἰς τὴν ἄνω συν ενεχθήσονται πόλιν τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, ανα- θήσοντες ἐκεῖσε τὰ χαριστήρια τῆς σκηνοπηγίας τῆς ἀληθοῦς, τουτέστι τῆς τῶν σωμάτων συμπήξεώς τε καὶ διαμονῆς, λελυμένης δηλονότι τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου πεσόντος εἰς θάνατον. Τὸ δὲ ὅσον εἰπεῖν εἰς τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας γίνεσθαι πεφυκός, ἀριθμὸν οὐκ ᾔδει τῶν ἀναβαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ ή πληθύς, καὶ ἦν δὴ μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πολλὰ δύνα- σθαι τοὺς Φαρισαίους εἰκὸς, συναγορεύειν τῷ νόμῳ προσποιουμένους, καὶ ὡς ἐν πλήθει τοσούτῳ κατα βοῶντας του παραβαίνοντος, ἢ καὶ παραβαίνει οἰηθέντος αὐτοῖς. Οὐδὲν γὰρ ὅλως τὸ χαλεπόν, τὸν ἀμέτρητον τῶν ἀγελαίων ἀναῤῥιπίζειν ἐσμόν, ὅταν τις αὐτὸν ἡδικῆσθαι λέγῃ καὶ παροτρύνειν ἐπιχειρῇ καὶ κατὰ τῶν λυπούντων οὐδέν. Υδατος γὰρ δίκην, ἢ καὶ πυρὸς ἀδιακρίτοις καὶ ἀπροαβουλεύτοις ὁρμαῖς διαῤῥιπτεῖται πανταχῆ, καὶ πρὸς ἅπαντα χωρεῖ τὰ παθεῖν ἀνεχόμενα. Ταῦτα τοίνυν οὐκ ἀγνοήσας ὁ Κύριος ὑπεκκλέπτει μὲν τῆς Ἱερουσαλὴμ ἅμα τοῖς μαθηταῖς ἑαυτὸν, ἀφικνεῖται δὲ τῆς θαλάσσης πέραν τῆς Τιβεριάδος· ὅτι δὲ φονῶντας παραιτείται τους Ἰουδαίους, καλῶς δὴ μάλα ποιῶν, εἰσόμεθα πάλιν καὶ διὰ τούτων. Λέγει γὰρ αὐτὸς ὁ μακάριος Εὐαγ γελιστής· « Καὶ μετὰ ταῦτα περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περι- κατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. » Ὅτι μὲν οὖν παραιτεῖται τὸ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περι- πατεῖν, ἵνα μὴ πρόωρον ὑπομείνῃ τὸν θάνατον, συγ κατανεύσω, φησίν, ἐρεῖ τις τυχόν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ φεύ * ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B et calem ejus machiuantur qui sapientiam iis in fundere volebat, mala ei pro bonis, ut scriptum est ”, retribuentes. Postquam igitur hæc ab eo facta sunt ac dicta, discedit Hierosolymis velut ex necessitate quadam Dominus, cumque prope esset Pascha Judzorum, ut in sequentibus paulo post reperiemus, ipsum mare Tiberiadis trajecit, sive paluden ita dictam in regione Judæorum. Quoniam vero mox diximus quidnam eum potissimum impu- lit, et recedere coegit in alia loca, eaque tanto spatio Hierosolymis distantia, illud esse ni- mirum, quod prope esset Pascha Judzorum, osten. dendum arbitror Jesum recte utique eo tempore flierosolymis reperiri noluisse. Igitur les Mosaica Judacos ex omni circumquaque regione flierosoly- nam proficisci jubebat, ut ibi typicum Scenope- giæ gis festum peragerent. Et quidem hinc spiritalis bomo sanctorum omnium congregationem in Chri- stum intelliget, cum ex universo terrarum orbe post mortuorum resurrectionem in supernam civi- talem convenient, illam coelestem Jerusalem, ibi gratias acturi veræ Scenopegiæ, hoc est perenni- tatis corporum, soluta corruptione videlicet et morte in mortem lapsa. Quod si rei veritatem historicam spectemus, certuin est innumeram mul- titudinem ascendere solitam Jerusalem, et proba- bile est Pharismos eo maxime tempore apud popu- fum valuisse, simulantes se legem defendere, et coram tanta multitudine adversus eum declaman- tes qui legem prætergrediebatur, aut qui eam præ- C tergredi videbatur. Difficile enim utique non est plebeculæ multitudinem innumeram concitare, cum quis ipsam injuria affectam prædicat, et inci- tare nititur adversus eos etiam qui nullam inju- riam intulerunt. Instar enim aquæ aut ignis teme- rario impetu fertur huc et illuc, et nihil non inva- dit quod injuriæ cesserit. Hæc igitur cum Domi- nus non ignoraret, cum suis discipulis Hierosoly- mis se subducit, et abit trans mare Tiberiadis. Quod autem Judaeos, a quibus ad cædem deposce- batur, recte devitet, ex his rursum agnoscemus. Ipse enim beatus evangelista id declarat his verbis : ‹ Post hæc autem ambulabat Jesus in Galilæa : non enim volebat in Judæa ambulare, quia quære- bant eum Judæi interficere ”. › Sed inquiet forsan aliquis: Fateor ipsum in Judæa nolle versari, ne mortem immaturam subeat: sed utrum festum quoque fugiat, nondum intelligo. Igitur qui fratres putabantur, ad Christum accedunt in Galilæa, di- centes : Transi hinc, et vade in Julæan, ut et discipuli tui videant opera tua quæ facis . › Ad quos Dominus : . Vos ascendite ad dien festum hunc ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tempus nondum impletum est '. . Clarum igitur et manifestum est Salva- torem discessisse Hierosolymis, non quod sponte illiac profectus sit, sed quod incredulorum nefan- D • Psal. xxxvIS, 21. Joan. Vil, 1. · ibid. 5. [al. ibid. 8.

Α ὅτι τυπικῶς τοῖς ἀρχαιοτέροις ἢ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία νενομοθέτητο, καὶ ὅτι κύριος ἐστι τοῦ Σαβ- βάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἀλλ' οἱ πρὸς μηδὲν μὲν τῶν ἀγαθῶν ἐπιτήδειοι, πρὸς δὲ πάσας ἑτοιμότατος δυστροπίας καταστασιάζουσι τοῦ διδάσκοντος ἅπερ έδει μαθεῖν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ σοφοῦν ἐθέ λοντος, πονηρά, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀντὶ ἀγαθῶν ἀποδιδόντες αὐτῷ. Μετὰ τοίνυν ταῦτα τὰ πεπραγ- μένα τε καὶ εἰρημένα ἀπανίσταται τῶν Ἱεροσολύ μων ὡς ἐξ ἀνάγκης ὁ Κύριος, καὶ ἐπείπερ ἦν ἐγγὺς τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, ὡς ὀλίγον ἐν τοῖς ἐφεξῆς εὑρήσομεν, καὶ αὐτὴν διέπλευσε την Τιβεριάδος θά- λασσαν, ἤτοι λίμνην, οὕτω καλουμένην ἐν τῇ χώρᾳ ἐκ τῆς χώρας] τῶν Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ τέ μάλιστα κατασοβῆσαν αὐτὸν, καὶ μεταχωρεῖν ἀνα- πεπεικὸς, εἰς ἑτέρους τε οίχεσθαι τύπους, καὶ τοσ οὗτον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀπεσχοινισμένους, ἐκεῖνο δὴ μάλιστα ὑπάρχειν ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὸ ἐγγὺς εἶναι τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, δεικνύναι πρέπειν ὑπου λαμβάνω, καλῶς δὴ λίαν τὸ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις εὑρίσκεσθαι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ παραιτησάμενον τὸν Ἰησοῦν. Οὐκοῦν νόμος ὁ διὰ Μωσέως ἀπὸ πάσης τῆς περιοικίδος ἀνατρέχειν εἰς Ἱεροσόλυμα τοὺς Ἰουδαίους ἐκέλευεν, ἐκεῖ τὴν ἐν τύπῳ τῆς σκηνοπη γίας ἐπιτελέσοντας ἑορτήν. Καὶ νοήσει μὲν ἐντεῦθεν ὁ πνευματικὸς τὴν ἁπάντων τῶν ἁγίων ἐπισυναγω γὴν εἰς Χριστὸν, ὅτε δὴ καὶ ἀπὸ πάσης τῆς οἰκουμέν νης μετὰ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν εἰς τὴν ἄνω συν ενεχθήσονται πόλιν τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, ανα- θήσοντες ἐκεῖσε τὰ χαριστήρια τῆς σκηνοπηγίας τῆς ἀληθοῦς, τουτέστι τῆς τῶν σωμάτων συμπήξεώς τε καὶ διαμονῆς, λελυμένης δηλονότι τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου πεσόντος εἰς θάνατον. Τὸ δὲ ὅσον εἰπεῖν εἰς τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας γίνεσθαι πεφυκός, ἀριθμὸν οὐκ ᾔδει τῶν ἀναβαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ ή πληθύς, καὶ ἦν δὴ μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πολλὰ δύνα- σθαι τοὺς Φαρισαίους εἰκὸς, συναγορεύειν τῷ νόμῳ προσποιουμένους, καὶ ὡς ἐν πλήθει τοσούτῳ κατα βοῶντας του παραβαίνοντος, ἢ καὶ παραβαίνει οἰηθέντος αὐτοῖς. Οὐδὲν γὰρ ὅλως τὸ χαλεπόν, τὸν ἀμέτρητον τῶν ἀγελαίων ἀναῤῥιπίζειν ἐσμόν, ὅταν τις αὐτὸν ἡδικῆσθαι λέγῃ καὶ παροτρύνειν ἐπιχειρῇ καὶ κατὰ τῶν λυπούντων οὐδέν. Υδατος γὰρ δίκην, ἢ καὶ πυρὸς ἀδιακρίτοις καὶ ἀπροαβουλεύτοις ὁρμαῖς διαῤῥιπτεῖται πανταχῆ, καὶ πρὸς ἅπαντα χωρεῖ τὰ παθεῖν ἀνεχόμενα. Ταῦτα τοίνυν οὐκ ἀγνοήσας ὁ Κύριος ὑπεκκλέπτει μὲν τῆς Ἱερουσαλὴμ ἅμα τοῖς μαθηταῖς ἑαυτὸν, ἀφικνεῖται δὲ τῆς θαλάσσης πέραν τῆς Τιβεριάδος· ὅτι δὲ φονῶντας παραιτείται τους Ἰουδαίους, καλῶς δὴ μάλα ποιῶν, εἰσόμεθα πάλιν καὶ διὰ τούτων. Λέγει γὰρ αὐτὸς ὁ μακάριος Εὐαγ γελιστής· « Καὶ μετὰ ταῦτα περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περι- κατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. » Ὅτι μὲν οὖν παραιτεῖται τὸ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περι- πατεῖν, ἵνα μὴ πρόωρον ὑπομείνῃ τὸν θάνατον, συγ κατανεύσω, φησίν, ἐρεῖ τις τυχόν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ φεύ * ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B et calem ejus machiuantur qui sapientiam iis in fundere volebat, mala ei pro bonis, ut scriptum est ”, retribuentes. Postquam igitur hæc ab eo facta sunt ac dicta, discedit Hierosolymis velut ex necessitate quadam Dominus, cumque prope esset Pascha Judzorum, ut in sequentibus paulo post reperiemus, ipsum mare Tiberiadis trajecit, sive paluden ita dictam in regione Judæorum. Quoniam vero mox diximus quidnam eum potissimum impu- lit, et recedere coegit in alia loca, eaque tanto spatio Hierosolymis distantia, illud esse ni- mirum, quod prope esset Pascha Judzorum, osten. dendum arbitror Jesum recte utique eo tempore flierosolymis reperiri noluisse. Igitur les Mosaica Judacos ex omni circumquaque regione flierosoly- nam proficisci jubebat, ut ibi typicum Scenope- giæ gis festum peragerent. Et quidem hinc spiritalis bomo sanctorum omnium congregationem in Chri- stum intelliget, cum ex universo terrarum orbe post mortuorum resurrectionem in supernam civi- talem convenient, illam coelestem Jerusalem, ibi gratias acturi veræ Scenopegiæ, hoc est perenni- tatis corporum, soluta corruptione videlicet et morte in mortem lapsa. Quod si rei veritatem historicam spectemus, certuin est innumeram mul- titudinem ascendere solitam Jerusalem, et proba- bile est Pharismos eo maxime tempore apud popu- fum valuisse, simulantes se legem defendere, et coram tanta multitudine adversus eum declaman- tes qui legem prætergrediebatur, aut qui eam præ- C tergredi videbatur. Difficile enim utique non est plebeculæ multitudinem innumeram concitare, cum quis ipsam injuria affectam prædicat, et inci- tare nititur adversus eos etiam qui nullam inju- riam intulerunt. Instar enim aquæ aut ignis teme- rario impetu fertur huc et illuc, et nihil non inva- dit quod injuriæ cesserit. Hæc igitur cum Domi- nus non ignoraret, cum suis discipulis Hierosoly- mis se subducit, et abit trans mare Tiberiadis. Quod autem Judaeos, a quibus ad cædem deposce- batur, recte devitet, ex his rursum agnoscemus. Ipse enim beatus evangelista id declarat his verbis : ‹ Post hæc autem ambulabat Jesus in Galilæa : non enim volebat in Judæa ambulare, quia quære- bant eum Judæi interficere ”. › Sed inquiet forsan aliquis: Fateor ipsum in Judæa nolle versari, ne mortem immaturam subeat: sed utrum festum quoque fugiat, nondum intelligo. Igitur qui fratres putabantur, ad Christum accedunt in Galilæa, di- centes : Transi hinc, et vade in Julæan, ut et discipuli tui videant opera tua quæ facis . › Ad quos Dominus : . Vos ascendite ad dien festum hunc ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tempus nondum impletum est '. . Clarum igitur et manifestum est Salva- torem discessisse Hierosolymis, non quod sponte illiac profectus sit, sed quod incredulorum nefan- D • Psal. xxxvIS, 21. Joan. Vil, 1. · ibid. 5. [al. ibid. 8.

Α ὅτι τυπικῶς τοῖς ἀρχαιοτέροις ἢ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία νενομοθέτητο, καὶ ὅτι κύριος ἐστι τοῦ Σαβ- βάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἀλλ' οἱ πρὸς μηδὲν μὲν τῶν ἀγαθῶν ἐπιτήδειοι, πρὸς δὲ πάσας ἑτοιμότατος δυστροπίας καταστασιάζουσι τοῦ διδάσκοντος ἅπερ έδει μαθεῖν, καὶ φονῶσιν ἤδη κατὰ τοῦ σοφοῦν ἐθέ λοντος, πονηρά, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀντὶ ἀγαθῶν ἀποδιδόντες αὐτῷ. Μετὰ τοίνυν ταῦτα τὰ πεπραγ- μένα τε καὶ εἰρημένα ἀπανίσταται τῶν Ἱεροσολύ μων ὡς ἐξ ἀνάγκης ὁ Κύριος, καὶ ἐπείπερ ἦν ἐγγὺς τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, ὡς ὀλίγον ἐν τοῖς ἐφεξῆς εὑρήσομεν, καὶ αὐτὴν διέπλευσε την Τιβεριάδος θά- λασσαν, ἤτοι λίμνην, οὕτω καλουμένην ἐν τῇ χώρᾳ ἐκ τῆς χώρας] τῶν Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ τέ μάλιστα κατασοβῆσαν αὐτὸν, καὶ μεταχωρεῖν ἀνα- πεπεικὸς, εἰς ἑτέρους τε οίχεσθαι τύπους, καὶ τοσ οὗτον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀπεσχοινισμένους, ἐκεῖνο δὴ μάλιστα ὑπάρχειν ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὸ ἐγγὺς εἶναι τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, δεικνύναι πρέπειν ὑπου λαμβάνω, καλῶς δὴ λίαν τὸ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις εὑρίσκεσθαι κατ' ἐκεῖνο καιροῦ παραιτησάμενον τὸν Ἰησοῦν. Οὐκοῦν νόμος ὁ διὰ Μωσέως ἀπὸ πάσης τῆς περιοικίδος ἀνατρέχειν εἰς Ἱεροσόλυμα τοὺς Ἰουδαίους ἐκέλευεν, ἐκεῖ τὴν ἐν τύπῳ τῆς σκηνοπη γίας ἐπιτελέσοντας ἑορτήν. Καὶ νοήσει μὲν ἐντεῦθεν ὁ πνευματικὸς τὴν ἁπάντων τῶν ἁγίων ἐπισυναγω γὴν εἰς Χριστὸν, ὅτε δὴ καὶ ἀπὸ πάσης τῆς οἰκουμέν νης μετὰ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν εἰς τὴν ἄνω συν ενεχθήσονται πόλιν τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ, ανα- θήσοντες ἐκεῖσε τὰ χαριστήρια τῆς σκηνοπηγίας τῆς ἀληθοῦς, τουτέστι τῆς τῶν σωμάτων συμπήξεώς τε καὶ διαμονῆς, λελυμένης δηλονότι τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου πεσόντος εἰς θάνατον. Τὸ δὲ ὅσον εἰπεῖν εἰς τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας γίνεσθαι πεφυκός, ἀριθμὸν οὐκ ᾔδει τῶν ἀναβαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ ή πληθύς, καὶ ἦν δὴ μάλιστα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πολλὰ δύνα- σθαι τοὺς Φαρισαίους εἰκὸς, συναγορεύειν τῷ νόμῳ προσποιουμένους, καὶ ὡς ἐν πλήθει τοσούτῳ κατα βοῶντας του παραβαίνοντος, ἢ καὶ παραβαίνει οἰηθέντος αὐτοῖς. Οὐδὲν γὰρ ὅλως τὸ χαλεπόν, τὸν ἀμέτρητον τῶν ἀγελαίων ἀναῤῥιπίζειν ἐσμόν, ὅταν τις αὐτὸν ἡδικῆσθαι λέγῃ καὶ παροτρύνειν ἐπιχειρῇ καὶ κατὰ τῶν λυπούντων οὐδέν. Υδατος γὰρ δίκην, ἢ καὶ πυρὸς ἀδιακρίτοις καὶ ἀπροαβουλεύτοις ὁρμαῖς διαῤῥιπτεῖται πανταχῆ, καὶ πρὸς ἅπαντα χωρεῖ τὰ παθεῖν ἀνεχόμενα. Ταῦτα τοίνυν οὐκ ἀγνοήσας ὁ Κύριος ὑπεκκλέπτει μὲν τῆς Ἱερουσαλὴμ ἅμα τοῖς μαθηταῖς ἑαυτὸν, ἀφικνεῖται δὲ τῆς θαλάσσης πέραν τῆς Τιβεριάδος· ὅτι δὲ φονῶντας παραιτείται τους Ἰουδαίους, καλῶς δὴ μάλα ποιῶν, εἰσόμεθα πάλιν καὶ διὰ τούτων. Λέγει γὰρ αὐτὸς ὁ μακάριος Εὐαγ γελιστής· « Καὶ μετὰ ταῦτα περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περι- κατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. » Ὅτι μὲν οὖν παραιτεῖται τὸ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περι- πατεῖν, ἵνα μὴ πρόωρον ὑπομείνῃ τὸν θάνατον, συγ κατανεύσω, φησίν, ἐρεῖ τις τυχόν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ φεύ * ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B et calem ejus machiuantur qui sapientiam iis in fundere volebat, mala ei pro bonis, ut scriptum est ”, retribuentes. Postquam igitur hæc ab eo facta sunt ac dicta, discedit Hierosolymis velut ex necessitate quadam Dominus, cumque prope esset Pascha Judzorum, ut in sequentibus paulo post reperiemus, ipsum mare Tiberiadis trajecit, sive paluden ita dictam in regione Judæorum. Quoniam vero mox diximus quidnam eum potissimum impu- lit, et recedere coegit in alia loca, eaque tanto spatio Hierosolymis distantia, illud esse ni- mirum, quod prope esset Pascha Judzorum, osten. dendum arbitror Jesum recte utique eo tempore flierosolymis reperiri noluisse. Igitur les Mosaica Judacos ex omni circumquaque regione flierosoly- nam proficisci jubebat, ut ibi typicum Scenope- giæ gis festum peragerent. Et quidem hinc spiritalis bomo sanctorum omnium congregationem in Chri- stum intelliget, cum ex universo terrarum orbe post mortuorum resurrectionem in supernam civi- talem convenient, illam coelestem Jerusalem, ibi gratias acturi veræ Scenopegiæ, hoc est perenni- tatis corporum, soluta corruptione videlicet et morte in mortem lapsa. Quod si rei veritatem historicam spectemus, certuin est innumeram mul- titudinem ascendere solitam Jerusalem, et proba- bile est Pharismos eo maxime tempore apud popu- fum valuisse, simulantes se legem defendere, et coram tanta multitudine adversus eum declaman- tes qui legem prætergrediebatur, aut qui eam præ- C tergredi videbatur. Difficile enim utique non est plebeculæ multitudinem innumeram concitare, cum quis ipsam injuria affectam prædicat, et inci- tare nititur adversus eos etiam qui nullam inju- riam intulerunt. Instar enim aquæ aut ignis teme- rario impetu fertur huc et illuc, et nihil non inva- dit quod injuriæ cesserit. Hæc igitur cum Domi- nus non ignoraret, cum suis discipulis Hierosoly- mis se subducit, et abit trans mare Tiberiadis. Quod autem Judaeos, a quibus ad cædem deposce- batur, recte devitet, ex his rursum agnoscemus. Ipse enim beatus evangelista id declarat his verbis : ‹ Post hæc autem ambulabat Jesus in Galilæa : non enim volebat in Judæa ambulare, quia quære- bant eum Judæi interficere ”. › Sed inquiet forsan aliquis: Fateor ipsum in Judæa nolle versari, ne mortem immaturam subeat: sed utrum festum quoque fugiat, nondum intelligo. Igitur qui fratres putabantur, ad Christum accedunt in Galilæa, di- centes : Transi hinc, et vade in Julæan, ut et discipuli tui videant opera tua quæ facis . › Ad quos Dominus : . Vos ascendite ad dien festum hunc ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tempus nondum impletum est '. . Clarum igitur et manifestum est Salva- torem discessisse Hierosolymis, non quod sponte illiac profectus sit, sed quod incredulorum nefan- D • Psal. xxxvIS, 21. Joan. Vil, 1. · ibid. 5. [al. ibid. 8.

γει τὴν ἑορτὴν, οὔπω μανθάνω. Οὐκοῦν οἱ μὲν νομι- Α σθέντες ἀδελφοὶ προσίασι λέγοντες ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ τῷ Χριστῷ· ο 'Ανάβηθι ἐντεῦθεν, καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου βλέπωσι τὰ ση- μεῖα & ποιεῖς. » Πρὸς αὐτοὺς δὲ ὁ Κύριος· « Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτήν· ἐγὼ οὐκ ἀναβαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πεπλήρω ται. ο Πρόδηλον οὖν ἄρα καὶ σαφές, ὅτι τῶν Ἱεροσο- λύμων ἐκκεχώρηκεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ αὐθαίρετον τὴν ὡς ἐξ ἐκεῖθεν ἀποδημίαν στειλάμενος, ἀλλὰ καὶ τὰς τῶν ἀπειθούντων βδελυρίας έκμυσαττόμενος, καὶ τῶν διωκόντων τὴν ἀγριότητα τῆς εὐστοχίας περι πλανῶν, καὶ τέχνῃ τοῦ φθόνου τὸ βέλος ἀποκρουόμε- νος. Ὑπεκνεύει δὲ πάλιν, καίτοι παθεῖν ἰσχύων ού δὲν, εἶχε καὶ παρῆν, ἵνα τύπον ἡμεῖς ἀναγράψῃ και ἲδν, οὐ δειλίας μᾶλλον, ἀλλ᾽ εὐλαβείας καὶ ἀγάπης τῆς εἰς τὸν πέλας. Εἰσόμεθα γὰρ, ὡς ἐκ τύπου πρὸς ἐπίγνωσιν χρησίμου χειραγωγούμενοι πράγματος, ὅτι διωκόντων ἡμᾶς τῶν ἐχθρῶν, καὶ εἰ μηδὲν ὁρῷτο παντελῶς ἐν τῷ παρεῖναι τὸ βλάβος, ἀλλ' ἐξιστάμενοί πως, καὶ διὰ τούτου σοφιζόμενοι τὰς τῶν ἐφόδων ἀκμάς, ὑπεκτρέχοντές τε τὸ παραυτίκα θερμόν, ἐξ- ήδοις ήδη περιτευξόμεθα ταῖς τῶν ἀδικούντων ὀργαῖς, καὶ τὸ θράσος τῆς καθ᾿ ἑαυτῶν πλεονεξίας ὑποτεμνόμεθα, ὠφελοῦντες μᾶλλον τοὺς οἵπερ ἂν γένοιντο περὶ ἡμᾶς οὐκ ἀγαθοὶ, καὶ ἀδίκως, ἤπερ ὠφελούμενοι, ὅπερ ἐστὶν ἐναργῶς, μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. Ἔργον οὖν ἀγάπης, τὰ τοῖς ἐθελοκακοῦσι μὴ ἀντεγείρεσθαι πάντως, μηδὲ ἀποκεχρημένους τῷ δύνασθαι πάσχειν οὐδὲ κἂν παρ. όντες ἁλισκώμεθα, δριμύτερον ὥσπερ ἐν ἐκείνοις ἀπεργάζεσθαι τὸν θυμὸν, πλεονεκτεῖν οὐκ ἔχοντα του μισουμένου τὴν δύναμιν. « Η τοίνυν ἀγάπη, καθάπερ φησὶν ὁ Παῦλος, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ν ἤπερ ἦν ἐν Χριστῷ καθαρῶς. Οξὺ δὲ δὴ πάλιν ἐνερείσας γεγραμμένοις τῆς διανοίας τὸ ὄμμα, θαυμάσεις ἀρίστην εὑρίσκων οἰκονομίαν ἐν ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποστάσεσι, ταῖς ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων φημί. Εξελαύνεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας πολλάκις, κατα- λύων δὲ παρὰ τοῖς ἀλλογενέσι, καὶ ἀνασώζεσθαί πως δοκεῖ παρ' ἐκείνοις, καὶ τῆς δεούσης ἀπολαύειν τιμῆς· τὴν ἀμείνω ψῆφον τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ διὰ τούτου διδοὺς, καὶ τὸ μισόθεον τῶν ἐξ Ισραήλ διὰ τῆς ἑτέ- μων εὐλαβείας ἐξελέγχεσθαι ποιῶν, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις μὲν διὰ τῆς ἐν τούτοις ἡμερότητος ἐπιδεικνύων, ἵνα δὴ διὰ πάντων φαίνοιντο λοιπόν κεχρεωστημένως ἤδη καὶ καλῶς τῆς εἰς τοὺς πατέρας επαγγελίας ἐξωθούμενοι. ᾿Αποπηδήσας δὲ τῶν Ἱεροσολύμων ὁ Κύριος, οὐκ εἰς μίαν τῶν περιοικίδων καταλύει πόλιν, καὶ ἐν ταῖς ὁμόροις αὐλίζεται κώμαις, πέραν δὲ ἄπεισι τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος, μονονουχί δι' ἐμφανεστάτου πράγματος ἀπειλῶν τοῖς ὅτι προσ- ἠκοι διώκειν αὐτὸν δυσσεβῶς ᾑρημένοις, ὅτι τοσοῦτον αὐτῶν ἀποστήσεται, καὶ παντὸς τοῦ ἔθνους ἑαυτὸν ἀπονοσφιεῖ, ὡς καὶ ἄβατον αὐτοῖς τρόπον τινὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπιστροφῆς κατασκευάσαι τὴν ὁδόν βατὴ γὰρ οὐδαμῶς τοῖς ἀνθρώπων ποσὶν ἡ θάλασσα. Τοιοῦτον δέ τι καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς πρὸς αὐτούς που λέγων ευρεθήσεται. Ζητήσετέ με, καὶ οὐχ εὑρή σετε, καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν. λειοτάτη μὲν γὰρ, καὶ εὐπόρευτος, καὶ οὐδὲν ἔχουσα * τραχύ τοῖς διὰ πίστεως πρὸς αὐτὸν ἰοῦσιν ἡ διὰ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. da consilia detestaretur, et persecutorum feritatemn prudentia sua defugeret ac invidia telum arte depelleret. Rursus autem se subducit, licet nihil pali posset etiam cum adesset, ut exemplum nobis preclarum statueret, non timiditatis, sed pietatis et charitatis in proximum. Ilinc enim exemplo qua- si quodam ad rei utilis cognitionem deducti disce- nus, quod, inimicis nos persequentibus, licet nihil damni praesentia nostra nobis allatura videatur, si tamen declinemus, et hoc pacto primos impetus retundamus, eorumque ſurori nos subtrahamus, iram eorum tandem sedatam offendemus, et corum iijuriam resecabimus, adjuvantes magis eos qui nobis iuresti sunt, quam adjuti : quod quidem est, ut apparet, nostra non quærere, sed quæ sunt alio- rum. Officium itaque charitatis est, non utique resistere iis qui malum in nos moliuntur. neque ex eo quod nihil nobis mali, ne si adsimus quidem, inferri possit, eorum animum exacerbare, dum se viribus nostris inferiores indignantur. « Charitas igitur, ut Paulus ait, non quærit quæ sua sunt, quæ in Christo quidem erat manifeste. B Verum si penitus ea quæ hic scripta sunt mentis oculis introspexeris, in isto ab Hierosolymis re- cessu præstantissimam dispensationem miraberis. Judæorum quippe vesania sæpe ejicitur: sed ad alienigenas divertendo, tutum sibi apud illos per- fugium esse putat, et se, ut decebat, honorifice tractari quo facto gentium Ecclesiæ potiorem calculum tribuit, et impietatem Judæorum aliorum pietate redarguit, et illorum crudelitatem horum hu- manitate demonstrat, ut merito videantur de pro- missione patribus facta dejecti. Porro cum Domi- nus recessit Hierosolymis, non in unam aliquam ex civitatibus vicinis divertit, aut in finitimis pa- gis moratur, sed abit trans mare Tiberiadis, ut reipsa quodammodo impiis persecutoribus suis D interminari videatur, tam procul ab iis se abitu- Cor. 111, 5. * Joan. viii, 21. rum et ab omni gente recessurum, ut inaccessum quodammodo conversionis ad ipsum iter præstitu- rus sit : invium quippe humanis pedibus est mare. Tale quiddam etiam in sequentibus dicere compe- rietur : ‹ Quæretis me, et non invenictis; et quo ego vado, vos non potestis venire '. » Planissima enim et facilis est, nec asperitatis quidquam habet via justitiæ venientibus ad ipsum per fidem: aspe- ra vero et ardua, imo vero inaccessa prorsus iis qui exacerbant ipsum, ut per unum sanctorum prophetarum scriptum est : « Ideo, inquit, recta via Domini, et justi anbulabunt in eis: qui au- •

γει τὴν ἑορτὴν, οὔπω μανθάνω. Οὐκοῦν οἱ μὲν νομι- Α σθέντες ἀδελφοὶ προσίασι λέγοντες ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ τῷ Χριστῷ· ο 'Ανάβηθι ἐντεῦθεν, καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου βλέπωσι τὰ ση- μεῖα & ποιεῖς. » Πρὸς αὐτοὺς δὲ ὁ Κύριος· « Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτήν· ἐγὼ οὐκ ἀναβαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πεπλήρω ται. ο Πρόδηλον οὖν ἄρα καὶ σαφές, ὅτι τῶν Ἱεροσο- λύμων ἐκκεχώρηκεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ αὐθαίρετον τὴν ὡς ἐξ ἐκεῖθεν ἀποδημίαν στειλάμενος, ἀλλὰ καὶ τὰς τῶν ἀπειθούντων βδελυρίας έκμυσαττόμενος, καὶ τῶν διωκόντων τὴν ἀγριότητα τῆς εὐστοχίας περι πλανῶν, καὶ τέχνῃ τοῦ φθόνου τὸ βέλος ἀποκρουόμε- νος. Ὑπεκνεύει δὲ πάλιν, καίτοι παθεῖν ἰσχύων ού δὲν, εἶχε καὶ παρῆν, ἵνα τύπον ἡμεῖς ἀναγράψῃ και ἲδν, οὐ δειλίας μᾶλλον, ἀλλ᾽ εὐλαβείας καὶ ἀγάπης τῆς εἰς τὸν πέλας. Εἰσόμεθα γὰρ, ὡς ἐκ τύπου πρὸς ἐπίγνωσιν χρησίμου χειραγωγούμενοι πράγματος, ὅτι διωκόντων ἡμᾶς τῶν ἐχθρῶν, καὶ εἰ μηδὲν ὁρῷτο παντελῶς ἐν τῷ παρεῖναι τὸ βλάβος, ἀλλ' ἐξιστάμενοί πως, καὶ διὰ τούτου σοφιζόμενοι τὰς τῶν ἐφόδων ἀκμάς, ὑπεκτρέχοντές τε τὸ παραυτίκα θερμόν, ἐξ- ήδοις ήδη περιτευξόμεθα ταῖς τῶν ἀδικούντων ὀργαῖς, καὶ τὸ θράσος τῆς καθ᾿ ἑαυτῶν πλεονεξίας ὑποτεμνόμεθα, ὠφελοῦντες μᾶλλον τοὺς οἵπερ ἂν γένοιντο περὶ ἡμᾶς οὐκ ἀγαθοὶ, καὶ ἀδίκως, ἤπερ ὠφελούμενοι, ὅπερ ἐστὶν ἐναργῶς, μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. Ἔργον οὖν ἀγάπης, τὰ τοῖς ἐθελοκακοῦσι μὴ ἀντεγείρεσθαι πάντως, μηδὲ ἀποκεχρημένους τῷ δύνασθαι πάσχειν οὐδὲ κἂν παρ. όντες ἁλισκώμεθα, δριμύτερον ὥσπερ ἐν ἐκείνοις ἀπεργάζεσθαι τὸν θυμὸν, πλεονεκτεῖν οὐκ ἔχοντα του μισουμένου τὴν δύναμιν. « Η τοίνυν ἀγάπη, καθάπερ φησὶν ὁ Παῦλος, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ν ἤπερ ἦν ἐν Χριστῷ καθαρῶς. Οξὺ δὲ δὴ πάλιν ἐνερείσας γεγραμμένοις τῆς διανοίας τὸ ὄμμα, θαυμάσεις ἀρίστην εὑρίσκων οἰκονομίαν ἐν ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποστάσεσι, ταῖς ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων φημί. Εξελαύνεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας πολλάκις, κατα- λύων δὲ παρὰ τοῖς ἀλλογενέσι, καὶ ἀνασώζεσθαί πως δοκεῖ παρ' ἐκείνοις, καὶ τῆς δεούσης ἀπολαύειν τιμῆς· τὴν ἀμείνω ψῆφον τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ διὰ τούτου διδοὺς, καὶ τὸ μισόθεον τῶν ἐξ Ισραήλ διὰ τῆς ἑτέ- μων εὐλαβείας ἐξελέγχεσθαι ποιῶν, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις μὲν διὰ τῆς ἐν τούτοις ἡμερότητος ἐπιδεικνύων, ἵνα δὴ διὰ πάντων φαίνοιντο λοιπόν κεχρεωστημένως ἤδη καὶ καλῶς τῆς εἰς τοὺς πατέρας επαγγελίας ἐξωθούμενοι. ᾿Αποπηδήσας δὲ τῶν Ἱεροσολύμων ὁ Κύριος, οὐκ εἰς μίαν τῶν περιοικίδων καταλύει πόλιν, καὶ ἐν ταῖς ὁμόροις αὐλίζεται κώμαις, πέραν δὲ ἄπεισι τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος, μονονουχί δι' ἐμφανεστάτου πράγματος ἀπειλῶν τοῖς ὅτι προσ- ἠκοι διώκειν αὐτὸν δυσσεβῶς ᾑρημένοις, ὅτι τοσοῦτον αὐτῶν ἀποστήσεται, καὶ παντὸς τοῦ ἔθνους ἑαυτὸν ἀπονοσφιεῖ, ὡς καὶ ἄβατον αὐτοῖς τρόπον τινὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπιστροφῆς κατασκευάσαι τὴν ὁδόν βατὴ γὰρ οὐδαμῶς τοῖς ἀνθρώπων ποσὶν ἡ θάλασσα. Τοιοῦτον δέ τι καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς πρὸς αὐτούς που λέγων ευρεθήσεται. Ζητήσετέ με, καὶ οὐχ εὑρή σετε, καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν. λειοτάτη μὲν γὰρ, καὶ εὐπόρευτος, καὶ οὐδὲν ἔχουσα * τραχύ τοῖς διὰ πίστεως πρὸς αὐτὸν ἰοῦσιν ἡ διὰ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. da consilia detestaretur, et persecutorum feritatemn prudentia sua defugeret ac invidia telum arte depelleret. Rursus autem se subducit, licet nihil pali posset etiam cum adesset, ut exemplum nobis preclarum statueret, non timiditatis, sed pietatis et charitatis in proximum. Ilinc enim exemplo qua- si quodam ad rei utilis cognitionem deducti disce- nus, quod, inimicis nos persequentibus, licet nihil damni praesentia nostra nobis allatura videatur, si tamen declinemus, et hoc pacto primos impetus retundamus, eorumque ſurori nos subtrahamus, iram eorum tandem sedatam offendemus, et corum iijuriam resecabimus, adjuvantes magis eos qui nobis iuresti sunt, quam adjuti : quod quidem est, ut apparet, nostra non quærere, sed quæ sunt alio- rum. Officium itaque charitatis est, non utique resistere iis qui malum in nos moliuntur. neque ex eo quod nihil nobis mali, ne si adsimus quidem, inferri possit, eorum animum exacerbare, dum se viribus nostris inferiores indignantur. « Charitas igitur, ut Paulus ait, non quærit quæ sua sunt, quæ in Christo quidem erat manifeste. B Verum si penitus ea quæ hic scripta sunt mentis oculis introspexeris, in isto ab Hierosolymis re- cessu præstantissimam dispensationem miraberis. Judæorum quippe vesania sæpe ejicitur: sed ad alienigenas divertendo, tutum sibi apud illos per- fugium esse putat, et se, ut decebat, honorifice tractari quo facto gentium Ecclesiæ potiorem calculum tribuit, et impietatem Judæorum aliorum pietate redarguit, et illorum crudelitatem horum hu- manitate demonstrat, ut merito videantur de pro- missione patribus facta dejecti. Porro cum Domi- nus recessit Hierosolymis, non in unam aliquam ex civitatibus vicinis divertit, aut in finitimis pa- gis moratur, sed abit trans mare Tiberiadis, ut reipsa quodammodo impiis persecutoribus suis D interminari videatur, tam procul ab iis se abitu- Cor. 111, 5. * Joan. viii, 21. rum et ab omni gente recessurum, ut inaccessum quodammodo conversionis ad ipsum iter præstitu- rus sit : invium quippe humanis pedibus est mare. Tale quiddam etiam in sequentibus dicere compe- rietur : ‹ Quæretis me, et non invenictis; et quo ego vado, vos non potestis venire '. » Planissima enim et facilis est, nec asperitatis quidquam habet via justitiæ venientibus ad ipsum per fidem: aspe- ra vero et ardua, imo vero inaccessa prorsus iis qui exacerbant ipsum, ut per unum sanctorum prophetarum scriptum est : « Ideo, inquit, recta via Domini, et justi anbulabunt in eis: qui au- •

γει τὴν ἑορτὴν, οὔπω μανθάνω. Οὐκοῦν οἱ μὲν νομι- Α σθέντες ἀδελφοὶ προσίασι λέγοντες ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ τῷ Χριστῷ· ο 'Ανάβηθι ἐντεῦθεν, καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου βλέπωσι τὰ ση- μεῖα & ποιεῖς. » Πρὸς αὐτοὺς δὲ ὁ Κύριος· « Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτήν· ἐγὼ οὐκ ἀναβαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πεπλήρω ται. ο Πρόδηλον οὖν ἄρα καὶ σαφές, ὅτι τῶν Ἱεροσο- λύμων ἐκκεχώρηκεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ αὐθαίρετον τὴν ὡς ἐξ ἐκεῖθεν ἀποδημίαν στειλάμενος, ἀλλὰ καὶ τὰς τῶν ἀπειθούντων βδελυρίας έκμυσαττόμενος, καὶ τῶν διωκόντων τὴν ἀγριότητα τῆς εὐστοχίας περι πλανῶν, καὶ τέχνῃ τοῦ φθόνου τὸ βέλος ἀποκρουόμε- νος. Ὑπεκνεύει δὲ πάλιν, καίτοι παθεῖν ἰσχύων ού δὲν, εἶχε καὶ παρῆν, ἵνα τύπον ἡμεῖς ἀναγράψῃ και ἲδν, οὐ δειλίας μᾶλλον, ἀλλ᾽ εὐλαβείας καὶ ἀγάπης τῆς εἰς τὸν πέλας. Εἰσόμεθα γὰρ, ὡς ἐκ τύπου πρὸς ἐπίγνωσιν χρησίμου χειραγωγούμενοι πράγματος, ὅτι διωκόντων ἡμᾶς τῶν ἐχθρῶν, καὶ εἰ μηδὲν ὁρῷτο παντελῶς ἐν τῷ παρεῖναι τὸ βλάβος, ἀλλ' ἐξιστάμενοί πως, καὶ διὰ τούτου σοφιζόμενοι τὰς τῶν ἐφόδων ἀκμάς, ὑπεκτρέχοντές τε τὸ παραυτίκα θερμόν, ἐξ- ήδοις ήδη περιτευξόμεθα ταῖς τῶν ἀδικούντων ὀργαῖς, καὶ τὸ θράσος τῆς καθ᾿ ἑαυτῶν πλεονεξίας ὑποτεμνόμεθα, ὠφελοῦντες μᾶλλον τοὺς οἵπερ ἂν γένοιντο περὶ ἡμᾶς οὐκ ἀγαθοὶ, καὶ ἀδίκως, ἤπερ ὠφελούμενοι, ὅπερ ἐστὶν ἐναργῶς, μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. Ἔργον οὖν ἀγάπης, τὰ τοῖς ἐθελοκακοῦσι μὴ ἀντεγείρεσθαι πάντως, μηδὲ ἀποκεχρημένους τῷ δύνασθαι πάσχειν οὐδὲ κἂν παρ. όντες ἁλισκώμεθα, δριμύτερον ὥσπερ ἐν ἐκείνοις ἀπεργάζεσθαι τὸν θυμὸν, πλεονεκτεῖν οὐκ ἔχοντα του μισουμένου τὴν δύναμιν. « Η τοίνυν ἀγάπη, καθάπερ φησὶν ὁ Παῦλος, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ν ἤπερ ἦν ἐν Χριστῷ καθαρῶς. Οξὺ δὲ δὴ πάλιν ἐνερείσας γεγραμμένοις τῆς διανοίας τὸ ὄμμα, θαυμάσεις ἀρίστην εὑρίσκων οἰκονομίαν ἐν ταῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποστάσεσι, ταῖς ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων φημί. Εξελαύνεται μὲν γὰρ ὑπὸ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας πολλάκις, κατα- λύων δὲ παρὰ τοῖς ἀλλογενέσι, καὶ ἀνασώζεσθαί πως δοκεῖ παρ' ἐκείνοις, καὶ τῆς δεούσης ἀπολαύειν τιμῆς· τὴν ἀμείνω ψῆφον τῇ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ διὰ τούτου διδοὺς, καὶ τὸ μισόθεον τῶν ἐξ Ισραήλ διὰ τῆς ἑτέ- μων εὐλαβείας ἐξελέγχεσθαι ποιῶν, καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις μὲν διὰ τῆς ἐν τούτοις ἡμερότητος ἐπιδεικνύων, ἵνα δὴ διὰ πάντων φαίνοιντο λοιπόν κεχρεωστημένως ἤδη καὶ καλῶς τῆς εἰς τοὺς πατέρας επαγγελίας ἐξωθούμενοι. ᾿Αποπηδήσας δὲ τῶν Ἱεροσολύμων ὁ Κύριος, οὐκ εἰς μίαν τῶν περιοικίδων καταλύει πόλιν, καὶ ἐν ταῖς ὁμόροις αὐλίζεται κώμαις, πέραν δὲ ἄπεισι τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος, μονονουχί δι' ἐμφανεστάτου πράγματος ἀπειλῶν τοῖς ὅτι προσ- ἠκοι διώκειν αὐτὸν δυσσεβῶς ᾑρημένοις, ὅτι τοσοῦτον αὐτῶν ἀποστήσεται, καὶ παντὸς τοῦ ἔθνους ἑαυτὸν ἀπονοσφιεῖ, ὡς καὶ ἄβατον αὐτοῖς τρόπον τινὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπιστροφῆς κατασκευάσαι τὴν ὁδόν βατὴ γὰρ οὐδαμῶς τοῖς ἀνθρώπων ποσὶν ἡ θάλασσα. Τοιοῦτον δέ τι καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς πρὸς αὐτούς που λέγων ευρεθήσεται. Ζητήσετέ με, καὶ οὐχ εὑρή σετε, καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν. λειοτάτη μὲν γὰρ, καὶ εὐπόρευτος, καὶ οὐδὲν ἔχουσα * τραχύ τοῖς διὰ πίστεως πρὸς αὐτὸν ἰοῦσιν ἡ διὰ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. II. da consilia detestaretur, et persecutorum feritatemn prudentia sua defugeret ac invidia telum arte depelleret. Rursus autem se subducit, licet nihil pali posset etiam cum adesset, ut exemplum nobis preclarum statueret, non timiditatis, sed pietatis et charitatis in proximum. Ilinc enim exemplo qua- si quodam ad rei utilis cognitionem deducti disce- nus, quod, inimicis nos persequentibus, licet nihil damni praesentia nostra nobis allatura videatur, si tamen declinemus, et hoc pacto primos impetus retundamus, eorumque ſurori nos subtrahamus, iram eorum tandem sedatam offendemus, et corum iijuriam resecabimus, adjuvantes magis eos qui nobis iuresti sunt, quam adjuti : quod quidem est, ut apparet, nostra non quærere, sed quæ sunt alio- rum. Officium itaque charitatis est, non utique resistere iis qui malum in nos moliuntur. neque ex eo quod nihil nobis mali, ne si adsimus quidem, inferri possit, eorum animum exacerbare, dum se viribus nostris inferiores indignantur. « Charitas igitur, ut Paulus ait, non quærit quæ sua sunt, quæ in Christo quidem erat manifeste. B Verum si penitus ea quæ hic scripta sunt mentis oculis introspexeris, in isto ab Hierosolymis re- cessu præstantissimam dispensationem miraberis. Judæorum quippe vesania sæpe ejicitur: sed ad alienigenas divertendo, tutum sibi apud illos per- fugium esse putat, et se, ut decebat, honorifice tractari quo facto gentium Ecclesiæ potiorem calculum tribuit, et impietatem Judæorum aliorum pietate redarguit, et illorum crudelitatem horum hu- manitate demonstrat, ut merito videantur de pro- missione patribus facta dejecti. Porro cum Domi- nus recessit Hierosolymis, non in unam aliquam ex civitatibus vicinis divertit, aut in finitimis pa- gis moratur, sed abit trans mare Tiberiadis, ut reipsa quodammodo impiis persecutoribus suis D interminari videatur, tam procul ab iis se abitu- Cor. 111, 5. * Joan. viii, 21. rum et ab omni gente recessurum, ut inaccessum quodammodo conversionis ad ipsum iter præstitu- rus sit : invium quippe humanis pedibus est mare. Tale quiddam etiam in sequentibus dicere compe- rietur : ‹ Quæretis me, et non invenictis; et quo ego vado, vos non potestis venire '. » Planissima enim et facilis est, nec asperitatis quidquam habet via justitiæ venientibus ad ipsum per fidem: aspe- ra vero et ardua, imo vero inaccessa prorsus iis qui exacerbant ipsum, ut per unum sanctorum prophetarum scriptum est : « Ideo, inquit, recta via Domini, et justi anbulabunt in eis: qui au- •

Α τῆς δικαιοσύνης ὁδος, ἐκτετραχυμένη δὲ καὶ ἀνάντης, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδιόδευτος παντελῶς τοῖς παροργία ζουσιν αὐτὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν· ο Διότι εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ δίκαιοι πορεύσονται ἐν αὐταῖς, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἀσθενή - σουσιν ἐν αὐταῖς. » Οὐκοῦν τὸ δυσήνυτον ὥσπερ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀνήνυτον τοῖς Ἰουδαίοις, τῆς ὡς ἐπ' αὐτὸν νοουμένης ὁδοῦ, τὸ μεταξὺ τῆς θαλάσσης κατα- σημαίνει διάστημα, ἐπεὶ καὶ τῆς δυσσεβούσης ψυχῆς ἀναφράττειν ἐπαγγέλλεται τὰς ὁδοὺς ἐν προφήτη Θεὸς λέγων· « Διὰ τοῦτο, ἰδοὺ ἐγὼ φράσσω τὴν ὁδὸν αὐτῆς ἐν σκόλοψι, καὶ τὴν τρίβον αὐτῆς οὐ μὴ εὕρῃ κ Οπερ οὖν ἐν ἐκείνοις ἐδήλουν οἱ σκόλοπες, τοῦτο καὶ ἐν τούτοις ἡ θάλασσα τῶν ἀφυλάκτως ἐμπαρα- νεῖν ἑλομένων τὸν ἐμπαροινηθέντα χωρίζουσα, Β καὶ διϊστῶσα τῶν οὐχ ὁσίων τὸν ὅσιον. Εοικε δέ τι καὶ ἕτερον ἡμῖν ὡς ἐν ὠδῖσιν ὁ τύπος κεκρυμμένον ἔχειν μυστήριον. Ὅτε γὰρ τῆς Αἰγυπτίων ἐξεπέμπετο χώρας ὁ Ἰσραὴλ, ἠκολού- θει μὲν λίαν ἐκτεθηγμένος ὁ Φαραώ, ἐπὶ δὲ ταῖς ἀδοκήτοις εὐπραγίαις τοῦ ἔθνους ἐξοιστρούμενος, τὰ ἐκ φθόνου καὶ λύπης ἀποτολμᾶν νόμῳ τῷ μάχης ἠπείγετο· ἠκολούθει δὲ δύνασθαι παλινδρομεῖν εἰς δουλείαν ἀναγκάζειν οιόμενος τοὺς ὀψὲ καὶ μόλις τῆς ὑπ' αὐτῷ θητείας ἐκδεδυκότας. Αλλά διεβίβαζε μὲν τὴν διὰ θαλάσσης μέσης Θεὸς, ὁ δὲ διώχων ἐν τόνως, καὶ χαλᾶται μὲν τὴν ὀργὴν μηδαμῶς ἀνεχό μενος, θεομαχεῖν δὲ παραλόγως αναπεπεισμένος ἐξ ἀκράτου θυμοῦ, κατὰ μέσην αὐτὴν πανστρατιά κατεπνίγετο, διεσώζετο δὲ μόνος ὁ Ἰσραήλ. Αλλ' ἡκέτω καὶ νῦν εἰς μέσον ἡμῖν ὁ τὰς τῶν Ἰουδαίων άγιον, καὶ τὸ σὺν ἐκείνοις ἐναποπνίγεσθαι τῷ τῆς ἀπονοίας προαναθρηνήσας Μωσῆς, καὶ λεγέτω πρὸς αὐτοὺς ἐπὶ ταῖς εἰς Χριστὸν ἀσεβείαις ἀγανακτῶν· • Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς, ταῦτα Κυρίῳ ἀντο αποδίδοτε, » Τον διενεγκόντα διὰ θαλάσσης μέσης και κυμάτων σφοδρῶν πέραν ἐλαύνεις θαλάσσης, καὶ διώχων οὐκ ἐρυθριᾷς; Σὸν οὖν ἄρα τὸ παθεῖν, Ἰου δαῖε, σὲ καταπνίξει λοιπὸν ἡ θάλασσα. Τῶν γὰρ διωκόντων, οὐ τῶν διωκομένων ὁ θάνατος, καὶ ἐν ἐκείνοις ἦν τότε καὶ νῦν ἐπὶ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀν οσίων Ἰουδαίων. Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Δαβίδ· « Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδα τος, λέγων, μηδὲ καταπιέτω με βυθός, ο τὸ παγχά λεπον τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ὑπεμφαίνων ναυ ἀγνωσίας βυθῷ παραιτούμενος. Αλλ' Αἰγυπτίοις μὲν καὶ τῷ παρ' ἐκείνοις κρατοῦντι τότε περὶ σώματος ἐκ γῆς ὁ κίνδυνος ἦν, Ἰουδαῖοι δὲ παθόντες εἰς τὰ τιμιώτερα μειζόνως κολάζονται· ψυχῆς γὰρ ὑπομέ νουσι ζημίαν, ἀναλόγως τοῖς ἰδίοις κακουργήμασι τα επίχειρα κομιζόμενοι. Εκολάζετο μὲν γὰρ εἰλόγως ὁ Φαραώ, πλεονεκτεῖν εἰς δουλείαν τὸ ἐλεύθερον ἐπι· χειρῶν· τιμωρεῖται δὲ πάλιν ἐξ ἀντιστρόφου δικαίως ὁ Ἰσραὴλ τὴν ὑπὸ τῷ πάντων Δεσπότῃ δουλείαν οὐκ εἰσερχόμενος, ἀλλ' ὅπερ ἦν ὡς ἐν δυνάμει πλεονεξίας ἐκεῖνος αὐτῷ, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐκ πολλῆς ἀλαζονείας εἰς Θεὸν εὑρισκόμενος. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τὴν Τιβεριάδα λίμνην θάλασσαν ἀποκαλεῖ, τοῖς τῆς θείας Γραφῆς ἑπόμενος λόγοις· . Τὰ γὰρ συστήματα τῶν ὑδάτων θαλάσσας ἐκάλεσεν ο ὁ Δημιουργός. Αδιαφορεῖ δὲ πολλάκις καὶ ὁ παρὰ τοῖ; ἔξω λόγος, ώς καὶ λίμνην ἔσθ' ὅτε τὴν θάλασσαν ὀνομάζειν οὐ παραιτεῖσθαί τινας. • γ 43) S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tem impii sunt, infirmabuntur in illis ®. . ltaque interjectum illud maris spatium significat Judæis difficile quodammodo, imo vero invium esse iter ad ipsum, quandoquidem impiæ quoque animæ vias intercludere se profitetur Deus apud prophe- tam, dicens : « ideo, inquit, ego sepiam viam ejus ¡n sudibus, et semitam suam non inveniet '. Quod igitur ibi fossæ, idipsum etiam hic mare significat, quod improbos ab eo cui contumelia fit separat, et a flagitiosis sanctum dispescit. Sed et videtur aliud quoddam nobis typus ille parere mysterium. Nam cum ex Ægypto educeretur Israel, insequebatur nimium guantum exasperatus Pharao, et inopinata gentis illius felicitate exstimulatus, præ invidia ac dolore extrema quæque parabat : insequebatur autem coacturus, ut sibi persuadebat, iterum in servitutem eos qui sero ac vix illam ex- eusserant. Et traductus quidem est a Deo per mare medium : verum cum acriter insequeretur, nec iram sedari prorsus pateretur, sed impotenti animo Deo stulte bellum inferret, in mediis fluctibus cum om- nibus copiis obrutus est, solusque servatus est Israel. Sed prodeat jam nobis in medium ille Mo- ses qui Judæorum vesaniam prius deflevit, et di- cat ad eos ægre ferens impia in Christum faci- nora : • Generatio prava, et adultera, haccine reddis Domino 7? • Eum qui te per mare et fluctus traduxit, ultra mare abigis, et insequi non vereris? Tuæ jam sunt partes Judae : mare te tandem opprimet. Mors enim eos qui persequuntur manet, non qui fugiunt, et quod “ tunc in illis, id nunc in Christo quoque et impiis Judæis videre est. Psallit vero alicubi divinus ille noster David : « Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum",› quibus verbis gravissimnum Synagoge Judaeorum naufragium subindicat, et ignorantiæ profundo simul demergi aversatur. Sed Ægyptii quidem et eorum rex cor- porum tantummodo jacturam fecerunt. Judæi re præstabiliori multati gravius puniuntur : animæ quippe jacturam faciunt, pro ratione suorum fa- einorum præmnia reportantes. Jure enim punitus est Pharao, utpote qui liberum populum servitute premere tentaret; contra vero juste punitur Israel, qui servire universi Domino dedignaretur; D et quem ille apud ipsum tyrannidis locum tenebat, hunc ipse erga Deum superbiæ tenere deprehendi- tur. Notandum porro hic paludem Tiberiadem mare vocari, pro more Scripturæ divine : • Con- gregationes enim aquarum maria vocavit S Opifex. Saepe autem hoc vocabulum externi scri- plores promiscue usurpant, ita ut nonnulli palu- dem maris nomine nuncupare non dubitent. C · Osee xiv, 10. • Osce 11, 6. Deut. XXXII, 5. Psal. LXVIII, 16. * Gen. 1, 10.

Α τῆς δικαιοσύνης ὁδος, ἐκτετραχυμένη δὲ καὶ ἀνάντης, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδιόδευτος παντελῶς τοῖς παροργία ζουσιν αὐτὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν· ο Διότι εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ δίκαιοι πορεύσονται ἐν αὐταῖς, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἀσθενή - σουσιν ἐν αὐταῖς. » Οὐκοῦν τὸ δυσήνυτον ὥσπερ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀνήνυτον τοῖς Ἰουδαίοις, τῆς ὡς ἐπ' αὐτὸν νοουμένης ὁδοῦ, τὸ μεταξὺ τῆς θαλάσσης κατα- σημαίνει διάστημα, ἐπεὶ καὶ τῆς δυσσεβούσης ψυχῆς ἀναφράττειν ἐπαγγέλλεται τὰς ὁδοὺς ἐν προφήτη Θεὸς λέγων· « Διὰ τοῦτο, ἰδοὺ ἐγὼ φράσσω τὴν ὁδὸν αὐτῆς ἐν σκόλοψι, καὶ τὴν τρίβον αὐτῆς οὐ μὴ εὕρῃ κ Οπερ οὖν ἐν ἐκείνοις ἐδήλουν οἱ σκόλοπες, τοῦτο καὶ ἐν τούτοις ἡ θάλασσα τῶν ἀφυλάκτως ἐμπαρα- νεῖν ἑλομένων τὸν ἐμπαροινηθέντα χωρίζουσα, Β καὶ διϊστῶσα τῶν οὐχ ὁσίων τὸν ὅσιον. Εοικε δέ τι καὶ ἕτερον ἡμῖν ὡς ἐν ὠδῖσιν ὁ τύπος κεκρυμμένον ἔχειν μυστήριον. Ὅτε γὰρ τῆς Αἰγυπτίων ἐξεπέμπετο χώρας ὁ Ἰσραὴλ, ἠκολού- θει μὲν λίαν ἐκτεθηγμένος ὁ Φαραώ, ἐπὶ δὲ ταῖς ἀδοκήτοις εὐπραγίαις τοῦ ἔθνους ἐξοιστρούμενος, τὰ ἐκ φθόνου καὶ λύπης ἀποτολμᾶν νόμῳ τῷ μάχης ἠπείγετο· ἠκολούθει δὲ δύνασθαι παλινδρομεῖν εἰς δουλείαν ἀναγκάζειν οιόμενος τοὺς ὀψὲ καὶ μόλις τῆς ὑπ' αὐτῷ θητείας ἐκδεδυκότας. Αλλά διεβίβαζε μὲν τὴν διὰ θαλάσσης μέσης Θεὸς, ὁ δὲ διώχων ἐν τόνως, καὶ χαλᾶται μὲν τὴν ὀργὴν μηδαμῶς ἀνεχό μενος, θεομαχεῖν δὲ παραλόγως αναπεπεισμένος ἐξ ἀκράτου θυμοῦ, κατὰ μέσην αὐτὴν πανστρατιά κατεπνίγετο, διεσώζετο δὲ μόνος ὁ Ἰσραήλ. Αλλ' ἡκέτω καὶ νῦν εἰς μέσον ἡμῖν ὁ τὰς τῶν Ἰουδαίων άγιον, καὶ τὸ σὺν ἐκείνοις ἐναποπνίγεσθαι τῷ τῆς ἀπονοίας προαναθρηνήσας Μωσῆς, καὶ λεγέτω πρὸς αὐτοὺς ἐπὶ ταῖς εἰς Χριστὸν ἀσεβείαις ἀγανακτῶν· • Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς, ταῦτα Κυρίῳ ἀντο αποδίδοτε, » Τον διενεγκόντα διὰ θαλάσσης μέσης και κυμάτων σφοδρῶν πέραν ἐλαύνεις θαλάσσης, καὶ διώχων οὐκ ἐρυθριᾷς; Σὸν οὖν ἄρα τὸ παθεῖν, Ἰου δαῖε, σὲ καταπνίξει λοιπὸν ἡ θάλασσα. Τῶν γὰρ διωκόντων, οὐ τῶν διωκομένων ὁ θάνατος, καὶ ἐν ἐκείνοις ἦν τότε καὶ νῦν ἐπὶ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀν οσίων Ἰουδαίων. Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Δαβίδ· « Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδα τος, λέγων, μηδὲ καταπιέτω με βυθός, ο τὸ παγχά λεπον τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ὑπεμφαίνων ναυ ἀγνωσίας βυθῷ παραιτούμενος. Αλλ' Αἰγυπτίοις μὲν καὶ τῷ παρ' ἐκείνοις κρατοῦντι τότε περὶ σώματος ἐκ γῆς ὁ κίνδυνος ἦν, Ἰουδαῖοι δὲ παθόντες εἰς τὰ τιμιώτερα μειζόνως κολάζονται· ψυχῆς γὰρ ὑπομέ νουσι ζημίαν, ἀναλόγως τοῖς ἰδίοις κακουργήμασι τα επίχειρα κομιζόμενοι. Εκολάζετο μὲν γὰρ εἰλόγως ὁ Φαραώ, πλεονεκτεῖν εἰς δουλείαν τὸ ἐλεύθερον ἐπι· χειρῶν· τιμωρεῖται δὲ πάλιν ἐξ ἀντιστρόφου δικαίως ὁ Ἰσραὴλ τὴν ὑπὸ τῷ πάντων Δεσπότῃ δουλείαν οὐκ εἰσερχόμενος, ἀλλ' ὅπερ ἦν ὡς ἐν δυνάμει πλεονεξίας ἐκεῖνος αὐτῷ, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐκ πολλῆς ἀλαζονείας εἰς Θεὸν εὑρισκόμενος. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τὴν Τιβεριάδα λίμνην θάλασσαν ἀποκαλεῖ, τοῖς τῆς θείας Γραφῆς ἑπόμενος λόγοις· . Τὰ γὰρ συστήματα τῶν ὑδάτων θαλάσσας ἐκάλεσεν ο ὁ Δημιουργός. Αδιαφορεῖ δὲ πολλάκις καὶ ὁ παρὰ τοῖ; ἔξω λόγος, ώς καὶ λίμνην ἔσθ' ὅτε τὴν θάλασσαν ὀνομάζειν οὐ παραιτεῖσθαί τινας. • γ 43) S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tem impii sunt, infirmabuntur in illis ®. . ltaque interjectum illud maris spatium significat Judæis difficile quodammodo, imo vero invium esse iter ad ipsum, quandoquidem impiæ quoque animæ vias intercludere se profitetur Deus apud prophe- tam, dicens : « ideo, inquit, ego sepiam viam ejus ¡n sudibus, et semitam suam non inveniet '. Quod igitur ibi fossæ, idipsum etiam hic mare significat, quod improbos ab eo cui contumelia fit separat, et a flagitiosis sanctum dispescit. Sed et videtur aliud quoddam nobis typus ille parere mysterium. Nam cum ex Ægypto educeretur Israel, insequebatur nimium guantum exasperatus Pharao, et inopinata gentis illius felicitate exstimulatus, præ invidia ac dolore extrema quæque parabat : insequebatur autem coacturus, ut sibi persuadebat, iterum in servitutem eos qui sero ac vix illam ex- eusserant. Et traductus quidem est a Deo per mare medium : verum cum acriter insequeretur, nec iram sedari prorsus pateretur, sed impotenti animo Deo stulte bellum inferret, in mediis fluctibus cum om- nibus copiis obrutus est, solusque servatus est Israel. Sed prodeat jam nobis in medium ille Mo- ses qui Judæorum vesaniam prius deflevit, et di- cat ad eos ægre ferens impia in Christum faci- nora : • Generatio prava, et adultera, haccine reddis Domino 7? • Eum qui te per mare et fluctus traduxit, ultra mare abigis, et insequi non vereris? Tuæ jam sunt partes Judae : mare te tandem opprimet. Mors enim eos qui persequuntur manet, non qui fugiunt, et quod “ tunc in illis, id nunc in Christo quoque et impiis Judæis videre est. Psallit vero alicubi divinus ille noster David : « Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum",› quibus verbis gravissimnum Synagoge Judaeorum naufragium subindicat, et ignorantiæ profundo simul demergi aversatur. Sed Ægyptii quidem et eorum rex cor- porum tantummodo jacturam fecerunt. Judæi re præstabiliori multati gravius puniuntur : animæ quippe jacturam faciunt, pro ratione suorum fa- einorum præmnia reportantes. Jure enim punitus est Pharao, utpote qui liberum populum servitute premere tentaret; contra vero juste punitur Israel, qui servire universi Domino dedignaretur; D et quem ille apud ipsum tyrannidis locum tenebat, hunc ipse erga Deum superbiæ tenere deprehendi- tur. Notandum porro hic paludem Tiberiadem mare vocari, pro more Scripturæ divine : • Con- gregationes enim aquarum maria vocavit S Opifex. Saepe autem hoc vocabulum externi scri- plores promiscue usurpant, ita ut nonnulli palu- dem maris nomine nuncupare non dubitent. C · Osee xiv, 10. • Osce 11, 6. Deut. XXXII, 5. Psal. LXVIII, 16. * Gen. 1, 10.

Α τῆς δικαιοσύνης ὁδος, ἐκτετραχυμένη δὲ καὶ ἀνάντης, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδιόδευτος παντελῶς τοῖς παροργία ζουσιν αὐτὸν, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν· ο Διότι εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ δίκαιοι πορεύσονται ἐν αὐταῖς, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἀσθενή - σουσιν ἐν αὐταῖς. » Οὐκοῦν τὸ δυσήνυτον ὥσπερ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀνήνυτον τοῖς Ἰουδαίοις, τῆς ὡς ἐπ' αὐτὸν νοουμένης ὁδοῦ, τὸ μεταξὺ τῆς θαλάσσης κατα- σημαίνει διάστημα, ἐπεὶ καὶ τῆς δυσσεβούσης ψυχῆς ἀναφράττειν ἐπαγγέλλεται τὰς ὁδοὺς ἐν προφήτη Θεὸς λέγων· « Διὰ τοῦτο, ἰδοὺ ἐγὼ φράσσω τὴν ὁδὸν αὐτῆς ἐν σκόλοψι, καὶ τὴν τρίβον αὐτῆς οὐ μὴ εὕρῃ κ Οπερ οὖν ἐν ἐκείνοις ἐδήλουν οἱ σκόλοπες, τοῦτο καὶ ἐν τούτοις ἡ θάλασσα τῶν ἀφυλάκτως ἐμπαρα- νεῖν ἑλομένων τὸν ἐμπαροινηθέντα χωρίζουσα, Β καὶ διϊστῶσα τῶν οὐχ ὁσίων τὸν ὅσιον. Εοικε δέ τι καὶ ἕτερον ἡμῖν ὡς ἐν ὠδῖσιν ὁ τύπος κεκρυμμένον ἔχειν μυστήριον. Ὅτε γὰρ τῆς Αἰγυπτίων ἐξεπέμπετο χώρας ὁ Ἰσραὴλ, ἠκολού- θει μὲν λίαν ἐκτεθηγμένος ὁ Φαραώ, ἐπὶ δὲ ταῖς ἀδοκήτοις εὐπραγίαις τοῦ ἔθνους ἐξοιστρούμενος, τὰ ἐκ φθόνου καὶ λύπης ἀποτολμᾶν νόμῳ τῷ μάχης ἠπείγετο· ἠκολούθει δὲ δύνασθαι παλινδρομεῖν εἰς δουλείαν ἀναγκάζειν οιόμενος τοὺς ὀψὲ καὶ μόλις τῆς ὑπ' αὐτῷ θητείας ἐκδεδυκότας. Αλλά διεβίβαζε μὲν τὴν διὰ θαλάσσης μέσης Θεὸς, ὁ δὲ διώχων ἐν τόνως, καὶ χαλᾶται μὲν τὴν ὀργὴν μηδαμῶς ἀνεχό μενος, θεομαχεῖν δὲ παραλόγως αναπεπεισμένος ἐξ ἀκράτου θυμοῦ, κατὰ μέσην αὐτὴν πανστρατιά κατεπνίγετο, διεσώζετο δὲ μόνος ὁ Ἰσραήλ. Αλλ' ἡκέτω καὶ νῦν εἰς μέσον ἡμῖν ὁ τὰς τῶν Ἰουδαίων άγιον, καὶ τὸ σὺν ἐκείνοις ἐναποπνίγεσθαι τῷ τῆς ἀπονοίας προαναθρηνήσας Μωσῆς, καὶ λεγέτω πρὸς αὐτοὺς ἐπὶ ταῖς εἰς Χριστὸν ἀσεβείαις ἀγανακτῶν· • Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς, ταῦτα Κυρίῳ ἀντο αποδίδοτε, » Τον διενεγκόντα διὰ θαλάσσης μέσης και κυμάτων σφοδρῶν πέραν ἐλαύνεις θαλάσσης, καὶ διώχων οὐκ ἐρυθριᾷς; Σὸν οὖν ἄρα τὸ παθεῖν, Ἰου δαῖε, σὲ καταπνίξει λοιπὸν ἡ θάλασσα. Τῶν γὰρ διωκόντων, οὐ τῶν διωκομένων ὁ θάνατος, καὶ ἐν ἐκείνοις ἦν τότε καὶ νῦν ἐπὶ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀν οσίων Ἰουδαίων. Ψάλλει δέ που καὶ ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Δαβίδ· « Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδα τος, λέγων, μηδὲ καταπιέτω με βυθός, ο τὸ παγχά λεπον τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ὑπεμφαίνων ναυ ἀγνωσίας βυθῷ παραιτούμενος. Αλλ' Αἰγυπτίοις μὲν καὶ τῷ παρ' ἐκείνοις κρατοῦντι τότε περὶ σώματος ἐκ γῆς ὁ κίνδυνος ἦν, Ἰουδαῖοι δὲ παθόντες εἰς τὰ τιμιώτερα μειζόνως κολάζονται· ψυχῆς γὰρ ὑπομέ νουσι ζημίαν, ἀναλόγως τοῖς ἰδίοις κακουργήμασι τα επίχειρα κομιζόμενοι. Εκολάζετο μὲν γὰρ εἰλόγως ὁ Φαραώ, πλεονεκτεῖν εἰς δουλείαν τὸ ἐλεύθερον ἐπι· χειρῶν· τιμωρεῖται δὲ πάλιν ἐξ ἀντιστρόφου δικαίως ὁ Ἰσραὴλ τὴν ὑπὸ τῷ πάντων Δεσπότῃ δουλείαν οὐκ εἰσερχόμενος, ἀλλ' ὅπερ ἦν ὡς ἐν δυνάμει πλεονεξίας ἐκεῖνος αὐτῷ, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐκ πολλῆς ἀλαζονείας εἰς Θεὸν εὑρισκόμενος. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τὴν Τιβεριάδα λίμνην θάλασσαν ἀποκαλεῖ, τοῖς τῆς θείας Γραφῆς ἑπόμενος λόγοις· . Τὰ γὰρ συστήματα τῶν ὑδάτων θαλάσσας ἐκάλεσεν ο ὁ Δημιουργός. Αδιαφορεῖ δὲ πολλάκις καὶ ὁ παρὰ τοῖ; ἔξω λόγος, ώς καὶ λίμνην ἔσθ' ὅτε τὴν θάλασσαν ὀνομάζειν οὐ παραιτεῖσθαί τινας. • γ 43) S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tem impii sunt, infirmabuntur in illis ®. . ltaque interjectum illud maris spatium significat Judæis difficile quodammodo, imo vero invium esse iter ad ipsum, quandoquidem impiæ quoque animæ vias intercludere se profitetur Deus apud prophe- tam, dicens : « ideo, inquit, ego sepiam viam ejus ¡n sudibus, et semitam suam non inveniet '. Quod igitur ibi fossæ, idipsum etiam hic mare significat, quod improbos ab eo cui contumelia fit separat, et a flagitiosis sanctum dispescit. Sed et videtur aliud quoddam nobis typus ille parere mysterium. Nam cum ex Ægypto educeretur Israel, insequebatur nimium guantum exasperatus Pharao, et inopinata gentis illius felicitate exstimulatus, præ invidia ac dolore extrema quæque parabat : insequebatur autem coacturus, ut sibi persuadebat, iterum in servitutem eos qui sero ac vix illam ex- eusserant. Et traductus quidem est a Deo per mare medium : verum cum acriter insequeretur, nec iram sedari prorsus pateretur, sed impotenti animo Deo stulte bellum inferret, in mediis fluctibus cum om- nibus copiis obrutus est, solusque servatus est Israel. Sed prodeat jam nobis in medium ille Mo- ses qui Judæorum vesaniam prius deflevit, et di- cat ad eos ægre ferens impia in Christum faci- nora : • Generatio prava, et adultera, haccine reddis Domino 7? • Eum qui te per mare et fluctus traduxit, ultra mare abigis, et insequi non vereris? Tuæ jam sunt partes Judae : mare te tandem opprimet. Mors enim eos qui persequuntur manet, non qui fugiunt, et quod “ tunc in illis, id nunc in Christo quoque et impiis Judæis videre est. Psallit vero alicubi divinus ille noster David : « Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum",› quibus verbis gravissimnum Synagoge Judaeorum naufragium subindicat, et ignorantiæ profundo simul demergi aversatur. Sed Ægyptii quidem et eorum rex cor- porum tantummodo jacturam fecerunt. Judæi re præstabiliori multati gravius puniuntur : animæ quippe jacturam faciunt, pro ratione suorum fa- einorum præmnia reportantes. Jure enim punitus est Pharao, utpote qui liberum populum servitute premere tentaret; contra vero juste punitur Israel, qui servire universi Domino dedignaretur; D et quem ille apud ipsum tyrannidis locum tenebat, hunc ipse erga Deum superbiæ tenere deprehendi- tur. Notandum porro hic paludem Tiberiadem mare vocari, pro more Scripturæ divine : • Con- gregationes enim aquarum maria vocavit S Opifex. Saepe autem hoc vocabulum externi scri- plores promiscue usurpant, ita ut nonnulli palu- dem maris nomine nuncupare non dubitent. C · Osee xiv, 10. • Osce 11, 6. Deut. XXXII, 5. Psal. LXVIII, 16. * Gen. 1, 10.

Ἠκολούθει δὲ αὐτῷ ὄχλος πολύς, ὅτι ἐθεώρουν Α τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων. Αν- ἦλθε δὲ εἰς τὸ ὄρος ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐκεῖ ἐκάθητο μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. "Ην δὲ ἐγγὺς τὸ Πάσχα ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων. Οτε γὰρ τῶν Ἱεροσολύμων ἐκπεφοίτηκεν ὁ Χρισ στὸς, κατὰ τὸ ἐν προφήταις εἰρημένον· • Εγκατα- λέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ὅτι τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσήνιον τῶν Ἰουδαίων ἀπολακτί σας λαόν, τοῖς ἀλλογενέσιν ἑαυτὸν ἐχαρίζετο, τότε πολὺς μὲν ὄχλος ἀκολουθεῖ. "Ανεισι δὲ εἰς ὄρος αὐτὸς, κατ' ἐκεῖνο δὴ πάντως, ὅπερ εἴρηκε φθάσας· « Κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Υψώθη μὲν γὰρ ἐκ τῆς γῆς, καὶ εἰς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀναβαίνων σταυρόν. Υψώθη δὲ πάλιν ἑτέρως, καθά- περ εἰς ὄρος ἀναβεβηκὼς τὴν θεοπρεπή τιμήν τε καὶ δόξαν. Οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπον ἀτιμάζομεν κατὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἀλλ' ὡς Θεὸν, καὶ Σωτῆρα, καὶ Κύριον προσκυνοῦμεν ἡμεῖς. Παρ' ἐκείνοις μὲν γὰρ ταπεινός τις ὑπάρχειν, καὶ οὐδὲν ὅλως κατὰ τὸ παντελῶς ἑνο- μίζετο· καὶ γοῦν Σαμαρείτην ἀποκαλοῦντες οὐκ ἔφριττον, σεμνότερον δέ πως ἀτιμάζοντες τὸν τοῦ τέκτονος αὐτὸν ἀπεκάλουν υἱόν· παρὰ δέ γε τοῖς πιο στεύουσιν εἰς αὐτὸν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ὡς τῶν παραδόξων ἐργάτης ἀποθαυμάζεται. Ακούῃς γὰρ, ὅπως εὐσεβὴς τοῖς ἀκολουθήσασιν ἐνυπάρχει σκοπός. Οτι γὰρ ἐθεώρουν τὰ ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων σημεία, διὰ τοῦτο δὴ μάλα θερμῶς ἔπεσθαι δεῖν ὑπελάμβανον, ὡς ἀπὸ τῶν τελουμένων ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ τελοῦν- τος ἐπίγνωσιν ποδηγούμενοι, καὶ ἀπὸ τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας τὸν ταύτην ήμφιεσμένον φυσικῶς ἐννοοῦν- τες Υιόν. Διὰ ταύτης δὲ χρῆναι βαδίζειν ἡμᾶς τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν ἐφ' ἑαυτῷ πίστιν ἐκέλευσεν ὁ Σωτήρ. « Τὰ γὰρ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. » Καὶ πάλιν· . Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι · εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο "Ωσπερ οὖν ἀπὸ μεγέθους καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται Θεός, οὔτ τως ἀπὸ τῆς θεοσημείας, κατὰ τὴν ἴσην τῶν νοη- μάτων διασκευήν, ὁ τῶν σωμάτων ὁρᾶται τελειωτής, καὶ ἡ τῶν ἀκολουθούντων πίστις δικαίως ἂν θαυμά ζοιτο. Οίμαι δ' ἔγωγε περιεργοτέραν τινὰ καὶ οὐχ ἁπλῆν τοῖς εἰρημένοις ἐγκεκρύφθαι διάνοιαν. Ορῶ- μὲν γὰρ λέγοντα τὸν εὐαγγελιστὴν, οὐχ ὅτι μόνον ἦταν φιλοθεάμονες οἱ ἀκολουθήσαντες τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ καὶ ποίων ἦσαν σημείων δικαιότατοι θαυμα στα!. Προστίθησι γάρ, ὅτι ι "Α ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθε νύντων, ο ἵνα διὰ τούτων εναντίως ἔχουσαν τῇ τῶν Ἰουδαίων τὴν τῶν ἀκολουθούντων ἀποδείξῃ διάνοιαν. Οἱ μὲν γὰρ ὅτι τὸν παράλυτον ἀσθενοῦντα τεθερά- πευκε, δυσσεβῶς χαλεπαίνουσιν, οἱ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτοις παρόντα θαυμάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ἀποδημοῦντι συνεκτρέχουσιν, ὡς θαυματουργῷ καὶ Θεῷ. Φύγωμεν τείνυν τὴν Ἰουδαίοις πρέπουσαν ἀμαθίαν, οἱ Χρι- στὸν Δεσπότην ἐπιγραφόμενοι, προσεδρεύσωμεν αὐτῷ διὰ τῆς ὑπομονῆς, ὅπερ ἕδρων τληπαθῶς οἱ σοφώτα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B c Jerem. xi. " Joan. x11, 32. "Joan. 8, 48. * Rom. viii, 55. D VI, 2-4. Sequebatur autem eum multitudo magna, quia videbant signa quæ faciebat super his qui in- firmabantur. Subiit ergo in montem Jesus, et ibi se- debat cum discipulis suis. Erat autem proximum Pascha dies festus Judæorum. Cum enim Hierosolymis Christus discessisset, juxta illud propheticum : « Reliqui domum meam, limnisi hæreditatem meam 1;, cum, praefracto et contumaci Judæorum populo rejecto, alienigenis sese præbuisset, tunc magna secuta est euin turba. Ipse vero in montem ascendit, juxta id quod dixit : • Et ego̟ si exaltatus fuero de terra, omnes trabam ad meipsum “. › Exaltatus enim est de terra, etiamı cum in crucem pro nobis ascendit. Item exaltatus alio quoque modo est, cum ad honorem et gloriam Deo dignam ascendit. Non enim Israelitarum more nos eum ut hominem respuimus, sed ut Deum ac Servatorem Dominumque adoramus. Αpud illos quippe vilis ac pro nibilo plane habebatur : unde Samaritanum ipsum appellare non vereban- tur '', et qui verecundius ei illudebant, fabri flium vocitabant 13. Apud fideles vero, ut magnarum re rum patrator ac Deus, ut mirabilium effector suspi- citur. Audi enim, ut qui sequebantur eum pio af- fectu ducerentur. Quia enim signa videbant quæ studio se- idcirco magno super infirmis faciebat, quendum esse putabant, velut a miraculorum ra- tione ad agnitionem ejus a quo fiebant progre- dientes, et a potestate Deo convenienti Dei Filium esse colligentes eum qui tanta virtute præditus esset. Istud vero iter nos jussit Christus in- sistere, ad fidem contendentes. Opera enim quæ ego facio, inquit, ipsa opera quæ ego facio te- • Si non stimonium perhibent de me".› Item : facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, et si mihi non vultis credere, operi- bus meis credite 18., Sicut ergo a magnitudine speciei creaturarum auctor et opifex earum Deus agnoscitur, sic a miraculis, eodem intelligendi modo, corporum perfector cernitur, et sequentium Ades jure laudatur. Porro subtiliorem quemdamı nec simplicem in his latere sensum arbitror. Vide- mus enim evangelistam dicere, non tantum cupide spectare miracula Christi asseclas, sed et qua signa illi jure mirarentur, indicat. Addit enim, • Quæ faciebat super his qui infirmabantur,, ut hinc fidelium animum contrarium esse menti Ju- dæorum ostenderet. Hi enim quod paralyticum sa- narit, impie succensent : illi vero, non ob ista pra- sentem mirantur, sed et abeuntem prosequuntur ut mirabilium patratorem ac Deum. Fugiamus itaque dignam Judæis inscitiam, quotquot Christo Domino nomen dedimus, adhæreamus ei per patientiam, quod sapientissimi discipuli constanter faciebant, nec avellamur unquam aut ordinem deseramus, sed reipsa una cum Paulo exclamemus : e Quis nos separabit a charitate Christi 1?, Sequamur igitur Joan. *, 58. Matth. x1, 55. Joan. 111, 36.

Ἠκολούθει δὲ αὐτῷ ὄχλος πολύς, ὅτι ἐθεώρουν Α τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων. Αν- ἦλθε δὲ εἰς τὸ ὄρος ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐκεῖ ἐκάθητο μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. "Ην δὲ ἐγγὺς τὸ Πάσχα ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων. Οτε γὰρ τῶν Ἱεροσολύμων ἐκπεφοίτηκεν ὁ Χρισ στὸς, κατὰ τὸ ἐν προφήταις εἰρημένον· • Εγκατα- λέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ὅτι τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσήνιον τῶν Ἰουδαίων ἀπολακτί σας λαόν, τοῖς ἀλλογενέσιν ἑαυτὸν ἐχαρίζετο, τότε πολὺς μὲν ὄχλος ἀκολουθεῖ. "Ανεισι δὲ εἰς ὄρος αὐτὸς, κατ' ἐκεῖνο δὴ πάντως, ὅπερ εἴρηκε φθάσας· « Κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Υψώθη μὲν γὰρ ἐκ τῆς γῆς, καὶ εἰς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀναβαίνων σταυρόν. Υψώθη δὲ πάλιν ἑτέρως, καθά- περ εἰς ὄρος ἀναβεβηκὼς τὴν θεοπρεπή τιμήν τε καὶ δόξαν. Οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπον ἀτιμάζομεν κατὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἀλλ' ὡς Θεὸν, καὶ Σωτῆρα, καὶ Κύριον προσκυνοῦμεν ἡμεῖς. Παρ' ἐκείνοις μὲν γὰρ ταπεινός τις ὑπάρχειν, καὶ οὐδὲν ὅλως κατὰ τὸ παντελῶς ἑνο- μίζετο· καὶ γοῦν Σαμαρείτην ἀποκαλοῦντες οὐκ ἔφριττον, σεμνότερον δέ πως ἀτιμάζοντες τὸν τοῦ τέκτονος αὐτὸν ἀπεκάλουν υἱόν· παρὰ δέ γε τοῖς πιο στεύουσιν εἰς αὐτὸν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ὡς τῶν παραδόξων ἐργάτης ἀποθαυμάζεται. Ακούῃς γὰρ, ὅπως εὐσεβὴς τοῖς ἀκολουθήσασιν ἐνυπάρχει σκοπός. Οτι γὰρ ἐθεώρουν τὰ ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων σημεία, διὰ τοῦτο δὴ μάλα θερμῶς ἔπεσθαι δεῖν ὑπελάμβανον, ὡς ἀπὸ τῶν τελουμένων ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ τελοῦν- τος ἐπίγνωσιν ποδηγούμενοι, καὶ ἀπὸ τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας τὸν ταύτην ήμφιεσμένον φυσικῶς ἐννοοῦν- τες Υιόν. Διὰ ταύτης δὲ χρῆναι βαδίζειν ἡμᾶς τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν ἐφ' ἑαυτῷ πίστιν ἐκέλευσεν ὁ Σωτήρ. « Τὰ γὰρ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. » Καὶ πάλιν· . Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι · εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο "Ωσπερ οὖν ἀπὸ μεγέθους καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται Θεός, οὔτ τως ἀπὸ τῆς θεοσημείας, κατὰ τὴν ἴσην τῶν νοη- μάτων διασκευήν, ὁ τῶν σωμάτων ὁρᾶται τελειωτής, καὶ ἡ τῶν ἀκολουθούντων πίστις δικαίως ἂν θαυμά ζοιτο. Οίμαι δ' ἔγωγε περιεργοτέραν τινὰ καὶ οὐχ ἁπλῆν τοῖς εἰρημένοις ἐγκεκρύφθαι διάνοιαν. Ορῶ- μὲν γὰρ λέγοντα τὸν εὐαγγελιστὴν, οὐχ ὅτι μόνον ἦταν φιλοθεάμονες οἱ ἀκολουθήσαντες τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ καὶ ποίων ἦσαν σημείων δικαιότατοι θαυμα στα!. Προστίθησι γάρ, ὅτι ι "Α ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθε νύντων, ο ἵνα διὰ τούτων εναντίως ἔχουσαν τῇ τῶν Ἰουδαίων τὴν τῶν ἀκολουθούντων ἀποδείξῃ διάνοιαν. Οἱ μὲν γὰρ ὅτι τὸν παράλυτον ἀσθενοῦντα τεθερά- πευκε, δυσσεβῶς χαλεπαίνουσιν, οἱ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτοις παρόντα θαυμάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ἀποδημοῦντι συνεκτρέχουσιν, ὡς θαυματουργῷ καὶ Θεῷ. Φύγωμεν τείνυν τὴν Ἰουδαίοις πρέπουσαν ἀμαθίαν, οἱ Χρι- στὸν Δεσπότην ἐπιγραφόμενοι, προσεδρεύσωμεν αὐτῷ διὰ τῆς ὑπομονῆς, ὅπερ ἕδρων τληπαθῶς οἱ σοφώτα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B c Jerem. xi. " Joan. x11, 32. "Joan. 8, 48. * Rom. viii, 55. D VI, 2-4. Sequebatur autem eum multitudo magna, quia videbant signa quæ faciebat super his qui in- firmabantur. Subiit ergo in montem Jesus, et ibi se- debat cum discipulis suis. Erat autem proximum Pascha dies festus Judæorum. Cum enim Hierosolymis Christus discessisset, juxta illud propheticum : « Reliqui domum meam, limnisi hæreditatem meam 1;, cum, praefracto et contumaci Judæorum populo rejecto, alienigenis sese præbuisset, tunc magna secuta est euin turba. Ipse vero in montem ascendit, juxta id quod dixit : • Et ego̟ si exaltatus fuero de terra, omnes trabam ad meipsum “. › Exaltatus enim est de terra, etiamı cum in crucem pro nobis ascendit. Item exaltatus alio quoque modo est, cum ad honorem et gloriam Deo dignam ascendit. Non enim Israelitarum more nos eum ut hominem respuimus, sed ut Deum ac Servatorem Dominumque adoramus. Αpud illos quippe vilis ac pro nibilo plane habebatur : unde Samaritanum ipsum appellare non vereban- tur '', et qui verecundius ei illudebant, fabri flium vocitabant 13. Apud fideles vero, ut magnarum re rum patrator ac Deus, ut mirabilium effector suspi- citur. Audi enim, ut qui sequebantur eum pio af- fectu ducerentur. Quia enim signa videbant quæ studio se- idcirco magno super infirmis faciebat, quendum esse putabant, velut a miraculorum ra- tione ad agnitionem ejus a quo fiebant progre- dientes, et a potestate Deo convenienti Dei Filium esse colligentes eum qui tanta virtute præditus esset. Istud vero iter nos jussit Christus in- sistere, ad fidem contendentes. Opera enim quæ ego facio, inquit, ipsa opera quæ ego facio te- • Si non stimonium perhibent de me".› Item : facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, et si mihi non vultis credere, operi- bus meis credite 18., Sicut ergo a magnitudine speciei creaturarum auctor et opifex earum Deus agnoscitur, sic a miraculis, eodem intelligendi modo, corporum perfector cernitur, et sequentium Ades jure laudatur. Porro subtiliorem quemdamı nec simplicem in his latere sensum arbitror. Vide- mus enim evangelistam dicere, non tantum cupide spectare miracula Christi asseclas, sed et qua signa illi jure mirarentur, indicat. Addit enim, • Quæ faciebat super his qui infirmabantur,, ut hinc fidelium animum contrarium esse menti Ju- dæorum ostenderet. Hi enim quod paralyticum sa- narit, impie succensent : illi vero, non ob ista pra- sentem mirantur, sed et abeuntem prosequuntur ut mirabilium patratorem ac Deum. Fugiamus itaque dignam Judæis inscitiam, quotquot Christo Domino nomen dedimus, adhæreamus ei per patientiam, quod sapientissimi discipuli constanter faciebant, nec avellamur unquam aut ordinem deseramus, sed reipsa una cum Paulo exclamemus : e Quis nos separabit a charitate Christi 1?, Sequamur igitur Joan. *, 58. Matth. x1, 55. Joan. 111, 36.

Ἠκολούθει δὲ αὐτῷ ὄχλος πολύς, ὅτι ἐθεώρουν Α τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων. Αν- ἦλθε δὲ εἰς τὸ ὄρος ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐκεῖ ἐκάθητο μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. "Ην δὲ ἐγγὺς τὸ Πάσχα ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων. Οτε γὰρ τῶν Ἱεροσολύμων ἐκπεφοίτηκεν ὁ Χρισ στὸς, κατὰ τὸ ἐν προφήταις εἰρημένον· • Εγκατα- λέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ὅτι τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσήνιον τῶν Ἰουδαίων ἀπολακτί σας λαόν, τοῖς ἀλλογενέσιν ἑαυτὸν ἐχαρίζετο, τότε πολὺς μὲν ὄχλος ἀκολουθεῖ. "Ανεισι δὲ εἰς ὄρος αὐτὸς, κατ' ἐκεῖνο δὴ πάντως, ὅπερ εἴρηκε φθάσας· « Κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν. » Υψώθη μὲν γὰρ ἐκ τῆς γῆς, καὶ εἰς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀναβαίνων σταυρόν. Υψώθη δὲ πάλιν ἑτέρως, καθά- περ εἰς ὄρος ἀναβεβηκὼς τὴν θεοπρεπή τιμήν τε καὶ δόξαν. Οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπον ἀτιμάζομεν κατὰ τὸν Ἰσραὴλ, ἀλλ' ὡς Θεὸν, καὶ Σωτῆρα, καὶ Κύριον προσκυνοῦμεν ἡμεῖς. Παρ' ἐκείνοις μὲν γὰρ ταπεινός τις ὑπάρχειν, καὶ οὐδὲν ὅλως κατὰ τὸ παντελῶς ἑνο- μίζετο· καὶ γοῦν Σαμαρείτην ἀποκαλοῦντες οὐκ ἔφριττον, σεμνότερον δέ πως ἀτιμάζοντες τὸν τοῦ τέκτονος αὐτὸν ἀπεκάλουν υἱόν· παρὰ δέ γε τοῖς πιο στεύουσιν εἰς αὐτὸν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ὡς τῶν παραδόξων ἐργάτης ἀποθαυμάζεται. Ακούῃς γὰρ, ὅπως εὐσεβὴς τοῖς ἀκολουθήσασιν ἐνυπάρχει σκοπός. Οτι γὰρ ἐθεώρουν τὰ ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων σημεία, διὰ τοῦτο δὴ μάλα θερμῶς ἔπεσθαι δεῖν ὑπελάμβανον, ὡς ἀπὸ τῶν τελουμένων ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ τελοῦν- τος ἐπίγνωσιν ποδηγούμενοι, καὶ ἀπὸ τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας τὸν ταύτην ήμφιεσμένον φυσικῶς ἐννοοῦν- τες Υιόν. Διὰ ταύτης δὲ χρῆναι βαδίζειν ἡμᾶς τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν ἐφ' ἑαυτῷ πίστιν ἐκέλευσεν ὁ Σωτήρ. « Τὰ γὰρ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. » Καὶ πάλιν· . Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι · εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο "Ωσπερ οὖν ἀπὸ μεγέθους καλλονῆς τῶν κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται Θεός, οὔτ τως ἀπὸ τῆς θεοσημείας, κατὰ τὴν ἴσην τῶν νοη- μάτων διασκευήν, ὁ τῶν σωμάτων ὁρᾶται τελειωτής, καὶ ἡ τῶν ἀκολουθούντων πίστις δικαίως ἂν θαυμά ζοιτο. Οίμαι δ' ἔγωγε περιεργοτέραν τινὰ καὶ οὐχ ἁπλῆν τοῖς εἰρημένοις ἐγκεκρύφθαι διάνοιαν. Ορῶ- μὲν γὰρ λέγοντα τὸν εὐαγγελιστὴν, οὐχ ὅτι μόνον ἦταν φιλοθεάμονες οἱ ἀκολουθήσαντες τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ καὶ ποίων ἦσαν σημείων δικαιότατοι θαυμα στα!. Προστίθησι γάρ, ὅτι ι "Α ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθε νύντων, ο ἵνα διὰ τούτων εναντίως ἔχουσαν τῇ τῶν Ἰουδαίων τὴν τῶν ἀκολουθούντων ἀποδείξῃ διάνοιαν. Οἱ μὲν γὰρ ὅτι τὸν παράλυτον ἀσθενοῦντα τεθερά- πευκε, δυσσεβῶς χαλεπαίνουσιν, οἱ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τούτοις παρόντα θαυμάζουσιν, ἀλλὰ καὶ ἀποδημοῦντι συνεκτρέχουσιν, ὡς θαυματουργῷ καὶ Θεῷ. Φύγωμεν τείνυν τὴν Ἰουδαίοις πρέπουσαν ἀμαθίαν, οἱ Χρι- στὸν Δεσπότην ἐπιγραφόμενοι, προσεδρεύσωμεν αὐτῷ διὰ τῆς ὑπομονῆς, ὅπερ ἕδρων τληπαθῶς οἱ σοφώτα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B c Jerem. xi. " Joan. x11, 32. "Joan. 8, 48. * Rom. viii, 55. D VI, 2-4. Sequebatur autem eum multitudo magna, quia videbant signa quæ faciebat super his qui in- firmabantur. Subiit ergo in montem Jesus, et ibi se- debat cum discipulis suis. Erat autem proximum Pascha dies festus Judæorum. Cum enim Hierosolymis Christus discessisset, juxta illud propheticum : « Reliqui domum meam, limnisi hæreditatem meam 1;, cum, praefracto et contumaci Judæorum populo rejecto, alienigenis sese præbuisset, tunc magna secuta est euin turba. Ipse vero in montem ascendit, juxta id quod dixit : • Et ego̟ si exaltatus fuero de terra, omnes trabam ad meipsum “. › Exaltatus enim est de terra, etiamı cum in crucem pro nobis ascendit. Item exaltatus alio quoque modo est, cum ad honorem et gloriam Deo dignam ascendit. Non enim Israelitarum more nos eum ut hominem respuimus, sed ut Deum ac Servatorem Dominumque adoramus. Αpud illos quippe vilis ac pro nibilo plane habebatur : unde Samaritanum ipsum appellare non vereban- tur '', et qui verecundius ei illudebant, fabri flium vocitabant 13. Apud fideles vero, ut magnarum re rum patrator ac Deus, ut mirabilium effector suspi- citur. Audi enim, ut qui sequebantur eum pio af- fectu ducerentur. Quia enim signa videbant quæ studio se- idcirco magno super infirmis faciebat, quendum esse putabant, velut a miraculorum ra- tione ad agnitionem ejus a quo fiebant progre- dientes, et a potestate Deo convenienti Dei Filium esse colligentes eum qui tanta virtute præditus esset. Istud vero iter nos jussit Christus in- sistere, ad fidem contendentes. Opera enim quæ ego facio, inquit, ipsa opera quæ ego facio te- • Si non stimonium perhibent de me".› Item : facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, et si mihi non vultis credere, operi- bus meis credite 18., Sicut ergo a magnitudine speciei creaturarum auctor et opifex earum Deus agnoscitur, sic a miraculis, eodem intelligendi modo, corporum perfector cernitur, et sequentium Ades jure laudatur. Porro subtiliorem quemdamı nec simplicem in his latere sensum arbitror. Vide- mus enim evangelistam dicere, non tantum cupide spectare miracula Christi asseclas, sed et qua signa illi jure mirarentur, indicat. Addit enim, • Quæ faciebat super his qui infirmabantur,, ut hinc fidelium animum contrarium esse menti Ju- dæorum ostenderet. Hi enim quod paralyticum sa- narit, impie succensent : illi vero, non ob ista pra- sentem mirantur, sed et abeuntem prosequuntur ut mirabilium patratorem ac Deum. Fugiamus itaque dignam Judæis inscitiam, quotquot Christo Domino nomen dedimus, adhæreamus ei per patientiam, quod sapientissimi discipuli constanter faciebant, nec avellamur unquam aut ordinem deseramus, sed reipsa una cum Paulo exclamemus : e Quis nos separabit a charitate Christi 1?, Sequamur igitur Joan. *, 58. Matth. x1, 55. Joan. 111, 36.

με Α τοι μαθηταί· χωρίζεσθαι μὲν καὶ λειποτακτεῖν ἀν εχόμενοι μηδαμώς, αὐτοῖς δὲ λοιπὸν ἀναβοῶντες τοῖς πράγμασι, το νεανικῶς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγόμενον· • Τις ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; » Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ διωκομένῳ, καὶ φεύγοντι τὰς τῶν μαχομένων αὐτῷ δυστροπίας, ἵνα καὶ εἰς ὄρος ἀναβαίνωμεν, καὶ ἐκεῖ καθίσωμεν σύν αὐτῷ, τουτέστιν, εἰς περιφανῆ καὶ εὐκλεεστάτην ἀναπηδήσωμεν χάριν, διὰ τοῦ συμβασιλεύειν αὐτῷ, καθάπερ οὖν ἔφασκεν αὐτός· « Ὑμεῖς οἱ ἀκολουθή σαντές μοι ν ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου, « ἐν τῇ παλιγγε νεσίς, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθήσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. » Ταύτας γὰρ οἶμαι τὰς θεωρίας εἰσφέρειν τὸ καὶ προσεδρεύειν λέγεσθαι τῷ Σωτῆρι τοὺς μαθητάς, καὶ ἀν ελθόντας ἐν ὄρει συγκαθῆσθαι. Β η Ἐπάρας οὖν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος ὅτι πολὺς ὄχλος ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, λέγει πρὸς Φίλιππον· Πόθεν ἀγοράσομεν ἄρτους, ἵνα φάγωσιν οὗτοι; Τοῦτο δὲ ἔλεγε πειράζων αὐ τόν· αὐτὸς γὰρ ἔδει τι ἔμελλε ποιεῖν. Ἀπεκρίθη αὐτῷ Φίλιππος. Μάθημα δὴ πάλιν ἄριστόν τε καὶ ἀνδράσι τοῖς Ιερωτάτοις πρεπωδέστατον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπ ενόησεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐν δυσχωρίαις ἀκράτοις νικών ἀναπείθων τὴν ἐπὶ τρόπῳ τῷ φιλοξένω δειλίαν, καὶ ἄκνον μὲν τὸν ἐπὶ τούτῳ διαῤῥίπτειν που μακράν, θερμοτέροις δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἀφικνεῖσθαι κινήμασιν· οὗ τί ἂν γένοιτο μεῖζον, παρά γε τοῖς εἰδόσι καὶ θέλουσι δι' ὧν ἂν πρέπει τὴν ἄνωθεν ἑαυ τοῖς ἐξωνεῖσθαι φιλίαν ; Ὄχλου γὰρ δὴ πρὸς αὐτὸν ιόντος οὐ μικροῦ, καὶ ἀναριθμήτου πληθύος ὑδάτων δίκην ἐπεισχεομένης τοῖς τόποις, ἐν οἷς ηὐλίζετο, πρὸς τὸ ἑτοιμάζεσθαι τρέφειν αὐτοὺς παραχρῆμα διεκελεύετο. Καὶ ἦν μὲν ὄντως οὐκ ἀπεικὸς, καὶ τοῦ σφόδρα πλουσίου καταναρχήσειν τὴν προθυμίαν, τῷ πλήθει τῶν ὁρωμένων καταπτοουμένην εἰς φόβον τὸν ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι φιλοξενεῖν· ἀλλ᾽ οὐδὲν ὅλως δεικνύει τὸ μέγα τοῦ Χριστὸς, ὅταν εἰς ὀλίγους γίγνη ται παρ' ἡμῶν ἡ φιλαδελφία, κατανεανιεύεσθαι δέ πως καὶ τῶν παρ' ἐλπίδα βούλεται, τῇ εἰς αὐτὸν πεποι- θήσει βεβαιουμένους πρὸς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς εὐτολμίαν. Κατὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας τὸν λόγον, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ συντείνεται τῶν εἰρημένων ἡ δύναμις, μεταβαλόντες δὲ πάλιν αὐτὰ πρὸς θεωρίαν πνευμα τικὴν, καὶ τὸ ἐν τύπῳ παχὺ περικείροντες σχήμα, γυμνότερον ήδη φαμέν, ὡς διὰ προθυμίας ἀγαθῆς καὶ πίστεως τοὺς ἐπιζητοῦντας αὐτὸν, καθάπερ ἐξ ὅρους, ἐξ ὑψηλῆς δηλονότι καὶ θεοπρεποῦς τῆς προγνώσεως προαναβλέπει Θεός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου · ο Οὓς γὰρ προέγνω καὶ προώρισε συμμόρ φους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Επαίρει τοίνυν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Χριστὸς, οἷονεί τῆς θείας ἐπισκέψεως αξίους όντας ἐπιδεικνύων τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν εὐλογίας τρόπῳ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐλέγετο · · Ἐπάραι Κύριος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ σὲ, καὶ δώη σοι εἰρήνην. ο Αλλ' οὐ μέχρι μόνης τῆς ἐπισκέψεως ἡ ἐπὶ τοῖς τιμώ ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. eum cum persecutionem patientem, tum hostium immanitatem fugientem, ut et in montem ascen- danus, et ibi sedeamus cum ipso, loc est ad splen- didam et præclarissimam gratiam efferamur, re- guando cum eo, quemadmodum nimirum ipse dixit : e Vos qui secuti estis me, in tentationibus meis uimirum, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tri- bus Israel ". Hoc enim significari arbitror, cum discipuli assidere Christo dicuntur, postquam in montem conscendissent. VI, 5, 6. Cum sublevasset ergo oculos Jesus, et vidisset quia multitudo maxima venit ad eum, dixit ad Philippum : Unde ememus panes, ut manducent hi? Hoc autem dicebat tentans eum : ipse enim scie- bal quid esset facturus. Respondit et Philippus. Præclarum hic rursus, et sanctissimis homini- bus suis discipulis convenientissimum documentum Christus statuit, docens in maximnis quoque angu-' stiis intrepide exercendam esse hospitalitatem, et cunctationem omnem procul repellendam, imo ad ram virtutem toto aninio properandum : quo quid majus apud eos esse potest qui norunt ac volunt supernam sibi amicitiam ut decet comparare? Quippe, cum turba non pauca et innumerabilis multitudo in ea loca aquarum instar confluxisset, C jussit illico parari unde cibum ipsi caperent. Neque vero dubium erat quemvis licet ditissimum ab ex- cipienda tanta multitudine deterritum iri: sed nihil admodum arduum esse Christus significat, in pau- cos studium nostrum conferre, sed ea quoque quæ exspectationem superant generose vult nos aggredi, ejus fiducia ad quodvis bonum capessendum con- firmatos. Si ergo historia rei spectetur, extra sco- pum non tendit eorum quæ dicta sunt vis et ratio, sed iis rursum ad spiritalem contemplationem trans- latis, et typica crassitie recisa, nunc apertius dici: mus Deum ex monte quodammodo, hoc est, e sublimi ac divina præscientia prævidere eos qui studio bono ac fide investigant ipsum, juxta id quod a Paulo dictum est: Quos enim praescivit et prz- destinavit conformes imaginis Filii, hos et voca- vit ". » Sublevat ergo Christus oculos, quo signi- ficat eos qui diligunt ipsum dignos esse qui a Deo respiciantur, quemadmodum nempe bene- dicendi modo dictum est ad Israel: Sublevet ocu- los suos Dominus ad te, et det tibi pacem Sed non inspectione sola constat ea gratia, verum alio quodam addito beatus evangelista Dominum ostendit turbæ providere, cibos atque dapes præ- parando ut hinc rursus intelligas id quod scriptum est in Proverbiis: « Non occidet Dominus ſame ▸ D Luc. xxi, 50. Rom. vuli, 99. Num. vi, 26.

με Α τοι μαθηταί· χωρίζεσθαι μὲν καὶ λειποτακτεῖν ἀν εχόμενοι μηδαμώς, αὐτοῖς δὲ λοιπὸν ἀναβοῶντες τοῖς πράγμασι, το νεανικῶς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγόμενον· • Τις ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; » Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ διωκομένῳ, καὶ φεύγοντι τὰς τῶν μαχομένων αὐτῷ δυστροπίας, ἵνα καὶ εἰς ὄρος ἀναβαίνωμεν, καὶ ἐκεῖ καθίσωμεν σύν αὐτῷ, τουτέστιν, εἰς περιφανῆ καὶ εὐκλεεστάτην ἀναπηδήσωμεν χάριν, διὰ τοῦ συμβασιλεύειν αὐτῷ, καθάπερ οὖν ἔφασκεν αὐτός· « Ὑμεῖς οἱ ἀκολουθή σαντές μοι ν ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου, « ἐν τῇ παλιγγε νεσίς, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθήσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. » Ταύτας γὰρ οἶμαι τὰς θεωρίας εἰσφέρειν τὸ καὶ προσεδρεύειν λέγεσθαι τῷ Σωτῆρι τοὺς μαθητάς, καὶ ἀν ελθόντας ἐν ὄρει συγκαθῆσθαι. Β η Ἐπάρας οὖν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος ὅτι πολὺς ὄχλος ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, λέγει πρὸς Φίλιππον· Πόθεν ἀγοράσομεν ἄρτους, ἵνα φάγωσιν οὗτοι; Τοῦτο δὲ ἔλεγε πειράζων αὐ τόν· αὐτὸς γὰρ ἔδει τι ἔμελλε ποιεῖν. Ἀπεκρίθη αὐτῷ Φίλιππος. Μάθημα δὴ πάλιν ἄριστόν τε καὶ ἀνδράσι τοῖς Ιερωτάτοις πρεπωδέστατον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπ ενόησεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐν δυσχωρίαις ἀκράτοις νικών ἀναπείθων τὴν ἐπὶ τρόπῳ τῷ φιλοξένω δειλίαν, καὶ ἄκνον μὲν τὸν ἐπὶ τούτῳ διαῤῥίπτειν που μακράν, θερμοτέροις δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἀφικνεῖσθαι κινήμασιν· οὗ τί ἂν γένοιτο μεῖζον, παρά γε τοῖς εἰδόσι καὶ θέλουσι δι' ὧν ἂν πρέπει τὴν ἄνωθεν ἑαυ τοῖς ἐξωνεῖσθαι φιλίαν ; Ὄχλου γὰρ δὴ πρὸς αὐτὸν ιόντος οὐ μικροῦ, καὶ ἀναριθμήτου πληθύος ὑδάτων δίκην ἐπεισχεομένης τοῖς τόποις, ἐν οἷς ηὐλίζετο, πρὸς τὸ ἑτοιμάζεσθαι τρέφειν αὐτοὺς παραχρῆμα διεκελεύετο. Καὶ ἦν μὲν ὄντως οὐκ ἀπεικὸς, καὶ τοῦ σφόδρα πλουσίου καταναρχήσειν τὴν προθυμίαν, τῷ πλήθει τῶν ὁρωμένων καταπτοουμένην εἰς φόβον τὸν ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι φιλοξενεῖν· ἀλλ᾽ οὐδὲν ὅλως δεικνύει τὸ μέγα τοῦ Χριστὸς, ὅταν εἰς ὀλίγους γίγνη ται παρ' ἡμῶν ἡ φιλαδελφία, κατανεανιεύεσθαι δέ πως καὶ τῶν παρ' ἐλπίδα βούλεται, τῇ εἰς αὐτὸν πεποι- θήσει βεβαιουμένους πρὸς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς εὐτολμίαν. Κατὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας τὸν λόγον, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ συντείνεται τῶν εἰρημένων ἡ δύναμις, μεταβαλόντες δὲ πάλιν αὐτὰ πρὸς θεωρίαν πνευμα τικὴν, καὶ τὸ ἐν τύπῳ παχὺ περικείροντες σχήμα, γυμνότερον ήδη φαμέν, ὡς διὰ προθυμίας ἀγαθῆς καὶ πίστεως τοὺς ἐπιζητοῦντας αὐτὸν, καθάπερ ἐξ ὅρους, ἐξ ὑψηλῆς δηλονότι καὶ θεοπρεποῦς τῆς προγνώσεως προαναβλέπει Θεός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου · ο Οὓς γὰρ προέγνω καὶ προώρισε συμμόρ φους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Επαίρει τοίνυν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Χριστὸς, οἷονεί τῆς θείας ἐπισκέψεως αξίους όντας ἐπιδεικνύων τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν εὐλογίας τρόπῳ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐλέγετο · · Ἐπάραι Κύριος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ σὲ, καὶ δώη σοι εἰρήνην. ο Αλλ' οὐ μέχρι μόνης τῆς ἐπισκέψεως ἡ ἐπὶ τοῖς τιμώ ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. eum cum persecutionem patientem, tum hostium immanitatem fugientem, ut et in montem ascen- danus, et ibi sedeamus cum ipso, loc est ad splen- didam et præclarissimam gratiam efferamur, re- guando cum eo, quemadmodum nimirum ipse dixit : e Vos qui secuti estis me, in tentationibus meis uimirum, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tri- bus Israel ". Hoc enim significari arbitror, cum discipuli assidere Christo dicuntur, postquam in montem conscendissent. VI, 5, 6. Cum sublevasset ergo oculos Jesus, et vidisset quia multitudo maxima venit ad eum, dixit ad Philippum : Unde ememus panes, ut manducent hi? Hoc autem dicebat tentans eum : ipse enim scie- bal quid esset facturus. Respondit et Philippus. Præclarum hic rursus, et sanctissimis homini- bus suis discipulis convenientissimum documentum Christus statuit, docens in maximnis quoque angu-' stiis intrepide exercendam esse hospitalitatem, et cunctationem omnem procul repellendam, imo ad ram virtutem toto aninio properandum : quo quid majus apud eos esse potest qui norunt ac volunt supernam sibi amicitiam ut decet comparare? Quippe, cum turba non pauca et innumerabilis multitudo in ea loca aquarum instar confluxisset, C jussit illico parari unde cibum ipsi caperent. Neque vero dubium erat quemvis licet ditissimum ab ex- cipienda tanta multitudine deterritum iri: sed nihil admodum arduum esse Christus significat, in pau- cos studium nostrum conferre, sed ea quoque quæ exspectationem superant generose vult nos aggredi, ejus fiducia ad quodvis bonum capessendum con- firmatos. Si ergo historia rei spectetur, extra sco- pum non tendit eorum quæ dicta sunt vis et ratio, sed iis rursum ad spiritalem contemplationem trans- latis, et typica crassitie recisa, nunc apertius dici: mus Deum ex monte quodammodo, hoc est, e sublimi ac divina præscientia prævidere eos qui studio bono ac fide investigant ipsum, juxta id quod a Paulo dictum est: Quos enim praescivit et prz- destinavit conformes imaginis Filii, hos et voca- vit ". » Sublevat ergo Christus oculos, quo signi- ficat eos qui diligunt ipsum dignos esse qui a Deo respiciantur, quemadmodum nempe bene- dicendi modo dictum est ad Israel: Sublevet ocu- los suos Dominus ad te, et det tibi pacem Sed non inspectione sola constat ea gratia, verum alio quodam addito beatus evangelista Dominum ostendit turbæ providere, cibos atque dapes præ- parando ut hinc rursus intelligas id quod scriptum est in Proverbiis: « Non occidet Dominus ſame ▸ D Luc. xxi, 50. Rom. vuli, 99. Num. vi, 26.

με Α τοι μαθηταί· χωρίζεσθαι μὲν καὶ λειποτακτεῖν ἀν εχόμενοι μηδαμώς, αὐτοῖς δὲ λοιπὸν ἀναβοῶντες τοῖς πράγμασι, το νεανικῶς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγόμενον· • Τις ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; » Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ διωκομένῳ, καὶ φεύγοντι τὰς τῶν μαχομένων αὐτῷ δυστροπίας, ἵνα καὶ εἰς ὄρος ἀναβαίνωμεν, καὶ ἐκεῖ καθίσωμεν σύν αὐτῷ, τουτέστιν, εἰς περιφανῆ καὶ εὐκλεεστάτην ἀναπηδήσωμεν χάριν, διὰ τοῦ συμβασιλεύειν αὐτῷ, καθάπερ οὖν ἔφασκεν αὐτός· « Ὑμεῖς οἱ ἀκολουθή σαντές μοι ν ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου, « ἐν τῇ παλιγγε νεσίς, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθήσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. » Ταύτας γὰρ οἶμαι τὰς θεωρίας εἰσφέρειν τὸ καὶ προσεδρεύειν λέγεσθαι τῷ Σωτῆρι τοὺς μαθητάς, καὶ ἀν ελθόντας ἐν ὄρει συγκαθῆσθαι. Β η Ἐπάρας οὖν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος ὅτι πολὺς ὄχλος ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, λέγει πρὸς Φίλιππον· Πόθεν ἀγοράσομεν ἄρτους, ἵνα φάγωσιν οὗτοι; Τοῦτο δὲ ἔλεγε πειράζων αὐ τόν· αὐτὸς γὰρ ἔδει τι ἔμελλε ποιεῖν. Ἀπεκρίθη αὐτῷ Φίλιππος. Μάθημα δὴ πάλιν ἄριστόν τε καὶ ἀνδράσι τοῖς Ιερωτάτοις πρεπωδέστατον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπ ενόησεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐν δυσχωρίαις ἀκράτοις νικών ἀναπείθων τὴν ἐπὶ τρόπῳ τῷ φιλοξένω δειλίαν, καὶ ἄκνον μὲν τὸν ἐπὶ τούτῳ διαῤῥίπτειν που μακράν, θερμοτέροις δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἀφικνεῖσθαι κινήμασιν· οὗ τί ἂν γένοιτο μεῖζον, παρά γε τοῖς εἰδόσι καὶ θέλουσι δι' ὧν ἂν πρέπει τὴν ἄνωθεν ἑαυ τοῖς ἐξωνεῖσθαι φιλίαν ; Ὄχλου γὰρ δὴ πρὸς αὐτὸν ιόντος οὐ μικροῦ, καὶ ἀναριθμήτου πληθύος ὑδάτων δίκην ἐπεισχεομένης τοῖς τόποις, ἐν οἷς ηὐλίζετο, πρὸς τὸ ἑτοιμάζεσθαι τρέφειν αὐτοὺς παραχρῆμα διεκελεύετο. Καὶ ἦν μὲν ὄντως οὐκ ἀπεικὸς, καὶ τοῦ σφόδρα πλουσίου καταναρχήσειν τὴν προθυμίαν, τῷ πλήθει τῶν ὁρωμένων καταπτοουμένην εἰς φόβον τὸν ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι φιλοξενεῖν· ἀλλ᾽ οὐδὲν ὅλως δεικνύει τὸ μέγα τοῦ Χριστὸς, ὅταν εἰς ὀλίγους γίγνη ται παρ' ἡμῶν ἡ φιλαδελφία, κατανεανιεύεσθαι δέ πως καὶ τῶν παρ' ἐλπίδα βούλεται, τῇ εἰς αὐτὸν πεποι- θήσει βεβαιουμένους πρὸς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς εὐτολμίαν. Κατὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας τὸν λόγον, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ συντείνεται τῶν εἰρημένων ἡ δύναμις, μεταβαλόντες δὲ πάλιν αὐτὰ πρὸς θεωρίαν πνευμα τικὴν, καὶ τὸ ἐν τύπῳ παχὺ περικείροντες σχήμα, γυμνότερον ήδη φαμέν, ὡς διὰ προθυμίας ἀγαθῆς καὶ πίστεως τοὺς ἐπιζητοῦντας αὐτὸν, καθάπερ ἐξ ὅρους, ἐξ ὑψηλῆς δηλονότι καὶ θεοπρεποῦς τῆς προγνώσεως προαναβλέπει Θεός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου · ο Οὓς γὰρ προέγνω καὶ προώρισε συμμόρ φους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Επαίρει τοίνυν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Χριστὸς, οἷονεί τῆς θείας ἐπισκέψεως αξίους όντας ἐπιδεικνύων τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν εὐλογίας τρόπῳ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐλέγετο · · Ἐπάραι Κύριος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ σὲ, καὶ δώη σοι εἰρήνην. ο Αλλ' οὐ μέχρι μόνης τῆς ἐπισκέψεως ἡ ἐπὶ τοῖς τιμώ ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. eum cum persecutionem patientem, tum hostium immanitatem fugientem, ut et in montem ascen- danus, et ibi sedeamus cum ipso, loc est ad splen- didam et præclarissimam gratiam efferamur, re- guando cum eo, quemadmodum nimirum ipse dixit : e Vos qui secuti estis me, in tentationibus meis uimirum, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tri- bus Israel ". Hoc enim significari arbitror, cum discipuli assidere Christo dicuntur, postquam in montem conscendissent. VI, 5, 6. Cum sublevasset ergo oculos Jesus, et vidisset quia multitudo maxima venit ad eum, dixit ad Philippum : Unde ememus panes, ut manducent hi? Hoc autem dicebat tentans eum : ipse enim scie- bal quid esset facturus. Respondit et Philippus. Præclarum hic rursus, et sanctissimis homini- bus suis discipulis convenientissimum documentum Christus statuit, docens in maximnis quoque angu-' stiis intrepide exercendam esse hospitalitatem, et cunctationem omnem procul repellendam, imo ad ram virtutem toto aninio properandum : quo quid majus apud eos esse potest qui norunt ac volunt supernam sibi amicitiam ut decet comparare? Quippe, cum turba non pauca et innumerabilis multitudo in ea loca aquarum instar confluxisset, C jussit illico parari unde cibum ipsi caperent. Neque vero dubium erat quemvis licet ditissimum ab ex- cipienda tanta multitudine deterritum iri: sed nihil admodum arduum esse Christus significat, in pau- cos studium nostrum conferre, sed ea quoque quæ exspectationem superant generose vult nos aggredi, ejus fiducia ad quodvis bonum capessendum con- firmatos. Si ergo historia rei spectetur, extra sco- pum non tendit eorum quæ dicta sunt vis et ratio, sed iis rursum ad spiritalem contemplationem trans- latis, et typica crassitie recisa, nunc apertius dici: mus Deum ex monte quodammodo, hoc est, e sublimi ac divina præscientia prævidere eos qui studio bono ac fide investigant ipsum, juxta id quod a Paulo dictum est: Quos enim praescivit et prz- destinavit conformes imaginis Filii, hos et voca- vit ". » Sublevat ergo Christus oculos, quo signi- ficat eos qui diligunt ipsum dignos esse qui a Deo respiciantur, quemadmodum nempe bene- dicendi modo dictum est ad Israel: Sublevet ocu- los suos Dominus ad te, et det tibi pacem Sed non inspectione sola constat ea gratia, verum alio quodam addito beatus evangelista Dominum ostendit turbæ providere, cibos atque dapes præ- parando ut hinc rursus intelligas id quod scriptum est in Proverbiis: « Non occidet Dominus ſame ▸ D Luc. xxi, 50. Rom. vuli, 99. Num. vi, 26.

με Α τοι μαθηταί· χωρίζεσθαι μὲν καὶ λειποτακτεῖν ἀν εχόμενοι μηδαμώς, αὐτοῖς δὲ λοιπὸν ἀναβοῶντες τοῖς πράγμασι, το νεανικῶς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγόμενον· • Τις ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; » Ακολουθήσωμεν τοίνυν αὐτῷ, καὶ διωκομένῳ, καὶ φεύγοντι τὰς τῶν μαχομένων αὐτῷ δυστροπίας, ἵνα καὶ εἰς ὄρος ἀναβαίνωμεν, καὶ ἐκεῖ καθίσωμεν σύν αὐτῷ, τουτέστιν, εἰς περιφανῆ καὶ εὐκλεεστάτην ἀναπηδήσωμεν χάριν, διὰ τοῦ συμβασιλεύειν αὐτῷ, καθάπερ οὖν ἔφασκεν αὐτός· « Ὑμεῖς οἱ ἀκολουθή σαντές μοι ν ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου, « ἐν τῇ παλιγγε νεσίς, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθήσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. » Ταύτας γὰρ οἶμαι τὰς θεωρίας εἰσφέρειν τὸ καὶ προσεδρεύειν λέγεσθαι τῷ Σωτῆρι τοὺς μαθητάς, καὶ ἀν ελθόντας ἐν ὄρει συγκαθῆσθαι. Β η Ἐπάρας οὖν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ θεασάμενος ὅτι πολὺς ὄχλος ἔρχεται πρὸς αὐτὸν, λέγει πρὸς Φίλιππον· Πόθεν ἀγοράσομεν ἄρτους, ἵνα φάγωσιν οὗτοι; Τοῦτο δὲ ἔλεγε πειράζων αὐ τόν· αὐτὸς γὰρ ἔδει τι ἔμελλε ποιεῖν. Ἀπεκρίθη αὐτῷ Φίλιππος. Μάθημα δὴ πάλιν ἄριστόν τε καὶ ἀνδράσι τοῖς Ιερωτάτοις πρεπωδέστατον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπ ενόησεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐν δυσχωρίαις ἀκράτοις νικών ἀναπείθων τὴν ἐπὶ τρόπῳ τῷ φιλοξένω δειλίαν, καὶ ἄκνον μὲν τὸν ἐπὶ τούτῳ διαῤῥίπτειν που μακράν, θερμοτέροις δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ἀφικνεῖσθαι κινήμασιν· οὗ τί ἂν γένοιτο μεῖζον, παρά γε τοῖς εἰδόσι καὶ θέλουσι δι' ὧν ἂν πρέπει τὴν ἄνωθεν ἑαυ τοῖς ἐξωνεῖσθαι φιλίαν ; Ὄχλου γὰρ δὴ πρὸς αὐτὸν ιόντος οὐ μικροῦ, καὶ ἀναριθμήτου πληθύος ὑδάτων δίκην ἐπεισχεομένης τοῖς τόποις, ἐν οἷς ηὐλίζετο, πρὸς τὸ ἑτοιμάζεσθαι τρέφειν αὐτοὺς παραχρῆμα διεκελεύετο. Καὶ ἦν μὲν ὄντως οὐκ ἀπεικὸς, καὶ τοῦ σφόδρα πλουσίου καταναρχήσειν τὴν προθυμίαν, τῷ πλήθει τῶν ὁρωμένων καταπτοουμένην εἰς φόβον τὸν ἐπὶ τῷ μὴ δύνασθαι φιλοξενεῖν· ἀλλ᾽ οὐδὲν ὅλως δεικνύει τὸ μέγα τοῦ Χριστὸς, ὅταν εἰς ὀλίγους γίγνη ται παρ' ἡμῶν ἡ φιλαδελφία, κατανεανιεύεσθαι δέ πως καὶ τῶν παρ' ἐλπίδα βούλεται, τῇ εἰς αὐτὸν πεποι- θήσει βεβαιουμένους πρὸς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς εὐτολμίαν. Κατὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας τὸν λόγον, οὐκ ἀπὸ σκοποῦ συντείνεται τῶν εἰρημένων ἡ δύναμις, μεταβαλόντες δὲ πάλιν αὐτὰ πρὸς θεωρίαν πνευμα τικὴν, καὶ τὸ ἐν τύπῳ παχὺ περικείροντες σχήμα, γυμνότερον ήδη φαμέν, ὡς διὰ προθυμίας ἀγαθῆς καὶ πίστεως τοὺς ἐπιζητοῦντας αὐτὸν, καθάπερ ἐξ ὅρους, ἐξ ὑψηλῆς δηλονότι καὶ θεοπρεποῦς τῆς προγνώσεως προαναβλέπει Θεός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου · ο Οὓς γὰρ προέγνω καὶ προώρισε συμμόρ φους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Επαίρει τοίνυν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ Χριστὸς, οἷονεί τῆς θείας ἐπισκέψεως αξίους όντας ἐπιδεικνύων τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐν εὐλογίας τρόπῳ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐλέγετο · · Ἐπάραι Κύριος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ σὲ, καὶ δώη σοι εἰρήνην. ο Αλλ' οὐ μέχρι μόνης τῆς ἐπισκέψεως ἡ ἐπὶ τοῖς τιμώ ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. eum cum persecutionem patientem, tum hostium immanitatem fugientem, ut et in montem ascen- danus, et ibi sedeamus cum ipso, loc est ad splen- didam et præclarissimam gratiam efferamur, re- guando cum eo, quemadmodum nimirum ipse dixit : e Vos qui secuti estis me, in tentationibus meis uimirum, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tri- bus Israel ". Hoc enim significari arbitror, cum discipuli assidere Christo dicuntur, postquam in montem conscendissent. VI, 5, 6. Cum sublevasset ergo oculos Jesus, et vidisset quia multitudo maxima venit ad eum, dixit ad Philippum : Unde ememus panes, ut manducent hi? Hoc autem dicebat tentans eum : ipse enim scie- bal quid esset facturus. Respondit et Philippus. Præclarum hic rursus, et sanctissimis homini- bus suis discipulis convenientissimum documentum Christus statuit, docens in maximnis quoque angu-' stiis intrepide exercendam esse hospitalitatem, et cunctationem omnem procul repellendam, imo ad ram virtutem toto aninio properandum : quo quid majus apud eos esse potest qui norunt ac volunt supernam sibi amicitiam ut decet comparare? Quippe, cum turba non pauca et innumerabilis multitudo in ea loca aquarum instar confluxisset, C jussit illico parari unde cibum ipsi caperent. Neque vero dubium erat quemvis licet ditissimum ab ex- cipienda tanta multitudine deterritum iri: sed nihil admodum arduum esse Christus significat, in pau- cos studium nostrum conferre, sed ea quoque quæ exspectationem superant generose vult nos aggredi, ejus fiducia ad quodvis bonum capessendum con- firmatos. Si ergo historia rei spectetur, extra sco- pum non tendit eorum quæ dicta sunt vis et ratio, sed iis rursum ad spiritalem contemplationem trans- latis, et typica crassitie recisa, nunc apertius dici: mus Deum ex monte quodammodo, hoc est, e sublimi ac divina præscientia prævidere eos qui studio bono ac fide investigant ipsum, juxta id quod a Paulo dictum est: Quos enim praescivit et prz- destinavit conformes imaginis Filii, hos et voca- vit ". » Sublevat ergo Christus oculos, quo signi- ficat eos qui diligunt ipsum dignos esse qui a Deo respiciantur, quemadmodum nempe bene- dicendi modo dictum est ad Israel: Sublevet ocu- los suos Dominus ad te, et det tibi pacem Sed non inspectione sola constat ea gratia, verum alio quodam addito beatus evangelista Dominum ostendit turbæ providere, cibos atque dapes præ- parando ut hinc rursus intelligas id quod scriptum est in Proverbiis: « Non occidet Dominus ſame ▸ D Luc. xxi, 50. Rom. vuli, 99. Num. vi, 26.

Β ᾿Αδρανῶς ὁ Φίλιππος οὐκ ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι καὶ λίαν εὐκόλως τὸν Ἰησοῦν ἀναβαίνει πάλιν, ἀλλὰ τὸ « Πόθεν ἀγοράσομεν ἡ ἀκούσας περαστικώς παρα χρήμα συναρπάζεται, καὶ εἰς μόνην ὁρᾷ τὴν διὰ χρη- μάτων ὁδὸν, οὐχ ἑτέρως ἀνυσθήσεσθαι τὴν τοῦ πράγ- ματος ἐννοήσας φύσιν, εἰ μὴ θεσμῷ τῷ κοινῷ, καὶ τῷ παρὰ πᾶσι κατειθισμένῳ· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐκ δαπά νης φιλοτιμία. Οὐκοῦν ὅσον εἰς τε τῶν μαθητῶν τὸ ἀφιλοχρήματον, καὶ τὸ κεκτῆσθαι μηδὲν, καὶ εἰς αὐτ τὴν δὲ τοῦ Φιλίππου την διάνοιαν, οὔπω τελείως πρὸς τὸ ἐξαίσιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀφορῶσαν ἀξίωμα, εἰς ἀδύνατόν πως περιτρέπεται λοιπὸν ἡ ἐπὶ τοῖς ὄχλοις φιλοτιμία. Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε, διεξάγεται δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰς πέρας ἡ βούλησις. Τὸ ἀδύνατον ἄρχ παρὰ ἀνθρώποις δυνατὸν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς ἐν- ούσης ἀκολουθίας ἐν τῇ φύσει τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγ μάτων, πανταχόθεν ἀμείνων ή θεία φαίνεται δύναμις, πάντα παραδόξως ἐξανύειν ἰσχύουσα, καὶ ὅσα τὸν ἐν ἡμῖν ἐξάλλεται γοῦν. Λέγει αὐτῷ εἰς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀγ δρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου· Ἔστι παιδά- ριον ὧδε, δ ἔχει πέντε άρτους κριθίνους, καὶ δύο ὀψάρια· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς. Αδελφὰ τῷ Φιλίππῳ καὶ φρονεῖ καὶ λογίζεται, καὶ συγγενή πως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διάληψιν καὶ αὐτὸς ἐξελέγχεται. Οὐ γὰρ ἐν- νοήσας τὴν δύναμιν, οὔτε μὴν ἐκ τῆς τῶν φθασάν των μεγαλουργίας ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι τὸν Ἰησοῦν καὶ λίαν εὐπετέστατα παιδαγωγούμενος, καταμηνύει μὲν τὰ παρὰ τῷ παιδαρίῳ κείμενα, πλὴν ἀτονήσας ὁρᾶται περὶ τὴν πίστιν· ταῦτα γὰρ τί ἐστι, φησίν, εἰς τοσούτου;; Καίτοι, χρὴ γὰρ ἤδη λέγειν οὐχ ὑπεσταλμένως, μᾶλλον δὲ δεῖ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι γοργῶς τῶν ἤδη παραδόξως τετελεσμένων, λογίζε σθαι δὲ ὅτι ξένον ἦν ἔργον ἢ καὶ ἀλλότριον οὐδαμῶς τοῦ μετασκευάσαντος εἰς οἶνον τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν, τοῦ θεραπεύσαντος τὸν παράλυτον, καὶ τὴν οὕτω μα κρὰν ἀῤῥωστίαν ἑνὶ κατασοβήσαντος λόγῳ, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δημιουργῆσαι τροφάς, καὶ ὀλίγας κοι μιδῇ τὰς ηὕρημένας πολυπλασιάσαι θεϊκῶς. Η γὰρ ἐν ἐκείνοις ἐξουσία, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι καὶ τὸ ἐν τού τοις δραστικόν ; Οὐκοῦν ἀδρανέστερον μέν πως, ήπερ ἐχρῆν ἡ τῶν μαθητῶν ἀπεκρίνετο ξυνωρίς Πλὴν ἀθρητέον ἐν τούτῳ πάλιν ἐκεῖνο· τὰ γὰρ δοκοῦντα τοῖς ἁγίοις καὶ διεπταῖσθαι κατὰ βραχὺ, τοῦ χρησίμου πολλάκις οὐκ ἀμοιρεῖ, ἀλλ' ἔχει τί συμπεπλεγμένον, τῇ τοῦ πράγματος φύσει λυσιτελεῖ, περὶ ἣν ἂν γένοιτο τῆς δοκούσης ἀσθενείας αὐτῶν τὰ ἐγκλήματα. Λογισάμενοι γὰρ οἱ μνημονευθέντες ἅγιοι μαθηταί, καὶ σαφῶς εἰρηκότες, ὁ μὲν ὅτι διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος βραχύ τι λάβῃ· ὁ δὲ, περί τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τῶν δύο ἰχθύων, ὅτι ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; αἴρουσί πως εἰς ὕψος τὸ θαῦμα, καὶ περιφανεστάτην ἀπεργά ζονται τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰσχὺν, τὴν ὅσον οὐδέ πω κορεσθησομένην πληθύν διὰ τῶν οἰκείων κατασημή S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIUEP. Angustus quidem Philippi animus non percipit A porro Jesum cuncta posse, idque facile, sed ubi audiit, Unde ememus, › statim ad eum tentandum rapitur, et pecunias tantum somniat, cum nou aliter rem pro sua natura perfectum iri´putaret, quanı si communi tritaque lege, sumptus nimirum magnos faciendo. Quapropter si discipulorum pe- cuniarum contemptum respiciamus, et omnium rerum penuriam, ipsamque Philippi mentem, cui nondum immensa illa Salvatoris nostri dignitas patebat, exerceri utique non potest erga multitu- dinem ea liberalitas. Sed non ita fit: imo exitum sortitur quodcunque Servatori placuerit. Quod enim impossibile est apud homines, possibile ust apud Deum ", et rerum naturalium ordine undi- que potior est Dei virtus, quæ mirabiliter cuncta facere potest, etiam quæcunque mentem nostram excedunt. V, 8, 9. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri : Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces: sed hæc quid sunt inter tantos ? Dixit vero Jesus. Consentanea Philippo sentit et cogitat, et afli- nem quodammodo de Servatore Christo habere opinionem ipse quoque arguitur. Cum enim virtu - tem ejus non agnoverit, neque adeo ex præ- cedentibus miraculis perceperit Jesum cuncta posse, idque facillime, indicat quidem penes pue · rum esse pisciculos, verumtamen hæret in fide : Hæc enim quid sunt, inquit, inter tantos ? Atqui, nec enim jam remisse loquendum nobis est, sed ad eorum quæ mirabiliter jam facta sunt strenue revocanda est memoria, cogitandum cibos e nihilo creare, et paucos admodum pisces repertos divi- nitus multiplicare, alienum non esse ab eo qui aquæ naturam in vinum mutavit, qui paralyticum sanavit, et tam diuturnum morbum uno verbo ſu- gavit. Qui enim illa potuit, quomodo non istud quoque eliciet ? Quare imbecillius quodammodo quam decebat par illud discipulorum respondit. Cæterum, hic observandum est denuo non inutile sepe sanctis esse, quod videntur leviter cecidisse, sed habet aliquid annexum, quod rei naturæ con- ducit, erga quam infirmitas corum notetur. Namn cum memorati sancti discipuli secum putaverint et aperte dixerint, ille quidem, ducentorum dena- riorum panes non sulfecturos iis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hic vero, de quinque pa- nibus ac duobus piscibus, quid hæc inter tantos ? extollunt quodammodo his verbis miraculum, et Salvatoris potentiam illustriorem reddunt, signifi- cando jamjam satiatum iri multitudinem, et vis incredulitatis in bonum de Christo testimonium cedit. Quibus enim ex rebus confessi sunt tantam pecuniæ summam ad turbas vel modice reficien- * Luc. xviis, 27. C D

Β ᾿Αδρανῶς ὁ Φίλιππος οὐκ ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι καὶ λίαν εὐκόλως τὸν Ἰησοῦν ἀναβαίνει πάλιν, ἀλλὰ τὸ « Πόθεν ἀγοράσομεν ἡ ἀκούσας περαστικώς παρα χρήμα συναρπάζεται, καὶ εἰς μόνην ὁρᾷ τὴν διὰ χρη- μάτων ὁδὸν, οὐχ ἑτέρως ἀνυσθήσεσθαι τὴν τοῦ πράγ- ματος ἐννοήσας φύσιν, εἰ μὴ θεσμῷ τῷ κοινῷ, καὶ τῷ παρὰ πᾶσι κατειθισμένῳ· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐκ δαπά νης φιλοτιμία. Οὐκοῦν ὅσον εἰς τε τῶν μαθητῶν τὸ ἀφιλοχρήματον, καὶ τὸ κεκτῆσθαι μηδὲν, καὶ εἰς αὐτ τὴν δὲ τοῦ Φιλίππου την διάνοιαν, οὔπω τελείως πρὸς τὸ ἐξαίσιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀφορῶσαν ἀξίωμα, εἰς ἀδύνατόν πως περιτρέπεται λοιπὸν ἡ ἐπὶ τοῖς ὄχλοις φιλοτιμία. Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε, διεξάγεται δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰς πέρας ἡ βούλησις. Τὸ ἀδύνατον ἄρχ παρὰ ἀνθρώποις δυνατὸν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς ἐν- ούσης ἀκολουθίας ἐν τῇ φύσει τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγ μάτων, πανταχόθεν ἀμείνων ή θεία φαίνεται δύναμις, πάντα παραδόξως ἐξανύειν ἰσχύουσα, καὶ ὅσα τὸν ἐν ἡμῖν ἐξάλλεται γοῦν. Λέγει αὐτῷ εἰς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀγ δρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου· Ἔστι παιδά- ριον ὧδε, δ ἔχει πέντε άρτους κριθίνους, καὶ δύο ὀψάρια· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς. Αδελφὰ τῷ Φιλίππῳ καὶ φρονεῖ καὶ λογίζεται, καὶ συγγενή πως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διάληψιν καὶ αὐτὸς ἐξελέγχεται. Οὐ γὰρ ἐν- νοήσας τὴν δύναμιν, οὔτε μὴν ἐκ τῆς τῶν φθασάν των μεγαλουργίας ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι τὸν Ἰησοῦν καὶ λίαν εὐπετέστατα παιδαγωγούμενος, καταμηνύει μὲν τὰ παρὰ τῷ παιδαρίῳ κείμενα, πλὴν ἀτονήσας ὁρᾶται περὶ τὴν πίστιν· ταῦτα γὰρ τί ἐστι, φησίν, εἰς τοσούτου;; Καίτοι, χρὴ γὰρ ἤδη λέγειν οὐχ ὑπεσταλμένως, μᾶλλον δὲ δεῖ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι γοργῶς τῶν ἤδη παραδόξως τετελεσμένων, λογίζε σθαι δὲ ὅτι ξένον ἦν ἔργον ἢ καὶ ἀλλότριον οὐδαμῶς τοῦ μετασκευάσαντος εἰς οἶνον τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν, τοῦ θεραπεύσαντος τὸν παράλυτον, καὶ τὴν οὕτω μα κρὰν ἀῤῥωστίαν ἑνὶ κατασοβήσαντος λόγῳ, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δημιουργῆσαι τροφάς, καὶ ὀλίγας κοι μιδῇ τὰς ηὕρημένας πολυπλασιάσαι θεϊκῶς. Η γὰρ ἐν ἐκείνοις ἐξουσία, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι καὶ τὸ ἐν τού τοις δραστικόν ; Οὐκοῦν ἀδρανέστερον μέν πως, ήπερ ἐχρῆν ἡ τῶν μαθητῶν ἀπεκρίνετο ξυνωρίς Πλὴν ἀθρητέον ἐν τούτῳ πάλιν ἐκεῖνο· τὰ γὰρ δοκοῦντα τοῖς ἁγίοις καὶ διεπταῖσθαι κατὰ βραχὺ, τοῦ χρησίμου πολλάκις οὐκ ἀμοιρεῖ, ἀλλ' ἔχει τί συμπεπλεγμένον, τῇ τοῦ πράγματος φύσει λυσιτελεῖ, περὶ ἣν ἂν γένοιτο τῆς δοκούσης ἀσθενείας αὐτῶν τὰ ἐγκλήματα. Λογισάμενοι γὰρ οἱ μνημονευθέντες ἅγιοι μαθηταί, καὶ σαφῶς εἰρηκότες, ὁ μὲν ὅτι διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος βραχύ τι λάβῃ· ὁ δὲ, περί τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τῶν δύο ἰχθύων, ὅτι ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; αἴρουσί πως εἰς ὕψος τὸ θαῦμα, καὶ περιφανεστάτην ἀπεργά ζονται τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰσχὺν, τὴν ὅσον οὐδέ πω κορεσθησομένην πληθύν διὰ τῶν οἰκείων κατασημή S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIUEP. Angustus quidem Philippi animus non percipit A porro Jesum cuncta posse, idque facile, sed ubi audiit, Unde ememus, › statim ad eum tentandum rapitur, et pecunias tantum somniat, cum nou aliter rem pro sua natura perfectum iri´putaret, quanı si communi tritaque lege, sumptus nimirum magnos faciendo. Quapropter si discipulorum pe- cuniarum contemptum respiciamus, et omnium rerum penuriam, ipsamque Philippi mentem, cui nondum immensa illa Salvatoris nostri dignitas patebat, exerceri utique non potest erga multitu- dinem ea liberalitas. Sed non ita fit: imo exitum sortitur quodcunque Servatori placuerit. Quod enim impossibile est apud homines, possibile ust apud Deum ", et rerum naturalium ordine undi- que potior est Dei virtus, quæ mirabiliter cuncta facere potest, etiam quæcunque mentem nostram excedunt. V, 8, 9. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri : Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces: sed hæc quid sunt inter tantos ? Dixit vero Jesus. Consentanea Philippo sentit et cogitat, et afli- nem quodammodo de Servatore Christo habere opinionem ipse quoque arguitur. Cum enim virtu - tem ejus non agnoverit, neque adeo ex præ- cedentibus miraculis perceperit Jesum cuncta posse, idque facillime, indicat quidem penes pue · rum esse pisciculos, verumtamen hæret in fide : Hæc enim quid sunt, inquit, inter tantos ? Atqui, nec enim jam remisse loquendum nobis est, sed ad eorum quæ mirabiliter jam facta sunt strenue revocanda est memoria, cogitandum cibos e nihilo creare, et paucos admodum pisces repertos divi- nitus multiplicare, alienum non esse ab eo qui aquæ naturam in vinum mutavit, qui paralyticum sanavit, et tam diuturnum morbum uno verbo ſu- gavit. Qui enim illa potuit, quomodo non istud quoque eliciet ? Quare imbecillius quodammodo quam decebat par illud discipulorum respondit. Cæterum, hic observandum est denuo non inutile sepe sanctis esse, quod videntur leviter cecidisse, sed habet aliquid annexum, quod rei naturæ con- ducit, erga quam infirmitas corum notetur. Namn cum memorati sancti discipuli secum putaverint et aperte dixerint, ille quidem, ducentorum dena- riorum panes non sulfecturos iis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hic vero, de quinque pa- nibus ac duobus piscibus, quid hæc inter tantos ? extollunt quodammodo his verbis miraculum, et Salvatoris potentiam illustriorem reddunt, signifi- cando jamjam satiatum iri multitudinem, et vis incredulitatis in bonum de Christo testimonium cedit. Quibus enim ex rebus confessi sunt tantam pecuniæ summam ad turbas vel modice reficien- * Luc. xviis, 27. C D

Β ᾿Αδρανῶς ὁ Φίλιππος οὐκ ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι καὶ λίαν εὐκόλως τὸν Ἰησοῦν ἀναβαίνει πάλιν, ἀλλὰ τὸ « Πόθεν ἀγοράσομεν ἡ ἀκούσας περαστικώς παρα χρήμα συναρπάζεται, καὶ εἰς μόνην ὁρᾷ τὴν διὰ χρη- μάτων ὁδὸν, οὐχ ἑτέρως ἀνυσθήσεσθαι τὴν τοῦ πράγ- ματος ἐννοήσας φύσιν, εἰ μὴ θεσμῷ τῷ κοινῷ, καὶ τῷ παρὰ πᾶσι κατειθισμένῳ· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐκ δαπά νης φιλοτιμία. Οὐκοῦν ὅσον εἰς τε τῶν μαθητῶν τὸ ἀφιλοχρήματον, καὶ τὸ κεκτῆσθαι μηδὲν, καὶ εἰς αὐτ τὴν δὲ τοῦ Φιλίππου την διάνοιαν, οὔπω τελείως πρὸς τὸ ἐξαίσιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀφορῶσαν ἀξίωμα, εἰς ἀδύνατόν πως περιτρέπεται λοιπὸν ἡ ἐπὶ τοῖς ὄχλοις φιλοτιμία. Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε, διεξάγεται δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰς πέρας ἡ βούλησις. Τὸ ἀδύνατον ἄρχ παρὰ ἀνθρώποις δυνατὸν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς ἐν- ούσης ἀκολουθίας ἐν τῇ φύσει τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγ μάτων, πανταχόθεν ἀμείνων ή θεία φαίνεται δύναμις, πάντα παραδόξως ἐξανύειν ἰσχύουσα, καὶ ὅσα τὸν ἐν ἡμῖν ἐξάλλεται γοῦν. Λέγει αὐτῷ εἰς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀγ δρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου· Ἔστι παιδά- ριον ὧδε, δ ἔχει πέντε άρτους κριθίνους, καὶ δύο ὀψάρια· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς. Αδελφὰ τῷ Φιλίππῳ καὶ φρονεῖ καὶ λογίζεται, καὶ συγγενή πως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διάληψιν καὶ αὐτὸς ἐξελέγχεται. Οὐ γὰρ ἐν- νοήσας τὴν δύναμιν, οὔτε μὴν ἐκ τῆς τῶν φθασάν των μεγαλουργίας ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι τὸν Ἰησοῦν καὶ λίαν εὐπετέστατα παιδαγωγούμενος, καταμηνύει μὲν τὰ παρὰ τῷ παιδαρίῳ κείμενα, πλὴν ἀτονήσας ὁρᾶται περὶ τὴν πίστιν· ταῦτα γὰρ τί ἐστι, φησίν, εἰς τοσούτου;; Καίτοι, χρὴ γὰρ ἤδη λέγειν οὐχ ὑπεσταλμένως, μᾶλλον δὲ δεῖ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι γοργῶς τῶν ἤδη παραδόξως τετελεσμένων, λογίζε σθαι δὲ ὅτι ξένον ἦν ἔργον ἢ καὶ ἀλλότριον οὐδαμῶς τοῦ μετασκευάσαντος εἰς οἶνον τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν, τοῦ θεραπεύσαντος τὸν παράλυτον, καὶ τὴν οὕτω μα κρὰν ἀῤῥωστίαν ἑνὶ κατασοβήσαντος λόγῳ, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δημιουργῆσαι τροφάς, καὶ ὀλίγας κοι μιδῇ τὰς ηὕρημένας πολυπλασιάσαι θεϊκῶς. Η γὰρ ἐν ἐκείνοις ἐξουσία, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι καὶ τὸ ἐν τού τοις δραστικόν ; Οὐκοῦν ἀδρανέστερον μέν πως, ήπερ ἐχρῆν ἡ τῶν μαθητῶν ἀπεκρίνετο ξυνωρίς Πλὴν ἀθρητέον ἐν τούτῳ πάλιν ἐκεῖνο· τὰ γὰρ δοκοῦντα τοῖς ἁγίοις καὶ διεπταῖσθαι κατὰ βραχὺ, τοῦ χρησίμου πολλάκις οὐκ ἀμοιρεῖ, ἀλλ' ἔχει τί συμπεπλεγμένον, τῇ τοῦ πράγματος φύσει λυσιτελεῖ, περὶ ἣν ἂν γένοιτο τῆς δοκούσης ἀσθενείας αὐτῶν τὰ ἐγκλήματα. Λογισάμενοι γὰρ οἱ μνημονευθέντες ἅγιοι μαθηταί, καὶ σαφῶς εἰρηκότες, ὁ μὲν ὅτι διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος βραχύ τι λάβῃ· ὁ δὲ, περί τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τῶν δύο ἰχθύων, ὅτι ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; αἴρουσί πως εἰς ὕψος τὸ θαῦμα, καὶ περιφανεστάτην ἀπεργά ζονται τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰσχὺν, τὴν ὅσον οὐδέ πω κορεσθησομένην πληθύν διὰ τῶν οἰκείων κατασημή S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIUEP. Angustus quidem Philippi animus non percipit A porro Jesum cuncta posse, idque facile, sed ubi audiit, Unde ememus, › statim ad eum tentandum rapitur, et pecunias tantum somniat, cum nou aliter rem pro sua natura perfectum iri´putaret, quanı si communi tritaque lege, sumptus nimirum magnos faciendo. Quapropter si discipulorum pe- cuniarum contemptum respiciamus, et omnium rerum penuriam, ipsamque Philippi mentem, cui nondum immensa illa Salvatoris nostri dignitas patebat, exerceri utique non potest erga multitu- dinem ea liberalitas. Sed non ita fit: imo exitum sortitur quodcunque Servatori placuerit. Quod enim impossibile est apud homines, possibile ust apud Deum ", et rerum naturalium ordine undi- que potior est Dei virtus, quæ mirabiliter cuncta facere potest, etiam quæcunque mentem nostram excedunt. V, 8, 9. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri : Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces: sed hæc quid sunt inter tantos ? Dixit vero Jesus. Consentanea Philippo sentit et cogitat, et afli- nem quodammodo de Servatore Christo habere opinionem ipse quoque arguitur. Cum enim virtu - tem ejus non agnoverit, neque adeo ex præ- cedentibus miraculis perceperit Jesum cuncta posse, idque facillime, indicat quidem penes pue · rum esse pisciculos, verumtamen hæret in fide : Hæc enim quid sunt, inquit, inter tantos ? Atqui, nec enim jam remisse loquendum nobis est, sed ad eorum quæ mirabiliter jam facta sunt strenue revocanda est memoria, cogitandum cibos e nihilo creare, et paucos admodum pisces repertos divi- nitus multiplicare, alienum non esse ab eo qui aquæ naturam in vinum mutavit, qui paralyticum sanavit, et tam diuturnum morbum uno verbo ſu- gavit. Qui enim illa potuit, quomodo non istud quoque eliciet ? Quare imbecillius quodammodo quam decebat par illud discipulorum respondit. Cæterum, hic observandum est denuo non inutile sepe sanctis esse, quod videntur leviter cecidisse, sed habet aliquid annexum, quod rei naturæ con- ducit, erga quam infirmitas corum notetur. Namn cum memorati sancti discipuli secum putaverint et aperte dixerint, ille quidem, ducentorum dena- riorum panes non sulfecturos iis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hic vero, de quinque pa- nibus ac duobus piscibus, quid hæc inter tantos ? extollunt quodammodo his verbis miraculum, et Salvatoris potentiam illustriorem reddunt, signifi- cando jamjam satiatum iri multitudinem, et vis incredulitatis in bonum de Christo testimonium cedit. Quibus enim ex rebus confessi sunt tantam pecuniæ summam ad turbas vel modice reficien- * Luc. xviis, 27. C D

Β ᾿Αδρανῶς ὁ Φίλιππος οὐκ ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι καὶ λίαν εὐκόλως τὸν Ἰησοῦν ἀναβαίνει πάλιν, ἀλλὰ τὸ « Πόθεν ἀγοράσομεν ἡ ἀκούσας περαστικώς παρα χρήμα συναρπάζεται, καὶ εἰς μόνην ὁρᾷ τὴν διὰ χρη- μάτων ὁδὸν, οὐχ ἑτέρως ἀνυσθήσεσθαι τὴν τοῦ πράγ- ματος ἐννοήσας φύσιν, εἰ μὴ θεσμῷ τῷ κοινῷ, καὶ τῷ παρὰ πᾶσι κατειθισμένῳ· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐκ δαπά νης φιλοτιμία. Οὐκοῦν ὅσον εἰς τε τῶν μαθητῶν τὸ ἀφιλοχρήματον, καὶ τὸ κεκτῆσθαι μηδὲν, καὶ εἰς αὐτ τὴν δὲ τοῦ Φιλίππου την διάνοιαν, οὔπω τελείως πρὸς τὸ ἐξαίσιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀφορῶσαν ἀξίωμα, εἰς ἀδύνατόν πως περιτρέπεται λοιπὸν ἡ ἐπὶ τοῖς ὄχλοις φιλοτιμία. Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε, διεξάγεται δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰς πέρας ἡ βούλησις. Τὸ ἀδύνατον ἄρχ παρὰ ἀνθρώποις δυνατὸν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς ἐν- ούσης ἀκολουθίας ἐν τῇ φύσει τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγ μάτων, πανταχόθεν ἀμείνων ή θεία φαίνεται δύναμις, πάντα παραδόξως ἐξανύειν ἰσχύουσα, καὶ ὅσα τὸν ἐν ἡμῖν ἐξάλλεται γοῦν. Λέγει αὐτῷ εἰς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀγ δρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου· Ἔστι παιδά- ριον ὧδε, δ ἔχει πέντε άρτους κριθίνους, καὶ δύο ὀψάρια· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς. Αδελφὰ τῷ Φιλίππῳ καὶ φρονεῖ καὶ λογίζεται, καὶ συγγενή πως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διάληψιν καὶ αὐτὸς ἐξελέγχεται. Οὐ γὰρ ἐν- νοήσας τὴν δύναμιν, οὔτε μὴν ἐκ τῆς τῶν φθασάν των μεγαλουργίας ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι τὸν Ἰησοῦν καὶ λίαν εὐπετέστατα παιδαγωγούμενος, καταμηνύει μὲν τὰ παρὰ τῷ παιδαρίῳ κείμενα, πλὴν ἀτονήσας ὁρᾶται περὶ τὴν πίστιν· ταῦτα γὰρ τί ἐστι, φησίν, εἰς τοσούτου;; Καίτοι, χρὴ γὰρ ἤδη λέγειν οὐχ ὑπεσταλμένως, μᾶλλον δὲ δεῖ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι γοργῶς τῶν ἤδη παραδόξως τετελεσμένων, λογίζε σθαι δὲ ὅτι ξένον ἦν ἔργον ἢ καὶ ἀλλότριον οὐδαμῶς τοῦ μετασκευάσαντος εἰς οἶνον τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν, τοῦ θεραπεύσαντος τὸν παράλυτον, καὶ τὴν οὕτω μα κρὰν ἀῤῥωστίαν ἑνὶ κατασοβήσαντος λόγῳ, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δημιουργῆσαι τροφάς, καὶ ὀλίγας κοι μιδῇ τὰς ηὕρημένας πολυπλασιάσαι θεϊκῶς. Η γὰρ ἐν ἐκείνοις ἐξουσία, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι καὶ τὸ ἐν τού τοις δραστικόν ; Οὐκοῦν ἀδρανέστερον μέν πως, ήπερ ἐχρῆν ἡ τῶν μαθητῶν ἀπεκρίνετο ξυνωρίς Πλὴν ἀθρητέον ἐν τούτῳ πάλιν ἐκεῖνο· τὰ γὰρ δοκοῦντα τοῖς ἁγίοις καὶ διεπταῖσθαι κατὰ βραχὺ, τοῦ χρησίμου πολλάκις οὐκ ἀμοιρεῖ, ἀλλ' ἔχει τί συμπεπλεγμένον, τῇ τοῦ πράγματος φύσει λυσιτελεῖ, περὶ ἣν ἂν γένοιτο τῆς δοκούσης ἀσθενείας αὐτῶν τὰ ἐγκλήματα. Λογισάμενοι γὰρ οἱ μνημονευθέντες ἅγιοι μαθηταί, καὶ σαφῶς εἰρηκότες, ὁ μὲν ὅτι διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος βραχύ τι λάβῃ· ὁ δὲ, περί τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τῶν δύο ἰχθύων, ὅτι ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; αἴρουσί πως εἰς ὕψος τὸ θαῦμα, καὶ περιφανεστάτην ἀπεργά ζονται τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰσχὺν, τὴν ὅσον οὐδέ πω κορεσθησομένην πληθύν διὰ τῶν οἰκείων κατασημή S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIUEP. Angustus quidem Philippi animus non percipit A porro Jesum cuncta posse, idque facile, sed ubi audiit, Unde ememus, › statim ad eum tentandum rapitur, et pecunias tantum somniat, cum nou aliter rem pro sua natura perfectum iri´putaret, quanı si communi tritaque lege, sumptus nimirum magnos faciendo. Quapropter si discipulorum pe- cuniarum contemptum respiciamus, et omnium rerum penuriam, ipsamque Philippi mentem, cui nondum immensa illa Salvatoris nostri dignitas patebat, exerceri utique non potest erga multitu- dinem ea liberalitas. Sed non ita fit: imo exitum sortitur quodcunque Servatori placuerit. Quod enim impossibile est apud homines, possibile ust apud Deum ", et rerum naturalium ordine undi- que potior est Dei virtus, quæ mirabiliter cuncta facere potest, etiam quæcunque mentem nostram excedunt. V, 8, 9. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri : Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces: sed hæc quid sunt inter tantos ? Dixit vero Jesus. Consentanea Philippo sentit et cogitat, et afli- nem quodammodo de Servatore Christo habere opinionem ipse quoque arguitur. Cum enim virtu - tem ejus non agnoverit, neque adeo ex præ- cedentibus miraculis perceperit Jesum cuncta posse, idque facillime, indicat quidem penes pue · rum esse pisciculos, verumtamen hæret in fide : Hæc enim quid sunt, inquit, inter tantos ? Atqui, nec enim jam remisse loquendum nobis est, sed ad eorum quæ mirabiliter jam facta sunt strenue revocanda est memoria, cogitandum cibos e nihilo creare, et paucos admodum pisces repertos divi- nitus multiplicare, alienum non esse ab eo qui aquæ naturam in vinum mutavit, qui paralyticum sanavit, et tam diuturnum morbum uno verbo ſu- gavit. Qui enim illa potuit, quomodo non istud quoque eliciet ? Quare imbecillius quodammodo quam decebat par illud discipulorum respondit. Cæterum, hic observandum est denuo non inutile sepe sanctis esse, quod videntur leviter cecidisse, sed habet aliquid annexum, quod rei naturæ con- ducit, erga quam infirmitas corum notetur. Namn cum memorati sancti discipuli secum putaverint et aperte dixerint, ille quidem, ducentorum dena- riorum panes non sulfecturos iis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hic vero, de quinque pa- nibus ac duobus piscibus, quid hæc inter tantos ? extollunt quodammodo his verbis miraculum, et Salvatoris potentiam illustriorem reddunt, signifi- cando jamjam satiatum iri multitudinem, et vis incredulitatis in bonum de Christo testimonium cedit. Quibus enim ex rebus confessi sunt tantam pecuniæ summam ad turbas vel modice reficien- * Luc. xviis, 27. C D

Β ᾿Αδρανῶς ὁ Φίλιππος οὐκ ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι καὶ λίαν εὐκόλως τὸν Ἰησοῦν ἀναβαίνει πάλιν, ἀλλὰ τὸ « Πόθεν ἀγοράσομεν ἡ ἀκούσας περαστικώς παρα χρήμα συναρπάζεται, καὶ εἰς μόνην ὁρᾷ τὴν διὰ χρη- μάτων ὁδὸν, οὐχ ἑτέρως ἀνυσθήσεσθαι τὴν τοῦ πράγ- ματος ἐννοήσας φύσιν, εἰ μὴ θεσμῷ τῷ κοινῷ, καὶ τῷ παρὰ πᾶσι κατειθισμένῳ· τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐκ δαπά νης φιλοτιμία. Οὐκοῦν ὅσον εἰς τε τῶν μαθητῶν τὸ ἀφιλοχρήματον, καὶ τὸ κεκτῆσθαι μηδὲν, καὶ εἰς αὐτ τὴν δὲ τοῦ Φιλίππου την διάνοιαν, οὔπω τελείως πρὸς τὸ ἐξαίσιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀφορῶσαν ἀξίωμα, εἰς ἀδύνατόν πως περιτρέπεται λοιπὸν ἡ ἐπὶ τοῖς ὄχλοις φιλοτιμία. Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε, διεξάγεται δὲ τοῦ Σωτῆρος εἰς πέρας ἡ βούλησις. Τὸ ἀδύνατον ἄρχ παρὰ ἀνθρώποις δυνατὸν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς ἐν- ούσης ἀκολουθίας ἐν τῇ φύσει τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγ μάτων, πανταχόθεν ἀμείνων ή θεία φαίνεται δύναμις, πάντα παραδόξως ἐξανύειν ἰσχύουσα, καὶ ὅσα τὸν ἐν ἡμῖν ἐξάλλεται γοῦν. Λέγει αὐτῷ εἰς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀγ δρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου· Ἔστι παιδά- ριον ὧδε, δ ἔχει πέντε άρτους κριθίνους, καὶ δύο ὀψάρια· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς. Αδελφὰ τῷ Φιλίππῳ καὶ φρονεῖ καὶ λογίζεται, καὶ συγγενή πως ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διάληψιν καὶ αὐτὸς ἐξελέγχεται. Οὐ γὰρ ἐν- νοήσας τὴν δύναμιν, οὔτε μὴν ἐκ τῆς τῶν φθασάν των μεγαλουργίας ἐπὶ τὸ πάντα δύνασθαι τὸν Ἰησοῦν καὶ λίαν εὐπετέστατα παιδαγωγούμενος, καταμηνύει μὲν τὰ παρὰ τῷ παιδαρίῳ κείμενα, πλὴν ἀτονήσας ὁρᾶται περὶ τὴν πίστιν· ταῦτα γὰρ τί ἐστι, φησίν, εἰς τοσούτου;; Καίτοι, χρὴ γὰρ ἤδη λέγειν οὐχ ὑπεσταλμένως, μᾶλλον δὲ δεῖ πρὸς ἀνάμνησιν ἰέναι γοργῶς τῶν ἤδη παραδόξως τετελεσμένων, λογίζε σθαι δὲ ὅτι ξένον ἦν ἔργον ἢ καὶ ἀλλότριον οὐδαμῶς τοῦ μετασκευάσαντος εἰς οἶνον τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν, τοῦ θεραπεύσαντος τὸν παράλυτον, καὶ τὴν οὕτω μα κρὰν ἀῤῥωστίαν ἑνὶ κατασοβήσαντος λόγῳ, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δημιουργῆσαι τροφάς, καὶ ὀλίγας κοι μιδῇ τὰς ηὕρημένας πολυπλασιάσαι θεϊκῶς. Η γὰρ ἐν ἐκείνοις ἐξουσία, πῶς οὐκ ἂν ἔχοι καὶ τὸ ἐν τού τοις δραστικόν ; Οὐκοῦν ἀδρανέστερον μέν πως, ήπερ ἐχρῆν ἡ τῶν μαθητῶν ἀπεκρίνετο ξυνωρίς Πλὴν ἀθρητέον ἐν τούτῳ πάλιν ἐκεῖνο· τὰ γὰρ δοκοῦντα τοῖς ἁγίοις καὶ διεπταῖσθαι κατὰ βραχὺ, τοῦ χρησίμου πολλάκις οὐκ ἀμοιρεῖ, ἀλλ' ἔχει τί συμπεπλεγμένον, τῇ τοῦ πράγματος φύσει λυσιτελεῖ, περὶ ἣν ἂν γένοιτο τῆς δοκούσης ἀσθενείας αὐτῶν τὰ ἐγκλήματα. Λογισάμενοι γὰρ οἱ μνημονευθέντες ἅγιοι μαθηταί, καὶ σαφῶς εἰρηκότες, ὁ μὲν ὅτι διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος βραχύ τι λάβῃ· ὁ δὲ, περί τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τῶν δύο ἰχθύων, ὅτι ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους ; αἴρουσί πως εἰς ὕψος τὸ θαῦμα, καὶ περιφανεστάτην ἀπεργά ζονται τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰσχὺν, τὴν ὅσον οὐδέ πω κορεσθησομένην πληθύν διὰ τῶν οἰκείων κατασημή S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIUEP. Angustus quidem Philippi animus non percipit A porro Jesum cuncta posse, idque facile, sed ubi audiit, Unde ememus, › statim ad eum tentandum rapitur, et pecunias tantum somniat, cum nou aliter rem pro sua natura perfectum iri´putaret, quanı si communi tritaque lege, sumptus nimirum magnos faciendo. Quapropter si discipulorum pe- cuniarum contemptum respiciamus, et omnium rerum penuriam, ipsamque Philippi mentem, cui nondum immensa illa Salvatoris nostri dignitas patebat, exerceri utique non potest erga multitu- dinem ea liberalitas. Sed non ita fit: imo exitum sortitur quodcunque Servatori placuerit. Quod enim impossibile est apud homines, possibile ust apud Deum ", et rerum naturalium ordine undi- que potior est Dei virtus, quæ mirabiliter cuncta facere potest, etiam quæcunque mentem nostram excedunt. V, 8, 9. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri : Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces: sed hæc quid sunt inter tantos ? Dixit vero Jesus. Consentanea Philippo sentit et cogitat, et afli- nem quodammodo de Servatore Christo habere opinionem ipse quoque arguitur. Cum enim virtu - tem ejus non agnoverit, neque adeo ex præ- cedentibus miraculis perceperit Jesum cuncta posse, idque facillime, indicat quidem penes pue · rum esse pisciculos, verumtamen hæret in fide : Hæc enim quid sunt, inquit, inter tantos ? Atqui, nec enim jam remisse loquendum nobis est, sed ad eorum quæ mirabiliter jam facta sunt strenue revocanda est memoria, cogitandum cibos e nihilo creare, et paucos admodum pisces repertos divi- nitus multiplicare, alienum non esse ab eo qui aquæ naturam in vinum mutavit, qui paralyticum sanavit, et tam diuturnum morbum uno verbo ſu- gavit. Qui enim illa potuit, quomodo non istud quoque eliciet ? Quare imbecillius quodammodo quam decebat par illud discipulorum respondit. Cæterum, hic observandum est denuo non inutile sepe sanctis esse, quod videntur leviter cecidisse, sed habet aliquid annexum, quod rei naturæ con- ducit, erga quam infirmitas corum notetur. Namn cum memorati sancti discipuli secum putaverint et aperte dixerint, ille quidem, ducentorum dena- riorum panes non sulfecturos iis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hic vero, de quinque pa- nibus ac duobus piscibus, quid hæc inter tantos ? extollunt quodammodo his verbis miraculum, et Salvatoris potentiam illustriorem reddunt, signifi- cando jamjam satiatum iri multitudinem, et vis incredulitatis in bonum de Christo testimonium cedit. Quibus enim ex rebus confessi sunt tantam pecuniæ summam ad turbas vel modice reficien- * Luc. xviis, 27. C D

Α τὴν ἐπὶ ταῖς ἀπιστίαις κόλασιν ἐκλαμπρύνωμεν προς ὠφέλειαν τῶν ἐντευξομένων. Οὐκοῦν ἐπ' αὐτὸν εἶμι πάλιν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. Έκελεύετό ποτε κατὰ τὴν ἔρημον ἀφορήτῳ δίψει καταβαρυνθέντος τοῦ λαοῦ, κοινωνὸν μὲν ποιεῖσθαι τὸν ᾿Ααρών, κατακρούεσθαι δὲ τῇ ῥάβδῳ τὴν πέτραν, ἵνα καὶ ὑδάτων ἀνομβρήσῃ πηγάς. Αλλ' οὐ σφόδρα τοῖς τοῦ προστάττοντος ἀνα- πεπεισμένος λόγοις, ὀλιγοψυχήσας δέ πως διὰ τὸ ἀνθρώπινον· « 'Ακούσατέ μου, φησὶν, οἱ ἀπειθεῖς· μὴ ἐκ τῆς πέτρας ταύτης ἐξάξομεν ὑμῖν ὕδωρ; Καὶ ἐπο άρας Μωσῆς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἐπάταξε τῇ ῥάβδω την πέτραν ἅπαξ καὶ δις, καὶ ἐξῆλθεν ὕδωρ πολύ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών· Ὅτι οὐκ ἐπιστεύσατε ἁγιάσαι με εναντίον τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· διὰ τοῦτο οὐκ εἰσάξετε ὑμεῖς τὴν συναγωγήν ταύτην εἰς τὴν γῆν, ἣν δέδωκα αὐτοῖς. » Αρ' οὖν ἐντεῦθεν οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅπως ἐστὶ χαλεπά τῆς ἀπιστίας τὰ ὀψώνια; Καὶ εἰ τοσοῦτος ὑπάρχων ἐπετιμήθη Μωσής, τίνος ἔτι φείσεται Θεός, τίνι δὲ οὐκ ἐποίσει τὸν ἐφ᾽ οἷς ἂν ἀπιστήσῃ θυμὸν ὁ οὕτως ἀπροσωπόληπτος, ὡς μηδὲ αὐτὸν ἐθελῆσαι δυσωπεῖ σθαι Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρηται· οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί; Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν. ἂν δὲ χόρτος πολὺς ἐν τῷ τόπῳ. Ἀνέπεσον οὖν ἄνδρες τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ πεντακισχίλιοι. Πραότητα μὲν τὴν συνήθη τετίμηκεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τὸ μὲν δριμὺ τῶν ἐλέγχων ἀφίστησιν. Οὐκ ἐπιτιμή γὰρ δηκτικῶς καὶ λίαν νυστάζουσι τοῖς μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ ἐπ' αὐτῷ μικρόψυχόν τε καὶ ὀλιγό πιστον· παιδαγωγεῖ δὲ μᾶλλον διὰ πραγμάτων αυτ τῶν εἰς κατάληψιν ὧν οὔπω πιστεύουσι. Τὸ γὰρ, • Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ἔμφασιν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τοιοῦτόν τι λέ- γοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν· Ὢ βραδεῖς εἰς τὸ τὴν ἐμὴν συνιέναι δύναμιν, καὶ νοῆσαι τίς ὁ λαλῶν, ἀνακλίνατε τοὺς ἄνδρας, ἵν' ἐκ μηδενὸς τοῦ παρ' ὑμῖν κειμένου κατακορεσθέντας ὁρῶντες θαυμάζητε. ο 'Ανακλίνατε τοὺς ἄνδρας. » Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς τὸ λεῖπόν ἐστιν. Οὐ γὰρ δηνάρια μὲν διακόσια τὰ ζωαρχή τοῖς ὄχλοις περιποιεῖν ἂν ἴσχυσε, χρημάτων δὲ τῶν ἐν ἀνθρώποις τὸ μεῖον ἐν τῷ δύνασθαι σώζειν, ἡ ἐμὴ κεκτήσεται δύναμις, ἡ πάντα πρὸς τὸ εἶναι καλοῦσα, καὶ τῶν ἐξ οὐκ ὄντων δημιουργός. Οὐδὲ Ἠλίας μὲν ὁ προφή τῆς ἀνενδεὰ τὸν ἐλαιοφόρον τῆς χήρας ετίθει καμιά κην, μητέρα τε ἀνεκλείπτου τροφῆς τὴν ὑδρίαν ἀπο τελεῖ; ὁ δὲ κἀκείνῳ τὸ δύνασθαι διδοὺς, οὐκ ἂν ἐξ- ίσχυσε πολυπλασιάσαι τὸ μηδὲν, καὶ τὸ προστυχόν ἁπλῶς τῆς ἀῤῥήτου φιλοτιμίας εργάσασθαι πηγὴν, καὶ ἀδοκήτου χάριτος αρχήν τε καὶ ῥίζαν; Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐννοῆσαι τυχὸν οὐκ ἀπίθανον διὰ τῆς ἐμφά σεως οἱονεὶ λέγοντα τὸν Χριστόν. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὅτι καὶ χόρτος ἦν ἐν τῷ τόπῳ πολὺς, ἐπιτηδείως ἔχοντα τὸν χῶρον πρὸς τὸ καὶ δεῖν ἀνακλίνεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐπιδει· κνύς. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀναμεμιγμένης εἰς ἑαυτὸν τῆς τῶν τρεφομένων πληθύος, καὶ γυναικῶν δηλονότι δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quo pacto incredulitatem secula sit animadversio, ad lectorum utilitatem exponamus. Redeo itaque ad Moysen illum sacrorum antistitem. Jussus est olim, cum in deserto populus intolerabili siti pre- meretur, socium sibi Aaronem adhibere, et virga saxum percutere, ut aquarum fontes educe- ret. Sed cum Domini jussis haud multum crederet, et præe humanitate pusillo esset animo: • Aulite ne, inquit, increduli: numquid ex petra hac edu- cemus vobis aquam ? Et extollens Moyses manum suan, percussit petram semel et bis, et exsiliit aqua multa. Et dixit Dominus ad Moysen et Aaron: Quia non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israel, propterea non inducetis vos syna- gogam hanc in terram quam dedi eis ”. , Num- quid ergo hinc cuivis patebit, quam gravis sit merces incredulitatis? Quod si Moyses ille tantus vir cum esset, reprehensus est, cuinan Deus igno- scet, aut quis indignationem ejus effugiet qui adeo personarum acceptor non est ", ut ne ipsum qui- dem Moysen immunem esse voluerit, ad quem di- ctum est : ‹ Novi te præter omnes, et gratiam in- venisti apud me ". › VI, 10. Facile homines discumbere. Erat autem fenum multum in loco. Discubuerunt ergo viri nu- mero quasi quinque millia. B C Solitam suam benignitatem Salvator exercet, et ab asperis increpationibus abstinet. Nec enim acerbius insectatur discipulos, licet nimnium pusillo animo ac fide oscitantes; sed rebus ipsis potius instruit ad comprehensionem eorum quæ nondum credunt. Illud enim, Facite homines discumbere, non mediocrem habet emphasim, et istiusmodi quiddam ab Jesu dici tantum non indicat: O tardi ad,percipiendam meam virtutem, et intelligendum quinam ille sit qui loquitur: Facite homines dis- cumbere », ut cum nibil penes vos sit, inde tamen videntes eos saturatos, miremiui. e Facite homi- nes discumbere. › Hoc enim eis superest. Non enim denarii ducenti comparandis iis quæ turbis neces- saria sunt suffecerint, sed quod nummi præstare nequeunt virtute mea assequar, quæ ad esse cun- cta vocavit, et res e nihilo produxit. An vero Elias propheta ille vidue vas oleo replere, et hydriam, indeficientis cibi matrem efficere potuit 8. : qui autem illi ut id posset tribuit, non poterit multi- plicare nihilum, et quod in manibus est, ut sin pliciter dican, ineffabilis benignitatis fontem, atque inopinatæ gratiæ caput et radicem efficere? Talia ergo in animo Christum habuisse non est improbabile, cum emphatice quodammodo loque- retur. Notat vero etiam utiliter beatus evangelista fenun multum in eo loco fuisse, demonstrans aptumn fuisse locum in quo viri discumberent. Observa autem quo pacto multitudine promiscue congregata, cumque mulieres una cum liberis suis adessent, solos tamen viros numerarit, legis, ut opinor, D es Num. xx, 10-12. Rom. 11, 11, et alibi. * Exod. xxx11, 17. "III Reg. ‹x11, 9-16.

Α τὴν ἐπὶ ταῖς ἀπιστίαις κόλασιν ἐκλαμπρύνωμεν προς ὠφέλειαν τῶν ἐντευξομένων. Οὐκοῦν ἐπ' αὐτὸν εἶμι πάλιν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. Έκελεύετό ποτε κατὰ τὴν ἔρημον ἀφορήτῳ δίψει καταβαρυνθέντος τοῦ λαοῦ, κοινωνὸν μὲν ποιεῖσθαι τὸν ᾿Ααρών, κατακρούεσθαι δὲ τῇ ῥάβδῳ τὴν πέτραν, ἵνα καὶ ὑδάτων ἀνομβρήσῃ πηγάς. Αλλ' οὐ σφόδρα τοῖς τοῦ προστάττοντος ἀνα- πεπεισμένος λόγοις, ὀλιγοψυχήσας δέ πως διὰ τὸ ἀνθρώπινον· « 'Ακούσατέ μου, φησὶν, οἱ ἀπειθεῖς· μὴ ἐκ τῆς πέτρας ταύτης ἐξάξομεν ὑμῖν ὕδωρ; Καὶ ἐπο άρας Μωσῆς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἐπάταξε τῇ ῥάβδω την πέτραν ἅπαξ καὶ δις, καὶ ἐξῆλθεν ὕδωρ πολύ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών· Ὅτι οὐκ ἐπιστεύσατε ἁγιάσαι με εναντίον τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· διὰ τοῦτο οὐκ εἰσάξετε ὑμεῖς τὴν συναγωγήν ταύτην εἰς τὴν γῆν, ἣν δέδωκα αὐτοῖς. » Αρ' οὖν ἐντεῦθεν οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅπως ἐστὶ χαλεπά τῆς ἀπιστίας τὰ ὀψώνια; Καὶ εἰ τοσοῦτος ὑπάρχων ἐπετιμήθη Μωσής, τίνος ἔτι φείσεται Θεός, τίνι δὲ οὐκ ἐποίσει τὸν ἐφ᾽ οἷς ἂν ἀπιστήσῃ θυμὸν ὁ οὕτως ἀπροσωπόληπτος, ὡς μηδὲ αὐτὸν ἐθελῆσαι δυσωπεῖ σθαι Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρηται· οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί; Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν. ἂν δὲ χόρτος πολὺς ἐν τῷ τόπῳ. Ἀνέπεσον οὖν ἄνδρες τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ πεντακισχίλιοι. Πραότητα μὲν τὴν συνήθη τετίμηκεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τὸ μὲν δριμὺ τῶν ἐλέγχων ἀφίστησιν. Οὐκ ἐπιτιμή γὰρ δηκτικῶς καὶ λίαν νυστάζουσι τοῖς μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ ἐπ' αὐτῷ μικρόψυχόν τε καὶ ὀλιγό πιστον· παιδαγωγεῖ δὲ μᾶλλον διὰ πραγμάτων αυτ τῶν εἰς κατάληψιν ὧν οὔπω πιστεύουσι. Τὸ γὰρ, • Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ἔμφασιν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τοιοῦτόν τι λέ- γοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν· Ὢ βραδεῖς εἰς τὸ τὴν ἐμὴν συνιέναι δύναμιν, καὶ νοῆσαι τίς ὁ λαλῶν, ἀνακλίνατε τοὺς ἄνδρας, ἵν' ἐκ μηδενὸς τοῦ παρ' ὑμῖν κειμένου κατακορεσθέντας ὁρῶντες θαυμάζητε. ο 'Ανακλίνατε τοὺς ἄνδρας. » Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς τὸ λεῖπόν ἐστιν. Οὐ γὰρ δηνάρια μὲν διακόσια τὰ ζωαρχή τοῖς ὄχλοις περιποιεῖν ἂν ἴσχυσε, χρημάτων δὲ τῶν ἐν ἀνθρώποις τὸ μεῖον ἐν τῷ δύνασθαι σώζειν, ἡ ἐμὴ κεκτήσεται δύναμις, ἡ πάντα πρὸς τὸ εἶναι καλοῦσα, καὶ τῶν ἐξ οὐκ ὄντων δημιουργός. Οὐδὲ Ἠλίας μὲν ὁ προφή τῆς ἀνενδεὰ τὸν ἐλαιοφόρον τῆς χήρας ετίθει καμιά κην, μητέρα τε ἀνεκλείπτου τροφῆς τὴν ὑδρίαν ἀπο τελεῖ; ὁ δὲ κἀκείνῳ τὸ δύνασθαι διδοὺς, οὐκ ἂν ἐξ- ίσχυσε πολυπλασιάσαι τὸ μηδὲν, καὶ τὸ προστυχόν ἁπλῶς τῆς ἀῤῥήτου φιλοτιμίας εργάσασθαι πηγὴν, καὶ ἀδοκήτου χάριτος αρχήν τε καὶ ῥίζαν; Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐννοῆσαι τυχὸν οὐκ ἀπίθανον διὰ τῆς ἐμφά σεως οἱονεὶ λέγοντα τὸν Χριστόν. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὅτι καὶ χόρτος ἦν ἐν τῷ τόπῳ πολὺς, ἐπιτηδείως ἔχοντα τὸν χῶρον πρὸς τὸ καὶ δεῖν ἀνακλίνεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐπιδει· κνύς. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀναμεμιγμένης εἰς ἑαυτὸν τῆς τῶν τρεφομένων πληθύος, καὶ γυναικῶν δηλονότι δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quo pacto incredulitatem secula sit animadversio, ad lectorum utilitatem exponamus. Redeo itaque ad Moysen illum sacrorum antistitem. Jussus est olim, cum in deserto populus intolerabili siti pre- meretur, socium sibi Aaronem adhibere, et virga saxum percutere, ut aquarum fontes educe- ret. Sed cum Domini jussis haud multum crederet, et præe humanitate pusillo esset animo: • Aulite ne, inquit, increduli: numquid ex petra hac edu- cemus vobis aquam ? Et extollens Moyses manum suan, percussit petram semel et bis, et exsiliit aqua multa. Et dixit Dominus ad Moysen et Aaron: Quia non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israel, propterea non inducetis vos syna- gogam hanc in terram quam dedi eis ”. , Num- quid ergo hinc cuivis patebit, quam gravis sit merces incredulitatis? Quod si Moyses ille tantus vir cum esset, reprehensus est, cuinan Deus igno- scet, aut quis indignationem ejus effugiet qui adeo personarum acceptor non est ", ut ne ipsum qui- dem Moysen immunem esse voluerit, ad quem di- ctum est : ‹ Novi te præter omnes, et gratiam in- venisti apud me ". › VI, 10. Facile homines discumbere. Erat autem fenum multum in loco. Discubuerunt ergo viri nu- mero quasi quinque millia. B C Solitam suam benignitatem Salvator exercet, et ab asperis increpationibus abstinet. Nec enim acerbius insectatur discipulos, licet nimnium pusillo animo ac fide oscitantes; sed rebus ipsis potius instruit ad comprehensionem eorum quæ nondum credunt. Illud enim, Facite homines discumbere, non mediocrem habet emphasim, et istiusmodi quiddam ab Jesu dici tantum non indicat: O tardi ad,percipiendam meam virtutem, et intelligendum quinam ille sit qui loquitur: Facite homines dis- cumbere », ut cum nibil penes vos sit, inde tamen videntes eos saturatos, miremiui. e Facite homi- nes discumbere. › Hoc enim eis superest. Non enim denarii ducenti comparandis iis quæ turbis neces- saria sunt suffecerint, sed quod nummi præstare nequeunt virtute mea assequar, quæ ad esse cun- cta vocavit, et res e nihilo produxit. An vero Elias propheta ille vidue vas oleo replere, et hydriam, indeficientis cibi matrem efficere potuit 8. : qui autem illi ut id posset tribuit, non poterit multi- plicare nihilum, et quod in manibus est, ut sin pliciter dican, ineffabilis benignitatis fontem, atque inopinatæ gratiæ caput et radicem efficere? Talia ergo in animo Christum habuisse non est improbabile, cum emphatice quodammodo loque- retur. Notat vero etiam utiliter beatus evangelista fenun multum in eo loco fuisse, demonstrans aptumn fuisse locum in quo viri discumberent. Observa autem quo pacto multitudine promiscue congregata, cumque mulieres una cum liberis suis adessent, solos tamen viros numerarit, legis, ut opinor, D es Num. xx, 10-12. Rom. 11, 11, et alibi. * Exod. xxx11, 17. "III Reg. ‹x11, 9-16.

Α τὴν ἐπὶ ταῖς ἀπιστίαις κόλασιν ἐκλαμπρύνωμεν προς ὠφέλειαν τῶν ἐντευξομένων. Οὐκοῦν ἐπ' αὐτὸν εἶμι πάλιν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. Έκελεύετό ποτε κατὰ τὴν ἔρημον ἀφορήτῳ δίψει καταβαρυνθέντος τοῦ λαοῦ, κοινωνὸν μὲν ποιεῖσθαι τὸν ᾿Ααρών, κατακρούεσθαι δὲ τῇ ῥάβδῳ τὴν πέτραν, ἵνα καὶ ὑδάτων ἀνομβρήσῃ πηγάς. Αλλ' οὐ σφόδρα τοῖς τοῦ προστάττοντος ἀνα- πεπεισμένος λόγοις, ὀλιγοψυχήσας δέ πως διὰ τὸ ἀνθρώπινον· « 'Ακούσατέ μου, φησὶν, οἱ ἀπειθεῖς· μὴ ἐκ τῆς πέτρας ταύτης ἐξάξομεν ὑμῖν ὕδωρ; Καὶ ἐπο άρας Μωσῆς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἐπάταξε τῇ ῥάβδω την πέτραν ἅπαξ καὶ δις, καὶ ἐξῆλθεν ὕδωρ πολύ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών· Ὅτι οὐκ ἐπιστεύσατε ἁγιάσαι με εναντίον τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· διὰ τοῦτο οὐκ εἰσάξετε ὑμεῖς τὴν συναγωγήν ταύτην εἰς τὴν γῆν, ἣν δέδωκα αὐτοῖς. » Αρ' οὖν ἐντεῦθεν οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅπως ἐστὶ χαλεπά τῆς ἀπιστίας τὰ ὀψώνια; Καὶ εἰ τοσοῦτος ὑπάρχων ἐπετιμήθη Μωσής, τίνος ἔτι φείσεται Θεός, τίνι δὲ οὐκ ἐποίσει τὸν ἐφ᾽ οἷς ἂν ἀπιστήσῃ θυμὸν ὁ οὕτως ἀπροσωπόληπτος, ὡς μηδὲ αὐτὸν ἐθελῆσαι δυσωπεῖ σθαι Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρηται· οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί; Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν. ἂν δὲ χόρτος πολὺς ἐν τῷ τόπῳ. Ἀνέπεσον οὖν ἄνδρες τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ πεντακισχίλιοι. Πραότητα μὲν τὴν συνήθη τετίμηκεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τὸ μὲν δριμὺ τῶν ἐλέγχων ἀφίστησιν. Οὐκ ἐπιτιμή γὰρ δηκτικῶς καὶ λίαν νυστάζουσι τοῖς μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ ἐπ' αὐτῷ μικρόψυχόν τε καὶ ὀλιγό πιστον· παιδαγωγεῖ δὲ μᾶλλον διὰ πραγμάτων αυτ τῶν εἰς κατάληψιν ὧν οὔπω πιστεύουσι. Τὸ γὰρ, • Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ἔμφασιν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τοιοῦτόν τι λέ- γοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν· Ὢ βραδεῖς εἰς τὸ τὴν ἐμὴν συνιέναι δύναμιν, καὶ νοῆσαι τίς ὁ λαλῶν, ἀνακλίνατε τοὺς ἄνδρας, ἵν' ἐκ μηδενὸς τοῦ παρ' ὑμῖν κειμένου κατακορεσθέντας ὁρῶντες θαυμάζητε. ο 'Ανακλίνατε τοὺς ἄνδρας. » Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς τὸ λεῖπόν ἐστιν. Οὐ γὰρ δηνάρια μὲν διακόσια τὰ ζωαρχή τοῖς ὄχλοις περιποιεῖν ἂν ἴσχυσε, χρημάτων δὲ τῶν ἐν ἀνθρώποις τὸ μεῖον ἐν τῷ δύνασθαι σώζειν, ἡ ἐμὴ κεκτήσεται δύναμις, ἡ πάντα πρὸς τὸ εἶναι καλοῦσα, καὶ τῶν ἐξ οὐκ ὄντων δημιουργός. Οὐδὲ Ἠλίας μὲν ὁ προφή τῆς ἀνενδεὰ τὸν ἐλαιοφόρον τῆς χήρας ετίθει καμιά κην, μητέρα τε ἀνεκλείπτου τροφῆς τὴν ὑδρίαν ἀπο τελεῖ; ὁ δὲ κἀκείνῳ τὸ δύνασθαι διδοὺς, οὐκ ἂν ἐξ- ίσχυσε πολυπλασιάσαι τὸ μηδὲν, καὶ τὸ προστυχόν ἁπλῶς τῆς ἀῤῥήτου φιλοτιμίας εργάσασθαι πηγὴν, καὶ ἀδοκήτου χάριτος αρχήν τε καὶ ῥίζαν; Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐννοῆσαι τυχὸν οὐκ ἀπίθανον διὰ τῆς ἐμφά σεως οἱονεὶ λέγοντα τὸν Χριστόν. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὅτι καὶ χόρτος ἦν ἐν τῷ τόπῳ πολὺς, ἐπιτηδείως ἔχοντα τὸν χῶρον πρὸς τὸ καὶ δεῖν ἀνακλίνεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐπιδει· κνύς. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀναμεμιγμένης εἰς ἑαυτὸν τῆς τῶν τρεφομένων πληθύος, καὶ γυναικῶν δηλονότι δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quo pacto incredulitatem secula sit animadversio, ad lectorum utilitatem exponamus. Redeo itaque ad Moysen illum sacrorum antistitem. Jussus est olim, cum in deserto populus intolerabili siti pre- meretur, socium sibi Aaronem adhibere, et virga saxum percutere, ut aquarum fontes educe- ret. Sed cum Domini jussis haud multum crederet, et præe humanitate pusillo esset animo: • Aulite ne, inquit, increduli: numquid ex petra hac edu- cemus vobis aquam ? Et extollens Moyses manum suan, percussit petram semel et bis, et exsiliit aqua multa. Et dixit Dominus ad Moysen et Aaron: Quia non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israel, propterea non inducetis vos syna- gogam hanc in terram quam dedi eis ”. , Num- quid ergo hinc cuivis patebit, quam gravis sit merces incredulitatis? Quod si Moyses ille tantus vir cum esset, reprehensus est, cuinan Deus igno- scet, aut quis indignationem ejus effugiet qui adeo personarum acceptor non est ", ut ne ipsum qui- dem Moysen immunem esse voluerit, ad quem di- ctum est : ‹ Novi te præter omnes, et gratiam in- venisti apud me ". › VI, 10. Facile homines discumbere. Erat autem fenum multum in loco. Discubuerunt ergo viri nu- mero quasi quinque millia. B C Solitam suam benignitatem Salvator exercet, et ab asperis increpationibus abstinet. Nec enim acerbius insectatur discipulos, licet nimnium pusillo animo ac fide oscitantes; sed rebus ipsis potius instruit ad comprehensionem eorum quæ nondum credunt. Illud enim, Facite homines discumbere, non mediocrem habet emphasim, et istiusmodi quiddam ab Jesu dici tantum non indicat: O tardi ad,percipiendam meam virtutem, et intelligendum quinam ille sit qui loquitur: Facite homines dis- cumbere », ut cum nibil penes vos sit, inde tamen videntes eos saturatos, miremiui. e Facite homi- nes discumbere. › Hoc enim eis superest. Non enim denarii ducenti comparandis iis quæ turbis neces- saria sunt suffecerint, sed quod nummi præstare nequeunt virtute mea assequar, quæ ad esse cun- cta vocavit, et res e nihilo produxit. An vero Elias propheta ille vidue vas oleo replere, et hydriam, indeficientis cibi matrem efficere potuit 8. : qui autem illi ut id posset tribuit, non poterit multi- plicare nihilum, et quod in manibus est, ut sin pliciter dican, ineffabilis benignitatis fontem, atque inopinatæ gratiæ caput et radicem efficere? Talia ergo in animo Christum habuisse non est improbabile, cum emphatice quodammodo loque- retur. Notat vero etiam utiliter beatus evangelista fenun multum in eo loco fuisse, demonstrans aptumn fuisse locum in quo viri discumberent. Observa autem quo pacto multitudine promiscue congregata, cumque mulieres una cum liberis suis adessent, solos tamen viros numerarit, legis, ut opinor, D es Num. xx, 10-12. Rom. 11, 11, et alibi. * Exod. xxx11, 17. "III Reg. ‹x11, 9-16.

Α τὴν ἐπὶ ταῖς ἀπιστίαις κόλασιν ἐκλαμπρύνωμεν προς ὠφέλειαν τῶν ἐντευξομένων. Οὐκοῦν ἐπ' αὐτὸν εἶμι πάλιν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. Έκελεύετό ποτε κατὰ τὴν ἔρημον ἀφορήτῳ δίψει καταβαρυνθέντος τοῦ λαοῦ, κοινωνὸν μὲν ποιεῖσθαι τὸν ᾿Ααρών, κατακρούεσθαι δὲ τῇ ῥάβδῳ τὴν πέτραν, ἵνα καὶ ὑδάτων ἀνομβρήσῃ πηγάς. Αλλ' οὐ σφόδρα τοῖς τοῦ προστάττοντος ἀνα- πεπεισμένος λόγοις, ὀλιγοψυχήσας δέ πως διὰ τὸ ἀνθρώπινον· « 'Ακούσατέ μου, φησὶν, οἱ ἀπειθεῖς· μὴ ἐκ τῆς πέτρας ταύτης ἐξάξομεν ὑμῖν ὕδωρ; Καὶ ἐπο άρας Μωσῆς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἐπάταξε τῇ ῥάβδω την πέτραν ἅπαξ καὶ δις, καὶ ἐξῆλθεν ὕδωρ πολύ. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών· Ὅτι οὐκ ἐπιστεύσατε ἁγιάσαι με εναντίον τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· διὰ τοῦτο οὐκ εἰσάξετε ὑμεῖς τὴν συναγωγήν ταύτην εἰς τὴν γῆν, ἣν δέδωκα αὐτοῖς. » Αρ' οὖν ἐντεῦθεν οὐκ ἂν γένοιτο παντί τω σαφές, ὅπως ἐστὶ χαλεπά τῆς ἀπιστίας τὰ ὀψώνια; Καὶ εἰ τοσοῦτος ὑπάρχων ἐπετιμήθη Μωσής, τίνος ἔτι φείσεται Θεός, τίνι δὲ οὐκ ἐποίσει τὸν ἐφ᾽ οἷς ἂν ἀπιστήσῃ θυμὸν ὁ οὕτως ἀπροσωπόληπτος, ὡς μηδὲ αὐτὸν ἐθελῆσαι δυσωπεῖ σθαι Μωσέα, πρὸς ὃν εἴρηται· οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ χάριν εὗρες παρ' ἐμοί; Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν. ἂν δὲ χόρτος πολὺς ἐν τῷ τόπῳ. Ἀνέπεσον οὖν ἄνδρες τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ πεντακισχίλιοι. Πραότητα μὲν τὴν συνήθη τετίμηκεν ὁ Σωτὴρ, καὶ τὸ μὲν δριμὺ τῶν ἐλέγχων ἀφίστησιν. Οὐκ ἐπιτιμή γὰρ δηκτικῶς καὶ λίαν νυστάζουσι τοῖς μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ ἐπ' αὐτῷ μικρόψυχόν τε καὶ ὀλιγό πιστον· παιδαγωγεῖ δὲ μᾶλλον διὰ πραγμάτων αυτ τῶν εἰς κατάληψιν ὧν οὔπω πιστεύουσι. Τὸ γὰρ, • Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν, οὐ μετρίαν ἔχει τὴν ἔμφασιν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τοιοῦτόν τι λέ- γοντα δεικνύει τὸν Ἰησοῦν· Ὢ βραδεῖς εἰς τὸ τὴν ἐμὴν συνιέναι δύναμιν, καὶ νοῆσαι τίς ὁ λαλῶν, ἀνακλίνατε τοὺς ἄνδρας, ἵν' ἐκ μηδενὸς τοῦ παρ' ὑμῖν κειμένου κατακορεσθέντας ὁρῶντες θαυμάζητε. ο 'Ανακλίνατε τοὺς ἄνδρας. » Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς τὸ λεῖπόν ἐστιν. Οὐ γὰρ δηνάρια μὲν διακόσια τὰ ζωαρχή τοῖς ὄχλοις περιποιεῖν ἂν ἴσχυσε, χρημάτων δὲ τῶν ἐν ἀνθρώποις τὸ μεῖον ἐν τῷ δύνασθαι σώζειν, ἡ ἐμὴ κεκτήσεται δύναμις, ἡ πάντα πρὸς τὸ εἶναι καλοῦσα, καὶ τῶν ἐξ οὐκ ὄντων δημιουργός. Οὐδὲ Ἠλίας μὲν ὁ προφή τῆς ἀνενδεὰ τὸν ἐλαιοφόρον τῆς χήρας ετίθει καμιά κην, μητέρα τε ἀνεκλείπτου τροφῆς τὴν ὑδρίαν ἀπο τελεῖ; ὁ δὲ κἀκείνῳ τὸ δύνασθαι διδοὺς, οὐκ ἂν ἐξ- ίσχυσε πολυπλασιάσαι τὸ μηδὲν, καὶ τὸ προστυχόν ἁπλῶς τῆς ἀῤῥήτου φιλοτιμίας εργάσασθαι πηγὴν, καὶ ἀδοκήτου χάριτος αρχήν τε καὶ ῥίζαν; Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐννοῆσαι τυχὸν οὐκ ἀπίθανον διὰ τῆς ἐμφά σεως οἱονεὶ λέγοντα τὸν Χριστόν. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὅτι καὶ χόρτος ἦν ἐν τῷ τόπῳ πολὺς, ἐπιτηδείως ἔχοντα τὸν χῶρον πρὸς τὸ καὶ δεῖν ἀνακλίνεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐπιδει· κνύς. Επιτήρει δὲ ὅπως ἀναμεμιγμένης εἰς ἑαυτὸν τῆς τῶν τρεφομένων πληθύος, καὶ γυναικῶν δηλονότι δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quo pacto incredulitatem secula sit animadversio, ad lectorum utilitatem exponamus. Redeo itaque ad Moysen illum sacrorum antistitem. Jussus est olim, cum in deserto populus intolerabili siti pre- meretur, socium sibi Aaronem adhibere, et virga saxum percutere, ut aquarum fontes educe- ret. Sed cum Domini jussis haud multum crederet, et præe humanitate pusillo esset animo: • Aulite ne, inquit, increduli: numquid ex petra hac edu- cemus vobis aquam ? Et extollens Moyses manum suan, percussit petram semel et bis, et exsiliit aqua multa. Et dixit Dominus ad Moysen et Aaron: Quia non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israel, propterea non inducetis vos syna- gogam hanc in terram quam dedi eis ”. , Num- quid ergo hinc cuivis patebit, quam gravis sit merces incredulitatis? Quod si Moyses ille tantus vir cum esset, reprehensus est, cuinan Deus igno- scet, aut quis indignationem ejus effugiet qui adeo personarum acceptor non est ", ut ne ipsum qui- dem Moysen immunem esse voluerit, ad quem di- ctum est : ‹ Novi te præter omnes, et gratiam in- venisti apud me ". › VI, 10. Facile homines discumbere. Erat autem fenum multum in loco. Discubuerunt ergo viri nu- mero quasi quinque millia. B C Solitam suam benignitatem Salvator exercet, et ab asperis increpationibus abstinet. Nec enim acerbius insectatur discipulos, licet nimnium pusillo animo ac fide oscitantes; sed rebus ipsis potius instruit ad comprehensionem eorum quæ nondum credunt. Illud enim, Facite homines discumbere, non mediocrem habet emphasim, et istiusmodi quiddam ab Jesu dici tantum non indicat: O tardi ad,percipiendam meam virtutem, et intelligendum quinam ille sit qui loquitur: Facite homines dis- cumbere », ut cum nibil penes vos sit, inde tamen videntes eos saturatos, miremiui. e Facite homi- nes discumbere. › Hoc enim eis superest. Non enim denarii ducenti comparandis iis quæ turbis neces- saria sunt suffecerint, sed quod nummi præstare nequeunt virtute mea assequar, quæ ad esse cun- cta vocavit, et res e nihilo produxit. An vero Elias propheta ille vidue vas oleo replere, et hydriam, indeficientis cibi matrem efficere potuit 8. : qui autem illi ut id posset tribuit, non poterit multi- plicare nihilum, et quod in manibus est, ut sin pliciter dican, ineffabilis benignitatis fontem, atque inopinatæ gratiæ caput et radicem efficere? Talia ergo in animo Christum habuisse non est improbabile, cum emphatice quodammodo loque- retur. Notat vero etiam utiliter beatus evangelista fenun multum in eo loco fuisse, demonstrans aptumn fuisse locum in quo viri discumberent. Observa autem quo pacto multitudine promiscue congregata, cumque mulieres una cum liberis suis adessent, solos tamen viros numerarit, legis, ut opinor, D es Num. xx, 10-12. Rom. 11, 11, et alibi. * Exod. xxx11, 17. "III Reg. ‹x11, 9-16.

Α τοῦ αἰῶνος τούτου. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν ἑτέροις τὰς Εὐχαριστήσας Εὐλογήσας, μὲν ἀνθρώποις πρεπούσας σχηματίζεται φωνάς, ὡς άνθρωπος· θεραπεύει δὲ πάλιν τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, σοφωτάτην ἔσθ' ὅτε ποιούμενος τὴν ἐπαγωγὴν, ὡς ἐν τῷ, ο Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἤκουσάς μου.» Ορᾷς, ὅπως ἀνθρωποπρεπής ὁ λόγος, καὶ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων διάνοιαν ἐκταράξαι δυνάμενος; Αλλ' ὅτι τοῦτό φησιν, ὡς ἄνθρωπος, τότε δὴ πάλιν εὐθὺς τῆς οἰκονομίας ἐξηγεῖται τὸν τρόπον, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ βούλεσθαι λανθάνειν σκοπὸν, ἄριστα δὴ λίαν οίκονο- μῶν, καὶ ἀνατειχίζων παραλελυμένον τῶν ἁπλουστέ ρων τὸν νοῦν. « Ἐγὼ γὰρ ᾔδειν, φησίν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις. » Τίνος οὖν ἕνεκα τοιαῦτα λαλεῖς ; Διὰ τὸν ὄχλον τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσι, φησίν, ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο διὰ τούτων καταφανές, ὅτι πολυτρόπως ἡμᾶς ὠφε λῶν, καὶ τὸν κεκρυμμένον τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονο- μίας, ὡς ἂν αὐτῷ πρέποι, διανύων σκοπόν, ταπεινό- τερά πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ἀληθῶς, ἔσθ' ὅτε λαλεῖ : Ὡς οὖν ἐν ἐκείνῳ οἰκονομικῶς τὸ Εὐχαριστῶ σοι, ο λαμβάνεται, οὕτως καὶ ἐνταῦθα τὸ, εὐλογήσας ἐπὶ τῶν ἄρτων, νοεῖται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἀντὶ τοῦ εὐχαριστήσας, τὸ Εὐλογήσας εἴρηκεν ὁ Ματθαῖος, διαφωνήσει δὲ οὐδαμῶς τῶν ἁγίων ἡ ἔκδοσις. Εν γὰρ ἀποδείξει τὸ συναμφότερον ὁ Παῦλος εἰπὼν, ὅτι πᾶν βρῶμα καλὸν, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον. 'Αγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως · εὐλογεῖται δὲ πάντως τὸ ἁγιαζόμενον διὰ τῆς ἐν ἐντεύξει προσευ χῆς, ἦν ἐπὶ τραπέζαις ἀεὶ ποιεῖν εἰθίσμεθα. Ἐπειδὴ δὲ ἀζήτητον τῶν συμφερόντων οὐδὲν καταλιμπά νεσθαι πρέπει, φέρε δή τι βραχὺ καὶ εἰς τοὺς πέντε λέγωμεν ἄρτους, οἵπερ ἦσαν παρὰ τῷ παιδαρίφ, καὶ εἰς τὰ δύο ψάρια. Λόγον γὰρ ὠδίνει μυστικών τῶν ηὑρημένων αὐτό τε τὸ εἶδος, καὶ μὴν καὶ ὁ ἀριθμός. Διὰ τί γὰρ, τυχὸν ἐρεῖ τις τῶν φιλομαθε στέρων, οὐχὶ μᾶλλον τέσσαρες οἱ ἄρτοι, καὶ τρεῖς οἱ Ιχθύες; Διατί δὲ μὴ πέντε, καὶ τέσσαρα ψάρια; Τι δὲ ἦν ὅλως τὸ ἀναγκάζον καὶ τῶν τυρημένων ἐξηγεί σθαι τὸν ἀριθμὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀπλούστερόν τε καὶ ἀπολύτως εἶπεν ἐξ ὀλίγων κομιδή των ηρημέ νων τὴν ἀμέτρητον τῶν ἀκολουθούντων ἀποτετράφθαι πληθύν; Τὸ δὲ λίαν ἐσπουδασμένως καὶ περὶ τούτων ἐξηγεῖσθαι τὸν μακάριον εὐαγγελιστὴν, δίδωσί τε πάντως ἐννοεῖν, δ καὶ ζητεῖν ἀναγκαῖον. Οὐκοῦν πέντε μὲν εἶναί φησι τοὺς ἄρτους, καὶ τοῦτο κριθί νους, δύο δὲ τὰ ὀψάρια, καὶ διὰ τούτων ἀποτρέφει Χριστὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Οἶμαι δὲ ἔγωγε· καὶ σκοπείτω τὸ κρεῖττον ὁ φιλομαθής· ὅτι διὰ μὲν τῶν πέντε ἄρτων τῶν κριθίνων, τὸ πενταμερὲς τοῦ παν- σόφου Μωσέως βιβλίον σημαίνεται, τουτέστι σύμπας ὁ νόμος, παχυτέραν ὥσπερ εἰσφέρων τὴν διὰ τοῦ γράμματος καὶ τῆς ἱστορίας τροφήν· τοῦτο γὰρ ὑποδηλοί, τὸ ἀπὸ κριθῆς· διὰ δὲ τῶν ἐψαρίων ἡ διὰ τῶν ἁλιέων τροφή, τουτέστι τὰ τρυφερώτατα τῶν τοῦ Σωτῆρος μαθημάτων συγγράμματα· καὶ δύο ταῦτά φησιν, ἀποστολικὸν ἐν ἡμῖν καὶ εὐαγγελικὸν διαλάμπει κήρυγμα. Αμφω δὲ ταῦτα τῶν ἁλιέων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. fert, sed animis auditorum rursum medetur, sa- pientissime quandoque inferens, ut cum ait : « Pa- ter, gratias ago tibi, quoniam audisti me 3, Cernis ut humano more loquatur, unde simpliciorum mens turbari queat. At cum hoc dicat ut homo, dispensationis rationem statim explicat, et quo consilio latere velit, atque ita simpliciorum imbe- cillem animum tractat et confirmat. ‹ Ego enim sciebam, › inquit, ‹ quia semper me audis ". , Quam ob rem hæc dicis? Propter circumfusam turbam hac dixi, ut credant, inquit, quia tu me misisti. Numquid ergo hinc manifestum est quod, cum nobis multis modis opituletur, et occultum incarnationis consilium esse velit, humilius quan- doque de se loquatur ? Ut igitur illud ibi, ‹ Gratias ago tibi, › juxta rationem dispensationis accipitur, ila hic quoque intelligitur panibus benedixisse. Notandum vero, pro Matthæum di- xisse, sanctorum tamen evangelistarum editionem nequaquam discrepare. Utrumque enim unum et idem esse Paulus ostendit, dicens, omnem cibum esse bonum, et nibil esse rejiciendum. San- ctificatur enim per verbum Dei et orationen.*; utique vero benedicitur id quod per precationem sanctificatur, quam super mensis perpetuo facere solemus. Porro cum nihil intactum prætermitten- dum nobis sit quod conducat, agedum in quinque panes qui penes adolescentulum erant, et in duos pisciculos pauca quædam dicamus. Habet enim rationem quamdam mysticam eorum quæ reperta sunt, cum ipsa forma, tum numerus. Cur enim, studiosus forsan dicet aliquis, non quatuor potius panes, et tres pisces? Aut cur non quinque, et quatuor pisciculi ? Quid vero cogebat eorum Motare numerum, ac non simpliciter potius et ab- solute dicebat, ex paucis omnino repertis innume- ram hominum qui sequebantur multitudinem sa- tiatam esse? At quod beatus evangelista tam accu- rate ea recenset, aliquid nobis cogitandum præbet, quod etiam indagare est necessarium. Quinque ergo panes esse ait, eosque hordeaceos, duos au- tem pisciculos, quibus Christus diligentes se pa- scitur. Existimo vero ego, servato nihilominus erudito cuique suo judicio, per quinque panes hordeaceos quinque sapientissimi Mosis libros D denotari, hoc est universam legem, utpote quæ per litteram et historicum sensum crassiorem quem- dam cibum infert. Hoc enim ex eo significatur quod essent hordeacei. Per pisciculos autem, piscatorum cibum, hoc est, delicatiora illa Salvatoris doctrinæ scripta : duos autem cum ait, apostolicam et evan- gelicam in nobis prædicationem effulgere, significat Utraque enim hæc sunt piscatorum inventa, et spiritales libri. Miscens itaque veteribus nova Salvator, per legem et Novi Testamenti doctrinam fidelium animas nutrit ad vitam, nimirum æter- nam. Quod autem discipuli piscatores essent, uti- Joan. x1, 41. s ilid. 42. 3R [ Timo:h. 1V, 5. B C

Α τοῦ αἰῶνος τούτου. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν ἑτέροις τὰς Εὐχαριστήσας Εὐλογήσας, μὲν ἀνθρώποις πρεπούσας σχηματίζεται φωνάς, ὡς άνθρωπος· θεραπεύει δὲ πάλιν τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, σοφωτάτην ἔσθ' ὅτε ποιούμενος τὴν ἐπαγωγὴν, ὡς ἐν τῷ, ο Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἤκουσάς μου.» Ορᾷς, ὅπως ἀνθρωποπρεπής ὁ λόγος, καὶ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων διάνοιαν ἐκταράξαι δυνάμενος; Αλλ' ὅτι τοῦτό φησιν, ὡς ἄνθρωπος, τότε δὴ πάλιν εὐθὺς τῆς οἰκονομίας ἐξηγεῖται τὸν τρόπον, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ βούλεσθαι λανθάνειν σκοπὸν, ἄριστα δὴ λίαν οίκονο- μῶν, καὶ ἀνατειχίζων παραλελυμένον τῶν ἁπλουστέ ρων τὸν νοῦν. « Ἐγὼ γὰρ ᾔδειν, φησίν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις. » Τίνος οὖν ἕνεκα τοιαῦτα λαλεῖς ; Διὰ τὸν ὄχλον τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσι, φησίν, ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο διὰ τούτων καταφανές, ὅτι πολυτρόπως ἡμᾶς ὠφε λῶν, καὶ τὸν κεκρυμμένον τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονο- μίας, ὡς ἂν αὐτῷ πρέποι, διανύων σκοπόν, ταπεινό- τερά πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ἀληθῶς, ἔσθ' ὅτε λαλεῖ : Ὡς οὖν ἐν ἐκείνῳ οἰκονομικῶς τὸ Εὐχαριστῶ σοι, ο λαμβάνεται, οὕτως καὶ ἐνταῦθα τὸ, εὐλογήσας ἐπὶ τῶν ἄρτων, νοεῖται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἀντὶ τοῦ εὐχαριστήσας, τὸ Εὐλογήσας εἴρηκεν ὁ Ματθαῖος, διαφωνήσει δὲ οὐδαμῶς τῶν ἁγίων ἡ ἔκδοσις. Εν γὰρ ἀποδείξει τὸ συναμφότερον ὁ Παῦλος εἰπὼν, ὅτι πᾶν βρῶμα καλὸν, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον. 'Αγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως · εὐλογεῖται δὲ πάντως τὸ ἁγιαζόμενον διὰ τῆς ἐν ἐντεύξει προσευ χῆς, ἦν ἐπὶ τραπέζαις ἀεὶ ποιεῖν εἰθίσμεθα. Ἐπειδὴ δὲ ἀζήτητον τῶν συμφερόντων οὐδὲν καταλιμπά νεσθαι πρέπει, φέρε δή τι βραχὺ καὶ εἰς τοὺς πέντε λέγωμεν ἄρτους, οἵπερ ἦσαν παρὰ τῷ παιδαρίφ, καὶ εἰς τὰ δύο ψάρια. Λόγον γὰρ ὠδίνει μυστικών τῶν ηὑρημένων αὐτό τε τὸ εἶδος, καὶ μὴν καὶ ὁ ἀριθμός. Διὰ τί γὰρ, τυχὸν ἐρεῖ τις τῶν φιλομαθε στέρων, οὐχὶ μᾶλλον τέσσαρες οἱ ἄρτοι, καὶ τρεῖς οἱ Ιχθύες; Διατί δὲ μὴ πέντε, καὶ τέσσαρα ψάρια; Τι δὲ ἦν ὅλως τὸ ἀναγκάζον καὶ τῶν τυρημένων ἐξηγεί σθαι τὸν ἀριθμὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀπλούστερόν τε καὶ ἀπολύτως εἶπεν ἐξ ὀλίγων κομιδή των ηρημέ νων τὴν ἀμέτρητον τῶν ἀκολουθούντων ἀποτετράφθαι πληθύν; Τὸ δὲ λίαν ἐσπουδασμένως καὶ περὶ τούτων ἐξηγεῖσθαι τὸν μακάριον εὐαγγελιστὴν, δίδωσί τε πάντως ἐννοεῖν, δ καὶ ζητεῖν ἀναγκαῖον. Οὐκοῦν πέντε μὲν εἶναί φησι τοὺς ἄρτους, καὶ τοῦτο κριθί νους, δύο δὲ τὰ ὀψάρια, καὶ διὰ τούτων ἀποτρέφει Χριστὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Οἶμαι δὲ ἔγωγε· καὶ σκοπείτω τὸ κρεῖττον ὁ φιλομαθής· ὅτι διὰ μὲν τῶν πέντε ἄρτων τῶν κριθίνων, τὸ πενταμερὲς τοῦ παν- σόφου Μωσέως βιβλίον σημαίνεται, τουτέστι σύμπας ὁ νόμος, παχυτέραν ὥσπερ εἰσφέρων τὴν διὰ τοῦ γράμματος καὶ τῆς ἱστορίας τροφήν· τοῦτο γὰρ ὑποδηλοί, τὸ ἀπὸ κριθῆς· διὰ δὲ τῶν ἐψαρίων ἡ διὰ τῶν ἁλιέων τροφή, τουτέστι τὰ τρυφερώτατα τῶν τοῦ Σωτῆρος μαθημάτων συγγράμματα· καὶ δύο ταῦτά φησιν, ἀποστολικὸν ἐν ἡμῖν καὶ εὐαγγελικὸν διαλάμπει κήρυγμα. Αμφω δὲ ταῦτα τῶν ἁλιέων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. fert, sed animis auditorum rursum medetur, sa- pientissime quandoque inferens, ut cum ait : « Pa- ter, gratias ago tibi, quoniam audisti me 3, Cernis ut humano more loquatur, unde simpliciorum mens turbari queat. At cum hoc dicat ut homo, dispensationis rationem statim explicat, et quo consilio latere velit, atque ita simpliciorum imbe- cillem animum tractat et confirmat. ‹ Ego enim sciebam, › inquit, ‹ quia semper me audis ". , Quam ob rem hæc dicis? Propter circumfusam turbam hac dixi, ut credant, inquit, quia tu me misisti. Numquid ergo hinc manifestum est quod, cum nobis multis modis opituletur, et occultum incarnationis consilium esse velit, humilius quan- doque de se loquatur ? Ut igitur illud ibi, ‹ Gratias ago tibi, › juxta rationem dispensationis accipitur, ila hic quoque intelligitur panibus benedixisse. Notandum vero, pro Matthæum di- xisse, sanctorum tamen evangelistarum editionem nequaquam discrepare. Utrumque enim unum et idem esse Paulus ostendit, dicens, omnem cibum esse bonum, et nibil esse rejiciendum. San- ctificatur enim per verbum Dei et orationen.*; utique vero benedicitur id quod per precationem sanctificatur, quam super mensis perpetuo facere solemus. Porro cum nihil intactum prætermitten- dum nobis sit quod conducat, agedum in quinque panes qui penes adolescentulum erant, et in duos pisciculos pauca quædam dicamus. Habet enim rationem quamdam mysticam eorum quæ reperta sunt, cum ipsa forma, tum numerus. Cur enim, studiosus forsan dicet aliquis, non quatuor potius panes, et tres pisces? Aut cur non quinque, et quatuor pisciculi ? Quid vero cogebat eorum Motare numerum, ac non simpliciter potius et ab- solute dicebat, ex paucis omnino repertis innume- ram hominum qui sequebantur multitudinem sa- tiatam esse? At quod beatus evangelista tam accu- rate ea recenset, aliquid nobis cogitandum præbet, quod etiam indagare est necessarium. Quinque ergo panes esse ait, eosque hordeaceos, duos au- tem pisciculos, quibus Christus diligentes se pa- scitur. Existimo vero ego, servato nihilominus erudito cuique suo judicio, per quinque panes hordeaceos quinque sapientissimi Mosis libros D denotari, hoc est universam legem, utpote quæ per litteram et historicum sensum crassiorem quem- dam cibum infert. Hoc enim ex eo significatur quod essent hordeacei. Per pisciculos autem, piscatorum cibum, hoc est, delicatiora illa Salvatoris doctrinæ scripta : duos autem cum ait, apostolicam et evan- gelicam in nobis prædicationem effulgere, significat Utraque enim hæc sunt piscatorum inventa, et spiritales libri. Miscens itaque veteribus nova Salvator, per legem et Novi Testamenti doctrinam fidelium animas nutrit ad vitam, nimirum æter- nam. Quod autem discipuli piscatores essent, uti- Joan. x1, 41. s ilid. 42. 3R [ Timo:h. 1V, 5. B C

Α τοῦ αἰῶνος τούτου. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν ἑτέροις τὰς Εὐχαριστήσας Εὐλογήσας, μὲν ἀνθρώποις πρεπούσας σχηματίζεται φωνάς, ὡς άνθρωπος· θεραπεύει δὲ πάλιν τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, σοφωτάτην ἔσθ' ὅτε ποιούμενος τὴν ἐπαγωγὴν, ὡς ἐν τῷ, ο Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἤκουσάς μου.» Ορᾷς, ὅπως ἀνθρωποπρεπής ὁ λόγος, καὶ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων διάνοιαν ἐκταράξαι δυνάμενος; Αλλ' ὅτι τοῦτό φησιν, ὡς ἄνθρωπος, τότε δὴ πάλιν εὐθὺς τῆς οἰκονομίας ἐξηγεῖται τὸν τρόπον, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ βούλεσθαι λανθάνειν σκοπὸν, ἄριστα δὴ λίαν οίκονο- μῶν, καὶ ἀνατειχίζων παραλελυμένον τῶν ἁπλουστέ ρων τὸν νοῦν. « Ἐγὼ γὰρ ᾔδειν, φησίν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις. » Τίνος οὖν ἕνεκα τοιαῦτα λαλεῖς ; Διὰ τὸν ὄχλον τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσι, φησίν, ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο διὰ τούτων καταφανές, ὅτι πολυτρόπως ἡμᾶς ὠφε λῶν, καὶ τὸν κεκρυμμένον τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονο- μίας, ὡς ἂν αὐτῷ πρέποι, διανύων σκοπόν, ταπεινό- τερά πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ἀληθῶς, ἔσθ' ὅτε λαλεῖ : Ὡς οὖν ἐν ἐκείνῳ οἰκονομικῶς τὸ Εὐχαριστῶ σοι, ο λαμβάνεται, οὕτως καὶ ἐνταῦθα τὸ, εὐλογήσας ἐπὶ τῶν ἄρτων, νοεῖται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἀντὶ τοῦ εὐχαριστήσας, τὸ Εὐλογήσας εἴρηκεν ὁ Ματθαῖος, διαφωνήσει δὲ οὐδαμῶς τῶν ἁγίων ἡ ἔκδοσις. Εν γὰρ ἀποδείξει τὸ συναμφότερον ὁ Παῦλος εἰπὼν, ὅτι πᾶν βρῶμα καλὸν, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον. 'Αγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως · εὐλογεῖται δὲ πάντως τὸ ἁγιαζόμενον διὰ τῆς ἐν ἐντεύξει προσευ χῆς, ἦν ἐπὶ τραπέζαις ἀεὶ ποιεῖν εἰθίσμεθα. Ἐπειδὴ δὲ ἀζήτητον τῶν συμφερόντων οὐδὲν καταλιμπά νεσθαι πρέπει, φέρε δή τι βραχὺ καὶ εἰς τοὺς πέντε λέγωμεν ἄρτους, οἵπερ ἦσαν παρὰ τῷ παιδαρίφ, καὶ εἰς τὰ δύο ψάρια. Λόγον γὰρ ὠδίνει μυστικών τῶν ηὑρημένων αὐτό τε τὸ εἶδος, καὶ μὴν καὶ ὁ ἀριθμός. Διὰ τί γὰρ, τυχὸν ἐρεῖ τις τῶν φιλομαθε στέρων, οὐχὶ μᾶλλον τέσσαρες οἱ ἄρτοι, καὶ τρεῖς οἱ Ιχθύες; Διατί δὲ μὴ πέντε, καὶ τέσσαρα ψάρια; Τι δὲ ἦν ὅλως τὸ ἀναγκάζον καὶ τῶν τυρημένων ἐξηγεί σθαι τὸν ἀριθμὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀπλούστερόν τε καὶ ἀπολύτως εἶπεν ἐξ ὀλίγων κομιδή των ηρημέ νων τὴν ἀμέτρητον τῶν ἀκολουθούντων ἀποτετράφθαι πληθύν; Τὸ δὲ λίαν ἐσπουδασμένως καὶ περὶ τούτων ἐξηγεῖσθαι τὸν μακάριον εὐαγγελιστὴν, δίδωσί τε πάντως ἐννοεῖν, δ καὶ ζητεῖν ἀναγκαῖον. Οὐκοῦν πέντε μὲν εἶναί φησι τοὺς ἄρτους, καὶ τοῦτο κριθί νους, δύο δὲ τὰ ὀψάρια, καὶ διὰ τούτων ἀποτρέφει Χριστὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Οἶμαι δὲ ἔγωγε· καὶ σκοπείτω τὸ κρεῖττον ὁ φιλομαθής· ὅτι διὰ μὲν τῶν πέντε ἄρτων τῶν κριθίνων, τὸ πενταμερὲς τοῦ παν- σόφου Μωσέως βιβλίον σημαίνεται, τουτέστι σύμπας ὁ νόμος, παχυτέραν ὥσπερ εἰσφέρων τὴν διὰ τοῦ γράμματος καὶ τῆς ἱστορίας τροφήν· τοῦτο γὰρ ὑποδηλοί, τὸ ἀπὸ κριθῆς· διὰ δὲ τῶν ἐψαρίων ἡ διὰ τῶν ἁλιέων τροφή, τουτέστι τὰ τρυφερώτατα τῶν τοῦ Σωτῆρος μαθημάτων συγγράμματα· καὶ δύο ταῦτά φησιν, ἀποστολικὸν ἐν ἡμῖν καὶ εὐαγγελικὸν διαλάμπει κήρυγμα. Αμφω δὲ ταῦτα τῶν ἁλιέων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. fert, sed animis auditorum rursum medetur, sa- pientissime quandoque inferens, ut cum ait : « Pa- ter, gratias ago tibi, quoniam audisti me 3, Cernis ut humano more loquatur, unde simpliciorum mens turbari queat. At cum hoc dicat ut homo, dispensationis rationem statim explicat, et quo consilio latere velit, atque ita simpliciorum imbe- cillem animum tractat et confirmat. ‹ Ego enim sciebam, › inquit, ‹ quia semper me audis ". , Quam ob rem hæc dicis? Propter circumfusam turbam hac dixi, ut credant, inquit, quia tu me misisti. Numquid ergo hinc manifestum est quod, cum nobis multis modis opituletur, et occultum incarnationis consilium esse velit, humilius quan- doque de se loquatur ? Ut igitur illud ibi, ‹ Gratias ago tibi, › juxta rationem dispensationis accipitur, ila hic quoque intelligitur panibus benedixisse. Notandum vero, pro Matthæum di- xisse, sanctorum tamen evangelistarum editionem nequaquam discrepare. Utrumque enim unum et idem esse Paulus ostendit, dicens, omnem cibum esse bonum, et nibil esse rejiciendum. San- ctificatur enim per verbum Dei et orationen.*; utique vero benedicitur id quod per precationem sanctificatur, quam super mensis perpetuo facere solemus. Porro cum nihil intactum prætermitten- dum nobis sit quod conducat, agedum in quinque panes qui penes adolescentulum erant, et in duos pisciculos pauca quædam dicamus. Habet enim rationem quamdam mysticam eorum quæ reperta sunt, cum ipsa forma, tum numerus. Cur enim, studiosus forsan dicet aliquis, non quatuor potius panes, et tres pisces? Aut cur non quinque, et quatuor pisciculi ? Quid vero cogebat eorum Motare numerum, ac non simpliciter potius et ab- solute dicebat, ex paucis omnino repertis innume- ram hominum qui sequebantur multitudinem sa- tiatam esse? At quod beatus evangelista tam accu- rate ea recenset, aliquid nobis cogitandum præbet, quod etiam indagare est necessarium. Quinque ergo panes esse ait, eosque hordeaceos, duos au- tem pisciculos, quibus Christus diligentes se pa- scitur. Existimo vero ego, servato nihilominus erudito cuique suo judicio, per quinque panes hordeaceos quinque sapientissimi Mosis libros D denotari, hoc est universam legem, utpote quæ per litteram et historicum sensum crassiorem quem- dam cibum infert. Hoc enim ex eo significatur quod essent hordeacei. Per pisciculos autem, piscatorum cibum, hoc est, delicatiora illa Salvatoris doctrinæ scripta : duos autem cum ait, apostolicam et evan- gelicam in nobis prædicationem effulgere, significat Utraque enim hæc sunt piscatorum inventa, et spiritales libri. Miscens itaque veteribus nova Salvator, per legem et Novi Testamenti doctrinam fidelium animas nutrit ad vitam, nimirum æter- nam. Quod autem discipuli piscatores essent, uti- Joan. x1, 41. s ilid. 42. 3R [ Timo:h. 1V, 5. B C

Α τοῦ αἰῶνος τούτου. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν ἑτέροις τὰς Εὐχαριστήσας Εὐλογήσας, μὲν ἀνθρώποις πρεπούσας σχηματίζεται φωνάς, ὡς άνθρωπος· θεραπεύει δὲ πάλιν τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, σοφωτάτην ἔσθ' ὅτε ποιούμενος τὴν ἐπαγωγὴν, ὡς ἐν τῷ, ο Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἤκουσάς μου.» Ορᾷς, ὅπως ἀνθρωποπρεπής ὁ λόγος, καὶ τὴν τῶν ἀκεραιοτέρων διάνοιαν ἐκταράξαι δυνάμενος; Αλλ' ὅτι τοῦτό φησιν, ὡς ἄνθρωπος, τότε δὴ πάλιν εὐθὺς τῆς οἰκονομίας ἐξηγεῖται τὸν τρόπον, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ βούλεσθαι λανθάνειν σκοπὸν, ἄριστα δὴ λίαν οίκονο- μῶν, καὶ ἀνατειχίζων παραλελυμένον τῶν ἁπλουστέ ρων τὸν νοῦν. « Ἐγὼ γὰρ ᾔδειν, φησίν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις. » Τίνος οὖν ἕνεκα τοιαῦτα λαλεῖς ; Διὰ τὸν ὄχλον τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσι, φησίν, ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο διὰ τούτων καταφανές, ὅτι πολυτρόπως ἡμᾶς ὠφε λῶν, καὶ τὸν κεκρυμμένον τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονο- μίας, ὡς ἂν αὐτῷ πρέποι, διανύων σκοπόν, ταπεινό- τερά πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ἀληθῶς, ἔσθ' ὅτε λαλεῖ : Ὡς οὖν ἐν ἐκείνῳ οἰκονομικῶς τὸ Εὐχαριστῶ σοι, ο λαμβάνεται, οὕτως καὶ ἐνταῦθα τὸ, εὐλογήσας ἐπὶ τῶν ἄρτων, νοεῖται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἀντὶ τοῦ εὐχαριστήσας, τὸ Εὐλογήσας εἴρηκεν ὁ Ματθαῖος, διαφωνήσει δὲ οὐδαμῶς τῶν ἁγίων ἡ ἔκδοσις. Εν γὰρ ἀποδείξει τὸ συναμφότερον ὁ Παῦλος εἰπὼν, ὅτι πᾶν βρῶμα καλὸν, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον. 'Αγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως · εὐλογεῖται δὲ πάντως τὸ ἁγιαζόμενον διὰ τῆς ἐν ἐντεύξει προσευ χῆς, ἦν ἐπὶ τραπέζαις ἀεὶ ποιεῖν εἰθίσμεθα. Ἐπειδὴ δὲ ἀζήτητον τῶν συμφερόντων οὐδὲν καταλιμπά νεσθαι πρέπει, φέρε δή τι βραχὺ καὶ εἰς τοὺς πέντε λέγωμεν ἄρτους, οἵπερ ἦσαν παρὰ τῷ παιδαρίφ, καὶ εἰς τὰ δύο ψάρια. Λόγον γὰρ ὠδίνει μυστικών τῶν ηὑρημένων αὐτό τε τὸ εἶδος, καὶ μὴν καὶ ὁ ἀριθμός. Διὰ τί γὰρ, τυχὸν ἐρεῖ τις τῶν φιλομαθε στέρων, οὐχὶ μᾶλλον τέσσαρες οἱ ἄρτοι, καὶ τρεῖς οἱ Ιχθύες; Διατί δὲ μὴ πέντε, καὶ τέσσαρα ψάρια; Τι δὲ ἦν ὅλως τὸ ἀναγκάζον καὶ τῶν τυρημένων ἐξηγεί σθαι τὸν ἀριθμὸν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀπλούστερόν τε καὶ ἀπολύτως εἶπεν ἐξ ὀλίγων κομιδή των ηρημέ νων τὴν ἀμέτρητον τῶν ἀκολουθούντων ἀποτετράφθαι πληθύν; Τὸ δὲ λίαν ἐσπουδασμένως καὶ περὶ τούτων ἐξηγεῖσθαι τὸν μακάριον εὐαγγελιστὴν, δίδωσί τε πάντως ἐννοεῖν, δ καὶ ζητεῖν ἀναγκαῖον. Οὐκοῦν πέντε μὲν εἶναί φησι τοὺς ἄρτους, καὶ τοῦτο κριθί νους, δύο δὲ τὰ ὀψάρια, καὶ διὰ τούτων ἀποτρέφει Χριστὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Οἶμαι δὲ ἔγωγε· καὶ σκοπείτω τὸ κρεῖττον ὁ φιλομαθής· ὅτι διὰ μὲν τῶν πέντε ἄρτων τῶν κριθίνων, τὸ πενταμερὲς τοῦ παν- σόφου Μωσέως βιβλίον σημαίνεται, τουτέστι σύμπας ὁ νόμος, παχυτέραν ὥσπερ εἰσφέρων τὴν διὰ τοῦ γράμματος καὶ τῆς ἱστορίας τροφήν· τοῦτο γὰρ ὑποδηλοί, τὸ ἀπὸ κριθῆς· διὰ δὲ τῶν ἐψαρίων ἡ διὰ τῶν ἁλιέων τροφή, τουτέστι τὰ τρυφερώτατα τῶν τοῦ Σωτῆρος μαθημάτων συγγράμματα· καὶ δύο ταῦτά φησιν, ἀποστολικὸν ἐν ἡμῖν καὶ εὐαγγελικὸν διαλάμπει κήρυγμα. Αμφω δὲ ταῦτα τῶν ἁλιέων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. fert, sed animis auditorum rursum medetur, sa- pientissime quandoque inferens, ut cum ait : « Pa- ter, gratias ago tibi, quoniam audisti me 3, Cernis ut humano more loquatur, unde simpliciorum mens turbari queat. At cum hoc dicat ut homo, dispensationis rationem statim explicat, et quo consilio latere velit, atque ita simpliciorum imbe- cillem animum tractat et confirmat. ‹ Ego enim sciebam, › inquit, ‹ quia semper me audis ". , Quam ob rem hæc dicis? Propter circumfusam turbam hac dixi, ut credant, inquit, quia tu me misisti. Numquid ergo hinc manifestum est quod, cum nobis multis modis opituletur, et occultum incarnationis consilium esse velit, humilius quan- doque de se loquatur ? Ut igitur illud ibi, ‹ Gratias ago tibi, › juxta rationem dispensationis accipitur, ila hic quoque intelligitur panibus benedixisse. Notandum vero, pro Matthæum di- xisse, sanctorum tamen evangelistarum editionem nequaquam discrepare. Utrumque enim unum et idem esse Paulus ostendit, dicens, omnem cibum esse bonum, et nibil esse rejiciendum. San- ctificatur enim per verbum Dei et orationen.*; utique vero benedicitur id quod per precationem sanctificatur, quam super mensis perpetuo facere solemus. Porro cum nihil intactum prætermitten- dum nobis sit quod conducat, agedum in quinque panes qui penes adolescentulum erant, et in duos pisciculos pauca quædam dicamus. Habet enim rationem quamdam mysticam eorum quæ reperta sunt, cum ipsa forma, tum numerus. Cur enim, studiosus forsan dicet aliquis, non quatuor potius panes, et tres pisces? Aut cur non quinque, et quatuor pisciculi ? Quid vero cogebat eorum Motare numerum, ac non simpliciter potius et ab- solute dicebat, ex paucis omnino repertis innume- ram hominum qui sequebantur multitudinem sa- tiatam esse? At quod beatus evangelista tam accu- rate ea recenset, aliquid nobis cogitandum præbet, quod etiam indagare est necessarium. Quinque ergo panes esse ait, eosque hordeaceos, duos au- tem pisciculos, quibus Christus diligentes se pa- scitur. Existimo vero ego, servato nihilominus erudito cuique suo judicio, per quinque panes hordeaceos quinque sapientissimi Mosis libros D denotari, hoc est universam legem, utpote quæ per litteram et historicum sensum crassiorem quem- dam cibum infert. Hoc enim ex eo significatur quod essent hordeacei. Per pisciculos autem, piscatorum cibum, hoc est, delicatiora illa Salvatoris doctrinæ scripta : duos autem cum ait, apostolicam et evan- gelicam in nobis prædicationem effulgere, significat Utraque enim hæc sunt piscatorum inventa, et spiritales libri. Miscens itaque veteribus nova Salvator, per legem et Novi Testamenti doctrinam fidelium animas nutrit ad vitam, nimirum æter- nam. Quod autem discipuli piscatores essent, uti- Joan. x1, 41. s ilid. 42. 3R [ Timo:h. 1V, 5. B C

Α ἐπιδεομένῳ ἐν σοί. › Πότε γὰρ ἐλεήμων ἀφθή στις ' σκληρὸς διαμείνας τὸν ἐν τῷδε τῷ βίῳ χρόνον ; Πότε δὲ πληρώσεις τὴν ἐντολὴν, τὸν τοῦ δύνασθαι δρᾷν ενεργείᾳ παριππεύειν ἐπιτρέπων καιρόν, Μέμνησο λέγοντος τοῦ Μελωδοῦ· Οτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου, ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τῆς ἐξομολογήσεται σοι; » Ποῖος γὰρ ἔτι τῶν νεκρῶν ὁ καρπὸς, ἢ πως ἔτι μεμνήσεταί τις Θεοῦ διὰ τοῦ πληροῦν ἐντολὴν, τῶν ἐν [αι. εἰς] ᾅδου καταβεβηκότων ; ο Συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς κατ' αὐτοῦ, ἡ κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διά τοι τοῦτο, καὶ ὁ σοφώτατος ἡμᾶς ἐπαίδευε Παῦλος Εως καιρὸν ἔχομεν, εργαζώμεθα τὸ ἀγαθὸν, ν ἐπι- στέλλων τισί. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἰς τὸ ἐκ τῆς ἱστο ρίας λελέξεται χρήσιμον. Ἐπειδὴ δὲ πνευματικώτε ρον ἐκλαμβάνοντες τὰ εἰρημένα, χρῆν γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως, διὰ μὲν τῶν πέντε κριθίνων τὸ Μωσαϊ κὸν ἔφημεν ὑποδηλοῦσθαι βιβλίον, διὰ δὲ τοῖν δυοῖν ἐψαρίοιν, τὰ σοφὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων συγγράμ- ματα χρῆναι πάλιν ὑπολαμβάνω, καὶ ἐπὶ τῆς τῶν λειψάνων συλλογής, μυστικόν τι καὶ πνευματικὸν ἐπινοῆσαι θεώρημα, τῇ τῶν εἰρημένων ἀκολουθία συντρέχον. Οὐκοῦν ἐκέλευε μὲν ὁ Σωτὴρ ἀναπίπτειν μὲν τοὺς ὄχλους, εὐλογήσας δὲ τοὺς ἄρτους, καὶ τὰ σψάρια παρετίθει, διὰ τῆς τῶν μαθητῶν ὑπουργίας δηλαδή. Ἐπειδὴ δὲ κατεκορέσθησαν παραδόξως ει βεβρωκότες, συλλέγειν ἐπιτάττει τὰ λείψανα, καὶ πληροῦνται κόρινοι δώδεκα, εἷς ἑκάστῳ τῶν μαθητῶν, κατὰ τὸ εἰκός· ἦσαν γὰρ τοσοῦτοι καὶ αὐτοί. Τί οὖν ἕτερον ἐντεῦθεν ὑπονοήσομεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο, καὶ οὐκ ἐψευσμένως, ὅτι πανηγυριάρχης μὲν τῶν ἐπ' αὐτῷ πιστευόντων ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ τοὺς πρὸς αὐτὸν ἰόντας ἀποτρέφει τοῖς θείοις τε καὶ οὐρανίοις, δῆλον ὅτι μαθήμασι, νομικοῖς τε καὶ προφητικοῖς εὐαγγελι κοῖς τε καὶ ἀποστολικοῖς· ἀλλ᾽ οὐ πάντως αὐτὸς ὁρᾶ ται τούτων ὁ αὐτουργός, διακονοῦσι δὲ ἡμῖν τὴν άνωθεν χάριν οἱ μαθηταί· . Αὐτοὶ γὰρ οὐκ εἰσιν οἱ λαλοῦντες,» κατὰ τὸ εἰρημένον, «ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν αὐτοῖς. Ὁ Ἀλλ᾿ οὐκ ἀμισθὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ὁ πρὸς τοῦτο γενήσεται πόνος. Παραθέντες γὰρ ἡμῖν τὰς πνευματικὰς δῆλον ὅτι προ φὰς, καὶ τὰ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῖν ἀγαθὰ διακονη- σάμενοι, πλουσιωτάτην ἀποίσονται τὴν ἀντίδοσιν, καὶ πληρεστάτην εὑρήσουσι παρὰ Θεοῦ τῆς φιλοτιμίας τὴν χάριν. Οἶμαι γὰρ τοῦτο, καὶ οὐχ ἕτερόν τι, δηλοῦν τὸ μετὰ τοὺς πόνους, καὶ τὴν ὑπουργίαν τὴν ἐπὶ τοῖς δαιτυμόσι δεδαπανημένην, κόφινον ἑκάστῳ συνειλέχθαι μεστὸν διὰ προστάγματος τοῦ Χριστοῦ. Οτι δὲ μετ' ἐκείνους τὰ ἐκ τοῦ τύπου διαβήσεται καὶ εἰς τοὺς τῶν ἁγίων ἡγουμένους Ἐκκλησιῶν, οὐκ ἀμφίβολον. Οἱ οὖν ἄνθρωποι, ἰδόντες ὁ ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς σημεῖον, ἔλεγον, ὅτι Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προ- δ φήτης ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον. θαυμάζουσι τὸ σημεῖον οἱ δοκιμάζειν εἰδότες τὰ θεοπρεπῆ, καὶ ἀνθρωπίνῳ μᾶλλον λογισμῷ διοι- κούμενοι, ήπερ κτηνώδη νοσοῦντες τὴν ἀβου- λίαν, ὁποῖοί τινες ἦσαν οἱ δυσσεβεῖς Ἰουδαῖοι, δέον ὠφελεῖσθαι τῇ τῶν τελουμένων περιφανείᾳ, καὶ τὸ κρίνειν ὀρθῶς δύνασθαι ζημιούμενοι. Χρῆναι γὰρ ἤδη καὶ καταλιθοῦσθαι τὸν Ἰησοῦν ἐδοκίμαζον. τῶν παραδόξων ὅτι δὴ πολλάκις όρῶτο δημιουργός τ * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIÑEP. sit tui : in inferno autem, quis confitebitur tibi 61?, Quis enim mortuorum fructus erit, aut quo- modo meminerit Dei præcepta ejus implendo, quis- quis in infernum descenderit ? Conclusit enim Deus super eum, , ut scriptum est. Ideoque sapientissimus ille Paulus nos erudiebat scribens his verbis: Dum tempus habemus, operemur bonum **. » Et hæc quidem, quod ad sensum histo- ricum attinet, utiliter dici poterunt. Verum cum ratione magis spiritali intelligentes ea quæ dicta sunt, nec enim aliter factum oportuit, per quinque hordeaceos panes Mosis Pentateuchum, per duos autem pisciculos sapientia sanctorum apostolorum scripta significari dixerimus, mysticam rursus ac spiritalem quamdam observationem his quæ prius retulimus consentaneam excogitandam esse puto. Igitur jussit quidem Salvator turbas recumbere, et cum panes benedixisset et pisciculos, appo- suit, discipulorum nempe ministerio. Postquam autem nirabiliter saturati sunt qui comederant, colligere jubet quæ supererant, et implentur co- phini duodecim, singulis, ut credibile est, discipu- lis unus : totidem enim ipsi quoque erant. Quid ergo hinc intelligemus, nisi quod dominus convivii fidelium Christus est, et qui ad eum accedunt di- vinis ac coelestibus doctrinis alit, cum legalibus, tum evangelicis et apostolicis : sed non utique ipse per se id facere videtur, sed discipuli gratiam no- bis supernam ministrant : « Non enim sunt ipsi qui loquuntur, ut scriptum est, e sed Spiritus, Patris, qui loquitur in ipsis **. > At mercede non carebit sanctorum apostolorum iste labor. Nam cum spiritales nobis escas apposuerint, et accepta a Servatore bona ministraverint, uberrimam retri- butionem accipient, et plenissimam a Deo munifi- centia gratiam consequentur. id enim ex eo signi- ficari puto, quod post labores et ministerium con- vivis exhibitum, fragmentorum cophinus unicuique mandato Christi collectus est. Cæterum dubium non est idipsum post illos ad sanctarum Ecclesia- rum præsules quoque transiturum. B VI. 14. Illi ergo homines cum vidissent quod Je- D sus fecerat signum, dicebant quia, llic est vere pro- pheta qui venturus est in mundum. Signum mirantur qui quæ majestatis sunt divinæ æstimare norunt, quique ratione potius humana reguntur, quam belluina temeritate laborant, cu- jusmodi erant impii Judæi, qui cum ex Christi operibus juvari debuissent, sanitate mentis exci- derunt. Jam enim Jesum quoque lapidandum esse statuerint, quod eum miracula sæpius edere vi- derent. Illorum igitur insania longe meliores sunt, $3 ** Psal. vi, G. *³ Job' m, 23. Ga!al. vi, 23. Matth. x, 20.

Α ἐπιδεομένῳ ἐν σοί. › Πότε γὰρ ἐλεήμων ἀφθή στις ' σκληρὸς διαμείνας τὸν ἐν τῷδε τῷ βίῳ χρόνον ; Πότε δὲ πληρώσεις τὴν ἐντολὴν, τὸν τοῦ δύνασθαι δρᾷν ενεργείᾳ παριππεύειν ἐπιτρέπων καιρόν, Μέμνησο λέγοντος τοῦ Μελωδοῦ· Οτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου, ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τῆς ἐξομολογήσεται σοι; » Ποῖος γὰρ ἔτι τῶν νεκρῶν ὁ καρπὸς, ἢ πως ἔτι μεμνήσεταί τις Θεοῦ διὰ τοῦ πληροῦν ἐντολὴν, τῶν ἐν [αι. εἰς] ᾅδου καταβεβηκότων ; ο Συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς κατ' αὐτοῦ, ἡ κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διά τοι τοῦτο, καὶ ὁ σοφώτατος ἡμᾶς ἐπαίδευε Παῦλος Εως καιρὸν ἔχομεν, εργαζώμεθα τὸ ἀγαθὸν, ν ἐπι- στέλλων τισί. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἰς τὸ ἐκ τῆς ἱστο ρίας λελέξεται χρήσιμον. Ἐπειδὴ δὲ πνευματικώτε ρον ἐκλαμβάνοντες τὰ εἰρημένα, χρῆν γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως, διὰ μὲν τῶν πέντε κριθίνων τὸ Μωσαϊ κὸν ἔφημεν ὑποδηλοῦσθαι βιβλίον, διὰ δὲ τοῖν δυοῖν ἐψαρίοιν, τὰ σοφὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων συγγράμ- ματα χρῆναι πάλιν ὑπολαμβάνω, καὶ ἐπὶ τῆς τῶν λειψάνων συλλογής, μυστικόν τι καὶ πνευματικὸν ἐπινοῆσαι θεώρημα, τῇ τῶν εἰρημένων ἀκολουθία συντρέχον. Οὐκοῦν ἐκέλευε μὲν ὁ Σωτὴρ ἀναπίπτειν μὲν τοὺς ὄχλους, εὐλογήσας δὲ τοὺς ἄρτους, καὶ τὰ σψάρια παρετίθει, διὰ τῆς τῶν μαθητῶν ὑπουργίας δηλαδή. Ἐπειδὴ δὲ κατεκορέσθησαν παραδόξως ει βεβρωκότες, συλλέγειν ἐπιτάττει τὰ λείψανα, καὶ πληροῦνται κόρινοι δώδεκα, εἷς ἑκάστῳ τῶν μαθητῶν, κατὰ τὸ εἰκός· ἦσαν γὰρ τοσοῦτοι καὶ αὐτοί. Τί οὖν ἕτερον ἐντεῦθεν ὑπονοήσομεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο, καὶ οὐκ ἐψευσμένως, ὅτι πανηγυριάρχης μὲν τῶν ἐπ' αὐτῷ πιστευόντων ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ τοὺς πρὸς αὐτὸν ἰόντας ἀποτρέφει τοῖς θείοις τε καὶ οὐρανίοις, δῆλον ὅτι μαθήμασι, νομικοῖς τε καὶ προφητικοῖς εὐαγγελι κοῖς τε καὶ ἀποστολικοῖς· ἀλλ᾽ οὐ πάντως αὐτὸς ὁρᾶ ται τούτων ὁ αὐτουργός, διακονοῦσι δὲ ἡμῖν τὴν άνωθεν χάριν οἱ μαθηταί· . Αὐτοὶ γὰρ οὐκ εἰσιν οἱ λαλοῦντες,» κατὰ τὸ εἰρημένον, «ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν αὐτοῖς. Ὁ Ἀλλ᾿ οὐκ ἀμισθὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ὁ πρὸς τοῦτο γενήσεται πόνος. Παραθέντες γὰρ ἡμῖν τὰς πνευματικὰς δῆλον ὅτι προ φὰς, καὶ τὰ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῖν ἀγαθὰ διακονη- σάμενοι, πλουσιωτάτην ἀποίσονται τὴν ἀντίδοσιν, καὶ πληρεστάτην εὑρήσουσι παρὰ Θεοῦ τῆς φιλοτιμίας τὴν χάριν. Οἶμαι γὰρ τοῦτο, καὶ οὐχ ἕτερόν τι, δηλοῦν τὸ μετὰ τοὺς πόνους, καὶ τὴν ὑπουργίαν τὴν ἐπὶ τοῖς δαιτυμόσι δεδαπανημένην, κόφινον ἑκάστῳ συνειλέχθαι μεστὸν διὰ προστάγματος τοῦ Χριστοῦ. Οτι δὲ μετ' ἐκείνους τὰ ἐκ τοῦ τύπου διαβήσεται καὶ εἰς τοὺς τῶν ἁγίων ἡγουμένους Ἐκκλησιῶν, οὐκ ἀμφίβολον. Οἱ οὖν ἄνθρωποι, ἰδόντες ὁ ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς σημεῖον, ἔλεγον, ὅτι Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προ- δ φήτης ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον. θαυμάζουσι τὸ σημεῖον οἱ δοκιμάζειν εἰδότες τὰ θεοπρεπῆ, καὶ ἀνθρωπίνῳ μᾶλλον λογισμῷ διοι- κούμενοι, ήπερ κτηνώδη νοσοῦντες τὴν ἀβου- λίαν, ὁποῖοί τινες ἦσαν οἱ δυσσεβεῖς Ἰουδαῖοι, δέον ὠφελεῖσθαι τῇ τῶν τελουμένων περιφανείᾳ, καὶ τὸ κρίνειν ὀρθῶς δύνασθαι ζημιούμενοι. Χρῆναι γὰρ ἤδη καὶ καταλιθοῦσθαι τὸν Ἰησοῦν ἐδοκίμαζον. τῶν παραδόξων ὅτι δὴ πολλάκις όρῶτο δημιουργός τ * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIÑEP. sit tui : in inferno autem, quis confitebitur tibi 61?, Quis enim mortuorum fructus erit, aut quo- modo meminerit Dei præcepta ejus implendo, quis- quis in infernum descenderit ? Conclusit enim Deus super eum, , ut scriptum est. Ideoque sapientissimus ille Paulus nos erudiebat scribens his verbis: Dum tempus habemus, operemur bonum **. » Et hæc quidem, quod ad sensum histo- ricum attinet, utiliter dici poterunt. Verum cum ratione magis spiritali intelligentes ea quæ dicta sunt, nec enim aliter factum oportuit, per quinque hordeaceos panes Mosis Pentateuchum, per duos autem pisciculos sapientia sanctorum apostolorum scripta significari dixerimus, mysticam rursus ac spiritalem quamdam observationem his quæ prius retulimus consentaneam excogitandam esse puto. Igitur jussit quidem Salvator turbas recumbere, et cum panes benedixisset et pisciculos, appo- suit, discipulorum nempe ministerio. Postquam autem nirabiliter saturati sunt qui comederant, colligere jubet quæ supererant, et implentur co- phini duodecim, singulis, ut credibile est, discipu- lis unus : totidem enim ipsi quoque erant. Quid ergo hinc intelligemus, nisi quod dominus convivii fidelium Christus est, et qui ad eum accedunt di- vinis ac coelestibus doctrinis alit, cum legalibus, tum evangelicis et apostolicis : sed non utique ipse per se id facere videtur, sed discipuli gratiam no- bis supernam ministrant : « Non enim sunt ipsi qui loquuntur, ut scriptum est, e sed Spiritus, Patris, qui loquitur in ipsis **. > At mercede non carebit sanctorum apostolorum iste labor. Nam cum spiritales nobis escas apposuerint, et accepta a Servatore bona ministraverint, uberrimam retri- butionem accipient, et plenissimam a Deo munifi- centia gratiam consequentur. id enim ex eo signi- ficari puto, quod post labores et ministerium con- vivis exhibitum, fragmentorum cophinus unicuique mandato Christi collectus est. Cæterum dubium non est idipsum post illos ad sanctarum Ecclesia- rum præsules quoque transiturum. B VI. 14. Illi ergo homines cum vidissent quod Je- D sus fecerat signum, dicebant quia, llic est vere pro- pheta qui venturus est in mundum. Signum mirantur qui quæ majestatis sunt divinæ æstimare norunt, quique ratione potius humana reguntur, quam belluina temeritate laborant, cu- jusmodi erant impii Judæi, qui cum ex Christi operibus juvari debuissent, sanitate mentis exci- derunt. Jam enim Jesum quoque lapidandum esse statuerint, quod eum miracula sæpius edere vi- derent. Illorum igitur insania longe meliores sunt, $3 ** Psal. vi, G. *³ Job' m, 23. Ga!al. vi, 23. Matth. x, 20.

Α ἐπιδεομένῳ ἐν σοί. › Πότε γὰρ ἐλεήμων ἀφθή στις ' σκληρὸς διαμείνας τὸν ἐν τῷδε τῷ βίῳ χρόνον ; Πότε δὲ πληρώσεις τὴν ἐντολὴν, τὸν τοῦ δύνασθαι δρᾷν ενεργείᾳ παριππεύειν ἐπιτρέπων καιρόν, Μέμνησο λέγοντος τοῦ Μελωδοῦ· Οτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου, ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τῆς ἐξομολογήσεται σοι; » Ποῖος γὰρ ἔτι τῶν νεκρῶν ὁ καρπὸς, ἢ πως ἔτι μεμνήσεταί τις Θεοῦ διὰ τοῦ πληροῦν ἐντολὴν, τῶν ἐν [αι. εἰς] ᾅδου καταβεβηκότων ; ο Συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς κατ' αὐτοῦ, ἡ κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διά τοι τοῦτο, καὶ ὁ σοφώτατος ἡμᾶς ἐπαίδευε Παῦλος Εως καιρὸν ἔχομεν, εργαζώμεθα τὸ ἀγαθὸν, ν ἐπι- στέλλων τισί. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἰς τὸ ἐκ τῆς ἱστο ρίας λελέξεται χρήσιμον. Ἐπειδὴ δὲ πνευματικώτε ρον ἐκλαμβάνοντες τὰ εἰρημένα, χρῆν γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως, διὰ μὲν τῶν πέντε κριθίνων τὸ Μωσαϊ κὸν ἔφημεν ὑποδηλοῦσθαι βιβλίον, διὰ δὲ τοῖν δυοῖν ἐψαρίοιν, τὰ σοφὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων συγγράμ- ματα χρῆναι πάλιν ὑπολαμβάνω, καὶ ἐπὶ τῆς τῶν λειψάνων συλλογής, μυστικόν τι καὶ πνευματικὸν ἐπινοῆσαι θεώρημα, τῇ τῶν εἰρημένων ἀκολουθία συντρέχον. Οὐκοῦν ἐκέλευε μὲν ὁ Σωτὴρ ἀναπίπτειν μὲν τοὺς ὄχλους, εὐλογήσας δὲ τοὺς ἄρτους, καὶ τὰ σψάρια παρετίθει, διὰ τῆς τῶν μαθητῶν ὑπουργίας δηλαδή. Ἐπειδὴ δὲ κατεκορέσθησαν παραδόξως ει βεβρωκότες, συλλέγειν ἐπιτάττει τὰ λείψανα, καὶ πληροῦνται κόρινοι δώδεκα, εἷς ἑκάστῳ τῶν μαθητῶν, κατὰ τὸ εἰκός· ἦσαν γὰρ τοσοῦτοι καὶ αὐτοί. Τί οὖν ἕτερον ἐντεῦθεν ὑπονοήσομεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο, καὶ οὐκ ἐψευσμένως, ὅτι πανηγυριάρχης μὲν τῶν ἐπ' αὐτῷ πιστευόντων ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ τοὺς πρὸς αὐτὸν ἰόντας ἀποτρέφει τοῖς θείοις τε καὶ οὐρανίοις, δῆλον ὅτι μαθήμασι, νομικοῖς τε καὶ προφητικοῖς εὐαγγελι κοῖς τε καὶ ἀποστολικοῖς· ἀλλ᾽ οὐ πάντως αὐτὸς ὁρᾶ ται τούτων ὁ αὐτουργός, διακονοῦσι δὲ ἡμῖν τὴν άνωθεν χάριν οἱ μαθηταί· . Αὐτοὶ γὰρ οὐκ εἰσιν οἱ λαλοῦντες,» κατὰ τὸ εἰρημένον, «ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν αὐτοῖς. Ὁ Ἀλλ᾿ οὐκ ἀμισθὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ὁ πρὸς τοῦτο γενήσεται πόνος. Παραθέντες γὰρ ἡμῖν τὰς πνευματικὰς δῆλον ὅτι προ φὰς, καὶ τὰ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῖν ἀγαθὰ διακονη- σάμενοι, πλουσιωτάτην ἀποίσονται τὴν ἀντίδοσιν, καὶ πληρεστάτην εὑρήσουσι παρὰ Θεοῦ τῆς φιλοτιμίας τὴν χάριν. Οἶμαι γὰρ τοῦτο, καὶ οὐχ ἕτερόν τι, δηλοῦν τὸ μετὰ τοὺς πόνους, καὶ τὴν ὑπουργίαν τὴν ἐπὶ τοῖς δαιτυμόσι δεδαπανημένην, κόφινον ἑκάστῳ συνειλέχθαι μεστὸν διὰ προστάγματος τοῦ Χριστοῦ. Οτι δὲ μετ' ἐκείνους τὰ ἐκ τοῦ τύπου διαβήσεται καὶ εἰς τοὺς τῶν ἁγίων ἡγουμένους Ἐκκλησιῶν, οὐκ ἀμφίβολον. Οἱ οὖν ἄνθρωποι, ἰδόντες ὁ ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς σημεῖον, ἔλεγον, ὅτι Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προ- δ φήτης ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον. θαυμάζουσι τὸ σημεῖον οἱ δοκιμάζειν εἰδότες τὰ θεοπρεπῆ, καὶ ἀνθρωπίνῳ μᾶλλον λογισμῷ διοι- κούμενοι, ήπερ κτηνώδη νοσοῦντες τὴν ἀβου- λίαν, ὁποῖοί τινες ἦσαν οἱ δυσσεβεῖς Ἰουδαῖοι, δέον ὠφελεῖσθαι τῇ τῶν τελουμένων περιφανείᾳ, καὶ τὸ κρίνειν ὀρθῶς δύνασθαι ζημιούμενοι. Χρῆναι γὰρ ἤδη καὶ καταλιθοῦσθαι τὸν Ἰησοῦν ἐδοκίμαζον. τῶν παραδόξων ὅτι δὴ πολλάκις όρῶτο δημιουργός τ * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIÑEP. sit tui : in inferno autem, quis confitebitur tibi 61?, Quis enim mortuorum fructus erit, aut quo- modo meminerit Dei præcepta ejus implendo, quis- quis in infernum descenderit ? Conclusit enim Deus super eum, , ut scriptum est. Ideoque sapientissimus ille Paulus nos erudiebat scribens his verbis: Dum tempus habemus, operemur bonum **. » Et hæc quidem, quod ad sensum histo- ricum attinet, utiliter dici poterunt. Verum cum ratione magis spiritali intelligentes ea quæ dicta sunt, nec enim aliter factum oportuit, per quinque hordeaceos panes Mosis Pentateuchum, per duos autem pisciculos sapientia sanctorum apostolorum scripta significari dixerimus, mysticam rursus ac spiritalem quamdam observationem his quæ prius retulimus consentaneam excogitandam esse puto. Igitur jussit quidem Salvator turbas recumbere, et cum panes benedixisset et pisciculos, appo- suit, discipulorum nempe ministerio. Postquam autem nirabiliter saturati sunt qui comederant, colligere jubet quæ supererant, et implentur co- phini duodecim, singulis, ut credibile est, discipu- lis unus : totidem enim ipsi quoque erant. Quid ergo hinc intelligemus, nisi quod dominus convivii fidelium Christus est, et qui ad eum accedunt di- vinis ac coelestibus doctrinis alit, cum legalibus, tum evangelicis et apostolicis : sed non utique ipse per se id facere videtur, sed discipuli gratiam no- bis supernam ministrant : « Non enim sunt ipsi qui loquuntur, ut scriptum est, e sed Spiritus, Patris, qui loquitur in ipsis **. > At mercede non carebit sanctorum apostolorum iste labor. Nam cum spiritales nobis escas apposuerint, et accepta a Servatore bona ministraverint, uberrimam retri- butionem accipient, et plenissimam a Deo munifi- centia gratiam consequentur. id enim ex eo signi- ficari puto, quod post labores et ministerium con- vivis exhibitum, fragmentorum cophinus unicuique mandato Christi collectus est. Cæterum dubium non est idipsum post illos ad sanctarum Ecclesia- rum præsules quoque transiturum. B VI. 14. Illi ergo homines cum vidissent quod Je- D sus fecerat signum, dicebant quia, llic est vere pro- pheta qui venturus est in mundum. Signum mirantur qui quæ majestatis sunt divinæ æstimare norunt, quique ratione potius humana reguntur, quam belluina temeritate laborant, cu- jusmodi erant impii Judæi, qui cum ex Christi operibus juvari debuissent, sanitate mentis exci- derunt. Jam enim Jesum quoque lapidandum esse statuerint, quod eum miracula sæpius edere vi- derent. Illorum igitur insania longe meliores sunt, $3 ** Psal. vi, G. *³ Job' m, 23. Ga!al. vi, 23. Matth. x, 20.

Αμείνους τοιγαροῦν καὶ οὐ κατά τι μέρος βραχὺ τῆς ἐκείνων ἀπονοίας, οἱ τῇδε θαυμάζοντες, καὶ ἐφ' ἑνὶ τούτῳ, καὶ μεγάλῳ σημείῳ σωφρόνως αναπεπεισμέ- νοι λοιπόν, ὅτι περ εἴη πάντως αὐτὸς ὁ καὶ ἥξειν εἰς κόσμον ἐν προφήτου τάξει προκεκηρυγμένος. Ἐπιτή- ρει δέ, ὅση πάλιν ἐντεῦθεν ὁρᾶται διαφορά, γένους τέ φημι τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἔξω τῆς Ἰουδαίας κειμένων. Οἱ μὲν γὰρ, καίτοι πολλῶν καὶ οὐκ ἀν- αξίων εἰς τὸ θαυμάζεσθαι γεγονότες θεωροί, σκληροί μὲν οὐχ ὅπως εἰσὶ, καὶ ἀπάνθρωποι μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ φονῶσιν ἀδίκως, τὸν ὅτι προσήκοι διασώζειν αὐτοὺς προθυμούμενον, ἀτιθάσσοις ἀπονοίαις, πόλεώς τε τῆς ἑαυτῶν, καὶ χώρας ἐλαύνοντες. Οἱ δὲ τῆς Ἱερουσα λὴμ ἐξῳκισμένοι, καὶ διὰ τούτου τὸ ἀλλογενὲς ὑπεμ- φαίνοντες, ἑνὶ καὶ μόνῳ σημείῳ δοξάζουσι, καὶ ἀνεν- δοιάστως τῇ πίστει παραδέχεσθαι δεῖν τὰς ἐπ' αὐτῷ διαλήψεις εὐγενῶς δοκιμάζουσιν.. Ἀπὸ δὴ τούτων ἁπάντων, αὐτοκατάκριτος μὲν, καὶ αὐτόκληρος εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν ἀποῤῥίπτεσθαι δικαίως ὁ Ἰσραὴλ ἀν- εδείκνυτο, φειδοῦς δὲ τῆς ἄνωθεν, καὶ ἀγαπήσεως τῆς χρεωστούμενον. Ἰησοῦς οὖν γνούς, ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι, καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι βασιλέα, ἀν- εχώρησε πάλιν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. Αξιεπαινετωτάτην μὲν ἄν τις ἐποίησε τὴν ψῆφον, καὶ σφόδρα δικαίως, τοῖς ἀπὸ τοῦ μεγάλου θαύματος ἀναπεπεισμένοις εὐκόλως, ὅτι δὴ πρέποι τὰ πάντων ἐξαίρετα προσεῖναι Χριστῷ, καὶ τὴν ἀκροτάτην ὡς ἐν μοίρα τιμῆς ἀνατίθεσθαι. Τὸ γὰρ ἐθέλειν αὐτὸν εἰς βασιλέα προχειρίζεσθαι, τί ἂν ἕτερον, ἢ τοῦτο ση- μείνῃ; Αγασθείη δ' ἄν τις μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο· ὑπογραμμὸς γὰρ ἡμῖν ἀφιλοδοξίας εὑρίσκεται Χρι- στὸς, καὶ τοὺς ὅτι προσήκοι τιμᾷν ἑλομένους αὐτὸν ἀποφεύγων, καὶ βασιλείαν τὴν ἀνωτάτω τῶν ἐν ἡμῖν παραιτούμενος, εἰ καὶ ἀζήλωτον αὐτῷ ἀληθῶς τὸ πράγμα, διὰ τὸ πάντων βασιλεύειν μετά Πατρός ὁμοῦ δὲ καὶ δίδωσι νοεῖν τοῖς εἰς ἐλπίδα τὴν μέλλου σαν ἀποβλέπουσιν, ὅτι μικρὸν αὐτοῖς τὸ ἐν κόσμῳ μέγα, καὶ ὅτι τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ ήγουν κόσμῳ τι μας, κἂν αὐτομολῶσι, μὴ προσίεσθαι καλὸν, ἵν᾽ εἰς ἐκείνην ἀναβαίνωσι τὴν παρὰ Θεοῦ· ἀπρεπὲς γὰρ ὄντως τὸ ἐν τούτοις διαλάμψαι φιλεῖν, τοὺς οἱ γε πρὸς θείαν ἐπείγονται χάριν, καὶ δόξαν διψῶσι τὴν αἰώμον. Παραιτητέον τοιγαροῦν τὴν ὑπεροψίας ἀδελ- φὴν καὶ γείτονα, φιλοδοξίαν, καὶ οὐ πολλῷ τῷ μέτρῳ τῶν ἐκείνης ὅρων ἀπεσχοινισμένην. Καὶ τὸ μὲν ἐπι· φανὲς ἐν τιμῇ κατὰ τὸν παρόντα βίον, ὡς ἀδικοῦν φεύγωμεν, ζητῶμεν δὲ μᾶλλον τὸ ἐν ταπεινώσει σε μνόν, παραχωροῦντες ἀλλήλοις, καθάπερ ἡμᾶς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ἐνουθέτει, λέγων· . Τοῦτο φρονείτω ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχή ματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ Β διὰ Χριστοῦ τὸ χρῆναι λαχεῖν ἤδη τοῖς ἐξ ἐθνῶν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. que magno signo adducti sunt ut credant omnino ipsum esse quem sacre Litteræ prædixerunt in mundum venturum instar prophetæ. Observa porro quantum rursus hinc cernatur discrimen generis Israelitici, et eorum qui extra Judæam positi erant. Illi enim quamvis multa nec admiratione indigna spectaverint, non tamen duri sunt et inhumani solum, sed et injuste cædem ei machinantur, qui eorum saluti magnopere studet, agresti furore ip- `sum cum ex urbe sua, tumi regione tota abigentes. Qui vero dissiti sunt ab Jerusalem, atque idcirco alienigenarum rationem præ se ferunt, uno eoque solo signo sic afficiuntur, ut indubitata fide opinio- nem de ipso suscipiendam statuant. Ex his omni- bus igitur patet suople judicio condemnatum esse Israelem ac juste repudiatum, gentibus vero repo- sitam esse supernanı misericordiam, et dilectio- nem per Christum. A qui hunc in modum mirantur, et qui uno isto eo- Philipp. ", 5-0. C D VI. 15. Jesus ergo cum cognovisset quia venturi essent, ut raperent eum, et fucerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. Jure utique laudandam eorum sententiam quis censuerit, qui magno illo miraculo facile ad cre- dendum adducti sunt, esse in Christo eximia cun- cla, et supremum omnium honorem ei deferen- dum. Quod enim eum volunt in regem creare, quid aliud quam istud significet? Sed inter cætera hoc etiam quivis mirabitur, quod nimirum Christus nobis exemplum hic contemnendæ gloriæ seipsum tradit, eos fugiendo qui honorem deferunt, regnum hoc mortale respuendo, licet invidendum id ei re- vera non sit, propterea quod omnibus cum Patre imperat simulque cogitandum iis præbet qui in futuram spem respiciunt, parvum iis esse quod in mundo magnum est, nec pulchrum esse hujus vitæ aut sæculi honores suscipere licet ultro deferantur, ut ad illum qui a Deo est honorem ascendant: indecorum enim est bis eos clarere vel- le, qui ad divinamı gratiam enituntur, æternamque gloriam sitiunt. Respuenda est itaque ambitio ar- rogantiæ soror et vicina, nec multum dissita. Et quod honore maxime illustre est in hac vita fugia- mus ut damnosum, quæramusque potius humilitatis sanctimoniam, aller alteri cedentes, ut beatus Pau- lus monebat, dicens: Hoc sentite unusquisque in vobis quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen “.» Cernis ut voluntaria humiliatio clarum habeat fi- ,

Αμείνους τοιγαροῦν καὶ οὐ κατά τι μέρος βραχὺ τῆς ἐκείνων ἀπονοίας, οἱ τῇδε θαυμάζοντες, καὶ ἐφ' ἑνὶ τούτῳ, καὶ μεγάλῳ σημείῳ σωφρόνως αναπεπεισμέ- νοι λοιπόν, ὅτι περ εἴη πάντως αὐτὸς ὁ καὶ ἥξειν εἰς κόσμον ἐν προφήτου τάξει προκεκηρυγμένος. Ἐπιτή- ρει δέ, ὅση πάλιν ἐντεῦθεν ὁρᾶται διαφορά, γένους τέ φημι τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἔξω τῆς Ἰουδαίας κειμένων. Οἱ μὲν γὰρ, καίτοι πολλῶν καὶ οὐκ ἀν- αξίων εἰς τὸ θαυμάζεσθαι γεγονότες θεωροί, σκληροί μὲν οὐχ ὅπως εἰσὶ, καὶ ἀπάνθρωποι μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ φονῶσιν ἀδίκως, τὸν ὅτι προσήκοι διασώζειν αὐτοὺς προθυμούμενον, ἀτιθάσσοις ἀπονοίαις, πόλεώς τε τῆς ἑαυτῶν, καὶ χώρας ἐλαύνοντες. Οἱ δὲ τῆς Ἱερουσα λὴμ ἐξῳκισμένοι, καὶ διὰ τούτου τὸ ἀλλογενὲς ὑπεμ- φαίνοντες, ἑνὶ καὶ μόνῳ σημείῳ δοξάζουσι, καὶ ἀνεν- δοιάστως τῇ πίστει παραδέχεσθαι δεῖν τὰς ἐπ' αὐτῷ διαλήψεις εὐγενῶς δοκιμάζουσιν.. Ἀπὸ δὴ τούτων ἁπάντων, αὐτοκατάκριτος μὲν, καὶ αὐτόκληρος εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν ἀποῤῥίπτεσθαι δικαίως ὁ Ἰσραὴλ ἀν- εδείκνυτο, φειδοῦς δὲ τῆς ἄνωθεν, καὶ ἀγαπήσεως τῆς χρεωστούμενον. Ἰησοῦς οὖν γνούς, ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι, καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι βασιλέα, ἀν- εχώρησε πάλιν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. Αξιεπαινετωτάτην μὲν ἄν τις ἐποίησε τὴν ψῆφον, καὶ σφόδρα δικαίως, τοῖς ἀπὸ τοῦ μεγάλου θαύματος ἀναπεπεισμένοις εὐκόλως, ὅτι δὴ πρέποι τὰ πάντων ἐξαίρετα προσεῖναι Χριστῷ, καὶ τὴν ἀκροτάτην ὡς ἐν μοίρα τιμῆς ἀνατίθεσθαι. Τὸ γὰρ ἐθέλειν αὐτὸν εἰς βασιλέα προχειρίζεσθαι, τί ἂν ἕτερον, ἢ τοῦτο ση- μείνῃ; Αγασθείη δ' ἄν τις μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο· ὑπογραμμὸς γὰρ ἡμῖν ἀφιλοδοξίας εὑρίσκεται Χρι- στὸς, καὶ τοὺς ὅτι προσήκοι τιμᾷν ἑλομένους αὐτὸν ἀποφεύγων, καὶ βασιλείαν τὴν ἀνωτάτω τῶν ἐν ἡμῖν παραιτούμενος, εἰ καὶ ἀζήλωτον αὐτῷ ἀληθῶς τὸ πράγμα, διὰ τὸ πάντων βασιλεύειν μετά Πατρός ὁμοῦ δὲ καὶ δίδωσι νοεῖν τοῖς εἰς ἐλπίδα τὴν μέλλου σαν ἀποβλέπουσιν, ὅτι μικρὸν αὐτοῖς τὸ ἐν κόσμῳ μέγα, καὶ ὅτι τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ ήγουν κόσμῳ τι μας, κἂν αὐτομολῶσι, μὴ προσίεσθαι καλὸν, ἵν᾽ εἰς ἐκείνην ἀναβαίνωσι τὴν παρὰ Θεοῦ· ἀπρεπὲς γὰρ ὄντως τὸ ἐν τούτοις διαλάμψαι φιλεῖν, τοὺς οἱ γε πρὸς θείαν ἐπείγονται χάριν, καὶ δόξαν διψῶσι τὴν αἰώμον. Παραιτητέον τοιγαροῦν τὴν ὑπεροψίας ἀδελ- φὴν καὶ γείτονα, φιλοδοξίαν, καὶ οὐ πολλῷ τῷ μέτρῳ τῶν ἐκείνης ὅρων ἀπεσχοινισμένην. Καὶ τὸ μὲν ἐπι· φανὲς ἐν τιμῇ κατὰ τὸν παρόντα βίον, ὡς ἀδικοῦν φεύγωμεν, ζητῶμεν δὲ μᾶλλον τὸ ἐν ταπεινώσει σε μνόν, παραχωροῦντες ἀλλήλοις, καθάπερ ἡμᾶς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ἐνουθέτει, λέγων· . Τοῦτο φρονείτω ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχή ματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ Β διὰ Χριστοῦ τὸ χρῆναι λαχεῖν ἤδη τοῖς ἐξ ἐθνῶν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. que magno signo adducti sunt ut credant omnino ipsum esse quem sacre Litteræ prædixerunt in mundum venturum instar prophetæ. Observa porro quantum rursus hinc cernatur discrimen generis Israelitici, et eorum qui extra Judæam positi erant. Illi enim quamvis multa nec admiratione indigna spectaverint, non tamen duri sunt et inhumani solum, sed et injuste cædem ei machinantur, qui eorum saluti magnopere studet, agresti furore ip- `sum cum ex urbe sua, tumi regione tota abigentes. Qui vero dissiti sunt ab Jerusalem, atque idcirco alienigenarum rationem præ se ferunt, uno eoque solo signo sic afficiuntur, ut indubitata fide opinio- nem de ipso suscipiendam statuant. Ex his omni- bus igitur patet suople judicio condemnatum esse Israelem ac juste repudiatum, gentibus vero repo- sitam esse supernanı misericordiam, et dilectio- nem per Christum. A qui hunc in modum mirantur, et qui uno isto eo- Philipp. ", 5-0. C D VI. 15. Jesus ergo cum cognovisset quia venturi essent, ut raperent eum, et fucerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. Jure utique laudandam eorum sententiam quis censuerit, qui magno illo miraculo facile ad cre- dendum adducti sunt, esse in Christo eximia cun- cla, et supremum omnium honorem ei deferen- dum. Quod enim eum volunt in regem creare, quid aliud quam istud significet? Sed inter cætera hoc etiam quivis mirabitur, quod nimirum Christus nobis exemplum hic contemnendæ gloriæ seipsum tradit, eos fugiendo qui honorem deferunt, regnum hoc mortale respuendo, licet invidendum id ei re- vera non sit, propterea quod omnibus cum Patre imperat simulque cogitandum iis præbet qui in futuram spem respiciunt, parvum iis esse quod in mundo magnum est, nec pulchrum esse hujus vitæ aut sæculi honores suscipere licet ultro deferantur, ut ad illum qui a Deo est honorem ascendant: indecorum enim est bis eos clarere vel- le, qui ad divinamı gratiam enituntur, æternamque gloriam sitiunt. Respuenda est itaque ambitio ar- rogantiæ soror et vicina, nec multum dissita. Et quod honore maxime illustre est in hac vita fugia- mus ut damnosum, quæramusque potius humilitatis sanctimoniam, aller alteri cedentes, ut beatus Pau- lus monebat, dicens: Hoc sentite unusquisque in vobis quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen “.» Cernis ut voluntaria humiliatio clarum habeat fi- ,

Αμείνους τοιγαροῦν καὶ οὐ κατά τι μέρος βραχὺ τῆς ἐκείνων ἀπονοίας, οἱ τῇδε θαυμάζοντες, καὶ ἐφ' ἑνὶ τούτῳ, καὶ μεγάλῳ σημείῳ σωφρόνως αναπεπεισμέ- νοι λοιπόν, ὅτι περ εἴη πάντως αὐτὸς ὁ καὶ ἥξειν εἰς κόσμον ἐν προφήτου τάξει προκεκηρυγμένος. Ἐπιτή- ρει δέ, ὅση πάλιν ἐντεῦθεν ὁρᾶται διαφορά, γένους τέ φημι τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τῶν ἔξω τῆς Ἰουδαίας κειμένων. Οἱ μὲν γὰρ, καίτοι πολλῶν καὶ οὐκ ἀν- αξίων εἰς τὸ θαυμάζεσθαι γεγονότες θεωροί, σκληροί μὲν οὐχ ὅπως εἰσὶ, καὶ ἀπάνθρωποι μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ φονῶσιν ἀδίκως, τὸν ὅτι προσήκοι διασώζειν αὐτοὺς προθυμούμενον, ἀτιθάσσοις ἀπονοίαις, πόλεώς τε τῆς ἑαυτῶν, καὶ χώρας ἐλαύνοντες. Οἱ δὲ τῆς Ἱερουσα λὴμ ἐξῳκισμένοι, καὶ διὰ τούτου τὸ ἀλλογενὲς ὑπεμ- φαίνοντες, ἑνὶ καὶ μόνῳ σημείῳ δοξάζουσι, καὶ ἀνεν- δοιάστως τῇ πίστει παραδέχεσθαι δεῖν τὰς ἐπ' αὐτῷ διαλήψεις εὐγενῶς δοκιμάζουσιν.. Ἀπὸ δὴ τούτων ἁπάντων, αὐτοκατάκριτος μὲν, καὶ αὐτόκληρος εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν ἀποῤῥίπτεσθαι δικαίως ὁ Ἰσραὴλ ἀν- εδείκνυτο, φειδοῦς δὲ τῆς ἄνωθεν, καὶ ἀγαπήσεως τῆς χρεωστούμενον. Ἰησοῦς οὖν γνούς, ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι, καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι βασιλέα, ἀν- εχώρησε πάλιν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. Αξιεπαινετωτάτην μὲν ἄν τις ἐποίησε τὴν ψῆφον, καὶ σφόδρα δικαίως, τοῖς ἀπὸ τοῦ μεγάλου θαύματος ἀναπεπεισμένοις εὐκόλως, ὅτι δὴ πρέποι τὰ πάντων ἐξαίρετα προσεῖναι Χριστῷ, καὶ τὴν ἀκροτάτην ὡς ἐν μοίρα τιμῆς ἀνατίθεσθαι. Τὸ γὰρ ἐθέλειν αὐτὸν εἰς βασιλέα προχειρίζεσθαι, τί ἂν ἕτερον, ἢ τοῦτο ση- μείνῃ; Αγασθείη δ' ἄν τις μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο· ὑπογραμμὸς γὰρ ἡμῖν ἀφιλοδοξίας εὑρίσκεται Χρι- στὸς, καὶ τοὺς ὅτι προσήκοι τιμᾷν ἑλομένους αὐτὸν ἀποφεύγων, καὶ βασιλείαν τὴν ἀνωτάτω τῶν ἐν ἡμῖν παραιτούμενος, εἰ καὶ ἀζήλωτον αὐτῷ ἀληθῶς τὸ πράγμα, διὰ τὸ πάντων βασιλεύειν μετά Πατρός ὁμοῦ δὲ καὶ δίδωσι νοεῖν τοῖς εἰς ἐλπίδα τὴν μέλλου σαν ἀποβλέπουσιν, ὅτι μικρὸν αὐτοῖς τὸ ἐν κόσμῳ μέγα, καὶ ὅτι τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ ήγουν κόσμῳ τι μας, κἂν αὐτομολῶσι, μὴ προσίεσθαι καλὸν, ἵν᾽ εἰς ἐκείνην ἀναβαίνωσι τὴν παρὰ Θεοῦ· ἀπρεπὲς γὰρ ὄντως τὸ ἐν τούτοις διαλάμψαι φιλεῖν, τοὺς οἱ γε πρὸς θείαν ἐπείγονται χάριν, καὶ δόξαν διψῶσι τὴν αἰώμον. Παραιτητέον τοιγαροῦν τὴν ὑπεροψίας ἀδελ- φὴν καὶ γείτονα, φιλοδοξίαν, καὶ οὐ πολλῷ τῷ μέτρῳ τῶν ἐκείνης ὅρων ἀπεσχοινισμένην. Καὶ τὸ μὲν ἐπι· φανὲς ἐν τιμῇ κατὰ τὸν παρόντα βίον, ὡς ἀδικοῦν φεύγωμεν, ζητῶμεν δὲ μᾶλλον τὸ ἐν ταπεινώσει σε μνόν, παραχωροῦντες ἀλλήλοις, καθάπερ ἡμᾶς καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ἐνουθέτει, λέγων· . Τοῦτο φρονείτω ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχή ματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ Β διὰ Χριστοῦ τὸ χρῆναι λαχεῖν ἤδη τοῖς ἐξ ἐθνῶν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. que magno signo adducti sunt ut credant omnino ipsum esse quem sacre Litteræ prædixerunt in mundum venturum instar prophetæ. Observa porro quantum rursus hinc cernatur discrimen generis Israelitici, et eorum qui extra Judæam positi erant. Illi enim quamvis multa nec admiratione indigna spectaverint, non tamen duri sunt et inhumani solum, sed et injuste cædem ei machinantur, qui eorum saluti magnopere studet, agresti furore ip- `sum cum ex urbe sua, tumi regione tota abigentes. Qui vero dissiti sunt ab Jerusalem, atque idcirco alienigenarum rationem præ se ferunt, uno eoque solo signo sic afficiuntur, ut indubitata fide opinio- nem de ipso suscipiendam statuant. Ex his omni- bus igitur patet suople judicio condemnatum esse Israelem ac juste repudiatum, gentibus vero repo- sitam esse supernanı misericordiam, et dilectio- nem per Christum. A qui hunc in modum mirantur, et qui uno isto eo- Philipp. ", 5-0. C D VI. 15. Jesus ergo cum cognovisset quia venturi essent, ut raperent eum, et fucerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. Jure utique laudandam eorum sententiam quis censuerit, qui magno illo miraculo facile ad cre- dendum adducti sunt, esse in Christo eximia cun- cla, et supremum omnium honorem ei deferen- dum. Quod enim eum volunt in regem creare, quid aliud quam istud significet? Sed inter cætera hoc etiam quivis mirabitur, quod nimirum Christus nobis exemplum hic contemnendæ gloriæ seipsum tradit, eos fugiendo qui honorem deferunt, regnum hoc mortale respuendo, licet invidendum id ei re- vera non sit, propterea quod omnibus cum Patre imperat simulque cogitandum iis præbet qui in futuram spem respiciunt, parvum iis esse quod in mundo magnum est, nec pulchrum esse hujus vitæ aut sæculi honores suscipere licet ultro deferantur, ut ad illum qui a Deo est honorem ascendant: indecorum enim est bis eos clarere vel- le, qui ad divinamı gratiam enituntur, æternamque gloriam sitiunt. Respuenda est itaque ambitio ar- rogantiæ soror et vicina, nec multum dissita. Et quod honore maxime illustre est in hac vita fugia- mus ut damnosum, quæramusque potius humilitatis sanctimoniam, aller alteri cedentes, ut beatus Pau- lus monebat, dicens: Hoc sentite unusquisque in vobis quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen “.» Cernis ut voluntaria humiliatio clarum habeat fi- ,

ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. » Ορᾷς ὅπως ἡ ἑκούσιος ταπείνωσις λαμπρὸν ἔχει τὸ τέλος, καὶ ῥίζα πολ λῶν ἡμῖν ἀγαθῶν τὸ μέτριον ἀναφαίνεται φρόνημα; Ἐν μορφῇ μὲν ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τετα πείνωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής ἄνθρωπος γενόμενος δι' ἡμᾶς· ἀλλ᾽ εἰ καὶ πέφηνεν ἐν τῷδε τῷ βίῳ μετὰ σαρκὸς, ἀλλ' οὐκ ἔμεινε ταπεινός· ἀνατρέχει γὰρ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα, καὶ εἰς δόξαν τὴν θεοπρεπῆ, καὶ εἰ γέγονεν ἄνθρωπος. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον νοήσα: τις τρόπον, καὶ ἐφ' ἡμῶν. Ὅταν γὰρ ἑαυτοὺς τῶν διακένων ὑψωμάτων τοῦ παρόντος βίου κατακομί ζωμεν εἰς ταπεινά, τότε δὴ πάντως καὶ τὴν ἄνωθεν ἀντικομιούμεθα δόξαν, καὶ εἰς τὸ εἶναι θεοὶ κατὰ χάριν ἀναβησόμεθα, καθ' ομοιότητα λαμβάνοντες τὴν ὡς πρὸς τὸν ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν Υἱὸν, τὸ καλεῖσθαι τέκνα Θεοῦ. Καὶ ἵνα τι τοῖς προκειμένοις εἴπω τὸ συγγενές, καὶ αὐτὴν, εἰ πρόσεισι, τὴν ἐπὶ γῆς ἀκρό- τητα παραιτώμεθα τὴν ἁπάσης μητέρα τιμῆς, εἰ φρονοῦμεν τὰ ἐπουράνια, καὶ τοῖς ἄνω πολιτευόμεθα μᾶλλον, ἤπερ τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. Πνευματικῶν δὲ θεω- ρημάτων ὁ λόγος ἡμῖν οὐκ ἀμοιρεῖ· διὸ δὴ πάλιν ἐροῦμεν, ὅλην ὥσπερ ἀνακεφαλαιούμενοι τῶν γεγε- νημένων τὴν δύναμιν, καὶ τὸν ἐξ ἀρχῆς τῶν προκει μένων ἀναμηρυσάμενοι λόγον· οὕτω γὰρ ἡμῖν ἔσται καταφανὲς τὸ ῥηθήσεσθαι μέλλον, μάλισθ' ὅτι προστέ θεικεν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὥσπερ ἀναγκαῖόν τι καὶ ἀπαραίτητον ὑποδηλῶν, τὸ ὅτι • Ανεχώρησεν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. » Οὐκοῦν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπανθρωπίαν παραιτούμενος, ἀπεδήμει μὲν τῆς Ἱε ρουσαλήμ ὁ Χριστός, ὅπερ ἐστὶν ἐναργώς" • Εγκα- ταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου. » Διαπεραιωσάμενος τὴν Τιβεριάδος θάλασσαν, καὶ πολὺ λίαν τῆς ἐκείνων ἀπονοίας ἀπεσχοινισμένος, ἀνεπήδα πρὸς ὄρος ἅμα τοῖς μαθηταῖς· ἃ δὴ καὶ ὑποδηλοῦν εἰρήκαμεν τό τε ἄβατον ὥσπερ καὶ ἀνήνυ τον τοῖς Ἰουδαίοις τῆς ὡς ἐπ' αὐτὸν ὁδοῦ, καὶ τὴν ἐξ ὀργῆς τῆς ἐπὶ τῷ πάθει γενομένην ἀναχώρησιν τοῦ Χριστοῦ μέχρι καιροῦ δηλονότι πρέποντος, καὶ ὅτι περιφανὴς ἔσται Χριστός, ἅμα τοῖς ἑαυτοῦ μα θηταῖς, ὅταν ἐκβαίνῃ τὴν Ἰουδαίαν καὶ πρὸς τὰ ἔθνη βαδίζῃ μετατιθεὶς ἐπ' ἐκεῖνα τὴν χάριν. Ἀπὸ δέ γε τοῦ ὄρους τοὺς ἑπομένους αὐτῷ διεσκέπτετο, καὶ προσέτι τούτῳ διενοεῖτο περὶ τροφῆς. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν ἐλέγομεν καθάπερ ἐν τύπῳ σημαίνειν, καὶ τὴν ἄνωθεν τοῖς ἁγίοις χρεωστουμένην ἐπισκοπὴν, κατὰ τό· Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, » καὶ ὅτι τῶν σεβομένων αὐτὸν οὐκ ἀπρονοήτως ἔχει Θεός. Εἶτα παραδόξως ὁ πολὺς ἀπετρέφετο δῆμος, διά τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τοῖν δυοῖν ὀψαρίοιν· ἐφ᾽ ᾧ δὴ χρῆ- ναι νοεῖσθαι διωριζόμεθα τῶν ἁγίων συγγράμματα παλαιῶν τε καὶ νέων, τὴν δι' ἀποστόλων παράθεσιν τοῖς ἀγαπῶσι Χριστόν· πρὸς δὲ τούτοις, ὅτι καὶ τὸν τῆς εἰς ἡμᾶς διακονίας καρπὸν πλούσιον κομιεῖται παρά Θεοῦ τῶν μαθητῶν ὁ χορὸς, καὶ μετ' ἐκείνους, οἱ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ προεστῶτες Ἐκκλησιῶν· ἐπὶ γὰρ πάντ τας ἐν ἐκείνοις ὁ τύπος ἦν ἐν ἀρχῇ. Εἶτα θαυμάζουσιν οἱ θεωροὶ τὸ σημεῖον, καὶ ἁρπάζειν εἰς βασιλέα βου *• S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nem, et spiritus demissio multorum nobis bonorum A sit rádix? In forma quidem cum esset Dei ac Pa- tris, humiliavit seipsum Unigenitus homo factus ¡propter nos; sed tametsi in hac vita cum carne ap- paruit, humilis-tamen non permansit: in pristinam quippe dignitatem et gloriam divinam, licet homo factus sit, redit. Idipsum quoque de nobis intelli- gendum est. Si nos enim de hujus sæculi fastu ad humilia demittamus, tunc certe supernam gloriam vicissim recipiemus, eoque evehemur, ut dii simus per gratiam, ratione similitudinis cum vero natu- ralique Filio filiorum Dei appellationem sortiti. At- que ut propositis rebus aliquid affine dicam, etiam ipsum, si obveniat, honorum terrenorum culmen ac cæterorum fontem et originem recusemus, si cœle- stia sapimus, et supernis servimus potius quam B terrenis. Porro spiritalibus contemplationibus nou caret oratio; ideoque rursum dicemus, repetita quo- dammodo ratione eorum quæ facta sunt, et rebus propositis denum recensitis : sic enim id quod dicendum est manifestum nobis erit, præ- sertimnque a beato evangelista additum esse : Se- cessit in montem solus ", quasi necessarium et inevitabile quiddam significet. Igitur Judzorum in- manitatem Christus fugiens, discessit ex Jerusa- lem : quod manifeste est : « Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam 48. > Tranato mari Tibe- riadis, et ab illorum furore procul dissitus, st- cessit in montem una cum discipulis : quo signifi- cari diximus invium et interclusum quodammodo Judais iter ad ipsum, et Christum recessisse ob C passionem, usque ad tempus congruum nimirum, eumque illustrem atque conspicuum fore cum suis discipulis, cum relicta Judæa ad gentes migraverit gratiam ad illas transferens. De monte vero aspexit eos qui sequebantur, ac præterea corum alimoniaæ providit. Quo rursum diximus typice significari cum inspectionem illam supernam sanetis debitam, juxta illud Oculi Domini super justos “ ; • tumn providentiam quam Deus impertit colentibus se. Praeterea magna multitudo populi admirabiliter nutrita est ex quinque panibus et duobus pisci- culis : quo quidem intelligi statuimus scripta san- ctorum veterum ac novorum per apostolos apponi iis qui Christum diligunt ; quin et discipulorum chorum, et secundum eos sanctarum Ecclesiarum Dei præsules, uberem ministerii erga nos fructum reportaturos: typus enim ille ad omnes initio spe- ctabat. Postremo spectatores signum mirantur, et statuunt Jesum in regem rapere. Quod cum nos- set, solus secedit in montem, ut scriptum est. Post- quam enim eum gentes ut miraculorum effectorem ac Deum suspexerunt, postquam eum regem cuncti nuncuparunt ac Dominum, tunc quoque assumptus est solus in cœlum, nemine ipsum omnino se- quente. Primitiæ enim mortuorum cum esset 50, ascendit solus in montem magnum ac verum, juxta * Joan. vi, 15. Jerem. XII, 7. * Psal.'`xxxıı, 16. D I Cor. xv, 20.

ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. » Ορᾷς ὅπως ἡ ἑκούσιος ταπείνωσις λαμπρὸν ἔχει τὸ τέλος, καὶ ῥίζα πολ λῶν ἡμῖν ἀγαθῶν τὸ μέτριον ἀναφαίνεται φρόνημα; Ἐν μορφῇ μὲν ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τετα πείνωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής ἄνθρωπος γενόμενος δι' ἡμᾶς· ἀλλ᾽ εἰ καὶ πέφηνεν ἐν τῷδε τῷ βίῳ μετὰ σαρκὸς, ἀλλ' οὐκ ἔμεινε ταπεινός· ἀνατρέχει γὰρ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα, καὶ εἰς δόξαν τὴν θεοπρεπῆ, καὶ εἰ γέγονεν ἄνθρωπος. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον νοήσα: τις τρόπον, καὶ ἐφ' ἡμῶν. Ὅταν γὰρ ἑαυτοὺς τῶν διακένων ὑψωμάτων τοῦ παρόντος βίου κατακομί ζωμεν εἰς ταπεινά, τότε δὴ πάντως καὶ τὴν ἄνωθεν ἀντικομιούμεθα δόξαν, καὶ εἰς τὸ εἶναι θεοὶ κατὰ χάριν ἀναβησόμεθα, καθ' ομοιότητα λαμβάνοντες τὴν ὡς πρὸς τὸν ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν Υἱὸν, τὸ καλεῖσθαι τέκνα Θεοῦ. Καὶ ἵνα τι τοῖς προκειμένοις εἴπω τὸ συγγενές, καὶ αὐτὴν, εἰ πρόσεισι, τὴν ἐπὶ γῆς ἀκρό- τητα παραιτώμεθα τὴν ἁπάσης μητέρα τιμῆς, εἰ φρονοῦμεν τὰ ἐπουράνια, καὶ τοῖς ἄνω πολιτευόμεθα μᾶλλον, ἤπερ τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. Πνευματικῶν δὲ θεω- ρημάτων ὁ λόγος ἡμῖν οὐκ ἀμοιρεῖ· διὸ δὴ πάλιν ἐροῦμεν, ὅλην ὥσπερ ἀνακεφαλαιούμενοι τῶν γεγε- νημένων τὴν δύναμιν, καὶ τὸν ἐξ ἀρχῆς τῶν προκει μένων ἀναμηρυσάμενοι λόγον· οὕτω γὰρ ἡμῖν ἔσται καταφανὲς τὸ ῥηθήσεσθαι μέλλον, μάλισθ' ὅτι προστέ θεικεν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὥσπερ ἀναγκαῖόν τι καὶ ἀπαραίτητον ὑποδηλῶν, τὸ ὅτι • Ανεχώρησεν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. » Οὐκοῦν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπανθρωπίαν παραιτούμενος, ἀπεδήμει μὲν τῆς Ἱε ρουσαλήμ ὁ Χριστός, ὅπερ ἐστὶν ἐναργώς" • Εγκα- ταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου. » Διαπεραιωσάμενος τὴν Τιβεριάδος θάλασσαν, καὶ πολὺ λίαν τῆς ἐκείνων ἀπονοίας ἀπεσχοινισμένος, ἀνεπήδα πρὸς ὄρος ἅμα τοῖς μαθηταῖς· ἃ δὴ καὶ ὑποδηλοῦν εἰρήκαμεν τό τε ἄβατον ὥσπερ καὶ ἀνήνυ τον τοῖς Ἰουδαίοις τῆς ὡς ἐπ' αὐτὸν ὁδοῦ, καὶ τὴν ἐξ ὀργῆς τῆς ἐπὶ τῷ πάθει γενομένην ἀναχώρησιν τοῦ Χριστοῦ μέχρι καιροῦ δηλονότι πρέποντος, καὶ ὅτι περιφανὴς ἔσται Χριστός, ἅμα τοῖς ἑαυτοῦ μα θηταῖς, ὅταν ἐκβαίνῃ τὴν Ἰουδαίαν καὶ πρὸς τὰ ἔθνη βαδίζῃ μετατιθεὶς ἐπ' ἐκεῖνα τὴν χάριν. Ἀπὸ δέ γε τοῦ ὄρους τοὺς ἑπομένους αὐτῷ διεσκέπτετο, καὶ προσέτι τούτῳ διενοεῖτο περὶ τροφῆς. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν ἐλέγομεν καθάπερ ἐν τύπῳ σημαίνειν, καὶ τὴν ἄνωθεν τοῖς ἁγίοις χρεωστουμένην ἐπισκοπὴν, κατὰ τό· Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, » καὶ ὅτι τῶν σεβομένων αὐτὸν οὐκ ἀπρονοήτως ἔχει Θεός. Εἶτα παραδόξως ὁ πολὺς ἀπετρέφετο δῆμος, διά τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τοῖν δυοῖν ὀψαρίοιν· ἐφ᾽ ᾧ δὴ χρῆ- ναι νοεῖσθαι διωριζόμεθα τῶν ἁγίων συγγράμματα παλαιῶν τε καὶ νέων, τὴν δι' ἀποστόλων παράθεσιν τοῖς ἀγαπῶσι Χριστόν· πρὸς δὲ τούτοις, ὅτι καὶ τὸν τῆς εἰς ἡμᾶς διακονίας καρπὸν πλούσιον κομιεῖται παρά Θεοῦ τῶν μαθητῶν ὁ χορὸς, καὶ μετ' ἐκείνους, οἱ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ προεστῶτες Ἐκκλησιῶν· ἐπὶ γὰρ πάντ τας ἐν ἐκείνοις ὁ τύπος ἦν ἐν ἀρχῇ. Εἶτα θαυμάζουσιν οἱ θεωροὶ τὸ σημεῖον, καὶ ἁρπάζειν εἰς βασιλέα βου *• S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nem, et spiritus demissio multorum nobis bonorum A sit rádix? In forma quidem cum esset Dei ac Pa- tris, humiliavit seipsum Unigenitus homo factus ¡propter nos; sed tametsi in hac vita cum carne ap- paruit, humilis-tamen non permansit: in pristinam quippe dignitatem et gloriam divinam, licet homo factus sit, redit. Idipsum quoque de nobis intelli- gendum est. Si nos enim de hujus sæculi fastu ad humilia demittamus, tunc certe supernam gloriam vicissim recipiemus, eoque evehemur, ut dii simus per gratiam, ratione similitudinis cum vero natu- ralique Filio filiorum Dei appellationem sortiti. At- que ut propositis rebus aliquid affine dicam, etiam ipsum, si obveniat, honorum terrenorum culmen ac cæterorum fontem et originem recusemus, si cœle- stia sapimus, et supernis servimus potius quam B terrenis. Porro spiritalibus contemplationibus nou caret oratio; ideoque rursum dicemus, repetita quo- dammodo ratione eorum quæ facta sunt, et rebus propositis denum recensitis : sic enim id quod dicendum est manifestum nobis erit, præ- sertimnque a beato evangelista additum esse : Se- cessit in montem solus ", quasi necessarium et inevitabile quiddam significet. Igitur Judzorum in- manitatem Christus fugiens, discessit ex Jerusa- lem : quod manifeste est : « Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam 48. > Tranato mari Tibe- riadis, et ab illorum furore procul dissitus, st- cessit in montem una cum discipulis : quo signifi- cari diximus invium et interclusum quodammodo Judais iter ad ipsum, et Christum recessisse ob C passionem, usque ad tempus congruum nimirum, eumque illustrem atque conspicuum fore cum suis discipulis, cum relicta Judæa ad gentes migraverit gratiam ad illas transferens. De monte vero aspexit eos qui sequebantur, ac præterea corum alimoniaæ providit. Quo rursum diximus typice significari cum inspectionem illam supernam sanetis debitam, juxta illud Oculi Domini super justos “ ; • tumn providentiam quam Deus impertit colentibus se. Praeterea magna multitudo populi admirabiliter nutrita est ex quinque panibus et duobus pisci- culis : quo quidem intelligi statuimus scripta san- ctorum veterum ac novorum per apostolos apponi iis qui Christum diligunt ; quin et discipulorum chorum, et secundum eos sanctarum Ecclesiarum Dei præsules, uberem ministerii erga nos fructum reportaturos: typus enim ille ad omnes initio spe- ctabat. Postremo spectatores signum mirantur, et statuunt Jesum in regem rapere. Quod cum nos- set, solus secedit in montem, ut scriptum est. Post- quam enim eum gentes ut miraculorum effectorem ac Deum suspexerunt, postquam eum regem cuncti nuncuparunt ac Dominum, tunc quoque assumptus est solus in cœlum, nemine ipsum omnino se- quente. Primitiæ enim mortuorum cum esset 50, ascendit solus in montem magnum ac verum, juxta * Joan. vi, 15. Jerem. XII, 7. * Psal.'`xxxıı, 16. D I Cor. xv, 20.

ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. » Ορᾷς ὅπως ἡ ἑκούσιος ταπείνωσις λαμπρὸν ἔχει τὸ τέλος, καὶ ῥίζα πολ λῶν ἡμῖν ἀγαθῶν τὸ μέτριον ἀναφαίνεται φρόνημα; Ἐν μορφῇ μὲν ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τετα πείνωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής ἄνθρωπος γενόμενος δι' ἡμᾶς· ἀλλ᾽ εἰ καὶ πέφηνεν ἐν τῷδε τῷ βίῳ μετὰ σαρκὸς, ἀλλ' οὐκ ἔμεινε ταπεινός· ἀνατρέχει γὰρ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα, καὶ εἰς δόξαν τὴν θεοπρεπῆ, καὶ εἰ γέγονεν ἄνθρωπος. Τὸν αὐτὸν δὴ τοῦτον νοήσα: τις τρόπον, καὶ ἐφ' ἡμῶν. Ὅταν γὰρ ἑαυτοὺς τῶν διακένων ὑψωμάτων τοῦ παρόντος βίου κατακομί ζωμεν εἰς ταπεινά, τότε δὴ πάντως καὶ τὴν ἄνωθεν ἀντικομιούμεθα δόξαν, καὶ εἰς τὸ εἶναι θεοὶ κατὰ χάριν ἀναβησόμεθα, καθ' ομοιότητα λαμβάνοντες τὴν ὡς πρὸς τὸν ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν Υἱὸν, τὸ καλεῖσθαι τέκνα Θεοῦ. Καὶ ἵνα τι τοῖς προκειμένοις εἴπω τὸ συγγενές, καὶ αὐτὴν, εἰ πρόσεισι, τὴν ἐπὶ γῆς ἀκρό- τητα παραιτώμεθα τὴν ἁπάσης μητέρα τιμῆς, εἰ φρονοῦμεν τὰ ἐπουράνια, καὶ τοῖς ἄνω πολιτευόμεθα μᾶλλον, ἤπερ τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. Πνευματικῶν δὲ θεω- ρημάτων ὁ λόγος ἡμῖν οὐκ ἀμοιρεῖ· διὸ δὴ πάλιν ἐροῦμεν, ὅλην ὥσπερ ἀνακεφαλαιούμενοι τῶν γεγε- νημένων τὴν δύναμιν, καὶ τὸν ἐξ ἀρχῆς τῶν προκει μένων ἀναμηρυσάμενοι λόγον· οὕτω γὰρ ἡμῖν ἔσται καταφανὲς τὸ ῥηθήσεσθαι μέλλον, μάλισθ' ὅτι προστέ θεικεν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ὥσπερ ἀναγκαῖόν τι καὶ ἀπαραίτητον ὑποδηλῶν, τὸ ὅτι • Ανεχώρησεν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος. » Οὐκοῦν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπανθρωπίαν παραιτούμενος, ἀπεδήμει μὲν τῆς Ἱε ρουσαλήμ ὁ Χριστός, ὅπερ ἐστὶν ἐναργώς" • Εγκα- ταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου. » Διαπεραιωσάμενος τὴν Τιβεριάδος θάλασσαν, καὶ πολὺ λίαν τῆς ἐκείνων ἀπονοίας ἀπεσχοινισμένος, ἀνεπήδα πρὸς ὄρος ἅμα τοῖς μαθηταῖς· ἃ δὴ καὶ ὑποδηλοῦν εἰρήκαμεν τό τε ἄβατον ὥσπερ καὶ ἀνήνυ τον τοῖς Ἰουδαίοις τῆς ὡς ἐπ' αὐτὸν ὁδοῦ, καὶ τὴν ἐξ ὀργῆς τῆς ἐπὶ τῷ πάθει γενομένην ἀναχώρησιν τοῦ Χριστοῦ μέχρι καιροῦ δηλονότι πρέποντος, καὶ ὅτι περιφανὴς ἔσται Χριστός, ἅμα τοῖς ἑαυτοῦ μα θηταῖς, ὅταν ἐκβαίνῃ τὴν Ἰουδαίαν καὶ πρὸς τὰ ἔθνη βαδίζῃ μετατιθεὶς ἐπ' ἐκεῖνα τὴν χάριν. Ἀπὸ δέ γε τοῦ ὄρους τοὺς ἑπομένους αὐτῷ διεσκέπτετο, καὶ προσέτι τούτῳ διενοεῖτο περὶ τροφῆς. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν ἐλέγομεν καθάπερ ἐν τύπῳ σημαίνειν, καὶ τὴν ἄνωθεν τοῖς ἁγίοις χρεωστουμένην ἐπισκοπὴν, κατὰ τό· Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, » καὶ ὅτι τῶν σεβομένων αὐτὸν οὐκ ἀπρονοήτως ἔχει Θεός. Εἶτα παραδόξως ὁ πολὺς ἀπετρέφετο δῆμος, διά τε τῶν πέντε ἄρτων, καὶ τοῖν δυοῖν ὀψαρίοιν· ἐφ᾽ ᾧ δὴ χρῆ- ναι νοεῖσθαι διωριζόμεθα τῶν ἁγίων συγγράμματα παλαιῶν τε καὶ νέων, τὴν δι' ἀποστόλων παράθεσιν τοῖς ἀγαπῶσι Χριστόν· πρὸς δὲ τούτοις, ὅτι καὶ τὸν τῆς εἰς ἡμᾶς διακονίας καρπὸν πλούσιον κομιεῖται παρά Θεοῦ τῶν μαθητῶν ὁ χορὸς, καὶ μετ' ἐκείνους, οἱ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ προεστῶτες Ἐκκλησιῶν· ἐπὶ γὰρ πάντ τας ἐν ἐκείνοις ὁ τύπος ἦν ἐν ἀρχῇ. Εἶτα θαυμάζουσιν οἱ θεωροὶ τὸ σημεῖον, καὶ ἁρπάζειν εἰς βασιλέα βου *• S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nem, et spiritus demissio multorum nobis bonorum A sit rádix? In forma quidem cum esset Dei ac Pa- tris, humiliavit seipsum Unigenitus homo factus ¡propter nos; sed tametsi in hac vita cum carne ap- paruit, humilis-tamen non permansit: in pristinam quippe dignitatem et gloriam divinam, licet homo factus sit, redit. Idipsum quoque de nobis intelli- gendum est. Si nos enim de hujus sæculi fastu ad humilia demittamus, tunc certe supernam gloriam vicissim recipiemus, eoque evehemur, ut dii simus per gratiam, ratione similitudinis cum vero natu- ralique Filio filiorum Dei appellationem sortiti. At- que ut propositis rebus aliquid affine dicam, etiam ipsum, si obveniat, honorum terrenorum culmen ac cæterorum fontem et originem recusemus, si cœle- stia sapimus, et supernis servimus potius quam B terrenis. Porro spiritalibus contemplationibus nou caret oratio; ideoque rursum dicemus, repetita quo- dammodo ratione eorum quæ facta sunt, et rebus propositis denum recensitis : sic enim id quod dicendum est manifestum nobis erit, præ- sertimnque a beato evangelista additum esse : Se- cessit in montem solus ", quasi necessarium et inevitabile quiddam significet. Igitur Judzorum in- manitatem Christus fugiens, discessit ex Jerusa- lem : quod manifeste est : « Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam 48. > Tranato mari Tibe- riadis, et ab illorum furore procul dissitus, st- cessit in montem una cum discipulis : quo signifi- cari diximus invium et interclusum quodammodo Judais iter ad ipsum, et Christum recessisse ob C passionem, usque ad tempus congruum nimirum, eumque illustrem atque conspicuum fore cum suis discipulis, cum relicta Judæa ad gentes migraverit gratiam ad illas transferens. De monte vero aspexit eos qui sequebantur, ac præterea corum alimoniaæ providit. Quo rursum diximus typice significari cum inspectionem illam supernam sanetis debitam, juxta illud Oculi Domini super justos “ ; • tumn providentiam quam Deus impertit colentibus se. Praeterea magna multitudo populi admirabiliter nutrita est ex quinque panibus et duobus pisci- culis : quo quidem intelligi statuimus scripta san- ctorum veterum ac novorum per apostolos apponi iis qui Christum diligunt ; quin et discipulorum chorum, et secundum eos sanctarum Ecclesiarum Dei præsules, uberem ministerii erga nos fructum reportaturos: typus enim ille ad omnes initio spe- ctabat. Postremo spectatores signum mirantur, et statuunt Jesum in regem rapere. Quod cum nos- set, solus secedit in montem, ut scriptum est. Post- quam enim eum gentes ut miraculorum effectorem ac Deum suspexerunt, postquam eum regem cuncti nuncuparunt ac Dominum, tunc quoque assumptus est solus in cœlum, nemine ipsum omnino se- quente. Primitiæ enim mortuorum cum esset 50, ascendit solus in montem magnum ac verum, juxta * Joan. vi, 15. Jerem. XII, 7. * Psal.'`xxxıı, 16. D I Cor. xv, 20.

λεύονται τὸν Ἰησοῦν. Ο δὴ καὶ συνεὶς, ἀναχωρεῖ μόνος εἰς τὸ ὄρος; ὡς γέγραπται. Ὅτε γὰρ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ἐθαυμάσθη Χρι στὸς, ὅτε πάντες αὐτὸν ἐπεγράψαντο βασιλέα καὶ Κύριον, τότε καὶ ἀνελήφθη μόνος εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδενὸς αὐτῷ τὸ παράπαν ἀκολουθήσαντος. Απαρχή γὰρ τῶν νεκρῶν ἀναβέβηκε μόνος εἰς τὸ ὄρος τὸ μέγα καὶ ἀληθέστερον, κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Ψαλμῳ δοῦ · ι Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, ἢ τίς στήσεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; Αθῶος χερσί, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ. ο ᾿Ακολουθήσει γὰρ ὁ τοιοῦτος τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς ὄρος τὸ νοητὸν ἀναβήσεται, κατὰ τὸν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας καιρόν. Ανακεχώ- ρηκε δὲ εἰς τὸ ὄρος, τοῦτ' ἔστιν, ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐ τὸ βασιλεύειν τῶν πεπιστευκότων αὐτῷ, παραιτούμενος, ἀλλ' ὑπερτιθέμενος τὸν τῆς βασιλείας τῆς ἐκφανεστέρας καιρὸν, εἰς τὴν ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἐπιστροφὴν, ὅτε καὶ ἐν δόξῃ τῇ τοῦ Πατρὸς καταβή- σεται, οὐκέτι διὰ σημείων, καθάπερ καὶ πρότερον ἐπιγινωσκόμενος, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ καὶ κατὰ φύσιν Κύριος, ἀλλ᾽ ἐκ δόξης θεοπρεποῦς, ὅτιπερ ὑπάρχει βασιλεὺς ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενος. Οὐκοῦν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ἐν ὀλίγῳ συνενεγκὼν τῶν εἰρημένων τὸ πλάτος, ὅτε διὰ σημείων ἐπιστεύθη, καὶ ἐπεγνώσθη Θεὸς, τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐκφοιτήσας λαῶν, τότε δὴ πάν- τες αὐτὸν καὶ εἰς βασιλέα λαμβάνειν ἐπείγονται· ἀναβαίνει δὲ μόνος εἰς οὐρανοὺς καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν τῆς βασιλείας ἐκφανεστέραν ἐπίδειξιν ἀποταμιευόμενος. Ὡς δὲ ὀψία ἐγένετο, κατέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν θάλασσαν· καὶ ἐμβάντες εἰς πλοῖον ήρ χοντο εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καφαρναούμ. Παραδόξως ἀποτελεσθέντος τοῦ πρώτου σημείου, ῥίζα πάλιν ἑτέρου, καὶ πρόφασις, ἡ ἐπ' ἐκείνῳ φυγή τε καὶ ἀναχώρησις, οἰκονομικῶς εὑρίσκεται· καὶ που ρεύεται, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐκ δυνάμεως εἰς δύ- ναμιν ὁ θαυματουργός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐζητεῖτο μὲν εἰς βασιλέα παρὰ τῶν ἐπ' ἐκείνῳ τῷ μεγάλῳ καταπε- πληγμένων θαύματι, παρῃτεῖτο δὲ αὐτὸς τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τιμὰς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας λόγους, ἔδει δὴ πάντως καὶ τόπων αὐτὸν, μᾶλλον δὲ ἁπά σης τῆς ἐκείνων ἀπανίστασθαι χώρας. Ἵνα τοίνυν καὶ ἀποπλεῦσαι δοκῇ, καὶ τὸν τῶν ἐπιζητούν των ὑποχαυνώσῃ τόνον, προαποδημεῖν ἐπιτάττει τοῖς μαθηταῖς, ἀπομένει δὲ αὐτὸς εὐαφόρμως ἐπὶ τὸ ἑξῆς σημεῖον ἐρχόμενος· ἦν γὰρ δὴ καὶ λίαν ἐσπουδασμένον αὐτῷ τὸ διὰ πάσης ἀφορμῆς καὶ πράγ ματος βεβαιοῦν εἰς πίστιν τὴν ἐφ' ἑαυτῷ τῶν ἀπο- στόλων τὸν νοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον ἔσεσθαι τῆς οἰκουμένης διδάσκαλοι, καὶ ὥσπερ τινὲς φωστῆρες διαλάμψειν ἐν κόσμῳ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, ἀναγκαίαν αὐτοῖς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ὠφελεῖν πεφυ- κόσιν ἐποιεῖτο χειραγωγίαν. Τοῦτο γὰρ ἦν οὐχ ὅπως ἐκείνοις χαρίζεσθαι μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παιδαγωγηθήσεσθαι μέλλουσιν εἰς τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἁπλανῆ. ᾿Αλλὰ τοῦ δὴ χάριν, ἐρεῖ τις τυ χόν, μετὰ τὴν ἐπ' ἐκείνῳ μεγαλουργίαν εὐθὺς, τὸ δύνασθαι καὶ ἐπ' αὐτῆς ἰέναι θαλάσσης τὸν Ἰησοῦν εἰσφέρεται; Πιθανὴν δὲ σφόδρα τὴν αἰτίαν ὁ τοιοῦτος ἀντακούσεται. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς μὲν ὄχλους αὐτὸς ἀποτρέφειν ἐβούλετο, ἀτονήσειν δέ πως αὐτὸν, περὶ τοῦτο Φίλιππός τε καὶ ᾿Ανδρέας ὑπέλαβον, ὁ μὲν ἀρ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A illud Psalmista : • Quis ascendet in montem Do- mini, aut quis stabit in loco sancto ejus ? Innom cens manibus, et mundus corde st. › Christum enim sequetur qui hujusmodi est, et in montem intellectualem ascendet, circa tempus regni cœlo- rum. Secessit porro in montem, hoc est, ascendit in cœlum, non quod regnum in fideles sus- cipere nolit, sed quod regni illustrioris tempus differat donec cœlitus ad nos revertatur, cum in gloria Patris descendet, non jam ex signis, ut prius revera et sccundum naturam Dominus agni- tus, sed ex majestate Deo convenienti rex citra lus ascendit, congruo tempori clariorem regni de- B . G Psal. xxi, 5. » Psal. LxxxII, 8. I D dubitationem ullam declaratus. Itaque, dicam enim rursus, quæ prius allata sunt in pauca contra- hens, cum per signa creditus et agnitus est Deus, Judaico populo relicto, tunc omnes ipsum quoque in regem assumere nituntur. In coelos autem so- clarationem reservans. VI, 16, 17. Ut autem sero fuctum est, descenderunt discipuli ejus ad mare; el cum ascendissent navim, venerunt trans mare in Capharnaum. Primo signo mirabiliter edito, radix denuo alte- rius et occasio, illius fuga et secessio singulari consilio reperitur, et procedit, ut scriptum est *, de virtute in virtutem miraculorum editor. Nam cum quæreretur in regem ab iis qui magno illo miraculo attoniti erant, ipse vero mundi honores, ut prius ostendimus, recusaret: abeundum utique fuit ex locis istis, imo vero ex omni illorum regione discedendum. Ut ergo discessisse videretur, et quærentium emolliret vehementiam, jubet disci- pulos prius discedere, ipse vero remanet, ad signum aliud deinceps edendum opportune se ac- cingens : nihil enim ei prius erat quam ut quavis ex re et occasione mentem apostolorum ad fidem firmaret. Nam cum orbis doctores esse deberent, et quasi luminaria quædam, juxta Pauli senten- tiam, muuido præfulgere, necessario ipsos ad utilia quæque manu ducebat. Hoc enim erat non tantum de illis bene mereri, sed et de aliis qui ab ipsis in ejus certa cognitione instruendi veniebant. Sed quam ob causam, inquiet forsan aliquis, post illud miraculum, statim probatur posse quoque Jesum supra mare incedere? At hujus rei verisi - millimam causam quisquis ille est audiet. Nempe quod cum turbas alere ipse vellet, Philippus autem et Andreas id ab ipso Beri non posse suspicaren- tur, et ille quidem diceret grandem pecuniæ sum- mam vix eis suffecturam, hic moneret quinque panes et pisciculos duos penes unum puerum re- pertos, nihil tamen in tot homines istud esse, omni-

λεύονται τὸν Ἰησοῦν. Ο δὴ καὶ συνεὶς, ἀναχωρεῖ μόνος εἰς τὸ ὄρος; ὡς γέγραπται. Ὅτε γὰρ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ἐθαυμάσθη Χρι στὸς, ὅτε πάντες αὐτὸν ἐπεγράψαντο βασιλέα καὶ Κύριον, τότε καὶ ἀνελήφθη μόνος εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδενὸς αὐτῷ τὸ παράπαν ἀκολουθήσαντος. Απαρχή γὰρ τῶν νεκρῶν ἀναβέβηκε μόνος εἰς τὸ ὄρος τὸ μέγα καὶ ἀληθέστερον, κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Ψαλμῳ δοῦ · ι Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, ἢ τίς στήσεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; Αθῶος χερσί, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ. ο ᾿Ακολουθήσει γὰρ ὁ τοιοῦτος τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς ὄρος τὸ νοητὸν ἀναβήσεται, κατὰ τὸν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας καιρόν. Ανακεχώ- ρηκε δὲ εἰς τὸ ὄρος, τοῦτ' ἔστιν, ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐ τὸ βασιλεύειν τῶν πεπιστευκότων αὐτῷ, παραιτούμενος, ἀλλ' ὑπερτιθέμενος τὸν τῆς βασιλείας τῆς ἐκφανεστέρας καιρὸν, εἰς τὴν ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἐπιστροφὴν, ὅτε καὶ ἐν δόξῃ τῇ τοῦ Πατρὸς καταβή- σεται, οὐκέτι διὰ σημείων, καθάπερ καὶ πρότερον ἐπιγινωσκόμενος, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ καὶ κατὰ φύσιν Κύριος, ἀλλ᾽ ἐκ δόξης θεοπρεποῦς, ὅτιπερ ὑπάρχει βασιλεὺς ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενος. Οὐκοῦν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ἐν ὀλίγῳ συνενεγκὼν τῶν εἰρημένων τὸ πλάτος, ὅτε διὰ σημείων ἐπιστεύθη, καὶ ἐπεγνώσθη Θεὸς, τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐκφοιτήσας λαῶν, τότε δὴ πάν- τες αὐτὸν καὶ εἰς βασιλέα λαμβάνειν ἐπείγονται· ἀναβαίνει δὲ μόνος εἰς οὐρανοὺς καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν τῆς βασιλείας ἐκφανεστέραν ἐπίδειξιν ἀποταμιευόμενος. Ὡς δὲ ὀψία ἐγένετο, κατέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν θάλασσαν· καὶ ἐμβάντες εἰς πλοῖον ήρ χοντο εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καφαρναούμ. Παραδόξως ἀποτελεσθέντος τοῦ πρώτου σημείου, ῥίζα πάλιν ἑτέρου, καὶ πρόφασις, ἡ ἐπ' ἐκείνῳ φυγή τε καὶ ἀναχώρησις, οἰκονομικῶς εὑρίσκεται· καὶ που ρεύεται, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐκ δυνάμεως εἰς δύ- ναμιν ὁ θαυματουργός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐζητεῖτο μὲν εἰς βασιλέα παρὰ τῶν ἐπ' ἐκείνῳ τῷ μεγάλῳ καταπε- πληγμένων θαύματι, παρῃτεῖτο δὲ αὐτὸς τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τιμὰς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας λόγους, ἔδει δὴ πάντως καὶ τόπων αὐτὸν, μᾶλλον δὲ ἁπά σης τῆς ἐκείνων ἀπανίστασθαι χώρας. Ἵνα τοίνυν καὶ ἀποπλεῦσαι δοκῇ, καὶ τὸν τῶν ἐπιζητούν των ὑποχαυνώσῃ τόνον, προαποδημεῖν ἐπιτάττει τοῖς μαθηταῖς, ἀπομένει δὲ αὐτὸς εὐαφόρμως ἐπὶ τὸ ἑξῆς σημεῖον ἐρχόμενος· ἦν γὰρ δὴ καὶ λίαν ἐσπουδασμένον αὐτῷ τὸ διὰ πάσης ἀφορμῆς καὶ πράγ ματος βεβαιοῦν εἰς πίστιν τὴν ἐφ' ἑαυτῷ τῶν ἀπο- στόλων τὸν νοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον ἔσεσθαι τῆς οἰκουμένης διδάσκαλοι, καὶ ὥσπερ τινὲς φωστῆρες διαλάμψειν ἐν κόσμῳ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, ἀναγκαίαν αὐτοῖς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ὠφελεῖν πεφυ- κόσιν ἐποιεῖτο χειραγωγίαν. Τοῦτο γὰρ ἦν οὐχ ὅπως ἐκείνοις χαρίζεσθαι μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παιδαγωγηθήσεσθαι μέλλουσιν εἰς τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἁπλανῆ. ᾿Αλλὰ τοῦ δὴ χάριν, ἐρεῖ τις τυ χόν, μετὰ τὴν ἐπ' ἐκείνῳ μεγαλουργίαν εὐθὺς, τὸ δύνασθαι καὶ ἐπ' αὐτῆς ἰέναι θαλάσσης τὸν Ἰησοῦν εἰσφέρεται; Πιθανὴν δὲ σφόδρα τὴν αἰτίαν ὁ τοιοῦτος ἀντακούσεται. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς μὲν ὄχλους αὐτὸς ἀποτρέφειν ἐβούλετο, ἀτονήσειν δέ πως αὐτὸν, περὶ τοῦτο Φίλιππός τε καὶ ᾿Ανδρέας ὑπέλαβον, ὁ μὲν ἀρ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A illud Psalmista : • Quis ascendet in montem Do- mini, aut quis stabit in loco sancto ejus ? Innom cens manibus, et mundus corde st. › Christum enim sequetur qui hujusmodi est, et in montem intellectualem ascendet, circa tempus regni cœlo- rum. Secessit porro in montem, hoc est, ascendit in cœlum, non quod regnum in fideles sus- cipere nolit, sed quod regni illustrioris tempus differat donec cœlitus ad nos revertatur, cum in gloria Patris descendet, non jam ex signis, ut prius revera et sccundum naturam Dominus agni- tus, sed ex majestate Deo convenienti rex citra lus ascendit, congruo tempori clariorem regni de- B . G Psal. xxi, 5. » Psal. LxxxII, 8. I D dubitationem ullam declaratus. Itaque, dicam enim rursus, quæ prius allata sunt in pauca contra- hens, cum per signa creditus et agnitus est Deus, Judaico populo relicto, tunc omnes ipsum quoque in regem assumere nituntur. In coelos autem so- clarationem reservans. VI, 16, 17. Ut autem sero fuctum est, descenderunt discipuli ejus ad mare; el cum ascendissent navim, venerunt trans mare in Capharnaum. Primo signo mirabiliter edito, radix denuo alte- rius et occasio, illius fuga et secessio singulari consilio reperitur, et procedit, ut scriptum est *, de virtute in virtutem miraculorum editor. Nam cum quæreretur in regem ab iis qui magno illo miraculo attoniti erant, ipse vero mundi honores, ut prius ostendimus, recusaret: abeundum utique fuit ex locis istis, imo vero ex omni illorum regione discedendum. Ut ergo discessisse videretur, et quærentium emolliret vehementiam, jubet disci- pulos prius discedere, ipse vero remanet, ad signum aliud deinceps edendum opportune se ac- cingens : nihil enim ei prius erat quam ut quavis ex re et occasione mentem apostolorum ad fidem firmaret. Nam cum orbis doctores esse deberent, et quasi luminaria quædam, juxta Pauli senten- tiam, muuido præfulgere, necessario ipsos ad utilia quæque manu ducebat. Hoc enim erat non tantum de illis bene mereri, sed et de aliis qui ab ipsis in ejus certa cognitione instruendi veniebant. Sed quam ob causam, inquiet forsan aliquis, post illud miraculum, statim probatur posse quoque Jesum supra mare incedere? At hujus rei verisi - millimam causam quisquis ille est audiet. Nempe quod cum turbas alere ipse vellet, Philippus autem et Andreas id ab ipso Beri non posse suspicaren- tur, et ille quidem diceret grandem pecuniæ sum- mam vix eis suffecturam, hic moneret quinque panes et pisciculos duos penes unum puerum re- pertos, nihil tamen in tot homines istud esse, omni-

λεύονται τὸν Ἰησοῦν. Ο δὴ καὶ συνεὶς, ἀναχωρεῖ μόνος εἰς τὸ ὄρος; ὡς γέγραπται. Ὅτε γὰρ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ἐθαυμάσθη Χρι στὸς, ὅτε πάντες αὐτὸν ἐπεγράψαντο βασιλέα καὶ Κύριον, τότε καὶ ἀνελήφθη μόνος εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδενὸς αὐτῷ τὸ παράπαν ἀκολουθήσαντος. Απαρχή γὰρ τῶν νεκρῶν ἀναβέβηκε μόνος εἰς τὸ ὄρος τὸ μέγα καὶ ἀληθέστερον, κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Ψαλμῳ δοῦ · ι Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, ἢ τίς στήσεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; Αθῶος χερσί, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ. ο ᾿Ακολουθήσει γὰρ ὁ τοιοῦτος τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς ὄρος τὸ νοητὸν ἀναβήσεται, κατὰ τὸν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας καιρόν. Ανακεχώ- ρηκε δὲ εἰς τὸ ὄρος, τοῦτ' ἔστιν, ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐ τὸ βασιλεύειν τῶν πεπιστευκότων αὐτῷ, παραιτούμενος, ἀλλ' ὑπερτιθέμενος τὸν τῆς βασιλείας τῆς ἐκφανεστέρας καιρὸν, εἰς τὴν ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἐπιστροφὴν, ὅτε καὶ ἐν δόξῃ τῇ τοῦ Πατρὸς καταβή- σεται, οὐκέτι διὰ σημείων, καθάπερ καὶ πρότερον ἐπιγινωσκόμενος, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ καὶ κατὰ φύσιν Κύριος, ἀλλ᾽ ἐκ δόξης θεοπρεποῦς, ὅτιπερ ὑπάρχει βασιλεὺς ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενος. Οὐκοῦν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ἐν ὀλίγῳ συνενεγκὼν τῶν εἰρημένων τὸ πλάτος, ὅτε διὰ σημείων ἐπιστεύθη, καὶ ἐπεγνώσθη Θεὸς, τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐκφοιτήσας λαῶν, τότε δὴ πάν- τες αὐτὸν καὶ εἰς βασιλέα λαμβάνειν ἐπείγονται· ἀναβαίνει δὲ μόνος εἰς οὐρανοὺς καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν τῆς βασιλείας ἐκφανεστέραν ἐπίδειξιν ἀποταμιευόμενος. Ὡς δὲ ὀψία ἐγένετο, κατέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν θάλασσαν· καὶ ἐμβάντες εἰς πλοῖον ήρ χοντο εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καφαρναούμ. Παραδόξως ἀποτελεσθέντος τοῦ πρώτου σημείου, ῥίζα πάλιν ἑτέρου, καὶ πρόφασις, ἡ ἐπ' ἐκείνῳ φυγή τε καὶ ἀναχώρησις, οἰκονομικῶς εὑρίσκεται· καὶ που ρεύεται, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐκ δυνάμεως εἰς δύ- ναμιν ὁ θαυματουργός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐζητεῖτο μὲν εἰς βασιλέα παρὰ τῶν ἐπ' ἐκείνῳ τῷ μεγάλῳ καταπε- πληγμένων θαύματι, παρῃτεῖτο δὲ αὐτὸς τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τιμὰς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας λόγους, ἔδει δὴ πάντως καὶ τόπων αὐτὸν, μᾶλλον δὲ ἁπά σης τῆς ἐκείνων ἀπανίστασθαι χώρας. Ἵνα τοίνυν καὶ ἀποπλεῦσαι δοκῇ, καὶ τὸν τῶν ἐπιζητούν των ὑποχαυνώσῃ τόνον, προαποδημεῖν ἐπιτάττει τοῖς μαθηταῖς, ἀπομένει δὲ αὐτὸς εὐαφόρμως ἐπὶ τὸ ἑξῆς σημεῖον ἐρχόμενος· ἦν γὰρ δὴ καὶ λίαν ἐσπουδασμένον αὐτῷ τὸ διὰ πάσης ἀφορμῆς καὶ πράγ ματος βεβαιοῦν εἰς πίστιν τὴν ἐφ' ἑαυτῷ τῶν ἀπο- στόλων τὸν νοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον ἔσεσθαι τῆς οἰκουμένης διδάσκαλοι, καὶ ὥσπερ τινὲς φωστῆρες διαλάμψειν ἐν κόσμῳ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, ἀναγκαίαν αὐτοῖς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ὠφελεῖν πεφυ- κόσιν ἐποιεῖτο χειραγωγίαν. Τοῦτο γὰρ ἦν οὐχ ὅπως ἐκείνοις χαρίζεσθαι μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παιδαγωγηθήσεσθαι μέλλουσιν εἰς τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἁπλανῆ. ᾿Αλλὰ τοῦ δὴ χάριν, ἐρεῖ τις τυ χόν, μετὰ τὴν ἐπ' ἐκείνῳ μεγαλουργίαν εὐθὺς, τὸ δύνασθαι καὶ ἐπ' αὐτῆς ἰέναι θαλάσσης τὸν Ἰησοῦν εἰσφέρεται; Πιθανὴν δὲ σφόδρα τὴν αἰτίαν ὁ τοιοῦτος ἀντακούσεται. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς μὲν ὄχλους αὐτὸς ἀποτρέφειν ἐβούλετο, ἀτονήσειν δέ πως αὐτὸν, περὶ τοῦτο Φίλιππός τε καὶ ᾿Ανδρέας ὑπέλαβον, ὁ μὲν ἀρ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A illud Psalmista : • Quis ascendet in montem Do- mini, aut quis stabit in loco sancto ejus ? Innom cens manibus, et mundus corde st. › Christum enim sequetur qui hujusmodi est, et in montem intellectualem ascendet, circa tempus regni cœlo- rum. Secessit porro in montem, hoc est, ascendit in cœlum, non quod regnum in fideles sus- cipere nolit, sed quod regni illustrioris tempus differat donec cœlitus ad nos revertatur, cum in gloria Patris descendet, non jam ex signis, ut prius revera et sccundum naturam Dominus agni- tus, sed ex majestate Deo convenienti rex citra lus ascendit, congruo tempori clariorem regni de- B . G Psal. xxi, 5. » Psal. LxxxII, 8. I D dubitationem ullam declaratus. Itaque, dicam enim rursus, quæ prius allata sunt in pauca contra- hens, cum per signa creditus et agnitus est Deus, Judaico populo relicto, tunc omnes ipsum quoque in regem assumere nituntur. In coelos autem so- clarationem reservans. VI, 16, 17. Ut autem sero fuctum est, descenderunt discipuli ejus ad mare; el cum ascendissent navim, venerunt trans mare in Capharnaum. Primo signo mirabiliter edito, radix denuo alte- rius et occasio, illius fuga et secessio singulari consilio reperitur, et procedit, ut scriptum est *, de virtute in virtutem miraculorum editor. Nam cum quæreretur in regem ab iis qui magno illo miraculo attoniti erant, ipse vero mundi honores, ut prius ostendimus, recusaret: abeundum utique fuit ex locis istis, imo vero ex omni illorum regione discedendum. Ut ergo discessisse videretur, et quærentium emolliret vehementiam, jubet disci- pulos prius discedere, ipse vero remanet, ad signum aliud deinceps edendum opportune se ac- cingens : nihil enim ei prius erat quam ut quavis ex re et occasione mentem apostolorum ad fidem firmaret. Nam cum orbis doctores esse deberent, et quasi luminaria quædam, juxta Pauli senten- tiam, muuido præfulgere, necessario ipsos ad utilia quæque manu ducebat. Hoc enim erat non tantum de illis bene mereri, sed et de aliis qui ab ipsis in ejus certa cognitione instruendi veniebant. Sed quam ob causam, inquiet forsan aliquis, post illud miraculum, statim probatur posse quoque Jesum supra mare incedere? At hujus rei verisi - millimam causam quisquis ille est audiet. Nempe quod cum turbas alere ipse vellet, Philippus autem et Andreas id ab ipso Beri non posse suspicaren- tur, et ille quidem diceret grandem pecuniæ sum- mam vix eis suffecturam, hic moneret quinque panes et pisciculos duos penes unum puerum re- pertos, nihil tamen in tot homines istud esse, omni-

λεύονται τὸν Ἰησοῦν. Ο δὴ καὶ συνεὶς, ἀναχωρεῖ μόνος εἰς τὸ ὄρος; ὡς γέγραπται. Ὅτε γὰρ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ὡς μεγαλουργὸς καὶ Θεὸς, ἐθαυμάσθη Χρι στὸς, ὅτε πάντες αὐτὸν ἐπεγράψαντο βασιλέα καὶ Κύριον, τότε καὶ ἀνελήφθη μόνος εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐδενὸς αὐτῷ τὸ παράπαν ἀκολουθήσαντος. Απαρχή γὰρ τῶν νεκρῶν ἀναβέβηκε μόνος εἰς τὸ ὄρος τὸ μέγα καὶ ἀληθέστερον, κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Ψαλμῳ δοῦ · ι Τίς ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, ἢ τίς στήσεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; Αθῶος χερσί, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ. ο ᾿Ακολουθήσει γὰρ ὁ τοιοῦτος τῷ Χριστῷ, καὶ εἰς ὄρος τὸ νοητὸν ἀναβήσεται, κατὰ τὸν τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας καιρόν. Ανακεχώ- ρηκε δὲ εἰς τὸ ὄρος, τοῦτ' ἔστιν, ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐ τὸ βασιλεύειν τῶν πεπιστευκότων αὐτῷ, παραιτούμενος, ἀλλ' ὑπερτιθέμενος τὸν τῆς βασιλείας τῆς ἐκφανεστέρας καιρὸν, εἰς τὴν ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἐπιστροφὴν, ὅτε καὶ ἐν δόξῃ τῇ τοῦ Πατρὸς καταβή- σεται, οὐκέτι διὰ σημείων, καθάπερ καὶ πρότερον ἐπιγινωσκόμενος, ὅτιπερ ὄντως ἐστὶ καὶ κατὰ φύσιν Κύριος, ἀλλ᾽ ἐκ δόξης θεοπρεποῦς, ὅτιπερ ὑπάρχει βασιλεὺς ἀνενδοιάστως ὁμολογούμενος. Οὐκοῦν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ἐν ὀλίγῳ συνενεγκὼν τῶν εἰρημένων τὸ πλάτος, ὅτε διὰ σημείων ἐπιστεύθη, καὶ ἐπεγνώσθη Θεὸς, τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐκφοιτήσας λαῶν, τότε δὴ πάν- τες αὐτὸν καὶ εἰς βασιλέα λαμβάνειν ἐπείγονται· ἀναβαίνει δὲ μόνος εἰς οὐρανοὺς καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν τῆς βασιλείας ἐκφανεστέραν ἐπίδειξιν ἀποταμιευόμενος. Ὡς δὲ ὀψία ἐγένετο, κατέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν θάλασσαν· καὶ ἐμβάντες εἰς πλοῖον ήρ χοντο εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καφαρναούμ. Παραδόξως ἀποτελεσθέντος τοῦ πρώτου σημείου, ῥίζα πάλιν ἑτέρου, καὶ πρόφασις, ἡ ἐπ' ἐκείνῳ φυγή τε καὶ ἀναχώρησις, οἰκονομικῶς εὑρίσκεται· καὶ που ρεύεται, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐκ δυνάμεως εἰς δύ- ναμιν ὁ θαυματουργός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐζητεῖτο μὲν εἰς βασιλέα παρὰ τῶν ἐπ' ἐκείνῳ τῷ μεγάλῳ καταπε- πληγμένων θαύματι, παρῃτεῖτο δὲ αὐτὸς τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τιμὰς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας λόγους, ἔδει δὴ πάντως καὶ τόπων αὐτὸν, μᾶλλον δὲ ἁπά σης τῆς ἐκείνων ἀπανίστασθαι χώρας. Ἵνα τοίνυν καὶ ἀποπλεῦσαι δοκῇ, καὶ τὸν τῶν ἐπιζητούν των ὑποχαυνώσῃ τόνον, προαποδημεῖν ἐπιτάττει τοῖς μαθηταῖς, ἀπομένει δὲ αὐτὸς εὐαφόρμως ἐπὶ τὸ ἑξῆς σημεῖον ἐρχόμενος· ἦν γὰρ δὴ καὶ λίαν ἐσπουδασμένον αὐτῷ τὸ διὰ πάσης ἀφορμῆς καὶ πράγ ματος βεβαιοῦν εἰς πίστιν τὴν ἐφ' ἑαυτῷ τῶν ἀπο- στόλων τὸν νοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον ἔσεσθαι τῆς οἰκουμένης διδάσκαλοι, καὶ ὥσπερ τινὲς φωστῆρες διαλάμψειν ἐν κόσμῳ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, ἀναγκαίαν αὐτοῖς τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ὠφελεῖν πεφυ- κόσιν ἐποιεῖτο χειραγωγίαν. Τοῦτο γὰρ ἦν οὐχ ὅπως ἐκείνοις χαρίζεσθαι μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν παιδαγωγηθήσεσθαι μέλλουσιν εἰς τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἁπλανῆ. ᾿Αλλὰ τοῦ δὴ χάριν, ἐρεῖ τις τυ χόν, μετὰ τὴν ἐπ' ἐκείνῳ μεγαλουργίαν εὐθὺς, τὸ δύνασθαι καὶ ἐπ' αὐτῆς ἰέναι θαλάσσης τὸν Ἰησοῦν εἰσφέρεται; Πιθανὴν δὲ σφόδρα τὴν αἰτίαν ὁ τοιοῦτος ἀντακούσεται. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς μὲν ὄχλους αὐτὸς ἀποτρέφειν ἐβούλετο, ἀτονήσειν δέ πως αὐτὸν, περὶ τοῦτο Φίλιππός τε καὶ ᾿Ανδρέας ὑπέλαβον, ὁ μὲν ἀρ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A illud Psalmista : • Quis ascendet in montem Do- mini, aut quis stabit in loco sancto ejus ? Innom cens manibus, et mundus corde st. › Christum enim sequetur qui hujusmodi est, et in montem intellectualem ascendet, circa tempus regni cœlo- rum. Secessit porro in montem, hoc est, ascendit in cœlum, non quod regnum in fideles sus- cipere nolit, sed quod regni illustrioris tempus differat donec cœlitus ad nos revertatur, cum in gloria Patris descendet, non jam ex signis, ut prius revera et sccundum naturam Dominus agni- tus, sed ex majestate Deo convenienti rex citra lus ascendit, congruo tempori clariorem regni de- B . G Psal. xxi, 5. » Psal. LxxxII, 8. I D dubitationem ullam declaratus. Itaque, dicam enim rursus, quæ prius allata sunt in pauca contra- hens, cum per signa creditus et agnitus est Deus, Judaico populo relicto, tunc omnes ipsum quoque in regem assumere nituntur. In coelos autem so- clarationem reservans. VI, 16, 17. Ut autem sero fuctum est, descenderunt discipuli ejus ad mare; el cum ascendissent navim, venerunt trans mare in Capharnaum. Primo signo mirabiliter edito, radix denuo alte- rius et occasio, illius fuga et secessio singulari consilio reperitur, et procedit, ut scriptum est *, de virtute in virtutem miraculorum editor. Nam cum quæreretur in regem ab iis qui magno illo miraculo attoniti erant, ipse vero mundi honores, ut prius ostendimus, recusaret: abeundum utique fuit ex locis istis, imo vero ex omni illorum regione discedendum. Ut ergo discessisse videretur, et quærentium emolliret vehementiam, jubet disci- pulos prius discedere, ipse vero remanet, ad signum aliud deinceps edendum opportune se ac- cingens : nihil enim ei prius erat quam ut quavis ex re et occasione mentem apostolorum ad fidem firmaret. Nam cum orbis doctores esse deberent, et quasi luminaria quædam, juxta Pauli senten- tiam, muuido præfulgere, necessario ipsos ad utilia quæque manu ducebat. Hoc enim erat non tantum de illis bene mereri, sed et de aliis qui ab ipsis in ejus certa cognitione instruendi veniebant. Sed quam ob causam, inquiet forsan aliquis, post illud miraculum, statim probatur posse quoque Jesum supra mare incedere? At hujus rei verisi - millimam causam quisquis ille est audiet. Nempe quod cum turbas alere ipse vellet, Philippus autem et Andreas id ab ipso Beri non posse suspicaren- tur, et ille quidem diceret grandem pecuniæ sum- mam vix eis suffecturam, hic moneret quinque panes et pisciculos duos penes unum puerum re- pertos, nihil tamen in tot homines istud esse, omni-

Ἰησοῦν, καὶ προσθήκην τῷ φόβῳ τὸ θαῦμα λαμβά- νουσιν. Απαλλάττει δὲ αὐτοὺς τῶν συμβεβηκότων παραχρῆμα Χριστός. Ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε, ο λέγων. Έδει γάρ, ἔδει πάντα μὲν ἐκποδὼν οίχεσθαι θόρυβον, παντὸς δὲ κινδύνου φαίνεσθαι κρείττονας, τοὺς οἷς ἤδη παρῆν ὁ Χριστός. Εἰσόμεθα τοίνυν, καὶ διὰ τούτου πάλιν, φρόνημα μὲν ἔχειν ἐν πειρασμοῖς εὐτολμόν τε καὶ νεανικόν, ὑπομονῇ δὲ κεχρῆσθαι συν- τόνῳ τῇ εἰς Χριστὸν ἐλπίδι βεβαιουμένους εἰς εὐθαρ- σίαν τὴν ἐπὶ τῷ πάντα διασωθήσεσθαι, κἂν πολλοί τινες ἡμᾶς οἱ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι περικλύζωσι φόβοι. Επιτήρει γὰρ ὄπως οὐκ εὐθὺς ἀποπλεύσασιν, οὐδὲ ἐν ἀρχῇ τῶν κινδύνων, τοῖς ἐν τῷ σκάφει Χριστός ἐπιφαίνεται, ἀλλ᾽ ὅτε σταδίοις ἀπενοσφίζοντο τῆς Απείρου πολλοῖς. Οὐ γὰρ εὐθὺς ἀρχομένης τῆς ἐκ- ταρασσούσης ἡμᾶς περιστάσεως ἡ τοῦ διασώζοντος χάρις ἐπιφοιτᾷ, ἀλλ' ὅταν ἀκμάσῃ μὲν ὁ φόβος, φαί νηται δὲ ἤδη κατὰ κράτος ὁ κίνδυνος, καὶ ἐν μέσοις, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, τοῖς κύμασι τῶν θλίψεων εὑρισκώ- μεθα· τότε δὴ καὶ ἀδοκήτως ἐπιφαίνεται Χριστὸς, καὶ περιστέλλει μὲν τὸν φόβον, κινδύνου δὲ ἀπαλλάττει παντὸς, ἀφάτῳ δυνάμει μετατιθεὶς τὰ δεινὰ, καθάπερ εἰς γαλήνην τὴν εὐθυμίαν. Ηθελον οὖν λαβεῖν αὐτὸν εἰς πλοῖον, καὶ εὐ θέως ἐγένετο τὸ πλοῖον ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς ἣν ὑπῆγον. Οὐ κινδύνων μόνον ἀπαλλάττει τοὺς πλωτῆρας ὁ Κύριος παραδόξως αὐτοῖς ἐπιλάμψας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πόνου καὶ ἱδρώτων ἐλευθεροῖ, δυνάμει τῇ θεοπρεπεί τῇ κατ' ἀντίπεραν γῇ προσερείσας τὸ σκάφος. Οἱ μὲν γὰρ προσεδόκων, ἐρέττοντες, ἔτι μόλις δύνασθαι διεκ- πλεῖν, ὁ δὲ καὶ τούτων ἐξίστησι τῶν πόνων αὐτοὺς πολλῶν, ἐν ὀλίγῳ κομιδὴ τῷ καιρῷ (1) θαυμάτων δημι- ουργός πρὸς πληροφορίαν αὐτοῖς ἀναδεικνύμενος. Οὐκοῦν ὅταν ἡμῖν ἐπιφαίνηται, καὶ ἐπιλάμπῃ Χρι- στὸς, ἀκονιτὶ κατορθώσομεν καὶ τὸ μεῖζον ἢ κατ' ἐλπίδα τὴν ἐν ἡμῖν, καὶ οἱ διὰ τοῦ μὴ ἔχειν αὐτὸν κινδυνεύοντες, οὐδενὸς ἔτι προσδεηθησόμεθα πόνου πρὸς τὸ δύνασθαι κατορθοῦν τὰ λυσιτελή, παρόντος αὐτοῦ. Λύσις οὖν ἄρα παντὸς κινδύνου Χριστὸς, καὶ κατορθωμάτων Εκβασις τῶν ὑπὲρ ἐλπίδα τοῖς προσ- δεχομένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ τὸν ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν προκειμένων ἀναμέρος εποιησάμεθα λόγον, ἄγε δὴ πάλιν ταῖς τῶν ἤδη φθασάντων ἀκολουθίαις, καὶ τὸν ἐν τούτοις συνείροντες νοῦν, πνευματικὴν ἐξυφήνω μεν θεωρίαν. Οὐκοῦν ὥσπερ εἰς ὄρος ἀναβεβηκέναι τὸν οὐρανὸν ἐλέγομεν τὸν Ἰησοῦν ἀναληφθέντα, δη- λονότι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν· ἀλλ' ὅτε τοῦτο γενέσθαι συμβέβηκε, τότε μόνοι, καὶ καθ' έαυ- τοὺς οἱ μαθηταὶ τύπον ἐπέχοντες τῶν ἐφεξῆς καὶ κατὰ πάντα καιρὸν διδασκάλων ἐκκλησιαστικῶν, καθάπερ τινὰ θάλασσαν τὸν ἐν τῷ παρόντι βίῳ διανή- χονται κλύδωνα, συχνοῖς καὶ μεγάλοις περιπίπτοντες πειρασμοῖς, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷ διδάσκειν κινδύνους οὐκ εὐκαταφρονήτους ὑπομένοντες παρὰ τῶν ἀνθεστηκό των τῇ πίστει, καὶ μαχομένων τοῖς εὐαγγελικοῖς δη- λονότι κηρύγμασιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φόβου πεπαύσονται, καὶ κινδύνου παντός, καταλήξουσι δὲ καὶ τῆς ἐν πόνοις ταλαιπωρίας, ὅταν αὐτοῖς καὶ εἰσαὖθις ἐπιφαίνηται Χριστὸς ἐν δυνάμει θεοπρεπεί, καὶ πᾶσαν ἔχων ὑπὸ πόδας τὴν οἰκουμένην. Τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ (') πολλῶν. Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • Ego sum, nolite timere. Procul enim cessura erat opinis turbatio, et omni periculo superiores futuri erant ii quibus Christus aderat. Hinc ergo rursus quoque discimus tentationes virili et constanti animo sustinendas esse, firmissima- que in Christum spe posita, erecto in ipsum animo (etiamsi undique tentationum metus nos alluerent), salutem omnino consecuturos. Observa enim ut non statim a terra solventibus, nec in principio periculorum Christus in navigio appa- ·reat, sed cum stadiis multis a continente distarent. Non enim statim ac ingruit perturbatio servantis gratia nobis occurrit, sed cum invaluerit metus ac periculum, et in mediis, ut ita dicam, tentationum fluctibus reperimur, tunc etiam inopinato Christus apparet, metumque coercel, et omni periculo li- berat, ineffabili virtute infesta quæque in tranquil- litatem et gaudium transferens. A Sed reipsa Christus eos statim liberat, dicens : Deesse videtur VI, 21. Voluerunt ergo accipere eum in navim, et statim navis fuit ad terram in quam ibant. Non a periculis tantum navigantes, Dominus li- berat inopinato eis apparens, sed omni labore quoque et sudore vindicat, cum virtute Deo con- venienti in adversam ripam navigium appellit. llli enim vix ac ne vix quidem remigando tranare se posse putabant, hic ipsos etiain laboribus istis liberal, multis exiguo admodum tempore ad cer- tiorem fidem editis miraculis. Cum ergo nobis C apparuerit et illuxerit Christus, nullo negotio qued spe nostra majus est etiam perficiemus, et qui periclitamur ex eo quod ipsum non habemus, nullo amplius labore utilia quæque perficiemus, ipso præsente. Christus itaque solutio cuncti periculi, et operum spem omnem excedentium perfectio suscipientibus ipsum. Cum autem de rebus pro- positis seorsim jam dixerimus, age rursus horum quoque sensum superioribus conjungendo spirita- lem contemplationem texamus. Igitur diximus Jesum in cœlum tanquam in montem ascendisse assumptum, nimirum post resurrectionem a mor- tuis; sed postquam istud feri contigit, tunc soli et seorsim discipuli locum tenentes sequentium omni quoque tempore doctorum ecclesiasticorum, præsentis vitæ procellam ceu nare quoddam ena- vigant, in crebras magnasque tentationes inci- dentes, et docendi pericula ab adversariis fidei et evangelicæ prædicationis hostibus gnaviter susti- nentes sed a metu et laborum difficultate ceşsa- bunt, cum ipsis denuo Christus apparebit in vir- tute Deo convenienti, et subjectum suis pedibus orbem terrarum habens. Hoc enim significari ar- bitror, cum dicitur ambulare supra mnare : nam mare in Scriptura divina plerumque pro mundo capitur, juxta illud Psalmistæ : Hoc mare ma- gnum et spatiosum : illic reptilia quorum non est D :

Ἰησοῦν, καὶ προσθήκην τῷ φόβῳ τὸ θαῦμα λαμβά- νουσιν. Απαλλάττει δὲ αὐτοὺς τῶν συμβεβηκότων παραχρῆμα Χριστός. Ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε, ο λέγων. Έδει γάρ, ἔδει πάντα μὲν ἐκποδὼν οίχεσθαι θόρυβον, παντὸς δὲ κινδύνου φαίνεσθαι κρείττονας, τοὺς οἷς ἤδη παρῆν ὁ Χριστός. Εἰσόμεθα τοίνυν, καὶ διὰ τούτου πάλιν, φρόνημα μὲν ἔχειν ἐν πειρασμοῖς εὐτολμόν τε καὶ νεανικόν, ὑπομονῇ δὲ κεχρῆσθαι συν- τόνῳ τῇ εἰς Χριστὸν ἐλπίδι βεβαιουμένους εἰς εὐθαρ- σίαν τὴν ἐπὶ τῷ πάντα διασωθήσεσθαι, κἂν πολλοί τινες ἡμᾶς οἱ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι περικλύζωσι φόβοι. Επιτήρει γὰρ ὄπως οὐκ εὐθὺς ἀποπλεύσασιν, οὐδὲ ἐν ἀρχῇ τῶν κινδύνων, τοῖς ἐν τῷ σκάφει Χριστός ἐπιφαίνεται, ἀλλ᾽ ὅτε σταδίοις ἀπενοσφίζοντο τῆς Απείρου πολλοῖς. Οὐ γὰρ εὐθὺς ἀρχομένης τῆς ἐκ- ταρασσούσης ἡμᾶς περιστάσεως ἡ τοῦ διασώζοντος χάρις ἐπιφοιτᾷ, ἀλλ' ὅταν ἀκμάσῃ μὲν ὁ φόβος, φαί νηται δὲ ἤδη κατὰ κράτος ὁ κίνδυνος, καὶ ἐν μέσοις, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, τοῖς κύμασι τῶν θλίψεων εὑρισκώ- μεθα· τότε δὴ καὶ ἀδοκήτως ἐπιφαίνεται Χριστὸς, καὶ περιστέλλει μὲν τὸν φόβον, κινδύνου δὲ ἀπαλλάττει παντὸς, ἀφάτῳ δυνάμει μετατιθεὶς τὰ δεινὰ, καθάπερ εἰς γαλήνην τὴν εὐθυμίαν. Ηθελον οὖν λαβεῖν αὐτὸν εἰς πλοῖον, καὶ εὐ θέως ἐγένετο τὸ πλοῖον ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς ἣν ὑπῆγον. Οὐ κινδύνων μόνον ἀπαλλάττει τοὺς πλωτῆρας ὁ Κύριος παραδόξως αὐτοῖς ἐπιλάμψας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πόνου καὶ ἱδρώτων ἐλευθεροῖ, δυνάμει τῇ θεοπρεπεί τῇ κατ' ἀντίπεραν γῇ προσερείσας τὸ σκάφος. Οἱ μὲν γὰρ προσεδόκων, ἐρέττοντες, ἔτι μόλις δύνασθαι διεκ- πλεῖν, ὁ δὲ καὶ τούτων ἐξίστησι τῶν πόνων αὐτοὺς πολλῶν, ἐν ὀλίγῳ κομιδὴ τῷ καιρῷ (1) θαυμάτων δημι- ουργός πρὸς πληροφορίαν αὐτοῖς ἀναδεικνύμενος. Οὐκοῦν ὅταν ἡμῖν ἐπιφαίνηται, καὶ ἐπιλάμπῃ Χρι- στὸς, ἀκονιτὶ κατορθώσομεν καὶ τὸ μεῖζον ἢ κατ' ἐλπίδα τὴν ἐν ἡμῖν, καὶ οἱ διὰ τοῦ μὴ ἔχειν αὐτὸν κινδυνεύοντες, οὐδενὸς ἔτι προσδεηθησόμεθα πόνου πρὸς τὸ δύνασθαι κατορθοῦν τὰ λυσιτελή, παρόντος αὐτοῦ. Λύσις οὖν ἄρα παντὸς κινδύνου Χριστὸς, καὶ κατορθωμάτων Εκβασις τῶν ὑπὲρ ἐλπίδα τοῖς προσ- δεχομένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ τὸν ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν προκειμένων ἀναμέρος εποιησάμεθα λόγον, ἄγε δὴ πάλιν ταῖς τῶν ἤδη φθασάντων ἀκολουθίαις, καὶ τὸν ἐν τούτοις συνείροντες νοῦν, πνευματικὴν ἐξυφήνω μεν θεωρίαν. Οὐκοῦν ὥσπερ εἰς ὄρος ἀναβεβηκέναι τὸν οὐρανὸν ἐλέγομεν τὸν Ἰησοῦν ἀναληφθέντα, δη- λονότι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν· ἀλλ' ὅτε τοῦτο γενέσθαι συμβέβηκε, τότε μόνοι, καὶ καθ' έαυ- τοὺς οἱ μαθηταὶ τύπον ἐπέχοντες τῶν ἐφεξῆς καὶ κατὰ πάντα καιρὸν διδασκάλων ἐκκλησιαστικῶν, καθάπερ τινὰ θάλασσαν τὸν ἐν τῷ παρόντι βίῳ διανή- χονται κλύδωνα, συχνοῖς καὶ μεγάλοις περιπίπτοντες πειρασμοῖς, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷ διδάσκειν κινδύνους οὐκ εὐκαταφρονήτους ὑπομένοντες παρὰ τῶν ἀνθεστηκό των τῇ πίστει, καὶ μαχομένων τοῖς εὐαγγελικοῖς δη- λονότι κηρύγμασιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φόβου πεπαύσονται, καὶ κινδύνου παντός, καταλήξουσι δὲ καὶ τῆς ἐν πόνοις ταλαιπωρίας, ὅταν αὐτοῖς καὶ εἰσαὖθις ἐπιφαίνηται Χριστὸς ἐν δυνάμει θεοπρεπεί, καὶ πᾶσαν ἔχων ὑπὸ πόδας τὴν οἰκουμένην. Τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ (') πολλῶν. Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • Ego sum, nolite timere. Procul enim cessura erat opinis turbatio, et omni periculo superiores futuri erant ii quibus Christus aderat. Hinc ergo rursus quoque discimus tentationes virili et constanti animo sustinendas esse, firmissima- que in Christum spe posita, erecto in ipsum animo (etiamsi undique tentationum metus nos alluerent), salutem omnino consecuturos. Observa enim ut non statim a terra solventibus, nec in principio periculorum Christus in navigio appa- ·reat, sed cum stadiis multis a continente distarent. Non enim statim ac ingruit perturbatio servantis gratia nobis occurrit, sed cum invaluerit metus ac periculum, et in mediis, ut ita dicam, tentationum fluctibus reperimur, tunc etiam inopinato Christus apparet, metumque coercel, et omni periculo li- berat, ineffabili virtute infesta quæque in tranquil- litatem et gaudium transferens. A Sed reipsa Christus eos statim liberat, dicens : Deesse videtur VI, 21. Voluerunt ergo accipere eum in navim, et statim navis fuit ad terram in quam ibant. Non a periculis tantum navigantes, Dominus li- berat inopinato eis apparens, sed omni labore quoque et sudore vindicat, cum virtute Deo con- venienti in adversam ripam navigium appellit. llli enim vix ac ne vix quidem remigando tranare se posse putabant, hic ipsos etiain laboribus istis liberal, multis exiguo admodum tempore ad cer- tiorem fidem editis miraculis. Cum ergo nobis C apparuerit et illuxerit Christus, nullo negotio qued spe nostra majus est etiam perficiemus, et qui periclitamur ex eo quod ipsum non habemus, nullo amplius labore utilia quæque perficiemus, ipso præsente. Christus itaque solutio cuncti periculi, et operum spem omnem excedentium perfectio suscipientibus ipsum. Cum autem de rebus pro- positis seorsim jam dixerimus, age rursus horum quoque sensum superioribus conjungendo spirita- lem contemplationem texamus. Igitur diximus Jesum in cœlum tanquam in montem ascendisse assumptum, nimirum post resurrectionem a mor- tuis; sed postquam istud feri contigit, tunc soli et seorsim discipuli locum tenentes sequentium omni quoque tempore doctorum ecclesiasticorum, præsentis vitæ procellam ceu nare quoddam ena- vigant, in crebras magnasque tentationes inci- dentes, et docendi pericula ab adversariis fidei et evangelicæ prædicationis hostibus gnaviter susti- nentes sed a metu et laborum difficultate ceşsa- bunt, cum ipsis denuo Christus apparebit in vir- tute Deo convenienti, et subjectum suis pedibus orbem terrarum habens. Hoc enim significari ar- bitror, cum dicitur ambulare supra mnare : nam mare in Scriptura divina plerumque pro mundo capitur, juxta illud Psalmistæ : Hoc mare ma- gnum et spatiosum : illic reptilia quorum non est D :

Ἰησοῦν, καὶ προσθήκην τῷ φόβῳ τὸ θαῦμα λαμβά- νουσιν. Απαλλάττει δὲ αὐτοὺς τῶν συμβεβηκότων παραχρῆμα Χριστός. Ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε, ο λέγων. Έδει γάρ, ἔδει πάντα μὲν ἐκποδὼν οίχεσθαι θόρυβον, παντὸς δὲ κινδύνου φαίνεσθαι κρείττονας, τοὺς οἷς ἤδη παρῆν ὁ Χριστός. Εἰσόμεθα τοίνυν, καὶ διὰ τούτου πάλιν, φρόνημα μὲν ἔχειν ἐν πειρασμοῖς εὐτολμόν τε καὶ νεανικόν, ὑπομονῇ δὲ κεχρῆσθαι συν- τόνῳ τῇ εἰς Χριστὸν ἐλπίδι βεβαιουμένους εἰς εὐθαρ- σίαν τὴν ἐπὶ τῷ πάντα διασωθήσεσθαι, κἂν πολλοί τινες ἡμᾶς οἱ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι περικλύζωσι φόβοι. Επιτήρει γὰρ ὄπως οὐκ εὐθὺς ἀποπλεύσασιν, οὐδὲ ἐν ἀρχῇ τῶν κινδύνων, τοῖς ἐν τῷ σκάφει Χριστός ἐπιφαίνεται, ἀλλ᾽ ὅτε σταδίοις ἀπενοσφίζοντο τῆς Απείρου πολλοῖς. Οὐ γὰρ εὐθὺς ἀρχομένης τῆς ἐκ- ταρασσούσης ἡμᾶς περιστάσεως ἡ τοῦ διασώζοντος χάρις ἐπιφοιτᾷ, ἀλλ' ὅταν ἀκμάσῃ μὲν ὁ φόβος, φαί νηται δὲ ἤδη κατὰ κράτος ὁ κίνδυνος, καὶ ἐν μέσοις, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, τοῖς κύμασι τῶν θλίψεων εὑρισκώ- μεθα· τότε δὴ καὶ ἀδοκήτως ἐπιφαίνεται Χριστὸς, καὶ περιστέλλει μὲν τὸν φόβον, κινδύνου δὲ ἀπαλλάττει παντὸς, ἀφάτῳ δυνάμει μετατιθεὶς τὰ δεινὰ, καθάπερ εἰς γαλήνην τὴν εὐθυμίαν. Ηθελον οὖν λαβεῖν αὐτὸν εἰς πλοῖον, καὶ εὐ θέως ἐγένετο τὸ πλοῖον ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς ἣν ὑπῆγον. Οὐ κινδύνων μόνον ἀπαλλάττει τοὺς πλωτῆρας ὁ Κύριος παραδόξως αὐτοῖς ἐπιλάμψας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πόνου καὶ ἱδρώτων ἐλευθεροῖ, δυνάμει τῇ θεοπρεπεί τῇ κατ' ἀντίπεραν γῇ προσερείσας τὸ σκάφος. Οἱ μὲν γὰρ προσεδόκων, ἐρέττοντες, ἔτι μόλις δύνασθαι διεκ- πλεῖν, ὁ δὲ καὶ τούτων ἐξίστησι τῶν πόνων αὐτοὺς πολλῶν, ἐν ὀλίγῳ κομιδὴ τῷ καιρῷ (1) θαυμάτων δημι- ουργός πρὸς πληροφορίαν αὐτοῖς ἀναδεικνύμενος. Οὐκοῦν ὅταν ἡμῖν ἐπιφαίνηται, καὶ ἐπιλάμπῃ Χρι- στὸς, ἀκονιτὶ κατορθώσομεν καὶ τὸ μεῖζον ἢ κατ' ἐλπίδα τὴν ἐν ἡμῖν, καὶ οἱ διὰ τοῦ μὴ ἔχειν αὐτὸν κινδυνεύοντες, οὐδενὸς ἔτι προσδεηθησόμεθα πόνου πρὸς τὸ δύνασθαι κατορθοῦν τὰ λυσιτελή, παρόντος αὐτοῦ. Λύσις οὖν ἄρα παντὸς κινδύνου Χριστὸς, καὶ κατορθωμάτων Εκβασις τῶν ὑπὲρ ἐλπίδα τοῖς προσ- δεχομένοις αὐτόν. Ἐπειδὴ δὲ τὸν ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν προκειμένων ἀναμέρος εποιησάμεθα λόγον, ἄγε δὴ πάλιν ταῖς τῶν ἤδη φθασάντων ἀκολουθίαις, καὶ τὸν ἐν τούτοις συνείροντες νοῦν, πνευματικὴν ἐξυφήνω μεν θεωρίαν. Οὐκοῦν ὥσπερ εἰς ὄρος ἀναβεβηκέναι τὸν οὐρανὸν ἐλέγομεν τὸν Ἰησοῦν ἀναληφθέντα, δη- λονότι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν· ἀλλ' ὅτε τοῦτο γενέσθαι συμβέβηκε, τότε μόνοι, καὶ καθ' έαυ- τοὺς οἱ μαθηταὶ τύπον ἐπέχοντες τῶν ἐφεξῆς καὶ κατὰ πάντα καιρὸν διδασκάλων ἐκκλησιαστικῶν, καθάπερ τινὰ θάλασσαν τὸν ἐν τῷ παρόντι βίῳ διανή- χονται κλύδωνα, συχνοῖς καὶ μεγάλοις περιπίπτοντες πειρασμοῖς, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷ διδάσκειν κινδύνους οὐκ εὐκαταφρονήτους ὑπομένοντες παρὰ τῶν ἀνθεστηκό των τῇ πίστει, καὶ μαχομένων τοῖς εὐαγγελικοῖς δη- λονότι κηρύγμασιν· ἀλλὰ καὶ τοῦ φόβου πεπαύσονται, καὶ κινδύνου παντός, καταλήξουσι δὲ καὶ τῆς ἐν πόνοις ταλαιπωρίας, ὅταν αὐτοῖς καὶ εἰσαὖθις ἐπιφαίνηται Χριστὸς ἐν δυνάμει θεοπρεπεί, καὶ πᾶσαν ἔχων ὑπὸ πόδας τὴν οἰκουμένην. Τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν τὸ (') πολλῶν. Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. • Ego sum, nolite timere. Procul enim cessura erat opinis turbatio, et omni periculo superiores futuri erant ii quibus Christus aderat. Hinc ergo rursus quoque discimus tentationes virili et constanti animo sustinendas esse, firmissima- que in Christum spe posita, erecto in ipsum animo (etiamsi undique tentationum metus nos alluerent), salutem omnino consecuturos. Observa enim ut non statim a terra solventibus, nec in principio periculorum Christus in navigio appa- ·reat, sed cum stadiis multis a continente distarent. Non enim statim ac ingruit perturbatio servantis gratia nobis occurrit, sed cum invaluerit metus ac periculum, et in mediis, ut ita dicam, tentationum fluctibus reperimur, tunc etiam inopinato Christus apparet, metumque coercel, et omni periculo li- berat, ineffabili virtute infesta quæque in tranquil- litatem et gaudium transferens. A Sed reipsa Christus eos statim liberat, dicens : Deesse videtur VI, 21. Voluerunt ergo accipere eum in navim, et statim navis fuit ad terram in quam ibant. Non a periculis tantum navigantes, Dominus li- berat inopinato eis apparens, sed omni labore quoque et sudore vindicat, cum virtute Deo con- venienti in adversam ripam navigium appellit. llli enim vix ac ne vix quidem remigando tranare se posse putabant, hic ipsos etiain laboribus istis liberal, multis exiguo admodum tempore ad cer- tiorem fidem editis miraculis. Cum ergo nobis C apparuerit et illuxerit Christus, nullo negotio qued spe nostra majus est etiam perficiemus, et qui periclitamur ex eo quod ipsum non habemus, nullo amplius labore utilia quæque perficiemus, ipso præsente. Christus itaque solutio cuncti periculi, et operum spem omnem excedentium perfectio suscipientibus ipsum. Cum autem de rebus pro- positis seorsim jam dixerimus, age rursus horum quoque sensum superioribus conjungendo spirita- lem contemplationem texamus. Igitur diximus Jesum in cœlum tanquam in montem ascendisse assumptum, nimirum post resurrectionem a mor- tuis; sed postquam istud feri contigit, tunc soli et seorsim discipuli locum tenentes sequentium omni quoque tempore doctorum ecclesiasticorum, præsentis vitæ procellam ceu nare quoddam ena- vigant, in crebras magnasque tentationes inci- dentes, et docendi pericula ab adversariis fidei et evangelicæ prædicationis hostibus gnaviter susti- nentes sed a metu et laborum difficultate ceşsa- bunt, cum ipsis denuo Christus apparebit in vir- tute Deo convenienti, et subjectum suis pedibus orbem terrarum habens. Hoc enim significari ar- bitror, cum dicitur ambulare supra mnare : nam mare in Scriptura divina plerumque pro mundo capitur, juxta illud Psalmistæ : Hoc mare ma- gnum et spatiosum : illic reptilia quorum non est D :

ἐπὶ θαλάσσης περιπατεῖν, ἐπεὶ καὶ εἰς κόσμου τύπου Β πολλάκις ἡ θάλασσα παρὰ τῇ θείᾳ λαμβάνεται Γραφῇ κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· . Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη, καὶ εὐρύχωρος· ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. » Οταν οὖν εἰσέλθῃ Χριστὸς ἐν δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, τότε τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸ σκάφος, τοῦτ' ἔστιν, ἡ Ἐκκλησία, καὶ οἱ πλέοντες ἐν αὐτῇ, τοῦτ' ἔστιν, οἱ διὰ πίστεως, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς Θεὸν, ἄνω τῶν ἐν κόσμῳ γεγονότες πραγμάτων, ἀμελητὶ καὶ δίχα πόνου παντὸς καταλύ- σουσιν εἰς γῆν, εἰς ἣν ὑπῆγον. Ην γὰρ αὐτοῖς ὁ σκοπός, καθάπερ εἰς εὔδιον καταλῦσαι λιμένα, τὴν τῶν οὐρα νῶν βασιλείαν δηλαδή. Βεβαιοῖ δὲ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς εἰρημένοις διάνοιαν ὁ Σωτὴρ, λέγων πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, ποτὲ μὲν ὅτι «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με, ο καὶ πάλιν, « μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με, ο ποτὲ δὲ πάλιν, ο Θλίψιν ἕξετε ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Κάτεισί γε μὴν διὰ νυ- κτὸς ἀπὸ τοῦ ὄρους ὁ Κύριος, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθη- ταῖς ἀγρυπνοῦσιν ἐπιφοιτῇ· καὶ γοῦν ἰόντα προσβλέ- πουσι δειλίας οὐ δίχα· καταφρίττουσι γὰρ, ἵνα δή τι τὸ ἀναγκαῖον εἰς νόησιν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἀναφαί- νηται. Καταβήσεται γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καθάπερ ἐν νυκτί, κοιμωμένου τρόπον τινὰ τοῦ κόσμου, καὶ εἰς πολλὴν βέγχοντος ἁμαρτίαν. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ πρὸς ἡμᾶς πού φησι • • Γρηγορείτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε ποίαν ὥραν ὁ Κύριος ὑμῶν ἔρχεται. » Διδάξει δὲ οὐδὲν ἦτο τον ἡμᾶς καὶ ἡ ἐπὶ ταῖς παρθένοις παραβολὴ τὸ λε- γόμενον. Πέντε μὲν γὰρ τὰς φρονίμους εἶναί φησι, μωρὰς δὲ τὰς πέντε. ο 'Αλλὰ βραδύνοντος τοῦ νυμφίου ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον· μέσης δὲ νυκτὸς κραυγή γέγονεν· Ἰδοὺ ὁ νυμφίος, ἐξέρχεσθε εἰς ὑπο άντησιν. ο 'Ορᾶς ὅπως διὰ μέσης νυκτὸς ὁ νυμφίος ἡμῖν ἀγγέλλεται ; Τίς δὲ λοιπὸν ἡ κραυγὴ, καὶ ὁ τῆς ἀπαντήσεως τρόπος, σαφηνιεῖ λέγων ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ποτὲ μὲν ὅτι «Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ·, ποτὲ δὲ πάλιν περὶ τῶν ἐγηγερμένων ἁγίων· « Ότι καὶ ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα αὐτοῖς ἐν νεφέλαις αρπαγησόμεθα εἰς ἀπάντη σιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυ- ρίῳ ἐσόμεθα. » Τὸ δὲ φόβῳ βεβλῆσθαι τοὺς μαθητάς, καίτοι θεωροῦντας ἐρχόμενον, καὶ ἐν πόνῳ καὶ ἐγρη- γόρσει κατειλημμένους, ἐκεῖνο δηλοί, ὅτι φοβερός μὲν ἐπὶ πάντας ἥξει κριτής, καταπλήξει δὲ πάντας ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ ὁ δίκαιος, ὡς διὰ πυρὸς δοκιμαζόμενος, καίτοι προαναβλέπων ἀεὶ τὸν ἀφιξόμενον, καὶ οὐκ ὀκνήσας εἰς πόνους τοὺς ἐπ' ἀρετῇ, νήψει τε ὁμοίως καὶ ἀγαθῇ γρηγόρσει συντεθραμμένος. Οὐ συνεισ έρχεται δὲ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὡς συμπλεύσων ὁ Κύριος, ἐφορμίζει δὲ μᾶλλον τῇ χέρσῳ τὸ σκάφος. Οὐ γὰρ συνεργήσων ἔτι πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς τοῖς αὐτὸν σεβομένοις ἐπιφανεῖται Χριστός, ἀλλὰ τοῖς ἤδη κατωρθωμένοις πέρας ἐπιθήσων τὸ προσδοκώ μενον. Τῇ ἐπαύριον ὁ ὄχλος ὁ ἐστηκὼς πέραν τῆς θα λάσσης, ἴδων ὅτι πλοιάριον ἄλλο οὐκ ἦν ἐκεῖ, εἰ μὴ ἐν ἐκεῖνο εἰς ὃ ἀνέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. numerus ". » Cum ergo ingressus fuerit Christas A in gloria Patris sui, sicut scriptum est ", tunc sanctorum apostolorum navis, hoc est Eccle- sia, et qui navigant in eà, id est qui per fidem et dilectionem in Deum supra res humanas feruntur, cito et absque ullo labore in terram in quam tendunt appellent. Propositum enim eis est in regnum cœlorum tanquam in tutissimuın por- tum appellere. Horum autem omnium sensum Sal- vator confirmat, ad suos discipulos dicens, modo quidem : Modicum, et non videbitis me, » et ite rum modicum et videbitis me : » modo vero, • Pressuram habebitis in mundo : sed condidite. Ego vici mundum ". » Gæterum noctu de monte de- scendit Dominus, et suis discipulis insomnibus occurrit ; unde fit ut non sine metu videant acce- dentem : exhorrescunt enim, ut necessario quid- dam hinc intelligendum quoque nobis appareat. Descendet enim de caelo, mundo veluti noctu quo- dammodo dormiente, et in multa peccata stertente. Idcirco enim ad nos alicubi quoque ait : « Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester ventu- . rus est s. a Nec minus id ex virginum parabola discemus. Quinque enim prudentes virgines esse ait, stultas vero, quinque : « Moram autem faciente sponso dormitaverunt omnes, et dormierunt; me- dia autem nocte clamor factus est : Ecce sponsus venit ; exite obviam ei . » Cernis ut media nocte sponsus nobis adventare nuntietur? Quis autem ille sit clamor, et quinam occursus divinus ille Paulus declarabit dicens, alias quidem, ipsum Do- minum in missione, in voce archangeli, in tuba Dei descensurum de coelo *8 ; alias vero, de sanctis qui resurrexerint : « Quia et nos qui vivimus, qui residui sumus, simul cum ipsis in nubibus rapie- mur obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus . . Quod autem discipuli metu, perculsi fuerunt, licet venientem aspicerent, et laborantes atque vigilantes deprehenderentur, si- gnificat tremendum quidem judicem in omnes venturum, adeoque justun de se timorem omnibus -incussurum, quippe qui per ignem probandus sit, licet illius adventum semper exspectet, nec virtu- tum labores abjecerit, sed bonis vigiliis et sobrie- Lati sit innutritus. Navigium autem cum suis disci- D pulis non ingreditur tanquam cum iis navigaturus, sed illud potius in terram impellit. Non enim Chrt- stus apparebit amplius colentibus se ad virtutem eos perfecturus, sed jam perfectis exspecta- tum finem impositurus. . VI, 22, 23. Altera die, turba quæ stabal trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una ilia in quam ingressi fuerant discipuli ejus, et quia C “ • es Psal. elit, 5. Luc. xxiv, 26. sse Joann. xvΙ, xxv, 5, 6. H Thess. v, 45. Ibid. 16. ss Joan. xvi, 56. ** Marc. xılı, 33. Matth 16.

ἐπὶ θαλάσσης περιπατεῖν, ἐπεὶ καὶ εἰς κόσμου τύπου Β πολλάκις ἡ θάλασσα παρὰ τῇ θείᾳ λαμβάνεται Γραφῇ κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· . Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη, καὶ εὐρύχωρος· ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. » Οταν οὖν εἰσέλθῃ Χριστὸς ἐν δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, τότε τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸ σκάφος, τοῦτ' ἔστιν, ἡ Ἐκκλησία, καὶ οἱ πλέοντες ἐν αὐτῇ, τοῦτ' ἔστιν, οἱ διὰ πίστεως, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς Θεὸν, ἄνω τῶν ἐν κόσμῳ γεγονότες πραγμάτων, ἀμελητὶ καὶ δίχα πόνου παντὸς καταλύ- σουσιν εἰς γῆν, εἰς ἣν ὑπῆγον. Ην γὰρ αὐτοῖς ὁ σκοπός, καθάπερ εἰς εὔδιον καταλῦσαι λιμένα, τὴν τῶν οὐρα νῶν βασιλείαν δηλαδή. Βεβαιοῖ δὲ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς εἰρημένοις διάνοιαν ὁ Σωτὴρ, λέγων πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, ποτὲ μὲν ὅτι «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με, ο καὶ πάλιν, « μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με, ο ποτὲ δὲ πάλιν, ο Θλίψιν ἕξετε ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Κάτεισί γε μὴν διὰ νυ- κτὸς ἀπὸ τοῦ ὄρους ὁ Κύριος, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθη- ταῖς ἀγρυπνοῦσιν ἐπιφοιτῇ· καὶ γοῦν ἰόντα προσβλέ- πουσι δειλίας οὐ δίχα· καταφρίττουσι γὰρ, ἵνα δή τι τὸ ἀναγκαῖον εἰς νόησιν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἀναφαί- νηται. Καταβήσεται γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καθάπερ ἐν νυκτί, κοιμωμένου τρόπον τινὰ τοῦ κόσμου, καὶ εἰς πολλὴν βέγχοντος ἁμαρτίαν. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ πρὸς ἡμᾶς πού φησι • • Γρηγορείτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε ποίαν ὥραν ὁ Κύριος ὑμῶν ἔρχεται. » Διδάξει δὲ οὐδὲν ἦτο τον ἡμᾶς καὶ ἡ ἐπὶ ταῖς παρθένοις παραβολὴ τὸ λε- γόμενον. Πέντε μὲν γὰρ τὰς φρονίμους εἶναί φησι, μωρὰς δὲ τὰς πέντε. ο 'Αλλὰ βραδύνοντος τοῦ νυμφίου ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον· μέσης δὲ νυκτὸς κραυγή γέγονεν· Ἰδοὺ ὁ νυμφίος, ἐξέρχεσθε εἰς ὑπο άντησιν. ο 'Ορᾶς ὅπως διὰ μέσης νυκτὸς ὁ νυμφίος ἡμῖν ἀγγέλλεται ; Τίς δὲ λοιπὸν ἡ κραυγὴ, καὶ ὁ τῆς ἀπαντήσεως τρόπος, σαφηνιεῖ λέγων ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ποτὲ μὲν ὅτι «Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ·, ποτὲ δὲ πάλιν περὶ τῶν ἐγηγερμένων ἁγίων· « Ότι καὶ ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα αὐτοῖς ἐν νεφέλαις αρπαγησόμεθα εἰς ἀπάντη σιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυ- ρίῳ ἐσόμεθα. » Τὸ δὲ φόβῳ βεβλῆσθαι τοὺς μαθητάς, καίτοι θεωροῦντας ἐρχόμενον, καὶ ἐν πόνῳ καὶ ἐγρη- γόρσει κατειλημμένους, ἐκεῖνο δηλοί, ὅτι φοβερός μὲν ἐπὶ πάντας ἥξει κριτής, καταπλήξει δὲ πάντας ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ ὁ δίκαιος, ὡς διὰ πυρὸς δοκιμαζόμενος, καίτοι προαναβλέπων ἀεὶ τὸν ἀφιξόμενον, καὶ οὐκ ὀκνήσας εἰς πόνους τοὺς ἐπ' ἀρετῇ, νήψει τε ὁμοίως καὶ ἀγαθῇ γρηγόρσει συντεθραμμένος. Οὐ συνεισ έρχεται δὲ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὡς συμπλεύσων ὁ Κύριος, ἐφορμίζει δὲ μᾶλλον τῇ χέρσῳ τὸ σκάφος. Οὐ γὰρ συνεργήσων ἔτι πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς τοῖς αὐτὸν σεβομένοις ἐπιφανεῖται Χριστός, ἀλλὰ τοῖς ἤδη κατωρθωμένοις πέρας ἐπιθήσων τὸ προσδοκώ μενον. Τῇ ἐπαύριον ὁ ὄχλος ὁ ἐστηκὼς πέραν τῆς θα λάσσης, ἴδων ὅτι πλοιάριον ἄλλο οὐκ ἦν ἐκεῖ, εἰ μὴ ἐν ἐκεῖνο εἰς ὃ ἀνέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. numerus ". » Cum ergo ingressus fuerit Christas A in gloria Patris sui, sicut scriptum est ", tunc sanctorum apostolorum navis, hoc est Eccle- sia, et qui navigant in eà, id est qui per fidem et dilectionem in Deum supra res humanas feruntur, cito et absque ullo labore in terram in quam tendunt appellent. Propositum enim eis est in regnum cœlorum tanquam in tutissimuın por- tum appellere. Horum autem omnium sensum Sal- vator confirmat, ad suos discipulos dicens, modo quidem : Modicum, et non videbitis me, » et ite rum modicum et videbitis me : » modo vero, • Pressuram habebitis in mundo : sed condidite. Ego vici mundum ". » Gæterum noctu de monte de- scendit Dominus, et suis discipulis insomnibus occurrit ; unde fit ut non sine metu videant acce- dentem : exhorrescunt enim, ut necessario quid- dam hinc intelligendum quoque nobis appareat. Descendet enim de caelo, mundo veluti noctu quo- dammodo dormiente, et in multa peccata stertente. Idcirco enim ad nos alicubi quoque ait : « Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester ventu- . rus est s. a Nec minus id ex virginum parabola discemus. Quinque enim prudentes virgines esse ait, stultas vero, quinque : « Moram autem faciente sponso dormitaverunt omnes, et dormierunt; me- dia autem nocte clamor factus est : Ecce sponsus venit ; exite obviam ei . » Cernis ut media nocte sponsus nobis adventare nuntietur? Quis autem ille sit clamor, et quinam occursus divinus ille Paulus declarabit dicens, alias quidem, ipsum Do- minum in missione, in voce archangeli, in tuba Dei descensurum de coelo *8 ; alias vero, de sanctis qui resurrexerint : « Quia et nos qui vivimus, qui residui sumus, simul cum ipsis in nubibus rapie- mur obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus . . Quod autem discipuli metu, perculsi fuerunt, licet venientem aspicerent, et laborantes atque vigilantes deprehenderentur, si- gnificat tremendum quidem judicem in omnes venturum, adeoque justun de se timorem omnibus -incussurum, quippe qui per ignem probandus sit, licet illius adventum semper exspectet, nec virtu- tum labores abjecerit, sed bonis vigiliis et sobrie- Lati sit innutritus. Navigium autem cum suis disci- D pulis non ingreditur tanquam cum iis navigaturus, sed illud potius in terram impellit. Non enim Chrt- stus apparebit amplius colentibus se ad virtutem eos perfecturus, sed jam perfectis exspecta- tum finem impositurus. . VI, 22, 23. Altera die, turba quæ stabal trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una ilia in quam ingressi fuerant discipuli ejus, et quia C “ • es Psal. elit, 5. Luc. xxiv, 26. sse Joann. xvΙ, xxv, 5, 6. H Thess. v, 45. Ibid. 16. ss Joan. xvi, 56. ** Marc. xılı, 33. Matth 16.

ἐπὶ θαλάσσης περιπατεῖν, ἐπεὶ καὶ εἰς κόσμου τύπου Β πολλάκις ἡ θάλασσα παρὰ τῇ θείᾳ λαμβάνεται Γραφῇ κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· . Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη, καὶ εὐρύχωρος· ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. » Οταν οὖν εἰσέλθῃ Χριστὸς ἐν δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, τότε τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸ σκάφος, τοῦτ' ἔστιν, ἡ Ἐκκλησία, καὶ οἱ πλέοντες ἐν αὐτῇ, τοῦτ' ἔστιν, οἱ διὰ πίστεως, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς Θεὸν, ἄνω τῶν ἐν κόσμῳ γεγονότες πραγμάτων, ἀμελητὶ καὶ δίχα πόνου παντὸς καταλύ- σουσιν εἰς γῆν, εἰς ἣν ὑπῆγον. Ην γὰρ αὐτοῖς ὁ σκοπός, καθάπερ εἰς εὔδιον καταλῦσαι λιμένα, τὴν τῶν οὐρα νῶν βασιλείαν δηλαδή. Βεβαιοῖ δὲ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς εἰρημένοις διάνοιαν ὁ Σωτὴρ, λέγων πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, ποτὲ μὲν ὅτι «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με, ο καὶ πάλιν, « μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με, ο ποτὲ δὲ πάλιν, ο Θλίψιν ἕξετε ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ θαρσείτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. » Κάτεισί γε μὴν διὰ νυ- κτὸς ἀπὸ τοῦ ὄρους ὁ Κύριος, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθη- ταῖς ἀγρυπνοῦσιν ἐπιφοιτῇ· καὶ γοῦν ἰόντα προσβλέ- πουσι δειλίας οὐ δίχα· καταφρίττουσι γὰρ, ἵνα δή τι τὸ ἀναγκαῖον εἰς νόησιν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἀναφαί- νηται. Καταβήσεται γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καθάπερ ἐν νυκτί, κοιμωμένου τρόπον τινὰ τοῦ κόσμου, καὶ εἰς πολλὴν βέγχοντος ἁμαρτίαν. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ πρὸς ἡμᾶς πού φησι • • Γρηγορείτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε ποίαν ὥραν ὁ Κύριος ὑμῶν ἔρχεται. » Διδάξει δὲ οὐδὲν ἦτο τον ἡμᾶς καὶ ἡ ἐπὶ ταῖς παρθένοις παραβολὴ τὸ λε- γόμενον. Πέντε μὲν γὰρ τὰς φρονίμους εἶναί φησι, μωρὰς δὲ τὰς πέντε. ο 'Αλλὰ βραδύνοντος τοῦ νυμφίου ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον· μέσης δὲ νυκτὸς κραυγή γέγονεν· Ἰδοὺ ὁ νυμφίος, ἐξέρχεσθε εἰς ὑπο άντησιν. ο 'Ορᾶς ὅπως διὰ μέσης νυκτὸς ὁ νυμφίος ἡμῖν ἀγγέλλεται ; Τίς δὲ λοιπὸν ἡ κραυγὴ, καὶ ὁ τῆς ἀπαντήσεως τρόπος, σαφηνιεῖ λέγων ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ποτὲ μὲν ὅτι «Αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ·, ποτὲ δὲ πάλιν περὶ τῶν ἐγηγερμένων ἁγίων· « Ότι καὶ ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα αὐτοῖς ἐν νεφέλαις αρπαγησόμεθα εἰς ἀπάντη σιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυ- ρίῳ ἐσόμεθα. » Τὸ δὲ φόβῳ βεβλῆσθαι τοὺς μαθητάς, καίτοι θεωροῦντας ἐρχόμενον, καὶ ἐν πόνῳ καὶ ἐγρη- γόρσει κατειλημμένους, ἐκεῖνο δηλοί, ὅτι φοβερός μὲν ἐπὶ πάντας ἥξει κριτής, καταπλήξει δὲ πάντας ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ ὁ δίκαιος, ὡς διὰ πυρὸς δοκιμαζόμενος, καίτοι προαναβλέπων ἀεὶ τὸν ἀφιξόμενον, καὶ οὐκ ὀκνήσας εἰς πόνους τοὺς ἐπ' ἀρετῇ, νήψει τε ὁμοίως καὶ ἀγαθῇ γρηγόρσει συντεθραμμένος. Οὐ συνεισ έρχεται δὲ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὡς συμπλεύσων ὁ Κύριος, ἐφορμίζει δὲ μᾶλλον τῇ χέρσῳ τὸ σκάφος. Οὐ γὰρ συνεργήσων ἔτι πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς τοῖς αὐτὸν σεβομένοις ἐπιφανεῖται Χριστός, ἀλλὰ τοῖς ἤδη κατωρθωμένοις πέρας ἐπιθήσων τὸ προσδοκώ μενον. Τῇ ἐπαύριον ὁ ὄχλος ὁ ἐστηκὼς πέραν τῆς θα λάσσης, ἴδων ὅτι πλοιάριον ἄλλο οὐκ ἦν ἐκεῖ, εἰ μὴ ἐν ἐκεῖνο εἰς ὃ ἀνέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. numerus ". » Cum ergo ingressus fuerit Christas A in gloria Patris sui, sicut scriptum est ", tunc sanctorum apostolorum navis, hoc est Eccle- sia, et qui navigant in eà, id est qui per fidem et dilectionem in Deum supra res humanas feruntur, cito et absque ullo labore in terram in quam tendunt appellent. Propositum enim eis est in regnum cœlorum tanquam in tutissimuın por- tum appellere. Horum autem omnium sensum Sal- vator confirmat, ad suos discipulos dicens, modo quidem : Modicum, et non videbitis me, » et ite rum modicum et videbitis me : » modo vero, • Pressuram habebitis in mundo : sed condidite. Ego vici mundum ". » Gæterum noctu de monte de- scendit Dominus, et suis discipulis insomnibus occurrit ; unde fit ut non sine metu videant acce- dentem : exhorrescunt enim, ut necessario quid- dam hinc intelligendum quoque nobis appareat. Descendet enim de caelo, mundo veluti noctu quo- dammodo dormiente, et in multa peccata stertente. Idcirco enim ad nos alicubi quoque ait : « Vigilate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester ventu- . rus est s. a Nec minus id ex virginum parabola discemus. Quinque enim prudentes virgines esse ait, stultas vero, quinque : « Moram autem faciente sponso dormitaverunt omnes, et dormierunt; me- dia autem nocte clamor factus est : Ecce sponsus venit ; exite obviam ei . » Cernis ut media nocte sponsus nobis adventare nuntietur? Quis autem ille sit clamor, et quinam occursus divinus ille Paulus declarabit dicens, alias quidem, ipsum Do- minum in missione, in voce archangeli, in tuba Dei descensurum de coelo *8 ; alias vero, de sanctis qui resurrexerint : « Quia et nos qui vivimus, qui residui sumus, simul cum ipsis in nubibus rapie- mur obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus . . Quod autem discipuli metu, perculsi fuerunt, licet venientem aspicerent, et laborantes atque vigilantes deprehenderentur, si- gnificat tremendum quidem judicem in omnes venturum, adeoque justun de se timorem omnibus -incussurum, quippe qui per ignem probandus sit, licet illius adventum semper exspectet, nec virtu- tum labores abjecerit, sed bonis vigiliis et sobrie- Lati sit innutritus. Navigium autem cum suis disci- D pulis non ingreditur tanquam cum iis navigaturus, sed illud potius in terram impellit. Non enim Chrt- stus apparebit amplius colentibus se ad virtutem eos perfecturus, sed jam perfectis exspecta- tum finem impositurus. . VI, 22, 23. Altera die, turba quæ stabal trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una ilia in quam ingressi fuerant discipuli ejus, et quia C “ • es Psal. elit, 5. Luc. xxiv, 26. sse Joann. xvΙ, xxv, 5, 6. H Thess. v, 45. Ibid. 16. ss Joan. xvi, 56. ** Marc. xılı, 33. Matth 16.

καὶ ὅτι οὐ συνῆλθε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἰς τὸ πλοῖον ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ᾽ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλ θον. "Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος, ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον εὐχαριστή σαντος τοῦ Κυρίου. ἀπογυμνούσης τὰ κρυπτὰ, καὶ τὸ λεληθότως ἐπιτελε Οὐ λανθάνει τὸ παράδοξον, τὸ ἐπ' αὐτῆς τῆς θα λάσσης, φημί, περιπατῆσαι τὸν Ἰησοῦν, καίτοι διὰ νυκτὸς, καὶ ἐν σκότῳ γεγενημένον, καὶ λεληθότως οἰκονομηθέν. Ὑπαισθάνεται δὲ τῶν ἀκολουθεῖν εἰω- θότων ὁ δῆμος, διὰ πολλῆς τινος, ὡς ἔοικε, τῆς ἐπιτηρήσεως πληροφορούμενος, ὅτι· μήτε συμπλεύσοι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μήτε μὴν ἑτέρῳ δια- πορθμεύσαι τῷ σκάψει. Μόνον γὰρ ἦν ἐκεῖσε τὸ τῶν ἀποστόλων, δ δὴ καὶ λαβόντες προύχοντο. Οὐδὲν οὖν ἄρα λανθάνει τῶν ἀγαθῶν, κἂν λεληθότως ὑπό του τελῆται τυχὸν, καὶ ἀληθὲς ἐντεῦθεν ὀψόμεθα τὸ, Οὐδὲν κρυπτόν, ὅ οὐ φανερωθήσεται, οὐδὲ ἀπό κρυφον, ὃ οὐ μὴ γνωσθῇ, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. Χρῆναί φημι τοιγαροῦν τὸν τοῖς ἔχνεσιν ἀκολου θεῖν ἐθέλοντα τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἀνθρώπῳ πρὸς τὸν ἐν ἐκείνῳ διαπλάττεσθαι τύπον, μὴ φιλοκόμπως ἐπείγεσθαι διαζῇν, μηδὲ εἰς θήραν ἐπαίνων ἐξέλκεσθαι ποιοῦντα τὴν ἀρετὴν, μηδὲ εἰ παράδοξόν τινα καὶ λίαν ἐξησκημένον ἐπανέλοιτο βίον, οὐ μετρίως δοξάζεσθαι διὰ τοῦτο φιλεῖν, ἀλλὰ μόνοις ὁρᾶσθαι θέλειν τοῖς τῆς θεότητος ὀφθαλμοῖς σθὲν εἰς ἐμφανεστάτην ἀγούσης κατάληψιν. Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐνέβησαν αὐτοὶ εἰς τὰ πλοιάρια, καὶ ἦλθον εἰς Καφαρναούμ ζητοῦν. τες τὸν Ἰησοῦν. Ακολουθοῦσιν οὗτοι θαυμασταὶ μὲν ἴσως τῶν ση μείων ὑπάρχοντες, οὐ μὴν εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν δεχόμενοι, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ τῷ παραδοξοποιῷ τὴν ἀντίδοσιν διὰ τοῦ καὶ μόνον αὐτὸν ἐπαινεῖν οὐκ ἀνεθέλητον προσκομίζοντες. Φρε νὸς δὲ τοῦτο νόσημα πικρὸν, καὶ ψυχῆς οὐδαμόθεν ἐπὶ τὴν τοῦ συμφέροντος αἵρεσιν παιδαγωγεῖσθαι κατειθισμένης. Αἴτιον δὲ τούτων αὐτοῖς, τὸ μόνον Επιτέρπεσθαι ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς, καὶ τροφῇ μᾶλλον τῇ εὐτελεστάτῃ καὶ προσκαίρῳ προθύμως ἐπιπηδᾷν, ήγουν τοῖς πνευματικοῖς ἐπιτρέχειν ἀγα θοῖς, καὶ πειρᾶσθαι κερδαίνειν, ὅσα πρὸς ζωὴν ἀπο. τρέφει τὴν αἰώνιον. Τοῦτο δ' ἂν μάθοις ἀκριβῶς, καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς. Καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης, εἶπον αὐτῷ· 'Ραβδί, πότε ὧδε γέγονας ; Εἰς διάθεσιν μὲν ὁ λόγος τὴν ἐξ ἀγαπώντων σχη ματίζεται, καὶ ὑποπλάττεται πως τὸ γλυκύ, πλὴν ἀνόητος κομιδῆ, καὶ μειρακιώδης ἐξελέγχεται· οὐ γὰρ ἔδει τῷ τοσούτῳ περιτυχόντας διδασκάλῳ, μάτ ταιόν τι λέγειν, καὶ μαθεῖν ἐπείγεσθαι τὸ μηδέν. Τί γὰρ ἔδει φιλοπευστεῖν, πότε μὲν αὐτὸς ἀφίκοιτο τυχόν; τί δὲ ἦν εἰκὸς τοῦτο μαθόντας ὠφεληθή- σεσθαι; Σοφά τοιγαροῦν παρὰ σοφῶν ζητητέον, καὶ προτετιμήσθω λόγων ἀπαιδεύτων ἡ ἐν συνέσει σιγή. Αλατι μὲν γὰρ ἡρτύσθαι δεῖν ἐπιτάττει τὸν λόγον ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A non introisset cum discipulis suis Jesus in navim, sed soli discipuli ejus abiissent. Aliæ vera supervene- runt naves a Tiberiade juxta locum ubi manduca- verant panem, gratias agente Domino. Non latet miraculum quo supra mare nimirum graditur Jesus, licet noctu et in tenebris factum sit, et clam ordinatum. Subsentit enim turba eorum qui sequi solebant, multis, ut credibile est, obser- vationibus edocta, nec cum suis discipulis navim gasse, neo alio navigio tranasse. Unicum enim ibi erat navigiolum apostolorum, quo assumpto prius discesserant. Nihil ergo boni latet, quamvis clam ɔb aliquo forte fiat; et verum hinc esse videbimus illud Nihil est opertum quod non revelandum sit : et occultum, quod non sciendum, et in noti- tiam venturum sit 6., Aio ita que oportere eum qui vestigia Christi sequi cupit, et quantum vires humanæ patiuntur, ad illius exemplum formari, non ad ostentationem vitam componere, nec virtu- tem exercendo laudes venari, neque si admirabi- lem et pietatis laboribus addictam vitam institue- rit, immodice propterea gloriari, sed solis Deitatis oculis patere velle, quæ operta recludit, et quod clanculum gestum est clare patefacit. B • C Matth. x, 26. D VI, 24. Cum ergo vidisset turba quia Jesus non esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in navi- culas, et venerunt Capharnaum quærentes Jesum. Sequuntur hi admirantes quidem forsan miracula, non tamen ad credendum utilitatem ex ipsis capien- tes, sed remunerationem veluti quamdam referentes miraculorum editori ex eo solum quod ipsum non invitum laudarent. Mentis autem iste gravis erat morbus, et capessendo lono nequaquam assuetz. Cujus causa hæc erat, quod carnis volupta- tibus tantum oblectarentur, et vilissimum ac tem- porarium cibum arriperent potius quam spiritalia bona capesserent, et lucrari conarentur quæcunque ad vitam nutriunt æternam. Hoc autem paulo post liquido patebit. V1, 25. Et cum invenissent eum trans mare, di- xerunt ei : Rabbi, quando huc venisti? Amicorum speciem habet oratio, et nonnihil præ se fert suavitatis : verumtamen stulta admo- dum et juvenilis comperitur : non decebat enim eos qui tanto magistro occurrebant vannm quid- dam dicere, nihilque ab eo exquirere. Quid enim opus erat sciscitari quandonam ipse adventasset? aut quid hinc utilitatis accepturi erant, postquain didicissent? Sapientia igitur et exquisita petenda sunt a sapientibus, et prudens silentium ineptis sermonibus est anteponendum. Sale quippe con-

καὶ ὅτι οὐ συνῆλθε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἰς τὸ πλοῖον ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ᾽ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλ θον. "Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος, ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον εὐχαριστή σαντος τοῦ Κυρίου. ἀπογυμνούσης τὰ κρυπτὰ, καὶ τὸ λεληθότως ἐπιτελε Οὐ λανθάνει τὸ παράδοξον, τὸ ἐπ' αὐτῆς τῆς θα λάσσης, φημί, περιπατῆσαι τὸν Ἰησοῦν, καίτοι διὰ νυκτὸς, καὶ ἐν σκότῳ γεγενημένον, καὶ λεληθότως οἰκονομηθέν. Ὑπαισθάνεται δὲ τῶν ἀκολουθεῖν εἰω- θότων ὁ δῆμος, διὰ πολλῆς τινος, ὡς ἔοικε, τῆς ἐπιτηρήσεως πληροφορούμενος, ὅτι· μήτε συμπλεύσοι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μήτε μὴν ἑτέρῳ δια- πορθμεύσαι τῷ σκάψει. Μόνον γὰρ ἦν ἐκεῖσε τὸ τῶν ἀποστόλων, δ δὴ καὶ λαβόντες προύχοντο. Οὐδὲν οὖν ἄρα λανθάνει τῶν ἀγαθῶν, κἂν λεληθότως ὑπό του τελῆται τυχὸν, καὶ ἀληθὲς ἐντεῦθεν ὀψόμεθα τὸ, Οὐδὲν κρυπτόν, ὅ οὐ φανερωθήσεται, οὐδὲ ἀπό κρυφον, ὃ οὐ μὴ γνωσθῇ, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. Χρῆναί φημι τοιγαροῦν τὸν τοῖς ἔχνεσιν ἀκολου θεῖν ἐθέλοντα τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἀνθρώπῳ πρὸς τὸν ἐν ἐκείνῳ διαπλάττεσθαι τύπον, μὴ φιλοκόμπως ἐπείγεσθαι διαζῇν, μηδὲ εἰς θήραν ἐπαίνων ἐξέλκεσθαι ποιοῦντα τὴν ἀρετὴν, μηδὲ εἰ παράδοξόν τινα καὶ λίαν ἐξησκημένον ἐπανέλοιτο βίον, οὐ μετρίως δοξάζεσθαι διὰ τοῦτο φιλεῖν, ἀλλὰ μόνοις ὁρᾶσθαι θέλειν τοῖς τῆς θεότητος ὀφθαλμοῖς σθὲν εἰς ἐμφανεστάτην ἀγούσης κατάληψιν. Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐνέβησαν αὐτοὶ εἰς τὰ πλοιάρια, καὶ ἦλθον εἰς Καφαρναούμ ζητοῦν. τες τὸν Ἰησοῦν. Ακολουθοῦσιν οὗτοι θαυμασταὶ μὲν ἴσως τῶν ση μείων ὑπάρχοντες, οὐ μὴν εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν δεχόμενοι, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ τῷ παραδοξοποιῷ τὴν ἀντίδοσιν διὰ τοῦ καὶ μόνον αὐτὸν ἐπαινεῖν οὐκ ἀνεθέλητον προσκομίζοντες. Φρε νὸς δὲ τοῦτο νόσημα πικρὸν, καὶ ψυχῆς οὐδαμόθεν ἐπὶ τὴν τοῦ συμφέροντος αἵρεσιν παιδαγωγεῖσθαι κατειθισμένης. Αἴτιον δὲ τούτων αὐτοῖς, τὸ μόνον Επιτέρπεσθαι ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς, καὶ τροφῇ μᾶλλον τῇ εὐτελεστάτῃ καὶ προσκαίρῳ προθύμως ἐπιπηδᾷν, ήγουν τοῖς πνευματικοῖς ἐπιτρέχειν ἀγα θοῖς, καὶ πειρᾶσθαι κερδαίνειν, ὅσα πρὸς ζωὴν ἀπο. τρέφει τὴν αἰώνιον. Τοῦτο δ' ἂν μάθοις ἀκριβῶς, καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς. Καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης, εἶπον αὐτῷ· 'Ραβδί, πότε ὧδε γέγονας ; Εἰς διάθεσιν μὲν ὁ λόγος τὴν ἐξ ἀγαπώντων σχη ματίζεται, καὶ ὑποπλάττεται πως τὸ γλυκύ, πλὴν ἀνόητος κομιδῆ, καὶ μειρακιώδης ἐξελέγχεται· οὐ γὰρ ἔδει τῷ τοσούτῳ περιτυχόντας διδασκάλῳ, μάτ ταιόν τι λέγειν, καὶ μαθεῖν ἐπείγεσθαι τὸ μηδέν. Τί γὰρ ἔδει φιλοπευστεῖν, πότε μὲν αὐτὸς ἀφίκοιτο τυχόν; τί δὲ ἦν εἰκὸς τοῦτο μαθόντας ὠφεληθή- σεσθαι; Σοφά τοιγαροῦν παρὰ σοφῶν ζητητέον, καὶ προτετιμήσθω λόγων ἀπαιδεύτων ἡ ἐν συνέσει σιγή. Αλατι μὲν γὰρ ἡρτύσθαι δεῖν ἐπιτάττει τὸν λόγον ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A non introisset cum discipulis suis Jesus in navim, sed soli discipuli ejus abiissent. Aliæ vera supervene- runt naves a Tiberiade juxta locum ubi manduca- verant panem, gratias agente Domino. Non latet miraculum quo supra mare nimirum graditur Jesus, licet noctu et in tenebris factum sit, et clam ordinatum. Subsentit enim turba eorum qui sequi solebant, multis, ut credibile est, obser- vationibus edocta, nec cum suis discipulis navim gasse, neo alio navigio tranasse. Unicum enim ibi erat navigiolum apostolorum, quo assumpto prius discesserant. Nihil ergo boni latet, quamvis clam ɔb aliquo forte fiat; et verum hinc esse videbimus illud Nihil est opertum quod non revelandum sit : et occultum, quod non sciendum, et in noti- tiam venturum sit 6., Aio ita que oportere eum qui vestigia Christi sequi cupit, et quantum vires humanæ patiuntur, ad illius exemplum formari, non ad ostentationem vitam componere, nec virtu- tem exercendo laudes venari, neque si admirabi- lem et pietatis laboribus addictam vitam institue- rit, immodice propterea gloriari, sed solis Deitatis oculis patere velle, quæ operta recludit, et quod clanculum gestum est clare patefacit. B • C Matth. x, 26. D VI, 24. Cum ergo vidisset turba quia Jesus non esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in navi- culas, et venerunt Capharnaum quærentes Jesum. Sequuntur hi admirantes quidem forsan miracula, non tamen ad credendum utilitatem ex ipsis capien- tes, sed remunerationem veluti quamdam referentes miraculorum editori ex eo solum quod ipsum non invitum laudarent. Mentis autem iste gravis erat morbus, et capessendo lono nequaquam assuetz. Cujus causa hæc erat, quod carnis volupta- tibus tantum oblectarentur, et vilissimum ac tem- porarium cibum arriperent potius quam spiritalia bona capesserent, et lucrari conarentur quæcunque ad vitam nutriunt æternam. Hoc autem paulo post liquido patebit. V1, 25. Et cum invenissent eum trans mare, di- xerunt ei : Rabbi, quando huc venisti? Amicorum speciem habet oratio, et nonnihil præ se fert suavitatis : verumtamen stulta admo- dum et juvenilis comperitur : non decebat enim eos qui tanto magistro occurrebant vannm quid- dam dicere, nihilque ab eo exquirere. Quid enim opus erat sciscitari quandonam ipse adventasset? aut quid hinc utilitatis accepturi erant, postquain didicissent? Sapientia igitur et exquisita petenda sunt a sapientibus, et prudens silentium ineptis sermonibus est anteponendum. Sale quippe con-

καὶ ὅτι οὐ συνῆλθε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἰς τὸ πλοῖον ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ᾽ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλ θον. "Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος, ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον εὐχαριστή σαντος τοῦ Κυρίου. ἀπογυμνούσης τὰ κρυπτὰ, καὶ τὸ λεληθότως ἐπιτελε Οὐ λανθάνει τὸ παράδοξον, τὸ ἐπ' αὐτῆς τῆς θα λάσσης, φημί, περιπατῆσαι τὸν Ἰησοῦν, καίτοι διὰ νυκτὸς, καὶ ἐν σκότῳ γεγενημένον, καὶ λεληθότως οἰκονομηθέν. Ὑπαισθάνεται δὲ τῶν ἀκολουθεῖν εἰω- θότων ὁ δῆμος, διὰ πολλῆς τινος, ὡς ἔοικε, τῆς ἐπιτηρήσεως πληροφορούμενος, ὅτι· μήτε συμπλεύσοι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μήτε μὴν ἑτέρῳ δια- πορθμεύσαι τῷ σκάψει. Μόνον γὰρ ἦν ἐκεῖσε τὸ τῶν ἀποστόλων, δ δὴ καὶ λαβόντες προύχοντο. Οὐδὲν οὖν ἄρα λανθάνει τῶν ἀγαθῶν, κἂν λεληθότως ὑπό του τελῆται τυχὸν, καὶ ἀληθὲς ἐντεῦθεν ὀψόμεθα τὸ, Οὐδὲν κρυπτόν, ὅ οὐ φανερωθήσεται, οὐδὲ ἀπό κρυφον, ὃ οὐ μὴ γνωσθῇ, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. Χρῆναί φημι τοιγαροῦν τὸν τοῖς ἔχνεσιν ἀκολου θεῖν ἐθέλοντα τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἀνθρώπῳ πρὸς τὸν ἐν ἐκείνῳ διαπλάττεσθαι τύπον, μὴ φιλοκόμπως ἐπείγεσθαι διαζῇν, μηδὲ εἰς θήραν ἐπαίνων ἐξέλκεσθαι ποιοῦντα τὴν ἀρετὴν, μηδὲ εἰ παράδοξόν τινα καὶ λίαν ἐξησκημένον ἐπανέλοιτο βίον, οὐ μετρίως δοξάζεσθαι διὰ τοῦτο φιλεῖν, ἀλλὰ μόνοις ὁρᾶσθαι θέλειν τοῖς τῆς θεότητος ὀφθαλμοῖς σθὲν εἰς ἐμφανεστάτην ἀγούσης κατάληψιν. Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐνέβησαν αὐτοὶ εἰς τὰ πλοιάρια, καὶ ἦλθον εἰς Καφαρναούμ ζητοῦν. τες τὸν Ἰησοῦν. Ακολουθοῦσιν οὗτοι θαυμασταὶ μὲν ἴσως τῶν ση μείων ὑπάρχοντες, οὐ μὴν εἰς τὸ χρῆναι πιστεύειν τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν δεχόμενοι, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ τῷ παραδοξοποιῷ τὴν ἀντίδοσιν διὰ τοῦ καὶ μόνον αὐτὸν ἐπαινεῖν οὐκ ἀνεθέλητον προσκομίζοντες. Φρε νὸς δὲ τοῦτο νόσημα πικρὸν, καὶ ψυχῆς οὐδαμόθεν ἐπὶ τὴν τοῦ συμφέροντος αἵρεσιν παιδαγωγεῖσθαι κατειθισμένης. Αἴτιον δὲ τούτων αὐτοῖς, τὸ μόνον Επιτέρπεσθαι ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς, καὶ τροφῇ μᾶλλον τῇ εὐτελεστάτῃ καὶ προσκαίρῳ προθύμως ἐπιπηδᾷν, ήγουν τοῖς πνευματικοῖς ἐπιτρέχειν ἀγα θοῖς, καὶ πειρᾶσθαι κερδαίνειν, ὅσα πρὸς ζωὴν ἀπο. τρέφει τὴν αἰώνιον. Τοῦτο δ' ἂν μάθοις ἀκριβῶς, καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς. Καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης, εἶπον αὐτῷ· 'Ραβδί, πότε ὧδε γέγονας ; Εἰς διάθεσιν μὲν ὁ λόγος τὴν ἐξ ἀγαπώντων σχη ματίζεται, καὶ ὑποπλάττεται πως τὸ γλυκύ, πλὴν ἀνόητος κομιδῆ, καὶ μειρακιώδης ἐξελέγχεται· οὐ γὰρ ἔδει τῷ τοσούτῳ περιτυχόντας διδασκάλῳ, μάτ ταιόν τι λέγειν, καὶ μαθεῖν ἐπείγεσθαι τὸ μηδέν. Τί γὰρ ἔδει φιλοπευστεῖν, πότε μὲν αὐτὸς ἀφίκοιτο τυχόν; τί δὲ ἦν εἰκὸς τοῦτο μαθόντας ὠφεληθή- σεσθαι; Σοφά τοιγαροῦν παρὰ σοφῶν ζητητέον, καὶ προτετιμήσθω λόγων ἀπαιδεύτων ἡ ἐν συνέσει σιγή. Αλατι μὲν γὰρ ἡρτύσθαι δεῖν ἐπιτάττει τὸν λόγον ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A non introisset cum discipulis suis Jesus in navim, sed soli discipuli ejus abiissent. Aliæ vera supervene- runt naves a Tiberiade juxta locum ubi manduca- verant panem, gratias agente Domino. Non latet miraculum quo supra mare nimirum graditur Jesus, licet noctu et in tenebris factum sit, et clam ordinatum. Subsentit enim turba eorum qui sequi solebant, multis, ut credibile est, obser- vationibus edocta, nec cum suis discipulis navim gasse, neo alio navigio tranasse. Unicum enim ibi erat navigiolum apostolorum, quo assumpto prius discesserant. Nihil ergo boni latet, quamvis clam ɔb aliquo forte fiat; et verum hinc esse videbimus illud Nihil est opertum quod non revelandum sit : et occultum, quod non sciendum, et in noti- tiam venturum sit 6., Aio ita que oportere eum qui vestigia Christi sequi cupit, et quantum vires humanæ patiuntur, ad illius exemplum formari, non ad ostentationem vitam componere, nec virtu- tem exercendo laudes venari, neque si admirabi- lem et pietatis laboribus addictam vitam institue- rit, immodice propterea gloriari, sed solis Deitatis oculis patere velle, quæ operta recludit, et quod clanculum gestum est clare patefacit. B • C Matth. x, 26. D VI, 24. Cum ergo vidisset turba quia Jesus non esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in navi- culas, et venerunt Capharnaum quærentes Jesum. Sequuntur hi admirantes quidem forsan miracula, non tamen ad credendum utilitatem ex ipsis capien- tes, sed remunerationem veluti quamdam referentes miraculorum editori ex eo solum quod ipsum non invitum laudarent. Mentis autem iste gravis erat morbus, et capessendo lono nequaquam assuetz. Cujus causa hæc erat, quod carnis volupta- tibus tantum oblectarentur, et vilissimum ac tem- porarium cibum arriperent potius quam spiritalia bona capesserent, et lucrari conarentur quæcunque ad vitam nutriunt æternam. Hoc autem paulo post liquido patebit. V1, 25. Et cum invenissent eum trans mare, di- xerunt ei : Rabbi, quando huc venisti? Amicorum speciem habet oratio, et nonnihil præ se fert suavitatis : verumtamen stulta admo- dum et juvenilis comperitur : non decebat enim eos qui tanto magistro occurrebant vannm quid- dam dicere, nihilque ab eo exquirere. Quid enim opus erat sciscitari quandonam ipse adventasset? aut quid hinc utilitatis accepturi erant, postquain didicissent? Sapientia igitur et exquisita petenda sunt a sapientibus, et prudens silentium ineptis sermonibus est anteponendum. Sale quippe con-

προτρέπει τῶν σοφῶν· « Τέκνον, εἰπὼν, εἰ μὲν ἔστι σου λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητι· εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου. • "Οπως δὲ φαῦλόν ἐστι τὸ ἐπ' ἀπαιδεύτῳ γλώττῃ καταγινώσκεσθαι, καὶ δι' ἑτέρου γνωσόμεθα· « Εἴ τις γάρ, φησί, δοκεῖ θρήσκος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιναγωγών γλώτταν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίας αὐτοῦ, τούτου μάταιος ή θρησκεία. ἡμῶν ὁ Χριστοῦ μαθητής· ἕτερος δέ τις εἰς τοῦτο Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν· 'Αμὴν, λέγω ὑμῖν· ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴδετε σημεῖον, ἀλλ' ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτά σθητε. Ἐροῦμεν δή τι κοινόν, πλὴν ἔθει μικρῷ τετριμ μένον. Πεφύκασι πως αἱ μεγάλαι τῶν διδασκάλων ἕξεις οὐ μετρίως χαλεπαίνειν πολλάκις, ὅταν τι τῶν εἰκαίων καὶ ἀνωφελῶν ἐξετάζωνται· καὶ οὐ δή που τοῦτο παθόντας αὐτοὺς ἐξ ἀλαζονείας εὑρήσομεν, ἀλλὰ μᾶλλον ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀμαθίαις ἐπιστυ· γνάζοντας. Ἐπὶ μὲν οὖν ἡμῶν τε καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς οὐκ ἀκόμψως εἰρῆσθαι τοῦτο ὑπολαμβάνω. Θερμὸν δὲ τοῖς ἐκεῖνα διερωτήσασιν επιφέρει τὸν ἔλεγχον ὁ Σωτήρ, ὡς λαλοῦσιν ἀπαιδεύτως, καὶ ἀσυνέτως διεσκεμμένοις, οὐχ ὅτι προσήκοι ζητεῖν τὰ ἐφ' οἷς ἂν γένοιντο καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ, ἀλλ' ἐπὶ μισθῷ σωματικῷ, καὶ τούτῳ εὐτελεστάτῳ κατακολουθεῖν αὐτῷ. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τροφῆς τῆς ἐφημέρου, καὶ οὐκ ἐν πολυτελείᾳ, τὸ ἔλαττον; Επιτηδευτέον του γαροῦν τὴν εἰς Χριστὸν εὐλάβειαν καὶ ἀγάπησιν, οὐχ ἵνα τι τῶν σωματικῶν εὑρίσκωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν ἀποκερδαίνωμεν, καὶ μὴ λέγωμεν μὲν ἀγαθὰ πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι τὸ Ῥαβόι, ἐμπορίας δὲ ἄλλως ὑπόθεσιν καὶ ἀπλήστου χρημάτων συγκομιδῆς, τὴν χρηστολογίαν μὴ ἀρτύωμεν. Ἤγουν ὁ τοιούτοις ἐπιχειρῶν, οὐκ ἀγνοήσει λοιπὸν ὅτι πιο κρῶς ἐλέγχοντι προσβάλλει τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν κει κρυμμένην ἐν αὐτῷ κακίαν ἀποκαλύπτοντι. Θαυμάσα: δὲ πάλιν ἀκόλουθον καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ γὰρ νόσῳ κατειλημμένους ἐθεᾶτο τῇ προει ρημένῃ, καθάπερ τις ἀριστοτέχνης καὶ ἐπιστήμων ἰατρὸς, διπλοῦν αὐτοῖς ἐπενόησε φάρμακον, ἀξιολο- γωτάτῳ σημείῳ τὸν ἐπωφελή παραπλέξας ἔλεγχον. Τὸ μὲν οὖν σημεῖον εὑρήσομεν ἐν τῷ εἰδέναι τὰ ἐν αὐτοῖς, ἐν δὲ τῷ κυρίως μὴ δι᾿ εὐσέβειαν ζητεῖν επείγεσθαι λέγειν αὐτοὺς τὸν θαυματουργόν, θεωρή- σεις τὸν ἔλεγχον· ὠφελεῖ δὲ διττῶς. Τῷ μὲν γὰρ ἐξεπίστασθαι σαφῶς τὰ ἐν αὐτοῖς βουλεύματα, καὶ γνωρίζειν ἀκριβῶς ἀσυνέτους ὄντας ἐπιδεικνύει, ὅτι δὴ λήσονται τὸν θεῖον ὀφθαλμὸν οἰομένους, καταχώ σαντες μὲν ἐν καρδίᾳ τὴν πονηρίαν, ἐπιτηδεύοντες δὲ τὸ ἐν γλώττῃ γλυκύ. Τοῦτο δὲ ἦν ἀναπείθοντος ἤδη νόσου μὲν τῆς ἐπὶ τούτοις ἀποφοιτᾷν, ἁμαρτίας δὲ λήγειν οὐ μικρᾶς· ὑβριστής γὰρ ὄντως, καὶ καταπα- ράνομος, ὁ ταύτην ἔχων ἐπὶ Θεῷ τὴν διάληψιν· τῷ δὲ χρησίμως ἐλέγχειν ἡμαρτηκότας, ἀνασειράζων [γρ.-ρά- ζει] τρόπον τινὰ τοῦ κακοῦ τὸν ἐπέκεινα δρόμον. Ερπει μὲν γὰρ, καὶ ἐκτείνεται τὸ κωλύον ἔχον οὐδέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. diendum esse nostrum sermonem jubet discipu- A lus; et alius quidam e sapientibus eo nos invitat his verbis : c Fili, si quidem tibi est sermo in- telligentia, responde : sin minus, manus tua sit in ore tuo ". » Quo pacto vero linguæ imperitæ vi- › tium damnetur, alio quoque ex loco agnoscemus. • Si quis enim putat, inquit, se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religioª. ) VI, 26. Respondit eis Jesus, et dixit: Amen dico vobis : quæritis me, non quia vidistis signum, sed quia manducastis ex panibus, et saturati estis. B Afferemus aliquid commune, verumtamen exi- guo tritum usu. Solent magno ingenio præditi do- ctores irasci plerumque cum inane quiddam et inutile ab ipsis quæritur; neque vero id ex arro- gantia facere comperiemus, sed quod interrogan- tium imperitiam moleste ferant. De nobis itaque nostrique similibus non insulse dictum illud esse arbitror. Salvator autem vehementius objurgat eos qui talia quæsierant, utpote stulte loquentes et impe- rite quærentes non ea ex quibus boni probique eva- derent, sed ipsum ob mercedem corpoream, illam- que vilissimam sequerentur. Quid enim cibo illo quotidiano, nec admodum exquisito vilius? Colenda est igitur pietas in Christum et dilectio, non ut aliquid recipiamus corporeum, sed ut salu- tem per ipsum lucremur: et ne blandis quidem verbis eum compellemus, sicut illi Rabbi dicebant, C verborum comitatem ad impetrandas divitias et pecuniarum abundantiam componentes. Nam qui istiusmodi quiddam aggreditur, non ignorabit tan- dem incurrere se in Christum, qui acerbe repre- hendat, et occultam in ipso malitiam revelet. Porro consentaneum est dispensationem in his rursum mirari. Nam cum prædicto morbo corre- ptos eos videret, non secus ac peritus et solers medicus duplex eis excogitavit remedium, aucto- ritati miraculi reprehensionis utilitatem adhibens. Signum igitur reperiemus in eo quod intima eo- rum noverat. In eo vero quod proprie dicit eos mi- aculorum editorem nolle quærere propter pieta- tem, reprehensionem spectabis; prodest autem duobus modis. Nam ex eo quod liquido novit intima D eorum consilia, scire se quoque ostendit eos stul- tos esse qui divinum oculum latere posse sibi persuadeant, infossa interim cordi malitia, et blanditiis lingua compositis. Hoc enim erat eos admonere demum ut ab isto morbo caverent, se- que a non parvo peccato expedirent injurius enim profecto, et iniquus est, qui hanc habet de Deo opinionem; ex eo vero quod utiliter peccantes arguit, eos ab ulteriore cursu in malum quodam- modo revocat. Serpit enim, et manat latius cum nihil est quod prohibeat, sed deprehensum prope- modum erubescit, et funiculi more in seipsum Coloss. IV, 6. Eculi. v, 14. Jac. 1, 26.

προτρέπει τῶν σοφῶν· « Τέκνον, εἰπὼν, εἰ μὲν ἔστι σου λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητι· εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου. • "Οπως δὲ φαῦλόν ἐστι τὸ ἐπ' ἀπαιδεύτῳ γλώττῃ καταγινώσκεσθαι, καὶ δι' ἑτέρου γνωσόμεθα· « Εἴ τις γάρ, φησί, δοκεῖ θρήσκος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιναγωγών γλώτταν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίας αὐτοῦ, τούτου μάταιος ή θρησκεία. ἡμῶν ὁ Χριστοῦ μαθητής· ἕτερος δέ τις εἰς τοῦτο Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν· 'Αμὴν, λέγω ὑμῖν· ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴδετε σημεῖον, ἀλλ' ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτά σθητε. Ἐροῦμεν δή τι κοινόν, πλὴν ἔθει μικρῷ τετριμ μένον. Πεφύκασι πως αἱ μεγάλαι τῶν διδασκάλων ἕξεις οὐ μετρίως χαλεπαίνειν πολλάκις, ὅταν τι τῶν εἰκαίων καὶ ἀνωφελῶν ἐξετάζωνται· καὶ οὐ δή που τοῦτο παθόντας αὐτοὺς ἐξ ἀλαζονείας εὑρήσομεν, ἀλλὰ μᾶλλον ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀμαθίαις ἐπιστυ· γνάζοντας. Ἐπὶ μὲν οὖν ἡμῶν τε καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς οὐκ ἀκόμψως εἰρῆσθαι τοῦτο ὑπολαμβάνω. Θερμὸν δὲ τοῖς ἐκεῖνα διερωτήσασιν επιφέρει τὸν ἔλεγχον ὁ Σωτήρ, ὡς λαλοῦσιν ἀπαιδεύτως, καὶ ἀσυνέτως διεσκεμμένοις, οὐχ ὅτι προσήκοι ζητεῖν τὰ ἐφ' οἷς ἂν γένοιντο καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ, ἀλλ' ἐπὶ μισθῷ σωματικῷ, καὶ τούτῳ εὐτελεστάτῳ κατακολουθεῖν αὐτῷ. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τροφῆς τῆς ἐφημέρου, καὶ οὐκ ἐν πολυτελείᾳ, τὸ ἔλαττον; Επιτηδευτέον του γαροῦν τὴν εἰς Χριστὸν εὐλάβειαν καὶ ἀγάπησιν, οὐχ ἵνα τι τῶν σωματικῶν εὑρίσκωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν ἀποκερδαίνωμεν, καὶ μὴ λέγωμεν μὲν ἀγαθὰ πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι τὸ Ῥαβόι, ἐμπορίας δὲ ἄλλως ὑπόθεσιν καὶ ἀπλήστου χρημάτων συγκομιδῆς, τὴν χρηστολογίαν μὴ ἀρτύωμεν. Ἤγουν ὁ τοιούτοις ἐπιχειρῶν, οὐκ ἀγνοήσει λοιπὸν ὅτι πιο κρῶς ἐλέγχοντι προσβάλλει τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν κει κρυμμένην ἐν αὐτῷ κακίαν ἀποκαλύπτοντι. Θαυμάσα: δὲ πάλιν ἀκόλουθον καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ γὰρ νόσῳ κατειλημμένους ἐθεᾶτο τῇ προει ρημένῃ, καθάπερ τις ἀριστοτέχνης καὶ ἐπιστήμων ἰατρὸς, διπλοῦν αὐτοῖς ἐπενόησε φάρμακον, ἀξιολο- γωτάτῳ σημείῳ τὸν ἐπωφελή παραπλέξας ἔλεγχον. Τὸ μὲν οὖν σημεῖον εὑρήσομεν ἐν τῷ εἰδέναι τὰ ἐν αὐτοῖς, ἐν δὲ τῷ κυρίως μὴ δι᾿ εὐσέβειαν ζητεῖν επείγεσθαι λέγειν αὐτοὺς τὸν θαυματουργόν, θεωρή- σεις τὸν ἔλεγχον· ὠφελεῖ δὲ διττῶς. Τῷ μὲν γὰρ ἐξεπίστασθαι σαφῶς τὰ ἐν αὐτοῖς βουλεύματα, καὶ γνωρίζειν ἀκριβῶς ἀσυνέτους ὄντας ἐπιδεικνύει, ὅτι δὴ λήσονται τὸν θεῖον ὀφθαλμὸν οἰομένους, καταχώ σαντες μὲν ἐν καρδίᾳ τὴν πονηρίαν, ἐπιτηδεύοντες δὲ τὸ ἐν γλώττῃ γλυκύ. Τοῦτο δὲ ἦν ἀναπείθοντος ἤδη νόσου μὲν τῆς ἐπὶ τούτοις ἀποφοιτᾷν, ἁμαρτίας δὲ λήγειν οὐ μικρᾶς· ὑβριστής γὰρ ὄντως, καὶ καταπα- ράνομος, ὁ ταύτην ἔχων ἐπὶ Θεῷ τὴν διάληψιν· τῷ δὲ χρησίμως ἐλέγχειν ἡμαρτηκότας, ἀνασειράζων [γρ.-ρά- ζει] τρόπον τινὰ τοῦ κακοῦ τὸν ἐπέκεινα δρόμον. Ερπει μὲν γὰρ, καὶ ἐκτείνεται τὸ κωλύον ἔχον οὐδέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. diendum esse nostrum sermonem jubet discipu- A lus; et alius quidam e sapientibus eo nos invitat his verbis : c Fili, si quidem tibi est sermo in- telligentia, responde : sin minus, manus tua sit in ore tuo ". » Quo pacto vero linguæ imperitæ vi- › tium damnetur, alio quoque ex loco agnoscemus. • Si quis enim putat, inquit, se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religioª. ) VI, 26. Respondit eis Jesus, et dixit: Amen dico vobis : quæritis me, non quia vidistis signum, sed quia manducastis ex panibus, et saturati estis. B Afferemus aliquid commune, verumtamen exi- guo tritum usu. Solent magno ingenio præditi do- ctores irasci plerumque cum inane quiddam et inutile ab ipsis quæritur; neque vero id ex arro- gantia facere comperiemus, sed quod interrogan- tium imperitiam moleste ferant. De nobis itaque nostrique similibus non insulse dictum illud esse arbitror. Salvator autem vehementius objurgat eos qui talia quæsierant, utpote stulte loquentes et impe- rite quærentes non ea ex quibus boni probique eva- derent, sed ipsum ob mercedem corpoream, illam- que vilissimam sequerentur. Quid enim cibo illo quotidiano, nec admodum exquisito vilius? Colenda est igitur pietas in Christum et dilectio, non ut aliquid recipiamus corporeum, sed ut salu- tem per ipsum lucremur: et ne blandis quidem verbis eum compellemus, sicut illi Rabbi dicebant, C verborum comitatem ad impetrandas divitias et pecuniarum abundantiam componentes. Nam qui istiusmodi quiddam aggreditur, non ignorabit tan- dem incurrere se in Christum, qui acerbe repre- hendat, et occultam in ipso malitiam revelet. Porro consentaneum est dispensationem in his rursum mirari. Nam cum prædicto morbo corre- ptos eos videret, non secus ac peritus et solers medicus duplex eis excogitavit remedium, aucto- ritati miraculi reprehensionis utilitatem adhibens. Signum igitur reperiemus in eo quod intima eo- rum noverat. In eo vero quod proprie dicit eos mi- aculorum editorem nolle quærere propter pieta- tem, reprehensionem spectabis; prodest autem duobus modis. Nam ex eo quod liquido novit intima D eorum consilia, scire se quoque ostendit eos stul- tos esse qui divinum oculum latere posse sibi persuadeant, infossa interim cordi malitia, et blanditiis lingua compositis. Hoc enim erat eos admonere demum ut ab isto morbo caverent, se- que a non parvo peccato expedirent injurius enim profecto, et iniquus est, qui hanc habet de Deo opinionem; ex eo vero quod utiliter peccantes arguit, eos ab ulteriore cursu in malum quodam- modo revocat. Serpit enim, et manat latius cum nihil est quod prohibeat, sed deprehensum prope- modum erubescit, et funiculi more in seipsum Coloss. IV, 6. Eculi. v, 14. Jac. 1, 26.

προτρέπει τῶν σοφῶν· « Τέκνον, εἰπὼν, εἰ μὲν ἔστι σου λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητι· εἰ δὲ μή, χεὶρ ἔστω ἐπὶ στόματί σου. • "Οπως δὲ φαῦλόν ἐστι τὸ ἐπ' ἀπαιδεύτῳ γλώττῃ καταγινώσκεσθαι, καὶ δι' ἑτέρου γνωσόμεθα· « Εἴ τις γάρ, φησί, δοκεῖ θρήσκος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιναγωγών γλώτταν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίας αὐτοῦ, τούτου μάταιος ή θρησκεία. ἡμῶν ὁ Χριστοῦ μαθητής· ἕτερος δέ τις εἰς τοῦτο Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν· 'Αμὴν, λέγω ὑμῖν· ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴδετε σημεῖον, ἀλλ' ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτά σθητε. Ἐροῦμεν δή τι κοινόν, πλὴν ἔθει μικρῷ τετριμ μένον. Πεφύκασι πως αἱ μεγάλαι τῶν διδασκάλων ἕξεις οὐ μετρίως χαλεπαίνειν πολλάκις, ὅταν τι τῶν εἰκαίων καὶ ἀνωφελῶν ἐξετάζωνται· καὶ οὐ δή που τοῦτο παθόντας αὐτοὺς ἐξ ἀλαζονείας εὑρήσομεν, ἀλλὰ μᾶλλον ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀμαθίαις ἐπιστυ· γνάζοντας. Ἐπὶ μὲν οὖν ἡμῶν τε καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς οὐκ ἀκόμψως εἰρῆσθαι τοῦτο ὑπολαμβάνω. Θερμὸν δὲ τοῖς ἐκεῖνα διερωτήσασιν επιφέρει τὸν ἔλεγχον ὁ Σωτήρ, ὡς λαλοῦσιν ἀπαιδεύτως, καὶ ἀσυνέτως διεσκεμμένοις, οὐχ ὅτι προσήκοι ζητεῖν τὰ ἐφ' οἷς ἂν γένοιντο καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ, ἀλλ' ἐπὶ μισθῷ σωματικῷ, καὶ τούτῳ εὐτελεστάτῳ κατακολουθεῖν αὐτῷ. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τροφῆς τῆς ἐφημέρου, καὶ οὐκ ἐν πολυτελείᾳ, τὸ ἔλαττον; Επιτηδευτέον του γαροῦν τὴν εἰς Χριστὸν εὐλάβειαν καὶ ἀγάπησιν, οὐχ ἵνα τι τῶν σωματικῶν εὑρίσκωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν ἀποκερδαίνωμεν, καὶ μὴ λέγωμεν μὲν ἀγαθὰ πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι τὸ Ῥαβόι, ἐμπορίας δὲ ἄλλως ὑπόθεσιν καὶ ἀπλήστου χρημάτων συγκομιδῆς, τὴν χρηστολογίαν μὴ ἀρτύωμεν. Ἤγουν ὁ τοιούτοις ἐπιχειρῶν, οὐκ ἀγνοήσει λοιπὸν ὅτι πιο κρῶς ἐλέγχοντι προσβάλλει τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν κει κρυμμένην ἐν αὐτῷ κακίαν ἀποκαλύπτοντι. Θαυμάσα: δὲ πάλιν ἀκόλουθον καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ γὰρ νόσῳ κατειλημμένους ἐθεᾶτο τῇ προει ρημένῃ, καθάπερ τις ἀριστοτέχνης καὶ ἐπιστήμων ἰατρὸς, διπλοῦν αὐτοῖς ἐπενόησε φάρμακον, ἀξιολο- γωτάτῳ σημείῳ τὸν ἐπωφελή παραπλέξας ἔλεγχον. Τὸ μὲν οὖν σημεῖον εὑρήσομεν ἐν τῷ εἰδέναι τὰ ἐν αὐτοῖς, ἐν δὲ τῷ κυρίως μὴ δι᾿ εὐσέβειαν ζητεῖν επείγεσθαι λέγειν αὐτοὺς τὸν θαυματουργόν, θεωρή- σεις τὸν ἔλεγχον· ὠφελεῖ δὲ διττῶς. Τῷ μὲν γὰρ ἐξεπίστασθαι σαφῶς τὰ ἐν αὐτοῖς βουλεύματα, καὶ γνωρίζειν ἀκριβῶς ἀσυνέτους ὄντας ἐπιδεικνύει, ὅτι δὴ λήσονται τὸν θεῖον ὀφθαλμὸν οἰομένους, καταχώ σαντες μὲν ἐν καρδίᾳ τὴν πονηρίαν, ἐπιτηδεύοντες δὲ τὸ ἐν γλώττῃ γλυκύ. Τοῦτο δὲ ἦν ἀναπείθοντος ἤδη νόσου μὲν τῆς ἐπὶ τούτοις ἀποφοιτᾷν, ἁμαρτίας δὲ λήγειν οὐ μικρᾶς· ὑβριστής γὰρ ὄντως, καὶ καταπα- ράνομος, ὁ ταύτην ἔχων ἐπὶ Θεῷ τὴν διάληψιν· τῷ δὲ χρησίμως ἐλέγχειν ἡμαρτηκότας, ἀνασειράζων [γρ.-ρά- ζει] τρόπον τινὰ τοῦ κακοῦ τὸν ἐπέκεινα δρόμον. Ερπει μὲν γὰρ, καὶ ἐκτείνεται τὸ κωλύον ἔχον οὐδέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. diendum esse nostrum sermonem jubet discipu- A lus; et alius quidam e sapientibus eo nos invitat his verbis : c Fili, si quidem tibi est sermo in- telligentia, responde : sin minus, manus tua sit in ore tuo ". » Quo pacto vero linguæ imperitæ vi- › tium damnetur, alio quoque ex loco agnoscemus. • Si quis enim putat, inquit, se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religioª. ) VI, 26. Respondit eis Jesus, et dixit: Amen dico vobis : quæritis me, non quia vidistis signum, sed quia manducastis ex panibus, et saturati estis. B Afferemus aliquid commune, verumtamen exi- guo tritum usu. Solent magno ingenio præditi do- ctores irasci plerumque cum inane quiddam et inutile ab ipsis quæritur; neque vero id ex arro- gantia facere comperiemus, sed quod interrogan- tium imperitiam moleste ferant. De nobis itaque nostrique similibus non insulse dictum illud esse arbitror. Salvator autem vehementius objurgat eos qui talia quæsierant, utpote stulte loquentes et impe- rite quærentes non ea ex quibus boni probique eva- derent, sed ipsum ob mercedem corpoream, illam- que vilissimam sequerentur. Quid enim cibo illo quotidiano, nec admodum exquisito vilius? Colenda est igitur pietas in Christum et dilectio, non ut aliquid recipiamus corporeum, sed ut salu- tem per ipsum lucremur: et ne blandis quidem verbis eum compellemus, sicut illi Rabbi dicebant, C verborum comitatem ad impetrandas divitias et pecuniarum abundantiam componentes. Nam qui istiusmodi quiddam aggreditur, non ignorabit tan- dem incurrere se in Christum, qui acerbe repre- hendat, et occultam in ipso malitiam revelet. Porro consentaneum est dispensationem in his rursum mirari. Nam cum prædicto morbo corre- ptos eos videret, non secus ac peritus et solers medicus duplex eis excogitavit remedium, aucto- ritati miraculi reprehensionis utilitatem adhibens. Signum igitur reperiemus in eo quod intima eo- rum noverat. In eo vero quod proprie dicit eos mi- aculorum editorem nolle quærere propter pieta- tem, reprehensionem spectabis; prodest autem duobus modis. Nam ex eo quod liquido novit intima D eorum consilia, scire se quoque ostendit eos stul- tos esse qui divinum oculum latere posse sibi persuadeant, infossa interim cordi malitia, et blanditiis lingua compositis. Hoc enim erat eos admonere demum ut ab isto morbo caverent, se- que a non parvo peccato expedirent injurius enim profecto, et iniquus est, qui hanc habet de Deo opinionem; ex eo vero quod utiliter peccantes arguit, eos ab ulteriore cursu in malum quodam- modo revocat. Serpit enim, et manat latius cum nihil est quod prohibeat, sed deprehensum prope- modum erubescit, et funiculi more in seipsum Coloss. IV, 6. Eculi. v, 14. Jac. 1, 26.

φωραθέν δέ πως μονονουχί καὶ αἰσχύνεται, καὶ σχοινίου δίκην εἰς ἑαυτὸ συστέλλεται. Ὠφελεῖ τοι- γαροῦν καὶ ἐλέγχων ὁ Κύριος, καὶ δι' ὧν ἂν τις αὐτ τὸν, ὅτι πλήττοι νομίσειε, διὰ τούτων αὐτῶν ενεργε- τοῦντα θεάσαιτο. Νοητέον ἐντεῦθεν, ὅτι κἂν θωπεύ- ωσί τινες, ή χρηστοῖς περισαίνωσι λόγοις τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν ἡγουμένους, μὴ ὀρθοποδῶσι δὲ περὶ τὴν πίστιν, οὐ συναρπάζεσθαι ταῖς κολακείαις ἀκόλουθον αὐτοὺς, οὐδὲ ὥσπερ τινὰ μισθὸν τῶν ἐπαίνων ἀντι- κιχρᾷν τοῖς ἐπανορθώσεως δεομένοις, τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν πταίωσι σιωπήν· ἐλέγχειν δὲ μᾶλλον ἐκ παῤῥησίας, καὶ μεταχωρεῖν ἀναπείθειν ἐπὶ τὸ ἄμεινον, ἤγουν διὰ τούτου κἂν ἑτέρους ὠφελεῖν, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Παύλου • Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσι. » Τὰ μὲν οὖν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν ἀναμέρος ἐν τού τοις· ἀκολουθία γε μὴν, καὶ ἀναγκαίως έπενηνεγμένα τοῖς ἤδη προτεθεωρημένοις, ἀναδείκνυσθαι δεῖν ὑπο- λαμβάνω καὶ αὐτά. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνοις ἐλέγομεν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἐκ τοῦ ὄρους κάθοδον, τὴν δευ τέραν ἡμῖν καὶ αὖθις ἐσομένην ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπιδημίαν ἀνατυποῦν, καὶ ὡς ἐν συναιρέσει τοῦ παντὸς θεωρήματα προσετίθεμεν, ὅτι καὶ ἀγρυ πνοῦσι, καὶ ἐν τῷ πονεῖν ὑπάρχουσιν ἔτι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιφαίνεται, καὶ δειλίας ἀπαλλάξας παρα- χρῆμα τὸ σκάφος ἐτίθει πρὸς γῆν. Καὶ τί τὸ ἐκ τού των ὡς ἐν τύποις ἡμῖν ζωγραφούμενον, ἐν ἐκείνοις ἐσαφηνίζομεν. Αλλ' ἐπιτήρει νῦν, ὅτι μετὰ τὸ κατελ- θεῖν ἐκ τοῦ ὄρους τὸν Ἰησοῦν, ὑστερίζουσί τινες περὶ τὴν ἀκολούθησιν, καὶ τελευταῖοι βαδίζουσιν ἐπ' αὐτόν. Ερχονται γὰρ τῇ ἐπαύριον· οὐκ ἀπαρατηρήτως καὶ τοῦτο προστεθεικότος τοῦ εὐαγγελιστοῦ · εἶτα περι- τυχόντες, χρηστοῖς κολακεύειν ἐπιχειροῦσι λόγοις, ἐπιπλήττει δὲ αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, ζέοντα καὶ δριμύν ἐπάγων τὸν ἔλεγχον, ἵνα πάλιν ἐκεῖνο διενθυμώμεθα, ὅτι μετὰ τὸ ἀφικέσθαι τὸν Κύριον ὡς ἡμᾶς ἐξ οὐ ρανῶν, εἰκαιοτάτη λοιπὸν καὶ ἀνωφελὴς ἀνθρώποις ἡ τῶν ἀγαθῶν ἐπιζήτησις, καὶ τὸ ἀκολουθεῖν ἐθέλειν αὐτῷ καιρὸν οὐκ ἔχει τὸν πρέποντα. ᾿Αλλὰ καν προσίωσί τινες, προσηνεστάτοις αὐτὸν καταμαλθάξειν αιόμενοι λόγοις, οὐκέτι χρηστῷ περιτεύξονται, καὶ πράῳ τῷ κρίνοντι, ἀλλ' ἐλεγκτικῷ τε καὶ πληκτικῷ. Τὴν γὰρ τῶν ἔλεγχομένων θωπείαν, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν ἔλεγχον ἐν τοῖς τοῦ Σωτῆρος θεωρήσεις λόγοις, ὅτε δὴ καί φησι • Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ο τῇ τῆς κρίσεως δηλονότι· « Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια εξεβάλομεν; Αλλὰ τότε, φησὶν, ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι ᾿Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδέ ποτε ἔγνων ὑμᾶς. » Οὐ γὰρ ἐζητήσατέ με, φησί, καθαρῶς, ἀλλ' οὐδὲ τὸ ἐν ἁγιασμῷ διαπρέπειν ἡγαπή- σατε· ἔγνων γὰρ ἂν διὰ τούτων ὑμᾶς, ἀλλ᾽ ἐπείπερ εἰς ἐμπορίας εὕρεσιν, τὴν ἐν δοκήσει καὶ ἐν ψιλαῖς ὑπονοίαις εὐλάβειαν ἐποιήσασθε, καὶ ἠγνοηκέναι δικαίως ὁμολογῶ· ὅπερ οὖν ἐν τούτοις εἶναι φαμεν τὸ « Κύριε, Κύριε, τοῦτο καὶ ἐνθάδε τὸ « Ραβδί. » Οὐκοῦν ὅτῳ τὸ κολάζεσθαι πικρόν, μὴ καταπιπτέτω τρὸς ἀνανδρείαν, μηδὲ ἀσθενείτω ποικίλως εἰς τὸ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B crepat, et quibus ferire putatur, iisdem ipsis be- neficia conferre cernitur. Hinc statuendum est, A contrahitur. Prodest ergo Dominus, etiam cum in- C D Ecclesiarum præsulibus, tametsi quidam eis assen- tentur, aut blandiantur, sed in fide recte non in- cedant, illorum adulationibus cedendum non esse, nec de eorum delictis tacendum,.ut præmium vel- uti quoddam laudum quas acceperint, iis retri- buant quibus correctione opus est: sed libere po- tius increpandos, et ad meliorem frugem re- vocandos, adeoque cæteros quoque hinc juvandos, juxta illud Pauli dictum : Peccantes coram om- nibus argue, ut et cæteri timorem habeant. ▸ Sed de rebus propositis sigillatim hactenus. Consentaneum tamen arbitror ut quæ priori- bus observationibus subjuncta sunt, ea ipsa rursum exhibeam. Igitur ibi diximus Salvatoris nostri de monte descensum figuram esse secundi et denuo futuri de coelis adventus, et omnia veluti comple- ctendo addidimus apparere ipsum discipulis suis, cum vigilantibus, tum laborantibus, et metu soluto navigium in terram statim deponere. Quid vero hinc typice nobis significatum sit, ibi declaravimus. Sed observa nunc quosdam pone sequi, et ultimos ad Jesum venire, postquam de monte descendit. Veniunt enim postero die, quod non temere evan- gelista addidit, et cum occurrissent Christo, blan- dis sermonibus ipsum aggrediuntur; sed eos Chri- stus arguit, acrem et ferventem increpationem ad- hibens, ut illud rursus in animum induceremus, postquam Dominus ad nos de caelis venerit, va- nissimam demum et inutilem fore bonorum postu- lationem, neque nos tempestive jam eum secuturos. Sed et tametsi quidam accesserint sperantes ipsum blandissimis verbis delinire, non jam facilem ac mitem judicem reperturos, sed asperum ac seve- rum. Adulationem quippe eorum qui arguentur, et increpationem ipsam in Salvatoris verbis conspicies, cum nimirum ait : • Multi dicent mihi in illa die, judicii scilicet : • Domine, Domine, nonne in no- mine tuo dæmonia ejecimus? Sed tunc, inquit, confitebor illis, quia amen dico vobis, nunquam novi vos 68. . Non enim pure me quæsistis, inquit, sed nec sanctimonia splendere studuistis: hine enim vos agnoscerem, sed cum ad lucrum facien- dum imaginariam et inanem pietatis speciem præ vobis tuleritis, idcirco vos mihi quoque ignotos esse profiteor : quod igitur hic esse dicimus, Domine, Domine, idipsum ibi quoque, « Rabbi. » Quocirca cuicunque grave et acerbum est puniri, ne in igna- viam delabatur, neque variis modis infirmum præ- beat se ad peccatum, bonitatem Dei respiciens, sed præparet opus suum, ut scriptum est ", in exitum suum, et præparetur in agrum, hoc est donec in hoc mundo est. Agrum enim mundum Salvator in- terpretatus est. Præparetur vero ad probationem sanctitatis et justitiæ coram Dei tribunali “1 Tim. v, 20. “Matth. vii, 23, 24. Prov. xxiv, 27. •

φωραθέν δέ πως μονονουχί καὶ αἰσχύνεται, καὶ σχοινίου δίκην εἰς ἑαυτὸ συστέλλεται. Ὠφελεῖ τοι- γαροῦν καὶ ἐλέγχων ὁ Κύριος, καὶ δι' ὧν ἂν τις αὐτ τὸν, ὅτι πλήττοι νομίσειε, διὰ τούτων αὐτῶν ενεργε- τοῦντα θεάσαιτο. Νοητέον ἐντεῦθεν, ὅτι κἂν θωπεύ- ωσί τινες, ή χρηστοῖς περισαίνωσι λόγοις τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν ἡγουμένους, μὴ ὀρθοποδῶσι δὲ περὶ τὴν πίστιν, οὐ συναρπάζεσθαι ταῖς κολακείαις ἀκόλουθον αὐτοὺς, οὐδὲ ὥσπερ τινὰ μισθὸν τῶν ἐπαίνων ἀντι- κιχρᾷν τοῖς ἐπανορθώσεως δεομένοις, τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν πταίωσι σιωπήν· ἐλέγχειν δὲ μᾶλλον ἐκ παῤῥησίας, καὶ μεταχωρεῖν ἀναπείθειν ἐπὶ τὸ ἄμεινον, ἤγουν διὰ τούτου κἂν ἑτέρους ὠφελεῖν, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Παύλου • Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσι. » Τὰ μὲν οὖν ἐν τοῖς προκειμένοις ἡμῖν ἀναμέρος ἐν τού τοις· ἀκολουθία γε μὴν, καὶ ἀναγκαίως έπενηνεγμένα τοῖς ἤδη προτεθεωρημένοις, ἀναδείκνυσθαι δεῖν ὑπο- λαμβάνω καὶ αὐτά. Οὐκοῦν ἐν ἐκείνοις ἐλέγομεν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἐκ τοῦ ὄρους κάθοδον, τὴν δευ τέραν ἡμῖν καὶ αὖθις ἐσομένην ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐπιδημίαν ἀνατυποῦν, καὶ ὡς ἐν συναιρέσει τοῦ παντὸς θεωρήματα προσετίθεμεν, ὅτι καὶ ἀγρυ πνοῦσι, καὶ ἐν τῷ πονεῖν ὑπάρχουσιν ἔτι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιφαίνεται, καὶ δειλίας ἀπαλλάξας παρα- χρῆμα τὸ σκάφος ἐτίθει πρὸς γῆν. Καὶ τί τὸ ἐκ τού των ὡς ἐν τύποις ἡμῖν ζωγραφούμενον, ἐν ἐκείνοις ἐσαφηνίζομεν. Αλλ' ἐπιτήρει νῦν, ὅτι μετὰ τὸ κατελ- θεῖν ἐκ τοῦ ὄρους τὸν Ἰησοῦν, ὑστερίζουσί τινες περὶ τὴν ἀκολούθησιν, καὶ τελευταῖοι βαδίζουσιν ἐπ' αὐτόν. Ερχονται γὰρ τῇ ἐπαύριον· οὐκ ἀπαρατηρήτως καὶ τοῦτο προστεθεικότος τοῦ εὐαγγελιστοῦ · εἶτα περι- τυχόντες, χρηστοῖς κολακεύειν ἐπιχειροῦσι λόγοις, ἐπιπλήττει δὲ αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, ζέοντα καὶ δριμύν ἐπάγων τὸν ἔλεγχον, ἵνα πάλιν ἐκεῖνο διενθυμώμεθα, ὅτι μετὰ τὸ ἀφικέσθαι τὸν Κύριον ὡς ἡμᾶς ἐξ οὐ ρανῶν, εἰκαιοτάτη λοιπὸν καὶ ἀνωφελὴς ἀνθρώποις ἡ τῶν ἀγαθῶν ἐπιζήτησις, καὶ τὸ ἀκολουθεῖν ἐθέλειν αὐτῷ καιρὸν οὐκ ἔχει τὸν πρέποντα. ᾿Αλλὰ καν προσίωσί τινες, προσηνεστάτοις αὐτὸν καταμαλθάξειν αιόμενοι λόγοις, οὐκέτι χρηστῷ περιτεύξονται, καὶ πράῳ τῷ κρίνοντι, ἀλλ' ἐλεγκτικῷ τε καὶ πληκτικῷ. Τὴν γὰρ τῶν ἔλεγχομένων θωπείαν, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν ἔλεγχον ἐν τοῖς τοῦ Σωτῆρος θεωρήσεις λόγοις, ὅτε δὴ καί φησι • Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ο τῇ τῆς κρίσεως δηλονότι· « Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια εξεβάλομεν; Αλλὰ τότε, φησὶν, ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι ᾿Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδέ ποτε ἔγνων ὑμᾶς. » Οὐ γὰρ ἐζητήσατέ με, φησί, καθαρῶς, ἀλλ' οὐδὲ τὸ ἐν ἁγιασμῷ διαπρέπειν ἡγαπή- σατε· ἔγνων γὰρ ἂν διὰ τούτων ὑμᾶς, ἀλλ᾽ ἐπείπερ εἰς ἐμπορίας εὕρεσιν, τὴν ἐν δοκήσει καὶ ἐν ψιλαῖς ὑπονοίαις εὐλάβειαν ἐποιήσασθε, καὶ ἠγνοηκέναι δικαίως ὁμολογῶ· ὅπερ οὖν ἐν τούτοις εἶναι φαμεν τὸ « Κύριε, Κύριε, τοῦτο καὶ ἐνθάδε τὸ « Ραβδί. » Οὐκοῦν ὅτῳ τὸ κολάζεσθαι πικρόν, μὴ καταπιπτέτω τρὸς ἀνανδρείαν, μηδὲ ἀσθενείτω ποικίλως εἰς τὸ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. B crepat, et quibus ferire putatur, iisdem ipsis be- neficia conferre cernitur. Hinc statuendum est, A contrahitur. Prodest ergo Dominus, etiam cum in- C D Ecclesiarum præsulibus, tametsi quidam eis assen- tentur, aut blandiantur, sed in fide recte non in- cedant, illorum adulationibus cedendum non esse, nec de eorum delictis tacendum,.ut præmium vel- uti quoddam laudum quas acceperint, iis retri- buant quibus correctione opus est: sed libere po- tius increpandos, et ad meliorem frugem re- vocandos, adeoque cæteros quoque hinc juvandos, juxta illud Pauli dictum : Peccantes coram om- nibus argue, ut et cæteri timorem habeant. ▸ Sed de rebus propositis sigillatim hactenus. Consentaneum tamen arbitror ut quæ priori- bus observationibus subjuncta sunt, ea ipsa rursum exhibeam. Igitur ibi diximus Salvatoris nostri de monte descensum figuram esse secundi et denuo futuri de coelis adventus, et omnia veluti comple- ctendo addidimus apparere ipsum discipulis suis, cum vigilantibus, tum laborantibus, et metu soluto navigium in terram statim deponere. Quid vero hinc typice nobis significatum sit, ibi declaravimus. Sed observa nunc quosdam pone sequi, et ultimos ad Jesum venire, postquam de monte descendit. Veniunt enim postero die, quod non temere evan- gelista addidit, et cum occurrissent Christo, blan- dis sermonibus ipsum aggrediuntur; sed eos Chri- stus arguit, acrem et ferventem increpationem ad- hibens, ut illud rursus in animum induceremus, postquam Dominus ad nos de caelis venerit, va- nissimam demum et inutilem fore bonorum postu- lationem, neque nos tempestive jam eum secuturos. Sed et tametsi quidam accesserint sperantes ipsum blandissimis verbis delinire, non jam facilem ac mitem judicem reperturos, sed asperum ac seve- rum. Adulationem quippe eorum qui arguentur, et increpationem ipsam in Salvatoris verbis conspicies, cum nimirum ait : • Multi dicent mihi in illa die, judicii scilicet : • Domine, Domine, nonne in no- mine tuo dæmonia ejecimus? Sed tunc, inquit, confitebor illis, quia amen dico vobis, nunquam novi vos 68. . Non enim pure me quæsistis, inquit, sed nec sanctimonia splendere studuistis: hine enim vos agnoscerem, sed cum ad lucrum facien- dum imaginariam et inanem pietatis speciem præ vobis tuleritis, idcirco vos mihi quoque ignotos esse profiteor : quod igitur hic esse dicimus, Domine, Domine, idipsum ibi quoque, « Rabbi. » Quocirca cuicunque grave et acerbum est puniri, ne in igna- viam delabatur, neque variis modis infirmum præ- beat se ad peccatum, bonitatem Dei respiciens, sed præparet opus suum, ut scriptum est ", in exitum suum, et præparetur in agrum, hoc est donec in hoc mundo est. Agrum enim mundum Salvator in- terpretatus est. Præparetur vero ad probationem sanctitatis et justitiæ coram Dei tribunali “1 Tim. v, 20. “Matth. vii, 23, 24. Prov. xxiv, 27. •

Α πλημμελεῖν, εἰς χρηστότητα βλέπων τὴν ἐν Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑτοιμαζέτω τὸ ἔργον αὐτοῦ εἰς τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ παρασκευαζέσθω εἰς τὸν ἀγρὸν, τοῦτ' ἔστιν, ἕως ἐστὶν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ. Αγρὸν γὰρ τὸν κόσμον ἡρμήνευσεν ὁ Σωτήρ. Παρασκευα- ζέσθω δὲ πρὸς ἀπόδειξιν ἁγιασμοῦ, καὶ δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ θείου βήματος. Οὐ γὰρ ἀκαίρως ὄντα φιλάνθρωπον θεωρήσει τον δικαστήν, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς εἰς Ελεον είκοντα λόγοις, τὸν περ ἐχρῆν ἀμελητὶ καταπείθεσθαι καλοῦντι πρὸς σωτηρίαν, ὅτε καὶ ὁ τῆς ἡμερότητος ἐπεδίδου καιρὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἤδη προεπταισμένοις ἐξαιτεῖν ἀμνηστίαν, καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ τοῦ σώζοντος φιλανθρωπίαν ἐπιζητεῖν. Εργάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώ γιον. Τοιοῦτόν τι πάλιν ἐπὶ τὸ καθόλου και γενικώτερόν πως ἐκπλατύνων τὸν λόγον, ὁ Παῦλος ἡμᾶς ἐκδιδά- σκει [αι. ἐκπαιδεύει] λέγων· « Ο σπείρων εἰς τὴν Β σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν· ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώ νιον. » Σπείρειν μὲν γὰρ εἰς τὴν σάρκα φησὶ τοὺς οἱ γε ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδυναῖς ὅλας ὥσπερ ἐπιτρέψαντες τὰς ἡνίας, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλων- ται, διακρίνοντες μὲν οὐδαμῶς τό σφισι λυσιτελές, ἀπὸ τοῦ κατασίνεσθαι καὶ ἀδικεῖν πεφυκότος, δοκιμά- ζειν δὲ ὅλως τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν οὐδαμόθεν κατε:- θισμένοι, ἐπὶ δὲ μόνον τὸ ἡδύ τε καὶ πρόσκαιρον απερισκέπτως κατασυρόμενοι, καὶ τῶν ὁρωμένων προκρίνοντες οὐδέν. Σπείρειν δὲ πάλιν εἰς τὸ πνεῦμα διῖσχυρίζεται, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν βούλοιτο διαπρέπειν ἡμᾶς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅλον μὲν τῆς ἑαυτῶν διανοίας δαπανώντας τὸ σπούδασμα, συντόνῳ δὲ οὕτως ἀποκε χρημένους φροντίδι πρὸς γεωργίαν τῶν ἀγαθῶν, ὡς εἰ μή τις αὐτοὺς κατήπειξε λόγος φυσικός τε καὶ ἀνυπέρθετος τὰς ἀναγκαίας τῇ σαρκὶ χαρίζεσθαι τροφάς, οὐδ᾽ ἂν εἰς τοῦτό ποτε καταβαίνειν ἠνέσχοντο. Οἶμαι τοίνυν προσήκειν ἡμᾶς, τῆς μὲν σαρκὸς εἰς ἐπιθυμίαν μηδεμίαν όλως τίθεσθαι πρόνοιαν, προσκεί σθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, καὶ ἐπιτηδεύειν επείγεσθαι, τὰ ὅσαπερ ἡμᾶς εἰς τὴν αἰώνιόν τε καὶ θείαν ἀναφέρει ζωήν. Τὸ μὲν γὰρ τὰς τοῦ σώματος ἀποθαυμάζειν τρυφὰς, καὶ μηδὲν ἡγεῖσθαι τὸ ἄμει νον τῶν περὶ γαστέρα πλεονασμών [αι. πλησμονῶν], θηριώδες ὄντως, καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀλογίας οὐκ ἀμοιροῦν. Τὸ δὲ προσκεῖσθαι τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ λίαν ἐπείγεσθαι διαπρέπειν ἐν ἀρεταῖς καὶ τοῖς τοῦ πνεύματος ὑποκεῖσθαι νόμοις, προσίεσθαί τε καὶ λίαν ἀσμένως τὰ περὶ Θεοῦ πρὸς σωτηρίαν ἐφοδιάζειν ἡμᾶς ἰσχύοντα, δοίην ἂν ἔγωγε πρέπειν ὄντως τῷ τὴν ἰδίαν ἐπιγινώσκοντι φύσιν, καὶ ὅτι ζῶον πεποίηται λογικὸν κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος οὐκ ἠγνοηκότι. Οὐκοῦν ὡς αὐτός πού φησιν ὁ Σωτήρ, «Μη μεριμνώ μεν τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα· ο λογιζόμενοι δὲ ὅτι κρείττων ἐστὶ τῆς τροφῆς ἡ ψυχή, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος, ὅπως ἂν ἔχοι καλῶς τὰ τιμιώτερα μᾶλλον τῶν ἐν ἡμῖν ἐνθυμώμεθα. Ευπει θοῦντος [Ισ. εὖ παθόντος] μὲν γὰρ τοῦ σώματος, καὶ ταῖς αὐτῷ καταλλήλοις πιαινομένου τροφαῖς, όνησις μὲν οὐδεμία τῇ ἀθλίᾳ ψυχῇ· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Non enim cernet judicem intempestive benignum, sed neque verbis ad misericordiam compositis ce- dentem, cui tum impigre obtemperandum fuit ad salutem vocanti, cum bonitatis tempus id permitte- ret, et priorum delictorum venia petenda, et beni- gnitas Dei Salvatoris imploranda. VI, 27. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam, quem Filius hominis dabit vobis. C Istiusmodi quiddam et generalius quodammodo Paulus disserens nos edocet bis verbis: Qui se- minat in carne sua, de carne et metet corruptio- nem : qui autem seminat in spiritu, de spiritu me- tet vitam æternam "7., Seminare enim in carne sua dicit eos qui carnis voluptatibus totas, ut aiunt, laxantes habenas, præcipites feruntur quo voluntas impellit, utile a noxio nullatenus discer- nentes, nec ullo modo legislatoris præceptis obser- vandis assueti, sed ad solam eamque temporariam voluptatem inconsiderate delati, rebus quæ viden- tur nihil quidquam præferentes. Rursus vero semi- nare asserit in spiritu ea quibus nos clarere vult Spiritus sanctus, cum toto animi studio et tanta cura virtutes colunt, ut nisi ratio naturæ eos ne- cessarium carni alimentum præbere cogeret, ne id quidem facerent. Arbitror itaque non decere ut ad cupiditatem carnem curemus, sed necessariis po- tius incumbamus, eaque colamus quæ ad æternam ac divinam vitam conferunt. Corporis enim demi- rari delicias, nihiique ventris ingluvie potius ha- bere, belluinum est prorsus, et extrema non caret rationis inopia. Sed honestis incumbere, et id ma- xime studere ut virtutibus inclarescas, atque spiritus legibus subjaceas, eaque de Deo cupidissime arri- pere quæ nos ad salutem conducere possunt, ejus utique fatebor esse qui suam novit naturam, nec ignorat se animal rationis compos ad imaginem Creatoris conditum. Itaque, ut ipse alicubi Salvator, ait : « Ne solliciti simus quid manduca- bimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur sed reputantes cibo animam esse potiorem, et corpus amictu, id inprimis attendamus quo pacto D se habeant quæ præstant in nobis. Licet enim corpus bene se habeat, et congruis alimentis pin- guescat, nihil tamen inde ad miseram animam uti- litatis redit: sed e contrario damni plurimum con- ciliatur. In ignem quippe æternum detrudetur, cum necesse sit eos qui nihil boni egerint, idcirco puniri ; corpore autem ratione convenienti frenato, atque spiritus legibus subdito, utrumque simul servari. Absurdissimum est igitur nos temporariz carni et jamjam perituræ tantum curæ impendere, ut nihil ei plane deesse velimus quod appetat : Matth. vi, 51. ** Galat. vi, 8. ;)

Α πλημμελεῖν, εἰς χρηστότητα βλέπων τὴν ἐν Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑτοιμαζέτω τὸ ἔργον αὐτοῦ εἰς τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ παρασκευαζέσθω εἰς τὸν ἀγρὸν, τοῦτ' ἔστιν, ἕως ἐστὶν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ. Αγρὸν γὰρ τὸν κόσμον ἡρμήνευσεν ὁ Σωτήρ. Παρασκευα- ζέσθω δὲ πρὸς ἀπόδειξιν ἁγιασμοῦ, καὶ δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ θείου βήματος. Οὐ γὰρ ἀκαίρως ὄντα φιλάνθρωπον θεωρήσει τον δικαστήν, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς εἰς Ελεον είκοντα λόγοις, τὸν περ ἐχρῆν ἀμελητὶ καταπείθεσθαι καλοῦντι πρὸς σωτηρίαν, ὅτε καὶ ὁ τῆς ἡμερότητος ἐπεδίδου καιρὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἤδη προεπταισμένοις ἐξαιτεῖν ἀμνηστίαν, καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ τοῦ σώζοντος φιλανθρωπίαν ἐπιζητεῖν. Εργάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώ γιον. Τοιοῦτόν τι πάλιν ἐπὶ τὸ καθόλου και γενικώτερόν πως ἐκπλατύνων τὸν λόγον, ὁ Παῦλος ἡμᾶς ἐκδιδά- σκει [αι. ἐκπαιδεύει] λέγων· « Ο σπείρων εἰς τὴν Β σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν· ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώ νιον. » Σπείρειν μὲν γὰρ εἰς τὴν σάρκα φησὶ τοὺς οἱ γε ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδυναῖς ὅλας ὥσπερ ἐπιτρέψαντες τὰς ἡνίας, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλων- ται, διακρίνοντες μὲν οὐδαμῶς τό σφισι λυσιτελές, ἀπὸ τοῦ κατασίνεσθαι καὶ ἀδικεῖν πεφυκότος, δοκιμά- ζειν δὲ ὅλως τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν οὐδαμόθεν κατε:- θισμένοι, ἐπὶ δὲ μόνον τὸ ἡδύ τε καὶ πρόσκαιρον απερισκέπτως κατασυρόμενοι, καὶ τῶν ὁρωμένων προκρίνοντες οὐδέν. Σπείρειν δὲ πάλιν εἰς τὸ πνεῦμα διῖσχυρίζεται, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν βούλοιτο διαπρέπειν ἡμᾶς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅλον μὲν τῆς ἑαυτῶν διανοίας δαπανώντας τὸ σπούδασμα, συντόνῳ δὲ οὕτως ἀποκε χρημένους φροντίδι πρὸς γεωργίαν τῶν ἀγαθῶν, ὡς εἰ μή τις αὐτοὺς κατήπειξε λόγος φυσικός τε καὶ ἀνυπέρθετος τὰς ἀναγκαίας τῇ σαρκὶ χαρίζεσθαι τροφάς, οὐδ᾽ ἂν εἰς τοῦτό ποτε καταβαίνειν ἠνέσχοντο. Οἶμαι τοίνυν προσήκειν ἡμᾶς, τῆς μὲν σαρκὸς εἰς ἐπιθυμίαν μηδεμίαν όλως τίθεσθαι πρόνοιαν, προσκεί σθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, καὶ ἐπιτηδεύειν επείγεσθαι, τὰ ὅσαπερ ἡμᾶς εἰς τὴν αἰώνιόν τε καὶ θείαν ἀναφέρει ζωήν. Τὸ μὲν γὰρ τὰς τοῦ σώματος ἀποθαυμάζειν τρυφὰς, καὶ μηδὲν ἡγεῖσθαι τὸ ἄμει νον τῶν περὶ γαστέρα πλεονασμών [αι. πλησμονῶν], θηριώδες ὄντως, καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀλογίας οὐκ ἀμοιροῦν. Τὸ δὲ προσκεῖσθαι τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ λίαν ἐπείγεσθαι διαπρέπειν ἐν ἀρεταῖς καὶ τοῖς τοῦ πνεύματος ὑποκεῖσθαι νόμοις, προσίεσθαί τε καὶ λίαν ἀσμένως τὰ περὶ Θεοῦ πρὸς σωτηρίαν ἐφοδιάζειν ἡμᾶς ἰσχύοντα, δοίην ἂν ἔγωγε πρέπειν ὄντως τῷ τὴν ἰδίαν ἐπιγινώσκοντι φύσιν, καὶ ὅτι ζῶον πεποίηται λογικὸν κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος οὐκ ἠγνοηκότι. Οὐκοῦν ὡς αὐτός πού φησιν ὁ Σωτήρ, «Μη μεριμνώ μεν τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα· ο λογιζόμενοι δὲ ὅτι κρείττων ἐστὶ τῆς τροφῆς ἡ ψυχή, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος, ὅπως ἂν ἔχοι καλῶς τὰ τιμιώτερα μᾶλλον τῶν ἐν ἡμῖν ἐνθυμώμεθα. Ευπει θοῦντος [Ισ. εὖ παθόντος] μὲν γὰρ τοῦ σώματος, καὶ ταῖς αὐτῷ καταλλήλοις πιαινομένου τροφαῖς, όνησις μὲν οὐδεμία τῇ ἀθλίᾳ ψυχῇ· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Non enim cernet judicem intempestive benignum, sed neque verbis ad misericordiam compositis ce- dentem, cui tum impigre obtemperandum fuit ad salutem vocanti, cum bonitatis tempus id permitte- ret, et priorum delictorum venia petenda, et beni- gnitas Dei Salvatoris imploranda. VI, 27. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam, quem Filius hominis dabit vobis. C Istiusmodi quiddam et generalius quodammodo Paulus disserens nos edocet bis verbis: Qui se- minat in carne sua, de carne et metet corruptio- nem : qui autem seminat in spiritu, de spiritu me- tet vitam æternam "7., Seminare enim in carne sua dicit eos qui carnis voluptatibus totas, ut aiunt, laxantes habenas, præcipites feruntur quo voluntas impellit, utile a noxio nullatenus discer- nentes, nec ullo modo legislatoris præceptis obser- vandis assueti, sed ad solam eamque temporariam voluptatem inconsiderate delati, rebus quæ viden- tur nihil quidquam præferentes. Rursus vero semi- nare asserit in spiritu ea quibus nos clarere vult Spiritus sanctus, cum toto animi studio et tanta cura virtutes colunt, ut nisi ratio naturæ eos ne- cessarium carni alimentum præbere cogeret, ne id quidem facerent. Arbitror itaque non decere ut ad cupiditatem carnem curemus, sed necessariis po- tius incumbamus, eaque colamus quæ ad æternam ac divinam vitam conferunt. Corporis enim demi- rari delicias, nihiique ventris ingluvie potius ha- bere, belluinum est prorsus, et extrema non caret rationis inopia. Sed honestis incumbere, et id ma- xime studere ut virtutibus inclarescas, atque spiritus legibus subjaceas, eaque de Deo cupidissime arri- pere quæ nos ad salutem conducere possunt, ejus utique fatebor esse qui suam novit naturam, nec ignorat se animal rationis compos ad imaginem Creatoris conditum. Itaque, ut ipse alicubi Salvator, ait : « Ne solliciti simus quid manduca- bimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur sed reputantes cibo animam esse potiorem, et corpus amictu, id inprimis attendamus quo pacto D se habeant quæ præstant in nobis. Licet enim corpus bene se habeat, et congruis alimentis pin- guescat, nihil tamen inde ad miseram animam uti- litatis redit: sed e contrario damni plurimum con- ciliatur. In ignem quippe æternum detrudetur, cum necesse sit eos qui nihil boni egerint, idcirco puniri ; corpore autem ratione convenienti frenato, atque spiritus legibus subdito, utrumque simul servari. Absurdissimum est igitur nos temporariz carni et jamjam perituræ tantum curæ impendere, ut nihil ei plane deesse velimus quod appetat : Matth. vi, 51. ** Galat. vi, 8. ;)

Α πλημμελεῖν, εἰς χρηστότητα βλέπων τὴν ἐν Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑτοιμαζέτω τὸ ἔργον αὐτοῦ εἰς τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ παρασκευαζέσθω εἰς τὸν ἀγρὸν, τοῦτ' ἔστιν, ἕως ἐστὶν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ. Αγρὸν γὰρ τὸν κόσμον ἡρμήνευσεν ὁ Σωτήρ. Παρασκευα- ζέσθω δὲ πρὸς ἀπόδειξιν ἁγιασμοῦ, καὶ δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ θείου βήματος. Οὐ γὰρ ἀκαίρως ὄντα φιλάνθρωπον θεωρήσει τον δικαστήν, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς εἰς Ελεον είκοντα λόγοις, τὸν περ ἐχρῆν ἀμελητὶ καταπείθεσθαι καλοῦντι πρὸς σωτηρίαν, ὅτε καὶ ὁ τῆς ἡμερότητος ἐπεδίδου καιρὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἤδη προεπταισμένοις ἐξαιτεῖν ἀμνηστίαν, καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ τοῦ σώζοντος φιλανθρωπίαν ἐπιζητεῖν. Εργάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώ γιον. Τοιοῦτόν τι πάλιν ἐπὶ τὸ καθόλου και γενικώτερόν πως ἐκπλατύνων τὸν λόγον, ὁ Παῦλος ἡμᾶς ἐκδιδά- σκει [αι. ἐκπαιδεύει] λέγων· « Ο σπείρων εἰς τὴν Β σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν· ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώ νιον. » Σπείρειν μὲν γὰρ εἰς τὴν σάρκα φησὶ τοὺς οἱ γε ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδυναῖς ὅλας ὥσπερ ἐπιτρέψαντες τὰς ἡνίας, δρομαῖοι βαδίζουσιν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλων- ται, διακρίνοντες μὲν οὐδαμῶς τό σφισι λυσιτελές, ἀπὸ τοῦ κατασίνεσθαι καὶ ἀδικεῖν πεφυκότος, δοκιμά- ζειν δὲ ὅλως τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν οὐδαμόθεν κατε:- θισμένοι, ἐπὶ δὲ μόνον τὸ ἡδύ τε καὶ πρόσκαιρον απερισκέπτως κατασυρόμενοι, καὶ τῶν ὁρωμένων προκρίνοντες οὐδέν. Σπείρειν δὲ πάλιν εἰς τὸ πνεῦμα διῖσχυρίζεται, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν βούλοιτο διαπρέπειν ἡμᾶς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅλον μὲν τῆς ἑαυτῶν διανοίας δαπανώντας τὸ σπούδασμα, συντόνῳ δὲ οὕτως ἀποκε χρημένους φροντίδι πρὸς γεωργίαν τῶν ἀγαθῶν, ὡς εἰ μή τις αὐτοὺς κατήπειξε λόγος φυσικός τε καὶ ἀνυπέρθετος τὰς ἀναγκαίας τῇ σαρκὶ χαρίζεσθαι τροφάς, οὐδ᾽ ἂν εἰς τοῦτό ποτε καταβαίνειν ἠνέσχοντο. Οἶμαι τοίνυν προσήκειν ἡμᾶς, τῆς μὲν σαρκὸς εἰς ἐπιθυμίαν μηδεμίαν όλως τίθεσθαι πρόνοιαν, προσκεί σθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, καὶ ἐπιτηδεύειν επείγεσθαι, τὰ ὅσαπερ ἡμᾶς εἰς τὴν αἰώνιόν τε καὶ θείαν ἀναφέρει ζωήν. Τὸ μὲν γὰρ τὰς τοῦ σώματος ἀποθαυμάζειν τρυφὰς, καὶ μηδὲν ἡγεῖσθαι τὸ ἄμει νον τῶν περὶ γαστέρα πλεονασμών [αι. πλησμονῶν], θηριώδες ὄντως, καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις ἀλογίας οὐκ ἀμοιροῦν. Τὸ δὲ προσκεῖσθαι τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ λίαν ἐπείγεσθαι διαπρέπειν ἐν ἀρεταῖς καὶ τοῖς τοῦ πνεύματος ὑποκεῖσθαι νόμοις, προσίεσθαί τε καὶ λίαν ἀσμένως τὰ περὶ Θεοῦ πρὸς σωτηρίαν ἐφοδιάζειν ἡμᾶς ἰσχύοντα, δοίην ἂν ἔγωγε πρέπειν ὄντως τῷ τὴν ἰδίαν ἐπιγινώσκοντι φύσιν, καὶ ὅτι ζῶον πεποίηται λογικὸν κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος οὐκ ἠγνοηκότι. Οὐκοῦν ὡς αὐτός πού φησιν ὁ Σωτήρ, «Μη μεριμνώ μεν τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα· ο λογιζόμενοι δὲ ὅτι κρείττων ἐστὶ τῆς τροφῆς ἡ ψυχή, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος, ὅπως ἂν ἔχοι καλῶς τὰ τιμιώτερα μᾶλλον τῶν ἐν ἡμῖν ἐνθυμώμεθα. Ευπει θοῦντος [Ισ. εὖ παθόντος] μὲν γὰρ τοῦ σώματος, καὶ ταῖς αὐτῷ καταλλήλοις πιαινομένου τροφαῖς, όνησις μὲν οὐδεμία τῇ ἀθλίᾳ ψυχῇ· ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Non enim cernet judicem intempestive benignum, sed neque verbis ad misericordiam compositis ce- dentem, cui tum impigre obtemperandum fuit ad salutem vocanti, cum bonitatis tempus id permitte- ret, et priorum delictorum venia petenda, et beni- gnitas Dei Salvatoris imploranda. VI, 27. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam, quem Filius hominis dabit vobis. C Istiusmodi quiddam et generalius quodammodo Paulus disserens nos edocet bis verbis: Qui se- minat in carne sua, de carne et metet corruptio- nem : qui autem seminat in spiritu, de spiritu me- tet vitam æternam "7., Seminare enim in carne sua dicit eos qui carnis voluptatibus totas, ut aiunt, laxantes habenas, præcipites feruntur quo voluntas impellit, utile a noxio nullatenus discer- nentes, nec ullo modo legislatoris præceptis obser- vandis assueti, sed ad solam eamque temporariam voluptatem inconsiderate delati, rebus quæ viden- tur nihil quidquam præferentes. Rursus vero semi- nare asserit in spiritu ea quibus nos clarere vult Spiritus sanctus, cum toto animi studio et tanta cura virtutes colunt, ut nisi ratio naturæ eos ne- cessarium carni alimentum præbere cogeret, ne id quidem facerent. Arbitror itaque non decere ut ad cupiditatem carnem curemus, sed necessariis po- tius incumbamus, eaque colamus quæ ad æternam ac divinam vitam conferunt. Corporis enim demi- rari delicias, nihiique ventris ingluvie potius ha- bere, belluinum est prorsus, et extrema non caret rationis inopia. Sed honestis incumbere, et id ma- xime studere ut virtutibus inclarescas, atque spiritus legibus subjaceas, eaque de Deo cupidissime arri- pere quæ nos ad salutem conducere possunt, ejus utique fatebor esse qui suam novit naturam, nec ignorat se animal rationis compos ad imaginem Creatoris conditum. Itaque, ut ipse alicubi Salvator, ait : « Ne solliciti simus quid manduca- bimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur sed reputantes cibo animam esse potiorem, et corpus amictu, id inprimis attendamus quo pacto D se habeant quæ præstant in nobis. Licet enim corpus bene se habeat, et congruis alimentis pin- guescat, nihil tamen inde ad miseram animam uti- litatis redit: sed e contrario damni plurimum con- ciliatur. In ignem quippe æternum detrudetur, cum necesse sit eos qui nihil boni egerint, idcirco puniri ; corpore autem ratione convenienti frenato, atque spiritus legibus subdito, utrumque simul servari. Absurdissimum est igitur nos temporariz carni et jamjam perituræ tantum curæ impendere, ut nihil ei plane deesse velimus quod appetat : Matth. vi, 51. ** Galat. vi, 8. ;)

πολύ τι τὸ βλάβος ἀνατελεῖ· κατοιχήσεται γὰρ εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, ἐπείπερ ἀνάγκη τοὺς οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν εἰργασμένους, τῆς ἐπὶ τούτοις εἴσω γενέσθαι δίκης· λογισμῷ δὲ τῷ πρέποντι χαλιναγωγηθέντος τοῦ σώματος, καὶ τοῖς τοῦ πνεύματος ὑπεζευγμένου νό- μοις, σώζεσθαι πάντως ἀνάγκη τὸ συναμφότερον. Έστι τοίνυν τῶν ἀτοπωτάτων, τῆς μὲν προσκαίρου καὶ ὅσον οὐδέπω φθαρησομένης σαρκὸς οὕτως ἡμᾶς προνοεῖν, ὡς οἴεσθαι δεῖν οὐδενὸς ὅλως ἀπολιμπάνε‐ σθαι τῶν φιλαιτάτων αὐτῇ· ἐν παρέργου δὲ τάξει λαβεῖν, ἢ καὶ τῷ μηδενὶ παρισοῦν τὴν ἐπὶ ψυχῇ φροντίδα, καίτοι τοσοῦτον οἶμαι προσήκειν ἐπεί- γεσθαι μᾶλλον ἡμᾶς προσκεκλίσθαι τοῖς ἐπὶ ψυχῇ φροντίσμασιν, ὅσον καὶ ἐν ἀμείνοσι, ἢ κατὰ σάρκα ἐστίν. Οὕτω γὰρ ὄντως, καὶ τῶν ἡττωμένων προ- τάττοντες τὸ ὡς ἐν συγκρίσει νικῶν, καὶ δικαίαν τὴν ἐπὶ τούτοις ὁρίζοντες ψῆφον, ὅσιοί τε καὶ σοφοὶ γενη- σόμεθα δικασταὶ, καὶ οὐχ ἑτέροις τισὶ τὴν ἐκ λυ- γισμῶν ἀγαθῶν ὀρθότητα χαριούμεθα, μᾶλλον δὲ ταῖς οἰκείαις ἐπιθησόμεθα κεφαλαίς. Εργαζώμεθα τοίνυν, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυ- μένην· χωρήσασα γὰρ εἰς γαστέρα, καὶ εἰς ὀλίγον κομιδὴ τὸν καιρὸν πρὸς εὐτελεστάτην ἡδονὴν τὸν νοῦν διαπαίξασα πρὸς ἐφεδρῶνα χωρεῖ, καὶ ἐκ γαστρός αὖθις μετοχετεύεται. Ἡ δὲ βρῶσις ἡ πνευματικὴ τὴν καρδίαν στηρίζουσα, συνέχει τὸν ἄνθρωπον εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἣν καὶ χορηγήσειν αὐτὸς ἡμῖν ὁ Χριστὸς ἐπαγγέλλεται, λέγων· . Ην ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· ο συναναπλέξας ὁμοῦ τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ συζεύξας ὅλον τῆς οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκὸς τὸ ἐν κόσμῳ μυστήριον. Ὑπαινίττεται δέ πως τὴν μυστικήν τε καὶ πνευματικωτέραν τροφήν, δι᾿ ἧς καὶ σῶμα, καὶ ψυχὴν ἁγιαζόμενοι διαζῶ- μὲν ἐν αὐτῷ. Γυμνότερον δέ πως ἐν τοῖς ἐφεξῆς τοῦτο λέγοντα θεωρήσομεν. Τετηρήσθω τοιγαροῦν ὁ λόγος τῷ χρεωστουμένῳ καιρῷ τε καὶ τόπῳ. ΚΕΦΑΛ. Ε'. "Οτι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενὴς, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' αὐτὸν, ἢ ἔστιν, ἢ νοεῖται χαρακτήρ. *Ην ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός. δ Οὐκ ἠγνόησε πάλιν, ὡς Θεὸς, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀμαθίας ἐσόμενα τυχὸν ἐγκλήματα, καὶ τὰ ἐφ' οἷς ἐξαγριοῦσθαι πολλάκις αὐτοὺς ἀπαιδεύτως συμβέ- βηκεν. Ηδει δὲ ὅτι λογιοῦνται καθ᾿ ἑαυτοὺς, εἰς μόνην ὁρῶντες τὴν σάρκα, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ Θεὸν Λόγον οὐκ ἐννοήσαντες· Τίς οὗτος ἄρα ἐστὶν ὁ τοῖς θεοπρεπέσι λόγοις ἐπιπηδῶν; Τίς γὰρ ἂν ἀνθρώποις χορηγήσηται τροφήν, τὴν εἰς ζωὴν συνέχουσαν τὴν αἰώνιον ; Φύσεως μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης παντελῶς ἀλ λότριον τὸ τοιοῦτόν ἐστι, μόνῳ δ' ἂν πρέποι τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ. Προαπολογεῖται τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ, καὶ δυσωπεῖ ταῖς εὐκαίροις τῶν λόγων επαγωγαίς, τὴν προσδοκωμένην αὐτῶν ἀθυρογλωττίαν. Επιδώ- σειν μὲν γὰρ τὴν βρῶσιν αὐτοῖς τὴν εἰς ζωὴν ἀπο- τρέφουσαν τὴν αἰώνιον, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν, ἐσφραγίσθαι γε μὴν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἑαυτὸν παρα- χρῆμα διισχυρίσατο· ἢ τὸ Ἐσφραγίσθαι πάλιν ἀντὶ τοῦ Κεχρῖσθαι τεθεικώς, κατασφραγίζεται γὰρ ὁ χριόμενος, ήγουν ὅτι μεμόρφωται φυσικῶς πρὸς τὸν Πατέρα δεικνύς. Ὅμοιον οὖν ὡς εἰ ἔλεγεν· Οὐκ ἐδυνατήσω βρῶσιν ὑμῖν ἐπιδοῦναι τὴν μένουσαν εἰς αιώνιον ζωήν τε καὶ τρυφὴν ἀναφέρουσαν. Εἰ γὰρ καὶ ὁρῶμαι καθάπερ εἷς ἐξ ὑμῶν, ἄνθρωπος δηλονότι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A perfunctorie vero curare animam, aut eam omnino corporis curæ postponere, licet tanto studiosius prospiciendum sit animæ, quanto illa carni ante- cellit. Sic enim quod superius est inferiori præpo- nentes, justamque de iis sententiam ferentes, sancti et sapientes judices evademus, nec aliis recte statuendi palmam tribuemus, ea nostris ca- piţibus reserrata. Operemur itaque, sicuti Salvator ait; non cibum qui perit : postquam enim in ven- trem lapsus est, et brevissimo tempore mentem vilissima voluptate frustratus est, in sellam deji- citur, et ex alvo rursus egeritur. Cibus autem ille spiritalis, cor frmans, hominem corroborat in vi- tam æternam, quem ipse quoque Christus largi- turum se nobis pollicetur, cum ait : « Quem Filius B hominis dabit vobis ; » divinitati humanitatem si- mul connectens, et conjungens totum dispensa- tionis in hoc mundo cum carne mysterium. Sub- innuit autem mysticum et spiritalem cibum, per quem corpore et animo sanctificati vivimus in ipso. Sed apertius in sequentibus istud dicentem specta- bimus. Quapropter loco ac tempori expositio re- C D servetur. CAP. V. Quod character substantiæ Dei ac Patris sit Unige- nitus, nec alius ab ipso character aut sit aut in- telligatur. VI, 27. Quem Filius hominis dabit vobis. Hunc enim Pater signavit Deus. Non ignoravit rursum, qua Deus, futuras ex Judæorum inscitia criminationes; et quas ob res ipsos sæpe exasperari contigit. Sciebat vero apud se cogitaturos, cúm solam viderent carnem, neque Deum Verbum in ea esse putarent: Quis iste qui divinæ sibi majestatis verba arrogat? Quis enim hominibus cibum largietur illum qui in vitam con- ducit æternam? Alienum quippe istud plane est ab hominis natura, solique Deo supremo convenit. Prævenit ergo responsionem Salvator, et corum sermones excipiendo, effrenem eorum linguam coer - cet. Ait enim Filium hominis daturum cibum eis, illum nempe qui in vitam æternam alit; ve- rumtamen a Patre seipsum signatum esse confe- stim asseruit; signatum vero se, vel pro unetum esse posuit consignatur enim qui ungitur, vel quod ostendit se naturaliter esse Patri conforma- tum. Idem igitur est ac si diceret: Non erit mihi difficile cibum vobis dare permanentem, qui að vitam et delicias conducat sempiternas. Nam etsi tanquam unus vestrum appàream, homo nimirum cum carne, unclus sum tamen et signatus a Deo Patre in omnimodam similitudinem cum ipso. Cer-

πολύ τι τὸ βλάβος ἀνατελεῖ· κατοιχήσεται γὰρ εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, ἐπείπερ ἀνάγκη τοὺς οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν εἰργασμένους, τῆς ἐπὶ τούτοις εἴσω γενέσθαι δίκης· λογισμῷ δὲ τῷ πρέποντι χαλιναγωγηθέντος τοῦ σώματος, καὶ τοῖς τοῦ πνεύματος ὑπεζευγμένου νό- μοις, σώζεσθαι πάντως ἀνάγκη τὸ συναμφότερον. Έστι τοίνυν τῶν ἀτοπωτάτων, τῆς μὲν προσκαίρου καὶ ὅσον οὐδέπω φθαρησομένης σαρκὸς οὕτως ἡμᾶς προνοεῖν, ὡς οἴεσθαι δεῖν οὐδενὸς ὅλως ἀπολιμπάνε‐ σθαι τῶν φιλαιτάτων αὐτῇ· ἐν παρέργου δὲ τάξει λαβεῖν, ἢ καὶ τῷ μηδενὶ παρισοῦν τὴν ἐπὶ ψυχῇ φροντίδα, καίτοι τοσοῦτον οἶμαι προσήκειν ἐπεί- γεσθαι μᾶλλον ἡμᾶς προσκεκλίσθαι τοῖς ἐπὶ ψυχῇ φροντίσμασιν, ὅσον καὶ ἐν ἀμείνοσι, ἢ κατὰ σάρκα ἐστίν. Οὕτω γὰρ ὄντως, καὶ τῶν ἡττωμένων προ- τάττοντες τὸ ὡς ἐν συγκρίσει νικῶν, καὶ δικαίαν τὴν ἐπὶ τούτοις ὁρίζοντες ψῆφον, ὅσιοί τε καὶ σοφοὶ γενη- σόμεθα δικασταὶ, καὶ οὐχ ἑτέροις τισὶ τὴν ἐκ λυ- γισμῶν ἀγαθῶν ὀρθότητα χαριούμεθα, μᾶλλον δὲ ταῖς οἰκείαις ἐπιθησόμεθα κεφαλαίς. Εργαζώμεθα τοίνυν, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυ- μένην· χωρήσασα γὰρ εἰς γαστέρα, καὶ εἰς ὀλίγον κομιδὴ τὸν καιρὸν πρὸς εὐτελεστάτην ἡδονὴν τὸν νοῦν διαπαίξασα πρὸς ἐφεδρῶνα χωρεῖ, καὶ ἐκ γαστρός αὖθις μετοχετεύεται. Ἡ δὲ βρῶσις ἡ πνευματικὴ τὴν καρδίαν στηρίζουσα, συνέχει τὸν ἄνθρωπον εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἣν καὶ χορηγήσειν αὐτὸς ἡμῖν ὁ Χριστὸς ἐπαγγέλλεται, λέγων· . Ην ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· ο συναναπλέξας ὁμοῦ τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ συζεύξας ὅλον τῆς οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκὸς τὸ ἐν κόσμῳ μυστήριον. Ὑπαινίττεται δέ πως τὴν μυστικήν τε καὶ πνευματικωτέραν τροφήν, δι᾿ ἧς καὶ σῶμα, καὶ ψυχὴν ἁγιαζόμενοι διαζῶ- μὲν ἐν αὐτῷ. Γυμνότερον δέ πως ἐν τοῖς ἐφεξῆς τοῦτο λέγοντα θεωρήσομεν. Τετηρήσθω τοιγαροῦν ὁ λόγος τῷ χρεωστουμένῳ καιρῷ τε καὶ τόπῳ. ΚΕΦΑΛ. Ε'. "Οτι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενὴς, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' αὐτὸν, ἢ ἔστιν, ἢ νοεῖται χαρακτήρ. *Ην ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός. δ Οὐκ ἠγνόησε πάλιν, ὡς Θεὸς, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀμαθίας ἐσόμενα τυχὸν ἐγκλήματα, καὶ τὰ ἐφ' οἷς ἐξαγριοῦσθαι πολλάκις αὐτοὺς ἀπαιδεύτως συμβέ- βηκεν. Ηδει δὲ ὅτι λογιοῦνται καθ᾿ ἑαυτοὺς, εἰς μόνην ὁρῶντες τὴν σάρκα, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ Θεὸν Λόγον οὐκ ἐννοήσαντες· Τίς οὗτος ἄρα ἐστὶν ὁ τοῖς θεοπρεπέσι λόγοις ἐπιπηδῶν; Τίς γὰρ ἂν ἀνθρώποις χορηγήσηται τροφήν, τὴν εἰς ζωὴν συνέχουσαν τὴν αἰώνιον ; Φύσεως μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης παντελῶς ἀλ λότριον τὸ τοιοῦτόν ἐστι, μόνῳ δ' ἂν πρέποι τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ. Προαπολογεῖται τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ, καὶ δυσωπεῖ ταῖς εὐκαίροις τῶν λόγων επαγωγαίς, τὴν προσδοκωμένην αὐτῶν ἀθυρογλωττίαν. Επιδώ- σειν μὲν γὰρ τὴν βρῶσιν αὐτοῖς τὴν εἰς ζωὴν ἀπο- τρέφουσαν τὴν αἰώνιον, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν, ἐσφραγίσθαι γε μὴν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἑαυτὸν παρα- χρῆμα διισχυρίσατο· ἢ τὸ Ἐσφραγίσθαι πάλιν ἀντὶ τοῦ Κεχρῖσθαι τεθεικώς, κατασφραγίζεται γὰρ ὁ χριόμενος, ήγουν ὅτι μεμόρφωται φυσικῶς πρὸς τὸν Πατέρα δεικνύς. Ὅμοιον οὖν ὡς εἰ ἔλεγεν· Οὐκ ἐδυνατήσω βρῶσιν ὑμῖν ἐπιδοῦναι τὴν μένουσαν εἰς αιώνιον ζωήν τε καὶ τρυφὴν ἀναφέρουσαν. Εἰ γὰρ καὶ ὁρῶμαι καθάπερ εἷς ἐξ ὑμῶν, ἄνθρωπος δηλονότι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A perfunctorie vero curare animam, aut eam omnino corporis curæ postponere, licet tanto studiosius prospiciendum sit animæ, quanto illa carni ante- cellit. Sic enim quod superius est inferiori præpo- nentes, justamque de iis sententiam ferentes, sancti et sapientes judices evademus, nec aliis recte statuendi palmam tribuemus, ea nostris ca- piţibus reserrata. Operemur itaque, sicuti Salvator ait; non cibum qui perit : postquam enim in ven- trem lapsus est, et brevissimo tempore mentem vilissima voluptate frustratus est, in sellam deji- citur, et ex alvo rursus egeritur. Cibus autem ille spiritalis, cor frmans, hominem corroborat in vi- tam æternam, quem ipse quoque Christus largi- turum se nobis pollicetur, cum ait : « Quem Filius B hominis dabit vobis ; » divinitati humanitatem si- mul connectens, et conjungens totum dispensa- tionis in hoc mundo cum carne mysterium. Sub- innuit autem mysticum et spiritalem cibum, per quem corpore et animo sanctificati vivimus in ipso. Sed apertius in sequentibus istud dicentem specta- bimus. Quapropter loco ac tempori expositio re- C D servetur. CAP. V. Quod character substantiæ Dei ac Patris sit Unige- nitus, nec alius ab ipso character aut sit aut in- telligatur. VI, 27. Quem Filius hominis dabit vobis. Hunc enim Pater signavit Deus. Non ignoravit rursum, qua Deus, futuras ex Judæorum inscitia criminationes; et quas ob res ipsos sæpe exasperari contigit. Sciebat vero apud se cogitaturos, cúm solam viderent carnem, neque Deum Verbum in ea esse putarent: Quis iste qui divinæ sibi majestatis verba arrogat? Quis enim hominibus cibum largietur illum qui in vitam con- ducit æternam? Alienum quippe istud plane est ab hominis natura, solique Deo supremo convenit. Prævenit ergo responsionem Salvator, et corum sermones excipiendo, effrenem eorum linguam coer - cet. Ait enim Filium hominis daturum cibum eis, illum nempe qui in vitam æternam alit; ve- rumtamen a Patre seipsum signatum esse confe- stim asseruit; signatum vero se, vel pro unetum esse posuit consignatur enim qui ungitur, vel quod ostendit se naturaliter esse Patri conforma- tum. Idem igitur est ac si diceret: Non erit mihi difficile cibum vobis dare permanentem, qui að vitam et delicias conducat sempiternas. Nam etsi tanquam unus vestrum appàream, homo nimirum cum carne, unclus sum tamen et signatus a Deo Patre in omnimodam similitudinem cum ipso. Cer-

πολύ τι τὸ βλάβος ἀνατελεῖ· κατοιχήσεται γὰρ εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, ἐπείπερ ἀνάγκη τοὺς οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν εἰργασμένους, τῆς ἐπὶ τούτοις εἴσω γενέσθαι δίκης· λογισμῷ δὲ τῷ πρέποντι χαλιναγωγηθέντος τοῦ σώματος, καὶ τοῖς τοῦ πνεύματος ὑπεζευγμένου νό- μοις, σώζεσθαι πάντως ἀνάγκη τὸ συναμφότερον. Έστι τοίνυν τῶν ἀτοπωτάτων, τῆς μὲν προσκαίρου καὶ ὅσον οὐδέπω φθαρησομένης σαρκὸς οὕτως ἡμᾶς προνοεῖν, ὡς οἴεσθαι δεῖν οὐδενὸς ὅλως ἀπολιμπάνε‐ σθαι τῶν φιλαιτάτων αὐτῇ· ἐν παρέργου δὲ τάξει λαβεῖν, ἢ καὶ τῷ μηδενὶ παρισοῦν τὴν ἐπὶ ψυχῇ φροντίδα, καίτοι τοσοῦτον οἶμαι προσήκειν ἐπεί- γεσθαι μᾶλλον ἡμᾶς προσκεκλίσθαι τοῖς ἐπὶ ψυχῇ φροντίσμασιν, ὅσον καὶ ἐν ἀμείνοσι, ἢ κατὰ σάρκα ἐστίν. Οὕτω γὰρ ὄντως, καὶ τῶν ἡττωμένων προ- τάττοντες τὸ ὡς ἐν συγκρίσει νικῶν, καὶ δικαίαν τὴν ἐπὶ τούτοις ὁρίζοντες ψῆφον, ὅσιοί τε καὶ σοφοὶ γενη- σόμεθα δικασταὶ, καὶ οὐχ ἑτέροις τισὶ τὴν ἐκ λυ- γισμῶν ἀγαθῶν ὀρθότητα χαριούμεθα, μᾶλλον δὲ ταῖς οἰκείαις ἐπιθησόμεθα κεφαλαίς. Εργαζώμεθα τοίνυν, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυ- μένην· χωρήσασα γὰρ εἰς γαστέρα, καὶ εἰς ὀλίγον κομιδὴ τὸν καιρὸν πρὸς εὐτελεστάτην ἡδονὴν τὸν νοῦν διαπαίξασα πρὸς ἐφεδρῶνα χωρεῖ, καὶ ἐκ γαστρός αὖθις μετοχετεύεται. Ἡ δὲ βρῶσις ἡ πνευματικὴ τὴν καρδίαν στηρίζουσα, συνέχει τὸν ἄνθρωπον εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἣν καὶ χορηγήσειν αὐτὸς ἡμῖν ὁ Χριστὸς ἐπαγγέλλεται, λέγων· . Ην ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· ο συναναπλέξας ὁμοῦ τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ συζεύξας ὅλον τῆς οἰκονομίας τῆς μετὰ σαρκὸς τὸ ἐν κόσμῳ μυστήριον. Ὑπαινίττεται δέ πως τὴν μυστικήν τε καὶ πνευματικωτέραν τροφήν, δι᾿ ἧς καὶ σῶμα, καὶ ψυχὴν ἁγιαζόμενοι διαζῶ- μὲν ἐν αὐτῷ. Γυμνότερον δέ πως ἐν τοῖς ἐφεξῆς τοῦτο λέγοντα θεωρήσομεν. Τετηρήσθω τοιγαροῦν ὁ λόγος τῷ χρεωστουμένῳ καιρῷ τε καὶ τόπῳ. ΚΕΦΑΛ. Ε'. "Οτι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Μονογενὴς, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' αὐτὸν, ἢ ἔστιν, ἢ νοεῖται χαρακτήρ. *Ην ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός. δ Οὐκ ἠγνόησε πάλιν, ὡς Θεὸς, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀμαθίας ἐσόμενα τυχὸν ἐγκλήματα, καὶ τὰ ἐφ' οἷς ἐξαγριοῦσθαι πολλάκις αὐτοὺς ἀπαιδεύτως συμβέ- βηκεν. Ηδει δὲ ὅτι λογιοῦνται καθ᾿ ἑαυτοὺς, εἰς μόνην ὁρῶντες τὴν σάρκα, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ Θεὸν Λόγον οὐκ ἐννοήσαντες· Τίς οὗτος ἄρα ἐστὶν ὁ τοῖς θεοπρεπέσι λόγοις ἐπιπηδῶν; Τίς γὰρ ἂν ἀνθρώποις χορηγήσηται τροφήν, τὴν εἰς ζωὴν συνέχουσαν τὴν αἰώνιον ; Φύσεως μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης παντελῶς ἀλ λότριον τὸ τοιοῦτόν ἐστι, μόνῳ δ' ἂν πρέποι τῷ ἐπὶ πάντας ὄντι Θεῷ. Προαπολογεῖται τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ, καὶ δυσωπεῖ ταῖς εὐκαίροις τῶν λόγων επαγωγαίς, τὴν προσδοκωμένην αὐτῶν ἀθυρογλωττίαν. Επιδώ- σειν μὲν γὰρ τὴν βρῶσιν αὐτοῖς τὴν εἰς ζωὴν ἀπο- τρέφουσαν τὴν αἰώνιον, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν, ἐσφραγίσθαι γε μὴν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἑαυτὸν παρα- χρῆμα διισχυρίσατο· ἢ τὸ Ἐσφραγίσθαι πάλιν ἀντὶ τοῦ Κεχρῖσθαι τεθεικώς, κατασφραγίζεται γὰρ ὁ χριόμενος, ήγουν ὅτι μεμόρφωται φυσικῶς πρὸς τὸν Πατέρα δεικνύς. Ὅμοιον οὖν ὡς εἰ ἔλεγεν· Οὐκ ἐδυνατήσω βρῶσιν ὑμῖν ἐπιδοῦναι τὴν μένουσαν εἰς αιώνιον ζωήν τε καὶ τρυφὴν ἀναφέρουσαν. Εἰ γὰρ καὶ ὁρῶμαι καθάπερ εἷς ἐξ ὑμῶν, ἄνθρωπος δηλονότι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A perfunctorie vero curare animam, aut eam omnino corporis curæ postponere, licet tanto studiosius prospiciendum sit animæ, quanto illa carni ante- cellit. Sic enim quod superius est inferiori præpo- nentes, justamque de iis sententiam ferentes, sancti et sapientes judices evademus, nec aliis recte statuendi palmam tribuemus, ea nostris ca- piţibus reserrata. Operemur itaque, sicuti Salvator ait; non cibum qui perit : postquam enim in ven- trem lapsus est, et brevissimo tempore mentem vilissima voluptate frustratus est, in sellam deji- citur, et ex alvo rursus egeritur. Cibus autem ille spiritalis, cor frmans, hominem corroborat in vi- tam æternam, quem ipse quoque Christus largi- turum se nobis pollicetur, cum ait : « Quem Filius B hominis dabit vobis ; » divinitati humanitatem si- mul connectens, et conjungens totum dispensa- tionis in hoc mundo cum carne mysterium. Sub- innuit autem mysticum et spiritalem cibum, per quem corpore et animo sanctificati vivimus in ipso. Sed apertius in sequentibus istud dicentem specta- bimus. Quapropter loco ac tempori expositio re- C D servetur. CAP. V. Quod character substantiæ Dei ac Patris sit Unige- nitus, nec alius ab ipso character aut sit aut in- telligatur. VI, 27. Quem Filius hominis dabit vobis. Hunc enim Pater signavit Deus. Non ignoravit rursum, qua Deus, futuras ex Judæorum inscitia criminationes; et quas ob res ipsos sæpe exasperari contigit. Sciebat vero apud se cogitaturos, cúm solam viderent carnem, neque Deum Verbum in ea esse putarent: Quis iste qui divinæ sibi majestatis verba arrogat? Quis enim hominibus cibum largietur illum qui in vitam con- ducit æternam? Alienum quippe istud plane est ab hominis natura, solique Deo supremo convenit. Prævenit ergo responsionem Salvator, et corum sermones excipiendo, effrenem eorum linguam coer - cet. Ait enim Filium hominis daturum cibum eis, illum nempe qui in vitam æternam alit; ve- rumtamen a Patre seipsum signatum esse confe- stim asseruit; signatum vero se, vel pro unetum esse posuit consignatur enim qui ungitur, vel quod ostendit se naturaliter esse Patri conforma- tum. Idem igitur est ac si diceret: Non erit mihi difficile cibum vobis dare permanentem, qui að vitam et delicias conducat sempiternas. Nam etsi tanquam unus vestrum appàream, homo nimirum cum carne, unclus sum tamen et signatus a Deo Patre in omnimodam similitudinem cum ipso. Cer-

μετὰ σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐχρίσθην, καὶ κατεσφραγίσθην Β ἐξ ἑαυτοῦ μηδέν· οὕτως ὁ Πατήρ πρὸς τὸν Υἱὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰς ἀπαράλλακτον όμοιό- τητα, τὴν ὡς πρὸς αὐτόν. Οψεσθε γὰρ, φησὶν, ἐν ἐμοὶ μὲν ἐκεῖνον, ἐμὲ δὲ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ φυσικῶς, καὶ εἰ γεγέννημαι δι' ὑμᾶς ἄνθρωπος ἐκ γυναικὸς κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον· ἔχω γὰρ δὴ τὸ πάντα δύνασθαι δρᾶν ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ, ἀπο- λειφθήσομαί τε κατ' οὐδένα τρόπον τῆς ἐνούσης ισχύος τῷ φύσαντι. Καὶ εἰ δίδωσι τροφὴν ὑμῖν τὴν πνευματι- κὴν, την διασώζουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐπιδώσει δηλονότι καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ ἐν σαρκὶ γεγονώς, εἰκὼν ἀπαράλλακτος ὑπάρχων αὐτοῦ, νοου- μένης δηλονότι τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἐμφερείας, οὐ κατὰ τοὺς τῆς σαρκὸς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατά τι γοῦν τῶν ὅλως ἐν σωματικῷ νοουμένων σχήματι, ἀλλ᾽ ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, καὶ ἰσοστάθμῳ δυνάμει, καὶ ἐν ἐξουσίᾳ βασιλικῇ. Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου χορηγήσειν εἰπὼν τὰ θεοπρεπή, καὶ κατεσφραγίσθαι πρὸς εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐκ ἀνέχεται μερισμοῦ τοῦ διατέμνοντος τῆς κατ' ἀλή θειαν υἱότητος τὸν ἐκ Παρθένου ναὸν, ἀλλ᾽ ἕνα πάλιν ἑαυτὸν ὁρίζει τε καὶ νοεῖσθαι βούλεται. Καὶ γὰρ εἷς ὄντως ἐστὶν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καθάπερ ἁλουρ γίδα βασιλικὴν τὸ ἴδιον φόρημα περικείμενος, φημὶ δὲ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, ἤτοι ναὸν τὸν ἐκ ψυχῆς δη λονότι, καὶ σώματος, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. 'Αλλ᾽, ὦ βέλτιστε, πάλιν ὁ χριστομάχος ἐρεῖ, δίδου ταῖς ἀληθείαις τὸ δύνασθαι κρατεῖν, μὴ κατασοφίζου τὸν λόγον, ἐφ' ὅπερ ἂν αὐτὸς ἐθελήσαις περιέχων οὐκ εὐγενῶς. Ἰδοὺ σαφῶς, καὶ διὰ τούτων ἡμῖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἀναδεί κνυται, ἀλλὰ μᾶλλον ἀπεικόνισμα τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Έστω δὲ δή τι τοιοῦτον, φησί, φαμέν· ἡ σφραγίς, ἤτοι τὸ σήμαντρον, κηρῷ τυχόν, ήγουν ἑτέραις ύλαις ἐπιτηδείως ἐχούσαις εἰς τὸ λαβεῖν ἐνθλιβόμενον, καὶ τὴν ὁμοιότητα μόνην ἐγχαράξαν τὴν ἑαυτοῦ, πάλιν ἐπανακομίζεται παρὰ τοῦ προσθλίβοντος, ζημιωθέν ὅλον ἑαυτὸν ἐνιεῖς, καὶ ἐνσημάνας τρόπον τινὰ δι' ἀκριβεστάτης τῆς ὁμοιώσεως, οὐκ ἐξ ἑαυτοῦ πάντως ἔχει μέρος ὥσπερ τῆς οὐσίας, ήγουν ἐξ αὐτῆς νοού- μενον, ἀλλ' ὡς εἰκόνα μόνην, καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ. Οράτω δὴ πάλιν ὁ φιλομαθής, ὅτι καὶ νῦν ἡμῖν, ὡς ὄφις ὁ δι' ἐναντίας ἐπιπηδᾷ, καὶ εἰς ὕψος αίρει τὴν τοῦ γέμουσαν κεφαλήν. Αλλ' ὁ ο συνθραύων τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος, ο συνθραύσει καὶ ταύ- την, καὶ δώσει πάλιν ἡμῖν τὸ δύνασθαι τὰς πολυτρό πους αὐτῶν δυστροπίας υπεκδραμείν. Λεγέτω τοίνυν ἡμῖν ὁ δεινοῖς ἡμᾶς ἀρτίως περικτυπήσας λόγοις· ἡ σφραγὶς, ἤτοι τὸ σήμαντρον τὸ ἐξ ὕλης τυχόν πε- ποιημένον ἤτοι σιδηρᾶς, ήγουν τῆς ἀπὸ χρυσοῦ, ἆρ' οὐχὶ πάντως ἐν χαρακτῆρί τινι κατασημαίνει τὰ ἐν οἷς γίνεται, καὶ δίχα χαρακτῆρος ἔσται τε καὶ νοη θήσεται σήμαντρον ; Αλλ' οἶμαι πᾶς τις οὖν ὅτι καὶ τῶν παρ' ἐκείνοις, καὶ οὐχ ἑκὼν ὁμολογήσειεν ἀπὸ τοῦ πρέποντος πρὸς αὐτὴν συνελκόμενος τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δὴ πάντως ἐν χαρακτῆρι σφραγιεῖ· χαρακτῆρος δὲ δίχα, κατά γε τὸν ἐν τῷ πρέποντι λο- γισμόν, οὐδαμῶς. Οτε τοίνυν, καθάπερ ἡμῖν ἡ θεία S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. netis enim, inquit, illum quidem in me, me autem A vicissim in illo naturaliter, tametsi propter vos natus sum homo ex muliere, secundum ineffabilem B dispensationis rationem : cuncta enim facere pos-. sum potestate divina, nec minor ullo modo virtute Genitoris mea virtus est. Et, si Deus ac Pater cibum vobis spiritalem præbet qui servet in vitam æter- nam, præbebit etiam Filius, licet in carne sit, in- commutabilis ejus imago cum sit, effigie nimirum in omnibus perfectissima, non secundum carnis lineamenta, aut formam ullam corporis, sed divina gloria, et æquali virtute, ac imperandi po- testate. Observandum autem est rursus, cum Fi- lium hominis divina dona largiturum ait, ipsumque ad imaginem Dei ac Patris signatum esse, nullam ferre separationem, quæ assumptum ex Virgine templum a vero Dei Filio sejungere queat, sed se unum esse statuere, atque ita intelligi velle. Et- enin unus revera supra nos est Christus veste sua ceu regia purpura indutus, corpore nimirum hu- mano, sive templo illo nimirum ex anima et cor- pore, tametsi unus etiam ex ambobus Christus est. Ast, o boue, Christi hostis rursum inquiet, palmam veritati concede: noli cavillari, sermonem minus ingenue quo velis detorquens. Ecce hinc quoque liquido constat Filium ex substantia Patris non exsistere, sed potius simulacrum substantiæ ipsius “; cujusmodi est sigillum, inquit, aut si- gnaculum, quod cum ceræ, verbi gratia, aut alicui alteri materiæ excipiendæ formæ idoneæ solam sui similitudinem impressit, rursus ab eo qui impres- sit citra ullain sui jacturam recipitur: ita Pater, cum se totum indat et imprimat quodammodo perfectissima similitudine Filio, non habet utique ex seipso partem veluti substantiæ, aut quæ ex ipsa esse censeatur, sed velut imaginem solam et ex- actam similitudinem. c Videat itaque denuo discendi studiosus adversa- rium instar serpentis nunc quoque nobis insul- tare, et in altum veneno caput plenum erigere. Sed qui confringit capita draconis 70,, istud etiam confringet, facietque ut versutas eorum ma- litias denuo subterfugere possimus. Respondeat itaque nobis qui gravibus modo verbis obstrepe- bat : sigillum, sive signaculum ex ferro vel auro, seu quavis alia materia factum, an non in chara- ctere quodam significat formam suam, et sine cha- ractere futurum est, concipieturque signaculum? At quivis etiam illorum vel invitus veritatis vi ad- actus fatebitur, in charactere utique signaturum ; citra characterem vero, si ut par est philosophari velint, neutiquam. Cum ergo, sicuti nobis Scri- ptura divina testatur 71, character substantiæ Dei ac Patris sit Filius, quippe qui in ipsa est, et ex D Hebr. 1, 3. Psal. Lxxit, 14. llebr. loc. cit.

μετὰ σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐχρίσθην, καὶ κατεσφραγίσθην Β ἐξ ἑαυτοῦ μηδέν· οὕτως ὁ Πατήρ πρὸς τὸν Υἱὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰς ἀπαράλλακτον όμοιό- τητα, τὴν ὡς πρὸς αὐτόν. Οψεσθε γὰρ, φησὶν, ἐν ἐμοὶ μὲν ἐκεῖνον, ἐμὲ δὲ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ φυσικῶς, καὶ εἰ γεγέννημαι δι' ὑμᾶς ἄνθρωπος ἐκ γυναικὸς κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον· ἔχω γὰρ δὴ τὸ πάντα δύνασθαι δρᾶν ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ, ἀπο- λειφθήσομαί τε κατ' οὐδένα τρόπον τῆς ἐνούσης ισχύος τῷ φύσαντι. Καὶ εἰ δίδωσι τροφὴν ὑμῖν τὴν πνευματι- κὴν, την διασώζουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐπιδώσει δηλονότι καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ ἐν σαρκὶ γεγονώς, εἰκὼν ἀπαράλλακτος ὑπάρχων αὐτοῦ, νοου- μένης δηλονότι τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἐμφερείας, οὐ κατὰ τοὺς τῆς σαρκὸς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατά τι γοῦν τῶν ὅλως ἐν σωματικῷ νοουμένων σχήματι, ἀλλ᾽ ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, καὶ ἰσοστάθμῳ δυνάμει, καὶ ἐν ἐξουσίᾳ βασιλικῇ. Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου χορηγήσειν εἰπὼν τὰ θεοπρεπή, καὶ κατεσφραγίσθαι πρὸς εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐκ ἀνέχεται μερισμοῦ τοῦ διατέμνοντος τῆς κατ' ἀλή θειαν υἱότητος τὸν ἐκ Παρθένου ναὸν, ἀλλ᾽ ἕνα πάλιν ἑαυτὸν ὁρίζει τε καὶ νοεῖσθαι βούλεται. Καὶ γὰρ εἷς ὄντως ἐστὶν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καθάπερ ἁλουρ γίδα βασιλικὴν τὸ ἴδιον φόρημα περικείμενος, φημὶ δὲ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, ἤτοι ναὸν τὸν ἐκ ψυχῆς δη λονότι, καὶ σώματος, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. 'Αλλ᾽, ὦ βέλτιστε, πάλιν ὁ χριστομάχος ἐρεῖ, δίδου ταῖς ἀληθείαις τὸ δύνασθαι κρατεῖν, μὴ κατασοφίζου τὸν λόγον, ἐφ' ὅπερ ἂν αὐτὸς ἐθελήσαις περιέχων οὐκ εὐγενῶς. Ἰδοὺ σαφῶς, καὶ διὰ τούτων ἡμῖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἀναδεί κνυται, ἀλλὰ μᾶλλον ἀπεικόνισμα τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Έστω δὲ δή τι τοιοῦτον, φησί, φαμέν· ἡ σφραγίς, ἤτοι τὸ σήμαντρον, κηρῷ τυχόν, ήγουν ἑτέραις ύλαις ἐπιτηδείως ἐχούσαις εἰς τὸ λαβεῖν ἐνθλιβόμενον, καὶ τὴν ὁμοιότητα μόνην ἐγχαράξαν τὴν ἑαυτοῦ, πάλιν ἐπανακομίζεται παρὰ τοῦ προσθλίβοντος, ζημιωθέν ὅλον ἑαυτὸν ἐνιεῖς, καὶ ἐνσημάνας τρόπον τινὰ δι' ἀκριβεστάτης τῆς ὁμοιώσεως, οὐκ ἐξ ἑαυτοῦ πάντως ἔχει μέρος ὥσπερ τῆς οὐσίας, ήγουν ἐξ αὐτῆς νοού- μενον, ἀλλ' ὡς εἰκόνα μόνην, καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ. Οράτω δὴ πάλιν ὁ φιλομαθής, ὅτι καὶ νῦν ἡμῖν, ὡς ὄφις ὁ δι' ἐναντίας ἐπιπηδᾷ, καὶ εἰς ὕψος αίρει τὴν τοῦ γέμουσαν κεφαλήν. Αλλ' ὁ ο συνθραύων τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος, ο συνθραύσει καὶ ταύ- την, καὶ δώσει πάλιν ἡμῖν τὸ δύνασθαι τὰς πολυτρό πους αὐτῶν δυστροπίας υπεκδραμείν. Λεγέτω τοίνυν ἡμῖν ὁ δεινοῖς ἡμᾶς ἀρτίως περικτυπήσας λόγοις· ἡ σφραγὶς, ἤτοι τὸ σήμαντρον τὸ ἐξ ὕλης τυχόν πε- ποιημένον ἤτοι σιδηρᾶς, ήγουν τῆς ἀπὸ χρυσοῦ, ἆρ' οὐχὶ πάντως ἐν χαρακτῆρί τινι κατασημαίνει τὰ ἐν οἷς γίνεται, καὶ δίχα χαρακτῆρος ἔσται τε καὶ νοη θήσεται σήμαντρον ; Αλλ' οἶμαι πᾶς τις οὖν ὅτι καὶ τῶν παρ' ἐκείνοις, καὶ οὐχ ἑκὼν ὁμολογήσειεν ἀπὸ τοῦ πρέποντος πρὸς αὐτὴν συνελκόμενος τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δὴ πάντως ἐν χαρακτῆρι σφραγιεῖ· χαρακτῆρος δὲ δίχα, κατά γε τὸν ἐν τῷ πρέποντι λο- γισμόν, οὐδαμῶς. Οτε τοίνυν, καθάπερ ἡμῖν ἡ θεία S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. netis enim, inquit, illum quidem in me, me autem A vicissim in illo naturaliter, tametsi propter vos natus sum homo ex muliere, secundum ineffabilem B dispensationis rationem : cuncta enim facere pos-. sum potestate divina, nec minor ullo modo virtute Genitoris mea virtus est. Et, si Deus ac Pater cibum vobis spiritalem præbet qui servet in vitam æter- nam, præbebit etiam Filius, licet in carne sit, in- commutabilis ejus imago cum sit, effigie nimirum in omnibus perfectissima, non secundum carnis lineamenta, aut formam ullam corporis, sed divina gloria, et æquali virtute, ac imperandi po- testate. Observandum autem est rursus, cum Fi- lium hominis divina dona largiturum ait, ipsumque ad imaginem Dei ac Patris signatum esse, nullam ferre separationem, quæ assumptum ex Virgine templum a vero Dei Filio sejungere queat, sed se unum esse statuere, atque ita intelligi velle. Et- enin unus revera supra nos est Christus veste sua ceu regia purpura indutus, corpore nimirum hu- mano, sive templo illo nimirum ex anima et cor- pore, tametsi unus etiam ex ambobus Christus est. Ast, o boue, Christi hostis rursum inquiet, palmam veritati concede: noli cavillari, sermonem minus ingenue quo velis detorquens. Ecce hinc quoque liquido constat Filium ex substantia Patris non exsistere, sed potius simulacrum substantiæ ipsius “; cujusmodi est sigillum, inquit, aut si- gnaculum, quod cum ceræ, verbi gratia, aut alicui alteri materiæ excipiendæ formæ idoneæ solam sui similitudinem impressit, rursus ab eo qui impres- sit citra ullain sui jacturam recipitur: ita Pater, cum se totum indat et imprimat quodammodo perfectissima similitudine Filio, non habet utique ex seipso partem veluti substantiæ, aut quæ ex ipsa esse censeatur, sed velut imaginem solam et ex- actam similitudinem. c Videat itaque denuo discendi studiosus adversa- rium instar serpentis nunc quoque nobis insul- tare, et in altum veneno caput plenum erigere. Sed qui confringit capita draconis 70,, istud etiam confringet, facietque ut versutas eorum ma- litias denuo subterfugere possimus. Respondeat itaque nobis qui gravibus modo verbis obstrepe- bat : sigillum, sive signaculum ex ferro vel auro, seu quavis alia materia factum, an non in chara- ctere quodam significat formam suam, et sine cha- ractere futurum est, concipieturque signaculum? At quivis etiam illorum vel invitus veritatis vi ad- actus fatebitur, in charactere utique signaturum ; citra characterem vero, si ut par est philosophari velint, neutiquam. Cum ergo, sicuti nobis Scri- ptura divina testatur 71, character substantiæ Dei ac Patris sit Filius, quippe qui in ipsa est, et ex D Hebr. 1, 3. Psal. Lxxit, 14. llebr. loc. cit.

μετὰ σαρκὸς, ἀλλ᾽ ἐχρίσθην, καὶ κατεσφραγίσθην Β ἐξ ἑαυτοῦ μηδέν· οὕτως ὁ Πατήρ πρὸς τὸν Υἱὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰς ἀπαράλλακτον όμοιό- τητα, τὴν ὡς πρὸς αὐτόν. Οψεσθε γὰρ, φησὶν, ἐν ἐμοὶ μὲν ἐκεῖνον, ἐμὲ δὲ αὖ πάλιν ἐν ἐκείνῳ φυσικῶς, καὶ εἰ γεγέννημαι δι' ὑμᾶς ἄνθρωπος ἐκ γυναικὸς κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς οἰκονομίας λόγον· ἔχω γὰρ δὴ τὸ πάντα δύνασθαι δρᾶν ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ, ἀπο- λειφθήσομαί τε κατ' οὐδένα τρόπον τῆς ἐνούσης ισχύος τῷ φύσαντι. Καὶ εἰ δίδωσι τροφὴν ὑμῖν τὴν πνευματι- κὴν, την διασώζουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐπιδώσει δηλονότι καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ ἐν σαρκὶ γεγονώς, εἰκὼν ἀπαράλλακτος ὑπάρχων αὐτοῦ, νοου- μένης δηλονότι τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἐμφερείας, οὐ κατὰ τοὺς τῆς σαρκὸς χαρακτῆρας, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατά τι γοῦν τῶν ὅλως ἐν σωματικῷ νοουμένων σχήματι, ἀλλ᾽ ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, καὶ ἰσοστάθμῳ δυνάμει, καὶ ἐν ἐξουσίᾳ βασιλικῇ. Επιτηρητέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου χορηγήσειν εἰπὼν τὰ θεοπρεπή, καὶ κατεσφραγίσθαι πρὸς εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐκ ἀνέχεται μερισμοῦ τοῦ διατέμνοντος τῆς κατ' ἀλή θειαν υἱότητος τὸν ἐκ Παρθένου ναὸν, ἀλλ᾽ ἕνα πάλιν ἑαυτὸν ὁρίζει τε καὶ νοεῖσθαι βούλεται. Καὶ γὰρ εἷς ὄντως ἐστὶν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καθάπερ ἁλουρ γίδα βασιλικὴν τὸ ἴδιον φόρημα περικείμενος, φημὶ δὲ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, ἤτοι ναὸν τὸν ἐκ ψυχῆς δη λονότι, καὶ σώματος, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. 'Αλλ᾽, ὦ βέλτιστε, πάλιν ὁ χριστομάχος ἐρεῖ, δίδου ταῖς ἀληθείαις τὸ δύνασθαι κρατεῖν, μὴ κατασοφίζου τὸν λόγον, ἐφ' ὅπερ ἂν αὐτὸς ἐθελήσαις περιέχων οὐκ εὐγενῶς. Ἰδοὺ σαφῶς, καὶ διὰ τούτων ἡμῖν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἀναδεί κνυται, ἀλλὰ μᾶλλον ἀπεικόνισμα τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Έστω δὲ δή τι τοιοῦτον, φησί, φαμέν· ἡ σφραγίς, ἤτοι τὸ σήμαντρον, κηρῷ τυχόν, ήγουν ἑτέραις ύλαις ἐπιτηδείως ἐχούσαις εἰς τὸ λαβεῖν ἐνθλιβόμενον, καὶ τὴν ὁμοιότητα μόνην ἐγχαράξαν τὴν ἑαυτοῦ, πάλιν ἐπανακομίζεται παρὰ τοῦ προσθλίβοντος, ζημιωθέν ὅλον ἑαυτὸν ἐνιεῖς, καὶ ἐνσημάνας τρόπον τινὰ δι' ἀκριβεστάτης τῆς ὁμοιώσεως, οὐκ ἐξ ἑαυτοῦ πάντως ἔχει μέρος ὥσπερ τῆς οὐσίας, ήγουν ἐξ αὐτῆς νοού- μενον, ἀλλ' ὡς εἰκόνα μόνην, καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ. Οράτω δὴ πάλιν ὁ φιλομαθής, ὅτι καὶ νῦν ἡμῖν, ὡς ὄφις ὁ δι' ἐναντίας ἐπιπηδᾷ, καὶ εἰς ὕψος αίρει τὴν τοῦ γέμουσαν κεφαλήν. Αλλ' ὁ ο συνθραύων τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος, ο συνθραύσει καὶ ταύ- την, καὶ δώσει πάλιν ἡμῖν τὸ δύνασθαι τὰς πολυτρό πους αὐτῶν δυστροπίας υπεκδραμείν. Λεγέτω τοίνυν ἡμῖν ὁ δεινοῖς ἡμᾶς ἀρτίως περικτυπήσας λόγοις· ἡ σφραγὶς, ἤτοι τὸ σήμαντρον τὸ ἐξ ὕλης τυχόν πε- ποιημένον ἤτοι σιδηρᾶς, ήγουν τῆς ἀπὸ χρυσοῦ, ἆρ' οὐχὶ πάντως ἐν χαρακτῆρί τινι κατασημαίνει τὰ ἐν οἷς γίνεται, καὶ δίχα χαρακτῆρος ἔσται τε καὶ νοη θήσεται σήμαντρον ; Αλλ' οἶμαι πᾶς τις οὖν ὅτι καὶ τῶν παρ' ἐκείνοις, καὶ οὐχ ἑκὼν ὁμολογήσειεν ἀπὸ τοῦ πρέποντος πρὸς αὐτὴν συνελκόμενος τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δὴ πάντως ἐν χαρακτῆρι σφραγιεῖ· χαρακτῆρος δὲ δίχα, κατά γε τὸν ἐν τῷ πρέποντι λο- γισμόν, οὐδαμῶς. Οτε τοίνυν, καθάπερ ἡμῖν ἡ θεία S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. netis enim, inquit, illum quidem in me, me autem A vicissim in illo naturaliter, tametsi propter vos natus sum homo ex muliere, secundum ineffabilem B dispensationis rationem : cuncta enim facere pos-. sum potestate divina, nec minor ullo modo virtute Genitoris mea virtus est. Et, si Deus ac Pater cibum vobis spiritalem præbet qui servet in vitam æter- nam, præbebit etiam Filius, licet in carne sit, in- commutabilis ejus imago cum sit, effigie nimirum in omnibus perfectissima, non secundum carnis lineamenta, aut formam ullam corporis, sed divina gloria, et æquali virtute, ac imperandi po- testate. Observandum autem est rursus, cum Fi- lium hominis divina dona largiturum ait, ipsumque ad imaginem Dei ac Patris signatum esse, nullam ferre separationem, quæ assumptum ex Virgine templum a vero Dei Filio sejungere queat, sed se unum esse statuere, atque ita intelligi velle. Et- enin unus revera supra nos est Christus veste sua ceu regia purpura indutus, corpore nimirum hu- mano, sive templo illo nimirum ex anima et cor- pore, tametsi unus etiam ex ambobus Christus est. Ast, o boue, Christi hostis rursum inquiet, palmam veritati concede: noli cavillari, sermonem minus ingenue quo velis detorquens. Ecce hinc quoque liquido constat Filium ex substantia Patris non exsistere, sed potius simulacrum substantiæ ipsius “; cujusmodi est sigillum, inquit, aut si- gnaculum, quod cum ceræ, verbi gratia, aut alicui alteri materiæ excipiendæ formæ idoneæ solam sui similitudinem impressit, rursus ab eo qui impres- sit citra ullain sui jacturam recipitur: ita Pater, cum se totum indat et imprimat quodammodo perfectissima similitudine Filio, non habet utique ex seipso partem veluti substantiæ, aut quæ ex ipsa esse censeatur, sed velut imaginem solam et ex- actam similitudinem. c Videat itaque denuo discendi studiosus adversa- rium instar serpentis nunc quoque nobis insul- tare, et in altum veneno caput plenum erigere. Sed qui confringit capita draconis 70,, istud etiam confringet, facietque ut versutas eorum ma- litias denuo subterfugere possimus. Respondeat itaque nobis qui gravibus modo verbis obstrepe- bat : sigillum, sive signaculum ex ferro vel auro, seu quavis alia materia factum, an non in chara- ctere quodam significat formam suam, et sine cha- ractere futurum est, concipieturque signaculum? At quivis etiam illorum vel invitus veritatis vi ad- actus fatebitur, in charactere utique signaturum ; citra characterem vero, si ut par est philosophari velint, neutiquam. Cum ergo, sicuti nobis Scri- ptura divina testatur 71, character substantiæ Dei ac Patris sit Filius, quippe qui in ipsa est, et ex D Hebr. 1, 3. Psal. Lxxit, 14. llebr. loc. cit.

διαμαρτύρεται Γραφή, χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἐν αὐτῇ τε ὢν δηλονότι, καὶ ἐξ αὐτῆς φυσικῶς, αὐτὸς ἐν τίνι κατα- σημαίνεται, ἢ διὰ τίνος ἑτέρου σφραγιεί χαρακτήρα τὸν ἴδιον ὁ Πατήρ ; Οὐ γὰρ δή τις ἐρεῖ τὸν Πατέρα μὴ εἶναι πάντως ἐν εἴδει θεοπρεπεῖ, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός ἡ μορφή τοῦ τεκόντος αὐτὸν, ὃν εἴπερ τις θεάσαιτο νοητῶς, αὐτὸν δηλονότι κατόψεται τὸν Πατέρα. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἐν αὐτῷ φυσ σικῶς, κἂν ἐξ αὐτοῦ νοῆται διὰ τὸ ἰδιοσύστατον, ὥσπερ οὖν καὶ τὸ ἀπαύγασμα τυχὸν, ἐν τῷ ἀπαυγά- ζοντι, καὶ ἐκ τοῦ ἀπαυγάζοντος, καὶ ἕτερόν τι κατά γε τὸν ἐν νοήσει λόγον, καὶ πάλιν οὐχ ἕτερον, ὡς πρὸς αὐτὸ θεωρούμενον, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ λέγεσθαι, καὶ ἐν αὐτῷ πάλιν ὑπάρχειν. Καὶ οὐ δή που, κατὰ τὸ ἐν μερισμῷ καὶ ἀποκοπῇ τῇ καθόλου, καὶ κατ' Β οὐσίαν τὰ τοιαῦτα λαμβάνεται· ἐμπεφυκότα γὰρ κατὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας τοῖς ἀφ᾽ ὧν εἰσι, καὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι πιστεύονται, προκύπτοντα μέν πως κατὰ τὴν ἔκφανσιν τὴν ὡς ἐν νοήσει πρὸς ἕτερόν τι καὶ ἰδικῶς, πλὴν οὐ μεμερισμένως. Σφραγίζεται τοίνυν παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐ γυμνός, ἢ ἄσαρκος ὁ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ Λόγος, ἀλλὰ μᾶλλον δι' αὐτοῦ τὰ πρὸς ὁμοίωσιν ἀναγόμενα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον, ὥσπερ οὖν ἐν ἐκείνῳ νοοῦμεν, ἐν τῷ τινας λέγειν · ι Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Πρόσωπον μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναί φησιν, ὅπερ ἐστὶ πάλιν ὁ χαρακτήρ· φῶς δὲ τὸ ἐξ αὐτοῦ, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὴν κτίσιν διήκουσαν χάριν, δι' ἧς ὡς πρὸς Θεὸν ἀναπλαττόμεθα διὰ πίστεως, οἱονεὶ σημάντρῳ τινὶ τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν συμμορφίαν ἀνα- λαμβάνοντες δι' αὐτοῦ, ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἵνα σώζηται καλῶς ἐν ἡμῖν τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν καὶ εἰκόνα γεγενῆσθαι τοῦ κτίσαντος. Ἐπειδὴ δὲ ὁμο- λογουμένως πρόσωπόν ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἴη δήπου πάντως αὐτὸς καὶ ὁ χαρακτὴρ ἐν ᾧ σφραγίζει Θεός. ᾿Αλλὰ, Ναί, φησὶν ὁ δι' ἐναντίας, ὅτι μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος κατασφραγίζει Θεός τοὺς ἁγίους πιστεύομεν, πλὴν οὐδὲν ὅλως τὰ παρὰ σοῦ πρὸς τὴν προκειμένην εὑρίσκεται ζήτησιν· διὸ δὴ πάλιν ἀναλαβόντες ἐροῦμεν. Η σφραγὶς ἡ ἀπὸ σιδήρου τυχόν, ἢ καὶ χρυσοῦ νοουμένη, εγχαράττει τὴν ὁμοίωσιν τὴν ἑαυτῆς ταῖς ὕλαις, ταῖς ἐφ' αἷς ἂν γένοιτο, ἀποβαλοῦσα μὲν ἐξ ἑαυτῆς οὐδὲν, μόνην δὲ κατ' ενέργειαν τὴν ἐκ τοῦ προστεθλίφθαι κατα- σημαίνουσα τὰ δεχόμενα· οὕτω νοοῦμεν ἐσφραγίσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, οὐδὲν ἐχόντα τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἀπολαύσαντα δὲ μόνης τῆς ἀκριβοῦς ὁμοιώ σεως, καὶ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸν ὑπάρχοντα, καθάπερ εἰκόνα πρὸς τὸ ἀρχέτυπον. Ο παρανοίας ἀμέτρου, καὶ ῥιψοκινδύνου φρονήματος! Ως εὐκόλως ἐπελάθου τῶν ἄρτι γεγυμνασμένων ! Χαρακτήρα μὲν γὰρ τοῦ Πα- τρὸς τὸν Υἱὸν εἰρήκαμεν, σφραγίζεσθαι δὲ ἐν αὐτῷ τὸ ἀλλότριον, καὶ οὐκ αὐτὸν, ἵνα μὴ αὐτὸς ἑαυτοῦ νοοῖτο χαρακτήρ. Σὺ δὲ ἡμῖν οὐκ ὀρθῶς τὸν ἐπὶ τού- τοῖς ἀπολακτίσας λόγον, μόνην αὐτῷ τὴν κατ' ἐνέρ Ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A ipsa naturaliter,in quonam ipse signatur, aut per quem alium Pater characterem suum si- gnaturus est? Nemo enim certe Patrem dicet non esse in forma Deo convenienti, id est Filio, qui forma est sui Genitoris, quem si quis intellectu conspexerit, ipsum utique Patrem videbit. Idcirco enim seipsum quoque ait in ipso esse naturaliter, quamvis ex ipso intelligatur propter propriam by- postasim : quemadmodum, exempli gratia, splen dor in eo est quod splendorem emittit, et ex eo, atque diversum quiddam cogitatione putatur, et rursus non diversum, si ad illud comparatum spe- ctetur, propterea quod ex ipso et in ipso rursus exsistit. Neque vero juxta divisionem aut abscis- sionem substantialem isthæc capiuntur: nam cum iis a quibus sunt secundum substantiæ identitatemn Psal. IV, 7. C D insint, etiam ex ipsis creduntur esse, et in aliud quiddam abire videntur intellectui, et seorsim, sed non separatim. Signatur itaque a Patre, non nu- dum aut carnis expers quod ex ejus substantia est Verbum, sed potius per ipsum signantur ea quæ ad similitudinem cum Deo quoad fieri potest revocantur, quemadmodum in illo intelligimus quod quidam dicunt: ‹ Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine 78. . Vultum enim Dei ac Patris Filium esse dicit, id est characterem. Lumen vero ex ipso, gratiam quæ per Spiritum promanat in creaturam per quam ad Deum refor- mamur per fidem, signaculo veluti quodam con- formitatem cum Filio recipientes per ipsum, qui est imago Patris, ut servetur in nobis, quod ad similitudinem et imaginem Creatoris facti sumus. Cum autem procul dubio vultus sit Dei ac Patris Filius, erit utique ipse quoque character in quo signat Deus. Esto vero, inquit adversarius: Deum quidem sanctos consignare per filiun [Spiritum] credimus; verumtamen quæ abs te sunt allata nihil plane ad propositam quæstionem faciunt; proinde- que ea denuo repetemus. Sigillum e ferro, verbi gratia, vel auro sui similitudinem iis rebus imprimit quæ eo insigniuntur, ita tamen ut suiipsius nihil amittat, sed solo impressionis actu ea in quibus recipitur insigniat : sic intelligimus signatum esse a Patre Filium, quippe qui nihil substantiæ ipsius habeat, sed sola exacta similitudine fruatur, aliud- que ab ipso exsistat, non secus ac imago ratione archetypi. furorem immanem, ac præceps judi- cium! Quam facile oblitus es eorum quæ modo disceptata sunt! Characterem etenim Patris Filium esse diximus, signari vero in ipso aliquid alienum ac non ipsum, ne ipse suiipsius character censeatur. Tu autem perperam iis repudiatis, solam ei in agendo similitudinem affingere non vereris. In solis ergo characteribus Deus erit, ex vestra sententia, Filius, et natura quidem neutiquam, sed in eo quod recte formatus et effectus est duntaxat ad Geni- toris effigiem. Sed ne forsan quidem Genitoris : .

διαμαρτύρεται Γραφή, χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἐν αὐτῇ τε ὢν δηλονότι, καὶ ἐξ αὐτῆς φυσικῶς, αὐτὸς ἐν τίνι κατα- σημαίνεται, ἢ διὰ τίνος ἑτέρου σφραγιεί χαρακτήρα τὸν ἴδιον ὁ Πατήρ ; Οὐ γὰρ δή τις ἐρεῖ τὸν Πατέρα μὴ εἶναι πάντως ἐν εἴδει θεοπρεπεῖ, ὅπερ ἐστὶν ὁ Υἱός ἡ μορφή τοῦ τεκόντος αὐτὸν, ὃν εἴπερ τις θεάσαιτο νοητῶς, αὐτὸν δηλονότι κατόψεται τὸν Πατέρα. Διὰ γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἐν αὐτῷ φυσ σικῶς, κἂν ἐξ αὐτοῦ νοῆται διὰ τὸ ἰδιοσύστατον, ὥσπερ οὖν καὶ τὸ ἀπαύγασμα τυχὸν, ἐν τῷ ἀπαυγά- ζοντι, καὶ ἐκ τοῦ ἀπαυγάζοντος, καὶ ἕτερόν τι κατά γε τὸν ἐν νοήσει λόγον, καὶ πάλιν οὐχ ἕτερον, ὡς πρὸς αὐτὸ θεωρούμενον, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ λέγεσθαι, καὶ ἐν αὐτῷ πάλιν ὑπάρχειν. Καὶ οὐ δή που, κατὰ τὸ ἐν μερισμῷ καὶ ἀποκοπῇ τῇ καθόλου, καὶ κατ' Β οὐσίαν τὰ τοιαῦτα λαμβάνεται· ἐμπεφυκότα γὰρ κατὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας τοῖς ἀφ᾽ ὧν εἰσι, καὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι πιστεύονται, προκύπτοντα μέν πως κατὰ τὴν ἔκφανσιν τὴν ὡς ἐν νοήσει πρὸς ἕτερόν τι καὶ ἰδικῶς, πλὴν οὐ μεμερισμένως. Σφραγίζεται τοίνυν παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐ γυμνός, ἢ ἄσαρκος ὁ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ Λόγος, ἀλλὰ μᾶλλον δι' αὐτοῦ τὰ πρὸς ὁμοίωσιν ἀναγόμενα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον, ὥσπερ οὖν ἐν ἐκείνῳ νοοῦμεν, ἐν τῷ τινας λέγειν · ι Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Πρόσωπον μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναί φησιν, ὅπερ ἐστὶ πάλιν ὁ χαρακτήρ· φῶς δὲ τὸ ἐξ αὐτοῦ, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὴν κτίσιν διήκουσαν χάριν, δι' ἧς ὡς πρὸς Θεὸν ἀναπλαττόμεθα διὰ πίστεως, οἱονεὶ σημάντρῳ τινὶ τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν συμμορφίαν ἀνα- λαμβάνοντες δι' αὐτοῦ, ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἵνα σώζηται καλῶς ἐν ἡμῖν τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν καὶ εἰκόνα γεγενῆσθαι τοῦ κτίσαντος. Ἐπειδὴ δὲ ὁμο- λογουμένως πρόσωπόν ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἴη δήπου πάντως αὐτὸς καὶ ὁ χαρακτὴρ ἐν ᾧ σφραγίζει Θεός. ᾿Αλλὰ, Ναί, φησὶν ὁ δι' ἐναντίας, ὅτι μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος κατασφραγίζει Θεός τοὺς ἁγίους πιστεύομεν, πλὴν οὐδὲν ὅλως τὰ παρὰ σοῦ πρὸς τὴν προκειμένην εὑρίσκεται ζήτησιν· διὸ δὴ πάλιν ἀναλαβόντες ἐροῦμεν. Η σφραγὶς ἡ ἀπὸ σιδήρου τυχόν, ἢ καὶ χρυσοῦ νοουμένη, εγχαράττει τὴν ὁμοίωσιν τὴν ἑαυτῆς ταῖς ὕλαις, ταῖς ἐφ' αἷς ἂν γένοιτο, ἀποβαλοῦσα μὲν ἐξ ἑαυτῆς οὐδὲν, μόνην δὲ κατ' ενέργειαν τὴν ἐκ τοῦ προστεθλίφθαι κατα- σημαίνουσα τὰ δεχόμενα· οὕτω νοοῦμεν ἐσφραγίσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, οὐδὲν ἐχόντα τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἀπολαύσαντα δὲ μόνης τῆς ἀκριβοῦς ὁμοιώ σεως, καὶ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸν ὑπάρχοντα, καθάπερ εἰκόνα πρὸς τὸ ἀρχέτυπον. Ο παρανοίας ἀμέτρου, καὶ ῥιψοκινδύνου φρονήματος! Ως εὐκόλως ἐπελάθου τῶν ἄρτι γεγυμνασμένων ! Χαρακτήρα μὲν γὰρ τοῦ Πα- τρὸς τὸν Υἱὸν εἰρήκαμεν, σφραγίζεσθαι δὲ ἐν αὐτῷ τὸ ἀλλότριον, καὶ οὐκ αὐτὸν, ἵνα μὴ αὐτὸς ἑαυτοῦ νοοῖτο χαρακτήρ. Σὺ δὲ ἡμῖν οὐκ ὀρθῶς τὸν ἐπὶ τού- τοῖς ἀπολακτίσας λόγον, μόνην αὐτῷ τὴν κατ' ἐνέρ Ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A ipsa naturaliter,in quonam ipse signatur, aut per quem alium Pater characterem suum si- gnaturus est? Nemo enim certe Patrem dicet non esse in forma Deo convenienti, id est Filio, qui forma est sui Genitoris, quem si quis intellectu conspexerit, ipsum utique Patrem videbit. Idcirco enim seipsum quoque ait in ipso esse naturaliter, quamvis ex ipso intelligatur propter propriam by- postasim : quemadmodum, exempli gratia, splen dor in eo est quod splendorem emittit, et ex eo, atque diversum quiddam cogitatione putatur, et rursus non diversum, si ad illud comparatum spe- ctetur, propterea quod ex ipso et in ipso rursus exsistit. Neque vero juxta divisionem aut abscis- sionem substantialem isthæc capiuntur: nam cum iis a quibus sunt secundum substantiæ identitatemn Psal. IV, 7. C D insint, etiam ex ipsis creduntur esse, et in aliud quiddam abire videntur intellectui, et seorsim, sed non separatim. Signatur itaque a Patre, non nu- dum aut carnis expers quod ex ejus substantia est Verbum, sed potius per ipsum signantur ea quæ ad similitudinem cum Deo quoad fieri potest revocantur, quemadmodum in illo intelligimus quod quidam dicunt: ‹ Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine 78. . Vultum enim Dei ac Patris Filium esse dicit, id est characterem. Lumen vero ex ipso, gratiam quæ per Spiritum promanat in creaturam per quam ad Deum refor- mamur per fidem, signaculo veluti quodam con- formitatem cum Filio recipientes per ipsum, qui est imago Patris, ut servetur in nobis, quod ad similitudinem et imaginem Creatoris facti sumus. Cum autem procul dubio vultus sit Dei ac Patris Filius, erit utique ipse quoque character in quo signat Deus. Esto vero, inquit adversarius: Deum quidem sanctos consignare per filiun [Spiritum] credimus; verumtamen quæ abs te sunt allata nihil plane ad propositam quæstionem faciunt; proinde- que ea denuo repetemus. Sigillum e ferro, verbi gratia, vel auro sui similitudinem iis rebus imprimit quæ eo insigniuntur, ita tamen ut suiipsius nihil amittat, sed solo impressionis actu ea in quibus recipitur insigniat : sic intelligimus signatum esse a Patre Filium, quippe qui nihil substantiæ ipsius habeat, sed sola exacta similitudine fruatur, aliud- que ab ipso exsistat, non secus ac imago ratione archetypi. furorem immanem, ac præceps judi- cium! Quam facile oblitus es eorum quæ modo disceptata sunt! Characterem etenim Patris Filium esse diximus, signari vero in ipso aliquid alienum ac non ipsum, ne ipse suiipsius character censeatur. Tu autem perperam iis repudiatis, solam ei in agendo similitudinem affingere non vereris. In solis ergo characteribus Deus erit, ex vestra sententia, Filius, et natura quidem neutiquam, sed in eo quod recte formatus et effectus est duntaxat ad Geni- toris effigiem. Sed ne forsan quidem Genitoris : .

γειαν ὁμοιότητα περιτιθεὶς οὐκ ἐρυθριᾷς. Εν μόνοις οὖν ἄρα χαρακτήρσι Θεὸς ἔσται καθ᾽ ὑμᾶς ὁ Υἱός, καὶ φύσει μὲν οὐδαμῶς, κατὰ δὲ τὸ μεμορφῶσθαι μόνον, καὶ ἐσχηματίσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ τεχόν τος ἐμφέρειαν. Τάχα δὲ οὐκέτι τεκόντος ὅλως· ὥρα γὰρ ὑμᾶς διὰ τούτων ἀναιρεῖν καὶ τὴν γέννησιν, μᾶλλον δὲ ἀνάγκη πᾶσα, καὶ εἰ μὴ βούλεσθε. Περὶ μὲν οὖν τοῦ χρῆναι πιστεύειν γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν ἐκ Πατρὸς, πολὺς ἡμῖν ἤδη δεδαπάνηται λόγος, ἢ καὶ ἐν οἰκείῳ καιρῷ δαπανηθήσεται· πρεπωδέστερον δέ πως ἐπὶ τὸ ἐν χερσὶ βαδιούμεθα, τοῖς ἀθυρογλωτι είν ἀφυλάκτως εἰωθόσιν ἐκεῖνο προτείνοντες εἰς ἐρώτη σιν · Αρ' οὐχὶ πάντως τὴ δοτὸν ἐροῦσι καὶ ἀφαιρε τὸν, καὶ τὸ προσγεγονός ὅλως έγχωρεῖν ὁμολογοῦσι καὶ ἀποβάλλεσθαι ; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀποπτύεσθαι πᾶν ὁτιοῦν ἔσθ' ὅτε συμβαίνει, δ μὴ κατὰ φύσιν ένεῤῥιζώθη τισίν; ᾿Αλλ᾽ ἔστι δῆλον, κἂν εἰ μή τις ἐκείνων συννεύσειεν. Εσται δὴ οὖν, κατά γε τὸν ἐν τοῖς ἐνδεχομένοις λόγον, γυμνός ποτε τῆς ὁμοιώσεως ὁ Υἱός· μόνην γάρ, ως φατε, κατ' ενέργειαν τὴν ὡς ἐκ Πατρὸς πρὸς αὐτὸν ἐσημάνθη, τὸ ἐκ φυσικών πλεονεκτημάτων οὐκ ἔχων ἀσφαλὲς, ἀλλ᾽ ἕτερός τις παντελῶς νοούμενος καὶ ὑπάρχων παρὰ τὴν γεννή σαντα, καὶ ὁλοσχερῶς ἀποκεκομμένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Καλῶς γὰρ δὴ σφόδρα ποιοῦντες, καὶ σοφω τάτοις τὰ πράγματα προαναβλέποντες λογισμοῖς, ἠσφαλίσασθε τὸν Πατέρα, μηδὲν ἐξ ἑαυτοῦ λέγοντες ἐπιδοῦναι τῷ Υἱῷ, πλὴν ὁμοιώσεως ἀξιῶσαι μόνης, ἵνα μή τι πάθος νοῆται περὶ αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ὑμῶν τὸ ἀπόῤῥητον εύηθες. Ηγνοήσατε γάρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὅτι πάντα ποιῶν ἀπαθῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, γεννήσει καὶ ἀπαθῶς, καὶ πυρός ἐστι κρείττων· καταφέρει γὰρ καὶ εἰς ταύτην ἡμᾶς ὁ λόγος τὴν χρείαν, οὐκ ἐν πάθει, καὶ ἀποκοπῇ τῇ κατὰ σῶμα νοουμένῃ γεννῶντος τὴν ἐξ αὐτοῦ πύρωσιν. Ακουέ- τωσαν τοίνυν οἱ πρὸς μόνας ὑπονοίας νεανικοὶ, καὶ τὸ δυσφημεῖν ἀφυλάκτως χρῆμα μὲν οὐκ ἀνόσιον, ἀρετὴν δὲ μᾶλλον είναι λογιζόμενοι, ὅτιπερ εἰ ἐν μόνῃ τῇ καθ᾽ ὁμοίωσιν οἰκειότητι συντετάχθαι φασὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, ἐν οὐδεμιᾷ τῶν ἀγαθῶν ἀσφα λείᾳ κείσεται, ἀποκινδυνεύσει δὲ πάντως καὶ εἰς τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἐπιδέξεται δὲ, κατά γε τὸ ἐνδεχόμε νον, καὶ τὴν εἰς τὰ χείρω παρατροπήν. Καὶ γὰρ δὴ καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἐλέγετο τὸν τῶν Τυρίων ἡγού- μενον, & καὶ λόγος ἡμᾶς ἀναγκαῖος ἀναπείθει προσ- άπτειν τῷ τοῦ διαβόλου προσώπῳ· « Σὺ εἶ ἀποσφρά γισμα ὁμοιώσεως·, ἀλλ᾽ εὑρίσκεται τῆς ὁμοιώσεως ἀποπεσών, ὁ πρὸς ἂν ὁ τοιοῦτος είρηται λόγος. Ορᾷς οὖν ἤδη, καὶ μάλα σαφῶς ἀπὸ δὴ τῶν τοιούτων, ὡς οὐκ ἀσφαλὲς εἰς ἀκλόνητον στάσιν τοῖς νοητοῖς τὸ ἐν ὁμοιότητι κεῖσθαι μόνῃ τῇ πρὸς Θεὸν, ἀλλ' οὐδὲ ἀπόχρη πρὸς ἀπαραποίητον διαμονὴν τὴν ἐφ' οἷσπερ ἂν εἶεν ἀγαθοῖς, τὸ κατεσφραγίσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ ποιήσαντος φύσιν. Καταπίπτει γὰρ καὶ αὐτὰ, καὶ φέρεται κάτω μεταχωροῦντα πολλά κις εἰς αἰσχίονα γνώμην, ήπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς. Ἐνδέ χεται δὴ οὖν κατὰ τὸν οὕτως ἔχοντα λόγον, κατὰ το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. consentaneum enim est, imo necessarium plane A B ut hinc generationem tollatis plane, etiamsi nolitis. Sed quod credendum sit genitum esse ex Patre Filium, multa jam diximus, et suo tempore dice- mus; nunc satius est id quod in manibus habemus aggredi, proposita blateronibus illis hac interroga- tione: An non quod datur etiam auferri posse di- cent, et quod advenit, utique removeri ac deperdi fatebuntur? Nunquid enim quidvis interdum respui cóntingit, quod a natura in aliquibus radices non egerit? At manifestum illud est, tametsi nemo illorun annual. Fieri ergo poterit ut illa similitu- dine Filius nudetur. Sola enim agendi efficacia ut ex Patre accepta ad ejus similitudinem signatus est, ut asseritis, quippe qui naturalibus præroga- tivis innixus non sit, sed alius omnino censeatur et exsistat a Genitore, et ab ejus essentia plane resectus. Recte enim sapienterque videlicet Patri cavistis, dicentes nibil ex seipso Filio dedisse, si- militudine sola excepta, ne quid in ipso passionis esse censeretur. Hoc quippe est arcanum illud vestrum stultissimum. Ignoratis enim, ut apparet, Deum ac Patrem qui omnia facit citra passionem, gignere quoque absque passione, et igne potiorem esse : cogimur enim exemplo rudiori uti, qui calo- rem ex seipso gignit citra passionem ullam aut corpoream decisionem. Audiant itaque illi in com- miniscendo strenui, quique temere blasphemiis uti impietatem non esse, sed pietatem potius existimant : si sola similitudinis conjunctione Fi- lium cum Patre collocatum esse dicunt, nul- lum jam in eo stabile bonum fore, sed et omnino periculum esse ne in totum natura Deus esse de- sinət. quin etiam fieri posse ut in deteriora mute- tur. Etenim ad illum quoque Tyriorum principem dicta sunt quæ et diaboli personæ tribuere cogimur: • Tu es signaculum similitudinis ''; ; sed ab ea si- militudine is excidisse comperitur ad quem dictum illud est. Jam ergo hinc apertissime vides solam cum Deo similitudinem inconcussam intellectua- libus substantiis non afferre status firmitatem, sed neque sufficere ut in suis bonis perpetuo maneant, quod ad conditoris naturam recte signati sint. Cadunt enim ipsa quoque ac deorsum feruntur, in deteriorem sæpe mentem quam initio traductæ. D Quod cum ita sit, fieri potest ut Filius, sola ope- randi identitate ad Patris similitudinem evectus, neque naturali fundamento, sed solo voluntatis motu firmatus, mutationem quoque patiatur, aut nisi patiatur, id a laudabili voluntate ac proposito habitures sit quod non patitur, non autem a na- turali firmitate qua Deus. Quid igitur, o boni? Filius desiit tandem esse revera Deus? At si, ut vultis, istiusmodi esse comperietur, cur ipsum adoramus? cur una cum Deo et Patre conglorificatur? cur supra virtutes supernas ut Deus sedet? Nobiscum igitur ignorant ipsa quoque sancta Seraphim, mul- Ezech. xxvi, 12. c

γειαν ὁμοιότητα περιτιθεὶς οὐκ ἐρυθριᾷς. Εν μόνοις οὖν ἄρα χαρακτήρσι Θεὸς ἔσται καθ᾽ ὑμᾶς ὁ Υἱός, καὶ φύσει μὲν οὐδαμῶς, κατὰ δὲ τὸ μεμορφῶσθαι μόνον, καὶ ἐσχηματίσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ τεχόν τος ἐμφέρειαν. Τάχα δὲ οὐκέτι τεκόντος ὅλως· ὥρα γὰρ ὑμᾶς διὰ τούτων ἀναιρεῖν καὶ τὴν γέννησιν, μᾶλλον δὲ ἀνάγκη πᾶσα, καὶ εἰ μὴ βούλεσθε. Περὶ μὲν οὖν τοῦ χρῆναι πιστεύειν γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν ἐκ Πατρὸς, πολὺς ἡμῖν ἤδη δεδαπάνηται λόγος, ἢ καὶ ἐν οἰκείῳ καιρῷ δαπανηθήσεται· πρεπωδέστερον δέ πως ἐπὶ τὸ ἐν χερσὶ βαδιούμεθα, τοῖς ἀθυρογλωτι είν ἀφυλάκτως εἰωθόσιν ἐκεῖνο προτείνοντες εἰς ἐρώτη σιν · Αρ' οὐχὶ πάντως τὴ δοτὸν ἐροῦσι καὶ ἀφαιρε τὸν, καὶ τὸ προσγεγονός ὅλως έγχωρεῖν ὁμολογοῦσι καὶ ἀποβάλλεσθαι ; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀποπτύεσθαι πᾶν ὁτιοῦν ἔσθ' ὅτε συμβαίνει, δ μὴ κατὰ φύσιν ένεῤῥιζώθη τισίν; ᾿Αλλ᾽ ἔστι δῆλον, κἂν εἰ μή τις ἐκείνων συννεύσειεν. Εσται δὴ οὖν, κατά γε τὸν ἐν τοῖς ἐνδεχομένοις λόγον, γυμνός ποτε τῆς ὁμοιώσεως ὁ Υἱός· μόνην γάρ, ως φατε, κατ' ενέργειαν τὴν ὡς ἐκ Πατρὸς πρὸς αὐτὸν ἐσημάνθη, τὸ ἐκ φυσικών πλεονεκτημάτων οὐκ ἔχων ἀσφαλὲς, ἀλλ᾽ ἕτερός τις παντελῶς νοούμενος καὶ ὑπάρχων παρὰ τὴν γεννή σαντα, καὶ ὁλοσχερῶς ἀποκεκομμένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Καλῶς γὰρ δὴ σφόδρα ποιοῦντες, καὶ σοφω τάτοις τὰ πράγματα προαναβλέποντες λογισμοῖς, ἠσφαλίσασθε τὸν Πατέρα, μηδὲν ἐξ ἑαυτοῦ λέγοντες ἐπιδοῦναι τῷ Υἱῷ, πλὴν ὁμοιώσεως ἀξιῶσαι μόνης, ἵνα μή τι πάθος νοῆται περὶ αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ὑμῶν τὸ ἀπόῤῥητον εύηθες. Ηγνοήσατε γάρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὅτι πάντα ποιῶν ἀπαθῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, γεννήσει καὶ ἀπαθῶς, καὶ πυρός ἐστι κρείττων· καταφέρει γὰρ καὶ εἰς ταύτην ἡμᾶς ὁ λόγος τὴν χρείαν, οὐκ ἐν πάθει, καὶ ἀποκοπῇ τῇ κατὰ σῶμα νοουμένῃ γεννῶντος τὴν ἐξ αὐτοῦ πύρωσιν. Ακουέ- τωσαν τοίνυν οἱ πρὸς μόνας ὑπονοίας νεανικοὶ, καὶ τὸ δυσφημεῖν ἀφυλάκτως χρῆμα μὲν οὐκ ἀνόσιον, ἀρετὴν δὲ μᾶλλον είναι λογιζόμενοι, ὅτιπερ εἰ ἐν μόνῃ τῇ καθ᾽ ὁμοίωσιν οἰκειότητι συντετάχθαι φασὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, ἐν οὐδεμιᾷ τῶν ἀγαθῶν ἀσφα λείᾳ κείσεται, ἀποκινδυνεύσει δὲ πάντως καὶ εἰς τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἐπιδέξεται δὲ, κατά γε τὸ ἐνδεχόμε νον, καὶ τὴν εἰς τὰ χείρω παρατροπήν. Καὶ γὰρ δὴ καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἐλέγετο τὸν τῶν Τυρίων ἡγού- μενον, & καὶ λόγος ἡμᾶς ἀναγκαῖος ἀναπείθει προσ- άπτειν τῷ τοῦ διαβόλου προσώπῳ· « Σὺ εἶ ἀποσφρά γισμα ὁμοιώσεως·, ἀλλ᾽ εὑρίσκεται τῆς ὁμοιώσεως ἀποπεσών, ὁ πρὸς ἂν ὁ τοιοῦτος είρηται λόγος. Ορᾷς οὖν ἤδη, καὶ μάλα σαφῶς ἀπὸ δὴ τῶν τοιούτων, ὡς οὐκ ἀσφαλὲς εἰς ἀκλόνητον στάσιν τοῖς νοητοῖς τὸ ἐν ὁμοιότητι κεῖσθαι μόνῃ τῇ πρὸς Θεὸν, ἀλλ' οὐδὲ ἀπόχρη πρὸς ἀπαραποίητον διαμονὴν τὴν ἐφ' οἷσπερ ἂν εἶεν ἀγαθοῖς, τὸ κατεσφραγίσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ ποιήσαντος φύσιν. Καταπίπτει γὰρ καὶ αὐτὰ, καὶ φέρεται κάτω μεταχωροῦντα πολλά κις εἰς αἰσχίονα γνώμην, ήπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς. Ἐνδέ χεται δὴ οὖν κατὰ τὸν οὕτως ἔχοντα λόγον, κατὰ το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. consentaneum enim est, imo necessarium plane A B ut hinc generationem tollatis plane, etiamsi nolitis. Sed quod credendum sit genitum esse ex Patre Filium, multa jam diximus, et suo tempore dice- mus; nunc satius est id quod in manibus habemus aggredi, proposita blateronibus illis hac interroga- tione: An non quod datur etiam auferri posse di- cent, et quod advenit, utique removeri ac deperdi fatebuntur? Nunquid enim quidvis interdum respui cóntingit, quod a natura in aliquibus radices non egerit? At manifestum illud est, tametsi nemo illorun annual. Fieri ergo poterit ut illa similitu- dine Filius nudetur. Sola enim agendi efficacia ut ex Patre accepta ad ejus similitudinem signatus est, ut asseritis, quippe qui naturalibus præroga- tivis innixus non sit, sed alius omnino censeatur et exsistat a Genitore, et ab ejus essentia plane resectus. Recte enim sapienterque videlicet Patri cavistis, dicentes nibil ex seipso Filio dedisse, si- militudine sola excepta, ne quid in ipso passionis esse censeretur. Hoc quippe est arcanum illud vestrum stultissimum. Ignoratis enim, ut apparet, Deum ac Patrem qui omnia facit citra passionem, gignere quoque absque passione, et igne potiorem esse : cogimur enim exemplo rudiori uti, qui calo- rem ex seipso gignit citra passionem ullam aut corpoream decisionem. Audiant itaque illi in com- miniscendo strenui, quique temere blasphemiis uti impietatem non esse, sed pietatem potius existimant : si sola similitudinis conjunctione Fi- lium cum Patre collocatum esse dicunt, nul- lum jam in eo stabile bonum fore, sed et omnino periculum esse ne in totum natura Deus esse de- sinət. quin etiam fieri posse ut in deteriora mute- tur. Etenim ad illum quoque Tyriorum principem dicta sunt quæ et diaboli personæ tribuere cogimur: • Tu es signaculum similitudinis ''; ; sed ab ea si- militudine is excidisse comperitur ad quem dictum illud est. Jam ergo hinc apertissime vides solam cum Deo similitudinem inconcussam intellectua- libus substantiis non afferre status firmitatem, sed neque sufficere ut in suis bonis perpetuo maneant, quod ad conditoris naturam recte signati sint. Cadunt enim ipsa quoque ac deorsum feruntur, in deteriorem sæpe mentem quam initio traductæ. D Quod cum ita sit, fieri potest ut Filius, sola ope- randi identitate ad Patris similitudinem evectus, neque naturali fundamento, sed solo voluntatis motu firmatus, mutationem quoque patiatur, aut nisi patiatur, id a laudabili voluntate ac proposito habitures sit quod non patitur, non autem a na- turali firmitate qua Deus. Quid igitur, o boni? Filius desiit tandem esse revera Deus? At si, ut vultis, istiusmodi esse comperietur, cur ipsum adoramus? cur una cum Deo et Patre conglorificatur? cur supra virtutes supernas ut Deus sedet? Nobiscum igitur ignorant ipsa quoque sancta Seraphim, mul- Ezech. xxvi, 12. c

γειαν ὁμοιότητα περιτιθεὶς οὐκ ἐρυθριᾷς. Εν μόνοις οὖν ἄρα χαρακτήρσι Θεὸς ἔσται καθ᾽ ὑμᾶς ὁ Υἱός, καὶ φύσει μὲν οὐδαμῶς, κατὰ δὲ τὸ μεμορφῶσθαι μόνον, καὶ ἐσχηματίσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ τεχόν τος ἐμφέρειαν. Τάχα δὲ οὐκέτι τεκόντος ὅλως· ὥρα γὰρ ὑμᾶς διὰ τούτων ἀναιρεῖν καὶ τὴν γέννησιν, μᾶλλον δὲ ἀνάγκη πᾶσα, καὶ εἰ μὴ βούλεσθε. Περὶ μὲν οὖν τοῦ χρῆναι πιστεύειν γεγεννῆσθαι τὸν Υἱὸν ἐκ Πατρὸς, πολὺς ἡμῖν ἤδη δεδαπάνηται λόγος, ἢ καὶ ἐν οἰκείῳ καιρῷ δαπανηθήσεται· πρεπωδέστερον δέ πως ἐπὶ τὸ ἐν χερσὶ βαδιούμεθα, τοῖς ἀθυρογλωτι είν ἀφυλάκτως εἰωθόσιν ἐκεῖνο προτείνοντες εἰς ἐρώτη σιν · Αρ' οὐχὶ πάντως τὴ δοτὸν ἐροῦσι καὶ ἀφαιρε τὸν, καὶ τὸ προσγεγονός ὅλως έγχωρεῖν ὁμολογοῦσι καὶ ἀποβάλλεσθαι ; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀποπτύεσθαι πᾶν ὁτιοῦν ἔσθ' ὅτε συμβαίνει, δ μὴ κατὰ φύσιν ένεῤῥιζώθη τισίν; ᾿Αλλ᾽ ἔστι δῆλον, κἂν εἰ μή τις ἐκείνων συννεύσειεν. Εσται δὴ οὖν, κατά γε τὸν ἐν τοῖς ἐνδεχομένοις λόγον, γυμνός ποτε τῆς ὁμοιώσεως ὁ Υἱός· μόνην γάρ, ως φατε, κατ' ενέργειαν τὴν ὡς ἐκ Πατρὸς πρὸς αὐτὸν ἐσημάνθη, τὸ ἐκ φυσικών πλεονεκτημάτων οὐκ ἔχων ἀσφαλὲς, ἀλλ᾽ ἕτερός τις παντελῶς νοούμενος καὶ ὑπάρχων παρὰ τὴν γεννή σαντα, καὶ ὁλοσχερῶς ἀποκεκομμένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Καλῶς γὰρ δὴ σφόδρα ποιοῦντες, καὶ σοφω τάτοις τὰ πράγματα προαναβλέποντες λογισμοῖς, ἠσφαλίσασθε τὸν Πατέρα, μηδὲν ἐξ ἑαυτοῦ λέγοντες ἐπιδοῦναι τῷ Υἱῷ, πλὴν ὁμοιώσεως ἀξιῶσαι μόνης, ἵνα μή τι πάθος νοῆται περὶ αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ὑμῶν τὸ ἀπόῤῥητον εύηθες. Ηγνοήσατε γάρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὅτι πάντα ποιῶν ἀπαθῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, γεννήσει καὶ ἀπαθῶς, καὶ πυρός ἐστι κρείττων· καταφέρει γὰρ καὶ εἰς ταύτην ἡμᾶς ὁ λόγος τὴν χρείαν, οὐκ ἐν πάθει, καὶ ἀποκοπῇ τῇ κατὰ σῶμα νοουμένῃ γεννῶντος τὴν ἐξ αὐτοῦ πύρωσιν. Ακουέ- τωσαν τοίνυν οἱ πρὸς μόνας ὑπονοίας νεανικοὶ, καὶ τὸ δυσφημεῖν ἀφυλάκτως χρῆμα μὲν οὐκ ἀνόσιον, ἀρετὴν δὲ μᾶλλον είναι λογιζόμενοι, ὅτιπερ εἰ ἐν μόνῃ τῇ καθ᾽ ὁμοίωσιν οἰκειότητι συντετάχθαι φασὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, ἐν οὐδεμιᾷ τῶν ἀγαθῶν ἀσφα λείᾳ κείσεται, ἀποκινδυνεύσει δὲ πάντως καὶ εἰς τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἐπιδέξεται δὲ, κατά γε τὸ ἐνδεχόμε νον, καὶ τὴν εἰς τὰ χείρω παρατροπήν. Καὶ γὰρ δὴ καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἐλέγετο τὸν τῶν Τυρίων ἡγού- μενον, & καὶ λόγος ἡμᾶς ἀναγκαῖος ἀναπείθει προσ- άπτειν τῷ τοῦ διαβόλου προσώπῳ· « Σὺ εἶ ἀποσφρά γισμα ὁμοιώσεως·, ἀλλ᾽ εὑρίσκεται τῆς ὁμοιώσεως ἀποπεσών, ὁ πρὸς ἂν ὁ τοιοῦτος είρηται λόγος. Ορᾷς οὖν ἤδη, καὶ μάλα σαφῶς ἀπὸ δὴ τῶν τοιούτων, ὡς οὐκ ἀσφαλὲς εἰς ἀκλόνητον στάσιν τοῖς νοητοῖς τὸ ἐν ὁμοιότητι κεῖσθαι μόνῃ τῇ πρὸς Θεὸν, ἀλλ' οὐδὲ ἀπόχρη πρὸς ἀπαραποίητον διαμονὴν τὴν ἐφ' οἷσπερ ἂν εἶεν ἀγαθοῖς, τὸ κατεσφραγίσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ ποιήσαντος φύσιν. Καταπίπτει γὰρ καὶ αὐτὰ, καὶ φέρεται κάτω μεταχωροῦντα πολλά κις εἰς αἰσχίονα γνώμην, ήπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς. Ἐνδέ χεται δὴ οὖν κατὰ τὸν οὕτως ἔχοντα λόγον, κατὰ το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. consentaneum enim est, imo necessarium plane A B ut hinc generationem tollatis plane, etiamsi nolitis. Sed quod credendum sit genitum esse ex Patre Filium, multa jam diximus, et suo tempore dice- mus; nunc satius est id quod in manibus habemus aggredi, proposita blateronibus illis hac interroga- tione: An non quod datur etiam auferri posse di- cent, et quod advenit, utique removeri ac deperdi fatebuntur? Nunquid enim quidvis interdum respui cóntingit, quod a natura in aliquibus radices non egerit? At manifestum illud est, tametsi nemo illorun annual. Fieri ergo poterit ut illa similitu- dine Filius nudetur. Sola enim agendi efficacia ut ex Patre accepta ad ejus similitudinem signatus est, ut asseritis, quippe qui naturalibus præroga- tivis innixus non sit, sed alius omnino censeatur et exsistat a Genitore, et ab ejus essentia plane resectus. Recte enim sapienterque videlicet Patri cavistis, dicentes nibil ex seipso Filio dedisse, si- militudine sola excepta, ne quid in ipso passionis esse censeretur. Hoc quippe est arcanum illud vestrum stultissimum. Ignoratis enim, ut apparet, Deum ac Patrem qui omnia facit citra passionem, gignere quoque absque passione, et igne potiorem esse : cogimur enim exemplo rudiori uti, qui calo- rem ex seipso gignit citra passionem ullam aut corpoream decisionem. Audiant itaque illi in com- miniscendo strenui, quique temere blasphemiis uti impietatem non esse, sed pietatem potius existimant : si sola similitudinis conjunctione Fi- lium cum Patre collocatum esse dicunt, nul- lum jam in eo stabile bonum fore, sed et omnino periculum esse ne in totum natura Deus esse de- sinət. quin etiam fieri posse ut in deteriora mute- tur. Etenim ad illum quoque Tyriorum principem dicta sunt quæ et diaboli personæ tribuere cogimur: • Tu es signaculum similitudinis ''; ; sed ab ea si- militudine is excidisse comperitur ad quem dictum illud est. Jam ergo hinc apertissime vides solam cum Deo similitudinem inconcussam intellectua- libus substantiis non afferre status firmitatem, sed neque sufficere ut in suis bonis perpetuo maneant, quod ad conditoris naturam recte signati sint. Cadunt enim ipsa quoque ac deorsum feruntur, in deteriorem sæpe mentem quam initio traductæ. D Quod cum ita sit, fieri potest ut Filius, sola ope- randi identitate ad Patris similitudinem evectus, neque naturali fundamento, sed solo voluntatis motu firmatus, mutationem quoque patiatur, aut nisi patiatur, id a laudabili voluntate ac proposito habitures sit quod non patitur, non autem a na- turali firmitate qua Deus. Quid igitur, o boni? Filius desiit tandem esse revera Deus? At si, ut vultis, istiusmodi esse comperietur, cur ipsum adoramus? cur una cum Deo et Patre conglorificatur? cur supra virtutes supernas ut Deus sedet? Nobiscum igitur ignorant ipsa quoque sancta Seraphim, mul- Ezech. xxvi, 12. c

ΙΙΙ. μόνην τὴν ταυτουργίαν εἰς ὁμοίωσιν ἀναβαίνοντα τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ὑποβάθρα μὲν οὐκ ἔρηρει σμένον φυσικῇ, ἐν δὲ μόναις ταῖς ἐξ οἰκείων θελη- μάτων ῥοπαῖς τὴν ἀσφάλειαν ἔχοντα, ὑπομεῖναι καὶ τροπήν, ἢ κἂν μὴ πάθοι προαιρέσεως ἀξιαγάστου καρπὸν εὑρήσει τὸ μὴ παθεῖν, καὶ οὐ φυσικῆς ἀσφα- λείας ἑδραιότητα μᾶλλον ὡς Θεός. Τί οὖν, ὦ βέλτι- στοι, γέγονεν ἡμῖν οὐκέτι Θεὸς κατ' ἀλήθειαν ὁ Υἱός; Καὶ εἰ καθ' ὑμᾶς οὕτως ἔχων ἁλώσεται, τί προσκυνοῦμεν αὐτῷ; διατί δὲ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνδοξάζεται ; τί δὲ καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν, ὡς Θεὸς ἐποχεῖται; Ηγνόησεν ἄρα μεθ' ἡμῶν καὶ αὐτὰ τὰ ἅγια Σεραφίμ, ὅτι πολὺ τοῦ πρέποντος ἀποσφάλλεται, τὸν οὐκ ὄντα κατὰ φύσιν δοξολο γοῦντα Θεόν. Πλανᾶται δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, Κύριον Σαβαωθ ὀνομάζοντα τὸν τοῖς ἴσοις τετιμημένον. Η Β γὰρ οὐκ ἐροῦμεν, καὶ τὰς ἀνωτάτω δυνάμεις, Αρ χάς τε καὶ Θρόνους, καὶ Ἐξουσίας, καὶ Κυριότητας συμμόρφους ὁρᾶσθαι σπουδάζειν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν τῷ Θεῷ ; Εἰ γὰρ τὸ ἐκ γῆς μικρόν οὕτω ζῶον, ὡς πρὸς ἐκείνην τὴν κτίσιν, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, τῷ τοιούτῳ κάλλει τετίμηται, ποῖον ἔχει λόγον μὴ • οὐχὶ πάντως οἴεσθαι, καὶ πολὺ τῶν ἐν ἡμῖν ἀμείνοσι, τὰ πολὺ τεθεῖσθαι κρείττονα; Πῶς οὖν αὐτὸν, καὶ Κύριον Σαβαώθ ὀνομάζουσι, καὶ ἐν δορυφόρων τάξει περιεστάσι, καθάπερ τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων ὑπηρετούμενα ; Οτου δὲ χάριν, καὶ αὐτῷ συνεδρεύει τῷ Πατρὶ, καὶ τοῦτο ἐκ δεξιῶν, τὸ δοῦλον τῷ δεσπότῃ, τῷ πεποιηκέτι τὸ ποίημα; Η γὰρ οὐχὶ τοῖς γεννητοῖς, καὶ γρηγόρσεως ἀπαθές, καὶ ἀπαραποίητον μᾶλλον ἂν πρέπῃ προσάγειν, ἢ τῷ κατ' οὐσίαν Θεῷ φυσικῶς ἔχοντι τὸ μὴ δύνασθαι παθεῖν; Ἀλλ᾿ ἔστι δῆλον, κἂν ἐκεῖνοι μὴ λέγωσι. Τίς οὖν ἔτι τούτων ληρούντων ἀνέξεται, ἢ πῶς οὐκ εὐλόγως ἀκούσονται· «Οὐαι, οἱ μεθύοντες ἄνευ οίνου ; 'Αλλ' ίσως δυσωπηθήσονται μὲν τὰς ἐκ τῶν τοιού- των συλλογισμῶν ἀτοπίας, ἐπ' ἐκεῖνο δὲ βαδιοῦνται, καὶ κατασεσημάνθαι μὲν παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰς ἐμοίω· σιν ἀκριβεστάτην ἐροῦσι τὸν Υἱόν, ἐν ἀτρέπτῳ δ' οὖν ὅμως εἶναι τῇ φύσει, καὶ εἰ μὴ ἔστιν ἐκ Πατρός. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, τὸ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, φορέσει τὸ ἴδιον αὐτοῦ· καὶ τῶν τῆς θείας ουσίας πλεονεκτημάτων οὐκ ἀμοιροῦν οὐσιωδῶς εὑρεθήσεται, τὸ μὴ ἐξ αὐτῆς προελθὸν κατὰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννή σεως τρόπον; Εστι γάρ, οἶμαι, παντί τῳ σαφὲς καὶ ὁμολογούμενον, ὡς ἄβατα παντελῶς τὰ τῆς θεότητος ἴδια τῇ πεποιημένῃ κτίσει, καὶ τὰ ἐκείνῃ προσόντα φυσικῶς οὐκ ἂν γένοιτό ποτε παρ' ἑτέρῳ τῶν ὄντων τινί, κατὰ τὸν ἴσον τε καὶ ἀπαράλλακτον τρόπον· οἷον τὸ ἄτρεπτον ἐν Θεῷ φυσικῶς, οὕτω δὲ καὶ ἡμῖν οὐδαμῶς, ἀσφάλεια δέ τις ἡμᾶς ὡς πρὸς αὐτὸ σχηματίζει διὰ προσοχῆς, καὶ νήψεως, ἐφ' ἃ μὴ προσήκεν, οὐκ ἐπιτρέπουσα προχείρως μετ ταβιβάζεσθαι. Εἰ δὲ ὅλως ἐνδέχεταί τι κατ' ἐκεί- νους τῶν θεϊκῶν ἰδιωμάτων ἐνυπάρχειν τινὶ τῶν οὐκ ἐξ αὐτῆς κατ' οὐσίαν, καὶ οὕτως ἐνυπάρξει καθάπερ αὐτῇ, τί τὸ κωλύον, εἰπέ μοι, καὶ πάντ τα τὰ θεοπρεπῆ λοιπὸν καταχωρεῖν ἤδη, καὶ ἐν τοῖς μὴ ὑπάρχουσι κατὰ φύσιν θεοῖς; Ἑνὸς γὰρ ὅλως ἀδιακωλύτως χωρήσαντος, τοῦ ἀτρέπτου φημὶ, τόπου ἕξει καὶ τὰ λοιπά. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ; Συγ κέχυται τὸ πᾶν ἡμῖν, "Η γὰρ οὐχὶ τὰ μὲν ἄνω χωρήσει κάτω, ἀναβήσεται δὲ πρὸς τὸν ἄνω τόπον *³ Αt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. A tum se a recto deerrare, dum eum qui Deus non est natura glorificant. Errant vero, ut yidetur, dum eum Dominum Sabaoth nominant, qui eum- dem cum ipsis honorem obtinet. Numquid enim asseremus supremas quoque Virtutes, Principatus, Thronos, Potestates, atque Dominationes id im- primis curare, ui, quoad ejus est, Deo conformes evadant? Nam si pusillum illud de terra animal, homo nimirum, tanta pulchritudine ornatum est, cur non multo præstantioribus creaturis multo potiora tribuamus? Quomodo igitur ipsum et Domi num Sabaoth nominant, et satellitum more circum- stant, ceu Regi universitatis famulantes? Quam ob causam vero ipsi quoque Patri, idque a dextris, assidet, servus domino, creatori creatura? Num- quid enim citra laborem vigilare et mutatione carere creaturis tribuemus potius quam Deo secundum substantiam, qui naturaliter habet ut non possit pati? Atqui 'vel tacentibus illis nemini non est manifestum. Quis horum nugas igitur ultra feret, aut quomodo non jure audient : Væ, qui absque vino inebriamini ”?, Isa. xxix, 8. PATROL. Gn. LXXIII. D Sed forsan tantarum eos absurditatum pudebit, et alio se conferent, dicentque Filium signatum esse a Patre in perfectissimam similitudinem: im- mutabili tamen præditum esse natura, tametsi non est ex Patre. quomodo, quæso, id quod ex leo non est secundum naturam, Dei proprietatem gestabit : et quod ex ipso vero generationis modo non processit, substantiæ divinæ proprietatibus non carere comperietur? Nemini quippe dubium est, deitatis proprietates creaturæ prorsus inter- clusas esse, et quæ illi naturaliter insunt, in nullo alio esse posse, æquali et eadem plane ratione : quemadmodum immutabilitas in Deo est natura- liter, in nobis non item, sed per attentionem et sobrietatem quæ nos ad ea quæ minus recta sunt ruere non sinit, ad eam quodammodo conforma - mur. Quod si, ex eorum sententia, fieri omnino potest ut divina quædam proprietas insit alicui eorum qui non sunt ex ipsa secundum substan- tiam, atque ita ei quodammodo inexsistat, quid probibebit, obsecro, quominus omnia quæ Deo conveniunt locum etiam habeant in iis qui non sunt dii per naturam? Uno enim semel admisso, inı- mutabilitate nimirum, locum etiam habitura sunt reliqua. Et quid tum inde sequetur?Omnium rerun confusio. Annon enim supera deorsum cedent, et infera sursum evehentur? Quid enim ultra, quæso, prohibebit quominus supremus Deus in locum •

ΙΙΙ. μόνην τὴν ταυτουργίαν εἰς ὁμοίωσιν ἀναβαίνοντα τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ὑποβάθρα μὲν οὐκ ἔρηρει σμένον φυσικῇ, ἐν δὲ μόναις ταῖς ἐξ οἰκείων θελη- μάτων ῥοπαῖς τὴν ἀσφάλειαν ἔχοντα, ὑπομεῖναι καὶ τροπήν, ἢ κἂν μὴ πάθοι προαιρέσεως ἀξιαγάστου καρπὸν εὑρήσει τὸ μὴ παθεῖν, καὶ οὐ φυσικῆς ἀσφα- λείας ἑδραιότητα μᾶλλον ὡς Θεός. Τί οὖν, ὦ βέλτι- στοι, γέγονεν ἡμῖν οὐκέτι Θεὸς κατ' ἀλήθειαν ὁ Υἱός; Καὶ εἰ καθ' ὑμᾶς οὕτως ἔχων ἁλώσεται, τί προσκυνοῦμεν αὐτῷ; διατί δὲ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνδοξάζεται ; τί δὲ καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν, ὡς Θεὸς ἐποχεῖται; Ηγνόησεν ἄρα μεθ' ἡμῶν καὶ αὐτὰ τὰ ἅγια Σεραφίμ, ὅτι πολὺ τοῦ πρέποντος ἀποσφάλλεται, τὸν οὐκ ὄντα κατὰ φύσιν δοξολο γοῦντα Θεόν. Πλανᾶται δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, Κύριον Σαβαωθ ὀνομάζοντα τὸν τοῖς ἴσοις τετιμημένον. Η Β γὰρ οὐκ ἐροῦμεν, καὶ τὰς ἀνωτάτω δυνάμεις, Αρ χάς τε καὶ Θρόνους, καὶ Ἐξουσίας, καὶ Κυριότητας συμμόρφους ὁρᾶσθαι σπουδάζειν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν τῷ Θεῷ ; Εἰ γὰρ τὸ ἐκ γῆς μικρόν οὕτω ζῶον, ὡς πρὸς ἐκείνην τὴν κτίσιν, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, τῷ τοιούτῳ κάλλει τετίμηται, ποῖον ἔχει λόγον μὴ • οὐχὶ πάντως οἴεσθαι, καὶ πολὺ τῶν ἐν ἡμῖν ἀμείνοσι, τὰ πολὺ τεθεῖσθαι κρείττονα; Πῶς οὖν αὐτὸν, καὶ Κύριον Σαβαώθ ὀνομάζουσι, καὶ ἐν δορυφόρων τάξει περιεστάσι, καθάπερ τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων ὑπηρετούμενα ; Οτου δὲ χάριν, καὶ αὐτῷ συνεδρεύει τῷ Πατρὶ, καὶ τοῦτο ἐκ δεξιῶν, τὸ δοῦλον τῷ δεσπότῃ, τῷ πεποιηκέτι τὸ ποίημα; Η γὰρ οὐχὶ τοῖς γεννητοῖς, καὶ γρηγόρσεως ἀπαθές, καὶ ἀπαραποίητον μᾶλλον ἂν πρέπῃ προσάγειν, ἢ τῷ κατ' οὐσίαν Θεῷ φυσικῶς ἔχοντι τὸ μὴ δύνασθαι παθεῖν; Ἀλλ᾿ ἔστι δῆλον, κἂν ἐκεῖνοι μὴ λέγωσι. Τίς οὖν ἔτι τούτων ληρούντων ἀνέξεται, ἢ πῶς οὐκ εὐλόγως ἀκούσονται· «Οὐαι, οἱ μεθύοντες ἄνευ οίνου ; 'Αλλ' ίσως δυσωπηθήσονται μὲν τὰς ἐκ τῶν τοιού- των συλλογισμῶν ἀτοπίας, ἐπ' ἐκεῖνο δὲ βαδιοῦνται, καὶ κατασεσημάνθαι μὲν παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰς ἐμοίω· σιν ἀκριβεστάτην ἐροῦσι τὸν Υἱόν, ἐν ἀτρέπτῳ δ' οὖν ὅμως εἶναι τῇ φύσει, καὶ εἰ μὴ ἔστιν ἐκ Πατρός. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, τὸ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, φορέσει τὸ ἴδιον αὐτοῦ· καὶ τῶν τῆς θείας ουσίας πλεονεκτημάτων οὐκ ἀμοιροῦν οὐσιωδῶς εὑρεθήσεται, τὸ μὴ ἐξ αὐτῆς προελθὸν κατὰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννή σεως τρόπον; Εστι γάρ, οἶμαι, παντί τῳ σαφὲς καὶ ὁμολογούμενον, ὡς ἄβατα παντελῶς τὰ τῆς θεότητος ἴδια τῇ πεποιημένῃ κτίσει, καὶ τὰ ἐκείνῃ προσόντα φυσικῶς οὐκ ἂν γένοιτό ποτε παρ' ἑτέρῳ τῶν ὄντων τινί, κατὰ τὸν ἴσον τε καὶ ἀπαράλλακτον τρόπον· οἷον τὸ ἄτρεπτον ἐν Θεῷ φυσικῶς, οὕτω δὲ καὶ ἡμῖν οὐδαμῶς, ἀσφάλεια δέ τις ἡμᾶς ὡς πρὸς αὐτὸ σχηματίζει διὰ προσοχῆς, καὶ νήψεως, ἐφ' ἃ μὴ προσήκεν, οὐκ ἐπιτρέπουσα προχείρως μετ ταβιβάζεσθαι. Εἰ δὲ ὅλως ἐνδέχεταί τι κατ' ἐκεί- νους τῶν θεϊκῶν ἰδιωμάτων ἐνυπάρχειν τινὶ τῶν οὐκ ἐξ αὐτῆς κατ' οὐσίαν, καὶ οὕτως ἐνυπάρξει καθάπερ αὐτῇ, τί τὸ κωλύον, εἰπέ μοι, καὶ πάντ τα τὰ θεοπρεπῆ λοιπὸν καταχωρεῖν ἤδη, καὶ ἐν τοῖς μὴ ὑπάρχουσι κατὰ φύσιν θεοῖς; Ἑνὸς γὰρ ὅλως ἀδιακωλύτως χωρήσαντος, τοῦ ἀτρέπτου φημὶ, τόπου ἕξει καὶ τὰ λοιπά. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ; Συγ κέχυται τὸ πᾶν ἡμῖν, "Η γὰρ οὐχὶ τὰ μὲν ἄνω χωρήσει κάτω, ἀναβήσεται δὲ πρὸς τὸν ἄνω τόπον *³ Αt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. A tum se a recto deerrare, dum eum qui Deus non est natura glorificant. Errant vero, ut yidetur, dum eum Dominum Sabaoth nominant, qui eum- dem cum ipsis honorem obtinet. Numquid enim asseremus supremas quoque Virtutes, Principatus, Thronos, Potestates, atque Dominationes id im- primis curare, ui, quoad ejus est, Deo conformes evadant? Nam si pusillum illud de terra animal, homo nimirum, tanta pulchritudine ornatum est, cur non multo præstantioribus creaturis multo potiora tribuamus? Quomodo igitur ipsum et Domi num Sabaoth nominant, et satellitum more circum- stant, ceu Regi universitatis famulantes? Quam ob causam vero ipsi quoque Patri, idque a dextris, assidet, servus domino, creatori creatura? Num- quid enim citra laborem vigilare et mutatione carere creaturis tribuemus potius quam Deo secundum substantiam, qui naturaliter habet ut non possit pati? Atqui 'vel tacentibus illis nemini non est manifestum. Quis horum nugas igitur ultra feret, aut quomodo non jure audient : Væ, qui absque vino inebriamini ”?, Isa. xxix, 8. PATROL. Gn. LXXIII. D Sed forsan tantarum eos absurditatum pudebit, et alio se conferent, dicentque Filium signatum esse a Patre in perfectissimam similitudinem: im- mutabili tamen præditum esse natura, tametsi non est ex Patre. quomodo, quæso, id quod ex leo non est secundum naturam, Dei proprietatem gestabit : et quod ex ipso vero generationis modo non processit, substantiæ divinæ proprietatibus non carere comperietur? Nemini quippe dubium est, deitatis proprietates creaturæ prorsus inter- clusas esse, et quæ illi naturaliter insunt, in nullo alio esse posse, æquali et eadem plane ratione : quemadmodum immutabilitas in Deo est natura- liter, in nobis non item, sed per attentionem et sobrietatem quæ nos ad ea quæ minus recta sunt ruere non sinit, ad eam quodammodo conforma - mur. Quod si, ex eorum sententia, fieri omnino potest ut divina quædam proprietas insit alicui eorum qui non sunt ex ipsa secundum substan- tiam, atque ita ei quodammodo inexsistat, quid probibebit, obsecro, quominus omnia quæ Deo conveniunt locum etiam habeant in iis qui non sunt dii per naturam? Uno enim semel admisso, inı- mutabilitate nimirum, locum etiam habitura sunt reliqua. Et quid tum inde sequetur?Omnium rerun confusio. Annon enim supera deorsum cedent, et infera sursum evehentur? Quid enim ultra, quæso, prohibebit quominus supremus Deus in locum •

ΙΙΙ. μόνην τὴν ταυτουργίαν εἰς ὁμοίωσιν ἀναβαίνοντα τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ὑποβάθρα μὲν οὐκ ἔρηρει σμένον φυσικῇ, ἐν δὲ μόναις ταῖς ἐξ οἰκείων θελη- μάτων ῥοπαῖς τὴν ἀσφάλειαν ἔχοντα, ὑπομεῖναι καὶ τροπήν, ἢ κἂν μὴ πάθοι προαιρέσεως ἀξιαγάστου καρπὸν εὑρήσει τὸ μὴ παθεῖν, καὶ οὐ φυσικῆς ἀσφα- λείας ἑδραιότητα μᾶλλον ὡς Θεός. Τί οὖν, ὦ βέλτι- στοι, γέγονεν ἡμῖν οὐκέτι Θεὸς κατ' ἀλήθειαν ὁ Υἱός; Καὶ εἰ καθ' ὑμᾶς οὕτως ἔχων ἁλώσεται, τί προσκυνοῦμεν αὐτῷ; διατί δὲ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνδοξάζεται ; τί δὲ καὶ ταῖς ἀνωτάτω δυνάμεσιν, ὡς Θεὸς ἐποχεῖται; Ηγνόησεν ἄρα μεθ' ἡμῶν καὶ αὐτὰ τὰ ἅγια Σεραφίμ, ὅτι πολὺ τοῦ πρέποντος ἀποσφάλλεται, τὸν οὐκ ὄντα κατὰ φύσιν δοξολο γοῦντα Θεόν. Πλανᾶται δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, Κύριον Σαβαωθ ὀνομάζοντα τὸν τοῖς ἴσοις τετιμημένον. Η Β γὰρ οὐκ ἐροῦμεν, καὶ τὰς ἀνωτάτω δυνάμεις, Αρ χάς τε καὶ Θρόνους, καὶ Ἐξουσίας, καὶ Κυριότητας συμμόρφους ὁρᾶσθαι σπουδάζειν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν τῷ Θεῷ ; Εἰ γὰρ τὸ ἐκ γῆς μικρόν οὕτω ζῶον, ὡς πρὸς ἐκείνην τὴν κτίσιν, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, τῷ τοιούτῳ κάλλει τετίμηται, ποῖον ἔχει λόγον μὴ • οὐχὶ πάντως οἴεσθαι, καὶ πολὺ τῶν ἐν ἡμῖν ἀμείνοσι, τὰ πολὺ τεθεῖσθαι κρείττονα; Πῶς οὖν αὐτὸν, καὶ Κύριον Σαβαώθ ὀνομάζουσι, καὶ ἐν δορυφόρων τάξει περιεστάσι, καθάπερ τῷ βασιλεῖ τῶν ὅλων ὑπηρετούμενα ; Οτου δὲ χάριν, καὶ αὐτῷ συνεδρεύει τῷ Πατρὶ, καὶ τοῦτο ἐκ δεξιῶν, τὸ δοῦλον τῷ δεσπότῃ, τῷ πεποιηκέτι τὸ ποίημα; Η γὰρ οὐχὶ τοῖς γεννητοῖς, καὶ γρηγόρσεως ἀπαθές, καὶ ἀπαραποίητον μᾶλλον ἂν πρέπῃ προσάγειν, ἢ τῷ κατ' οὐσίαν Θεῷ φυσικῶς ἔχοντι τὸ μὴ δύνασθαι παθεῖν; Ἀλλ᾿ ἔστι δῆλον, κἂν ἐκεῖνοι μὴ λέγωσι. Τίς οὖν ἔτι τούτων ληρούντων ἀνέξεται, ἢ πῶς οὐκ εὐλόγως ἀκούσονται· «Οὐαι, οἱ μεθύοντες ἄνευ οίνου ; 'Αλλ' ίσως δυσωπηθήσονται μὲν τὰς ἐκ τῶν τοιού- των συλλογισμῶν ἀτοπίας, ἐπ' ἐκεῖνο δὲ βαδιοῦνται, καὶ κατασεσημάνθαι μὲν παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰς ἐμοίω· σιν ἀκριβεστάτην ἐροῦσι τὸν Υἱόν, ἐν ἀτρέπτῳ δ' οὖν ὅμως εἶναι τῇ φύσει, καὶ εἰ μὴ ἔστιν ἐκ Πατρός. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, τὸ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, φορέσει τὸ ἴδιον αὐτοῦ· καὶ τῶν τῆς θείας ουσίας πλεονεκτημάτων οὐκ ἀμοιροῦν οὐσιωδῶς εὑρεθήσεται, τὸ μὴ ἐξ αὐτῆς προελθὸν κατὰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννή σεως τρόπον; Εστι γάρ, οἶμαι, παντί τῳ σαφὲς καὶ ὁμολογούμενον, ὡς ἄβατα παντελῶς τὰ τῆς θεότητος ἴδια τῇ πεποιημένῃ κτίσει, καὶ τὰ ἐκείνῃ προσόντα φυσικῶς οὐκ ἂν γένοιτό ποτε παρ' ἑτέρῳ τῶν ὄντων τινί, κατὰ τὸν ἴσον τε καὶ ἀπαράλλακτον τρόπον· οἷον τὸ ἄτρεπτον ἐν Θεῷ φυσικῶς, οὕτω δὲ καὶ ἡμῖν οὐδαμῶς, ἀσφάλεια δέ τις ἡμᾶς ὡς πρὸς αὐτὸ σχηματίζει διὰ προσοχῆς, καὶ νήψεως, ἐφ' ἃ μὴ προσήκεν, οὐκ ἐπιτρέπουσα προχείρως μετ ταβιβάζεσθαι. Εἰ δὲ ὅλως ἐνδέχεταί τι κατ' ἐκεί- νους τῶν θεϊκῶν ἰδιωμάτων ἐνυπάρχειν τινὶ τῶν οὐκ ἐξ αὐτῆς κατ' οὐσίαν, καὶ οὕτως ἐνυπάρξει καθάπερ αὐτῇ, τί τὸ κωλύον, εἰπέ μοι, καὶ πάντ τα τὰ θεοπρεπῆ λοιπὸν καταχωρεῖν ἤδη, καὶ ἐν τοῖς μὴ ὑπάρχουσι κατὰ φύσιν θεοῖς; Ἑνὸς γὰρ ὅλως ἀδιακωλύτως χωρήσαντος, τοῦ ἀτρέπτου φημὶ, τόπου ἕξει καὶ τὰ λοιπά. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ; Συγ κέχυται τὸ πᾶν ἡμῖν, "Η γὰρ οὐχὶ τὰ μὲν ἄνω χωρήσει κάτω, ἀναβήσεται δὲ πρὸς τὸν ἄνω τόπον *³ Αt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. A tum se a recto deerrare, dum eum qui Deus non est natura glorificant. Errant vero, ut yidetur, dum eum Dominum Sabaoth nominant, qui eum- dem cum ipsis honorem obtinet. Numquid enim asseremus supremas quoque Virtutes, Principatus, Thronos, Potestates, atque Dominationes id im- primis curare, ui, quoad ejus est, Deo conformes evadant? Nam si pusillum illud de terra animal, homo nimirum, tanta pulchritudine ornatum est, cur non multo præstantioribus creaturis multo potiora tribuamus? Quomodo igitur ipsum et Domi num Sabaoth nominant, et satellitum more circum- stant, ceu Regi universitatis famulantes? Quam ob causam vero ipsi quoque Patri, idque a dextris, assidet, servus domino, creatori creatura? Num- quid enim citra laborem vigilare et mutatione carere creaturis tribuemus potius quam Deo secundum substantiam, qui naturaliter habet ut non possit pati? Atqui 'vel tacentibus illis nemini non est manifestum. Quis horum nugas igitur ultra feret, aut quomodo non jure audient : Væ, qui absque vino inebriamini ”?, Isa. xxix, 8. PATROL. Gn. LXXIII. D Sed forsan tantarum eos absurditatum pudebit, et alio se conferent, dicentque Filium signatum esse a Patre in perfectissimam similitudinem: im- mutabili tamen præditum esse natura, tametsi non est ex Patre. quomodo, quæso, id quod ex leo non est secundum naturam, Dei proprietatem gestabit : et quod ex ipso vero generationis modo non processit, substantiæ divinæ proprietatibus non carere comperietur? Nemini quippe dubium est, deitatis proprietates creaturæ prorsus inter- clusas esse, et quæ illi naturaliter insunt, in nullo alio esse posse, æquali et eadem plane ratione : quemadmodum immutabilitas in Deo est natura- liter, in nobis non item, sed per attentionem et sobrietatem quæ nos ad ea quæ minus recta sunt ruere non sinit, ad eam quodammodo conforma - mur. Quod si, ex eorum sententia, fieri omnino potest ut divina quædam proprietas insit alicui eorum qui non sunt ex ipsa secundum substan- tiam, atque ita ei quodammodo inexsistat, quid probibebit, obsecro, quominus omnia quæ Deo conveniunt locum etiam habeant in iis qui non sunt dii per naturam? Uno enim semel admisso, inı- mutabilitate nimirum, locum etiam habitura sunt reliqua. Et quid tum inde sequetur?Omnium rerun confusio. Annon enim supera deorsum cedent, et infera sursum evehentur? Quid enim ultra, quæso, prohibebit quominus supremus Deus in locum •

Α τὰ κάτω ; Τί γὰρ δὴ τὸ παραποδίζεν ἔτι τὸν μὲν ἀνωτάτω Θεὸν πρὸς τὴν ἡμετέραν καταβιβάζεσθαι θέσιν, ἡμᾶς δὲ αὖ πάλιν εἶναι θεούς, καὶ οὕτως ὡς ὁ Πατὴρ, οὐδεμιᾶς ἔτι μεταξὺ κειμένης τε καὶ ὁρωμέ νης διαφορᾶς, εἰ χωρήσει καὶ ἐν ἡμῖν, καὶ ἐνυπάρξει φυσικῶς τὰ Θεῷ προσόντα μόνῳ πλεονεκτήματα ; Καὶ ἐπείπερ ἐν ἑαυτῷ μόνῳ συνέχει, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, τὰ δι᾽ ὧν ἐσόμεθα κατ' αὐτὸν, μεμενήκαμεν ἄνθρωποι, καὶ ἄγγελοι δὲ σὺν ἡμῖν τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶν ἐπὶ τὸ ἐπάνω πάντων οὐκ ἀναβαί- νοντες. Ὡς εἴπερ εἰδείη φθόνου κρείττων ὁρᾶσθαι Θεός, διὰ τοῦ προσθεῖναι πᾶσιν εἰς ἐξουσίαν τὸ ἴδιον αὐτοῦ, πολλοὶ δὴ πάντως ἂν ἦσαν οἱ κατὰ φύσιν θεο!, γῆν τε καὶ οὐρανὸν, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν κτίσιν δημιουργεῖν ἰσχύοντες. Τὰ γὰρ ἅπαξ κεχωρηκότα τὰ ἐν τῷ κατὰ φύσιν δημιουργῷ πλεονεκτήματα, πῶς διὰ τὸ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, καὶ αὐτοῦ οὐκ ἂν γένοιντο κατ' αὐτόν; ἢ τί κωλύον ἐν ἴσῃ φαί νεσθαι δόξῃ τὸ τοῖς ἴσοις διαλάμπον ἀγαθοῖς ; Αλλ' ὁρᾷ που πάντως ὁ θεομάχος, ὅσητις ἐντεῦθεν τῶν ἐκ- τόπων ἡμῖν ἐννοιῶν ἡ πληθὺς ἐπισωρεύεται, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσμαθείας καταβοᾷ. Ἐν ἰδίᾳ γὰρ φύσ σει τὸ θεῖον κείσεται, καὶ μεθέξει μὲν αὐτοῦ τὸ πε- ποιημένον, δι' οἰκειότητος πνευματικῆς, ἀναβήσεται δὲ οὐδαμῶς εἰς τὸ ἐκείνῃ προσὸν ἀπαραλλάκτως ἀξίωμα. Διεσκευασμένων δὲ οὕτως ἡμῖν τῶν λόγων, οὐσιωδῶς τῷ Υἱῷ τὸ ἄτρεπτον ἐνυπάρχον εὑρήσομεν. Θεός οὖν ἄρα κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀναγκαίως τε λοι- πὸν ἐκ Πατρὸς, ἵνα μή τι φαίνηται τῶν οὐκ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν πρὸς τὸ ἴσον ἐν θεότητι διαβαῖνον ἀξίωμα. Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἀκαταμάχητον ἡμῖν προϊσχονται λο γισμόν, ἕτερον εἶναι τὸν Υἱὸν λέγοντες παρὰ τὸν Πατέρα, καθάπερ εἰκόνα πρὸς ἀρχέτυπον, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης εὑρεσιλογίας διατέμνειν οἴονται τῆς οὐσίας αὐτὸν τοῦ γεννήσαντος · ἁλώσονται πάλιν ἀνοηταίνοντες οὐ μικρῶς, καὶ ἐπὶ μηδενὶ τὸ παρ άπαν διισχυρίζεσθαι μελετήσαντες, ὡσανεὶ καὶ κατ' ἀλήθειαν δυναμένῳ τοῦθ᾽ ὅπερ αὐτοῖς κατὰ νοῦν ἐστιν ἐξανύειν καλῶς. Τί γὰρ ὅλως ἐπὶ τούτῳ καὶ διατε!- νονται μάτην, ἢ πόθεν ἀπὸ μόνης τῆς κατ' ἰδίαν ὕπαρξιν ἑτερότητος διατέμνουσι τοῦ πατρὸς τὸν Υἱόν ; Οὐ γὰρ δήπου τὸ ὑπάρχειν αὐτὸν ἰδιοσυστά τως, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος οὐσίας ἀλλότριον ἀπο- φαίνει. Εστι μὲν γὰρ ἐκ Πατρὸς ὁμολογουμένως, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Ἔστι δὲ αὖ πάλιν ἐν Πατρὶ λέγοντος ἀκούσῃ, ποτὲ μέν · . Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω·, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν. Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. » Αναχωρήσει μὲν γὰρ οὐκ εἰς ἰδιότητα παντελῶς καὶ ὁλοτρόπως κεχωρισμένην, διὰ τὸ ἐν μιᾷ θεότητι τὴν ἁγίαν νοεῖσθαι Τριάδα, ἀλλ᾽ ὧν ἐν Πατρὶ κατὰ λόγον, ήτοι σχέσιν ἀδιάστατον, τὴν ὡς ἐν ὁμοουσιότητι, καὶ ἐξ αὐτοῦ νοηθήσεται κατὰ πρόοδον ἀποῤῥήτως τὴν ἐκφαντικήν, ἤτοι τὴν ὡς ἐν ἀπαυγάσματι. Φῶς γὰρ ἐστιν ἐκ φωτός. Οὐκοῦν ἐν Πατρὶ, καὶ ἐκ τοῦ Πατρός, ἀδιαστάτως τε ἅμα καὶ κεχωρισμένως, ὡς μὲν χα- ρακτὴρ ἐνυπάρχων, εἰκὼν δὲ ὡς πρὸς ἀρχέτυπον, ἐν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nostrum deprimatur, nosque vicissim dii simus, et perinde ac Pater, nullo intercedente aut apparente discrimine, si locum habeant in nobis et natura- liter insint prærogativæ quæ soli Deo insunt? Et cum in se solo contineat, ut par est, Deus ac Pater ea per quæ similes ei futuri sumus, remanemus ho- mines, et angeli nobiscum id quod sunt, in supre- mum illum locum non evecti. Quippe si posset Deus citra invidiam cunctorum potestati perunit- tere id quod proprium ejus est, multi utique essent secundum naturam dii, qui terram, calum, et quamvis aliam creaturam condere possent. Quæ enim naturalis opificis prærogativas in se ca- piunt, quomodo non erunt ei similia? aut quid vetat quoninus æquali majestate conspicuum sit id quod æqualibus fulget bonis ? Sed videt utique B Dei hostis quanta binc absurditatum vis colligatur, et imperitiam ejus arguat. In propria enim natura Deus collocabitur, et creatura particeps quidem ejus erit, per conjunctionem spiritalem, sed ad dignitatem quæ ei immutabiliter inest neutiquam evehetur. Quibus ita constitutis, immutabilitatem Filio substantialiter inesse comperiemus. Deus ita- que secundum naturam est, et ex Patre necessario, ne quid eorum quæ ex ipso non sunt secundum naturam, ad eamdem in divinitate dignitatem per- tinere videatur. Sed cum nobis velut invictam ra- tionen afferant, alium esse dicentes a Patre Filium, “cujusmodi est imago respectu archetypi, et hoc commento putent eum a substantia Genitoris ab- scindere, haud parum denuo insanire deprehen- dentur, nihilque prorsus asserere, quod revera possit id quod in amimo habent recte conficere. Quid enim frustra contendunt porro, aut cur sola diversitate proprie exsistendi Filium a Patre rese- cant? Quod enim ipse in propria exsistat hypostasi, alienum utique a substantia Genitoris non arguit. Est enim ex Patre procul dubio, tamquam ex ejus substantia. Est autem rursus in Patre, propterea quod in ipso secundum naturam exsistit; ipsumque dicentem audies, alias quidem : Ego ex Patre processi, et veni "; » alias vero : < Ego in Patre, el Pater in me ". » Nec enim in proprietatem ab- ibit plane et omnimode separatam, ex eo quod sancta Trinitas in una intelligitur esse deitate, sed D cum sit in Patre indivulsa ratione vel relatione consubstantialitatis, etiam ex ipso esse intelligetur processione ineffabiliter expressiva, sive cujusmodi est in splendore. Lumen enim est de lumine. lgi- tur in Patre, et ex Patre, indivulse pariter et seor- sim, ut character quidem inexsistit, imago vero ut respectu archetypi in propria exsistentia intelligi - tur. Sed rationem quidem hujus rei non afferemus, verum exemplo a lege desumpto confirmabimus, veritatis vim adversus hæreticos undique munien- tes. Lex itaque Israelitis redemptionem sui cuique capitis didrachmi medium imperavit. In uno ** Joan. viii, 42. Joan. x, 38. C

Α τὰ κάτω ; Τί γὰρ δὴ τὸ παραποδίζεν ἔτι τὸν μὲν ἀνωτάτω Θεὸν πρὸς τὴν ἡμετέραν καταβιβάζεσθαι θέσιν, ἡμᾶς δὲ αὖ πάλιν εἶναι θεούς, καὶ οὕτως ὡς ὁ Πατὴρ, οὐδεμιᾶς ἔτι μεταξὺ κειμένης τε καὶ ὁρωμέ νης διαφορᾶς, εἰ χωρήσει καὶ ἐν ἡμῖν, καὶ ἐνυπάρξει φυσικῶς τὰ Θεῷ προσόντα μόνῳ πλεονεκτήματα ; Καὶ ἐπείπερ ἐν ἑαυτῷ μόνῳ συνέχει, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, τὰ δι᾽ ὧν ἐσόμεθα κατ' αὐτὸν, μεμενήκαμεν ἄνθρωποι, καὶ ἄγγελοι δὲ σὺν ἡμῖν τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶν ἐπὶ τὸ ἐπάνω πάντων οὐκ ἀναβαί- νοντες. Ὡς εἴπερ εἰδείη φθόνου κρείττων ὁρᾶσθαι Θεός, διὰ τοῦ προσθεῖναι πᾶσιν εἰς ἐξουσίαν τὸ ἴδιον αὐτοῦ, πολλοὶ δὴ πάντως ἂν ἦσαν οἱ κατὰ φύσιν θεο!, γῆν τε καὶ οὐρανὸν, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν κτίσιν δημιουργεῖν ἰσχύοντες. Τὰ γὰρ ἅπαξ κεχωρηκότα τὰ ἐν τῷ κατὰ φύσιν δημιουργῷ πλεονεκτήματα, πῶς διὰ τὸ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, καὶ αὐτοῦ οὐκ ἂν γένοιντο κατ' αὐτόν; ἢ τί κωλύον ἐν ἴσῃ φαί νεσθαι δόξῃ τὸ τοῖς ἴσοις διαλάμπον ἀγαθοῖς ; Αλλ' ὁρᾷ που πάντως ὁ θεομάχος, ὅσητις ἐντεῦθεν τῶν ἐκ- τόπων ἡμῖν ἐννοιῶν ἡ πληθὺς ἐπισωρεύεται, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσμαθείας καταβοᾷ. Ἐν ἰδίᾳ γὰρ φύσ σει τὸ θεῖον κείσεται, καὶ μεθέξει μὲν αὐτοῦ τὸ πε- ποιημένον, δι' οἰκειότητος πνευματικῆς, ἀναβήσεται δὲ οὐδαμῶς εἰς τὸ ἐκείνῃ προσὸν ἀπαραλλάκτως ἀξίωμα. Διεσκευασμένων δὲ οὕτως ἡμῖν τῶν λόγων, οὐσιωδῶς τῷ Υἱῷ τὸ ἄτρεπτον ἐνυπάρχον εὑρήσομεν. Θεός οὖν ἄρα κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀναγκαίως τε λοι- πὸν ἐκ Πατρὸς, ἵνα μή τι φαίνηται τῶν οὐκ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν πρὸς τὸ ἴσον ἐν θεότητι διαβαῖνον ἀξίωμα. Ἐπειδὴ δὲ ὡς ἀκαταμάχητον ἡμῖν προϊσχονται λο γισμόν, ἕτερον εἶναι τὸν Υἱὸν λέγοντες παρὰ τὸν Πατέρα, καθάπερ εἰκόνα πρὸς ἀρχέτυπον, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης εὑρεσιλογίας διατέμνειν οἴονται τῆς οὐσίας αὐτὸν τοῦ γεννήσαντος · ἁλώσονται πάλιν ἀνοηταίνοντες οὐ μικρῶς, καὶ ἐπὶ μηδενὶ τὸ παρ άπαν διισχυρίζεσθαι μελετήσαντες, ὡσανεὶ καὶ κατ' ἀλήθειαν δυναμένῳ τοῦθ᾽ ὅπερ αὐτοῖς κατὰ νοῦν ἐστιν ἐξανύειν καλῶς. Τί γὰρ ὅλως ἐπὶ τούτῳ καὶ διατε!- νονται μάτην, ἢ πόθεν ἀπὸ μόνης τῆς κατ' ἰδίαν ὕπαρξιν ἑτερότητος διατέμνουσι τοῦ πατρὸς τὸν Υἱόν ; Οὐ γὰρ δήπου τὸ ὑπάρχειν αὐτὸν ἰδιοσυστά τως, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος οὐσίας ἀλλότριον ἀπο- φαίνει. Εστι μὲν γὰρ ἐκ Πατρὸς ὁμολογουμένως, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Ἔστι δὲ αὖ πάλιν ἐν Πατρὶ λέγοντος ἀκούσῃ, ποτὲ μέν · . Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω·, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν. Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. » Αναχωρήσει μὲν γὰρ οὐκ εἰς ἰδιότητα παντελῶς καὶ ὁλοτρόπως κεχωρισμένην, διὰ τὸ ἐν μιᾷ θεότητι τὴν ἁγίαν νοεῖσθαι Τριάδα, ἀλλ᾽ ὧν ἐν Πατρὶ κατὰ λόγον, ήτοι σχέσιν ἀδιάστατον, τὴν ὡς ἐν ὁμοουσιότητι, καὶ ἐξ αὐτοῦ νοηθήσεται κατὰ πρόοδον ἀποῤῥήτως τὴν ἐκφαντικήν, ἤτοι τὴν ὡς ἐν ἀπαυγάσματι. Φῶς γὰρ ἐστιν ἐκ φωτός. Οὐκοῦν ἐν Πατρὶ, καὶ ἐκ τοῦ Πατρός, ἀδιαστάτως τε ἅμα καὶ κεχωρισμένως, ὡς μὲν χα- ρακτὴρ ἐνυπάρχων, εἰκὼν δὲ ὡς πρὸς ἀρχέτυπον, ἐν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nostrum deprimatur, nosque vicissim dii simus, et perinde ac Pater, nullo intercedente aut apparente discrimine, si locum habeant in nobis et natura- liter insint prærogativæ quæ soli Deo insunt? Et cum in se solo contineat, ut par est, Deus ac Pater ea per quæ similes ei futuri sumus, remanemus ho- mines, et angeli nobiscum id quod sunt, in supre- mum illum locum non evecti. Quippe si posset Deus citra invidiam cunctorum potestati perunit- tere id quod proprium ejus est, multi utique essent secundum naturam dii, qui terram, calum, et quamvis aliam creaturam condere possent. Quæ enim naturalis opificis prærogativas in se ca- piunt, quomodo non erunt ei similia? aut quid vetat quoninus æquali majestate conspicuum sit id quod æqualibus fulget bonis ? Sed videt utique B Dei hostis quanta binc absurditatum vis colligatur, et imperitiam ejus arguat. In propria enim natura Deus collocabitur, et creatura particeps quidem ejus erit, per conjunctionem spiritalem, sed ad dignitatem quæ ei immutabiliter inest neutiquam evehetur. Quibus ita constitutis, immutabilitatem Filio substantialiter inesse comperiemus. Deus ita- que secundum naturam est, et ex Patre necessario, ne quid eorum quæ ex ipso non sunt secundum naturam, ad eamdem in divinitate dignitatem per- tinere videatur. Sed cum nobis velut invictam ra- tionen afferant, alium esse dicentes a Patre Filium, “cujusmodi est imago respectu archetypi, et hoc commento putent eum a substantia Genitoris ab- scindere, haud parum denuo insanire deprehen- dentur, nihilque prorsus asserere, quod revera possit id quod in amimo habent recte conficere. Quid enim frustra contendunt porro, aut cur sola diversitate proprie exsistendi Filium a Patre rese- cant? Quod enim ipse in propria exsistat hypostasi, alienum utique a substantia Genitoris non arguit. Est enim ex Patre procul dubio, tamquam ex ejus substantia. Est autem rursus in Patre, propterea quod in ipso secundum naturam exsistit; ipsumque dicentem audies, alias quidem : Ego ex Patre processi, et veni "; » alias vero : < Ego in Patre, el Pater in me ". » Nec enim in proprietatem ab- ibit plane et omnimode separatam, ex eo quod sancta Trinitas in una intelligitur esse deitate, sed D cum sit in Patre indivulsa ratione vel relatione consubstantialitatis, etiam ex ipso esse intelligetur processione ineffabiliter expressiva, sive cujusmodi est in splendore. Lumen enim est de lumine. lgi- tur in Patre, et ex Patre, indivulse pariter et seor- sim, ut character quidem inexsistit, imago vero ut respectu archetypi in propria exsistentia intelligi - tur. Sed rationem quidem hujus rei non afferemus, verum exemplo a lege desumpto confirmabimus, veritatis vim adversus hæreticos undique munien- tes. Lex itaque Israelitis redemptionem sui cuique capitis didrachmi medium imperavit. In uno ** Joan. viii, 42. Joan. x, 38. C

ἰδίᾳ νοούμενος ὑπάρξει. Ποιησόμεθα δὲ οὐχ ἁπλῶς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, ἀλλ' ἐκ παραδείγματος νομικού βεβαιώσομεν πανταχόθεν τοῖς ἑτεροδόξοις τὴν ἐκ τῆς ἀληθείας ἐπιτειχίζοντες δύναμιν. Οὐκοῦν προσκομί- ζειν ὁ νόμος τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ διετάξατο λύτρον τῆς οἰκείας ἕκαστον κεφαλῆς, τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου. Ἐν δὲ ἑνὶ στατῆρι τὸ δίδραχμον ἦν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τούτῳ πάλιν αὐτὸς ἡμῖν ἐσκιαγραφεί το Χριστὸς, ὁ ὑπὲρ πάντων, ὡς παρὰ πάντων, λύτρον ἑαυτὸν προσο αγαγών τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ νοούμενος μὲν, ὡς ἐν μιᾷ δραχμῇ, πλὴν τῆς ἑτέρας οὐ κεχωρισμένως, διὰ τὸ ἐν νομίσματι τῷ ἑνὶ, καθάπερ ήδη προειρήκα- μεν, τὰς δύο κεῖσθαι δραχμάς. Οὕτω δ᾽ ἂν νοοῖτο καὶ Υἱὸς πρὸς Πατέρα, καὶ Πατὴρ αὖ πάλιν, ὡς πρὸς Υἱόν, ἐν μιᾷ ἄμφω τῇ φύσει, διῃρημένως δὲ ἀναμέν ρος ἑκάτερος, ὡς ὑπάρχων ιδιοσυστάτως, πλὴν οὐ πάντη διακεκομμένως, οὐδὲ δίχα τοῦ ἑτέρου τὸ ἔτε- ρον. Καὶ ὥσπερ ἦσαν ἐν ἑνὶ τῷ νομίσματι δύο δραχμαί, τὸ ἐν ποσότητι μέτρον ισομοιροῦν ἀλλήλαις καὶ οὐδαμόθεν ἐλαττούμενον ἔχουσαι, οὕτω νοήσεις τὸ ἐν μηδενὶ παραλλάττον τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, ἢ αὖ πάλιν ἐκείνου πρὸς αὐτὸν, ὑγια τε λοιπὸν τὸν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς περὶ αὐτοῦ λαλουμένοις ἐκδέξῃ λόγον. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ; Απεκρίθη Ιησούς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Β Οὐκ ἐξ ἀγαθῆς διανοίας ή πεῦσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ, ὥστ περ ἄν τις ὑποτοπήσαι τυχὸν, ἐκ φιλομαθείας αὐτ τοῖς πρόεισιν ἡ ἐρώτησις, γέγονε δὲ μᾶλλον ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἀλαζονείας ὁ λόγος. Ωσπερ γὰρ οὐδὲν πρὸς οἷς ᾔδεσαν ἀξιοῦντες ἔτι μαθεῖν μονονουχί τοιοῦτόν τί φασιν · Αλις, ὦ οὗτος, ἡμῖν τῶν [αί. τά] διὰ Μωσέως· ἴσμεν οὐκ ἔλαττον, ἤπερ ἐχρῆν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν δεήσαι συντείνεσθαι τὸν τῶν θείων ἔργων ἐπι στήμονα. Τί δὲ ἄρα τὸ καινὸν ἐποίσεις αὐτὸς, τοῖς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ διατεταγμένοις ; τί δὲ διδάξεις το ξένον, ὁ μὴ διὰ τῶν θείων ἡμῖν προεσημάνθη λόγων ; Οὐκοῦν ἐξ ἀπονοίας μᾶλλον, ἤπερ ὄντως ἐκ φιλομα θοῦς προαιρέσεως ἡ ἐρώτησις. Ἔχεις τι τοιοῦτο καὶ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ · νεανίας μὲν γάρ τις, οὐκ εὐποριστάτῳ κτημάτων περιουσία περιχεόμενος, υπαινίττετό πως εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν τὴν ὑπὸ Θεῷ δουλείαν εἰσέρχεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ ἧκεν εἰς τὸν Ἰη- σοῦν, σπουδαίως ἀνεπυνθάνετο, τί χρὴ δρᾶν αὐτὸν, ἵνα καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς εὑρίσκοιτο κληρονόμος. Πρὸς αὐτὸν δὲ ὁ Κύριος· Τὰς ἐντολάς που πάντως οἶσθα, φησίν · Οὐ φανεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐκ ἐπιορκήσεις, » καὶ ὅσα τούτοις συνήρμοσται. Αλλ' ὡς τούτων οὐδενὸς ἐκεῖνος ἔτι δεόμενος, ἢ καὶ μαθη μάτων ἐξήγησιν πολὺ τῆς ἐνούσης έξεως υστερίζου- σαν, οὐ καταδεχόμενος Ταῦτα, φησί, πάντα ἐκ νεό τητός μου τετήρηκα· τί δὲ ἔτι ὑστερῶ ; » Οπερ οὖν ἐκεῖνος ἀμαθίᾳ συζεύξας τὴν ὑπεροψίαν τὸ, « Τί ἔτι, φησίν, ὑστερῶ ; » τοῦτο καὶ οὗτοι διὰ πολλὴν ἄγαν ἀλαζονείαν τε ὁμοῦ καὶ δοκησισοφίαν λέγουσι · « Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ; › 'Αγα θὲν οὖν ἄρα τὸ μέτριον φρόνημα, καὶ ψυχῆς ἔργον εὐγενοῦς, τὸ τοῖς διδάσκουσιν ἐπιτρέπειν τὸ λυσιτε λὲς ἐξεπίστασθαι μᾶλλον, παραχωρεῖν τε οὕτω μαθή το IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. rursum Christus hic adumbrabatur, qui pro omni- bus ut ab omnibus seipsum redemptionem Deo ac Patri obtulit; et in una drachma intelligitur qui- dem, non tamen ab altera separatus, propterea quod in uno illo nummo, ut antea diximus, duæ sunt drachmæ. Ita de Filio quoque censendum, respectu Patris, et de Patre vicissin, respectu Filii : qui ambo quidem in una natura, distincti vero ambo seorsim, cum uterque in propria sit bypo- stasi, sed non omnino separatim, neque alter absque altero. Et sicut sunt in nummo uno duæ drachmæ æqualis ponderis nec ullo modo minoris, ita quoque censebis de omnimoda substantia Filii cum Deo ac Patre æqualitate, aut Patris cum Filio, et hoc pacto demum in omnibus quæcunque de ipso dicuntur sanam doctrinam accipies. A vero statere didrachmum erat. Verum ipse nobis VI, 28, 29. Dixerunt ergo ei : Quid faciemus ut operemur opera Dei? Respondit Jesus, et dixit eis. Non bona mente, nec, quod quis forsan suspice- tur, discendi studio interrogant Jesum, sed præ insigni arrogantia. Quasi enim nihil præter ea quæ norant discere deinceps vellent, tale quidpiam propemodum dicere videntur: Sulciunt nobis, o quisquis es, scripta Mosaica: scimus non minus quam oporteat quibus in rebus divinorum operum gnarum conniti deceat. Quid ergo novi aferes ad ea quæ tunc temporis constituta sunt? quid nos doctu- rus es quod oraculis divinis non sit nobis antea si- gnatum? Quapropter ex vecordia potius quam di- scendi studio istud quæritant. Tale quid etiam apud beatum Matthæum habes. Quidam enim adolescens, caduca opum copia circumfusus, serviendi Deo studium præ se ferebat. Cum autem accessisset ad Jesum, sciscitabatur quid sibi faciendum esset ut et vitam æternam possideret. Ad quem Domi- nus : Præcepta utique nosti, inquit : Non occides, non adulterabis, non falsum dices testimonium ", el quæ sequuntur. Sed ille quasi nullius horum expers esset, aut doctrinam veluti suis mo- ribus longe inferiorem rejiceret : « Hæc, inquit, D omnia observavi a juventute mea : quid adhuc mibi deest ?, Quod ille itaque arrogantiam im- peritiæ conjungens ait, Quid adhuc mihi deest? ‹ » hoc isti quoque præ singulari fastu et inani sa- pientiæ persuasione dicunt : « Quid faciemus ut operemur opus Dei?» Bona res igitur est spiritus humilis, et generos mentis opus, magistrorum arbitrio relinquere quid scire operæ pretium sit, eamque aniplecti doctrinam, quam rectam esse existimant, utpote quorum cognitio major est. Quomodo enim magistrorum locum tenebunt, si nihil amplius eruditionis in eis sit, quam in disci- G Exod. xx, 13-16; Matth. xix, 18. ibid. 20.

ἰδίᾳ νοούμενος ὑπάρξει. Ποιησόμεθα δὲ οὐχ ἁπλῶς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, ἀλλ' ἐκ παραδείγματος νομικού βεβαιώσομεν πανταχόθεν τοῖς ἑτεροδόξοις τὴν ἐκ τῆς ἀληθείας ἐπιτειχίζοντες δύναμιν. Οὐκοῦν προσκομί- ζειν ὁ νόμος τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ διετάξατο λύτρον τῆς οἰκείας ἕκαστον κεφαλῆς, τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου. Ἐν δὲ ἑνὶ στατῆρι τὸ δίδραχμον ἦν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τούτῳ πάλιν αὐτὸς ἡμῖν ἐσκιαγραφεί το Χριστὸς, ὁ ὑπὲρ πάντων, ὡς παρὰ πάντων, λύτρον ἑαυτὸν προσο αγαγών τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ νοούμενος μὲν, ὡς ἐν μιᾷ δραχμῇ, πλὴν τῆς ἑτέρας οὐ κεχωρισμένως, διὰ τὸ ἐν νομίσματι τῷ ἑνὶ, καθάπερ ήδη προειρήκα- μεν, τὰς δύο κεῖσθαι δραχμάς. Οὕτω δ᾽ ἂν νοοῖτο καὶ Υἱὸς πρὸς Πατέρα, καὶ Πατὴρ αὖ πάλιν, ὡς πρὸς Υἱόν, ἐν μιᾷ ἄμφω τῇ φύσει, διῃρημένως δὲ ἀναμέν ρος ἑκάτερος, ὡς ὑπάρχων ιδιοσυστάτως, πλὴν οὐ πάντη διακεκομμένως, οὐδὲ δίχα τοῦ ἑτέρου τὸ ἔτε- ρον. Καὶ ὥσπερ ἦσαν ἐν ἑνὶ τῷ νομίσματι δύο δραχμαί, τὸ ἐν ποσότητι μέτρον ισομοιροῦν ἀλλήλαις καὶ οὐδαμόθεν ἐλαττούμενον ἔχουσαι, οὕτω νοήσεις τὸ ἐν μηδενὶ παραλλάττον τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, ἢ αὖ πάλιν ἐκείνου πρὸς αὐτὸν, ὑγια τε λοιπὸν τὸν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς περὶ αὐτοῦ λαλουμένοις ἐκδέξῃ λόγον. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ; Απεκρίθη Ιησούς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Β Οὐκ ἐξ ἀγαθῆς διανοίας ή πεῦσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ, ὥστ περ ἄν τις ὑποτοπήσαι τυχὸν, ἐκ φιλομαθείας αὐτ τοῖς πρόεισιν ἡ ἐρώτησις, γέγονε δὲ μᾶλλον ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἀλαζονείας ὁ λόγος. Ωσπερ γὰρ οὐδὲν πρὸς οἷς ᾔδεσαν ἀξιοῦντες ἔτι μαθεῖν μονονουχί τοιοῦτόν τί φασιν · Αλις, ὦ οὗτος, ἡμῖν τῶν [αί. τά] διὰ Μωσέως· ἴσμεν οὐκ ἔλαττον, ἤπερ ἐχρῆν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν δεήσαι συντείνεσθαι τὸν τῶν θείων ἔργων ἐπι στήμονα. Τί δὲ ἄρα τὸ καινὸν ἐποίσεις αὐτὸς, τοῖς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ διατεταγμένοις ; τί δὲ διδάξεις το ξένον, ὁ μὴ διὰ τῶν θείων ἡμῖν προεσημάνθη λόγων ; Οὐκοῦν ἐξ ἀπονοίας μᾶλλον, ἤπερ ὄντως ἐκ φιλομα θοῦς προαιρέσεως ἡ ἐρώτησις. Ἔχεις τι τοιοῦτο καὶ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ · νεανίας μὲν γάρ τις, οὐκ εὐποριστάτῳ κτημάτων περιουσία περιχεόμενος, υπαινίττετό πως εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν τὴν ὑπὸ Θεῷ δουλείαν εἰσέρχεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ ἧκεν εἰς τὸν Ἰη- σοῦν, σπουδαίως ἀνεπυνθάνετο, τί χρὴ δρᾶν αὐτὸν, ἵνα καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς εὑρίσκοιτο κληρονόμος. Πρὸς αὐτὸν δὲ ὁ Κύριος· Τὰς ἐντολάς που πάντως οἶσθα, φησίν · Οὐ φανεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐκ ἐπιορκήσεις, » καὶ ὅσα τούτοις συνήρμοσται. Αλλ' ὡς τούτων οὐδενὸς ἐκεῖνος ἔτι δεόμενος, ἢ καὶ μαθη μάτων ἐξήγησιν πολὺ τῆς ἐνούσης έξεως υστερίζου- σαν, οὐ καταδεχόμενος Ταῦτα, φησί, πάντα ἐκ νεό τητός μου τετήρηκα· τί δὲ ἔτι ὑστερῶ ; » Οπερ οὖν ἐκεῖνος ἀμαθίᾳ συζεύξας τὴν ὑπεροψίαν τὸ, « Τί ἔτι, φησίν, ὑστερῶ ; » τοῦτο καὶ οὗτοι διὰ πολλὴν ἄγαν ἀλαζονείαν τε ὁμοῦ καὶ δοκησισοφίαν λέγουσι · « Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ; › 'Αγα θὲν οὖν ἄρα τὸ μέτριον φρόνημα, καὶ ψυχῆς ἔργον εὐγενοῦς, τὸ τοῖς διδάσκουσιν ἐπιτρέπειν τὸ λυσιτε λὲς ἐξεπίστασθαι μᾶλλον, παραχωρεῖν τε οὕτω μαθή το IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. rursum Christus hic adumbrabatur, qui pro omni- bus ut ab omnibus seipsum redemptionem Deo ac Patri obtulit; et in una drachma intelligitur qui- dem, non tamen ab altera separatus, propterea quod in uno illo nummo, ut antea diximus, duæ sunt drachmæ. Ita de Filio quoque censendum, respectu Patris, et de Patre vicissin, respectu Filii : qui ambo quidem in una natura, distincti vero ambo seorsim, cum uterque in propria sit bypo- stasi, sed non omnino separatim, neque alter absque altero. Et sicut sunt in nummo uno duæ drachmæ æqualis ponderis nec ullo modo minoris, ita quoque censebis de omnimoda substantia Filii cum Deo ac Patre æqualitate, aut Patris cum Filio, et hoc pacto demum in omnibus quæcunque de ipso dicuntur sanam doctrinam accipies. A vero statere didrachmum erat. Verum ipse nobis VI, 28, 29. Dixerunt ergo ei : Quid faciemus ut operemur opera Dei? Respondit Jesus, et dixit eis. Non bona mente, nec, quod quis forsan suspice- tur, discendi studio interrogant Jesum, sed præ insigni arrogantia. Quasi enim nihil præter ea quæ norant discere deinceps vellent, tale quidpiam propemodum dicere videntur: Sulciunt nobis, o quisquis es, scripta Mosaica: scimus non minus quam oporteat quibus in rebus divinorum operum gnarum conniti deceat. Quid ergo novi aferes ad ea quæ tunc temporis constituta sunt? quid nos doctu- rus es quod oraculis divinis non sit nobis antea si- gnatum? Quapropter ex vecordia potius quam di- scendi studio istud quæritant. Tale quid etiam apud beatum Matthæum habes. Quidam enim adolescens, caduca opum copia circumfusus, serviendi Deo studium præ se ferebat. Cum autem accessisset ad Jesum, sciscitabatur quid sibi faciendum esset ut et vitam æternam possideret. Ad quem Domi- nus : Præcepta utique nosti, inquit : Non occides, non adulterabis, non falsum dices testimonium ", el quæ sequuntur. Sed ille quasi nullius horum expers esset, aut doctrinam veluti suis mo- ribus longe inferiorem rejiceret : « Hæc, inquit, D omnia observavi a juventute mea : quid adhuc mibi deest ?, Quod ille itaque arrogantiam im- peritiæ conjungens ait, Quid adhuc mihi deest? ‹ » hoc isti quoque præ singulari fastu et inani sa- pientiæ persuasione dicunt : « Quid faciemus ut operemur opus Dei?» Bona res igitur est spiritus humilis, et generos mentis opus, magistrorum arbitrio relinquere quid scire operæ pretium sit, eamque aniplecti doctrinam, quam rectam esse existimant, utpote quorum cognitio major est. Quomodo enim magistrorum locum tenebunt, si nihil amplius eruditionis in eis sit, quam in disci- G Exod. xx, 13-16; Matth. xix, 18. ibid. 20.

ἰδίᾳ νοούμενος ὑπάρξει. Ποιησόμεθα δὲ οὐχ ἁπλῶς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, ἀλλ' ἐκ παραδείγματος νομικού βεβαιώσομεν πανταχόθεν τοῖς ἑτεροδόξοις τὴν ἐκ τῆς ἀληθείας ἐπιτειχίζοντες δύναμιν. Οὐκοῦν προσκομί- ζειν ὁ νόμος τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ διετάξατο λύτρον τῆς οἰκείας ἕκαστον κεφαλῆς, τὸ ἥμισυ τοῦ διδράχμου. Ἐν δὲ ἑνὶ στατῆρι τὸ δίδραχμον ἦν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τούτῳ πάλιν αὐτὸς ἡμῖν ἐσκιαγραφεί το Χριστὸς, ὁ ὑπὲρ πάντων, ὡς παρὰ πάντων, λύτρον ἑαυτὸν προσο αγαγών τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ νοούμενος μὲν, ὡς ἐν μιᾷ δραχμῇ, πλὴν τῆς ἑτέρας οὐ κεχωρισμένως, διὰ τὸ ἐν νομίσματι τῷ ἑνὶ, καθάπερ ήδη προειρήκα- μεν, τὰς δύο κεῖσθαι δραχμάς. Οὕτω δ᾽ ἂν νοοῖτο καὶ Υἱὸς πρὸς Πατέρα, καὶ Πατὴρ αὖ πάλιν, ὡς πρὸς Υἱόν, ἐν μιᾷ ἄμφω τῇ φύσει, διῃρημένως δὲ ἀναμέν ρος ἑκάτερος, ὡς ὑπάρχων ιδιοσυστάτως, πλὴν οὐ πάντη διακεκομμένως, οὐδὲ δίχα τοῦ ἑτέρου τὸ ἔτε- ρον. Καὶ ὥσπερ ἦσαν ἐν ἑνὶ τῷ νομίσματι δύο δραχμαί, τὸ ἐν ποσότητι μέτρον ισομοιροῦν ἀλλήλαις καὶ οὐδαμόθεν ἐλαττούμενον ἔχουσαι, οὕτω νοήσεις τὸ ἐν μηδενὶ παραλλάττον τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, ἢ αὖ πάλιν ἐκείνου πρὸς αὐτὸν, ὑγια τε λοιπὸν τὸν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς περὶ αὐτοῦ λαλουμένοις ἐκδέξῃ λόγον. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ; Απεκρίθη Ιησούς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Β Οὐκ ἐξ ἀγαθῆς διανοίας ή πεῦσις, ἀλλ᾽ οὐδὲ, ὥστ περ ἄν τις ὑποτοπήσαι τυχὸν, ἐκ φιλομαθείας αὐτ τοῖς πρόεισιν ἡ ἐρώτησις, γέγονε δὲ μᾶλλον ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἀλαζονείας ὁ λόγος. Ωσπερ γὰρ οὐδὲν πρὸς οἷς ᾔδεσαν ἀξιοῦντες ἔτι μαθεῖν μονονουχί τοιοῦτόν τί φασιν · Αλις, ὦ οὗτος, ἡμῖν τῶν [αί. τά] διὰ Μωσέως· ἴσμεν οὐκ ἔλαττον, ἤπερ ἐχρῆν, τὰ ἐφ' οἷς ἂν δεήσαι συντείνεσθαι τὸν τῶν θείων ἔργων ἐπι στήμονα. Τί δὲ ἄρα τὸ καινὸν ἐποίσεις αὐτὸς, τοῖς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ διατεταγμένοις ; τί δὲ διδάξεις το ξένον, ὁ μὴ διὰ τῶν θείων ἡμῖν προεσημάνθη λόγων ; Οὐκοῦν ἐξ ἀπονοίας μᾶλλον, ἤπερ ὄντως ἐκ φιλομα θοῦς προαιρέσεως ἡ ἐρώτησις. Ἔχεις τι τοιοῦτο καὶ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ · νεανίας μὲν γάρ τις, οὐκ εὐποριστάτῳ κτημάτων περιουσία περιχεόμενος, υπαινίττετό πως εἰς τὸ χρῆναι λοιπὸν τὴν ὑπὸ Θεῷ δουλείαν εἰσέρχεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ ἧκεν εἰς τὸν Ἰη- σοῦν, σπουδαίως ἀνεπυνθάνετο, τί χρὴ δρᾶν αὐτὸν, ἵνα καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς εὑρίσκοιτο κληρονόμος. Πρὸς αὐτὸν δὲ ὁ Κύριος· Τὰς ἐντολάς που πάντως οἶσθα, φησίν · Οὐ φανεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐκ ἐπιορκήσεις, » καὶ ὅσα τούτοις συνήρμοσται. Αλλ' ὡς τούτων οὐδενὸς ἐκεῖνος ἔτι δεόμενος, ἢ καὶ μαθη μάτων ἐξήγησιν πολὺ τῆς ἐνούσης έξεως υστερίζου- σαν, οὐ καταδεχόμενος Ταῦτα, φησί, πάντα ἐκ νεό τητός μου τετήρηκα· τί δὲ ἔτι ὑστερῶ ; » Οπερ οὖν ἐκεῖνος ἀμαθίᾳ συζεύξας τὴν ὑπεροψίαν τὸ, « Τί ἔτι, φησίν, ὑστερῶ ; » τοῦτο καὶ οὗτοι διὰ πολλὴν ἄγαν ἀλαζονείαν τε ὁμοῦ καὶ δοκησισοφίαν λέγουσι · « Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ; › 'Αγα θὲν οὖν ἄρα τὸ μέτριον φρόνημα, καὶ ψυχῆς ἔργον εὐγενοῦς, τὸ τοῖς διδάσκουσιν ἐπιτρέπειν τὸ λυσιτε λὲς ἐξεπίστασθαι μᾶλλον, παραχωρεῖν τε οὕτω μαθή το IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. rursum Christus hic adumbrabatur, qui pro omni- bus ut ab omnibus seipsum redemptionem Deo ac Patri obtulit; et in una drachma intelligitur qui- dem, non tamen ab altera separatus, propterea quod in uno illo nummo, ut antea diximus, duæ sunt drachmæ. Ita de Filio quoque censendum, respectu Patris, et de Patre vicissin, respectu Filii : qui ambo quidem in una natura, distincti vero ambo seorsim, cum uterque in propria sit bypo- stasi, sed non omnino separatim, neque alter absque altero. Et sicut sunt in nummo uno duæ drachmæ æqualis ponderis nec ullo modo minoris, ita quoque censebis de omnimoda substantia Filii cum Deo ac Patre æqualitate, aut Patris cum Filio, et hoc pacto demum in omnibus quæcunque de ipso dicuntur sanam doctrinam accipies. A vero statere didrachmum erat. Verum ipse nobis VI, 28, 29. Dixerunt ergo ei : Quid faciemus ut operemur opera Dei? Respondit Jesus, et dixit eis. Non bona mente, nec, quod quis forsan suspice- tur, discendi studio interrogant Jesum, sed præ insigni arrogantia. Quasi enim nihil præter ea quæ norant discere deinceps vellent, tale quidpiam propemodum dicere videntur: Sulciunt nobis, o quisquis es, scripta Mosaica: scimus non minus quam oporteat quibus in rebus divinorum operum gnarum conniti deceat. Quid ergo novi aferes ad ea quæ tunc temporis constituta sunt? quid nos doctu- rus es quod oraculis divinis non sit nobis antea si- gnatum? Quapropter ex vecordia potius quam di- scendi studio istud quæritant. Tale quid etiam apud beatum Matthæum habes. Quidam enim adolescens, caduca opum copia circumfusus, serviendi Deo studium præ se ferebat. Cum autem accessisset ad Jesum, sciscitabatur quid sibi faciendum esset ut et vitam æternam possideret. Ad quem Domi- nus : Præcepta utique nosti, inquit : Non occides, non adulterabis, non falsum dices testimonium ", el quæ sequuntur. Sed ille quasi nullius horum expers esset, aut doctrinam veluti suis mo- ribus longe inferiorem rejiceret : « Hæc, inquit, D omnia observavi a juventute mea : quid adhuc mibi deest ?, Quod ille itaque arrogantiam im- peritiæ conjungens ait, Quid adhuc mihi deest? ‹ » hoc isti quoque præ singulari fastu et inani sa- pientiæ persuasione dicunt : « Quid faciemus ut operemur opus Dei?» Bona res igitur est spiritus humilis, et generos mentis opus, magistrorum arbitrio relinquere quid scire operæ pretium sit, eamque aniplecti doctrinam, quam rectam esse existimant, utpote quorum cognitio major est. Quomodo enim magistrorum locum tenebunt, si nihil amplius eruditionis in eis sit, quam in disci- G Exod. xx, 13-16; Matth. xix, 18. ibid. 20.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Α μασιν, ἔνεστιν ἂν οἷσπερ ἂν ἔχειν οἴονται καλῶς, ἅτε δὴ καὶ τὸ μείζον ἔχουσιν ἐν γνώσει. Πῶς γὰρ ἂν ὅλως καὶ ἐν διδασκάλου παραληφθήσονται τάξει, μὴ οὐχὶ πάντως ἑλόντες τὸ ἐν συνέσει πλεονεκτοῦν, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχοι τῶν παιδευομένων ὁ νοῦς, ὅτε καὶ εἰς τὸ ἐκείνων μέτρον καταλήξει μόλις αὐτοῖς ἡ εἰς τὸ μεῖζον ἐπίδοσις, κατά γε τὸ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον· « Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον· καὶ, • Αρκετὸν τῷ μαθητῇ, ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ. » Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Πληκτικώτατα πάλιν ὁ Κύριος, εἰ καὶ λεληθότως ἔτι, καὶ ἐπεσκιασμένως ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀπο- νοίαις ἐπιπηδᾷ· οἰήσεται μὲν γάρ τις ὅσον ήκεν εἰπεῖν εἰς ἁπλότητα λόγου, μηδὲν ἕτερον αὐτοῖς ἐπι τάττειν τὸν Ἰησοῦν, ἢ ὅτι προσήκοι πιστεύειν αὐτῷ. πρὸς ἕτερόν τι βαδίζουσαν θεωρήσει τὴν ἀναφοράν. Καλῶς γὰρ δὴ σφόδρα ποιῶν, ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀπονοίαις πρέποντα τὸν ἐπὶ τούτοις διεσκευάζετα λόγον. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ, ὡς ἅλις διὰ νόμου μανθά νοντες τῷ Θεῷ θυμῆρες ἐργάζεσθαι, ἀθετοῦσι δυσσε 6ῶς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν διδασκαλίαν· « Τί ποιῶ- μεν, λέγοντες, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ ; Αλλ' ἔδει καὶ πολὺ τῆς Θεῷ φιλαιτάτης λατρείας ἀπεσχοινισμένους ἔτι δεικνύειν αὐτοὺς, καὶ οὐδὲν ὅλως εγνωκότας τῶν ἀληθῶς ἀγαθῶν, τοὺς οἵ γε τῷ γράμματι τῷ νομικῷ προσεδρεύοντες, τύπων ἁπλῶς καὶ σχημάτων μεστὸν ἔχουσι τὸν νοῦν. Διά τοι τοῦτο μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐμφάσεως λέγει ταῖς κατὰ νόμον λατρείαις τὸν ἐκ τῆς πίστεως ἀντιδιαστέλλων καρπόν· . Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιο στεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. » Τοῦτό ἐστιν οὐχ ὅπερ ὑμεῖς ἐνομίσατε, φησίν, εἰς μόνους ὁρῶν- τες τοὺς τύπους, ἀλλ᾽ ἴστε δὴ πάλιν, κἂν μὴ βούλη- σθε μαθεῖν, ὡς ὁ νομοθέτης οὐ ταῖς παρ' ὑμῖν βου θυσίαις ἡρέσθη ποτέ, μηλοσφαγεῖ δὲ οὐδεὶς ἐθέλοντί τε καὶ ἀπαιτοῦντι τοῦτο Θεῷ. Τί δ' ἂν εἴη λιβανωτός, κἂν εὐόσμοις εἰς ἀέρα περιελίττηται καπνοῖς; τί δὲ ὁ τράγος ὀνήσει, φησί, καὶ αἱ δυσπόριστοι τοῦ κιννα- μώμου προσαγωγαί; Οὐ φάγεται κρέα ταύρων Θεὸς, ἀλλ' οὐδὲ αἷμα τράγων πίεται. Έγνω πάντα τὰ πε- τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ' αὐτοῦ ἐστί. Μεμίσηκε δὲ, καὶ ἀπεώσατο τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῇ ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν, ὡς Β Περισκεπτόμενος δὲ τῶν εἰρημένων τὸν νοῦν, καὶ αὐτός πού φησιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐλάλησε πρὸς τοὺς πα- τέρας ὑμῶν περὶ ὁλοκαυτωμάτων καὶ θυσιῶν. Οὐκοῦν οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον, ἵνα πιστεύητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν αὐτός. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ὄντως ἀμείνων ἐστὶ τῆς νομικῆς, καὶ ὡς ἐν τύπῳ λατρείας ἡ διὰ πίστεως σωτηρία, καὶ τῆς κατακρι νούσης ἐντολῆς ἡ δικαιοῦσα χάρις. Ἔργον οὖν ἄρα τῇ φιλοθέῳ ψυχῇ πίστις ἡ εἰς Χριστὸν, καὶ ἀξιολο- γώτερον σφόδρα τὸ ἐπείγεσθαι μᾶλλον τοῖς περὶ αὐτ τοῦ κατασοφοῦσθαι λόγοις, ήγουν ταῖς ἐν τύπῳ προσ- εδρεύειν σκιαῖς. Αποθαυμάσεις δὲ πάλιν κἀκεῖνο πρὸς τούτοις· ἔχων γὰρ ἐν ἔθει Χριστὸς λόγον ποιεῖσθαι μηδένα τῶν διερωτώντων πειραστικῶς, αὐτὸ πρὸς τὸ παρὸν οἰκονομικῶς ἀποκρίνεται· εἰ καὶ ᾔδει πάλιν ὠφεληθησομένους οὐδὲν, εἰς κατάκριμα αὐτοῖς· ὥσπερ οὖν καὶ ἐν ἑτέροις φησίν· . Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. » *º οι pulis, cum vis illi magistros assequi possint, juxta illud Salvatoris: «Non est discipulus super magistrum. › Et : ‹ Sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus 80., VI, 29. Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Acerbissime rursum Dominus, licet latenter adbuc et subobscure, in sciscitatorum dementiam invehitur : existimabit enim aliquis, si verba illa simpliciter accipiat, nihil aliud Jesum eis imperare, quam decere ut ipsi credant. Sed si dicterum sen- . C sum attentius consideret, ad aliud quiddamn refer. ri comperiet. Rectissime enim interrogatorum de- mentiæ convenientem sermonem instituit. Illi enim, quasi per legem abunde facere didicissent quod gratum sit Deo, Salvatoris nostri doctrinam impie rejiciunt, dicentes : « Quid faciemus ut operemur opus Dei ?, Sed ostendere debebat eos a vero Dei cultu longe adhuc remotos esse, nibilque ve- rorum bonorum nosse, qui cum legis litteræ adhæ- rerent, typis et figuris plenam mentem habeant. Proindeque multa cum emphasi, cultui legali fidei fructum opponens, ait: ‹ Hoc est opus Dei, ut cre- datis in eum quem misit ille. » Hoc est, non quod vos putatis, inquit, ad solos typos respicientes : sed discite, etiam inviti, legis auctori boum victi- mas non placere, nec oves immolari Deo id volenti aut exigenti. Quid vero thus futurum est, licet suavi fumo aerem repleat; aut quid hircus proderit, inquit, et exquisitæ cinnamomi oblatio- nes? Non manducabit carnes taurorum Deus, sed neque sanguinem hircorum potabit. Cognovit om- nia volatilia cœli', et pulchritudo agri cum ipso est ª¹. Odit vero et repulit festivitates vestras, nec in conventibus vestris odorabitur, ut ipse ait ali- cubi ss; neque porro ad patres vestros de holocau- stis et victimis locutus est. Igitur non hoc est opus Dei, sed illud potius, ut credatis in eum quem inisit ipse. Etenim legali et typico cultu revera potior est salus per fidem, et condemnante præ- repto gratia justificans. Opus est itaque piæ anim D æ, illa in Christum fides, et ejus sermonibus erudiri velle multo præstabilius est quam umbris typicis adhaerere. Illud porro magis mirabere, quod cum Christus eos negligere soleat qui ten- tandi causa interrogant, id singulari consilio nunc respondet, tametsi nibil inde suscepturos utilitatis sciebat, in eorum condemnationem. Quemadmo- dum alibi quoque ait : c Si non venissem, et lo- cutus fuissem eis, peccatum non haberent,; nunc autem excusationem non habent de peccato suo **.> Matth. x, 24, 25. Joan. vi, 23. Psal. xLix, 11. Isa. 1, 13, 14; Amos v, 21, 22. 8* Joan. xv, 22.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Α μασιν, ἔνεστιν ἂν οἷσπερ ἂν ἔχειν οἴονται καλῶς, ἅτε δὴ καὶ τὸ μείζον ἔχουσιν ἐν γνώσει. Πῶς γὰρ ἂν ὅλως καὶ ἐν διδασκάλου παραληφθήσονται τάξει, μὴ οὐχὶ πάντως ἑλόντες τὸ ἐν συνέσει πλεονεκτοῦν, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχοι τῶν παιδευομένων ὁ νοῦς, ὅτε καὶ εἰς τὸ ἐκείνων μέτρον καταλήξει μόλις αὐτοῖς ἡ εἰς τὸ μεῖζον ἐπίδοσις, κατά γε τὸ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένον· « Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον· καὶ, • Αρκετὸν τῷ μαθητῇ, ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ. » Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Πληκτικώτατα πάλιν ὁ Κύριος, εἰ καὶ λεληθότως ἔτι, καὶ ἐπεσκιασμένως ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀπο- νοίαις ἐπιπηδᾷ· οἰήσεται μὲν γάρ τις ὅσον ήκεν εἰπεῖν εἰς ἁπλότητα λόγου, μηδὲν ἕτερον αὐτοῖς ἐπι τάττειν τὸν Ἰησοῦν, ἢ ὅτι προσήκοι πιστεύειν αὐτῷ. πρὸς ἕτερόν τι βαδίζουσαν θεωρήσει τὴν ἀναφοράν. Καλῶς γὰρ δὴ σφόδρα ποιῶν, ταῖς τῶν ἐρωτώντων ἀπονοίαις πρέποντα τὸν ἐπὶ τούτοις διεσκευάζετα λόγον. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ, ὡς ἅλις διὰ νόμου μανθά νοντες τῷ Θεῷ θυμῆρες ἐργάζεσθαι, ἀθετοῦσι δυσσε 6ῶς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν διδασκαλίαν· « Τί ποιῶ- μεν, λέγοντες, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ ; Αλλ' ἔδει καὶ πολὺ τῆς Θεῷ φιλαιτάτης λατρείας ἀπεσχοινισμένους ἔτι δεικνύειν αὐτοὺς, καὶ οὐδὲν ὅλως εγνωκότας τῶν ἀληθῶς ἀγαθῶν, τοὺς οἵ γε τῷ γράμματι τῷ νομικῷ προσεδρεύοντες, τύπων ἁπλῶς καὶ σχημάτων μεστὸν ἔχουσι τὸν νοῦν. Διά τοι τοῦτο μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐμφάσεως λέγει ταῖς κατὰ νόμον λατρείαις τὸν ἐκ τῆς πίστεως ἀντιδιαστέλλων καρπόν· . Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιο στεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. » Τοῦτό ἐστιν οὐχ ὅπερ ὑμεῖς ἐνομίσατε, φησίν, εἰς μόνους ὁρῶν- τες τοὺς τύπους, ἀλλ᾽ ἴστε δὴ πάλιν, κἂν μὴ βούλη- σθε μαθεῖν, ὡς ὁ νομοθέτης οὐ ταῖς παρ' ὑμῖν βου θυσίαις ἡρέσθη ποτέ, μηλοσφαγεῖ δὲ οὐδεὶς ἐθέλοντί τε καὶ ἀπαιτοῦντι τοῦτο Θεῷ. Τί δ' ἂν εἴη λιβανωτός, κἂν εὐόσμοις εἰς ἀέρα περιελίττηται καπνοῖς; τί δὲ ὁ τράγος ὀνήσει, φησί, καὶ αἱ δυσπόριστοι τοῦ κιννα- μώμου προσαγωγαί; Οὐ φάγεται κρέα ταύρων Θεὸς, ἀλλ' οὐδὲ αἷμα τράγων πίεται. Έγνω πάντα τὰ πε- τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ' αὐτοῦ ἐστί. Μεμίσηκε δὲ, καὶ ἀπεώσατο τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῇ ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν, ὡς Β Περισκεπτόμενος δὲ τῶν εἰρημένων τὸν νοῦν, καὶ αὐτός πού φησιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐλάλησε πρὸς τοὺς πα- τέρας ὑμῶν περὶ ὁλοκαυτωμάτων καὶ θυσιῶν. Οὐκοῦν οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον, ἵνα πιστεύητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν αὐτός. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ὄντως ἀμείνων ἐστὶ τῆς νομικῆς, καὶ ὡς ἐν τύπῳ λατρείας ἡ διὰ πίστεως σωτηρία, καὶ τῆς κατακρι νούσης ἐντολῆς ἡ δικαιοῦσα χάρις. Ἔργον οὖν ἄρα τῇ φιλοθέῳ ψυχῇ πίστις ἡ εἰς Χριστὸν, καὶ ἀξιολο- γώτερον σφόδρα τὸ ἐπείγεσθαι μᾶλλον τοῖς περὶ αὐτ τοῦ κατασοφοῦσθαι λόγοις, ήγουν ταῖς ἐν τύπῳ προσ- εδρεύειν σκιαῖς. Αποθαυμάσεις δὲ πάλιν κἀκεῖνο πρὸς τούτοις· ἔχων γὰρ ἐν ἔθει Χριστὸς λόγον ποιεῖσθαι μηδένα τῶν διερωτώντων πειραστικῶς, αὐτὸ πρὸς τὸ παρὸν οἰκονομικῶς ἀποκρίνεται· εἰ καὶ ᾔδει πάλιν ὠφεληθησομένους οὐδὲν, εἰς κατάκριμα αὐτοῖς· ὥσπερ οὖν καὶ ἐν ἑτέροις φησίν· . Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. » *º οι pulis, cum vis illi magistros assequi possint, juxta illud Salvatoris: «Non est discipulus super magistrum. › Et : ‹ Sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus 80., VI, 29. Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Acerbissime rursum Dominus, licet latenter adbuc et subobscure, in sciscitatorum dementiam invehitur : existimabit enim aliquis, si verba illa simpliciter accipiat, nihil aliud Jesum eis imperare, quam decere ut ipsi credant. Sed si dicterum sen- . C sum attentius consideret, ad aliud quiddamn refer. ri comperiet. Rectissime enim interrogatorum de- mentiæ convenientem sermonem instituit. Illi enim, quasi per legem abunde facere didicissent quod gratum sit Deo, Salvatoris nostri doctrinam impie rejiciunt, dicentes : « Quid faciemus ut operemur opus Dei ?, Sed ostendere debebat eos a vero Dei cultu longe adhuc remotos esse, nibilque ve- rorum bonorum nosse, qui cum legis litteræ adhæ- rerent, typis et figuris plenam mentem habeant. Proindeque multa cum emphasi, cultui legali fidei fructum opponens, ait: ‹ Hoc est opus Dei, ut cre- datis in eum quem misit ille. » Hoc est, non quod vos putatis, inquit, ad solos typos respicientes : sed discite, etiam inviti, legis auctori boum victi- mas non placere, nec oves immolari Deo id volenti aut exigenti. Quid vero thus futurum est, licet suavi fumo aerem repleat; aut quid hircus proderit, inquit, et exquisitæ cinnamomi oblatio- nes? Non manducabit carnes taurorum Deus, sed neque sanguinem hircorum potabit. Cognovit om- nia volatilia cœli', et pulchritudo agri cum ipso est ª¹. Odit vero et repulit festivitates vestras, nec in conventibus vestris odorabitur, ut ipse ait ali- cubi ss; neque porro ad patres vestros de holocau- stis et victimis locutus est. Igitur non hoc est opus Dei, sed illud potius, ut credatis in eum quem inisit ipse. Etenim legali et typico cultu revera potior est salus per fidem, et condemnante præ- repto gratia justificans. Opus est itaque piæ anim D æ, illa in Christum fides, et ejus sermonibus erudiri velle multo præstabilius est quam umbris typicis adhaerere. Illud porro magis mirabere, quod cum Christus eos negligere soleat qui ten- tandi causa interrogant, id singulari consilio nunc respondet, tametsi nibil inde suscepturos utilitatis sciebat, in eorum condemnationem. Quemadmo- dum alibi quoque ait : c Si non venissem, et lo- cutus fuissem eis, peccatum non haberent,; nunc autem excusationem non habent de peccato suo **.> Matth. x, 24, 25. Joan. vi, 23. Psal. xLix, 11. Isa. 1, 13, 14; Amos v, 21, 22. 8* Joan. xv, 22.

Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί ποιεῖς σημεῖον, ἵνα ίδω· Α μεν, καὶ πιστεύσωμέν σοι; τί ἐργάζῃ; Οι πατέρες ἡμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν. Β Ἐκκαλύπτεται κατὰ βραχὺ τῶν Ἰουδαίων ἡ γνώμη, καίτοι λανθάνουσά πως, καὶ ἐν ἀφανεστέροις ἔτι κατακεχωσμένη τοῖς λογισμοῖς. Εφασκον μὲν γὰρ ἐξ ἀπονοίας· « Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔρ- γον τοῦ Θεοῦ, ἅτε δή, καθάπερ ἤδη προείπομεν, ἐξαρκοῦσαν ἔχοντες τὴν διὰ Μωσέως ἐντολὴν, εἰς τὸ δύνασθαι πρὸς πᾶσαν αὐτὸν ἀπευθῦναι σοφίαν, δι' ἧς ἂν εἰδεῖεν τὸ εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Αλλ' ἡγνοεῖτό πως καίτοι τοιοῦτος ὢν ἐν αὐτοῖς ὁ σκοπός, ἀπο- γυμνοῦται δὲ νυνὶ, καὶ κατὰ βραχὺ πρόεισιν εἰς τὸ ἐμφανέστερον· · Οὐ γάρ ἐστι κρυπτόν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ὃ οὐ φανερωθήσεται. Τί τοί νυν ήδη; φασί· « Τί ποιεῖς σὺ σημείον; › Τετίμηται, φησὶ, καὶ λίαν εἰκότως ὁ μακάριος Μωσῆς· παρ- εδέχθη πρὸς μεσιτείαν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀρκοῦν ἔδωκε σημεῖον· ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ τὸ μάννα πάντως οἱ σὺν αὐτῷ. Σὺ δὲ δὴ λοιπόν, ἐπείπερ εἰς τόπον ἡμῖν εἰσέρχῃ τὸν ἐκείνου μείζονα, καὶ τοῖς πάλαι διωρισμένοις ἐπιδιατάττειν οὐ παρ- αιτῇ, ποίοις ἡμᾶς πιστώσεις σημείοις, ἢ τί δει- κνύων τῶν ὅσα θαυμάζεσθαι πρέπει καινοτέρων ἡμῖν παιδευμάτων εἰστρέχεις εἰσηγητής; Αληθής δὲ διὰ τούτων, καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναδείκνυται λόγος· ὅτι γὰρ ᾤοντο χρῆναι ζητεῖν, οὐχ ἵνα θαυμάζωσιν αὐτὸν, ἐφ᾽ οἷς ἄν τις δράσαι θεοπρεπῶς, ἀλλ' ἐπείπερ ἔφαγον ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτάσθησαν, ἐξ ὧν ἤδη, φασὶν, ἐλέγχονται. Ση- μεῖον γὰρ ἀπαιτοῦσι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἁπλῶς τὸ τυχόν, ἀλλ' ὅπερ, ὡς ᾤοντο, πεποίηκεν ὁ Μωσῆς, οὐκ εἰς μίαν ἡμέραν, ἀλλ' ἐν ὅλοις τοῖς ἔτεσι τεσ σαράκοντα τὸν ἐξ Αἰγύπτου λαόν διαθρέψας κατὰ τὴν ἔρημον, διὰ τῆς τοῦ μάννα χορηγίας. Παντελῶς γὰρ, ὡς φαίνεται, τῶν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστηρίων εἰδότες οὐδὲν, οὐ τῇ θείᾳ τοῦ πεποιηκότος δυνάμει τὴν ἐπ' ἐκείνῳ θαυματουργίαν ἀνακεῖσθαι πρέπειν διελογίζοντο, ανοήτως δὲ σφόδρα την Μωσέως ἐπ' αὐτῷ καταστέφουσι κεφαλήν. Αὐτοῦσι τοιγαροῦν τὸ ἴσον ἐκείνῳ παρὰ Χριστοῦ σημεῖον, οὐδὲν ὅλως τὸ θαῦμα διδόντες τῷ πρὸς ἡμέραν αὐτοῖς ἐπιδειχθέντι σημείῳ, καὶ εἰ μέγα τυχόν εὑρίσκοιτο, χρῆναι δὲ καὶ εἰς μακρὸν ἐκτείνεσθαι χρόνον τῆς τροφῆς τὴν ἐπίδοσιν· οὕτω γὰρ ἂν, καὶ μόλις δυσωπήσειν αὐτοὺς εἰς τὸ κατανεύειν, καὶ συμψηφίζεσθαι λοιπὸν ἀξιολογωτάτην εἶναι τοῦ Σωτῆρος τὴν δύναμιν, εὐπαρά- δεκτόν τε διὰ τούτου τὴν διδασκαλίαν. Πρόδηλον οὖν ἐστι, καὶ εἰ μὴ σφόδρα φασὶν ἐναργῶς, ὅτι σημείων μὲν ἀλογοῦσι παντελῶς, προφάσει δὲ τοῦ θαυμάζειν αὐτὰ τὴν ἀκάθαρτον τῆς γαστρός ἡδονὴν θεραπεύειν ἐπείγονται. Τu ΚΕΦΑΛ. Γ. Περὶ τοῦ μάννα, ὅτι τύπος ἦν τῆς Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ χαρισμάτων πνευματικών. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB (IF. VI, 30, 31. Dixerunt ergo ei : Quod tu facis si- gnum, ut videamus, et credamus libi? quid opera- ris? Patres nostri manducaverunt manna in deserto, sicut scriptum est: Panem de cœlo dedit eis man- ducare. Predit se paulatim Judæorum animus, quamvis occullus adhuc, et obscuris consiliis infossus. Di- cebant enim præ vecordia: «Quid facienus ut operemur opus Dei?, præsertim cum, ut jam an- tea diximus, sufficere sibi putarent præcepta Mo- saica, ut ad omnem sapientiam dirigi possent, por quam voluntatem Dei perspectam haberent. Sed quodammodo latebat istud eorum propositum : nunc autem denudatur, ac sensim patefit : « Nihil est enim opertum, ut Salvator ait, quod non reve- labitur ". - Quid ergo, inquiunt, quodnam tu si- gnum facis?, Honoratus est, idque jure merito, beatus Moyses : assumptus est mediator Dei et hominum . Etenim signum dedit idoneum : manducaverunt utique in deserto manna, qui cum ipso erant. vero cum tibi majorem dignitatem arroges, et ad illa vetera præcepta nova non ve- rearis adjungere, quibusnam signis fidem nobis facies, aut quonam miraculo novam doctrinam nobis invehis? Hinc autem ipse quoque Salvatoris nostri sermo verus esse ostenditur ex iis enimu quæ jam dicunt arguuntur signum quærere, non ut ipsum ex operibus divinis admirentur, sed quo- niam panes ederunt, et satiati sunt. Signum enim non quodcunque petunt ab Jesu, sed quod, ut pu - tabant, fecit ille Moyses, qui non in unum diem, sed totis quadraginta annis populum ex Ægypto eductum in deserto manna aluit. Nam cum nullum, ut videtur, divinæ Scripturæ nossent mysterium, non divinæ ejus a quo factum est virtuti miracu- lum illud tribuendum putabant, sed præ multa vecordia ad ipsum Moysen illud referebant. Pe- tunt itaque simile huic a Christo signum, Dec quidquam esse miraculi putant in eo quod in unum diem factum est signo, sed in longum tempus ali postulant sic enim adductum iri se tandem, ut Salvatoris virtutem sunimam esse fateantur, et hinc probandam ejus doctrinam. Manifestum est igitur, licet id haud multum clare dicant, eos si- D gna nihili plane ducere, sed eorum admirationem præ se ferendo impuræ ventris voluptati consu - lere. Matth. x, 26. Tim. 1, 5. e C CAP. VI. De manna, quod typus erat Christi adventus, et gratiarum spiritalium quæ per ipsum tradun - tur. VI, 32. Dixit ergo eis Jesus, Amen, amen dico vobis : Non Moyses dedit vobis panem de cœla. Denized by Google Digitized

Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί ποιεῖς σημεῖον, ἵνα ίδω· Α μεν, καὶ πιστεύσωμέν σοι; τί ἐργάζῃ; Οι πατέρες ἡμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν. Β Ἐκκαλύπτεται κατὰ βραχὺ τῶν Ἰουδαίων ἡ γνώμη, καίτοι λανθάνουσά πως, καὶ ἐν ἀφανεστέροις ἔτι κατακεχωσμένη τοῖς λογισμοῖς. Εφασκον μὲν γὰρ ἐξ ἀπονοίας· « Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔρ- γον τοῦ Θεοῦ, ἅτε δή, καθάπερ ἤδη προείπομεν, ἐξαρκοῦσαν ἔχοντες τὴν διὰ Μωσέως ἐντολὴν, εἰς τὸ δύνασθαι πρὸς πᾶσαν αὐτὸν ἀπευθῦναι σοφίαν, δι' ἧς ἂν εἰδεῖεν τὸ εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Αλλ' ἡγνοεῖτό πως καίτοι τοιοῦτος ὢν ἐν αὐτοῖς ὁ σκοπός, ἀπο- γυμνοῦται δὲ νυνὶ, καὶ κατὰ βραχὺ πρόεισιν εἰς τὸ ἐμφανέστερον· · Οὐ γάρ ἐστι κρυπτόν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ὃ οὐ φανερωθήσεται. Τί τοί νυν ήδη; φασί· « Τί ποιεῖς σὺ σημείον; › Τετίμηται, φησὶ, καὶ λίαν εἰκότως ὁ μακάριος Μωσῆς· παρ- εδέχθη πρὸς μεσιτείαν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀρκοῦν ἔδωκε σημεῖον· ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ τὸ μάννα πάντως οἱ σὺν αὐτῷ. Σὺ δὲ δὴ λοιπόν, ἐπείπερ εἰς τόπον ἡμῖν εἰσέρχῃ τὸν ἐκείνου μείζονα, καὶ τοῖς πάλαι διωρισμένοις ἐπιδιατάττειν οὐ παρ- αιτῇ, ποίοις ἡμᾶς πιστώσεις σημείοις, ἢ τί δει- κνύων τῶν ὅσα θαυμάζεσθαι πρέπει καινοτέρων ἡμῖν παιδευμάτων εἰστρέχεις εἰσηγητής; Αληθής δὲ διὰ τούτων, καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναδείκνυται λόγος· ὅτι γὰρ ᾤοντο χρῆναι ζητεῖν, οὐχ ἵνα θαυμάζωσιν αὐτὸν, ἐφ᾽ οἷς ἄν τις δράσαι θεοπρεπῶς, ἀλλ' ἐπείπερ ἔφαγον ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτάσθησαν, ἐξ ὧν ἤδη, φασὶν, ἐλέγχονται. Ση- μεῖον γὰρ ἀπαιτοῦσι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἁπλῶς τὸ τυχόν, ἀλλ' ὅπερ, ὡς ᾤοντο, πεποίηκεν ὁ Μωσῆς, οὐκ εἰς μίαν ἡμέραν, ἀλλ' ἐν ὅλοις τοῖς ἔτεσι τεσ σαράκοντα τὸν ἐξ Αἰγύπτου λαόν διαθρέψας κατὰ τὴν ἔρημον, διὰ τῆς τοῦ μάννα χορηγίας. Παντελῶς γὰρ, ὡς φαίνεται, τῶν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστηρίων εἰδότες οὐδὲν, οὐ τῇ θείᾳ τοῦ πεποιηκότος δυνάμει τὴν ἐπ' ἐκείνῳ θαυματουργίαν ἀνακεῖσθαι πρέπειν διελογίζοντο, ανοήτως δὲ σφόδρα την Μωσέως ἐπ' αὐτῷ καταστέφουσι κεφαλήν. Αὐτοῦσι τοιγαροῦν τὸ ἴσον ἐκείνῳ παρὰ Χριστοῦ σημεῖον, οὐδὲν ὅλως τὸ θαῦμα διδόντες τῷ πρὸς ἡμέραν αὐτοῖς ἐπιδειχθέντι σημείῳ, καὶ εἰ μέγα τυχόν εὑρίσκοιτο, χρῆναι δὲ καὶ εἰς μακρὸν ἐκτείνεσθαι χρόνον τῆς τροφῆς τὴν ἐπίδοσιν· οὕτω γὰρ ἂν, καὶ μόλις δυσωπήσειν αὐτοὺς εἰς τὸ κατανεύειν, καὶ συμψηφίζεσθαι λοιπὸν ἀξιολογωτάτην εἶναι τοῦ Σωτῆρος τὴν δύναμιν, εὐπαρά- δεκτόν τε διὰ τούτου τὴν διδασκαλίαν. Πρόδηλον οὖν ἐστι, καὶ εἰ μὴ σφόδρα φασὶν ἐναργῶς, ὅτι σημείων μὲν ἀλογοῦσι παντελῶς, προφάσει δὲ τοῦ θαυμάζειν αὐτὰ τὴν ἀκάθαρτον τῆς γαστρός ἡδονὴν θεραπεύειν ἐπείγονται. Τu ΚΕΦΑΛ. Γ. Περὶ τοῦ μάννα, ὅτι τύπος ἦν τῆς Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ χαρισμάτων πνευματικών. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB (IF. VI, 30, 31. Dixerunt ergo ei : Quod tu facis si- gnum, ut videamus, et credamus libi? quid opera- ris? Patres nostri manducaverunt manna in deserto, sicut scriptum est: Panem de cœlo dedit eis man- ducare. Predit se paulatim Judæorum animus, quamvis occullus adhuc, et obscuris consiliis infossus. Di- cebant enim præ vecordia: «Quid facienus ut operemur opus Dei?, præsertim cum, ut jam an- tea diximus, sufficere sibi putarent præcepta Mo- saica, ut ad omnem sapientiam dirigi possent, por quam voluntatem Dei perspectam haberent. Sed quodammodo latebat istud eorum propositum : nunc autem denudatur, ac sensim patefit : « Nihil est enim opertum, ut Salvator ait, quod non reve- labitur ". - Quid ergo, inquiunt, quodnam tu si- gnum facis?, Honoratus est, idque jure merito, beatus Moyses : assumptus est mediator Dei et hominum . Etenim signum dedit idoneum : manducaverunt utique in deserto manna, qui cum ipso erant. vero cum tibi majorem dignitatem arroges, et ad illa vetera præcepta nova non ve- rearis adjungere, quibusnam signis fidem nobis facies, aut quonam miraculo novam doctrinam nobis invehis? Hinc autem ipse quoque Salvatoris nostri sermo verus esse ostenditur ex iis enimu quæ jam dicunt arguuntur signum quærere, non ut ipsum ex operibus divinis admirentur, sed quo- niam panes ederunt, et satiati sunt. Signum enim non quodcunque petunt ab Jesu, sed quod, ut pu - tabant, fecit ille Moyses, qui non in unum diem, sed totis quadraginta annis populum ex Ægypto eductum in deserto manna aluit. Nam cum nullum, ut videtur, divinæ Scripturæ nossent mysterium, non divinæ ejus a quo factum est virtuti miracu- lum illud tribuendum putabant, sed præ multa vecordia ad ipsum Moysen illud referebant. Pe- tunt itaque simile huic a Christo signum, Dec quidquam esse miraculi putant in eo quod in unum diem factum est signo, sed in longum tempus ali postulant sic enim adductum iri se tandem, ut Salvatoris virtutem sunimam esse fateantur, et hinc probandam ejus doctrinam. Manifestum est igitur, licet id haud multum clare dicant, eos si- D gna nihili plane ducere, sed eorum admirationem præ se ferendo impuræ ventris voluptati consu - lere. Matth. x, 26. Tim. 1, 5. e C CAP. VI. De manna, quod typus erat Christi adventus, et gratiarum spiritalium quæ per ipsum tradun - tur. VI, 32. Dixit ergo eis Jesus, Amen, amen dico vobis : Non Moyses dedit vobis panem de cœla. Denized by Google Digitized

Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τί ποιεῖς σημεῖον, ἵνα ίδω· Α μεν, καὶ πιστεύσωμέν σοι; τί ἐργάζῃ; Οι πατέρες ἡμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν. Β Ἐκκαλύπτεται κατὰ βραχὺ τῶν Ἰουδαίων ἡ γνώμη, καίτοι λανθάνουσά πως, καὶ ἐν ἀφανεστέροις ἔτι κατακεχωσμένη τοῖς λογισμοῖς. Εφασκον μὲν γὰρ ἐξ ἀπονοίας· « Τί ποιῶμεν, ἵνα ἐργαζώμεθα τὸ ἔρ- γον τοῦ Θεοῦ, ἅτε δή, καθάπερ ἤδη προείπομεν, ἐξαρκοῦσαν ἔχοντες τὴν διὰ Μωσέως ἐντολὴν, εἰς τὸ δύνασθαι πρὸς πᾶσαν αὐτὸν ἀπευθῦναι σοφίαν, δι' ἧς ἂν εἰδεῖεν τὸ εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Αλλ' ἡγνοεῖτό πως καίτοι τοιοῦτος ὢν ἐν αὐτοῖς ὁ σκοπός, ἀπο- γυμνοῦται δὲ νυνὶ, καὶ κατὰ βραχὺ πρόεισιν εἰς τὸ ἐμφανέστερον· · Οὐ γάρ ἐστι κρυπτόν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ὃ οὐ φανερωθήσεται. Τί τοί νυν ήδη; φασί· « Τί ποιεῖς σὺ σημείον; › Τετίμηται, φησὶ, καὶ λίαν εἰκότως ὁ μακάριος Μωσῆς· παρ- εδέχθη πρὸς μεσιτείαν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀρκοῦν ἔδωκε σημεῖον· ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ τὸ μάννα πάντως οἱ σὺν αὐτῷ. Σὺ δὲ δὴ λοιπόν, ἐπείπερ εἰς τόπον ἡμῖν εἰσέρχῃ τὸν ἐκείνου μείζονα, καὶ τοῖς πάλαι διωρισμένοις ἐπιδιατάττειν οὐ παρ- αιτῇ, ποίοις ἡμᾶς πιστώσεις σημείοις, ἢ τί δει- κνύων τῶν ὅσα θαυμάζεσθαι πρέπει καινοτέρων ἡμῖν παιδευμάτων εἰστρέχεις εἰσηγητής; Αληθής δὲ διὰ τούτων, καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναδείκνυται λόγος· ὅτι γὰρ ᾤοντο χρῆναι ζητεῖν, οὐχ ἵνα θαυμάζωσιν αὐτὸν, ἐφ᾽ οἷς ἄν τις δράσαι θεοπρεπῶς, ἀλλ' ἐπείπερ ἔφαγον ἐκ τῶν ἄρτων, καὶ ἐχορτάσθησαν, ἐξ ὧν ἤδη, φασὶν, ἐλέγχονται. Ση- μεῖον γὰρ ἀπαιτοῦσι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἁπλῶς τὸ τυχόν, ἀλλ' ὅπερ, ὡς ᾤοντο, πεποίηκεν ὁ Μωσῆς, οὐκ εἰς μίαν ἡμέραν, ἀλλ' ἐν ὅλοις τοῖς ἔτεσι τεσ σαράκοντα τὸν ἐξ Αἰγύπτου λαόν διαθρέψας κατὰ τὴν ἔρημον, διὰ τῆς τοῦ μάννα χορηγίας. Παντελῶς γὰρ, ὡς φαίνεται, τῶν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστηρίων εἰδότες οὐδὲν, οὐ τῇ θείᾳ τοῦ πεποιηκότος δυνάμει τὴν ἐπ' ἐκείνῳ θαυματουργίαν ἀνακεῖσθαι πρέπειν διελογίζοντο, ανοήτως δὲ σφόδρα την Μωσέως ἐπ' αὐτῷ καταστέφουσι κεφαλήν. Αὐτοῦσι τοιγαροῦν τὸ ἴσον ἐκείνῳ παρὰ Χριστοῦ σημεῖον, οὐδὲν ὅλως τὸ θαῦμα διδόντες τῷ πρὸς ἡμέραν αὐτοῖς ἐπιδειχθέντι σημείῳ, καὶ εἰ μέγα τυχόν εὑρίσκοιτο, χρῆναι δὲ καὶ εἰς μακρὸν ἐκτείνεσθαι χρόνον τῆς τροφῆς τὴν ἐπίδοσιν· οὕτω γὰρ ἂν, καὶ μόλις δυσωπήσειν αὐτοὺς εἰς τὸ κατανεύειν, καὶ συμψηφίζεσθαι λοιπὸν ἀξιολογωτάτην εἶναι τοῦ Σωτῆρος τὴν δύναμιν, εὐπαρά- δεκτόν τε διὰ τούτου τὴν διδασκαλίαν. Πρόδηλον οὖν ἐστι, καὶ εἰ μὴ σφόδρα φασὶν ἐναργῶς, ὅτι σημείων μὲν ἀλογοῦσι παντελῶς, προφάσει δὲ τοῦ θαυμάζειν αὐτὰ τὴν ἀκάθαρτον τῆς γαστρός ἡδονὴν θεραπεύειν ἐπείγονται. Τu ΚΕΦΑΛ. Γ. Περὶ τοῦ μάννα, ὅτι τύπος ἦν τῆς Χριστοῦ παρουσίας, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ χαρισμάτων πνευματικών. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB (IF. VI, 30, 31. Dixerunt ergo ei : Quod tu facis si- gnum, ut videamus, et credamus libi? quid opera- ris? Patres nostri manducaverunt manna in deserto, sicut scriptum est: Panem de cœlo dedit eis man- ducare. Predit se paulatim Judæorum animus, quamvis occullus adhuc, et obscuris consiliis infossus. Di- cebant enim præ vecordia: «Quid facienus ut operemur opus Dei?, præsertim cum, ut jam an- tea diximus, sufficere sibi putarent præcepta Mo- saica, ut ad omnem sapientiam dirigi possent, por quam voluntatem Dei perspectam haberent. Sed quodammodo latebat istud eorum propositum : nunc autem denudatur, ac sensim patefit : « Nihil est enim opertum, ut Salvator ait, quod non reve- labitur ". - Quid ergo, inquiunt, quodnam tu si- gnum facis?, Honoratus est, idque jure merito, beatus Moyses : assumptus est mediator Dei et hominum . Etenim signum dedit idoneum : manducaverunt utique in deserto manna, qui cum ipso erant. vero cum tibi majorem dignitatem arroges, et ad illa vetera præcepta nova non ve- rearis adjungere, quibusnam signis fidem nobis facies, aut quonam miraculo novam doctrinam nobis invehis? Hinc autem ipse quoque Salvatoris nostri sermo verus esse ostenditur ex iis enimu quæ jam dicunt arguuntur signum quærere, non ut ipsum ex operibus divinis admirentur, sed quo- niam panes ederunt, et satiati sunt. Signum enim non quodcunque petunt ab Jesu, sed quod, ut pu - tabant, fecit ille Moyses, qui non in unum diem, sed totis quadraginta annis populum ex Ægypto eductum in deserto manna aluit. Nam cum nullum, ut videtur, divinæ Scripturæ nossent mysterium, non divinæ ejus a quo factum est virtuti miracu- lum illud tribuendum putabant, sed præ multa vecordia ad ipsum Moysen illud referebant. Pe- tunt itaque simile huic a Christo signum, Dec quidquam esse miraculi putant in eo quod in unum diem factum est signo, sed in longum tempus ali postulant sic enim adductum iri se tandem, ut Salvatoris virtutem sunimam esse fateantur, et hinc probandam ejus doctrinam. Manifestum est igitur, licet id haud multum clare dicant, eos si- D gna nihili plane ducere, sed eorum admirationem præ se ferendo impuræ ventris voluptati consu - lere. Matth. x, 26. Tim. 1, 5. e C CAP. VI. De manna, quod typus erat Christi adventus, et gratiarum spiritalium quæ per ipsum tradun - tur. VI, 32. Dixit ergo eis Jesus, Amen, amen dico vobis : Non Moyses dedit vobis panem de cœla. Denized by Google Digitized

Πληκτικώτατα καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ ἀσυνέτους δντας ἐλέγχει, καὶ πολὺ λίαν ἡγνοηκότας τὰ ἐν τοῖς Μω· σαϊκοῖς συγγράμμασι. Χρἦν γὰρ δήπου λίαν αὐτοὺς ἐξεπίστασθαι σαφῶς, ὅτι διηκόνει μὲν ὁ Μωσῆς τὰ παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν λαὸν, καὶ αὖ πάλιν τὰ ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ πρὸς Θεὸν, καὶ αὐτουργὸς μὲν αὐτὸς ἐπ' οὐδενὶ τῶν θαυμάτων ὑπῆρχεν, ὑπηρέτης δὲ μᾶλλον, καὶ ὑπουργὸς ὧν ἂν βούλοιτο δρᾶν ἐπ᾽ ὠφελείᾳ τῶν ἐκ δουλείας ἀνακεκλημένων ὁ πάντων αὐτοῖς τῶν ἀγαθῶν χορηγός. Ὅπερ οὖν ἦν ἐν ὑπονοίᾳ δυσσεβεῖ παρ' ἐκείνοις, τοῦτο καὶ μάλα γοργῶς ὑποτέμνεται Χριστός. Τὸ γὰρ δὴ τὰ μόνῃ πρέποντα τε καὶ χρεω στούμενα τῇ θείᾳ φύσει, ταῖς ἀνθρώπων ἀνατιθέναι τιμαῖς, καὶ οὐχὶ μᾶλλον αὐτῇ, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοι τὸν μωρίας τε ὁμοῦ καὶ δυσσεβείας ανάπλεων ; Αποστήσας δὲ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τοῦ θαύματος, καὶ τῆς ἐκείνου χειρὸς ὑπεξελὼν τὸ παράδοξον, δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν ἑαυτῷ μᾶλλον ἀνατιθεὶς μετὰ Πατρὸς τὴν δόξαν, εἰ καὶ παραιτοῖτο λέγειν ἐναργέ στερον, διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ἀπαιδευσίαν. Ην γὰρ καὶ ὄντως ἐλπίδος οὐ μακράν, ἅτε δὴ Μωσέως διὰ τῶν τοιούτων ἐξυβρισμένου ῥημάτων, ἀποταυ ροῦσθαι πάλιν αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀκράτους ὀργὰς ἀνα- καίεσθαι, τὸ μὲν ἀληθὲς ὅπως ἂν ἔχοι διερευνώντας οὐδαμῶς, οὐδὲ τὴν τοῦ λαλοῦντος ἀξίαν ἐπιγινώ σκοντας, ἐπὶ δὲ μόνον ἀπερισκέπτως όντας τὸ χρήσ ναι τιμᾶσθαι Μωσέα, καὶ οὐκ εὐλόγως τυχόν, ὅτε καὶ πρός τι τὸ ὑπερτερούν συγκρίνοιτο. Μανθάνωμεν τοίνυν, εὐκρινέστερόν τε καὶ λογικώτερον, τὴν εἰς τοὺς ἁγίους ἡμῶν πατέρας ἐπιτηδεύειν εὐλάβειαν, καὶ ἀποδιδόναι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, « Τῷ τὸν φόβον, τὸν φόβον· τῷ τὴν τιμὴν, την τιμήν. ο 'Αδική σομεν γὰρ οὐδαμῶς, τὸ ἑκάστῳ πρέπον ἀναλόγως προσάπτοντες, ἐπεὶ καὶ πνεύματα προφητῶν προφή ταις ὑποτάσσεται· ὅταν δὲ δή τις λόγος εἰσέρχηται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τότε καὶ λέγειν ἡμᾶς ἀναγκαῖον, ὅτι, « Τίς ἐν νεφέλαις ἐσωθήσεται τῷ Κυρίῳ, ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; » Αλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Εδει μὴ μόνον ἀποστῆσαι Μωσέα τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας, κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἐν ἐκείνοις διάληψιν, καὶ τῆς ἐπ' ἐκείνῳ θαυματουργίας ὑπηρέτην ἀναδεί ξαι μᾶλλον, ἢ χορηγόν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ αὐτὸ καίτοι παραδόξως γεγενημένον κατασμικρύνειν τὸ θαῦμα, καὶ ἀντιπαραθέσει τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπιδεικνύειν ὑπάρχον ὅλως οὐδέν. Δέχου γάρ μοι πάλιν τοιοῦτόν τι βοῶντα Χριστόν· Ἐν μικροῖς, ὦ οὗτοι, καὶ εὐτε- λεστάτοις τὰ μεγάλα λογίζεσθε, καὶ τὴν τοῦ πάντων Δεσπότου φιλοτιμίαν ἐν ὀλίγοις κομιδῆ διωρίσασθε μέτροις. Αμαθαίνοντες γὰρ οὐ κατά τι βραχὺ τὸ μάννα λογίζεσθε τὸν ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ, καίτοι μόνον ἐν ἐρήμῳ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀποθρέψαν. γένος, ἀναριθμήτων ὄντων ετέρων, τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐθνῶν· καὶ συνεσταλμένην οὕτω την 7. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Acerbe quoque nunc eos Salvator ut insanos A increpat, et scriptorum Mosaicorum cumprimis ignaros. Scire quippe debebant Mosem Dei ad populum ministrum fuisse, et rursus filiorum Israel ad Deum, neque per se miraculum ul- lum patrasse, sed ministrum tantum fuisse eo- rum quæ ad utilitatem revocatorum ex servitute, bonorum omnium largitori facere placuisset. Quod igitur impie illi sentiebant, hoc statim Christus amputat. Hominibus enim tribuere quæ soli naturæ divinæ conveniunt ac debentur, quomodo extremæ dementiæ plenum non sit ac impietatis? Cum vero miraculi auctorem Mosen esse negaverit, et illius potestati istud subduxerit, manifestum est utique gloriam illam sibi Patrique tribuere, licet id pro- pter auditorum inscitiam manifeste dicere nolit. B Metus enim erat profecto, maxime cum talibus verbis injuria Mosi facta videretur, eos rursus in- citatum et infammatum iri, veritatem rei nequa- quam inquirentes, neque dignitatem loquentis agnoscentes, sed unum Mosis honorem sibi propo- hentes, temere forsan et inconsiderate, quando- quidem ipse cum superiore conferretur. Discamus itaque majori cum ratione et discretione pietatem ergə sanctos patres nostros colere, et reddere, ut scriptum est, « Timorem, cui timorem ; et cui honorem, honorem s. Non enim faciemus inju- riam, si quod cuique convenit cum ratione tribua- mus, quandoquidem prophetarum spiritus prophe- tis quoque subjiciuntur &; sed cum de Salvatore. nostro Christo verba fiunt, tunc nobis quoque di- cendum est: Quis in nubibus æquabitur Do- mino, aut quis similis erit Domino inter filios Dei > VI, 32, 33. Sed Pater meus dat vobis panem de colo verum. Panis enim Dei est, qui de calo descen- dit, et dat vitam mundo.. Non solum removendi erant ab ea divinæ pote- statis opinione quam illi Moysi affingebant, osten- dendumque eum fuisse miraculorum potius mini-' C strum quam auctorem, sed et ipsum miraculum, D licet inusitatum, elevandum, etcomparatione cum majori nihil esse penitus ostendendum. Finge ergo rursus istiusmodi quiddam clamare Christum : Res magnas, o Judæi, exiguarum ac vilissimarum loco babetis, et universorum Domini liberalitatem angustis admodum finibus comprehenditis. Non parum enim desipitis, cum manna persuadetis vo- bis esse panem illum de coelo, licet unam Judæo- rum gentem duntaxat aluerit in deserto, cum in- numeræ aliæ per totum orbem gentes sparsæ sint; et tam restricta erga homines benignitate Deum 32. 8 Psal. LXXXVHI, 6. Rom. x1, 7. 88 1 Cor. x1,

Πληκτικώτατα καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ ἀσυνέτους δντας ἐλέγχει, καὶ πολὺ λίαν ἡγνοηκότας τὰ ἐν τοῖς Μω· σαϊκοῖς συγγράμμασι. Χρἦν γὰρ δήπου λίαν αὐτοὺς ἐξεπίστασθαι σαφῶς, ὅτι διηκόνει μὲν ὁ Μωσῆς τὰ παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν λαὸν, καὶ αὖ πάλιν τὰ ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ πρὸς Θεὸν, καὶ αὐτουργὸς μὲν αὐτὸς ἐπ' οὐδενὶ τῶν θαυμάτων ὑπῆρχεν, ὑπηρέτης δὲ μᾶλλον, καὶ ὑπουργὸς ὧν ἂν βούλοιτο δρᾶν ἐπ᾽ ὠφελείᾳ τῶν ἐκ δουλείας ἀνακεκλημένων ὁ πάντων αὐτοῖς τῶν ἀγαθῶν χορηγός. Ὅπερ οὖν ἦν ἐν ὑπονοίᾳ δυσσεβεῖ παρ' ἐκείνοις, τοῦτο καὶ μάλα γοργῶς ὑποτέμνεται Χριστός. Τὸ γὰρ δὴ τὰ μόνῃ πρέποντα τε καὶ χρεω στούμενα τῇ θείᾳ φύσει, ταῖς ἀνθρώπων ἀνατιθέναι τιμαῖς, καὶ οὐχὶ μᾶλλον αὐτῇ, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοι τὸν μωρίας τε ὁμοῦ καὶ δυσσεβείας ανάπλεων ; Αποστήσας δὲ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τοῦ θαύματος, καὶ τῆς ἐκείνου χειρὸς ὑπεξελὼν τὸ παράδοξον, δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν ἑαυτῷ μᾶλλον ἀνατιθεὶς μετὰ Πατρὸς τὴν δόξαν, εἰ καὶ παραιτοῖτο λέγειν ἐναργέ στερον, διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ἀπαιδευσίαν. Ην γὰρ καὶ ὄντως ἐλπίδος οὐ μακράν, ἅτε δὴ Μωσέως διὰ τῶν τοιούτων ἐξυβρισμένου ῥημάτων, ἀποταυ ροῦσθαι πάλιν αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀκράτους ὀργὰς ἀνα- καίεσθαι, τὸ μὲν ἀληθὲς ὅπως ἂν ἔχοι διερευνώντας οὐδαμῶς, οὐδὲ τὴν τοῦ λαλοῦντος ἀξίαν ἐπιγινώ σκοντας, ἐπὶ δὲ μόνον ἀπερισκέπτως όντας τὸ χρήσ ναι τιμᾶσθαι Μωσέα, καὶ οὐκ εὐλόγως τυχόν, ὅτε καὶ πρός τι τὸ ὑπερτερούν συγκρίνοιτο. Μανθάνωμεν τοίνυν, εὐκρινέστερόν τε καὶ λογικώτερον, τὴν εἰς τοὺς ἁγίους ἡμῶν πατέρας ἐπιτηδεύειν εὐλάβειαν, καὶ ἀποδιδόναι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, « Τῷ τὸν φόβον, τὸν φόβον· τῷ τὴν τιμὴν, την τιμήν. ο 'Αδική σομεν γὰρ οὐδαμῶς, τὸ ἑκάστῳ πρέπον ἀναλόγως προσάπτοντες, ἐπεὶ καὶ πνεύματα προφητῶν προφή ταις ὑποτάσσεται· ὅταν δὲ δή τις λόγος εἰσέρχηται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τότε καὶ λέγειν ἡμᾶς ἀναγκαῖον, ὅτι, « Τίς ἐν νεφέλαις ἐσωθήσεται τῷ Κυρίῳ, ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; » Αλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Εδει μὴ μόνον ἀποστῆσαι Μωσέα τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας, κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἐν ἐκείνοις διάληψιν, καὶ τῆς ἐπ' ἐκείνῳ θαυματουργίας ὑπηρέτην ἀναδεί ξαι μᾶλλον, ἢ χορηγόν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ αὐτὸ καίτοι παραδόξως γεγενημένον κατασμικρύνειν τὸ θαῦμα, καὶ ἀντιπαραθέσει τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπιδεικνύειν ὑπάρχον ὅλως οὐδέν. Δέχου γάρ μοι πάλιν τοιοῦτόν τι βοῶντα Χριστόν· Ἐν μικροῖς, ὦ οὗτοι, καὶ εὐτε- λεστάτοις τὰ μεγάλα λογίζεσθε, καὶ τὴν τοῦ πάντων Δεσπότου φιλοτιμίαν ἐν ὀλίγοις κομιδῆ διωρίσασθε μέτροις. Αμαθαίνοντες γὰρ οὐ κατά τι βραχὺ τὸ μάννα λογίζεσθε τὸν ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ, καίτοι μόνον ἐν ἐρήμῳ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀποθρέψαν. γένος, ἀναριθμήτων ὄντων ετέρων, τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐθνῶν· καὶ συνεσταλμένην οὕτω την 7. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Acerbe quoque nunc eos Salvator ut insanos A increpat, et scriptorum Mosaicorum cumprimis ignaros. Scire quippe debebant Mosem Dei ad populum ministrum fuisse, et rursus filiorum Israel ad Deum, neque per se miraculum ul- lum patrasse, sed ministrum tantum fuisse eo- rum quæ ad utilitatem revocatorum ex servitute, bonorum omnium largitori facere placuisset. Quod igitur impie illi sentiebant, hoc statim Christus amputat. Hominibus enim tribuere quæ soli naturæ divinæ conveniunt ac debentur, quomodo extremæ dementiæ plenum non sit ac impietatis? Cum vero miraculi auctorem Mosen esse negaverit, et illius potestati istud subduxerit, manifestum est utique gloriam illam sibi Patrique tribuere, licet id pro- pter auditorum inscitiam manifeste dicere nolit. B Metus enim erat profecto, maxime cum talibus verbis injuria Mosi facta videretur, eos rursus in- citatum et infammatum iri, veritatem rei nequa- quam inquirentes, neque dignitatem loquentis agnoscentes, sed unum Mosis honorem sibi propo- hentes, temere forsan et inconsiderate, quando- quidem ipse cum superiore conferretur. Discamus itaque majori cum ratione et discretione pietatem ergə sanctos patres nostros colere, et reddere, ut scriptum est, « Timorem, cui timorem ; et cui honorem, honorem s. Non enim faciemus inju- riam, si quod cuique convenit cum ratione tribua- mus, quandoquidem prophetarum spiritus prophe- tis quoque subjiciuntur &; sed cum de Salvatore. nostro Christo verba fiunt, tunc nobis quoque di- cendum est: Quis in nubibus æquabitur Do- mino, aut quis similis erit Domino inter filios Dei > VI, 32, 33. Sed Pater meus dat vobis panem de colo verum. Panis enim Dei est, qui de calo descen- dit, et dat vitam mundo.. Non solum removendi erant ab ea divinæ pote- statis opinione quam illi Moysi affingebant, osten- dendumque eum fuisse miraculorum potius mini-' C strum quam auctorem, sed et ipsum miraculum, D licet inusitatum, elevandum, etcomparatione cum majori nihil esse penitus ostendendum. Finge ergo rursus istiusmodi quiddam clamare Christum : Res magnas, o Judæi, exiguarum ac vilissimarum loco babetis, et universorum Domini liberalitatem angustis admodum finibus comprehenditis. Non parum enim desipitis, cum manna persuadetis vo- bis esse panem illum de coelo, licet unam Judæo- rum gentem duntaxat aluerit in deserto, cum in- numeræ aliæ per totum orbem gentes sparsæ sint; et tam restricta erga homines benignitate Deum 32. 8 Psal. LXXXVHI, 6. Rom. x1, 7. 88 1 Cor. x1,

Πληκτικώτατα καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ ἀσυνέτους δντας ἐλέγχει, καὶ πολὺ λίαν ἡγνοηκότας τὰ ἐν τοῖς Μω· σαϊκοῖς συγγράμμασι. Χρἦν γὰρ δήπου λίαν αὐτοὺς ἐξεπίστασθαι σαφῶς, ὅτι διηκόνει μὲν ὁ Μωσῆς τὰ παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν λαὸν, καὶ αὖ πάλιν τὰ ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ πρὸς Θεὸν, καὶ αὐτουργὸς μὲν αὐτὸς ἐπ' οὐδενὶ τῶν θαυμάτων ὑπῆρχεν, ὑπηρέτης δὲ μᾶλλον, καὶ ὑπουργὸς ὧν ἂν βούλοιτο δρᾶν ἐπ᾽ ὠφελείᾳ τῶν ἐκ δουλείας ἀνακεκλημένων ὁ πάντων αὐτοῖς τῶν ἀγαθῶν χορηγός. Ὅπερ οὖν ἦν ἐν ὑπονοίᾳ δυσσεβεῖ παρ' ἐκείνοις, τοῦτο καὶ μάλα γοργῶς ὑποτέμνεται Χριστός. Τὸ γὰρ δὴ τὰ μόνῃ πρέποντα τε καὶ χρεω στούμενα τῇ θείᾳ φύσει, ταῖς ἀνθρώπων ἀνατιθέναι τιμαῖς, καὶ οὐχὶ μᾶλλον αὐτῇ, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοι τὸν μωρίας τε ὁμοῦ καὶ δυσσεβείας ανάπλεων ; Αποστήσας δὲ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τοῦ θαύματος, καὶ τῆς ἐκείνου χειρὸς ὑπεξελὼν τὸ παράδοξον, δῆλος ἂν εἴη δήπουθεν ἑαυτῷ μᾶλλον ἀνατιθεὶς μετὰ Πατρὸς τὴν δόξαν, εἰ καὶ παραιτοῖτο λέγειν ἐναργέ στερον, διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ἀπαιδευσίαν. Ην γὰρ καὶ ὄντως ἐλπίδος οὐ μακράν, ἅτε δὴ Μωσέως διὰ τῶν τοιούτων ἐξυβρισμένου ῥημάτων, ἀποταυ ροῦσθαι πάλιν αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀκράτους ὀργὰς ἀνα- καίεσθαι, τὸ μὲν ἀληθὲς ὅπως ἂν ἔχοι διερευνώντας οὐδαμῶς, οὐδὲ τὴν τοῦ λαλοῦντος ἀξίαν ἐπιγινώ σκοντας, ἐπὶ δὲ μόνον ἀπερισκέπτως όντας τὸ χρήσ ναι τιμᾶσθαι Μωσέα, καὶ οὐκ εὐλόγως τυχόν, ὅτε καὶ πρός τι τὸ ὑπερτερούν συγκρίνοιτο. Μανθάνωμεν τοίνυν, εὐκρινέστερόν τε καὶ λογικώτερον, τὴν εἰς τοὺς ἁγίους ἡμῶν πατέρας ἐπιτηδεύειν εὐλάβειαν, καὶ ἀποδιδόναι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, « Τῷ τὸν φόβον, τὸν φόβον· τῷ τὴν τιμὴν, την τιμήν. ο 'Αδική σομεν γὰρ οὐδαμῶς, τὸ ἑκάστῳ πρέπον ἀναλόγως προσάπτοντες, ἐπεὶ καὶ πνεύματα προφητῶν προφή ταις ὑποτάσσεται· ὅταν δὲ δή τις λόγος εἰσέρχηται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, τότε καὶ λέγειν ἡμᾶς ἀναγκαῖον, ὅτι, « Τίς ἐν νεφέλαις ἐσωθήσεται τῷ Κυρίῳ, ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; » Αλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Εδει μὴ μόνον ἀποστῆσαι Μωσέα τῆς θεοπρεπούς ἐξουσίας, κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἐν ἐκείνοις διάληψιν, καὶ τῆς ἐπ' ἐκείνῳ θαυματουργίας ὑπηρέτην ἀναδεί ξαι μᾶλλον, ἢ χορηγόν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ αὐτὸ καίτοι παραδόξως γεγενημένον κατασμικρύνειν τὸ θαῦμα, καὶ ἀντιπαραθέσει τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπιδεικνύειν ὑπάρχον ὅλως οὐδέν. Δέχου γάρ μοι πάλιν τοιοῦτόν τι βοῶντα Χριστόν· Ἐν μικροῖς, ὦ οὗτοι, καὶ εὐτε- λεστάτοις τὰ μεγάλα λογίζεσθε, καὶ τὴν τοῦ πάντων Δεσπότου φιλοτιμίαν ἐν ὀλίγοις κομιδῆ διωρίσασθε μέτροις. Αμαθαίνοντες γὰρ οὐ κατά τι βραχὺ τὸ μάννα λογίζεσθε τὸν ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ, καίτοι μόνον ἐν ἐρήμῳ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀποθρέψαν. γένος, ἀναριθμήτων ὄντων ετέρων, τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐθνῶν· καὶ συνεσταλμένην οὕτω την 7. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Acerbe quoque nunc eos Salvator ut insanos A increpat, et scriptorum Mosaicorum cumprimis ignaros. Scire quippe debebant Mosem Dei ad populum ministrum fuisse, et rursus filiorum Israel ad Deum, neque per se miraculum ul- lum patrasse, sed ministrum tantum fuisse eo- rum quæ ad utilitatem revocatorum ex servitute, bonorum omnium largitori facere placuisset. Quod igitur impie illi sentiebant, hoc statim Christus amputat. Hominibus enim tribuere quæ soli naturæ divinæ conveniunt ac debentur, quomodo extremæ dementiæ plenum non sit ac impietatis? Cum vero miraculi auctorem Mosen esse negaverit, et illius potestati istud subduxerit, manifestum est utique gloriam illam sibi Patrique tribuere, licet id pro- pter auditorum inscitiam manifeste dicere nolit. B Metus enim erat profecto, maxime cum talibus verbis injuria Mosi facta videretur, eos rursus in- citatum et infammatum iri, veritatem rei nequa- quam inquirentes, neque dignitatem loquentis agnoscentes, sed unum Mosis honorem sibi propo- hentes, temere forsan et inconsiderate, quando- quidem ipse cum superiore conferretur. Discamus itaque majori cum ratione et discretione pietatem ergə sanctos patres nostros colere, et reddere, ut scriptum est, « Timorem, cui timorem ; et cui honorem, honorem s. Non enim faciemus inju- riam, si quod cuique convenit cum ratione tribua- mus, quandoquidem prophetarum spiritus prophe- tis quoque subjiciuntur &; sed cum de Salvatore. nostro Christo verba fiunt, tunc nobis quoque di- cendum est: Quis in nubibus æquabitur Do- mino, aut quis similis erit Domino inter filios Dei > VI, 32, 33. Sed Pater meus dat vobis panem de colo verum. Panis enim Dei est, qui de calo descen- dit, et dat vitam mundo.. Non solum removendi erant ab ea divinæ pote- statis opinione quam illi Moysi affingebant, osten- dendumque eum fuisse miraculorum potius mini-' C strum quam auctorem, sed et ipsum miraculum, D licet inusitatum, elevandum, etcomparatione cum majori nihil esse penitus ostendendum. Finge ergo rursus istiusmodi quiddam clamare Christum : Res magnas, o Judæi, exiguarum ac vilissimarum loco babetis, et universorum Domini liberalitatem angustis admodum finibus comprehenditis. Non parum enim desipitis, cum manna persuadetis vo- bis esse panem illum de coelo, licet unam Judæo- rum gentem duntaxat aluerit in deserto, cum in- numeræ aliæ per totum orbem gentes sparsæ sint; et tam restricta erga homines benignitate Deum 32. 8 Psal. LXXXVHI, 6. Rom. x1, 7. 88 1 Cor. x1,

φιλανθρωπίαν ελογίσασθε θέλειν ἀποδεῖξαι Θεὸν, ὡς ἐνὶ καὶ μόνῳ λαῷ χορηγῆσαι τροφάς· τύποι μὲν γὰρ ἐκεῖνα τῶν γενικωτέρων, καὶ τῆς καθόλου φιλοτιμίας εἰς τὸ κατὰ μέρος ἐπίδειξις ἦν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι τοῖς προειληφόσιν. Αλλ' ὅτε τῆς ἀληθείας ἐπὶ θύραις ἡμῖν ὁ καιρὸς, ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, ὅς διὰ τῆς τοῦ μάννα χορηγίας τοῖς ἀρχαιοτέροις ὡς ἐν σκιαῖς κατεγρά- φετο· μὴ γὰρ δή τις οἰέσθω, φησί, κατ' ἀλήθειαν ἐκεῖνον εἶναι τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, κατανευέτω κατανεμέτω ] δὲ μᾶλλον ἐκείνῳ τὴν ψῆφον, ᾧπερ ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ πᾶσαν ἀποτρέφειν δύ- νασθαι τὴν οἰκουμένην, καὶ ὅλῳ χαρίζεσθαι τῷ κόσμῳ τὴν ζωήν. Καταιτιᾶται τοίνυν τοῖς ἐν τύπῳ γεγενημένοις προσπεπηγότα τὸν Ἰουδαῖον, καὶ τὸ ἐκ Β τῆς ἀληθείας κάλλος ἀναζητεῖν παραιτούμενον· ἦν γὰρ οὐκ ἐκεῖνο τὸ μάννα κυρίως, ἀλλ' αὐτὸς ὁ μονο- γενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ ἐκ τῆς οὐσίας ερχόμενος τοῦ Πατρὸς, ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ζωὴ, τὰ πάντα ζωογονῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ ζῶντος ἀνέφυ Πατρός, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ ἐπείπερ ἔργον τῇ κατὰ φύσιν ζωῇ τὸ ζωοποιεῖν, ζωοποιεῖ τὰ πάντα Χριστός. "Οπερ γὰρ ἄρτος ἡμῖν ὁ ἐκ γῆς εὑρίσκεται, τὴν ἀσθενῆ τῆς σαρκὸς φύσιν οὐκ ἐῶν καταφθείρεσθαι· τοῦτο καὶ αὐτὸς, διὰ τῆς τοῦ Πνεύ ματος ἐνεργείας τὸ πνεῦμα ζωοποιῶν, καὶ οὐ μέχρι τούτων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα συνέχων εἰς ἀφθαρ- σίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ἡμῖν εἰς τὸν ἐπὶ τῷ μάννα λόγων ἐκτρέχει τὰ θεωρήματα, τὸ λυποῦν, κατά γε τὸ εἰκὸς, οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτῷ τι βραχὺ περισκεψα- μένους εἰπεῖν, ἐξ αὐτῶν παραθέντας τῶν Μωσαϊκῶν βιβλίων ἀνὰ μέρος τὰ ἐπ' αὐτῷ γεγραμμένα· οὕτω γὰρ ἂν καὶ εὐκρινεστάτην ποιησάμενοι τοῦ λόγου τὴν παράθεσιν, ἕκαστα τῶν ἐπ' αὐτῷ νοουμένων ὀρθῶς διαψόμεθα. Ἐπιδείξομεν δὲ διὰ πάντων, ὅτι τὸ μάννα τὸ ἀληθινὸν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὡς ἐν τύπῳ τῷ μάννα χορηγεῖσθαι τοῖς ἀρχαιοτέροις νοούμενος παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εχει δὲ οὔ τως ἡ τῶν λογίων ἀρχή· «Τῇ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ, τῷ μηνὶ τῷ δευτέρῳ, ἐξεληλυθότων αὐτῶν ἐκ γῆς Αἰγύπτου, διεγόγγυζε πᾶσα ἡ συναγωγὴ υἱῶν Ἰσ ραὴλ ἐπὶ Μωσῆν καὶ Ααρών, καὶ εἶπον πρὸς αὐτοὺς οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· Οφελον ἀπεθάνομεν πληγέντες ὑπὸ Κυρίου ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ὅταν ἐκαθίσαμεν ἐπὶ τῶν λεβήτων τῶν χρεῶν, καὶ ἠσθίομεν ἄρτους εἰς πλη- σμονὴν, ὅτι ἐξηγάγετε ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρημον ταύτην, ἀποκτεῖναι πᾶσαν τὴν συναγωγὴν ταύτην ἐν λιμῷ. » Τὰ μὲν οὖν ἐκ τῆς ἱστορίας διαφανῆ, καὶ λίαν εὐσύνοπτα, καὶ οὐδενὸς, οἶμαι, προσδεόμενα λόγου τοῦ τὴν πρόχειρον βασανίζοντος γνῶσιν· ἐροῦμεν δὲ πάλιν, εἰς μόνον ὁρῶντες τὸν πνευματικόν. Οὐκοῦν ἔτι τὴν Αἰγυπτίων ἔχοντες χώραν οἱ ἐξ Ἰσραήλ, διὰ θείου προστάγματος τὴν ἐπὶ Χριστῷ τυπικῶς ἐπιτελοῦν ἑορτὴν, καὶ τῆς τοῦ προβάτου θαίνης ἀψάμενοι, μόλις οὕτω τῆς τοῦ Φαραὼ τυραν νίδος τὴν πλεονεξίαν ἐξέβησαν, καὶ τὸν τῆς δουλείας ἀφόρητον ἀπεσείοντο ζυγόν. Είτα πρὸς τούτῳ παρα δόξως τὴν Ἐρυθρὰν διαπεραιωσάμενοι θάλασσαν ἐν ἐρήμῳ γεγόνασι· καὶ δὴ ἐν αὐτῇ λιμώττοντες κρεω- ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. 50% A esse putatis, ut uni tantum populo alimenta prae [al. buerit: typi enim erant ista rerum generaliorum, et particularis illa benignitas specimen erat uni- versalis, arrhabonis veluti cujusdam loco prioribus concessa. Sed cum veritatis tempus pro foribus nobis adsit, ‹ Pater meus dat vobis panem hunc de cœlo, qui per manna veteribus est adumbratus : nemo enim existimet, inquit, manna esse panem illum cœlestem, sed eum potius cœlestem statuat esse, qui totum alere potest orbem, et universo mundo vitam largiri. Increpat ergo Judæum, quod typicis inhæreat ac veritatis decus repellat: non enim erat illud manna proprie, sed ipsum pnigeni tum Dei Verbum quod ex substantia Patris proce- dit, cum sit secundum naturam vita, cuncta vivi- Gcans. Cum enim ex vivo Patre genitus sit, ipse C quoque natura sua vita est: et quoniam vitæ se- cundum naturam officium est vivificare, Christus omnia vivificat. Ut enim panis terrenus imbecilli- tatem carnis nostræ sustentans, eam corrumpi non sinit, ita et ipse per Spiritus sancti operationem spiritum nostrum vivificat, neque hoc tantum, sed et ipsum corpus in incorruptionem conservat. Sed quoniam de manna instituta nobis est oratio, nihil erit, opinor, incommodi si quæ de eo observavi- mus afferantur, sacræ Scripturæ locis quæ de ipso mentionem faciunt sigillatim expositis : sic enim, re distinctissime proposita, quæcun- que de eo observantur recte perspiciemus. His autem omnibus ostendemus manna verum esse Christum ipsum, qui sub manna figura veteri - bus a Deo et Patre datus intelligitur. Scri- ptura vero sic habet : « Quinta autem et decima die, mense secundo, cum ipsi exivissent de terra Ægypti, murmurabat omnis synagoga filiorum Israel adversus Moysem et Aaron, et dixerunt ad eos filii Israel Utinam mortui essemus percussi a Do- mino in terra Ægypti, quando sedebamus super ollas carnium, et manducabamus panes ad satieta- tem : quoniam eduxistis nos in desertum hoc ad interimendum omnem synagogam in fame **! › Et hæc quidem, quod ad historicum sensum attinet, tam clara et aperta sunt, ut in iis explicandis lon- giori sermone utendum non existimem : et de solo sensu spiritali denuo verba faciemus. D Exod. xvi, 1-3. : Igitur, cum Israelitæ in Ægypto adhuc essent, divino mandato Christi festum typice celebrarunt, et agni comestis epulis sic tandem Pharaonis tyran- nide soluti sunt, et intolerabile servitutis jugum excusserunt. Tum Rubro mari mirabiliter trans- vadato, in deserto manserunt, cunque ibi fame pre- merentur, mirificum cepit eos carnium aliorum- que ciborum quibus assueti erant desiderium. lta

φιλανθρωπίαν ελογίσασθε θέλειν ἀποδεῖξαι Θεὸν, ὡς ἐνὶ καὶ μόνῳ λαῷ χορηγῆσαι τροφάς· τύποι μὲν γὰρ ἐκεῖνα τῶν γενικωτέρων, καὶ τῆς καθόλου φιλοτιμίας εἰς τὸ κατὰ μέρος ἐπίδειξις ἦν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι τοῖς προειληφόσιν. Αλλ' ὅτε τῆς ἀληθείας ἐπὶ θύραις ἡμῖν ὁ καιρὸς, ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, ὅς διὰ τῆς τοῦ μάννα χορηγίας τοῖς ἀρχαιοτέροις ὡς ἐν σκιαῖς κατεγρά- φετο· μὴ γὰρ δή τις οἰέσθω, φησί, κατ' ἀλήθειαν ἐκεῖνον εἶναι τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, κατανευέτω κατανεμέτω ] δὲ μᾶλλον ἐκείνῳ τὴν ψῆφον, ᾧπερ ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ πᾶσαν ἀποτρέφειν δύ- νασθαι τὴν οἰκουμένην, καὶ ὅλῳ χαρίζεσθαι τῷ κόσμῳ τὴν ζωήν. Καταιτιᾶται τοίνυν τοῖς ἐν τύπῳ γεγενημένοις προσπεπηγότα τὸν Ἰουδαῖον, καὶ τὸ ἐκ Β τῆς ἀληθείας κάλλος ἀναζητεῖν παραιτούμενον· ἦν γὰρ οὐκ ἐκεῖνο τὸ μάννα κυρίως, ἀλλ' αὐτὸς ὁ μονο- γενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ ἐκ τῆς οὐσίας ερχόμενος τοῦ Πατρὸς, ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ζωὴ, τὰ πάντα ζωογονῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ ζῶντος ἀνέφυ Πατρός, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ ἐπείπερ ἔργον τῇ κατὰ φύσιν ζωῇ τὸ ζωοποιεῖν, ζωοποιεῖ τὰ πάντα Χριστός. "Οπερ γὰρ ἄρτος ἡμῖν ὁ ἐκ γῆς εὑρίσκεται, τὴν ἀσθενῆ τῆς σαρκὸς φύσιν οὐκ ἐῶν καταφθείρεσθαι· τοῦτο καὶ αὐτὸς, διὰ τῆς τοῦ Πνεύ ματος ἐνεργείας τὸ πνεῦμα ζωοποιῶν, καὶ οὐ μέχρι τούτων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα συνέχων εἰς ἀφθαρ- σίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ἡμῖν εἰς τὸν ἐπὶ τῷ μάννα λόγων ἐκτρέχει τὰ θεωρήματα, τὸ λυποῦν, κατά γε τὸ εἰκὸς, οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτῷ τι βραχὺ περισκεψα- μένους εἰπεῖν, ἐξ αὐτῶν παραθέντας τῶν Μωσαϊκῶν βιβλίων ἀνὰ μέρος τὰ ἐπ' αὐτῷ γεγραμμένα· οὕτω γὰρ ἂν καὶ εὐκρινεστάτην ποιησάμενοι τοῦ λόγου τὴν παράθεσιν, ἕκαστα τῶν ἐπ' αὐτῷ νοουμένων ὀρθῶς διαψόμεθα. Ἐπιδείξομεν δὲ διὰ πάντων, ὅτι τὸ μάννα τὸ ἀληθινὸν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὡς ἐν τύπῳ τῷ μάννα χορηγεῖσθαι τοῖς ἀρχαιοτέροις νοούμενος παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εχει δὲ οὔ τως ἡ τῶν λογίων ἀρχή· «Τῇ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ, τῷ μηνὶ τῷ δευτέρῳ, ἐξεληλυθότων αὐτῶν ἐκ γῆς Αἰγύπτου, διεγόγγυζε πᾶσα ἡ συναγωγὴ υἱῶν Ἰσ ραὴλ ἐπὶ Μωσῆν καὶ Ααρών, καὶ εἶπον πρὸς αὐτοὺς οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· Οφελον ἀπεθάνομεν πληγέντες ὑπὸ Κυρίου ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ὅταν ἐκαθίσαμεν ἐπὶ τῶν λεβήτων τῶν χρεῶν, καὶ ἠσθίομεν ἄρτους εἰς πλη- σμονὴν, ὅτι ἐξηγάγετε ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρημον ταύτην, ἀποκτεῖναι πᾶσαν τὴν συναγωγὴν ταύτην ἐν λιμῷ. » Τὰ μὲν οὖν ἐκ τῆς ἱστορίας διαφανῆ, καὶ λίαν εὐσύνοπτα, καὶ οὐδενὸς, οἶμαι, προσδεόμενα λόγου τοῦ τὴν πρόχειρον βασανίζοντος γνῶσιν· ἐροῦμεν δὲ πάλιν, εἰς μόνον ὁρῶντες τὸν πνευματικόν. Οὐκοῦν ἔτι τὴν Αἰγυπτίων ἔχοντες χώραν οἱ ἐξ Ἰσραήλ, διὰ θείου προστάγματος τὴν ἐπὶ Χριστῷ τυπικῶς ἐπιτελοῦν ἑορτὴν, καὶ τῆς τοῦ προβάτου θαίνης ἀψάμενοι, μόλις οὕτω τῆς τοῦ Φαραὼ τυραν νίδος τὴν πλεονεξίαν ἐξέβησαν, καὶ τὸν τῆς δουλείας ἀφόρητον ἀπεσείοντο ζυγόν. Είτα πρὸς τούτῳ παρα δόξως τὴν Ἐρυθρὰν διαπεραιωσάμενοι θάλασσαν ἐν ἐρήμῳ γεγόνασι· καὶ δὴ ἐν αὐτῇ λιμώττοντες κρεω- ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. 50% A esse putatis, ut uni tantum populo alimenta prae [al. buerit: typi enim erant ista rerum generaliorum, et particularis illa benignitas specimen erat uni- versalis, arrhabonis veluti cujusdam loco prioribus concessa. Sed cum veritatis tempus pro foribus nobis adsit, ‹ Pater meus dat vobis panem hunc de cœlo, qui per manna veteribus est adumbratus : nemo enim existimet, inquit, manna esse panem illum cœlestem, sed eum potius cœlestem statuat esse, qui totum alere potest orbem, et universo mundo vitam largiri. Increpat ergo Judæum, quod typicis inhæreat ac veritatis decus repellat: non enim erat illud manna proprie, sed ipsum pnigeni tum Dei Verbum quod ex substantia Patris proce- dit, cum sit secundum naturam vita, cuncta vivi- Gcans. Cum enim ex vivo Patre genitus sit, ipse C quoque natura sua vita est: et quoniam vitæ se- cundum naturam officium est vivificare, Christus omnia vivificat. Ut enim panis terrenus imbecilli- tatem carnis nostræ sustentans, eam corrumpi non sinit, ita et ipse per Spiritus sancti operationem spiritum nostrum vivificat, neque hoc tantum, sed et ipsum corpus in incorruptionem conservat. Sed quoniam de manna instituta nobis est oratio, nihil erit, opinor, incommodi si quæ de eo observavi- mus afferantur, sacræ Scripturæ locis quæ de ipso mentionem faciunt sigillatim expositis : sic enim, re distinctissime proposita, quæcun- que de eo observantur recte perspiciemus. His autem omnibus ostendemus manna verum esse Christum ipsum, qui sub manna figura veteri - bus a Deo et Patre datus intelligitur. Scri- ptura vero sic habet : « Quinta autem et decima die, mense secundo, cum ipsi exivissent de terra Ægypti, murmurabat omnis synagoga filiorum Israel adversus Moysem et Aaron, et dixerunt ad eos filii Israel Utinam mortui essemus percussi a Do- mino in terra Ægypti, quando sedebamus super ollas carnium, et manducabamus panes ad satieta- tem : quoniam eduxistis nos in desertum hoc ad interimendum omnem synagogam in fame **! › Et hæc quidem, quod ad historicum sensum attinet, tam clara et aperta sunt, ut in iis explicandis lon- giori sermone utendum non existimem : et de solo sensu spiritali denuo verba faciemus. D Exod. xvi, 1-3. : Igitur, cum Israelitæ in Ægypto adhuc essent, divino mandato Christi festum typice celebrarunt, et agni comestis epulis sic tandem Pharaonis tyran- nide soluti sunt, et intolerabile servitutis jugum excusserunt. Tum Rubro mari mirabiliter trans- vadato, in deserto manserunt, cunque ibi fame pre- merentur, mirificum cepit eos carnium aliorum- que ciborum quibus assueti erant desiderium. lta

φιλανθρωπίαν ελογίσασθε θέλειν ἀποδεῖξαι Θεὸν, ὡς ἐνὶ καὶ μόνῳ λαῷ χορηγῆσαι τροφάς· τύποι μὲν γὰρ ἐκεῖνα τῶν γενικωτέρων, καὶ τῆς καθόλου φιλοτιμίας εἰς τὸ κατὰ μέρος ἐπίδειξις ἦν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι τοῖς προειληφόσιν. Αλλ' ὅτε τῆς ἀληθείας ἐπὶ θύραις ἡμῖν ὁ καιρὸς, ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, ὅς διὰ τῆς τοῦ μάννα χορηγίας τοῖς ἀρχαιοτέροις ὡς ἐν σκιαῖς κατεγρά- φετο· μὴ γὰρ δή τις οἰέσθω, φησί, κατ' ἀλήθειαν ἐκεῖνον εἶναι τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, κατανευέτω κατανεμέτω ] δὲ μᾶλλον ἐκείνῳ τὴν ψῆφον, ᾧπερ ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ πᾶσαν ἀποτρέφειν δύ- νασθαι τὴν οἰκουμένην, καὶ ὅλῳ χαρίζεσθαι τῷ κόσμῳ τὴν ζωήν. Καταιτιᾶται τοίνυν τοῖς ἐν τύπῳ γεγενημένοις προσπεπηγότα τὸν Ἰουδαῖον, καὶ τὸ ἐκ Β τῆς ἀληθείας κάλλος ἀναζητεῖν παραιτούμενον· ἦν γὰρ οὐκ ἐκεῖνο τὸ μάννα κυρίως, ἀλλ' αὐτὸς ὁ μονο- γενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ ἐκ τῆς οὐσίας ερχόμενος τοῦ Πατρὸς, ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ζωὴ, τὰ πάντα ζωογονῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ ζῶντος ἀνέφυ Πατρός, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ ἐπείπερ ἔργον τῇ κατὰ φύσιν ζωῇ τὸ ζωοποιεῖν, ζωοποιεῖ τὰ πάντα Χριστός. "Οπερ γὰρ ἄρτος ἡμῖν ὁ ἐκ γῆς εὑρίσκεται, τὴν ἀσθενῆ τῆς σαρκὸς φύσιν οὐκ ἐῶν καταφθείρεσθαι· τοῦτο καὶ αὐτὸς, διὰ τῆς τοῦ Πνεύ ματος ἐνεργείας τὸ πνεῦμα ζωοποιῶν, καὶ οὐ μέχρι τούτων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα συνέχων εἰς ἀφθαρ- σίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ἡμῖν εἰς τὸν ἐπὶ τῷ μάννα λόγων ἐκτρέχει τὰ θεωρήματα, τὸ λυποῦν, κατά γε τὸ εἰκὸς, οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτῷ τι βραχὺ περισκεψα- μένους εἰπεῖν, ἐξ αὐτῶν παραθέντας τῶν Μωσαϊκῶν βιβλίων ἀνὰ μέρος τὰ ἐπ' αὐτῷ γεγραμμένα· οὕτω γὰρ ἂν καὶ εὐκρινεστάτην ποιησάμενοι τοῦ λόγου τὴν παράθεσιν, ἕκαστα τῶν ἐπ' αὐτῷ νοουμένων ὀρθῶς διαψόμεθα. Ἐπιδείξομεν δὲ διὰ πάντων, ὅτι τὸ μάννα τὸ ἀληθινὸν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὡς ἐν τύπῳ τῷ μάννα χορηγεῖσθαι τοῖς ἀρχαιοτέροις νοούμενος παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εχει δὲ οὔ τως ἡ τῶν λογίων ἀρχή· «Τῇ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ, τῷ μηνὶ τῷ δευτέρῳ, ἐξεληλυθότων αὐτῶν ἐκ γῆς Αἰγύπτου, διεγόγγυζε πᾶσα ἡ συναγωγὴ υἱῶν Ἰσ ραὴλ ἐπὶ Μωσῆν καὶ Ααρών, καὶ εἶπον πρὸς αὐτοὺς οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· Οφελον ἀπεθάνομεν πληγέντες ὑπὸ Κυρίου ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ὅταν ἐκαθίσαμεν ἐπὶ τῶν λεβήτων τῶν χρεῶν, καὶ ἠσθίομεν ἄρτους εἰς πλη- σμονὴν, ὅτι ἐξηγάγετε ἡμᾶς εἰς τὴν ἔρημον ταύτην, ἀποκτεῖναι πᾶσαν τὴν συναγωγὴν ταύτην ἐν λιμῷ. » Τὰ μὲν οὖν ἐκ τῆς ἱστορίας διαφανῆ, καὶ λίαν εὐσύνοπτα, καὶ οὐδενὸς, οἶμαι, προσδεόμενα λόγου τοῦ τὴν πρόχειρον βασανίζοντος γνῶσιν· ἐροῦμεν δὲ πάλιν, εἰς μόνον ὁρῶντες τὸν πνευματικόν. Οὐκοῦν ἔτι τὴν Αἰγυπτίων ἔχοντες χώραν οἱ ἐξ Ἰσραήλ, διὰ θείου προστάγματος τὴν ἐπὶ Χριστῷ τυπικῶς ἐπιτελοῦν ἑορτὴν, καὶ τῆς τοῦ προβάτου θαίνης ἀψάμενοι, μόλις οὕτω τῆς τοῦ Φαραὼ τυραν νίδος τὴν πλεονεξίαν ἐξέβησαν, καὶ τὸν τῆς δουλείας ἀφόρητον ἀπεσείοντο ζυγόν. Είτα πρὸς τούτῳ παρα δόξως τὴν Ἐρυθρὰν διαπεραιωσάμενοι θάλασσαν ἐν ἐρήμῳ γεγόνασι· καὶ δὴ ἐν αὐτῇ λιμώττοντες κρεω- ** IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. 50% A esse putatis, ut uni tantum populo alimenta prae [al. buerit: typi enim erant ista rerum generaliorum, et particularis illa benignitas specimen erat uni- versalis, arrhabonis veluti cujusdam loco prioribus concessa. Sed cum veritatis tempus pro foribus nobis adsit, ‹ Pater meus dat vobis panem hunc de cœlo, qui per manna veteribus est adumbratus : nemo enim existimet, inquit, manna esse panem illum cœlestem, sed eum potius cœlestem statuat esse, qui totum alere potest orbem, et universo mundo vitam largiri. Increpat ergo Judæum, quod typicis inhæreat ac veritatis decus repellat: non enim erat illud manna proprie, sed ipsum pnigeni tum Dei Verbum quod ex substantia Patris proce- dit, cum sit secundum naturam vita, cuncta vivi- Gcans. Cum enim ex vivo Patre genitus sit, ipse C quoque natura sua vita est: et quoniam vitæ se- cundum naturam officium est vivificare, Christus omnia vivificat. Ut enim panis terrenus imbecilli- tatem carnis nostræ sustentans, eam corrumpi non sinit, ita et ipse per Spiritus sancti operationem spiritum nostrum vivificat, neque hoc tantum, sed et ipsum corpus in incorruptionem conservat. Sed quoniam de manna instituta nobis est oratio, nihil erit, opinor, incommodi si quæ de eo observavi- mus afferantur, sacræ Scripturæ locis quæ de ipso mentionem faciunt sigillatim expositis : sic enim, re distinctissime proposita, quæcun- que de eo observantur recte perspiciemus. His autem omnibus ostendemus manna verum esse Christum ipsum, qui sub manna figura veteri - bus a Deo et Patre datus intelligitur. Scri- ptura vero sic habet : « Quinta autem et decima die, mense secundo, cum ipsi exivissent de terra Ægypti, murmurabat omnis synagoga filiorum Israel adversus Moysem et Aaron, et dixerunt ad eos filii Israel Utinam mortui essemus percussi a Do- mino in terra Ægypti, quando sedebamus super ollas carnium, et manducabamus panes ad satieta- tem : quoniam eduxistis nos in desertum hoc ad interimendum omnem synagogam in fame **! › Et hæc quidem, quod ad historicum sensum attinet, tam clara et aperta sunt, ut in iis explicandis lon- giori sermone utendum non existimem : et de solo sensu spiritali denuo verba faciemus. D Exod. xvi, 1-3. : Igitur, cum Israelitæ in Ægypto adhuc essent, divino mandato Christi festum typice celebrarunt, et agni comestis epulis sic tandem Pharaonis tyran- nide soluti sunt, et intolerabile servitutis jugum excusserunt. Tum Rubro mari mirabiliter trans- vadato, in deserto manserunt, cunque ibi fame pre- merentur, mirificum cepit eos carnium aliorum- que ciborum quibus assueti erant desiderium. lta

φαγεῖν ἐπεθύμουν, καὶ εἰς τὴν συνήθη τῶν ἄρτων - επιθυμίαν ὑπεσύροντο. Ἐγόγγυζόν τε οὕτω κατὰ Μωσέως καὶ εἰς μετάγνωσιν τῆς παρὰ Θεοῦ δωρεᾶς καταπίπτουσι, δέον ἐπὶ τούτοις οὐ μετρίως εὐχαρι στεῖν. Αἴγυπτος μὲν τοίνυν σκοτασμὸς ἂν εἴη, καὶ νοηθήσεταί πως εἰς τὴν τοῦ παρόντος αἰῶνος κατά- στασιν, καὶ εἰς ἕξιν τὴν κοσμικήν, ἣν ὥσπερ τινά χώραν ἐπιγραψάμενοι, πικρὰν ὑπομένομεν ἐν αὐτῇ την θητείαν, ἐργαζόμενοι μὲν τὸ παράπαν οὐδὲν τῷ Θεῷ, μόνῳ δὲ τῷ διαβόλῳ τελοῦντες τὰ θυμηρέστατα, καὶ καθάπερ εἰς πηλόν, ἢ δυσώδη βόρβορον, τὰς τῆς ἀκαθάρτου σαρκὸς καταπηδῶντες ἡδονὰς, ἄμισθόν τε καὶ ἀνόνητον τληπαθοῦντες πόνον, καὶ ἀταλαίπω- ρον, ἵν' οὕτως εἴπω, τὴν φιληδονίαν ἐπιτηδεύοντες· ἀλλ᾽ ὅταν ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος κατὰ νοῦν προσλαλῇ, καὶ πικρὰν ἤδη βλέπωμεν τὴν ἐν τούτοις δουλείαν, τότε δὴ, τότε τὴν ἐξ ἁπάσης φαυλότητος ἀποδημίαν διψήσαντες, ὥσπερ εἰς τὴν τῆς ἐλευθερίας ἀρχὴν, καὶ θύραν ἐπ' αὐτὸν ἐρχόμεθα τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν δι' αἵματος τοῦ τιμίον λοιπὸν ἀσφάλειάν τε καὶ χάριν ἐφοδιαζόμενοι, καθάπερ τινὰ θάλασσαν ταραχώδη, καὶ συγκεχυμένην, τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ περιστάσεις αφέν τες σαρκικὰς, ἔξω τε παντὸς θορύβου γεγονότες κοσμικοῦ, πρὸς ἔξιν ἤδη τὴν ἀϋλοτέραν καὶ καθα ρωτέραν ἐρχόμεθα, οἷάπερ εἰς ἔρημον καταλύοντες χῶρον. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἀγύμναστος πρὸς ἀρετὴν ὁ διὰ νόμου πρὸς αὐτὴν παιδαγωγούμενος, ὅταν ἐν τούτοις ἤδη γεγονότες εὑρισκώμεθα, τότε τοῖς δοκι- μάζουσι περιπίπτοντες πειρασμοῖς, ὑπομνήσει τῇ τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν ἔσθ' ὅτε καταδακνόμεθα, εἶτα πολὺ λίαν ἡμᾶς κατασυρούσης τῆς ἐπιθυμίας, καταβοῶμεν ἐξ ἀκηδίας πολλάκις, καίτοι πρὸς ἐλευ- θερίαν ἀνακεκληκότος ἡμᾶς τοῦ θείου νόμου, ἐν λιμῷ δὲ ὥσπερ γεγονότες τῶν ἀρχαιοτέρων, καὶ κατειθι σμένων ἡδονῶν, καὶ πρὸς πόνους ἤδη τοὺς ἐπὶ ταῖς ἐγκρατείαις ὀλιγωρήσαντες, οὐκέτι φαύλην ὁρῶμεν τὴν ἐν κόσμῳ δουλείαν. Καὶ γὰρ ὄντως, ἱκανὸν τὸ ἐν τῇ σαρκὶ θέλημα πρὸς ἅπασαν ὀλιγοψυχίαν τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς ἑλκῦσαι τὸν νοῦν. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν·ι Ἰδοὺ ἐγὼ ὕω ὑμῖν ἄρτους ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ. » Εχεις ἤδη καὶ μάλα σαφῶς ἐν τούτοις ὁρᾷν τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελῳδούμενον· • Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Αλλ' ἔστιν, οἶμαι, πᾶσι διαφανές, ὅτι τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς δυνάμεων λογικῶν, οὐχ ἕτερος ἂν νοοῖτο καὶ ἄρτος, καὶ τροφή, παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Μονο- γενῆ. Αὐτὸς οὖν ἄρα τὸ μάννα τὸ ἀληθὲς, ὁ ἄρτος ὁ ἐξ οὐρανοῦ, ὁ πάσῃ κτίσει λογικῇ παρὰ Θεοῦ Πατρὸς χορηγούμενος. Εἰς δέ γε τῶν προκειμένων τὴν τάξιν εἰσβαίνοντες, ἐκεῖνό φαμεν κατανόησον ὅπως ἡ θεία τε καὶ ἄνωθεν χάρις, καὶ νοσοῦσαν ἔσθ' ὅτε τὰ συν ἤθη, τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνθέλκει πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀνασώζει ποικίλως. Κατωθεῖ μὲν γὰρ λίθου δίκην ἐπιπίπτον τῷ νῷ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ προς τὸ ἴδιον θέλημα τυραννικῶς ἐκβιάζεται, ἀντιπεριάγει δὲ πάλιν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καθάπερ τινὶ χαλινῷ, πρὸς τὴν τῶν ἀμεινόνων ἐπιθυμίαν, καὶ εἰς ἕξιν ἀνακομίζει Β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 50% contra Mosem obmurmurant, ac divini muneris & B penitent, cum ingentes alioquin gratias agere de- berent. Per Ægyptum itaque obtenebratio, et hujus seculi status quodammodo significatur, et nos in mundanam vitam, velut in regionem quamdam ascripli, acerbam in ea patiunur servitutem, dum nihi Deo acceptum,] sed uni diabolo gratissima quæque facimus, et in voluptates impura carnis ceu lutum quoddam ac ccnum fetidissimum desi- limus, inanem ac stultum laborem, et ærumnosum, ut ita dicam, voluptatis studium colentes : sed si quando nobis Dei lex in mente loquatur, et acer- bam in his servitutem conspiciamus, tunc certe, tunc omnis improbitatis relinquendæ desiderio capti, ad ipsum Christum tanquam ad libertatis principium ac januam tendimus, et per pretiosum sanguinem securitate et gratia ceu viatico instructi, carnis in hac vita perturbationes tanquam infestum et procellosum mare quoddam relinquentes, et extra tumultum omnem mundanum positi, ad mores tandem convertimur puriores atque sanctio- res, velut in desertum quemdam locum secedentes. Sed quoniam exercitatione virtutis non caret, qui per legem ad eam eruditur, si quando nos borum potiti comperiamur, tunc tentationibus ad proba- tionem occurrentibus, carnalium cupiditatum pun- git nos interdum recordatio; tum vellicante nos vehementius libidine, præ tædio sape conqueri- mur, revocante nos ad libertatem divina lege, adeo- que priorum et familiarium voluptatum fame c quadam incitati, rejectis temperantiæ laboribus, non jam malam esse videmus amplius mundanam illam servitutem. Potest enim profecto carnis voluntas animum ab omni studio bonorum avellere. Dixit autem Dominus ad Moysen : « Ecce ego pluo vobis panes de caelo ". » Potes jam hic clarissime id viderẻ quod in Psalmis canitur : ‹ Panem cœli dedit eis, panem angelorum manducavit homo ". Sed patet, opinor, cunctis, virtutum quæ in cœlis sunt intellectualium nullum alium panem ¸et cibum esse censendum, quam illum ex Deo ac Patre Uni- genitum. Ipse igitur est verum illud manna, ille panis de cœlo, qui omni creaturæ rationali a Deo Patre præbetur. Sed ut rerum propositarum ordi- nem ingrediamur, observa quo pacto divina super. naque gratia naturam humanam inveteratis quoque morbis laborantem ad se pertrabat, variisque modis conservet. Trahit enim lapidis instar sensus carnis in animum incidens, eumque ad suam voluntatem tyrannice adigit: sed nos rursum Christus freno veluti quonam reducit ad meliorem cupiditatem, et infirmos ad pietatem revocat. Ecce enim, ecce prolapsis in voluptates corporeas alimenta se datu- rum pollicetur, consolationem videlicet per Spiri- tum, manna intellectuale. Per hoc enim ad omnem patientiam firmamur, atque id lucramur, ut ex infirmitate non prolabamur in vitia. Firmabat igi- . » Exod. xvi, 4. * Psal. xxv, 25. D

φαγεῖν ἐπεθύμουν, καὶ εἰς τὴν συνήθη τῶν ἄρτων - επιθυμίαν ὑπεσύροντο. Ἐγόγγυζόν τε οὕτω κατὰ Μωσέως καὶ εἰς μετάγνωσιν τῆς παρὰ Θεοῦ δωρεᾶς καταπίπτουσι, δέον ἐπὶ τούτοις οὐ μετρίως εὐχαρι στεῖν. Αἴγυπτος μὲν τοίνυν σκοτασμὸς ἂν εἴη, καὶ νοηθήσεταί πως εἰς τὴν τοῦ παρόντος αἰῶνος κατά- στασιν, καὶ εἰς ἕξιν τὴν κοσμικήν, ἣν ὥσπερ τινά χώραν ἐπιγραψάμενοι, πικρὰν ὑπομένομεν ἐν αὐτῇ την θητείαν, ἐργαζόμενοι μὲν τὸ παράπαν οὐδὲν τῷ Θεῷ, μόνῳ δὲ τῷ διαβόλῳ τελοῦντες τὰ θυμηρέστατα, καὶ καθάπερ εἰς πηλόν, ἢ δυσώδη βόρβορον, τὰς τῆς ἀκαθάρτου σαρκὸς καταπηδῶντες ἡδονὰς, ἄμισθόν τε καὶ ἀνόνητον τληπαθοῦντες πόνον, καὶ ἀταλαίπω- ρον, ἵν' οὕτως εἴπω, τὴν φιληδονίαν ἐπιτηδεύοντες· ἀλλ᾽ ὅταν ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος κατὰ νοῦν προσλαλῇ, καὶ πικρὰν ἤδη βλέπωμεν τὴν ἐν τούτοις δουλείαν, τότε δὴ, τότε τὴν ἐξ ἁπάσης φαυλότητος ἀποδημίαν διψήσαντες, ὥσπερ εἰς τὴν τῆς ἐλευθερίας ἀρχὴν, καὶ θύραν ἐπ' αὐτὸν ἐρχόμεθα τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν δι' αἵματος τοῦ τιμίον λοιπὸν ἀσφάλειάν τε καὶ χάριν ἐφοδιαζόμενοι, καθάπερ τινὰ θάλασσαν ταραχώδη, καὶ συγκεχυμένην, τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ περιστάσεις αφέν τες σαρκικὰς, ἔξω τε παντὸς θορύβου γεγονότες κοσμικοῦ, πρὸς ἔξιν ἤδη τὴν ἀϋλοτέραν καὶ καθα ρωτέραν ἐρχόμεθα, οἷάπερ εἰς ἔρημον καταλύοντες χῶρον. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἀγύμναστος πρὸς ἀρετὴν ὁ διὰ νόμου πρὸς αὐτὴν παιδαγωγούμενος, ὅταν ἐν τούτοις ἤδη γεγονότες εὑρισκώμεθα, τότε τοῖς δοκι- μάζουσι περιπίπτοντες πειρασμοῖς, ὑπομνήσει τῇ τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν ἔσθ' ὅτε καταδακνόμεθα, εἶτα πολὺ λίαν ἡμᾶς κατασυρούσης τῆς ἐπιθυμίας, καταβοῶμεν ἐξ ἀκηδίας πολλάκις, καίτοι πρὸς ἐλευ- θερίαν ἀνακεκληκότος ἡμᾶς τοῦ θείου νόμου, ἐν λιμῷ δὲ ὥσπερ γεγονότες τῶν ἀρχαιοτέρων, καὶ κατειθι σμένων ἡδονῶν, καὶ πρὸς πόνους ἤδη τοὺς ἐπὶ ταῖς ἐγκρατείαις ὀλιγωρήσαντες, οὐκέτι φαύλην ὁρῶμεν τὴν ἐν κόσμῳ δουλείαν. Καὶ γὰρ ὄντως, ἱκανὸν τὸ ἐν τῇ σαρκὶ θέλημα πρὸς ἅπασαν ὀλιγοψυχίαν τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς ἑλκῦσαι τὸν νοῦν. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν·ι Ἰδοὺ ἐγὼ ὕω ὑμῖν ἄρτους ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ. » Εχεις ἤδη καὶ μάλα σαφῶς ἐν τούτοις ὁρᾷν τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελῳδούμενον· • Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Αλλ' ἔστιν, οἶμαι, πᾶσι διαφανές, ὅτι τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς δυνάμεων λογικῶν, οὐχ ἕτερος ἂν νοοῖτο καὶ ἄρτος, καὶ τροφή, παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Μονο- γενῆ. Αὐτὸς οὖν ἄρα τὸ μάννα τὸ ἀληθὲς, ὁ ἄρτος ὁ ἐξ οὐρανοῦ, ὁ πάσῃ κτίσει λογικῇ παρὰ Θεοῦ Πατρὸς χορηγούμενος. Εἰς δέ γε τῶν προκειμένων τὴν τάξιν εἰσβαίνοντες, ἐκεῖνό φαμεν κατανόησον ὅπως ἡ θεία τε καὶ ἄνωθεν χάρις, καὶ νοσοῦσαν ἔσθ' ὅτε τὰ συν ἤθη, τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνθέλκει πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀνασώζει ποικίλως. Κατωθεῖ μὲν γὰρ λίθου δίκην ἐπιπίπτον τῷ νῷ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ προς τὸ ἴδιον θέλημα τυραννικῶς ἐκβιάζεται, ἀντιπεριάγει δὲ πάλιν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καθάπερ τινὶ χαλινῷ, πρὸς τὴν τῶν ἀμεινόνων ἐπιθυμίαν, καὶ εἰς ἕξιν ἀνακομίζει Β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 50% contra Mosem obmurmurant, ac divini muneris & B penitent, cum ingentes alioquin gratias agere de- berent. Per Ægyptum itaque obtenebratio, et hujus seculi status quodammodo significatur, et nos in mundanam vitam, velut in regionem quamdam ascripli, acerbam in ea patiunur servitutem, dum nihi Deo acceptum,] sed uni diabolo gratissima quæque facimus, et in voluptates impura carnis ceu lutum quoddam ac ccnum fetidissimum desi- limus, inanem ac stultum laborem, et ærumnosum, ut ita dicam, voluptatis studium colentes : sed si quando nobis Dei lex in mente loquatur, et acer- bam in his servitutem conspiciamus, tunc certe, tunc omnis improbitatis relinquendæ desiderio capti, ad ipsum Christum tanquam ad libertatis principium ac januam tendimus, et per pretiosum sanguinem securitate et gratia ceu viatico instructi, carnis in hac vita perturbationes tanquam infestum et procellosum mare quoddam relinquentes, et extra tumultum omnem mundanum positi, ad mores tandem convertimur puriores atque sanctio- res, velut in desertum quemdam locum secedentes. Sed quoniam exercitatione virtutis non caret, qui per legem ad eam eruditur, si quando nos borum potiti comperiamur, tunc tentationibus ad proba- tionem occurrentibus, carnalium cupiditatum pun- git nos interdum recordatio; tum vellicante nos vehementius libidine, præ tædio sape conqueri- mur, revocante nos ad libertatem divina lege, adeo- que priorum et familiarium voluptatum fame c quadam incitati, rejectis temperantiæ laboribus, non jam malam esse videmus amplius mundanam illam servitutem. Potest enim profecto carnis voluntas animum ab omni studio bonorum avellere. Dixit autem Dominus ad Moysen : « Ecce ego pluo vobis panes de caelo ". » Potes jam hic clarissime id viderẻ quod in Psalmis canitur : ‹ Panem cœli dedit eis, panem angelorum manducavit homo ". Sed patet, opinor, cunctis, virtutum quæ in cœlis sunt intellectualium nullum alium panem ¸et cibum esse censendum, quam illum ex Deo ac Patre Uni- genitum. Ipse igitur est verum illud manna, ille panis de cœlo, qui omni creaturæ rationali a Deo Patre præbetur. Sed ut rerum propositarum ordi- nem ingrediamur, observa quo pacto divina super. naque gratia naturam humanam inveteratis quoque morbis laborantem ad se pertrabat, variisque modis conservet. Trahit enim lapidis instar sensus carnis in animum incidens, eumque ad suam voluntatem tyrannice adigit: sed nos rursum Christus freno veluti quonam reducit ad meliorem cupiditatem, et infirmos ad pietatem revocat. Ecce enim, ecce prolapsis in voluptates corporeas alimenta se datu- rum pollicetur, consolationem videlicet per Spiri- tum, manna intellectuale. Per hoc enim ad omnem patientiam firmamur, atque id lucramur, ut ex infirmitate non prolabamur in vitia. Firmabat igi- . » Exod. xvi, 4. * Psal. xxv, 25. D

φαγεῖν ἐπεθύμουν, καὶ εἰς τὴν συνήθη τῶν ἄρτων - επιθυμίαν ὑπεσύροντο. Ἐγόγγυζόν τε οὕτω κατὰ Μωσέως καὶ εἰς μετάγνωσιν τῆς παρὰ Θεοῦ δωρεᾶς καταπίπτουσι, δέον ἐπὶ τούτοις οὐ μετρίως εὐχαρι στεῖν. Αἴγυπτος μὲν τοίνυν σκοτασμὸς ἂν εἴη, καὶ νοηθήσεταί πως εἰς τὴν τοῦ παρόντος αἰῶνος κατά- στασιν, καὶ εἰς ἕξιν τὴν κοσμικήν, ἣν ὥσπερ τινά χώραν ἐπιγραψάμενοι, πικρὰν ὑπομένομεν ἐν αὐτῇ την θητείαν, ἐργαζόμενοι μὲν τὸ παράπαν οὐδὲν τῷ Θεῷ, μόνῳ δὲ τῷ διαβόλῳ τελοῦντες τὰ θυμηρέστατα, καὶ καθάπερ εἰς πηλόν, ἢ δυσώδη βόρβορον, τὰς τῆς ἀκαθάρτου σαρκὸς καταπηδῶντες ἡδονὰς, ἄμισθόν τε καὶ ἀνόνητον τληπαθοῦντες πόνον, καὶ ἀταλαίπω- ρον, ἵν' οὕτως εἴπω, τὴν φιληδονίαν ἐπιτηδεύοντες· ἀλλ᾽ ὅταν ἡμῖν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος κατὰ νοῦν προσλαλῇ, καὶ πικρὰν ἤδη βλέπωμεν τὴν ἐν τούτοις δουλείαν, τότε δὴ, τότε τὴν ἐξ ἁπάσης φαυλότητος ἀποδημίαν διψήσαντες, ὥσπερ εἰς τὴν τῆς ἐλευθερίας ἀρχὴν, καὶ θύραν ἐπ' αὐτὸν ἐρχόμεθα τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν δι' αἵματος τοῦ τιμίον λοιπὸν ἀσφάλειάν τε καὶ χάριν ἐφοδιαζόμενοι, καθάπερ τινὰ θάλασσαν ταραχώδη, καὶ συγκεχυμένην, τὰς ἐν τῷδε τῷ βίῳ περιστάσεις αφέν τες σαρκικὰς, ἔξω τε παντὸς θορύβου γεγονότες κοσμικοῦ, πρὸς ἔξιν ἤδη τὴν ἀϋλοτέραν καὶ καθα ρωτέραν ἐρχόμεθα, οἷάπερ εἰς ἔρημον καταλύοντες χῶρον. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἀγύμναστος πρὸς ἀρετὴν ὁ διὰ νόμου πρὸς αὐτὴν παιδαγωγούμενος, ὅταν ἐν τούτοις ἤδη γεγονότες εὑρισκώμεθα, τότε τοῖς δοκι- μάζουσι περιπίπτοντες πειρασμοῖς, ὑπομνήσει τῇ τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν ἔσθ' ὅτε καταδακνόμεθα, εἶτα πολὺ λίαν ἡμᾶς κατασυρούσης τῆς ἐπιθυμίας, καταβοῶμεν ἐξ ἀκηδίας πολλάκις, καίτοι πρὸς ἐλευ- θερίαν ἀνακεκληκότος ἡμᾶς τοῦ θείου νόμου, ἐν λιμῷ δὲ ὥσπερ γεγονότες τῶν ἀρχαιοτέρων, καὶ κατειθι σμένων ἡδονῶν, καὶ πρὸς πόνους ἤδη τοὺς ἐπὶ ταῖς ἐγκρατείαις ὀλιγωρήσαντες, οὐκέτι φαύλην ὁρῶμεν τὴν ἐν κόσμῳ δουλείαν. Καὶ γὰρ ὄντως, ἱκανὸν τὸ ἐν τῇ σαρκὶ θέλημα πρὸς ἅπασαν ὀλιγοψυχίαν τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς ἑλκῦσαι τὸν νοῦν. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν·ι Ἰδοὺ ἐγὼ ὕω ὑμῖν ἄρτους ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ. » Εχεις ἤδη καὶ μάλα σαφῶς ἐν τούτοις ὁρᾷν τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελῳδούμενον· • Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Αλλ' ἔστιν, οἶμαι, πᾶσι διαφανές, ὅτι τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς δυνάμεων λογικῶν, οὐχ ἕτερος ἂν νοοῖτο καὶ ἄρτος, καὶ τροφή, παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Μονο- γενῆ. Αὐτὸς οὖν ἄρα τὸ μάννα τὸ ἀληθὲς, ὁ ἄρτος ὁ ἐξ οὐρανοῦ, ὁ πάσῃ κτίσει λογικῇ παρὰ Θεοῦ Πατρὸς χορηγούμενος. Εἰς δέ γε τῶν προκειμένων τὴν τάξιν εἰσβαίνοντες, ἐκεῖνό φαμεν κατανόησον ὅπως ἡ θεία τε καὶ ἄνωθεν χάρις, καὶ νοσοῦσαν ἔσθ' ὅτε τὰ συν ἤθη, τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀνθέλκει πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀνασώζει ποικίλως. Κατωθεῖ μὲν γὰρ λίθου δίκην ἐπιπίπτον τῷ νῷ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ προς τὸ ἴδιον θέλημα τυραννικῶς ἐκβιάζεται, ἀντιπεριάγει δὲ πάλιν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καθάπερ τινὶ χαλινῷ, πρὸς τὴν τῶν ἀμεινόνων ἐπιθυμίαν, καὶ εἰς ἕξιν ἀνακομίζει Β S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 50% contra Mosem obmurmurant, ac divini muneris & B penitent, cum ingentes alioquin gratias agere de- berent. Per Ægyptum itaque obtenebratio, et hujus seculi status quodammodo significatur, et nos in mundanam vitam, velut in regionem quamdam ascripli, acerbam in ea patiunur servitutem, dum nihi Deo acceptum,] sed uni diabolo gratissima quæque facimus, et in voluptates impura carnis ceu lutum quoddam ac ccnum fetidissimum desi- limus, inanem ac stultum laborem, et ærumnosum, ut ita dicam, voluptatis studium colentes : sed si quando nobis Dei lex in mente loquatur, et acer- bam in his servitutem conspiciamus, tunc certe, tunc omnis improbitatis relinquendæ desiderio capti, ad ipsum Christum tanquam ad libertatis principium ac januam tendimus, et per pretiosum sanguinem securitate et gratia ceu viatico instructi, carnis in hac vita perturbationes tanquam infestum et procellosum mare quoddam relinquentes, et extra tumultum omnem mundanum positi, ad mores tandem convertimur puriores atque sanctio- res, velut in desertum quemdam locum secedentes. Sed quoniam exercitatione virtutis non caret, qui per legem ad eam eruditur, si quando nos borum potiti comperiamur, tunc tentationibus ad proba- tionem occurrentibus, carnalium cupiditatum pun- git nos interdum recordatio; tum vellicante nos vehementius libidine, præ tædio sape conqueri- mur, revocante nos ad libertatem divina lege, adeo- que priorum et familiarium voluptatum fame c quadam incitati, rejectis temperantiæ laboribus, non jam malam esse videmus amplius mundanam illam servitutem. Potest enim profecto carnis voluntas animum ab omni studio bonorum avellere. Dixit autem Dominus ad Moysen : « Ecce ego pluo vobis panes de caelo ". » Potes jam hic clarissime id viderẻ quod in Psalmis canitur : ‹ Panem cœli dedit eis, panem angelorum manducavit homo ". Sed patet, opinor, cunctis, virtutum quæ in cœlis sunt intellectualium nullum alium panem ¸et cibum esse censendum, quam illum ex Deo ac Patre Uni- genitum. Ipse igitur est verum illud manna, ille panis de cœlo, qui omni creaturæ rationali a Deo Patre præbetur. Sed ut rerum propositarum ordi- nem ingrediamur, observa quo pacto divina super. naque gratia naturam humanam inveteratis quoque morbis laborantem ad se pertrabat, variisque modis conservet. Trahit enim lapidis instar sensus carnis in animum incidens, eumque ad suam voluntatem tyrannice adigit: sed nos rursum Christus freno veluti quonam reducit ad meliorem cupiditatem, et infirmos ad pietatem revocat. Ecce enim, ecce prolapsis in voluptates corporeas alimenta se datu- rum pollicetur, consolationem videlicet per Spiri- tum, manna intellectuale. Per hoc enim ad omnem patientiam firmamur, atque id lucramur, ut ex infirmitate non prolabamur in vitia. Firmabat igi- . » Exod. xvi, 4. * Psal. xxv, 25. D

τοὺς νενοσηκότας τὴν φιλόθεον. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ τοῖς κατολισθαίνουσιν εἰς σωματικὰς ἡδονὰς, τὰς ἐξ οὐρα νῶν χορηγήσειν ὑπισχνείται τροφάς, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος παράκλησιν, δηλονότι τὸ μάννα τὸ νοητόν. Διά γάρ τοι τούτου πρὸς πᾶσαν ὑπομονὴν διακρατούμεθα, καὶ τὸ μὴ πίπτειν ἐξ ἀσθενείας, ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν, ἀποκερδαίνομεν. Ἐστήριζε τοίνυν ἡμᾶς εἰς εὐσέβειαν καὶ πάλαι τὸ μάννα τὸ νοητόν, τοῦτ' Έστι Χριστός. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ διὰ τὴν χρείαν, ὡς ἐν ἐκβάσει τοῦ λόγου γεγόναμεν, οὐκ ἀζήτητον αὐτὸν οἶμαι πρέ- πειν ἐᾷν, ἐπείπερ ἔχει πολὺ τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν. Οὐκοῦν ἐρεῖ τις εὐλόγως, ὅτου δὴ χάριν ὁ φιλάνθρω πής τε καὶ φιλάρετος οὕτω Θεὸς, δέον μὲν φθάσαι τὴν αἴτησιν, ὑστερίζει περὶ τὴν ὑπόσχεσιν· [οὐ]κολάζει γε μὴν τοὺς οὕτω διεστραμμένους, καίτοι κολάσας ἐν τοῖς ἐφεξῆς, ὅτε τὴν ἴσην νοσοῦντες ἐπιθυμίαν, καὶ ἄρτους εἰς πλησμονὴν, καὶ κρεῶν ἐφαντάζοντο λέ- βητας, καὶ δυσωδεστάτων κρομμύων εἰσεδέχοντο πόθον. Ἐν γὰρ τοῖς Αριθμοίς εὑρήσομεν ὅτι καὶ τετιμώρηνται τινες, καὶ Μνήματα τῆς ἐπιθυμίας ὁ χῶρος ἐκλήθη, ἐν ᾧπερ ἐστρατοπέδευον τότε· Ἐκεῖ γὰρ ἔθαψαν, φησί, τὸν λαὸν τὸν ἐπιθυμητήν. » Ού ποῦν πρὸς μὲν τὸ πρῶτον ἐροῦμεν, ὅτι δὴ πάντως ἐχρῆν περιμεῖναι τὰς ἐπιθυμίας, οὕτω τε λοιπὸν εὐ- καίρως ἀναδείκνυσθαι χορηγόν. Χαριεστάτη γάρ πώς ἐστι τοῖς εὖ παθοῦσιν ἡ δόσις, ὅταν αὐτῆς τινες προαναφαίνωνται, καὶ προβαδίζωσιν ἡδοναί, διψήν ἀναπείθουσαι τὸ οὔπω παρόν· αἰσθήσεως δὲ τῆς χα- ριεστέρας αμοιρήσειεν ἂν ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, μὴ ταῖς εἰς τὸ εὖ παθεῖν ἡδοναῖς προσυντεινομένη καὶ κάμνουσα. Ἀλλ᾽ ἴσως αἴτησιν μὲν οὐδαμῶς γε- γενῆσθαι, τὴν ὡς παρ' ἐκείνων ἐρεῖς, γογγυσμὸν δὲ – μᾶλλον, καὶ μετάγνωσιν, καὶ καταβοήν. Τοῦτο γὰρ ὄντως καὶ ἀληθέστερον εἰπεῖν. Πρὸς δὴ καὶ τοῦτή φαμεν, ὅτι πρέποι μὲν ἂν τοῖς μὲν τελείοις τὴν ἕξιν, ἡ δι' ἐντεύξεως αἴτησις· ἰσομουρήσει δέ πως αὐτῇ καὶ ὁ τῶν ἀσθενεστέρων ἐξ ἀκηδίας, ἢ ὅπως ἂν γέ- νοιτο, γογγυσμός· χαλεπαίνε: δὲ οὐ πάντως φιλάν θρωπος ὧν ὁ πάντων Σωτήρ. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς Ετι κομιδή νηπίοις ὁ κλαυθμὸς ἔσθ' ὅτε συντελεῖ πρὸς αἴτησιν τῶν χρησίμων αὐτοῖς, καὶ καλεῖται πρὸς ἔρευναν ἡ τεκοῦσα διὰ τούτου πολλάκις τῶν ἐν ἡδο- ναῖς τῷ βρέφει, οὕτω τοῖς ἔτι νηπίοις, καὶ βεβηκόσιν οὔπω πρὸς σύνεσιν, ὁ ἐξ ἀκηδίας, ἵν' οὕτως εἴπω, κλαυθμὸς αιτήσεως ἔχει δύναμιν τὴν ὡς πρὸς Θεόν. Κολάζει δὲ οὐκ ἐν ἀρχῇ, καίτοι καὶ ταῖς γηῖναις ἐπιθυμίαις ἡττωμένους ὁρῶν, ἀλλ' ἐν μέσοις ἤδη τοῖς χρόνοις, δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὡς γέ μοι φαίνεται. Ούπω μὲν γὰρ τὸ μάννα λαβόντες οἱ νεωστὶ τῆς Αἰ- γυπτίων ἀποδημήσαντες, οὐδὲ τὸν ἄρτον ἔχοντες τὸν ἐξ οὐρανοῦ, τὸν στηρίζοντα καρδίαν ἀνθρώπου, κατα πέπτουσιν εἰκότως εἰς ἐπιθυμίας σαρκικὰς, διάτοι τοῦτο καὶ συγγινώσκονται· οἱ δὲ ἤδη τοῦ Κυρίου κατατρυφήσαντες, καθὰ γέγραπται, τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν τὰ σαρκικὰ προτιμήσαντες, δικαιοτάτην ήδη τὴν δίκην ὑπέχουσι, καὶ προσέτι τῷ παθεῖν ἐπίσης μον τῆς συμφορᾶς τὴν μνήμην ἀποπληρώσονται. Μνήματα γὰρ τῆς ἐπιθυμίας ὄνομα κεῖται τῷ τῆς κολάσεως τόπῳ. ι Καὶ ἐξελεύσεται ὁ λαὸς, καὶ συλ * Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IIR A tur nos in pietate etiam olim manna Hlud intelle- ctuale, Christus nimirum. B D Num. x1, 34. Sed quoniam ab instituto sermone utilitatis gra- tia semel digressi sumus, non arbitror indiscus- sum illum esse relinquendum, cum plurimum fru- ctum habeat illa disquisitio. Itaque non abs re quæret aliquis, quam ob causam misericors ille ac tam bonus Deus, cum petitionem prævenire deberet, non nisi rogatus polliceatur, neque prin- cipio puniat eos quibus adeo perversa mens erat, sed postea punierit cum simili cupiditate laborantes, panes, et carnium lebetas, et graveolentes cæpas in memoriam revocarent, eorumque desiderio tene- rentur. In Numeris enim reperiemus quosdam pu- nitos fuisse, et Cupiditatis monumentum nuncupa- tum esse locum, in quo olim castra metati fuerant. • Ibi enim, inquit, sepelierunt populum cupi- dum”. › Ad primum ergo dicemus, convenienter illorum petitiones exspectasse, atque ita exhibere se largitorem. Tunc enim gratissimum est benefi- cium, cum illud voluptates quædam præcedunt, quæ nos ad illud vehementer cupiendum, licet non- dum adsit, impellant ; sed suavitalis sensu care- mus, cum animus noster nulla beneficii accipiendi voluptate ad illud expetendum prius est incitatus. Sed dices forsan preces neutiquam illos adhibuisse, sed murmurasse potius, et poenituisse, et vociferatos esse. Hoc enim dictu quoque profecto verius. Ad hoc etiam dicimus, convenire quidem iis qui per- fecti sunt moribus, petitiones per obsecrationem : . sed infirmiorum murmurationem, ex tædio aut aliunde profectam, parem iis fore petitionibus, ne- que vero Salvatorem universi, cum sit hominum amantissimus, id moleste accipere. Quemadmodum enim infantibus ejulatus interdum prodest ad ea petenda quæ utilia sunt ipsis, et ex eo maler quid gratum sit infanti sæpe conjicit : sic in nobis in- fantibus adhuc, et nondum ad scientiam provectis, ejulatus petitionis apud Deum locum obtinet. Non punit autem principio, licet nos quoque voluptatibus terrenis succubuisse videat, sed mediis demum temporibus, ob istiusmodi causam, ut mihi videtur. Cum enim Israelitæ qui nuper ex Ægypto disces- serant nondum manna accepissent, nec illum de coelo panem haberent qui firmat cor hominis ”, in cupiditates carnis merito incidunt: proindeque veniam accipiunt ; qui vero Domino insultant, ut scriptum est ", spiritalibus bonis carnalia præfe- rendo, fustissimam demum poenam subeunt, et suo supplicio illustre calamitatis monumentum relin• quent. Monumentum enim cupiditatis punitionis locus nuncupatus est. . exibit populus, et colligent quod diei in diem". › Sensibile manaa * Psal. cit, 15. "Psal. xxxvi, 4. "Exod. xvi, 4. '

τοὺς νενοσηκότας τὴν φιλόθεον. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ τοῖς κατολισθαίνουσιν εἰς σωματικὰς ἡδονὰς, τὰς ἐξ οὐρα νῶν χορηγήσειν ὑπισχνείται τροφάς, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος παράκλησιν, δηλονότι τὸ μάννα τὸ νοητόν. Διά γάρ τοι τούτου πρὸς πᾶσαν ὑπομονὴν διακρατούμεθα, καὶ τὸ μὴ πίπτειν ἐξ ἀσθενείας, ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν, ἀποκερδαίνομεν. Ἐστήριζε τοίνυν ἡμᾶς εἰς εὐσέβειαν καὶ πάλαι τὸ μάννα τὸ νοητόν, τοῦτ' Έστι Χριστός. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ διὰ τὴν χρείαν, ὡς ἐν ἐκβάσει τοῦ λόγου γεγόναμεν, οὐκ ἀζήτητον αὐτὸν οἶμαι πρέ- πειν ἐᾷν, ἐπείπερ ἔχει πολὺ τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν. Οὐκοῦν ἐρεῖ τις εὐλόγως, ὅτου δὴ χάριν ὁ φιλάνθρω πής τε καὶ φιλάρετος οὕτω Θεὸς, δέον μὲν φθάσαι τὴν αἴτησιν, ὑστερίζει περὶ τὴν ὑπόσχεσιν· [οὐ]κολάζει γε μὴν τοὺς οὕτω διεστραμμένους, καίτοι κολάσας ἐν τοῖς ἐφεξῆς, ὅτε τὴν ἴσην νοσοῦντες ἐπιθυμίαν, καὶ ἄρτους εἰς πλησμονὴν, καὶ κρεῶν ἐφαντάζοντο λέ- βητας, καὶ δυσωδεστάτων κρομμύων εἰσεδέχοντο πόθον. Ἐν γὰρ τοῖς Αριθμοίς εὑρήσομεν ὅτι καὶ τετιμώρηνται τινες, καὶ Μνήματα τῆς ἐπιθυμίας ὁ χῶρος ἐκλήθη, ἐν ᾧπερ ἐστρατοπέδευον τότε· Ἐκεῖ γὰρ ἔθαψαν, φησί, τὸν λαὸν τὸν ἐπιθυμητήν. » Ού ποῦν πρὸς μὲν τὸ πρῶτον ἐροῦμεν, ὅτι δὴ πάντως ἐχρῆν περιμεῖναι τὰς ἐπιθυμίας, οὕτω τε λοιπὸν εὐ- καίρως ἀναδείκνυσθαι χορηγόν. Χαριεστάτη γάρ πώς ἐστι τοῖς εὖ παθοῦσιν ἡ δόσις, ὅταν αὐτῆς τινες προαναφαίνωνται, καὶ προβαδίζωσιν ἡδοναί, διψήν ἀναπείθουσαι τὸ οὔπω παρόν· αἰσθήσεως δὲ τῆς χα- ριεστέρας αμοιρήσειεν ἂν ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχή, μὴ ταῖς εἰς τὸ εὖ παθεῖν ἡδοναῖς προσυντεινομένη καὶ κάμνουσα. Ἀλλ᾽ ἴσως αἴτησιν μὲν οὐδαμῶς γε- γενῆσθαι, τὴν ὡς παρ' ἐκείνων ἐρεῖς, γογγυσμὸν δὲ – μᾶλλον, καὶ μετάγνωσιν, καὶ καταβοήν. Τοῦτο γὰρ ὄντως καὶ ἀληθέστερον εἰπεῖν. Πρὸς δὴ καὶ τοῦτή φαμεν, ὅτι πρέποι μὲν ἂν τοῖς μὲν τελείοις τὴν ἕξιν, ἡ δι' ἐντεύξεως αἴτησις· ἰσομουρήσει δέ πως αὐτῇ καὶ ὁ τῶν ἀσθενεστέρων ἐξ ἀκηδίας, ἢ ὅπως ἂν γέ- νοιτο, γογγυσμός· χαλεπαίνε: δὲ οὐ πάντως φιλάν θρωπος ὧν ὁ πάντων Σωτήρ. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς Ετι κομιδή νηπίοις ὁ κλαυθμὸς ἔσθ' ὅτε συντελεῖ πρὸς αἴτησιν τῶν χρησίμων αὐτοῖς, καὶ καλεῖται πρὸς ἔρευναν ἡ τεκοῦσα διὰ τούτου πολλάκις τῶν ἐν ἡδο- ναῖς τῷ βρέφει, οὕτω τοῖς ἔτι νηπίοις, καὶ βεβηκόσιν οὔπω πρὸς σύνεσιν, ὁ ἐξ ἀκηδίας, ἵν' οὕτως εἴπω, κλαυθμὸς αιτήσεως ἔχει δύναμιν τὴν ὡς πρὸς Θεόν. Κολάζει δὲ οὐκ ἐν ἀρχῇ, καίτοι καὶ ταῖς γηῖναις ἐπιθυμίαις ἡττωμένους ὁρῶν, ἀλλ' ἐν μέσοις ἤδη τοῖς χρόνοις, δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὡς γέ μοι φαίνεται. Ούπω μὲν γὰρ τὸ μάννα λαβόντες οἱ νεωστὶ τῆς Αἰ- γυπτίων ἀποδημήσαντες, οὐδὲ τὸν ἄρτον ἔχοντες τὸν ἐξ οὐρανοῦ, τὸν στηρίζοντα καρδίαν ἀνθρώπου, κατα πέπτουσιν εἰκότως εἰς ἐπιθυμίας σαρκικὰς, διάτοι τοῦτο καὶ συγγινώσκονται· οἱ δὲ ἤδη τοῦ Κυρίου κατατρυφήσαντες, καθὰ γέγραπται, τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν τὰ σαρκικὰ προτιμήσαντες, δικαιοτάτην ήδη τὴν δίκην ὑπέχουσι, καὶ προσέτι τῷ παθεῖν ἐπίσης μον τῆς συμφορᾶς τὴν μνήμην ἀποπληρώσονται. Μνήματα γὰρ τῆς ἐπιθυμίας ὄνομα κεῖται τῷ τῆς κολάσεως τόπῳ. ι Καὶ ἐξελεύσεται ὁ λαὸς, καὶ συλ * Εt IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IIR A tur nos in pietate etiam olim manna Hlud intelle- ctuale, Christus nimirum. B D Num. x1, 34. Sed quoniam ab instituto sermone utilitatis gra- tia semel digressi sumus, non arbitror indiscus- sum illum esse relinquendum, cum plurimum fru- ctum habeat illa disquisitio. Itaque non abs re quæret aliquis, quam ob causam misericors ille ac tam bonus Deus, cum petitionem prævenire deberet, non nisi rogatus polliceatur, neque prin- cipio puniat eos quibus adeo perversa mens erat, sed postea punierit cum simili cupiditate laborantes, panes, et carnium lebetas, et graveolentes cæpas in memoriam revocarent, eorumque desiderio tene- rentur. In Numeris enim reperiemus quosdam pu- nitos fuisse, et Cupiditatis monumentum nuncupa- tum esse locum, in quo olim castra metati fuerant. • Ibi enim, inquit, sepelierunt populum cupi- dum”. › Ad primum ergo dicemus, convenienter illorum petitiones exspectasse, atque ita exhibere se largitorem. Tunc enim gratissimum est benefi- cium, cum illud voluptates quædam præcedunt, quæ nos ad illud vehementer cupiendum, licet non- dum adsit, impellant ; sed suavitalis sensu care- mus, cum animus noster nulla beneficii accipiendi voluptate ad illud expetendum prius est incitatus. Sed dices forsan preces neutiquam illos adhibuisse, sed murmurasse potius, et poenituisse, et vociferatos esse. Hoc enim dictu quoque profecto verius. Ad hoc etiam dicimus, convenire quidem iis qui per- fecti sunt moribus, petitiones per obsecrationem : . sed infirmiorum murmurationem, ex tædio aut aliunde profectam, parem iis fore petitionibus, ne- que vero Salvatorem universi, cum sit hominum amantissimus, id moleste accipere. Quemadmodum enim infantibus ejulatus interdum prodest ad ea petenda quæ utilia sunt ipsis, et ex eo maler quid gratum sit infanti sæpe conjicit : sic in nobis in- fantibus adhuc, et nondum ad scientiam provectis, ejulatus petitionis apud Deum locum obtinet. Non punit autem principio, licet nos quoque voluptatibus terrenis succubuisse videat, sed mediis demum temporibus, ob istiusmodi causam, ut mihi videtur. Cum enim Israelitæ qui nuper ex Ægypto disces- serant nondum manna accepissent, nec illum de coelo panem haberent qui firmat cor hominis ”, in cupiditates carnis merito incidunt: proindeque veniam accipiunt ; qui vero Domino insultant, ut scriptum est ", spiritalibus bonis carnalia præfe- rendo, fustissimam demum poenam subeunt, et suo supplicio illustre calamitatis monumentum relin• quent. Monumentum enim cupiditatis punitionis locus nuncupatus est. . exibit populus, et colligent quod diei in diem". › Sensibile manaa * Psal. cit, 15. "Psal. xxxvi, 4. "Exod. xvi, 4. '

λέξουσι τὸ τῆς ἡμέρας εἰς ἡμέραν. » Εἰς τύπον τοῦ φαγεῖν, καὶ ἄρτους τὸ πρωΐ εἰς πλησμονήν. » Επαγ μάννα τοῦ νοητοῦ τὸ αἰσθητόν λογιούμεθα. Καὶ τὸ μὲν μάννα τὸ νοητὸν αὐτὸν ἡμῖν κατασημαίνει τὸν Χριστόν, την δέ γε παχυτέραν τοῦ νόμου παίδευσιν τὸ αἰσθητὸν ὑπαινίττεται. Εφήμερος οὖν εὐλόγως ἡ συγκομιδή, καὶ ἀποκωλύει τηρεῖν ὁ νομοθέτης εἰς τὴν αὔριον, ὡς δι' αἰνιγμάτων τοῖς ἀρχαιοτέροις ὑποδηλῶν, ὅτι τοῦ σωτηρίου λοιπὸν ἀναλάμψαντος χρόνου, καθ᾽ ἂν ἐν κόσμῳ μετὰ σαρκὸς πέφηνεν δ Μονογενής, καταργηθήσονται πάντως οἱ διὰ τοῦ νόμου τύποι, καὶ τὸ συλλέγειν ἔτι τροφὰς ἐκεῖθεν, εἰκαῖον, αὐτῆς ἤδη παρακειμένης τῆς ἀληθείας ἡμῖν εἰς τρυφήν, καὶ ἀπόλαυσιν. « Καὶ ἔσται τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ, καὶ ἑτοιμάσουσιν, δ ἐὰν εἰσενέγκωσι, καὶ ἔσται διπλοῦν ὅ ἐὰν συναγάγωσιν. › Επιτήρει δὴ πάλιν, ἵνα νοῇς, ὅτι οὐκ ἐξ συλλέγειν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ τὸ μάννα τὸ αἰσθητόν, τὸ δὲ ἤδη πορισθέν καὶ συνειλεγμένον κατὰ τὴν πρὸ αὐτῆς ποιεῖσθαι κελεύει τροφήν. Ἡ μὲν γὰρ ἐβδόμη, σημαίνει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας τὸν χρόνον, καθ᾿ ὃν ἐν ἁγιασμῷ σαββατίζομεν, τῶν τῆς ἁμαρτίας έργων ἀποπαυσάμενοι, καὶ δεχόμενοι μὲν εἰς τροφήν, καὶ πληροφορίαν τῆς πίστεως, καὶ τὴν ἤδη συγκεκομι σμένην διὰ τοῦ νόμου γνῶσιν, οὐ μὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἔτι συλλέγοντες, λαμπροτέρας ήδη παρακειμένης τροφῆς, καὶ τὸν ἄρτον ἔχοντες τὸν ἐξ οὐρανοῦ. Ἐν διπλῷ δὲ τῷ μέτρῳ πρὸ τῆς ἁγίας ἑβδόμης τὸ μάννα συλλέγεται· καί μοι πάλιν νοήσεις ἐντεῦθεν, ὅτι κατακλειομένου τοῦ νόμου πρὸς τὸ ἐν τῷ χρόνῳ τέλος, καὶ ἀρχομένης ἤδη τῆς ἁγίας ἑβδόμης, τοῦτ᾽ ἔστι, τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ, ἐν διπλῷ τρόπον τινὰ τῷ μέτρῳ γενήσεται τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἡ εὕρεσις, καὶ διττή τις ἡ χάρις, πρὸς τοῖς ἐκ νόμου χρησί μοις, καὶ τὴν εὐαγγελικὴν εἰσάγουσα παίδευσιν. Οπερ ἂν καὶ αὐτὸς νοοῖτο διδάσκων ὁ Κύριος, ὅτε φησί που καθάπερ ἐν εἴδει παραβολῆς· « Διὰ τοῦτο γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ νέα καὶ παλαιά· ο παλαιὰ μὲν τὰ ἐκ νόμου, νέα δὲ τὰ διὰ Χριστοῦ. Καὶ εἶπε Μω- σῆς καὶ Ααρών πρὸς πᾶσαν συναγωγήν υἱῶν Ισραήλ. Εσπέρας γνώσεσθε, ὅτι Κύριος ἐξήγαγεν ὑμᾶς ἐξ Αἰγύπτου, πρωΐ ὄψεσθε τὴν δόξαν Κυ ρίου, ἐν τῷ διδόναι Κύριον ὑμῖν ἑσπέρας κρέα γέλλεται τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Μωσῆς χορηγηθή σεσθαι μὲν παρὰ Θεοῦ τὴν ὀρτυγομήτραν, τὸ πρὸς ἑσπέραν, ἐπιγνώσεσθαι δὲ διισχυρίζεται διὰ τούτου σαφῶς, ὅτι Κύριος ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου. « Πρωί γε μήν διαρρήδην άψεσθε, φησί, τὴν δόξαν Κυρίου, ἐν τῷ λαβεῖν ἄρτους εἰς πλησμονήν. » Και μοι πάλιν, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων εννάει διαφοράν· ἡ μὲν γὰρ ὁρτυγομήτρα σημαίνει πως τὸν νόμον· χθαμαλοπετες γὰρ ὄντως ἀεὶ, καὶ περὶ γῆν τὸ στρουθίον. Οὕτω δ' ἂν ἴδοις καὶ τοὺς διὰ νόμου. παιδαγωγουμένους εἰς χθαμαλωτέραν διὰ τύπων θεοσέβειαν, ὅσον δὲ ἧκεν εἰς θυσίαν φημί, καὶ περιλ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. pro figura intellectualis capiemus. Et intellectuale A quidem ipsum nobis Christum significat, sensibile vero crassiorem legis disciplinam subinnuit. In diem itaque non abs re colligebatur, et in posterum diem servari legislator, prohibebat, ænigmatice ve- teribus significans, tempore salutis affulgente, quo in mundo cum carne Unigenitus appariturus esset, cessaturas plane legis figuras, et frustra inde cibos collectum iri, ipsius nobis veritatis deliciis fruen- dis utendisque appositis. • Et erit in die sexto, et parabunt quodcunque intulerint : et erit duplum quod collegerints. Observa rursus, sensibile man- na uon licere colligi die septima, sed quod pridie comparatum et collectum sit, comedi oportere. Septima enin: dies Salvatoris nostri adventus tempus significat, quo in sanctificatione Sabbatum celebramus, a peccatorum cessantes operibus, et ad alendam quidem et corroborandam fidem cogni- tionem quoque jam per legem collectam assumen- tes, non tamen ita ut necessario nobis ea colligenda sit, cum nobilior cibus jam sit appositus, et de cœlo panem habeamus. In dupla vero mensura ante sanctam illam diem septiman manna coligi- tur, ut hinc rursus intelligas, lege ad finem tem- poris conclusa, et incipiente jam sancta illa die septima, hoc est adventu Christi, in dupla quodam- modo mensura colestia bona repertum iri, et du- piam veluti quamdam gratiam, quæ præter utili- tatem legis, evangelicam quoque disciplinam in- vehat. Quod ab ipso quoque Domino doceri cen- sendum est, cum ait velut in parabola specie : • Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, si- milis est homini diviti, qui profert de thesauro suo nova et vetera ": » vetera quidem, ex lege: nova autem, per Christum. ‹ Et dixit Moyses et Aaron ad omnem synagogam florum israel: Vespere cognoscetis, quia Donius eduxit vos de terra Ægypti: mane videbitis gloriam Domini, in eo quod dabit vobis Dominus vespere carnes edere et mane panes ad satietatem "., Moses pollicetur Israelitis, datum iri a Deo sub vesperam coturnicum vim, et hinc asserit eos clare cogni- turos ex Ægypto se a Deo eductos. « Mane igitur, inquit, aperte videbitis gloriam Domini, in eo quod accipietis panes ad satietatem ., fic rursum a. D tende, quæso, distincte singula : coturnicum etenim abundantia legem, quodammodo significat: non enim effertur volatu, sed prope terram avis illa volat. Tales vere esse videbis eos, qui per legem erudiuntur in terrestriore et typico Dei cultu, si nimirum sacrificia respicias, et aspersiones, atque purificationes Judaicas, Paulum enim hi a terra quodammodo elevari, et in altum efferri videntur, in ea tamen sunt, et circa ipsam : in lege quippe non est illud perfecte bonum, et intellectu sublime. Porro sub vesperam præbetur: ubi per vesperam litteræ obscuritas rursum nobis significatur, vel B C Exod. xvI, 5. ”Matth. xii, 52. Exod. xvi, 12. ibid.7, 8.

λέξουσι τὸ τῆς ἡμέρας εἰς ἡμέραν. » Εἰς τύπον τοῦ φαγεῖν, καὶ ἄρτους τὸ πρωΐ εἰς πλησμονήν. » Επαγ μάννα τοῦ νοητοῦ τὸ αἰσθητόν λογιούμεθα. Καὶ τὸ μὲν μάννα τὸ νοητὸν αὐτὸν ἡμῖν κατασημαίνει τὸν Χριστόν, την δέ γε παχυτέραν τοῦ νόμου παίδευσιν τὸ αἰσθητὸν ὑπαινίττεται. Εφήμερος οὖν εὐλόγως ἡ συγκομιδή, καὶ ἀποκωλύει τηρεῖν ὁ νομοθέτης εἰς τὴν αὔριον, ὡς δι' αἰνιγμάτων τοῖς ἀρχαιοτέροις ὑποδηλῶν, ὅτι τοῦ σωτηρίου λοιπὸν ἀναλάμψαντος χρόνου, καθ᾽ ἂν ἐν κόσμῳ μετὰ σαρκὸς πέφηνεν δ Μονογενής, καταργηθήσονται πάντως οἱ διὰ τοῦ νόμου τύποι, καὶ τὸ συλλέγειν ἔτι τροφὰς ἐκεῖθεν, εἰκαῖον, αὐτῆς ἤδη παρακειμένης τῆς ἀληθείας ἡμῖν εἰς τρυφήν, καὶ ἀπόλαυσιν. « Καὶ ἔσται τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ, καὶ ἑτοιμάσουσιν, δ ἐὰν εἰσενέγκωσι, καὶ ἔσται διπλοῦν ὅ ἐὰν συναγάγωσιν. › Επιτήρει δὴ πάλιν, ἵνα νοῇς, ὅτι οὐκ ἐξ συλλέγειν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ τὸ μάννα τὸ αἰσθητόν, τὸ δὲ ἤδη πορισθέν καὶ συνειλεγμένον κατὰ τὴν πρὸ αὐτῆς ποιεῖσθαι κελεύει τροφήν. Ἡ μὲν γὰρ ἐβδόμη, σημαίνει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας τὸν χρόνον, καθ᾿ ὃν ἐν ἁγιασμῷ σαββατίζομεν, τῶν τῆς ἁμαρτίας έργων ἀποπαυσάμενοι, καὶ δεχόμενοι μὲν εἰς τροφήν, καὶ πληροφορίαν τῆς πίστεως, καὶ τὴν ἤδη συγκεκομι σμένην διὰ τοῦ νόμου γνῶσιν, οὐ μὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἔτι συλλέγοντες, λαμπροτέρας ήδη παρακειμένης τροφῆς, καὶ τὸν ἄρτον ἔχοντες τὸν ἐξ οὐρανοῦ. Ἐν διπλῷ δὲ τῷ μέτρῳ πρὸ τῆς ἁγίας ἑβδόμης τὸ μάννα συλλέγεται· καί μοι πάλιν νοήσεις ἐντεῦθεν, ὅτι κατακλειομένου τοῦ νόμου πρὸς τὸ ἐν τῷ χρόνῳ τέλος, καὶ ἀρχομένης ἤδη τῆς ἁγίας ἑβδόμης, τοῦτ᾽ ἔστι, τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ, ἐν διπλῷ τρόπον τινὰ τῷ μέτρῳ γενήσεται τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἡ εὕρεσις, καὶ διττή τις ἡ χάρις, πρὸς τοῖς ἐκ νόμου χρησί μοις, καὶ τὴν εὐαγγελικὴν εἰσάγουσα παίδευσιν. Οπερ ἂν καὶ αὐτὸς νοοῖτο διδάσκων ὁ Κύριος, ὅτε φησί που καθάπερ ἐν εἴδει παραβολῆς· « Διὰ τοῦτο γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ νέα καὶ παλαιά· ο παλαιὰ μὲν τὰ ἐκ νόμου, νέα δὲ τὰ διὰ Χριστοῦ. Καὶ εἶπε Μω- σῆς καὶ Ααρών πρὸς πᾶσαν συναγωγήν υἱῶν Ισραήλ. Εσπέρας γνώσεσθε, ὅτι Κύριος ἐξήγαγεν ὑμᾶς ἐξ Αἰγύπτου, πρωΐ ὄψεσθε τὴν δόξαν Κυ ρίου, ἐν τῷ διδόναι Κύριον ὑμῖν ἑσπέρας κρέα γέλλεται τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Μωσῆς χορηγηθή σεσθαι μὲν παρὰ Θεοῦ τὴν ὀρτυγομήτραν, τὸ πρὸς ἑσπέραν, ἐπιγνώσεσθαι δὲ διισχυρίζεται διὰ τούτου σαφῶς, ὅτι Κύριος ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου. « Πρωί γε μήν διαρρήδην άψεσθε, φησί, τὴν δόξαν Κυρίου, ἐν τῷ λαβεῖν ἄρτους εἰς πλησμονήν. » Και μοι πάλιν, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων εννάει διαφοράν· ἡ μὲν γὰρ ὁρτυγομήτρα σημαίνει πως τὸν νόμον· χθαμαλοπετες γὰρ ὄντως ἀεὶ, καὶ περὶ γῆν τὸ στρουθίον. Οὕτω δ' ἂν ἴδοις καὶ τοὺς διὰ νόμου. παιδαγωγουμένους εἰς χθαμαλωτέραν διὰ τύπων θεοσέβειαν, ὅσον δὲ ἧκεν εἰς θυσίαν φημί, καὶ περιλ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. pro figura intellectualis capiemus. Et intellectuale A quidem ipsum nobis Christum significat, sensibile vero crassiorem legis disciplinam subinnuit. In diem itaque non abs re colligebatur, et in posterum diem servari legislator, prohibebat, ænigmatice ve- teribus significans, tempore salutis affulgente, quo in mundo cum carne Unigenitus appariturus esset, cessaturas plane legis figuras, et frustra inde cibos collectum iri, ipsius nobis veritatis deliciis fruen- dis utendisque appositis. • Et erit in die sexto, et parabunt quodcunque intulerint : et erit duplum quod collegerints. Observa rursus, sensibile man- na uon licere colligi die septima, sed quod pridie comparatum et collectum sit, comedi oportere. Septima enin: dies Salvatoris nostri adventus tempus significat, quo in sanctificatione Sabbatum celebramus, a peccatorum cessantes operibus, et ad alendam quidem et corroborandam fidem cogni- tionem quoque jam per legem collectam assumen- tes, non tamen ita ut necessario nobis ea colligenda sit, cum nobilior cibus jam sit appositus, et de cœlo panem habeamus. In dupla vero mensura ante sanctam illam diem septiman manna coligi- tur, ut hinc rursus intelligas, lege ad finem tem- poris conclusa, et incipiente jam sancta illa die septima, hoc est adventu Christi, in dupla quodam- modo mensura colestia bona repertum iri, et du- piam veluti quamdam gratiam, quæ præter utili- tatem legis, evangelicam quoque disciplinam in- vehat. Quod ab ipso quoque Domino doceri cen- sendum est, cum ait velut in parabola specie : • Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, si- milis est homini diviti, qui profert de thesauro suo nova et vetera ": » vetera quidem, ex lege: nova autem, per Christum. ‹ Et dixit Moyses et Aaron ad omnem synagogam florum israel: Vespere cognoscetis, quia Donius eduxit vos de terra Ægypti: mane videbitis gloriam Domini, in eo quod dabit vobis Dominus vespere carnes edere et mane panes ad satietatem "., Moses pollicetur Israelitis, datum iri a Deo sub vesperam coturnicum vim, et hinc asserit eos clare cogni- turos ex Ægypto se a Deo eductos. « Mane igitur, inquit, aperte videbitis gloriam Domini, in eo quod accipietis panes ad satietatem ., fic rursum a. D tende, quæso, distincte singula : coturnicum etenim abundantia legem, quodammodo significat: non enim effertur volatu, sed prope terram avis illa volat. Tales vere esse videbis eos, qui per legem erudiuntur in terrestriore et typico Dei cultu, si nimirum sacrificia respicias, et aspersiones, atque purificationes Judaicas, Paulum enim hi a terra quodammodo elevari, et in altum efferri videntur, in ea tamen sunt, et circa ipsam : in lege quippe non est illud perfecte bonum, et intellectu sublime. Porro sub vesperam præbetur: ubi per vesperam litteræ obscuritas rursum nobis significatur, vel B C Exod. xvI, 5. ”Matth. xii, 52. Exod. xvi, 12. ibid.7, 8.

λέξουσι τὸ τῆς ἡμέρας εἰς ἡμέραν. » Εἰς τύπον τοῦ φαγεῖν, καὶ ἄρτους τὸ πρωΐ εἰς πλησμονήν. » Επαγ μάννα τοῦ νοητοῦ τὸ αἰσθητόν λογιούμεθα. Καὶ τὸ μὲν μάννα τὸ νοητὸν αὐτὸν ἡμῖν κατασημαίνει τὸν Χριστόν, την δέ γε παχυτέραν τοῦ νόμου παίδευσιν τὸ αἰσθητὸν ὑπαινίττεται. Εφήμερος οὖν εὐλόγως ἡ συγκομιδή, καὶ ἀποκωλύει τηρεῖν ὁ νομοθέτης εἰς τὴν αὔριον, ὡς δι' αἰνιγμάτων τοῖς ἀρχαιοτέροις ὑποδηλῶν, ὅτι τοῦ σωτηρίου λοιπὸν ἀναλάμψαντος χρόνου, καθ᾽ ἂν ἐν κόσμῳ μετὰ σαρκὸς πέφηνεν δ Μονογενής, καταργηθήσονται πάντως οἱ διὰ τοῦ νόμου τύποι, καὶ τὸ συλλέγειν ἔτι τροφὰς ἐκεῖθεν, εἰκαῖον, αὐτῆς ἤδη παρακειμένης τῆς ἀληθείας ἡμῖν εἰς τρυφήν, καὶ ἀπόλαυσιν. « Καὶ ἔσται τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ, καὶ ἑτοιμάσουσιν, δ ἐὰν εἰσενέγκωσι, καὶ ἔσται διπλοῦν ὅ ἐὰν συναγάγωσιν. › Επιτήρει δὴ πάλιν, ἵνα νοῇς, ὅτι οὐκ ἐξ συλλέγειν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ τὸ μάννα τὸ αἰσθητόν, τὸ δὲ ἤδη πορισθέν καὶ συνειλεγμένον κατὰ τὴν πρὸ αὐτῆς ποιεῖσθαι κελεύει τροφήν. Ἡ μὲν γὰρ ἐβδόμη, σημαίνει τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας τὸν χρόνον, καθ᾿ ὃν ἐν ἁγιασμῷ σαββατίζομεν, τῶν τῆς ἁμαρτίας έργων ἀποπαυσάμενοι, καὶ δεχόμενοι μὲν εἰς τροφήν, καὶ πληροφορίαν τῆς πίστεως, καὶ τὴν ἤδη συγκεκομι σμένην διὰ τοῦ νόμου γνῶσιν, οὐ μὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἔτι συλλέγοντες, λαμπροτέρας ήδη παρακειμένης τροφῆς, καὶ τὸν ἄρτον ἔχοντες τὸν ἐξ οὐρανοῦ. Ἐν διπλῷ δὲ τῷ μέτρῳ πρὸ τῆς ἁγίας ἑβδόμης τὸ μάννα συλλέγεται· καί μοι πάλιν νοήσεις ἐντεῦθεν, ὅτι κατακλειομένου τοῦ νόμου πρὸς τὸ ἐν τῷ χρόνῳ τέλος, καὶ ἀρχομένης ἤδη τῆς ἁγίας ἑβδόμης, τοῦτ᾽ ἔστι, τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ, ἐν διπλῷ τρόπον τινὰ τῷ μέτρῳ γενήσεται τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἡ εὕρεσις, καὶ διττή τις ἡ χάρις, πρὸς τοῖς ἐκ νόμου χρησί μοις, καὶ τὴν εὐαγγελικὴν εἰσάγουσα παίδευσιν. Οπερ ἂν καὶ αὐτὸς νοοῖτο διδάσκων ὁ Κύριος, ὅτε φησί που καθάπερ ἐν εἴδει παραβολῆς· « Διὰ τοῦτο γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ νέα καὶ παλαιά· ο παλαιὰ μὲν τὰ ἐκ νόμου, νέα δὲ τὰ διὰ Χριστοῦ. Καὶ εἶπε Μω- σῆς καὶ Ααρών πρὸς πᾶσαν συναγωγήν υἱῶν Ισραήλ. Εσπέρας γνώσεσθε, ὅτι Κύριος ἐξήγαγεν ὑμᾶς ἐξ Αἰγύπτου, πρωΐ ὄψεσθε τὴν δόξαν Κυ ρίου, ἐν τῷ διδόναι Κύριον ὑμῖν ἑσπέρας κρέα γέλλεται τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Μωσῆς χορηγηθή σεσθαι μὲν παρὰ Θεοῦ τὴν ὀρτυγομήτραν, τὸ πρὸς ἑσπέραν, ἐπιγνώσεσθαι δὲ διισχυρίζεται διὰ τούτου σαφῶς, ὅτι Κύριος ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου. « Πρωί γε μήν διαρρήδην άψεσθε, φησί, τὴν δόξαν Κυρίου, ἐν τῷ λαβεῖν ἄρτους εἰς πλησμονήν. » Και μοι πάλιν, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων εννάει διαφοράν· ἡ μὲν γὰρ ὁρτυγομήτρα σημαίνει πως τὸν νόμον· χθαμαλοπετες γὰρ ὄντως ἀεὶ, καὶ περὶ γῆν τὸ στρουθίον. Οὕτω δ' ἂν ἴδοις καὶ τοὺς διὰ νόμου. παιδαγωγουμένους εἰς χθαμαλωτέραν διὰ τύπων θεοσέβειαν, ὅσον δὲ ἧκεν εἰς θυσίαν φημί, καὶ περιλ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. pro figura intellectualis capiemus. Et intellectuale A quidem ipsum nobis Christum significat, sensibile vero crassiorem legis disciplinam subinnuit. In diem itaque non abs re colligebatur, et in posterum diem servari legislator, prohibebat, ænigmatice ve- teribus significans, tempore salutis affulgente, quo in mundo cum carne Unigenitus appariturus esset, cessaturas plane legis figuras, et frustra inde cibos collectum iri, ipsius nobis veritatis deliciis fruen- dis utendisque appositis. • Et erit in die sexto, et parabunt quodcunque intulerint : et erit duplum quod collegerints. Observa rursus, sensibile man- na uon licere colligi die septima, sed quod pridie comparatum et collectum sit, comedi oportere. Septima enin: dies Salvatoris nostri adventus tempus significat, quo in sanctificatione Sabbatum celebramus, a peccatorum cessantes operibus, et ad alendam quidem et corroborandam fidem cogni- tionem quoque jam per legem collectam assumen- tes, non tamen ita ut necessario nobis ea colligenda sit, cum nobilior cibus jam sit appositus, et de cœlo panem habeamus. In dupla vero mensura ante sanctam illam diem septiman manna coligi- tur, ut hinc rursus intelligas, lege ad finem tem- poris conclusa, et incipiente jam sancta illa die septima, hoc est adventu Christi, in dupla quodam- modo mensura colestia bona repertum iri, et du- piam veluti quamdam gratiam, quæ præter utili- tatem legis, evangelicam quoque disciplinam in- vehat. Quod ab ipso quoque Domino doceri cen- sendum est, cum ait velut in parabola specie : • Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, si- milis est homini diviti, qui profert de thesauro suo nova et vetera ": » vetera quidem, ex lege: nova autem, per Christum. ‹ Et dixit Moyses et Aaron ad omnem synagogam florum israel: Vespere cognoscetis, quia Donius eduxit vos de terra Ægypti: mane videbitis gloriam Domini, in eo quod dabit vobis Dominus vespere carnes edere et mane panes ad satietatem "., Moses pollicetur Israelitis, datum iri a Deo sub vesperam coturnicum vim, et hinc asserit eos clare cogni- turos ex Ægypto se a Deo eductos. « Mane igitur, inquit, aperte videbitis gloriam Domini, in eo quod accipietis panes ad satietatem ., fic rursum a. D tende, quæso, distincte singula : coturnicum etenim abundantia legem, quodammodo significat: non enim effertur volatu, sed prope terram avis illa volat. Tales vere esse videbis eos, qui per legem erudiuntur in terrestriore et typico Dei cultu, si nimirum sacrificia respicias, et aspersiones, atque purificationes Judaicas, Paulum enim hi a terra quodammodo elevari, et in altum efferri videntur, in ea tamen sunt, et circa ipsam : in lege quippe non est illud perfecte bonum, et intellectu sublime. Porro sub vesperam præbetur: ubi per vesperam litteræ obscuritas rursum nobis significatur, vel B C Exod. xvI, 5. ”Matth. xii, 52. Exod. xvi, 12. ibid.7, 8.

φαντήρια, καὶ καθάρσεις Ἰουδαῖκάς. Ολίγον γὰρ οὗτοι τῆς γῆς ἀνοχλίζονται πως, καὶ ἀναβαίνειν δοκοῦσιν αὐτῆς, εἰσὶ δ᾽ οὖν ὅμως ἐν αὐτῇ, καὶ περὶ αὐτήν· οὐ γὰρ ἐν νόμῳ τὸ τελείως ἀγαθὸν, καὶ ὑψη- λὸν εἰς σύνεσιν. Χορηγείται γε μὴν ἐν ἑσπέρᾳ· ἤτοι τὸ ἐν τῷ γράμματι σκοτεινὸν τοῦ λόγου πάλιν ἡμῖν διὰ τῆς ἑσπέρας σημαίνοντος, ἢ τὴν ἀφεγγῆ τοῦ κόσμου κατάστασιν, οὔπω τὸ φῶς ἔχοντος τὸ ἀληθινὸν, τουτέστι Χριστόν, ὃς ἐνανθρωπήσας φησίν · . Εγώ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα. • Γνώσεσθαι δὲ λέγει τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ότι Κύριος ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου· γνῶσις γὰρ μόνη τῆς καθόλου διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἐν τοῖς Μωσαϊκοῖς ὁρᾶται συγγράμμασιν, οὔπω παρούσης αυτοπροσώπως τῆς χάριτος. Αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο καὶ ὑπεδήλου προστιθείς τό· « Πρωτ ὄψεσθε τὴν δόξαν Κυρίου ἐν τῷ διδόναι ὑμῖν ἄρτους εἰς πλησμονήν. » Λελυμένης γὰρ ὥσπερ ἐν τάξει νυκτὸς τῆς νομικῆς ἀχλύος, καὶ ἡλίου τοῦ νοητοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἀνατείλαντος, τὴν δόξαν Κυρίου παρόντος ήδη κατοπτριζόμεθα, τὸν ἄρτον εἰς πλησμονὴν τὸν ἐξ οὐρανοῦ κομιζόμενοι, αὐτὸν δὲ ἤδη πάλιν φημὶ τὸν Χριστόν. Εγένετο δὲ ἑσπέρα, καὶ ἀνέβη όρτυγομήτρα, καὶ Β ἐκάλυψε τὴν παρεμβολήν. Το πρωί ἐγένετο κατα παυομένης τῆς δρόσου κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου λεπτὸν ὡσεὶ κύριον λευκόν. » Ορα δὴ πάλιν τὴν τῶν νοημάτων διασκευήν. Περὶ μὲν γὰρ τῆς ὀρτυγομήτρας φησίν, ὅτι ἐκάλυψε τὴν παρεμβολήν· περὶ τοῦ μάννα πάλιν, ὅτι πρωΐ καταβέβηκε, καταπαυομένης τῆς δρόσου, κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου· ἡ μὲν γὰρ διὰ νόμου παίδευσις, ἡ ἐν τύποις φημὶ καὶ σχήμασιν, ἣν τῷ τῆς ὀρτυγομήτρας είδει παραβεβλήκαμεν, τὴν τῶν Ἰουδαίων καλύπτει συναγωγήν· Κεῖται γάρ, » ὡς ὁ Παῦλός φησι, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν, καὶ πώρωσις ἀπὸ μέρους. • Ἐπάν μέν τοι γένηται πρωί, τουτέστιν ἀνίσχοντος ἤδη, καὶ τὴν οἰκουμένην ὅλην περιαστράπτοντος τοῦ Χριστοῦ, ἐπὰν καὶ ἡ δρόσος καταλήγῃ λοιπόν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡ παχεῖα, καὶ αχλυώδης τῶν νομικῶν ἐπιταγμάτων εἰσήγησις· • Τέλος γὰρ νόμου, καὶ προφητῶν ὁ Χριστός· ο τότε δὴ πάντως τὸ ἀληθὲς ἡμῖν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβήσε ται μάννα, εὐαγγελικὴν δὲ δηλονότι διδασκαλίαν φα μὲν, οὐκ ἐπὶ τὴν Ἰσραηλιτῶν συναγωγήν, ἀλλὰ κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, εἰς πάντα δηλονότι τὰ ἔθνη, καὶ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου, τοῦτ' ἔστι τῆς ἐξ ἐθνῶν Εκκλησίας, περὶ ἧς εἴρηταί που· • Ότι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Ἐπὶ γὰρ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἡ τοῦ νοητοῦ μάννα κατασκεδάννυται χάρις, ἢ καὶ τῷ κορίῳ παραβάλ- λεται, καὶ λεπτὸν ὀνομάζεται. Λεπτὴ γὰρ ὄντως, καὶ ἀποψυκτικὴ τῶν ἐν ζέσει παθῶν ἡ τοῦ θείου λόγου δύναμις, τὴν ἐκ σαρκικῶν κινημάτων πύρωσιν ἐν ἡμῖν κατευνάζουσα, καὶ εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας εἰσδύνουσα. Ψυχροτάτην δὲ εἶναί φασι, καὶ αὐτῆς τῆς πόας, τοῦτ' ἔστι τοῦ κορίου, τὴν ἐνέργειαν τὴν ἐν ποιότητι, φυσικῇ. Ιδόντες δὲ αὐτὸ οἱ υἱοὶ Ισραήλ, εἶπον ἕτερος τῷ ἑτέρῳ· Τί ἐστι τοῦτο; Οὐ γὰρ ᾔδει- σαν τί ἦν, ἀσυνήθεις ὄντες τοῦ παραδόξως γεγενη- μένου, καὶ οὐκ ἔχοντες ἐκ πείρας εἰπεῖν ὅπερ ἂν εἴη σαφῶς, Τί ἐστι τοῦτο; πρὸς ἀλλήλους φασίν· αὐτὸ « IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A tenebrosus ille mundi status, cum nondum verain lucem haberet, Christum nimirum, qui postquam homo factus est, ait : e Ego lux in mundum veni”. Cognituros autem ait flios Israel, ex Ægypto eductos a Domino : sola enim cognitio generalis per Christum salutis in Mosaicis scriptis continetur,. cum nondum ipsa gratia coram adesset. Idipsum enim significabat quoque addens : ‹ Mane videbitis gloriam Domini, in eo quod dabit vobis panes ad satie- tatem. Solutis enim nocturnis legis tenebris,et intel- ligibili Sole nobis omnibus exorto, Domini presentis gloriam conspicamur, panem illum coelestem in satie- tatem accipientes, ipsum, ut denuo dicam, Christum. C • D Facta est autem vespera, et ascendit coturnix, et cooperuit castra.Factum est mane conquiescente rore în circuitu castrorum: et ecce super faciem deserti mimulum tanquam coriandrum album '., Consi- dera rursum quæ sit horum verborum ratio atque sensus. De coturnicibus enim ait castra eas ope- ruisse; de manna vero, mrane depluisse, conquie scente rore, in circuitu castroruin, super faciem deserti: disciplina enim legalis, quæ typis nimirum et guris constat, quam coturnicum speciei compa- ravimus, Judzorum congregationem operit. Posi- tum enim est, ut Paulus ait, velanien super cor eorum, et cæcitas ex partes. Ut ergo mane factum fuerit, hoc est exoriente demum, et univer sum orbem Christo illustrante, ubi ros cessaverit, hoc est crassa et tenebrosa legalium præceptorum justitutio, Finis enim legis et prophetarum Chri- stus³, › tunc certe verum illud nobis et cœleste manna depluet, id est evangelica doctrina, non in congregationem Israelitarum, sed circum castra, in omnes gentes videlicet, et super faciem deserti, hoc est Ecclesiæ gentium, de qua dictum est ali- cubi Quia multi filii desertæ quam ejus quæ habet virum . In omnem enim orbem intelligi- bilis manna dispersa est gratia, quæ coriandro quoque comparatur, et minutum nominatur. Te- muis enim est profecto vis divini sermonis, quæ perturbationum ardores refrigerat, carnalium mo- tuum æstus sedans, et in cordis profunda pene- trans. Frigidissimam enim esse aiunt natura co- riandri virtutem. Videntes autem id filii Israel, dixerunt alter alteri : Quid est hoc ? Nesciebant enim quid esset, inusitati spectaculi rudes; cum- que nondum adhuc experimento id didicissent, alter alteri dicunt: Quid est hoe ? et idipsum quod interrogando dictum est, nomen rei faciunt, atque Syrorum lingua vocant manna, hoc est, ut rursus di- cam : Quid est hoc ? Hinc porro intelliges, Christum a Judæis minus agnitum iri. Quod enim typice su- » Joan. xiv, 46.` ' Exod. xvi, 13, 14. II Cor. 111, 15; Rom. x1, 25. Rom. x, 4. 'Isa. Liv, L..

φαντήρια, καὶ καθάρσεις Ἰουδαῖκάς. Ολίγον γὰρ οὗτοι τῆς γῆς ἀνοχλίζονται πως, καὶ ἀναβαίνειν δοκοῦσιν αὐτῆς, εἰσὶ δ᾽ οὖν ὅμως ἐν αὐτῇ, καὶ περὶ αὐτήν· οὐ γὰρ ἐν νόμῳ τὸ τελείως ἀγαθὸν, καὶ ὑψη- λὸν εἰς σύνεσιν. Χορηγείται γε μὴν ἐν ἑσπέρᾳ· ἤτοι τὸ ἐν τῷ γράμματι σκοτεινὸν τοῦ λόγου πάλιν ἡμῖν διὰ τῆς ἑσπέρας σημαίνοντος, ἢ τὴν ἀφεγγῆ τοῦ κόσμου κατάστασιν, οὔπω τὸ φῶς ἔχοντος τὸ ἀληθινὸν, τουτέστι Χριστόν, ὃς ἐνανθρωπήσας φησίν · . Εγώ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα. • Γνώσεσθαι δὲ λέγει τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ότι Κύριος ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου· γνῶσις γὰρ μόνη τῆς καθόλου διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἐν τοῖς Μωσαϊκοῖς ὁρᾶται συγγράμμασιν, οὔπω παρούσης αυτοπροσώπως τῆς χάριτος. Αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο καὶ ὑπεδήλου προστιθείς τό· « Πρωτ ὄψεσθε τὴν δόξαν Κυρίου ἐν τῷ διδόναι ὑμῖν ἄρτους εἰς πλησμονήν. » Λελυμένης γὰρ ὥσπερ ἐν τάξει νυκτὸς τῆς νομικῆς ἀχλύος, καὶ ἡλίου τοῦ νοητοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἀνατείλαντος, τὴν δόξαν Κυρίου παρόντος ήδη κατοπτριζόμεθα, τὸν ἄρτον εἰς πλησμονὴν τὸν ἐξ οὐρανοῦ κομιζόμενοι, αὐτὸν δὲ ἤδη πάλιν φημὶ τὸν Χριστόν. Εγένετο δὲ ἑσπέρα, καὶ ἀνέβη όρτυγομήτρα, καὶ Β ἐκάλυψε τὴν παρεμβολήν. Το πρωί ἐγένετο κατα παυομένης τῆς δρόσου κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου λεπτὸν ὡσεὶ κύριον λευκόν. » Ορα δὴ πάλιν τὴν τῶν νοημάτων διασκευήν. Περὶ μὲν γὰρ τῆς ὀρτυγομήτρας φησίν, ὅτι ἐκάλυψε τὴν παρεμβολήν· περὶ τοῦ μάννα πάλιν, ὅτι πρωΐ καταβέβηκε, καταπαυομένης τῆς δρόσου, κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου· ἡ μὲν γὰρ διὰ νόμου παίδευσις, ἡ ἐν τύποις φημὶ καὶ σχήμασιν, ἣν τῷ τῆς ὀρτυγομήτρας είδει παραβεβλήκαμεν, τὴν τῶν Ἰουδαίων καλύπτει συναγωγήν· Κεῖται γάρ, » ὡς ὁ Παῦλός φησι, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν, καὶ πώρωσις ἀπὸ μέρους. • Ἐπάν μέν τοι γένηται πρωί, τουτέστιν ἀνίσχοντος ἤδη, καὶ τὴν οἰκουμένην ὅλην περιαστράπτοντος τοῦ Χριστοῦ, ἐπὰν καὶ ἡ δρόσος καταλήγῃ λοιπόν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡ παχεῖα, καὶ αχλυώδης τῶν νομικῶν ἐπιταγμάτων εἰσήγησις· • Τέλος γὰρ νόμου, καὶ προφητῶν ὁ Χριστός· ο τότε δὴ πάντως τὸ ἀληθὲς ἡμῖν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβήσε ται μάννα, εὐαγγελικὴν δὲ δηλονότι διδασκαλίαν φα μὲν, οὐκ ἐπὶ τὴν Ἰσραηλιτῶν συναγωγήν, ἀλλὰ κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, εἰς πάντα δηλονότι τὰ ἔθνη, καὶ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου, τοῦτ' ἔστι τῆς ἐξ ἐθνῶν Εκκλησίας, περὶ ἧς εἴρηταί που· • Ότι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Ἐπὶ γὰρ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἡ τοῦ νοητοῦ μάννα κατασκεδάννυται χάρις, ἢ καὶ τῷ κορίῳ παραβάλ- λεται, καὶ λεπτὸν ὀνομάζεται. Λεπτὴ γὰρ ὄντως, καὶ ἀποψυκτικὴ τῶν ἐν ζέσει παθῶν ἡ τοῦ θείου λόγου δύναμις, τὴν ἐκ σαρκικῶν κινημάτων πύρωσιν ἐν ἡμῖν κατευνάζουσα, καὶ εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας εἰσδύνουσα. Ψυχροτάτην δὲ εἶναί φασι, καὶ αὐτῆς τῆς πόας, τοῦτ' ἔστι τοῦ κορίου, τὴν ἐνέργειαν τὴν ἐν ποιότητι, φυσικῇ. Ιδόντες δὲ αὐτὸ οἱ υἱοὶ Ισραήλ, εἶπον ἕτερος τῷ ἑτέρῳ· Τί ἐστι τοῦτο; Οὐ γὰρ ᾔδει- σαν τί ἦν, ἀσυνήθεις ὄντες τοῦ παραδόξως γεγενη- μένου, καὶ οὐκ ἔχοντες ἐκ πείρας εἰπεῖν ὅπερ ἂν εἴη σαφῶς, Τί ἐστι τοῦτο; πρὸς ἀλλήλους φασίν· αὐτὸ « IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A tenebrosus ille mundi status, cum nondum verain lucem haberet, Christum nimirum, qui postquam homo factus est, ait : e Ego lux in mundum veni”. Cognituros autem ait flios Israel, ex Ægypto eductos a Domino : sola enim cognitio generalis per Christum salutis in Mosaicis scriptis continetur,. cum nondum ipsa gratia coram adesset. Idipsum enim significabat quoque addens : ‹ Mane videbitis gloriam Domini, in eo quod dabit vobis panes ad satie- tatem. Solutis enim nocturnis legis tenebris,et intel- ligibili Sole nobis omnibus exorto, Domini presentis gloriam conspicamur, panem illum coelestem in satie- tatem accipientes, ipsum, ut denuo dicam, Christum. C • D Facta est autem vespera, et ascendit coturnix, et cooperuit castra.Factum est mane conquiescente rore în circuitu castrorum: et ecce super faciem deserti mimulum tanquam coriandrum album '., Consi- dera rursum quæ sit horum verborum ratio atque sensus. De coturnicibus enim ait castra eas ope- ruisse; de manna vero, mrane depluisse, conquie scente rore, in circuitu castroruin, super faciem deserti: disciplina enim legalis, quæ typis nimirum et guris constat, quam coturnicum speciei compa- ravimus, Judzorum congregationem operit. Posi- tum enim est, ut Paulus ait, velanien super cor eorum, et cæcitas ex partes. Ut ergo mane factum fuerit, hoc est exoriente demum, et univer sum orbem Christo illustrante, ubi ros cessaverit, hoc est crassa et tenebrosa legalium præceptorum justitutio, Finis enim legis et prophetarum Chri- stus³, › tunc certe verum illud nobis et cœleste manna depluet, id est evangelica doctrina, non in congregationem Israelitarum, sed circum castra, in omnes gentes videlicet, et super faciem deserti, hoc est Ecclesiæ gentium, de qua dictum est ali- cubi Quia multi filii desertæ quam ejus quæ habet virum . In omnem enim orbem intelligi- bilis manna dispersa est gratia, quæ coriandro quoque comparatur, et minutum nominatur. Te- muis enim est profecto vis divini sermonis, quæ perturbationum ardores refrigerat, carnalium mo- tuum æstus sedans, et in cordis profunda pene- trans. Frigidissimam enim esse aiunt natura co- riandri virtutem. Videntes autem id filii Israel, dixerunt alter alteri : Quid est hoc ? Nesciebant enim quid esset, inusitati spectaculi rudes; cum- que nondum adhuc experimento id didicissent, alter alteri dicunt: Quid est hoe ? et idipsum quod interrogando dictum est, nomen rei faciunt, atque Syrorum lingua vocant manna, hoc est, ut rursus di- cam : Quid est hoc ? Hinc porro intelliges, Christum a Judæis minus agnitum iri. Quod enim typice su- » Joan. xiv, 46.` ' Exod. xvi, 13, 14. II Cor. 111, 15; Rom. x1, 25. Rom. x, 4. 'Isa. Liv, L..

φαντήρια, καὶ καθάρσεις Ἰουδαῖκάς. Ολίγον γὰρ οὗτοι τῆς γῆς ἀνοχλίζονται πως, καὶ ἀναβαίνειν δοκοῦσιν αὐτῆς, εἰσὶ δ᾽ οὖν ὅμως ἐν αὐτῇ, καὶ περὶ αὐτήν· οὐ γὰρ ἐν νόμῳ τὸ τελείως ἀγαθὸν, καὶ ὑψη- λὸν εἰς σύνεσιν. Χορηγείται γε μὴν ἐν ἑσπέρᾳ· ἤτοι τὸ ἐν τῷ γράμματι σκοτεινὸν τοῦ λόγου πάλιν ἡμῖν διὰ τῆς ἑσπέρας σημαίνοντος, ἢ τὴν ἀφεγγῆ τοῦ κόσμου κατάστασιν, οὔπω τὸ φῶς ἔχοντος τὸ ἀληθινὸν, τουτέστι Χριστόν, ὃς ἐνανθρωπήσας φησίν · . Εγώ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα. • Γνώσεσθαι δὲ λέγει τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, ότι Κύριος ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου· γνῶσις γὰρ μόνη τῆς καθόλου διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἐν τοῖς Μωσαϊκοῖς ὁρᾶται συγγράμμασιν, οὔπω παρούσης αυτοπροσώπως τῆς χάριτος. Αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο καὶ ὑπεδήλου προστιθείς τό· « Πρωτ ὄψεσθε τὴν δόξαν Κυρίου ἐν τῷ διδόναι ὑμῖν ἄρτους εἰς πλησμονήν. » Λελυμένης γὰρ ὥσπερ ἐν τάξει νυκτὸς τῆς νομικῆς ἀχλύος, καὶ ἡλίου τοῦ νοητοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἀνατείλαντος, τὴν δόξαν Κυρίου παρόντος ήδη κατοπτριζόμεθα, τὸν ἄρτον εἰς πλησμονὴν τὸν ἐξ οὐρανοῦ κομιζόμενοι, αὐτὸν δὲ ἤδη πάλιν φημὶ τὸν Χριστόν. Εγένετο δὲ ἑσπέρα, καὶ ἀνέβη όρτυγομήτρα, καὶ Β ἐκάλυψε τὴν παρεμβολήν. Το πρωί ἐγένετο κατα παυομένης τῆς δρόσου κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου λεπτὸν ὡσεὶ κύριον λευκόν. » Ορα δὴ πάλιν τὴν τῶν νοημάτων διασκευήν. Περὶ μὲν γὰρ τῆς ὀρτυγομήτρας φησίν, ὅτι ἐκάλυψε τὴν παρεμβολήν· περὶ τοῦ μάννα πάλιν, ὅτι πρωΐ καταβέβηκε, καταπαυομένης τῆς δρόσου, κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου· ἡ μὲν γὰρ διὰ νόμου παίδευσις, ἡ ἐν τύποις φημὶ καὶ σχήμασιν, ἣν τῷ τῆς ὀρτυγομήτρας είδει παραβεβλήκαμεν, τὴν τῶν Ἰουδαίων καλύπτει συναγωγήν· Κεῖται γάρ, » ὡς ὁ Παῦλός φησι, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν, καὶ πώρωσις ἀπὸ μέρους. • Ἐπάν μέν τοι γένηται πρωί, τουτέστιν ἀνίσχοντος ἤδη, καὶ τὴν οἰκουμένην ὅλην περιαστράπτοντος τοῦ Χριστοῦ, ἐπὰν καὶ ἡ δρόσος καταλήγῃ λοιπόν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡ παχεῖα, καὶ αχλυώδης τῶν νομικῶν ἐπιταγμάτων εἰσήγησις· • Τέλος γὰρ νόμου, καὶ προφητῶν ὁ Χριστός· ο τότε δὴ πάντως τὸ ἀληθὲς ἡμῖν, καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβήσε ται μάννα, εὐαγγελικὴν δὲ δηλονότι διδασκαλίαν φα μὲν, οὐκ ἐπὶ τὴν Ἰσραηλιτῶν συναγωγήν, ἀλλὰ κύκλῳ τῆς παρεμβολῆς, εἰς πάντα δηλονότι τὰ ἔθνη, καὶ ἐπὶ πρόσωπον τῆς ἐρήμου, τοῦτ' ἔστι τῆς ἐξ ἐθνῶν Εκκλησίας, περὶ ἧς εἴρηταί που· • Ότι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Ἐπὶ γὰρ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἡ τοῦ νοητοῦ μάννα κατασκεδάννυται χάρις, ἢ καὶ τῷ κορίῳ παραβάλ- λεται, καὶ λεπτὸν ὀνομάζεται. Λεπτὴ γὰρ ὄντως, καὶ ἀποψυκτικὴ τῶν ἐν ζέσει παθῶν ἡ τοῦ θείου λόγου δύναμις, τὴν ἐκ σαρκικῶν κινημάτων πύρωσιν ἐν ἡμῖν κατευνάζουσα, καὶ εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας εἰσδύνουσα. Ψυχροτάτην δὲ εἶναί φασι, καὶ αὐτῆς τῆς πόας, τοῦτ' ἔστι τοῦ κορίου, τὴν ἐνέργειαν τὴν ἐν ποιότητι, φυσικῇ. Ιδόντες δὲ αὐτὸ οἱ υἱοὶ Ισραήλ, εἶπον ἕτερος τῷ ἑτέρῳ· Τί ἐστι τοῦτο; Οὐ γὰρ ᾔδει- σαν τί ἦν, ἀσυνήθεις ὄντες τοῦ παραδόξως γεγενη- μένου, καὶ οὐκ ἔχοντες ἐκ πείρας εἰπεῖν ὅπερ ἂν εἴη σαφῶς, Τί ἐστι τοῦτο; πρὸς ἀλλήλους φασίν· αὐτὸ « IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A tenebrosus ille mundi status, cum nondum verain lucem haberet, Christum nimirum, qui postquam homo factus est, ait : e Ego lux in mundum veni”. Cognituros autem ait flios Israel, ex Ægypto eductos a Domino : sola enim cognitio generalis per Christum salutis in Mosaicis scriptis continetur,. cum nondum ipsa gratia coram adesset. Idipsum enim significabat quoque addens : ‹ Mane videbitis gloriam Domini, in eo quod dabit vobis panes ad satie- tatem. Solutis enim nocturnis legis tenebris,et intel- ligibili Sole nobis omnibus exorto, Domini presentis gloriam conspicamur, panem illum coelestem in satie- tatem accipientes, ipsum, ut denuo dicam, Christum. C • D Facta est autem vespera, et ascendit coturnix, et cooperuit castra.Factum est mane conquiescente rore în circuitu castrorum: et ecce super faciem deserti mimulum tanquam coriandrum album '., Consi- dera rursum quæ sit horum verborum ratio atque sensus. De coturnicibus enim ait castra eas ope- ruisse; de manna vero, mrane depluisse, conquie scente rore, in circuitu castroruin, super faciem deserti: disciplina enim legalis, quæ typis nimirum et guris constat, quam coturnicum speciei compa- ravimus, Judzorum congregationem operit. Posi- tum enim est, ut Paulus ait, velanien super cor eorum, et cæcitas ex partes. Ut ergo mane factum fuerit, hoc est exoriente demum, et univer sum orbem Christo illustrante, ubi ros cessaverit, hoc est crassa et tenebrosa legalium præceptorum justitutio, Finis enim legis et prophetarum Chri- stus³, › tunc certe verum illud nobis et cœleste manna depluet, id est evangelica doctrina, non in congregationem Israelitarum, sed circum castra, in omnes gentes videlicet, et super faciem deserti, hoc est Ecclesiæ gentium, de qua dictum est ali- cubi Quia multi filii desertæ quam ejus quæ habet virum . In omnem enim orbem intelligi- bilis manna dispersa est gratia, quæ coriandro quoque comparatur, et minutum nominatur. Te- muis enim est profecto vis divini sermonis, quæ perturbationum ardores refrigerat, carnalium mo- tuum æstus sedans, et in cordis profunda pene- trans. Frigidissimam enim esse aiunt natura co- riandri virtutem. Videntes autem id filii Israel, dixerunt alter alteri : Quid est hoc ? Nesciebant enim quid esset, inusitati spectaculi rudes; cum- que nondum adhuc experimento id didicissent, alter alteri dicunt: Quid est hoe ? et idipsum quod interrogando dictum est, nomen rei faciunt, atque Syrorum lingua vocant manna, hoc est, ut rursus di- cam : Quid est hoc ? Hinc porro intelliges, Christum a Judæis minus agnitum iri. Quod enim typice su- » Joan. xiv, 46.` ' Exod. xvi, 13, 14. II Cor. 111, 15; Rom. x1, 25. Rom. x, 4. 'Isa. Liv, L..

Α δὲ δὴ τοῦτο τὸ ὡς ἐν ζητήσει ῥηθὲν, ὄνομα ποιοῦνται τῷ πράγματι, καὶ τῇ Σύρων ἀποκαλοῦσι γλώττη μάννα, τοῦτ' ἔστι, πάλιν· Τί ἐστι τοῦτο; Καὶ νοήσεις ἐντεῦθεν, ὡς ἔμελλε παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀγνοη- θήσεσθαι Χριστός. Τὸ γὰρ ὡς ἐν τύπῳ κρατοῦν, καὶ ἐπ᾿ αὐτῆς ἔδειξε τῆς ἀληθείας ἰσχύσαν ἡ πεῖρα. Ο • Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς· Μηδεὶς καταλιπέτω ἀπ' αὐτοῦ ἕως πρωί. Καὶ οὐκ ἤκουσαν Μωσῃ, ἀλλὰ κατέλιπον ἀπ' αὐτοῦ τινες εἰς τὸ πρωΐ, καὶ ἐξέζεσε σκώληκας, καὶ ἐπώζεσε, καὶ ἐπικράνθη ἐπ' αὐτοῖς Μωσής. • Το πρωί πάλιν ἐν τούτοις, τὸν λαμπρόν ἡμῖν, καὶ διαφανέστατον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας κατασημαίνει καιρόν, ὅτε λελυμένης τρόπον τινὰ τῆς τε κατὰ νόμον σκιᾶς, καὶ τῆς ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἀχλύος διαβολικῆς, φωτὸς ἡμῖν δίκην ἀνέτειλεν ὁ Μονογενής, καὶ ὄρθρος ἐδείχθη πνευματικός. Επιτάττει τοίνυν δ • Β μακάριος Μωσῆς τὸ ἐν τύπῳ μάννα μὴ καταλιμ Εt η πάνειν εἰς τὸ πρωί. Ανατείλαντος γὰρ ἡμῖν τοῦ μνημονευθέντος ἀρτίως καιροῦ, περιτταὶ λοιπὸν καὶ ἄκαιροι παντελῶς αἱ κατὰ τὸν νόμον σκιαί, διὰ τὴν ἤδη παροῦσαν ἀλήθειαν. Πρᾶγμα δὲ ὄντως ἀχρεῖον, αναλάμψαντος ἤδη Χριστοῦ, τὴν ἐν νόμῳ δικαιο- σύνην ὁ Παῦλος ἀπέδειξε λέγων περὶ αὐτοῦ· « Δι' ὄν τὰ πάντα ἐζημιώθην, » τὰ ἐν νόμῳ δηλονότι καυχή ματα, ο καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδάνω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιο- σύνην τὴν ἐν νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Θρᾷς οὖν, ὅπως ὡς σοφὸς ἐφυλάξατο τὸ μὴ καταλιμπάνειν εἰς τὸ πρωΐ; Τύπος δ' ἂν εἶεν οἱ πρὸς τὸ πρωΐ τηρήσαντες, τῆς ἀπειθήσειν μελλούσης αὐτῷ πληθύος Ἰουδαϊκῆς, οἷς καὶ τὸ ἐντόνως ἐθέλειν τὸν ἐν γράμμασι τηρῆσαι νόμον, καὶ σαπρίας, καὶ σκωλή κων ἔσται παραίτιον. Ακούεις γὰρ ὅπως ἐκπικραί νεται λίαν ὁ νομοθέτης ἐπ' αὐτοῖς· «Καὶ εἶπε Μωσής πρὸς 'Ααρών· Λαβὲ στάμνον χρυσοῦν ἕνα, καὶ ἔμ- βαλε εἰς αὐτὸν πλῆρες τὸ γόμορ Μάν, καὶ ἀποθή σεις αὐτὸ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ εἰς διατήρησιν. • Ευ- καιρον ὄντως καὶ ἐπὶ τούτῳ δὴ λίαν ἀποθαυμάζοντας λέγειν, "Ο βάθους πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ !, Ακατάληπτος γὰρ ὄντως ἡ ἐγκεκρυμμένη σύνεσις ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ βαθὺ βάθος, κατὰ τὸ γεγραμμένον· « Τίς εὑρήσει αὐτό; » Ορα τοίνυν ὅπως ἡμῖν καὶ ὁ τελευταῖος ἐπὶ τούτοις διήρει σται λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἡμῖν τὸ μάννα τὸ ἀληθινὸν ἀνεδείχθη Χριστὸς, ὡς ἐν εἰκόνι τοῖς ἀρχαιο- τέροις διὰ τύπου δηλούμενος, ἀναγκαίως διὰ τοῦ προκειμένου διδάσκει, τίνος ἔσται καὶ πόσης ἀνά πλεως ἀρετῆς τε καὶ δόξης, ὁ τὸ μάννα τὸ νοητὸν αποθησαυρίζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ εἰς τὰ ἐσώτατα τῆς ἑαυτοῦ καρδίας εἰσφέρων τὸν Ἰησοῦν, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεώς τε ὀρθῆς, καὶ ἀγάπης ολοτελούς. Ακούεις γὰρ ὅπως ἐν σκεύει χρυσῷ πλῆρες τὸ γόμορ τοῦ Μὰν ἐνετέθη, καὶ διὰ χειρός Ααρών εἰς διατή. ρησιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ κατετέθη. Ἡ γὰρ ὁσία καὶ Θεοφιλής ὄντως ψυχή, τελείως ἐν ἑαυτῇ τὸν ἐπὶ Χριστῷ λόγον ὠδίνουσα, καὶ ὅλον λαβὼν τὸν οὐρά νιον θησαυρόν, σκεῦος μὲν ἔσται τίμιον, ὡς ἀπὸ χρυσοῦ, προσενεχθήσεται δὲ διὰ τοῦ πάντων ἀρχιε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mitur, id experientia quoque ipsa veritate firma- tum ostendit. Dixit autem Moyses ad eos : Nemno relin- quat de eo in mane. Et non exaudierunt Moy- sem: sed reliquerunt quidam de eo in mane : et ebullivit vermes, et computruit. Et indignatus est adversus eos Moyses*., Matutinum tempus rursum hic clarum et splendidissimum Salvatoris adventus tempus significat, cum, soluta quodam- modo legis umbra et diabolica quæ inter gentes invaluerat caligine, instar lucis exortus est nobis Unigenitus, et spiritale diluculum apparuit. Jubet igitur beatus Moses typicum manua non servare in tempus matutinum. Exorto enim supra dicto tem- pore, superflua tandem et intempestivæ prorsus sunt legales umbra, propter præsentem jam veritatem. Rem autem profecto inutilem esse, postquam Christus infulsit, legalem justitiam Paulus ostendit, dicens de ipso : « Propter quem omnium jacturam feci, › legalium nimirum ® gloriationum, « et arbitror stercora esse, ut Chri- stum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quæ ex lege est, sed illam quæ ex fide est Christi Jesu. » Cernis itaque ut sapienter ca- verit non esse relinquendum usque ad matutinum tempus? Qui autem ad matutinum tempus serva- runt, typus utique sunt incredulitatis Judæorum, quibus vehemens illud ac contumax litteræ legalis observandæ studium putredinis ac vermium causa futura est. Audis enim ut legislator ob isthæc ad- modum indignetur : • dixit Moyses ad Aaron : Accipe vas aureum unum, et injice in illud ple- num gomor Man; et repones illud ante Deum, ut servetur 7. › Hic tempus est profecto præ summa admiratione dicere : • O altitudo divitiarum, et sapientiæ, et scientia Dei ®!, Incomprehensibilis enim est rèvera scientia in Scripturis divinis abs- condita, et alta profunditas, ut scriptum est : ) • Quis inveniet ipsam ? » Vide itaque quo pacto postremam hujus loci partem claudimus. Nam cum ipse nobis verum mampa exhibitus sit Christus, veteribus sub hac imagine adumbratus, nunc do- cet necessario, quanam et quanta virtute et gloria plenum illum esse oporteat, qui manna illud in- telligibile in seipso recondit, et desum in interiora sui cordis admittit, per rectam fidem in ipsum, et charitatem perfectam. Audis enim in vase aureo plenum gomor illo Man positum esse, et per ma- num Aaron coram Deo repositum esse reşervan- dum. Sanctus enim et vere Dei amans animus, per- fecte in seipso Christi sermonem parturiens, et thesaurum coelestem penitus capiens, pretiosum quidem vas erit, tanquam ex auro, sed per supre- mum omnium pontificem offeretur Deo ac Patri, . * Exod. xvi, 19, 20. Philip. II, ' Rom. x1, 33, 34. * Eccle. vii, 25. 8. *Exod. xvi, 32.

Α δὲ δὴ τοῦτο τὸ ὡς ἐν ζητήσει ῥηθὲν, ὄνομα ποιοῦνται τῷ πράγματι, καὶ τῇ Σύρων ἀποκαλοῦσι γλώττη μάννα, τοῦτ' ἔστι, πάλιν· Τί ἐστι τοῦτο; Καὶ νοήσεις ἐντεῦθεν, ὡς ἔμελλε παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀγνοη- θήσεσθαι Χριστός. Τὸ γὰρ ὡς ἐν τύπῳ κρατοῦν, καὶ ἐπ᾿ αὐτῆς ἔδειξε τῆς ἀληθείας ἰσχύσαν ἡ πεῖρα. Ο • Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς· Μηδεὶς καταλιπέτω ἀπ' αὐτοῦ ἕως πρωί. Καὶ οὐκ ἤκουσαν Μωσῃ, ἀλλὰ κατέλιπον ἀπ' αὐτοῦ τινες εἰς τὸ πρωΐ, καὶ ἐξέζεσε σκώληκας, καὶ ἐπώζεσε, καὶ ἐπικράνθη ἐπ' αὐτοῖς Μωσής. • Το πρωί πάλιν ἐν τούτοις, τὸν λαμπρόν ἡμῖν, καὶ διαφανέστατον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας κατασημαίνει καιρόν, ὅτε λελυμένης τρόπον τινὰ τῆς τε κατὰ νόμον σκιᾶς, καὶ τῆς ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἀχλύος διαβολικῆς, φωτὸς ἡμῖν δίκην ἀνέτειλεν ὁ Μονογενής, καὶ ὄρθρος ἐδείχθη πνευματικός. Επιτάττει τοίνυν δ • Β μακάριος Μωσῆς τὸ ἐν τύπῳ μάννα μὴ καταλιμ Εt η πάνειν εἰς τὸ πρωί. Ανατείλαντος γὰρ ἡμῖν τοῦ μνημονευθέντος ἀρτίως καιροῦ, περιτταὶ λοιπὸν καὶ ἄκαιροι παντελῶς αἱ κατὰ τὸν νόμον σκιαί, διὰ τὴν ἤδη παροῦσαν ἀλήθειαν. Πρᾶγμα δὲ ὄντως ἀχρεῖον, αναλάμψαντος ἤδη Χριστοῦ, τὴν ἐν νόμῳ δικαιο- σύνην ὁ Παῦλος ἀπέδειξε λέγων περὶ αὐτοῦ· « Δι' ὄν τὰ πάντα ἐζημιώθην, » τὰ ἐν νόμῳ δηλονότι καυχή ματα, ο καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδάνω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιο- σύνην τὴν ἐν νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Θρᾷς οὖν, ὅπως ὡς σοφὸς ἐφυλάξατο τὸ μὴ καταλιμπάνειν εἰς τὸ πρωΐ; Τύπος δ' ἂν εἶεν οἱ πρὸς τὸ πρωΐ τηρήσαντες, τῆς ἀπειθήσειν μελλούσης αὐτῷ πληθύος Ἰουδαϊκῆς, οἷς καὶ τὸ ἐντόνως ἐθέλειν τὸν ἐν γράμμασι τηρῆσαι νόμον, καὶ σαπρίας, καὶ σκωλή κων ἔσται παραίτιον. Ακούεις γὰρ ὅπως ἐκπικραί νεται λίαν ὁ νομοθέτης ἐπ' αὐτοῖς· «Καὶ εἶπε Μωσής πρὸς 'Ααρών· Λαβὲ στάμνον χρυσοῦν ἕνα, καὶ ἔμ- βαλε εἰς αὐτὸν πλῆρες τὸ γόμορ Μάν, καὶ ἀποθή σεις αὐτὸ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ εἰς διατήρησιν. • Ευ- καιρον ὄντως καὶ ἐπὶ τούτῳ δὴ λίαν ἀποθαυμάζοντας λέγειν, "Ο βάθους πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ !, Ακατάληπτος γὰρ ὄντως ἡ ἐγκεκρυμμένη σύνεσις ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ βαθὺ βάθος, κατὰ τὸ γεγραμμένον· « Τίς εὑρήσει αὐτό; » Ορα τοίνυν ὅπως ἡμῖν καὶ ὁ τελευταῖος ἐπὶ τούτοις διήρει σται λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἡμῖν τὸ μάννα τὸ ἀληθινὸν ἀνεδείχθη Χριστὸς, ὡς ἐν εἰκόνι τοῖς ἀρχαιο- τέροις διὰ τύπου δηλούμενος, ἀναγκαίως διὰ τοῦ προκειμένου διδάσκει, τίνος ἔσται καὶ πόσης ἀνά πλεως ἀρετῆς τε καὶ δόξης, ὁ τὸ μάννα τὸ νοητὸν αποθησαυρίζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ εἰς τὰ ἐσώτατα τῆς ἑαυτοῦ καρδίας εἰσφέρων τὸν Ἰησοῦν, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεώς τε ὀρθῆς, καὶ ἀγάπης ολοτελούς. Ακούεις γὰρ ὅπως ἐν σκεύει χρυσῷ πλῆρες τὸ γόμορ τοῦ Μὰν ἐνετέθη, καὶ διὰ χειρός Ααρών εἰς διατή. ρησιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ κατετέθη. Ἡ γὰρ ὁσία καὶ Θεοφιλής ὄντως ψυχή, τελείως ἐν ἑαυτῇ τὸν ἐπὶ Χριστῷ λόγον ὠδίνουσα, καὶ ὅλον λαβὼν τὸν οὐρά νιον θησαυρόν, σκεῦος μὲν ἔσται τίμιον, ὡς ἀπὸ χρυσοῦ, προσενεχθήσεται δὲ διὰ τοῦ πάντων ἀρχιε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mitur, id experientia quoque ipsa veritate firma- tum ostendit. Dixit autem Moyses ad eos : Nemno relin- quat de eo in mane. Et non exaudierunt Moy- sem: sed reliquerunt quidam de eo in mane : et ebullivit vermes, et computruit. Et indignatus est adversus eos Moyses*., Matutinum tempus rursum hic clarum et splendidissimum Salvatoris adventus tempus significat, cum, soluta quodam- modo legis umbra et diabolica quæ inter gentes invaluerat caligine, instar lucis exortus est nobis Unigenitus, et spiritale diluculum apparuit. Jubet igitur beatus Moses typicum manua non servare in tempus matutinum. Exorto enim supra dicto tem- pore, superflua tandem et intempestivæ prorsus sunt legales umbra, propter præsentem jam veritatem. Rem autem profecto inutilem esse, postquam Christus infulsit, legalem justitiam Paulus ostendit, dicens de ipso : « Propter quem omnium jacturam feci, › legalium nimirum ® gloriationum, « et arbitror stercora esse, ut Chri- stum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quæ ex lege est, sed illam quæ ex fide est Christi Jesu. » Cernis itaque ut sapienter ca- verit non esse relinquendum usque ad matutinum tempus? Qui autem ad matutinum tempus serva- runt, typus utique sunt incredulitatis Judæorum, quibus vehemens illud ac contumax litteræ legalis observandæ studium putredinis ac vermium causa futura est. Audis enim ut legislator ob isthæc ad- modum indignetur : • dixit Moyses ad Aaron : Accipe vas aureum unum, et injice in illud ple- num gomor Man; et repones illud ante Deum, ut servetur 7. › Hic tempus est profecto præ summa admiratione dicere : • O altitudo divitiarum, et sapientiæ, et scientia Dei ®!, Incomprehensibilis enim est rèvera scientia in Scripturis divinis abs- condita, et alta profunditas, ut scriptum est : ) • Quis inveniet ipsam ? » Vide itaque quo pacto postremam hujus loci partem claudimus. Nam cum ipse nobis verum mampa exhibitus sit Christus, veteribus sub hac imagine adumbratus, nunc do- cet necessario, quanam et quanta virtute et gloria plenum illum esse oporteat, qui manna illud in- telligibile in seipso recondit, et desum in interiora sui cordis admittit, per rectam fidem in ipsum, et charitatem perfectam. Audis enim in vase aureo plenum gomor illo Man positum esse, et per ma- num Aaron coram Deo repositum esse reşervan- dum. Sanctus enim et vere Dei amans animus, per- fecte in seipso Christi sermonem parturiens, et thesaurum coelestem penitus capiens, pretiosum quidem vas erit, tanquam ex auro, sed per supre- mum omnium pontificem offeretur Deo ac Patri, . * Exod. xvi, 19, 20. Philip. II, ' Rom. x1, 33, 34. * Eccle. vii, 25. 8. *Exod. xvi, 32.

Α δὲ δὴ τοῦτο τὸ ὡς ἐν ζητήσει ῥηθὲν, ὄνομα ποιοῦνται τῷ πράγματι, καὶ τῇ Σύρων ἀποκαλοῦσι γλώττη μάννα, τοῦτ' ἔστι, πάλιν· Τί ἐστι τοῦτο; Καὶ νοήσεις ἐντεῦθεν, ὡς ἔμελλε παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀγνοη- θήσεσθαι Χριστός. Τὸ γὰρ ὡς ἐν τύπῳ κρατοῦν, καὶ ἐπ᾿ αὐτῆς ἔδειξε τῆς ἀληθείας ἰσχύσαν ἡ πεῖρα. Ο • Εἶπε δὲ Μωσῆς πρὸς αὐτούς· Μηδεὶς καταλιπέτω ἀπ' αὐτοῦ ἕως πρωί. Καὶ οὐκ ἤκουσαν Μωσῃ, ἀλλὰ κατέλιπον ἀπ' αὐτοῦ τινες εἰς τὸ πρωΐ, καὶ ἐξέζεσε σκώληκας, καὶ ἐπώζεσε, καὶ ἐπικράνθη ἐπ' αὐτοῖς Μωσής. • Το πρωί πάλιν ἐν τούτοις, τὸν λαμπρόν ἡμῖν, καὶ διαφανέστατον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας κατασημαίνει καιρόν, ὅτε λελυμένης τρόπον τινὰ τῆς τε κατὰ νόμον σκιᾶς, καὶ τῆς ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἀχλύος διαβολικῆς, φωτὸς ἡμῖν δίκην ἀνέτειλεν ὁ Μονογενής, καὶ ὄρθρος ἐδείχθη πνευματικός. Επιτάττει τοίνυν δ • Β μακάριος Μωσῆς τὸ ἐν τύπῳ μάννα μὴ καταλιμ Εt η πάνειν εἰς τὸ πρωί. Ανατείλαντος γὰρ ἡμῖν τοῦ μνημονευθέντος ἀρτίως καιροῦ, περιτταὶ λοιπὸν καὶ ἄκαιροι παντελῶς αἱ κατὰ τὸν νόμον σκιαί, διὰ τὴν ἤδη παροῦσαν ἀλήθειαν. Πρᾶγμα δὲ ὄντως ἀχρεῖον, αναλάμψαντος ἤδη Χριστοῦ, τὴν ἐν νόμῳ δικαιο- σύνην ὁ Παῦλος ἀπέδειξε λέγων περὶ αὐτοῦ· « Δι' ὄν τὰ πάντα ἐζημιώθην, » τὰ ἐν νόμῳ δηλονότι καυχή ματα, ο καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδάνω, καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιο- σύνην τὴν ἐν νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Θρᾷς οὖν, ὅπως ὡς σοφὸς ἐφυλάξατο τὸ μὴ καταλιμπάνειν εἰς τὸ πρωΐ; Τύπος δ' ἂν εἶεν οἱ πρὸς τὸ πρωΐ τηρήσαντες, τῆς ἀπειθήσειν μελλούσης αὐτῷ πληθύος Ἰουδαϊκῆς, οἷς καὶ τὸ ἐντόνως ἐθέλειν τὸν ἐν γράμμασι τηρῆσαι νόμον, καὶ σαπρίας, καὶ σκωλή κων ἔσται παραίτιον. Ακούεις γὰρ ὅπως ἐκπικραί νεται λίαν ὁ νομοθέτης ἐπ' αὐτοῖς· «Καὶ εἶπε Μωσής πρὸς 'Ααρών· Λαβὲ στάμνον χρυσοῦν ἕνα, καὶ ἔμ- βαλε εἰς αὐτὸν πλῆρες τὸ γόμορ Μάν, καὶ ἀποθή σεις αὐτὸ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ εἰς διατήρησιν. • Ευ- καιρον ὄντως καὶ ἐπὶ τούτῳ δὴ λίαν ἀποθαυμάζοντας λέγειν, "Ο βάθους πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ !, Ακατάληπτος γὰρ ὄντως ἡ ἐγκεκρυμμένη σύνεσις ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς, καὶ βαθὺ βάθος, κατὰ τὸ γεγραμμένον· « Τίς εὑρήσει αὐτό; » Ορα τοίνυν ὅπως ἡμῖν καὶ ὁ τελευταῖος ἐπὶ τούτοις διήρει σται λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἡμῖν τὸ μάννα τὸ ἀληθινὸν ἀνεδείχθη Χριστὸς, ὡς ἐν εἰκόνι τοῖς ἀρχαιο- τέροις διὰ τύπου δηλούμενος, ἀναγκαίως διὰ τοῦ προκειμένου διδάσκει, τίνος ἔσται καὶ πόσης ἀνά πλεως ἀρετῆς τε καὶ δόξης, ὁ τὸ μάννα τὸ νοητὸν αποθησαυρίζων ἐν ἑαυτῷ, καὶ εἰς τὰ ἐσώτατα τῆς ἑαυτοῦ καρδίας εἰσφέρων τὸν Ἰησοῦν, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεώς τε ὀρθῆς, καὶ ἀγάπης ολοτελούς. Ακούεις γὰρ ὅπως ἐν σκεύει χρυσῷ πλῆρες τὸ γόμορ τοῦ Μὰν ἐνετέθη, καὶ διὰ χειρός Ααρών εἰς διατή. ρησιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ κατετέθη. Ἡ γὰρ ὁσία καὶ Θεοφιλής ὄντως ψυχή, τελείως ἐν ἑαυτῇ τὸν ἐπὶ Χριστῷ λόγον ὠδίνουσα, καὶ ὅλον λαβὼν τὸν οὐρά νιον θησαυρόν, σκεῦος μὲν ἔσται τίμιον, ὡς ἀπὸ χρυσοῦ, προσενεχθήσεται δὲ διὰ τοῦ πάντων ἀρχιε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mitur, id experientia quoque ipsa veritate firma- tum ostendit. Dixit autem Moyses ad eos : Nemno relin- quat de eo in mane. Et non exaudierunt Moy- sem: sed reliquerunt quidam de eo in mane : et ebullivit vermes, et computruit. Et indignatus est adversus eos Moyses*., Matutinum tempus rursum hic clarum et splendidissimum Salvatoris adventus tempus significat, cum, soluta quodam- modo legis umbra et diabolica quæ inter gentes invaluerat caligine, instar lucis exortus est nobis Unigenitus, et spiritale diluculum apparuit. Jubet igitur beatus Moses typicum manua non servare in tempus matutinum. Exorto enim supra dicto tem- pore, superflua tandem et intempestivæ prorsus sunt legales umbra, propter præsentem jam veritatem. Rem autem profecto inutilem esse, postquam Christus infulsit, legalem justitiam Paulus ostendit, dicens de ipso : « Propter quem omnium jacturam feci, › legalium nimirum ® gloriationum, « et arbitror stercora esse, ut Chri- stum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quæ ex lege est, sed illam quæ ex fide est Christi Jesu. » Cernis itaque ut sapienter ca- verit non esse relinquendum usque ad matutinum tempus? Qui autem ad matutinum tempus serva- runt, typus utique sunt incredulitatis Judæorum, quibus vehemens illud ac contumax litteræ legalis observandæ studium putredinis ac vermium causa futura est. Audis enim ut legislator ob isthæc ad- modum indignetur : • dixit Moyses ad Aaron : Accipe vas aureum unum, et injice in illud ple- num gomor Man; et repones illud ante Deum, ut servetur 7. › Hic tempus est profecto præ summa admiratione dicere : • O altitudo divitiarum, et sapientiæ, et scientia Dei ®!, Incomprehensibilis enim est rèvera scientia in Scripturis divinis abs- condita, et alta profunditas, ut scriptum est : ) • Quis inveniet ipsam ? » Vide itaque quo pacto postremam hujus loci partem claudimus. Nam cum ipse nobis verum mampa exhibitus sit Christus, veteribus sub hac imagine adumbratus, nunc do- cet necessario, quanam et quanta virtute et gloria plenum illum esse oporteat, qui manna illud in- telligibile in seipso recondit, et desum in interiora sui cordis admittit, per rectam fidem in ipsum, et charitatem perfectam. Audis enim in vase aureo plenum gomor illo Man positum esse, et per ma- num Aaron coram Deo repositum esse reşervan- dum. Sanctus enim et vere Dei amans animus, per- fecte in seipso Christi sermonem parturiens, et thesaurum coelestem penitus capiens, pretiosum quidem vas erit, tanquam ex auro, sed per supre- mum omnium pontificem offeretur Deo ac Patri, . * Exod. xvi, 19, 20. Philip. II, ' Rom. x1, 33, 34. * Eccle. vii, 25. 8. *Exod. xvi, 32.

ρέως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ εἰς ὄψιν ἀνεχθήσεται τοῦ τὰ πάντα συνέχοντός τε καὶ διασώζοντος εἰς διατήρησιν, καὶ τὸ φθειρόμενον, ὅσον εἰς οἰκείαν φύσιν, οὐκ ἐῶντος καταφθείρεσθαι. Καταγράφεται τοιγαροῦν ὁ δίκαιος, ὡς ἐν σκεύει χρυσῷ τὸ νοητόν ἔχων μάννα, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, ἀναβαίνων εἰς ἀφ- θαρσίαν, ὡς ἐν ἐπισκέψει Θεοῦ, καὶ μένων εἰς διατής ρησιν, εἰς μακραίωνα δηλονότι βίον, καὶ ζωὴν τὴν ἀπέραντον. Αφραίνοντας τοιγαροῦν οὐ μετρίως τοὺς Ἰουδαίους, οἰομένους τε, ὅτι παρὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐχορηγήθη τὸ μάννα, καὶ μέχρι τούτων ἱστῶντας τὸν ἐπ' αὐτῷ λόγον, ἐννοοῦντας δὲ παντελῶς τῶν δι' αὐτοῦ προσημαινομένων οὐδὲν, εὐλόγως ἐλέγχει λέγων ὁ Κύριος· « Αμήν λέγω ὑμῖν, οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸ μάννα. • Εδει γὰρ μᾶλλον ἐκεῖνο διενθυμεῖσθαι καὶ νοεῖν, ὅτι μόνην Β εἰς τοῦτο τὴν διὰ τῆς μεσιτείας ὑπουργίαν εἰσενήνο- χεν ὁ Μωσῆς· ἦν δὲ τὸ δῶρον οὐκ ἀνθρωπείας εὔ- ρεμα χειρός, ἀλλ' ἔργον τῆς ἄνωθεν χάριτος, ἐν τοῖς παχυτέροις καταγραφούσης τὸ νοητόν, καὶ τὸν ἄρτον ἡμῖν σημαινούσης τὸν ἐξ οὐρανοῦ, τὸν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διδόντα τὴν ζωὴν, καὶ οὐχ ἓν ὡς κατὰ πρόκλησιν ἀποτρέφοντα γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν, Κύριε πάντοτε δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον. Εἶπε δὲ αὐτοῖς ὁ Ἰη- σους. Απογυμνοῦται σαφῶς διὰ τούτων, καὶ πολὺ λίαν ἐπιθυμήσας λαθεῖν, ὁ τῶν Ἰουδαίων σκοπὸς, καὶ ὅτι μὴ θέμις ψεύδεσθαι τὴν ἀλήθειαν κατίδοι τις ἂν, οὐχ ὅτι σημείων γεγόνασι θεωροί, διὰ τοῦτο καὶ ἀκολου- θεῖν αὐτοὺς ἐπείγεσθαι λέγουσαν, ἀλλ' ὅτι φαγόντες ἐκ τῶν ἄρτων ἐχορτάσθησαν. Ἐπὶ πολλῇ δ' ἂν εἰκό- τως δυσμαθεία καταγινώσκοιντο, καὶ χρῆναι λέγειν ἐπ' αὐτοῖς ὄντως ὑπολαμβάνω· . Ἰδοὺ λαός μωρός, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν, Στα αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀκούουσι. » Διά γάρ τοι πολλῶν, ὥσπερ οὖν ἔξεστι καταθεάσασθαι, λόγων ἀφιστῶντος αὐτοὺς τῶν σωματικῶν ἐννοιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἀναπτεροῦντος διὰ τῆς πανσόφου δι δασκαλίας εἰς θεωρίαν πνευματικήν, οὐκ ἀναβαίνουσι τῶν τῇ σαρκὶ χρησίμων, καὶ ἄρτον ἀκούοντες τὸν ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ, τὸν ἀπὸ γῆς ἔτι φαντάζον- ται, Θεὸν ἔχοντες τὴν κοιλίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τοῖς περὶ γαστέρα κεκρατημένοι κακοῖς, ἵνα δικαίως ἀκούσειαν· . Ων ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτ τῶν. » Εοικότα δὲ λίαν τὸν τοιοῦτον εὑρήσεις λόγον, τῷ διὰ γυναικὸς ἐκείνης τῆς Σαμαρείτιδος. Μακρόν γὰρ ἐπ' αὐτῇ δαπανώντος λόγον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ περὶ ὑδάτων τῶν νοητῶν ἐκδιδάσκον- τος, λέγοντός τε σαφῶς· « Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν, ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος άλ- λομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ο συνηρπάζετο διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῇ δυσμάθειαν, καὶ τὴν νοητὴν ἀφεῖσα πηγὴν, οὐδέν τε τὸ σύμπαν περὶ αὐτῆς ἐννοήσασα, ἐπὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν ὑδρευμάτων χορηγίαν κατο λισθαίνουσα, φησί· «Κύριε, δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A et in conspectum adducetur ejus qui omnia conti C D net atque conservat, et quod natura sua corru ptioni subjacet, corrumpi non sinit. Describitur itaque justus intellectuale manna in vase aureo habens, id est Christum, ad incorruptionem eve- clus, velut in Dei conspectu, et manens in con- servationem, in longevumn tempus scilicet ac vilam æternam. Judæos igitur non parum insanientes, qui putarent a sapientissimo illo Mose veteribus traditum esse manna, el eatenus sistentes nihilque prorsus intelligentes eorum quæ per eum præsignificata sunt, jure arguit dicens : • Amen dico vobis, uon Moyses dedit vobis manna 3., Illud enim cogitandum potius erat, Mosem media- tionis ministerium solum ad hoc contulisse: do- num autem illud, non ab homine profectum, sedl superuæ gratiæ opus, quæ rudioribus figuris intel- lectuale illud adumbraret, et cœlestem nobis pa- nem significaret, qui dat vitam universo mundo, nec unum duntaxat Israelitarum genus præ cæteris vocalum alit. VI, 34. Dixerunt ergo ad eum :- Domine, semper da nobis panem hunc. Dixit autem eis Jesus. Ex his verbis manifestum fit Judæorum consi- lium, quamvis illud celare admodum vellent : apparelque mentiri non posse veritatem, quæ non idcirco illos Christum sequi asserit, quod signo- rum spectatores fuerint, sed quod panibus satiati sint. Jure autem ob multam inscitiam damnabun- tur, et de iis profecto dicendum arbitror : « Ecce populus stultus et sine corde: oculi eis, et non vident : aures eis, et non audiunt 11. . Nam cum multis sermonibus, ut videre est, Salvator noster Christus eos a corporeis cogitationibus avocet ac sapientissima doctrina ad spiritalem contemplatio- nem attollat, a carnis commodis non recedunt, et panem audientes, qui dal vitam mundo, terrenu: adhuc somniant, quibus Deus venter est, ut scri- plum est '', quique ventris libidini ita sunt addi- cti, ut jure audiant : c Quorum gloria in confusione ipsorum "., Mirifice vero hæc cum Samaritanæ illius verbis consentiunt. Nam cum Salvator no- ster Christus multa cum ea de spiritalibus aquis dissereret, et clare diceret : Omnis qui bibit ex • aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam : » præ inscitia alio raptus est ejus animus, et intellectuali fonte relicto, nihilque de ipso plane cogitans, ad sensibilem adaquatio - nem delapsa intit : c Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire 18. › II- lius itaque sermonibus Judæorum affinis est oratio. Ut enim illa natura sua imbecillis erat, sic etiam hi, opinor, nihil virilis, ut ita dicam, ac ju- Juan. vi, 32. Jerem. v, 21. Philip. 11, 19. ts ibid. Joan. iv, 13, 14. ibid. 15.

ρέως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ εἰς ὄψιν ἀνεχθήσεται τοῦ τὰ πάντα συνέχοντός τε καὶ διασώζοντος εἰς διατήρησιν, καὶ τὸ φθειρόμενον, ὅσον εἰς οἰκείαν φύσιν, οὐκ ἐῶντος καταφθείρεσθαι. Καταγράφεται τοιγαροῦν ὁ δίκαιος, ὡς ἐν σκεύει χρυσῷ τὸ νοητόν ἔχων μάννα, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, ἀναβαίνων εἰς ἀφ- θαρσίαν, ὡς ἐν ἐπισκέψει Θεοῦ, καὶ μένων εἰς διατής ρησιν, εἰς μακραίωνα δηλονότι βίον, καὶ ζωὴν τὴν ἀπέραντον. Αφραίνοντας τοιγαροῦν οὐ μετρίως τοὺς Ἰουδαίους, οἰομένους τε, ὅτι παρὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐχορηγήθη τὸ μάννα, καὶ μέχρι τούτων ἱστῶντας τὸν ἐπ' αὐτῷ λόγον, ἐννοοῦντας δὲ παντελῶς τῶν δι' αὐτοῦ προσημαινομένων οὐδὲν, εὐλόγως ἐλέγχει λέγων ὁ Κύριος· « Αμήν λέγω ὑμῖν, οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸ μάννα. • Εδει γὰρ μᾶλλον ἐκεῖνο διενθυμεῖσθαι καὶ νοεῖν, ὅτι μόνην Β εἰς τοῦτο τὴν διὰ τῆς μεσιτείας ὑπουργίαν εἰσενήνο- χεν ὁ Μωσῆς· ἦν δὲ τὸ δῶρον οὐκ ἀνθρωπείας εὔ- ρεμα χειρός, ἀλλ' ἔργον τῆς ἄνωθεν χάριτος, ἐν τοῖς παχυτέροις καταγραφούσης τὸ νοητόν, καὶ τὸν ἄρτον ἡμῖν σημαινούσης τὸν ἐξ οὐρανοῦ, τὸν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διδόντα τὴν ζωὴν, καὶ οὐχ ἓν ὡς κατὰ πρόκλησιν ἀποτρέφοντα γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν, Κύριε πάντοτε δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον. Εἶπε δὲ αὐτοῖς ὁ Ἰη- σους. Απογυμνοῦται σαφῶς διὰ τούτων, καὶ πολὺ λίαν ἐπιθυμήσας λαθεῖν, ὁ τῶν Ἰουδαίων σκοπὸς, καὶ ὅτι μὴ θέμις ψεύδεσθαι τὴν ἀλήθειαν κατίδοι τις ἂν, οὐχ ὅτι σημείων γεγόνασι θεωροί, διὰ τοῦτο καὶ ἀκολου- θεῖν αὐτοὺς ἐπείγεσθαι λέγουσαν, ἀλλ' ὅτι φαγόντες ἐκ τῶν ἄρτων ἐχορτάσθησαν. Ἐπὶ πολλῇ δ' ἂν εἰκό- τως δυσμαθεία καταγινώσκοιντο, καὶ χρῆναι λέγειν ἐπ' αὐτοῖς ὄντως ὑπολαμβάνω· . Ἰδοὺ λαός μωρός, καὶ ἀκάρδιος· ὀφθαλμοὶ αὐτοῖς, καὶ οὐ βλέπουσιν, Στα αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἀκούουσι. » Διά γάρ τοι πολλῶν, ὥσπερ οὖν ἔξεστι καταθεάσασθαι, λόγων ἀφιστῶντος αὐτοὺς τῶν σωματικῶν ἐννοιῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἀναπτεροῦντος διὰ τῆς πανσόφου δι δασκαλίας εἰς θεωρίαν πνευματικήν, οὐκ ἀναβαίνουσι τῶν τῇ σαρκὶ χρησίμων, καὶ ἄρτον ἀκούοντες τὸν ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ, τὸν ἀπὸ γῆς ἔτι φαντάζον- ται, Θεὸν ἔχοντες τὴν κοιλίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τοῖς περὶ γαστέρα κεκρατημένοι κακοῖς, ἵνα δικαίως ἀκούσειαν· . Ων ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτ τῶν. » Εοικότα δὲ λίαν τὸν τοιοῦτον εὑρήσεις λόγον, τῷ διὰ γυναικὸς ἐκείνης τῆς Σαμαρείτιδος. Μακρόν γὰρ ἐπ' αὐτῇ δαπανώντος λόγον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ περὶ ὑδάτων τῶν νοητῶν ἐκδιδάσκον- τος, λέγοντός τε σαφῶς· « Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν, ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος άλ- λομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ο συνηρπάζετο διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῇ δυσμάθειαν, καὶ τὴν νοητὴν ἀφεῖσα πηγὴν, οὐδέν τε τὸ σύμπαν περὶ αὐτῆς ἐννοήσασα, ἐπὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν ὑδρευμάτων χορηγίαν κατο λισθαίνουσα, φησί· «Κύριε, δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. A et in conspectum adducetur ejus qui omnia conti C D net atque conservat, et quod natura sua corru ptioni subjacet, corrumpi non sinit. Describitur itaque justus intellectuale manna in vase aureo habens, id est Christum, ad incorruptionem eve- clus, velut in Dei conspectu, et manens in con- servationem, in longevumn tempus scilicet ac vilam æternam. Judæos igitur non parum insanientes, qui putarent a sapientissimo illo Mose veteribus traditum esse manna, el eatenus sistentes nihilque prorsus intelligentes eorum quæ per eum præsignificata sunt, jure arguit dicens : • Amen dico vobis, uon Moyses dedit vobis manna 3., Illud enim cogitandum potius erat, Mosem media- tionis ministerium solum ad hoc contulisse: do- num autem illud, non ab homine profectum, sedl superuæ gratiæ opus, quæ rudioribus figuris intel- lectuale illud adumbraret, et cœlestem nobis pa- nem significaret, qui dat vitam universo mundo, nec unum duntaxat Israelitarum genus præ cæteris vocalum alit. VI, 34. Dixerunt ergo ad eum :- Domine, semper da nobis panem hunc. Dixit autem eis Jesus. Ex his verbis manifestum fit Judæorum consi- lium, quamvis illud celare admodum vellent : apparelque mentiri non posse veritatem, quæ non idcirco illos Christum sequi asserit, quod signo- rum spectatores fuerint, sed quod panibus satiati sint. Jure autem ob multam inscitiam damnabun- tur, et de iis profecto dicendum arbitror : « Ecce populus stultus et sine corde: oculi eis, et non vident : aures eis, et non audiunt 11. . Nam cum multis sermonibus, ut videre est, Salvator noster Christus eos a corporeis cogitationibus avocet ac sapientissima doctrina ad spiritalem contemplatio- nem attollat, a carnis commodis non recedunt, et panem audientes, qui dal vitam mundo, terrenu: adhuc somniant, quibus Deus venter est, ut scri- plum est '', quique ventris libidini ita sunt addi- cti, ut jure audiant : c Quorum gloria in confusione ipsorum "., Mirifice vero hæc cum Samaritanæ illius verbis consentiunt. Nam cum Salvator no- ster Christus multa cum ea de spiritalibus aquis dissereret, et clare diceret : Omnis qui bibit ex • aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam : » præ inscitia alio raptus est ejus animus, et intellectuali fonte relicto, nihilque de ipso plane cogitans, ad sensibilem adaquatio - nem delapsa intit : c Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire 18. › II- lius itaque sermonibus Judæorum affinis est oratio. Ut enim illa natura sua imbecillis erat, sic etiam hi, opinor, nihil virilis, ut ita dicam, ac ju- Juan. vi, 32. Jerem. v, 21. Philip. 11, 19. ts ibid. Joan. iv, 13, 14. ibid. 15.

Α ἵνα μὴ διψῶ, μηδὲ ἔρχωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. » Συγ γενὴς οὖν ἄρα τοῖς παρ' ἐκείνης λόγοις ὁ τῶν Ἰου- δαίων. Ωσπερ γὰρ ἐκείνη διὰ τὴν φύσιν ἐμαλακίζετο, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ οὗτοι τρόπον, τὸ μὲν ἄρσεν, ἵν' οὕτως εἴπω, καὶ νεανικὸν εἰς φρόνησιν ἔχουσιν οὐδα- μῶς, ἐκθηλύνονται δέ πως εἰς ἀνάνδρους ἐπιθυμίας τὰς ἐπὶ γαστρὶ, καὶ τὸ (1) γεγραμμένον ἐφ' ἑαυτοῖς δεικνύουσιν ἀληθές· « Ὁ γὰρ μωρὸς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εθος τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὰς τῶν θειοτέρων, καὶ τῶν ἤδη προκατηγγελμένων μυστηρίων ποιουμένῳ διηγήσεις αἰνιγματώδη πῶς καὶ οὐ σφόδρα διαφανῆ τὰ ἐπ' αὐτοῖς ἐξυφαίνειν διηγήματα. Οὐ γὰρ ἀκατα κάλυπτον προκεῖσθαι τοῖς ἐθέλουσιν ἁπλῶς βεβήλοις τε καὶ ἀνοσίοις εἰς καταπάτημα τὸν οὕτω σεπτὸν ἐφ- ίησι λόγον, ἐπικρύψας δέ πως ταῖς δι' αἰνιγμάτων Β επιβολαῖς οὐκ ἀσυμφανῆ μὲν τοῖς συνετοῖς ἐργάζεται· τὸ εἰκὸς, τοιαύτην ἐπ᾿ αὐτοῖς ὁρισαμένου τὴν ψῆφον > ἐπάν δέ τινας τῶν ἀκροωμένων ἀμαθαίνοντας βλέπῃ, καὶ νοοῦντας τὸ παράπαν τῶν λαλουμένων οὐδὲν, ἀπολευκαίνει σαφῶς, ὅπερ ἂν ἐθέλοι δηλοῦν, καὶ πᾶσαν ὥσπερ ἀχλὺν τὴν ἐν τῷ λόγῳ περιελών, γυμνὴν, καὶ εὐσύνοπτον παρατίθησι τοῦ μυστηρίου τὴν γνῶσιν, ἀναπολόγητον αὐτοῖς καὶ διὰ τούτου τὴν ἀπιστίαν ἀποτελῶν. Ὅτι δὲ ἦν σύνηθες αὐτῷ, καθά- περ εἰρήκαμεν ἐπεσκιασμένῳ καὶ λεληθότι μάλιστα κεχρῆσθαι τῷ λόγῳ, καὶ αὐτὸς μὲν διδάξει λέγων ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν. Ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου. ο Βεβαιώσει δὲ οὐδὲν ἧττον τὴν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐξήγησιν, καὶ διεσφαλμένην οὐδαμῶς ἀποδείξει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἀνα- βοῶν· . Ἰδοὺ δὴ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσι. Καὶ ἔσται ὁ ἄνθρω πος κρύπτων τοὺς λόγους αὐτοῦ. ο Βασιλέα γὰρ δία καιον ἐφ' ἡμᾶς βεβασιλευκέναι φησὶ τὸν λέγοντα· • Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυ ρίου. » Κρίσει δὲ, τοῦτ' ἔστιν, ὀρθότητι τῇ κατὰ πᾶν συμβιοτεύοντας ἄρχοντας, τοὺς ἁγίους φησὶ μαθητας, οἱ καὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ κρύπτοντι πολλάκις τοὺς λόγους αὐτοῦ προσῄεσαν λέγοντες· « Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολήν, ο Ὅτε καὶ αὐτὸς, ο Διατί τοῖς ὄχλοις λαλεῖς ἐν παραβολαῖς; » ἀκούσας ποτέ, σαφεστάτην αἰτίαν εὑρίσκεται διειπών· . Οτι βλέποντες, φησίν, οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες, οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ συνιῶσιν. » Οὐ γὰρ ἦσαν ἄξιοι, πάντως δήπου, κατὰ τοῦ τὰ δίκαια κρίνοντος Θεοῦ. Μυρίας τοιγαρούν ὁ Σωτὴρ ἐπινοήσας τοῖς λόγοις τὰς περιστροφάς, ἐπείπερ ἐθεᾶτο συνέντας οὐδὲν τοὺς ἀκροωμένους, γυμνότερον ήδη φησίν· . Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, » μόνον δὲ οὐχὶ ταῖς ἀμετρήτοις αὐτῶν ἀλογίαις ἐνάλλεται λέγων· ῇ πρὸς μόνην ἀπαιδευσίαν ἀσύγ κριτον ἔχοντες τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, χορηγή σειν ὑμῖν ἄρτους ἐξ οὐρανοῦ διειπόντος τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτην ἐφ' ὑμᾶς πεποιημένου τὴν ὑπόσχεσιν, ἐν τῇ τοῦ μάννα τροφῇ τὴν θείαν ὡρίσασθε φιλοτι- ΧΧΧΙΙ, 6. ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. venilis ad intelligendum habent, sed ventris libi- dinibus quodammodo effeminati, et scripti pro- phetici in seipsis ostendunt veritatem : « Fatuus enim fatua loquetur, et cor ejus vana intelli- get ". VI, 35. Ego sum panis vitæ. Solet Salvator Christus cum diviniora et jam ante prænuntiata mysteria exponit, enigmatice quodammodo nec multum aperte eorum narratio- nem texere. Tam sanctum quippe sermonem qui- busvis nullo discrimine profanis et impiis aperte proponi non vult conculcandum, sed licet æni- gmatum involucris quodammodo tegat, non tamen ea obscura esse sinit intelligentibus: quod si ali- quos auditores imperitos videat, et eorum quæ di- cuntur nihil plane capientes, perspicue quid sibi velit exponit, et omni sermonis discussa caligine, nudamn, apertam et manifestam mysterii cognitio- nem exhibet, atque ita nullum eis excusaudæ in- credulitatis locum relinquit. Quod autem soleat, ut diximus, adumbrato ac tecto sermone sæpe uti, ipse quoque docebit in Psalmorum libro, dicens : « Ape- riam in parabolis os meum ". » Idipsum quoque vere a nobis dici confirmabit Isaias ille propheta beatus, clamans : • Ecce rex justus regnabit, et principes cum judicio præerunt. Et erit homo oc- cultans sermones suos 16. . Regem enim justum Regem enim justum regnaturum super nos ait illum, qui dicit : < Ego au- tem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, prædicans præceptum Domini " Cum judicio vero, hoc est recta in omnibus ra- tione victuros principes, sanctos discipulos intel- ligit, qui Salvatorem quoque Christum sæpe ser- mones suos occultantem adierunt, dicentes : Edis- sere nobis parabolam ". » Quin et ipse aliquando interrogatus cur in parabolis turbis loqueretur, manifestissimam causam exposuisse comperitur, dicens : • Ut videntes, inquit, non videant, et au- dientes non audiant, neque intelligant ". » Digni enim non erant, Deo utique, qui justa judicat, ita de illis, ut videtur, statuente. Plurimis ila- que ultro citroque a Salvatore allatis, postquam auditores nihil intelligere vidit, apertius tandem D ait: Ego sum panis vitæ, et immodicæ eorum recordiæ propemodum insultat, dicens: O qui sola inscitia reliquos omnes incomparabiliter vincitis, cum panem de cœlo daturum se vobis Deus dixerit, tantamque vobis promissionem fecerit, solo tamen illo cibo, manna scilicet, divinam liberalitatem metinini, et eatenus supernam gratiam sistere non veremini, ignorantes et parum vobis esse quod isthaec a Deo accipitis, et ipsimet Deo, quod illa vobis largitur. Nolite igitur, inquit, credere panem C ་ Psal. Lxxvii, 2. ¹ª Isa. xxxi, 1. "Psal. 11, 6. 10. Isa. Matth. xı11, 36. * Luc. viti, (1) Ed. Anb., κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐφ' ἑαυτοῖς, etc. Epit.

Α ἵνα μὴ διψῶ, μηδὲ ἔρχωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. » Συγ γενὴς οὖν ἄρα τοῖς παρ' ἐκείνης λόγοις ὁ τῶν Ἰου- δαίων. Ωσπερ γὰρ ἐκείνη διὰ τὴν φύσιν ἐμαλακίζετο, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ οὗτοι τρόπον, τὸ μὲν ἄρσεν, ἵν' οὕτως εἴπω, καὶ νεανικὸν εἰς φρόνησιν ἔχουσιν οὐδα- μῶς, ἐκθηλύνονται δέ πως εἰς ἀνάνδρους ἐπιθυμίας τὰς ἐπὶ γαστρὶ, καὶ τὸ (1) γεγραμμένον ἐφ' ἑαυτοῖς δεικνύουσιν ἀληθές· « Ὁ γὰρ μωρὸς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εθος τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὰς τῶν θειοτέρων, καὶ τῶν ἤδη προκατηγγελμένων μυστηρίων ποιουμένῳ διηγήσεις αἰνιγματώδη πῶς καὶ οὐ σφόδρα διαφανῆ τὰ ἐπ' αὐτοῖς ἐξυφαίνειν διηγήματα. Οὐ γὰρ ἀκατα κάλυπτον προκεῖσθαι τοῖς ἐθέλουσιν ἁπλῶς βεβήλοις τε καὶ ἀνοσίοις εἰς καταπάτημα τὸν οὕτω σεπτὸν ἐφ- ίησι λόγον, ἐπικρύψας δέ πως ταῖς δι' αἰνιγμάτων Β επιβολαῖς οὐκ ἀσυμφανῆ μὲν τοῖς συνετοῖς ἐργάζεται· τὸ εἰκὸς, τοιαύτην ἐπ᾿ αὐτοῖς ὁρισαμένου τὴν ψῆφον > ἐπάν δέ τινας τῶν ἀκροωμένων ἀμαθαίνοντας βλέπῃ, καὶ νοοῦντας τὸ παράπαν τῶν λαλουμένων οὐδὲν, ἀπολευκαίνει σαφῶς, ὅπερ ἂν ἐθέλοι δηλοῦν, καὶ πᾶσαν ὥσπερ ἀχλὺν τὴν ἐν τῷ λόγῳ περιελών, γυμνὴν, καὶ εὐσύνοπτον παρατίθησι τοῦ μυστηρίου τὴν γνῶσιν, ἀναπολόγητον αὐτοῖς καὶ διὰ τούτου τὴν ἀπιστίαν ἀποτελῶν. Ὅτι δὲ ἦν σύνηθες αὐτῷ, καθά- περ εἰρήκαμεν ἐπεσκιασμένῳ καὶ λεληθότι μάλιστα κεχρῆσθαι τῷ λόγῳ, καὶ αὐτὸς μὲν διδάξει λέγων ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν. Ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου. ο Βεβαιώσει δὲ οὐδὲν ἧττον τὴν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐξήγησιν, καὶ διεσφαλμένην οὐδαμῶς ἀποδείξει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἀνα- βοῶν· . Ἰδοὺ δὴ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσι. Καὶ ἔσται ὁ ἄνθρω πος κρύπτων τοὺς λόγους αὐτοῦ. ο Βασιλέα γὰρ δία καιον ἐφ' ἡμᾶς βεβασιλευκέναι φησὶ τὸν λέγοντα· • Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυ ρίου. » Κρίσει δὲ, τοῦτ' ἔστιν, ὀρθότητι τῇ κατὰ πᾶν συμβιοτεύοντας ἄρχοντας, τοὺς ἁγίους φησὶ μαθητας, οἱ καὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ κρύπτοντι πολλάκις τοὺς λόγους αὐτοῦ προσῄεσαν λέγοντες· « Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολήν, ο Ὅτε καὶ αὐτὸς, ο Διατί τοῖς ὄχλοις λαλεῖς ἐν παραβολαῖς; » ἀκούσας ποτέ, σαφεστάτην αἰτίαν εὑρίσκεται διειπών· . Οτι βλέποντες, φησίν, οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες, οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ συνιῶσιν. » Οὐ γὰρ ἦσαν ἄξιοι, πάντως δήπου, κατὰ τοῦ τὰ δίκαια κρίνοντος Θεοῦ. Μυρίας τοιγαρούν ὁ Σωτὴρ ἐπινοήσας τοῖς λόγοις τὰς περιστροφάς, ἐπείπερ ἐθεᾶτο συνέντας οὐδὲν τοὺς ἀκροωμένους, γυμνότερον ήδη φησίν· . Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, » μόνον δὲ οὐχὶ ταῖς ἀμετρήτοις αὐτῶν ἀλογίαις ἐνάλλεται λέγων· ῇ πρὸς μόνην ἀπαιδευσίαν ἀσύγ κριτον ἔχοντες τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, χορηγή σειν ὑμῖν ἄρτους ἐξ οὐρανοῦ διειπόντος τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτην ἐφ' ὑμᾶς πεποιημένου τὴν ὑπόσχεσιν, ἐν τῇ τοῦ μάννα τροφῇ τὴν θείαν ὡρίσασθε φιλοτι- ΧΧΧΙΙ, 6. ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. venilis ad intelligendum habent, sed ventris libi- dinibus quodammodo effeminati, et scripti pro- phetici in seipsis ostendunt veritatem : « Fatuus enim fatua loquetur, et cor ejus vana intelli- get ". VI, 35. Ego sum panis vitæ. Solet Salvator Christus cum diviniora et jam ante prænuntiata mysteria exponit, enigmatice quodammodo nec multum aperte eorum narratio- nem texere. Tam sanctum quippe sermonem qui- busvis nullo discrimine profanis et impiis aperte proponi non vult conculcandum, sed licet æni- gmatum involucris quodammodo tegat, non tamen ea obscura esse sinit intelligentibus: quod si ali- quos auditores imperitos videat, et eorum quæ di- cuntur nihil plane capientes, perspicue quid sibi velit exponit, et omni sermonis discussa caligine, nudamn, apertam et manifestam mysterii cognitio- nem exhibet, atque ita nullum eis excusaudæ in- credulitatis locum relinquit. Quod autem soleat, ut diximus, adumbrato ac tecto sermone sæpe uti, ipse quoque docebit in Psalmorum libro, dicens : « Ape- riam in parabolis os meum ". » Idipsum quoque vere a nobis dici confirmabit Isaias ille propheta beatus, clamans : • Ecce rex justus regnabit, et principes cum judicio præerunt. Et erit homo oc- cultans sermones suos 16. . Regem enim justum Regem enim justum regnaturum super nos ait illum, qui dicit : < Ego au- tem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, prædicans præceptum Domini " Cum judicio vero, hoc est recta in omnibus ra- tione victuros principes, sanctos discipulos intel- ligit, qui Salvatorem quoque Christum sæpe ser- mones suos occultantem adierunt, dicentes : Edis- sere nobis parabolam ". » Quin et ipse aliquando interrogatus cur in parabolis turbis loqueretur, manifestissimam causam exposuisse comperitur, dicens : • Ut videntes, inquit, non videant, et au- dientes non audiant, neque intelligant ". » Digni enim non erant, Deo utique, qui justa judicat, ita de illis, ut videtur, statuente. Plurimis ila- que ultro citroque a Salvatore allatis, postquam auditores nihil intelligere vidit, apertius tandem D ait: Ego sum panis vitæ, et immodicæ eorum recordiæ propemodum insultat, dicens: O qui sola inscitia reliquos omnes incomparabiliter vincitis, cum panem de cœlo daturum se vobis Deus dixerit, tantamque vobis promissionem fecerit, solo tamen illo cibo, manna scilicet, divinam liberalitatem metinini, et eatenus supernam gratiam sistere non veremini, ignorantes et parum vobis esse quod isthaec a Deo accipitis, et ipsimet Deo, quod illa vobis largitur. Nolite igitur, inquit, credere panem C ་ Psal. Lxxvii, 2. ¹ª Isa. xxxi, 1. "Psal. 11, 6. 10. Isa. Matth. xı11, 36. * Luc. viti, (1) Ed. Anb., κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐφ' ἑαυτοῖς, etc. Epit.

Α ἵνα μὴ διψῶ, μηδὲ ἔρχωμαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. » Συγ γενὴς οὖν ἄρα τοῖς παρ' ἐκείνης λόγοις ὁ τῶν Ἰου- δαίων. Ωσπερ γὰρ ἐκείνη διὰ τὴν φύσιν ἐμαλακίζετο, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ οὗτοι τρόπον, τὸ μὲν ἄρσεν, ἵν' οὕτως εἴπω, καὶ νεανικὸν εἰς φρόνησιν ἔχουσιν οὐδα- μῶς, ἐκθηλύνονται δέ πως εἰς ἀνάνδρους ἐπιθυμίας τὰς ἐπὶ γαστρὶ, καὶ τὸ (1) γεγραμμένον ἐφ' ἑαυτοῖς δεικνύουσιν ἀληθές· « Ὁ γὰρ μωρὸς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εθος τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὰς τῶν θειοτέρων, καὶ τῶν ἤδη προκατηγγελμένων μυστηρίων ποιουμένῳ διηγήσεις αἰνιγματώδη πῶς καὶ οὐ σφόδρα διαφανῆ τὰ ἐπ' αὐτοῖς ἐξυφαίνειν διηγήματα. Οὐ γὰρ ἀκατα κάλυπτον προκεῖσθαι τοῖς ἐθέλουσιν ἁπλῶς βεβήλοις τε καὶ ἀνοσίοις εἰς καταπάτημα τὸν οὕτω σεπτὸν ἐφ- ίησι λόγον, ἐπικρύψας δέ πως ταῖς δι' αἰνιγμάτων Β επιβολαῖς οὐκ ἀσυμφανῆ μὲν τοῖς συνετοῖς ἐργάζεται· τὸ εἰκὸς, τοιαύτην ἐπ᾿ αὐτοῖς ὁρισαμένου τὴν ψῆφον > ἐπάν δέ τινας τῶν ἀκροωμένων ἀμαθαίνοντας βλέπῃ, καὶ νοοῦντας τὸ παράπαν τῶν λαλουμένων οὐδὲν, ἀπολευκαίνει σαφῶς, ὅπερ ἂν ἐθέλοι δηλοῦν, καὶ πᾶσαν ὥσπερ ἀχλὺν τὴν ἐν τῷ λόγῳ περιελών, γυμνὴν, καὶ εὐσύνοπτον παρατίθησι τοῦ μυστηρίου τὴν γνῶσιν, ἀναπολόγητον αὐτοῖς καὶ διὰ τούτου τὴν ἀπιστίαν ἀποτελῶν. Ὅτι δὲ ἦν σύνηθες αὐτῷ, καθά- περ εἰρήκαμεν ἐπεσκιασμένῳ καὶ λεληθότι μάλιστα κεχρῆσθαι τῷ λόγῳ, καὶ αὐτὸς μὲν διδάξει λέγων ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν. Ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου. ο Βεβαιώσει δὲ οὐδὲν ἧττον τὴν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐξήγησιν, καὶ διεσφαλμένην οὐδαμῶς ἀποδείξει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἀνα- βοῶν· . Ἰδοὺ δὴ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσι. Καὶ ἔσται ὁ ἄνθρω πος κρύπτων τοὺς λόγους αὐτοῦ. ο Βασιλέα γὰρ δία καιον ἐφ' ἡμᾶς βεβασιλευκέναι φησὶ τὸν λέγοντα· • Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ, ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυ ρίου. » Κρίσει δὲ, τοῦτ' ἔστιν, ὀρθότητι τῇ κατὰ πᾶν συμβιοτεύοντας ἄρχοντας, τοὺς ἁγίους φησὶ μαθητας, οἱ καὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ κρύπτοντι πολλάκις τοὺς λόγους αὐτοῦ προσῄεσαν λέγοντες· « Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολήν, ο Ὅτε καὶ αὐτὸς, ο Διατί τοῖς ὄχλοις λαλεῖς ἐν παραβολαῖς; » ἀκούσας ποτέ, σαφεστάτην αἰτίαν εὑρίσκεται διειπών· . Οτι βλέποντες, φησίν, οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες, οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ συνιῶσιν. » Οὐ γὰρ ἦσαν ἄξιοι, πάντως δήπου, κατὰ τοῦ τὰ δίκαια κρίνοντος Θεοῦ. Μυρίας τοιγαρούν ὁ Σωτὴρ ἐπινοήσας τοῖς λόγοις τὰς περιστροφάς, ἐπείπερ ἐθεᾶτο συνέντας οὐδὲν τοὺς ἀκροωμένους, γυμνότερον ήδη φησίν· . Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, » μόνον δὲ οὐχὶ ταῖς ἀμετρήτοις αὐτῶν ἀλογίαις ἐνάλλεται λέγων· ῇ πρὸς μόνην ἀπαιδευσίαν ἀσύγ κριτον ἔχοντες τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, χορηγή σειν ὑμῖν ἄρτους ἐξ οὐρανοῦ διειπόντος τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτην ἐφ' ὑμᾶς πεποιημένου τὴν ὑπόσχεσιν, ἐν τῇ τοῦ μάννα τροφῇ τὴν θείαν ὡρίσασθε φιλοτι- ΧΧΧΙΙ, 6. ** S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. venilis ad intelligendum habent, sed ventris libi- dinibus quodammodo effeminati, et scripti pro- phetici in seipsis ostendunt veritatem : « Fatuus enim fatua loquetur, et cor ejus vana intelli- get ". VI, 35. Ego sum panis vitæ. Solet Salvator Christus cum diviniora et jam ante prænuntiata mysteria exponit, enigmatice quodammodo nec multum aperte eorum narratio- nem texere. Tam sanctum quippe sermonem qui- busvis nullo discrimine profanis et impiis aperte proponi non vult conculcandum, sed licet æni- gmatum involucris quodammodo tegat, non tamen ea obscura esse sinit intelligentibus: quod si ali- quos auditores imperitos videat, et eorum quæ di- cuntur nihil plane capientes, perspicue quid sibi velit exponit, et omni sermonis discussa caligine, nudamn, apertam et manifestam mysterii cognitio- nem exhibet, atque ita nullum eis excusaudæ in- credulitatis locum relinquit. Quod autem soleat, ut diximus, adumbrato ac tecto sermone sæpe uti, ipse quoque docebit in Psalmorum libro, dicens : « Ape- riam in parabolis os meum ". » Idipsum quoque vere a nobis dici confirmabit Isaias ille propheta beatus, clamans : • Ecce rex justus regnabit, et principes cum judicio præerunt. Et erit homo oc- cultans sermones suos 16. . Regem enim justum Regem enim justum regnaturum super nos ait illum, qui dicit : < Ego au- tem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, prædicans præceptum Domini " Cum judicio vero, hoc est recta in omnibus ra- tione victuros principes, sanctos discipulos intel- ligit, qui Salvatorem quoque Christum sæpe ser- mones suos occultantem adierunt, dicentes : Edis- sere nobis parabolam ". » Quin et ipse aliquando interrogatus cur in parabolis turbis loqueretur, manifestissimam causam exposuisse comperitur, dicens : • Ut videntes, inquit, non videant, et au- dientes non audiant, neque intelligant ". » Digni enim non erant, Deo utique, qui justa judicat, ita de illis, ut videtur, statuente. Plurimis ila- que ultro citroque a Salvatore allatis, postquam auditores nihil intelligere vidit, apertius tandem D ait: Ego sum panis vitæ, et immodicæ eorum recordiæ propemodum insultat, dicens: O qui sola inscitia reliquos omnes incomparabiliter vincitis, cum panem de cœlo daturum se vobis Deus dixerit, tantamque vobis promissionem fecerit, solo tamen illo cibo, manna scilicet, divinam liberalitatem metinini, et eatenus supernam gratiam sistere non veremini, ignorantes et parum vobis esse quod isthaec a Deo accipitis, et ipsimet Deo, quod illa vobis largitur. Nolite igitur, inquit, credere panem C ་ Psal. Lxxvii, 2. ¹ª Isa. xxxi, 1. "Psal. 11, 6. 10. Isa. Matth. xı11, 36. * Luc. viti, (1) Ed. Anb., κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐφ' ἑαυτοῖς, etc. Epit.

μίαν, καὶ μέχρι τούτων ἱστῶντες οὐκ ἐρυθριᾶτε τὴν Α ἄνωθεν χάριν, ἀγνοοῦντες ὅτι μικρὸν καὶ ὑμῖν τὸ λαβεῖν τὰ τοιαῦτα παρὰ Θεοῦ, καὶ αὐτῷ δὲ τῷ Θεῷ τὸ χαρίζεσθαι. Μὴ τοίνυν ἐκεῖνον, φησί, τὸν ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ πιστεύετε. Ἐγὼ γὰρ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ πάλαι μὲν ὑμῖν ὡς ἐν ὑποσχέ- σει προκατηγγελμένος, καὶ ὡς ἐν τύπω δηλούμενος παρὼν δὲ νυνὶ, καὶ χρεωστουμένην ὑπόσχεσιν ἀπο- πληρῶν. Εἰμὶ δὲ ἄρτος ζωῆς, οὐκ ἄρτος σωματικός, μόνα τὰ ἐκ λιμού περικόπτων πάθη, καὶ καταφθο- μᾶς τῆς ἐντεῦθεν ἀπαλλάττων τὴν σάρκα, ἀλλ' ὅλον ἐξ ὅλου τὸ ζῶον εἰς ζωὴν ἀναπλάττων τὴν αἰώνιον, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν εἰς τὸ εἶναι πεποιημένον ἄνθρωπον ὑποδεικνύς. Υπαινίττεται δὲ διὰ τούτων τὴν διὰ τῆς ἁγίας σαρκὸς ζωήν τε καὶ χάριν, δι' ἧς ἐν ἡμῖν τὸ τοῦ Μονογενοῦς ἴδιον ἐπεισκρίνεται, Β τοῦτ' ἔστιν ἡ ζωή. Ιστέον δὲ ὅτι δεῖν γὰρ οἶμαι φιλομαθῶς τὸ εἰς ὠφέλειαν τελοῦν θηρᾶσθαι σπου δάζειν) ἐφ' ὅλοις μὲν ἔτεσι τὸν ἀριθμὸν τεσσαρά- κοντα τὸ τυπικὸν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἐχορηγήθη μάννα παρὰ Θεοῦ, συνόντος ἔτι Μωσέως αὐτοῖς· ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ κοινὸν τοῦ βίου κατήντηκε τέλος, καθηγητὴς δὲ ἤδη καὶ στρατηγὸς τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων ἀπ· εδείχθη Ἰησοῦς, διεβίβαζε μὲν αὐτοὺς τὸν Ἰορδάνην, καθὰ γέγραπται, περιτεμὼν δὲ μαχαίραις πετρίναις, καὶ εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰσκεκομικώς, ἄρτῳ λοιπὸν ἀποτρέφεσθαι παρεσκεύαζε, στήσαντος ήδη τοῦ μάννα τὴν χορηγίαν τοῦ πανσόφου Θεοῦ. Οὐκ οὖν (ὁ τύπος γὰρ ἤδη μετασκευασθήσεται πρὸς τὸ ἀληθέστερον) ὅτε συνεστάλη Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ὅτε τῆς κατὰ νόμον λατρείας ήργησαν οἱ τύποι, ἀν- εδείχθη δὲ Χριστὸς ἐφ' ἡμᾶς ὁ ἀληθῆς Ἰησοῦς· « Αὐτ τὸς γὰρ διέσωσε τὸν λαὸν ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν· » τότε διέβημεν τὸν Ἰορδάνην, τότε τὴν ἐν πνεύματι περιτομὴν διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν δυοκαίδεκα λίθων ἐδεξάμεθα, τοῦτ' ἔστι τῶν ἁγίων μαθητῶν, περὶ ὧν ἐν τροφήταις γέγραπται· . "Οτι λίθοι ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς. » Οἱ γὰρ δὴ πᾶσαν περινοστούντές τε καὶ καταθέοντες τὴν οἰκουμένην ἅγιοι λίθοι, αὐτοὶ δὴ πάντως εἰσὶ, δι' ὧν καὶ περιετμήθημεν περιτομή ἀχειροποιήτῳ τῇ ἐν πνεύματι, διὰ Πνεύματος δη λαδή. "Οτε τοίνυν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἐκλήθημεν βασιλείαν διὰ Χριστοῦ· τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι πάλιν τὸ εἰσβῆναι τινας εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας· τότε μάννα μὲν οὐκέτι τὸ τυπικὸν ἐφ' ἡμᾶς· οὐ γὰρ τοῖς Μωσαϊκοῖς ἔτι τρεφόμεθα γράμμασιν, ἄρτος δὲ λοιπὸν ὁ ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι Χριστὸς, ἀποτρέφων ἡμᾶς εἰς μακραίωνα ζωήν, διά τε τῆς ἐπιχορηγίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ μεθέξει τῆς ἰδίας σαρκὸς, ἐντιθείσης ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ μετοχὴν, καὶ νεκρότητα τὴν ἐκ τῆς ἀρχαίας ἀφανιζούσης ἀρᾶς. Ὁ ἐρχόμενος πρός με, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ διψήση πώποτε. Κέκρυπταί τι πάλιν ἐν τούτοις, ὅπερ εἰπεῖν ἀναγ- καῖον. Εθος τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, ταῖς τῶν ἁγίων δόξαις οὐ σφόδρα φιλονεικεῖν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἐναντίων καὶ ἀξιαγάστοις αὐτοὺς καταστέφειν τιμαῖς. Ἐπαν μέντοι τινὲς τῶν ἀμαθεστέρων, ὅσην ἔχει κατ' ἐκεί νων τὴν ὑπεροχὴν οὐκ ἐπιγινώσκοντες τὴν ἀμείνω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. vitæ, vobis olim quidem promissus ac typice præsignificatus : sed qui nunc praesens adest, ac debitam vobis promissionem adimplet. Sum autem panis vitæ, non panis corporeus, qui solis famis incommodis mederi potest, et ne corpus iis ene- cetur, impedire : sed qui totum prorsus animal in vitam æternam reformo, et hominen ad vitam creatum morte superiorem efficio. Innuit autem his verbis vitam illam et gratiam quæ per sanctam suam carnem tribuitur, per quam in nobis id quod proprium est Unigeniti introducitur, vita nimirum. Sciendum est vero, nam studiose investigandum arbitror quod conducit, quadraginta totis annis typicum illud manna suppeditatum a Deo fuisse illum esse panem de calo. Ego enim sum panis Israelitis, Moyse adhuc cum eis degente : sed post- quam vitæ finem attigit, et dux Judaici populi Jo- sue constitutus est, ipsos quidem per Jordanem trajecit, sicut scriptum est *, cultrisque saxeis populo circumciso, et in terram promissionis in- ducto, cessavit ille omnis sapientiæ auctor Deus manna largiri, et pane demum eos alere cœpit. Itaque (jam enim typus ad rei veritatem conver- tetur) cum excessit Moyses, hoc est, postquam le- galis cultus typi cessarunt, et uobis praepositus est Christus ille verus Josue: « Ipse enim salvum ſe- cit populum suum a peccatis eorum ",, tunc Jordanem trajecimus, tunc spiritalem circumci- sionem per doctrinam duodecim illorum lapidum, id est sanctorum apostolorum, suscepimus, de quibus scriptum est in prophetis: Quia lapides sancti volvuntur super terram ”. > Hi enim sancti lapides sunt qui totum orbem terrarum cir- cumeunt ac percurrunt, per quos circumcisi quo- que sumus, circumcisione non manufacta, sed spiritali, per Spiritum nimirum. Postquam igitur ad cœleste regnum vocati fuimus per Christum (hoc enim rursum signifieari arbitror, ex eo quod nonnulli in promissionis terram ingressi sunt), tunc non amplius manna illud typicum nobis traditur : non enim Mosaicis amplius litteris nutrimur, sed panis de coelo, id est Christus, qui nos in æternam vitam nutrit, cum per gratiam sancti Spiritus, tum sua carnis participatione, quæ nobis Dei partici D pationem indit, et mortalitatem ex vetere maledicto profectam abolet. C Josue lll, seqq. VI, 35. Qui venit ad me non esuriet : et qui credit in me, non siliet unquam. Nonnihil rursum in his verbis latet, quod opcrse pretium est expomere. Solet Salvator Christus san- clorum laudibus haud valde obniti, sed e contrario mirabili eos ornare gloria. Verumtamen si quando nonnulli rudiores, ignari quantum ipse iis ante- cellat, potiorem illis gloriam deferant, tunc eus *ª Matth. 1,21. “Zachar. 1x, 16.

μίαν, καὶ μέχρι τούτων ἱστῶντες οὐκ ἐρυθριᾶτε τὴν Α ἄνωθεν χάριν, ἀγνοοῦντες ὅτι μικρὸν καὶ ὑμῖν τὸ λαβεῖν τὰ τοιαῦτα παρὰ Θεοῦ, καὶ αὐτῷ δὲ τῷ Θεῷ τὸ χαρίζεσθαι. Μὴ τοίνυν ἐκεῖνον, φησί, τὸν ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ πιστεύετε. Ἐγὼ γὰρ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ πάλαι μὲν ὑμῖν ὡς ἐν ὑποσχέ- σει προκατηγγελμένος, καὶ ὡς ἐν τύπω δηλούμενος παρὼν δὲ νυνὶ, καὶ χρεωστουμένην ὑπόσχεσιν ἀπο- πληρῶν. Εἰμὶ δὲ ἄρτος ζωῆς, οὐκ ἄρτος σωματικός, μόνα τὰ ἐκ λιμού περικόπτων πάθη, καὶ καταφθο- μᾶς τῆς ἐντεῦθεν ἀπαλλάττων τὴν σάρκα, ἀλλ' ὅλον ἐξ ὅλου τὸ ζῶον εἰς ζωὴν ἀναπλάττων τὴν αἰώνιον, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν εἰς τὸ εἶναι πεποιημένον ἄνθρωπον ὑποδεικνύς. Υπαινίττεται δὲ διὰ τούτων τὴν διὰ τῆς ἁγίας σαρκὸς ζωήν τε καὶ χάριν, δι' ἧς ἐν ἡμῖν τὸ τοῦ Μονογενοῦς ἴδιον ἐπεισκρίνεται, Β τοῦτ' ἔστιν ἡ ζωή. Ιστέον δὲ ὅτι δεῖν γὰρ οἶμαι φιλομαθῶς τὸ εἰς ὠφέλειαν τελοῦν θηρᾶσθαι σπου δάζειν) ἐφ' ὅλοις μὲν ἔτεσι τὸν ἀριθμὸν τεσσαρά- κοντα τὸ τυπικὸν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἐχορηγήθη μάννα παρὰ Θεοῦ, συνόντος ἔτι Μωσέως αὐτοῖς· ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ κοινὸν τοῦ βίου κατήντηκε τέλος, καθηγητὴς δὲ ἤδη καὶ στρατηγὸς τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων ἀπ· εδείχθη Ἰησοῦς, διεβίβαζε μὲν αὐτοὺς τὸν Ἰορδάνην, καθὰ γέγραπται, περιτεμὼν δὲ μαχαίραις πετρίναις, καὶ εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰσκεκομικώς, ἄρτῳ λοιπὸν ἀποτρέφεσθαι παρεσκεύαζε, στήσαντος ήδη τοῦ μάννα τὴν χορηγίαν τοῦ πανσόφου Θεοῦ. Οὐκ οὖν (ὁ τύπος γὰρ ἤδη μετασκευασθήσεται πρὸς τὸ ἀληθέστερον) ὅτε συνεστάλη Μωσῆς, τοῦτ' ἔστιν, ὅτε τῆς κατὰ νόμον λατρείας ήργησαν οἱ τύποι, ἀν- εδείχθη δὲ Χριστὸς ἐφ' ἡμᾶς ὁ ἀληθῆς Ἰησοῦς· « Αὐτ τὸς γὰρ διέσωσε τὸν λαὸν ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν· » τότε διέβημεν τὸν Ἰορδάνην, τότε τὴν ἐν πνεύματι περιτομὴν διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν δυοκαίδεκα λίθων ἐδεξάμεθα, τοῦτ' ἔστι τῶν ἁγίων μαθητῶν, περὶ ὧν ἐν τροφήταις γέγραπται· . "Οτι λίθοι ἅγιοι κυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς. » Οἱ γὰρ δὴ πᾶσαν περινοστούντές τε καὶ καταθέοντες τὴν οἰκουμένην ἅγιοι λίθοι, αὐτοὶ δὴ πάντως εἰσὶ, δι' ὧν καὶ περιετμήθημεν περιτομή ἀχειροποιήτῳ τῇ ἐν πνεύματι, διὰ Πνεύματος δη λαδή. "Οτε τοίνυν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἐκλήθημεν βασιλείαν διὰ Χριστοῦ· τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι πάλιν τὸ εἰσβῆναι τινας εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας· τότε μάννα μὲν οὐκέτι τὸ τυπικὸν ἐφ' ἡμᾶς· οὐ γὰρ τοῖς Μωσαϊκοῖς ἔτι τρεφόμεθα γράμμασιν, ἄρτος δὲ λοιπὸν ὁ ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι Χριστὸς, ἀποτρέφων ἡμᾶς εἰς μακραίωνα ζωήν, διά τε τῆς ἐπιχορηγίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ μεθέξει τῆς ἰδίας σαρκὸς, ἐντιθείσης ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ μετοχὴν, καὶ νεκρότητα τὴν ἐκ τῆς ἀρχαίας ἀφανιζούσης ἀρᾶς. Ὁ ἐρχόμενος πρός με, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ διψήση πώποτε. Κέκρυπταί τι πάλιν ἐν τούτοις, ὅπερ εἰπεῖν ἀναγ- καῖον. Εθος τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, ταῖς τῶν ἁγίων δόξαις οὐ σφόδρα φιλονεικεῖν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἐναντίων καὶ ἀξιαγάστοις αὐτοὺς καταστέφειν τιμαῖς. Ἐπαν μέντοι τινὲς τῶν ἀμαθεστέρων, ὅσην ἔχει κατ' ἐκεί νων τὴν ὑπεροχὴν οὐκ ἐπιγινώσκοντες τὴν ἀμείνω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. vitæ, vobis olim quidem promissus ac typice præsignificatus : sed qui nunc praesens adest, ac debitam vobis promissionem adimplet. Sum autem panis vitæ, non panis corporeus, qui solis famis incommodis mederi potest, et ne corpus iis ene- cetur, impedire : sed qui totum prorsus animal in vitam æternam reformo, et hominen ad vitam creatum morte superiorem efficio. Innuit autem his verbis vitam illam et gratiam quæ per sanctam suam carnem tribuitur, per quam in nobis id quod proprium est Unigeniti introducitur, vita nimirum. Sciendum est vero, nam studiose investigandum arbitror quod conducit, quadraginta totis annis typicum illud manna suppeditatum a Deo fuisse illum esse panem de calo. Ego enim sum panis Israelitis, Moyse adhuc cum eis degente : sed post- quam vitæ finem attigit, et dux Judaici populi Jo- sue constitutus est, ipsos quidem per Jordanem trajecit, sicut scriptum est *, cultrisque saxeis populo circumciso, et in terram promissionis in- ducto, cessavit ille omnis sapientiæ auctor Deus manna largiri, et pane demum eos alere cœpit. Itaque (jam enim typus ad rei veritatem conver- tetur) cum excessit Moyses, hoc est, postquam le- galis cultus typi cessarunt, et uobis praepositus est Christus ille verus Josue: « Ipse enim salvum ſe- cit populum suum a peccatis eorum ",, tunc Jordanem trajecimus, tunc spiritalem circumci- sionem per doctrinam duodecim illorum lapidum, id est sanctorum apostolorum, suscepimus, de quibus scriptum est in prophetis: Quia lapides sancti volvuntur super terram ”. > Hi enim sancti lapides sunt qui totum orbem terrarum cir- cumeunt ac percurrunt, per quos circumcisi quo- que sumus, circumcisione non manufacta, sed spiritali, per Spiritum nimirum. Postquam igitur ad cœleste regnum vocati fuimus per Christum (hoc enim rursum signifieari arbitror, ex eo quod nonnulli in promissionis terram ingressi sunt), tunc non amplius manna illud typicum nobis traditur : non enim Mosaicis amplius litteris nutrimur, sed panis de coelo, id est Christus, qui nos in æternam vitam nutrit, cum per gratiam sancti Spiritus, tum sua carnis participatione, quæ nobis Dei partici D pationem indit, et mortalitatem ex vetere maledicto profectam abolet. C Josue lll, seqq. VI, 35. Qui venit ad me non esuriet : et qui credit in me, non siliet unquam. Nonnihil rursum in his verbis latet, quod opcrse pretium est expomere. Solet Salvator Christus san- clorum laudibus haud valde obniti, sed e contrario mirabili eos ornare gloria. Verumtamen si quando nonnulli rudiores, ignari quantum ipse iis ante- cellat, potiorem illis gloriam deferant, tunc eus *ª Matth. 1,21. “Zachar. 1x, 16.

προσαγάγωσι δόξαν αὐτοῖς, τότε δὴ σφόδρα χρησί η μως φρονεῖν μεταπείθει τὰ πρεπωδέστερα, τίς μὲν ἔστιν ὁ Μονογενής διενθυμουμένους, καὶ ὅτι δὴ πάρ τως ἀσυγκρίτως διοίσει ταῖς ὑπεροχαῖς. Ἀλλ᾿ οὐ σφόδρα σαφῆ τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖται λόγον, ἐπ- εσκιασμένον δέ πως, καὶ δίχα κόμπου παντός, ἀπὸ δὲ τῆς ἐν πράγματι θεωρίας, ἤτοι συγκρίσεως, την ἐπὶ κρείττοσιν ἁρπάζοντες ψῆφον. Οἷον, φέρε εἰπεῖν, διελέγετο ποτε πρὸς τὴν ἐκ τῆς Σαμαρείας γυναῖκα, ᾧ καὶ δώσειν ὕδωρ τὸ ζῶν ἐπηγγέλλετο συνεῖσα δὲ οὐδὲν τῶν εἰρημένων ή γυνή «Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ἔφη, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ; » Ἐπειδὴ δὲ μεταπείθειν αὐτὴν ὁ Σωτὴρ ἐβούλετο, ὅτιπερ εἴη καὶ κρείττων αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐν ὀλίγοις τισὶν ἀξιοπιστότερος μέτροις, ἐπὶ τὴν τῶν ὑδάτων βαδίζει διαφοράν, λέγων· ' Πᾶς ὁ πίνων ἐχ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο νοεῖν ἀναπείθει, ὅτι περ ἀνάγκη τὸν τῶν ἀμεινόνων χορηγὸν, κεῖσθαι δὴ πάντως καὶ ἐν ἀμείνοσιν, ἢ ἐν οἷσπερ ἂν εἴη τυχόν ὁ πρὸς ἂν ἡ σύγκρισις; τοιοῦτόν τινα τρόπον ὑφηγή- σεώς τε καὶ διδασκαλίας ἐπιτηδεύει καὶ νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ κατεσοβαρεύοντό πως αὐτοῦ, καὶ μεγαλοφρονεῖν ἀπετόλμων Ἰουδαῖοι, Μωσέα τε τὸν νομοθέτην ἄνω τε καὶ κάτω προϊσχόμενοι, καὶ τοῖς δι' ἐκείνου μᾶλ λον ἀκολουθεῖν, ήπερ τοῖς διὰ Χριστοῦ χρῆναι πολύ λάκις διισχυρίζοντο, τὴν τοῦ μάννα χορηγίαν, καὶ τὴν ἐκ πέτρας τῶν ὑδάτων ἐκδρομὴν, ἀξιολογωτάτην ἀπόδειξιν λογιζόμενοι, τῆς κατὰ πάντων πλεοτιμίας. καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, λοιπόν ἀναγκαίως ἐπὶ τὴν συνήθη κεχώρηκε μέθοδον, καὶ γυμνότερον μὲν οὐ φησιν, ὅτι κρείττων εἴη Μωσέως, διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων ἀχάλινον θράσος, καὶ τὸ πολύ λίαν εἰς ὀργὴν ἐκκεκαυμένον· ἐπ' αὐτὸ δὲ πάλιν τὸ θαυμαζόμενον ἔρχεται πρᾶγμα, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῆς πρὸς τὸ μεῖζον, ἐλέγχει μικρόν· « Ο γὰρ ἐρχό μενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. ο Καὶ γὰρ, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ἐγὼ συνθήσομαι δεδόσθαι τὸ μάννα διὰ Μωσέως, ἀλλ᾿ οι φαγόντες ἐπείνασαν. Ερῶ δὲ ἔτι, καὶ ἐκ πέτρας ὑμῖν • ὠδῖνος, ἐξεδόθη τὸ ὕδωρ, ἀλλ' οἱ πιόντες ἐδίψησαν, καὶ πρόσκαιρόν τινα κομιδῆ τὴν ἀπόλαυσιν ἡ τῶν εἰρημένων ἐν- εποίησε δόσις· « Ο δέ γε πρός με βαδίζων, οὐ μὴ πεινάσῃ πώποτε, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ δι ψήσῃ πώποτε. » Τί δὴ οὖν ἄρα Χριστὸς ἐπαγγέλλεται; Φθαρτὸν μὲν οὐδὲν, εὐλογίαν δὲ μᾶλλον τὴν ἐν μετα- λήψει τῆς ἁγίας σαρκός τε καὶ αἵματος, ὁλοκλήρως εἰς ἀφθαρσίαν ἀνακομιζούσης τὸν ἄνθρωπον, ὡς οὐδενὸς ἐπιδεῖσθαι τῶν ὅσα τὸν τῆς σαρκὸς ἀπελαύ- νει θάνατον, τροφῆς δὲ δηλονότι φημὶ καὶ ποτού. Εοικε δὲ πάλιν ὕδωρ ὀνομάζειν ἐν τούτοις, τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμόν, ἢ αὐτὸ τὸ θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω πολλάκις παρὰ ταῖς θείαις ὠνομασμέ νον Γραφαῖς. Ζωοποιεί τοιγαροῦν τὸ ἅγιον σῶμα . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCUIEΡ. B percommode ad sanisrein mentem revocat, dum A cogitandum iis objicit, quis ille sit Unigenitus, et quod omnino necesse sit, ut incomparabilite iis antecellat. At id obscure quodammodo el citra fastum ullum facit; sed ex inspectione rerum aut comparatione de ejus præstantia statuere possunt. Exempli gratia, disserebat aliquando cum Sama- ritana muliere, cui daturum se etiam aquam vi- ventem pollicebatur: sed cum id mulier prorsus non caperet : « Numquid tu major es, inquiebat, patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc pu- teum? *³, Cuni autem Salvator ei persuadere vel- let se eo quoque majorem, et longe digniorem esse cui fides haberetur, aquarum inter se diffe- rentiam affert, dicens : « Omnis qui bibit ex aqua hac sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam . . Quorsum vero, nisi ut persuadeat eum qui potiora tribuit, utique potiorem et præ- stantiorem esse eo cum quo sit comparatio? Tali docendi genere etiam nunc utitur. Nam quia Judai ipsum quodammodo spernebant, et singu- lari fastu Moysen legislatorem identidem jacta- bant, ejusque præcepta magis quam Christi se- quenda esse plerumque asserebant, et Moysen su- pra omnes ipsumque Salvatorem nostrum Christum honoris obtinere principatum inde maxime probari putabant, quod manna populo præbuisset, el e saxo aquarum scaturiginem eduxisset, necessario demum ad consuetam methodum revertitur: neque vero palam et aperte dicit se Moyse præstantiorem esse, propter auditorum effrenatam audaciam et furorem sed ad rem ipsam quæ admirationem præbebat convertitur, et a comparatione majoris minus indicat : • Qui enim venit ad me, inquit, non esuriet : et qui credit in me, non siliet un- quam s. » Eslo enim, inquit, ipse quoque vobis assentiar datum esse manna per Moysen : sed qui comederunt, esurierunt. Dicam vero datam esse vobis ex petra aquam & doloris: sed qui bibe- runt, sitierunt, et istorum largitio temporarium usum præbuit : • Qui autem ad me venit, non esu- riet unquam : et qui credit in me, non sitiet un- quam. » Quidnam ergo Christus pollicetur? Nihil quidem corruptibile, sed eulogiam potius illam quæ est in participatione sanctæ caruis ac sanguinis, quæ integrum hominem ad incorruptionem revo- cat, ita ut nullo eorum indigeat quæ mortem ar- cent a corpore, cibo nimirum et potu. Videtur. autem hic rursus aquam nominare sanctificationem per Spiritum, aut ipsummet divinum sanctumque Spiritum, qui in Scripturis divinis sæpe ita nomi- natur. Vivificat igitur sanctum Christi corpus cos in quibus fuerit, et in incorruptione conservat, no- stris commistum corporibus. Corpus enim non al- terius cujusdam, sed ipsius vitæ secundum natu- ram intelligitur, totam habens in seipso uniti Verbi ss Juan. 1, 12. * Ibid. 15. sr Joan. vi, 35. C

προσαγάγωσι δόξαν αὐτοῖς, τότε δὴ σφόδρα χρησί η μως φρονεῖν μεταπείθει τὰ πρεπωδέστερα, τίς μὲν ἔστιν ὁ Μονογενής διενθυμουμένους, καὶ ὅτι δὴ πάρ τως ἀσυγκρίτως διοίσει ταῖς ὑπεροχαῖς. Ἀλλ᾿ οὐ σφόδρα σαφῆ τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖται λόγον, ἐπ- εσκιασμένον δέ πως, καὶ δίχα κόμπου παντός, ἀπὸ δὲ τῆς ἐν πράγματι θεωρίας, ἤτοι συγκρίσεως, την ἐπὶ κρείττοσιν ἁρπάζοντες ψῆφον. Οἷον, φέρε εἰπεῖν, διελέγετο ποτε πρὸς τὴν ἐκ τῆς Σαμαρείας γυναῖκα, ᾧ καὶ δώσειν ὕδωρ τὸ ζῶν ἐπηγγέλλετο συνεῖσα δὲ οὐδὲν τῶν εἰρημένων ή γυνή «Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ἔφη, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ; » Ἐπειδὴ δὲ μεταπείθειν αὐτὴν ὁ Σωτὴρ ἐβούλετο, ὅτιπερ εἴη καὶ κρείττων αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐν ὀλίγοις τισὶν ἀξιοπιστότερος μέτροις, ἐπὶ τὴν τῶν ὑδάτων βαδίζει διαφοράν, λέγων· ' Πᾶς ὁ πίνων ἐχ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο νοεῖν ἀναπείθει, ὅτι περ ἀνάγκη τὸν τῶν ἀμεινόνων χορηγὸν, κεῖσθαι δὴ πάντως καὶ ἐν ἀμείνοσιν, ἢ ἐν οἷσπερ ἂν εἴη τυχόν ὁ πρὸς ἂν ἡ σύγκρισις; τοιοῦτόν τινα τρόπον ὑφηγή- σεώς τε καὶ διδασκαλίας ἐπιτηδεύει καὶ νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ κατεσοβαρεύοντό πως αὐτοῦ, καὶ μεγαλοφρονεῖν ἀπετόλμων Ἰουδαῖοι, Μωσέα τε τὸν νομοθέτην ἄνω τε καὶ κάτω προϊσχόμενοι, καὶ τοῖς δι' ἐκείνου μᾶλ λον ἀκολουθεῖν, ήπερ τοῖς διὰ Χριστοῦ χρῆναι πολύ λάκις διισχυρίζοντο, τὴν τοῦ μάννα χορηγίαν, καὶ τὴν ἐκ πέτρας τῶν ὑδάτων ἐκδρομὴν, ἀξιολογωτάτην ἀπόδειξιν λογιζόμενοι, τῆς κατὰ πάντων πλεοτιμίας. καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, λοιπόν ἀναγκαίως ἐπὶ τὴν συνήθη κεχώρηκε μέθοδον, καὶ γυμνότερον μὲν οὐ φησιν, ὅτι κρείττων εἴη Μωσέως, διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων ἀχάλινον θράσος, καὶ τὸ πολύ λίαν εἰς ὀργὴν ἐκκεκαυμένον· ἐπ' αὐτὸ δὲ πάλιν τὸ θαυμαζόμενον ἔρχεται πρᾶγμα, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῆς πρὸς τὸ μεῖζον, ἐλέγχει μικρόν· « Ο γὰρ ἐρχό μενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. ο Καὶ γὰρ, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ἐγὼ συνθήσομαι δεδόσθαι τὸ μάννα διὰ Μωσέως, ἀλλ᾿ οι φαγόντες ἐπείνασαν. Ερῶ δὲ ἔτι, καὶ ἐκ πέτρας ὑμῖν • ὠδῖνος, ἐξεδόθη τὸ ὕδωρ, ἀλλ' οἱ πιόντες ἐδίψησαν, καὶ πρόσκαιρόν τινα κομιδῆ τὴν ἀπόλαυσιν ἡ τῶν εἰρημένων ἐν- εποίησε δόσις· « Ο δέ γε πρός με βαδίζων, οὐ μὴ πεινάσῃ πώποτε, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ δι ψήσῃ πώποτε. » Τί δὴ οὖν ἄρα Χριστὸς ἐπαγγέλλεται; Φθαρτὸν μὲν οὐδὲν, εὐλογίαν δὲ μᾶλλον τὴν ἐν μετα- λήψει τῆς ἁγίας σαρκός τε καὶ αἵματος, ὁλοκλήρως εἰς ἀφθαρσίαν ἀνακομιζούσης τὸν ἄνθρωπον, ὡς οὐδενὸς ἐπιδεῖσθαι τῶν ὅσα τὸν τῆς σαρκὸς ἀπελαύ- νει θάνατον, τροφῆς δὲ δηλονότι φημὶ καὶ ποτού. Εοικε δὲ πάλιν ὕδωρ ὀνομάζειν ἐν τούτοις, τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμόν, ἢ αὐτὸ τὸ θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω πολλάκις παρὰ ταῖς θείαις ὠνομασμέ νον Γραφαῖς. Ζωοποιεί τοιγαροῦν τὸ ἅγιον σῶμα . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCUIEΡ. B percommode ad sanisrein mentem revocat, dum A cogitandum iis objicit, quis ille sit Unigenitus, et quod omnino necesse sit, ut incomparabilite iis antecellat. At id obscure quodammodo el citra fastum ullum facit; sed ex inspectione rerum aut comparatione de ejus præstantia statuere possunt. Exempli gratia, disserebat aliquando cum Sama- ritana muliere, cui daturum se etiam aquam vi- ventem pollicebatur: sed cum id mulier prorsus non caperet : « Numquid tu major es, inquiebat, patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc pu- teum? *³, Cuni autem Salvator ei persuadere vel- let se eo quoque majorem, et longe digniorem esse cui fides haberetur, aquarum inter se diffe- rentiam affert, dicens : « Omnis qui bibit ex aqua hac sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam . . Quorsum vero, nisi ut persuadeat eum qui potiora tribuit, utique potiorem et præ- stantiorem esse eo cum quo sit comparatio? Tali docendi genere etiam nunc utitur. Nam quia Judai ipsum quodammodo spernebant, et singu- lari fastu Moysen legislatorem identidem jacta- bant, ejusque præcepta magis quam Christi se- quenda esse plerumque asserebant, et Moysen su- pra omnes ipsumque Salvatorem nostrum Christum honoris obtinere principatum inde maxime probari putabant, quod manna populo præbuisset, el e saxo aquarum scaturiginem eduxisset, necessario demum ad consuetam methodum revertitur: neque vero palam et aperte dicit se Moyse præstantiorem esse, propter auditorum effrenatam audaciam et furorem sed ad rem ipsam quæ admirationem præbebat convertitur, et a comparatione majoris minus indicat : • Qui enim venit ad me, inquit, non esuriet : et qui credit in me, non siliet un- quam s. » Eslo enim, inquit, ipse quoque vobis assentiar datum esse manna per Moysen : sed qui comederunt, esurierunt. Dicam vero datam esse vobis ex petra aquam & doloris: sed qui bibe- runt, sitierunt, et istorum largitio temporarium usum præbuit : • Qui autem ad me venit, non esu- riet unquam : et qui credit in me, non sitiet un- quam. » Quidnam ergo Christus pollicetur? Nihil quidem corruptibile, sed eulogiam potius illam quæ est in participatione sanctæ caruis ac sanguinis, quæ integrum hominem ad incorruptionem revo- cat, ita ut nullo eorum indigeat quæ mortem ar- cent a corpore, cibo nimirum et potu. Videtur. autem hic rursus aquam nominare sanctificationem per Spiritum, aut ipsummet divinum sanctumque Spiritum, qui in Scripturis divinis sæpe ita nomi- natur. Vivificat igitur sanctum Christi corpus cos in quibus fuerit, et in incorruptione conservat, no- stris commistum corporibus. Corpus enim non al- terius cujusdam, sed ipsius vitæ secundum natu- ram intelligitur, totam habens in seipso uniti Verbi ss Juan. 1, 12. * Ibid. 15. sr Joan. vi, 35. C

προσαγάγωσι δόξαν αὐτοῖς, τότε δὴ σφόδρα χρησί η μως φρονεῖν μεταπείθει τὰ πρεπωδέστερα, τίς μὲν ἔστιν ὁ Μονογενής διενθυμουμένους, καὶ ὅτι δὴ πάρ τως ἀσυγκρίτως διοίσει ταῖς ὑπεροχαῖς. Ἀλλ᾿ οὐ σφόδρα σαφῆ τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖται λόγον, ἐπ- εσκιασμένον δέ πως, καὶ δίχα κόμπου παντός, ἀπὸ δὲ τῆς ἐν πράγματι θεωρίας, ἤτοι συγκρίσεως, την ἐπὶ κρείττοσιν ἁρπάζοντες ψῆφον. Οἷον, φέρε εἰπεῖν, διελέγετο ποτε πρὸς τὴν ἐκ τῆς Σαμαρείας γυναῖκα, ᾧ καὶ δώσειν ὕδωρ τὸ ζῶν ἐπηγγέλλετο συνεῖσα δὲ οὐδὲν τῶν εἰρημένων ή γυνή «Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ἔφη, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ; » Ἐπειδὴ δὲ μεταπείθειν αὐτὴν ὁ Σωτὴρ ἐβούλετο, ὅτιπερ εἴη καὶ κρείττων αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐν ὀλίγοις τισὶν ἀξιοπιστότερος μέτροις, ἐπὶ τὴν τῶν ὑδάτων βαδίζει διαφοράν, λέγων· ' Πᾶς ὁ πίνων ἐχ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο νοεῖν ἀναπείθει, ὅτι περ ἀνάγκη τὸν τῶν ἀμεινόνων χορηγὸν, κεῖσθαι δὴ πάντως καὶ ἐν ἀμείνοσιν, ἢ ἐν οἷσπερ ἂν εἴη τυχόν ὁ πρὸς ἂν ἡ σύγκρισις; τοιοῦτόν τινα τρόπον ὑφηγή- σεώς τε καὶ διδασκαλίας ἐπιτηδεύει καὶ νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ κατεσοβαρεύοντό πως αὐτοῦ, καὶ μεγαλοφρονεῖν ἀπετόλμων Ἰουδαῖοι, Μωσέα τε τὸν νομοθέτην ἄνω τε καὶ κάτω προϊσχόμενοι, καὶ τοῖς δι' ἐκείνου μᾶλ λον ἀκολουθεῖν, ήπερ τοῖς διὰ Χριστοῦ χρῆναι πολύ λάκις διισχυρίζοντο, τὴν τοῦ μάννα χορηγίαν, καὶ τὴν ἐκ πέτρας τῶν ὑδάτων ἐκδρομὴν, ἀξιολογωτάτην ἀπόδειξιν λογιζόμενοι, τῆς κατὰ πάντων πλεοτιμίας. καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, λοιπόν ἀναγκαίως ἐπὶ τὴν συνήθη κεχώρηκε μέθοδον, καὶ γυμνότερον μὲν οὐ φησιν, ὅτι κρείττων εἴη Μωσέως, διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων ἀχάλινον θράσος, καὶ τὸ πολύ λίαν εἰς ὀργὴν ἐκκεκαυμένον· ἐπ' αὐτὸ δὲ πάλιν τὸ θαυμαζόμενον ἔρχεται πρᾶγμα, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῆς πρὸς τὸ μεῖζον, ἐλέγχει μικρόν· « Ο γὰρ ἐρχό μενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. ο Καὶ γὰρ, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ἐγὼ συνθήσομαι δεδόσθαι τὸ μάννα διὰ Μωσέως, ἀλλ᾿ οι φαγόντες ἐπείνασαν. Ερῶ δὲ ἔτι, καὶ ἐκ πέτρας ὑμῖν • ὠδῖνος, ἐξεδόθη τὸ ὕδωρ, ἀλλ' οἱ πιόντες ἐδίψησαν, καὶ πρόσκαιρόν τινα κομιδῆ τὴν ἀπόλαυσιν ἡ τῶν εἰρημένων ἐν- εποίησε δόσις· « Ο δέ γε πρός με βαδίζων, οὐ μὴ πεινάσῃ πώποτε, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ δι ψήσῃ πώποτε. » Τί δὴ οὖν ἄρα Χριστὸς ἐπαγγέλλεται; Φθαρτὸν μὲν οὐδὲν, εὐλογίαν δὲ μᾶλλον τὴν ἐν μετα- λήψει τῆς ἁγίας σαρκός τε καὶ αἵματος, ὁλοκλήρως εἰς ἀφθαρσίαν ἀνακομιζούσης τὸν ἄνθρωπον, ὡς οὐδενὸς ἐπιδεῖσθαι τῶν ὅσα τὸν τῆς σαρκὸς ἀπελαύ- νει θάνατον, τροφῆς δὲ δηλονότι φημὶ καὶ ποτού. Εοικε δὲ πάλιν ὕδωρ ὀνομάζειν ἐν τούτοις, τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμόν, ἢ αὐτὸ τὸ θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω πολλάκις παρὰ ταῖς θείαις ὠνομασμέ νον Γραφαῖς. Ζωοποιεί τοιγαροῦν τὸ ἅγιον σῶμα . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCUIEΡ. B percommode ad sanisrein mentem revocat, dum A cogitandum iis objicit, quis ille sit Unigenitus, et quod omnino necesse sit, ut incomparabilite iis antecellat. At id obscure quodammodo el citra fastum ullum facit; sed ex inspectione rerum aut comparatione de ejus præstantia statuere possunt. Exempli gratia, disserebat aliquando cum Sama- ritana muliere, cui daturum se etiam aquam vi- ventem pollicebatur: sed cum id mulier prorsus non caperet : « Numquid tu major es, inquiebat, patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc pu- teum? *³, Cuni autem Salvator ei persuadere vel- let se eo quoque majorem, et longe digniorem esse cui fides haberetur, aquarum inter se diffe- rentiam affert, dicens : « Omnis qui bibit ex aqua hac sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam . . Quorsum vero, nisi ut persuadeat eum qui potiora tribuit, utique potiorem et præ- stantiorem esse eo cum quo sit comparatio? Tali docendi genere etiam nunc utitur. Nam quia Judai ipsum quodammodo spernebant, et singu- lari fastu Moysen legislatorem identidem jacta- bant, ejusque præcepta magis quam Christi se- quenda esse plerumque asserebant, et Moysen su- pra omnes ipsumque Salvatorem nostrum Christum honoris obtinere principatum inde maxime probari putabant, quod manna populo præbuisset, el e saxo aquarum scaturiginem eduxisset, necessario demum ad consuetam methodum revertitur: neque vero palam et aperte dicit se Moyse præstantiorem esse, propter auditorum effrenatam audaciam et furorem sed ad rem ipsam quæ admirationem præbebat convertitur, et a comparatione majoris minus indicat : • Qui enim venit ad me, inquit, non esuriet : et qui credit in me, non siliet un- quam s. » Eslo enim, inquit, ipse quoque vobis assentiar datum esse manna per Moysen : sed qui comederunt, esurierunt. Dicam vero datam esse vobis ex petra aquam & doloris: sed qui bibe- runt, sitierunt, et istorum largitio temporarium usum præbuit : • Qui autem ad me venit, non esu- riet unquam : et qui credit in me, non sitiet un- quam. » Quidnam ergo Christus pollicetur? Nihil quidem corruptibile, sed eulogiam potius illam quæ est in participatione sanctæ caruis ac sanguinis, quæ integrum hominem ad incorruptionem revo- cat, ita ut nullo eorum indigeat quæ mortem ar- cent a corpore, cibo nimirum et potu. Videtur. autem hic rursus aquam nominare sanctificationem per Spiritum, aut ipsummet divinum sanctumque Spiritum, qui in Scripturis divinis sæpe ita nomi- natur. Vivificat igitur sanctum Christi corpus cos in quibus fuerit, et in incorruptione conservat, no- stris commistum corporibus. Corpus enim non al- terius cujusdam, sed ipsius vitæ secundum natu- ram intelligitur, totam habens in seipso uniti Verbi ss Juan. 1, 12. * Ibid. 15. sr Joan. vi, 35. C

προσαγάγωσι δόξαν αὐτοῖς, τότε δὴ σφόδρα χρησί η μως φρονεῖν μεταπείθει τὰ πρεπωδέστερα, τίς μὲν ἔστιν ὁ Μονογενής διενθυμουμένους, καὶ ὅτι δὴ πάρ τως ἀσυγκρίτως διοίσει ταῖς ὑπεροχαῖς. Ἀλλ᾿ οὐ σφόδρα σαφῆ τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖται λόγον, ἐπ- εσκιασμένον δέ πως, καὶ δίχα κόμπου παντός, ἀπὸ δὲ τῆς ἐν πράγματι θεωρίας, ἤτοι συγκρίσεως, την ἐπὶ κρείττοσιν ἁρπάζοντες ψῆφον. Οἷον, φέρε εἰπεῖν, διελέγετο ποτε πρὸς τὴν ἐκ τῆς Σαμαρείας γυναῖκα, ᾧ καὶ δώσειν ὕδωρ τὸ ζῶν ἐπηγγέλλετο συνεῖσα δὲ οὐδὲν τῶν εἰρημένων ή γυνή «Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ἔφη, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ; » Ἐπειδὴ δὲ μεταπείθειν αὐτὴν ὁ Σωτὴρ ἐβούλετο, ὅτιπερ εἴη καὶ κρείττων αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐν ὀλίγοις τισὶν ἀξιοπιστότερος μέτροις, ἐπὶ τὴν τῶν ὑδάτων βαδίζει διαφοράν, λέγων· ' Πᾶς ὁ πίνων ἐχ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, ἢ πάντως ἐκεῖνο νοεῖν ἀναπείθει, ὅτι περ ἀνάγκη τὸν τῶν ἀμεινόνων χορηγὸν, κεῖσθαι δὴ πάντως καὶ ἐν ἀμείνοσιν, ἢ ἐν οἷσπερ ἂν εἴη τυχόν ὁ πρὸς ἂν ἡ σύγκρισις; τοιοῦτόν τινα τρόπον ὑφηγή- σεώς τε καὶ διδασκαλίας ἐπιτηδεύει καὶ νῦν. Ἐπειδὴ γὰρ κατεσοβαρεύοντό πως αὐτοῦ, καὶ μεγαλοφρονεῖν ἀπετόλμων Ἰουδαῖοι, Μωσέα τε τὸν νομοθέτην ἄνω τε καὶ κάτω προϊσχόμενοι, καὶ τοῖς δι' ἐκείνου μᾶλ λον ἀκολουθεῖν, ήπερ τοῖς διὰ Χριστοῦ χρῆναι πολύ λάκις διισχυρίζοντο, τὴν τοῦ μάννα χορηγίαν, καὶ τὴν ἐκ πέτρας τῶν ὑδάτων ἐκδρομὴν, ἀξιολογωτάτην ἀπόδειξιν λογιζόμενοι, τῆς κατὰ πάντων πλεοτιμίας. καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, λοιπόν ἀναγκαίως ἐπὶ τὴν συνήθη κεχώρηκε μέθοδον, καὶ γυμνότερον μὲν οὐ φησιν, ὅτι κρείττων εἴη Μωσέως, διὰ τὸ τῶν ἀκροωμένων ἀχάλινον θράσος, καὶ τὸ πολύ λίαν εἰς ὀργὴν ἐκκεκαυμένον· ἐπ' αὐτὸ δὲ πάλιν τὸ θαυμαζόμενον ἔρχεται πρᾶγμα, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῆς πρὸς τὸ μεῖζον, ἐλέγχει μικρόν· « Ο γὰρ ἐρχό μενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε. ο Καὶ γὰρ, φησὶ, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ἐγὼ συνθήσομαι δεδόσθαι τὸ μάννα διὰ Μωσέως, ἀλλ᾿ οι φαγόντες ἐπείνασαν. Ερῶ δὲ ἔτι, καὶ ἐκ πέτρας ὑμῖν • ὠδῖνος, ἐξεδόθη τὸ ὕδωρ, ἀλλ' οἱ πιόντες ἐδίψησαν, καὶ πρόσκαιρόν τινα κομιδῆ τὴν ἀπόλαυσιν ἡ τῶν εἰρημένων ἐν- εποίησε δόσις· « Ο δέ γε πρός με βαδίζων, οὐ μὴ πεινάσῃ πώποτε, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ δι ψήσῃ πώποτε. » Τί δὴ οὖν ἄρα Χριστὸς ἐπαγγέλλεται; Φθαρτὸν μὲν οὐδὲν, εὐλογίαν δὲ μᾶλλον τὴν ἐν μετα- λήψει τῆς ἁγίας σαρκός τε καὶ αἵματος, ὁλοκλήρως εἰς ἀφθαρσίαν ἀνακομιζούσης τὸν ἄνθρωπον, ὡς οὐδενὸς ἐπιδεῖσθαι τῶν ὅσα τὸν τῆς σαρκὸς ἀπελαύ- νει θάνατον, τροφῆς δὲ δηλονότι φημὶ καὶ ποτού. Εοικε δὲ πάλιν ὕδωρ ὀνομάζειν ἐν τούτοις, τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμόν, ἢ αὐτὸ τὸ θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω πολλάκις παρὰ ταῖς θείαις ὠνομασμέ νον Γραφαῖς. Ζωοποιεί τοιγαροῦν τὸ ἅγιον σῶμα . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCUIEΡ. B percommode ad sanisrein mentem revocat, dum A cogitandum iis objicit, quis ille sit Unigenitus, et quod omnino necesse sit, ut incomparabilite iis antecellat. At id obscure quodammodo el citra fastum ullum facit; sed ex inspectione rerum aut comparatione de ejus præstantia statuere possunt. Exempli gratia, disserebat aliquando cum Sama- ritana muliere, cui daturum se etiam aquam vi- ventem pollicebatur: sed cum id mulier prorsus non caperet : « Numquid tu major es, inquiebat, patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc pu- teum? *³, Cuni autem Salvator ei persuadere vel- let se eo quoque majorem, et longe digniorem esse cui fides haberetur, aquarum inter se diffe- rentiam affert, dicens : « Omnis qui bibit ex aqua hac sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam . . Quorsum vero, nisi ut persuadeat eum qui potiora tribuit, utique potiorem et præ- stantiorem esse eo cum quo sit comparatio? Tali docendi genere etiam nunc utitur. Nam quia Judai ipsum quodammodo spernebant, et singu- lari fastu Moysen legislatorem identidem jacta- bant, ejusque præcepta magis quam Christi se- quenda esse plerumque asserebant, et Moysen su- pra omnes ipsumque Salvatorem nostrum Christum honoris obtinere principatum inde maxime probari putabant, quod manna populo præbuisset, el e saxo aquarum scaturiginem eduxisset, necessario demum ad consuetam methodum revertitur: neque vero palam et aperte dicit se Moyse præstantiorem esse, propter auditorum effrenatam audaciam et furorem sed ad rem ipsam quæ admirationem præbebat convertitur, et a comparatione majoris minus indicat : • Qui enim venit ad me, inquit, non esuriet : et qui credit in me, non siliet un- quam s. » Eslo enim, inquit, ipse quoque vobis assentiar datum esse manna per Moysen : sed qui comederunt, esurierunt. Dicam vero datam esse vobis ex petra aquam & doloris: sed qui bibe- runt, sitierunt, et istorum largitio temporarium usum præbuit : • Qui autem ad me venit, non esu- riet unquam : et qui credit in me, non sitiet un- quam. » Quidnam ergo Christus pollicetur? Nihil quidem corruptibile, sed eulogiam potius illam quæ est in participatione sanctæ caruis ac sanguinis, quæ integrum hominem ad incorruptionem revo- cat, ita ut nullo eorum indigeat quæ mortem ar- cent a corpore, cibo nimirum et potu. Videtur. autem hic rursus aquam nominare sanctificationem per Spiritum, aut ipsummet divinum sanctumque Spiritum, qui in Scripturis divinis sæpe ita nomi- natur. Vivificat igitur sanctum Christi corpus cos in quibus fuerit, et in incorruptione conservat, no- stris commistum corporibus. Corpus enim non al- terius cujusdam, sed ipsius vitæ secundum natu- ram intelligitur, totam habens in seipso uniti Verbi ss Juan. 1, 12. * Ibid. 15. sr Joan. vi, 35. C

Χριστοῦ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ συνέχει πρὸς ἀφθαρσίαν, τοῖς ἡμετέροις ανακιρνάμενον σώμασι. Σῶμα γὰρ οὐχ ἑτέρου τινός, ἀλλ᾽ αὐτῆς νοεῖται τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ ἐν- ωθέντος Λόγου δύναμιν, καὶ πεποιωμένον ὥσπερ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναπεπλησμένον τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, δι' ἧς τὰ πάντα ζωοποιεῖται, καὶ πρὸς τὸ εἶναι φυλάττεται. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἔστωσαν ἤδη λοιπόν οἱ βεβαπτισμένοι καὶ τῆς θείας ἀπογευσάμενοι χάριτος, ὅτι βαδίζοντες μὲν ὀκνηρῶς καὶ μόλις ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἀποφοιτῶντες δὲ εἰς χρόνους μακροὺς τῆς εὐλογίας τῆς διὰ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐπιζήμιον εὐλάβειαν πλαττόμενοι, διὰ τοῦ μὴ βούλεσθαι μετέχειν αὐτοῦ μυστικῶς, ὅτι τῆς αἰωνίου ζωῆς ἑαυτοὺς ἐκπέμπουσι, ζωοποιεῖσθαι παραιτού μενοι, περιτρέπεται δὲ εἰς παγίδα καὶ εἰς σκάνδα λον, καίτοι καρπὸς εὐλαβείας δοκοῦσα πως εἶναι, παρ' αὐτοῖς ἡ παραίτησις. Χρἦν γὰρ δὴ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς εἰσκομίζειν δύναμιν τε καὶ προθυμίαν, ὅπως ἂν φαίνοιντο γοργοὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν ἁμαρτίας, καὶ πειρᾶσθαι μᾶλλον ἀστειο- τάτην ἐπιτηδεύειν τοῦ βίου τὴν ἀγωγὴν, τρέχειν τε οὕτω λοιπὸν καὶ σφόδρα τεθαρρηκότως εἰς μετ τάληψιν τῆς ζωῆς. Ἀλλ' ἐπείπερ ἐστὶ ποικίλος εἰς ἀπάτην ὁ Σατανᾶς, σωφρονεῖν μὲν αὐτοὺς οὐδαμόθεν ὅτι πρέποι λογίζεσθαι συγχωρεί, κατασπιλώσας δὲ τοῖς κακοῖς, καὶ αὐτὴν ἀποφρίττειν ἀναπείθει τὴν χάριν· δι' ἧς ἦν εἰκὸς, ὥσπερ ἐξ οίνου καὶ μέθη; τῆς ἐπὶ φαυλότητα καλούσης ἡδονῆς ἀνανήφοντας, τὸ συμφέρον ὁρᾷν τε καὶ περισκέπτεσθαι. Αποῤῥή- ξαντες τοίνυν τὸν ἐκείνου δεσμὸν, ἀποσεισάμενοί τε τὸν ἐκ πλεονεξίας ἡμῖν ἐπιῤῥιφέντα ζυγόν, δουλεύσωμεν ἐν φόβῳ τῷ Κυρίῳ, καθὰ γέγραπται· καὶ τῶν τῆς σαρκὸς ἡδονῶν ἀμείνους ἤδη δι' ἐγκρατείας ἀναδεικνύμενοι, προσίωμεν τῇ θείᾳ τε καὶ οὐρανίω χάριτι, καὶ εἰς ἁγίαν μετάληψιν ἀναβαίνωμεν τοῦ Χριστοῦ. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ ἀπάτης διαβολικῆς περιεσόμεθα, θείας τε φύσεως γεγονότες κοινωνοί, πρὸς ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν ἀναβησόμεθα. Αλλ' εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ ἑωράκατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε Β Διὰ πολλῶν μὲν αὐτοὺς καταγωνίζεται λόγων, καὶ ἐκ παντὸς συνελαύνει τρόπου πρὸς τὴν διὰ πίστεως σωτηρίαν. Αλλ' οὐκ ἠγνόησε πάλιν, ὡς Θεός, ὅτι πρὸς ἀδελφὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συνήθη δραμοῦνται τὴν σύντροφον ἀπιστίαν, περιόψονται δὲ ὡς οὐδὲν τὸν καλοῦντα πρὸς ζωήν. Ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν οὐκ Αγνοηκότα τὸν Ἰησοῦν, ὁποῖοί τινες ευρεθήσονται πάλιν, μᾶλλον δὲ, ὅπερ ἐστὶ πρεπωδέστερον εἰπεῖν, ὑπὸ θείαν ὄντας ἑαυτοὺς ἐκμάθοιεν ὀργήν, ἐπιφέρει πάλιν· « Αλλ' εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ ἑωράκατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε. » Προέγνων, φησί, καὶ προείρηκα σαφῶς, ὅτι δὴ πάντως διαμενεῖτε καὶ σκληροί, καὶ τῆς ὑμῖν φιλαιτάτης ἀπειθείας ἀπρὶν ἡμμένοι, τῶν ἐμῶν ἀμέτοχοι χαρισμάτων καταλειφθήσεσθε. Καὶ πότε τοιοῦτόν τι είρηκεν ὁ Χριστός; Αναμιμνήσκου λέγοντος πρὸς τὸν μακάριον προφήτην Ησαίαν· • Πορεύθητι, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου.» Η γὰρ οὐκ ἀληθὴς καὶ διὰ τῶν ἐν χερσὶ κειμένων ἡμῖν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. tum, imo vero ejus vi et efficacia repletum, per quam omnia vivificantur, et in suo esse conservan- tur. Quæ cum ita sint, intelligant demum quicun- que baptizati sunt, divinamque gratiam gustarunt, si cunctanter et vix ecclesias adeant, et longo teni- porum spatio eulogiam quæ per Christum frequen- ta e desinant, et ex eo quod nolunt ei mystice communicare, damnosum metum ac religionem prælexant, æterna vita seipsos excludere, A virtutem, et cadem, ut ita dicam, qualitate predi C ad vitam et immortalitatem evehemur. dum vivificari renaunt : et recusationent illam, tametsi a metu ac religione profecta videtur, in laqueum cedere et scandalum. Eniti quippe magis eos omni studio ac viribus deceret, ut a peccato statim mundentur, honestumque ac probum vitæ institutum amplexi, ad vitæ participationem demun magna cum fiducia properent. Sed cum Satanæ variæ ad decipienðum sint artes, ad saniorem men- tem eos revocari non sinit, verum postquam eos malis inquinavit, ipsam quoque gratiam cogit ex- horrescere, per quam a voluptate quæ ad vitium inducit, tanquam a vino et crapula ad sobrieta- tem revocati, quid utile sit perspicere queant. Ruptis igitur illius vinculis, et excusso jugo Ly- rannico, in timore Domino serviamus, ut scriptum est, et carnis voluptatibus per temperantiam superatis, ad divinam ac coelestem gratiam acce- damus, et ad sanctam Christi participationem ascendamus. Sic enim sic fraudem diabolicam superabimus, et divinæ facti consortes naturae ". D Psal. 11, 11. » |] Petr. 1, 4. PATROL, GR. LXXIII, VI, 36. Sed dixi vobis, quiu et vidistis me, et non creditis. Multis eos oppugnat rationibus, et onini modo ad salutem impellit. Sed non ignorabat rursum, utpote Deus, ad familiarem et solitam incredulita- tein properaturos, et pro nihilo habituros vocantem ad vitam. Ut ergo scirent Jesum non ignorasse quales futuri essent, imo vero, quod dictu convenientius est, intelligerent iræ divinæ se obnoxios teneri, in- fert rursus : « Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non creditis. Prius agnovi, inquit, et palam prædixi in duritie vestra vos utique permansuros, et vestra inobedientire mordicus adherentes divina gratia expertes relictum iri. Ubinam vero tale quidpiam dixit Christus? Recordare apud Isaiam prophetam dicere : « Vade, et dic populo huic : Auditu audietis et non intelligetis: et videntes videbitis, et non vide- bitis. Incrassatum enim est cor populi hu- juis ". » An non enim ex iis quæ nobis occurrunt ora- tio vera esse ostendetur? Viderunt Dominum Deum esse secunduin naturam, cum innumeram multi- tudinem hominum quinque hordeaccis panibus et ** Isa. vi, 9, 10; Matth. xi, 14, 15. 17.

Χριστοῦ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ συνέχει πρὸς ἀφθαρσίαν, τοῖς ἡμετέροις ανακιρνάμενον σώμασι. Σῶμα γὰρ οὐχ ἑτέρου τινός, ἀλλ᾽ αὐτῆς νοεῖται τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ ἐν- ωθέντος Λόγου δύναμιν, καὶ πεποιωμένον ὥσπερ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναπεπλησμένον τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, δι' ἧς τὰ πάντα ζωοποιεῖται, καὶ πρὸς τὸ εἶναι φυλάττεται. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἔστωσαν ἤδη λοιπόν οἱ βεβαπτισμένοι καὶ τῆς θείας ἀπογευσάμενοι χάριτος, ὅτι βαδίζοντες μὲν ὀκνηρῶς καὶ μόλις ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἀποφοιτῶντες δὲ εἰς χρόνους μακροὺς τῆς εὐλογίας τῆς διὰ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐπιζήμιον εὐλάβειαν πλαττόμενοι, διὰ τοῦ μὴ βούλεσθαι μετέχειν αὐτοῦ μυστικῶς, ὅτι τῆς αἰωνίου ζωῆς ἑαυτοὺς ἐκπέμπουσι, ζωοποιεῖσθαι παραιτού μενοι, περιτρέπεται δὲ εἰς παγίδα καὶ εἰς σκάνδα λον, καίτοι καρπὸς εὐλαβείας δοκοῦσα πως εἶναι, παρ' αὐτοῖς ἡ παραίτησις. Χρἦν γὰρ δὴ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς εἰσκομίζειν δύναμιν τε καὶ προθυμίαν, ὅπως ἂν φαίνοιντο γοργοὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν ἁμαρτίας, καὶ πειρᾶσθαι μᾶλλον ἀστειο- τάτην ἐπιτηδεύειν τοῦ βίου τὴν ἀγωγὴν, τρέχειν τε οὕτω λοιπὸν καὶ σφόδρα τεθαρρηκότως εἰς μετ τάληψιν τῆς ζωῆς. Ἀλλ' ἐπείπερ ἐστὶ ποικίλος εἰς ἀπάτην ὁ Σατανᾶς, σωφρονεῖν μὲν αὐτοὺς οὐδαμόθεν ὅτι πρέποι λογίζεσθαι συγχωρεί, κατασπιλώσας δὲ τοῖς κακοῖς, καὶ αὐτὴν ἀποφρίττειν ἀναπείθει τὴν χάριν· δι' ἧς ἦν εἰκὸς, ὥσπερ ἐξ οίνου καὶ μέθη; τῆς ἐπὶ φαυλότητα καλούσης ἡδονῆς ἀνανήφοντας, τὸ συμφέρον ὁρᾷν τε καὶ περισκέπτεσθαι. Αποῤῥή- ξαντες τοίνυν τὸν ἐκείνου δεσμὸν, ἀποσεισάμενοί τε τὸν ἐκ πλεονεξίας ἡμῖν ἐπιῤῥιφέντα ζυγόν, δουλεύσωμεν ἐν φόβῳ τῷ Κυρίῳ, καθὰ γέγραπται· καὶ τῶν τῆς σαρκὸς ἡδονῶν ἀμείνους ἤδη δι' ἐγκρατείας ἀναδεικνύμενοι, προσίωμεν τῇ θείᾳ τε καὶ οὐρανίω χάριτι, καὶ εἰς ἁγίαν μετάληψιν ἀναβαίνωμεν τοῦ Χριστοῦ. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ ἀπάτης διαβολικῆς περιεσόμεθα, θείας τε φύσεως γεγονότες κοινωνοί, πρὸς ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν ἀναβησόμεθα. Αλλ' εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ ἑωράκατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε Β Διὰ πολλῶν μὲν αὐτοὺς καταγωνίζεται λόγων, καὶ ἐκ παντὸς συνελαύνει τρόπου πρὸς τὴν διὰ πίστεως σωτηρίαν. Αλλ' οὐκ ἠγνόησε πάλιν, ὡς Θεός, ὅτι πρὸς ἀδελφὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συνήθη δραμοῦνται τὴν σύντροφον ἀπιστίαν, περιόψονται δὲ ὡς οὐδὲν τὸν καλοῦντα πρὸς ζωήν. Ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν οὐκ Αγνοηκότα τὸν Ἰησοῦν, ὁποῖοί τινες ευρεθήσονται πάλιν, μᾶλλον δὲ, ὅπερ ἐστὶ πρεπωδέστερον εἰπεῖν, ὑπὸ θείαν ὄντας ἑαυτοὺς ἐκμάθοιεν ὀργήν, ἐπιφέρει πάλιν· « Αλλ' εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ ἑωράκατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε. » Προέγνων, φησί, καὶ προείρηκα σαφῶς, ὅτι δὴ πάντως διαμενεῖτε καὶ σκληροί, καὶ τῆς ὑμῖν φιλαιτάτης ἀπειθείας ἀπρὶν ἡμμένοι, τῶν ἐμῶν ἀμέτοχοι χαρισμάτων καταλειφθήσεσθε. Καὶ πότε τοιοῦτόν τι είρηκεν ὁ Χριστός; Αναμιμνήσκου λέγοντος πρὸς τὸν μακάριον προφήτην Ησαίαν· • Πορεύθητι, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου.» Η γὰρ οὐκ ἀληθὴς καὶ διὰ τῶν ἐν χερσὶ κειμένων ἡμῖν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. tum, imo vero ejus vi et efficacia repletum, per quam omnia vivificantur, et in suo esse conservan- tur. Quæ cum ita sint, intelligant demum quicun- que baptizati sunt, divinamque gratiam gustarunt, si cunctanter et vix ecclesias adeant, et longo teni- porum spatio eulogiam quæ per Christum frequen- ta e desinant, et ex eo quod nolunt ei mystice communicare, damnosum metum ac religionem prælexant, æterna vita seipsos excludere, A virtutem, et cadem, ut ita dicam, qualitate predi C ad vitam et immortalitatem evehemur. dum vivificari renaunt : et recusationent illam, tametsi a metu ac religione profecta videtur, in laqueum cedere et scandalum. Eniti quippe magis eos omni studio ac viribus deceret, ut a peccato statim mundentur, honestumque ac probum vitæ institutum amplexi, ad vitæ participationem demun magna cum fiducia properent. Sed cum Satanæ variæ ad decipienðum sint artes, ad saniorem men- tem eos revocari non sinit, verum postquam eos malis inquinavit, ipsam quoque gratiam cogit ex- horrescere, per quam a voluptate quæ ad vitium inducit, tanquam a vino et crapula ad sobrieta- tem revocati, quid utile sit perspicere queant. Ruptis igitur illius vinculis, et excusso jugo Ly- rannico, in timore Domino serviamus, ut scriptum est, et carnis voluptatibus per temperantiam superatis, ad divinam ac coelestem gratiam acce- damus, et ad sanctam Christi participationem ascendamus. Sic enim sic fraudem diabolicam superabimus, et divinæ facti consortes naturae ". D Psal. 11, 11. » |] Petr. 1, 4. PATROL, GR. LXXIII, VI, 36. Sed dixi vobis, quiu et vidistis me, et non creditis. Multis eos oppugnat rationibus, et onini modo ad salutem impellit. Sed non ignorabat rursum, utpote Deus, ad familiarem et solitam incredulita- tein properaturos, et pro nihilo habituros vocantem ad vitam. Ut ergo scirent Jesum non ignorasse quales futuri essent, imo vero, quod dictu convenientius est, intelligerent iræ divinæ se obnoxios teneri, in- fert rursus : « Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non creditis. Prius agnovi, inquit, et palam prædixi in duritie vestra vos utique permansuros, et vestra inobedientire mordicus adherentes divina gratia expertes relictum iri. Ubinam vero tale quidpiam dixit Christus? Recordare apud Isaiam prophetam dicere : « Vade, et dic populo huic : Auditu audietis et non intelligetis: et videntes videbitis, et non vide- bitis. Incrassatum enim est cor populi hu- juis ". » An non enim ex iis quæ nobis occurrunt ora- tio vera esse ostendetur? Viderunt Dominum Deum esse secunduin naturam, cum innumeram multi- tudinem hominum quinque hordeaccis panibus et ** Isa. vi, 9, 10; Matth. xi, 14, 15. 17.

Χριστοῦ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ συνέχει πρὸς ἀφθαρσίαν, τοῖς ἡμετέροις ανακιρνάμενον σώμασι. Σῶμα γὰρ οὐχ ἑτέρου τινός, ἀλλ᾽ αὐτῆς νοεῖται τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ ἐν- ωθέντος Λόγου δύναμιν, καὶ πεποιωμένον ὥσπερ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ ἀναπεπλησμένον τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, δι' ἧς τὰ πάντα ζωοποιεῖται, καὶ πρὸς τὸ εἶναι φυλάττεται. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἔστωσαν ἤδη λοιπόν οἱ βεβαπτισμένοι καὶ τῆς θείας ἀπογευσάμενοι χάριτος, ὅτι βαδίζοντες μὲν ὀκνηρῶς καὶ μόλις ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἀποφοιτῶντες δὲ εἰς χρόνους μακροὺς τῆς εὐλογίας τῆς διὰ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐπιζήμιον εὐλάβειαν πλαττόμενοι, διὰ τοῦ μὴ βούλεσθαι μετέχειν αὐτοῦ μυστικῶς, ὅτι τῆς αἰωνίου ζωῆς ἑαυτοὺς ἐκπέμπουσι, ζωοποιεῖσθαι παραιτού μενοι, περιτρέπεται δὲ εἰς παγίδα καὶ εἰς σκάνδα λον, καίτοι καρπὸς εὐλαβείας δοκοῦσα πως εἶναι, παρ' αὐτοῖς ἡ παραίτησις. Χρἦν γὰρ δὴ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς εἰσκομίζειν δύναμιν τε καὶ προθυμίαν, ὅπως ἂν φαίνοιντο γοργοὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν ἁμαρτίας, καὶ πειρᾶσθαι μᾶλλον ἀστειο- τάτην ἐπιτηδεύειν τοῦ βίου τὴν ἀγωγὴν, τρέχειν τε οὕτω λοιπὸν καὶ σφόδρα τεθαρρηκότως εἰς μετ τάληψιν τῆς ζωῆς. Ἀλλ' ἐπείπερ ἐστὶ ποικίλος εἰς ἀπάτην ὁ Σατανᾶς, σωφρονεῖν μὲν αὐτοὺς οὐδαμόθεν ὅτι πρέποι λογίζεσθαι συγχωρεί, κατασπιλώσας δὲ τοῖς κακοῖς, καὶ αὐτὴν ἀποφρίττειν ἀναπείθει τὴν χάριν· δι' ἧς ἦν εἰκὸς, ὥσπερ ἐξ οίνου καὶ μέθη; τῆς ἐπὶ φαυλότητα καλούσης ἡδονῆς ἀνανήφοντας, τὸ συμφέρον ὁρᾷν τε καὶ περισκέπτεσθαι. Αποῤῥή- ξαντες τοίνυν τὸν ἐκείνου δεσμὸν, ἀποσεισάμενοί τε τὸν ἐκ πλεονεξίας ἡμῖν ἐπιῤῥιφέντα ζυγόν, δουλεύσωμεν ἐν φόβῳ τῷ Κυρίῳ, καθὰ γέγραπται· καὶ τῶν τῆς σαρκὸς ἡδονῶν ἀμείνους ἤδη δι' ἐγκρατείας ἀναδεικνύμενοι, προσίωμεν τῇ θείᾳ τε καὶ οὐρανίω χάριτι, καὶ εἰς ἁγίαν μετάληψιν ἀναβαίνωμεν τοῦ Χριστοῦ. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ ἀπάτης διαβολικῆς περιεσόμεθα, θείας τε φύσεως γεγονότες κοινωνοί, πρὸς ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν ἀναβησόμεθα. Αλλ' εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ ἑωράκατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε Β Διὰ πολλῶν μὲν αὐτοὺς καταγωνίζεται λόγων, καὶ ἐκ παντὸς συνελαύνει τρόπου πρὸς τὴν διὰ πίστεως σωτηρίαν. Αλλ' οὐκ ἠγνόησε πάλιν, ὡς Θεός, ὅτι πρὸς ἀδελφὴν ὥσπερ τινὰ καὶ συνήθη δραμοῦνται τὴν σύντροφον ἀπιστίαν, περιόψονται δὲ ὡς οὐδὲν τὸν καλοῦντα πρὸς ζωήν. Ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν οὐκ Αγνοηκότα τὸν Ἰησοῦν, ὁποῖοί τινες ευρεθήσονται πάλιν, μᾶλλον δὲ, ὅπερ ἐστὶ πρεπωδέστερον εἰπεῖν, ὑπὸ θείαν ὄντας ἑαυτοὺς ἐκμάθοιεν ὀργήν, ἐπιφέρει πάλιν· « Αλλ' εἶπον ὑμῖν, ὅτι καὶ ἑωράκατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε. » Προέγνων, φησί, καὶ προείρηκα σαφῶς, ὅτι δὴ πάντως διαμενεῖτε καὶ σκληροί, καὶ τῆς ὑμῖν φιλαιτάτης ἀπειθείας ἀπρὶν ἡμμένοι, τῶν ἐμῶν ἀμέτοχοι χαρισμάτων καταλειφθήσεσθε. Καὶ πότε τοιοῦτόν τι είρηκεν ὁ Χριστός; Αναμιμνήσκου λέγοντος πρὸς τὸν μακάριον προφήτην Ησαίαν· • Πορεύθητι, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ· Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου.» Η γὰρ οὐκ ἀληθὴς καὶ διὰ τῶν ἐν χερσὶ κειμένων ἡμῖν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. tum, imo vero ejus vi et efficacia repletum, per quam omnia vivificantur, et in suo esse conservan- tur. Quæ cum ita sint, intelligant demum quicun- que baptizati sunt, divinamque gratiam gustarunt, si cunctanter et vix ecclesias adeant, et longo teni- porum spatio eulogiam quæ per Christum frequen- ta e desinant, et ex eo quod nolunt ei mystice communicare, damnosum metum ac religionem prælexant, æterna vita seipsos excludere, A virtutem, et cadem, ut ita dicam, qualitate predi C ad vitam et immortalitatem evehemur. dum vivificari renaunt : et recusationent illam, tametsi a metu ac religione profecta videtur, in laqueum cedere et scandalum. Eniti quippe magis eos omni studio ac viribus deceret, ut a peccato statim mundentur, honestumque ac probum vitæ institutum amplexi, ad vitæ participationem demun magna cum fiducia properent. Sed cum Satanæ variæ ad decipienðum sint artes, ad saniorem men- tem eos revocari non sinit, verum postquam eos malis inquinavit, ipsam quoque gratiam cogit ex- horrescere, per quam a voluptate quæ ad vitium inducit, tanquam a vino et crapula ad sobrieta- tem revocati, quid utile sit perspicere queant. Ruptis igitur illius vinculis, et excusso jugo Ly- rannico, in timore Domino serviamus, ut scriptum est, et carnis voluptatibus per temperantiam superatis, ad divinam ac coelestem gratiam acce- damus, et ad sanctam Christi participationem ascendamus. Sic enim sic fraudem diabolicam superabimus, et divinæ facti consortes naturae ". D Psal. 11, 11. » |] Petr. 1, 4. PATROL, GR. LXXIII, VI, 36. Sed dixi vobis, quiu et vidistis me, et non creditis. Multis eos oppugnat rationibus, et onini modo ad salutem impellit. Sed non ignorabat rursum, utpote Deus, ad familiarem et solitam incredulita- tein properaturos, et pro nihilo habituros vocantem ad vitam. Ut ergo scirent Jesum non ignorasse quales futuri essent, imo vero, quod dictu convenientius est, intelligerent iræ divinæ se obnoxios teneri, in- fert rursus : « Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non creditis. Prius agnovi, inquit, et palam prædixi in duritie vestra vos utique permansuros, et vestra inobedientire mordicus adherentes divina gratia expertes relictum iri. Ubinam vero tale quidpiam dixit Christus? Recordare apud Isaiam prophetam dicere : « Vade, et dic populo huic : Auditu audietis et non intelligetis: et videntes videbitis, et non vide- bitis. Incrassatum enim est cor populi hu- juis ". » An non enim ex iis quæ nobis occurrunt ora- tio vera esse ostendetur? Viderunt Dominum Deum esse secunduin naturam, cum innumeram multi- tudinem hominum quinque hordeaccis panibus et ** Isa. vi, 9, 10; Matth. xi, 14, 15. 17.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν Κύριον, ὅτε τὴν ἀριθμοῦ κρείττονα τῶν ἐπ' αὐτὸν ἰόντων πληθὺν πέντε κρι- θίνοις διέθρεψεν ἄρτοις, καὶ δύο διαπλάσας ψάρια. Αλλ' έωρακότες οὐ πιστεύουσι, διὰ τὴν ἐκ τῆς θείας ὀργῆς ταῖς διανοίαις αὐτῶν, ἀχλύος δίκην, ἐπισκή- φασαν πώρωσιν. Ησαν γὰρ δήπου καὶ ἀναμφιλόγως ἄξιοι τοῦτο παθεῖν, ἐπείπερ ἀμέτροις ἐνεχόμενο. πταίσμασι, καὶ ἀρρήκτοις κατεσφιγμένοι σειραῖς παρανομημάτων, οὐδὲ αὐτὸν ἐπιδημήσαντα τὸν ἐλευ θεροῦν ἰσχύοντα παραδέχονται. Διὰ ταύτην « ἐπα- χύνθη ο τήν αἰτίαν « ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. » Οτι δὲ διὰ τῆς τοῦ σημείου μεγαλειότητος Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐθεώρει τὸν Ἰησοῦν ἡ τῶν Ἰουδαίων πληθὺς, δι' ἐκείνου δὴ μάλιστα συνιέναι δυνήσῃ. Α πραγμάτων ὁ λόγος ἀναδειχθήσεται; Εἶδον, εἶδον Η Αποθαυμάσαντες γὰρ τὸ γεγενημένον, ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἀνωτέρω φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, εζήτουν άρ- πάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι βασιλέα. Σκήψις τοιγαρο οὖν οὐδεμία τῆς ἀπονοίας περιλιμπάνεται τοῖς Ἰου δαίοις. Καταπληττόμενοι γὰρ, καὶ λίαν εἰκότως, τὰς θεοσημείας, καὶ ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ τερατοποιοῦντος δύναμιν ἀπὸ τῶν ἔργων ἐρχόμενοι, μονονουχί καταφρίττουσι τὴν εὐπείθειαν, καὶ τῶν ἀγαθῶν ἐξάλλονται τρόπων, εἰς αὐτὸν ὥσπερ κατακυδιστῶντες ἡδέως τὸν τῆς ἀπωλείας πυθμένα. Πᾶν ὃ δίδωσιν ὁ Πατήρ, πρός με ἥξει. ἀρ λέγειν τοὺς ἐν ἀγνωσίᾳ, πάλιν ὡς ἄνθρωπος ἀνατί οι Οὐχ ἁπλῶς εἰπεῖν ἔδει τὸν Χριστὸν, ὅτι καὶ ο Εωράς κατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε, ἀλλ᾽ ἦν ἀναγκαῖον, καὶ τὴν τοῦ πεπωρῶσθαι πρόφασιν τοῖς εἰρημένοις ἐπ- ενεγκεῖν, ἵνα δὴ μάθοιεν ὑπὸ θείαν πεσόντες ὀργήν. Οὐκοῦν ώσπερεί τις ἀριστοτέχνης Ιατρός, καὶ τὴν ἀῤῥωστίαν αὐτοῖς ἐπιδεικνύει, καὶ τῆς ἀρρωστίας ἀνακαλύπτει τὴν πρόφασιν, οὐχ ἵνα μαθόντες ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ μένοιεν ἡσυχῆ, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ παντὸς ἐκμειλίσσοιντο τρόπου λελυπημένον ἐπ' αὐτοῖς τὸν ἁπάντων Δεσπότην, ἐπ᾿ εὐλόγοις δὲ δηλονότι ταῖς αἰτίαις· οὐ γὰρ ἂν ἀδίκως ἐλυπήθη ποτέ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ὁ τὰ δίκαια κρίνειν εἰδὼς, τοιαύτην τινὰ τὴν ἐπ' ἐκείνοις ἐποιήσατο κρίσιν, εἰ μὴ λόγος ἐκάλει πρὸς τοῦτο, τὸ κατηγορεῖσθαι δεῖν πανταχόθεν διαπηδών. Αφίξεσθαί γε μὴν πρὸς αὐτὸν ὁ Σωτὴρ διὰ τούτων διισχυρίσατο πᾶν ὅπερ ἂν ἐπιδοίη ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐχ ὡς αὐτὸς ἀτονήσας εἰς τὸ προσκομίζειν ἑαυτῷ (ἐξήνυσε γὰρ ἂν ἐθελήσας καὶ τοῦτο λίαν εὐπετῶς κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ δύνασθαι αὐτὸν, καὶ ὑποτά ξαι αὐτῷ τὰ πάντα κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν). ἀλλ' ἐπείπερ ἀναγκαῖόν πως εἶναι δοκεῖ καὶ πρεσ πωδέστερον, τὸ διὰ τῆς θείας φύσεως φωταγωγεῖσθαι • θησι τῷ Πατρὶ τὴν ἐπὶ τοῖς θεοπρεπεστέροις ενέρ- γειαν· ἔθος γὰρ αὐτῷ τοῦτο ποιεῖν, ὥσπερ οὖν ἀμέλει πολλάκις ειρήκαμεν. Εἰκὸς δὲ ὅτι προσαχθή σεσθαι λέγων ἑαυτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πᾶν δίδωσιν αὐτῷ, παρεσόμενον ἤδη καὶ ὅσον οὐδέπω πιστεύοντα τὸν ἐξ ἐθνῶν ὑπαινίττεται δῆμον. Τοῦτο δὲ ἦν ἀπειλοῦντος εὐφυῶς, ὅτι καὶ ἀποπεσοῦνται τῆς χάριτος αὐτοὶ, καὶ ἀνταναβήσονται πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, προσαγόμενοι διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς 52$ duobus afuit pisclculis. Sed cum viderint, non cre- dunt, propter cæcitatem quæ eorum mentibus nu- bis instar incubuit. Erant enim procul dubio digni qui id paterentur, quandoquidem innumeris pecca- tis irretiti, et firmissimis iniquitatum catenis con- stricti, ne ipsum quidem qui advenit, potentissi- mum liberatoren suscipiunt. Propter hanc causam ■ incrassatum est cor populi hujus. › Quod autem ex signi magnitudine Jesum Deum esse secundum naturam Judæorum multitudo perspiceret, bine maxime poteris agnoscere. Admirati enim id quod factum erat, ut in superioribus scribit evangelista, rapere eum volebant, ut regem facerent. Nulla igitur excusatio dementia Judais relinquitur. Alio- miti enim, nee abs re, divinis miraculis, et ad vir- tuten ejus qui prodigia illa faciebat, ex operi- bus deducti, ab obsequio praestando propemodum abhorrent, et a rectis moribus desilientes, ultro se in ipsum quodammodo perditionis fundum præ- cipitant. C VI, 37. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet, Non simpliciter dicere Christum oportebat: • Vidistis me, et non creditis ; » sed necessario addere debuit causam cæcitatis, ut se in divinam iram incurrisse discerent. Quapropter non secus ac peritus aliquis medicus, et infirmitatem eis ostendit, et morbi causam aperit, non ut postquam id didicerint, ibi otiosi hæreant, sed ut omni ra tione universorum Dominum deliniant ob ea justis de causis infensum. Nec enim injuste succensuis set unquam, sed nec ipse qui justa judicare novit istiusmodi de illis judicium tulisset, nisi ratio omni ex parte inculpata ad id eum provocasset. Porro Salvator bis verbis venturum ad se quodcunque dederit Deus ac Pater asseruit, non quasi ipse sibi afferre potis non sit, nam vel solo nutu id facillime peregerit, virtute potentiæ, et quod ei subjecta sint omnia, sicut Paulus ait " ; sed quia necessario quodammodo dicendum videtur eos qui in ignorantia versantur, per naturam divinam illu- minari, rursus ut homo eorum quæ Deo magis conveniant, operationem tribuit Patri; id enim facere solet, quemadmodum sæpe antea diximus. Cum autem ait sibi a Deo et Patre allatum iri D one quod dat ipsi, fidelem gentilium populum jamjam adfuturum videtur innuere. Quod quidem interminantis est, eos gratia privatum iri, et in eorum locum gentiles omnes per Dei ac Patris bo- nitatem adducendos tanquam ad Salvatorem et vivificum illum secundum naturam Filium, ut eu- logiæ quæ ab ipso facti participes, nature quidem divinæ jain redderentur participes, atque ita ad vitam et incorruptionem revocarentur, et in pri- Cor. xv, 27. c

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν Κύριον, ὅτε τὴν ἀριθμοῦ κρείττονα τῶν ἐπ' αὐτὸν ἰόντων πληθὺν πέντε κρι- θίνοις διέθρεψεν ἄρτοις, καὶ δύο διαπλάσας ψάρια. Αλλ' έωρακότες οὐ πιστεύουσι, διὰ τὴν ἐκ τῆς θείας ὀργῆς ταῖς διανοίαις αὐτῶν, ἀχλύος δίκην, ἐπισκή- φασαν πώρωσιν. Ησαν γὰρ δήπου καὶ ἀναμφιλόγως ἄξιοι τοῦτο παθεῖν, ἐπείπερ ἀμέτροις ἐνεχόμενο. πταίσμασι, καὶ ἀρρήκτοις κατεσφιγμένοι σειραῖς παρανομημάτων, οὐδὲ αὐτὸν ἐπιδημήσαντα τὸν ἐλευ θεροῦν ἰσχύοντα παραδέχονται. Διὰ ταύτην « ἐπα- χύνθη ο τήν αἰτίαν « ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. » Οτι δὲ διὰ τῆς τοῦ σημείου μεγαλειότητος Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ἐθεώρει τὸν Ἰησοῦν ἡ τῶν Ἰουδαίων πληθὺς, δι' ἐκείνου δὴ μάλιστα συνιέναι δυνήσῃ. Α πραγμάτων ὁ λόγος ἀναδειχθήσεται; Εἶδον, εἶδον Η Αποθαυμάσαντες γὰρ τὸ γεγενημένον, ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἀνωτέρω φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, εζήτουν άρ- πάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι βασιλέα. Σκήψις τοιγαρο οὖν οὐδεμία τῆς ἀπονοίας περιλιμπάνεται τοῖς Ἰου δαίοις. Καταπληττόμενοι γὰρ, καὶ λίαν εἰκότως, τὰς θεοσημείας, καὶ ἀναλόγως ἐπὶ τὴν τοῦ τερατοποιοῦντος δύναμιν ἀπὸ τῶν ἔργων ἐρχόμενοι, μονονουχί καταφρίττουσι τὴν εὐπείθειαν, καὶ τῶν ἀγαθῶν ἐξάλλονται τρόπων, εἰς αὐτὸν ὥσπερ κατακυδιστῶντες ἡδέως τὸν τῆς ἀπωλείας πυθμένα. Πᾶν ὃ δίδωσιν ὁ Πατήρ, πρός με ἥξει. ἀρ λέγειν τοὺς ἐν ἀγνωσίᾳ, πάλιν ὡς ἄνθρωπος ἀνατί οι Οὐχ ἁπλῶς εἰπεῖν ἔδει τὸν Χριστὸν, ὅτι καὶ ο Εωράς κατέ με, καὶ οὐ πιστεύετε, ἀλλ᾽ ἦν ἀναγκαῖον, καὶ τὴν τοῦ πεπωρῶσθαι πρόφασιν τοῖς εἰρημένοις ἐπ- ενεγκεῖν, ἵνα δὴ μάθοιεν ὑπὸ θείαν πεσόντες ὀργήν. Οὐκοῦν ώσπερεί τις ἀριστοτέχνης Ιατρός, καὶ τὴν ἀῤῥωστίαν αὐτοῖς ἐπιδεικνύει, καὶ τῆς ἀρρωστίας ἀνακαλύπτει τὴν πρόφασιν, οὐχ ἵνα μαθόντες ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ μένοιεν ἡσυχῆ, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ παντὸς ἐκμειλίσσοιντο τρόπου λελυπημένον ἐπ' αὐτοῖς τὸν ἁπάντων Δεσπότην, ἐπ᾿ εὐλόγοις δὲ δηλονότι ταῖς αἰτίαις· οὐ γὰρ ἂν ἀδίκως ἐλυπήθη ποτέ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ὁ τὰ δίκαια κρίνειν εἰδὼς, τοιαύτην τινὰ τὴν ἐπ' ἐκείνοις ἐποιήσατο κρίσιν, εἰ μὴ λόγος ἐκάλει πρὸς τοῦτο, τὸ κατηγορεῖσθαι δεῖν πανταχόθεν διαπηδών. Αφίξεσθαί γε μὴν πρὸς αὐτὸν ὁ Σωτὴρ διὰ τούτων διισχυρίσατο πᾶν ὅπερ ἂν ἐπιδοίη ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐχ ὡς αὐτὸς ἀτονήσας εἰς τὸ προσκομίζειν ἑαυτῷ (ἐξήνυσε γὰρ ἂν ἐθελήσας καὶ τοῦτο λίαν εὐπετῶς κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ δύνασθαι αὐτὸν, καὶ ὑποτά ξαι αὐτῷ τὰ πάντα κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν). ἀλλ' ἐπείπερ ἀναγκαῖόν πως εἶναι δοκεῖ καὶ πρεσ πωδέστερον, τὸ διὰ τῆς θείας φύσεως φωταγωγεῖσθαι • θησι τῷ Πατρὶ τὴν ἐπὶ τοῖς θεοπρεπεστέροις ενέρ- γειαν· ἔθος γὰρ αὐτῷ τοῦτο ποιεῖν, ὥσπερ οὖν ἀμέλει πολλάκις ειρήκαμεν. Εἰκὸς δὲ ὅτι προσαχθή σεσθαι λέγων ἑαυτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πᾶν δίδωσιν αὐτῷ, παρεσόμενον ἤδη καὶ ὅσον οὐδέπω πιστεύοντα τὸν ἐξ ἐθνῶν ὑπαινίττεται δῆμον. Τοῦτο δὲ ἦν ἀπειλοῦντος εὐφυῶς, ὅτι καὶ ἀποπεσοῦνται τῆς χάριτος αὐτοὶ, καὶ ἀνταναβήσονται πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, προσαγόμενοι διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς 52$ duobus afuit pisclculis. Sed cum viderint, non cre- dunt, propter cæcitatem quæ eorum mentibus nu- bis instar incubuit. Erant enim procul dubio digni qui id paterentur, quandoquidem innumeris pecca- tis irretiti, et firmissimis iniquitatum catenis con- stricti, ne ipsum quidem qui advenit, potentissi- mum liberatoren suscipiunt. Propter hanc causam ■ incrassatum est cor populi hujus. › Quod autem ex signi magnitudine Jesum Deum esse secundum naturam Judæorum multitudo perspiceret, bine maxime poteris agnoscere. Admirati enim id quod factum erat, ut in superioribus scribit evangelista, rapere eum volebant, ut regem facerent. Nulla igitur excusatio dementia Judais relinquitur. Alio- miti enim, nee abs re, divinis miraculis, et ad vir- tuten ejus qui prodigia illa faciebat, ex operi- bus deducti, ab obsequio praestando propemodum abhorrent, et a rectis moribus desilientes, ultro se in ipsum quodammodo perditionis fundum præ- cipitant. C VI, 37. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet, Non simpliciter dicere Christum oportebat: • Vidistis me, et non creditis ; » sed necessario addere debuit causam cæcitatis, ut se in divinam iram incurrisse discerent. Quapropter non secus ac peritus aliquis medicus, et infirmitatem eis ostendit, et morbi causam aperit, non ut postquam id didicerint, ibi otiosi hæreant, sed ut omni ra tione universorum Dominum deliniant ob ea justis de causis infensum. Nec enim injuste succensuis set unquam, sed nec ipse qui justa judicare novit istiusmodi de illis judicium tulisset, nisi ratio omni ex parte inculpata ad id eum provocasset. Porro Salvator bis verbis venturum ad se quodcunque dederit Deus ac Pater asseruit, non quasi ipse sibi afferre potis non sit, nam vel solo nutu id facillime peregerit, virtute potentiæ, et quod ei subjecta sint omnia, sicut Paulus ait " ; sed quia necessario quodammodo dicendum videtur eos qui in ignorantia versantur, per naturam divinam illu- minari, rursus ut homo eorum quæ Deo magis conveniant, operationem tribuit Patri; id enim facere solet, quemadmodum sæpe antea diximus. Cum autem ait sibi a Deo et Patre allatum iri D one quod dat ipsi, fidelem gentilium populum jamjam adfuturum videtur innuere. Quod quidem interminantis est, eos gratia privatum iri, et in eorum locum gentiles omnes per Dei ac Patris bo- nitatem adducendos tanquam ad Salvatorem et vivificum illum secundum naturam Filium, ut eu- logiæ quæ ab ipso facti participes, nature quidem divinæ jain redderentur participes, atque ita ad vitam et incorruptionem revocarentur, et in pri- Cor. xv, 27. c

ἡμερότητος, ὡς Σωτῆρι καὶ ζωοποιῷ κατὰ φύσιν Α ὑπάρχοντι τῷ Υἱῷ, ἵνα τῆς εὐλογίας μετεσχηκότες τῆς ἀπ' αὐτοῦ, κοινωνοί μὲν ἤδη τῆς θείας ἀποτε λοῖντο φύσεως, ἀνακομίζοιντο δὲ οὕτως εἰς ἀφθαρ- σίαν καὶ ζωὴν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον της φύσεως μεταπλάττοιντο σχήμα. Ωσπερ οὖν εἴ τις ἰατρῷ προσάξαι τὸν ἄρρωστον, ἵνα τὴν ἐπισκήψασαν ἀπο κρούσαιτο νόσον, οὕτω προσφέρειν ἐροῦμεν τῷ Υἱῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, τοὺς οἵπερ ἂν φαίνοιντο τῆς παρ' αὐτοῦ σωτηρίας άξιοι. Πικρόν οὖν ἄρα καὶ ὀλέθριον κομιδῇ τοῖς ἔχουσιν ἡ σκληροκαρδία. Διά του τοῦτο, καὶ προφητικὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐπισκήπτει λόγος, ο Περιτμήθητε τῷ Θεῷ, διαρρήδην ἀναβοῶν, τ καὶ περιτέμεσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, ἄνδρες Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ. ο 'Αλλ' οὐκ ἐκείνοις, ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὴν Β ἐν καρδίᾳ τετήρηκε περιτομήν, τὴν διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλονότι, κατὰ τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ τελουμένην Ἰουδαῖον. Δίκαιον οὖν ἄρα τῆς ἐκείνων ἀπειθείας ἀποπηδᾷν, καὶ παραιτεῖσθαι σπουδάζειν τὴν σκλη- ροκαρδίαν, εἰς τρυφερὰν δὲ μᾶλλον μεταποιεῖσθαι διάνοιαν, εἰ τὴν ἐπ' ἐκείνοις ὀργὴν ὡς ὀλέθριον παρ- αιτούμεθα. Καὶ τὸν ἐρχόμενον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Οὐκ ἀνόνητον ἔσεσθαί φησι τοῖς πρὸς αὐτὸν ἰοῦσι τὴν διὰ πίστεως επιστροφήν. Έδει γὰρ ὄντως άξι- εραστότατόν τι χρήμα,καὶ μυρίων παραίτιον ἀγαθῶν, τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεῖξαι προσαγωγήν. Εσται τοίνυν, φησὶ, καὶ ὑπάρξει τὰ κάλλιστα τοῖς διὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος ὡς ἐμὲ καλουμένοις καὶ βαδίζουσιν. Οὐ γὰρ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον· » τοῦτ᾽ ἔστιν, Οὐ καθάπερ τι σκεῦος ἄχρηστον ἀποπέμ ψομαι, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν • Ητιμώθη Ιεχονίας, ὡς σκεῦος, οὗ οὐκ ἔσται χρεία αὐτοῦ, ἀπεῤῥίφη, καὶ ἐξεβλήθη εἰς γῆν, ἐν οὐκ ᾔδει. Γῆ, γῆ, ἄκουε λόγον Κυρίου· γράψον τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκήρυκτον ἄνθρωπον. » Οὐκοῦν οὐκ ἐκκηρυχθήσεται, φησὶν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς ἄτιμος ἔξω. ῥιφήσεται, ἢ καὶ ἀμέτοχος ἀπομενεί τῆς ἐμῆς φιλο τιμίας, ἀλλ᾽ εἰς ὑποθήκην εἰσκομισθήσεται, καὶ ἐν ταῖς οὐρανίαις καταλύσει μοναῖς, εἴσω τε πάσης ἐλπίδος τῆς ὑπὲρ νοῦν ἀνθρώπινον ἑαυτὸν γεγονότα κατόψεται· ι Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. » Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν ὑποδηλοῦν τὸ, « Οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον πρός με, ο τὸ μὴ παραδοθήσεσθαι τῇ κρίσει τὸν πιστεύοντα καὶ τῇ θείᾳ προσερχόμενον χάριτι. Τὸ γὰρ, ἔξω, τοιοῦτόν τι σημαῖνον εὑρήσεις, ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ παραβολῇ, τῇ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ· « Όμοία γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ· ἣν ἀναβιδά- σαντες, καὶ ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν ἑλκύσαντες, συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον. » Το μὲν γὰρ εἰς τὰς θείας καὶ οὐρανίους αὐλὰς συγκομι σθήσεσθαι τοὺς ἀγαθοὺς, διὰ τοῦ συλλελέχθαι λέγειν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη νοήσομεν. Διὰ δὲ τοῦ τὸν ἀχρεῖον ἔξω βεβλῆσθαι, τὸ πάντων ἀποπεσεῖσθαι τῶν ἀγα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. scum naturæ habitum reformarentur. Quemadmo- dum ad medicum agrotus adducitur ut infestum morbum depellat, ita Deum ac Patrem ad Filium adducere dicimus eos qui digni sunt salute ab ipso consequenda. Acerba itaque et perniciosa res est admodum cordis durities. Proindeque propheta Judæos his verbis increpat : « Circumcidimini Deo, et circumcidite duritiam cordis vestri, viri Juda, et habitatores Jerusalem ". › At non illis, sed vo- bis potius Deus ac Pater circumcisionem cordis servavitª, quæ per Spiritum sanctum nimirum per- ficitur in Judæo nimirum illo qui est in abscon- dito. quum est igitur ab illorum incredulitate recedere, et omni studio cordis vitare duri- tiem, animique facilitatem potius colere, si Dei ob illa indignationem, ut exitium alerentem fugimus. VI, 37. Et eum qui venit ad me non ejiciam foras. , D ss Jerem. 1, 4. » Rom. 11, 29. * Jerem. xx, 28-30. Non inutilem fore dicit iis qui ad ipsum veniunt conversionem per fidem. Decebat quippe revera ostendere accessum illum ex Deo ac Patre rein esse optatissimam et innumeris bonis plenam. Erunt igitur, inquit, præclarissima bona iis qui per su- pernam gratiam ad me vocantur et veniunt. ‹ Eum enim qui venit non ejiciam foras, hoc est mon sicut inutile vas quoddam abjiciam, ut dictum C est ab uno prophetarum : • Inhonoratus est declo- nias, sicut vas cujus nullus est usus: projectus est et ejectus in terram quam ignoravit. Terra, terra, audi sermonem Domini: scribe virum istum hominem abdicatum *., Proinde non expelletur, inquit, neque ut ignominiosus foras projicietur, aut certe expers meæ benignitatis remanebit, sei in horreum inferetur, et in cœlestibus mansioni- bus habitabit, et spe omni humana mente majori frui se aspiciet. < Oculus enim non vidit, et in cor bo- minis non ascendit, quæ præparavit Deus diligen- tibus se ”. › Præterea his verbis; ‹ Eum qui venit ad me non ejiciam foras, significare videtur fide- lem, et quicunque divina gratia munitus accedit, non traditum iri judicio. Vocem enim, ‹ foras, › istiusmodi quiddam signifcare comperies, ut in illa parabola, quæ est apud beatum Matthaeum : • Simile enim est, inquit, regnum calorum sagenæe missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti : quam, cum impleta esset, educen- tes, et secus littus sedentes, elegerunt bonos in vasa, malos autem foras miserunt "., Nam quod collecti sunt boni, et in vasis reconditi, bonos in divinas et cœlestes aulas comportatum iri signifi- cal. Quod autem inutiles foras ejecti sunt, signifi- cat impium omnibus bonis spoliatum iri, et in judicium deferendum. Quapropter cum dicat Chri- Cor. 11, 9. ** Matth. x111, 47, 48.

ἡμερότητος, ὡς Σωτῆρι καὶ ζωοποιῷ κατὰ φύσιν Α ὑπάρχοντι τῷ Υἱῷ, ἵνα τῆς εὐλογίας μετεσχηκότες τῆς ἀπ' αὐτοῦ, κοινωνοί μὲν ἤδη τῆς θείας ἀποτε λοῖντο φύσεως, ἀνακομίζοιντο δὲ οὕτως εἰς ἀφθαρ- σίαν καὶ ζωὴν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον της φύσεως μεταπλάττοιντο σχήμα. Ωσπερ οὖν εἴ τις ἰατρῷ προσάξαι τὸν ἄρρωστον, ἵνα τὴν ἐπισκήψασαν ἀπο κρούσαιτο νόσον, οὕτω προσφέρειν ἐροῦμεν τῷ Υἱῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, τοὺς οἵπερ ἂν φαίνοιντο τῆς παρ' αὐτοῦ σωτηρίας άξιοι. Πικρόν οὖν ἄρα καὶ ὀλέθριον κομιδῇ τοῖς ἔχουσιν ἡ σκληροκαρδία. Διά του τοῦτο, καὶ προφητικὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐπισκήπτει λόγος, ο Περιτμήθητε τῷ Θεῷ, διαρρήδην ἀναβοῶν, τ καὶ περιτέμεσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, ἄνδρες Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ. ο 'Αλλ' οὐκ ἐκείνοις, ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὴν Β ἐν καρδίᾳ τετήρηκε περιτομήν, τὴν διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλονότι, κατὰ τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ τελουμένην Ἰουδαῖον. Δίκαιον οὖν ἄρα τῆς ἐκείνων ἀπειθείας ἀποπηδᾷν, καὶ παραιτεῖσθαι σπουδάζειν τὴν σκλη- ροκαρδίαν, εἰς τρυφερὰν δὲ μᾶλλον μεταποιεῖσθαι διάνοιαν, εἰ τὴν ἐπ' ἐκείνοις ὀργὴν ὡς ὀλέθριον παρ- αιτούμεθα. Καὶ τὸν ἐρχόμενον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Οὐκ ἀνόνητον ἔσεσθαί φησι τοῖς πρὸς αὐτὸν ἰοῦσι τὴν διὰ πίστεως επιστροφήν. Έδει γὰρ ὄντως άξι- εραστότατόν τι χρήμα,καὶ μυρίων παραίτιον ἀγαθῶν, τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεῖξαι προσαγωγήν. Εσται τοίνυν, φησὶ, καὶ ὑπάρξει τὰ κάλλιστα τοῖς διὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος ὡς ἐμὲ καλουμένοις καὶ βαδίζουσιν. Οὐ γὰρ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον· » τοῦτ᾽ ἔστιν, Οὐ καθάπερ τι σκεῦος ἄχρηστον ἀποπέμ ψομαι, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν • Ητιμώθη Ιεχονίας, ὡς σκεῦος, οὗ οὐκ ἔσται χρεία αὐτοῦ, ἀπεῤῥίφη, καὶ ἐξεβλήθη εἰς γῆν, ἐν οὐκ ᾔδει. Γῆ, γῆ, ἄκουε λόγον Κυρίου· γράψον τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκήρυκτον ἄνθρωπον. » Οὐκοῦν οὐκ ἐκκηρυχθήσεται, φησὶν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς ἄτιμος ἔξω. ῥιφήσεται, ἢ καὶ ἀμέτοχος ἀπομενεί τῆς ἐμῆς φιλο τιμίας, ἀλλ᾽ εἰς ὑποθήκην εἰσκομισθήσεται, καὶ ἐν ταῖς οὐρανίαις καταλύσει μοναῖς, εἴσω τε πάσης ἐλπίδος τῆς ὑπὲρ νοῦν ἀνθρώπινον ἑαυτὸν γεγονότα κατόψεται· ι Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. » Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν ὑποδηλοῦν τὸ, « Οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον πρός με, ο τὸ μὴ παραδοθήσεσθαι τῇ κρίσει τὸν πιστεύοντα καὶ τῇ θείᾳ προσερχόμενον χάριτι. Τὸ γὰρ, ἔξω, τοιοῦτόν τι σημαῖνον εὑρήσεις, ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ παραβολῇ, τῇ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ· « Όμοία γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ· ἣν ἀναβιδά- σαντες, καὶ ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν ἑλκύσαντες, συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον. » Το μὲν γὰρ εἰς τὰς θείας καὶ οὐρανίους αὐλὰς συγκομι σθήσεσθαι τοὺς ἀγαθοὺς, διὰ τοῦ συλλελέχθαι λέγειν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη νοήσομεν. Διὰ δὲ τοῦ τὸν ἀχρεῖον ἔξω βεβλῆσθαι, τὸ πάντων ἀποπεσεῖσθαι τῶν ἀγα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. scum naturæ habitum reformarentur. Quemadmo- dum ad medicum agrotus adducitur ut infestum morbum depellat, ita Deum ac Patrem ad Filium adducere dicimus eos qui digni sunt salute ab ipso consequenda. Acerba itaque et perniciosa res est admodum cordis durities. Proindeque propheta Judæos his verbis increpat : « Circumcidimini Deo, et circumcidite duritiam cordis vestri, viri Juda, et habitatores Jerusalem ". › At non illis, sed vo- bis potius Deus ac Pater circumcisionem cordis servavitª, quæ per Spiritum sanctum nimirum per- ficitur in Judæo nimirum illo qui est in abscon- dito. quum est igitur ab illorum incredulitate recedere, et omni studio cordis vitare duri- tiem, animique facilitatem potius colere, si Dei ob illa indignationem, ut exitium alerentem fugimus. VI, 37. Et eum qui venit ad me non ejiciam foras. , D ss Jerem. 1, 4. » Rom. 11, 29. * Jerem. xx, 28-30. Non inutilem fore dicit iis qui ad ipsum veniunt conversionem per fidem. Decebat quippe revera ostendere accessum illum ex Deo ac Patre rein esse optatissimam et innumeris bonis plenam. Erunt igitur, inquit, præclarissima bona iis qui per su- pernam gratiam ad me vocantur et veniunt. ‹ Eum enim qui venit non ejiciam foras, hoc est mon sicut inutile vas quoddam abjiciam, ut dictum C est ab uno prophetarum : • Inhonoratus est declo- nias, sicut vas cujus nullus est usus: projectus est et ejectus in terram quam ignoravit. Terra, terra, audi sermonem Domini: scribe virum istum hominem abdicatum *., Proinde non expelletur, inquit, neque ut ignominiosus foras projicietur, aut certe expers meæ benignitatis remanebit, sei in horreum inferetur, et in cœlestibus mansioni- bus habitabit, et spe omni humana mente majori frui se aspiciet. < Oculus enim non vidit, et in cor bo- minis non ascendit, quæ præparavit Deus diligen- tibus se ”. › Præterea his verbis; ‹ Eum qui venit ad me non ejiciam foras, significare videtur fide- lem, et quicunque divina gratia munitus accedit, non traditum iri judicio. Vocem enim, ‹ foras, › istiusmodi quiddam signifcare comperies, ut in illa parabola, quæ est apud beatum Matthaeum : • Simile enim est, inquit, regnum calorum sagenæe missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti : quam, cum impleta esset, educen- tes, et secus littus sedentes, elegerunt bonos in vasa, malos autem foras miserunt "., Nam quod collecti sunt boni, et in vasis reconditi, bonos in divinas et cœlestes aulas comportatum iri signifi- cal. Quod autem inutiles foras ejecti sunt, signifi- cat impium omnibus bonis spoliatum iri, et in judicium deferendum. Quapropter cum dicat Chri- Cor. 11, 9. ** Matth. x111, 47, 48.

ἡμερότητος, ὡς Σωτῆρι καὶ ζωοποιῷ κατὰ φύσιν Α ὑπάρχοντι τῷ Υἱῷ, ἵνα τῆς εὐλογίας μετεσχηκότες τῆς ἀπ' αὐτοῦ, κοινωνοί μὲν ἤδη τῆς θείας ἀποτε λοῖντο φύσεως, ἀνακομίζοιντο δὲ οὕτως εἰς ἀφθαρ- σίαν καὶ ζωὴν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον της φύσεως μεταπλάττοιντο σχήμα. Ωσπερ οὖν εἴ τις ἰατρῷ προσάξαι τὸν ἄρρωστον, ἵνα τὴν ἐπισκήψασαν ἀπο κρούσαιτο νόσον, οὕτω προσφέρειν ἐροῦμεν τῷ Υἱῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, τοὺς οἵπερ ἂν φαίνοιντο τῆς παρ' αὐτοῦ σωτηρίας άξιοι. Πικρόν οὖν ἄρα καὶ ὀλέθριον κομιδῇ τοῖς ἔχουσιν ἡ σκληροκαρδία. Διά του τοῦτο, καὶ προφητικὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐπισκήπτει λόγος, ο Περιτμήθητε τῷ Θεῷ, διαρρήδην ἀναβοῶν, τ καὶ περιτέμεσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, ἄνδρες Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ. ο 'Αλλ' οὐκ ἐκείνοις, ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὴν Β ἐν καρδίᾳ τετήρηκε περιτομήν, τὴν διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλονότι, κατὰ τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ τελουμένην Ἰουδαῖον. Δίκαιον οὖν ἄρα τῆς ἐκείνων ἀπειθείας ἀποπηδᾷν, καὶ παραιτεῖσθαι σπουδάζειν τὴν σκλη- ροκαρδίαν, εἰς τρυφερὰν δὲ μᾶλλον μεταποιεῖσθαι διάνοιαν, εἰ τὴν ἐπ' ἐκείνοις ὀργὴν ὡς ὀλέθριον παρ- αιτούμεθα. Καὶ τὸν ἐρχόμενον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Οὐκ ἀνόνητον ἔσεσθαί φησι τοῖς πρὸς αὐτὸν ἰοῦσι τὴν διὰ πίστεως επιστροφήν. Έδει γὰρ ὄντως άξι- εραστότατόν τι χρήμα,καὶ μυρίων παραίτιον ἀγαθῶν, τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεῖξαι προσαγωγήν. Εσται τοίνυν, φησὶ, καὶ ὑπάρξει τὰ κάλλιστα τοῖς διὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος ὡς ἐμὲ καλουμένοις καὶ βαδίζουσιν. Οὐ γὰρ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον· » τοῦτ᾽ ἔστιν, Οὐ καθάπερ τι σκεῦος ἄχρηστον ἀποπέμ ψομαι, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν • Ητιμώθη Ιεχονίας, ὡς σκεῦος, οὗ οὐκ ἔσται χρεία αὐτοῦ, ἀπεῤῥίφη, καὶ ἐξεβλήθη εἰς γῆν, ἐν οὐκ ᾔδει. Γῆ, γῆ, ἄκουε λόγον Κυρίου· γράψον τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκήρυκτον ἄνθρωπον. » Οὐκοῦν οὐκ ἐκκηρυχθήσεται, φησὶν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς ἄτιμος ἔξω. ῥιφήσεται, ἢ καὶ ἀμέτοχος ἀπομενεί τῆς ἐμῆς φιλο τιμίας, ἀλλ᾽ εἰς ὑποθήκην εἰσκομισθήσεται, καὶ ἐν ταῖς οὐρανίαις καταλύσει μοναῖς, εἴσω τε πάσης ἐλπίδος τῆς ὑπὲρ νοῦν ἀνθρώπινον ἑαυτὸν γεγονότα κατόψεται· ι Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. » Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν ὑποδηλοῦν τὸ, « Οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον πρός με, ο τὸ μὴ παραδοθήσεσθαι τῇ κρίσει τὸν πιστεύοντα καὶ τῇ θείᾳ προσερχόμενον χάριτι. Τὸ γὰρ, ἔξω, τοιοῦτόν τι σημαῖνον εὑρήσεις, ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ παραβολῇ, τῇ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ· « Όμοία γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ· ἣν ἀναβιδά- σαντες, καὶ ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν ἑλκύσαντες, συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον. » Το μὲν γὰρ εἰς τὰς θείας καὶ οὐρανίους αὐλὰς συγκομι σθήσεσθαι τοὺς ἀγαθοὺς, διὰ τοῦ συλλελέχθαι λέγειν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη νοήσομεν. Διὰ δὲ τοῦ τὸν ἀχρεῖον ἔξω βεβλῆσθαι, τὸ πάντων ἀποπεσεῖσθαι τῶν ἀγα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. scum naturæ habitum reformarentur. Quemadmo- dum ad medicum agrotus adducitur ut infestum morbum depellat, ita Deum ac Patrem ad Filium adducere dicimus eos qui digni sunt salute ab ipso consequenda. Acerba itaque et perniciosa res est admodum cordis durities. Proindeque propheta Judæos his verbis increpat : « Circumcidimini Deo, et circumcidite duritiam cordis vestri, viri Juda, et habitatores Jerusalem ". › At non illis, sed vo- bis potius Deus ac Pater circumcisionem cordis servavitª, quæ per Spiritum sanctum nimirum per- ficitur in Judæo nimirum illo qui est in abscon- dito. quum est igitur ab illorum incredulitate recedere, et omni studio cordis vitare duri- tiem, animique facilitatem potius colere, si Dei ob illa indignationem, ut exitium alerentem fugimus. VI, 37. Et eum qui venit ad me non ejiciam foras. , D ss Jerem. 1, 4. » Rom. 11, 29. * Jerem. xx, 28-30. Non inutilem fore dicit iis qui ad ipsum veniunt conversionem per fidem. Decebat quippe revera ostendere accessum illum ex Deo ac Patre rein esse optatissimam et innumeris bonis plenam. Erunt igitur, inquit, præclarissima bona iis qui per su- pernam gratiam ad me vocantur et veniunt. ‹ Eum enim qui venit non ejiciam foras, hoc est mon sicut inutile vas quoddam abjiciam, ut dictum C est ab uno prophetarum : • Inhonoratus est declo- nias, sicut vas cujus nullus est usus: projectus est et ejectus in terram quam ignoravit. Terra, terra, audi sermonem Domini: scribe virum istum hominem abdicatum *., Proinde non expelletur, inquit, neque ut ignominiosus foras projicietur, aut certe expers meæ benignitatis remanebit, sei in horreum inferetur, et in cœlestibus mansioni- bus habitabit, et spe omni humana mente majori frui se aspiciet. < Oculus enim non vidit, et in cor bo- minis non ascendit, quæ præparavit Deus diligen- tibus se ”. › Præterea his verbis; ‹ Eum qui venit ad me non ejiciam foras, significare videtur fide- lem, et quicunque divina gratia munitus accedit, non traditum iri judicio. Vocem enim, ‹ foras, › istiusmodi quiddam signifcare comperies, ut in illa parabola, quæ est apud beatum Matthaeum : • Simile enim est, inquit, regnum calorum sagenæe missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti : quam, cum impleta esset, educen- tes, et secus littus sedentes, elegerunt bonos in vasa, malos autem foras miserunt "., Nam quod collecti sunt boni, et in vasis reconditi, bonos in divinas et cœlestes aulas comportatum iri signifi- cal. Quod autem inutiles foras ejecti sunt, signifi- cat impium omnibus bonis spoliatum iri, et in judicium deferendum. Quapropter cum dicat Chri- Cor. 11, 9. ** Matth. x111, 47, 48.

ἡμερότητος, ὡς Σωτῆρι καὶ ζωοποιῷ κατὰ φύσιν Α ὑπάρχοντι τῷ Υἱῷ, ἵνα τῆς εὐλογίας μετεσχηκότες τῆς ἀπ' αὐτοῦ, κοινωνοί μὲν ἤδη τῆς θείας ἀποτε λοῖντο φύσεως, ἀνακομίζοιντο δὲ οὕτως εἰς ἀφθαρ- σίαν καὶ ζωὴν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον της φύσεως μεταπλάττοιντο σχήμα. Ωσπερ οὖν εἴ τις ἰατρῷ προσάξαι τὸν ἄρρωστον, ἵνα τὴν ἐπισκήψασαν ἀπο κρούσαιτο νόσον, οὕτω προσφέρειν ἐροῦμεν τῷ Υἱῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, τοὺς οἵπερ ἂν φαίνοιντο τῆς παρ' αὐτοῦ σωτηρίας άξιοι. Πικρόν οὖν ἄρα καὶ ὀλέθριον κομιδῇ τοῖς ἔχουσιν ἡ σκληροκαρδία. Διά του τοῦτο, καὶ προφητικὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐπισκήπτει λόγος, ο Περιτμήθητε τῷ Θεῷ, διαρρήδην ἀναβοῶν, τ καὶ περιτέμεσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, ἄνδρες Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ. ο 'Αλλ' οὐκ ἐκείνοις, ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὴν Β ἐν καρδίᾳ τετήρηκε περιτομήν, τὴν διὰ Πνεύματος ἁγίου δηλονότι, κατὰ τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ τελουμένην Ἰουδαῖον. Δίκαιον οὖν ἄρα τῆς ἐκείνων ἀπειθείας ἀποπηδᾷν, καὶ παραιτεῖσθαι σπουδάζειν τὴν σκλη- ροκαρδίαν, εἰς τρυφερὰν δὲ μᾶλλον μεταποιεῖσθαι διάνοιαν, εἰ τὴν ἐπ' ἐκείνοις ὀργὴν ὡς ὀλέθριον παρ- αιτούμεθα. Καὶ τὸν ἐρχόμενον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Οὐκ ἀνόνητον ἔσεσθαί φησι τοῖς πρὸς αὐτὸν ἰοῦσι τὴν διὰ πίστεως επιστροφήν. Έδει γὰρ ὄντως άξι- εραστότατόν τι χρήμα,καὶ μυρίων παραίτιον ἀγαθῶν, τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεῖξαι προσαγωγήν. Εσται τοίνυν, φησὶ, καὶ ὑπάρξει τὰ κάλλιστα τοῖς διὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος ὡς ἐμὲ καλουμένοις καὶ βαδίζουσιν. Οὐ γὰρ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον· » τοῦτ᾽ ἔστιν, Οὐ καθάπερ τι σκεῦος ἄχρηστον ἀποπέμ ψομαι, κατὰ τὸ εἰρημένον δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν • Ητιμώθη Ιεχονίας, ὡς σκεῦος, οὗ οὐκ ἔσται χρεία αὐτοῦ, ἀπεῤῥίφη, καὶ ἐξεβλήθη εἰς γῆν, ἐν οὐκ ᾔδει. Γῆ, γῆ, ἄκουε λόγον Κυρίου· γράψον τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκήρυκτον ἄνθρωπον. » Οὐκοῦν οὐκ ἐκκηρυχθήσεται, φησὶν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς ἄτιμος ἔξω. ῥιφήσεται, ἢ καὶ ἀμέτοχος ἀπομενεί τῆς ἐμῆς φιλο τιμίας, ἀλλ᾽ εἰς ὑποθήκην εἰσκομισθήσεται, καὶ ἐν ταῖς οὐρανίαις καταλύσει μοναῖς, εἴσω τε πάσης ἐλπίδος τῆς ὑπὲρ νοῦν ἀνθρώπινον ἑαυτὸν γεγονότα κατόψεται· ι Οφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. » Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν ὑποδηλοῦν τὸ, « Οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω τὸν ἐρχόμενον πρός με, ο τὸ μὴ παραδοθήσεσθαι τῇ κρίσει τὸν πιστεύοντα καὶ τῇ θείᾳ προσερχόμενον χάριτι. Τὸ γὰρ, ἔξω, τοιοῦτόν τι σημαῖνον εὑρήσεις, ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ παραβολῇ, τῇ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ· « Όμοία γάρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ· ἣν ἀναβιδά- σαντες, καὶ ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν ἑλκύσαντες, συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον. » Το μὲν γὰρ εἰς τὰς θείας καὶ οὐρανίους αὐλὰς συγκομι σθήσεσθαι τοὺς ἀγαθοὺς, διὰ τοῦ συλλελέχθαι λέγειν τὰ καλὰ εἰς ἄγγη νοήσομεν. Διὰ δὲ τοῦ τὸν ἀχρεῖον ἔξω βεβλῆσθαι, τὸ πάντων ἀποπεσεῖσθαι τῶν ἀγα- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. III. scum naturæ habitum reformarentur. Quemadmo- dum ad medicum agrotus adducitur ut infestum morbum depellat, ita Deum ac Patrem ad Filium adducere dicimus eos qui digni sunt salute ab ipso consequenda. Acerba itaque et perniciosa res est admodum cordis durities. Proindeque propheta Judæos his verbis increpat : « Circumcidimini Deo, et circumcidite duritiam cordis vestri, viri Juda, et habitatores Jerusalem ". › At non illis, sed vo- bis potius Deus ac Pater circumcisionem cordis servavitª, quæ per Spiritum sanctum nimirum per- ficitur in Judæo nimirum illo qui est in abscon- dito. quum est igitur ab illorum incredulitate recedere, et omni studio cordis vitare duri- tiem, animique facilitatem potius colere, si Dei ob illa indignationem, ut exitium alerentem fugimus. VI, 37. Et eum qui venit ad me non ejiciam foras. , D ss Jerem. 1, 4. » Rom. 11, 29. * Jerem. xx, 28-30. Non inutilem fore dicit iis qui ad ipsum veniunt conversionem per fidem. Decebat quippe revera ostendere accessum illum ex Deo ac Patre rein esse optatissimam et innumeris bonis plenam. Erunt igitur, inquit, præclarissima bona iis qui per su- pernam gratiam ad me vocantur et veniunt. ‹ Eum enim qui venit non ejiciam foras, hoc est mon sicut inutile vas quoddam abjiciam, ut dictum C est ab uno prophetarum : • Inhonoratus est declo- nias, sicut vas cujus nullus est usus: projectus est et ejectus in terram quam ignoravit. Terra, terra, audi sermonem Domini: scribe virum istum hominem abdicatum *., Proinde non expelletur, inquit, neque ut ignominiosus foras projicietur, aut certe expers meæ benignitatis remanebit, sei in horreum inferetur, et in cœlestibus mansioni- bus habitabit, et spe omni humana mente majori frui se aspiciet. < Oculus enim non vidit, et in cor bo- minis non ascendit, quæ præparavit Deus diligen- tibus se ”. › Præterea his verbis; ‹ Eum qui venit ad me non ejiciam foras, significare videtur fide- lem, et quicunque divina gratia munitus accedit, non traditum iri judicio. Vocem enim, ‹ foras, › istiusmodi quiddam signifcare comperies, ut in illa parabola, quæ est apud beatum Matthaeum : • Simile enim est, inquit, regnum calorum sagenæe missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti : quam, cum impleta esset, educen- tes, et secus littus sedentes, elegerunt bonos in vasa, malos autem foras miserunt "., Nam quod collecti sunt boni, et in vasis reconditi, bonos in divinas et cœlestes aulas comportatum iri signifi- cal. Quod autem inutiles foras ejecti sunt, signifi- cat impium omnibus bonis spoliatum iri, et in judicium deferendum. Quapropter cum dicat Chri- Cor. 11, 9. ** Matth. x111, 47, 48.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Α θῶν, καὶ εἰς κρίσιν κατοιχήσεσθαι τὸν ἀσεβή θεω ρήσομεν. Οὐκοῦν ὅταν λέγῃ Χριστὸς, ο Τὸν ἐρχό μένον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω, ο τὸ μηδαμόθεν περιπεσεῖσθαι κολάσει τὸν διὰ πίστεως αὐτῷ προσ- ιόντα λαόν παραδεξώμεθα. Σοφώτατα δέ μοι δοκεῖ τοῖς ἐκτόπως ἀπονοουμένοις διὰ τούτων ὑπαπει- λεῖν, ὡς, εἰ μή τις αὐτοὺς τὴν ταχίστην ἀγαθὴν πρὸς εὐπείθειαν μεταποιῆσαι βουληθείη, ἔξω μὲν κείσονται παντὸς ἀγαθοῦ, τῆς δὲ εἰς αὐτὸν φιλίας καὶ οὐχ εκόντες ἀποδημήσουσι. Δι' ὧν γὰρ οὐκ ἐκβάλλειν ἔξω τὸν ἐρχόμενον ἐπαγγέλλεται, διὰ τούτων αὐτῶν ὅτι πάντως ἐκβαλεῖ τὸν οὐκ ἰόντα σημαίνει. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΤΕΤΑΡΤΩ ΒΙΒΛΙΟ. Α΄. Ὅτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, κἂν ὑποτἀττεσθαι λέγηται παρά τινων, προκει μένου ῥητοῦ· ι Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρα τοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. » Εν αὐτῷ δὲ τούτῳ καὶ λόγος χρησιμώτατος περὶ τοῦ τιμίου σταυ τοῦ τοῦ Χριστοῦ. Β΄. Οτι ζωοποιὸν τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ, προ κειμένου ῥητοῦ· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, καὶ τῶν ἐφεξῆς, ἐν οἷς ὡς περὶ ἄρτου φησί τοῦ ἰδίου σώματος. Γ'. Ὅτι οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχός ἐστιν ὁ Υἱὸς, μᾶλλον δὲ κατὰ φύσιν ζωή, ὡς ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γεγεννημένος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, προκειμένου ῥητοῦ· « Καθώς απέστειλε με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει δι' ἐμέ. ν Δ'. "Οτι τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ προηγουμένη τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν ἔρημον ἡ ἁγία σκηνὴ, καὶ ἡ κιβωτὸς δὲ ἡ ἐν αὐτῇ, καὶ ἡ λυχνία, καὶ τὰ θυσιαστήρια δέ, τό τε θυμιάματος καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων, αὐτὸν ἐσήμαινε τὸν Χριστὸν, προ- κειμένου ῥητοῦ· « Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν ; Ῥή- ματα ζωῆς αἰωνίου έχεις. Ε΄. Περὶ τῆς ἑορτῆς τῆς Σκηνοπηγίας, ότι τῆς ὀφειλομένης τοῖς ἁγίοις ἐλπίδος αποκατάστα σιν δηλοῖ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, προ- κειμένου ῥητοῦ· Ην δὲ ἐγγὺς ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, ἡ Σκηνοπηγία.» . Γ'. Λόγος περὶ τῆς ἀργίας τῆς κατὰ Σάββατον, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς, προκειμένου ῥητοῦ· « Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ. Ζ΄. Λόγος περὶ τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῇς, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς, προκειμέ του ῥητοῦ· « Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἐφεξῆς. stus : « Eum qui venit ad me, non ejiciam furas, » sic intelligemus, populum nimirum qui per fidem ad eum accedit, supplicia evasurum. Sapientissime porro mihi videtur his verbis interminari iis qui in tantam dementiam eruperunt, nisi quamprimum ad obsequium revocentur, eos ab omni bono repul- sum iri, et ab ejus amicitia vel invitos deturbatum iri. Quibus enim de causis pollicetur se non foras ejecturum eum qui venit, iisdem ipsis ejectura:n se utique eum qui non venit, significat. CAPITA ¡QUÆ IN LIBRO QUARTO CONTINENTUR. propterea quod ex ipso secundum naturam exsistil, licet ei subjici dicatur a nonnullis : proposito di- rto, Quia descendi de cœlo, non ut faciam vo- luntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. » Ubi praterea de pretiosa Christi cruce uti- lissime disseritur. H. Quod vivificum sit sanctum Christi corpus, pro- posito dicto, « Ego sum panis vitæ, et reliquis, ubi velut de pane loquitur suo illo corpore. Hl. Quod vitæ aliunde acceptæ Filius non sit parti- ceps, imo vero vita secundum naturam, ut ex vita secundam naturam Deo et Patre genitus, propo- sito dicto : « Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem ; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. IV. Quod sanctum tabernaculum quod in deserto populo praeferebatur, figura Christi erat, et arca quæ in eo tabernaculo erat, et lucerna, adeoque ullaria cum thymiamatis, tum oblationum, ipsum significabant Christum, proposito dicto, Ad quem ibimus? Verba vitæ æternæ habes. › V. De festo Scenopegia. Quod spei qua sanctis de- betur consummationem significet, et resurrectio- nem a mortuis, proposito dicto, ‹ Erat autem in proximo dies festus Judæorum, Scenopegia. › VI. Dissertatio de cessatione in die Sabbati, ubi quid illa significet, multis modis indicatur, pro- posito dicto, Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, mihi indignamini, quia totum hominem sanum feci in Sabbato. » VII. Dissertatio de circumcisione quæ fiebat octava die, quid ea significetur multis modis indicans, proposito dicto, ‹ Si circumcisionem accipit ho- 180, » etc. 1. Quod nulla in re minor sit Deo ac Palre Filius,

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Α θῶν, καὶ εἰς κρίσιν κατοιχήσεσθαι τὸν ἀσεβή θεω ρήσομεν. Οὐκοῦν ὅταν λέγῃ Χριστὸς, ο Τὸν ἐρχό μένον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω, ο τὸ μηδαμόθεν περιπεσεῖσθαι κολάσει τὸν διὰ πίστεως αὐτῷ προσ- ιόντα λαόν παραδεξώμεθα. Σοφώτατα δέ μοι δοκεῖ τοῖς ἐκτόπως ἀπονοουμένοις διὰ τούτων ὑπαπει- λεῖν, ὡς, εἰ μή τις αὐτοὺς τὴν ταχίστην ἀγαθὴν πρὸς εὐπείθειαν μεταποιῆσαι βουληθείη, ἔξω μὲν κείσονται παντὸς ἀγαθοῦ, τῆς δὲ εἰς αὐτὸν φιλίας καὶ οὐχ εκόντες ἀποδημήσουσι. Δι' ὧν γὰρ οὐκ ἐκβάλλειν ἔξω τὸν ἐρχόμενον ἐπαγγέλλεται, διὰ τούτων αὐτῶν ὅτι πάντως ἐκβαλεῖ τὸν οὐκ ἰόντα σημαίνει. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΤΕΤΑΡΤΩ ΒΙΒΛΙΟ. Α΄. Ὅτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, κἂν ὑποτἀττεσθαι λέγηται παρά τινων, προκει μένου ῥητοῦ· ι Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρα τοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. » Εν αὐτῷ δὲ τούτῳ καὶ λόγος χρησιμώτατος περὶ τοῦ τιμίου σταυ τοῦ τοῦ Χριστοῦ. Β΄. Οτι ζωοποιὸν τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ, προ κειμένου ῥητοῦ· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, καὶ τῶν ἐφεξῆς, ἐν οἷς ὡς περὶ ἄρτου φησί τοῦ ἰδίου σώματος. Γ'. Ὅτι οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχός ἐστιν ὁ Υἱὸς, μᾶλλον δὲ κατὰ φύσιν ζωή, ὡς ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γεγεννημένος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, προκειμένου ῥητοῦ· « Καθώς απέστειλε με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει δι' ἐμέ. ν Δ'. "Οτι τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ προηγουμένη τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν ἔρημον ἡ ἁγία σκηνὴ, καὶ ἡ κιβωτὸς δὲ ἡ ἐν αὐτῇ, καὶ ἡ λυχνία, καὶ τὰ θυσιαστήρια δέ, τό τε θυμιάματος καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων, αὐτὸν ἐσήμαινε τὸν Χριστὸν, προ- κειμένου ῥητοῦ· « Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν ; Ῥή- ματα ζωῆς αἰωνίου έχεις. Ε΄. Περὶ τῆς ἑορτῆς τῆς Σκηνοπηγίας, ότι τῆς ὀφειλομένης τοῖς ἁγίοις ἐλπίδος αποκατάστα σιν δηλοῖ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, προ- κειμένου ῥητοῦ· Ην δὲ ἐγγὺς ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, ἡ Σκηνοπηγία.» . Γ'. Λόγος περὶ τῆς ἀργίας τῆς κατὰ Σάββατον, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς, προκειμένου ῥητοῦ· « Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ. Ζ΄. Λόγος περὶ τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῇς, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς, προκειμέ του ῥητοῦ· « Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἐφεξῆς. stus : « Eum qui venit ad me, non ejiciam furas, » sic intelligemus, populum nimirum qui per fidem ad eum accedit, supplicia evasurum. Sapientissime porro mihi videtur his verbis interminari iis qui in tantam dementiam eruperunt, nisi quamprimum ad obsequium revocentur, eos ab omni bono repul- sum iri, et ab ejus amicitia vel invitos deturbatum iri. Quibus enim de causis pollicetur se non foras ejecturum eum qui venit, iisdem ipsis ejectura:n se utique eum qui non venit, significat. CAPITA ¡QUÆ IN LIBRO QUARTO CONTINENTUR. propterea quod ex ipso secundum naturam exsistil, licet ei subjici dicatur a nonnullis : proposito di- rto, Quia descendi de cœlo, non ut faciam vo- luntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. » Ubi praterea de pretiosa Christi cruce uti- lissime disseritur. H. Quod vivificum sit sanctum Christi corpus, pro- posito dicto, « Ego sum panis vitæ, et reliquis, ubi velut de pane loquitur suo illo corpore. Hl. Quod vitæ aliunde acceptæ Filius non sit parti- ceps, imo vero vita secundum naturam, ut ex vita secundam naturam Deo et Patre genitus, propo- sito dicto : « Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem ; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. IV. Quod sanctum tabernaculum quod in deserto populo praeferebatur, figura Christi erat, et arca quæ in eo tabernaculo erat, et lucerna, adeoque ullaria cum thymiamatis, tum oblationum, ipsum significabant Christum, proposito dicto, Ad quem ibimus? Verba vitæ æternæ habes. › V. De festo Scenopegia. Quod spei qua sanctis de- betur consummationem significet, et resurrectio- nem a mortuis, proposito dicto, ‹ Erat autem in proximo dies festus Judæorum, Scenopegia. › VI. Dissertatio de cessatione in die Sabbati, ubi quid illa significet, multis modis indicatur, pro- posito dicto, Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, mihi indignamini, quia totum hominem sanum feci in Sabbato. » VII. Dissertatio de circumcisione quæ fiebat octava die, quid ea significetur multis modis indicans, proposito dicto, ‹ Si circumcisionem accipit ho- 180, » etc. 1. Quod nulla in re minor sit Deo ac Palre Filius,

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Ὅτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, κἂν ὑποτάττεσθαι λέγηται παρά τινων. Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαν τός με. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, ἵνα πᾶν δέδωκέ μοι, μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀναστήσω αὐτὸ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Δόξειεν ἄν τῳ κατὰ τὸ πρόχειρον σχήμα δυσχερής ὁ λόγος, καὶ σκανδάλου τοῦ περὶ τὴν πίστιν οὐ λίαν ἀπηλλαγμένος, ὡς ἐντεῦθεν ἤδη προσδοκών δυσκατ αγωνίστοις ἡμᾶς περιπεσεῖσθαι προβλήμασι τοῖς ἐκ τῶν δι' ἐναντίας. Αλλ' οὐδὲν ὅλως ἐν τούτῳ τὸ χα λεπόν· πάντα γὰρ ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν, τοῦτ' ἔστι τοῖς εὐσεβῶς με. Β λετήσασι διερμηνεύειν τε καὶ νοεῖν τὰ ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς μυστήρια. Απόδειξιν τοίνυν ὥσπερ τινὰ καὶ πληροφορίαν εναργή τοῦ μὴ ἐκβληθήσεσθαι ἔξω τὸν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, ἐν τούτοις ἡμῖν τοῖς λόγοις ποιείται Χριστός. Ταύτης γὰρ δή τοι, φησίν, ἕνεκα τῆς αἰτίας κατέβην ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτ' ἔστιν, ἄν- θρωπος γέγονα, κατὰ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρός, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἀβουλήτοις ὁμιλῆσαι πράγμα- σιν οὐ παρῃτησάμην, ἄχρις ἂν ἐξανύσαιμι τοῖς εἰς ἐμὲ πιστεύουσι τὴν αἰώνιον ζωήν, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καταργήσεις τοῦ θανάτου τὸ κράτος. Τι δὲ ἦν ἄρα τὸ ἀνεθέλητόν τε καὶ θελητὸν τῷ Χριστῷ; Η παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀτιμία, λοιδορίαι, καὶ ὕβρεις, καὶ αἰκίαι, καὶ μάστιγες, καὶ ἐμπτύσματα, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι συκοφαντίαι, καὶ τὸ τελευταῖον ἐφ' ἅπα σιν, ὁ τῆς σαρκὸς θάνατος. Ταῦτα μὲν γὰρ δι᾿ ἡμᾶς ἑκὼν ὑπέμεινεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ εἴπερ ἐνεδέχετο μὴ παθόντα κατορθοῦν τὸ ἐφ' ἡμῖν σπουδαζόμενον, οὐκ ἂν ἠθέλησε παθεῖν· ἐπειδὴ δὲ πάντως τε καὶ ἀπαραιτήτως ἔμελλον Ἰουδαῖοι κατατολμᾷν τὰ ἐπ' αὐτῷ γεγονότα, καταδέχεται τὸ παθεῖν, ποιεῖται δὲ θελητὸν καὶ ἀθέ- λήτον, διὰ τὰ ἐκ τοῦ πάθους χρήσιμα, συνευδοκοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ χρῆναι πάντα προ- θύμως ὑπενεγκεῖν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων σωτηρίας συγ- κατανεύοντος. Ἐν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα τὴν ἄμετρον τῆς θείας φύσεως ἀγαθότητα κατοψόμεθα, ὡς καὶ αὐτὸ δι' ἡμᾶς αἱρετὸν ποιεῖσθαι ἀπόβλητον οὐ παρ αιτουμένης. "Οτι δὲ καὶ ἀνεθέλητον μέν πώς ἐστι τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, θελητὸν δὲ δι' ἡμᾶς καὶ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, συνήσεις ἐντεῦθεν. Μέλλων γὰρ ἀναβαίνειν ἐπ' αὐτὸν, τὰς πρὸς Θεὸν ἐποιεῖτο διαλέξεις, ὡς ἐν προσευχῆς ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV; TETAPTON. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER QUARTUS. CAP. J. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius. propterea quod ex ipso secundum naturam exsi- stit, licet ei subjici dicatur a nonnullis. VI, 38, 39. Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misil me. Hæc est autem voluntas ejus qui misit me, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die. Locus hic alicui prima fronte difficilis videbitur, nec procul a scandalo circa fidem, ut hinc jam in adversariorum objectiones inexpugnabiles incur- suri videamur. Sed nihil in eo plane est ardui : · cuncta enim obvia sunt intelligentibus, et recta his qui cognitionem inveniunt, hoc est iis qui pie conantur interpretari et intelligere mysteria quæ divinis Scripturis continentur. Demonstrat igitur quodammodo et clare probat his verbis Chris stus eum qui ad ipsum venit foras non ejectum iri, Hanc enim ob causam, inquit, ‹ descendi de cœ- lo, a id est homo factus sum, juxta Dei ac Patris. beneplacitum, et tantum non res voluntarias ag- gredi non renui, donec vitam æternam in me cre, dentibus et resurrectionem a mortuis devicto mor- tis imperio implevi. Quidnam autem est, quæso, in Christo voluntarium ac non voluntarium? Ludibria. per Judæos illata, convicia, injuriæ, flagella, ver- bera, sputa, ad hæc calumniæ, et omnium po- stremum, mors corporis. Hæc enim Christus pro- pter nos volens sustinuit; sed si fieri potuisset ut citra passionen ullam opus nostræ salutis imple ret, pati certe noluisset : sed quia Judzi omnino et inevitabiliter ausuri erant quod in eum patra- runt, passionem suscipit, et voluntarium facit quod prater voluntatem erat, propter utilitatem que ex passione promanatura erat, Deo ac Patre consen- tiente et omnia libenter pro salute omnium pati comprobante. In hoc enim potissimum immensam illam naturæ divinæ bonitatem contemplabimur, utpote quæ quod repudiandum sit, idipsum pro- pler nos expetendum facere non recuset. Quo- niamı autem involuntaria quodammodo est Christo Salvatori in cruce passio, propter nos autem vo- lumlaria, hinc quoque Dei ac Patris beneplacitum D agnosces. Nam cum ad eam ascensurus esset, Patrem supplex videlicet alloquebatur, dicens : • Pater mi, si possibile est, transcal a me calix iste: verumtamen non sicut ego volo, sed sicut

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Ὅτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, κἂν ὑποτάττεσθαι λέγηται παρά τινων. Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαν τός με. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, ἵνα πᾶν δέδωκέ μοι, μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀναστήσω αὐτὸ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Δόξειεν ἄν τῳ κατὰ τὸ πρόχειρον σχήμα δυσχερής ὁ λόγος, καὶ σκανδάλου τοῦ περὶ τὴν πίστιν οὐ λίαν ἀπηλλαγμένος, ὡς ἐντεῦθεν ἤδη προσδοκών δυσκατ αγωνίστοις ἡμᾶς περιπεσεῖσθαι προβλήμασι τοῖς ἐκ τῶν δι' ἐναντίας. Αλλ' οὐδὲν ὅλως ἐν τούτῳ τὸ χα λεπόν· πάντα γὰρ ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν, τοῦτ' ἔστι τοῖς εὐσεβῶς με. Β λετήσασι διερμηνεύειν τε καὶ νοεῖν τὰ ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς μυστήρια. Απόδειξιν τοίνυν ὥσπερ τινὰ καὶ πληροφορίαν εναργή τοῦ μὴ ἐκβληθήσεσθαι ἔξω τὸν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, ἐν τούτοις ἡμῖν τοῖς λόγοις ποιείται Χριστός. Ταύτης γὰρ δή τοι, φησίν, ἕνεκα τῆς αἰτίας κατέβην ἐξ οὐρανοῦ, τοῦτ' ἔστιν, ἄν- θρωπος γέγονα, κατὰ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρός, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἀβουλήτοις ὁμιλῆσαι πράγμα- σιν οὐ παρῃτησάμην, ἄχρις ἂν ἐξανύσαιμι τοῖς εἰς ἐμὲ πιστεύουσι τὴν αἰώνιον ζωήν, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καταργήσεις τοῦ θανάτου τὸ κράτος. Τι δὲ ἦν ἄρα τὸ ἀνεθέλητόν τε καὶ θελητὸν τῷ Χριστῷ; Η παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀτιμία, λοιδορίαι, καὶ ὕβρεις, καὶ αἰκίαι, καὶ μάστιγες, καὶ ἐμπτύσματα, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι συκοφαντίαι, καὶ τὸ τελευταῖον ἐφ' ἅπα σιν, ὁ τῆς σαρκὸς θάνατος. Ταῦτα μὲν γὰρ δι᾿ ἡμᾶς ἑκὼν ὑπέμεινεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ εἴπερ ἐνεδέχετο μὴ παθόντα κατορθοῦν τὸ ἐφ' ἡμῖν σπουδαζόμενον, οὐκ ἂν ἠθέλησε παθεῖν· ἐπειδὴ δὲ πάντως τε καὶ ἀπαραιτήτως ἔμελλον Ἰουδαῖοι κατατολμᾷν τὰ ἐπ' αὐτῷ γεγονότα, καταδέχεται τὸ παθεῖν, ποιεῖται δὲ θελητὸν καὶ ἀθέ- λήτον, διὰ τὰ ἐκ τοῦ πάθους χρήσιμα, συνευδοκοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ χρῆναι πάντα προ- θύμως ὑπενεγκεῖν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων σωτηρίας συγ- κατανεύοντος. Ἐν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα τὴν ἄμετρον τῆς θείας φύσεως ἀγαθότητα κατοψόμεθα, ὡς καὶ αὐτὸ δι' ἡμᾶς αἱρετὸν ποιεῖσθαι ἀπόβλητον οὐ παρ αιτουμένης. "Οτι δὲ καὶ ἀνεθέλητον μέν πώς ἐστι τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, θελητὸν δὲ δι' ἡμᾶς καὶ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, συνήσεις ἐντεῦθεν. Μέλλων γὰρ ἀναβαίνειν ἐπ' αὐτὸν, τὰς πρὸς Θεὸν ἐποιεῖτο διαλέξεις, ὡς ἐν προσευχῆς ' IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV; TETAPTON. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER QUARTUS. CAP. J. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius. propterea quod ex ipso secundum naturam exsi- stit, licet ei subjici dicatur a nonnullis. VI, 38, 39. Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misil me. Hæc est autem voluntas ejus qui misit me, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die. Locus hic alicui prima fronte difficilis videbitur, nec procul a scandalo circa fidem, ut hinc jam in adversariorum objectiones inexpugnabiles incur- suri videamur. Sed nihil in eo plane est ardui : · cuncta enim obvia sunt intelligentibus, et recta his qui cognitionem inveniunt, hoc est iis qui pie conantur interpretari et intelligere mysteria quæ divinis Scripturis continentur. Demonstrat igitur quodammodo et clare probat his verbis Chris stus eum qui ad ipsum venit foras non ejectum iri, Hanc enim ob causam, inquit, ‹ descendi de cœ- lo, a id est homo factus sum, juxta Dei ac Patris. beneplacitum, et tantum non res voluntarias ag- gredi non renui, donec vitam æternam in me cre, dentibus et resurrectionem a mortuis devicto mor- tis imperio implevi. Quidnam autem est, quæso, in Christo voluntarium ac non voluntarium? Ludibria. per Judæos illata, convicia, injuriæ, flagella, ver- bera, sputa, ad hæc calumniæ, et omnium po- stremum, mors corporis. Hæc enim Christus pro- pter nos volens sustinuit; sed si fieri potuisset ut citra passionen ullam opus nostræ salutis imple ret, pati certe noluisset : sed quia Judzi omnino et inevitabiliter ausuri erant quod in eum patra- runt, passionem suscipit, et voluntarium facit quod prater voluntatem erat, propter utilitatem que ex passione promanatura erat, Deo ac Patre consen- tiente et omnia libenter pro salute omnium pati comprobante. In hoc enim potissimum immensam illam naturæ divinæ bonitatem contemplabimur, utpote quæ quod repudiandum sit, idipsum pro- pler nos expetendum facere non recuset. Quo- niamı autem involuntaria quodammodo est Christo Salvatori in cruce passio, propter nos autem vo- lumlaria, hinc quoque Dei ac Patris beneplacitum D agnosces. Nam cum ad eam ascensurus esset, Patrem supplex videlicet alloquebatur, dicens : • Pater mi, si possibile est, transcal a me calix iste: verumtamen non sicut ego volo, sed sicut

Β , . Α δηλονότι σχήματι λέγων Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Ότι μὲν γὰρ ἦ Θεὸς ἦν ὁ λόγος ἀθά νατός τε καὶ ἀδιάφθορος, καὶ αὐτὸ κατὰ φύσιν ζωή, καταπτήσσειν οὐκ ᾔδει τὸν θάνατον, πᾶσιν, οἶμαι, προ- δηλότατον. Ἐπιτρέπει γε μήν, ὡς ἐν σαρκὶ γεγονώς, ὑπομένειν τὰ ἴδια τῇ σαρκὶ, καὶ γεγονότα λοιπὸν ἐπὶ θύραις ὑποπτήσσειν ἐᾷ τὸν θάνατον, ἵνα φαίνηται κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπος. Διὰ τοῦτό φησιν· « Εἰ δυ νατόν, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. » Εἰ ἐνδέχεται, φησὶν, ὦ Πάτερ, μὴ παθόντα τὸν θάνατον κατορθῶσαι τοῖς εἰς αὐτὸν πεσοῦσι τὴν ζωὴν, εἰ ἀποθνήσκειν θάνατος μὴ τεθνεῶτος ἐμοῦ, κατὰ τὴν σάρκα δὲ δηλονότι, παροιχέσθω, φησί, τὸ ποτήριον· πλὴν ἐπειδήπερ οὐκ ἂν γένοιτο, φησίν, ἑτέρως, οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Ορᾷς ὅπως ἀτονοῦσα μὲν πάλιν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ, τὸ ὅσον εἰς ἑαυτὴν, εὑρίσκεται· ἀνακομίζεται δὲ διὰ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῇ Λόγου πρὸς αὐτολμίαν θεοπρεπή, καὶ εἰς φρόνημα νεανικόν μεταπαιδεύεται, ὡς μὴ τοῖς ἰδίοις τὸ δοκοῦν ἐπιτρέψαι θελήμασιν, ἀλλὰ σκοπῷ μᾶλλον ἀκολουθεῖν τῷ θείῳ, καὶ πρὸς ἐκεῖνο τρέχειν ἐπείγεσθαι, πρὸς ὅπερ ἂν ἡμᾶς ὁ τοῦ πεποιηκότος ἀνακαλῇ νόμος. Ὅτι δὲ τὰ τοιαῦτά φαμεν ἀληθεύον τες, καὶ ἐξ αὐτοῦ μαθήσῃ τοῦ συνεζευγμένου « Τὸ μὲν γὰρ πνεῦμα, φησί, πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθε νής. » Οὐ γὰρ ἡγνόησε Χριστός, ὅτι τῆς θεοπρεπούς ἀξίας πολὺ δὴ λίαν ἀπελιμπάνετο [αι. ἀπολιμπάνεται τὸ δοκεῖν ἡττῆσθαι θανάτῳ, καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ δειλίας αἰσθάνεσθαι· διὰ τοῦτο θερμοτάτην τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε τὴν ἀπολογίαν, ἠσθενηκέναι μὲν τὴν σάρκα διὰ τὸ αὐτῇ πρέπον καὶ φύσει προσόν, εἰπών· πρόσ θυμον δ' οὖν ὅμως ὑπάρχειν τὸ πνεῦμα, τὸ παθείν οὐδὲν τῶν ἀδικούντων εἰδός. Θρᾷς ὅπως ἀβούλητος τῷ Χριστῷ, διά τε τὴν σάρκα καὶ τὴν ἐκ τοῦ πάθους ἀδοξίαν, ὁ θάνατος ἦν· θελητὸς δ' οὖν ὅμως, ἄχρις ἂν εἰς αἴσιον διεξάγηται πέρας τῷ κόσμῳ παντὶ παντὸς ] τὸ ἐν εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ σω τηρία πάντων καὶ ἡ ζωή; "Η γὰρ οὐχὶ πάντως δήπου καὶ ἀληθῶς τὸ τοιοῦτον ἡμῖν κατασημαίνων ὁρᾶται, τοῦτο λέγων εἶναι τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, ἵνα τῶν προσαγομένων ἀπολέσῃ μηδὲν, ἀλλ᾽ ἀναστήσῃ αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ; ὡς γὰρ ἤδη φθάσαντες προεδείξαμεν, ὡς ζωῇ καὶ Σωτῆρι, τῷ Υἱῷ, τὸν ξωῆς καὶ σωτηρίας ἐπιδεῖ προσκομίζει φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Αλλ' αἰσθάνομαι πάλιν ἀπάδοντα λέγων τῷ τῆς ἀληθείας ἐχθρῷ. Συγκατανεύσει μὲν γὰρ τοῖς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένοις οὐδαμῶς· ἀναβοήσει δὲ μέγα, καὶ διαπρύσιόν τι κεκραγώς αφίξεται· Ποῖ δὴ πάλιν ἡμῖν περιπλανᾶς, ὦ οὗτος, τὰ θεωρήματα, καὶ πολυπλό τους μὲν ἐπινοεῖς νοημάτων ἐπεισφοράς, ἐξέλκεις δὲ τῆς ἀληθείας τὸν λόγον ; Ἐρυθριᾷς γὰρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁμολογῆσαι, φησί, τὴν ἀκούσιον ὑποταγὴν τοῦ Υἱοῦ. "Η γὰρ οὐκ ἔσται καὶ διὰ τούτων ἡμῖν καταφανές, ὅτι κατάρξει μὲν αὐτὸς καὶ καθηγήσεται τῆς ἐν τοῖς πρά γμασιν οἰκονομίας οὐδαμῶς, ὑπόκειται δὲ μᾶλλον τοῖς θελήμασι τοῦ Πατρός; Οἶδε γὰρ οὕτως ἑαυτὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος ἡττώμενον, ὡς καὶ ἀναγκάζεσθαι τρό πον τινά, καὶ τὰ ἀνεθέλητα ποιεῖσθαι θελητά, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tu ". . Quod enim qua Deus Verbum erat immor- tale et incorruptibile, et ipsa secundum naturam vita, mortem exhorrescere nescierit, manifestum esse cunctis arbitror. Verumtamen qua exsistit in carne, quæ propria sunt carni pati permittit, et mortem instantem pertimescere sinit, ut homo re- vera appareat. Proindeque ait : c Si possibile est, transeat a me calix iste. » Si feri potest, inquit, o Pater, ut mortem minime patiendo vitam iis re- stituam qui in mortem ceciderint: si me non moriente, secundum carnem nimirum, interire mors potest, transeat, inquit, iste calis : verum- tamen quando aliter fieri nequit, non sicut ego volo, sed sicut tu. Vides ut rursum natura hominis etiam in ipso Christo, quantum ad eam pertinet, viribus defici comperiatur, sed per uni- tum sibi Verbum ad fiduciam Deo dignam et gene- rosam animi vim revocetur, ut jam non quod sibi libuerit, sed Dei voluntatem ac propositum sequatur, eoque magno studio properet, quo nos Creatoris lex invitat. Quod vere quidem a nobis dici, ex eo quod subjungitur intelliges : Spiritus enim, huquit, promptus est, caro autem infirma ., Non ignorabat enim Christus a dignitate divina longe alienum esse morti succumbere, ejusque metu affici; proindeque causam statim intulit, dio cens, carnem infirmam quidem esse a natura; ve- rumtamen spiritum promptum exsistere, qui lædi omnino nesciat. Vides ut involuntaria Christo, pro- pter carnem, et passionis ignominiam mors erat; voluntaria tamen, donec ad finem universo mundo prosperum perduceretur Patris placitum, id est salus omnium ac vita? An non enim istud nobis si- gnificare videtur, cum ait hanc esse voluntatem Patris, ut nihil eorum perdat quæ ad se adducen- tur, sed resuscitet in novissimo die ? Etenim, sicut prius ostendimus, ad Filium ut vitam ac [al. Salvatorem adducit eum qui vitæ ac salutis indi- get, benignus cum sit et hominum amans Deus ac Pater. C Sed sentio me rursum veritatis hosti contraria D loqui. Nec enim iis quæ modo allata sunt sudra- gabitur, sed reclamabit ; et nos his vocibus inces- set : Quonam, beus tu, rursum evagaris ? observa- tiones et multiplices quidem rationum allegae tiones comminisceris, sed a veritate sermonem abducis. Pudet enim te scilicet, inquit, fateri Filii subjectionem involuntariam. Numquid enim hine nobis quoque patebit, ipsum nequaquam præ- futurum rerum ordinationi, sed voluntati Patris potius subjectum iri? Novit enim hoc pacto se in- feriorem illo esse, non æqualem, ut quodammodo adigatur involuntaria facere quæ sunt voluntaria, - et facere utique non quod sibi lubeat, sed Patri. Matth. xxvI, 39. 88 Ibid., 41.

Β , . Α δηλονότι σχήματι λέγων Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Ότι μὲν γὰρ ἦ Θεὸς ἦν ὁ λόγος ἀθά νατός τε καὶ ἀδιάφθορος, καὶ αὐτὸ κατὰ φύσιν ζωή, καταπτήσσειν οὐκ ᾔδει τὸν θάνατον, πᾶσιν, οἶμαι, προ- δηλότατον. Ἐπιτρέπει γε μήν, ὡς ἐν σαρκὶ γεγονώς, ὑπομένειν τὰ ἴδια τῇ σαρκὶ, καὶ γεγονότα λοιπὸν ἐπὶ θύραις ὑποπτήσσειν ἐᾷ τὸν θάνατον, ἵνα φαίνηται κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπος. Διὰ τοῦτό φησιν· « Εἰ δυ νατόν, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. » Εἰ ἐνδέχεται, φησὶν, ὦ Πάτερ, μὴ παθόντα τὸν θάνατον κατορθῶσαι τοῖς εἰς αὐτὸν πεσοῦσι τὴν ζωὴν, εἰ ἀποθνήσκειν θάνατος μὴ τεθνεῶτος ἐμοῦ, κατὰ τὴν σάρκα δὲ δηλονότι, παροιχέσθω, φησί, τὸ ποτήριον· πλὴν ἐπειδήπερ οὐκ ἂν γένοιτο, φησίν, ἑτέρως, οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Ορᾷς ὅπως ἀτονοῦσα μὲν πάλιν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ, τὸ ὅσον εἰς ἑαυτὴν, εὑρίσκεται· ἀνακομίζεται δὲ διὰ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῇ Λόγου πρὸς αὐτολμίαν θεοπρεπή, καὶ εἰς φρόνημα νεανικόν μεταπαιδεύεται, ὡς μὴ τοῖς ἰδίοις τὸ δοκοῦν ἐπιτρέψαι θελήμασιν, ἀλλὰ σκοπῷ μᾶλλον ἀκολουθεῖν τῷ θείῳ, καὶ πρὸς ἐκεῖνο τρέχειν ἐπείγεσθαι, πρὸς ὅπερ ἂν ἡμᾶς ὁ τοῦ πεποιηκότος ἀνακαλῇ νόμος. Ὅτι δὲ τὰ τοιαῦτά φαμεν ἀληθεύον τες, καὶ ἐξ αὐτοῦ μαθήσῃ τοῦ συνεζευγμένου « Τὸ μὲν γὰρ πνεῦμα, φησί, πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθε νής. » Οὐ γὰρ ἡγνόησε Χριστός, ὅτι τῆς θεοπρεπούς ἀξίας πολὺ δὴ λίαν ἀπελιμπάνετο [αι. ἀπολιμπάνεται τὸ δοκεῖν ἡττῆσθαι θανάτῳ, καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ δειλίας αἰσθάνεσθαι· διὰ τοῦτο θερμοτάτην τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε τὴν ἀπολογίαν, ἠσθενηκέναι μὲν τὴν σάρκα διὰ τὸ αὐτῇ πρέπον καὶ φύσει προσόν, εἰπών· πρόσ θυμον δ' οὖν ὅμως ὑπάρχειν τὸ πνεῦμα, τὸ παθείν οὐδὲν τῶν ἀδικούντων εἰδός. Θρᾷς ὅπως ἀβούλητος τῷ Χριστῷ, διά τε τὴν σάρκα καὶ τὴν ἐκ τοῦ πάθους ἀδοξίαν, ὁ θάνατος ἦν· θελητὸς δ' οὖν ὅμως, ἄχρις ἂν εἰς αἴσιον διεξάγηται πέρας τῷ κόσμῳ παντὶ παντὸς ] τὸ ἐν εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ σω τηρία πάντων καὶ ἡ ζωή; "Η γὰρ οὐχὶ πάντως δήπου καὶ ἀληθῶς τὸ τοιοῦτον ἡμῖν κατασημαίνων ὁρᾶται, τοῦτο λέγων εἶναι τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, ἵνα τῶν προσαγομένων ἀπολέσῃ μηδὲν, ἀλλ᾽ ἀναστήσῃ αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ; ὡς γὰρ ἤδη φθάσαντες προεδείξαμεν, ὡς ζωῇ καὶ Σωτῆρι, τῷ Υἱῷ, τὸν ξωῆς καὶ σωτηρίας ἐπιδεῖ προσκομίζει φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Αλλ' αἰσθάνομαι πάλιν ἀπάδοντα λέγων τῷ τῆς ἀληθείας ἐχθρῷ. Συγκατανεύσει μὲν γὰρ τοῖς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένοις οὐδαμῶς· ἀναβοήσει δὲ μέγα, καὶ διαπρύσιόν τι κεκραγώς αφίξεται· Ποῖ δὴ πάλιν ἡμῖν περιπλανᾶς, ὦ οὗτος, τὰ θεωρήματα, καὶ πολυπλό τους μὲν ἐπινοεῖς νοημάτων ἐπεισφοράς, ἐξέλκεις δὲ τῆς ἀληθείας τὸν λόγον ; Ἐρυθριᾷς γὰρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁμολογῆσαι, φησί, τὴν ἀκούσιον ὑποταγὴν τοῦ Υἱοῦ. "Η γὰρ οὐκ ἔσται καὶ διὰ τούτων ἡμῖν καταφανές, ὅτι κατάρξει μὲν αὐτὸς καὶ καθηγήσεται τῆς ἐν τοῖς πρά γμασιν οἰκονομίας οὐδαμῶς, ὑπόκειται δὲ μᾶλλον τοῖς θελήμασι τοῦ Πατρός; Οἶδε γὰρ οὕτως ἑαυτὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος ἡττώμενον, ὡς καὶ ἀναγκάζεσθαι τρό πον τινά, καὶ τὰ ἀνεθέλητα ποιεῖσθαι θελητά, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tu ". . Quod enim qua Deus Verbum erat immor- tale et incorruptibile, et ipsa secundum naturam vita, mortem exhorrescere nescierit, manifestum esse cunctis arbitror. Verumtamen qua exsistit in carne, quæ propria sunt carni pati permittit, et mortem instantem pertimescere sinit, ut homo re- vera appareat. Proindeque ait : c Si possibile est, transeat a me calix iste. » Si feri potest, inquit, o Pater, ut mortem minime patiendo vitam iis re- stituam qui in mortem ceciderint: si me non moriente, secundum carnem nimirum, interire mors potest, transeat, inquit, iste calis : verum- tamen quando aliter fieri nequit, non sicut ego volo, sed sicut tu. Vides ut rursum natura hominis etiam in ipso Christo, quantum ad eam pertinet, viribus defici comperiatur, sed per uni- tum sibi Verbum ad fiduciam Deo dignam et gene- rosam animi vim revocetur, ut jam non quod sibi libuerit, sed Dei voluntatem ac propositum sequatur, eoque magno studio properet, quo nos Creatoris lex invitat. Quod vere quidem a nobis dici, ex eo quod subjungitur intelliges : Spiritus enim, huquit, promptus est, caro autem infirma ., Non ignorabat enim Christus a dignitate divina longe alienum esse morti succumbere, ejusque metu affici; proindeque causam statim intulit, dio cens, carnem infirmam quidem esse a natura; ve- rumtamen spiritum promptum exsistere, qui lædi omnino nesciat. Vides ut involuntaria Christo, pro- pter carnem, et passionis ignominiam mors erat; voluntaria tamen, donec ad finem universo mundo prosperum perduceretur Patris placitum, id est salus omnium ac vita? An non enim istud nobis si- gnificare videtur, cum ait hanc esse voluntatem Patris, ut nihil eorum perdat quæ ad se adducen- tur, sed resuscitet in novissimo die ? Etenim, sicut prius ostendimus, ad Filium ut vitam ac [al. Salvatorem adducit eum qui vitæ ac salutis indi- get, benignus cum sit et hominum amans Deus ac Pater. C Sed sentio me rursum veritatis hosti contraria D loqui. Nec enim iis quæ modo allata sunt sudra- gabitur, sed reclamabit ; et nos his vocibus inces- set : Quonam, beus tu, rursum evagaris ? observa- tiones et multiplices quidem rationum allegae tiones comminisceris, sed a veritate sermonem abducis. Pudet enim te scilicet, inquit, fateri Filii subjectionem involuntariam. Numquid enim hine nobis quoque patebit, ipsum nequaquam præ- futurum rerum ordinationi, sed voluntati Patris potius subjectum iri? Novit enim hoc pacto se in- feriorem illo esse, non æqualem, ut quodammodo adigatur involuntaria facere quæ sunt voluntaria, - et facere utique non quod sibi lubeat, sed Patri. Matth. xxvI, 39. 88 Ibid., 41.

Β , . Α δηλονότι σχήματι λέγων Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Ότι μὲν γὰρ ἦ Θεὸς ἦν ὁ λόγος ἀθά νατός τε καὶ ἀδιάφθορος, καὶ αὐτὸ κατὰ φύσιν ζωή, καταπτήσσειν οὐκ ᾔδει τὸν θάνατον, πᾶσιν, οἶμαι, προ- δηλότατον. Ἐπιτρέπει γε μήν, ὡς ἐν σαρκὶ γεγονώς, ὑπομένειν τὰ ἴδια τῇ σαρκὶ, καὶ γεγονότα λοιπὸν ἐπὶ θύραις ὑποπτήσσειν ἐᾷ τὸν θάνατον, ἵνα φαίνηται κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπος. Διὰ τοῦτό φησιν· « Εἰ δυ νατόν, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. » Εἰ ἐνδέχεται, φησὶν, ὦ Πάτερ, μὴ παθόντα τὸν θάνατον κατορθῶσαι τοῖς εἰς αὐτὸν πεσοῦσι τὴν ζωὴν, εἰ ἀποθνήσκειν θάνατος μὴ τεθνεῶτος ἐμοῦ, κατὰ τὴν σάρκα δὲ δηλονότι, παροιχέσθω, φησί, τὸ ποτήριον· πλὴν ἐπειδήπερ οὐκ ἂν γένοιτο, φησίν, ἑτέρως, οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ. Ορᾷς ὅπως ἀτονοῦσα μὲν πάλιν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ, τὸ ὅσον εἰς ἑαυτὴν, εὑρίσκεται· ἀνακομίζεται δὲ διὰ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῇ Λόγου πρὸς αὐτολμίαν θεοπρεπή, καὶ εἰς φρόνημα νεανικόν μεταπαιδεύεται, ὡς μὴ τοῖς ἰδίοις τὸ δοκοῦν ἐπιτρέψαι θελήμασιν, ἀλλὰ σκοπῷ μᾶλλον ἀκολουθεῖν τῷ θείῳ, καὶ πρὸς ἐκεῖνο τρέχειν ἐπείγεσθαι, πρὸς ὅπερ ἂν ἡμᾶς ὁ τοῦ πεποιηκότος ἀνακαλῇ νόμος. Ὅτι δὲ τὰ τοιαῦτά φαμεν ἀληθεύον τες, καὶ ἐξ αὐτοῦ μαθήσῃ τοῦ συνεζευγμένου « Τὸ μὲν γὰρ πνεῦμα, φησί, πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθε νής. » Οὐ γὰρ ἡγνόησε Χριστός, ὅτι τῆς θεοπρεπούς ἀξίας πολὺ δὴ λίαν ἀπελιμπάνετο [αι. ἀπολιμπάνεται τὸ δοκεῖν ἡττῆσθαι θανάτῳ, καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ δειλίας αἰσθάνεσθαι· διὰ τοῦτο θερμοτάτην τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε τὴν ἀπολογίαν, ἠσθενηκέναι μὲν τὴν σάρκα διὰ τὸ αὐτῇ πρέπον καὶ φύσει προσόν, εἰπών· πρόσ θυμον δ' οὖν ὅμως ὑπάρχειν τὸ πνεῦμα, τὸ παθείν οὐδὲν τῶν ἀδικούντων εἰδός. Θρᾷς ὅπως ἀβούλητος τῷ Χριστῷ, διά τε τὴν σάρκα καὶ τὴν ἐκ τοῦ πάθους ἀδοξίαν, ὁ θάνατος ἦν· θελητὸς δ' οὖν ὅμως, ἄχρις ἂν εἰς αἴσιον διεξάγηται πέρας τῷ κόσμῳ παντὶ παντὸς ] τὸ ἐν εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ἡ σω τηρία πάντων καὶ ἡ ζωή; "Η γὰρ οὐχὶ πάντως δήπου καὶ ἀληθῶς τὸ τοιοῦτον ἡμῖν κατασημαίνων ὁρᾶται, τοῦτο λέγων εἶναι τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, ἵνα τῶν προσαγομένων ἀπολέσῃ μηδὲν, ἀλλ᾽ ἀναστήσῃ αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ; ὡς γὰρ ἤδη φθάσαντες προεδείξαμεν, ὡς ζωῇ καὶ Σωτῆρι, τῷ Υἱῷ, τὸν ξωῆς καὶ σωτηρίας ἐπιδεῖ προσκομίζει φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Αλλ' αἰσθάνομαι πάλιν ἀπάδοντα λέγων τῷ τῆς ἀληθείας ἐχθρῷ. Συγκατανεύσει μὲν γὰρ τοῖς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένοις οὐδαμῶς· ἀναβοήσει δὲ μέγα, καὶ διαπρύσιόν τι κεκραγώς αφίξεται· Ποῖ δὴ πάλιν ἡμῖν περιπλανᾶς, ὦ οὗτος, τὰ θεωρήματα, καὶ πολυπλό τους μὲν ἐπινοεῖς νοημάτων ἐπεισφοράς, ἐξέλκεις δὲ τῆς ἀληθείας τὸν λόγον ; Ἐρυθριᾷς γὰρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁμολογῆσαι, φησί, τὴν ἀκούσιον ὑποταγὴν τοῦ Υἱοῦ. "Η γὰρ οὐκ ἔσται καὶ διὰ τούτων ἡμῖν καταφανές, ὅτι κατάρξει μὲν αὐτὸς καὶ καθηγήσεται τῆς ἐν τοῖς πρά γμασιν οἰκονομίας οὐδαμῶς, ὑπόκειται δὲ μᾶλλον τοῖς θελήμασι τοῦ Πατρός; Οἶδε γὰρ οὕτως ἑαυτὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος ἡττώμενον, ὡς καὶ ἀναγκάζεσθαι τρό πον τινά, καὶ τὰ ἀνεθέλητα ποιεῖσθαι θελητά, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tu ". . Quod enim qua Deus Verbum erat immor- tale et incorruptibile, et ipsa secundum naturam vita, mortem exhorrescere nescierit, manifestum esse cunctis arbitror. Verumtamen qua exsistit in carne, quæ propria sunt carni pati permittit, et mortem instantem pertimescere sinit, ut homo re- vera appareat. Proindeque ait : c Si possibile est, transeat a me calix iste. » Si feri potest, inquit, o Pater, ut mortem minime patiendo vitam iis re- stituam qui in mortem ceciderint: si me non moriente, secundum carnem nimirum, interire mors potest, transeat, inquit, iste calis : verum- tamen quando aliter fieri nequit, non sicut ego volo, sed sicut tu. Vides ut rursum natura hominis etiam in ipso Christo, quantum ad eam pertinet, viribus defici comperiatur, sed per uni- tum sibi Verbum ad fiduciam Deo dignam et gene- rosam animi vim revocetur, ut jam non quod sibi libuerit, sed Dei voluntatem ac propositum sequatur, eoque magno studio properet, quo nos Creatoris lex invitat. Quod vere quidem a nobis dici, ex eo quod subjungitur intelliges : Spiritus enim, huquit, promptus est, caro autem infirma ., Non ignorabat enim Christus a dignitate divina longe alienum esse morti succumbere, ejusque metu affici; proindeque causam statim intulit, dio cens, carnem infirmam quidem esse a natura; ve- rumtamen spiritum promptum exsistere, qui lædi omnino nesciat. Vides ut involuntaria Christo, pro- pter carnem, et passionis ignominiam mors erat; voluntaria tamen, donec ad finem universo mundo prosperum perduceretur Patris placitum, id est salus omnium ac vita? An non enim istud nobis si- gnificare videtur, cum ait hanc esse voluntatem Patris, ut nihil eorum perdat quæ ad se adducen- tur, sed resuscitet in novissimo die ? Etenim, sicut prius ostendimus, ad Filium ut vitam ac [al. Salvatorem adducit eum qui vitæ ac salutis indi- get, benignus cum sit et hominum amans Deus ac Pater. C Sed sentio me rursum veritatis hosti contraria D loqui. Nec enim iis quæ modo allata sunt sudra- gabitur, sed reclamabit ; et nos his vocibus inces- set : Quonam, beus tu, rursum evagaris ? observa- tiones et multiplices quidem rationum allegae tiones comminisceris, sed a veritate sermonem abducis. Pudet enim te scilicet, inquit, fateri Filii subjectionem involuntariam. Numquid enim hine nobis quoque patebit, ipsum nequaquam præ- futurum rerum ordinationi, sed voluntati Patris potius subjectum iri? Novit enim hoc pacto se in- feriorem illo esse, non æqualem, ut quodammodo adigatur involuntaria facere quæ sunt voluntaria, - et facere utique non quod sibi lubeat, sed Patri. Matth. xxvI, 39. 88 Ibid., 41.

ΚΑ πράττειν οὐ πάντως τὸ αὐτῷ δοκοῦν, ἀλλὰ μᾶλλον το τῷ Πατρί. Καὶ μὴ λέγε μοι πάλιν, φησὶν, εἰς τὴν ἐν ανθρώπησιν περιέλκων τὸ εἰρημένον, ὡς ἄνθρωπος ὑποτάσσεται. Ἰδοὺ γὰρ, ὡς ὁρᾷς, Θεὸς ὢν ἔτι γυμνός Λόγος, καὶ ἀσύμπλοκος τῆς σαρκὸς, καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ πρὶν ὅλως τὴν τοῦ δούλου περιτε- θῆναι μορφὴν, ὑπετάττετο προύχοντι δηλονότι καὶ κατάρχοντι τῷ Πατρί. Δεινοῖς μὲν ἡμῶν, ὦ γενναῖε, καθάπερ οίει δὴ πάντως, καὶ λίαν εὐτροχωτάτοις καθώ ιππεύεις λόγοις, οὐ μὴν δι' εὐθείας ἰοῦσιν, ἀλλ' ἐκ- τὸς ὁδοῦ τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης έκσεσο- βημένοις, ἀφεὶς δὲ, ὡς ὁ παρ' Έλλησιν ἔχει λόγος, τὴν ἁμαξιτὸν, ἐπὶ κρημνοὺς ἐπείγῃ καὶ πέτρας. Διατείνεσθε μὲν γὰρ εἰκῆ πρὸς ἡμᾶς, τὸ πείθεσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἄνω τε καὶ κάτω λέγοντες, ώσ- ανε καί τινος τῶν ὀρθὰ φρονεῖν ειωθότων, ὅτι χρὴ πρεσβεύειν τὸ ἐναντίον ἐνθυμουμένου, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον καὶ συναγορεύειν ὑμῖν ἐπὶ τούτῳ διεγνωκό- της. Οὐ γὰρ στασιάζουσάν ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς τὴν ἁγίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα νοήσομεν, ἀλλ' οὐδὲ εἰς διαφόρους κατασχίζεσθαι γνώμας, ἢ καὶ καταμε ρίζεσθαί πως εἰς τὸ ἰδίᾳ δοκοῦν, ἢ τὸν Πατέρα τυ χόν, ἢ τὸν Υἱόν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ συμφέ ρεσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασιν, ὡς ἐκ μιᾶς δὲ δηλονότι θεό. τητος, ἐν ἀεὶ πάντως καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα ἐν ὅλῃ τῇ ἁγίᾳ κεῖσθαι Τριάδι. Αργείτι τοιγαροῦν ὁ μακρὸς ἡμῖν περὶ τούτων λόγος, καὶ ἡσυχαζέτω τὸ φιλονει- κεῖν ἀναπεῖθον ἐφ᾽ οἷς ἥκιστα χρή. Οὐδενὸς γὰρ ἐπὶ τούτῳ χαλεπαίνοντος, περιττὸν ὑμῖν ὅτι τὸ διατεί νεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ δυστροπώτατα φρονεῖν τε καὶ νοεῖν εἰθισμένοι, τὸ συμφέρεσθαι τοῖς θελήμασι τοῦ Πα τρὸς τὸν Υἱὸν, τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης ὑποταγὴν ὀνομά ζετε, πρὸς τοῦτο δὴ πάλιν τὰ εἰκότα πρὸς ὑμᾶς δια λεξόμεθα. Ἐν ἁπλότητι μὲν γὰρ εἰ προεκομίσθη παρ' ὑμῶν ἡ τοιαύτη φωνή, κἂν εἰκότως ἐφησυχάζοντες, τὸ περὶ τὴν λέξιν ἀδιάφορον οὐ πάντως ἐβασανίζο- μεν· ἐπειδὴ δὲ μετὰ πολλῆς τινος τῆς κακοηθείας προκεκομισμένην ὁρῶμεν, ἀναγκαίως ἀντιταξόμεθα, τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οὐ τοῖς ἐνοῦσιν ἡμῖν θαρσήσαντες λόγοις. Μάλιστα μὲν γὰρ οὐκ ἀπο λύτως, οὐδὲ εἰς πᾶσαν ἁπλῶς ὑπόθεσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐπὶ παντὸς πράγματος, μὴ πάντως τῶν οἰκείων Έχεσθαι θελημάτων ὁ Υἱὸς διισχυρίσατο, φυλάξαι γε μὴν τὴ τοῦ Πατρὸς λέγει κατὰ πράγματος ώρισμέ νου, διὰ τὰς τὰς, ὡς γέ μοι παρέστη νοείν, εύρεσι- λογίας, προνοήσας τῆς ἡμετέρας φιλίας, ὡς Θεός. Ὑπομένει δὲ τὸ ἀβούλητον, καὶ ποιεῖται θελητὸν δι' ἡμᾶς· πάθος δέ φημι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ, δηλονότι συναρέσαν οὕτω καὶ τῷ γεννήσαντι, καθάπερ ἡμῖν ήδη προείρηται. Καὶ γοῦν ἔξεστιν ὁρᾷν παρατεθεῖσαν εὐθὺς τὴν ἀπόδειξιν, καὶ παρακειμένην ἐναργῶς τὴν ὑπόθεσιν, ἐφ᾽ ᾖ, καθάπερ αὐτός φησι, τῶν μὲν οἶ κείων ἀπέστη θελημάτων, αποπληροῖ δὲ τὸ τοῦ Πα τρός. • Τούτο γάρ έστι, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Παν τρὸς, ἵνα πᾶν δ δέδωκέ μοι, μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἀναστήσω αὐτὸ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. » Καὶ ὅτι μὲν ὄντως ἀνεθέλητόν τε ὁμοῦ καὶ θελητὸν τῷ Μονογενεῖ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος ὁρᾶται, προείρηται μὲν ἤδη, σαφῶς. Διαληψόμεθα δὲ καὶ ἐσαύθις ἀκριβεστέραις ερεύναις, τοῖς ἐντευξομένοις ἁπλοῦντες τὴν ἀλή θειαν. ²ª IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A Neque vero mibi dixeris, inquit, dietis nostris B ' D diximus. Et certe videre licet causam mas ad incarnationem detortis, qua homo est, subjici. Ecce enim, ut vides, Deus nudus cum esset, adhuc Verbum, necdum carni unitum, e descendit de cœlo ", » et antequam servi forma indueretur, subjectum erat Patri, praestantiori scilicet ac su- periori. Acerrimis, ut existimas, vir egregie, in nos verbis inveheris, non tamen recta progredientibus, sed extra regiam tritamque viam detortis, et re- licta communi, ut fert Græcorum proverbium, in, abrupta loca et saxa præcipitas. Frustra enim. nobiscum contenditis, dum subjectum esse Patri, Filium tam amice contenditis, quasi ullus ex iis qui recte sentiunt contrarium asserere in animum. induxerit, ac non potius in hoc astipulari vobis. " velit. Non enim a seipsa dissidere sanctam et con substantialem Trinitatem nobis unquam persuade binus, sed nec in discrepantes sententias dividi, aut etiam Patrem, sive Filium, vel Spiritum san- . ctum seorsim quemque variis, sententiis distrahi, . sed consentire quidem in omnibus, ut. ex una. deitate scilicet una semper et eadem voluntas in, tola sancta Trinitate consistat. Pluribus itaquo non est nobis utendum, et ab iis in quibus con- tentione opus non est, abstinendumn. Nam cum nemo eam ob rem indignetur, superflua demum. nobis est contentio. Sed cum vos qui perverse sapere et sentire soliti estis, consensionem illam, Filii cum voluntate Patris, ceu necessariam quam……. dam subjectionem nominetis, nonnulla baud. abs. re de ea vobiscum disseremus. Nam si in simplici- . tate hæc a vobis dicta essent, merito tacuissem, nec vocis illius disquisitionem aggressus essem : cum autem eam maligne allatam videamus, neces- sario repugnabimus, virtute sancti Spiritus, non nostris sermonibus confisi. Omnino enim Filius non absolute, neque quavis simpliciter de causa, sed nec in onıni re non facere quod sibi placuerit asseruit, verumtamen servare se Patris volunta- tem ait in re certa ac definita, propter tuas, ut, suspicor, nugas, nobis providens, ut Deus. Susi net autein rem præter voluntatem, et voluntariam. facit illam propter nos: passionen) in cruce dico„ cum ita scilicet Patri placuisset, ut jam antea. C nifeste expositam, ob quam, ut ait, ipse, a vɔlup; tate sua recessit, et Patris adimplet, « Hæc est enim, inquit, voluntas Patris, ut omne quod dedit mibi non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die “. › Et quidem involuntariam simul et voluntariam Christo fuisse passionem in cruce manifeste jam prius dictum est sed accuratius idipsum rursus investigabimus, lectoribus verita- tem explanantes. Joan. vi, 38. ** Ibid., 59.

ΚΑ πράττειν οὐ πάντως τὸ αὐτῷ δοκοῦν, ἀλλὰ μᾶλλον το τῷ Πατρί. Καὶ μὴ λέγε μοι πάλιν, φησὶν, εἰς τὴν ἐν ανθρώπησιν περιέλκων τὸ εἰρημένον, ὡς ἄνθρωπος ὑποτάσσεται. Ἰδοὺ γὰρ, ὡς ὁρᾷς, Θεὸς ὢν ἔτι γυμνός Λόγος, καὶ ἀσύμπλοκος τῆς σαρκὸς, καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ πρὶν ὅλως τὴν τοῦ δούλου περιτε- θῆναι μορφὴν, ὑπετάττετο προύχοντι δηλονότι καὶ κατάρχοντι τῷ Πατρί. Δεινοῖς μὲν ἡμῶν, ὦ γενναῖε, καθάπερ οίει δὴ πάντως, καὶ λίαν εὐτροχωτάτοις καθώ ιππεύεις λόγοις, οὐ μὴν δι' εὐθείας ἰοῦσιν, ἀλλ' ἐκ- τὸς ὁδοῦ τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης έκσεσο- βημένοις, ἀφεὶς δὲ, ὡς ὁ παρ' Έλλησιν ἔχει λόγος, τὴν ἁμαξιτὸν, ἐπὶ κρημνοὺς ἐπείγῃ καὶ πέτρας. Διατείνεσθε μὲν γὰρ εἰκῆ πρὸς ἡμᾶς, τὸ πείθεσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἄνω τε καὶ κάτω λέγοντες, ώσ- ανε καί τινος τῶν ὀρθὰ φρονεῖν ειωθότων, ὅτι χρὴ πρεσβεύειν τὸ ἐναντίον ἐνθυμουμένου, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον καὶ συναγορεύειν ὑμῖν ἐπὶ τούτῳ διεγνωκό- της. Οὐ γὰρ στασιάζουσάν ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς τὴν ἁγίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα νοήσομεν, ἀλλ' οὐδὲ εἰς διαφόρους κατασχίζεσθαι γνώμας, ἢ καὶ καταμε ρίζεσθαί πως εἰς τὸ ἰδίᾳ δοκοῦν, ἢ τὸν Πατέρα τυ χόν, ἢ τὸν Υἱόν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ συμφέ ρεσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασιν, ὡς ἐκ μιᾶς δὲ δηλονότι θεό. τητος, ἐν ἀεὶ πάντως καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα ἐν ὅλῃ τῇ ἁγίᾳ κεῖσθαι Τριάδι. Αργείτι τοιγαροῦν ὁ μακρὸς ἡμῖν περὶ τούτων λόγος, καὶ ἡσυχαζέτω τὸ φιλονει- κεῖν ἀναπεῖθον ἐφ᾽ οἷς ἥκιστα χρή. Οὐδενὸς γὰρ ἐπὶ τούτῳ χαλεπαίνοντος, περιττὸν ὑμῖν ὅτι τὸ διατεί νεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ δυστροπώτατα φρονεῖν τε καὶ νοεῖν εἰθισμένοι, τὸ συμφέρεσθαι τοῖς θελήμασι τοῦ Πα τρὸς τὸν Υἱὸν, τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης ὑποταγὴν ὀνομά ζετε, πρὸς τοῦτο δὴ πάλιν τὰ εἰκότα πρὸς ὑμᾶς δια λεξόμεθα. Ἐν ἁπλότητι μὲν γὰρ εἰ προεκομίσθη παρ' ὑμῶν ἡ τοιαύτη φωνή, κἂν εἰκότως ἐφησυχάζοντες, τὸ περὶ τὴν λέξιν ἀδιάφορον οὐ πάντως ἐβασανίζο- μεν· ἐπειδὴ δὲ μετὰ πολλῆς τινος τῆς κακοηθείας προκεκομισμένην ὁρῶμεν, ἀναγκαίως ἀντιταξόμεθα, τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οὐ τοῖς ἐνοῦσιν ἡμῖν θαρσήσαντες λόγοις. Μάλιστα μὲν γὰρ οὐκ ἀπο λύτως, οὐδὲ εἰς πᾶσαν ἁπλῶς ὑπόθεσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐπὶ παντὸς πράγματος, μὴ πάντως τῶν οἰκείων Έχεσθαι θελημάτων ὁ Υἱὸς διισχυρίσατο, φυλάξαι γε μὴν τὴ τοῦ Πατρὸς λέγει κατὰ πράγματος ώρισμέ νου, διὰ τὰς τὰς, ὡς γέ μοι παρέστη νοείν, εύρεσι- λογίας, προνοήσας τῆς ἡμετέρας φιλίας, ὡς Θεός. Ὑπομένει δὲ τὸ ἀβούλητον, καὶ ποιεῖται θελητὸν δι' ἡμᾶς· πάθος δέ φημι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ, δηλονότι συναρέσαν οὕτω καὶ τῷ γεννήσαντι, καθάπερ ἡμῖν ήδη προείρηται. Καὶ γοῦν ἔξεστιν ὁρᾷν παρατεθεῖσαν εὐθὺς τὴν ἀπόδειξιν, καὶ παρακειμένην ἐναργῶς τὴν ὑπόθεσιν, ἐφ᾽ ᾖ, καθάπερ αὐτός φησι, τῶν μὲν οἶ κείων ἀπέστη θελημάτων, αποπληροῖ δὲ τὸ τοῦ Πα τρός. • Τούτο γάρ έστι, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Παν τρὸς, ἵνα πᾶν δ δέδωκέ μοι, μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἀναστήσω αὐτὸ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. » Καὶ ὅτι μὲν ὄντως ἀνεθέλητόν τε ὁμοῦ καὶ θελητὸν τῷ Μονογενεῖ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος ὁρᾶται, προείρηται μὲν ἤδη, σαφῶς. Διαληψόμεθα δὲ καὶ ἐσαύθις ἀκριβεστέραις ερεύναις, τοῖς ἐντευξομένοις ἁπλοῦντες τὴν ἀλή θειαν. ²ª IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A Neque vero mibi dixeris, inquit, dietis nostris B ' D diximus. Et certe videre licet causam mas ad incarnationem detortis, qua homo est, subjici. Ecce enim, ut vides, Deus nudus cum esset, adhuc Verbum, necdum carni unitum, e descendit de cœlo ", » et antequam servi forma indueretur, subjectum erat Patri, praestantiori scilicet ac su- periori. Acerrimis, ut existimas, vir egregie, in nos verbis inveheris, non tamen recta progredientibus, sed extra regiam tritamque viam detortis, et re- licta communi, ut fert Græcorum proverbium, in, abrupta loca et saxa præcipitas. Frustra enim. nobiscum contenditis, dum subjectum esse Patri, Filium tam amice contenditis, quasi ullus ex iis qui recte sentiunt contrarium asserere in animum. induxerit, ac non potius in hoc astipulari vobis. " velit. Non enim a seipsa dissidere sanctam et con substantialem Trinitatem nobis unquam persuade binus, sed nec in discrepantes sententias dividi, aut etiam Patrem, sive Filium, vel Spiritum san- . ctum seorsim quemque variis, sententiis distrahi, . sed consentire quidem in omnibus, ut. ex una. deitate scilicet una semper et eadem voluntas in, tola sancta Trinitate consistat. Pluribus itaquo non est nobis utendum, et ab iis in quibus con- tentione opus non est, abstinendumn. Nam cum nemo eam ob rem indignetur, superflua demum. nobis est contentio. Sed cum vos qui perverse sapere et sentire soliti estis, consensionem illam, Filii cum voluntate Patris, ceu necessariam quam……. dam subjectionem nominetis, nonnulla baud. abs. re de ea vobiscum disseremus. Nam si in simplici- . tate hæc a vobis dicta essent, merito tacuissem, nec vocis illius disquisitionem aggressus essem : cum autem eam maligne allatam videamus, neces- sario repugnabimus, virtute sancti Spiritus, non nostris sermonibus confisi. Omnino enim Filius non absolute, neque quavis simpliciter de causa, sed nec in onıni re non facere quod sibi placuerit asseruit, verumtamen servare se Patris volunta- tem ait in re certa ac definita, propter tuas, ut, suspicor, nugas, nobis providens, ut Deus. Susi net autein rem præter voluntatem, et voluntariam. facit illam propter nos: passionen) in cruce dico„ cum ita scilicet Patri placuisset, ut jam antea. C nifeste expositam, ob quam, ut ait, ipse, a vɔlup; tate sua recessit, et Patris adimplet, « Hæc est enim, inquit, voluntas Patris, ut omne quod dedit mibi non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die “. › Et quidem involuntariam simul et voluntariam Christo fuisse passionem in cruce manifeste jam prius dictum est sed accuratius idipsum rursus investigabimus, lectoribus verita- tem explanantes. Joan. vi, 38. ** Ibid., 59.

ΚΑ πράττειν οὐ πάντως τὸ αὐτῷ δοκοῦν, ἀλλὰ μᾶλλον το τῷ Πατρί. Καὶ μὴ λέγε μοι πάλιν, φησὶν, εἰς τὴν ἐν ανθρώπησιν περιέλκων τὸ εἰρημένον, ὡς ἄνθρωπος ὑποτάσσεται. Ἰδοὺ γὰρ, ὡς ὁρᾷς, Θεὸς ὢν ἔτι γυμνός Λόγος, καὶ ἀσύμπλοκος τῆς σαρκὸς, καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ πρὶν ὅλως τὴν τοῦ δούλου περιτε- θῆναι μορφὴν, ὑπετάττετο προύχοντι δηλονότι καὶ κατάρχοντι τῷ Πατρί. Δεινοῖς μὲν ἡμῶν, ὦ γενναῖε, καθάπερ οίει δὴ πάντως, καὶ λίαν εὐτροχωτάτοις καθώ ιππεύεις λόγοις, οὐ μὴν δι' εὐθείας ἰοῦσιν, ἀλλ' ἐκ- τὸς ὁδοῦ τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης έκσεσο- βημένοις, ἀφεὶς δὲ, ὡς ὁ παρ' Έλλησιν ἔχει λόγος, τὴν ἁμαξιτὸν, ἐπὶ κρημνοὺς ἐπείγῃ καὶ πέτρας. Διατείνεσθε μὲν γὰρ εἰκῆ πρὸς ἡμᾶς, τὸ πείθεσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἄνω τε καὶ κάτω λέγοντες, ώσ- ανε καί τινος τῶν ὀρθὰ φρονεῖν ειωθότων, ὅτι χρὴ πρεσβεύειν τὸ ἐναντίον ἐνθυμουμένου, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον καὶ συναγορεύειν ὑμῖν ἐπὶ τούτῳ διεγνωκό- της. Οὐ γὰρ στασιάζουσάν ποτε καθ᾿ ἑαυτῆς τὴν ἁγίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα νοήσομεν, ἀλλ' οὐδὲ εἰς διαφόρους κατασχίζεσθαι γνώμας, ἢ καὶ καταμε ρίζεσθαί πως εἰς τὸ ἰδίᾳ δοκοῦν, ἢ τὸν Πατέρα τυ χόν, ἢ τὸν Υἱόν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ συμφέ ρεσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασιν, ὡς ἐκ μιᾶς δὲ δηλονότι θεό. τητος, ἐν ἀεὶ πάντως καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα ἐν ὅλῃ τῇ ἁγίᾳ κεῖσθαι Τριάδι. Αργείτι τοιγαροῦν ὁ μακρὸς ἡμῖν περὶ τούτων λόγος, καὶ ἡσυχαζέτω τὸ φιλονει- κεῖν ἀναπεῖθον ἐφ᾽ οἷς ἥκιστα χρή. Οὐδενὸς γὰρ ἐπὶ τούτῳ χαλεπαίνοντος, περιττὸν ὑμῖν ὅτι τὸ διατεί νεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ δυστροπώτατα φρονεῖν τε καὶ νοεῖν εἰθισμένοι, τὸ συμφέρεσθαι τοῖς θελήμασι τοῦ Πα τρὸς τὸν Υἱὸν, τὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης ὑποταγὴν ὀνομά ζετε, πρὸς τοῦτο δὴ πάλιν τὰ εἰκότα πρὸς ὑμᾶς δια λεξόμεθα. Ἐν ἁπλότητι μὲν γὰρ εἰ προεκομίσθη παρ' ὑμῶν ἡ τοιαύτη φωνή, κἂν εἰκότως ἐφησυχάζοντες, τὸ περὶ τὴν λέξιν ἀδιάφορον οὐ πάντως ἐβασανίζο- μεν· ἐπειδὴ δὲ μετὰ πολλῆς τινος τῆς κακοηθείας προκεκομισμένην ὁρῶμεν, ἀναγκαίως ἀντιταξόμεθα, τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οὐ τοῖς ἐνοῦσιν ἡμῖν θαρσήσαντες λόγοις. Μάλιστα μὲν γὰρ οὐκ ἀπο λύτως, οὐδὲ εἰς πᾶσαν ἁπλῶς ὑπόθεσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐπὶ παντὸς πράγματος, μὴ πάντως τῶν οἰκείων Έχεσθαι θελημάτων ὁ Υἱὸς διισχυρίσατο, φυλάξαι γε μὴν τὴ τοῦ Πατρὸς λέγει κατὰ πράγματος ώρισμέ νου, διὰ τὰς τὰς, ὡς γέ μοι παρέστη νοείν, εύρεσι- λογίας, προνοήσας τῆς ἡμετέρας φιλίας, ὡς Θεός. Ὑπομένει δὲ τὸ ἀβούλητον, καὶ ποιεῖται θελητὸν δι' ἡμᾶς· πάθος δέ φημι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ, δηλονότι συναρέσαν οὕτω καὶ τῷ γεννήσαντι, καθάπερ ἡμῖν ήδη προείρηται. Καὶ γοῦν ἔξεστιν ὁρᾷν παρατεθεῖσαν εὐθὺς τὴν ἀπόδειξιν, καὶ παρακειμένην ἐναργῶς τὴν ὑπόθεσιν, ἐφ᾽ ᾖ, καθάπερ αὐτός φησι, τῶν μὲν οἶ κείων ἀπέστη θελημάτων, αποπληροῖ δὲ τὸ τοῦ Πα τρός. • Τούτο γάρ έστι, φησί, τὸ θέλημα τοῦ Παν τρὸς, ἵνα πᾶν δ δέδωκέ μοι, μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἀναστήσω αὐτὸ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. » Καὶ ὅτι μὲν ὄντως ἀνεθέλητόν τε ὁμοῦ καὶ θελητὸν τῷ Μονογενεῖ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος ὁρᾶται, προείρηται μὲν ἤδη, σαφῶς. Διαληψόμεθα δὲ καὶ ἐσαύθις ἀκριβεστέραις ερεύναις, τοῖς ἐντευξομένοις ἁπλοῦντες τὴν ἀλή θειαν. ²ª IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A Neque vero mibi dixeris, inquit, dietis nostris B ' D diximus. Et certe videre licet causam mas ad incarnationem detortis, qua homo est, subjici. Ecce enim, ut vides, Deus nudus cum esset, adhuc Verbum, necdum carni unitum, e descendit de cœlo ", » et antequam servi forma indueretur, subjectum erat Patri, praestantiori scilicet ac su- periori. Acerrimis, ut existimas, vir egregie, in nos verbis inveheris, non tamen recta progredientibus, sed extra regiam tritamque viam detortis, et re- licta communi, ut fert Græcorum proverbium, in, abrupta loca et saxa præcipitas. Frustra enim. nobiscum contenditis, dum subjectum esse Patri, Filium tam amice contenditis, quasi ullus ex iis qui recte sentiunt contrarium asserere in animum. induxerit, ac non potius in hoc astipulari vobis. " velit. Non enim a seipsa dissidere sanctam et con substantialem Trinitatem nobis unquam persuade binus, sed nec in discrepantes sententias dividi, aut etiam Patrem, sive Filium, vel Spiritum san- . ctum seorsim quemque variis, sententiis distrahi, . sed consentire quidem in omnibus, ut. ex una. deitate scilicet una semper et eadem voluntas in, tola sancta Trinitate consistat. Pluribus itaquo non est nobis utendum, et ab iis in quibus con- tentione opus non est, abstinendumn. Nam cum nemo eam ob rem indignetur, superflua demum. nobis est contentio. Sed cum vos qui perverse sapere et sentire soliti estis, consensionem illam, Filii cum voluntate Patris, ceu necessariam quam……. dam subjectionem nominetis, nonnulla baud. abs. re de ea vobiscum disseremus. Nam si in simplici- . tate hæc a vobis dicta essent, merito tacuissem, nec vocis illius disquisitionem aggressus essem : cum autem eam maligne allatam videamus, neces- sario repugnabimus, virtute sancti Spiritus, non nostris sermonibus confisi. Omnino enim Filius non absolute, neque quavis simpliciter de causa, sed nec in onıni re non facere quod sibi placuerit asseruit, verumtamen servare se Patris volunta- tem ait in re certa ac definita, propter tuas, ut, suspicor, nugas, nobis providens, ut Deus. Susi net autein rem præter voluntatem, et voluntariam. facit illam propter nos: passionen) in cruce dico„ cum ita scilicet Patri placuisset, ut jam antea. C nifeste expositam, ob quam, ut ait, ipse, a vɔlup; tate sua recessit, et Patris adimplet, « Hæc est enim, inquit, voluntas Patris, ut omne quod dedit mibi non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die “. › Et quidem involuntariam simul et voluntariam Christo fuisse passionem in cruce manifeste jam prius dictum est sed accuratius idipsum rursus investigabimus, lectoribus verita- tem explanantes. Joan. vi, 38. ** Ibid., 59.

Αt Βαδιοῦμαι δὲ πρότερον ἐπὶ ζήτησιν τῆς λεγομένης παρ' ὑμῶν ὑποταγής, προϋποκειμένου δηλονότι, καὶ ἀνενδοιάστως ὁμολογουμένου παρ' ὑμῶν, ὅτι συντρέ χει τῆς ἁγίας Τριάδος εἰς μίαν βουλήν τε καὶ γνώ μην ἀεὶ τὰ θελήματα. Λεγέτωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ δεινοὶ σοφισταί, πότερόν ποτε ἐν τῷ τῆς ὑποταγής ὀνόματί τε καὶ πράγματι τὸ εἶναί ἐστι τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦτο αὐτῷ φύσις, ὥσπερ ἀνθρώπῳ τυχὸν ἡ ἄνθρω πότης, ἢ ὑπάρχων πρότερον αὐτὸς ὡς ἐν ἰδίῳ λόγῳ υποτάττεται τῷ Πατρὶ, ὥσπερ οὖν ἂν εἴ τις νοήσαι τυχὸν ἐπ' ἀγγέλου καὶ ἑτέρας τινὸς δυνάμεως λό- γικῆς. Οντα γὰρ ταῦτα καὶ ὑφεστῶτα, τὸν τῆς ὑπο- ταγῆς δέχεται τρόπον· εἰ μὲν οὖν ἐν τῷ ὑποτάττε σθαι τῷ Πατρὶ τὸ εἶναί φατε τοῦ Υἱοῦ, ὑποταγή μᾶλλον ἔσται, καὶ οὐχ Υἱός. Εἶτα πῶς οὐ λίαν, εἰπέ μοι, ληροῦντες ἀναφανήσεσθε λοιπόν; Υποταγὴ γὰρ αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν πῶς ἂν ὑφεστάναι νοοῖτο, μὴ ἐν υπάρχουσα τῶν ὄντων τινί; Τὰ γὰρ τοιαῦτα προϋπο κειμένων ἀναγκαίως τῶν ἐν οἷς γίνεσθαι φιλεί συμ βαίνειν ἔθος, καὶ οὐχ ἑτέρως· θεωροῦνται δὲ μᾶλλον περὶ τὰς οὐσίας, ἤτοι ταῖς οὐσίαις συμβαίνοντα, ἤγουν ὑφεστῶτα καθ' ἑαυτά. Καὶ ὥσπερ ἐπιθυμία τυχὸν, ἡ ἐπί τι τῶν ὄντων καλοῦσα καὶ φέρουσα, οὐκ ἂν ὑπάρξαι καθ᾿ ἑαυτὴν, ἐντίκτεται δὲ μᾶλλον τῷ δέχεσθαι πεφυκότι· οὕτως ἡ ὑποταγή, θελημάτων τινὰ ῥοπὴν ὑπεμφαίνουσα πρὸς τὸ δεῖν ὑποτάττε σθαί τισιν, οὐκ ἐν ἰδίᾳ φύσει νοηθήσεται, ἀλλ' ὡς πάθος, ἢ θέλησις, ἢ ἐπιθυμία τυχὸν ἐνυπάρξαι μᾶλ λον τῶν ὄντων τινί. "Αλλως τε τὸ τῆς ὑποταγῆς ενο μά τε καὶ πρᾶγμα, κατ' οὐδενὸς ἂν νοοῖτο κυρίως ἀδιακρίτως ἐκφωνηθέν, ἀλλ' οὐδὲ ὅτι φαυλόν ἐστιν ἢ ἀγαθόν τις διαγνώσεται, εἰ μὴ προσκείμενον ἔχοι τὸ τίνος ἐστὶν ὑποταγή. Υποτάττεται μὲν γάρτις τῷ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ διαβόλῳ· καὶ ὥσπερ τὸ σοφὸς ὄνομα μέσον τί ἐστι (σοφοὶ γάρ είσι τοῦ κακοποιῆσαί τινες), σοφοὶ δὲ πάλιν κληρονομήσουσι δόξαν, ἔχοντες δὲ δηλονότι τὴν σοφίαν ἐπ' ἀγαθοῖς· οὕτως ἡ ὑπο ταγὴ μεσότητά τινα μᾶλλον ἔχει, καὶ οὐκ ἀλήθειαν ὡρισμένως. "Αδηλον γὰρ τίνος ὅλως ὑποταγὴ ἔσται. Τοιγαροῦν, καὶ ἐπ' ἀδήλοις ἡμῖν ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, εἰ νοοῖτο παρ' ὑμῶν ὑποταγή. Τίνος γὰρ ὑποταγή, προσκειμένου μηδενὸς, οὐκ ἂν δύναιτό τις ἀψευδήσεις εἰπεῖν. Οτι δὲ αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν οὐχ ὑπάρξει ποτὲ κατ᾽ ἴδιον λόγον ἡ ὑποταγή, παχύτερόν πως καὶ έναργέστερον ἐπ' αὐτῶν ἤδη τῶν ποιημάτων καταγα γόντες τὸν λόγον, θεωρήσομεν δή τινα ἐπὶ τούτοις συλλογισμόν. Εἰ γὰρ ἐν τῷ ὑποτάττεσθαι τὸ εἶναι δώσομεν τῷ ἀνθρώπῳ τυχόν, τὸ μὴ εἶναι πάντως αὐτὸν ἐν τῷ μὴ ὑποτάττεσθαι λογιούμεθα. Πῶς οὖν ἐλέγετο πρός τινα παρὰ τοῦ Μελωδοῦ, ὡς ὄντα μὲν ἤδη καὶ ὑπάρχοντα, οὐ μὴν ἔτι καὶ ὑποτεταγμένον • Υποτάγηθι τῷ Κυρίῳ, καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. ο Ορᾷς οὖν ὅπως ἀνόητον κομιδῇ τὸ αὐτὴν ὑφεστάναι καθ᾿ ἑαυτὴν οἴεσθαι τὴν ὑποταγήν; Οὐκοῦν ἀνάγκη συνομολογεῖν ὑπάρχειν τε καὶ εἶναι τὸν Υἱὸν ἐν ἰδίᾳ φύσει πρότερον, εἶθ' οὕτως ὑποτάττεσθαι λέγειν τῷ Πατρί. Τί οὖν, εἰπέ μοι, τὸ ἀναγκάζον ἐστὶ, τὸν ἐκ " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHHEP. B Prius autem ad discutiendam aggrediar illam A quam dicitis subjectionem, præsupposito nimi- rum, nec a vobis in dubium revocato, sanctæ Tri- nitatis voluntates in unam voluntatem ac senten- tiam semper concurrere. Dicant ergo nobis acres illi sophistæ, utrum in subjectionis nomine ac re essentia Filii consistat, idque ei sit natura, quem- admodum homini, exempli gratia, humanitas : an prius exsistens ipse ut in propria ratione, subji- ciatur Patri; cujusmodi, verbi gratia, de angelo aut alia quadam intellectuali virtute potest in- telligi. Nam cum sint isthæc, ac subsistant, sub- jectionis modum capiunt. Si ergo eo quod subji- citur Patri, essentiam Filii constitutam dicitis, subjectio utique erit, non autem Filius. quo- modo, quæso, non summa istud insania videbitur? Subjectio enim ipsa quomodo subsistere per se censebitur, nec ulli rei inexsistere ? Quæ enim inhærent, necessario accidunt rebus prius sub- jectis, non secus: et circa substantias potius spectantur, quam substantiis convenire, aut per se subsistere. Et quemadmodum cupiditas, ver- bi gratia, quæ nos ad aliquid impellit, non per se exsistit, sed ingeneratur potius in eo qui ad eam suscipiendam natura est idoneus : ita subjectio, quæ voluntatum propensionem quamdam ad pa- rendum alicui significat, non in propria natura esse intelligetur, sed ut passio, aut voluntas, aut cupiditas inest potius alicui. Alioquin subje- ctionis nomen ac res de nullo proprie dictum c indiscriminatim censeatur, sed neque malum aut bonum esse agnoscatur, nisi adjunctum habeat cujus sit subjectio. Subjicitur enim aliquis Deo, sed et diabolo : et quemadmodum sapientis no- men medium est ( sapiunt enim quidam in malo faciendo, et sapientes rursus gloriam percipient, qui sapiunt nimirum in bonis), ita subjectio mediam quamdam significationem habet,non veram certo ac determinate. Subjectio enim incertum quiddam ntique significat. Erit ergo incerta quo- que Filii natura, si a vobis censeatur esse subjectio. Cujus enim sit subjectio, si nihil addaturaliud, nemo vere dicere potest.Quod autem ipsa per se non exsi- stat secundum propriam rationem subjectio, cum rudius quodammodo, et ex creaturarum inductione D' clarius demonstratum sit, syllogismo quodam idipsum insuper confrmabimus. Si enim in sub- jectione essentiam hominis constitutam esse dici- mus, verbi gratia, non esse utique ipsum in eo quod non subjicitur concludemus. Quomodo ergo a Psalmista dictum est ad quemdam, quasi esset quidem jam atque exsisteret, sed nondum subjectus esset : • Subditus esto Domino, et ora eum ". Videsne ergo ut stultissimum sit putare ipsam subjectionem per se subsistere? Igitur necesse est primum confiteri cum esse, tum exsistere Filium în propria natura, deinde hoc pacto dicere se Patri ↳ Psal. xxxvi, 7.

Αt Βαδιοῦμαι δὲ πρότερον ἐπὶ ζήτησιν τῆς λεγομένης παρ' ὑμῶν ὑποταγής, προϋποκειμένου δηλονότι, καὶ ἀνενδοιάστως ὁμολογουμένου παρ' ὑμῶν, ὅτι συντρέ χει τῆς ἁγίας Τριάδος εἰς μίαν βουλήν τε καὶ γνώ μην ἀεὶ τὰ θελήματα. Λεγέτωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ δεινοὶ σοφισταί, πότερόν ποτε ἐν τῷ τῆς ὑποταγής ὀνόματί τε καὶ πράγματι τὸ εἶναί ἐστι τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦτο αὐτῷ φύσις, ὥσπερ ἀνθρώπῳ τυχὸν ἡ ἄνθρω πότης, ἢ ὑπάρχων πρότερον αὐτὸς ὡς ἐν ἰδίῳ λόγῳ υποτάττεται τῷ Πατρὶ, ὥσπερ οὖν ἂν εἴ τις νοήσαι τυχὸν ἐπ' ἀγγέλου καὶ ἑτέρας τινὸς δυνάμεως λό- γικῆς. Οντα γὰρ ταῦτα καὶ ὑφεστῶτα, τὸν τῆς ὑπο- ταγῆς δέχεται τρόπον· εἰ μὲν οὖν ἐν τῷ ὑποτάττε σθαι τῷ Πατρὶ τὸ εἶναί φατε τοῦ Υἱοῦ, ὑποταγή μᾶλλον ἔσται, καὶ οὐχ Υἱός. Εἶτα πῶς οὐ λίαν, εἰπέ μοι, ληροῦντες ἀναφανήσεσθε λοιπόν; Υποταγὴ γὰρ αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν πῶς ἂν ὑφεστάναι νοοῖτο, μὴ ἐν υπάρχουσα τῶν ὄντων τινί; Τὰ γὰρ τοιαῦτα προϋπο κειμένων ἀναγκαίως τῶν ἐν οἷς γίνεσθαι φιλεί συμ βαίνειν ἔθος, καὶ οὐχ ἑτέρως· θεωροῦνται δὲ μᾶλλον περὶ τὰς οὐσίας, ἤτοι ταῖς οὐσίαις συμβαίνοντα, ἤγουν ὑφεστῶτα καθ' ἑαυτά. Καὶ ὥσπερ ἐπιθυμία τυχὸν, ἡ ἐπί τι τῶν ὄντων καλοῦσα καὶ φέρουσα, οὐκ ἂν ὑπάρξαι καθ᾿ ἑαυτὴν, ἐντίκτεται δὲ μᾶλλον τῷ δέχεσθαι πεφυκότι· οὕτως ἡ ὑποταγή, θελημάτων τινὰ ῥοπὴν ὑπεμφαίνουσα πρὸς τὸ δεῖν ὑποτάττε σθαί τισιν, οὐκ ἐν ἰδίᾳ φύσει νοηθήσεται, ἀλλ' ὡς πάθος, ἢ θέλησις, ἢ ἐπιθυμία τυχὸν ἐνυπάρξαι μᾶλ λον τῶν ὄντων τινί. "Αλλως τε τὸ τῆς ὑποταγῆς ενο μά τε καὶ πρᾶγμα, κατ' οὐδενὸς ἂν νοοῖτο κυρίως ἀδιακρίτως ἐκφωνηθέν, ἀλλ' οὐδὲ ὅτι φαυλόν ἐστιν ἢ ἀγαθόν τις διαγνώσεται, εἰ μὴ προσκείμενον ἔχοι τὸ τίνος ἐστὶν ὑποταγή. Υποτάττεται μὲν γάρτις τῷ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ διαβόλῳ· καὶ ὥσπερ τὸ σοφὸς ὄνομα μέσον τί ἐστι (σοφοὶ γάρ είσι τοῦ κακοποιῆσαί τινες), σοφοὶ δὲ πάλιν κληρονομήσουσι δόξαν, ἔχοντες δὲ δηλονότι τὴν σοφίαν ἐπ' ἀγαθοῖς· οὕτως ἡ ὑπο ταγὴ μεσότητά τινα μᾶλλον ἔχει, καὶ οὐκ ἀλήθειαν ὡρισμένως. "Αδηλον γὰρ τίνος ὅλως ὑποταγὴ ἔσται. Τοιγαροῦν, καὶ ἐπ' ἀδήλοις ἡμῖν ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, εἰ νοοῖτο παρ' ὑμῶν ὑποταγή. Τίνος γὰρ ὑποταγή, προσκειμένου μηδενὸς, οὐκ ἂν δύναιτό τις ἀψευδήσεις εἰπεῖν. Οτι δὲ αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν οὐχ ὑπάρξει ποτὲ κατ᾽ ἴδιον λόγον ἡ ὑποταγή, παχύτερόν πως καὶ έναργέστερον ἐπ' αὐτῶν ἤδη τῶν ποιημάτων καταγα γόντες τὸν λόγον, θεωρήσομεν δή τινα ἐπὶ τούτοις συλλογισμόν. Εἰ γὰρ ἐν τῷ ὑποτάττεσθαι τὸ εἶναι δώσομεν τῷ ἀνθρώπῳ τυχόν, τὸ μὴ εἶναι πάντως αὐτὸν ἐν τῷ μὴ ὑποτάττεσθαι λογιούμεθα. Πῶς οὖν ἐλέγετο πρός τινα παρὰ τοῦ Μελωδοῦ, ὡς ὄντα μὲν ἤδη καὶ ὑπάρχοντα, οὐ μὴν ἔτι καὶ ὑποτεταγμένον • Υποτάγηθι τῷ Κυρίῳ, καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. ο Ορᾷς οὖν ὅπως ἀνόητον κομιδῇ τὸ αὐτὴν ὑφεστάναι καθ᾿ ἑαυτὴν οἴεσθαι τὴν ὑποταγήν; Οὐκοῦν ἀνάγκη συνομολογεῖν ὑπάρχειν τε καὶ εἶναι τὸν Υἱὸν ἐν ἰδίᾳ φύσει πρότερον, εἶθ' οὕτως ὑποτάττεσθαι λέγειν τῷ Πατρί. Τί οὖν, εἰπέ μοι, τὸ ἀναγκάζον ἐστὶ, τὸν ἐκ " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHHEP. B Prius autem ad discutiendam aggrediar illam A quam dicitis subjectionem, præsupposito nimi- rum, nec a vobis in dubium revocato, sanctæ Tri- nitatis voluntates in unam voluntatem ac senten- tiam semper concurrere. Dicant ergo nobis acres illi sophistæ, utrum in subjectionis nomine ac re essentia Filii consistat, idque ei sit natura, quem- admodum homini, exempli gratia, humanitas : an prius exsistens ipse ut in propria ratione, subji- ciatur Patri; cujusmodi, verbi gratia, de angelo aut alia quadam intellectuali virtute potest in- telligi. Nam cum sint isthæc, ac subsistant, sub- jectionis modum capiunt. Si ergo eo quod subji- citur Patri, essentiam Filii constitutam dicitis, subjectio utique erit, non autem Filius. quo- modo, quæso, non summa istud insania videbitur? Subjectio enim ipsa quomodo subsistere per se censebitur, nec ulli rei inexsistere ? Quæ enim inhærent, necessario accidunt rebus prius sub- jectis, non secus: et circa substantias potius spectantur, quam substantiis convenire, aut per se subsistere. Et quemadmodum cupiditas, ver- bi gratia, quæ nos ad aliquid impellit, non per se exsistit, sed ingeneratur potius in eo qui ad eam suscipiendam natura est idoneus : ita subjectio, quæ voluntatum propensionem quamdam ad pa- rendum alicui significat, non in propria natura esse intelligetur, sed ut passio, aut voluntas, aut cupiditas inest potius alicui. Alioquin subje- ctionis nomen ac res de nullo proprie dictum c indiscriminatim censeatur, sed neque malum aut bonum esse agnoscatur, nisi adjunctum habeat cujus sit subjectio. Subjicitur enim aliquis Deo, sed et diabolo : et quemadmodum sapientis no- men medium est ( sapiunt enim quidam in malo faciendo, et sapientes rursus gloriam percipient, qui sapiunt nimirum in bonis), ita subjectio mediam quamdam significationem habet,non veram certo ac determinate. Subjectio enim incertum quiddam ntique significat. Erit ergo incerta quo- que Filii natura, si a vobis censeatur esse subjectio. Cujus enim sit subjectio, si nihil addaturaliud, nemo vere dicere potest.Quod autem ipsa per se non exsi- stat secundum propriam rationem subjectio, cum rudius quodammodo, et ex creaturarum inductione D' clarius demonstratum sit, syllogismo quodam idipsum insuper confrmabimus. Si enim in sub- jectione essentiam hominis constitutam esse dici- mus, verbi gratia, non esse utique ipsum in eo quod non subjicitur concludemus. Quomodo ergo a Psalmista dictum est ad quemdam, quasi esset quidem jam atque exsisteret, sed nondum subjectus esset : • Subditus esto Domino, et ora eum ". Videsne ergo ut stultissimum sit putare ipsam subjectionem per se subsistere? Igitur necesse est primum confiteri cum esse, tum exsistere Filium în propria natura, deinde hoc pacto dicere se Patri ↳ Psal. xxxvi, 7.

Β τῆς οὐσίας ὄντα τοῦ γεννήσαντος, τὸν ἀπαραποίητον τῆς αὐτοῦ φύσεως χαρακτήρα, τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπο πίπτειν ἰσότητος, διὰ τὸ πειθήνιον ; Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὀρθὰ φρονοῦντες, καὶ λέγοντες, ὁμοούσιον ὄντα τῷ γεγεννηκότι γινώσκομεν, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἰσοτι μίαν αὐτῷ περιτίθεμεν, καὶ κατ' οὐδένα τρόπον τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας ἡττᾶσθαι λογιούμεθα. Σὺ δέ μοι σκόπει κατὰ τίνα τρόπον ἐκβαλεῖς τῆς ἰσομέτρου πρὸς τὸν Πατέρα τιμῆς, διὰ τὴν λεγομένην ὑποταγήν, τὸν τοῖς ἴσοις ἐπαγλαϊζόμενον ἀγαθοῖς διὰ τὴν ταυ- τότητα τῆς οὐσίας. Ἀλλ᾿ αὐτὸ δὲ τοῦτο, φησί, τοῖς παρ' ἡμῶν ἐπαγωνιεῖται λόγοις, τὸ πείθεσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ θελημάτων μὲν τῶν ἰδίων οὐ σφόδρα φροντίζειν, εἴχειν δὲ μᾶλλον τοῖς τοῦ Πατρὸς, ὡς ὑπερκειμένου δηλονότι καὶ μείζονος. Αλλ' αὐτὸ δὴ τοῦτο κατὰ τὴν σὴν, ὦ οὗτος, φωνὴν, ὅπερ οίει τοὺς σους ὠφελήσειν λόγους, πάλιν ἕτερον εὑρήσεις οὐδὲν, ἢ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀμαθίας καρπόν. Εἰ μὲν γὰρ τὸ, τίς ἀμείνων ἐν ἀξιώματι, καὶ τὸ μεῖζον ἔχων ἐν δόξῃ, διεκρίνομεν, ἔδοξεν ἄν πως καὶ τότε δὴ μόλις εὐκαιρόν τινα λόγον ἔχειν ὑμῖν τὸ θρυλλούμε- νον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς ὁμοουσιότητος εξετάζεται τρό πος, πῶς οὐ μετρίως ἀσυνετοῦντες ἁλώσεσθε, τὸ μεῖζον ἐν αὐτῇ κατὰ τοῦ ἰδίου Γεννήματος απονέμοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρί ; Τὸ μὲν γὰρ μεῖζον, ἤτοι τὸ ἔλαττον, ἢ ὅπερ ἂν λέγηταί τι τοῖς τοιούτοις ὁμοειδές, οὐκ αὐτὰ κυρίως οὐσίας εἶναι δώσομεν· ὥσπερ οὖν ἐλέγομεν καὶ ἐπὶ τῆς ὑποταγῆς, ἀλλ᾽ ἔξωθέν εἰσι καὶ τῶν περὶ τὰς οὐσίας. Τὸ γὰρ ἤδη προϋφεστηκὸς καὶ ὑπάρχον, ἐπιδέξεται τυχόν, ὡς ἐν συγκρίσει τῇ πρὸς ἕτερον, τὸ μεῖζον ἢ ἔλαττον· μὴ ὑποκειμένου δέ τινος καὶ προϋφεστηκότος περὶ ἂν τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι φιλεῖ, πῶς ἂν εἶεν αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ, καίτοι κατὰ τὴν τοῦ συμβεβηκότος τάξιν νοούμενά τε καὶ ὁριζόμενα ; Οὐκοῦν ὅταν τὸ ἔλαττον ἢ τὸ μεῖζον ἡμῖν ὀνομάζηται, τῆς οὐσίας μὲν οὐχ ἅψεσθε τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλ' οὐδὲ τῆς τοῦ Πατρός, μόναις δὲ ταῖς ἔξωθεν ὑπερ οχαῖς, ήτοι μειονεκτήμασι, κατασέμνυνεῖτε μὲν ὥσπερ οὖν οἴεσθε τὸν Πατέρα, διαλοιδορηθήσεσθε δὲ τῷ Υἱῷ, καίτοι διαῤῥήδην ἀκούοντες βοῶντος αὐτοῦ· «ὐ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ, » καὶ ὅτι προσήκοι πάντας τιμὰν τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Ισοστάθμῳ γὰρ χρῆναι περιβάλλεσθαι δόξῃ τὰ μηδαμόθεν εἰς ἔκφυλον ἀλλοτριότητα μερισθῆναι δυνάμενα, λαχόντα δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν, καλώς γε σφόδρα ποιῶν ἐδίδασκεν ὁ Χριστὸς, οὐ παρ' ἀνθρώπων τὴν ἐφ' ἑαυτῷ μαρτυρίαν λαβεῖν ἐκδεξά μενος, καθάπερ ἔφασκεν αὐτὸς, ἀλλὰ τῶν ὄντων ἁπάντων ἀξιόχρεως τε καὶ ἀξιώτερος αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ μάρτυς εἰσβεβηκώς. Ερεῖ δὲ δὴ πάντως ἀληθῆ κατά φύσιν ὑπάρχων ἀλήθεια, καθάπερ οὖν ἔξεστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς δοκιμάζειν τοῦτο τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος. Τὸ μὲν γὰρ μείζον, ἤτοι τὸ ἔλαττον χως ρήσῃ ἂν εἰκότως, οὐ κατ' αὐτῆς τῆς τινων οὐσίας, ἀλλὰ κατά τινων τῶν περὶ τὰς οὐσίας τῶν ὄντων. Οἷον δὲ δή τί φημι Ανθρωπος ἑτέρου τυχὸν ἀνθρώ- του, καθ' ὅπερ ἂν ἄνθρωπος νοαῖτο καὶ λέγοιτο, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B A subjectum esse. Quid igitur, obsecro, adigit eum D as Joan. v, 23. qui genitus est ex substantia Patris, illum verum et immutabilem naturæ ipsius characterem, æqua- litate cum ipso excidere, propter obedientiam. Nos enim qui recte sentimus ac loquimur, consubstan- tialem esse eum Patri agnoscimus, et honoris in omnibus æqualitatem ei tribuimus, nec ullo modo minorem esse dignitate Deo convenienti putabimus. Tu vero, considera quo pacto æqualitate honoris cum Patre propter illam quam dicitis subjectionem eum spoliabis, qui propter identitatem substantiæ bonis æqualibus oblectatur. Sed hoc ipsum, inquit, nostram confirmabit sententiam, quod Filius Patri obtemperat, et suæ voluntatis rationem haud nul- tum habere, sed Patri potius obsequi, ut superiori nimirum et majori. Sed hoc ipsum, ut tuis verbis utar, o-bone, quod putas opitulaturum tuæ senten- tiæ, nihil aliud esse rursum comperies, quam inscitiæ vestra fructum. Etenim si quæreremus quis dignitate potior, et gloria major sit, ratione aliqua vestra sententia niti videretur. Sed cum modus consubstantialitatis inquiratur, quomodo non vehementer insanire comperiemini, qui Deum ac Patrem, quoad ipsam suo genimine majorem asseritis? Majus enim, vel minus, aut quodcunque simile eis est, proprie substantias esse non concedemus, sicuti de subjectione quoque diximus, sed extrinsecus quodammodo advenire, et ex eorum esse numero quæ sunt circa substantias. C Quod enim jam prius subsistit et exsistit, majus ac minus,exempli gratia, alterius comparatione susci- pir. Quod si nullum subjectum sit, nihilque prius exsistat circa quod ista fieri solent, quomodo erunt ipsa per se, quæ alioquin in accidentium numero censentur atque statuuntur? Quare, cum minus nobis aut majus nuncupatur, nec Unigeniti, nec Patris substantiam tangetis, sed externa tan- tum excellentia seu depressione Patrem quidem, ut putatis, ornabitis, Filio vero contumeliam infe- retis, quamv.s aperte clamantem ipsum audiatis : • Qui non honorifcat Filium, neque Patrem honori- ficat ' ; » et quod omnes honorificare debent Filium, sicuti Patrem honorificant. Eadem enim gloria ornari debere quæ nullatenus a se invicem separari queunt, sed unam eamdemque sortita sunt sub- stantiam, recte admodum Christus docebat, cum diceret se non ab hominibus de seipso testimo- nium accepisse, sed omnium dignissimum ac locu- pletissimum testem ad præbendum de se testimo- nium accessisse. Omnino autem is vere loquitur, qui natura sua veritas est : quod ex ipsa quoque rerum qualitate probari potest. Majus enim aut minus jure dicitur non de ipsa rerum substantia, sed de rebus quæ sunt circa substantias. Verbi gratia, Homo, qua homo est ac intelligitur, majus nequa- quam habebit aut minus: nec enim homo, in quantum homo, minor est homine, neque rursum major in

Β τῆς οὐσίας ὄντα τοῦ γεννήσαντος, τὸν ἀπαραποίητον τῆς αὐτοῦ φύσεως χαρακτήρα, τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπο πίπτειν ἰσότητος, διὰ τὸ πειθήνιον ; Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὀρθὰ φρονοῦντες, καὶ λέγοντες, ὁμοούσιον ὄντα τῷ γεγεννηκότι γινώσκομεν, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἰσοτι μίαν αὐτῷ περιτίθεμεν, καὶ κατ' οὐδένα τρόπον τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας ἡττᾶσθαι λογιούμεθα. Σὺ δέ μοι σκόπει κατὰ τίνα τρόπον ἐκβαλεῖς τῆς ἰσομέτρου πρὸς τὸν Πατέρα τιμῆς, διὰ τὴν λεγομένην ὑποταγήν, τὸν τοῖς ἴσοις ἐπαγλαϊζόμενον ἀγαθοῖς διὰ τὴν ταυ- τότητα τῆς οὐσίας. Ἀλλ᾿ αὐτὸ δὲ τοῦτο, φησί, τοῖς παρ' ἡμῶν ἐπαγωνιεῖται λόγοις, τὸ πείθεσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ θελημάτων μὲν τῶν ἰδίων οὐ σφόδρα φροντίζειν, εἴχειν δὲ μᾶλλον τοῖς τοῦ Πατρὸς, ὡς ὑπερκειμένου δηλονότι καὶ μείζονος. Αλλ' αὐτὸ δὴ τοῦτο κατὰ τὴν σὴν, ὦ οὗτος, φωνὴν, ὅπερ οίει τοὺς σους ὠφελήσειν λόγους, πάλιν ἕτερον εὑρήσεις οὐδὲν, ἢ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀμαθίας καρπόν. Εἰ μὲν γὰρ τὸ, τίς ἀμείνων ἐν ἀξιώματι, καὶ τὸ μεῖζον ἔχων ἐν δόξῃ, διεκρίνομεν, ἔδοξεν ἄν πως καὶ τότε δὴ μόλις εὐκαιρόν τινα λόγον ἔχειν ὑμῖν τὸ θρυλλούμε- νον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς ὁμοουσιότητος εξετάζεται τρό πος, πῶς οὐ μετρίως ἀσυνετοῦντες ἁλώσεσθε, τὸ μεῖζον ἐν αὐτῇ κατὰ τοῦ ἰδίου Γεννήματος απονέμοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρί ; Τὸ μὲν γὰρ μεῖζον, ἤτοι τὸ ἔλαττον, ἢ ὅπερ ἂν λέγηταί τι τοῖς τοιούτοις ὁμοειδές, οὐκ αὐτὰ κυρίως οὐσίας εἶναι δώσομεν· ὥσπερ οὖν ἐλέγομεν καὶ ἐπὶ τῆς ὑποταγῆς, ἀλλ᾽ ἔξωθέν εἰσι καὶ τῶν περὶ τὰς οὐσίας. Τὸ γὰρ ἤδη προϋφεστηκὸς καὶ ὑπάρχον, ἐπιδέξεται τυχόν, ὡς ἐν συγκρίσει τῇ πρὸς ἕτερον, τὸ μεῖζον ἢ ἔλαττον· μὴ ὑποκειμένου δέ τινος καὶ προϋφεστηκότος περὶ ἂν τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι φιλεῖ, πῶς ἂν εἶεν αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ, καίτοι κατὰ τὴν τοῦ συμβεβηκότος τάξιν νοούμενά τε καὶ ὁριζόμενα ; Οὐκοῦν ὅταν τὸ ἔλαττον ἢ τὸ μεῖζον ἡμῖν ὀνομάζηται, τῆς οὐσίας μὲν οὐχ ἅψεσθε τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλ' οὐδὲ τῆς τοῦ Πατρός, μόναις δὲ ταῖς ἔξωθεν ὑπερ οχαῖς, ήτοι μειονεκτήμασι, κατασέμνυνεῖτε μὲν ὥσπερ οὖν οἴεσθε τὸν Πατέρα, διαλοιδορηθήσεσθε δὲ τῷ Υἱῷ, καίτοι διαῤῥήδην ἀκούοντες βοῶντος αὐτοῦ· «ὐ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ, » καὶ ὅτι προσήκοι πάντας τιμὰν τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Ισοστάθμῳ γὰρ χρῆναι περιβάλλεσθαι δόξῃ τὰ μηδαμόθεν εἰς ἔκφυλον ἀλλοτριότητα μερισθῆναι δυνάμενα, λαχόντα δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν, καλώς γε σφόδρα ποιῶν ἐδίδασκεν ὁ Χριστὸς, οὐ παρ' ἀνθρώπων τὴν ἐφ' ἑαυτῷ μαρτυρίαν λαβεῖν ἐκδεξά μενος, καθάπερ ἔφασκεν αὐτὸς, ἀλλὰ τῶν ὄντων ἁπάντων ἀξιόχρεως τε καὶ ἀξιώτερος αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ μάρτυς εἰσβεβηκώς. Ερεῖ δὲ δὴ πάντως ἀληθῆ κατά φύσιν ὑπάρχων ἀλήθεια, καθάπερ οὖν ἔξεστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς δοκιμάζειν τοῦτο τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος. Τὸ μὲν γὰρ μείζον, ἤτοι τὸ ἔλαττον χως ρήσῃ ἂν εἰκότως, οὐ κατ' αὐτῆς τῆς τινων οὐσίας, ἀλλὰ κατά τινων τῶν περὶ τὰς οὐσίας τῶν ὄντων. Οἷον δὲ δή τί φημι Ανθρωπος ἑτέρου τυχὸν ἀνθρώ- του, καθ' ὅπερ ἂν ἄνθρωπος νοαῖτο καὶ λέγοιτο, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B A subjectum esse. Quid igitur, obsecro, adigit eum D as Joan. v, 23. qui genitus est ex substantia Patris, illum verum et immutabilem naturæ ipsius characterem, æqua- litate cum ipso excidere, propter obedientiam. Nos enim qui recte sentimus ac loquimur, consubstan- tialem esse eum Patri agnoscimus, et honoris in omnibus æqualitatem ei tribuimus, nec ullo modo minorem esse dignitate Deo convenienti putabimus. Tu vero, considera quo pacto æqualitate honoris cum Patre propter illam quam dicitis subjectionem eum spoliabis, qui propter identitatem substantiæ bonis æqualibus oblectatur. Sed hoc ipsum, inquit, nostram confirmabit sententiam, quod Filius Patri obtemperat, et suæ voluntatis rationem haud nul- tum habere, sed Patri potius obsequi, ut superiori nimirum et majori. Sed hoc ipsum, ut tuis verbis utar, o-bone, quod putas opitulaturum tuæ senten- tiæ, nihil aliud esse rursum comperies, quam inscitiæ vestra fructum. Etenim si quæreremus quis dignitate potior, et gloria major sit, ratione aliqua vestra sententia niti videretur. Sed cum modus consubstantialitatis inquiratur, quomodo non vehementer insanire comperiemini, qui Deum ac Patrem, quoad ipsam suo genimine majorem asseritis? Majus enim, vel minus, aut quodcunque simile eis est, proprie substantias esse non concedemus, sicuti de subjectione quoque diximus, sed extrinsecus quodammodo advenire, et ex eorum esse numero quæ sunt circa substantias. C Quod enim jam prius subsistit et exsistit, majus ac minus,exempli gratia, alterius comparatione susci- pir. Quod si nullum subjectum sit, nihilque prius exsistat circa quod ista fieri solent, quomodo erunt ipsa per se, quæ alioquin in accidentium numero censentur atque statuuntur? Quare, cum minus nobis aut majus nuncupatur, nec Unigeniti, nec Patris substantiam tangetis, sed externa tan- tum excellentia seu depressione Patrem quidem, ut putatis, ornabitis, Filio vero contumeliam infe- retis, quamv.s aperte clamantem ipsum audiatis : • Qui non honorifcat Filium, neque Patrem honori- ficat ' ; » et quod omnes honorificare debent Filium, sicuti Patrem honorificant. Eadem enim gloria ornari debere quæ nullatenus a se invicem separari queunt, sed unam eamdemque sortita sunt sub- stantiam, recte admodum Christus docebat, cum diceret se non ab hominibus de seipso testimo- nium accepisse, sed omnium dignissimum ac locu- pletissimum testem ad præbendum de se testimo- nium accessisse. Omnino autem is vere loquitur, qui natura sua veritas est : quod ex ipsa quoque rerum qualitate probari potest. Majus enim aut minus jure dicitur non de ipsa rerum substantia, sed de rebus quæ sunt circa substantias. Verbi gratia, Homo, qua homo est ac intelligitur, majus nequa- quam habebit aut minus: nec enim homo, in quantum homo, minor est homine, neque rursum major in

Β τῆς οὐσίας ὄντα τοῦ γεννήσαντος, τὸν ἀπαραποίητον τῆς αὐτοῦ φύσεως χαρακτήρα, τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπο πίπτειν ἰσότητος, διὰ τὸ πειθήνιον ; Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὀρθὰ φρονοῦντες, καὶ λέγοντες, ὁμοούσιον ὄντα τῷ γεγεννηκότι γινώσκομεν, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἰσοτι μίαν αὐτῷ περιτίθεμεν, καὶ κατ' οὐδένα τρόπον τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας ἡττᾶσθαι λογιούμεθα. Σὺ δέ μοι σκόπει κατὰ τίνα τρόπον ἐκβαλεῖς τῆς ἰσομέτρου πρὸς τὸν Πατέρα τιμῆς, διὰ τὴν λεγομένην ὑποταγήν, τὸν τοῖς ἴσοις ἐπαγλαϊζόμενον ἀγαθοῖς διὰ τὴν ταυ- τότητα τῆς οὐσίας. Ἀλλ᾿ αὐτὸ δὲ τοῦτο, φησί, τοῖς παρ' ἡμῶν ἐπαγωνιεῖται λόγοις, τὸ πείθεσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ θελημάτων μὲν τῶν ἰδίων οὐ σφόδρα φροντίζειν, εἴχειν δὲ μᾶλλον τοῖς τοῦ Πατρὸς, ὡς ὑπερκειμένου δηλονότι καὶ μείζονος. Αλλ' αὐτὸ δὴ τοῦτο κατὰ τὴν σὴν, ὦ οὗτος, φωνὴν, ὅπερ οίει τοὺς σους ὠφελήσειν λόγους, πάλιν ἕτερον εὑρήσεις οὐδὲν, ἢ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀμαθίας καρπόν. Εἰ μὲν γὰρ τὸ, τίς ἀμείνων ἐν ἀξιώματι, καὶ τὸ μεῖζον ἔχων ἐν δόξῃ, διεκρίνομεν, ἔδοξεν ἄν πως καὶ τότε δὴ μόλις εὐκαιρόν τινα λόγον ἔχειν ὑμῖν τὸ θρυλλούμε- νον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς ὁμοουσιότητος εξετάζεται τρό πος, πῶς οὐ μετρίως ἀσυνετοῦντες ἁλώσεσθε, τὸ μεῖζον ἐν αὐτῇ κατὰ τοῦ ἰδίου Γεννήματος απονέμοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρί ; Τὸ μὲν γὰρ μεῖζον, ἤτοι τὸ ἔλαττον, ἢ ὅπερ ἂν λέγηταί τι τοῖς τοιούτοις ὁμοειδές, οὐκ αὐτὰ κυρίως οὐσίας εἶναι δώσομεν· ὥσπερ οὖν ἐλέγομεν καὶ ἐπὶ τῆς ὑποταγῆς, ἀλλ᾽ ἔξωθέν εἰσι καὶ τῶν περὶ τὰς οὐσίας. Τὸ γὰρ ἤδη προϋφεστηκὸς καὶ ὑπάρχον, ἐπιδέξεται τυχόν, ὡς ἐν συγκρίσει τῇ πρὸς ἕτερον, τὸ μεῖζον ἢ ἔλαττον· μὴ ὑποκειμένου δέ τινος καὶ προϋφεστηκότος περὶ ἂν τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι φιλεῖ, πῶς ἂν εἶεν αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ, καίτοι κατὰ τὴν τοῦ συμβεβηκότος τάξιν νοούμενά τε καὶ ὁριζόμενα ; Οὐκοῦν ὅταν τὸ ἔλαττον ἢ τὸ μεῖζον ἡμῖν ὀνομάζηται, τῆς οὐσίας μὲν οὐχ ἅψεσθε τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλ' οὐδὲ τῆς τοῦ Πατρός, μόναις δὲ ταῖς ἔξωθεν ὑπερ οχαῖς, ήτοι μειονεκτήμασι, κατασέμνυνεῖτε μὲν ὥσπερ οὖν οἴεσθε τὸν Πατέρα, διαλοιδορηθήσεσθε δὲ τῷ Υἱῷ, καίτοι διαῤῥήδην ἀκούοντες βοῶντος αὐτοῦ· «ὐ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ, » καὶ ὅτι προσήκοι πάντας τιμὰν τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Ισοστάθμῳ γὰρ χρῆναι περιβάλλεσθαι δόξῃ τὰ μηδαμόθεν εἰς ἔκφυλον ἀλλοτριότητα μερισθῆναι δυνάμενα, λαχόντα δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν, καλώς γε σφόδρα ποιῶν ἐδίδασκεν ὁ Χριστὸς, οὐ παρ' ἀνθρώπων τὴν ἐφ' ἑαυτῷ μαρτυρίαν λαβεῖν ἐκδεξά μενος, καθάπερ ἔφασκεν αὐτὸς, ἀλλὰ τῶν ὄντων ἁπάντων ἀξιόχρεως τε καὶ ἀξιώτερος αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ μάρτυς εἰσβεβηκώς. Ερεῖ δὲ δὴ πάντως ἀληθῆ κατά φύσιν ὑπάρχων ἀλήθεια, καθάπερ οὖν ἔξεστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς δοκιμάζειν τοῦτο τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος. Τὸ μὲν γὰρ μείζον, ἤτοι τὸ ἔλαττον χως ρήσῃ ἂν εἰκότως, οὐ κατ' αὐτῆς τῆς τινων οὐσίας, ἀλλὰ κατά τινων τῶν περὶ τὰς οὐσίας τῶν ὄντων. Οἷον δὲ δή τί φημι Ανθρωπος ἑτέρου τυχὸν ἀνθρώ- του, καθ' ὅπερ ἂν ἄνθρωπος νοαῖτο καὶ λέγοιτο, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B A subjectum esse. Quid igitur, obsecro, adigit eum D as Joan. v, 23. qui genitus est ex substantia Patris, illum verum et immutabilem naturæ ipsius characterem, æqua- litate cum ipso excidere, propter obedientiam. Nos enim qui recte sentimus ac loquimur, consubstan- tialem esse eum Patri agnoscimus, et honoris in omnibus æqualitatem ei tribuimus, nec ullo modo minorem esse dignitate Deo convenienti putabimus. Tu vero, considera quo pacto æqualitate honoris cum Patre propter illam quam dicitis subjectionem eum spoliabis, qui propter identitatem substantiæ bonis æqualibus oblectatur. Sed hoc ipsum, inquit, nostram confirmabit sententiam, quod Filius Patri obtemperat, et suæ voluntatis rationem haud nul- tum habere, sed Patri potius obsequi, ut superiori nimirum et majori. Sed hoc ipsum, ut tuis verbis utar, o-bone, quod putas opitulaturum tuæ senten- tiæ, nihil aliud esse rursum comperies, quam inscitiæ vestra fructum. Etenim si quæreremus quis dignitate potior, et gloria major sit, ratione aliqua vestra sententia niti videretur. Sed cum modus consubstantialitatis inquiratur, quomodo non vehementer insanire comperiemini, qui Deum ac Patrem, quoad ipsam suo genimine majorem asseritis? Majus enim, vel minus, aut quodcunque simile eis est, proprie substantias esse non concedemus, sicuti de subjectione quoque diximus, sed extrinsecus quodammodo advenire, et ex eorum esse numero quæ sunt circa substantias. C Quod enim jam prius subsistit et exsistit, majus ac minus,exempli gratia, alterius comparatione susci- pir. Quod si nullum subjectum sit, nihilque prius exsistat circa quod ista fieri solent, quomodo erunt ipsa per se, quæ alioquin in accidentium numero censentur atque statuuntur? Quare, cum minus nobis aut majus nuncupatur, nec Unigeniti, nec Patris substantiam tangetis, sed externa tan- tum excellentia seu depressione Patrem quidem, ut putatis, ornabitis, Filio vero contumeliam infe- retis, quamv.s aperte clamantem ipsum audiatis : • Qui non honorifcat Filium, neque Patrem honori- ficat ' ; » et quod omnes honorificare debent Filium, sicuti Patrem honorificant. Eadem enim gloria ornari debere quæ nullatenus a se invicem separari queunt, sed unam eamdemque sortita sunt sub- stantiam, recte admodum Christus docebat, cum diceret se non ab hominibus de seipso testimo- nium accepisse, sed omnium dignissimum ac locu- pletissimum testem ad præbendum de se testimo- nium accessisse. Omnino autem is vere loquitur, qui natura sua veritas est : quod ex ipsa quoque rerum qualitate probari potest. Majus enim aut minus jure dicitur non de ipsa rerum substantia, sed de rebus quæ sunt circa substantias. Verbi gratia, Homo, qua homo est ac intelligitur, majus nequa- quam habebit aut minus: nec enim homo, in quantum homo, minor est homine, neque rursum major in

οὐδαμόθεν ἕξει τὸ μεῖζον, ἢ ἔλαττον· οὔτε γὰρ ἐλάτ των ἄνθρωπος άνθρώπου καθὸ ἄνθρωπος, ούτε μείζων καθὸ πάλιν ἄνθρωπος. Ἴσος γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν ὁ τῆς φύσεως θεωρείται λόγος· ὁ αὐτὸς δ' ἂν σώζοιτο λόγος, καὶ ἐπ' ἀγγέλων, ἢ καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ πεποιημένου, καὶ ἐν τῇ κτίσει κατηριθμημένου. Οὐκοῦν ἀχώρητα παντελῶς ἐπ' αὐτῶν τὰ τοιαῦτα τῶν οὐσιῶν εὑρίσκε - ται, συμβαίνει δὲ ταῖς οὐσίαις, ἤγουν τισὶ τῶν περὶ αὐτὰς, καθάπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω δεδώκαμεν. Πῶς οὖν ἔσται μείζων ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, φύσει Θεός ὑπάρχων τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ ; Τὸ γὰρ ἐξ αὐτοῦ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱόν, ἀναγκάσει δὴ πάντως καὶ οὐχ ἑκόντας ὑμᾶς ἀποδοῦναι τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ. Προϋπο κειμένου τοιγαροῦν, καὶ ἀναμφιλόγως εἰσβαίνοντος τοῦ κατὰ φύσιν εἶναι Θεὸν τὸν Υἱόν, ἐπιζητῶμεν, εἰ δοκεῖ, πότερόν ποτε τὴν μὲν ἴσην αὐτῷ τιμὴν ἀπονέ- μοντες, ὡς πρὸς τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι, καὶ μὴν καὶ δό ξαν περιθήσομεν τῷ γεγεννηκότι, ἢ τὸ ἐναντίον ἐξω εργασόμεθα, τοῖς κατωτέρω καὶ ἐλάττοσιν ἐξυβρίζον τες τὸν γεγεννημένον, επείπερ ὄντως ἐστὶ καὶ ἀλη θέστερον. Δόξα μὲν γὰρ τῷ Πατρὶ τὸ γεννῆσαι τοι οὗτον, ὁποῖός περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός. Συμ- βήσεται δὲ πάντως τὸ ἐναντίον, εὐφημεῖν γὰρ ἀκή. λουθον, εἰ μὴ διασώζοι τὴν αὐτῷ πρέπουσαν εὐφυΐας ὁ Υἱὸς, τὸ μεῖον ἔχων ἢ κατὰ τὴν δόξαν, ἢ κατά τι γοῦν τῶν ὅσα προσείναι πάντως ἐχρῆν, ἵνα δὴ φαί νοιτο διὰ πάντων παντέλειος τε καὶ ἀληθινὸς ὑπάρ χων Θεός. Εχων δὲ οὕτω φύσεως, εἰ τιμᾷ τὸν Πα- τέρα, μὴ γελάσῃς, ἄνθρωπε· μηδὲ ὀφλήσεις δίκην κακύνων ἀμαθῶς, ὅπερ ἥκιστα χρῆν. Ἔστι γὰρ δήπου θαυμάζειν αὐτὸν καὶ ἐπὶ τούτῳ πρέπον, ὅτι καὶ τιμᾷ καὶ ἀγαπᾷ τὸν γεννήσαντα· πᾶν γὰρ εἶδος ἀρετῆς, πηγὴν ὥσπερ τινὰ καὶ ῥίζαν ἔχει τὴν ἀνωτάτω πασῶν οὐσίαν· ἐκφανέντα δὲ πρῶτον ἐν ἐκείνῃ τὰ ἀγαθὰ, καὶ εἰς ἡμᾶς καταῤῥεῖ, τοὺς οἵπερ ἐσμέν γεγονότες κατὰ τὴν ἐκείνης εἰκόνα. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμῖν ὁ νομοθέτης τιμᾶν ὅτι χρὴ πατέρα καὶ μητέρα διήγγελλεν, ἀλλὰ καὶ γέρα τούτοις ἐπετίθει τὰ κάλλι στα μέγιστον, οἶμαι, δὴ πάντων τὸ πρᾶγμα εἰδὼς, καὶ λοιδορίας ἀπάσης τοσοῦτον ἀπηλλαγμένον, ὡς καὶ μακραίωνος βίου φαίνεσθαι πρόξενον. Ονπερ οὖν τρόπον ἡμεῖς διὰ τὸ ὑποτάττεσθαι καὶ καταπείθεσθαι τοῖς γεννήσασιν, οὐχ έτεροί τινες κατὰ τὴν φύσιν ὡς πρὸς αὐτοὺς ἀποτελούμεθα, ἀλλ᾽ ὄντες ὅπερ εἰσὶν Β ἐξ ἀνθρώπων ἄνθρωποι, καὶ τέλειον ἔχοντες καὶ ἀποσώζοντες τὸν τῆς ἀνθρωπότητος ὅρον, ἐπιτηδεύου μεν ὡς ἐν τάξει λαμπρᾶς ἀρετῆς τὸ πειθήνιον οὕτω νοήσεις ἐπί τε Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Ἂν γὰρ ὅ ἐστιν, ἐκ Θεοῦ Θεὸς δηλονότι, τέλειος ἐκ τελείου, χαρακτὴρ ἀπαραποίητης τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας, λογιεῖται μὲν ἕτερον οὐδὲν ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς λογίσαιτο τυχόν, οὗπέρ ἐστι καὶ βουλή, καὶ Λόγος ἐθελήσει δὲ πάντως τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ, τοῖς αὐτοῖς, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ὁμοουσιότητος νόμοις εἰς τὸ πάντα συνεθέλειν τὰ ἀγαθὰ τῷ Πατρὶ συνδιακρατού μενος. Σκανδαλίζου τοιγαροῦν, ἄνθρωπε, μηδαμώς, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος. Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quantum homo ; in omnibus enim æqualis ratio A naturæ cernitur. Idem sentiendum de angelis et quavis alia creatura. Igitur de ipsis substantiis nequeunt ista prorsus intelligi,, sed substantiis accidunt, aut aliquibus eorum quæ sunt circa ipsas, quemadmodum superius ostendimus. Quomodo ergo Pater Filio major erit: qui natura Deus est, Deo secundum naturam? Nam quod ex ipso geni- tus sit Filius, id vos etiam invitos adiget ei con- substantialitatem tribuere. Hoc igitur præsuppo- sito tanquam certo et indubitato, Filium nimirum Deum esse secundum naturam,337 quæramus, si lubet, utrum ei honorem tribuentes æqualem cum eo ex quo est, gloriam quoque præterea allaturi simus Genitori, an contrarium facturi, inferioribus ac minoribus honoribus Filio contumeliam infe- rentes, cum re vera exsistat. Gloria enim est Patri, quod talem genuit Filium qualis ipse est secundum naturam. Sed contrarium prorsus ei accidet, quod Deus avertat! si non servet sibi convenientem naturæ splendorem Filius, minus habens gloriæ quam par sit, aut eorum saltem quæ ei necessario inesse debeant, ut usquequaque perfectissimus ac verus exsistat Deus. Cum ejus itaque naturæ sit Filius, si Patrem honorat, noli ridere, o bone, neque pœnæ ultro te offeras, stulte vituperans id quod minime oporteat. Ob hoc enim suspici debet, quod Patrem honorat ac diligit: omne enim virtu- tis genus fontem veluti quemdam ac radicem habet supremam illam omnium substantiam : in qua bona prinum se produnt, tum ad nos deluunt, qui ad illius imaginem facti sumus. Propterea legislator nobis quoque honorandum esse patrem ac matrem præcepit, quin etiam præclara præmia addidit, cum sciret, opinor, rem esse omnium maximam, et ab omnibus sannis adeo remotam, ut et vitæ diutur- nitatem afferre videatur. Quemadmodum ergo nos ex eo quod subjecti sumus, et parentibus obsequi- mur, ab ipsis natura diversi non efficimur, sed cum simus id quod sunt, ex hominibus nimirum homi- nes, et perfectam humanitatis rationem retinentes, obsequium instar præclara cujusdam virtutis coli- mus, ita de Patre et Filio censendum est. Nam cum sit id quod est, ex Deo Deus nimirum, per- fectus ex perfecto, character immutabilis substan- D tiæ Genitoris, nihil quidem aliud cogitabit quam quod ipse quoque cogitaverit cujus est consilium ac Verbum: sed eadem plane cum Patre volet, iis- dem, ut ita dicam, consubstantialitatis legibus ad omnia volendum cum Patre bona, una cum ipso constrictus. Noli ergo, quisquis es, o bone, offendi, cum dicentem audies : « Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me 6. . Quod enim diximus initio, boc rursum dicemus. De re certa et manifesta hæc dixit Christus. Cum enim doceret velle se pro cmnibus mori, propterea quod ita natura 6s Joan. vi, " C

οὐδαμόθεν ἕξει τὸ μεῖζον, ἢ ἔλαττον· οὔτε γὰρ ἐλάτ των ἄνθρωπος άνθρώπου καθὸ ἄνθρωπος, ούτε μείζων καθὸ πάλιν ἄνθρωπος. Ἴσος γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν ὁ τῆς φύσεως θεωρείται λόγος· ὁ αὐτὸς δ' ἂν σώζοιτο λόγος, καὶ ἐπ' ἀγγέλων, ἢ καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ πεποιημένου, καὶ ἐν τῇ κτίσει κατηριθμημένου. Οὐκοῦν ἀχώρητα παντελῶς ἐπ' αὐτῶν τὰ τοιαῦτα τῶν οὐσιῶν εὑρίσκε - ται, συμβαίνει δὲ ταῖς οὐσίαις, ἤγουν τισὶ τῶν περὶ αὐτὰς, καθάπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω δεδώκαμεν. Πῶς οὖν ἔσται μείζων ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, φύσει Θεός ὑπάρχων τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ ; Τὸ γὰρ ἐξ αὐτοῦ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱόν, ἀναγκάσει δὴ πάντως καὶ οὐχ ἑκόντας ὑμᾶς ἀποδοῦναι τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ. Προϋπο κειμένου τοιγαροῦν, καὶ ἀναμφιλόγως εἰσβαίνοντος τοῦ κατὰ φύσιν εἶναι Θεὸν τὸν Υἱόν, ἐπιζητῶμεν, εἰ δοκεῖ, πότερόν ποτε τὴν μὲν ἴσην αὐτῷ τιμὴν ἀπονέ- μοντες, ὡς πρὸς τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι, καὶ μὴν καὶ δό ξαν περιθήσομεν τῷ γεγεννηκότι, ἢ τὸ ἐναντίον ἐξω εργασόμεθα, τοῖς κατωτέρω καὶ ἐλάττοσιν ἐξυβρίζον τες τὸν γεγεννημένον, επείπερ ὄντως ἐστὶ καὶ ἀλη θέστερον. Δόξα μὲν γὰρ τῷ Πατρὶ τὸ γεννῆσαι τοι οὗτον, ὁποῖός περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός. Συμ- βήσεται δὲ πάντως τὸ ἐναντίον, εὐφημεῖν γὰρ ἀκή. λουθον, εἰ μὴ διασώζοι τὴν αὐτῷ πρέπουσαν εὐφυΐας ὁ Υἱὸς, τὸ μεῖον ἔχων ἢ κατὰ τὴν δόξαν, ἢ κατά τι γοῦν τῶν ὅσα προσείναι πάντως ἐχρῆν, ἵνα δὴ φαί νοιτο διὰ πάντων παντέλειος τε καὶ ἀληθινὸς ὑπάρ χων Θεός. Εχων δὲ οὕτω φύσεως, εἰ τιμᾷ τὸν Πα- τέρα, μὴ γελάσῃς, ἄνθρωπε· μηδὲ ὀφλήσεις δίκην κακύνων ἀμαθῶς, ὅπερ ἥκιστα χρῆν. Ἔστι γὰρ δήπου θαυμάζειν αὐτὸν καὶ ἐπὶ τούτῳ πρέπον, ὅτι καὶ τιμᾷ καὶ ἀγαπᾷ τὸν γεννήσαντα· πᾶν γὰρ εἶδος ἀρετῆς, πηγὴν ὥσπερ τινὰ καὶ ῥίζαν ἔχει τὴν ἀνωτάτω πασῶν οὐσίαν· ἐκφανέντα δὲ πρῶτον ἐν ἐκείνῃ τὰ ἀγαθὰ, καὶ εἰς ἡμᾶς καταῤῥεῖ, τοὺς οἵπερ ἐσμέν γεγονότες κατὰ τὴν ἐκείνης εἰκόνα. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμῖν ὁ νομοθέτης τιμᾶν ὅτι χρὴ πατέρα καὶ μητέρα διήγγελλεν, ἀλλὰ καὶ γέρα τούτοις ἐπετίθει τὰ κάλλι στα μέγιστον, οἶμαι, δὴ πάντων τὸ πρᾶγμα εἰδὼς, καὶ λοιδορίας ἀπάσης τοσοῦτον ἀπηλλαγμένον, ὡς καὶ μακραίωνος βίου φαίνεσθαι πρόξενον. Ονπερ οὖν τρόπον ἡμεῖς διὰ τὸ ὑποτάττεσθαι καὶ καταπείθεσθαι τοῖς γεννήσασιν, οὐχ έτεροί τινες κατὰ τὴν φύσιν ὡς πρὸς αὐτοὺς ἀποτελούμεθα, ἀλλ᾽ ὄντες ὅπερ εἰσὶν Β ἐξ ἀνθρώπων ἄνθρωποι, καὶ τέλειον ἔχοντες καὶ ἀποσώζοντες τὸν τῆς ἀνθρωπότητος ὅρον, ἐπιτηδεύου μεν ὡς ἐν τάξει λαμπρᾶς ἀρετῆς τὸ πειθήνιον οὕτω νοήσεις ἐπί τε Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Ἂν γὰρ ὅ ἐστιν, ἐκ Θεοῦ Θεὸς δηλονότι, τέλειος ἐκ τελείου, χαρακτὴρ ἀπαραποίητης τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας, λογιεῖται μὲν ἕτερον οὐδὲν ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς λογίσαιτο τυχόν, οὗπέρ ἐστι καὶ βουλή, καὶ Λόγος ἐθελήσει δὲ πάντως τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ, τοῖς αὐτοῖς, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ὁμοουσιότητος νόμοις εἰς τὸ πάντα συνεθέλειν τὰ ἀγαθὰ τῷ Πατρὶ συνδιακρατού μενος. Σκανδαλίζου τοιγαροῦν, ἄνθρωπε, μηδαμώς, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος. Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quantum homo ; in omnibus enim æqualis ratio A naturæ cernitur. Idem sentiendum de angelis et quavis alia creatura. Igitur de ipsis substantiis nequeunt ista prorsus intelligi,, sed substantiis accidunt, aut aliquibus eorum quæ sunt circa ipsas, quemadmodum superius ostendimus. Quomodo ergo Pater Filio major erit: qui natura Deus est, Deo secundum naturam? Nam quod ex ipso geni- tus sit Filius, id vos etiam invitos adiget ei con- substantialitatem tribuere. Hoc igitur præsuppo- sito tanquam certo et indubitato, Filium nimirum Deum esse secundum naturam,337 quæramus, si lubet, utrum ei honorem tribuentes æqualem cum eo ex quo est, gloriam quoque præterea allaturi simus Genitori, an contrarium facturi, inferioribus ac minoribus honoribus Filio contumeliam infe- rentes, cum re vera exsistat. Gloria enim est Patri, quod talem genuit Filium qualis ipse est secundum naturam. Sed contrarium prorsus ei accidet, quod Deus avertat! si non servet sibi convenientem naturæ splendorem Filius, minus habens gloriæ quam par sit, aut eorum saltem quæ ei necessario inesse debeant, ut usquequaque perfectissimus ac verus exsistat Deus. Cum ejus itaque naturæ sit Filius, si Patrem honorat, noli ridere, o bone, neque pœnæ ultro te offeras, stulte vituperans id quod minime oporteat. Ob hoc enim suspici debet, quod Patrem honorat ac diligit: omne enim virtu- tis genus fontem veluti quemdam ac radicem habet supremam illam omnium substantiam : in qua bona prinum se produnt, tum ad nos deluunt, qui ad illius imaginem facti sumus. Propterea legislator nobis quoque honorandum esse patrem ac matrem præcepit, quin etiam præclara præmia addidit, cum sciret, opinor, rem esse omnium maximam, et ab omnibus sannis adeo remotam, ut et vitæ diutur- nitatem afferre videatur. Quemadmodum ergo nos ex eo quod subjecti sumus, et parentibus obsequi- mur, ab ipsis natura diversi non efficimur, sed cum simus id quod sunt, ex hominibus nimirum homi- nes, et perfectam humanitatis rationem retinentes, obsequium instar præclara cujusdam virtutis coli- mus, ita de Patre et Filio censendum est. Nam cum sit id quod est, ex Deo Deus nimirum, per- fectus ex perfecto, character immutabilis substan- D tiæ Genitoris, nihil quidem aliud cogitabit quam quod ipse quoque cogitaverit cujus est consilium ac Verbum: sed eadem plane cum Patre volet, iis- dem, ut ita dicam, consubstantialitatis legibus ad omnia volendum cum Patre bona, una cum ipso constrictus. Noli ergo, quisquis es, o bone, offendi, cum dicentem audies : « Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me 6. . Quod enim diximus initio, boc rursum dicemus. De re certa et manifesta hæc dixit Christus. Cum enim doceret velle se pro cmnibus mori, propterea quod ita natura 6s Joan. vi, " C

οὐδαμόθεν ἕξει τὸ μεῖζον, ἢ ἔλαττον· οὔτε γὰρ ἐλάτ των ἄνθρωπος άνθρώπου καθὸ ἄνθρωπος, ούτε μείζων καθὸ πάλιν ἄνθρωπος. Ἴσος γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν ὁ τῆς φύσεως θεωρείται λόγος· ὁ αὐτὸς δ' ἂν σώζοιτο λόγος, καὶ ἐπ' ἀγγέλων, ἢ καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ πεποιημένου, καὶ ἐν τῇ κτίσει κατηριθμημένου. Οὐκοῦν ἀχώρητα παντελῶς ἐπ' αὐτῶν τὰ τοιαῦτα τῶν οὐσιῶν εὑρίσκε - ται, συμβαίνει δὲ ταῖς οὐσίαις, ἤγουν τισὶ τῶν περὶ αὐτὰς, καθάπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω δεδώκαμεν. Πῶς οὖν ἔσται μείζων ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, φύσει Θεός ὑπάρχων τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ ; Τὸ γὰρ ἐξ αὐτοῦ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱόν, ἀναγκάσει δὴ πάντως καὶ οὐχ ἑκόντας ὑμᾶς ἀποδοῦναι τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ. Προϋπο κειμένου τοιγαροῦν, καὶ ἀναμφιλόγως εἰσβαίνοντος τοῦ κατὰ φύσιν εἶναι Θεὸν τὸν Υἱόν, ἐπιζητῶμεν, εἰ δοκεῖ, πότερόν ποτε τὴν μὲν ἴσην αὐτῷ τιμὴν ἀπονέ- μοντες, ὡς πρὸς τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι, καὶ μὴν καὶ δό ξαν περιθήσομεν τῷ γεγεννηκότι, ἢ τὸ ἐναντίον ἐξω εργασόμεθα, τοῖς κατωτέρω καὶ ἐλάττοσιν ἐξυβρίζον τες τὸν γεγεννημένον, επείπερ ὄντως ἐστὶ καὶ ἀλη θέστερον. Δόξα μὲν γὰρ τῷ Πατρὶ τὸ γεννῆσαι τοι οὗτον, ὁποῖός περ ἂν ὑπάρχοι κατὰ φύσιν αὐτός. Συμ- βήσεται δὲ πάντως τὸ ἐναντίον, εὐφημεῖν γὰρ ἀκή. λουθον, εἰ μὴ διασώζοι τὴν αὐτῷ πρέπουσαν εὐφυΐας ὁ Υἱὸς, τὸ μεῖον ἔχων ἢ κατὰ τὴν δόξαν, ἢ κατά τι γοῦν τῶν ὅσα προσείναι πάντως ἐχρῆν, ἵνα δὴ φαί νοιτο διὰ πάντων παντέλειος τε καὶ ἀληθινὸς ὑπάρ χων Θεός. Εχων δὲ οὕτω φύσεως, εἰ τιμᾷ τὸν Πα- τέρα, μὴ γελάσῃς, ἄνθρωπε· μηδὲ ὀφλήσεις δίκην κακύνων ἀμαθῶς, ὅπερ ἥκιστα χρῆν. Ἔστι γὰρ δήπου θαυμάζειν αὐτὸν καὶ ἐπὶ τούτῳ πρέπον, ὅτι καὶ τιμᾷ καὶ ἀγαπᾷ τὸν γεννήσαντα· πᾶν γὰρ εἶδος ἀρετῆς, πηγὴν ὥσπερ τινὰ καὶ ῥίζαν ἔχει τὴν ἀνωτάτω πασῶν οὐσίαν· ἐκφανέντα δὲ πρῶτον ἐν ἐκείνῃ τὰ ἀγαθὰ, καὶ εἰς ἡμᾶς καταῤῥεῖ, τοὺς οἵπερ ἐσμέν γεγονότες κατὰ τὴν ἐκείνης εἰκόνα. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμῖν ὁ νομοθέτης τιμᾶν ὅτι χρὴ πατέρα καὶ μητέρα διήγγελλεν, ἀλλὰ καὶ γέρα τούτοις ἐπετίθει τὰ κάλλι στα μέγιστον, οἶμαι, δὴ πάντων τὸ πρᾶγμα εἰδὼς, καὶ λοιδορίας ἀπάσης τοσοῦτον ἀπηλλαγμένον, ὡς καὶ μακραίωνος βίου φαίνεσθαι πρόξενον. Ονπερ οὖν τρόπον ἡμεῖς διὰ τὸ ὑποτάττεσθαι καὶ καταπείθεσθαι τοῖς γεννήσασιν, οὐχ έτεροί τινες κατὰ τὴν φύσιν ὡς πρὸς αὐτοὺς ἀποτελούμεθα, ἀλλ᾽ ὄντες ὅπερ εἰσὶν Β ἐξ ἀνθρώπων ἄνθρωποι, καὶ τέλειον ἔχοντες καὶ ἀποσώζοντες τὸν τῆς ἀνθρωπότητος ὅρον, ἐπιτηδεύου μεν ὡς ἐν τάξει λαμπρᾶς ἀρετῆς τὸ πειθήνιον οὕτω νοήσεις ἐπί τε Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Ἂν γὰρ ὅ ἐστιν, ἐκ Θεοῦ Θεὸς δηλονότι, τέλειος ἐκ τελείου, χαρακτὴρ ἀπαραποίητης τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας, λογιεῖται μὲν ἕτερον οὐδὲν ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς λογίσαιτο τυχόν, οὗπέρ ἐστι καὶ βουλή, καὶ Λόγος ἐθελήσει δὲ πάντως τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ, τοῖς αὐτοῖς, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ὁμοουσιότητος νόμοις εἰς τὸ πάντα συνεθέλειν τὰ ἀγαθὰ τῷ Πατρὶ συνδιακρατού μενος. Σκανδαλίζου τοιγαροῦν, ἄνθρωπε, μηδαμώς, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος. Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quantum homo ; in omnibus enim æqualis ratio A naturæ cernitur. Idem sentiendum de angelis et quavis alia creatura. Igitur de ipsis substantiis nequeunt ista prorsus intelligi,, sed substantiis accidunt, aut aliquibus eorum quæ sunt circa ipsas, quemadmodum superius ostendimus. Quomodo ergo Pater Filio major erit: qui natura Deus est, Deo secundum naturam? Nam quod ex ipso geni- tus sit Filius, id vos etiam invitos adiget ei con- substantialitatem tribuere. Hoc igitur præsuppo- sito tanquam certo et indubitato, Filium nimirum Deum esse secundum naturam,337 quæramus, si lubet, utrum ei honorem tribuentes æqualem cum eo ex quo est, gloriam quoque præterea allaturi simus Genitori, an contrarium facturi, inferioribus ac minoribus honoribus Filio contumeliam infe- rentes, cum re vera exsistat. Gloria enim est Patri, quod talem genuit Filium qualis ipse est secundum naturam. Sed contrarium prorsus ei accidet, quod Deus avertat! si non servet sibi convenientem naturæ splendorem Filius, minus habens gloriæ quam par sit, aut eorum saltem quæ ei necessario inesse debeant, ut usquequaque perfectissimus ac verus exsistat Deus. Cum ejus itaque naturæ sit Filius, si Patrem honorat, noli ridere, o bone, neque pœnæ ultro te offeras, stulte vituperans id quod minime oporteat. Ob hoc enim suspici debet, quod Patrem honorat ac diligit: omne enim virtu- tis genus fontem veluti quemdam ac radicem habet supremam illam omnium substantiam : in qua bona prinum se produnt, tum ad nos deluunt, qui ad illius imaginem facti sumus. Propterea legislator nobis quoque honorandum esse patrem ac matrem præcepit, quin etiam præclara præmia addidit, cum sciret, opinor, rem esse omnium maximam, et ab omnibus sannis adeo remotam, ut et vitæ diutur- nitatem afferre videatur. Quemadmodum ergo nos ex eo quod subjecti sumus, et parentibus obsequi- mur, ab ipsis natura diversi non efficimur, sed cum simus id quod sunt, ex hominibus nimirum homi- nes, et perfectam humanitatis rationem retinentes, obsequium instar præclara cujusdam virtutis coli- mus, ita de Patre et Filio censendum est. Nam cum sit id quod est, ex Deo Deus nimirum, per- fectus ex perfecto, character immutabilis substan- D tiæ Genitoris, nihil quidem aliud cogitabit quam quod ipse quoque cogitaverit cujus est consilium ac Verbum: sed eadem plane cum Patre volet, iis- dem, ut ita dicam, consubstantialitatis legibus ad omnia volendum cum Patre bona, una cum ipso constrictus. Noli ergo, quisquis es, o bone, offendi, cum dicentem audies : « Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me 6. . Quod enim diximus initio, boc rursum dicemus. De re certa et manifesta hæc dixit Christus. Cum enim doceret velle se pro cmnibus mori, propterea quod ita natura 6s Joan. vi, " C

ΜΑ νοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέ- Α λημα τοῦ πέμψαντός με. » Ο γὰρ ἐλέγομεν ἐξ ἀρ γῆς, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν. Κατὰ πράγματος ώρισμέ νου καὶ ἐναργοῦς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐποιήσατο Χριστός. Διδάσκων γὰρ, ὅτι τὸ ὑπὲρ πάντων τεθνα- ναι θελητὸν μὲν ἔχει διὰ τὸ οὕτω βεβουλῆσθαι τὴν θείαν φύσιν, ἀνεθέλητον δὲ διὰ τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθη, καὶ τὸ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν σάρκα παραιτουμένην τὸν θάνατον, τὰ τοιαῦτά φησι. Καὶ μακρὸς μὲν ἡμῖν ἀνάλωται λόγος, ὅτι καὶ ἀνεθέλητόν πως ὁρᾶται τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καθόπερ ἦν ἄνθρωπος, τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀκόλουθον ἡμᾶς τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως κατιδεῖν. Φαμὲν οὖν, ὅτι τῆς Ἰουδαϊκῆς ἔργον ἦν ἀπονοίας, τὸ πάντη τε καὶ πάντως σταυρωθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, καὶ τοῦτο ἀνυπερθέτως ἔμελλεν ἔπεσθαι παρ' αὐτῶν, οὐκ ἀμελέτητον ἐχόντων τὴν τόλμαν τὴν ἐπὶ τούτοις, ἀφ' ὧν ἤδη πεπράχεσαν εἰς τε τοὺς ἁγίους προφήτας, καὶ τοὺς οἵπερ ἦσαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ γεγονότες ἅγιοι. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἑτέροις [Ισ. ἑτέρως] ἦν τὸ πεπτωκὸς εἰς θάνατον, ἐξαναστῆναι πάλιν εἰς ζωήν, εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ λό- γος· ἔδει δὲ πάντως γεγονότα παθεῖν, τὸ ἀνεθέλητον ἐποιήσατο θελητὸν, καὶ τοῦτο τῆς θείας φύσεως διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς καταδεξαμένης ἀγάπην. Ἡ γὰρ πάν των τεχνίτις σοφία, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Υἱὸς, τὸ ἐκ διαβο- λικῆς δυστροπίας σκευωρηθέν, φημὶ δὲ τὸν ἑαυτοῦ κατὰ σάρκα θάνατον, ὁδὸν ἡμῖν σωτηρίας καὶ θύραν ἀνέδειξε ζωῆς, καὶ ἀντέστραπται τῷ διαβόλῳ τὰ ἐν Ελπίσι, καὶ μόλις ἔγνω παθών, ὅτι σκληρὸν αὐτῷ τὰ θεομαχεῖν. Δοκεῖ δέ μοι καὶ ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς τοῖς περὶ τούτων συμφέρεσθαι λόγοις, και τι τοιοῦτον < ὑποδηλοῦν, ὅτε φησὶν ὡς περὶ Χριστοῦ καὶ τοῦ διαβό λου· « Ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινώσει αὐτόν. » Παγίδα μὲν γὰρ συνεπήξατο τῷ Χριστῷ τὸν θάνατον ὁ διάβολος, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τεταπείνωται τῇ οἰκείᾳ πα- γίδι. Λέλυται γὰρ θάνατος ἐν θανάτῳ Χριστοῦ, καὶ κατηργήθη τύραννος ὁ πετεῖσθαι μὴ προσδοκῶν. Καὶ μακρὸν μὲν ἦν ἐπὶ τούτοις ἐπιθεῖναι λόγον οὐ χαλεπὸν· ὁ δὲ ἦν ἐν χερσὶν, αὐτὸ δὲ πάλιν ἐροῦμεν. Εἰ μὴ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς θελημάτων ἦν ἔργον Ἰουδαϊκῶν, καὶ τῶν ἐν ἐκείνοις ἀνοσίων τολμημά- των καρπὸς ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ, κρίμα δὲ ἦν τὸ θεῖον, ὥσπερ οἷονταί τινες, τὸ πάντως ἄγον εἰς τοῦτο· πῶς οὐκ ἔδει λοιπὸν καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης πληροῦσθαι τὸ δόξαν δι' ἀνθρώπων δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως ; Εἶτα πῶς ἄν, εἰπέ μοι, δικαίως ἔτι κολάζοιντο ταῖς ἀπαραιτήτοις τοῦ Θεοῦ ψήφοις ὑπηρετοῦντές τινες; Πῶς δὲ δείλαιος καὶ ἐν ἀμείνοσιν, εἰ μὴ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος δι᾽ οὗ παρεδόθη Χριστός; Εἰ γὰρ θελητὸν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος, καὶ ἀνεθέλητον οὐδα μῶς καθ᾿ ἕτερόν τινα τρόπον νοοῖτο, ποίαν ἂν εὐλό γως εισπράττοιτο δίκην, θελημάτων Δεσποτικῶν, καὶ τῶν ἐσομένων ἀπαραιτήτως, ὑπηρέτης ἀναδεδει γμένος ; Η γὰρ οὐχ ἅπασιν ἔσται διαφανές, ὅτι πάνω τως ἔδει γενέσθαι τὰ τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δο- ποῦντα [αί. δόξαντα] φύσει, γενέσθαι δὲ πάντως διά άνων ; 'Αλλ' ἔστι καὶ διὰ τούτων, καὶ διὰ πλειόνων ἑτέρων συνιδεῖν ὡ;, ἐπείπερ ἐξ οὐρανοῦ καταβέβηκεν ὁ Υἱὸς, τὸν ὑπὲρ ἁπάντων ὑπέμεινε θάνατον, έκών τε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. divina velit : nolle autem, propter erucis passio- nes, et quod ad carnem attinet quæ mortem aver- satur, isthæc loquitur. Et quidem multis verbis ostendimus involuntariam quodammodo videri in Christo, quatenus hono est, crucis passionem, sed ex ipsa quoque rerum natura idipsum animadver- tere consentaneum est. Dicimus itaque a Judaico furore proficisci quod Christus omnino crucifigendus esset, idque sine mora ab ipsis factum iri, qui ad istam audaciam ex iis qua jam erga prophetas et illius temporis sanctos patraverant, exercitati erant. Cum autem B aliter id quod in mortem ceciderat non posset ad vitam rursum excitari, nisi unigenitum Dei Ver- bum homo factum esset, et jam factum utique pati oporteret, involuntarium fecit voluntarium, natura divina propter dilectionem in nos id sus- cipiente. Universorum enim opifex illa sapientia, id est Filius, quod diaboli arte structum erat, more tem, inquam, suam secundum carnem, iter nobis salutis ac vitæ januam eſſfecit, et retro versa est spes diaboli, vixque tandem agnovit durum sibi esse cum Deo pugnare. Quibus assentiri mihi vi- detur Psalmista divinus, et istiusmodi quiddam in- nuere cum ait tanquam de Christo et diabolo : ln laqueo suo humiliabit eum ". » Laqueum enim Christo, id est mortem, struxit diabolus : sed C in ipso laqueo suo est humiliatus. Destructa enim mors est in morte Christi, et deletus est tyrannus qui ruinam non exspectabat. Plura de his dicere non est difficile: sed quod in manibus nobis est, iterum dicemus. Si Christi 'mors a Judæorum au- dacia proprie ac vere profecta non esset, sed judi- cio divino, ut quidam existimant, eo impulsi essent, quomodo necesse non esset ejus voluntatem uti- que per homines tantum impleri? At quomodo, quæso, jure punirentur qui inevitabilibus Dei de- cretis parent? Quomodo miser ille, per quem Christus traditus est, meliorem sortem nactus esset, si non esset natus homo ille"? Nam si vo- luntaria in Salvatore passio, et nequaquam involun- D taria alio quodammodo censenda sit, quam poenam jure pendere cogeretur, qui voluntatis Dominica et eorum quæ certissime et inevitabiliter fu- tura erant minister est constitutus? Numquid enim cunctis manifestum est, omnino fieri debere quæ divinæ et ineffabili naturæ placuerint, et fieri quidem per aliquos? At cum ex his, tum es pluribus aliis videre est, Filium, quando- quidem descendit de cœlis, pro omnibus mortem pertulisse, volentem simul et invitum, ut omnes in novissima die suscitaret, cum ita ipsi quoque Patri placuerit, propter utilitatem omnium : ne- quaquam tamen seipsum idcirco diversæ naturæ * Psal. x, 10. so Matth. XXVI, 24.

ΜΑ νοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέ- Α λημα τοῦ πέμψαντός με. » Ο γὰρ ἐλέγομεν ἐξ ἀρ γῆς, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν. Κατὰ πράγματος ώρισμέ νου καὶ ἐναργοῦς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐποιήσατο Χριστός. Διδάσκων γὰρ, ὅτι τὸ ὑπὲρ πάντων τεθνα- ναι θελητὸν μὲν ἔχει διὰ τὸ οὕτω βεβουλῆσθαι τὴν θείαν φύσιν, ἀνεθέλητον δὲ διὰ τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθη, καὶ τὸ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν σάρκα παραιτουμένην τὸν θάνατον, τὰ τοιαῦτά φησι. Καὶ μακρὸς μὲν ἡμῖν ἀνάλωται λόγος, ὅτι καὶ ἀνεθέλητόν πως ὁρᾶται τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καθόπερ ἦν ἄνθρωπος, τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀκόλουθον ἡμᾶς τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως κατιδεῖν. Φαμὲν οὖν, ὅτι τῆς Ἰουδαϊκῆς ἔργον ἦν ἀπονοίας, τὸ πάντη τε καὶ πάντως σταυρωθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, καὶ τοῦτο ἀνυπερθέτως ἔμελλεν ἔπεσθαι παρ' αὐτῶν, οὐκ ἀμελέτητον ἐχόντων τὴν τόλμαν τὴν ἐπὶ τούτοις, ἀφ' ὧν ἤδη πεπράχεσαν εἰς τε τοὺς ἁγίους προφήτας, καὶ τοὺς οἵπερ ἦσαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ γεγονότες ἅγιοι. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἑτέροις [Ισ. ἑτέρως] ἦν τὸ πεπτωκὸς εἰς θάνατον, ἐξαναστῆναι πάλιν εἰς ζωήν, εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ λό- γος· ἔδει δὲ πάντως γεγονότα παθεῖν, τὸ ἀνεθέλητον ἐποιήσατο θελητὸν, καὶ τοῦτο τῆς θείας φύσεως διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς καταδεξαμένης ἀγάπην. Ἡ γὰρ πάν των τεχνίτις σοφία, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Υἱὸς, τὸ ἐκ διαβο- λικῆς δυστροπίας σκευωρηθέν, φημὶ δὲ τὸν ἑαυτοῦ κατὰ σάρκα θάνατον, ὁδὸν ἡμῖν σωτηρίας καὶ θύραν ἀνέδειξε ζωῆς, καὶ ἀντέστραπται τῷ διαβόλῳ τὰ ἐν Ελπίσι, καὶ μόλις ἔγνω παθών, ὅτι σκληρὸν αὐτῷ τὰ θεομαχεῖν. Δοκεῖ δέ μοι καὶ ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς τοῖς περὶ τούτων συμφέρεσθαι λόγοις, και τι τοιοῦτον < ὑποδηλοῦν, ὅτε φησὶν ὡς περὶ Χριστοῦ καὶ τοῦ διαβό λου· « Ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινώσει αὐτόν. » Παγίδα μὲν γὰρ συνεπήξατο τῷ Χριστῷ τὸν θάνατον ὁ διάβολος, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τεταπείνωται τῇ οἰκείᾳ πα- γίδι. Λέλυται γὰρ θάνατος ἐν θανάτῳ Χριστοῦ, καὶ κατηργήθη τύραννος ὁ πετεῖσθαι μὴ προσδοκῶν. Καὶ μακρὸν μὲν ἦν ἐπὶ τούτοις ἐπιθεῖναι λόγον οὐ χαλεπὸν· ὁ δὲ ἦν ἐν χερσὶν, αὐτὸ δὲ πάλιν ἐροῦμεν. Εἰ μὴ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς θελημάτων ἦν ἔργον Ἰουδαϊκῶν, καὶ τῶν ἐν ἐκείνοις ἀνοσίων τολμημά- των καρπὸς ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ, κρίμα δὲ ἦν τὸ θεῖον, ὥσπερ οἷονταί τινες, τὸ πάντως ἄγον εἰς τοῦτο· πῶς οὐκ ἔδει λοιπὸν καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης πληροῦσθαι τὸ δόξαν δι' ἀνθρώπων δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως ; Εἶτα πῶς ἄν, εἰπέ μοι, δικαίως ἔτι κολάζοιντο ταῖς ἀπαραιτήτοις τοῦ Θεοῦ ψήφοις ὑπηρετοῦντές τινες; Πῶς δὲ δείλαιος καὶ ἐν ἀμείνοσιν, εἰ μὴ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος δι᾽ οὗ παρεδόθη Χριστός; Εἰ γὰρ θελητὸν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος, καὶ ἀνεθέλητον οὐδα μῶς καθ᾿ ἕτερόν τινα τρόπον νοοῖτο, ποίαν ἂν εὐλό γως εισπράττοιτο δίκην, θελημάτων Δεσποτικῶν, καὶ τῶν ἐσομένων ἀπαραιτήτως, ὑπηρέτης ἀναδεδει γμένος ; Η γὰρ οὐχ ἅπασιν ἔσται διαφανές, ὅτι πάνω τως ἔδει γενέσθαι τὰ τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δο- ποῦντα [αί. δόξαντα] φύσει, γενέσθαι δὲ πάντως διά άνων ; 'Αλλ' ἔστι καὶ διὰ τούτων, καὶ διὰ πλειόνων ἑτέρων συνιδεῖν ὡ;, ἐπείπερ ἐξ οὐρανοῦ καταβέβηκεν ὁ Υἱὸς, τὸν ὑπὲρ ἁπάντων ὑπέμεινε θάνατον, έκών τε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. divina velit : nolle autem, propter erucis passio- nes, et quod ad carnem attinet quæ mortem aver- satur, isthæc loquitur. Et quidem multis verbis ostendimus involuntariam quodammodo videri in Christo, quatenus hono est, crucis passionem, sed ex ipsa quoque rerum natura idipsum animadver- tere consentaneum est. Dicimus itaque a Judaico furore proficisci quod Christus omnino crucifigendus esset, idque sine mora ab ipsis factum iri, qui ad istam audaciam ex iis qua jam erga prophetas et illius temporis sanctos patraverant, exercitati erant. Cum autem B aliter id quod in mortem ceciderat non posset ad vitam rursum excitari, nisi unigenitum Dei Ver- bum homo factum esset, et jam factum utique pati oporteret, involuntarium fecit voluntarium, natura divina propter dilectionem in nos id sus- cipiente. Universorum enim opifex illa sapientia, id est Filius, quod diaboli arte structum erat, more tem, inquam, suam secundum carnem, iter nobis salutis ac vitæ januam eſſfecit, et retro versa est spes diaboli, vixque tandem agnovit durum sibi esse cum Deo pugnare. Quibus assentiri mihi vi- detur Psalmista divinus, et istiusmodi quiddam in- nuere cum ait tanquam de Christo et diabolo : ln laqueo suo humiliabit eum ". » Laqueum enim Christo, id est mortem, struxit diabolus : sed C in ipso laqueo suo est humiliatus. Destructa enim mors est in morte Christi, et deletus est tyrannus qui ruinam non exspectabat. Plura de his dicere non est difficile: sed quod in manibus nobis est, iterum dicemus. Si Christi 'mors a Judæorum au- dacia proprie ac vere profecta non esset, sed judi- cio divino, ut quidam existimant, eo impulsi essent, quomodo necesse non esset ejus voluntatem uti- que per homines tantum impleri? At quomodo, quæso, jure punirentur qui inevitabilibus Dei de- cretis parent? Quomodo miser ille, per quem Christus traditus est, meliorem sortem nactus esset, si non esset natus homo ille"? Nam si vo- luntaria in Salvatore passio, et nequaquam involun- D taria alio quodammodo censenda sit, quam poenam jure pendere cogeretur, qui voluntatis Dominica et eorum quæ certissime et inevitabiliter fu- tura erant minister est constitutus? Numquid enim cunctis manifestum est, omnino fieri debere quæ divinæ et ineffabili naturæ placuerint, et fieri quidem per aliquos? At cum ex his, tum es pluribus aliis videre est, Filium, quando- quidem descendit de cœlis, pro omnibus mortem pertulisse, volentem simul et invitum, ut omnes in novissima die suscitaret, cum ita ipsi quoque Patri placuerit, propter utilitatem omnium : ne- quaquam tamen seipsum idcirco diversæ naturæ * Psal. x, 10. so Matth. XXVI, 24.

ΜΑ νοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέ- Α λημα τοῦ πέμψαντός με. » Ο γὰρ ἐλέγομεν ἐξ ἀρ γῆς, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν. Κατὰ πράγματος ώρισμέ νου καὶ ἐναργοῦς τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἐποιήσατο Χριστός. Διδάσκων γὰρ, ὅτι τὸ ὑπὲρ πάντων τεθνα- ναι θελητὸν μὲν ἔχει διὰ τὸ οὕτω βεβουλῆσθαι τὴν θείαν φύσιν, ἀνεθέλητον δὲ διὰ τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθη, καὶ τὸ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν σάρκα παραιτουμένην τὸν θάνατον, τὰ τοιαῦτά φησι. Καὶ μακρὸς μὲν ἡμῖν ἀνάλωται λόγος, ὅτι καὶ ἀνεθέλητόν πως ὁρᾶται τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καθόπερ ἦν ἄνθρωπος, τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀκόλουθον ἡμᾶς τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως κατιδεῖν. Φαμὲν οὖν, ὅτι τῆς Ἰουδαϊκῆς ἔργον ἦν ἀπονοίας, τὸ πάντη τε καὶ πάντως σταυρωθήσεσθαι τὸν Χριστὸν, καὶ τοῦτο ἀνυπερθέτως ἔμελλεν ἔπεσθαι παρ' αὐτῶν, οὐκ ἀμελέτητον ἐχόντων τὴν τόλμαν τὴν ἐπὶ τούτοις, ἀφ' ὧν ἤδη πεπράχεσαν εἰς τε τοὺς ἁγίους προφήτας, καὶ τοὺς οἵπερ ἦσαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ γεγονότες ἅγιοι. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἑτέροις [Ισ. ἑτέρως] ἦν τὸ πεπτωκὸς εἰς θάνατον, ἐξαναστῆναι πάλιν εἰς ζωήν, εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ λό- γος· ἔδει δὲ πάντως γεγονότα παθεῖν, τὸ ἀνεθέλητον ἐποιήσατο θελητὸν, καὶ τοῦτο τῆς θείας φύσεως διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς καταδεξαμένης ἀγάπην. Ἡ γὰρ πάν των τεχνίτις σοφία, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Υἱὸς, τὸ ἐκ διαβο- λικῆς δυστροπίας σκευωρηθέν, φημὶ δὲ τὸν ἑαυτοῦ κατὰ σάρκα θάνατον, ὁδὸν ἡμῖν σωτηρίας καὶ θύραν ἀνέδειξε ζωῆς, καὶ ἀντέστραπται τῷ διαβόλῳ τὰ ἐν Ελπίσι, καὶ μόλις ἔγνω παθών, ὅτι σκληρὸν αὐτῷ τὰ θεομαχεῖν. Δοκεῖ δέ μοι καὶ ὁ θεσπέσιος Μελῳδὸς τοῖς περὶ τούτων συμφέρεσθαι λόγοις, και τι τοιοῦτον < ὑποδηλοῦν, ὅτε φησὶν ὡς περὶ Χριστοῦ καὶ τοῦ διαβό λου· « Ἐν τῇ παγίδι αὐτοῦ ταπεινώσει αὐτόν. » Παγίδα μὲν γὰρ συνεπήξατο τῷ Χριστῷ τὸν θάνατον ὁ διάβολος, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τεταπείνωται τῇ οἰκείᾳ πα- γίδι. Λέλυται γὰρ θάνατος ἐν θανάτῳ Χριστοῦ, καὶ κατηργήθη τύραννος ὁ πετεῖσθαι μὴ προσδοκῶν. Καὶ μακρὸν μὲν ἦν ἐπὶ τούτοις ἐπιθεῖναι λόγον οὐ χαλεπὸν· ὁ δὲ ἦν ἐν χερσὶν, αὐτὸ δὲ πάλιν ἐροῦμεν. Εἰ μὴ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς θελημάτων ἦν ἔργον Ἰουδαϊκῶν, καὶ τῶν ἐν ἐκείνοις ἀνοσίων τολμημά- των καρπὸς ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ, κρίμα δὲ ἦν τὸ θεῖον, ὥσπερ οἷονταί τινες, τὸ πάντως ἄγον εἰς τοῦτο· πῶς οὐκ ἔδει λοιπὸν καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης πληροῦσθαι τὸ δόξαν δι' ἀνθρώπων δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως ; Εἶτα πῶς ἄν, εἰπέ μοι, δικαίως ἔτι κολάζοιντο ταῖς ἀπαραιτήτοις τοῦ Θεοῦ ψήφοις ὑπηρετοῦντές τινες; Πῶς δὲ δείλαιος καὶ ἐν ἀμείνοσιν, εἰ μὴ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος δι᾽ οὗ παρεδόθη Χριστός; Εἰ γὰρ θελητὸν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος, καὶ ἀνεθέλητον οὐδα μῶς καθ᾿ ἕτερόν τινα τρόπον νοοῖτο, ποίαν ἂν εὐλό γως εισπράττοιτο δίκην, θελημάτων Δεσποτικῶν, καὶ τῶν ἐσομένων ἀπαραιτήτως, ὑπηρέτης ἀναδεδει γμένος ; Η γὰρ οὐχ ἅπασιν ἔσται διαφανές, ὅτι πάνω τως ἔδει γενέσθαι τὰ τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ δο- ποῦντα [αί. δόξαντα] φύσει, γενέσθαι δὲ πάντως διά άνων ; 'Αλλ' ἔστι καὶ διὰ τούτων, καὶ διὰ πλειόνων ἑτέρων συνιδεῖν ὡ;, ἐπείπερ ἐξ οὐρανοῦ καταβέβηκεν ὁ Υἱὸς, τὸν ὑπὲρ ἁπάντων ὑπέμεινε θάνατον, έκών τε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. divina velit : nolle autem, propter erucis passio- nes, et quod ad carnem attinet quæ mortem aver- satur, isthæc loquitur. Et quidem multis verbis ostendimus involuntariam quodammodo videri in Christo, quatenus hono est, crucis passionem, sed ex ipsa quoque rerum natura idipsum animadver- tere consentaneum est. Dicimus itaque a Judaico furore proficisci quod Christus omnino crucifigendus esset, idque sine mora ab ipsis factum iri, qui ad istam audaciam ex iis qua jam erga prophetas et illius temporis sanctos patraverant, exercitati erant. Cum autem B aliter id quod in mortem ceciderat non posset ad vitam rursum excitari, nisi unigenitum Dei Ver- bum homo factum esset, et jam factum utique pati oporteret, involuntarium fecit voluntarium, natura divina propter dilectionem in nos id sus- cipiente. Universorum enim opifex illa sapientia, id est Filius, quod diaboli arte structum erat, more tem, inquam, suam secundum carnem, iter nobis salutis ac vitæ januam eſſfecit, et retro versa est spes diaboli, vixque tandem agnovit durum sibi esse cum Deo pugnare. Quibus assentiri mihi vi- detur Psalmista divinus, et istiusmodi quiddam in- nuere cum ait tanquam de Christo et diabolo : ln laqueo suo humiliabit eum ". » Laqueum enim Christo, id est mortem, struxit diabolus : sed C in ipso laqueo suo est humiliatus. Destructa enim mors est in morte Christi, et deletus est tyrannus qui ruinam non exspectabat. Plura de his dicere non est difficile: sed quod in manibus nobis est, iterum dicemus. Si Christi 'mors a Judæorum au- dacia proprie ac vere profecta non esset, sed judi- cio divino, ut quidam existimant, eo impulsi essent, quomodo necesse non esset ejus voluntatem uti- que per homines tantum impleri? At quomodo, quæso, jure punirentur qui inevitabilibus Dei de- cretis parent? Quomodo miser ille, per quem Christus traditus est, meliorem sortem nactus esset, si non esset natus homo ille"? Nam si vo- luntaria in Salvatore passio, et nequaquam involun- D taria alio quodammodo censenda sit, quam poenam jure pendere cogeretur, qui voluntatis Dominica et eorum quæ certissime et inevitabiliter fu- tura erant minister est constitutus? Numquid enim cunctis manifestum est, omnino fieri debere quæ divinæ et ineffabili naturæ placuerint, et fieri quidem per aliquos? At cum ex his, tum es pluribus aliis videre est, Filium, quando- quidem descendit de cœlis, pro omnibus mortem pertulisse, volentem simul et invitum, ut omnes in novissima die suscitaret, cum ita ipsi quoque Patri placuerit, propter utilitatem omnium : ne- quaquam tamen seipsum idcirco diversæ naturæ * Psal. x, 10. so Matth. XXVI, 24.

ὁμοῦ καὶ ἄκων, ἵνα πάντας ἀναστήσῃ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρα, δόξαν οὕτω καὶ αὐτῷ τῷ Πατρὶ διὰ τὸ πᾶσι συμφέρον· ἑτεροφυᾷ δὲ οὐδαμῶς, ἢ κατά τι γοῦν ἡττώμενον τοῦ γεγεννηκότος ἑαυτὸν νοεῖσθαι διὰ τού των βούλεται. Β Τὸν μὲν οὖν δι' ἐναντίας ὑπερυθριάσειν ἤδη, καὶ τοῖς περὶ τούτων ἡμῖν οὐκ ἀντιτάξεσθαι λόγοις ὑπου λαμβάνω. Ενισταμένῳ δὲ πάλιν, καὶ φιλονεικεῖν ὅτι πρέποι διεγνωκότι μακρότερον, ἐκεῖνό φημι· Εἰ κατα- βέβηκεν ἐξ οὐρανῶν ὁ Υἱὸς, οὐ τὸ οἰκεῖον ἀποπληρώ σων θέλημα, καθάπερ αὐτός φησιν, ἀλλὰ τὸ τοῦ Πατρὸς, καί σοι τῆς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένης ἐπὶ τούτῳ θεωρίας οὐχ ἡδεῖς οἱ λόγοι φανοῦνται τυχόν ἆρ᾽ οὐκ ἀναγκαῖον εἰπεῖν ἀντιτετάχθαι πως αὐτοῖς τὰ θελή ματα, καὶ διωρίσθαι κατὰ τὸ ἐναντίον τὴν βούλησιν ; ᾿Αλλ' ἔστι δὲ πάλιν ὁμολογούμενον. Εἰ μὲν γὰρ τὸ διεῖργον οὐδὲν, μία δήπου πάντως ἐν ἀμφοῖν ἡ θέλη σις · εἰ δὲ ὡς ἑτέραν τινὰ παρὰ τὴν τοῦ Πατρὸς ὑπο άρχουσαν, παρελαύνει μὲν τὴν ἑαυτοῦ, πληροῖ δὲ ἐκείνην, πῶς οὐκ ἀσυνέτως ἐροῦμεν μίαν εἶναι, καὶ οὐχ ἑτέραν ὡς πρὸς ἑτέραν ; Ιδωμεν τοίνυν ἐν τίσιν ἐστὶν ἡ θέλησις τοῦ Πατρός· οὕτω γὰρ δὴ καὶ τὴν ἑτέραν, ὅποι ποτὲ βλέποι, διαγνωσόμεθα. Οὐκοῦν ἡ μὲν βούλησις τοῦ Πατρὸς, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν ὁ Σω τὴρ, ἵνα πᾶν ὃ δέδωκεν αὐτῷ μὴ ἀπολέσῃ ἐξ αὐτοῦ, « ἀλλ' ἀναστήσῃ αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. » Καὶ ἀγαθὴ μὲν ὅτι καὶ φιλάνθρωπος, οὐδεὶς ἀντερεῖ· μεθιστάντες δὲ πρὸς τὴν ἐναντίως ἔχουσαν βούλησιν τοῦ Υἱοῦ τὰς ἐννοίας, οὔτε φιλάνθρωπον, ούτε μὴν ὅλως εύρήσομεν ἀγαθὸν, φρονοῦντα δὴ πάντως τἀναντία τῷ Πατρὶ, καὶ οὔτε διασώζειν ἡμᾶς, οὔτε μὴν ἐκ θανάτου διο ανιστᾷν ἐθέλοντα. Πῶς οὖν ἐστι ποιμὴν ἀγαθὸς, πῶς δὲ σημεῖον ἡμῖν τῆς ἐνούσης αὐτῷ φιλανθρωπίας ἐτίθει, τὸ διδόναι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ ἡμῶν; Εἰ μὲν γὰρ καταβέβηκεν ἐξ οὐρανῶν, ἵνα τοῦτο πληρώσῃ καθ᾿ ἑκούσιον βούλησιν, πῶς οὐ τὸ ἴδιον θέλημα πληρη, μήτε ἀπολλύων τὸ προσαγόμενον, ἀλλὰ καὶ ἀνιστάς κατὰ τὴν ἐσχάτην ἡμέραν; Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἐν θελήσει τοῦτο αὐτῷ, ὑπηρετεῖ δὲ μᾶλλον τοῖς θελήμασι του Πατρὸς, καὶ διασώζων, καὶ διανιστας, τοὺς ἀπολωλότας δηλονότι καὶ τῷ θανάτῳ κεκρατημένους· πῶς οὐκ ἀληθεύσομεν, οὔτε ἀγαθὸν, οὔτε μὴν ἑτέρως φιλάν- θρωπον εἶναι διαβεβαιούμενοι τὸν Υἱόν ; Πανέσθω τοίνυν ὁ Χριστομάχος πανταχόθεν αὐτῷ πρὸς δυσφη μίαν κατηγορουμένου τοῦ προβλήματος, καὶ πικροῖς ἡμᾶς περὶ τούτων μὴ καθυλακτείτω λόγοις. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς, ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν, καὶ πι στένων εἰς αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον· καὶ ἀναστής σω αὐτὸν ἐγὼ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Ορισάμενος ήδη τὸ ἀγαθὸν θέλημα τοῦ Πατρὸς, ἀπολευκαίνει πάλιν αὐτὸ, καὶ πλατύτερον εἰς ἐπί- σκεψιν τοῖς ἀκροωμένοις προτίθησι διὰ τοῦ καὶ ἐσαύθις ἀναλαβεῖν. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο τῆς προσ αγωγῆς ὁ τρόπος, καὶ τί τὸ ἐκ τοῦ προσήχθαι κερ- δανοῦσί τινες, ἐξηγεῖται λαμπρῶς. Δίδωσι τοίνυν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ ζωοποιεῖν ἰσχύοντι τὰ ζωῆς ἐπιδεῖ · δίδωσι δὲ οὕτως, ὡς διὰ γνώσεως, ἑκάστῳ δηλονότι, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. aut vel ninima in re Patre minorem censeri A velle. Adversarium itaque pudore suffusum iri demum, et his quæ dicimus non repugnaturum existimo. Quod si insistat porro, et diutius rixari velit, illud addo. Si descendit de cœlo Filius, non ut suam voluntatem im- pleret, ut ipse ait ", sed Patris: nec tibi forsan arri- debunt quæ paulo ante ca de re docuimus,annon dicere necesse erit, eorum voluntates invicem quodam- modo esse oppositas, et in contrarium dividi vo- luntatem? At manifestum rursus est, si nihil est a quo distinguatur, unam certe in ambobus esse vo- luntatem; sin autein suam, ut a Patris voluntate diversam, prætervehitur, hanc autem adimplet, quomodo nou stulte asseremus eam unam esse, ac non aliam ab alia diversam? Videamus ergo qui- bus in rebus sit Patris voluntas: sic enim quonam alia quoque pertineat agnoscemus. Itaque Patris quidem est voluntas, ut Salvator ipse dixit, ut omne quod dedit non perdat ex eo, ‹ sed resuscitet illud in novissimo die. Et bonam quidem atque » benignam esse erga homines nemo inficiabitur : sed si cogitationes nostras ad contrariam illam Filii voluntatem transferamus, neque benignum, ne que bonum plane comperiemus, qui contraria Patri omnino sential, neque servare nos, neque adeo a morte suscitare velit. Quomodo igitur est pastor boņus? aut quomodo benignitatis suæ erga nos xi- gnum posuit, quod animam pro nobis tradit? Nam G si descendit de cœlis ut istud volens ac lubens impleret, qui fit ut id quod ei traditur a Patre non perdendo, sed in novissimo die excitando suam voluntatem non impleat? Quod si istud ipse non vult, sed Patris voluntati potius obsequitur, dum servat, et excitat eos qui perierant videlicet, et morti succubuerant, quomodo non vere assere- mus neque bonum esse, neque adea benignum erga homines Fiļium? Cesset igitur Christi hostis, cum ejus objectio accusetur undique blasphemiæ, nec acerbis sermonibus de his porro nobis oblatrare pergat. VI, 40. Hæc enim est voluntas Patris mei qui D misit me, ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam æternam, et ego resuscitabo eum in novissimó die. Bona voluntate Patris jam definita, iterum eam explicat, et auditoribus amplius conspiciendam exhibet, idem denuo repetens. Qua ratione enim adducantur ad se homines, et quid inde lucri re- portaturi sint qui adducuntur, clare exponit. Dat igitur Pater Filio qui vivificare potest ea quæ vitæ indigem, dat autem, unicuique nimirum, veram Filli cognitionem instillando, efficiendoque ut clare * Joan. vi, 38. *7 Ibid., 39. •

ὁμοῦ καὶ ἄκων, ἵνα πάντας ἀναστήσῃ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρα, δόξαν οὕτω καὶ αὐτῷ τῷ Πατρὶ διὰ τὸ πᾶσι συμφέρον· ἑτεροφυᾷ δὲ οὐδαμῶς, ἢ κατά τι γοῦν ἡττώμενον τοῦ γεγεννηκότος ἑαυτὸν νοεῖσθαι διὰ τού των βούλεται. Β Τὸν μὲν οὖν δι' ἐναντίας ὑπερυθριάσειν ἤδη, καὶ τοῖς περὶ τούτων ἡμῖν οὐκ ἀντιτάξεσθαι λόγοις ὑπου λαμβάνω. Ενισταμένῳ δὲ πάλιν, καὶ φιλονεικεῖν ὅτι πρέποι διεγνωκότι μακρότερον, ἐκεῖνό φημι· Εἰ κατα- βέβηκεν ἐξ οὐρανῶν ὁ Υἱὸς, οὐ τὸ οἰκεῖον ἀποπληρώ σων θέλημα, καθάπερ αὐτός φησιν, ἀλλὰ τὸ τοῦ Πατρὸς, καί σοι τῆς ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένης ἐπὶ τούτῳ θεωρίας οὐχ ἡδεῖς οἱ λόγοι φανοῦνται τυχόν ἆρ᾽ οὐκ ἀναγκαῖον εἰπεῖν ἀντιτετάχθαι πως αὐτοῖς τὰ θελή ματα, καὶ διωρίσθαι κατὰ τὸ ἐναντίον τὴν βούλησιν ; ᾿Αλλ' ἔστι δὲ πάλιν ὁμολογούμενον. Εἰ μὲν γὰρ τὸ διεῖργον οὐδὲν, μία δήπου πάντως ἐν ἀμφοῖν ἡ θέλη σις · εἰ δὲ ὡς ἑτέραν τινὰ παρὰ τὴν τοῦ Πατρὸς ὑπο άρχουσαν, παρελαύνει μὲν τὴν ἑαυτοῦ, πληροῖ δὲ ἐκείνην, πῶς οὐκ ἀσυνέτως ἐροῦμεν μίαν εἶναι, καὶ οὐχ ἑτέραν ὡς πρὸς ἑτέραν ; Ιδωμεν τοίνυν ἐν τίσιν ἐστὶν ἡ θέλησις τοῦ Πατρός· οὕτω γὰρ δὴ καὶ τὴν ἑτέραν, ὅποι ποτὲ βλέποι, διαγνωσόμεθα. Οὐκοῦν ἡ μὲν βούλησις τοῦ Πατρὸς, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν ὁ Σω τὴρ, ἵνα πᾶν ὃ δέδωκεν αὐτῷ μὴ ἀπολέσῃ ἐξ αὐτοῦ, « ἀλλ' ἀναστήσῃ αὐτὸ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. » Καὶ ἀγαθὴ μὲν ὅτι καὶ φιλάνθρωπος, οὐδεὶς ἀντερεῖ· μεθιστάντες δὲ πρὸς τὴν ἐναντίως ἔχουσαν βούλησιν τοῦ Υἱοῦ τὰς ἐννοίας, οὔτε φιλάνθρωπον, ούτε μὴν ὅλως εύρήσομεν ἀγαθὸν, φρονοῦντα δὴ πάντως τἀναντία τῷ Πατρὶ, καὶ οὔτε διασώζειν ἡμᾶς, οὔτε μὴν ἐκ θανάτου διο ανιστᾷν ἐθέλοντα. Πῶς οὖν ἐστι ποιμὴν ἀγαθὸς, πῶς δὲ σημεῖον ἡμῖν τῆς ἐνούσης αὐτῷ φιλανθρωπίας ἐτίθει, τὸ διδόναι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ ἡμῶν; Εἰ μὲν γὰρ καταβέβηκεν ἐξ οὐρανῶν, ἵνα τοῦτο πληρώσῃ καθ᾿ ἑκούσιον βούλησιν, πῶς οὐ τὸ ἴδιον θέλημα πληρη, μήτε ἀπολλύων τὸ προσαγόμενον, ἀλλὰ καὶ ἀνιστάς κατὰ τὴν ἐσχάτην ἡμέραν; Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἐν θελήσει τοῦτο αὐτῷ, ὑπηρετεῖ δὲ μᾶλλον τοῖς θελήμασι του Πατρὸς, καὶ διασώζων, καὶ διανιστας, τοὺς ἀπολωλότας δηλονότι καὶ τῷ θανάτῳ κεκρατημένους· πῶς οὐκ ἀληθεύσομεν, οὔτε ἀγαθὸν, οὔτε μὴν ἑτέρως φιλάν- θρωπον εἶναι διαβεβαιούμενοι τὸν Υἱόν ; Πανέσθω τοίνυν ὁ Χριστομάχος πανταχόθεν αὐτῷ πρὸς δυσφη μίαν κατηγορουμένου τοῦ προβλήματος, καὶ πικροῖς ἡμᾶς περὶ τούτων μὴ καθυλακτείτω λόγοις. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς, ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν, καὶ πι στένων εἰς αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον· καὶ ἀναστής σω αὐτὸν ἐγὼ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Ορισάμενος ήδη τὸ ἀγαθὸν θέλημα τοῦ Πατρὸς, ἀπολευκαίνει πάλιν αὐτὸ, καὶ πλατύτερον εἰς ἐπί- σκεψιν τοῖς ἀκροωμένοις προτίθησι διὰ τοῦ καὶ ἐσαύθις ἀναλαβεῖν. Τίς γὰρ ἂν γένοιτο τῆς προσ αγωγῆς ὁ τρόπος, καὶ τί τὸ ἐκ τοῦ προσήχθαι κερ- δανοῦσί τινες, ἐξηγεῖται λαμπρῶς. Δίδωσι τοίνυν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ ζωοποιεῖν ἰσχύοντι τὰ ζωῆς ἐπιδεῖ · δίδωσι δὲ οὕτως, ὡς διὰ γνώσεως, ἑκάστῳ δηλονότι, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. aut vel ninima in re Patre minorem censeri A velle. Adversarium itaque pudore suffusum iri demum, et his quæ dicimus non repugnaturum existimo. Quod si insistat porro, et diutius rixari velit, illud addo. Si descendit de cœlo Filius, non ut suam voluntatem im- pleret, ut ipse ait ", sed Patris: nec tibi forsan arri- debunt quæ paulo ante ca de re docuimus,annon dicere necesse erit, eorum voluntates invicem quodam- modo esse oppositas, et in contrarium dividi vo- luntatem? At manifestum rursus est, si nihil est a quo distinguatur, unam certe in ambobus esse vo- luntatem; sin autein suam, ut a Patris voluntate diversam, prætervehitur, hanc autem adimplet, quomodo nou stulte asseremus eam unam esse, ac non aliam ab alia diversam? Videamus ergo qui- bus in rebus sit Patris voluntas: sic enim quonam alia quoque pertineat agnoscemus. Itaque Patris quidem est voluntas, ut Salvator ipse dixit, ut omne quod dedit non perdat ex eo, ‹ sed resuscitet illud in novissimo die. Et bonam quidem atque » benignam esse erga homines nemo inficiabitur : sed si cogitationes nostras ad contrariam illam Filii voluntatem transferamus, neque benignum, ne que bonum plane comperiemus, qui contraria Patri omnino sential, neque servare nos, neque adeo a morte suscitare velit. Quomodo igitur est pastor boņus? aut quomodo benignitatis suæ erga nos xi- gnum posuit, quod animam pro nobis tradit? Nam G si descendit de cœlis ut istud volens ac lubens impleret, qui fit ut id quod ei traditur a Patre non perdendo, sed in novissimo die excitando suam voluntatem non impleat? Quod si istud ipse non vult, sed Patris voluntati potius obsequitur, dum servat, et excitat eos qui perierant videlicet, et morti succubuerant, quomodo non vere assere- mus neque bonum esse, neque adea benignum erga homines Fiļium? Cesset igitur Christi hostis, cum ejus objectio accusetur undique blasphemiæ, nec acerbis sermonibus de his porro nobis oblatrare pergat. VI, 40. Hæc enim est voluntas Patris mei qui D misit me, ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam æternam, et ego resuscitabo eum in novissimó die. Bona voluntate Patris jam definita, iterum eam explicat, et auditoribus amplius conspiciendam exhibet, idem denuo repetens. Qua ratione enim adducantur ad se homines, et quid inde lucri re- portaturi sint qui adducuntur, clare exponit. Dat igitur Pater Filio qui vivificare potest ea quæ vitæ indigem, dat autem, unicuique nimirum, veram Filli cognitionem instillando, efficiendoque ut clare * Joan. vi, 38. *7 Ibid., 39. •

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. τὴν ἐφ' Υἱῷ κατάληψιν ἀληθῆ, καὶ τὸ δύνασθαι συνιέναι καθαρῶς, ὅτι περ εἴη Θεὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ, ἵν' οὕτως διατιθεὶς, καὶ ταῖς ἐπ' αὐτῷ θεω- ρίαις κατηγλαϊσμένος, ἐπὶ τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἀνα- φέροιτο γέρας, τοῦτ' ἔστι τὴν μακραίωνα ζωὴν, καὶ τὸν ἀμήρυτον ἐν μακαριότητι βίον. Προσάγει μὲν οὖν ὁ Πατήρ διὰ γνώσεως καὶ θεοπρεπούς θεωρίας τῷ Υἱῷ, τοὺς οἷς ἂν τὴν θείαν ἐπιψηφίσαιτο χάριν. Ζωοποιεῖ δὲ λαβὼν ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τοῖς ἐξ οἰκείας φύσεως καταφθείρεσθαι πεφυκόσιν ἐντι- θεὶς, καὶ καθάπερ σπινθῆρας πυρὸς ἐγκαταχύσας αύ- τοῖς τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ὅλους δι' ὅλου μεταπλάττει πρὸς ἀθανασίαν. Ακούων δὲ πάλιν, ὅτι προσκομίζει μὲν ὁ Πατήρ, τὸ δὲ ἀναβιοῦν δύνα- σθαι χορηγεί τοῖς προστρέχουσιν ὁ Υἱός, μὴ πρὸς Εκτόπους ἀποδημήσεις εννοίας, ὡς ἰδίᾳ καὶ μεμε ρισμένως οἴεσθαι ποιεῖν ἑκάτερον, πρὸς ὅπερ ἂν ἔχοι φύσεως ἐπιτηδειότητος, δέχου δὲ πάλιν εἰς νοῦν ὅτι συνεργάτης μὲν ἔστιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅλης, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς Αγίας Τριάδος ἐστὶν ἔργον ἡ καθ' ἡμᾶς σωτηρία, καὶ ἡ ἐκ θανάτου πάλιν εἰς ζωὴν ἐπάνοδος. Αρκούντως δὲ ἴσθι καὶ τὸν Πατέρα πρὸς πᾶσαν ἔχειν ἰσχύν τε καὶ χρείαν, ὁμοίως δὲ καὶ τὸν Υἱόν, καὶ προσέτι τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἔρχεται δὲ διὰ πάσης τῆς ἁγίας Τριά- δες τὰ εἰς ἡμᾶς ἀγαθὰ, καὶ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ὁλοκλήρως ευρίσκεται δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, Επιτηρητέον δ᾽ οὖν ὅμως κἀκεῖνο, ὡς πολύ τι τὸ ἀξιόλογον ἐν τῷ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱὸν εὑρί σκεται. Ζωὴν γὰρ ἔχει τὸ γέρας. Εἰ δὲ ἐν Υἱῷ Θεὸς ὁ κατὰ φύσιν ἐπιγινώσκεται, τίς ἂν ἀνάσχοιτο λοιπὸν τῶν ἔξω φερόντων αὐτὸν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀπύλωτον εχόντων εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ δυσφημίαν τὸ στόμα; Δι' ὧν δὲ δύνασθαι διανισταν εἰς ζωὴν τὸ πεπτωκὸς εἰς θάνατον ἐπαγγέλλεται, διὰ τούτων αὐτ τῶν, οὐδεμιᾶς ἤδη μεσολαβούσης εξαλλαγῆς, εἰς ταυτότητα φυσικὴν ἀναβαίνει τῷ γεγεννηκότι. Ζωῆς γὰρ ἔργον ἴδιον τὸ ζωοποιεῖν· καὶ ἐπείπερ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατήρ, ζωὴ πάντως καὶ ὁ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ νοηθήσεται, τουτέστι ὁ Μονογενής. Εγόγγυζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ ὅτι εἶπεν· 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐ- ρανοῦ. Αγανακτοῦσι πάλιν οἱ τῶν εἰρημένων παρὰ Χρι στοῦ συνέντες οὐδέν· πέφυκε δέ πως ἐν τούτοις ὁρᾶ- σθαι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ ἀπαίδευτος νοῦς· οὐ γὰρ ἔχων περιδράττεσθαι τῶν ἐννοιῶν, δι' ὧν ἦν εἰκὸς μετα ποιηθήσεσθαί πως ἐπὶ τὸ ἄμεινον, εἰς ἀκαίρους ὀλι γοψυχίας ἐκτελευτα. "Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀληθὲς ἐπ' αὐτ τοῖς δὲ πάλιν τοῖς Ἰουδαίοις τὸ εἰρημένον εὑρήσο- μεν; Χαλεπαίνουσι γὰρ διὰ ποίαν αἰτίαν ; τίς δὲ αὐτοὺς εἰς τοῦτο κέκληκε λόγος ; γογγύζουσι δὲ διατί ; Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν φιλομαθέστερον τοῖς εἰ- ρημένοις ἐπιστῆσαι τὸν νοῦν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἤδη κατα- σκέπτεσθαι τῶν πραγμάτων τὴν ἀλήθειαν, διά τε τῆς ἐν τοῖς ἀποτελεσθείσι μεγαλουργίας εἰς δοκι· · μετά την ιέναι σύνεσιν, πότερόν ποτε διαψεύδοιτο Χριστὸς, ἄρτον ἑαυτὸν, καὶ τοῦτο ἐξ οὐρανοῦ κατα- βεβηκότα καλῶν, ήγουν ἀληθεύει, καὶ τοῦτον ἔχων vero sit, ut ita affectus, et ejuscemodi circa ipsum contemplationibus illustratus, ad fidei præmium cvebatur, longaevam illam nimirum vitam, ac sen piternam felicitatem. Pater itaque per cognitio nem et contemplationem Deo convenientem eos quibus divinam dare gratiam decreverit, ad Fi- lium adducit. Recipiens autem illos Filius vivifcat, et proprium sibi bonum iis qui natura sua cer- ruptioni subjacent inserens, ac tanquam ignis scintillas, vivificam nempe spiritus virtutem iis in- serens, totos de integro ad immortalitatem trang- formal. Rursus autem, cum audies Patrem ad- ducere quidem, sed Filium resurgendi vim acce- dentibus ad se tribuere, in absurdas cogitatione> abduci noli, ut seorsim ac divisim quemlibet fa- cere id existimes ad quod natura sit idoneus : sed in animum rursus inducito, Patrem quidem co- operari Filio, et Filium vicissim Patri, et salutem nostram, atque adeo ad vitam reditum, totius, ut ita dicam, sanctæ Trinitatis opus esse. Scias vero Patrem omni virtuti ac rei parem esse, Filiumque similiter, ac sanctum Spiritum; per sanctam vero Trinitatem bona in nos promanare, Deum ac Pa- trem in solidum reperiri omnia in omnibus per Filium in Spiritu. Observandum tamen est fidei in Filium magnum esse operæ pretium. Huic enim præmii loco vita est proposita. Quod si in Filio secundum naturam Deus agnoscitur, quis jam ferat eum a substantia Patris excludi, et bla sphemis peti vocibus? At per quæ se posse more tuos ad vitam revocare profitetur, per hæc ipsa, nullo interjecto discrimine, ad identitatem naturæ cum Genitore ascendit. Vivificare enim vitæ pro- prium est opus, et cum vita secundum naturam sit Pater, utique is qui ex ipso secundum naturam est, id est Unigenitus, vita quoque esse censebi- A intelligat ipsum verum esse Deum qui de Patre C C D tur. VI, 41. Murmurabant ergo Judat de illo, quia dixisset : Ego sum panis vivus qui de cœlo descendi. Rursum stomachantur, cum nihil plane intelli- gant eorum quæ a Christo dicuntur: in his enim animi imperitia ut plurimum cernitur, qui cum non possit ea cogitando assequi, per quæ mutandus sit in melius, in absurdas angustias decidit. Nunquid enim de Judæis id vere dici comperiemus? Cur indignantur enim ? quæ ratio huc eos impulit ? cur murmurant? Cum alioqui studiosius dictis atten- dere deberent, et ex ipsis demum rebus dispicere veritatem atque ex miraculorum magnitudine cer- tissime explorare utrum mentiretur Christus, dum seipsum panem qui de cœlo deseendit nominabat, an vere loqueretur, iisque moribus preditus reperire- tur. Sic enim recte judicando, ad rei utilis disqui- sitionem præclare erudiri possent. Sed cuni nibil quærant, indignantur, quamvis ex iis quæ antea

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. τὴν ἐφ' Υἱῷ κατάληψιν ἀληθῆ, καὶ τὸ δύνασθαι συνιέναι καθαρῶς, ὅτι περ εἴη Θεὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ, ἵν' οὕτως διατιθεὶς, καὶ ταῖς ἐπ' αὐτῷ θεω- ρίαις κατηγλαϊσμένος, ἐπὶ τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἀνα- φέροιτο γέρας, τοῦτ' ἔστι τὴν μακραίωνα ζωὴν, καὶ τὸν ἀμήρυτον ἐν μακαριότητι βίον. Προσάγει μὲν οὖν ὁ Πατήρ διὰ γνώσεως καὶ θεοπρεπούς θεωρίας τῷ Υἱῷ, τοὺς οἷς ἂν τὴν θείαν ἐπιψηφίσαιτο χάριν. Ζωοποιεῖ δὲ λαβὼν ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τοῖς ἐξ οἰκείας φύσεως καταφθείρεσθαι πεφυκόσιν ἐντι- θεὶς, καὶ καθάπερ σπινθῆρας πυρὸς ἐγκαταχύσας αύ- τοῖς τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ὅλους δι' ὅλου μεταπλάττει πρὸς ἀθανασίαν. Ακούων δὲ πάλιν, ὅτι προσκομίζει μὲν ὁ Πατήρ, τὸ δὲ ἀναβιοῦν δύνα- σθαι χορηγεί τοῖς προστρέχουσιν ὁ Υἱός, μὴ πρὸς Εκτόπους ἀποδημήσεις εννοίας, ὡς ἰδίᾳ καὶ μεμε ρισμένως οἴεσθαι ποιεῖν ἑκάτερον, πρὸς ὅπερ ἂν ἔχοι φύσεως ἐπιτηδειότητος, δέχου δὲ πάλιν εἰς νοῦν ὅτι συνεργάτης μὲν ἔστιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅλης, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς Αγίας Τριάδος ἐστὶν ἔργον ἡ καθ' ἡμᾶς σωτηρία, καὶ ἡ ἐκ θανάτου πάλιν εἰς ζωὴν ἐπάνοδος. Αρκούντως δὲ ἴσθι καὶ τὸν Πατέρα πρὸς πᾶσαν ἔχειν ἰσχύν τε καὶ χρείαν, ὁμοίως δὲ καὶ τὸν Υἱόν, καὶ προσέτι τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἔρχεται δὲ διὰ πάσης τῆς ἁγίας Τριά- δες τὰ εἰς ἡμᾶς ἀγαθὰ, καὶ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ὁλοκλήρως ευρίσκεται δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, Επιτηρητέον δ᾽ οὖν ὅμως κἀκεῖνο, ὡς πολύ τι τὸ ἀξιόλογον ἐν τῷ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱὸν εὑρί σκεται. Ζωὴν γὰρ ἔχει τὸ γέρας. Εἰ δὲ ἐν Υἱῷ Θεὸς ὁ κατὰ φύσιν ἐπιγινώσκεται, τίς ἂν ἀνάσχοιτο λοιπὸν τῶν ἔξω φερόντων αὐτὸν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀπύλωτον εχόντων εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ δυσφημίαν τὸ στόμα; Δι' ὧν δὲ δύνασθαι διανισταν εἰς ζωὴν τὸ πεπτωκὸς εἰς θάνατον ἐπαγγέλλεται, διὰ τούτων αὐτ τῶν, οὐδεμιᾶς ἤδη μεσολαβούσης εξαλλαγῆς, εἰς ταυτότητα φυσικὴν ἀναβαίνει τῷ γεγεννηκότι. Ζωῆς γὰρ ἔργον ἴδιον τὸ ζωοποιεῖν· καὶ ἐπείπερ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατήρ, ζωὴ πάντως καὶ ὁ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ νοηθήσεται, τουτέστι ὁ Μονογενής. Εγόγγυζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ ὅτι εἶπεν· 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐ- ρανοῦ. Αγανακτοῦσι πάλιν οἱ τῶν εἰρημένων παρὰ Χρι στοῦ συνέντες οὐδέν· πέφυκε δέ πως ἐν τούτοις ὁρᾶ- σθαι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ ἀπαίδευτος νοῦς· οὐ γὰρ ἔχων περιδράττεσθαι τῶν ἐννοιῶν, δι' ὧν ἦν εἰκὸς μετα ποιηθήσεσθαί πως ἐπὶ τὸ ἄμεινον, εἰς ἀκαίρους ὀλι γοψυχίας ἐκτελευτα. "Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀληθὲς ἐπ' αὐτ τοῖς δὲ πάλιν τοῖς Ἰουδαίοις τὸ εἰρημένον εὑρήσο- μεν; Χαλεπαίνουσι γὰρ διὰ ποίαν αἰτίαν ; τίς δὲ αὐτοὺς εἰς τοῦτο κέκληκε λόγος ; γογγύζουσι δὲ διατί ; Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν φιλομαθέστερον τοῖς εἰ- ρημένοις ἐπιστῆσαι τὸν νοῦν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἤδη κατα- σκέπτεσθαι τῶν πραγμάτων τὴν ἀλήθειαν, διά τε τῆς ἐν τοῖς ἀποτελεσθείσι μεγαλουργίας εἰς δοκι· · μετά την ιέναι σύνεσιν, πότερόν ποτε διαψεύδοιτο Χριστὸς, ἄρτον ἑαυτὸν, καὶ τοῦτο ἐξ οὐρανοῦ κατα- βεβηκότα καλῶν, ήγουν ἀληθεύει, καὶ τοῦτον ἔχων vero sit, ut ita affectus, et ejuscemodi circa ipsum contemplationibus illustratus, ad fidei præmium cvebatur, longaevam illam nimirum vitam, ac sen piternam felicitatem. Pater itaque per cognitio nem et contemplationem Deo convenientem eos quibus divinam dare gratiam decreverit, ad Fi- lium adducit. Recipiens autem illos Filius vivifcat, et proprium sibi bonum iis qui natura sua cer- ruptioni subjacent inserens, ac tanquam ignis scintillas, vivificam nempe spiritus virtutem iis in- serens, totos de integro ad immortalitatem trang- formal. Rursus autem, cum audies Patrem ad- ducere quidem, sed Filium resurgendi vim acce- dentibus ad se tribuere, in absurdas cogitatione> abduci noli, ut seorsim ac divisim quemlibet fa- cere id existimes ad quod natura sit idoneus : sed in animum rursus inducito, Patrem quidem co- operari Filio, et Filium vicissim Patri, et salutem nostram, atque adeo ad vitam reditum, totius, ut ita dicam, sanctæ Trinitatis opus esse. Scias vero Patrem omni virtuti ac rei parem esse, Filiumque similiter, ac sanctum Spiritum; per sanctam vero Trinitatem bona in nos promanare, Deum ac Pa- trem in solidum reperiri omnia in omnibus per Filium in Spiritu. Observandum tamen est fidei in Filium magnum esse operæ pretium. Huic enim præmii loco vita est proposita. Quod si in Filio secundum naturam Deus agnoscitur, quis jam ferat eum a substantia Patris excludi, et bla sphemis peti vocibus? At per quæ se posse more tuos ad vitam revocare profitetur, per hæc ipsa, nullo interjecto discrimine, ad identitatem naturæ cum Genitore ascendit. Vivificare enim vitæ pro- prium est opus, et cum vita secundum naturam sit Pater, utique is qui ex ipso secundum naturam est, id est Unigenitus, vita quoque esse censebi- A intelligat ipsum verum esse Deum qui de Patre C C D tur. VI, 41. Murmurabant ergo Judat de illo, quia dixisset : Ego sum panis vivus qui de cœlo descendi. Rursum stomachantur, cum nihil plane intelli- gant eorum quæ a Christo dicuntur: in his enim animi imperitia ut plurimum cernitur, qui cum non possit ea cogitando assequi, per quæ mutandus sit in melius, in absurdas angustias decidit. Nunquid enim de Judæis id vere dici comperiemus? Cur indignantur enim ? quæ ratio huc eos impulit ? cur murmurant? Cum alioqui studiosius dictis atten- dere deberent, et ex ipsis demum rebus dispicere veritatem atque ex miraculorum magnitudine cer- tissime explorare utrum mentiretur Christus, dum seipsum panem qui de cœlo deseendit nominabat, an vere loqueretur, iisque moribus preditus reperire- tur. Sic enim recte judicando, ad rei utilis disqui- sitionem præclare erudiri possent. Sed cuni nibil quærant, indignantur, quamvis ex iis quæ antea

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. τὴν ἐφ' Υἱῷ κατάληψιν ἀληθῆ, καὶ τὸ δύνασθαι συνιέναι καθαρῶς, ὅτι περ εἴη Θεὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀληθινοῦ, ἵν' οὕτως διατιθεὶς, καὶ ταῖς ἐπ' αὐτῷ θεω- ρίαις κατηγλαϊσμένος, ἐπὶ τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἀνα- φέροιτο γέρας, τοῦτ' ἔστι τὴν μακραίωνα ζωὴν, καὶ τὸν ἀμήρυτον ἐν μακαριότητι βίον. Προσάγει μὲν οὖν ὁ Πατήρ διὰ γνώσεως καὶ θεοπρεπούς θεωρίας τῷ Υἱῷ, τοὺς οἷς ἂν τὴν θείαν ἐπιψηφίσαιτο χάριν. Ζωοποιεῖ δὲ λαβὼν ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τοῖς ἐξ οἰκείας φύσεως καταφθείρεσθαι πεφυκόσιν ἐντι- θεὶς, καὶ καθάπερ σπινθῆρας πυρὸς ἐγκαταχύσας αύ- τοῖς τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ὅλους δι' ὅλου μεταπλάττει πρὸς ἀθανασίαν. Ακούων δὲ πάλιν, ὅτι προσκομίζει μὲν ὁ Πατήρ, τὸ δὲ ἀναβιοῦν δύνα- σθαι χορηγεί τοῖς προστρέχουσιν ὁ Υἱός, μὴ πρὸς Εκτόπους ἀποδημήσεις εννοίας, ὡς ἰδίᾳ καὶ μεμε ρισμένως οἴεσθαι ποιεῖν ἑκάτερον, πρὸς ὅπερ ἂν ἔχοι φύσεως ἐπιτηδειότητος, δέχου δὲ πάλιν εἰς νοῦν ὅτι συνεργάτης μὲν ἔστιν ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅλης, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς Αγίας Τριάδος ἐστὶν ἔργον ἡ καθ' ἡμᾶς σωτηρία, καὶ ἡ ἐκ θανάτου πάλιν εἰς ζωὴν ἐπάνοδος. Αρκούντως δὲ ἴσθι καὶ τὸν Πατέρα πρὸς πᾶσαν ἔχειν ἰσχύν τε καὶ χρείαν, ὁμοίως δὲ καὶ τὸν Υἱόν, καὶ προσέτι τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἔρχεται δὲ διὰ πάσης τῆς ἁγίας Τριά- δες τὰ εἰς ἡμᾶς ἀγαθὰ, καὶ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ὁλοκλήρως ευρίσκεται δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, Επιτηρητέον δ᾽ οὖν ὅμως κἀκεῖνο, ὡς πολύ τι τὸ ἀξιόλογον ἐν τῷ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱὸν εὑρί σκεται. Ζωὴν γὰρ ἔχει τὸ γέρας. Εἰ δὲ ἐν Υἱῷ Θεὸς ὁ κατὰ φύσιν ἐπιγινώσκεται, τίς ἂν ἀνάσχοιτο λοιπὸν τῶν ἔξω φερόντων αὐτὸν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀπύλωτον εχόντων εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ δυσφημίαν τὸ στόμα; Δι' ὧν δὲ δύνασθαι διανισταν εἰς ζωὴν τὸ πεπτωκὸς εἰς θάνατον ἐπαγγέλλεται, διὰ τούτων αὐτ τῶν, οὐδεμιᾶς ἤδη μεσολαβούσης εξαλλαγῆς, εἰς ταυτότητα φυσικὴν ἀναβαίνει τῷ γεγεννηκότι. Ζωῆς γὰρ ἔργον ἴδιον τὸ ζωοποιεῖν· καὶ ἐπείπερ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατήρ, ζωὴ πάντως καὶ ὁ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ νοηθήσεται, τουτέστι ὁ Μονογενής. Εγόγγυζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ ὅτι εἶπεν· 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐ- ρανοῦ. Αγανακτοῦσι πάλιν οἱ τῶν εἰρημένων παρὰ Χρι στοῦ συνέντες οὐδέν· πέφυκε δέ πως ἐν τούτοις ὁρᾶ- σθαι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ ἀπαίδευτος νοῦς· οὐ γὰρ ἔχων περιδράττεσθαι τῶν ἐννοιῶν, δι' ὧν ἦν εἰκὸς μετα ποιηθήσεσθαί πως ἐπὶ τὸ ἄμεινον, εἰς ἀκαίρους ὀλι γοψυχίας ἐκτελευτα. "Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀληθὲς ἐπ' αὐτ τοῖς δὲ πάλιν τοῖς Ἰουδαίοις τὸ εἰρημένον εὑρήσο- μεν; Χαλεπαίνουσι γὰρ διὰ ποίαν αἰτίαν ; τίς δὲ αὐτοὺς εἰς τοῦτο κέκληκε λόγος ; γογγύζουσι δὲ διατί ; Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν φιλομαθέστερον τοῖς εἰ- ρημένοις ἐπιστῆσαι τὸν νοῦν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἤδη κατα- σκέπτεσθαι τῶν πραγμάτων τὴν ἀλήθειαν, διά τε τῆς ἐν τοῖς ἀποτελεσθείσι μεγαλουργίας εἰς δοκι· · μετά την ιέναι σύνεσιν, πότερόν ποτε διαψεύδοιτο Χριστὸς, ἄρτον ἑαυτὸν, καὶ τοῦτο ἐξ οὐρανοῦ κατα- βεβηκότα καλῶν, ήγουν ἀληθεύει, καὶ τοῦτον ἔχων vero sit, ut ita affectus, et ejuscemodi circa ipsum contemplationibus illustratus, ad fidei præmium cvebatur, longaevam illam nimirum vitam, ac sen piternam felicitatem. Pater itaque per cognitio nem et contemplationem Deo convenientem eos quibus divinam dare gratiam decreverit, ad Fi- lium adducit. Recipiens autem illos Filius vivifcat, et proprium sibi bonum iis qui natura sua cer- ruptioni subjacent inserens, ac tanquam ignis scintillas, vivificam nempe spiritus virtutem iis in- serens, totos de integro ad immortalitatem trang- formal. Rursus autem, cum audies Patrem ad- ducere quidem, sed Filium resurgendi vim acce- dentibus ad se tribuere, in absurdas cogitatione> abduci noli, ut seorsim ac divisim quemlibet fa- cere id existimes ad quod natura sit idoneus : sed in animum rursus inducito, Patrem quidem co- operari Filio, et Filium vicissim Patri, et salutem nostram, atque adeo ad vitam reditum, totius, ut ita dicam, sanctæ Trinitatis opus esse. Scias vero Patrem omni virtuti ac rei parem esse, Filiumque similiter, ac sanctum Spiritum; per sanctam vero Trinitatem bona in nos promanare, Deum ac Pa- trem in solidum reperiri omnia in omnibus per Filium in Spiritu. Observandum tamen est fidei in Filium magnum esse operæ pretium. Huic enim præmii loco vita est proposita. Quod si in Filio secundum naturam Deus agnoscitur, quis jam ferat eum a substantia Patris excludi, et bla sphemis peti vocibus? At per quæ se posse more tuos ad vitam revocare profitetur, per hæc ipsa, nullo interjecto discrimine, ad identitatem naturæ cum Genitore ascendit. Vivificare enim vitæ pro- prium est opus, et cum vita secundum naturam sit Pater, utique is qui ex ipso secundum naturam est, id est Unigenitus, vita quoque esse censebi- A intelligat ipsum verum esse Deum qui de Patre C C D tur. VI, 41. Murmurabant ergo Judat de illo, quia dixisset : Ego sum panis vivus qui de cœlo descendi. Rursum stomachantur, cum nihil plane intelli- gant eorum quæ a Christo dicuntur: in his enim animi imperitia ut plurimum cernitur, qui cum non possit ea cogitando assequi, per quæ mutandus sit in melius, in absurdas angustias decidit. Nunquid enim de Judæis id vere dici comperiemus? Cur indignantur enim ? quæ ratio huc eos impulit ? cur murmurant? Cum alioqui studiosius dictis atten- dere deberent, et ex ipsis demum rebus dispicere veritatem atque ex miraculorum magnitudine cer- tissime explorare utrum mentiretur Christus, dum seipsum panem qui de cœlo deseendit nominabat, an vere loqueretur, iisque moribus preditus reperire- tur. Sic enim recte judicando, ad rei utilis disqui- sitionem præclare erudiri possent. Sed cuni nibil quærant, indignantur, quamvis ex iis quæ antea

αὐτοῖς τὸν τρόπον ἁλίσκοιτο. Οὕτω γὰρ ἦν κρίνοντας Β ὀρθῶς παιδαγωγεῖσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ συμφέ ροντος εὕρεσιν. Ἀλλὰ ζητοῦντες οὐδὲν χαλεπαίνουσι, καίτει διὰ τῶν ἤδη παρωχηκότων, ἄρτον ὄντως ζωῆς καὶ ἀληθινὸν ἐπιδείξαντος ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, ἀν- τιδιαστέλλοντός τε τῷ ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ χορηγη- θέντι μάννα κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς πατράσιν αὐτῶν. « Ο γὰρ ἐρχόμενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάση πώποτε ·, ὡς τῶν ἐκεῖνο φαγόντων τὸ μάννα, βρα χεῖάν τινα καὶ εὐαπόβλητον κομιδῇ τὴν ἀπόλαυσιν ἐσχηκότων περὶ τὴν σάρκα τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν ἰόντων διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εἰς ὁμοίαν τοῖς τότε τὴν ὄνησιν ἀναβησομένων, καρπωσομένων δὲ μᾶλλον διηνεκή τὴν εὐλογίαν τὴν χάριν. Σφάλλεται τοίνυν τῶν Ἰου- δαίων ὁ νοῦς, μόνα βλέπων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀδόμενον· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτ τῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον, ο ίνα μηδαμόθεν πρὸς τὴν τῶν θείων μυστηρίων ἀνανεύοντες γνῶσιν, κακοί κακῶς ἀπόλοιντο διὰ τὰς σφῶν αὐτῶν ἀπονοίας, καὶ τὸ λίαν ἀκρατὲς εἰς ἀπείθειαν. Αναμιμνησκόμενοι δέ πως τὰ ἐν τοῖς Μωσαϊκοῖς συγγράμμασι, πατρώον ὥσπερ τινὰ τοῖς Ἰουδαίοις κλῆρον ἐνόντα τὸν ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις τε καὶ ἀγαθοῖς γογγυσμόν εὑρήσομεν· ἀλλ' εἰς πικρὸν καταλήγον τὸ πρᾶγμα τέλος, καὶ πάλαι μὲν ἐν ἐκείνοις ἡ πεῖρα, καὶ νῦν ἐπὶ τούτοις οὐδὲν ἧττον ἐπέδειξεν. Ἐγόγγυζον ἐκεῖνοι κατὰ τὴν ἔρη- μον, καὶ ἀχάριστον ἐποιοῦντο κατὰ Θεοῦ τὴν κατα βοήν, ἀλλ' ὑπὸ τῶν ἔφεων ἀπώλοντο, καθάπερ του καὶ ὁ σοφὸς διεμαρτύρατο Παῦλος· Γογγύζουσι καὶ οὗτοι κατὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν νομοθέτην και Λυτρωτὴν ταῖς οὕτω μακραῖς ἀπειθείαις ὑβρίζουσιν· σ 'Αλλ' ἐντελεῖται τῷ δράκοντι, καὶ δήξεται αὐτοὺς, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον · προκείσονται δὲ θοίνη τῷ παμφάγω θηρί. Καταλήγει γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀεὶ πρὸς τέλος ἡ ἀπείθεια τὸ παγχάλεπον. • Καὶ ἔλεγον· Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι 'Εκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- βέβηκα ; Ὢ πολλῆς ἀμαθίας, καὶ ἀκράτῳ μέθῃ κατεσκότι σμένης διανοίας! « Επαχύνθη, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. » Θεωρεῖ γὰρ ὄντως οὐδὲν, ὧν ἔδει συνιέναι λαμπρῶς, καὶ γέλωτος ἄξια καὶ φρονεῖ καὶ φθέγγεται. Χρήν γάρ δήπου μᾶλλον απ τοὺς τὴν τοῦ πανσόφου Μωσέως ἐκμελετῶντας συγ γραφὴν, τοῖς τε τῶν ἁγίων προφητῶν ἐντρυφῶντας κηρύγμασιν ἐκεῖνο νοεῖν, ὡς οὐ δίχα σαρκὸς, οὐδὲ τῶν διὰ σώματος περιβλημάτων, ὡς ἡμᾶς ἀφίξε σθαι προσεδοκᾶτο Χριστός, ἀλλ' ἐν ἀνθρωπεία μορφή φανήσεσθαι προεκηρύττετο, καὶ ἐν τῷ κοινῷ δὴ τούτῳ πάντων εὑρεθήσεσθαι σχήματι. Διά τοι τοῦτο τὴν μὲν ἁγίαν Παρθένον ἕξειν ἐν γαστρὶ, τέξεσθαι δὲ καὶ Υἱόν, προφητικὸς ἡμῖν ἀναφωνεί λόγος· ὁμόσας δὲ τῷ μακαρίῳ Δαβὶδ ἀλήθειαν εὑρίσκεται Κύριος, ὴν δὴ καὶ ἀθετήσειν οὐδαμῶς ἐπηγγέλλετο, ο Ότι θέ σει τὸν ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ θρόνου αυτ τοῦ, καθὰ γέγραπται· ἐξελεύσεσθαι δὲ καὶ ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ προαπηγγέλλετο· οἱ δὲ εἰς τοσαύτην S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dixit Christus seipsum revera panem vitæ et verum A ostenderit, seque manna quod in deserto per figu- ram et typice patribus eorum datum fuit compara- rit. ‹ Qui enim venit ad me, inquit, non esu- riet unquam : ɔ quippe cum ii qui manna illud mnanducarunt, brevi et caduca voluptatis corporem usura potiti sunt: qui autem ad ipsum per fidem veniunt, non similem cum his utilitatem, sed po- tius perpetuam benedictionem, gratiam nimirum percepturi sint. Fallitur itaque Sudæorum animus, terrena tantum spectando; et hoc erat utique quod de ipsis canebatur: < Obscurentur oculi co- Tum ne videant : et dorsum eorum semper incur- va“, › ut cum nullatenus ad divinorum myste- riorum cognitionem oculos attollant, máli male pereant, propter eorum dementiam et incredulita- tem imaranem. Sed si scripta Mosaica mente re- volvamus, paternam veluti quamdam Judæorum hæreditatem esse comperiemus de optimis ac præ- stantissimis quibusque murmurare: verum cum illis olim, tum his nunc male cessisse ostendit. Murmurabant illi in deserto, et ingrati animi voces adversus Deum jactabant, sed a serpentibus per- jerant ", ut alicubi quoque sapiens Paulus testa- tus est: murmurant ctiam hi contra Christum, et legislatori atque Redemptori longa incredulitate coutumeliam inferunt: Sed mandabit draconi, et mordebit eos ",, ut scriptum est, et omni- vorze bellua dapes apponentur. Finem quippe habet • tristissimum incredulitas. VI, 42. Et dicebant: Nonne hic est Jesus filius C Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic, Quia de celo descendi ? magnam inscitiam, et immodica temulentia obscuraturn animum ! lncrassatum est, ut scri- plum est, cor populi hujus ". . Nihil enim pro- fecto cernit eorum quæ clare percipere deberet, et digna risu sentit et loquitur. Satius enim esset eos, cum ex scriptis Mosaicis,tum sanctorum pro- phetarum præconiis agnoscere Christum non abs- que carne, nec sine corporis amictu ad nos ven- turum, sed in humana forma appariturum, et in communi hoc omnium habitu inventum iri. Pro- inde sanctam Virginem habituram in utero, et par- ilura Filium, propheta nobis denuntial ", et Dominus beato Davidi juravit veritatem, et non frustraturum eam promisit, ‹ Quoniam ponet de fructu lumbi śui super sēdem ejus, ut scriptum est ³, ac præterea exituram virgam de radice Jesse prædixit”: hi vero eo dementiæ delatos se non sentiunt, ut quoniam noverant matrem se- cundum carnem ejus quem cum carne venturum ss Joan. vi, 35. ; Matth. 13, 15. D Amos, 15, 3. 9. Psal. LXVIII, 24. se Num. xxi, 8, ** Isa. vii, 14. ss Psal. cxxxi, 11. B1 I Cor. x, 9. 182. XI, 1. Isa.

αὐτοῖς τὸν τρόπον ἁλίσκοιτο. Οὕτω γὰρ ἦν κρίνοντας Β ὀρθῶς παιδαγωγεῖσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ συμφέ ροντος εὕρεσιν. Ἀλλὰ ζητοῦντες οὐδὲν χαλεπαίνουσι, καίτει διὰ τῶν ἤδη παρωχηκότων, ἄρτον ὄντως ζωῆς καὶ ἀληθινὸν ἐπιδείξαντος ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, ἀν- τιδιαστέλλοντός τε τῷ ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ χορηγη- θέντι μάννα κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς πατράσιν αὐτῶν. « Ο γὰρ ἐρχόμενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάση πώποτε ·, ὡς τῶν ἐκεῖνο φαγόντων τὸ μάννα, βρα χεῖάν τινα καὶ εὐαπόβλητον κομιδῇ τὴν ἀπόλαυσιν ἐσχηκότων περὶ τὴν σάρκα τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν ἰόντων διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εἰς ὁμοίαν τοῖς τότε τὴν ὄνησιν ἀναβησομένων, καρπωσομένων δὲ μᾶλλον διηνεκή τὴν εὐλογίαν τὴν χάριν. Σφάλλεται τοίνυν τῶν Ἰου- δαίων ὁ νοῦς, μόνα βλέπων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀδόμενον· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτ τῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον, ο ίνα μηδαμόθεν πρὸς τὴν τῶν θείων μυστηρίων ἀνανεύοντες γνῶσιν, κακοί κακῶς ἀπόλοιντο διὰ τὰς σφῶν αὐτῶν ἀπονοίας, καὶ τὸ λίαν ἀκρατὲς εἰς ἀπείθειαν. Αναμιμνησκόμενοι δέ πως τὰ ἐν τοῖς Μωσαϊκοῖς συγγράμμασι, πατρώον ὥσπερ τινὰ τοῖς Ἰουδαίοις κλῆρον ἐνόντα τὸν ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις τε καὶ ἀγαθοῖς γογγυσμόν εὑρήσομεν· ἀλλ' εἰς πικρὸν καταλήγον τὸ πρᾶγμα τέλος, καὶ πάλαι μὲν ἐν ἐκείνοις ἡ πεῖρα, καὶ νῦν ἐπὶ τούτοις οὐδὲν ἧττον ἐπέδειξεν. Ἐγόγγυζον ἐκεῖνοι κατὰ τὴν ἔρη- μον, καὶ ἀχάριστον ἐποιοῦντο κατὰ Θεοῦ τὴν κατα βοήν, ἀλλ' ὑπὸ τῶν ἔφεων ἀπώλοντο, καθάπερ του καὶ ὁ σοφὸς διεμαρτύρατο Παῦλος· Γογγύζουσι καὶ οὗτοι κατὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν νομοθέτην και Λυτρωτὴν ταῖς οὕτω μακραῖς ἀπειθείαις ὑβρίζουσιν· σ 'Αλλ' ἐντελεῖται τῷ δράκοντι, καὶ δήξεται αὐτοὺς, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον · προκείσονται δὲ θοίνη τῷ παμφάγω θηρί. Καταλήγει γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀεὶ πρὸς τέλος ἡ ἀπείθεια τὸ παγχάλεπον. • Καὶ ἔλεγον· Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι 'Εκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- βέβηκα ; Ὢ πολλῆς ἀμαθίας, καὶ ἀκράτῳ μέθῃ κατεσκότι σμένης διανοίας! « Επαχύνθη, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. » Θεωρεῖ γὰρ ὄντως οὐδὲν, ὧν ἔδει συνιέναι λαμπρῶς, καὶ γέλωτος ἄξια καὶ φρονεῖ καὶ φθέγγεται. Χρήν γάρ δήπου μᾶλλον απ τοὺς τὴν τοῦ πανσόφου Μωσέως ἐκμελετῶντας συγ γραφὴν, τοῖς τε τῶν ἁγίων προφητῶν ἐντρυφῶντας κηρύγμασιν ἐκεῖνο νοεῖν, ὡς οὐ δίχα σαρκὸς, οὐδὲ τῶν διὰ σώματος περιβλημάτων, ὡς ἡμᾶς ἀφίξε σθαι προσεδοκᾶτο Χριστός, ἀλλ' ἐν ἀνθρωπεία μορφή φανήσεσθαι προεκηρύττετο, καὶ ἐν τῷ κοινῷ δὴ τούτῳ πάντων εὑρεθήσεσθαι σχήματι. Διά τοι τοῦτο τὴν μὲν ἁγίαν Παρθένον ἕξειν ἐν γαστρὶ, τέξεσθαι δὲ καὶ Υἱόν, προφητικὸς ἡμῖν ἀναφωνεί λόγος· ὁμόσας δὲ τῷ μακαρίῳ Δαβὶδ ἀλήθειαν εὑρίσκεται Κύριος, ὴν δὴ καὶ ἀθετήσειν οὐδαμῶς ἐπηγγέλλετο, ο Ότι θέ σει τὸν ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ θρόνου αυτ τοῦ, καθὰ γέγραπται· ἐξελεύσεσθαι δὲ καὶ ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ προαπηγγέλλετο· οἱ δὲ εἰς τοσαύτην S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dixit Christus seipsum revera panem vitæ et verum A ostenderit, seque manna quod in deserto per figu- ram et typice patribus eorum datum fuit compara- rit. ‹ Qui enim venit ad me, inquit, non esu- riet unquam : ɔ quippe cum ii qui manna illud mnanducarunt, brevi et caduca voluptatis corporem usura potiti sunt: qui autem ad ipsum per fidem veniunt, non similem cum his utilitatem, sed po- tius perpetuam benedictionem, gratiam nimirum percepturi sint. Fallitur itaque Sudæorum animus, terrena tantum spectando; et hoc erat utique quod de ipsis canebatur: < Obscurentur oculi co- Tum ne videant : et dorsum eorum semper incur- va“, › ut cum nullatenus ad divinorum myste- riorum cognitionem oculos attollant, máli male pereant, propter eorum dementiam et incredulita- tem imaranem. Sed si scripta Mosaica mente re- volvamus, paternam veluti quamdam Judæorum hæreditatem esse comperiemus de optimis ac præ- stantissimis quibusque murmurare: verum cum illis olim, tum his nunc male cessisse ostendit. Murmurabant illi in deserto, et ingrati animi voces adversus Deum jactabant, sed a serpentibus per- jerant ", ut alicubi quoque sapiens Paulus testa- tus est: murmurant ctiam hi contra Christum, et legislatori atque Redemptori longa incredulitate coutumeliam inferunt: Sed mandabit draconi, et mordebit eos ",, ut scriptum est, et omni- vorze bellua dapes apponentur. Finem quippe habet • tristissimum incredulitas. VI, 42. Et dicebant: Nonne hic est Jesus filius C Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic, Quia de celo descendi ? magnam inscitiam, et immodica temulentia obscuraturn animum ! lncrassatum est, ut scri- plum est, cor populi hujus ". . Nihil enim pro- fecto cernit eorum quæ clare percipere deberet, et digna risu sentit et loquitur. Satius enim esset eos, cum ex scriptis Mosaicis,tum sanctorum pro- phetarum præconiis agnoscere Christum non abs- que carne, nec sine corporis amictu ad nos ven- turum, sed in humana forma appariturum, et in communi hoc omnium habitu inventum iri. Pro- inde sanctam Virginem habituram in utero, et par- ilura Filium, propheta nobis denuntial ", et Dominus beato Davidi juravit veritatem, et non frustraturum eam promisit, ‹ Quoniam ponet de fructu lumbi śui super sēdem ejus, ut scriptum est ³, ac præterea exituram virgam de radice Jesse prædixit”: hi vero eo dementiæ delatos se non sentiunt, ut quoniam noverant matrem se- cundum carnem ejus quem cum carne venturum ss Joan. vi, 35. ; Matth. 13, 15. D Amos, 15, 3. 9. Psal. LXVIII, 24. se Num. xxi, 8, ** Isa. vii, 14. ss Psal. cxxxi, 11. B1 I Cor. x, 9. 182. XI, 1. Isa.

αὐτοῖς τὸν τρόπον ἁλίσκοιτο. Οὕτω γὰρ ἦν κρίνοντας Β ὀρθῶς παιδαγωγεῖσθαι καλῶς πρὸς τὴν τοῦ συμφέ ροντος εὕρεσιν. Ἀλλὰ ζητοῦντες οὐδὲν χαλεπαίνουσι, καίτει διὰ τῶν ἤδη παρωχηκότων, ἄρτον ὄντως ζωῆς καὶ ἀληθινὸν ἐπιδείξαντος ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, ἀν- τιδιαστέλλοντός τε τῷ ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ χορηγη- θέντι μάννα κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς πατράσιν αὐτῶν. « Ο γὰρ ἐρχόμενος πρός με, φησίν, οὐ μὴ πεινάση πώποτε ·, ὡς τῶν ἐκεῖνο φαγόντων τὸ μάννα, βρα χεῖάν τινα καὶ εὐαπόβλητον κομιδῇ τὴν ἀπόλαυσιν ἐσχηκότων περὶ τὴν σάρκα τῶν δὲ πρὸς αὐτὸν ἰόντων διὰ τῆς πίστεως, οὐκ εἰς ὁμοίαν τοῖς τότε τὴν ὄνησιν ἀναβησομένων, καρπωσομένων δὲ μᾶλλον διηνεκή τὴν εὐλογίαν τὴν χάριν. Σφάλλεται τοίνυν τῶν Ἰου- δαίων ὁ νοῦς, μόνα βλέπων τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀδόμενον· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτ τῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον, ο ίνα μηδαμόθεν πρὸς τὴν τῶν θείων μυστηρίων ἀνανεύοντες γνῶσιν, κακοί κακῶς ἀπόλοιντο διὰ τὰς σφῶν αὐτῶν ἀπονοίας, καὶ τὸ λίαν ἀκρατὲς εἰς ἀπείθειαν. Αναμιμνησκόμενοι δέ πως τὰ ἐν τοῖς Μωσαϊκοῖς συγγράμμασι, πατρώον ὥσπερ τινὰ τοῖς Ἰουδαίοις κλῆρον ἐνόντα τὸν ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις τε καὶ ἀγαθοῖς γογγυσμόν εὑρήσομεν· ἀλλ' εἰς πικρὸν καταλήγον τὸ πρᾶγμα τέλος, καὶ πάλαι μὲν ἐν ἐκείνοις ἡ πεῖρα, καὶ νῦν ἐπὶ τούτοις οὐδὲν ἧττον ἐπέδειξεν. Ἐγόγγυζον ἐκεῖνοι κατὰ τὴν ἔρη- μον, καὶ ἀχάριστον ἐποιοῦντο κατὰ Θεοῦ τὴν κατα βοήν, ἀλλ' ὑπὸ τῶν ἔφεων ἀπώλοντο, καθάπερ του καὶ ὁ σοφὸς διεμαρτύρατο Παῦλος· Γογγύζουσι καὶ οὗτοι κατὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν νομοθέτην και Λυτρωτὴν ταῖς οὕτω μακραῖς ἀπειθείαις ὑβρίζουσιν· σ 'Αλλ' ἐντελεῖται τῷ δράκοντι, καὶ δήξεται αὐτοὺς, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον · προκείσονται δὲ θοίνη τῷ παμφάγω θηρί. Καταλήγει γὰρ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀεὶ πρὸς τέλος ἡ ἀπείθεια τὸ παγχάλεπον. • Καὶ ἔλεγον· Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι 'Εκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- βέβηκα ; Ὢ πολλῆς ἀμαθίας, καὶ ἀκράτῳ μέθῃ κατεσκότι σμένης διανοίας! « Επαχύνθη, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. » Θεωρεῖ γὰρ ὄντως οὐδὲν, ὧν ἔδει συνιέναι λαμπρῶς, καὶ γέλωτος ἄξια καὶ φρονεῖ καὶ φθέγγεται. Χρήν γάρ δήπου μᾶλλον απ τοὺς τὴν τοῦ πανσόφου Μωσέως ἐκμελετῶντας συγ γραφὴν, τοῖς τε τῶν ἁγίων προφητῶν ἐντρυφῶντας κηρύγμασιν ἐκεῖνο νοεῖν, ὡς οὐ δίχα σαρκὸς, οὐδὲ τῶν διὰ σώματος περιβλημάτων, ὡς ἡμᾶς ἀφίξε σθαι προσεδοκᾶτο Χριστός, ἀλλ' ἐν ἀνθρωπεία μορφή φανήσεσθαι προεκηρύττετο, καὶ ἐν τῷ κοινῷ δὴ τούτῳ πάντων εὑρεθήσεσθαι σχήματι. Διά τοι τοῦτο τὴν μὲν ἁγίαν Παρθένον ἕξειν ἐν γαστρὶ, τέξεσθαι δὲ καὶ Υἱόν, προφητικὸς ἡμῖν ἀναφωνεί λόγος· ὁμόσας δὲ τῷ μακαρίῳ Δαβὶδ ἀλήθειαν εὑρίσκεται Κύριος, ὴν δὴ καὶ ἀθετήσειν οὐδαμῶς ἐπηγγέλλετο, ο Ότι θέ σει τὸν ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ θρόνου αυτ τοῦ, καθὰ γέγραπται· ἐξελεύσεσθαι δὲ καὶ ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ προαπηγγέλλετο· οἱ δὲ εἰς τοσαύτην S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dixit Christus seipsum revera panem vitæ et verum A ostenderit, seque manna quod in deserto per figu- ram et typice patribus eorum datum fuit compara- rit. ‹ Qui enim venit ad me, inquit, non esu- riet unquam : ɔ quippe cum ii qui manna illud mnanducarunt, brevi et caduca voluptatis corporem usura potiti sunt: qui autem ad ipsum per fidem veniunt, non similem cum his utilitatem, sed po- tius perpetuam benedictionem, gratiam nimirum percepturi sint. Fallitur itaque Sudæorum animus, terrena tantum spectando; et hoc erat utique quod de ipsis canebatur: < Obscurentur oculi co- Tum ne videant : et dorsum eorum semper incur- va“, › ut cum nullatenus ad divinorum myste- riorum cognitionem oculos attollant, máli male pereant, propter eorum dementiam et incredulita- tem imaranem. Sed si scripta Mosaica mente re- volvamus, paternam veluti quamdam Judæorum hæreditatem esse comperiemus de optimis ac præ- stantissimis quibusque murmurare: verum cum illis olim, tum his nunc male cessisse ostendit. Murmurabant illi in deserto, et ingrati animi voces adversus Deum jactabant, sed a serpentibus per- jerant ", ut alicubi quoque sapiens Paulus testa- tus est: murmurant ctiam hi contra Christum, et legislatori atque Redemptori longa incredulitate coutumeliam inferunt: Sed mandabit draconi, et mordebit eos ",, ut scriptum est, et omni- vorze bellua dapes apponentur. Finem quippe habet • tristissimum incredulitas. VI, 42. Et dicebant: Nonne hic est Jesus filius C Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic, Quia de celo descendi ? magnam inscitiam, et immodica temulentia obscuraturn animum ! lncrassatum est, ut scri- plum est, cor populi hujus ". . Nihil enim pro- fecto cernit eorum quæ clare percipere deberet, et digna risu sentit et loquitur. Satius enim esset eos, cum ex scriptis Mosaicis,tum sanctorum pro- phetarum præconiis agnoscere Christum non abs- que carne, nec sine corporis amictu ad nos ven- turum, sed in humana forma appariturum, et in communi hoc omnium habitu inventum iri. Pro- inde sanctam Virginem habituram in utero, et par- ilura Filium, propheta nobis denuntial ", et Dominus beato Davidi juravit veritatem, et non frustraturum eam promisit, ‹ Quoniam ponet de fructu lumbi śui super sēdem ejus, ut scriptum est ³, ac præterea exituram virgam de radice Jesse prædixit”: hi vero eo dementiæ delatos se non sentiunt, ut quoniam noverant matrem se- cundum carnem ejus quem cum carne venturum ss Joan. vi, 35. ; Matth. 13, 15. D Amos, 15, 3. 9. Psal. LXVIII, 24. se Num. xxi, 8, ** Isa. vii, 14. ss Psal. cxxxi, 11. B1 I Cor. x, 9. 182. XI, 1. Isa.

ἀλογίαν ἐκτρέχοντες οὐκ αἰσθάνονται, ὡς εἴπερ εἰ- δεῖεν τὴν κατὰ σάρκα μητέρα τοῦ μετὰ σαρκὸς ἀφίξεσθαι προκεκηρυγμένου, διὰ τοῦτο χρῆναι δὴ πάντως ἀπειθεῖν οἱομένων, ὅτι καταβέβηκεν ἐκ τῶν οὐρανῶν. Εἰ γὰρ μὴ κατὰ σῶμα τοῦτο γεγονός εὑρή- σομεν, ἀλλ᾽ ἦν ὡς ἐν οἰκείῳ ναῷ τῷ ἐκ Παρθένου σώματι Λόγος ὁ θεῖος, ἄνωθεν ἐκ Πατρὸς ὡς πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένος, καὶ διὰ τὴν ἁπάντων σωτηρίαν σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδραξάμενος, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ, » καὶ καλέσῃ πρὸς υἱοθεσίαν τὴν ὡς πρὸς Θεὸν τὴν ἀνθρώπου φύσιν, Θεὸς ἅμα καὶ ἄνθρωπος ἀναδεδειγμένος. Ἀλλ᾿ οὐ συνέντες τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰουδαῖοι, ἀπὸ τοῦ τὴν μητέρα γινώσκειν αὐτοῦ καὶ τὸν πατέρα, καίτοι μὴ ὄντα πατέρα, οὐκ ἐρυ θριῶσιν ἀσχάλλοντες, ὅτι καταβῆναι λέγοι Χριστὸς Β ἐξ οὐρανοῦ. Τύπος δὲ πάλιν ἡμῖν ὠφελείας ἀνατέλλει κάν τούτῳ πολλῆς. Παιδευόμεθα γὰρ διὰ τούτων ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, ὅτι πολλὴν ἂν ἡμῖν προσοίσῃ ζημίαν τὸ μὴ μᾶλλον τοῖς νοητοῖς τῆς καρδίας ὄμμασι τὴν ἐνοῦσαν τοῖς ἁγίοις περιαθρεῖν ἀρετὴν, καὶ εἰς τὴν Εγκεκρυμμένην αὐτοῖς δόξαν ἀφορᾷν, ἀλλ' ἐκ τῆς περὶ τὸ σῶμα σμικροπρεπείας πολλάκις οὐδενὸς ἐν τάξει τιθέναι τὸ μέγα παρὰ Θεῷ καὶ τίμιον. Οὕτω περὶ τῶν ἁγίων ἐν προφήταις ὁ Θεός πού φησιν, ὡς ἐν ἐνὶ κατὰ πάντων ἁπλώσας τὸν λόγον · Εὐλογημέ νος ὁ ἄνθρωπος, ὃς πέποιθεν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ ἔσται ὡς ξύλον εὐ- θηνοῦν παρ' ὕδατι, καὶ ἐπὶ ἱκμάδα βαλει ρίζαν αὐτοῦ, ἐν ἐνιαυτῷ ἀβροχίας οὐ φοβηθήσεται, καὶ οὐ διαλείψει ποιῶν καρπόν. Βαθεῖα ἡ καρδία παρὰ πάντα, καὶ ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν ; Ἐγὼ Κύριος ἐτάζων καρδίας, δοκιμάζων νεφρούς. ο Οταν τοίνυν ἡμεῖς τὸν ἐγνωσμένον παρὰ Θεῷ, καὶ ἐν ταῖς ἀρτίως εἰρημέναις τεθαυμασμένον ἀρεταῖς, ταῖς ἀλαζονείαις κατασμικρύνωμεν, εἰς μόνην αὐτοῦ τὴν ἐξωφανῆ καὶ ἐπίκηρον ἀποβλέποντες σάρκα, καὶ τὴν ἐκ τοῦ σώματος ἀδοξίαν πρόφασιν τῆς ἐπ' αὐτῷ σμικροψυχίας ποιησάμενοι, πῶς οὐχὶ τἀναντία φρονοῦντες τῷ πάντων ἀλωσόμεθα βασιλεῖ, δίκην τε οὕτως ὑφέξομεν οὐ μετρίαν, ἔσθ' ὅτε τὸ ὑψηλὸν λέγοντες ταπεινὸν, καὶ τὸ φῶς τιθέμενοι σκότος, καὶ τὸ γλυκὺ πικρὸν ὀριζόμενοι; Φυλακτέον τοιγαροῦν τοῖς ἁγίοις τὰς αὐτοῖς πρεπούσας τιμάς, καὶ θεω- ρητέον μᾶλλον αὐτοὺς διὰ τῆς ἔσωθεν και κεκρυμ- μένης εὐκλείας, ἢ ἐν οἷς ἂν εἶεν διὰ τὴν σάρκα. ᾿Αλλὰ γὰρ οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν ἡμῖν, τὸν μὲν ἐν κόσ σμῳ ταπεινόν, τιμῆς μὲν ὅλως ἢ καί τινος δόξης ἀξιοῦν οὐκ ἀνέχονται, κἂν ὑπάρχοι διαπρεπὴς ἐν ἀρεταῖς· εἰς δὲ μόνην ἀποβλέποντες τὴν ἐκ πλούτου πλεονεξίαν, καὶ τὴν εὐδιάφθορόν τε καὶ ὅσον οὐδέπω τεθνηξομένην εύκλειαν ἐνορῶντες οὐ σφόδρα δικαίοις ὀφθαλμοῖς, παρ' οὐδὲν ποιοῦνται τὸ κρίνειν ὀρθῶς. Τοὺς γὰρ δὴ τοιούτους, καὶ λίαν εἰκότως διαγελα τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής, λέγων· « Υποκριταί· ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσο- δακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A prophetæ prædixerant, idcirco nullo modo creden dum putarent ipsum descendisse de cœlo. Licet enim istud non ut at in corpore factum reperia- mus, erat tamen in Virginis corpore, ut in proprio templo Verbum illud divinum, quod colitus ad nos pervenit, et propter omnium salutem e Abrabe semen apprehendit, ut per omnia fratribus assimi- laretur, et vocaret in adoptionem filiorum Dei • hominis naturam, Deus simul et homo declaratus. Sed cum Judæi Salvatoris nostri dispensationem il- lam incarnationis non perciperent, quia tamen ma- trem ejus, et patrem, quamvis pater non esset, agno- scebant, succensere non verentur et indignari, qucd Christus se de cœlo descendisse diceret. Hic utilis- simum nobis exemplum se rursus offert. Hinc enim discimus nocere plurimum, non Intellectualibus cordis oculis virtutem sanctorum perspicere, et in latentem eorum gloriam penitus oculos defigere, sed ex neglectu corporis pro nihilo sape habere id quod magnum apud Deum et veneraudum est. Ita de sanctis apud prophetas alicubi Deus sub unius persona de omnibus loquens: < Benedictus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus spes ejus, et erit tanquam lignum fructiferum secus aquas, et ad bumorem mittet radicem suam; et in anno siccitatis non timebit, et facere fructum non desinet. Profundum est cor super omnia, et homo est, et quis cognoscet eum? Ego Dominus scrutans corda, et probans renes ",, Si ergo nos cognitum apud Deum et prædictis virtutibus conspicuum hominem superbe despexerimus, externam tantum ejus et caducam carnem intuentes, et ex corporis ignobilitate angustum animum esse statuerimus, numquid ab universorum rege dissentire compe- rienur, nec parva panæ obnoxii erimus, quod magnum est quandoque dicentes parvum, et lucem tenebras ponentes, et quod dulce est amarum sta- tuentes s ? Servandi sunt itaque sanctis sui hono- res, et interna potius nobilitate, quam carnis ra- tionibus sunt æstimandi. Sed inter nos plurimi- eum qui abjectus sit in hoc mundo, licet virtu- tibus conspicuus sit, nullo honore aut gloria dignum ducunt, sed ad solam opum copiam, et corruptibilemn ac jamjam perituram gloriam haud D multum æquis oculis respicientes, reclene an per- peram judicent nihil morautur. Hos enim merito irridet Salvatoris discipulus dicens: Hypocritæ, etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens, in veste candida: intro- ierit autem et pauper in sordido habitu, deinde dixeritis, inquit, diviti, ut in dextero loco sedeat, pauperi autem : Tu sta illic ; aut sede sub scabello pedum meorum, nonne judicastis apud vosmet- ipsos "?, Atqui hinc observare consentaneum est quam justæ querimoniæ sint obnoxii qui externa specie, non internis virtutibus hominem suspiciunt. Divitiæ enim, et earum splendor, alienam quam- ** Isa. ♥, Jac. 11, 1-4. "Hebr. 11, 16. Jerem. xvII, 5, 6, 10. C "

ἀλογίαν ἐκτρέχοντες οὐκ αἰσθάνονται, ὡς εἴπερ εἰ- δεῖεν τὴν κατὰ σάρκα μητέρα τοῦ μετὰ σαρκὸς ἀφίξεσθαι προκεκηρυγμένου, διὰ τοῦτο χρῆναι δὴ πάντως ἀπειθεῖν οἱομένων, ὅτι καταβέβηκεν ἐκ τῶν οὐρανῶν. Εἰ γὰρ μὴ κατὰ σῶμα τοῦτο γεγονός εὑρή- σομεν, ἀλλ᾽ ἦν ὡς ἐν οἰκείῳ ναῷ τῷ ἐκ Παρθένου σώματι Λόγος ὁ θεῖος, ἄνωθεν ἐκ Πατρὸς ὡς πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένος, καὶ διὰ τὴν ἁπάντων σωτηρίαν σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδραξάμενος, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ, » καὶ καλέσῃ πρὸς υἱοθεσίαν τὴν ὡς πρὸς Θεὸν τὴν ἀνθρώπου φύσιν, Θεὸς ἅμα καὶ ἄνθρωπος ἀναδεδειγμένος. Ἀλλ᾿ οὐ συνέντες τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰουδαῖοι, ἀπὸ τοῦ τὴν μητέρα γινώσκειν αὐτοῦ καὶ τὸν πατέρα, καίτοι μὴ ὄντα πατέρα, οὐκ ἐρυ θριῶσιν ἀσχάλλοντες, ὅτι καταβῆναι λέγοι Χριστὸς Β ἐξ οὐρανοῦ. Τύπος δὲ πάλιν ἡμῖν ὠφελείας ἀνατέλλει κάν τούτῳ πολλῆς. Παιδευόμεθα γὰρ διὰ τούτων ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, ὅτι πολλὴν ἂν ἡμῖν προσοίσῃ ζημίαν τὸ μὴ μᾶλλον τοῖς νοητοῖς τῆς καρδίας ὄμμασι τὴν ἐνοῦσαν τοῖς ἁγίοις περιαθρεῖν ἀρετὴν, καὶ εἰς τὴν Εγκεκρυμμένην αὐτοῖς δόξαν ἀφορᾷν, ἀλλ' ἐκ τῆς περὶ τὸ σῶμα σμικροπρεπείας πολλάκις οὐδενὸς ἐν τάξει τιθέναι τὸ μέγα παρὰ Θεῷ καὶ τίμιον. Οὕτω περὶ τῶν ἁγίων ἐν προφήταις ὁ Θεός πού φησιν, ὡς ἐν ἐνὶ κατὰ πάντων ἁπλώσας τὸν λόγον · Εὐλογημέ νος ὁ ἄνθρωπος, ὃς πέποιθεν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ ἔσται ὡς ξύλον εὐ- θηνοῦν παρ' ὕδατι, καὶ ἐπὶ ἱκμάδα βαλει ρίζαν αὐτοῦ, ἐν ἐνιαυτῷ ἀβροχίας οὐ φοβηθήσεται, καὶ οὐ διαλείψει ποιῶν καρπόν. Βαθεῖα ἡ καρδία παρὰ πάντα, καὶ ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν ; Ἐγὼ Κύριος ἐτάζων καρδίας, δοκιμάζων νεφρούς. ο Οταν τοίνυν ἡμεῖς τὸν ἐγνωσμένον παρὰ Θεῷ, καὶ ἐν ταῖς ἀρτίως εἰρημέναις τεθαυμασμένον ἀρεταῖς, ταῖς ἀλαζονείαις κατασμικρύνωμεν, εἰς μόνην αὐτοῦ τὴν ἐξωφανῆ καὶ ἐπίκηρον ἀποβλέποντες σάρκα, καὶ τὴν ἐκ τοῦ σώματος ἀδοξίαν πρόφασιν τῆς ἐπ' αὐτῷ σμικροψυχίας ποιησάμενοι, πῶς οὐχὶ τἀναντία φρονοῦντες τῷ πάντων ἀλωσόμεθα βασιλεῖ, δίκην τε οὕτως ὑφέξομεν οὐ μετρίαν, ἔσθ' ὅτε τὸ ὑψηλὸν λέγοντες ταπεινὸν, καὶ τὸ φῶς τιθέμενοι σκότος, καὶ τὸ γλυκὺ πικρὸν ὀριζόμενοι; Φυλακτέον τοιγαροῦν τοῖς ἁγίοις τὰς αὐτοῖς πρεπούσας τιμάς, καὶ θεω- ρητέον μᾶλλον αὐτοὺς διὰ τῆς ἔσωθεν και κεκρυμ- μένης εὐκλείας, ἢ ἐν οἷς ἂν εἶεν διὰ τὴν σάρκα. ᾿Αλλὰ γὰρ οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν ἡμῖν, τὸν μὲν ἐν κόσ σμῳ ταπεινόν, τιμῆς μὲν ὅλως ἢ καί τινος δόξης ἀξιοῦν οὐκ ἀνέχονται, κἂν ὑπάρχοι διαπρεπὴς ἐν ἀρεταῖς· εἰς δὲ μόνην ἀποβλέποντες τὴν ἐκ πλούτου πλεονεξίαν, καὶ τὴν εὐδιάφθορόν τε καὶ ὅσον οὐδέπω τεθνηξομένην εύκλειαν ἐνορῶντες οὐ σφόδρα δικαίοις ὀφθαλμοῖς, παρ' οὐδὲν ποιοῦνται τὸ κρίνειν ὀρθῶς. Τοὺς γὰρ δὴ τοιούτους, καὶ λίαν εἰκότως διαγελα τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής, λέγων· « Υποκριταί· ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσο- δακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A prophetæ prædixerant, idcirco nullo modo creden dum putarent ipsum descendisse de cœlo. Licet enim istud non ut at in corpore factum reperia- mus, erat tamen in Virginis corpore, ut in proprio templo Verbum illud divinum, quod colitus ad nos pervenit, et propter omnium salutem e Abrabe semen apprehendit, ut per omnia fratribus assimi- laretur, et vocaret in adoptionem filiorum Dei • hominis naturam, Deus simul et homo declaratus. Sed cum Judæi Salvatoris nostri dispensationem il- lam incarnationis non perciperent, quia tamen ma- trem ejus, et patrem, quamvis pater non esset, agno- scebant, succensere non verentur et indignari, qucd Christus se de cœlo descendisse diceret. Hic utilis- simum nobis exemplum se rursus offert. Hinc enim discimus nocere plurimum, non Intellectualibus cordis oculis virtutem sanctorum perspicere, et in latentem eorum gloriam penitus oculos defigere, sed ex neglectu corporis pro nihilo sape habere id quod magnum apud Deum et veneraudum est. Ita de sanctis apud prophetas alicubi Deus sub unius persona de omnibus loquens: < Benedictus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus spes ejus, et erit tanquam lignum fructiferum secus aquas, et ad bumorem mittet radicem suam; et in anno siccitatis non timebit, et facere fructum non desinet. Profundum est cor super omnia, et homo est, et quis cognoscet eum? Ego Dominus scrutans corda, et probans renes ",, Si ergo nos cognitum apud Deum et prædictis virtutibus conspicuum hominem superbe despexerimus, externam tantum ejus et caducam carnem intuentes, et ex corporis ignobilitate angustum animum esse statuerimus, numquid ab universorum rege dissentire compe- rienur, nec parva panæ obnoxii erimus, quod magnum est quandoque dicentes parvum, et lucem tenebras ponentes, et quod dulce est amarum sta- tuentes s ? Servandi sunt itaque sanctis sui hono- res, et interna potius nobilitate, quam carnis ra- tionibus sunt æstimandi. Sed inter nos plurimi- eum qui abjectus sit in hoc mundo, licet virtu- tibus conspicuus sit, nullo honore aut gloria dignum ducunt, sed ad solam opum copiam, et corruptibilemn ac jamjam perituram gloriam haud D multum æquis oculis respicientes, reclene an per- peram judicent nihil morautur. Hos enim merito irridet Salvatoris discipulus dicens: Hypocritæ, etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens, in veste candida: intro- ierit autem et pauper in sordido habitu, deinde dixeritis, inquit, diviti, ut in dextero loco sedeat, pauperi autem : Tu sta illic ; aut sede sub scabello pedum meorum, nonne judicastis apud vosmet- ipsos "?, Atqui hinc observare consentaneum est quam justæ querimoniæ sint obnoxii qui externa specie, non internis virtutibus hominem suspiciunt. Divitiæ enim, et earum splendor, alienam quam- ** Isa. ♥, Jac. 11, 1-4. "Hebr. 11, 16. Jerem. xvII, 5, 6, 10. C "

ἀλογίαν ἐκτρέχοντες οὐκ αἰσθάνονται, ὡς εἴπερ εἰ- δεῖεν τὴν κατὰ σάρκα μητέρα τοῦ μετὰ σαρκὸς ἀφίξεσθαι προκεκηρυγμένου, διὰ τοῦτο χρῆναι δὴ πάντως ἀπειθεῖν οἱομένων, ὅτι καταβέβηκεν ἐκ τῶν οὐρανῶν. Εἰ γὰρ μὴ κατὰ σῶμα τοῦτο γεγονός εὑρή- σομεν, ἀλλ᾽ ἦν ὡς ἐν οἰκείῳ ναῷ τῷ ἐκ Παρθένου σώματι Λόγος ὁ θεῖος, ἄνωθεν ἐκ Πατρὸς ὡς πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένος, καὶ διὰ τὴν ἁπάντων σωτηρίαν σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδραξάμενος, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ, » καὶ καλέσῃ πρὸς υἱοθεσίαν τὴν ὡς πρὸς Θεὸν τὴν ἀνθρώπου φύσιν, Θεὸς ἅμα καὶ ἄνθρωπος ἀναδεδειγμένος. Ἀλλ᾿ οὐ συνέντες τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰουδαῖοι, ἀπὸ τοῦ τὴν μητέρα γινώσκειν αὐτοῦ καὶ τὸν πατέρα, καίτοι μὴ ὄντα πατέρα, οὐκ ἐρυ θριῶσιν ἀσχάλλοντες, ὅτι καταβῆναι λέγοι Χριστὸς Β ἐξ οὐρανοῦ. Τύπος δὲ πάλιν ἡμῖν ὠφελείας ἀνατέλλει κάν τούτῳ πολλῆς. Παιδευόμεθα γὰρ διὰ τούτων ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, ὅτι πολλὴν ἂν ἡμῖν προσοίσῃ ζημίαν τὸ μὴ μᾶλλον τοῖς νοητοῖς τῆς καρδίας ὄμμασι τὴν ἐνοῦσαν τοῖς ἁγίοις περιαθρεῖν ἀρετὴν, καὶ εἰς τὴν Εγκεκρυμμένην αὐτοῖς δόξαν ἀφορᾷν, ἀλλ' ἐκ τῆς περὶ τὸ σῶμα σμικροπρεπείας πολλάκις οὐδενὸς ἐν τάξει τιθέναι τὸ μέγα παρὰ Θεῷ καὶ τίμιον. Οὕτω περὶ τῶν ἁγίων ἐν προφήταις ὁ Θεός πού φησιν, ὡς ἐν ἐνὶ κατὰ πάντων ἁπλώσας τὸν λόγον · Εὐλογημέ νος ὁ ἄνθρωπος, ὃς πέποιθεν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ ἔσται ὡς ξύλον εὐ- θηνοῦν παρ' ὕδατι, καὶ ἐπὶ ἱκμάδα βαλει ρίζαν αὐτοῦ, ἐν ἐνιαυτῷ ἀβροχίας οὐ φοβηθήσεται, καὶ οὐ διαλείψει ποιῶν καρπόν. Βαθεῖα ἡ καρδία παρὰ πάντα, καὶ ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν ; Ἐγὼ Κύριος ἐτάζων καρδίας, δοκιμάζων νεφρούς. ο Οταν τοίνυν ἡμεῖς τὸν ἐγνωσμένον παρὰ Θεῷ, καὶ ἐν ταῖς ἀρτίως εἰρημέναις τεθαυμασμένον ἀρεταῖς, ταῖς ἀλαζονείαις κατασμικρύνωμεν, εἰς μόνην αὐτοῦ τὴν ἐξωφανῆ καὶ ἐπίκηρον ἀποβλέποντες σάρκα, καὶ τὴν ἐκ τοῦ σώματος ἀδοξίαν πρόφασιν τῆς ἐπ' αὐτῷ σμικροψυχίας ποιησάμενοι, πῶς οὐχὶ τἀναντία φρονοῦντες τῷ πάντων ἀλωσόμεθα βασιλεῖ, δίκην τε οὕτως ὑφέξομεν οὐ μετρίαν, ἔσθ' ὅτε τὸ ὑψηλὸν λέγοντες ταπεινὸν, καὶ τὸ φῶς τιθέμενοι σκότος, καὶ τὸ γλυκὺ πικρὸν ὀριζόμενοι; Φυλακτέον τοιγαροῦν τοῖς ἁγίοις τὰς αὐτοῖς πρεπούσας τιμάς, καὶ θεω- ρητέον μᾶλλον αὐτοὺς διὰ τῆς ἔσωθεν και κεκρυμ- μένης εὐκλείας, ἢ ἐν οἷς ἂν εἶεν διὰ τὴν σάρκα. ᾿Αλλὰ γὰρ οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν ἡμῖν, τὸν μὲν ἐν κόσ σμῳ ταπεινόν, τιμῆς μὲν ὅλως ἢ καί τινος δόξης ἀξιοῦν οὐκ ἀνέχονται, κἂν ὑπάρχοι διαπρεπὴς ἐν ἀρεταῖς· εἰς δὲ μόνην ἀποβλέποντες τὴν ἐκ πλούτου πλεονεξίαν, καὶ τὴν εὐδιάφθορόν τε καὶ ὅσον οὐδέπω τεθνηξομένην εύκλειαν ἐνορῶντες οὐ σφόδρα δικαίοις ὀφθαλμοῖς, παρ' οὐδὲν ποιοῦνται τὸ κρίνειν ὀρθῶς. Τοὺς γὰρ δὴ τοιούτους, καὶ λίαν εἰκότως διαγελα τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής, λέγων· « Υποκριταί· ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσο- δακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A prophetæ prædixerant, idcirco nullo modo creden dum putarent ipsum descendisse de cœlo. Licet enim istud non ut at in corpore factum reperia- mus, erat tamen in Virginis corpore, ut in proprio templo Verbum illud divinum, quod colitus ad nos pervenit, et propter omnium salutem e Abrabe semen apprehendit, ut per omnia fratribus assimi- laretur, et vocaret in adoptionem filiorum Dei • hominis naturam, Deus simul et homo declaratus. Sed cum Judæi Salvatoris nostri dispensationem il- lam incarnationis non perciperent, quia tamen ma- trem ejus, et patrem, quamvis pater non esset, agno- scebant, succensere non verentur et indignari, qucd Christus se de cœlo descendisse diceret. Hic utilis- simum nobis exemplum se rursus offert. Hinc enim discimus nocere plurimum, non Intellectualibus cordis oculis virtutem sanctorum perspicere, et in latentem eorum gloriam penitus oculos defigere, sed ex neglectu corporis pro nihilo sape habere id quod magnum apud Deum et veneraudum est. Ita de sanctis apud prophetas alicubi Deus sub unius persona de omnibus loquens: < Benedictus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus spes ejus, et erit tanquam lignum fructiferum secus aquas, et ad bumorem mittet radicem suam; et in anno siccitatis non timebit, et facere fructum non desinet. Profundum est cor super omnia, et homo est, et quis cognoscet eum? Ego Dominus scrutans corda, et probans renes ",, Si ergo nos cognitum apud Deum et prædictis virtutibus conspicuum hominem superbe despexerimus, externam tantum ejus et caducam carnem intuentes, et ex corporis ignobilitate angustum animum esse statuerimus, numquid ab universorum rege dissentire compe- rienur, nec parva panæ obnoxii erimus, quod magnum est quandoque dicentes parvum, et lucem tenebras ponentes, et quod dulce est amarum sta- tuentes s ? Servandi sunt itaque sanctis sui hono- res, et interna potius nobilitate, quam carnis ra- tionibus sunt æstimandi. Sed inter nos plurimi- eum qui abjectus sit in hoc mundo, licet virtu- tibus conspicuus sit, nullo honore aut gloria dignum ducunt, sed ad solam opum copiam, et corruptibilemn ac jamjam perituram gloriam haud D multum æquis oculis respicientes, reclene an per- peram judicent nihil morautur. Hos enim merito irridet Salvatoris discipulus dicens: Hypocritæ, etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens, in veste candida: intro- ierit autem et pauper in sordido habitu, deinde dixeritis, inquit, diviti, ut in dextero loco sedeat, pauperi autem : Tu sta illic ; aut sede sub scabello pedum meorum, nonne judicastis apud vosmet- ipsos "?, Atqui hinc observare consentaneum est quam justæ querimoniæ sint obnoxii qui externa specie, non internis virtutibus hominem suspiciunt. Divitiæ enim, et earum splendor, alienam quam- ** Isa. ♥, Jac. 11, 1-4. "Hebr. 11, 16. Jerem. xvII, 5, 6, 10. C "

ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι, εἶτα λέγητε, φησί, τῷ μὲν πλου σίῳ πρὸς τῷ δεξιῷ καθέζεσθαι τόπῳ, τῷ δὲ πτωχῷ· Στῆθι ἐκεῖ, ἢ κάθου ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου, οὐ δι ἐκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς ; » Καίτοι σκοπεῖν ἐντεῦθεν ἀκό- λουθον, πόσης ἂν εἶεν εὐλόγου μομφής (1) υπαίτιοι γεγονότες, οἱ τοῖς ἔξωθεν περιβλήμασι, καὶ οὐχὶ τοῖς ἔσωθεν ἀγαθοῖς, τὸν ἄνδρα θαυμάζοντες. Πλοῦτος μὲν γὰρ, καὶ τὸ ἐκ πλούτου λαμπρὸν, ἀλλοτρίαν τινὰ καὶ νόθην τοῖς κεκτημένοις προσοίσειεν ἂν εἰκότως τὴν δόξαν· ἡ δὲ ἐν καρδίᾳ λαμπρότης, καὶ τὸ ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς διαφανές, γνήσιος ἂν εἶεν καὶ ἐμπεφυκώς τοῖς ἔχουσι πλοῦτος, οὐ συναπομένων τῇ σαρκὶ, καὶ σὺν αὐτῇ κατασηπόμενος, ἀλλ᾽ ἐνδημούσῃ μὲν ἔτι τῇ ψυχῇ κατὰ τὸν βίον συνῳχισμένος, ἐκδημούσῃ δὲ πάλιν συναφιστάμενος, ὅπου- περ ἂν ὁ τοῦ παντός νεύσειεν ἡγεμών. • Πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, ο καθάπερ ηκούσαμεν. Τιμητέον τοιγαροῦν οὐχὶ πάντως ἢ ἀναγκαίως τὸν ἐν πλούτῳ διαφανῆ, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς δοξαρίοις καθάπερ ἐν πίνακι κατακεχρωσμένον, ἐκείνους δὲ μᾶλλον, οἷς ἡ τῶν ἔργων φαιδρότης ἀμάραντον ἀποτίκτει διὰ Θεοῦ τὴν εὐκλειαν, καὶ τὸ ἔσωθεν έναστράπτει κάλλος διὰ πάσης ἰδέας ἀγαθῶν ἐκλελαμπρυσμένους.. Απεκρίθη Ιησούς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Μὴ γογγύζετε μετ' αλλήλων· οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με έλε κύσῃ αὐτὸν, κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Κατασμικρύνουσιν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, τὸν μὲν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀγνοοῦντες Πατέρα, καὶ ὅτι εἴη κατὰ φύσιν Υἱὸς τοῦ πάντων δεσπόζοντος, οὐδαμόθεν ἐπιγινώσκοντες, εἰς δὲ μόνην ἀποβλέποντες τὴν ἐπὶ τῆς γῆς μητέρα, καὶ τὸν Ἰωσήφ. Διὰ τοῦτο θερμό τερόν πως αὐτοῖς ὑπαντᾷ, καὶ παραχρῆμα πάλιν ἐπ' αὐτὸ τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα χρησίμως ἀναπηδᾷ, δι' ὧν οἶδεν, ὡς Θεὸς, καὶ τὸ λάθρα ψιθυρισθεν, καὶ εἰς νοῦν αὐτοῖς ἀναβεβηκός, διὰ τούτων αὐτῶν ἐπιτρέ πων ἐννοεῖν, ὅτι τῆς ἀληθείας ἐκπίπτουσι, καὶ μικρὰν κομιδῇ τὴν ἐπ' αὐτῷ διάληψιν ἐποιήσαντο. Τὸν γὰρ ὅλως εἰδότα καρδίας, ἐξετάζοντά τε τὰ ἐν νῷ κινήσ ματα, καὶ οὐδὲν ἡγνοηκότα τῶν ἐν ψυχαῖς βουλευ μάτων, πῶς οὐχὶ μᾶλλον ἐχρῆν δόξῃ μὲν ἤδη κατα στέφειν τῇ θεοπρεπεῖ, ἀνακομίζειν δὲ εἰς τοσοῦτον τῆς ἐν ἀνθρώποις σμικροπρεπείας, ὅσον δὴ ὑπερ κέοιτο τῆς ἐπὶ γῆς ὁ Θεός; Ανακαλύπτων τοίνυν τὸν ἐν ἀφθόγγοις ἔτι μορφαῖς κατακεχωσμένον λογισμόν, καὶ τὸν λάθρα διαψιθυρισθέντα γογγυσμὸν ἐν αὐτοῖς φανερὸν καθιστὰς δι' αἰτίαν ἤδη τὴν εἰρημένην· Μὴ γογγύζετε μετ᾿ ἀλλήλων. » Εἶτα δειχνύς, ὅτι θεοδίδακτον ἐν ἀνθρώποις ἀγαθὸν τὸ περὶ αὐτοῦ μυστήριον, καὶ τῆς ἄνωθεν χάριτος ἔργον ἐστὶν ἡ περὶ αὐτοῦ γνῶσις, μηδὲ δύνασθαί φησιν ὡς αὐτὸν η ἀφικέσθαι, μὴ οὐχὶ ταῖς τοῦ Πατρὸς νουθεσίαις καθ ειλκυσμένον. "Ην δὲ τοῦτο πάλιν ἕτερον ποιοῦντος οι χιν, 2. σε οὐδὲν, ἢ σκοπεῖν ἀναπείθοντος, ὅτι δεήσοι μὲν αὐτοὺς, κλαίοντας καὶ πικραινομένους, ἐφ᾽ οἷς μὲν ἤδη λελυπήκεσαν ἐλευθεροῦσθαι ζητεῖν, ἀνέλκεσθαι δέ πως καὶ εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, διὰ βουλῆς τῆς Πατρὸς καὶ τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας, κατευμα ριζούσης αὐτοῖς τὴν ἐν τούτοις ὁδὸν, καλ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A dam et adulterinam gloriam possessoribus affe- runt: cordis autem et bonorum operum claritas, veræ sunt ac native divitiæ, quæ non simul cum carne manent, aut cum ea simul exstinguuntur, sed quandiu animus in hac vita moratur, cùm eo habitant, et cum discedit, simul abeunt quo re- ctori hujus universi pſacuerit: ‹ Multæ enim sunt mansiones apud Patrem ", » ut audivimus. Hono- randi sunt igitur non qui opibus clari sunt, ac terrenis gloriolis ceu pictura sunt obducti, sed illi potius quibus operum splendor immarcescibilem mobilitatem conciliat, et in quibus internum decus emicat omni specie bonorum illustratis. VI, 45, 44. Respondit Jesus, et dixit eis: Nolite B murmurare invicem : nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum: et ego resuscitabo eam in novissimo die. Judæi despiciunt Jesum, Patrem qui in cœlis est ignorantes, nec ullatenus agnoscentes eum Fi- lium esse omnium Domini, sed ad solam matrem et Joseph respicientes. Proindeque vehementius quodammodo eis occurrit, et ad ipsam rursum di- vinam dignitatem utiliter assurgit, per ea- dem ipsa quibus noverat ut Deus quid intra se murmurarent, et in animo haberent, cogitandum eis relinquens a veritate' seipsos excidere, et ab- jecte admodum de eo sentire. Qui enim omnino C corda novit, et cogitationes scrutatur, nihilque & ignorat quod mente versetur, quomodo non gloria divina exornandís sit, et supra hominum parvi- tatem in tantum efferendus, quantum supra homi- nes Deus attollitur? Cogitationem itaque mutis adhuc formis iufossam, et murmurationem occultis querimoniis inter eos exortam ob prædictam cau- sam palefaciens : « Nolite murmurare invicem « inquit. Tum ostendens Christi mysterium bonum esse divinitus hominibus traditum, et cognitionem ejus supernæ gratiæ opus esse, ad ipsam nemi- • nem posse pervenire ait, nisi Patris admonitioni- bus pertractum. Hic autem nihil aliud rursus agebat quam ut persuaderet oportere fletu et acerbissimo dolore eorum quæ deliquerant veniam quærere, rogare ut ad salutem per fidem in Chri- " slum quodammodo pertrahantur, consilio Patris et auxilio divino iter eis planum ac facile red- dente, quod ipsi peccando immodice exasperave- rant. Cæterum excitaturum se a mortuis fidelem utiliter asserebat, hinc iterum crassis et indoctis, se Deum esse secundum naturam, ac verum, Joan. Joan. vi, 43. ' , D (4) Aubertus, μορφής, et in marg. δίκης. Επιτ.

ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι, εἶτα λέγητε, φησί, τῷ μὲν πλου σίῳ πρὸς τῷ δεξιῷ καθέζεσθαι τόπῳ, τῷ δὲ πτωχῷ· Στῆθι ἐκεῖ, ἢ κάθου ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου, οὐ δι ἐκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς ; » Καίτοι σκοπεῖν ἐντεῦθεν ἀκό- λουθον, πόσης ἂν εἶεν εὐλόγου μομφής (1) υπαίτιοι γεγονότες, οἱ τοῖς ἔξωθεν περιβλήμασι, καὶ οὐχὶ τοῖς ἔσωθεν ἀγαθοῖς, τὸν ἄνδρα θαυμάζοντες. Πλοῦτος μὲν γὰρ, καὶ τὸ ἐκ πλούτου λαμπρὸν, ἀλλοτρίαν τινὰ καὶ νόθην τοῖς κεκτημένοις προσοίσειεν ἂν εἰκότως τὴν δόξαν· ἡ δὲ ἐν καρδίᾳ λαμπρότης, καὶ τὸ ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς διαφανές, γνήσιος ἂν εἶεν καὶ ἐμπεφυκώς τοῖς ἔχουσι πλοῦτος, οὐ συναπομένων τῇ σαρκὶ, καὶ σὺν αὐτῇ κατασηπόμενος, ἀλλ᾽ ἐνδημούσῃ μὲν ἔτι τῇ ψυχῇ κατὰ τὸν βίον συνῳχισμένος, ἐκδημούσῃ δὲ πάλιν συναφιστάμενος, ὅπου- περ ἂν ὁ τοῦ παντός νεύσειεν ἡγεμών. • Πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, ο καθάπερ ηκούσαμεν. Τιμητέον τοιγαροῦν οὐχὶ πάντως ἢ ἀναγκαίως τὸν ἐν πλούτῳ διαφανῆ, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς δοξαρίοις καθάπερ ἐν πίνακι κατακεχρωσμένον, ἐκείνους δὲ μᾶλλον, οἷς ἡ τῶν ἔργων φαιδρότης ἀμάραντον ἀποτίκτει διὰ Θεοῦ τὴν εὐκλειαν, καὶ τὸ ἔσωθεν έναστράπτει κάλλος διὰ πάσης ἰδέας ἀγαθῶν ἐκλελαμπρυσμένους.. Απεκρίθη Ιησούς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Μὴ γογγύζετε μετ' αλλήλων· οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με έλε κύσῃ αὐτὸν, κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Κατασμικρύνουσιν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, τὸν μὲν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀγνοοῦντες Πατέρα, καὶ ὅτι εἴη κατὰ φύσιν Υἱὸς τοῦ πάντων δεσπόζοντος, οὐδαμόθεν ἐπιγινώσκοντες, εἰς δὲ μόνην ἀποβλέποντες τὴν ἐπὶ τῆς γῆς μητέρα, καὶ τὸν Ἰωσήφ. Διὰ τοῦτο θερμό τερόν πως αὐτοῖς ὑπαντᾷ, καὶ παραχρῆμα πάλιν ἐπ' αὐτὸ τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα χρησίμως ἀναπηδᾷ, δι' ὧν οἶδεν, ὡς Θεὸς, καὶ τὸ λάθρα ψιθυρισθεν, καὶ εἰς νοῦν αὐτοῖς ἀναβεβηκός, διὰ τούτων αὐτῶν ἐπιτρέ πων ἐννοεῖν, ὅτι τῆς ἀληθείας ἐκπίπτουσι, καὶ μικρὰν κομιδῇ τὴν ἐπ' αὐτῷ διάληψιν ἐποιήσαντο. Τὸν γὰρ ὅλως εἰδότα καρδίας, ἐξετάζοντά τε τὰ ἐν νῷ κινήσ ματα, καὶ οὐδὲν ἡγνοηκότα τῶν ἐν ψυχαῖς βουλευ μάτων, πῶς οὐχὶ μᾶλλον ἐχρῆν δόξῃ μὲν ἤδη κατα στέφειν τῇ θεοπρεπεῖ, ἀνακομίζειν δὲ εἰς τοσοῦτον τῆς ἐν ἀνθρώποις σμικροπρεπείας, ὅσον δὴ ὑπερ κέοιτο τῆς ἐπὶ γῆς ὁ Θεός; Ανακαλύπτων τοίνυν τὸν ἐν ἀφθόγγοις ἔτι μορφαῖς κατακεχωσμένον λογισμόν, καὶ τὸν λάθρα διαψιθυρισθέντα γογγυσμὸν ἐν αὐτοῖς φανερὸν καθιστὰς δι' αἰτίαν ἤδη τὴν εἰρημένην· Μὴ γογγύζετε μετ᾿ ἀλλήλων. » Εἶτα δειχνύς, ὅτι θεοδίδακτον ἐν ἀνθρώποις ἀγαθὸν τὸ περὶ αὐτοῦ μυστήριον, καὶ τῆς ἄνωθεν χάριτος ἔργον ἐστὶν ἡ περὶ αὐτοῦ γνῶσις, μηδὲ δύνασθαί φησιν ὡς αὐτὸν η ἀφικέσθαι, μὴ οὐχὶ ταῖς τοῦ Πατρὸς νουθεσίαις καθ ειλκυσμένον. "Ην δὲ τοῦτο πάλιν ἕτερον ποιοῦντος οι χιν, 2. σε οὐδὲν, ἢ σκοπεῖν ἀναπείθοντος, ὅτι δεήσοι μὲν αὐτοὺς, κλαίοντας καὶ πικραινομένους, ἐφ᾽ οἷς μὲν ἤδη λελυπήκεσαν ἐλευθεροῦσθαι ζητεῖν, ἀνέλκεσθαι δέ πως καὶ εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, διὰ βουλῆς τῆς Πατρὸς καὶ τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας, κατευμα ριζούσης αὐτοῖς τὴν ἐν τούτοις ὁδὸν, καλ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A dam et adulterinam gloriam possessoribus affe- runt: cordis autem et bonorum operum claritas, veræ sunt ac native divitiæ, quæ non simul cum carne manent, aut cum ea simul exstinguuntur, sed quandiu animus in hac vita moratur, cùm eo habitant, et cum discedit, simul abeunt quo re- ctori hujus universi pſacuerit: ‹ Multæ enim sunt mansiones apud Patrem ", » ut audivimus. Hono- randi sunt igitur non qui opibus clari sunt, ac terrenis gloriolis ceu pictura sunt obducti, sed illi potius quibus operum splendor immarcescibilem mobilitatem conciliat, et in quibus internum decus emicat omni specie bonorum illustratis. VI, 45, 44. Respondit Jesus, et dixit eis: Nolite B murmurare invicem : nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum: et ego resuscitabo eam in novissimo die. Judæi despiciunt Jesum, Patrem qui in cœlis est ignorantes, nec ullatenus agnoscentes eum Fi- lium esse omnium Domini, sed ad solam matrem et Joseph respicientes. Proindeque vehementius quodammodo eis occurrit, et ad ipsam rursum di- vinam dignitatem utiliter assurgit, per ea- dem ipsa quibus noverat ut Deus quid intra se murmurarent, et in animo haberent, cogitandum eis relinquens a veritate' seipsos excidere, et ab- jecte admodum de eo sentire. Qui enim omnino C corda novit, et cogitationes scrutatur, nihilque & ignorat quod mente versetur, quomodo non gloria divina exornandís sit, et supra hominum parvi- tatem in tantum efferendus, quantum supra homi- nes Deus attollitur? Cogitationem itaque mutis adhuc formis iufossam, et murmurationem occultis querimoniis inter eos exortam ob prædictam cau- sam palefaciens : « Nolite murmurare invicem « inquit. Tum ostendens Christi mysterium bonum esse divinitus hominibus traditum, et cognitionem ejus supernæ gratiæ opus esse, ad ipsam nemi- • nem posse pervenire ait, nisi Patris admonitioni- bus pertractum. Hic autem nihil aliud rursus agebat quam ut persuaderet oportere fletu et acerbissimo dolore eorum quæ deliquerant veniam quærere, rogare ut ad salutem per fidem in Chri- " slum quodammodo pertrahantur, consilio Patris et auxilio divino iter eis planum ac facile red- dente, quod ipsi peccando immodice exasperave- rant. Cæterum excitaturum se a mortuis fidelem utiliter asserebat, hinc iterum crassis et indoctis, se Deum esse secundum naturam, ac verum, Joan. Joan. vi, 43. ' , D (4) Aubertus, μορφής, et in marg. δίκης. Επιτ.

ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι, εἶτα λέγητε, φησί, τῷ μὲν πλου σίῳ πρὸς τῷ δεξιῷ καθέζεσθαι τόπῳ, τῷ δὲ πτωχῷ· Στῆθι ἐκεῖ, ἢ κάθου ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου, οὐ δι ἐκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς ; » Καίτοι σκοπεῖν ἐντεῦθεν ἀκό- λουθον, πόσης ἂν εἶεν εὐλόγου μομφής (1) υπαίτιοι γεγονότες, οἱ τοῖς ἔξωθεν περιβλήμασι, καὶ οὐχὶ τοῖς ἔσωθεν ἀγαθοῖς, τὸν ἄνδρα θαυμάζοντες. Πλοῦτος μὲν γὰρ, καὶ τὸ ἐκ πλούτου λαμπρὸν, ἀλλοτρίαν τινὰ καὶ νόθην τοῖς κεκτημένοις προσοίσειεν ἂν εἰκότως τὴν δόξαν· ἡ δὲ ἐν καρδίᾳ λαμπρότης, καὶ τὸ ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς διαφανές, γνήσιος ἂν εἶεν καὶ ἐμπεφυκώς τοῖς ἔχουσι πλοῦτος, οὐ συναπομένων τῇ σαρκὶ, καὶ σὺν αὐτῇ κατασηπόμενος, ἀλλ᾽ ἐνδημούσῃ μὲν ἔτι τῇ ψυχῇ κατὰ τὸν βίον συνῳχισμένος, ἐκδημούσῃ δὲ πάλιν συναφιστάμενος, ὅπου- περ ἂν ὁ τοῦ παντός νεύσειεν ἡγεμών. • Πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, ο καθάπερ ηκούσαμεν. Τιμητέον τοιγαροῦν οὐχὶ πάντως ἢ ἀναγκαίως τὸν ἐν πλούτῳ διαφανῆ, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς δοξαρίοις καθάπερ ἐν πίνακι κατακεχρωσμένον, ἐκείνους δὲ μᾶλλον, οἷς ἡ τῶν ἔργων φαιδρότης ἀμάραντον ἀποτίκτει διὰ Θεοῦ τὴν εὐκλειαν, καὶ τὸ ἔσωθεν έναστράπτει κάλλος διὰ πάσης ἰδέας ἀγαθῶν ἐκλελαμπρυσμένους.. Απεκρίθη Ιησούς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Μὴ γογγύζετε μετ' αλλήλων· οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με έλε κύσῃ αὐτὸν, κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Κατασμικρύνουσιν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, τὸν μὲν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀγνοοῦντες Πατέρα, καὶ ὅτι εἴη κατὰ φύσιν Υἱὸς τοῦ πάντων δεσπόζοντος, οὐδαμόθεν ἐπιγινώσκοντες, εἰς δὲ μόνην ἀποβλέποντες τὴν ἐπὶ τῆς γῆς μητέρα, καὶ τὸν Ἰωσήφ. Διὰ τοῦτο θερμό τερόν πως αὐτοῖς ὑπαντᾷ, καὶ παραχρῆμα πάλιν ἐπ' αὐτὸ τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα χρησίμως ἀναπηδᾷ, δι' ὧν οἶδεν, ὡς Θεὸς, καὶ τὸ λάθρα ψιθυρισθεν, καὶ εἰς νοῦν αὐτοῖς ἀναβεβηκός, διὰ τούτων αὐτῶν ἐπιτρέ πων ἐννοεῖν, ὅτι τῆς ἀληθείας ἐκπίπτουσι, καὶ μικρὰν κομιδῇ τὴν ἐπ' αὐτῷ διάληψιν ἐποιήσαντο. Τὸν γὰρ ὅλως εἰδότα καρδίας, ἐξετάζοντά τε τὰ ἐν νῷ κινήσ ματα, καὶ οὐδὲν ἡγνοηκότα τῶν ἐν ψυχαῖς βουλευ μάτων, πῶς οὐχὶ μᾶλλον ἐχρῆν δόξῃ μὲν ἤδη κατα στέφειν τῇ θεοπρεπεῖ, ἀνακομίζειν δὲ εἰς τοσοῦτον τῆς ἐν ἀνθρώποις σμικροπρεπείας, ὅσον δὴ ὑπερ κέοιτο τῆς ἐπὶ γῆς ὁ Θεός; Ανακαλύπτων τοίνυν τὸν ἐν ἀφθόγγοις ἔτι μορφαῖς κατακεχωσμένον λογισμόν, καὶ τὸν λάθρα διαψιθυρισθέντα γογγυσμὸν ἐν αὐτοῖς φανερὸν καθιστὰς δι' αἰτίαν ἤδη τὴν εἰρημένην· Μὴ γογγύζετε μετ᾿ ἀλλήλων. » Εἶτα δειχνύς, ὅτι θεοδίδακτον ἐν ἀνθρώποις ἀγαθὸν τὸ περὶ αὐτοῦ μυστήριον, καὶ τῆς ἄνωθεν χάριτος ἔργον ἐστὶν ἡ περὶ αὐτοῦ γνῶσις, μηδὲ δύνασθαί φησιν ὡς αὐτὸν η ἀφικέσθαι, μὴ οὐχὶ ταῖς τοῦ Πατρὸς νουθεσίαις καθ ειλκυσμένον. "Ην δὲ τοῦτο πάλιν ἕτερον ποιοῦντος οι χιν, 2. σε οὐδὲν, ἢ σκοπεῖν ἀναπείθοντος, ὅτι δεήσοι μὲν αὐτοὺς, κλαίοντας καὶ πικραινομένους, ἐφ᾽ οἷς μὲν ἤδη λελυπήκεσαν ἐλευθεροῦσθαι ζητεῖν, ἀνέλκεσθαι δέ πως καὶ εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, διὰ βουλῆς τῆς Πατρὸς καὶ τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας, κατευμα ριζούσης αὐτοῖς τὴν ἐν τούτοις ὁδὸν, καλ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A dam et adulterinam gloriam possessoribus affe- runt: cordis autem et bonorum operum claritas, veræ sunt ac native divitiæ, quæ non simul cum carne manent, aut cum ea simul exstinguuntur, sed quandiu animus in hac vita moratur, cùm eo habitant, et cum discedit, simul abeunt quo re- ctori hujus universi pſacuerit: ‹ Multæ enim sunt mansiones apud Patrem ", » ut audivimus. Hono- randi sunt igitur non qui opibus clari sunt, ac terrenis gloriolis ceu pictura sunt obducti, sed illi potius quibus operum splendor immarcescibilem mobilitatem conciliat, et in quibus internum decus emicat omni specie bonorum illustratis. VI, 45, 44. Respondit Jesus, et dixit eis: Nolite B murmurare invicem : nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum: et ego resuscitabo eam in novissimo die. Judæi despiciunt Jesum, Patrem qui in cœlis est ignorantes, nec ullatenus agnoscentes eum Fi- lium esse omnium Domini, sed ad solam matrem et Joseph respicientes. Proindeque vehementius quodammodo eis occurrit, et ad ipsam rursum di- vinam dignitatem utiliter assurgit, per ea- dem ipsa quibus noverat ut Deus quid intra se murmurarent, et in animo haberent, cogitandum eis relinquens a veritate' seipsos excidere, et ab- jecte admodum de eo sentire. Qui enim omnino C corda novit, et cogitationes scrutatur, nihilque & ignorat quod mente versetur, quomodo non gloria divina exornandís sit, et supra hominum parvi- tatem in tantum efferendus, quantum supra homi- nes Deus attollitur? Cogitationem itaque mutis adhuc formis iufossam, et murmurationem occultis querimoniis inter eos exortam ob prædictam cau- sam palefaciens : « Nolite murmurare invicem « inquit. Tum ostendens Christi mysterium bonum esse divinitus hominibus traditum, et cognitionem ejus supernæ gratiæ opus esse, ad ipsam nemi- • nem posse pervenire ait, nisi Patris admonitioni- bus pertractum. Hic autem nihil aliud rursus agebat quam ut persuaderet oportere fletu et acerbissimo dolore eorum quæ deliquerant veniam quærere, rogare ut ad salutem per fidem in Chri- " slum quodammodo pertrahantur, consilio Patris et auxilio divino iter eis planum ac facile red- dente, quod ipsi peccando immodice exasperave- rant. Cæterum excitaturum se a mortuis fidelem utiliter asserebat, hinc iterum crassis et indoctis, se Deum esse secundum naturam, ac verum, Joan. Joan. vi, 43. ' , D (4) Aubertus, μορφής, et in marg. δίκης. Επιτ.

λείαν ὥσπερ ἀποτελούσης, τὴν, ἐπείπερ ἡμάρτανον, Α ἀφειδῶς ἐκτετραχυμένην. Ἀναστήσειν γε μὴν ἐκ νεκρῶν τὸν πιστεύοντα χρησίμως διεβεβαιοῦτο, καὶ διὰ τούτου πάλιν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτὸν παριστάς· τὸ γὰρ ὅλως δύνα σθαι ζωοποιεῖν καὶ παλινδρομῆσαι πρὸς ἀναβίωσιν ἀναγκάσαι τῷ θανάτῳ κεκρατημένον, μόνῃ μὲν ἂν πρέποι δικαίως τῇ τοῦ Θεοῦ φύσει, προσγράφοιτο δὲ τῶν γενητῶν οὐδενί. Τοῦ γὰρ ζῶντος ἐστι τὸ ζωοποιεῖν, καὶ οὐχὶ τοῦ παρ' ἑτέρου δανειζομένου την χάριν. Ἔστι γεγραμμένον ἐν τοῖς προφήταις· Καὶ ἔσονται πάντες διδακτοὶ Θεοῦ. Εt Τὴν συνυπάρχουσαν τοῖς ἀκροωμένοις ἀπόνοιαν ἐννοήσας ὡς Θεός, οὐκ ἁμαρτύρητον ἐᾷ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, άνωθεν δὲ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν προκεκηρυγμένον ἤδη καὶ προαναφωνηθέντα δει- κνύει, καὶ τὰς τῶν ἀντερεῖν ὅτι πρέποι πάλιν αὐτῷ διενθυμουμένων προαναιρῶν ἀφορμάς, καὶ τὴν ἐνοῦ- Β σαν αὐτοῖς ἀμαθίαν οὐδὲν ἧττον ἀπογυμνῶν, διὰ τοῦ καὶ τοῦτο δὴ πάλιν ἀγνοοῦντας ὁρᾶσθαι, καίτοι νόμῳ παιδαγωγουμένους πρὸς τὴν τῶν ἐσομένων κατά- ληψιν. Αναπείθει τοίνυν καὶ οὐχ έκόντας ἤδη συν- νεύειν· οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων προ- φητῶν ἀντιστήσειν φωναῖς, ὅτι τοῖς ἀξίοις ἐνηχήσει ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸ περὶ αὐτοῦ μυστήριον, καὶ ἀπο- καλύψει τὸν ἴδιον Υἱὸν, ἀποῤῥήτως ἑκάστῳ προσ- λαλῶν, καὶ θεοπρεπῶς τὴν ἐπὶ τούτοις σύνεσιν ἐντιθείς. Ανωτέρω δὲ λέγων· Οὐδεὶς δύναται έλε θεῖν πρὸς μὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ, ὁ πέμψας με, ἑλκύσῃ αὐτὸν, ο οὐκ ἀναγκαστικὴν, οὐδὲ βιαιοτάτην ούσαν ἐπιδεικνύει τὴν ἕλξιν, προστιθείς· Πῶς οὖν ὁ ἀκούσας παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ μα θών, ἔρχεται πρὸς μέσ Οπου γὰρ ἀκοὴ, καὶ μάθησις, καὶ τὸ ἐκ παιδεύ σεως ἀγαθὸν, διὰ πειθούς δηλονότι, καὶ οὐκ ἐξ ἀν- άγκης ἡ πίστις. Αντιληπτικὴ δὲ μᾶλλον, ὡς ἐξ ἀγάπης τοῖς ἀξίοις ἡ ἐπὶ Χριστῷ σύνεσις χορηγεῖται παρὰ Πατρός, ήπερ ἀναγκαστική περισώζεσθαι γὰρ ὁ δογματικὸς ἀναγκάζει λόγος τὸ αὐτεξούσιον καὶ αὐτοπροαίρετον τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, ἵνα δικαίους μὲν ἐπ᾿ ἀγαθοῖς ἀπαιτῇ τοὺς μισθούς, σφαλλομένη δὲ τοῦ πρέποντος, καὶ τὸ τῷ νομοθέτη δοκοῦν ἐκ ῥαθυμίας ἐκβαίνουσα, τὴν ἐπὶ τὸ κολά- ζεσθαι δίκην εὐλογωτάτην ἀποκομίζοιτο. Ιστέον δὲ ότι κἂν λέγοιτό τινας ἐκπαιδεύειν ὁ Πατὴρ τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον, ἀλλ' οὐ μόνος ἐνεργήσει περὶ τοῦτο, ἐπιτελέσει δὲ μᾶλλον ὡς διὰ σοφίας ἰδίας αὐτὸ τοῦ Υἱοῦ. Εννοεῖν γὰρ ἀκόλουθον, ὡς οὐ δίχα σοφίας ἡ κατὰ σύνεσιν ἔν τισιν ἀποκάλυψις ἔσται παρὰ τοῦ Πατρός. Σοφία δὲ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός. Οὐκοῦν ὡς διὰ σοφίας ἐνεργήσει τοῦ ἰδίου γεννήματος την ἐν τοῖς ἀξίοις ἀποκάλυψιν ὁ Πατήρ.Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀληθῶς δὲ δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως, οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι, πάνθ' ὅσα πέρ ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐνεργήματα τὰ ἐπί τισιν, ἤτοι θελήματα, πάσης εἶναι λέγων τῆς ἁγίας Τριάδος, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ γάρτοι ταύτην, ὡς ἐγᾦμαι, τὴν αἰτίαν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποκαλύπτειν λεγομένου τὸν ἴδιον Υιόν, καὶ ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. iterum revocandi potestas soli quidem naturæ divinæ jure congruit, nec ulli creaturæ est ascri- benda. Viventis enim est vivificare, non ejus qui ab altero vitæ gratiam accipit. ostendens : vivificandi enim, et mortuum ad vitam VI, 45. Est scriptum in prophetis : erunt omnes docibiles Dei. Auditorum contumaciam ut Deus agnoscens, testimonio affirmat quod dixit, et jam olim per sanctos prophetas prædictum et prænuntiatum ostendit, causas omnes prævertens ei contradi- cendi, et Judæorum inscitiam nihilominus rete- gens, ex eo quod istud ignorare denuo compe es Joan. vi, 44. PATROL. GR. LXXIII. riuntur, quamvis lege ad rerum futurarum comprehensionem eruditi. Eos igitur vel invitos cogit assentiri : nec enim consentaneum erat pro- phetarum quoque vocibus repugnaturos, quibus prædictum est Deum ac Patrem ejus mysterium dignorum auribus instiHaturum, et Filium suum revelaturum, arcana ratione quemlibet alloquendo, divinitusque horum cognitionem infundendo. Cum autein superius ait : « Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ®, altra- ctionem illam non vi neque necessitate fieri signi- deal, addens: VI, 45. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, C venit ad me. D Ubi enim auditio, et disciplina, et eruditionis fructus est, fides utique persuasione, non vi ac necessitate, G. Opitulatrix autem potius illa est quæ ex charitate dignis a Patre præstatur Christi cognitio, quam coactiva : elenim veritatis dogma libertatem voluntatis et arbitri hominis animo servare nos adigit, ut ob virtutes justa præmia deposcat; sin autem a recto deflexerit, et legisla- toris voluntatem præ inertia prætergressus fuerit, justissimam ponam recipiat. Sciendum porro,tam- etsi Pater aliquos edocere dicatur Christi myste- rium, non tamen solum in boc operari, sed per- agere potius tanquam per suam sapientiam, Filium nimirum. Intelligere quippe convenit non absque sapientia revelationem illam secundum scientiam in nullo fore a Patre. At sapientia Patris est Filius. Igitur ut per sapientiam, proprium genimen vide- licet, revelationem in iis qui digni fuerint opera- bitur Pater. Et ut simpliciter ac vere dicam, si quis omnia quæ Deus ac Pater erga nonnulla vult et operatur, et Filius similiter, ac sanctus Spiritus, communia totius Trinitatis esse dixerit, non erra- bit. Ob hanc enim causam, ut existimo, cum Deus ac Pater Filium suum revelare dicitur, et ad ipsum eos vocare qui prompto animo ad fidem veniunt, ipse quoque Filius hoc facere deprehen-

λείαν ὥσπερ ἀποτελούσης, τὴν, ἐπείπερ ἡμάρτανον, Α ἀφειδῶς ἐκτετραχυμένην. Ἀναστήσειν γε μὴν ἐκ νεκρῶν τὸν πιστεύοντα χρησίμως διεβεβαιοῦτο, καὶ διὰ τούτου πάλιν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτὸν παριστάς· τὸ γὰρ ὅλως δύνα σθαι ζωοποιεῖν καὶ παλινδρομῆσαι πρὸς ἀναβίωσιν ἀναγκάσαι τῷ θανάτῳ κεκρατημένον, μόνῃ μὲν ἂν πρέποι δικαίως τῇ τοῦ Θεοῦ φύσει, προσγράφοιτο δὲ τῶν γενητῶν οὐδενί. Τοῦ γὰρ ζῶντος ἐστι τὸ ζωοποιεῖν, καὶ οὐχὶ τοῦ παρ' ἑτέρου δανειζομένου την χάριν. Ἔστι γεγραμμένον ἐν τοῖς προφήταις· Καὶ ἔσονται πάντες διδακτοὶ Θεοῦ. Εt Τὴν συνυπάρχουσαν τοῖς ἀκροωμένοις ἀπόνοιαν ἐννοήσας ὡς Θεός, οὐκ ἁμαρτύρητον ἐᾷ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, άνωθεν δὲ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν προκεκηρυγμένον ἤδη καὶ προαναφωνηθέντα δει- κνύει, καὶ τὰς τῶν ἀντερεῖν ὅτι πρέποι πάλιν αὐτῷ διενθυμουμένων προαναιρῶν ἀφορμάς, καὶ τὴν ἐνοῦ- Β σαν αὐτοῖς ἀμαθίαν οὐδὲν ἧττον ἀπογυμνῶν, διὰ τοῦ καὶ τοῦτο δὴ πάλιν ἀγνοοῦντας ὁρᾶσθαι, καίτοι νόμῳ παιδαγωγουμένους πρὸς τὴν τῶν ἐσομένων κατά- ληψιν. Αναπείθει τοίνυν καὶ οὐχ έκόντας ἤδη συν- νεύειν· οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων προ- φητῶν ἀντιστήσειν φωναῖς, ὅτι τοῖς ἀξίοις ἐνηχήσει ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸ περὶ αὐτοῦ μυστήριον, καὶ ἀπο- καλύψει τὸν ἴδιον Υἱὸν, ἀποῤῥήτως ἑκάστῳ προσ- λαλῶν, καὶ θεοπρεπῶς τὴν ἐπὶ τούτοις σύνεσιν ἐντιθείς. Ανωτέρω δὲ λέγων· Οὐδεὶς δύναται έλε θεῖν πρὸς μὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ, ὁ πέμψας με, ἑλκύσῃ αὐτὸν, ο οὐκ ἀναγκαστικὴν, οὐδὲ βιαιοτάτην ούσαν ἐπιδεικνύει τὴν ἕλξιν, προστιθείς· Πῶς οὖν ὁ ἀκούσας παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ μα θών, ἔρχεται πρὸς μέσ Οπου γὰρ ἀκοὴ, καὶ μάθησις, καὶ τὸ ἐκ παιδεύ σεως ἀγαθὸν, διὰ πειθούς δηλονότι, καὶ οὐκ ἐξ ἀν- άγκης ἡ πίστις. Αντιληπτικὴ δὲ μᾶλλον, ὡς ἐξ ἀγάπης τοῖς ἀξίοις ἡ ἐπὶ Χριστῷ σύνεσις χορηγεῖται παρὰ Πατρός, ήπερ ἀναγκαστική περισώζεσθαι γὰρ ὁ δογματικὸς ἀναγκάζει λόγος τὸ αὐτεξούσιον καὶ αὐτοπροαίρετον τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, ἵνα δικαίους μὲν ἐπ᾿ ἀγαθοῖς ἀπαιτῇ τοὺς μισθούς, σφαλλομένη δὲ τοῦ πρέποντος, καὶ τὸ τῷ νομοθέτη δοκοῦν ἐκ ῥαθυμίας ἐκβαίνουσα, τὴν ἐπὶ τὸ κολά- ζεσθαι δίκην εὐλογωτάτην ἀποκομίζοιτο. Ιστέον δὲ ότι κἂν λέγοιτό τινας ἐκπαιδεύειν ὁ Πατὴρ τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον, ἀλλ' οὐ μόνος ἐνεργήσει περὶ τοῦτο, ἐπιτελέσει δὲ μᾶλλον ὡς διὰ σοφίας ἰδίας αὐτὸ τοῦ Υἱοῦ. Εννοεῖν γὰρ ἀκόλουθον, ὡς οὐ δίχα σοφίας ἡ κατὰ σύνεσιν ἔν τισιν ἀποκάλυψις ἔσται παρὰ τοῦ Πατρός. Σοφία δὲ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός. Οὐκοῦν ὡς διὰ σοφίας ἐνεργήσει τοῦ ἰδίου γεννήματος την ἐν τοῖς ἀξίοις ἀποκάλυψιν ὁ Πατήρ.Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀληθῶς δὲ δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως, οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι, πάνθ' ὅσα πέρ ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐνεργήματα τὰ ἐπί τισιν, ἤτοι θελήματα, πάσης εἶναι λέγων τῆς ἁγίας Τριάδος, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ γάρτοι ταύτην, ὡς ἐγᾦμαι, τὴν αἰτίαν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποκαλύπτειν λεγομένου τὸν ἴδιον Υιόν, καὶ ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. iterum revocandi potestas soli quidem naturæ divinæ jure congruit, nec ulli creaturæ est ascri- benda. Viventis enim est vivificare, non ejus qui ab altero vitæ gratiam accipit. ostendens : vivificandi enim, et mortuum ad vitam VI, 45. Est scriptum in prophetis : erunt omnes docibiles Dei. Auditorum contumaciam ut Deus agnoscens, testimonio affirmat quod dixit, et jam olim per sanctos prophetas prædictum et prænuntiatum ostendit, causas omnes prævertens ei contradi- cendi, et Judæorum inscitiam nihilominus rete- gens, ex eo quod istud ignorare denuo compe es Joan. vi, 44. PATROL. GR. LXXIII. riuntur, quamvis lege ad rerum futurarum comprehensionem eruditi. Eos igitur vel invitos cogit assentiri : nec enim consentaneum erat pro- phetarum quoque vocibus repugnaturos, quibus prædictum est Deum ac Patrem ejus mysterium dignorum auribus instiHaturum, et Filium suum revelaturum, arcana ratione quemlibet alloquendo, divinitusque horum cognitionem infundendo. Cum autein superius ait : « Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ®, altra- ctionem illam non vi neque necessitate fieri signi- deal, addens: VI, 45. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, C venit ad me. D Ubi enim auditio, et disciplina, et eruditionis fructus est, fides utique persuasione, non vi ac necessitate, G. Opitulatrix autem potius illa est quæ ex charitate dignis a Patre præstatur Christi cognitio, quam coactiva : elenim veritatis dogma libertatem voluntatis et arbitri hominis animo servare nos adigit, ut ob virtutes justa præmia deposcat; sin autem a recto deflexerit, et legisla- toris voluntatem præ inertia prætergressus fuerit, justissimam ponam recipiat. Sciendum porro,tam- etsi Pater aliquos edocere dicatur Christi myste- rium, non tamen solum in boc operari, sed per- agere potius tanquam per suam sapientiam, Filium nimirum. Intelligere quippe convenit non absque sapientia revelationem illam secundum scientiam in nullo fore a Patre. At sapientia Patris est Filius. Igitur ut per sapientiam, proprium genimen vide- licet, revelationem in iis qui digni fuerint opera- bitur Pater. Et ut simpliciter ac vere dicam, si quis omnia quæ Deus ac Pater erga nonnulla vult et operatur, et Filius similiter, ac sanctus Spiritus, communia totius Trinitatis esse dixerit, non erra- bit. Ob hanc enim causam, ut existimo, cum Deus ac Pater Filium suum revelare dicitur, et ad ipsum eos vocare qui prompto animo ad fidem veniunt, ipse quoque Filius hoc facere deprehen-

λείαν ὥσπερ ἀποτελούσης, τὴν, ἐπείπερ ἡμάρτανον, Α ἀφειδῶς ἐκτετραχυμένην. Ἀναστήσειν γε μὴν ἐκ νεκρῶν τὸν πιστεύοντα χρησίμως διεβεβαιοῦτο, καὶ διὰ τούτου πάλιν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτὸν παριστάς· τὸ γὰρ ὅλως δύνα σθαι ζωοποιεῖν καὶ παλινδρομῆσαι πρὸς ἀναβίωσιν ἀναγκάσαι τῷ θανάτῳ κεκρατημένον, μόνῃ μὲν ἂν πρέποι δικαίως τῇ τοῦ Θεοῦ φύσει, προσγράφοιτο δὲ τῶν γενητῶν οὐδενί. Τοῦ γὰρ ζῶντος ἐστι τὸ ζωοποιεῖν, καὶ οὐχὶ τοῦ παρ' ἑτέρου δανειζομένου την χάριν. Ἔστι γεγραμμένον ἐν τοῖς προφήταις· Καὶ ἔσονται πάντες διδακτοὶ Θεοῦ. Εt Τὴν συνυπάρχουσαν τοῖς ἀκροωμένοις ἀπόνοιαν ἐννοήσας ὡς Θεός, οὐκ ἁμαρτύρητον ἐᾷ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, άνωθεν δὲ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν προκεκηρυγμένον ἤδη καὶ προαναφωνηθέντα δει- κνύει, καὶ τὰς τῶν ἀντερεῖν ὅτι πρέποι πάλιν αὐτῷ διενθυμουμένων προαναιρῶν ἀφορμάς, καὶ τὴν ἐνοῦ- Β σαν αὐτοῖς ἀμαθίαν οὐδὲν ἧττον ἀπογυμνῶν, διὰ τοῦ καὶ τοῦτο δὴ πάλιν ἀγνοοῦντας ὁρᾶσθαι, καίτοι νόμῳ παιδαγωγουμένους πρὸς τὴν τῶν ἐσομένων κατά- ληψιν. Αναπείθει τοίνυν καὶ οὐχ έκόντας ἤδη συν- νεύειν· οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων προ- φητῶν ἀντιστήσειν φωναῖς, ὅτι τοῖς ἀξίοις ἐνηχήσει ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸ περὶ αὐτοῦ μυστήριον, καὶ ἀπο- καλύψει τὸν ἴδιον Υἱὸν, ἀποῤῥήτως ἑκάστῳ προσ- λαλῶν, καὶ θεοπρεπῶς τὴν ἐπὶ τούτοις σύνεσιν ἐντιθείς. Ανωτέρω δὲ λέγων· Οὐδεὶς δύναται έλε θεῖν πρὸς μὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ, ὁ πέμψας με, ἑλκύσῃ αὐτὸν, ο οὐκ ἀναγκαστικὴν, οὐδὲ βιαιοτάτην ούσαν ἐπιδεικνύει τὴν ἕλξιν, προστιθείς· Πῶς οὖν ὁ ἀκούσας παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ μα θών, ἔρχεται πρὸς μέσ Οπου γὰρ ἀκοὴ, καὶ μάθησις, καὶ τὸ ἐκ παιδεύ σεως ἀγαθὸν, διὰ πειθούς δηλονότι, καὶ οὐκ ἐξ ἀν- άγκης ἡ πίστις. Αντιληπτικὴ δὲ μᾶλλον, ὡς ἐξ ἀγάπης τοῖς ἀξίοις ἡ ἐπὶ Χριστῷ σύνεσις χορηγεῖται παρὰ Πατρός, ήπερ ἀναγκαστική περισώζεσθαι γὰρ ὁ δογματικὸς ἀναγκάζει λόγος τὸ αὐτεξούσιον καὶ αὐτοπροαίρετον τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ, ἵνα δικαίους μὲν ἐπ᾿ ἀγαθοῖς ἀπαιτῇ τοὺς μισθούς, σφαλλομένη δὲ τοῦ πρέποντος, καὶ τὸ τῷ νομοθέτη δοκοῦν ἐκ ῥαθυμίας ἐκβαίνουσα, τὴν ἐπὶ τὸ κολά- ζεσθαι δίκην εὐλογωτάτην ἀποκομίζοιτο. Ιστέον δὲ ότι κἂν λέγοιτό τινας ἐκπαιδεύειν ὁ Πατὴρ τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον, ἀλλ' οὐ μόνος ἐνεργήσει περὶ τοῦτο, ἐπιτελέσει δὲ μᾶλλον ὡς διὰ σοφίας ἰδίας αὐτὸ τοῦ Υἱοῦ. Εννοεῖν γὰρ ἀκόλουθον, ὡς οὐ δίχα σοφίας ἡ κατὰ σύνεσιν ἔν τισιν ἀποκάλυψις ἔσται παρὰ τοῦ Πατρός. Σοφία δὲ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός. Οὐκοῦν ὡς διὰ σοφίας ἐνεργήσει τοῦ ἰδίου γεννήματος την ἐν τοῖς ἀξίοις ἀποκάλυψιν ὁ Πατήρ.Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀληθῶς δὲ δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως, οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι, πάνθ' ὅσα πέρ ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐνεργήματα τὰ ἐπί τισιν, ἤτοι θελήματα, πάσης εἶναι λέγων τῆς ἁγίας Τριάδος, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ γάρτοι ταύτην, ὡς ἐγᾦμαι, τὴν αἰτίαν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποκαλύπτειν λεγομένου τὸν ἴδιον Υιόν, καὶ ο IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. iterum revocandi potestas soli quidem naturæ divinæ jure congruit, nec ulli creaturæ est ascri- benda. Viventis enim est vivificare, non ejus qui ab altero vitæ gratiam accipit. ostendens : vivificandi enim, et mortuum ad vitam VI, 45. Est scriptum in prophetis : erunt omnes docibiles Dei. Auditorum contumaciam ut Deus agnoscens, testimonio affirmat quod dixit, et jam olim per sanctos prophetas prædictum et prænuntiatum ostendit, causas omnes prævertens ei contradi- cendi, et Judæorum inscitiam nihilominus rete- gens, ex eo quod istud ignorare denuo compe es Joan. vi, 44. PATROL. GR. LXXIII. riuntur, quamvis lege ad rerum futurarum comprehensionem eruditi. Eos igitur vel invitos cogit assentiri : nec enim consentaneum erat pro- phetarum quoque vocibus repugnaturos, quibus prædictum est Deum ac Patrem ejus mysterium dignorum auribus instiHaturum, et Filium suum revelaturum, arcana ratione quemlibet alloquendo, divinitusque horum cognitionem infundendo. Cum autein superius ait : « Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ®, altra- ctionem illam non vi neque necessitate fieri signi- deal, addens: VI, 45. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, C venit ad me. D Ubi enim auditio, et disciplina, et eruditionis fructus est, fides utique persuasione, non vi ac necessitate, G. Opitulatrix autem potius illa est quæ ex charitate dignis a Patre præstatur Christi cognitio, quam coactiva : elenim veritatis dogma libertatem voluntatis et arbitri hominis animo servare nos adigit, ut ob virtutes justa præmia deposcat; sin autem a recto deflexerit, et legisla- toris voluntatem præ inertia prætergressus fuerit, justissimam ponam recipiat. Sciendum porro,tam- etsi Pater aliquos edocere dicatur Christi myste- rium, non tamen solum in boc operari, sed per- agere potius tanquam per suam sapientiam, Filium nimirum. Intelligere quippe convenit non absque sapientia revelationem illam secundum scientiam in nullo fore a Patre. At sapientia Patris est Filius. Igitur ut per sapientiam, proprium genimen vide- licet, revelationem in iis qui digni fuerint opera- bitur Pater. Et ut simpliciter ac vere dicam, si quis omnia quæ Deus ac Pater erga nonnulla vult et operatur, et Filius similiter, ac sanctus Spiritus, communia totius Trinitatis esse dixerit, non erra- bit. Ob hanc enim causam, ut existimo, cum Deus ac Pater Filium suum revelare dicitur, et ad ipsum eos vocare qui prompto animo ad fidem veniunt, ipse quoque Filius hoc facere deprehen-

καλεῖν ἐπ' αὐτῷ τοὺς εἰς τὸ πιστεύειν ἑτοιμοτέρους, η συνεισάγεται γὰρ πάντως θατέρῳ τὸ ἕτερον, καὶ εἴ καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦτο ποιῶν εὑρίσκεται, καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ οὐδὲν ἧττον τὸ ἅγιον. Πέτρῳ μὲν γὰρ τῷ μακαρίῳ φησὶν ὁ Σωτὴρ, τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν εὐθαρ- σέστατα διωμολογηκότι ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βαρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Αὐτὸς δὲ τοῦτο ποιῶν ἐν ἑτέροις ὁρᾶται. Καὶ γοῦν ἐφ' ἑαυτῷ καλῶς δὴ λίαν ὁ Παῦλος ἀποσεμνύνεται, περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου βοῶν· « Οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρ' ἀνθρώπου παρέλαβον αὐτὸ, ἡ ἐδιδάχθην, ἀλλὰ δι' ἀποκαλύψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Ἴδοις δ' ἂν ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδὲν ἧττον ἡμῖν ἀποκαλύπτει Χριστόν. Επι- στέλλει γοῦν ὁ σοφώτατος Ιωάννης· ι Καὶ ὑμεῖς τὸ χρίσμα δ ἐλάβετε ἀπ' αὐτοῦ, μένει ἐν ὑμῖν, καὶ οὐ χρείαν ἔχετε, ἵνα τις διδάσκῃ ὑμᾶς, ἀλλ' ὡς τὸ αὐτ τοῦ χρίσμα διδάσκει ὑμᾶς περὶ πάντων. » Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτὴρ, ὡς περὶ τοῦ Παρακλήτου, τοῦτ' ἔστι τοῦ Πνεύματος· « Ετι πολλὰ ἔχω ὑμῖν λέγειν, ἀλλ᾽ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνο τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς ἐν τῇ ἀληθείᾳ πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούει λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὑπάρχον, φωταγωγήσει τους ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας χειραγω γήσει κατάληψιν. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐχ ὡς κατασχί ζοντες εἰς ἀλλοτριότητα, καὶ εἰς τὸ διῃρημένως κατά τὸ πᾶν, ἢ τὸν Πατέρα τιθέντες τοῦ Υἱοῦ, ἤγουν τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ εἴπερ μία Θεότης ἐστί τε ὄντως, καὶ οὕτω κηρύττεται ἐν τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσία θεωρουμένη Τριάδι, τὰ ἑκάστῳ προσαπτόμενα, καὶ ἰδίως ἀνατεθεῖσθαι δοκοῦντα, πάσης εἶναι διοριζό μενοι τῆς Θεότητος, βουλάς τε καὶ ἐνεργείας. Ενερ γήσει γὰρ δι᾽ ἑαυτῆς οὐ μεμερισμένως ἡ θεία τε καὶ ἀδιαίρετος φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς τὸν ἕνα τῆς Θεότητος λόγον, εἰ καὶ ὑφέστηκε τῶν νοουμένων ἕκαστον ίδιο- συστάτως· ἔστι γὰρ ὅ ἐστιν ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Προς δέ γε τοῖς εἰρη μένοις περιαθρητέον κἀκεῖνο· τὰ πρὸς τί πως ἔχοντα τῶν ὀνομάτων, αὐτὰ δι' ἀμφοῖν γνωρίζεται, καὶ τὴν τοῦ ἑνὸς δήλωσιν ἐν τῇ τοῦ ἑτέρου κατίδο: τις ἄν. Οὐκοῦν ἀνάγκη μὲν πᾶσα διὰ Πατρὸς ἀποκαλύπτε σθαι τὸν Υἱόν, δι' Υἱοῦ δ᾽ αὖ πάλιν τὸν Πατέρας τις εἰδείη Πατέρα τῇ φύσει τὸν Θεὸν, ἐννοήσει δε πάντως τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υἱόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὸ ἕτερον. Ὁ γὰρ Υἱὸν ὁμολογῶν οὐκ ἀγνοήσει τὸν γεγεννηκότα. Οὐκοῦν ᾗ μὲν ἔστι Πατὴρ ὁ Θεός, οὕτω τε νοεῖται καὶ κηρύττεται, τὴν περὶ τοῦ ἰδίου γεννήματος τοῖς ἀκροωμένοις ἐντίθη σε γνῶσιν· ᾗ δὲ Υἱὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὀνομάζεται. καὶ ἔστιν ἀληθῶς, διαγγέλλει τὸν Πατέρα. Διά το: τοῦτό φησιν, ὡς πρὸς αὐτόν· • Εφανέρωσά σου τὴ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. » Ἐπειδὴ γὰρ ἐγνώσθη παρα τοῖς πεπιστευκόσιν ὁ Υἱὸς, πεφανερώσθαί φησι τὸ τοῦ γεννήσαντος όνομα. Νοηθείη δ' ἂν τὴν περὶ τοῦ 21. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. , B ditur, nec minus sanctus Spiritus. Salvator enim A beato Petro fidem in ipsum magna cum fiducia profitenti ait : Beatus cs, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est ". • Ipse autem istud alibi facere cernitur. Beatus quippe Paulus triumphat, dum de Christi mysterio clamat : « Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi ". Quinetiam videre licet Spiritum sanctum nihilominus nobis reve- lare Christum. Unde sapientissimus ille Joannes scribit: Et vos unctionem quam accepistis ab co, maneat in vobis, et non necesse habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus “. » Et ipse alicubi Salvator ait de Paracleto, hoc est Spiritu : • Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos oinnem veritatem. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecunque auliet,loquetur, et quæ ventura sunt annuutiabit vobis ". . Cum enim sit Spiritus veri- tatis, illuminabit eos in quibus fuerit, et ad veri- talis comprehensionem deducet. Atque haec dici- mus, non quasi Patrem a Filio, aut a Patre Filium, sed neque Spiritum sanctum a Patre et Filio dividentes plane atque separantes : sed quo- niam una revera Deitas est, et ita in sancta et consubstantiali Trinitate considerata prædicatur, quæ cuilibet tribuuntur et peculiariter ascribi videntur, cum operationes, tum consilia totius Trinitatis esse decernentes. Non enim per seipsam separatim divina et inseparabilis natura operatur, quod ad unam Deitatis rationem attinet, quamıvis sit in propria quisque bypostasi: est enim Pater id quod est, et Filius similiter, ac sanctus Spiritus. Observandum porro nomina quæ ad aliud refe- runtur, alterum ex altero cognosci, et unius signi- ficationem in significatione alterius spectari. Igitur necesse est plane per Patrem indicari Filium, et vieissim per Filium Patrem : cum altero enim al- terum simul intelligitur, et si quis noverit Patrem natura Deum, utique Filium ex ipso genitum in- telliget, et vicissim. Qui enim confessus fuerit Fi- lium, non ignorabit Genitorem. Quare quatenus Pater est Deus,atque ita intelligitur et prædicatur, cognitionem de suo genimine auditoribus infun- dit : qua vero Filius ex ipso secundum naturam nominatur ac revera est, Patrem significat. Idcirco ad Patrem ait : « Manifestavi nomen tuum homi- nibus 68. Quia enim cognitus est apud fideles Filius, manifestatum esse nomen Patris ait. Cognitionem autem sui geniminis nobis immittere, Deus ac Pater censendus est, non voce fragoris ex alto aut tonitrui instar orbem circumisonante, sed divina seilicet nobis illustratione præfulgente ad intelligentiam Scripturæ divinitus inspiratæ : ad quod nobis adjutorem quoque Filium esse com- C o Matth. xvi, 17. Galat. 1, 12. Joan. Joan. xvi, 12, 13. €6 Joan. xv, 6..

καλεῖν ἐπ' αὐτῷ τοὺς εἰς τὸ πιστεύειν ἑτοιμοτέρους, η συνεισάγεται γὰρ πάντως θατέρῳ τὸ ἕτερον, καὶ εἴ καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦτο ποιῶν εὑρίσκεται, καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ οὐδὲν ἧττον τὸ ἅγιον. Πέτρῳ μὲν γὰρ τῷ μακαρίῳ φησὶν ὁ Σωτὴρ, τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν εὐθαρ- σέστατα διωμολογηκότι ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βαρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Αὐτὸς δὲ τοῦτο ποιῶν ἐν ἑτέροις ὁρᾶται. Καὶ γοῦν ἐφ' ἑαυτῷ καλῶς δὴ λίαν ὁ Παῦλος ἀποσεμνύνεται, περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου βοῶν· « Οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρ' ἀνθρώπου παρέλαβον αὐτὸ, ἡ ἐδιδάχθην, ἀλλὰ δι' ἀποκαλύψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Ἴδοις δ' ἂν ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδὲν ἧττον ἡμῖν ἀποκαλύπτει Χριστόν. Επι- στέλλει γοῦν ὁ σοφώτατος Ιωάννης· ι Καὶ ὑμεῖς τὸ χρίσμα δ ἐλάβετε ἀπ' αὐτοῦ, μένει ἐν ὑμῖν, καὶ οὐ χρείαν ἔχετε, ἵνα τις διδάσκῃ ὑμᾶς, ἀλλ' ὡς τὸ αὐτ τοῦ χρίσμα διδάσκει ὑμᾶς περὶ πάντων. » Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτὴρ, ὡς περὶ τοῦ Παρακλήτου, τοῦτ' ἔστι τοῦ Πνεύματος· « Ετι πολλὰ ἔχω ὑμῖν λέγειν, ἀλλ᾽ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνο τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς ἐν τῇ ἀληθείᾳ πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούει λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὑπάρχον, φωταγωγήσει τους ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας χειραγω γήσει κατάληψιν. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐχ ὡς κατασχί ζοντες εἰς ἀλλοτριότητα, καὶ εἰς τὸ διῃρημένως κατά τὸ πᾶν, ἢ τὸν Πατέρα τιθέντες τοῦ Υἱοῦ, ἤγουν τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ εἴπερ μία Θεότης ἐστί τε ὄντως, καὶ οὕτω κηρύττεται ἐν τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσία θεωρουμένη Τριάδι, τὰ ἑκάστῳ προσαπτόμενα, καὶ ἰδίως ἀνατεθεῖσθαι δοκοῦντα, πάσης εἶναι διοριζό μενοι τῆς Θεότητος, βουλάς τε καὶ ἐνεργείας. Ενερ γήσει γὰρ δι᾽ ἑαυτῆς οὐ μεμερισμένως ἡ θεία τε καὶ ἀδιαίρετος φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς τὸν ἕνα τῆς Θεότητος λόγον, εἰ καὶ ὑφέστηκε τῶν νοουμένων ἕκαστον ίδιο- συστάτως· ἔστι γὰρ ὅ ἐστιν ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Προς δέ γε τοῖς εἰρη μένοις περιαθρητέον κἀκεῖνο· τὰ πρὸς τί πως ἔχοντα τῶν ὀνομάτων, αὐτὰ δι' ἀμφοῖν γνωρίζεται, καὶ τὴν τοῦ ἑνὸς δήλωσιν ἐν τῇ τοῦ ἑτέρου κατίδο: τις ἄν. Οὐκοῦν ἀνάγκη μὲν πᾶσα διὰ Πατρὸς ἀποκαλύπτε σθαι τὸν Υἱόν, δι' Υἱοῦ δ᾽ αὖ πάλιν τὸν Πατέρας τις εἰδείη Πατέρα τῇ φύσει τὸν Θεὸν, ἐννοήσει δε πάντως τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υἱόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὸ ἕτερον. Ὁ γὰρ Υἱὸν ὁμολογῶν οὐκ ἀγνοήσει τὸν γεγεννηκότα. Οὐκοῦν ᾗ μὲν ἔστι Πατὴρ ὁ Θεός, οὕτω τε νοεῖται καὶ κηρύττεται, τὴν περὶ τοῦ ἰδίου γεννήματος τοῖς ἀκροωμένοις ἐντίθη σε γνῶσιν· ᾗ δὲ Υἱὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὀνομάζεται. καὶ ἔστιν ἀληθῶς, διαγγέλλει τὸν Πατέρα. Διά το: τοῦτό φησιν, ὡς πρὸς αὐτόν· • Εφανέρωσά σου τὴ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. » Ἐπειδὴ γὰρ ἐγνώσθη παρα τοῖς πεπιστευκόσιν ὁ Υἱὸς, πεφανερώσθαί φησι τὸ τοῦ γεννήσαντος όνομα. Νοηθείη δ' ἂν τὴν περὶ τοῦ 21. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. , B ditur, nec minus sanctus Spiritus. Salvator enim A beato Petro fidem in ipsum magna cum fiducia profitenti ait : Beatus cs, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est ". • Ipse autem istud alibi facere cernitur. Beatus quippe Paulus triumphat, dum de Christi mysterio clamat : « Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi ". Quinetiam videre licet Spiritum sanctum nihilominus nobis reve- lare Christum. Unde sapientissimus ille Joannes scribit: Et vos unctionem quam accepistis ab co, maneat in vobis, et non necesse habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus “. » Et ipse alicubi Salvator ait de Paracleto, hoc est Spiritu : • Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos oinnem veritatem. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecunque auliet,loquetur, et quæ ventura sunt annuutiabit vobis ". . Cum enim sit Spiritus veri- tatis, illuminabit eos in quibus fuerit, et ad veri- talis comprehensionem deducet. Atque haec dici- mus, non quasi Patrem a Filio, aut a Patre Filium, sed neque Spiritum sanctum a Patre et Filio dividentes plane atque separantes : sed quo- niam una revera Deitas est, et ita in sancta et consubstantiali Trinitate considerata prædicatur, quæ cuilibet tribuuntur et peculiariter ascribi videntur, cum operationes, tum consilia totius Trinitatis esse decernentes. Non enim per seipsam separatim divina et inseparabilis natura operatur, quod ad unam Deitatis rationem attinet, quamıvis sit in propria quisque bypostasi: est enim Pater id quod est, et Filius similiter, ac sanctus Spiritus. Observandum porro nomina quæ ad aliud refe- runtur, alterum ex altero cognosci, et unius signi- ficationem in significatione alterius spectari. Igitur necesse est plane per Patrem indicari Filium, et vieissim per Filium Patrem : cum altero enim al- terum simul intelligitur, et si quis noverit Patrem natura Deum, utique Filium ex ipso genitum in- telliget, et vicissim. Qui enim confessus fuerit Fi- lium, non ignorabit Genitorem. Quare quatenus Pater est Deus,atque ita intelligitur et prædicatur, cognitionem de suo genimine auditoribus infun- dit : qua vero Filius ex ipso secundum naturam nominatur ac revera est, Patrem significat. Idcirco ad Patrem ait : « Manifestavi nomen tuum homi- nibus 68. Quia enim cognitus est apud fideles Filius, manifestatum esse nomen Patris ait. Cognitionem autem sui geniminis nobis immittere, Deus ac Pater censendus est, non voce fragoris ex alto aut tonitrui instar orbem circumisonante, sed divina seilicet nobis illustratione præfulgente ad intelligentiam Scripturæ divinitus inspiratæ : ad quod nobis adjutorem quoque Filium esse com- C o Matth. xvi, 17. Galat. 1, 12. Joan. Joan. xvi, 12, 13. €6 Joan. xv, 6..

καλεῖν ἐπ' αὐτῷ τοὺς εἰς τὸ πιστεύειν ἑτοιμοτέρους, η συνεισάγεται γὰρ πάντως θατέρῳ τὸ ἕτερον, καὶ εἴ καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦτο ποιῶν εὑρίσκεται, καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ οὐδὲν ἧττον τὸ ἅγιον. Πέτρῳ μὲν γὰρ τῷ μακαρίῳ φησὶν ὁ Σωτὴρ, τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν εὐθαρ- σέστατα διωμολογηκότι ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βαρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Αὐτὸς δὲ τοῦτο ποιῶν ἐν ἑτέροις ὁρᾶται. Καὶ γοῦν ἐφ' ἑαυτῷ καλῶς δὴ λίαν ὁ Παῦλος ἀποσεμνύνεται, περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου βοῶν· « Οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρ' ἀνθρώπου παρέλαβον αὐτὸ, ἡ ἐδιδάχθην, ἀλλὰ δι' ἀποκαλύψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Ἴδοις δ' ἂν ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδὲν ἧττον ἡμῖν ἀποκαλύπτει Χριστόν. Επι- στέλλει γοῦν ὁ σοφώτατος Ιωάννης· ι Καὶ ὑμεῖς τὸ χρίσμα δ ἐλάβετε ἀπ' αὐτοῦ, μένει ἐν ὑμῖν, καὶ οὐ χρείαν ἔχετε, ἵνα τις διδάσκῃ ὑμᾶς, ἀλλ' ὡς τὸ αὐτ τοῦ χρίσμα διδάσκει ὑμᾶς περὶ πάντων. » Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Σωτὴρ, ὡς περὶ τοῦ Παρακλήτου, τοῦτ' ἔστι τοῦ Πνεύματος· « Ετι πολλὰ ἔχω ὑμῖν λέγειν, ἀλλ᾽ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνο τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς ἐν τῇ ἀληθείᾳ πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούει λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὑπάρχον, φωταγωγήσει τους ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας χειραγω γήσει κατάληψιν. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐχ ὡς κατασχί ζοντες εἰς ἀλλοτριότητα, καὶ εἰς τὸ διῃρημένως κατά τὸ πᾶν, ἢ τὸν Πατέρα τιθέντες τοῦ Υἱοῦ, ἤγουν τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ εἴπερ μία Θεότης ἐστί τε ὄντως, καὶ οὕτω κηρύττεται ἐν τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσία θεωρουμένη Τριάδι, τὰ ἑκάστῳ προσαπτόμενα, καὶ ἰδίως ἀνατεθεῖσθαι δοκοῦντα, πάσης εἶναι διοριζό μενοι τῆς Θεότητος, βουλάς τε καὶ ἐνεργείας. Ενερ γήσει γὰρ δι᾽ ἑαυτῆς οὐ μεμερισμένως ἡ θεία τε καὶ ἀδιαίρετος φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς τὸν ἕνα τῆς Θεότητος λόγον, εἰ καὶ ὑφέστηκε τῶν νοουμένων ἕκαστον ίδιο- συστάτως· ἔστι γὰρ ὅ ἐστιν ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Προς δέ γε τοῖς εἰρη μένοις περιαθρητέον κἀκεῖνο· τὰ πρὸς τί πως ἔχοντα τῶν ὀνομάτων, αὐτὰ δι' ἀμφοῖν γνωρίζεται, καὶ τὴν τοῦ ἑνὸς δήλωσιν ἐν τῇ τοῦ ἑτέρου κατίδο: τις ἄν. Οὐκοῦν ἀνάγκη μὲν πᾶσα διὰ Πατρὸς ἀποκαλύπτε σθαι τὸν Υἱόν, δι' Υἱοῦ δ᾽ αὖ πάλιν τὸν Πατέρας τις εἰδείη Πατέρα τῇ φύσει τὸν Θεὸν, ἐννοήσει δε πάντως τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Υἱόν· ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὸ ἕτερον. Ὁ γὰρ Υἱὸν ὁμολογῶν οὐκ ἀγνοήσει τὸν γεγεννηκότα. Οὐκοῦν ᾗ μὲν ἔστι Πατὴρ ὁ Θεός, οὕτω τε νοεῖται καὶ κηρύττεται, τὴν περὶ τοῦ ἰδίου γεννήματος τοῖς ἀκροωμένοις ἐντίθη σε γνῶσιν· ᾗ δὲ Υἱὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὀνομάζεται. καὶ ἔστιν ἀληθῶς, διαγγέλλει τὸν Πατέρα. Διά το: τοῦτό φησιν, ὡς πρὸς αὐτόν· • Εφανέρωσά σου τὴ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. » Ἐπειδὴ γὰρ ἐγνώσθη παρα τοῖς πεπιστευκόσιν ὁ Υἱὸς, πεφανερώσθαί φησι τὸ τοῦ γεννήσαντος όνομα. Νοηθείη δ' ἂν τὴν περὶ τοῦ 21. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. , B ditur, nec minus sanctus Spiritus. Salvator enim A beato Petro fidem in ipsum magna cum fiducia profitenti ait : Beatus cs, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est ". • Ipse autem istud alibi facere cernitur. Beatus quippe Paulus triumphat, dum de Christi mysterio clamat : « Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi ". Quinetiam videre licet Spiritum sanctum nihilominus nobis reve- lare Christum. Unde sapientissimus ille Joannes scribit: Et vos unctionem quam accepistis ab co, maneat in vobis, et non necesse habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus “. » Et ipse alicubi Salvator ait de Paracleto, hoc est Spiritu : • Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos oinnem veritatem. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecunque auliet,loquetur, et quæ ventura sunt annuutiabit vobis ". . Cum enim sit Spiritus veri- tatis, illuminabit eos in quibus fuerit, et ad veri- talis comprehensionem deducet. Atque haec dici- mus, non quasi Patrem a Filio, aut a Patre Filium, sed neque Spiritum sanctum a Patre et Filio dividentes plane atque separantes : sed quo- niam una revera Deitas est, et ita in sancta et consubstantiali Trinitate considerata prædicatur, quæ cuilibet tribuuntur et peculiariter ascribi videntur, cum operationes, tum consilia totius Trinitatis esse decernentes. Non enim per seipsam separatim divina et inseparabilis natura operatur, quod ad unam Deitatis rationem attinet, quamıvis sit in propria quisque bypostasi: est enim Pater id quod est, et Filius similiter, ac sanctus Spiritus. Observandum porro nomina quæ ad aliud refe- runtur, alterum ex altero cognosci, et unius signi- ficationem in significatione alterius spectari. Igitur necesse est plane per Patrem indicari Filium, et vieissim per Filium Patrem : cum altero enim al- terum simul intelligitur, et si quis noverit Patrem natura Deum, utique Filium ex ipso genitum in- telliget, et vicissim. Qui enim confessus fuerit Fi- lium, non ignorabit Genitorem. Quare quatenus Pater est Deus,atque ita intelligitur et prædicatur, cognitionem de suo genimine auditoribus infun- dit : qua vero Filius ex ipso secundum naturam nominatur ac revera est, Patrem significat. Idcirco ad Patrem ait : « Manifestavi nomen tuum homi- nibus 68. Quia enim cognitus est apud fideles Filius, manifestatum esse nomen Patris ait. Cognitionem autem sui geniminis nobis immittere, Deus ac Pater censendus est, non voce fragoris ex alto aut tonitrui instar orbem circumisonante, sed divina seilicet nobis illustratione præfulgente ad intelligentiam Scripturæ divinitus inspiratæ : ad quod nobis adjutorem quoque Filium esse com- C o Matth. xvi, 17. Galat. 1, 12. Joan. Joan. xvi, 12, 13. €6 Joan. xv, 6..

Ιδίου γεννήματος γνῶσιν ἐντιθεὶς ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐ φωνῆς ἄνωθεν καταλξηγνυμένης, καὶ βροντῆς τινος δίκην περικτυπούσης τὴν οἰκουμένην, ἀλλὰ θείας δηλονότι φωταγωγίας αναλαμπούσης ἐν ἡμῖν, πρὸς κατανόησιν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς· εὑρήσεις δὲ πάλιν καὶ πρὸς τοῦτο ἡμῖν ἐνεργὸν τὸν Υἱόν. Γέγραπται γάρ που περὶ τῶν ἁγίων μαθητῶν, ότι τότε διήνοιξεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, εἰς τὸ νοεῖν δηλονότι τὰς ἁγίας Γραφάς. Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα εώρακε τις, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα. Προανασκοπήσας πάλιν, ὡς Θεός, ὅτι παραδέξονται μὲν οὐδαμῶς τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκάλυψιν, οὐδὲ τὴν ἄνωθεν μὲν ἐν φωταγωγίαις ἐννοήσουσι σύνεσιν, ἀπαιτήσουσι δὲ διὰ πολλὴν δυσβουλίαν καὶ αὐτὸ τὸ χρῆναι θεωρεῖν τὸν Πατέρα, καί, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, δι' αὐτοπροσώπου παιδεύεσθαι θέας, όπερ, ὡς ἔνοντο, τοῖς πατράσιν αὐτῶν ὑπήρχθη ποτέ, κατα- φοιτώσης ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ· Β προανατειράζει πάλιν, καὶ ὥσπερ τινὶ χαλινῷ περι- τρέπει πρὸς τὸ χρῆναι μὴ παχείαν ἔχειν ἐπὶ τῷ Θεῷ τὴν διάληψιν, μηδὲ ὁρατὴν ἔσεσθαί ποτε τὴν ἀθέατον οἴεσθαι φύσιν. « Οὐδεὶς γὰρ πώποτε, φησί, τεθέαται τὸν Πατέρα. ο Εοικε δὲ πάλιν καὶ αὐτὸν ὑπαινίτο τεσθαι τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. "Ποντο μὲν γὰρ ἀνοή- τως δὴ σφόδρα καὶ τοῦτο φρονοῦντες Ἰουδαῖοι, διά τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον, αὐτὸν τεθεᾶσθαι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύσιν, καὶ τοῖς τοῦ σώματος όρο θαλμοῖς κατιδεῖν ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν τὸ ἀκήρατον κάλλος. Αλλ' ἵνα μή τι γυμνότερον λέγων ἐπὶ τῷ πανσόφῳ Μωσεί, δοκῇ πως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ σύνηθες παροτρύνειν πάθος, ἀδιορίστως τε ἅμα κατά πάντων καὶ ὡς ἐπ' ἐκείνῳ φησίν· «Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα ἑώ- ρακέ τις. » Μὴ γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀπαιτεῖτε, φησί, μηδὲ εἰς τὸ πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ἀνέμβατον παραλόγοις φέρεσθε ταῖς ὁρμαῖς. Απέδρα τε γὰρ καὶ διαλέληθεν ἡ θεία καὶ ἀπερινόητος φύσις, οὐχ όπως τοὺς ἐν ἡμῖν ὀφθαλμοὺς ὄντας μόνους, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τοὺς ἁπάσης τῆς κτίσεως. Ἐν γὰρ τῷ, Οὐδεὶς, τὰ πάντα περισχοινίζεται, ἑαυτὸν δὲ καὶ μόνον εἶναί τε ἐκ Θεοῦ, καὶ τεθεᾶσθαι τὸν Πατέρα διοριζόμενος, έξω τίθησι δηλονότι τῶν πάντων, καθ' ὧν ἂν νοεῖτο τὸ Οὐδεὶς ἀποφατικῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἔξω πάντων ἐστί, καὶ οὐδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα, μόνος αὐτὸς τοῦ βλέπειν οὐχ ἁμαρτάνει, πῶς οὐκ ἂν νοεῖτο λοιπὸν οὐκ ἐν τοῖς πᾶσιν ὑπάρχων, ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν, ἀλλ' ἔξω τῶν πάντων, ὡς ὑπὲρ πάντα; Καὶ εἰ πάν των είναι λεγομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα· τὰ γὰρ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν· μόνος αὐτὸς θεωρεί, τὸ, Παρά Θεοῦ, ληψόμεθα νοοῦντες ὀρθῶς ἐπ' αὐτοῦ δὴ καὶ μόνου, τὴ Ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός. Ε! γὰρ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ὅτου δὴ χάριν, καθάπερ ήδη προείπομεν, πάντων εἶναι λεγομένων παρὰ θεοῦ, μόνος αὐτὸς ἐπὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος ἀναβαίνει θέαν, μὰ τὸ εἶναι παρὰ Θεοῦ ; Οὐκοῦν εἰρήσεται μὲν ἐπὶ τῶν ποιημάτων καταχρηστικώτερον· παρὰ Θεοῦ γὰρ τὰ πάντα δημιουργητῶς, διὰ τὸ παρήχθαι δι' αὐτοῦ πως γένεσιν ἐπὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καθ᾿ ἕτερόν τε καὶ ἀληθέστερον τρόπον, τὸ παρὰ Θεοῦ, ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ * μια τι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. › A peries. Scriptum enim est alicubi de sanctis disci- pulis, quia tunc aperuit oculos eorum, ut intelli- gerent nimirum divinas Scripturas . VI, 46. Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Previdens rursum, ut Deus, revelationem Spi- ritus sancti non suscepturos, neque supernam illam illuminationem intellecturos, sed præ multa temeritate petituros ut Patrem licerc contemplari, atque, ut ita dicamus, ipsomet ejus aspectu erudiri, quod, ut existimabant, patribus eorum olim contigit, cum in montem Sina Dei gloria descendisset : eos denuo revocat, ac freno G Luc. xxiv, 43. Exod. XXXII, 20. veluti quodam a tam crassa de Deo sententia re- trahit, docetque non esse putandum invisibilem naturam corporeis oculis cerni unquam posse 7º. ‹ Nemo enim, inquit, Patrem vidit unquam Videtur autem ipse rursus Moyses hic quoque subinnui. Existimabant enim, idque stultissime, Judæi, ex eo quod in caliginem ingressus erat, ipsum ineffabilem Dei spectasse naturam, et cor- poris oculis vidisse incorruptam illam natura sua pulchritudinem. Sed ne si apertius quiddam de sapientissimo illo Moyse diceret, videretur eos ad solitam animi perturbationem acuere, indeterm:i- nate de omnibus et quasi de illo ait : « Non quia Patrem vidit quisquam. › Nolite enim, inquit, poscere quæ naturam excedunt, et que creaturis omnibus invia sunt temerario impetu ne fagitetis. Fugit enim divina et incomprehensibilis illa natura non modo nostros, sed et creaturarum omniume oculos. Hac enim dictione, Nemo, omnia com- plectitur; cum autem se cum ex Deo esse, tum vidisse Patrem statuit, seipsum ex omnibus nimi- rum excludit, de quibus intelligenda vox illa est, Nemo, negative. Cum ergo extra omnia sit, et ne- mine Patrem vidente, solus eum ipse videat : numquid in omnium numero non esse cen- sendus est, ut unus ex ipsis, sed extra omnia, ut supra oninia? Et si, cum a Deo omnia exsistere dicantur, ac nemo Patrem videat, omnia enim a Deo, ut Paulus ait Fr, solus ipse cum videt : illud, A Deo, recte intelligemus de ipso solo, quasi dicat, Ex substantia Patris. Si enim ita non est, quam ob causam, ut antea diximus, cum omnia plane a Deo esse dicantur, solus ipse ad Patris visionem ascendit, propterea quod est a Deo? Quapropter de creaturis abusive quidem dicetur. A Deo enim sunt omnia opificii ratione, propterea quod in ortum per enmi educta sunt. De Filio vero, alio quodam ac veriore modo, illud, A Deo, Ex ipso secundum naturam, dicetur. Quare cum nec in omnium numero sit positus, sed extra omnia exsistat, et supra omnia cum Patre, non in eadem B Juan. 1, 18. Cor. XI, 12.

Ιδίου γεννήματος γνῶσιν ἐντιθεὶς ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐ φωνῆς ἄνωθεν καταλξηγνυμένης, καὶ βροντῆς τινος δίκην περικτυπούσης τὴν οἰκουμένην, ἀλλὰ θείας δηλονότι φωταγωγίας αναλαμπούσης ἐν ἡμῖν, πρὸς κατανόησιν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς· εὑρήσεις δὲ πάλιν καὶ πρὸς τοῦτο ἡμῖν ἐνεργὸν τὸν Υἱόν. Γέγραπται γάρ που περὶ τῶν ἁγίων μαθητῶν, ότι τότε διήνοιξεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, εἰς τὸ νοεῖν δηλονότι τὰς ἁγίας Γραφάς. Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα εώρακε τις, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα. Προανασκοπήσας πάλιν, ὡς Θεός, ὅτι παραδέξονται μὲν οὐδαμῶς τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκάλυψιν, οὐδὲ τὴν ἄνωθεν μὲν ἐν φωταγωγίαις ἐννοήσουσι σύνεσιν, ἀπαιτήσουσι δὲ διὰ πολλὴν δυσβουλίαν καὶ αὐτὸ τὸ χρῆναι θεωρεῖν τὸν Πατέρα, καί, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, δι' αὐτοπροσώπου παιδεύεσθαι θέας, όπερ, ὡς ἔνοντο, τοῖς πατράσιν αὐτῶν ὑπήρχθη ποτέ, κατα- φοιτώσης ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ· Β προανατειράζει πάλιν, καὶ ὥσπερ τινὶ χαλινῷ περι- τρέπει πρὸς τὸ χρῆναι μὴ παχείαν ἔχειν ἐπὶ τῷ Θεῷ τὴν διάληψιν, μηδὲ ὁρατὴν ἔσεσθαί ποτε τὴν ἀθέατον οἴεσθαι φύσιν. « Οὐδεὶς γὰρ πώποτε, φησί, τεθέαται τὸν Πατέρα. ο Εοικε δὲ πάλιν καὶ αὐτὸν ὑπαινίτο τεσθαι τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. "Ποντο μὲν γὰρ ἀνοή- τως δὴ σφόδρα καὶ τοῦτο φρονοῦντες Ἰουδαῖοι, διά τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον, αὐτὸν τεθεᾶσθαι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύσιν, καὶ τοῖς τοῦ σώματος όρο θαλμοῖς κατιδεῖν ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν τὸ ἀκήρατον κάλλος. Αλλ' ἵνα μή τι γυμνότερον λέγων ἐπὶ τῷ πανσόφῳ Μωσεί, δοκῇ πως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ σύνηθες παροτρύνειν πάθος, ἀδιορίστως τε ἅμα κατά πάντων καὶ ὡς ἐπ' ἐκείνῳ φησίν· «Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα ἑώ- ρακέ τις. » Μὴ γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀπαιτεῖτε, φησί, μηδὲ εἰς τὸ πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ἀνέμβατον παραλόγοις φέρεσθε ταῖς ὁρμαῖς. Απέδρα τε γὰρ καὶ διαλέληθεν ἡ θεία καὶ ἀπερινόητος φύσις, οὐχ όπως τοὺς ἐν ἡμῖν ὀφθαλμοὺς ὄντας μόνους, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τοὺς ἁπάσης τῆς κτίσεως. Ἐν γὰρ τῷ, Οὐδεὶς, τὰ πάντα περισχοινίζεται, ἑαυτὸν δὲ καὶ μόνον εἶναί τε ἐκ Θεοῦ, καὶ τεθεᾶσθαι τὸν Πατέρα διοριζόμενος, έξω τίθησι δηλονότι τῶν πάντων, καθ' ὧν ἂν νοεῖτο τὸ Οὐδεὶς ἀποφατικῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἔξω πάντων ἐστί, καὶ οὐδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα, μόνος αὐτὸς τοῦ βλέπειν οὐχ ἁμαρτάνει, πῶς οὐκ ἂν νοεῖτο λοιπὸν οὐκ ἐν τοῖς πᾶσιν ὑπάρχων, ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν, ἀλλ' ἔξω τῶν πάντων, ὡς ὑπὲρ πάντα; Καὶ εἰ πάν των είναι λεγομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα· τὰ γὰρ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν· μόνος αὐτὸς θεωρεί, τὸ, Παρά Θεοῦ, ληψόμεθα νοοῦντες ὀρθῶς ἐπ' αὐτοῦ δὴ καὶ μόνου, τὴ Ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός. Ε! γὰρ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ὅτου δὴ χάριν, καθάπερ ήδη προείπομεν, πάντων εἶναι λεγομένων παρὰ θεοῦ, μόνος αὐτὸς ἐπὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος ἀναβαίνει θέαν, μὰ τὸ εἶναι παρὰ Θεοῦ ; Οὐκοῦν εἰρήσεται μὲν ἐπὶ τῶν ποιημάτων καταχρηστικώτερον· παρὰ Θεοῦ γὰρ τὰ πάντα δημιουργητῶς, διὰ τὸ παρήχθαι δι' αὐτοῦ πως γένεσιν ἐπὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καθ᾿ ἕτερόν τε καὶ ἀληθέστερον τρόπον, τὸ παρὰ Θεοῦ, ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ * μια τι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. › A peries. Scriptum enim est alicubi de sanctis disci- pulis, quia tunc aperuit oculos eorum, ut intelli- gerent nimirum divinas Scripturas . VI, 46. Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Previdens rursum, ut Deus, revelationem Spi- ritus sancti non suscepturos, neque supernam illam illuminationem intellecturos, sed præ multa temeritate petituros ut Patrem licerc contemplari, atque, ut ita dicamus, ipsomet ejus aspectu erudiri, quod, ut existimabant, patribus eorum olim contigit, cum in montem Sina Dei gloria descendisset : eos denuo revocat, ac freno G Luc. xxiv, 43. Exod. XXXII, 20. veluti quodam a tam crassa de Deo sententia re- trahit, docetque non esse putandum invisibilem naturam corporeis oculis cerni unquam posse 7º. ‹ Nemo enim, inquit, Patrem vidit unquam Videtur autem ipse rursus Moyses hic quoque subinnui. Existimabant enim, idque stultissime, Judæi, ex eo quod in caliginem ingressus erat, ipsum ineffabilem Dei spectasse naturam, et cor- poris oculis vidisse incorruptam illam natura sua pulchritudinem. Sed ne si apertius quiddam de sapientissimo illo Moyse diceret, videretur eos ad solitam animi perturbationem acuere, indeterm:i- nate de omnibus et quasi de illo ait : « Non quia Patrem vidit quisquam. › Nolite enim, inquit, poscere quæ naturam excedunt, et que creaturis omnibus invia sunt temerario impetu ne fagitetis. Fugit enim divina et incomprehensibilis illa natura non modo nostros, sed et creaturarum omniume oculos. Hac enim dictione, Nemo, omnia com- plectitur; cum autem se cum ex Deo esse, tum vidisse Patrem statuit, seipsum ex omnibus nimi- rum excludit, de quibus intelligenda vox illa est, Nemo, negative. Cum ergo extra omnia sit, et ne- mine Patrem vidente, solus eum ipse videat : numquid in omnium numero non esse cen- sendus est, ut unus ex ipsis, sed extra omnia, ut supra oninia? Et si, cum a Deo omnia exsistere dicantur, ac nemo Patrem videat, omnia enim a Deo, ut Paulus ait Fr, solus ipse cum videt : illud, A Deo, recte intelligemus de ipso solo, quasi dicat, Ex substantia Patris. Si enim ita non est, quam ob causam, ut antea diximus, cum omnia plane a Deo esse dicantur, solus ipse ad Patris visionem ascendit, propterea quod est a Deo? Quapropter de creaturis abusive quidem dicetur. A Deo enim sunt omnia opificii ratione, propterea quod in ortum per enmi educta sunt. De Filio vero, alio quodam ac veriore modo, illud, A Deo, Ex ipso secundum naturam, dicetur. Quare cum nec in omnium numero sit positus, sed extra omnia exsistat, et supra omnia cum Patre, non in eadem B Juan. 1, 18. Cor. XI, 12.

Ιδίου γεννήματος γνῶσιν ἐντιθεὶς ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐ φωνῆς ἄνωθεν καταλξηγνυμένης, καὶ βροντῆς τινος δίκην περικτυπούσης τὴν οἰκουμένην, ἀλλὰ θείας δηλονότι φωταγωγίας αναλαμπούσης ἐν ἡμῖν, πρὸς κατανόησιν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς· εὑρήσεις δὲ πάλιν καὶ πρὸς τοῦτο ἡμῖν ἐνεργὸν τὸν Υἱόν. Γέγραπται γάρ που περὶ τῶν ἁγίων μαθητῶν, ότι τότε διήνοιξεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, εἰς τὸ νοεῖν δηλονότι τὰς ἁγίας Γραφάς. Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα εώρακε τις, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα. Προανασκοπήσας πάλιν, ὡς Θεός, ὅτι παραδέξονται μὲν οὐδαμῶς τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκάλυψιν, οὐδὲ τὴν ἄνωθεν μὲν ἐν φωταγωγίαις ἐννοήσουσι σύνεσιν, ἀπαιτήσουσι δὲ διὰ πολλὴν δυσβουλίαν καὶ αὐτὸ τὸ χρῆναι θεωρεῖν τὸν Πατέρα, καί, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, δι' αὐτοπροσώπου παιδεύεσθαι θέας, όπερ, ὡς ἔνοντο, τοῖς πατράσιν αὐτῶν ὑπήρχθη ποτέ, κατα- φοιτώσης ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ· Β προανατειράζει πάλιν, καὶ ὥσπερ τινὶ χαλινῷ περι- τρέπει πρὸς τὸ χρῆναι μὴ παχείαν ἔχειν ἐπὶ τῷ Θεῷ τὴν διάληψιν, μηδὲ ὁρατὴν ἔσεσθαί ποτε τὴν ἀθέατον οἴεσθαι φύσιν. « Οὐδεὶς γὰρ πώποτε, φησί, τεθέαται τὸν Πατέρα. ο Εοικε δὲ πάλιν καὶ αὐτὸν ὑπαινίτο τεσθαι τὸν ἱεροφάντην Μωσέα. "Ποντο μὲν γὰρ ἀνοή- τως δὴ σφόδρα καὶ τοῦτο φρονοῦντες Ἰουδαῖοι, διά τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον, αὐτὸν τεθεᾶσθαι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύσιν, καὶ τοῖς τοῦ σώματος όρο θαλμοῖς κατιδεῖν ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν τὸ ἀκήρατον κάλλος. Αλλ' ἵνα μή τι γυμνότερον λέγων ἐπὶ τῷ πανσόφῳ Μωσεί, δοκῇ πως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ σύνηθες παροτρύνειν πάθος, ἀδιορίστως τε ἅμα κατά πάντων καὶ ὡς ἐπ' ἐκείνῳ φησίν· «Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα ἑώ- ρακέ τις. » Μὴ γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀπαιτεῖτε, φησί, μηδὲ εἰς τὸ πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ἀνέμβατον παραλόγοις φέρεσθε ταῖς ὁρμαῖς. Απέδρα τε γὰρ καὶ διαλέληθεν ἡ θεία καὶ ἀπερινόητος φύσις, οὐχ όπως τοὺς ἐν ἡμῖν ὀφθαλμοὺς ὄντας μόνους, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τοὺς ἁπάσης τῆς κτίσεως. Ἐν γὰρ τῷ, Οὐδεὶς, τὰ πάντα περισχοινίζεται, ἑαυτὸν δὲ καὶ μόνον εἶναί τε ἐκ Θεοῦ, καὶ τεθεᾶσθαι τὸν Πατέρα διοριζόμενος, έξω τίθησι δηλονότι τῶν πάντων, καθ' ὧν ἂν νοεῖτο τὸ Οὐδεὶς ἀποφατικῶς. Ἐπειδὴ δὲ ἔξω πάντων ἐστί, καὶ οὐδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα, μόνος αὐτὸς τοῦ βλέπειν οὐχ ἁμαρτάνει, πῶς οὐκ ἂν νοεῖτο λοιπὸν οὐκ ἐν τοῖς πᾶσιν ὑπάρχων, ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν, ἀλλ' ἔξω τῶν πάντων, ὡς ὑπὲρ πάντα; Καὶ εἰ πάν των είναι λεγομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα· τὰ γὰρ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν· μόνος αὐτὸς θεωρεί, τὸ, Παρά Θεοῦ, ληψόμεθα νοοῦντες ὀρθῶς ἐπ' αὐτοῦ δὴ καὶ μόνου, τὴ Ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός. Ε! γὰρ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ὅτου δὴ χάριν, καθάπερ ήδη προείπομεν, πάντων εἶναι λεγομένων παρὰ θεοῦ, μόνος αὐτὸς ἐπὶ τὴν τοῦ γεννήσαντος ἀναβαίνει θέαν, μὰ τὸ εἶναι παρὰ Θεοῦ ; Οὐκοῦν εἰρήσεται μὲν ἐπὶ τῶν ποιημάτων καταχρηστικώτερον· παρὰ Θεοῦ γὰρ τὰ πάντα δημιουργητῶς, διὰ τὸ παρήχθαι δι' αὐτοῦ πως γένεσιν ἐπὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καθ᾿ ἕτερόν τε καὶ ἀληθέστερον τρόπον, τὸ παρὰ Θεοῦ, ὡς ἐξ αὐτοῦ κατὰ * μια τι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. › A peries. Scriptum enim est alicubi de sanctis disci- pulis, quia tunc aperuit oculos eorum, ut intelli- gerent nimirum divinas Scripturas . VI, 46. Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Previdens rursum, ut Deus, revelationem Spi- ritus sancti non suscepturos, neque supernam illam illuminationem intellecturos, sed præ multa temeritate petituros ut Patrem licerc contemplari, atque, ut ita dicamus, ipsomet ejus aspectu erudiri, quod, ut existimabant, patribus eorum olim contigit, cum in montem Sina Dei gloria descendisset : eos denuo revocat, ac freno G Luc. xxiv, 43. Exod. XXXII, 20. veluti quodam a tam crassa de Deo sententia re- trahit, docetque non esse putandum invisibilem naturam corporeis oculis cerni unquam posse 7º. ‹ Nemo enim, inquit, Patrem vidit unquam Videtur autem ipse rursus Moyses hic quoque subinnui. Existimabant enim, idque stultissime, Judæi, ex eo quod in caliginem ingressus erat, ipsum ineffabilem Dei spectasse naturam, et cor- poris oculis vidisse incorruptam illam natura sua pulchritudinem. Sed ne si apertius quiddam de sapientissimo illo Moyse diceret, videretur eos ad solitam animi perturbationem acuere, indeterm:i- nate de omnibus et quasi de illo ait : « Non quia Patrem vidit quisquam. › Nolite enim, inquit, poscere quæ naturam excedunt, et que creaturis omnibus invia sunt temerario impetu ne fagitetis. Fugit enim divina et incomprehensibilis illa natura non modo nostros, sed et creaturarum omniume oculos. Hac enim dictione, Nemo, omnia com- plectitur; cum autem se cum ex Deo esse, tum vidisse Patrem statuit, seipsum ex omnibus nimi- rum excludit, de quibus intelligenda vox illa est, Nemo, negative. Cum ergo extra omnia sit, et ne- mine Patrem vidente, solus eum ipse videat : numquid in omnium numero non esse cen- sendus est, ut unus ex ipsis, sed extra omnia, ut supra oninia? Et si, cum a Deo omnia exsistere dicantur, ac nemo Patrem videat, omnia enim a Deo, ut Paulus ait Fr, solus ipse cum videt : illud, A Deo, recte intelligemus de ipso solo, quasi dicat, Ex substantia Patris. Si enim ita non est, quam ob causam, ut antea diximus, cum omnia plane a Deo esse dicantur, solus ipse ad Patris visionem ascendit, propterea quod est a Deo? Quapropter de creaturis abusive quidem dicetur. A Deo enim sunt omnia opificii ratione, propterea quod in ortum per enmi educta sunt. De Filio vero, alio quodam ac veriore modo, illud, A Deo, Ex ipso secundum naturam, dicetur. Quare cum nec in omnium numero sit positus, sed extra omnia exsistat, et supra omnia cum Patre, non in eadem B Juan. 1, 18. Cor. XI, 12.

φύσιν λελέξεται. Διὸ τοῖς πᾶσιν οὐ συναριθμούμενος, ἀλλ' ἔξω πάντων ὑπάρχων, καὶ ἐπάνω πάντων μετά Πατρός, οὐ συνασθενήσει τοῖς πᾶσιν, ἅτε δὴ τῆς ἐκείνων ὁμοφυΐας ἐξῃρημένος, ὡς δὲ εἰς τὴν τοῦ γεν- νήσαντος ἀνατρέχων φύσιν, κατόψεται πάντως τὸν ἐξ οὗπερ ἐστί. Τὸ δὲ ὅπως, ἢ κατὰ τινὰ τρόπον, ἢ αὐτὸς θεωρήσει τὸν Πατέρα, ἢ αὖ πάλιν παρὰ Πατρὸς ὀφ θήσεται, τῆς μὲν ἡμετέρας γλώττης οὐκ ἔργον εἰ- πεῖν· οἱητέον δ' οὖν ὅμως θεοπρεπώς. Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Θύρα τοιγαροῦν, καὶ ὁδὸς εἰς ζωὴν ἡ πίστις, καὶ ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν ἀναδρομή. Θαυμάσαι γε μὴν οὐδὲν ἧττον παρέσται τοῖς ἀκροωμένοις, καὶ τὴν ἐν τούτοις οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν τὸ παράπαν συνέντας αἰσθάνεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅτι προσήκοι τοῖς ἐκ προφητῶν ὑποπείθεσθαι λόγοις οἰομένους ὁρᾷ, τὸ μὲν ὅσον ἦν ἀσθενοῦν εἰς πίστιν ὡς ἐκ λογισμῶν άνθρω πίνων, ὅρκῳ τῷ πρὸς ἀλήθειαν ὑποτέμνεται. Γέρα δὲ τοῖς πιστεύουσι προτιθεὶς τὰ ἀξιοζήλωτα, καθάπερ τισὶν ὁλκοῖς, ἐπιθυμίαις δηλονότι ταῖς εἰς αὐτά, μου νονουχὶ καὶ οὐχ ἑκόντας εκβιάζεται, καὶ ἀναπείθει βαδίζειν ἐπὶ τὸ κηρυττόμενον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο της αιωνίου ζωῆς προτιμότερον, τοῖς οἷς γε πικρός ὁ θάνατος, καὶ τὰ ἐκ τῆς φθορᾶς ἀναφαίνεται πάθη ; Πρέποι δ' ἂν καὶ τοῦτο σοφῷ διδασκάλῳ, τὸ διὰ πάσης φημὶ τῆς εἰς ζωὴν καλούσης ὁδοῦ τοὺς ἀσυνετόν τι φρονεῖν ἑλομένους μεταπαιδεύειν ἐπὶ τὸ ἄμεινον. πιστεύουσιν ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται, ὅπερ ἐστὶ τὸ πίστεως. κ Αὐτὸς δὲ ὑπάρχων ἡ αἰώνιος ζωή, ἑαυτὸν τοῖς • κατοικήσαι Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ τῆς ΚΕΦΑΛ. Β'. "Οτι ζωοποιὸν τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ, ἐν οἷς ὡς περὶ ἄρτου φησὶ τοῦ ἰδίου σώματος. 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Οἱ πατέρες ὑμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀπέθανον. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- βαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ, καὶ μὴ ἀποθάνῃ. Σαφῶς δὴ λίαν ἐν τούτοις ἐκεῖνο καταθεάσασθαι παρέσται τὸ διὰ τοῦ προφήτου παραναφωνούμενον Ἡσαΐου· « Ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ηὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτώσιν. Εἶπα, Ιδού εἰμι, τῷ ἔθνει, οἳ οὐκ ἐκάλεσαν τὸ ὄνομά μου. Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖρας μου πρὸς λαὸν ἀπει- θοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. » Ολην γὰρ τοῦ λόγου τὴν λεβηρίδα περιελών, καὶ πᾶσαν, ἵν' οὕτως εἴπω, περι- στολὴν ἀποστήσας, ἀκατακαλύπτως ἤδη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἑαυτὸν ἐμφανίζει λέγων· « Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ ἵνα δὴ μάθοιεν, ὡς, εἴπερ ἔχουσι θελη τὸν τὸ κρείττους εἶναι τῆς φθορᾶς, καὶ αὐτὸν τὸν ἐκ παραβάσεως ἐπισκήψαντα θάνατον ἀποδύσασθαι, δεήσει βαδίζειν αὐτοὺς εἰς μετάληψιν τοῦ ζωοποιεῖν ισχύοντος, καὶ ἀφανίζοντος μὲν τὴν φθοράν, καταρ- γοῦντος δὲ καὶ τὸν θάνατον· ἔργον γὰρ ὄντως τοῦτο τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς ἴδιόν τε καὶ πρεπωδέστατον. Ἐπειδὴ δὲ δεδόσθαι τὸ μάννα κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς πατράσιν αὐτῶν διαβεβαιούμενοι, τὸν ἄρτον ἀληθῶς τὸν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. infirmitate cum omnibus erit, maxime cum ejus. A dem naturæ cum iis aon sit, sed tanquam ad Ge- nitoris naturam recurrens, eum utique videbit ex quo est. Quomodo vero aut qua ratione vel ipse Patrem videat, aut vicissim videatur a Patre, lin- gua nostra nequit explicare: existimandum tanıen id modo fieri divino. VI, 47. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, kabet vitam æternam. B Fides itaque janua et iter est ad vitam, et a cor- ruptione ad incorruptionem reditus. Mirari porro licet auditoribus singularem in his dispensationem. Quia enim cernit eos nibil plane intelligere, neque jutare prophetarum dictis fidem babendam esse, imbecillitatem eorum ad fidem ex rationibus hu- manis profectam jurejurando præcidit. Luculentis autem præmiis fidelibus propositis, non secus ac quibusdam machinis eos vel nolentes trahit, et ad id quod prædicatur impellit. Quid enim præstabi- lius æterna vita esse potest iis quibus mors acerba et corruptionis casus duri videntur ? Magistri porro sapientis est, qualibet via ad vitam ducente im- peritos ac vecordes in melius revocare. Ipse vero cum æterna vita sit, seipsum credentibus traditurum pollicetur quod est, inhabitare Chri- stum in cordibus nostris per fidem ”.› CAP. II. C Quod vivificum sit sanctum Christi corpus, ubi vel- uli de pane loquitur suo corpore. VI, 48-50. Ego sum panis vitæ. Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt. Hic est panis de cœlo descendens, ut si quis ex ipso manducarerit, non moriatur. Clare admodum in his videre licet quod ab Isaia propheta prædictum est : « Manifestus factus sum non quærentibus me, inventus sum ab his qui me non interrogabant. Dixi, Ecce ego, genti qui non vocaverunt nomen meum. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum et contradicen- tem ", » Sermonis enim pelle detracta, et veste, ut ita dicam, prorsus relecta, nude jam seipsum ls- raelitis exhibet, dicens • Ego sum panis vitæ: » D ut hinc discant, si velint corruptionis immunes esse, et ipsam ex prævaricatione ingruentem mor- tem exuere, necessario accedendum esse ad par- ticipationem ejus qui vivificare potest, et qui cor- ruptionem delet, ac morten destruit : proprium enim istud revera et convenientissimum vitæ se- cundum naturam opus est. Quoniam autem patri- bus suis datum esse manna in deserto asserentes, panem qui revera de cœlo descendit, id est Filium, non susceperunt, idcirco figuram cum veritate necessario comparat, ut ita agnoscant non esse Ephes. :!1, 17. * 18a. L3V, 4, 2.

φύσιν λελέξεται. Διὸ τοῖς πᾶσιν οὐ συναριθμούμενος, ἀλλ' ἔξω πάντων ὑπάρχων, καὶ ἐπάνω πάντων μετά Πατρός, οὐ συνασθενήσει τοῖς πᾶσιν, ἅτε δὴ τῆς ἐκείνων ὁμοφυΐας ἐξῃρημένος, ὡς δὲ εἰς τὴν τοῦ γεν- νήσαντος ἀνατρέχων φύσιν, κατόψεται πάντως τὸν ἐξ οὗπερ ἐστί. Τὸ δὲ ὅπως, ἢ κατὰ τινὰ τρόπον, ἢ αὐτὸς θεωρήσει τὸν Πατέρα, ἢ αὖ πάλιν παρὰ Πατρὸς ὀφ θήσεται, τῆς μὲν ἡμετέρας γλώττης οὐκ ἔργον εἰ- πεῖν· οἱητέον δ' οὖν ὅμως θεοπρεπώς. Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Θύρα τοιγαροῦν, καὶ ὁδὸς εἰς ζωὴν ἡ πίστις, καὶ ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν ἀναδρομή. Θαυμάσαι γε μὴν οὐδὲν ἧττον παρέσται τοῖς ἀκροωμένοις, καὶ τὴν ἐν τούτοις οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν τὸ παράπαν συνέντας αἰσθάνεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅτι προσήκοι τοῖς ἐκ προφητῶν ὑποπείθεσθαι λόγοις οἰομένους ὁρᾷ, τὸ μὲν ὅσον ἦν ἀσθενοῦν εἰς πίστιν ὡς ἐκ λογισμῶν άνθρω πίνων, ὅρκῳ τῷ πρὸς ἀλήθειαν ὑποτέμνεται. Γέρα δὲ τοῖς πιστεύουσι προτιθεὶς τὰ ἀξιοζήλωτα, καθάπερ τισὶν ὁλκοῖς, ἐπιθυμίαις δηλονότι ταῖς εἰς αὐτά, μου νονουχὶ καὶ οὐχ ἑκόντας εκβιάζεται, καὶ ἀναπείθει βαδίζειν ἐπὶ τὸ κηρυττόμενον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο της αιωνίου ζωῆς προτιμότερον, τοῖς οἷς γε πικρός ὁ θάνατος, καὶ τὰ ἐκ τῆς φθορᾶς ἀναφαίνεται πάθη ; Πρέποι δ' ἂν καὶ τοῦτο σοφῷ διδασκάλῳ, τὸ διὰ πάσης φημὶ τῆς εἰς ζωὴν καλούσης ὁδοῦ τοὺς ἀσυνετόν τι φρονεῖν ἑλομένους μεταπαιδεύειν ἐπὶ τὸ ἄμεινον. πιστεύουσιν ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται, ὅπερ ἐστὶ τὸ πίστεως. κ Αὐτὸς δὲ ὑπάρχων ἡ αἰώνιος ζωή, ἑαυτὸν τοῖς • κατοικήσαι Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ τῆς ΚΕΦΑΛ. Β'. "Οτι ζωοποιὸν τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ, ἐν οἷς ὡς περὶ ἄρτου φησὶ τοῦ ἰδίου σώματος. 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Οἱ πατέρες ὑμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀπέθανον. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- βαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ, καὶ μὴ ἀποθάνῃ. Σαφῶς δὴ λίαν ἐν τούτοις ἐκεῖνο καταθεάσασθαι παρέσται τὸ διὰ τοῦ προφήτου παραναφωνούμενον Ἡσαΐου· « Ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ηὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτώσιν. Εἶπα, Ιδού εἰμι, τῷ ἔθνει, οἳ οὐκ ἐκάλεσαν τὸ ὄνομά μου. Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖρας μου πρὸς λαὸν ἀπει- θοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. » Ολην γὰρ τοῦ λόγου τὴν λεβηρίδα περιελών, καὶ πᾶσαν, ἵν' οὕτως εἴπω, περι- στολὴν ἀποστήσας, ἀκατακαλύπτως ἤδη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἑαυτὸν ἐμφανίζει λέγων· « Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ ἵνα δὴ μάθοιεν, ὡς, εἴπερ ἔχουσι θελη τὸν τὸ κρείττους εἶναι τῆς φθορᾶς, καὶ αὐτὸν τὸν ἐκ παραβάσεως ἐπισκήψαντα θάνατον ἀποδύσασθαι, δεήσει βαδίζειν αὐτοὺς εἰς μετάληψιν τοῦ ζωοποιεῖν ισχύοντος, καὶ ἀφανίζοντος μὲν τὴν φθοράν, καταρ- γοῦντος δὲ καὶ τὸν θάνατον· ἔργον γὰρ ὄντως τοῦτο τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς ἴδιόν τε καὶ πρεπωδέστατον. Ἐπειδὴ δὲ δεδόσθαι τὸ μάννα κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς πατράσιν αὐτῶν διαβεβαιούμενοι, τὸν ἄρτον ἀληθῶς τὸν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. infirmitate cum omnibus erit, maxime cum ejus. A dem naturæ cum iis aon sit, sed tanquam ad Ge- nitoris naturam recurrens, eum utique videbit ex quo est. Quomodo vero aut qua ratione vel ipse Patrem videat, aut vicissim videatur a Patre, lin- gua nostra nequit explicare: existimandum tanıen id modo fieri divino. VI, 47. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, kabet vitam æternam. B Fides itaque janua et iter est ad vitam, et a cor- ruptione ad incorruptionem reditus. Mirari porro licet auditoribus singularem in his dispensationem. Quia enim cernit eos nibil plane intelligere, neque jutare prophetarum dictis fidem babendam esse, imbecillitatem eorum ad fidem ex rationibus hu- manis profectam jurejurando præcidit. Luculentis autem præmiis fidelibus propositis, non secus ac quibusdam machinis eos vel nolentes trahit, et ad id quod prædicatur impellit. Quid enim præstabi- lius æterna vita esse potest iis quibus mors acerba et corruptionis casus duri videntur ? Magistri porro sapientis est, qualibet via ad vitam ducente im- peritos ac vecordes in melius revocare. Ipse vero cum æterna vita sit, seipsum credentibus traditurum pollicetur quod est, inhabitare Chri- stum in cordibus nostris per fidem ”.› CAP. II. C Quod vivificum sit sanctum Christi corpus, ubi vel- uli de pane loquitur suo corpore. VI, 48-50. Ego sum panis vitæ. Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt. Hic est panis de cœlo descendens, ut si quis ex ipso manducarerit, non moriatur. Clare admodum in his videre licet quod ab Isaia propheta prædictum est : « Manifestus factus sum non quærentibus me, inventus sum ab his qui me non interrogabant. Dixi, Ecce ego, genti qui non vocaverunt nomen meum. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum et contradicen- tem ", » Sermonis enim pelle detracta, et veste, ut ita dicam, prorsus relecta, nude jam seipsum ls- raelitis exhibet, dicens • Ego sum panis vitæ: » D ut hinc discant, si velint corruptionis immunes esse, et ipsam ex prævaricatione ingruentem mor- tem exuere, necessario accedendum esse ad par- ticipationem ejus qui vivificare potest, et qui cor- ruptionem delet, ac morten destruit : proprium enim istud revera et convenientissimum vitæ se- cundum naturam opus est. Quoniam autem patri- bus suis datum esse manna in deserto asserentes, panem qui revera de cœlo descendit, id est Filium, non susceperunt, idcirco figuram cum veritate necessario comparat, ut ita agnoscant non esse Ephes. :!1, 17. * 18a. L3V, 4, 2.

φύσιν λελέξεται. Διὸ τοῖς πᾶσιν οὐ συναριθμούμενος, ἀλλ' ἔξω πάντων ὑπάρχων, καὶ ἐπάνω πάντων μετά Πατρός, οὐ συνασθενήσει τοῖς πᾶσιν, ἅτε δὴ τῆς ἐκείνων ὁμοφυΐας ἐξῃρημένος, ὡς δὲ εἰς τὴν τοῦ γεν- νήσαντος ἀνατρέχων φύσιν, κατόψεται πάντως τὸν ἐξ οὗπερ ἐστί. Τὸ δὲ ὅπως, ἢ κατὰ τινὰ τρόπον, ἢ αὐτὸς θεωρήσει τὸν Πατέρα, ἢ αὖ πάλιν παρὰ Πατρὸς ὀφ θήσεται, τῆς μὲν ἡμετέρας γλώττης οὐκ ἔργον εἰ- πεῖν· οἱητέον δ' οὖν ὅμως θεοπρεπώς. Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Θύρα τοιγαροῦν, καὶ ὁδὸς εἰς ζωὴν ἡ πίστις, καὶ ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν ἀναδρομή. Θαυμάσαι γε μὴν οὐδὲν ἧττον παρέσται τοῖς ἀκροωμένοις, καὶ τὴν ἐν τούτοις οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν τὸ παράπαν συνέντας αἰσθάνεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅτι προσήκοι τοῖς ἐκ προφητῶν ὑποπείθεσθαι λόγοις οἰομένους ὁρᾷ, τὸ μὲν ὅσον ἦν ἀσθενοῦν εἰς πίστιν ὡς ἐκ λογισμῶν άνθρω πίνων, ὅρκῳ τῷ πρὸς ἀλήθειαν ὑποτέμνεται. Γέρα δὲ τοῖς πιστεύουσι προτιθεὶς τὰ ἀξιοζήλωτα, καθάπερ τισὶν ὁλκοῖς, ἐπιθυμίαις δηλονότι ταῖς εἰς αὐτά, μου νονουχὶ καὶ οὐχ ἑκόντας εκβιάζεται, καὶ ἀναπείθει βαδίζειν ἐπὶ τὸ κηρυττόμενον. Τί γὰρ ἂν γένοιτο της αιωνίου ζωῆς προτιμότερον, τοῖς οἷς γε πικρός ὁ θάνατος, καὶ τὰ ἐκ τῆς φθορᾶς ἀναφαίνεται πάθη ; Πρέποι δ' ἂν καὶ τοῦτο σοφῷ διδασκάλῳ, τὸ διὰ πάσης φημὶ τῆς εἰς ζωὴν καλούσης ὁδοῦ τοὺς ἀσυνετόν τι φρονεῖν ἑλομένους μεταπαιδεύειν ἐπὶ τὸ ἄμεινον. πιστεύουσιν ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται, ὅπερ ἐστὶ τὸ πίστεως. κ Αὐτὸς δὲ ὑπάρχων ἡ αἰώνιος ζωή, ἑαυτὸν τοῖς • κατοικήσαι Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ τῆς ΚΕΦΑΛ. Β'. "Οτι ζωοποιὸν τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ, ἐν οἷς ὡς περὶ ἄρτου φησὶ τοῦ ἰδίου σώματος. 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Οἱ πατέρες ὑμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀπέθανον. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- βαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ, καὶ μὴ ἀποθάνῃ. Σαφῶς δὴ λίαν ἐν τούτοις ἐκεῖνο καταθεάσασθαι παρέσται τὸ διὰ τοῦ προφήτου παραναφωνούμενον Ἡσαΐου· « Ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ηὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτώσιν. Εἶπα, Ιδού εἰμι, τῷ ἔθνει, οἳ οὐκ ἐκάλεσαν τὸ ὄνομά μου. Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖρας μου πρὸς λαὸν ἀπει- θοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. » Ολην γὰρ τοῦ λόγου τὴν λεβηρίδα περιελών, καὶ πᾶσαν, ἵν' οὕτως εἴπω, περι- στολὴν ἀποστήσας, ἀκατακαλύπτως ἤδη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἑαυτὸν ἐμφανίζει λέγων· « Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ ἵνα δὴ μάθοιεν, ὡς, εἴπερ ἔχουσι θελη τὸν τὸ κρείττους εἶναι τῆς φθορᾶς, καὶ αὐτὸν τὸν ἐκ παραβάσεως ἐπισκήψαντα θάνατον ἀποδύσασθαι, δεήσει βαδίζειν αὐτοὺς εἰς μετάληψιν τοῦ ζωοποιεῖν ισχύοντος, καὶ ἀφανίζοντος μὲν τὴν φθοράν, καταρ- γοῦντος δὲ καὶ τὸν θάνατον· ἔργον γὰρ ὄντως τοῦτο τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς ἴδιόν τε καὶ πρεπωδέστατον. Ἐπειδὴ δὲ δεδόσθαι τὸ μάννα κατὰ τὴν ἔρημον τοῖς πατράσιν αὐτῶν διαβεβαιούμενοι, τὸν ἄρτον ἀληθῶς τὸν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. infirmitate cum omnibus erit, maxime cum ejus. A dem naturæ cum iis aon sit, sed tanquam ad Ge- nitoris naturam recurrens, eum utique videbit ex quo est. Quomodo vero aut qua ratione vel ipse Patrem videat, aut vicissim videatur a Patre, lin- gua nostra nequit explicare: existimandum tanıen id modo fieri divino. VI, 47. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, kabet vitam æternam. B Fides itaque janua et iter est ad vitam, et a cor- ruptione ad incorruptionem reditus. Mirari porro licet auditoribus singularem in his dispensationem. Quia enim cernit eos nibil plane intelligere, neque jutare prophetarum dictis fidem babendam esse, imbecillitatem eorum ad fidem ex rationibus hu- manis profectam jurejurando præcidit. Luculentis autem præmiis fidelibus propositis, non secus ac quibusdam machinis eos vel nolentes trahit, et ad id quod prædicatur impellit. Quid enim præstabi- lius æterna vita esse potest iis quibus mors acerba et corruptionis casus duri videntur ? Magistri porro sapientis est, qualibet via ad vitam ducente im- peritos ac vecordes in melius revocare. Ipse vero cum æterna vita sit, seipsum credentibus traditurum pollicetur quod est, inhabitare Chri- stum in cordibus nostris per fidem ”.› CAP. II. C Quod vivificum sit sanctum Christi corpus, ubi vel- uli de pane loquitur suo corpore. VI, 48-50. Ego sum panis vitæ. Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt. Hic est panis de cœlo descendens, ut si quis ex ipso manducarerit, non moriatur. Clare admodum in his videre licet quod ab Isaia propheta prædictum est : « Manifestus factus sum non quærentibus me, inventus sum ab his qui me non interrogabant. Dixi, Ecce ego, genti qui non vocaverunt nomen meum. Expandi manus meas tota die ad populum incredulum et contradicen- tem ", » Sermonis enim pelle detracta, et veste, ut ita dicam, prorsus relecta, nude jam seipsum ls- raelitis exhibet, dicens • Ego sum panis vitæ: » D ut hinc discant, si velint corruptionis immunes esse, et ipsam ex prævaricatione ingruentem mor- tem exuere, necessario accedendum esse ad par- ticipationem ejus qui vivificare potest, et qui cor- ruptionem delet, ac morten destruit : proprium enim istud revera et convenientissimum vitæ se- cundum naturam opus est. Quoniam autem patri- bus suis datum esse manna in deserto asserentes, panem qui revera de cœlo descendit, id est Filium, non susceperunt, idcirco figuram cum veritate necessario comparat, ut ita agnoscant non esse Ephes. :!1, 17. * 18a. L3V, 4, 2.

οὐκ ἐδέχοντο, ἀναγκαίαν τοῦ τύπου πρὸς τὸ ἀληθὲς ποιεῖται τὴν σύγκρισιν, ἵν' οὕτως εἰδεῖεν οὐκ ἐκεῖνον δ τα τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλ᾽ ἂν ἡ τοῦ πράγμα της πεῖρα τοιοῦτον κατὰ φύσιν ὄντα δεικνύει. Οἱ μὲν γὰρ ὑμέτεροι, φησί, πατέρες τε καὶ πρόγονοι φαγόντες τὸ μάννα, τῇ τοῦ σώματος φύσει τὸ χρέος ἀποδεδώ κασι, πρόσκαιρον δι' ἐκείνου τὴν ζωὴν ἀποκερδάναν- τες,καὶ ἐφήμερον τὴν ἐξ αὐτοῦ τροφὴν τῇ σαρκὶ προσ κομίζοντες, τὸ μὴ παραυτίκα τεθνάναι μόλις επραγ- ματεύοντο. Είη δ' ἂν ἐναργεστάτη, φησὶν, ἀπόδειξις τοῦ μὴ ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ κατὰ τὸ ἀληθέστε- ρον, τὸ μηδαμόθεν εἰς ἀφθαρσίαν ὠφελεῖσθαι δι' αὐ- τοῦ τοὺς μετεσχηκότας. Σημεῖον δὲ πάλιν ὁμοίως τοῦ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἄρτον εἶναι ζωῆς τὸν Υἱόν, τὸ καὶ αὐτῶν ἀναδείκνυσθαι κρείττονας τῶν ἐκ θανάτου δεσμῶν τοὺς ἅπαξ μετεσχηκότας, καὶ ἀνακεκραμένους τρόπον τινὰ διὰ τῆς κοινωνίας αὐτῷ. "Οτι γὰρ πάλιν εἰς εἰκόνα μᾶλλον, ἢ σκιάν, τοῦ Χριστοῦ τὸ μάννα λαμβάνεται, καὶ τὸν ἄρτον ὑπεδήλου τῆς ζωῆς, αὐτὸ δὲ οὐκ ἦν ὁ τῆς ζωῆς ἄρτος, εἴρηται μὲν ἡμῖν διὰ πολλῶν. Συνεργεῖ δέ πως καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἐν πνεύ ματι βοῶν· « "Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. » Δοκεῖ μὲν γάρ πως ὁ λόγος ἐπὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εἰρῆσθαι παρὰ τοῦ Πνευματοφό ρου, ἔχει δὲ οὐχ οὕτω τὸ ἀληθὲς, ἐφ' ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ τῶν εἰρημένων σκοπός συντείνεται. Η γὰρ οὐκ εἴηθες καὶ ἀνόητον κομιδῇ, τοὺς ὄντας κατὰ τὸν οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους, καίτοι φύσιν λαχόντας τὴν ἀσώματον, παχυτέρας μετίσχειν οἴεσθαι τροφῆς, καὶ δεῖσθαι βοηθημάτων εἰς τὸ διακρατεῖσθαι πρὸς ζωὴν, ὁποίων περ ἂν καὶ τουτὶ τὸ ἐκ γῆς ἐπιθυμήσαι σῶμα; 'Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, χαλεπὸν ἐννοεῖν, ὡς ἐπείπερ εἰσὶ πνεύματα, τοιαύτης ἂν δέοιντο καὶ τροφῆς, πνευμα- τικῆς δηλονότι καὶ νοητῆς. Πῶς οὖν ἄρτος ἀγγέλων τοῖς τῶν Ἰουδαίων προγόνοις κεχορηγῆσθαι λέγεται, εἰ ἀληθεύει ταῦτα βοῶν ὁ προφήτης; Αλλ' ἔστι δῆ- λον, ὡς ἐπείπερ ἦν τὸ μάννα τὸ τυπικὸν εἰς εἰκόνα Χρι- στοῦ, τοῦ συνέχοντός τε καὶ διακρατοῦντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καὶ ἀποτρέφοντος μὲν ἀγγέλους, ζωογονοῦν- τὸς δὲ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ὡς ἐν σκιαῖς ὑποδηλούμενον ὀνόματι τῷ τῆς ἀληθείας ὁ προφήτης ἀπεκάλει, τῷ μὴ δύνασθαι τοὺς ἁγίους ἀγγέλους γεωδεστέρας μετέσχειν τροφῆς, παχείας ὥσπερ ἐννοίας, τῆς ἐπὶ τῷ μάννα φημί, καὶ οὐχ ἑκόντας ἐξέλκων τοὺς ἀκροωμένους, ἀνακομί ζων δέ πως εἰς λόγον πευματικὸν, τὸν ἐπ' αὐτῷ δηλον ότι τῷ Χριστῷ, ὃς καὶ αὐτῶν ἄρτος τῶν ἁγίων ἐστὶν ἀγγέλων. Οὐκοῦν οἱ μὲν φαγόντες τὸ μάννο, φησί, τετελευτήκασιν, ὡς οὐδεμιᾶς δηλονότι ζωῆς μετου- σίαν παρ' αὐτοῦ δεξάμενοι. Οὐ γὰρ ἦν ὄντως ζωο- ποιόν, λιμοῦ δὲ μᾶλλον ἐπίκουρον σαρκικοῦ, καὶ ὡς ἐν τύπων ἀληθεστέρου παραληφθέν. Οἱ δὲ τὸν ἄρτον ἐν ἑαυτοῖς εἰσκομίζοντες τῆς ζωῆς, γέρας έξουσι τὴν ἀθανασίαν, φθορᾶς τε καὶ τῶν ἐκ ταύτης κακῶν παντελῶς ἀλογήσαντες, πρὸς ἀμήρυτόν τε καὶ ἀτελεύτη. τον βίου τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀναβήσονται μῆκος. Διαλυμανεῖται δὲ τοῖς περὶ τούτων ἡμῶν λόγοις οὐδὲν τὸ καὶ ἀπογεύεσθαι δεῖν θανάτου σαρκικοῦ διὰ τὸ φύσει πρέπον, τοὺς ἐν μεταλήψει γεγονότας τοῦ Χρι- στοῦ, ὅτι κἂν εἰ τῷ δὴ τούτῳ περιολισθαίνοντες τέλει πάθωσι τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽, ὡς ὁ Παῦλός φησι, ζῶσι τῷ Θεῷ ζήσειν μέλλοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A illum panem qui de cole descendit, sed quem ex- perientia talem secundum naturam esse declarat. Vestri enim, inquit, patres et majores manducan- do manna corpori consulebant temporariam ex hoc cibo vitam percipientes, et diurnam escam carni afferentes, vix consequebantur ne statim in- teriret. Quod autem cibus ad immortalitatem iis qui illo vescebantur nequaquam conduceret, argu- mentum certissimum est panem de cœlo revera il- lum non esse. Contra vero, signum est Filium pro- prie ac vere vitæ panem esse, quod qui semel ejus facti sunt, et ei per communionem quodam- modo immisti sunt, ipsis quoque mortis vinculis redduntur potiores. Quod enim pro imagine vel umbra Christi manna sumatur, et panem vitæ B significet, sed vitæ panis non sit, multis antea diximus. Nobis autem quodammodo suffragatur Psalmista clamans in spiritu: Panem coeli dedit eis; panem angelorum manducavit homo ". › Vi- detur enim id de Israelitis a Propheta dictum esse : sed non ita est, imo vero ad nos potius per- tinet. Nonne enim stultum ac dementiæ plenis- simum est existimare sanctos angelos, qui in cœlo sunt, licet incorpoream sortiti sint naturam, cras- siore cibo vesci, et iis adjumentis ad vitam con- servandam opus habere, quæ terrenum boc corpus expetit ? At difficile non est intelligere quod, cum sint spiritus, cibo quoque spirituali et intellectuali indigent. Quomodo ergo panis angelorum majori- bus Judæorum traditus esse dicitur, si vere hæð a C Propheta dicuntur? Atqui manifestum est quod cum manna esset typus et figura Christi, qui omnia in esse continet ac corroborat, et nutrit quidem angelos, terrena vero vivificat, veritatis nomine id quod tanquam in umbra significatur Propheta vocabat, ex eo quod non possint angeli terreno illo cibo uti, auditores etiam invitos a rudi et crassa illa mannæ consideratione abstrahens, et ad rationem spiritalem ipsius Christi nimirum, qui et ipsorum sanctorum angelorum panis es', reducens. Quare, qui manducaverunt manna, in- quit, mortui sunt, utpote qui nullam ab eo vila participationem acceperint. Non erat enim pro- fecto vivificum, sed adversus famem corporis re- D medio erat, et veri manna typus. Qui vero panein in se vitæ suscipiunt, præmium immortalitatem habebunt, et corruptionis, cæterorumque malorum expertes ad æternum et perpetuum illud vitæ Chri- stianæ spatium ascendent. Nec obstat quod iis qui facti sunt Christi participes necessario mora gu- standa sit. Nam licet humanitus eis mors accidat, tamen, ut Paulus ait 7, vivunt Deo victuri. Psal. LXXVI, 23. 10. 7. Rom. vi,

οὐκ ἐδέχοντο, ἀναγκαίαν τοῦ τύπου πρὸς τὸ ἀληθὲς ποιεῖται τὴν σύγκρισιν, ἵν' οὕτως εἰδεῖεν οὐκ ἐκεῖνον δ τα τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλ᾽ ἂν ἡ τοῦ πράγμα της πεῖρα τοιοῦτον κατὰ φύσιν ὄντα δεικνύει. Οἱ μὲν γὰρ ὑμέτεροι, φησί, πατέρες τε καὶ πρόγονοι φαγόντες τὸ μάννα, τῇ τοῦ σώματος φύσει τὸ χρέος ἀποδεδώ κασι, πρόσκαιρον δι' ἐκείνου τὴν ζωὴν ἀποκερδάναν- τες,καὶ ἐφήμερον τὴν ἐξ αὐτοῦ τροφὴν τῇ σαρκὶ προσ κομίζοντες, τὸ μὴ παραυτίκα τεθνάναι μόλις επραγ- ματεύοντο. Είη δ' ἂν ἐναργεστάτη, φησὶν, ἀπόδειξις τοῦ μὴ ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ κατὰ τὸ ἀληθέστε- ρον, τὸ μηδαμόθεν εἰς ἀφθαρσίαν ὠφελεῖσθαι δι' αὐ- τοῦ τοὺς μετεσχηκότας. Σημεῖον δὲ πάλιν ὁμοίως τοῦ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἄρτον εἶναι ζωῆς τὸν Υἱόν, τὸ καὶ αὐτῶν ἀναδείκνυσθαι κρείττονας τῶν ἐκ θανάτου δεσμῶν τοὺς ἅπαξ μετεσχηκότας, καὶ ἀνακεκραμένους τρόπον τινὰ διὰ τῆς κοινωνίας αὐτῷ. "Οτι γὰρ πάλιν εἰς εἰκόνα μᾶλλον, ἢ σκιάν, τοῦ Χριστοῦ τὸ μάννα λαμβάνεται, καὶ τὸν ἄρτον ὑπεδήλου τῆς ζωῆς, αὐτὸ δὲ οὐκ ἦν ὁ τῆς ζωῆς ἄρτος, εἴρηται μὲν ἡμῖν διὰ πολλῶν. Συνεργεῖ δέ πως καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἐν πνεύ ματι βοῶν· « "Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. » Δοκεῖ μὲν γάρ πως ὁ λόγος ἐπὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εἰρῆσθαι παρὰ τοῦ Πνευματοφό ρου, ἔχει δὲ οὐχ οὕτω τὸ ἀληθὲς, ἐφ' ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ τῶν εἰρημένων σκοπός συντείνεται. Η γὰρ οὐκ εἴηθες καὶ ἀνόητον κομιδῇ, τοὺς ὄντας κατὰ τὸν οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους, καίτοι φύσιν λαχόντας τὴν ἀσώματον, παχυτέρας μετίσχειν οἴεσθαι τροφῆς, καὶ δεῖσθαι βοηθημάτων εἰς τὸ διακρατεῖσθαι πρὸς ζωὴν, ὁποίων περ ἂν καὶ τουτὶ τὸ ἐκ γῆς ἐπιθυμήσαι σῶμα; 'Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, χαλεπὸν ἐννοεῖν, ὡς ἐπείπερ εἰσὶ πνεύματα, τοιαύτης ἂν δέοιντο καὶ τροφῆς, πνευμα- τικῆς δηλονότι καὶ νοητῆς. Πῶς οὖν ἄρτος ἀγγέλων τοῖς τῶν Ἰουδαίων προγόνοις κεχορηγῆσθαι λέγεται, εἰ ἀληθεύει ταῦτα βοῶν ὁ προφήτης; Αλλ' ἔστι δῆ- λον, ὡς ἐπείπερ ἦν τὸ μάννα τὸ τυπικὸν εἰς εἰκόνα Χρι- στοῦ, τοῦ συνέχοντός τε καὶ διακρατοῦντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καὶ ἀποτρέφοντος μὲν ἀγγέλους, ζωογονοῦν- τὸς δὲ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ὡς ἐν σκιαῖς ὑποδηλούμενον ὀνόματι τῷ τῆς ἀληθείας ὁ προφήτης ἀπεκάλει, τῷ μὴ δύνασθαι τοὺς ἁγίους ἀγγέλους γεωδεστέρας μετέσχειν τροφῆς, παχείας ὥσπερ ἐννοίας, τῆς ἐπὶ τῷ μάννα φημί, καὶ οὐχ ἑκόντας ἐξέλκων τοὺς ἀκροωμένους, ἀνακομί ζων δέ πως εἰς λόγον πευματικὸν, τὸν ἐπ' αὐτῷ δηλον ότι τῷ Χριστῷ, ὃς καὶ αὐτῶν ἄρτος τῶν ἁγίων ἐστὶν ἀγγέλων. Οὐκοῦν οἱ μὲν φαγόντες τὸ μάννο, φησί, τετελευτήκασιν, ὡς οὐδεμιᾶς δηλονότι ζωῆς μετου- σίαν παρ' αὐτοῦ δεξάμενοι. Οὐ γὰρ ἦν ὄντως ζωο- ποιόν, λιμοῦ δὲ μᾶλλον ἐπίκουρον σαρκικοῦ, καὶ ὡς ἐν τύπων ἀληθεστέρου παραληφθέν. Οἱ δὲ τὸν ἄρτον ἐν ἑαυτοῖς εἰσκομίζοντες τῆς ζωῆς, γέρας έξουσι τὴν ἀθανασίαν, φθορᾶς τε καὶ τῶν ἐκ ταύτης κακῶν παντελῶς ἀλογήσαντες, πρὸς ἀμήρυτόν τε καὶ ἀτελεύτη. τον βίου τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀναβήσονται μῆκος. Διαλυμανεῖται δὲ τοῖς περὶ τούτων ἡμῶν λόγοις οὐδὲν τὸ καὶ ἀπογεύεσθαι δεῖν θανάτου σαρκικοῦ διὰ τὸ φύσει πρέπον, τοὺς ἐν μεταλήψει γεγονότας τοῦ Χρι- στοῦ, ὅτι κἂν εἰ τῷ δὴ τούτῳ περιολισθαίνοντες τέλει πάθωσι τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽, ὡς ὁ Παῦλός φησι, ζῶσι τῷ Θεῷ ζήσειν μέλλοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A illum panem qui de cole descendit, sed quem ex- perientia talem secundum naturam esse declarat. Vestri enim, inquit, patres et majores manducan- do manna corpori consulebant temporariam ex hoc cibo vitam percipientes, et diurnam escam carni afferentes, vix consequebantur ne statim in- teriret. Quod autem cibus ad immortalitatem iis qui illo vescebantur nequaquam conduceret, argu- mentum certissimum est panem de cœlo revera il- lum non esse. Contra vero, signum est Filium pro- prie ac vere vitæ panem esse, quod qui semel ejus facti sunt, et ei per communionem quodam- modo immisti sunt, ipsis quoque mortis vinculis redduntur potiores. Quod enim pro imagine vel umbra Christi manna sumatur, et panem vitæ B significet, sed vitæ panis non sit, multis antea diximus. Nobis autem quodammodo suffragatur Psalmista clamans in spiritu: Panem coeli dedit eis; panem angelorum manducavit homo ". › Vi- detur enim id de Israelitis a Propheta dictum esse : sed non ita est, imo vero ad nos potius per- tinet. Nonne enim stultum ac dementiæ plenis- simum est existimare sanctos angelos, qui in cœlo sunt, licet incorpoream sortiti sint naturam, cras- siore cibo vesci, et iis adjumentis ad vitam con- servandam opus habere, quæ terrenum boc corpus expetit ? At difficile non est intelligere quod, cum sint spiritus, cibo quoque spirituali et intellectuali indigent. Quomodo ergo panis angelorum majori- bus Judæorum traditus esse dicitur, si vere hæð a C Propheta dicuntur? Atqui manifestum est quod cum manna esset typus et figura Christi, qui omnia in esse continet ac corroborat, et nutrit quidem angelos, terrena vero vivificat, veritatis nomine id quod tanquam in umbra significatur Propheta vocabat, ex eo quod non possint angeli terreno illo cibo uti, auditores etiam invitos a rudi et crassa illa mannæ consideratione abstrahens, et ad rationem spiritalem ipsius Christi nimirum, qui et ipsorum sanctorum angelorum panis es', reducens. Quare, qui manducaverunt manna, in- quit, mortui sunt, utpote qui nullam ab eo vila participationem acceperint. Non erat enim pro- fecto vivificum, sed adversus famem corporis re- D medio erat, et veri manna typus. Qui vero panein in se vitæ suscipiunt, præmium immortalitatem habebunt, et corruptionis, cæterorumque malorum expertes ad æternum et perpetuum illud vitæ Chri- stianæ spatium ascendent. Nec obstat quod iis qui facti sunt Christi participes necessario mora gu- standa sit. Nam licet humanitus eis mors accidat, tamen, ut Paulus ait 7, vivunt Deo victuri. Psal. LXXVI, 23. 10. 7. Rom. vi,

οὐκ ἐδέχοντο, ἀναγκαίαν τοῦ τύπου πρὸς τὸ ἀληθὲς ποιεῖται τὴν σύγκρισιν, ἵν' οὕτως εἰδεῖεν οὐκ ἐκεῖνον δ τα τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλ᾽ ἂν ἡ τοῦ πράγμα της πεῖρα τοιοῦτον κατὰ φύσιν ὄντα δεικνύει. Οἱ μὲν γὰρ ὑμέτεροι, φησί, πατέρες τε καὶ πρόγονοι φαγόντες τὸ μάννα, τῇ τοῦ σώματος φύσει τὸ χρέος ἀποδεδώ κασι, πρόσκαιρον δι' ἐκείνου τὴν ζωὴν ἀποκερδάναν- τες,καὶ ἐφήμερον τὴν ἐξ αὐτοῦ τροφὴν τῇ σαρκὶ προσ κομίζοντες, τὸ μὴ παραυτίκα τεθνάναι μόλις επραγ- ματεύοντο. Είη δ' ἂν ἐναργεστάτη, φησὶν, ἀπόδειξις τοῦ μὴ ἄρτον εἶναι τὸν ἐξ οὐρανοῦ κατὰ τὸ ἀληθέστε- ρον, τὸ μηδαμόθεν εἰς ἀφθαρσίαν ὠφελεῖσθαι δι' αὐ- τοῦ τοὺς μετεσχηκότας. Σημεῖον δὲ πάλιν ὁμοίως τοῦ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἄρτον εἶναι ζωῆς τὸν Υἱόν, τὸ καὶ αὐτῶν ἀναδείκνυσθαι κρείττονας τῶν ἐκ θανάτου δεσμῶν τοὺς ἅπαξ μετεσχηκότας, καὶ ἀνακεκραμένους τρόπον τινὰ διὰ τῆς κοινωνίας αὐτῷ. "Οτι γὰρ πάλιν εἰς εἰκόνα μᾶλλον, ἢ σκιάν, τοῦ Χριστοῦ τὸ μάννα λαμβάνεται, καὶ τὸν ἄρτον ὑπεδήλου τῆς ζωῆς, αὐτὸ δὲ οὐκ ἦν ὁ τῆς ζωῆς ἄρτος, εἴρηται μὲν ἡμῖν διὰ πολλῶν. Συνεργεῖ δέ πως καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἐν πνεύ ματι βοῶν· « "Αρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. » Δοκεῖ μὲν γάρ πως ὁ λόγος ἐπὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εἰρῆσθαι παρὰ τοῦ Πνευματοφό ρου, ἔχει δὲ οὐχ οὕτω τὸ ἀληθὲς, ἐφ' ἡμῖν δὲ μᾶλλον ὁ τῶν εἰρημένων σκοπός συντείνεται. Η γὰρ οὐκ εἴηθες καὶ ἀνόητον κομιδῇ, τοὺς ὄντας κατὰ τὸν οὐρανὸν ἁγίους ἀγγέλους, καίτοι φύσιν λαχόντας τὴν ἀσώματον, παχυτέρας μετίσχειν οἴεσθαι τροφῆς, καὶ δεῖσθαι βοηθημάτων εἰς τὸ διακρατεῖσθαι πρὸς ζωὴν, ὁποίων περ ἂν καὶ τουτὶ τὸ ἐκ γῆς ἐπιθυμήσαι σῶμα; 'Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, χαλεπὸν ἐννοεῖν, ὡς ἐπείπερ εἰσὶ πνεύματα, τοιαύτης ἂν δέοιντο καὶ τροφῆς, πνευμα- τικῆς δηλονότι καὶ νοητῆς. Πῶς οὖν ἄρτος ἀγγέλων τοῖς τῶν Ἰουδαίων προγόνοις κεχορηγῆσθαι λέγεται, εἰ ἀληθεύει ταῦτα βοῶν ὁ προφήτης; Αλλ' ἔστι δῆ- λον, ὡς ἐπείπερ ἦν τὸ μάννα τὸ τυπικὸν εἰς εἰκόνα Χρι- στοῦ, τοῦ συνέχοντός τε καὶ διακρατοῦντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καὶ ἀποτρέφοντος μὲν ἀγγέλους, ζωογονοῦν- τὸς δὲ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ὡς ἐν σκιαῖς ὑποδηλούμενον ὀνόματι τῷ τῆς ἀληθείας ὁ προφήτης ἀπεκάλει, τῷ μὴ δύνασθαι τοὺς ἁγίους ἀγγέλους γεωδεστέρας μετέσχειν τροφῆς, παχείας ὥσπερ ἐννοίας, τῆς ἐπὶ τῷ μάννα φημί, καὶ οὐχ ἑκόντας ἐξέλκων τοὺς ἀκροωμένους, ἀνακομί ζων δέ πως εἰς λόγον πευματικὸν, τὸν ἐπ' αὐτῷ δηλον ότι τῷ Χριστῷ, ὃς καὶ αὐτῶν ἄρτος τῶν ἁγίων ἐστὶν ἀγγέλων. Οὐκοῦν οἱ μὲν φαγόντες τὸ μάννο, φησί, τετελευτήκασιν, ὡς οὐδεμιᾶς δηλονότι ζωῆς μετου- σίαν παρ' αὐτοῦ δεξάμενοι. Οὐ γὰρ ἦν ὄντως ζωο- ποιόν, λιμοῦ δὲ μᾶλλον ἐπίκουρον σαρκικοῦ, καὶ ὡς ἐν τύπων ἀληθεστέρου παραληφθέν. Οἱ δὲ τὸν ἄρτον ἐν ἑαυτοῖς εἰσκομίζοντες τῆς ζωῆς, γέρας έξουσι τὴν ἀθανασίαν, φθορᾶς τε καὶ τῶν ἐκ ταύτης κακῶν παντελῶς ἀλογήσαντες, πρὸς ἀμήρυτόν τε καὶ ἀτελεύτη. τον βίου τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀναβήσονται μῆκος. Διαλυμανεῖται δὲ τοῖς περὶ τούτων ἡμῶν λόγοις οὐδὲν τὸ καὶ ἀπογεύεσθαι δεῖν θανάτου σαρκικοῦ διὰ τὸ φύσει πρέπον, τοὺς ἐν μεταλήψει γεγονότας τοῦ Χρι- στοῦ, ὅτι κἂν εἰ τῷ δὴ τούτῳ περιολισθαίνοντες τέλει πάθωσι τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽, ὡς ὁ Παῦλός φησι, ζῶσι τῷ Θεῷ ζήσειν μέλλοντες. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A illum panem qui de cole descendit, sed quem ex- perientia talem secundum naturam esse declarat. Vestri enim, inquit, patres et majores manducan- do manna corpori consulebant temporariam ex hoc cibo vitam percipientes, et diurnam escam carni afferentes, vix consequebantur ne statim in- teriret. Quod autem cibus ad immortalitatem iis qui illo vescebantur nequaquam conduceret, argu- mentum certissimum est panem de cœlo revera il- lum non esse. Contra vero, signum est Filium pro- prie ac vere vitæ panem esse, quod qui semel ejus facti sunt, et ei per communionem quodam- modo immisti sunt, ipsis quoque mortis vinculis redduntur potiores. Quod enim pro imagine vel umbra Christi manna sumatur, et panem vitæ B significet, sed vitæ panis non sit, multis antea diximus. Nobis autem quodammodo suffragatur Psalmista clamans in spiritu: Panem coeli dedit eis; panem angelorum manducavit homo ". › Vi- detur enim id de Israelitis a Propheta dictum esse : sed non ita est, imo vero ad nos potius per- tinet. Nonne enim stultum ac dementiæ plenis- simum est existimare sanctos angelos, qui in cœlo sunt, licet incorpoream sortiti sint naturam, cras- siore cibo vesci, et iis adjumentis ad vitam con- servandam opus habere, quæ terrenum boc corpus expetit ? At difficile non est intelligere quod, cum sint spiritus, cibo quoque spirituali et intellectuali indigent. Quomodo ergo panis angelorum majori- bus Judæorum traditus esse dicitur, si vere hæð a C Propheta dicuntur? Atqui manifestum est quod cum manna esset typus et figura Christi, qui omnia in esse continet ac corroborat, et nutrit quidem angelos, terrena vero vivificat, veritatis nomine id quod tanquam in umbra significatur Propheta vocabat, ex eo quod non possint angeli terreno illo cibo uti, auditores etiam invitos a rudi et crassa illa mannæ consideratione abstrahens, et ad rationem spiritalem ipsius Christi nimirum, qui et ipsorum sanctorum angelorum panis es', reducens. Quare, qui manducaverunt manna, in- quit, mortui sunt, utpote qui nullam ab eo vila participationem acceperint. Non erat enim pro- fecto vivificum, sed adversus famem corporis re- D medio erat, et veri manna typus. Qui vero panein in se vitæ suscipiunt, præmium immortalitatem habebunt, et corruptionis, cæterorumque malorum expertes ad æternum et perpetuum illud vitæ Chri- stianæ spatium ascendent. Nec obstat quod iis qui facti sunt Christi participes necessario mora gu- standa sit. Nam licet humanitus eis mors accidat, tamen, ut Paulus ait 7, vivunt Deo victuri. Psal. LXXVI, 23. 10. 7. Rom. vi,

Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- Εάς. Εάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτον, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. • Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλὲς, ο επιστέλλει τισὶν ἡ θεσπέσιος Παῦλος, ἐξ αὐτῶν, οἶμαι, καὶ τοῦτο τῶν τοῦ Σωτῆρες πεπαιδευμένος ῥημάτων. Ον περ γὰρ τρόπον τοῖς ἀγριαίνουσι τῶν τραυμάτων οὐχ ἑνὸς δεῖ φαρμάκου προσβολῆς, πολυειδοῦς δὲ μᾶλλον τῆς θεραπείας καὶ οὐχ ἅπαξ τυχὸν προσκομιζομένης, ἀλλὰ τῇ συνεχεία τῆς ἐπαγωγῆς ἐκπολιορκούσης τὸ πάθος· οὕτως οἷ μαι δεῖν καὶ ἀπηνεστάτη ψυχῇ, καὶ νῷ κατεσκληκότι, συχνὰς ἐπαρτύεσθαι, καὶ ἀλλεπαλλήλους ἰέναι τὰς ἐκ τῶν διδασκάλων ἐπικουρίας· καταμανθάξαι γὰρ ἂν εἴη μὴ διὰ μιᾶς καὶ πρώτης υφηγήσεως, ἀλλά γε διὰ τῆς καὶ ἐσαῦθις προσκομιζομένης αὐτῷ, καὶ εἰ διὰ τῶν αὐτῶν ἔρχοιτο λόγων. Πολλάκις τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ τὸν αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις ἀνακυκλήσας λόγον παρατίθησι ποικίλως, ποτὲ μὲν αἰνιγματώδη, καὶ ασαφείᾳ πολλῇ κατημφιεσμένον, ποτὲ δὲ διπλόης ἁπάσης ἀπηλλαγμένον, ἀφειμένον τε καὶ ἄνετον, ἵνα λοιπὸν ἀπειθήσαντες, μηδενὸς ἔτι δέοιντο πρὸς κατά- κρισιν, κακοὶ δὲ ἀπόλοιντο κακῶς, αὐτοὶ τῆς ἑαυ τῶν κατωθοῦντες τῆς ἀπωλείας τὸ ξίφος. Οὐδὲν τοι γαροῦν ἐπικρυψάμενος ἔτι φησὶν ὁ Χριστός· « Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. » Ἐκεῖνο τύπος ἦν,φησί, καὶ σκιά, καὶ εἰκών. Ακούσατε διαρ ῥήδην ἤδη καὶ οὐ κεκαλυμμένως· . Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τοῦ ἄρτου τούτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. • Οἱ ἐξ ἐκείνου φαγόντες ἀπέθανον· οὐ γὰρ ἦν ζωοποιός. Ὁ δὲ τοῦτον ἐσθίων τὸν ἄρτον, τοῦτ' ἔστιν ἐμὲ, ἤτοι τὴν σάρκα τὴν ἐμὴν, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Παραφυλακτέον τοιγαροῦν, καὶ παραιτητέον ὁμοῦ τὸ σκληρύνεσθαι τοῖς εἰς εὐ σέβειαν λόγοις, οὐχ ἅπαξ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις μεταπείθοντος τοῦ Χριστοῦ. Εἴη γὰρ ἂν οὐκ ἀμφί- λογον, ὡς ἔνοχοι πάντες ἔσονται παγχαλέποις ἐγκλή - μασιν, οἱ πρὸς ἐσχάτην εκνενευκότες ἀπόνοιαν, καὶ δι' ὑπερμέτρου τῆς ἀπειθείας ἐμπαροινεῖν οὐ παραι τούμενοι τῷ τῶν καλλίστων εἰσηγητῇ. Διὰ τοῦτό φη σε περὶ τῶν Ἰουδαίων, « Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αυτ τοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ έχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. » Οἱ μὲν γὰρ οὐδα- μῶς διὰ τῆς ἀκοῆς εἰς καρδίαν εἰσῳκισμένοι τῆς σωτηρίας τὸν λόγον, ἡμερωτέρῳ τυχὸν περιτεύξονται τῷ κριτῇ, τὸ μηδόλως ἀκοῦσαι προτείνοντες, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τὸν ἐπὶ τῷ μὴ ζητῆσαι μαθεῖν ἀποδώ σουσι λόγον. Οἱ δὲ καὶ πολλάκις διὰ τῶν αὐτῶν νουθεσιῶν τε καὶ λόγων εἰς τὴν τοῦ συμφέροντος θήραν ἐκπαιδαγωγούμενοι, σφᾶς δὲ αὐτοὺς ὅτι χρὴ τῶν καλλίστων ἀποστερεῖν ἀνοήτως λογιζόμενοι, πικροτάτην ἀποτίσουσι κόλασιν, καὶ οἷον λελυπημένῳ περιπεσοῦνται τῷ κρίνοντι, πρόφασιν τῆς ἀπονοίας δυσω ποῦσαν αὐτὸν ἀνευρίσκειν οὐκ ἔχοντες. Εt Καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγώ δώσω ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Αποθνήσκω, φησίν, ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντες ζωοποιήσω δι' ἐμαυτοῦ, καὶ ἀντίλυτρον τῆς ἁπάντων σαρκὸς τὴν ἐμὴν ἐποιησάμην. Τεθνήξεται γὰρ ὁ θά νατος ἐν θανάτῳ τῷ ἐμῷ, καὶ συναναστήσεται μας, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. VI, 51, 52. Ego sum panis vivus qui de cœlo A descendi. Si quis manducaverit ex hoc paue, vivet in cleruum. B • Eadem vobis scribere, mihi quidem haud pi- grum, vobis autem necessarium ", » inquit alicubi divinus ille Paulus, ex ipsis, opinor, Salvatoris verbis id edoctus. Quemadmodum enim feris ulce- ribus non uno medicamento opus est, sed multi- plici remedio, eoque jugi et continuo tandem expugnantur : sic animo contumaci ac præfracto erebra et continua a magistris subsidia adhibenda esse reor; nec enim una tantum admonitio deli- niet, sed identidem licet iisdem verbis repetita. Sepe itaque Salvator cumdem sermonem Judæis inculcans varie proponit, modo quidem enigmate et obscuritate multa involutum, modo rejecta tu- nica nudum et apertum, ut nisi crediderint, con- demnationem non effugiant, sed mali male per- eant, in suam ipsi perniciem gladium stringentes, Nihil igitur occultans demum Christus ait : . Ego sum panis vivus, qui de cœlo descendi. » Illud manna typus erat, inquit, et umbra, et imago. Au- dite palam nunc, et aperte : « Ego sum panis vivus. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æter- num. » Qui ex illo manducarunt, mortui sunt ; non erat enim vivificus. Qui autein manducat hunc pa- nem, id est, me, sive carnem meam, vivet in zternus. Cavendum itaque ne obdurescamnus pie- tatis sermonibus, Christo nos non semel, sed mul- toties ad se vocante. Dubium quippe non est, quin gravissimorum criminum rei futuri sint qui extre- ma ducti vecordia et per immanem incredulitatem rerum optimarum magistro impudenter insultare Non verentur. Quare de ludis infit : c Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent nunc autem excusationem non habent de peccata suo. » Nam qui auribus acceptum verbum salutis in cor non admiserunt, mitiorem forsan reperient judicem, nullo modo audisse cau- santes, licet rationem ob id reddituri sint quod quærere neglexerunt. Sed qui sæpe iidem admonitionibus ac sermonibus ad investiganda que sibi prosint erudiuntur, seipsos autem rebus optimis stulte defraudant, acerbissime punientur, ne velut in offensum judicem incurrent, dementia D suæ excusationem, qua eum placare possint, repe- rire non valentes. VI, 52. panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Morior, inquit, pro omuibus, ut omnes vivifi- cem per meipsum, et carnem omnium carne mea redemi. Merietur enim mors in morte mea, el me- cum simul quæ corruit, inquit, hominum natura * Philip. 1, 1. Joan. xv, 22.

Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- Εάς. Εάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτον, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. • Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλὲς, ο επιστέλλει τισὶν ἡ θεσπέσιος Παῦλος, ἐξ αὐτῶν, οἶμαι, καὶ τοῦτο τῶν τοῦ Σωτῆρες πεπαιδευμένος ῥημάτων. Ον περ γὰρ τρόπον τοῖς ἀγριαίνουσι τῶν τραυμάτων οὐχ ἑνὸς δεῖ φαρμάκου προσβολῆς, πολυειδοῦς δὲ μᾶλλον τῆς θεραπείας καὶ οὐχ ἅπαξ τυχὸν προσκομιζομένης, ἀλλὰ τῇ συνεχεία τῆς ἐπαγωγῆς ἐκπολιορκούσης τὸ πάθος· οὕτως οἷ μαι δεῖν καὶ ἀπηνεστάτη ψυχῇ, καὶ νῷ κατεσκληκότι, συχνὰς ἐπαρτύεσθαι, καὶ ἀλλεπαλλήλους ἰέναι τὰς ἐκ τῶν διδασκάλων ἐπικουρίας· καταμανθάξαι γὰρ ἂν εἴη μὴ διὰ μιᾶς καὶ πρώτης υφηγήσεως, ἀλλά γε διὰ τῆς καὶ ἐσαῦθις προσκομιζομένης αὐτῷ, καὶ εἰ διὰ τῶν αὐτῶν ἔρχοιτο λόγων. Πολλάκις τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ τὸν αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις ἀνακυκλήσας λόγον παρατίθησι ποικίλως, ποτὲ μὲν αἰνιγματώδη, καὶ ασαφείᾳ πολλῇ κατημφιεσμένον, ποτὲ δὲ διπλόης ἁπάσης ἀπηλλαγμένον, ἀφειμένον τε καὶ ἄνετον, ἵνα λοιπὸν ἀπειθήσαντες, μηδενὸς ἔτι δέοιντο πρὸς κατά- κρισιν, κακοὶ δὲ ἀπόλοιντο κακῶς, αὐτοὶ τῆς ἑαυ τῶν κατωθοῦντες τῆς ἀπωλείας τὸ ξίφος. Οὐδὲν τοι γαροῦν ἐπικρυψάμενος ἔτι φησὶν ὁ Χριστός· « Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. » Ἐκεῖνο τύπος ἦν,φησί, καὶ σκιά, καὶ εἰκών. Ακούσατε διαρ ῥήδην ἤδη καὶ οὐ κεκαλυμμένως· . Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τοῦ ἄρτου τούτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. • Οἱ ἐξ ἐκείνου φαγόντες ἀπέθανον· οὐ γὰρ ἦν ζωοποιός. Ὁ δὲ τοῦτον ἐσθίων τὸν ἄρτον, τοῦτ' ἔστιν ἐμὲ, ἤτοι τὴν σάρκα τὴν ἐμὴν, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Παραφυλακτέον τοιγαροῦν, καὶ παραιτητέον ὁμοῦ τὸ σκληρύνεσθαι τοῖς εἰς εὐ σέβειαν λόγοις, οὐχ ἅπαξ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις μεταπείθοντος τοῦ Χριστοῦ. Εἴη γὰρ ἂν οὐκ ἀμφί- λογον, ὡς ἔνοχοι πάντες ἔσονται παγχαλέποις ἐγκλή - μασιν, οἱ πρὸς ἐσχάτην εκνενευκότες ἀπόνοιαν, καὶ δι' ὑπερμέτρου τῆς ἀπειθείας ἐμπαροινεῖν οὐ παραι τούμενοι τῷ τῶν καλλίστων εἰσηγητῇ. Διὰ τοῦτό φη σε περὶ τῶν Ἰουδαίων, « Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αυτ τοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ έχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. » Οἱ μὲν γὰρ οὐδα- μῶς διὰ τῆς ἀκοῆς εἰς καρδίαν εἰσῳκισμένοι τῆς σωτηρίας τὸν λόγον, ἡμερωτέρῳ τυχὸν περιτεύξονται τῷ κριτῇ, τὸ μηδόλως ἀκοῦσαι προτείνοντες, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τὸν ἐπὶ τῷ μὴ ζητῆσαι μαθεῖν ἀποδώ σουσι λόγον. Οἱ δὲ καὶ πολλάκις διὰ τῶν αὐτῶν νουθεσιῶν τε καὶ λόγων εἰς τὴν τοῦ συμφέροντος θήραν ἐκπαιδαγωγούμενοι, σφᾶς δὲ αὐτοὺς ὅτι χρὴ τῶν καλλίστων ἀποστερεῖν ἀνοήτως λογιζόμενοι, πικροτάτην ἀποτίσουσι κόλασιν, καὶ οἷον λελυπημένῳ περιπεσοῦνται τῷ κρίνοντι, πρόφασιν τῆς ἀπονοίας δυσω ποῦσαν αὐτὸν ἀνευρίσκειν οὐκ ἔχοντες. Εt Καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγώ δώσω ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Αποθνήσκω, φησίν, ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντες ζωοποιήσω δι' ἐμαυτοῦ, καὶ ἀντίλυτρον τῆς ἁπάντων σαρκὸς τὴν ἐμὴν ἐποιησάμην. Τεθνήξεται γὰρ ὁ θά νατος ἐν θανάτῳ τῷ ἐμῷ, καὶ συναναστήσεται μας, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. VI, 51, 52. Ego sum panis vivus qui de cœlo A descendi. Si quis manducaverit ex hoc paue, vivet in cleruum. B • Eadem vobis scribere, mihi quidem haud pi- grum, vobis autem necessarium ", » inquit alicubi divinus ille Paulus, ex ipsis, opinor, Salvatoris verbis id edoctus. Quemadmodum enim feris ulce- ribus non uno medicamento opus est, sed multi- plici remedio, eoque jugi et continuo tandem expugnantur : sic animo contumaci ac præfracto erebra et continua a magistris subsidia adhibenda esse reor; nec enim una tantum admonitio deli- niet, sed identidem licet iisdem verbis repetita. Sepe itaque Salvator cumdem sermonem Judæis inculcans varie proponit, modo quidem enigmate et obscuritate multa involutum, modo rejecta tu- nica nudum et apertum, ut nisi crediderint, con- demnationem non effugiant, sed mali male per- eant, in suam ipsi perniciem gladium stringentes, Nihil igitur occultans demum Christus ait : . Ego sum panis vivus, qui de cœlo descendi. » Illud manna typus erat, inquit, et umbra, et imago. Au- dite palam nunc, et aperte : « Ego sum panis vivus. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æter- num. » Qui ex illo manducarunt, mortui sunt ; non erat enim vivificus. Qui autein manducat hunc pa- nem, id est, me, sive carnem meam, vivet in zternus. Cavendum itaque ne obdurescamnus pie- tatis sermonibus, Christo nos non semel, sed mul- toties ad se vocante. Dubium quippe non est, quin gravissimorum criminum rei futuri sint qui extre- ma ducti vecordia et per immanem incredulitatem rerum optimarum magistro impudenter insultare Non verentur. Quare de ludis infit : c Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent nunc autem excusationem non habent de peccata suo. » Nam qui auribus acceptum verbum salutis in cor non admiserunt, mitiorem forsan reperient judicem, nullo modo audisse cau- santes, licet rationem ob id reddituri sint quod quærere neglexerunt. Sed qui sæpe iidem admonitionibus ac sermonibus ad investiganda que sibi prosint erudiuntur, seipsos autem rebus optimis stulte defraudant, acerbissime punientur, ne velut in offensum judicem incurrent, dementia D suæ excusationem, qua eum placare possint, repe- rire non valentes. VI, 52. panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Morior, inquit, pro omuibus, ut omnes vivifi- cem per meipsum, et carnem omnium carne mea redemi. Merietur enim mors in morte mea, el me- cum simul quæ corruit, inquit, hominum natura * Philip. 1, 1. Joan. xv, 22.

Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα- Εάς. Εάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτον, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. • Τὰ αὐτὰ λέγειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλὲς, ο επιστέλλει τισὶν ἡ θεσπέσιος Παῦλος, ἐξ αὐτῶν, οἶμαι, καὶ τοῦτο τῶν τοῦ Σωτῆρες πεπαιδευμένος ῥημάτων. Ον περ γὰρ τρόπον τοῖς ἀγριαίνουσι τῶν τραυμάτων οὐχ ἑνὸς δεῖ φαρμάκου προσβολῆς, πολυειδοῦς δὲ μᾶλλον τῆς θεραπείας καὶ οὐχ ἅπαξ τυχὸν προσκομιζομένης, ἀλλὰ τῇ συνεχεία τῆς ἐπαγωγῆς ἐκπολιορκούσης τὸ πάθος· οὕτως οἷ μαι δεῖν καὶ ἀπηνεστάτη ψυχῇ, καὶ νῷ κατεσκληκότι, συχνὰς ἐπαρτύεσθαι, καὶ ἀλλεπαλλήλους ἰέναι τὰς ἐκ τῶν διδασκάλων ἐπικουρίας· καταμανθάξαι γὰρ ἂν εἴη μὴ διὰ μιᾶς καὶ πρώτης υφηγήσεως, ἀλλά γε διὰ τῆς καὶ ἐσαῦθις προσκομιζομένης αὐτῷ, καὶ εἰ διὰ τῶν αὐτῶν ἔρχοιτο λόγων. Πολλάκις τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ τὸν αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις ἀνακυκλήσας λόγον παρατίθησι ποικίλως, ποτὲ μὲν αἰνιγματώδη, καὶ ασαφείᾳ πολλῇ κατημφιεσμένον, ποτὲ δὲ διπλόης ἁπάσης ἀπηλλαγμένον, ἀφειμένον τε καὶ ἄνετον, ἵνα λοιπὸν ἀπειθήσαντες, μηδενὸς ἔτι δέοιντο πρὸς κατά- κρισιν, κακοὶ δὲ ἀπόλοιντο κακῶς, αὐτοὶ τῆς ἑαυ τῶν κατωθοῦντες τῆς ἀπωλείας τὸ ξίφος. Οὐδὲν τοι γαροῦν ἐπικρυψάμενος ἔτι φησὶν ὁ Χριστός· « Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. » Ἐκεῖνο τύπος ἦν,φησί, καὶ σκιά, καὶ εἰκών. Ακούσατε διαρ ῥήδην ἤδη καὶ οὐ κεκαλυμμένως· . Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τοῦ ἄρτου τούτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. • Οἱ ἐξ ἐκείνου φαγόντες ἀπέθανον· οὐ γὰρ ἦν ζωοποιός. Ὁ δὲ τοῦτον ἐσθίων τὸν ἄρτον, τοῦτ' ἔστιν ἐμὲ, ἤτοι τὴν σάρκα τὴν ἐμὴν, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Παραφυλακτέον τοιγαροῦν, καὶ παραιτητέον ὁμοῦ τὸ σκληρύνεσθαι τοῖς εἰς εὐ σέβειαν λόγοις, οὐχ ἅπαξ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις μεταπείθοντος τοῦ Χριστοῦ. Εἴη γὰρ ἂν οὐκ ἀμφί- λογον, ὡς ἔνοχοι πάντες ἔσονται παγχαλέποις ἐγκλή - μασιν, οἱ πρὸς ἐσχάτην εκνενευκότες ἀπόνοιαν, καὶ δι' ὑπερμέτρου τῆς ἀπειθείας ἐμπαροινεῖν οὐ παραι τούμενοι τῷ τῶν καλλίστων εἰσηγητῇ. Διὰ τοῦτό φη σε περὶ τῶν Ἰουδαίων, « Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αυτ τοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ έχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. » Οἱ μὲν γὰρ οὐδα- μῶς διὰ τῆς ἀκοῆς εἰς καρδίαν εἰσῳκισμένοι τῆς σωτηρίας τὸν λόγον, ἡμερωτέρῳ τυχὸν περιτεύξονται τῷ κριτῇ, τὸ μηδόλως ἀκοῦσαι προτείνοντες, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τὸν ἐπὶ τῷ μὴ ζητῆσαι μαθεῖν ἀποδώ σουσι λόγον. Οἱ δὲ καὶ πολλάκις διὰ τῶν αὐτῶν νουθεσιῶν τε καὶ λόγων εἰς τὴν τοῦ συμφέροντος θήραν ἐκπαιδαγωγούμενοι, σφᾶς δὲ αὐτοὺς ὅτι χρὴ τῶν καλλίστων ἀποστερεῖν ἀνοήτως λογιζόμενοι, πικροτάτην ἀποτίσουσι κόλασιν, καὶ οἷον λελυπημένῳ περιπεσοῦνται τῷ κρίνοντι, πρόφασιν τῆς ἀπονοίας δυσω ποῦσαν αὐτὸν ἀνευρίσκειν οὐκ ἔχοντες. Εt Καὶ ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγώ δώσω ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Αποθνήσκω, φησίν, ὑπὲρ πάντων, ἵνα πάντες ζωοποιήσω δι' ἐμαυτοῦ, καὶ ἀντίλυτρον τῆς ἁπάντων σαρκὸς τὴν ἐμὴν ἐποιησάμην. Τεθνήξεται γὰρ ὁ θά νατος ἐν θανάτῳ τῷ ἐμῷ, καὶ συναναστήσεται μας, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. VI, 51, 52. Ego sum panis vivus qui de cœlo A descendi. Si quis manducaverit ex hoc paue, vivet in cleruum. B • Eadem vobis scribere, mihi quidem haud pi- grum, vobis autem necessarium ", » inquit alicubi divinus ille Paulus, ex ipsis, opinor, Salvatoris verbis id edoctus. Quemadmodum enim feris ulce- ribus non uno medicamento opus est, sed multi- plici remedio, eoque jugi et continuo tandem expugnantur : sic animo contumaci ac præfracto erebra et continua a magistris subsidia adhibenda esse reor; nec enim una tantum admonitio deli- niet, sed identidem licet iisdem verbis repetita. Sepe itaque Salvator cumdem sermonem Judæis inculcans varie proponit, modo quidem enigmate et obscuritate multa involutum, modo rejecta tu- nica nudum et apertum, ut nisi crediderint, con- demnationem non effugiant, sed mali male per- eant, in suam ipsi perniciem gladium stringentes, Nihil igitur occultans demum Christus ait : . Ego sum panis vivus, qui de cœlo descendi. » Illud manna typus erat, inquit, et umbra, et imago. Au- dite palam nunc, et aperte : « Ego sum panis vivus. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æter- num. » Qui ex illo manducarunt, mortui sunt ; non erat enim vivificus. Qui autein manducat hunc pa- nem, id est, me, sive carnem meam, vivet in zternus. Cavendum itaque ne obdurescamnus pie- tatis sermonibus, Christo nos non semel, sed mul- toties ad se vocante. Dubium quippe non est, quin gravissimorum criminum rei futuri sint qui extre- ma ducti vecordia et per immanem incredulitatem rerum optimarum magistro impudenter insultare Non verentur. Quare de ludis infit : c Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent nunc autem excusationem non habent de peccata suo. » Nam qui auribus acceptum verbum salutis in cor non admiserunt, mitiorem forsan reperient judicem, nullo modo audisse cau- santes, licet rationem ob id reddituri sint quod quærere neglexerunt. Sed qui sæpe iidem admonitionibus ac sermonibus ad investiganda que sibi prosint erudiuntur, seipsos autem rebus optimis stulte defraudant, acerbissime punientur, ne velut in offensum judicem incurrent, dementia D suæ excusationem, qua eum placare possint, repe- rire non valentes. VI, 52. panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Morior, inquit, pro omuibus, ut omnes vivifi- cem per meipsum, et carnem omnium carne mea redemi. Merietur enim mors in morte mea, el me- cum simul quæ corruit, inquit, hominum natura * Philip. 1, 1. Joan. xv, 22.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. φησὶν, ἡ πεσοῦσα τῶν ἀνθρώπων φύσις. Γέγονα γὰρ διὰ τούτου καθ᾽ ὑμᾶς, ἄνθρωπος δηλονότι ἐκ σπέρμα τος Αβραάμ, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθώ. Συνεὶς δὲ τοῦτο καλῶς, ὅπερ ἀρτίως ἡμῖν ἔφη Χρι- στὸς, καὶ αὐτός φησιν ὁ μακάριος Παῦλος· . Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος και σαρκός, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ του θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι, τὸν διάβολον. » Οὐ γὰρ ἦν ἑτέ ρως τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου καταργηθῆναι ποτε, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν θάνατον, εἰ μὴ δέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, εἰς ὑπὲρ πάντων ἀντίλυτρον· ἦν γὰρ ὑπὲρ πάντας. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν Ψαλμοῖς πού φησιν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὥσπερ ἄμωμον ἱερεῖον ἀνα- τεθεὶς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί · ε θυσίαν καὶ προσφοράν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι. Ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ηὐδόκησας· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἥκω. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά του, ὁ Θεός μου, ἠβουλήθην. ο Ἐπειδὴ γὰρ αἷμα ταύρων καὶ τράγων, καὶ σπεδὶς δαμάλεων οὐκ ἐξήρκει πρὸς ἀποκάθαρσιν ἁμαρτίας, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν ἀλόγων σφαγὴ κατήργησεν ἂν ποτε τοῦ θανάτου τὸ κράτος, αὐτὸς εἰσβαίνει Χριστός τρό πον τινὰ τὰς ὑπὲρ ἁπάντων ὑψέξων δίκας. • Τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἀθημεν, ὡς ὁ προφήτης φησί, · καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνηνέγκεν ἐν τῷ σώ ματι αὐτοῦ εἰς τὸ ξύλον. » Ἐσταυρώθη δὲ ὑπὲρ πάν των, καὶ διὰ πάντας, ἵνα ἑνὸς ὑπὲρ πάντων ἀποτεθνη κότος, οἱ πάντες ζήσωμεν ἐν αὐτῷ· οὐ γὰρ ἦν δυνα τὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς κατεκράτησεν ή φθορά. "Οτι δὲ ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὴν ἑαυτοῦ προσήγαγε σάρκα Χριστός, καὶ διὰ τῶν αὐτοῦ γνωσόμεθα λόγων· • Πάτερ γάρ, φησίν, ἅγιε, τήρησον αὐτούς. » Καὶ πάλιν· . Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν. ο Εαυ τὸν δέ φησιν ἁγιάζειν ἐν τούτοις, οὐκ εἰς ἁγιασμὸν ὠφελῶν τὸν ἐν καθάρσει ψυχῆς ἤτοι πνεύματος, ὡς ἐφ' ἡμῶν νοούμενον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος μέθεξιν· ἦν γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα φυσικῶς· ἦν τε καὶ ἔστιν ἅγιος ἀεὶ, καὶ ἔσται κατὰ τὸ διηνεκές· τὸ δὲ ἁγιάζω φησὶν ἐν τούτοις, ἀντὶ τοῦ, ἀνατίθημι καὶ προσάγω καθάπερ ἄμωμον ἱερεῖον εἰς ὀσμὴν εὐωδίας. Ηγιάζετο γάρ, ήτοι κατὰ νόμον ἐκαλεῖτο ἅγιον τὸ τῷ θυσιαστηρίῳ προσκομιζόμενον. Δέδωκε τοιγαροῦν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς τὸ ἴδιον σῶμα Χριστός, ἐνοικίζει δὲ πάλιν ἡμῖν δι' αὐτοῦ τὴν ζωὴν· καὶ ὅπως, ἐρῶ κατὰ δύναμιν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ ζωοποιός τοῦ Θεοῦ Λόγος ενῴκηκε τῇ σαρκί, μετεσκεύασεν αὐτ τὴν εἰς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι τὴν ζωὴν, καὶ ὅλως αὐτῇ κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς ἑνώσεως λόγον συμβεβηκώς ζωοποιὸν ἀπέδειξε, καθάπερ οὖν ἐστι κατὰ φύσιν αὐτός. Διὰ τοῦτο ζωοποιεῖ τοὺς μετέχον- τας αὐτοῦ τὸ σῶμα Χριστοῦ· ἐξελαύνει γὰρ τὸν θά νατον, ὅταν ἐν τοῖς ἀποθνήσκουσι γένηται, καὶ ἐξ. ίστησι φθοράν, τὸν τὴν φθορὰν ἀφανίζοντα λόγον τε- λείως ὠδῖνον ἐν ἑαυτῷ. 21. 'Αλλ' ἐρεῖ τις τυχὸν, εἰς τὴν τῶν κεκοιμημένων Οι ΧΧΧΙΧ, 7-9 : homo nimirum ex semine Abraham, ut per omnia fratribus assimiler ". Quod cum recte intelligeret quoque beatus ipse Paulus ait : « Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse simi- liter participavit eisdem, ut per mortem destrue- ret eum qui habebat mortis imperium, id est dia- bolum **. › Nec enim aliter unquam destrui poterat is qui mortis habet imperium, adeoque mors ipsa, nisi dedisset seipsum Christus pro nobis,unus red- emptionem pro omnibus : erat enim supra omnes. Proindeque in Psalmis ait alicubi seipsum pro no- bis quasi hostiam immaculatanı offerens Deo ac Patri Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi. Holocausta et pro peccato non postulasti : tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui r. » Cum enim sanguis taurorum et hircorum, et juvencarum cinis non sufficeret ad expiandum peccatum, sed nec bruta- rum animalium cædes mortis imperium destruere unquam posset, ipse Christus infert se quodam- modo pœnas passurus pro omnibus. ‹ Livore enim ejus sanali simnus, ut ait propheta *, et peccata nostra in corpore suo ipse pertulit super lignum ª³¸ › Crucifixus autem est pro omnibus et propter om- nes, ut uno pro cunctis mortuo, omnes vivamus in ipso: nec enim fieri poterat ut morti obnoxia esset, aut corruptioni succumberet secundum naturam vita. Quod autem pro mundi vita suam carnen Christus obtulerit, ex ejus porro verbis agnoscemus : « Pater enim, inquit, sancte, serva eos *. » Et rursus : ‹ Pro eis ego sanctifico meipsum ". » Hic autem sanctifcare seipsum sit, non sanctificatione et purgatione animæ aut spi- ritus, quemadmodum nos sanctificari dicimur, sed neque participatione sancti Spiritus : erat enim in eo Spiritus naturaliter, eratque et est sanctus, et in perpetuum erit; sed Sanctifico ait, pro consecro et offero quasi hostiam im- maculatam in odorem suavitatis. Sanctificaba- tur enim, sive sanctum juxta legem vocabatur id quod super altare offerebatur. Dedit ergo suum corpus Christus pro vita omnium, et per ipsum A resurget. Factus enim idcirco sum vobis similis, B D rursus in nobis vitam inserit : quonam autem pa- C cto, dicam pro viribus. Postquam enim vivificum illud Dei Verbum in carne inhabitavit, in suuni bonum eam, boc est ad vitanı reformavit, et om- nino ei ineffabili unionis modo conjunctum, vivi- ficam reddidit, non secus ac ipsum est secundum naturam. Proinde Christi corpus vivificat eos qui ejus sunt participes expellit enim mortem cum fuerit in morti obnoxiis, et corruptionem removet, rationem in seipso pariens, quæ corruptionem per- fecte deleat. Sed dicet forsan aliquis, resurrectionem mor- və Rom. viii, 29. febr. 11. 14. Psal. Hebr. x, 7. Isa. Li11, 5. Petr. 11, Ibid., 19. as Joan. XVII, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. φησὶν, ἡ πεσοῦσα τῶν ἀνθρώπων φύσις. Γέγονα γὰρ διὰ τούτου καθ᾽ ὑμᾶς, ἄνθρωπος δηλονότι ἐκ σπέρμα τος Αβραάμ, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθώ. Συνεὶς δὲ τοῦτο καλῶς, ὅπερ ἀρτίως ἡμῖν ἔφη Χρι- στὸς, καὶ αὐτός φησιν ὁ μακάριος Παῦλος· . Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος και σαρκός, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ του θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι, τὸν διάβολον. » Οὐ γὰρ ἦν ἑτέ ρως τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου καταργηθῆναι ποτε, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν θάνατον, εἰ μὴ δέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, εἰς ὑπὲρ πάντων ἀντίλυτρον· ἦν γὰρ ὑπὲρ πάντας. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν Ψαλμοῖς πού φησιν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὥσπερ ἄμωμον ἱερεῖον ἀνα- τεθεὶς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί · ε θυσίαν καὶ προσφοράν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι. Ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ηὐδόκησας· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἥκω. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά του, ὁ Θεός μου, ἠβουλήθην. ο Ἐπειδὴ γὰρ αἷμα ταύρων καὶ τράγων, καὶ σπεδὶς δαμάλεων οὐκ ἐξήρκει πρὸς ἀποκάθαρσιν ἁμαρτίας, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ τῶν ἀλόγων σφαγὴ κατήργησεν ἂν ποτε τοῦ θανάτου τὸ κράτος, αὐτὸς εἰσβαίνει Χριστός τρό πον τινὰ τὰς ὑπὲρ ἁπάντων ὑψέξων δίκας. • Τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἀθημεν, ὡς ὁ προφήτης φησί, · καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνηνέγκεν ἐν τῷ σώ ματι αὐτοῦ εἰς τὸ ξύλον. » Ἐσταυρώθη δὲ ὑπὲρ πάν των, καὶ διὰ πάντας, ἵνα ἑνὸς ὑπὲρ πάντων ἀποτεθνη κότος, οἱ πάντες ζήσωμεν ἐν αὐτῷ· οὐ γὰρ ἦν δυνα τὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς κατεκράτησεν ή φθορά. "Οτι δὲ ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὴν ἑαυτοῦ προσήγαγε σάρκα Χριστός, καὶ διὰ τῶν αὐτοῦ γνωσόμεθα λόγων· • Πάτερ γάρ, φησίν, ἅγιε, τήρησον αὐτούς. » Καὶ πάλιν· . Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν. ο Εαυ τὸν δέ φησιν ἁγιάζειν ἐν τούτοις, οὐκ εἰς ἁγιασμὸν ὠφελῶν τὸν ἐν καθάρσει ψυχῆς ἤτοι πνεύματος, ὡς ἐφ' ἡμῶν νοούμενον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος μέθεξιν· ἦν γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα φυσικῶς· ἦν τε καὶ ἔστιν ἅγιος ἀεὶ, καὶ ἔσται κατὰ τὸ διηνεκές· τὸ δὲ ἁγιάζω φησὶν ἐν τούτοις, ἀντὶ τοῦ, ἀνατίθημι καὶ προσάγω καθάπερ ἄμωμον ἱερεῖον εἰς ὀσμὴν εὐωδίας. Ηγιάζετο γάρ, ήτοι κατὰ νόμον ἐκαλεῖτο ἅγιον τὸ τῷ θυσιαστηρίῳ προσκομιζόμενον. Δέδωκε τοιγαροῦν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς τὸ ἴδιον σῶμα Χριστός, ἐνοικίζει δὲ πάλιν ἡμῖν δι' αὐτοῦ τὴν ζωὴν· καὶ ὅπως, ἐρῶ κατὰ δύναμιν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ ζωοποιός τοῦ Θεοῦ Λόγος ενῴκηκε τῇ σαρκί, μετεσκεύασεν αὐτ τὴν εἰς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι τὴν ζωὴν, καὶ ὅλως αὐτῇ κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς ἑνώσεως λόγον συμβεβηκώς ζωοποιὸν ἀπέδειξε, καθάπερ οὖν ἐστι κατὰ φύσιν αὐτός. Διὰ τοῦτο ζωοποιεῖ τοὺς μετέχον- τας αὐτοῦ τὸ σῶμα Χριστοῦ· ἐξελαύνει γὰρ τὸν θά νατον, ὅταν ἐν τοῖς ἀποθνήσκουσι γένηται, καὶ ἐξ. ίστησι φθοράν, τὸν τὴν φθορὰν ἀφανίζοντα λόγον τε- λείως ὠδῖνον ἐν ἑαυτῷ. 21. 'Αλλ' ἐρεῖ τις τυχὸν, εἰς τὴν τῶν κεκοιμημένων Οι ΧΧΧΙΧ, 7-9 : homo nimirum ex semine Abraham, ut per omnia fratribus assimiler ". Quod cum recte intelligeret quoque beatus ipse Paulus ait : « Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse simi- liter participavit eisdem, ut per mortem destrue- ret eum qui habebat mortis imperium, id est dia- bolum **. › Nec enim aliter unquam destrui poterat is qui mortis habet imperium, adeoque mors ipsa, nisi dedisset seipsum Christus pro nobis,unus red- emptionem pro omnibus : erat enim supra omnes. Proindeque in Psalmis ait alicubi seipsum pro no- bis quasi hostiam immaculatanı offerens Deo ac Patri Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi. Holocausta et pro peccato non postulasti : tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui r. » Cum enim sanguis taurorum et hircorum, et juvencarum cinis non sufficeret ad expiandum peccatum, sed nec bruta- rum animalium cædes mortis imperium destruere unquam posset, ipse Christus infert se quodam- modo pœnas passurus pro omnibus. ‹ Livore enim ejus sanali simnus, ut ait propheta *, et peccata nostra in corpore suo ipse pertulit super lignum ª³¸ › Crucifixus autem est pro omnibus et propter om- nes, ut uno pro cunctis mortuo, omnes vivamus in ipso: nec enim fieri poterat ut morti obnoxia esset, aut corruptioni succumberet secundum naturam vita. Quod autem pro mundi vita suam carnen Christus obtulerit, ex ejus porro verbis agnoscemus : « Pater enim, inquit, sancte, serva eos *. » Et rursus : ‹ Pro eis ego sanctifico meipsum ". » Hic autem sanctifcare seipsum sit, non sanctificatione et purgatione animæ aut spi- ritus, quemadmodum nos sanctificari dicimur, sed neque participatione sancti Spiritus : erat enim in eo Spiritus naturaliter, eratque et est sanctus, et in perpetuum erit; sed Sanctifico ait, pro consecro et offero quasi hostiam im- maculatam in odorem suavitatis. Sanctificaba- tur enim, sive sanctum juxta legem vocabatur id quod super altare offerebatur. Dedit ergo suum corpus Christus pro vita omnium, et per ipsum A resurget. Factus enim idcirco sum vobis similis, B D rursus in nobis vitam inserit : quonam autem pa- C cto, dicam pro viribus. Postquam enim vivificum illud Dei Verbum in carne inhabitavit, in suuni bonum eam, boc est ad vitanı reformavit, et om- nino ei ineffabili unionis modo conjunctum, vivi- ficam reddidit, non secus ac ipsum est secundum naturam. Proinde Christi corpus vivificat eos qui ejus sunt participes expellit enim mortem cum fuerit in morti obnoxiis, et corruptionem removet, rationem in seipso pariens, quæ corruptionem per- fecte deleat. Sed dicet forsan aliquis, resurrectionem mor- və Rom. viii, 29. febr. 11. 14. Psal. Hebr. x, 7. Isa. Li11, 5. Petr. 11, Ibid., 19. as Joan. XVII, 11.

ἀναβίωσιν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀπερείσας· Β Οἱ γὰρ πίστιν μὲν τὴν εἰς Χριστὸν οὐ παραδεξάμενοι, μέτοχοί τε οὐ γεγονότες αὐτοῦ, κατὰ τὸν τῆς ἀναστά- σεως οὐκ ἀναβιώσονται χρόνον. Τί δὲ ; οὐχὶ παλινδρο μήσει πρὸς ζωὴν σύμπαν τὸ ποίημα τὸ πεπτωκός εἰς θάνατον ; ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν, ἀναβιώ- σεται πᾶσα σάρξ· ἐγερθήσεσθαι γὰρ τους νεκρούς ὁ προφητικός προαγορεύει λόγος. Λογιούμεθα γάρ ἐπὶ πᾶσαν διήκειν τὴν ἀνθρωπότητα τὸ διὰ τῆς ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ μυστήριον, καὶ ἐν αὐτῷ καὶ πρώτῳ πᾶσαν ἀπολελύσθαι πιστεύομεν τῆς φθορᾶς τὴν ἡμετέ ραν φύσιν. Πάντες γὰρ ἀναστήσονται, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ δι' ἡμᾶς ἐγηγερμένου, καὶ πάντας ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ, καθάπερ ἦν ἄνθρωπος. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ προ τοπλάστῳ κατεκλείσθημεν εἰς θάνατον, οὕτως ἐν τῷ πρωτοτόκῳ πάλιν τῷ δι' ἡμᾶς, ἐκ νεκρῶν ἀναβιώσου ται σύμπαντες· ἀλλ᾽ οἱ μὲν τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καθὰ γέγραπται, «οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. ο Δοίην δ' ἂν ἔγωγε καὶ οὐ τῷ τυχόντι μέτρῳ, θανάτου πικρότερον τὸ ἀναστῆναι πρὸς κόλασιν, καὶ εἰς μόνας αἰκίας τὸ ἀναβιῶναι λαβεῖν. Κυριώτερον τοιγαροῦν ζωὴν ὄντως τὴν ἐν Χριστῷ νοητέον, τὴν ἐν ἁγιασμῷ, καὶ μαχα ριότητι, καὶ ἀδιαπτώτῳ θυμηδίᾳ· ἐπεὶ καὶ ταύτην ἀληθῶς οὖσαν τὴν ζωὴν ἐξεπίσταται καὶ ὁ σοφὸς Ιωάννης, λέγων· « Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον, ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ τὸν ἐν ἀπειθείᾳ κατειλημμένον τὴν ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησι· καίτοι τοῦ παντὸς ποιήματος παλιν- δρομήσειν εἰς ζωὴν, καὶ ἀναστήσεσθαι προσδοκωμέν νου. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τὴν τοῖς ἁγίοις ηὐτρεπισμέ νην, τὴν ἐν δόξῃ φημὶ καὶ ἁγιασμῷ, ζωὴν εἰκότως ἀπεκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, ἣν ὅτι διώκειν δεήσει προς μετάληψιν ἰόντας τῆς ζωοποιούσης σαρκός, οὐδενὶ τῶν εὖ φρονούντων ἀμφίβολον. Ἐπειδὴ δὲ διὰ πολλῶν ἤδη τῶν προκειμένων ἄρτον ἑαυτὸν ἀπεκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, ίδωμεν πάλιν, εἰ μή τι τῶν προκατηγγελμένων εἰς νοῦν ἀναφέρεσθαι τὸν ἡμέτερον καὶ διὰ τούτου βούλεται, καὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεροῖς κειμένων ἀναμιμνήσκει Γραμμάτων, ἐν οἷς ὡς ἐν ἄρτου σχήματι καὶ πάλαι κατεσημαίνετο. Γέ- γραπται τοίνυν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς· « Καὶ ἐλάλησε Κύ- ριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ἐν τῷ εἰσπορεύεσθαι ὑμᾶς εἰς τὴν γῆν, εἰς ἦν ἐγὼ εἰσάγω ὑμᾶς ἐκεῖ, καὶ ἔσται ὅταν ἐσθίητε ὑμεῖς ἀπὸ τῶν ἄρτων τῆς γῆς, ἀφελεῖτε ἀφαίρεμα, ἀφόρισμα Κυρίῳ ἀπαρχὴν φυράματος ὑμῶν. "Αρτον ἀφαίρεμα ἀφοριεῖτε αὐτὸ, ὡς ἀφαίρεμα ἀπὸ ἅλω, οὕτως ἀφοριεῖτε αὐτόν, ἀπαρχὴν φυράμα τος ὑμῶν, καὶ δώσετε τῷ Κυρίῳ ἀφαίρεμα εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. ὁ Αἰνιγματωδῶς μὲν οὖν, καὶ παχείαν ὥσπερ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος περιστολὴν ἔχων ὁ νόμος τὰ τοιαῦτα διετύπου· προανεφώνει δὲ πάλιν τὸν ἄρτον ὄντως τὸν ἀληθινὸν τὸν ἐξ οὐρανοῦ κατ2- φοιτῶντα, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ. Εννόει γὰρ ὅπως ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς δια S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tuoruin mentis oculo attente considerans : Enim- A vero qui fidem in Christum non susceperunt, nec facti sunt ejus participes, resurrectionis tempore non reviviscent. Quid ergo? nonne omnis creatura quæcunque in mortem lapsa est, revocabitur ad vitam? Ita sane: resurget ominis caro : suscitatum enim iri mortuos propheta praenuntiat. Ad omnem quippe humanitatem illud per resurrectionem Chri- sti mysterium pertinere statuimus, et in ipso ac primo nostram omnem naturam corruptione libe- ratam esse credimus. Omnes enim resurgent juxta similitudinem ejus qui propter nos excitatus est, et qui omnes sicuti erat homo in seipso continet. Et quemadmodum in primo Adamo inclusi sumus in mortem, sic in eo rursum qui primogenitus est propter nos a mortuis cuncti resurgent : Sed qui bona quidem egerint, in resurrectionem vitæ, ut scriptum est : « qui vero mala egerint, in resurre- ctionem judicii • Resurgere vero ad ponam, et ad sola supplicia excitari, morte ipsa longe acer- bius esse julico. Magis itaque proprie vita utique in Christo censenda est illa quæ sanctita- te, felicitate atque perpetua animi voluptate con- stat : nam et hanc veram esse vitam agnoscit sa- piens ille Joannes dicens : r Qui credit.in Filium, habet vitam æternam : qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit su- per eum s. » Ecce enim, ecce non visuros vitam incredulos affirmat, quamvis omnis creatura red- itum ad vitam et resurrectionem præstoletur. B C Manifestum est igitur illam sanctis paratam in " gloria et sanctitate vitam jure merito Salvatorem nuncupare, quam sectaturos eos qui ad vivificæ carnis participationem veniunt, nemo-sanæ mentis: ambigit. Sed quoniam seipsum Salvator sæpe jam antea panem nuncupavit, videamus: rursus num aliquid- eorum quæ prænuntiata sunt in mentem nobis hoc vocabulo revocare,et quæ sacris Litteris continen- tur in memoriam reducere velit, in quibus sub figu- ra panis etiam olim significabatur. Scriptum igitur est in Numeris : . Et ait Dominus ad Moysen, di- cens : Loquere Gliis Israel, et dices ad eos : In in- grediendo vos in terram in quam ego induco vos illuc, et erit, quando conedetis vos de panibus terræ, demetis demptionem, segregationem Domi. no, primitias conspersionis vestre. Panem segre- gabilis demptionem ipsam, sicut demptionem ab area, sic demite ipsum, primitias conspersionis vestræ : et dabitis Domino demptionem in proge- nies vestras 87. Obscure itaque, et crasso veluti sub amictu ista lex figurabat: sed prædicebat rur- sus panem utique illum verum qui de cœlo descen- dit, hoc est Christum, et qui dat vitam mundo ª. Animadverte enim quo pacto homo sicuti nos pro- pter similitudinem nostri factus, delibatio veluti ss Joan. V, 29; D Matth. xxv, 46. Joan. 111, 36. Num. xv, 18-21. Joan. vi, 33.

ἀναβίωσιν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀπερείσας· Β Οἱ γὰρ πίστιν μὲν τὴν εἰς Χριστὸν οὐ παραδεξάμενοι, μέτοχοί τε οὐ γεγονότες αὐτοῦ, κατὰ τὸν τῆς ἀναστά- σεως οὐκ ἀναβιώσονται χρόνον. Τί δὲ ; οὐχὶ παλινδρο μήσει πρὸς ζωὴν σύμπαν τὸ ποίημα τὸ πεπτωκός εἰς θάνατον ; ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν, ἀναβιώ- σεται πᾶσα σάρξ· ἐγερθήσεσθαι γὰρ τους νεκρούς ὁ προφητικός προαγορεύει λόγος. Λογιούμεθα γάρ ἐπὶ πᾶσαν διήκειν τὴν ἀνθρωπότητα τὸ διὰ τῆς ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ μυστήριον, καὶ ἐν αὐτῷ καὶ πρώτῳ πᾶσαν ἀπολελύσθαι πιστεύομεν τῆς φθορᾶς τὴν ἡμετέ ραν φύσιν. Πάντες γὰρ ἀναστήσονται, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ δι' ἡμᾶς ἐγηγερμένου, καὶ πάντας ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ, καθάπερ ἦν ἄνθρωπος. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ προ τοπλάστῳ κατεκλείσθημεν εἰς θάνατον, οὕτως ἐν τῷ πρωτοτόκῳ πάλιν τῷ δι' ἡμᾶς, ἐκ νεκρῶν ἀναβιώσου ται σύμπαντες· ἀλλ᾽ οἱ μὲν τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καθὰ γέγραπται, «οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. ο Δοίην δ' ἂν ἔγωγε καὶ οὐ τῷ τυχόντι μέτρῳ, θανάτου πικρότερον τὸ ἀναστῆναι πρὸς κόλασιν, καὶ εἰς μόνας αἰκίας τὸ ἀναβιῶναι λαβεῖν. Κυριώτερον τοιγαροῦν ζωὴν ὄντως τὴν ἐν Χριστῷ νοητέον, τὴν ἐν ἁγιασμῷ, καὶ μαχα ριότητι, καὶ ἀδιαπτώτῳ θυμηδίᾳ· ἐπεὶ καὶ ταύτην ἀληθῶς οὖσαν τὴν ζωὴν ἐξεπίσταται καὶ ὁ σοφὸς Ιωάννης, λέγων· « Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον, ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ τὸν ἐν ἀπειθείᾳ κατειλημμένον τὴν ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησι· καίτοι τοῦ παντὸς ποιήματος παλιν- δρομήσειν εἰς ζωὴν, καὶ ἀναστήσεσθαι προσδοκωμέν νου. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τὴν τοῖς ἁγίοις ηὐτρεπισμέ νην, τὴν ἐν δόξῃ φημὶ καὶ ἁγιασμῷ, ζωὴν εἰκότως ἀπεκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, ἣν ὅτι διώκειν δεήσει προς μετάληψιν ἰόντας τῆς ζωοποιούσης σαρκός, οὐδενὶ τῶν εὖ φρονούντων ἀμφίβολον. Ἐπειδὴ δὲ διὰ πολλῶν ἤδη τῶν προκειμένων ἄρτον ἑαυτὸν ἀπεκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, ίδωμεν πάλιν, εἰ μή τι τῶν προκατηγγελμένων εἰς νοῦν ἀναφέρεσθαι τὸν ἡμέτερον καὶ διὰ τούτου βούλεται, καὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεροῖς κειμένων ἀναμιμνήσκει Γραμμάτων, ἐν οἷς ὡς ἐν ἄρτου σχήματι καὶ πάλαι κατεσημαίνετο. Γέ- γραπται τοίνυν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς· « Καὶ ἐλάλησε Κύ- ριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ἐν τῷ εἰσπορεύεσθαι ὑμᾶς εἰς τὴν γῆν, εἰς ἦν ἐγὼ εἰσάγω ὑμᾶς ἐκεῖ, καὶ ἔσται ὅταν ἐσθίητε ὑμεῖς ἀπὸ τῶν ἄρτων τῆς γῆς, ἀφελεῖτε ἀφαίρεμα, ἀφόρισμα Κυρίῳ ἀπαρχὴν φυράματος ὑμῶν. "Αρτον ἀφαίρεμα ἀφοριεῖτε αὐτὸ, ὡς ἀφαίρεμα ἀπὸ ἅλω, οὕτως ἀφοριεῖτε αὐτόν, ἀπαρχὴν φυράμα τος ὑμῶν, καὶ δώσετε τῷ Κυρίῳ ἀφαίρεμα εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. ὁ Αἰνιγματωδῶς μὲν οὖν, καὶ παχείαν ὥσπερ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος περιστολὴν ἔχων ὁ νόμος τὰ τοιαῦτα διετύπου· προανεφώνει δὲ πάλιν τὸν ἄρτον ὄντως τὸν ἀληθινὸν τὸν ἐξ οὐρανοῦ κατ2- φοιτῶντα, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ. Εννόει γὰρ ὅπως ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς δια S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tuoruin mentis oculo attente considerans : Enim- A vero qui fidem in Christum non susceperunt, nec facti sunt ejus participes, resurrectionis tempore non reviviscent. Quid ergo? nonne omnis creatura quæcunque in mortem lapsa est, revocabitur ad vitam? Ita sane: resurget ominis caro : suscitatum enim iri mortuos propheta praenuntiat. Ad omnem quippe humanitatem illud per resurrectionem Chri- sti mysterium pertinere statuimus, et in ipso ac primo nostram omnem naturam corruptione libe- ratam esse credimus. Omnes enim resurgent juxta similitudinem ejus qui propter nos excitatus est, et qui omnes sicuti erat homo in seipso continet. Et quemadmodum in primo Adamo inclusi sumus in mortem, sic in eo rursum qui primogenitus est propter nos a mortuis cuncti resurgent : Sed qui bona quidem egerint, in resurrectionem vitæ, ut scriptum est : « qui vero mala egerint, in resurre- ctionem judicii • Resurgere vero ad ponam, et ad sola supplicia excitari, morte ipsa longe acer- bius esse julico. Magis itaque proprie vita utique in Christo censenda est illa quæ sanctita- te, felicitate atque perpetua animi voluptate con- stat : nam et hanc veram esse vitam agnoscit sa- piens ille Joannes dicens : r Qui credit.in Filium, habet vitam æternam : qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit su- per eum s. » Ecce enim, ecce non visuros vitam incredulos affirmat, quamvis omnis creatura red- itum ad vitam et resurrectionem præstoletur. B C Manifestum est igitur illam sanctis paratam in " gloria et sanctitate vitam jure merito Salvatorem nuncupare, quam sectaturos eos qui ad vivificæ carnis participationem veniunt, nemo-sanæ mentis: ambigit. Sed quoniam seipsum Salvator sæpe jam antea panem nuncupavit, videamus: rursus num aliquid- eorum quæ prænuntiata sunt in mentem nobis hoc vocabulo revocare,et quæ sacris Litteris continen- tur in memoriam reducere velit, in quibus sub figu- ra panis etiam olim significabatur. Scriptum igitur est in Numeris : . Et ait Dominus ad Moysen, di- cens : Loquere Gliis Israel, et dices ad eos : In in- grediendo vos in terram in quam ego induco vos illuc, et erit, quando conedetis vos de panibus terræ, demetis demptionem, segregationem Domi. no, primitias conspersionis vestre. Panem segre- gabilis demptionem ipsam, sicut demptionem ab area, sic demite ipsum, primitias conspersionis vestræ : et dabitis Domino demptionem in proge- nies vestras 87. Obscure itaque, et crasso veluti sub amictu ista lex figurabat: sed prædicebat rur- sus panem utique illum verum qui de cœlo descen- dit, hoc est Christum, et qui dat vitam mundo ª. Animadverte enim quo pacto homo sicuti nos pro- pter similitudinem nostri factus, delibatio veluti ss Joan. V, 29; D Matth. xxv, 46. Joan. 111, 36. Num. xv, 18-21. Joan. vi, 33.

ἀναβίωσιν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν ἀπερείσας· Β Οἱ γὰρ πίστιν μὲν τὴν εἰς Χριστὸν οὐ παραδεξάμενοι, μέτοχοί τε οὐ γεγονότες αὐτοῦ, κατὰ τὸν τῆς ἀναστά- σεως οὐκ ἀναβιώσονται χρόνον. Τί δὲ ; οὐχὶ παλινδρο μήσει πρὸς ζωὴν σύμπαν τὸ ποίημα τὸ πεπτωκός εἰς θάνατον ; ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν, ἀναβιώ- σεται πᾶσα σάρξ· ἐγερθήσεσθαι γὰρ τους νεκρούς ὁ προφητικός προαγορεύει λόγος. Λογιούμεθα γάρ ἐπὶ πᾶσαν διήκειν τὴν ἀνθρωπότητα τὸ διὰ τῆς ἀναστά- σεως τοῦ Χριστοῦ μυστήριον, καὶ ἐν αὐτῷ καὶ πρώτῳ πᾶσαν ἀπολελύσθαι πιστεύομεν τῆς φθορᾶς τὴν ἡμετέ ραν φύσιν. Πάντες γὰρ ἀναστήσονται, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ δι' ἡμᾶς ἐγηγερμένου, καὶ πάντας ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ, καθάπερ ἦν ἄνθρωπος. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ προ τοπλάστῳ κατεκλείσθημεν εἰς θάνατον, οὕτως ἐν τῷ πρωτοτόκῳ πάλιν τῷ δι' ἡμᾶς, ἐκ νεκρῶν ἀναβιώσου ται σύμπαντες· ἀλλ᾽ οἱ μὲν τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καθὰ γέγραπται, «οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. ο Δοίην δ' ἂν ἔγωγε καὶ οὐ τῷ τυχόντι μέτρῳ, θανάτου πικρότερον τὸ ἀναστῆναι πρὸς κόλασιν, καὶ εἰς μόνας αἰκίας τὸ ἀναβιῶναι λαβεῖν. Κυριώτερον τοιγαροῦν ζωὴν ὄντως τὴν ἐν Χριστῷ νοητέον, τὴν ἐν ἁγιασμῷ, καὶ μαχα ριότητι, καὶ ἀδιαπτώτῳ θυμηδίᾳ· ἐπεὶ καὶ ταύτην ἀληθῶς οὖσαν τὴν ζωὴν ἐξεπίσταται καὶ ὁ σοφὸς Ιωάννης, λέγων· « Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον, ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν. » Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ τὸν ἐν ἀπειθείᾳ κατειλημμένον τὴν ζωὴν οὐκ ὄψεσθαί φησι· καίτοι τοῦ παντὸς ποιήματος παλιν- δρομήσειν εἰς ζωὴν, καὶ ἀναστήσεσθαι προσδοκωμέν νου. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τὴν τοῖς ἁγίοις ηὐτρεπισμέ νην, τὴν ἐν δόξῃ φημὶ καὶ ἁγιασμῷ, ζωὴν εἰκότως ἀπεκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, ἣν ὅτι διώκειν δεήσει προς μετάληψιν ἰόντας τῆς ζωοποιούσης σαρκός, οὐδενὶ τῶν εὖ φρονούντων ἀμφίβολον. Ἐπειδὴ δὲ διὰ πολλῶν ἤδη τῶν προκειμένων ἄρτον ἑαυτὸν ἀπεκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, ίδωμεν πάλιν, εἰ μή τι τῶν προκατηγγελμένων εἰς νοῦν ἀναφέρεσθαι τὸν ἡμέτερον καὶ διὰ τούτου βούλεται, καὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεροῖς κειμένων ἀναμιμνήσκει Γραμμάτων, ἐν οἷς ὡς ἐν ἄρτου σχήματι καὶ πάλαι κατεσημαίνετο. Γέ- γραπται τοίνυν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς· « Καὶ ἐλάλησε Κύ- ριος πρὸς Μωσήν, λέγων· Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· Ἐν τῷ εἰσπορεύεσθαι ὑμᾶς εἰς τὴν γῆν, εἰς ἦν ἐγὼ εἰσάγω ὑμᾶς ἐκεῖ, καὶ ἔσται ὅταν ἐσθίητε ὑμεῖς ἀπὸ τῶν ἄρτων τῆς γῆς, ἀφελεῖτε ἀφαίρεμα, ἀφόρισμα Κυρίῳ ἀπαρχὴν φυράματος ὑμῶν. "Αρτον ἀφαίρεμα ἀφοριεῖτε αὐτὸ, ὡς ἀφαίρεμα ἀπὸ ἅλω, οὕτως ἀφοριεῖτε αὐτόν, ἀπαρχὴν φυράμα τος ὑμῶν, καὶ δώσετε τῷ Κυρίῳ ἀφαίρεμα εἰς τὰς γενεὰς ὑμῶν. ὁ Αἰνιγματωδῶς μὲν οὖν, καὶ παχείαν ὥσπερ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος περιστολὴν ἔχων ὁ νόμος τὰ τοιαῦτα διετύπου· προανεφώνει δὲ πάλιν τὸν ἄρτον ὄντως τὸν ἀληθινὸν τὸν ἐξ οὐρανοῦ κατ2- φοιτῶντα, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ. Εννόει γὰρ ὅπως ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς δια S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tuoruin mentis oculo attente considerans : Enim- A vero qui fidem in Christum non susceperunt, nec facti sunt ejus participes, resurrectionis tempore non reviviscent. Quid ergo? nonne omnis creatura quæcunque in mortem lapsa est, revocabitur ad vitam? Ita sane: resurget ominis caro : suscitatum enim iri mortuos propheta praenuntiat. Ad omnem quippe humanitatem illud per resurrectionem Chri- sti mysterium pertinere statuimus, et in ipso ac primo nostram omnem naturam corruptione libe- ratam esse credimus. Omnes enim resurgent juxta similitudinem ejus qui propter nos excitatus est, et qui omnes sicuti erat homo in seipso continet. Et quemadmodum in primo Adamo inclusi sumus in mortem, sic in eo rursum qui primogenitus est propter nos a mortuis cuncti resurgent : Sed qui bona quidem egerint, in resurrectionem vitæ, ut scriptum est : « qui vero mala egerint, in resurre- ctionem judicii • Resurgere vero ad ponam, et ad sola supplicia excitari, morte ipsa longe acer- bius esse julico. Magis itaque proprie vita utique in Christo censenda est illa quæ sanctita- te, felicitate atque perpetua animi voluptate con- stat : nam et hanc veram esse vitam agnoscit sa- piens ille Joannes dicens : r Qui credit.in Filium, habet vitam æternam : qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit su- per eum s. » Ecce enim, ecce non visuros vitam incredulos affirmat, quamvis omnis creatura red- itum ad vitam et resurrectionem præstoletur. B C Manifestum est igitur illam sanctis paratam in " gloria et sanctitate vitam jure merito Salvatorem nuncupare, quam sectaturos eos qui ad vivificæ carnis participationem veniunt, nemo-sanæ mentis: ambigit. Sed quoniam seipsum Salvator sæpe jam antea panem nuncupavit, videamus: rursus num aliquid- eorum quæ prænuntiata sunt in mentem nobis hoc vocabulo revocare,et quæ sacris Litteris continen- tur in memoriam reducere velit, in quibus sub figu- ra panis etiam olim significabatur. Scriptum igitur est in Numeris : . Et ait Dominus ad Moysen, di- cens : Loquere Gliis Israel, et dices ad eos : In in- grediendo vos in terram in quam ego induco vos illuc, et erit, quando conedetis vos de panibus terræ, demetis demptionem, segregationem Domi. no, primitias conspersionis vestre. Panem segre- gabilis demptionem ipsam, sicut demptionem ab area, sic demite ipsum, primitias conspersionis vestræ : et dabitis Domino demptionem in proge- nies vestras 87. Obscure itaque, et crasso veluti sub amictu ista lex figurabat: sed prædicebat rur- sus panem utique illum verum qui de cœlo descen- dit, hoc est Christum, et qui dat vitam mundo ª. Animadverte enim quo pacto homo sicuti nos pro- pter similitudinem nostri factus, delibatio veluti ss Joan. V, 29; D Matth. xxv, 46. Joan. 111, 36. Num. xv, 18-21. Joan. vi, 33.

τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν γεγενημένος, ἀπαρχή τις ὥσπερ τοῦ ἡμετέρου φυράματος, καὶ ἀφόρισμα, κατά τὸ γεγραμμένον, ἀνετέθη τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρωτό τοχος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, καὶ ἀπαρχὴ τῆς ἁπάντων ἀναστάσεως εἰς αὐτὸν ἀναβαίνων τὸν οὐρα νόν. Ελήφθη μὲν γὰρ ἐξ ἡμῶν, σπέρματος γὰρ ᾿Αβραὰμ ἐπελάβετο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἀν ετέθη δὲ ὡς ἐξ ἁπάντων, καὶ ὑπὲρ πάντων, ἵνα τοὺς πάντας ζωοποιήσῃ, καὶ καθάπερ ἐξ ἄλωνος δράγμα τὸ πρῶτον ἀναφέρηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ωσπερ δὲ ὑπάρχων κατ' ἀλήθειαν φῶς, ἐπετίθει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος χάριν ο Υμεῖς γάρ έστε, φησί, τὸ φῶς τοῦ κόσμου · . οὕτω καὶ ἄρο τος ὑπάρχων ὁ ζῶν, καὶ ὁ πάντα ζωογονῶν, καὶ πρὸς τὸ εἶναι συνέχων, καθ᾽ ὁμοιότητα πάλιν, καὶ διὰ σκιᾶς τῆς κατὰ τὸν νόμον, ὡς ἐν ἄρτοις δώδεκα τὸν ἱερὸν ἀνετύπου τῶν ἀποστόλων χορόν. Λέγει γὰρ οὕτως ἐν τῷ Λευιτικῷ· « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν λέγων· Εντείλαι τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ λαβέτωσάν σοι Ελαιον ἐλάϊνον, καθαρόν κεκομμένον εἰς φῶς· καῦσαι λύχνον διὰ παντὸς ἔξωθεν τοῦ κατα πετάσματος ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου. » Ετά φησιν ἐπὶ τούτοις, « Καὶ λήψεσθε σεμίδαλιν, καὶ ποιήσετε αὐτὴν δώδεκα ἄρτους, δύο δεκάτων ἔσται ἄρτος ὁ εἷς. Καὶ ἐπιθήσετε αὐτοὺς δύο θέματα· ἐξ ἄρτους τὸ ἕν θέμα ἐπὶ τὴν τράπεζαν τὴν καθαρὰν ἔναντι Κυρίου, καὶ ἐπιθήσετε ἐπὶ τὸ θέμα, λίβανον καθαρὸν καὶ ἅλας, καὶ ἔσται εἰς ἄρτους εἰς ἀνάμνησιν προκείμενα τῷ Κυρίῳ. » Λύχνον μὲν οὖν τὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ, καὶ ἔξωθεν τοῦ καταπετάσματος καταφωτίζοντα, τὸν μακάριον Ἰωάννην ἐν τοῖς προλαβοῦσιν εἶναι δεδώ- καμεν, τρεφόμενον μὲν ἐλαίῳ τῷ καθαρωτάτῳ, τοῦτ' ἔστι, τῷ διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμῷ. Εξω γε μὴν τοῦ καταπετάσματος, ἐπείπερ ἐστὶν ὁ λόγος αὐτῷ κατηχητικός ο Ετοιμάσατε γὰρ τὴν ὁδὸν Κυρίου, φησὶν, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Τὰ δὲ ἔσω τοῦ καταπετάσματος, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἀπο- κεκρυμμένον περὶ Χριστοῦ μυστήριον, οὐ λίαν ἐκε φαίνει. « Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν, ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ισχυρότε μής μου ἐστιν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. » Ορᾷς οὖν ὅπως καταλάμπει μὲν αὐτὸς, ὡς ἐν ἁπλουστέρῳ τῷ λόγῳ καλῶν εἰς μετάνοιαν, τά • γε μὴν ἔσω τοῦ καταπετάσματος ἀπογυμνοῦν ἐπι- τρέπει τῷ βαπτίζοντι διὰ πυρὸς καὶ Πνεύματος; Καὶ πλατύτερον μὲν τὰ περὶ τούτων διειλήφαμεν, προτεθέντος ἡμῖν ῥητοῦ, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βιβλίου • Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων. Αψάμεθα δέ πως ἐκ παραδρομῆς ἀρτίως, επείπερ ἦν ἀναγκαῖον, μετὰ τὴν Ἰωάννου πάροδον, γείτονα δεικνύειν καὶ εὐθὺς κειμένην τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡμῖν τὴν ἀνάῤῥησιν. Διὰ γὰρ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰ τίαν ὁ λόγος προκατασημήνας αὐτὸν, τὴν ἐν τοῖς δώ- δεκα άρτοις θεωρίαν ἡμῖν παρατίθησι. Ποιήσετε γάρ, φησὶ,δώδεκα άρτους· δύο δεκάτων ἔσται ὁ ἄρτος IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B est , om- A quædam nostra massæ, et demptio, ut scriptum oblatus est Deo ac Patri, primogenitus ex mortuis factus ” et primitiæ resurrectionis " nium in ipsum cœlum ascendens : assumptus enim est ex nobis, etenim Abrahæ semen apprehendit, sicuti Paulus ait ", oblatus autem est ut ex om- nibus, et pro omnibus, ut omnes vivificaret, ac tanquam-ex area primus manipulus offerretur Deo ac Patri. Quemadmodum autem cum sit ipse vera lux, gratiam istam discipulis adjecit : c Vos enim estis, inquit, lux mundi s : sic cum sit pa- ñis ille vivus, et qui cuncta vivificat, ac in esse continet, juxta similitudinem rursus, et per um- ὕram legalem duodecim quodammodo panibus sa- crum apostolorum chorum designabat. Sic enim ait in Levitico: «Et locutus est Don:inus ad Moysen dicens : Præcipe filiis Israel: et sumant tibi oleum de olivis mundum expressum ad lumen: ut ardeat lucerna semper extra velum in tabernaculo testi- monii. » Addit præterea : « Et sumetis similaginem et facietis eam duodecim panes de duabus deci- mis erit unus panis. Et imponetis eos duas posi- tiones; séx panes unam positionem super mensam mundam ante Dominum. Et imponetis super posi- tionem thus mundum, et sal; et erunt in panes ad commemorationem proposita Domino ". › LII- cernam igitur, quæ in tabernaculo sancto erat, et extra velum lucebat, divinum Joannem esse antea diximus, quæ oleo quidem purissimo fovebatur, hoc est illuminatione spiritali. Extra velum autem, quoniam doctrina ejus præparativa erat : ‹ Parate enim viam Domini, inquit, rectas facite semitas Dei nostri s. Quæ enim erant intra velum, hoc est, occultum de Christo mysterium haud multum patefacit - Ego, enim, inquit, baptizo vos aqua in pœnitentiam: qui autem post me venturus est, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare. Ipse vos baptizabit in Spiritu et igne ". › Vides quo pacto effulgeat quidem ut in simpliciore doctrina vocans ad pœnitentiam : verumtamen ea quæ sunt intra velum denudanda relinquat ei qui per ignem et Spiritum baptizat? Sed de his fusius in principio libri disseruimus ad istum locum : Erat ipse lucerna ardens et lucens . » Nune D autem velut in transcursu ea alligimus, quoniam C « necesse erat ostendere statim post Joannis trans- itum sanctorum apostolorum prædicationem sequi. Ob hanc enim causam, ut existimo, Scriptura ipso prænuntiato duodecim nobis panum contempla- tionem exhibet. • Facietis enim, inquit, duodecim panes, de duabus decimis erit panis unus › So- let Scriptura divina denarium numerum perfectum semper accipere et plenissimum agnoscere, numerorum enim sequentium series et ordo revo- lutione quadam et multiplicatione ejusdem numeri quo voluerit progreditur, atque extenditur. Ex- Num. xv, 19. • Coloss. 1, 18. "I Cor. xv, 20. » Hebr. ut, 16. ss Matth. v 14. st Levit. XXIV, 1-7. ss Matth. 111, 11. Matth. 11, 3;Isa. xL, 3. , Joan. v, 35. Levit. xxιν, 5.

τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν γεγενημένος, ἀπαρχή τις ὥσπερ τοῦ ἡμετέρου φυράματος, καὶ ἀφόρισμα, κατά τὸ γεγραμμένον, ἀνετέθη τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρωτό τοχος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, καὶ ἀπαρχὴ τῆς ἁπάντων ἀναστάσεως εἰς αὐτὸν ἀναβαίνων τὸν οὐρα νόν. Ελήφθη μὲν γὰρ ἐξ ἡμῶν, σπέρματος γὰρ ᾿Αβραὰμ ἐπελάβετο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἀν ετέθη δὲ ὡς ἐξ ἁπάντων, καὶ ὑπὲρ πάντων, ἵνα τοὺς πάντας ζωοποιήσῃ, καὶ καθάπερ ἐξ ἄλωνος δράγμα τὸ πρῶτον ἀναφέρηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ωσπερ δὲ ὑπάρχων κατ' ἀλήθειαν φῶς, ἐπετίθει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος χάριν ο Υμεῖς γάρ έστε, φησί, τὸ φῶς τοῦ κόσμου · . οὕτω καὶ ἄρο τος ὑπάρχων ὁ ζῶν, καὶ ὁ πάντα ζωογονῶν, καὶ πρὸς τὸ εἶναι συνέχων, καθ᾽ ὁμοιότητα πάλιν, καὶ διὰ σκιᾶς τῆς κατὰ τὸν νόμον, ὡς ἐν ἄρτοις δώδεκα τὸν ἱερὸν ἀνετύπου τῶν ἀποστόλων χορόν. Λέγει γὰρ οὕτως ἐν τῷ Λευιτικῷ· « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν λέγων· Εντείλαι τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ λαβέτωσάν σοι Ελαιον ἐλάϊνον, καθαρόν κεκομμένον εἰς φῶς· καῦσαι λύχνον διὰ παντὸς ἔξωθεν τοῦ κατα πετάσματος ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου. » Ετά φησιν ἐπὶ τούτοις, « Καὶ λήψεσθε σεμίδαλιν, καὶ ποιήσετε αὐτὴν δώδεκα ἄρτους, δύο δεκάτων ἔσται ἄρτος ὁ εἷς. Καὶ ἐπιθήσετε αὐτοὺς δύο θέματα· ἐξ ἄρτους τὸ ἕν θέμα ἐπὶ τὴν τράπεζαν τὴν καθαρὰν ἔναντι Κυρίου, καὶ ἐπιθήσετε ἐπὶ τὸ θέμα, λίβανον καθαρὸν καὶ ἅλας, καὶ ἔσται εἰς ἄρτους εἰς ἀνάμνησιν προκείμενα τῷ Κυρίῳ. » Λύχνον μὲν οὖν τὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ, καὶ ἔξωθεν τοῦ καταπετάσματος καταφωτίζοντα, τὸν μακάριον Ἰωάννην ἐν τοῖς προλαβοῦσιν εἶναι δεδώ- καμεν, τρεφόμενον μὲν ἐλαίῳ τῷ καθαρωτάτῳ, τοῦτ' ἔστι, τῷ διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμῷ. Εξω γε μὴν τοῦ καταπετάσματος, ἐπείπερ ἐστὶν ὁ λόγος αὐτῷ κατηχητικός ο Ετοιμάσατε γὰρ τὴν ὁδὸν Κυρίου, φησὶν, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Τὰ δὲ ἔσω τοῦ καταπετάσματος, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἀπο- κεκρυμμένον περὶ Χριστοῦ μυστήριον, οὐ λίαν ἐκε φαίνει. « Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν, ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ισχυρότε μής μου ἐστιν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. » Ορᾷς οὖν ὅπως καταλάμπει μὲν αὐτὸς, ὡς ἐν ἁπλουστέρῳ τῷ λόγῳ καλῶν εἰς μετάνοιαν, τά • γε μὴν ἔσω τοῦ καταπετάσματος ἀπογυμνοῦν ἐπι- τρέπει τῷ βαπτίζοντι διὰ πυρὸς καὶ Πνεύματος; Καὶ πλατύτερον μὲν τὰ περὶ τούτων διειλήφαμεν, προτεθέντος ἡμῖν ῥητοῦ, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βιβλίου • Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων. Αψάμεθα δέ πως ἐκ παραδρομῆς ἀρτίως, επείπερ ἦν ἀναγκαῖον, μετὰ τὴν Ἰωάννου πάροδον, γείτονα δεικνύειν καὶ εὐθὺς κειμένην τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡμῖν τὴν ἀνάῤῥησιν. Διὰ γὰρ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰ τίαν ὁ λόγος προκατασημήνας αὐτὸν, τὴν ἐν τοῖς δώ- δεκα άρτοις θεωρίαν ἡμῖν παρατίθησι. Ποιήσετε γάρ, φησὶ,δώδεκα άρτους· δύο δεκάτων ἔσται ὁ ἄρτος IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B est , om- A quædam nostra massæ, et demptio, ut scriptum oblatus est Deo ac Patri, primogenitus ex mortuis factus ” et primitiæ resurrectionis " nium in ipsum cœlum ascendens : assumptus enim est ex nobis, etenim Abrahæ semen apprehendit, sicuti Paulus ait ", oblatus autem est ut ex om- nibus, et pro omnibus, ut omnes vivificaret, ac tanquam-ex area primus manipulus offerretur Deo ac Patri. Quemadmodum autem cum sit ipse vera lux, gratiam istam discipulis adjecit : c Vos enim estis, inquit, lux mundi s : sic cum sit pa- ñis ille vivus, et qui cuncta vivificat, ac in esse continet, juxta similitudinem rursus, et per um- ὕram legalem duodecim quodammodo panibus sa- crum apostolorum chorum designabat. Sic enim ait in Levitico: «Et locutus est Don:inus ad Moysen dicens : Præcipe filiis Israel: et sumant tibi oleum de olivis mundum expressum ad lumen: ut ardeat lucerna semper extra velum in tabernaculo testi- monii. » Addit præterea : « Et sumetis similaginem et facietis eam duodecim panes de duabus deci- mis erit unus panis. Et imponetis eos duas posi- tiones; séx panes unam positionem super mensam mundam ante Dominum. Et imponetis super posi- tionem thus mundum, et sal; et erunt in panes ad commemorationem proposita Domino ". › LII- cernam igitur, quæ in tabernaculo sancto erat, et extra velum lucebat, divinum Joannem esse antea diximus, quæ oleo quidem purissimo fovebatur, hoc est illuminatione spiritali. Extra velum autem, quoniam doctrina ejus præparativa erat : ‹ Parate enim viam Domini, inquit, rectas facite semitas Dei nostri s. Quæ enim erant intra velum, hoc est, occultum de Christo mysterium haud multum patefacit - Ego, enim, inquit, baptizo vos aqua in pœnitentiam: qui autem post me venturus est, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare. Ipse vos baptizabit in Spiritu et igne ". › Vides quo pacto effulgeat quidem ut in simpliciore doctrina vocans ad pœnitentiam : verumtamen ea quæ sunt intra velum denudanda relinquat ei qui per ignem et Spiritum baptizat? Sed de his fusius in principio libri disseruimus ad istum locum : Erat ipse lucerna ardens et lucens . » Nune D autem velut in transcursu ea alligimus, quoniam C « necesse erat ostendere statim post Joannis trans- itum sanctorum apostolorum prædicationem sequi. Ob hanc enim causam, ut existimo, Scriptura ipso prænuntiato duodecim nobis panum contempla- tionem exhibet. • Facietis enim, inquit, duodecim panes, de duabus decimis erit panis unus › So- let Scriptura divina denarium numerum perfectum semper accipere et plenissimum agnoscere, numerorum enim sequentium series et ordo revo- lutione quadam et multiplicatione ejusdem numeri quo voluerit progreditur, atque extenditur. Ex- Num. xv, 19. • Coloss. 1, 18. "I Cor. xv, 20. » Hebr. ut, 16. ss Matth. v 14. st Levit. XXIV, 1-7. ss Matth. 111, 11. Matth. 11, 3;Isa. xL, 3. , Joan. v, 35. Levit. xxιν, 5.

τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν γεγενημένος, ἀπαρχή τις ὥσπερ τοῦ ἡμετέρου φυράματος, καὶ ἀφόρισμα, κατά τὸ γεγραμμένον, ἀνετέθη τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρωτό τοχος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, καὶ ἀπαρχὴ τῆς ἁπάντων ἀναστάσεως εἰς αὐτὸν ἀναβαίνων τὸν οὐρα νόν. Ελήφθη μὲν γὰρ ἐξ ἡμῶν, σπέρματος γὰρ ᾿Αβραὰμ ἐπελάβετο, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν, ἀν ετέθη δὲ ὡς ἐξ ἁπάντων, καὶ ὑπὲρ πάντων, ἵνα τοὺς πάντας ζωοποιήσῃ, καὶ καθάπερ ἐξ ἄλωνος δράγμα τὸ πρῶτον ἀναφέρηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ωσπερ δὲ ὑπάρχων κατ' ἀλήθειαν φῶς, ἐπετίθει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος χάριν ο Υμεῖς γάρ έστε, φησί, τὸ φῶς τοῦ κόσμου · . οὕτω καὶ ἄρο τος ὑπάρχων ὁ ζῶν, καὶ ὁ πάντα ζωογονῶν, καὶ πρὸς τὸ εἶναι συνέχων, καθ᾽ ὁμοιότητα πάλιν, καὶ διὰ σκιᾶς τῆς κατὰ τὸν νόμον, ὡς ἐν ἄρτοις δώδεκα τὸν ἱερὸν ἀνετύπου τῶν ἀποστόλων χορόν. Λέγει γὰρ οὕτως ἐν τῷ Λευιτικῷ· « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν λέγων· Εντείλαι τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ λαβέτωσάν σοι Ελαιον ἐλάϊνον, καθαρόν κεκομμένον εἰς φῶς· καῦσαι λύχνον διὰ παντὸς ἔξωθεν τοῦ κατα πετάσματος ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου. » Ετά φησιν ἐπὶ τούτοις, « Καὶ λήψεσθε σεμίδαλιν, καὶ ποιήσετε αὐτὴν δώδεκα ἄρτους, δύο δεκάτων ἔσται ἄρτος ὁ εἷς. Καὶ ἐπιθήσετε αὐτοὺς δύο θέματα· ἐξ ἄρτους τὸ ἕν θέμα ἐπὶ τὴν τράπεζαν τὴν καθαρὰν ἔναντι Κυρίου, καὶ ἐπιθήσετε ἐπὶ τὸ θέμα, λίβανον καθαρὸν καὶ ἅλας, καὶ ἔσται εἰς ἄρτους εἰς ἀνάμνησιν προκείμενα τῷ Κυρίῳ. » Λύχνον μὲν οὖν τὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ, καὶ ἔξωθεν τοῦ καταπετάσματος καταφωτίζοντα, τὸν μακάριον Ἰωάννην ἐν τοῖς προλαβοῦσιν εἶναι δεδώ- καμεν, τρεφόμενον μὲν ἐλαίῳ τῷ καθαρωτάτῳ, τοῦτ' ἔστι, τῷ διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμῷ. Εξω γε μὴν τοῦ καταπετάσματος, ἐπείπερ ἐστὶν ὁ λόγος αὐτῷ κατηχητικός ο Ετοιμάσατε γὰρ τὴν ὁδὸν Κυρίου, φησὶν, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Τὰ δὲ ἔσω τοῦ καταπετάσματος, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἀπο- κεκρυμμένον περὶ Χριστοῦ μυστήριον, οὐ λίαν ἐκε φαίνει. « Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν, ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ισχυρότε μής μου ἐστιν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. » Ορᾷς οὖν ὅπως καταλάμπει μὲν αὐτὸς, ὡς ἐν ἁπλουστέρῳ τῷ λόγῳ καλῶν εἰς μετάνοιαν, τά • γε μὴν ἔσω τοῦ καταπετάσματος ἀπογυμνοῦν ἐπι- τρέπει τῷ βαπτίζοντι διὰ πυρὸς καὶ Πνεύματος; Καὶ πλατύτερον μὲν τὰ περὶ τούτων διειλήφαμεν, προτεθέντος ἡμῖν ῥητοῦ, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βιβλίου • Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων. Αψάμεθα δέ πως ἐκ παραδρομῆς ἀρτίως, επείπερ ἦν ἀναγκαῖον, μετὰ τὴν Ἰωάννου πάροδον, γείτονα δεικνύειν καὶ εὐθὺς κειμένην τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡμῖν τὴν ἀνάῤῥησιν. Διὰ γὰρ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰ τίαν ὁ λόγος προκατασημήνας αὐτὸν, τὴν ἐν τοῖς δώ- δεκα άρτοις θεωρίαν ἡμῖν παρατίθησι. Ποιήσετε γάρ, φησὶ,δώδεκα άρτους· δύο δεκάτων ἔσται ὁ ἄρτος IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B est , om- A quædam nostra massæ, et demptio, ut scriptum oblatus est Deo ac Patri, primogenitus ex mortuis factus ” et primitiæ resurrectionis " nium in ipsum cœlum ascendens : assumptus enim est ex nobis, etenim Abrahæ semen apprehendit, sicuti Paulus ait ", oblatus autem est ut ex om- nibus, et pro omnibus, ut omnes vivificaret, ac tanquam-ex area primus manipulus offerretur Deo ac Patri. Quemadmodum autem cum sit ipse vera lux, gratiam istam discipulis adjecit : c Vos enim estis, inquit, lux mundi s : sic cum sit pa- ñis ille vivus, et qui cuncta vivificat, ac in esse continet, juxta similitudinem rursus, et per um- ὕram legalem duodecim quodammodo panibus sa- crum apostolorum chorum designabat. Sic enim ait in Levitico: «Et locutus est Don:inus ad Moysen dicens : Præcipe filiis Israel: et sumant tibi oleum de olivis mundum expressum ad lumen: ut ardeat lucerna semper extra velum in tabernaculo testi- monii. » Addit præterea : « Et sumetis similaginem et facietis eam duodecim panes de duabus deci- mis erit unus panis. Et imponetis eos duas posi- tiones; séx panes unam positionem super mensam mundam ante Dominum. Et imponetis super posi- tionem thus mundum, et sal; et erunt in panes ad commemorationem proposita Domino ". › LII- cernam igitur, quæ in tabernaculo sancto erat, et extra velum lucebat, divinum Joannem esse antea diximus, quæ oleo quidem purissimo fovebatur, hoc est illuminatione spiritali. Extra velum autem, quoniam doctrina ejus præparativa erat : ‹ Parate enim viam Domini, inquit, rectas facite semitas Dei nostri s. Quæ enim erant intra velum, hoc est, occultum de Christo mysterium haud multum patefacit - Ego, enim, inquit, baptizo vos aqua in pœnitentiam: qui autem post me venturus est, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare. Ipse vos baptizabit in Spiritu et igne ". › Vides quo pacto effulgeat quidem ut in simpliciore doctrina vocans ad pœnitentiam : verumtamen ea quæ sunt intra velum denudanda relinquat ei qui per ignem et Spiritum baptizat? Sed de his fusius in principio libri disseruimus ad istum locum : Erat ipse lucerna ardens et lucens . » Nune D autem velut in transcursu ea alligimus, quoniam C « necesse erat ostendere statim post Joannis trans- itum sanctorum apostolorum prædicationem sequi. Ob hanc enim causam, ut existimo, Scriptura ipso prænuntiato duodecim nobis panum contempla- tionem exhibet. • Facietis enim, inquit, duodecim panes, de duabus decimis erit panis unus › So- let Scriptura divina denarium numerum perfectum semper accipere et plenissimum agnoscere, numerorum enim sequentium series et ordo revo- lutione quadam et multiplicatione ejusdem numeri quo voluerit progreditur, atque extenditur. Ex- Num. xv, 19. • Coloss. 1, 18. "I Cor. xv, 20. » Hebr. ut, 16. ss Matth. v 14. st Levit. XXIV, 1-7. ss Matth. 111, 11. Matth. 11, 3;Isa. xL, 3. , Joan. v, 35. Levit. xxιν, 5.

Β Α ὁ εἷς. » Ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸν ἀριθμὸν τὸν δέκα τέλειον ἀεὶ προσδέχεσθαι καὶ εἰδέναι πληρέστατον, ἐπείπερ ἡ τῶν ἐφεξῆς ἀριθμῶν πάροδός τε καὶ θέσ::, ἀνακύκλησίν τινα καὶ πολυπλασιασμὸν τῶν αὐτῶν εἰς τὰ αὐτὰ δεχομένη, πρὸς ὅπερ ἂν ἐθελήσαι βαδί ζει, καὶ ἐκτείνεται. Ἐκ δύο τοιγαροῦν δεκάτων ἔκα στον εἶναι κελεύει, ἵνα τὸ τέλειον ἴδῃς ἐν τοῖς μαθη- ταῖς, ἐν ἴσῃ τῇ ξυνωρίδι, τῇ τε πραγματικῇ φημι καὶ τῇ κατὰ θεωρίαν ἀρετῇ. Επιτίθεσθαί γε μὴν δύο θέματα κελεύει, μονονουχὶ καὶ τὴν στάσιν αὐτὴν ὑπου δεικνύς, ἣν ἔθος ἦν, κατὰ τὸ εἰκὸς, ποιεῖσθαι, μέσον ἀεὶ τὸν Κύριον δεχομένους, καὶ ὥσπερ τινὰ καθηγη τὴν ἀεὶ κυκλοῦν εἰθισμένους αὐτόν. "Ινα δὲ μάθωμεν, ὅτι, καθάπερ ὁ Παῦλός φησι, Χριστοῦ γεγόνασιν εύ ωδία τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἐπιτίθεσθαι τοῖς ἄρτοις κει λεύει τὸν λιβανωτὸν, καταπάττεσθαι δὲ καὶ ἀλσίν. Είρηται γάρ που πρὸς αὐτούς· « Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τῇ τῶν Σαββάτων ἡμέρᾳ προσ κομίζεσθαι κελεύει χρησίμως, ἀνεδείχθησαν γὰρ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς· ἐσχάτη δὲ τῆς ἑβδο μάδος ἡμέρα τὸ Σάββατον. Καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἐπείπερ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας ἐσαββατίσαμεν πνευματικῶς· ἡργήσαμεν γὰρ ἐξ ἁμαρτιῶν· συνέβη δὲ τότε καὶ τοὺς ἁγίους ἡμῖν ἀποστόλους ἀναδειχθῆναι, ὧν καὶ τὰ θεῖα τρε φόμενοι συγγράμματα πρὸς ζωὴν ἀναβαίνομεν τὴν ἐν ἁγιασμῷ· διὰ τοῦτο κατὰ τὴν τῶν Σαββάτων ἡμέραν προκεῖσθαι μάλιστα κελεύει τοὺς ἄρτους ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ· σημαίνεται γὰρ πολλάκις ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Τί δ' ἂν γέν νοιτο τῆς ἁγίας Χριστοῦ τραπέζης τὸ ἁγιώτερον ; Οὐκοῦν ὡς ἄρτος μὲν ὁ Σωτὴρ προανετυποῦτο κατά τὸν νόμον · ἄρτοι δὲ πάλιν οἱ μαθηταὶ καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν αὐτοῦ· πάντα γὰρ ἀληθινῶς μὲν ἦν ἐν Χριστῷ, καθ' ὁμοιότητα δὲ τὴν ὡς πρὸς αὐτὸν, καὶ ἐφ' ἡμᾶς διὰ τῆς αὐτοῦ χάριτος. Ἐμάχοντο οὖν πρὸς ἀλλήλους οἱ Ἰουδαῖοι λέ- γοντες· Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν ; Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. « Πάντα ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρί σκουσι γνῶσιν, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον· σκοτεινὸν δὲ τοῖς ἀνοήτοις καὶ τὸ λίαν εὐμαθές. Ὁ μὲν γὰρ συνετὸς ὄντως ἀκροατής, τὸ μὲν τῶν μαθημάτων εὐσυνοπτότερον τῷ τῆς διανοίας εγκατακλείει θη σαυρῷ, μελλησμὸν ἐπὶ τούτῳ μηδένα παραδεξάμενος• τὰ δὲ ἐφ' οἷς ἂν φαίνηται χαλεπὸς ὁ λόγος, καὶ ἐρεύ - ναις περινοστεί, καὶ φιλοπευστῶν οὐ παύεται. Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι χρησίμως ἐπείγεσθαι δράν, ὁποῖόν τί φασι τὰς εὐδρομωτάτας καὶ θηρευτικὰς ἀπεργάζεσθαι κύνας, αἳ πρὸς αἴσθησιν τὴν διὰ ῥινῶν πολλὴν ἔχουσαι παρὰ τῆς φύσεως τὴν ὀξύτητα, τὰς τῶν ζητουμένων καταδύσεις ἀεὶ περιθέουσιν. Η γὰρ οὐχὶ πρὸς τοιαύτην τινὰ τὴν ἕξιν καλέσει τὸν σοφόν καὶ προφητικὸν ὧδε λόγιον ἔχον· « Ζητῶν ζήτει, καὶ παρ' ἐμοὶ οἴκει. Χρή γάρ ζητοῦντα ζητεῖν, τοῦτ᾽ ἔστι, συντονωτάτην εἰς τοῦτο τὴν προθυμίαν εἰσφέ ροντα μὴ ἀπονοσφίζεσθαι ποι πρὸς ἐξιτήλους ἐν- νοίας, ἀλλ' ὅσῳπερ ἂν ἀποτραχύνηταί τι πρὸς δυσ- χέρειαν, τοσούτῳ δὴ μᾶλλον ὀξυτέρω προσέρχεσθαι νῷ, καὶ γοργοτέραις ἐνθυμημάτων ἐκπολιορκεῖν προσ- βολαῖς τὸ κρυπτόμενον. Ἀλλὰ γὰρ ἡ ἀτριβής τε καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dualuis itaque decimis unumquemque panem con- stare jubet, ut in discipulis conjunctarum virtutum perfectionem spectares, activa nimirum, et con- templativa. Imponi porro duas positiones jubet, ipsum forsan locum significans, quem Domino, ut videtur, tribuere solebant, cum medium illum sem- per exciperent, et eum tanquam magistrum circum- sistere solerent. Ut autem disceremus ipsos, sicuti͵ Paulus ait, Christi bonum odorem fuisse Deo ac Patri, thus imponi jubet panibus, et sale inspergi. Dictum enim est ad eos alicubi: Vos estis sal terræ ¹; › sed et Sabbatorum die offerri jubet, uti- liter. Extremis enim sæculi temporibus apparue- runt est autem Sabbatum ultima dies hebdoma- dis. Neque id solum, verum etiam quia tempore adventus Salvatoris nostri spiritaliter sabbatizavi- mus : otium enim a peccatis egimus. Tunc autem sancti etiam apostoli nobis exhibiti sunt, quorum divinis scriptis enutriti ad vitam evehimur quæ sanctificatione continetur. Idcirco die Sabbatorum proponi potissimum jubet panes in sancta mensa, hoc est in Ecclesia, sæpe enim ex parte totum si- gnificatur. Quid vero sancta illa Christi mensa san- crius fuerit ? Quocirca, ut pauis quidem Salvator præfigurabatur in lege: sed panes rursum disci- puli ad similitudinem ejus dicuntur. Omnia enim vere quidem erant in Christo, sed similitudine cum ipso, etiam in nobis sunt per ejus gratiam. VI, 53. Litigabant ergo Judæi ad invicem, dicen- C tes: Quomodo potest hic nobis carnem suum dare ad manducandum? Dixit ergo eis Jesus. • Omnia præsentia intelligentibus, et recta in- venientibus scientiam, ut scriptum est * : : insi- pientibus vero obscurum est etiam id quod facillim mum. Solers enim auditor quæ perspicua sunt citra cunctationem ullam in mentis thesauro recondit: quorum autem ratio difficilis videatur, ea sæpe ac multum investigat, et sciscitari non cessa!, canum venaticorum more, qui odora vi a natura præditi, latibula ferarum usque circumeunt. Non- ue enim sapientem ut tale quiddam facial sermo propheticus invitat, his verbis : • Quærens quære, et apud me habita. » Oportet enim quærentem que- rere, hoc est vehementissimum studium in hoc af- ferre, nec in futiles cogitationes abduci, sed quanto asperior sese difficultas offeret, tanto acrior adbi- bendus erit animus, et vebementiori conatu id quod latet expugnandum. Sed rudis et indocilis animus, si quid ipsum fugiat, incredulitate sua statim ele- vat, ac tanquam adulterinum rejicit quod ejus ca- plum superat, ex indocta temeritate in extremam elalus superbiam. Nulli enim cedere velle, nec exi- stimare se quidquam esse majus, nonne demum Cor. 11. 15. * Matth. v, 13. • Prov. VIII. D 9.

Β Α ὁ εἷς. » Ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸν ἀριθμὸν τὸν δέκα τέλειον ἀεὶ προσδέχεσθαι καὶ εἰδέναι πληρέστατον, ἐπείπερ ἡ τῶν ἐφεξῆς ἀριθμῶν πάροδός τε καὶ θέσ::, ἀνακύκλησίν τινα καὶ πολυπλασιασμὸν τῶν αὐτῶν εἰς τὰ αὐτὰ δεχομένη, πρὸς ὅπερ ἂν ἐθελήσαι βαδί ζει, καὶ ἐκτείνεται. Ἐκ δύο τοιγαροῦν δεκάτων ἔκα στον εἶναι κελεύει, ἵνα τὸ τέλειον ἴδῃς ἐν τοῖς μαθη- ταῖς, ἐν ἴσῃ τῇ ξυνωρίδι, τῇ τε πραγματικῇ φημι καὶ τῇ κατὰ θεωρίαν ἀρετῇ. Επιτίθεσθαί γε μὴν δύο θέματα κελεύει, μονονουχὶ καὶ τὴν στάσιν αὐτὴν ὑπου δεικνύς, ἣν ἔθος ἦν, κατὰ τὸ εἰκὸς, ποιεῖσθαι, μέσον ἀεὶ τὸν Κύριον δεχομένους, καὶ ὥσπερ τινὰ καθηγη τὴν ἀεὶ κυκλοῦν εἰθισμένους αὐτόν. "Ινα δὲ μάθωμεν, ὅτι, καθάπερ ὁ Παῦλός φησι, Χριστοῦ γεγόνασιν εύ ωδία τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἐπιτίθεσθαι τοῖς ἄρτοις κει λεύει τὸν λιβανωτὸν, καταπάττεσθαι δὲ καὶ ἀλσίν. Είρηται γάρ που πρὸς αὐτούς· « Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τῇ τῶν Σαββάτων ἡμέρᾳ προσ κομίζεσθαι κελεύει χρησίμως, ἀνεδείχθησαν γὰρ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς· ἐσχάτη δὲ τῆς ἑβδο μάδος ἡμέρα τὸ Σάββατον. Καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ἐπείπερ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας ἐσαββατίσαμεν πνευματικῶς· ἡργήσαμεν γὰρ ἐξ ἁμαρτιῶν· συνέβη δὲ τότε καὶ τοὺς ἁγίους ἡμῖν ἀποστόλους ἀναδειχθῆναι, ὧν καὶ τὰ θεῖα τρε φόμενοι συγγράμματα πρὸς ζωὴν ἀναβαίνομεν τὴν ἐν ἁγιασμῷ· διὰ τοῦτο κατὰ τὴν τῶν Σαββάτων ἡμέραν προκεῖσθαι μάλιστα κελεύει τοὺς ἄρτους ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ· σημαίνεται γὰρ πολλάκις ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Τί δ' ἂν γέν νοιτο τῆς ἁγίας Χριστοῦ τραπέζης τὸ ἁγιώτερον ; Οὐκοῦν ὡς ἄρτος μὲν ὁ Σωτὴρ προανετυποῦτο κατά τὸν νόμον · ἄρτοι δὲ πάλιν οἱ μαθηταὶ καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν αὐτοῦ· πάντα γὰρ ἀληθινῶς μὲν ἦν ἐν Χριστῷ, καθ' ὁμοιότητα δὲ τὴν ὡς πρὸς αὐτὸν, καὶ ἐφ' ἡμᾶς διὰ τῆς αὐτοῦ χάριτος. Ἐμάχοντο οὖν πρὸς ἀλλήλους οἱ Ἰουδαῖοι λέ- γοντες· Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν ; Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. « Πάντα ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρί σκουσι γνῶσιν, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον· σκοτεινὸν δὲ τοῖς ἀνοήτοις καὶ τὸ λίαν εὐμαθές. Ὁ μὲν γὰρ συνετὸς ὄντως ἀκροατής, τὸ μὲν τῶν μαθημάτων εὐσυνοπτότερον τῷ τῆς διανοίας εγκατακλείει θη σαυρῷ, μελλησμὸν ἐπὶ τούτῳ μηδένα παραδεξάμενος• τὰ δὲ ἐφ' οἷς ἂν φαίνηται χαλεπὸς ὁ λόγος, καὶ ἐρεύ - ναις περινοστεί, καὶ φιλοπευστῶν οὐ παύεται. Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι χρησίμως ἐπείγεσθαι δράν, ὁποῖόν τί φασι τὰς εὐδρομωτάτας καὶ θηρευτικὰς ἀπεργάζεσθαι κύνας, αἳ πρὸς αἴσθησιν τὴν διὰ ῥινῶν πολλὴν ἔχουσαι παρὰ τῆς φύσεως τὴν ὀξύτητα, τὰς τῶν ζητουμένων καταδύσεις ἀεὶ περιθέουσιν. Η γὰρ οὐχὶ πρὸς τοιαύτην τινὰ τὴν ἕξιν καλέσει τὸν σοφόν καὶ προφητικὸν ὧδε λόγιον ἔχον· « Ζητῶν ζήτει, καὶ παρ' ἐμοὶ οἴκει. Χρή γάρ ζητοῦντα ζητεῖν, τοῦτ᾽ ἔστι, συντονωτάτην εἰς τοῦτο τὴν προθυμίαν εἰσφέ ροντα μὴ ἀπονοσφίζεσθαι ποι πρὸς ἐξιτήλους ἐν- νοίας, ἀλλ' ὅσῳπερ ἂν ἀποτραχύνηταί τι πρὸς δυσ- χέρειαν, τοσούτῳ δὴ μᾶλλον ὀξυτέρω προσέρχεσθαι νῷ, καὶ γοργοτέραις ἐνθυμημάτων ἐκπολιορκεῖν προσ- βολαῖς τὸ κρυπτόμενον. Ἀλλὰ γὰρ ἡ ἀτριβής τε καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. dualuis itaque decimis unumquemque panem con- stare jubet, ut in discipulis conjunctarum virtutum perfectionem spectares, activa nimirum, et con- templativa. Imponi porro duas positiones jubet, ipsum forsan locum significans, quem Domino, ut videtur, tribuere solebant, cum medium illum sem- per exciperent, et eum tanquam magistrum circum- sistere solerent. Ut autem disceremus ipsos, sicuti͵ Paulus ait, Christi bonum odorem fuisse Deo ac Patri, thus imponi jubet panibus, et sale inspergi. Dictum enim est ad eos alicubi: Vos estis sal terræ ¹; › sed et Sabbatorum die offerri jubet, uti- liter. Extremis enim sæculi temporibus apparue- runt est autem Sabbatum ultima dies hebdoma- dis. Neque id solum, verum etiam quia tempore adventus Salvatoris nostri spiritaliter sabbatizavi- mus : otium enim a peccatis egimus. Tunc autem sancti etiam apostoli nobis exhibiti sunt, quorum divinis scriptis enutriti ad vitam evehimur quæ sanctificatione continetur. Idcirco die Sabbatorum proponi potissimum jubet panes in sancta mensa, hoc est in Ecclesia, sæpe enim ex parte totum si- gnificatur. Quid vero sancta illa Christi mensa san- crius fuerit ? Quocirca, ut pauis quidem Salvator præfigurabatur in lege: sed panes rursum disci- puli ad similitudinem ejus dicuntur. Omnia enim vere quidem erant in Christo, sed similitudine cum ipso, etiam in nobis sunt per ejus gratiam. VI, 53. Litigabant ergo Judæi ad invicem, dicen- C tes: Quomodo potest hic nobis carnem suum dare ad manducandum? Dixit ergo eis Jesus. • Omnia præsentia intelligentibus, et recta in- venientibus scientiam, ut scriptum est * : : insi- pientibus vero obscurum est etiam id quod facillim mum. Solers enim auditor quæ perspicua sunt citra cunctationem ullam in mentis thesauro recondit: quorum autem ratio difficilis videatur, ea sæpe ac multum investigat, et sciscitari non cessa!, canum venaticorum more, qui odora vi a natura præditi, latibula ferarum usque circumeunt. Non- ue enim sapientem ut tale quiddam facial sermo propheticus invitat, his verbis : • Quærens quære, et apud me habita. » Oportet enim quærentem que- rere, hoc est vehementissimum studium in hoc af- ferre, nec in futiles cogitationes abduci, sed quanto asperior sese difficultas offeret, tanto acrior adbi- bendus erit animus, et vebementiori conatu id quod latet expugnandum. Sed rudis et indocilis animus, si quid ipsum fugiat, incredulitate sua statim ele- vat, ac tanquam adulterinum rejicit quod ejus ca- plum superat, ex indocta temeritate in extremam elalus superbiam. Nulli enim cedere velle, nec exi- stimare se quidquam esse majus, nonne demum Cor. 11. 15. * Matth. v, 13. • Prov. VIII. D 9.

ἀχειραγώγητος ναῦς, ὅπερ ἂν αὐτὸν ἀνατρέχῃ, τοῦτο ἡ πάντως ἐξυβρίζει ταῖς ἀπειθείαις, καὶ ὡς κίβδηλον ἐκτρέπεται τὸ νικῶν, ἐξ ἀπαιδεύτου θράσους, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀναβαίνων ὑπεροψίαν. Τὸ γὰρ μηδενί παραχωρεῖν ἐθέλειν, μηδὲ οἴεσθαί τι μεῖζον ὑπάρχειν αὐτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπόν, ὅπερ ἀρτίως εἰρήκα μεν; Τούτῳ περιπεσόντας τῷ πάθει καὶ τοὺς Ἰου δαίους εὑρήσομεν, εἰς τὴν τοῦ πράγματος ἀφορῶντες φύσιν. Δέον γὰρ αὐτοὺς παραδέχεσθαι μὲν ἀμελλητί τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, προτεθαυμακότας ἤδη δια πολλῶν τὴν θεοπρεπή δύναμιν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἐπὶ δὲ τοῖς δυσεφίκτοις φιλοπευστεῖν, καὶ παιδεύεσθαι μᾶλλον παρακαλεῖν περὶ ὧν ἂν φαίνονται δυσχεραίνοντες· πάλιν τὸ πῶς ἀνοήτως ἐπὶ Θεοῦ λέγουσιν, ὥσπερ οὐκ εἰδότες, ὅτι δυσφημίας απάσης ἀνάπλεως ὁ λόγος ὁρᾶται. Τὸ γὰρ πάντα δύνασθαι κατορθοῦν ἀκονιτὶ πρόσεστι τῷ Θεῷ· ψυχικοὶ δὲ ὄντες. καθάπερ φησὶν ὁ μακά- ριος Παῦλος, οὐκ ἐδέχοντο τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ, μωρία δὲ αὐτοῖς τὸ συνετόν οὕτως ὁρᾶται μυστήριον. Δεῖ τοιγαροῦν ἐντεῦθεν ἡμᾶς ὠφελουμέ- τους, καὶ ἐξ ὧν ἕτεροι πταίουσι τὸν οἰκεῖον ἐπανορ βοῦντας βίον, ἐν ταῖς παραλήψεσι τῶν θείων μυστη ρίων πίστιν μὲν ἔχειν ἀζήτητον, μηδενὶ δὲ τῶν λε γομένων ἐπιφέρειν τὸ πῶς· Ἰουδαϊκὸν γὰρ τὸ ῥῆμα, καὶ κολάσεως δὲ τῆς ἐσχάτης διὰ τοῦτο παραίτιον, ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ἡγούμενος, Νικόδημος δὲ οὗτος ἦν, τὸ « Πῶς δύναται ταῦτα γενέ- σθα:;» λέγων, ὅτε τῶν θείων κατηκροᾶτο λόγων, ἐγε δᾶτο δικαίως ἀκούσας· Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; » Εντεχνέστεροι τοίνυν προς στην του συμφέροντος θήραν καὶ διὰ τῆς ἑτέρων ἀτο πίας εὑρισκόμενοι, τό, πῶς, λέγειν ἐφ' οἷς ἂν ἐργά ζηται θεός παραιτώμεθα, ανατιθέναι δὲ μᾶλλον μετ λετήσωμεν αὐτῷ, τῶν ἰδίων ἔργων τὴν ὁδὸν ἐξεπί- στασθαι. Ονπερ γὰρ τρόπον εἴσεται μὲν οὐδεὶς τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Θεὸς, δικαιούται δὲ πιστεύων ὅτι ἔστι, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται· οὕτως ἀγνοήσει μὲν πάλιν τὸν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τελουμένων παρ' αὐτοῦ τρόπον, ἀνατιθεὶς δὲ τῇ πί στει τὴν ἔκβασιν, καὶ τὸ πάντα δύνασθαι συναινῶν τῷ ὑπὲρ πάντας Θεῷ, κομιεῖται τῆς οὕτως ἀγαθῆς διαλήψεως οὐ καταφρονητὸν τὸν μισθόν. Οὕτω γὰρ ἡμᾶς διακεῖσθαι καὶ αὐτὸς ἐθέλων ὁ πάντων Δεσπό της, διὰ τοῦ προφήτου φησίν Ησαίου· «Οὐ γάρ εἰσιν αἱ βουλαί μου, ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν, οὐδὲ ὥσπερ αἱ ὁδοι ὑμῶν, αἱ ὁδοί μου, λέγει Κύριος. ἀλλ' ὡς ἀπέχει δούρα- νὸς ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτως ἀπέχουσιν αἱ ὁδοί μου ἀπὸ τῶν ὁδῶν ὑμῶν, καὶ τὰ διανοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῆς διανοίας μου. » Ο δὲ τοσοῦτον ἡμῶν κατά τε σοφίαν καὶ δύναμιν ὑπερκείμενος, πῶς οὐχὶ καὶ ἐργάσεται παν ραδόξως, καὶ τὴν ἡμετέραν ὑπεραλεῖται κατάληψιν; Βουλοίμην δ' ἂν ἔτι καὶ λογισμὸν ἐπὶ τούτοις οὐκ ἄκομψον, ὡς γέ μοι φαίνεται, παρεισενεγκεῖν. Οἱ μὲν γὰρ κατὰ τόνος τὸν βίον τῆς καλουμένης μηχα- νικῆς τὴν ἐπιστήμην ἐπανελόμενοι, μέγα τι πολλά κι, κατορθοῦν ἐπαγγέλλονται, καὶ τῶν μὲν ἀκροω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B Judæos incidisse comperiemus, si rei naturam. attendamus. Nam cum Salvatoris sermones in cunctanter suscipere deberent, cujus divinam virtutem, et invictam in omnibus potentiam multis jam signis antea perceptam admirati fuerant, et de rebus arduis sciscitari, eorum- que intelligentiam querere quae difficultatem afferre videbantur : rursum illud : quomodo, stulte de Deo proferunt, quasi nescirent hoc lo- quendi genus omni scatere blasphemia. Cuncta enim citra laborem perficiendi potestas in Deo est : sed cum animales essent, sicuti beatus Paulus ait, non percipiebant ea quæ sunt Spiritus Dei ³: sed stultitiam esse putabant sapientissimum illud my- sterium. Hinc igitur utilitatem capientes, el per quæ cæteri cadunt, per hæc ipsa vitam nostram emendantes, in susceptione divinorum mysteriorum fidem habere quidem nos oportet curiositatis ex- pertem, neque cum aliquid dicitur, subjicere illud quomodo : Judaicum enim est illud vocabulum, et extremi proinde causa supplicii. Nam et princeps ille Synagogæ Judæorum Nicodemus, cum au- ditis sermonibus divinis diceret : • Quomodo possunt hæc feri?, jure derisus est, his verbis : • Tu es magister in Israel, et hæc ignoras ? » Aliorum igitur stultitia ad rei utilis investigationem sapientiores facti, de iis quæ Deus operatur illud quomodo usurpare caveamus, sed ei potius id fuerit quod mox diximus? In hunc morbun C operum suorum viam perspectam esse fateri stu D deamus. Quemadmodum enim nemo novit quid sit natura Deus, sed justificatur credens eum esse, et quicrentes eum mercedem ab ipso accipere: ita rursus modum quo ab ipso quæque fiunt ignorabit quidem, sed uicunque res cadat fidei permittendo, et supremum Deum cuncta posse fatendo, tam recti judicii non leve præmium reportabit. Ita quip- pe mos affectos esse cum ipse universorum Dominus velit, per Isaiam prophetam infit : « Non enim sunt cogitationes meæ sicut cogitationes vestræ, nec sicut viæ meæ, viæ vestræ, dicit Dominus; sed sicut distal celum a terra, sic distant viæ meæ a viis vestris, et cogitationes vestræ a cogitatione mea ³. › Qui autem sapientia et potentia tam supra nos eminet, qui non et mirabiliter operabitur et nostrum captum excedet? Lubet autem non insul- sam, meo judicio, comparationem hic subjicere. Qui inter nos machinalem scientiam exercent, ma- gnum quiddam sæpe se facturos profitentur, et cujus faciendi ratio mentes nostras fugit priusquamì' illam spectaverimus: sed artem ipsam conside- rantes, etiain ante experimentum ipsum fidem adhibemus, pudetque iis obluctari. Quomodo igitur, inquiet aliquis, non gravissimorum criminum rei jure tenebuntur, qui præstantissimum rerum om- nium artificem Deum incredulitate sua elevare audent, qui de iis quæ operatur, quomodo, quarer: Cor. 11, 14. › Joan ш, 9, 10. Isa. Lv, 8, 9.

ἀχειραγώγητος ναῦς, ὅπερ ἂν αὐτὸν ἀνατρέχῃ, τοῦτο ἡ πάντως ἐξυβρίζει ταῖς ἀπειθείαις, καὶ ὡς κίβδηλον ἐκτρέπεται τὸ νικῶν, ἐξ ἀπαιδεύτου θράσους, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀναβαίνων ὑπεροψίαν. Τὸ γὰρ μηδενί παραχωρεῖν ἐθέλειν, μηδὲ οἴεσθαί τι μεῖζον ὑπάρχειν αὐτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπόν, ὅπερ ἀρτίως εἰρήκα μεν; Τούτῳ περιπεσόντας τῷ πάθει καὶ τοὺς Ἰου δαίους εὑρήσομεν, εἰς τὴν τοῦ πράγματος ἀφορῶντες φύσιν. Δέον γὰρ αὐτοὺς παραδέχεσθαι μὲν ἀμελλητί τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, προτεθαυμακότας ἤδη δια πολλῶν τὴν θεοπρεπή δύναμιν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἐπὶ δὲ τοῖς δυσεφίκτοις φιλοπευστεῖν, καὶ παιδεύεσθαι μᾶλλον παρακαλεῖν περὶ ὧν ἂν φαίνονται δυσχεραίνοντες· πάλιν τὸ πῶς ἀνοήτως ἐπὶ Θεοῦ λέγουσιν, ὥσπερ οὐκ εἰδότες, ὅτι δυσφημίας απάσης ἀνάπλεως ὁ λόγος ὁρᾶται. Τὸ γὰρ πάντα δύνασθαι κατορθοῦν ἀκονιτὶ πρόσεστι τῷ Θεῷ· ψυχικοὶ δὲ ὄντες. καθάπερ φησὶν ὁ μακά- ριος Παῦλος, οὐκ ἐδέχοντο τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ, μωρία δὲ αὐτοῖς τὸ συνετόν οὕτως ὁρᾶται μυστήριον. Δεῖ τοιγαροῦν ἐντεῦθεν ἡμᾶς ὠφελουμέ- τους, καὶ ἐξ ὧν ἕτεροι πταίουσι τὸν οἰκεῖον ἐπανορ βοῦντας βίον, ἐν ταῖς παραλήψεσι τῶν θείων μυστη ρίων πίστιν μὲν ἔχειν ἀζήτητον, μηδενὶ δὲ τῶν λε γομένων ἐπιφέρειν τὸ πῶς· Ἰουδαϊκὸν γὰρ τὸ ῥῆμα, καὶ κολάσεως δὲ τῆς ἐσχάτης διὰ τοῦτο παραίτιον, ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ἡγούμενος, Νικόδημος δὲ οὗτος ἦν, τὸ « Πῶς δύναται ταῦτα γενέ- σθα:;» λέγων, ὅτε τῶν θείων κατηκροᾶτο λόγων, ἐγε δᾶτο δικαίως ἀκούσας· Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; » Εντεχνέστεροι τοίνυν προς στην του συμφέροντος θήραν καὶ διὰ τῆς ἑτέρων ἀτο πίας εὑρισκόμενοι, τό, πῶς, λέγειν ἐφ' οἷς ἂν ἐργά ζηται θεός παραιτώμεθα, ανατιθέναι δὲ μᾶλλον μετ λετήσωμεν αὐτῷ, τῶν ἰδίων ἔργων τὴν ὁδὸν ἐξεπί- στασθαι. Ονπερ γὰρ τρόπον εἴσεται μὲν οὐδεὶς τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Θεὸς, δικαιούται δὲ πιστεύων ὅτι ἔστι, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται· οὕτως ἀγνοήσει μὲν πάλιν τὸν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τελουμένων παρ' αὐτοῦ τρόπον, ἀνατιθεὶς δὲ τῇ πί στει τὴν ἔκβασιν, καὶ τὸ πάντα δύνασθαι συναινῶν τῷ ὑπὲρ πάντας Θεῷ, κομιεῖται τῆς οὕτως ἀγαθῆς διαλήψεως οὐ καταφρονητὸν τὸν μισθόν. Οὕτω γὰρ ἡμᾶς διακεῖσθαι καὶ αὐτὸς ἐθέλων ὁ πάντων Δεσπό της, διὰ τοῦ προφήτου φησίν Ησαίου· «Οὐ γάρ εἰσιν αἱ βουλαί μου, ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν, οὐδὲ ὥσπερ αἱ ὁδοι ὑμῶν, αἱ ὁδοί μου, λέγει Κύριος. ἀλλ' ὡς ἀπέχει δούρα- νὸς ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτως ἀπέχουσιν αἱ ὁδοί μου ἀπὸ τῶν ὁδῶν ὑμῶν, καὶ τὰ διανοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῆς διανοίας μου. » Ο δὲ τοσοῦτον ἡμῶν κατά τε σοφίαν καὶ δύναμιν ὑπερκείμενος, πῶς οὐχὶ καὶ ἐργάσεται παν ραδόξως, καὶ τὴν ἡμετέραν ὑπεραλεῖται κατάληψιν; Βουλοίμην δ' ἂν ἔτι καὶ λογισμὸν ἐπὶ τούτοις οὐκ ἄκομψον, ὡς γέ μοι φαίνεται, παρεισενεγκεῖν. Οἱ μὲν γὰρ κατὰ τόνος τὸν βίον τῆς καλουμένης μηχα- νικῆς τὴν ἐπιστήμην ἐπανελόμενοι, μέγα τι πολλά κι, κατορθοῦν ἐπαγγέλλονται, καὶ τῶν μὲν ἀκροω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B Judæos incidisse comperiemus, si rei naturam. attendamus. Nam cum Salvatoris sermones in cunctanter suscipere deberent, cujus divinam virtutem, et invictam in omnibus potentiam multis jam signis antea perceptam admirati fuerant, et de rebus arduis sciscitari, eorum- que intelligentiam querere quae difficultatem afferre videbantur : rursum illud : quomodo, stulte de Deo proferunt, quasi nescirent hoc lo- quendi genus omni scatere blasphemia. Cuncta enim citra laborem perficiendi potestas in Deo est : sed cum animales essent, sicuti beatus Paulus ait, non percipiebant ea quæ sunt Spiritus Dei ³: sed stultitiam esse putabant sapientissimum illud my- sterium. Hinc igitur utilitatem capientes, el per quæ cæteri cadunt, per hæc ipsa vitam nostram emendantes, in susceptione divinorum mysteriorum fidem habere quidem nos oportet curiositatis ex- pertem, neque cum aliquid dicitur, subjicere illud quomodo : Judaicum enim est illud vocabulum, et extremi proinde causa supplicii. Nam et princeps ille Synagogæ Judæorum Nicodemus, cum au- ditis sermonibus divinis diceret : • Quomodo possunt hæc feri?, jure derisus est, his verbis : • Tu es magister in Israel, et hæc ignoras ? » Aliorum igitur stultitia ad rei utilis investigationem sapientiores facti, de iis quæ Deus operatur illud quomodo usurpare caveamus, sed ei potius id fuerit quod mox diximus? In hunc morbun C operum suorum viam perspectam esse fateri stu D deamus. Quemadmodum enim nemo novit quid sit natura Deus, sed justificatur credens eum esse, et quicrentes eum mercedem ab ipso accipere: ita rursus modum quo ab ipso quæque fiunt ignorabit quidem, sed uicunque res cadat fidei permittendo, et supremum Deum cuncta posse fatendo, tam recti judicii non leve præmium reportabit. Ita quip- pe mos affectos esse cum ipse universorum Dominus velit, per Isaiam prophetam infit : « Non enim sunt cogitationes meæ sicut cogitationes vestræ, nec sicut viæ meæ, viæ vestræ, dicit Dominus; sed sicut distal celum a terra, sic distant viæ meæ a viis vestris, et cogitationes vestræ a cogitatione mea ³. › Qui autem sapientia et potentia tam supra nos eminet, qui non et mirabiliter operabitur et nostrum captum excedet? Lubet autem non insul- sam, meo judicio, comparationem hic subjicere. Qui inter nos machinalem scientiam exercent, ma- gnum quiddam sæpe se facturos profitentur, et cujus faciendi ratio mentes nostras fugit priusquamì' illam spectaverimus: sed artem ipsam conside- rantes, etiain ante experimentum ipsum fidem adhibemus, pudetque iis obluctari. Quomodo igitur, inquiet aliquis, non gravissimorum criminum rei jure tenebuntur, qui præstantissimum rerum om- nium artificem Deum incredulitate sua elevare audent, qui de iis quæ operatur, quomodo, quarer: Cor. 11, 14. › Joan ш, 9, 10. Isa. Lv, 8, 9.

ἀχειραγώγητος ναῦς, ὅπερ ἂν αὐτὸν ἀνατρέχῃ, τοῦτο ἡ πάντως ἐξυβρίζει ταῖς ἀπειθείαις, καὶ ὡς κίβδηλον ἐκτρέπεται τὸ νικῶν, ἐξ ἀπαιδεύτου θράσους, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀναβαίνων ὑπεροψίαν. Τὸ γὰρ μηδενί παραχωρεῖν ἐθέλειν, μηδὲ οἴεσθαί τι μεῖζον ὑπάρχειν αὐτοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπόν, ὅπερ ἀρτίως εἰρήκα μεν; Τούτῳ περιπεσόντας τῷ πάθει καὶ τοὺς Ἰου δαίους εὑρήσομεν, εἰς τὴν τοῦ πράγματος ἀφορῶντες φύσιν. Δέον γὰρ αὐτοὺς παραδέχεσθαι μὲν ἀμελλητί τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, προτεθαυμακότας ἤδη δια πολλῶν τὴν θεοπρεπή δύναμιν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἐπὶ δὲ τοῖς δυσεφίκτοις φιλοπευστεῖν, καὶ παιδεύεσθαι μᾶλλον παρακαλεῖν περὶ ὧν ἂν φαίνονται δυσχεραίνοντες· πάλιν τὸ πῶς ἀνοήτως ἐπὶ Θεοῦ λέγουσιν, ὥσπερ οὐκ εἰδότες, ὅτι δυσφημίας απάσης ἀνάπλεως ὁ λόγος ὁρᾶται. Τὸ γὰρ πάντα δύνασθαι κατορθοῦν ἀκονιτὶ πρόσεστι τῷ Θεῷ· ψυχικοὶ δὲ ὄντες. καθάπερ φησὶν ὁ μακά- ριος Παῦλος, οὐκ ἐδέχοντο τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ, μωρία δὲ αὐτοῖς τὸ συνετόν οὕτως ὁρᾶται μυστήριον. Δεῖ τοιγαροῦν ἐντεῦθεν ἡμᾶς ὠφελουμέ- τους, καὶ ἐξ ὧν ἕτεροι πταίουσι τὸν οἰκεῖον ἐπανορ βοῦντας βίον, ἐν ταῖς παραλήψεσι τῶν θείων μυστη ρίων πίστιν μὲν ἔχειν ἀζήτητον, μηδενὶ δὲ τῶν λε γομένων ἐπιφέρειν τὸ πῶς· Ἰουδαϊκὸν γὰρ τὸ ῥῆμα, καὶ κολάσεως δὲ τῆς ἐσχάτης διὰ τοῦτο παραίτιον, ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ἡγούμενος, Νικόδημος δὲ οὗτος ἦν, τὸ « Πῶς δύναται ταῦτα γενέ- σθα:;» λέγων, ὅτε τῶν θείων κατηκροᾶτο λόγων, ἐγε δᾶτο δικαίως ἀκούσας· Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; » Εντεχνέστεροι τοίνυν προς στην του συμφέροντος θήραν καὶ διὰ τῆς ἑτέρων ἀτο πίας εὑρισκόμενοι, τό, πῶς, λέγειν ἐφ' οἷς ἂν ἐργά ζηται θεός παραιτώμεθα, ανατιθέναι δὲ μᾶλλον μετ λετήσωμεν αὐτῷ, τῶν ἰδίων ἔργων τὴν ὁδὸν ἐξεπί- στασθαι. Ονπερ γὰρ τρόπον εἴσεται μὲν οὐδεὶς τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Θεὸς, δικαιούται δὲ πιστεύων ὅτι ἔστι, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται· οὕτως ἀγνοήσει μὲν πάλιν τὸν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τελουμένων παρ' αὐτοῦ τρόπον, ἀνατιθεὶς δὲ τῇ πί στει τὴν ἔκβασιν, καὶ τὸ πάντα δύνασθαι συναινῶν τῷ ὑπὲρ πάντας Θεῷ, κομιεῖται τῆς οὕτως ἀγαθῆς διαλήψεως οὐ καταφρονητὸν τὸν μισθόν. Οὕτω γὰρ ἡμᾶς διακεῖσθαι καὶ αὐτὸς ἐθέλων ὁ πάντων Δεσπό της, διὰ τοῦ προφήτου φησίν Ησαίου· «Οὐ γάρ εἰσιν αἱ βουλαί μου, ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν, οὐδὲ ὥσπερ αἱ ὁδοι ὑμῶν, αἱ ὁδοί μου, λέγει Κύριος. ἀλλ' ὡς ἀπέχει δούρα- νὸς ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτως ἀπέχουσιν αἱ ὁδοί μου ἀπὸ τῶν ὁδῶν ὑμῶν, καὶ τὰ διανοήματα ὑμῶν ἀπὸ τῆς διανοίας μου. » Ο δὲ τοσοῦτον ἡμῶν κατά τε σοφίαν καὶ δύναμιν ὑπερκείμενος, πῶς οὐχὶ καὶ ἐργάσεται παν ραδόξως, καὶ τὴν ἡμετέραν ὑπεραλεῖται κατάληψιν; Βουλοίμην δ' ἂν ἔτι καὶ λογισμὸν ἐπὶ τούτοις οὐκ ἄκομψον, ὡς γέ μοι φαίνεται, παρεισενεγκεῖν. Οἱ μὲν γὰρ κατὰ τόνος τὸν βίον τῆς καλουμένης μηχα- νικῆς τὴν ἐπιστήμην ἐπανελόμενοι, μέγα τι πολλά κι, κατορθοῦν ἐπαγγέλλονται, καὶ τῶν μὲν ἀκροω IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B Judæos incidisse comperiemus, si rei naturam. attendamus. Nam cum Salvatoris sermones in cunctanter suscipere deberent, cujus divinam virtutem, et invictam in omnibus potentiam multis jam signis antea perceptam admirati fuerant, et de rebus arduis sciscitari, eorum- que intelligentiam querere quae difficultatem afferre videbantur : rursum illud : quomodo, stulte de Deo proferunt, quasi nescirent hoc lo- quendi genus omni scatere blasphemia. Cuncta enim citra laborem perficiendi potestas in Deo est : sed cum animales essent, sicuti beatus Paulus ait, non percipiebant ea quæ sunt Spiritus Dei ³: sed stultitiam esse putabant sapientissimum illud my- sterium. Hinc igitur utilitatem capientes, el per quæ cæteri cadunt, per hæc ipsa vitam nostram emendantes, in susceptione divinorum mysteriorum fidem habere quidem nos oportet curiositatis ex- pertem, neque cum aliquid dicitur, subjicere illud quomodo : Judaicum enim est illud vocabulum, et extremi proinde causa supplicii. Nam et princeps ille Synagogæ Judæorum Nicodemus, cum au- ditis sermonibus divinis diceret : • Quomodo possunt hæc feri?, jure derisus est, his verbis : • Tu es magister in Israel, et hæc ignoras ? » Aliorum igitur stultitia ad rei utilis investigationem sapientiores facti, de iis quæ Deus operatur illud quomodo usurpare caveamus, sed ei potius id fuerit quod mox diximus? In hunc morbun C operum suorum viam perspectam esse fateri stu D deamus. Quemadmodum enim nemo novit quid sit natura Deus, sed justificatur credens eum esse, et quicrentes eum mercedem ab ipso accipere: ita rursus modum quo ab ipso quæque fiunt ignorabit quidem, sed uicunque res cadat fidei permittendo, et supremum Deum cuncta posse fatendo, tam recti judicii non leve præmium reportabit. Ita quip- pe mos affectos esse cum ipse universorum Dominus velit, per Isaiam prophetam infit : « Non enim sunt cogitationes meæ sicut cogitationes vestræ, nec sicut viæ meæ, viæ vestræ, dicit Dominus; sed sicut distal celum a terra, sic distant viæ meæ a viis vestris, et cogitationes vestræ a cogitatione mea ³. › Qui autem sapientia et potentia tam supra nos eminet, qui non et mirabiliter operabitur et nostrum captum excedet? Lubet autem non insul- sam, meo judicio, comparationem hic subjicere. Qui inter nos machinalem scientiam exercent, ma- gnum quiddam sæpe se facturos profitentur, et cujus faciendi ratio mentes nostras fugit priusquamì' illam spectaverimus: sed artem ipsam conside- rantes, etiain ante experimentum ipsum fidem adhibemus, pudetque iis obluctari. Quomodo igitur, inquiet aliquis, non gravissimorum criminum rei jure tenebuntur, qui præstantissimum rerum om- nium artificem Deum incredulitate sua elevare audent, qui de iis quæ operatur, quomodo, quarer: Cor. 11, 14. › Joan ш, 9, 10. Isa. Lv, 8, 9.

Α μένων διαλανθάνει τὸν νοῦν πρὸ τῆς θεωρίας τῶν δρίο μένων ή μέθοδος· εἰς δὲ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀποβλέ ποντες τέχνην, καὶ πρὸ πείρας αὐτῆς ποιούμεθα τῇ πίστει δεκτόν, τὸ ἀντιτείνειν ἔτι δυσωπούμενοι. Πῶς οὖν, ἐρεῖ τις, οὐκ ἂν εἶεν εἰκότως δεινοῖς ἐγκλήμασιν ἔνοχοι, τὸν ἁπάντων ἀριστοτέχνην Θεὸν ταῖς ἀπειθείαις ἀτιμάζειν κατατολμῶντες, οἱ τὸ πῶς ἐφ᾽ ὧν ἂν ἐρ- γάζηται λέγειν οὐ παραιτούμενοι, καίτοι σοφίας απά- σης χορηγὸν ἐγνωκότες αὐτὸν, καὶ ὅτι πάντα δύναται διὰ πάσης παιδευόμενοι τῆς θείας Γραφῆς; Εἰ δὲ ἐπιμένεις, Ἰουδαῖε, λέγων τὸ πῶς, ἐρῶ σοι κἀγὼ τὴν σὴν ἀμαθίαν μιμούμενος · Πῶς ἐξῆλθες ἐξ Αἰγύπτου; Πῶς δὲ, εἰπέ μοι, καὶ εἰς ὄφιν μετετράπη ράβδος ἡ Μωσαϊκή; Πῶς ἐλεπρώθη μὲν ἡ χεὶρ, ἀποκατεστάθη δὲ αὖθις, ὡς γέγραπται ; Πῶς εἰς τὴν αἵματος φύσιν μετέστη τὸ ὕδωρ ; Πῶς διῆλθες διὰ μέσης θαλάσσης, ὡς διὰ ξηρᾶς; Πῶς δὲ διὰ ξύλου τὸ πικρὸν τῆς Μερ ῥᾶς ὕδωρ εἰς γλυκὺ μετεσκευάζετο ; Πῶς δέ σοι καὶ ὕδωρ ἐκ τῶν πετραίων ἀνεδόθη μαστῶν; Πῶς ἐπὶ σὲ κατηνέχθη τὸ μάννα; Πῶς δὲ κατὰ χώραν ἔστη πάλιν ὁ Ἰορδάνης; Η πῶς κατεσείσθη διὰ μόν νης κραυγῆς τῆς Ἱεριχοῦς τὸ ἀπόρθητον τεῖχος; Καὶ οὐκ ἐπιλείψει λέγοντά σε τὸ πῶς. Πολλὰ γὰρ ἤδη προτεθαυμακὼς ἁλώσῃ μεγαλουργήματα, οἷς εἴπερ ἐπάγεις τὸ πῶς, ὅλῃ παντελῶς ἀπειθήσεις τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ πάντας τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνατρέψεις • τοὺς λόγους, καὶ αὐτοῦ δὲ πρὸ πάντων τοῦ Μωσέως τὰ ἱερὰ συγγράμματα. Οὐκοῦν ἔδει μᾶλλον, πιστεύον τας τῷ Χριστῷ, καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ λεγομένοις ἀμελλητί κατανεύοντας μανθάνειν ἐπείγεσθαι μᾶλλον τῆς εὐλογίας τὸν τρόπον, οὐκ ἀπερισκέπτως ἐμπαροινεῖν λέγοντας· . Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα αὐτοῦ φαγεῖν; » Οὕτω καὶ τὸ οὗτος ἐν ὑπεροψίᾳ φασί· τοιοῦτον γὰρ πάλιν αὐτοῖς τὸ ὑπέρ ογκον ὑπαινίττεται ῥῆμα. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Μακρόθυμος ὄντως καὶ πολυέλεος ὁ Χριστός, ὥσ περ οὖν ἔξεστι καὶ ἐξ αὐτῶν ἤδη τῶν προκειμένων ἰδεῖν. Φιλονεικήσας γὰρ οὐδαμῶς ταῖς τῶν ἀπειθούν των μικροψυχίαις, πάλιν αὐτοῖς τὴν ζωοποιὸν τοῦ μυστηρίου γνῶσιν ἐπιδαψιλεύεται, καὶ νικήσας ὡς Θεὸς τὴν τῶν λυπούντων ἀλαζονείαν, τὰ δι' ὧν εἰς μακραίωνα βίον ἀναβήσονταί φησι. Καὶ τίνα μὲν τρό πον αὐτοῖς τὴν σάρκα δώσει φαγεῖν, οὔπω διδάσκει· ᾔδει γὰρ ὄντας ἐν σκότει, καὶ νοεῖν οὐδαμόθεν ἰσχύον τας τὸ ἀπόῤῥητον. Ὅσον δὲ αὐτοῖς ἐκ τοῦ φαγεῖν ἀγαθὸν ἐκβήσεται, παραδεικνύει χρησίμως, ἵνα τάχα πως αὐτοὺς ταῖς εἰς τὸ βούλεσθαι ζῆν ἀπεράντοις ἡδοναῖς ἑτοιμότερον πείθων, τὸ πιστεύειν διδάξειε. Πεπιστευκόσι γὰρ ἤδη καὶ τὸ μανθάνειν δύνασθαι πρεπόντως ἀκολουθεῖ· ἐπεὶ καὶ οὕτω φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας· Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. » Οὐκοῦν ἔδει προεῤῥιζωμένης ἐν αὐτοῖς τῆς πίστεως, δευτέραν ἐπεισκρίνεσθαι τὴν ἐφ᾽ οἷς ἀγνοοῦσι σύνεσιν, καὶ οὐ πρεσβυτέραν τῆς πίστεως ὁρᾶσθαι τὴν ζήτησιν. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν παρεὶς εἰκότως ὁ Κύριος τὸ λέγειν αὐτοῖς, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non verentur, quamvis universæ sapientiæ largito- rein eum esse noverint, et ex omni divina Scriptura cunctipotentem esse didicerint? Quod si perstas, o Judæe, usurpare illud quomodo, ego vicissini Luam imperitiam imitans tibi reponam : Quomodo egressus es ex Ægypto ? Quomodo, quæso, in sere pentem versa est virga Mosaica? Quomodo manus · lepra infecta est, et in pristinum statum rursum rediit, ut scriptum est? Quomodo in sanguinis naturam versa est aqua? Quomodo per medium mare sicco pede transisti? Quomodo amara illa aqua de Merra per lignum versa est in dulcem ? Quomodo tibi aqua e petrarum uberibus effluxit? Quomodo propter te manna decidit? Quomodo porro Jordanis immotus stetit? Aut quomodo solo clamore Jericbuntis inexpugnabiles muri B corruerunt? Nec te loquentem deficiet illud quo- modo. Multis enim deprehenderis jam antea attoni- tus esse miraculis, de quibus,si tuum illud quomo- do subinde inferas, omni plane Scripturæ divinæ fidem derogabis, et omnia sanctorum prophetarum scripta, adeoque ipsius Moysis ante omnia sacros libros evertes. Decebat itaque potius, Christo cre- dentes, ejusque dictis incunctanter assentientes, ad discendum potius eulogize modum eniti, quam temere et inconsiderate temulentorum more dicere: Quomodo potest bic nobis dare carnem suam ad manducandum *? › Ita singularém fastum præ se ferunt cum particula hic utuntur: istud enim voca · bulum eorum arrogantiam tacite indicat. VI, 54. Amen, amen dico vobis, nisi manduca- C verilis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sangui- nem, non habebitis vitam in vobis. Patiens certe ac multum misericors Christus est, ut ex ipsis quoque rebus propositis videre licet. Nihil enim curans cum angustis incredulo- rum animis contendere, rursus eis vivificam myste- rii cognitionem apponit, et eorum a quo offende- batur, qua Deus, fastum superans, æternæ vila iter edocet. Et modum quidem quo carnem suam ad manducandum traditurus esset nondum expli- cat sciebat enim eos in tenebris versari, nec illud arcanum ullo modo capere posse. Quantum autem Loni ex ejus manducatione eventurum esset utili- ter ostendit, ut sempiterna quodammodo voluptate proposita ad vitæ desiderium vehementius iis insti- gatis credendum esse monstraret. Sequitur enim ut qui jam crediderint, intelligere quoque valeant. Sic enim propheta Isaias: «Si enim non credide- ritis, inquit, non intelligetis 7., Oportebat igi- tur fde prius in ipsis fundata eorum quæ ignorant scientiam introduci, nec inquisitionem fide prio- rem spectari. Hanc, opinor, ob causam jure præ- termittens quonam modo suam eis casnem daturus • Joan, vi, D 55. 7 Isa. vil, 9.

Α μένων διαλανθάνει τὸν νοῦν πρὸ τῆς θεωρίας τῶν δρίο μένων ή μέθοδος· εἰς δὲ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀποβλέ ποντες τέχνην, καὶ πρὸ πείρας αὐτῆς ποιούμεθα τῇ πίστει δεκτόν, τὸ ἀντιτείνειν ἔτι δυσωπούμενοι. Πῶς οὖν, ἐρεῖ τις, οὐκ ἂν εἶεν εἰκότως δεινοῖς ἐγκλήμασιν ἔνοχοι, τὸν ἁπάντων ἀριστοτέχνην Θεὸν ταῖς ἀπειθείαις ἀτιμάζειν κατατολμῶντες, οἱ τὸ πῶς ἐφ᾽ ὧν ἂν ἐρ- γάζηται λέγειν οὐ παραιτούμενοι, καίτοι σοφίας απά- σης χορηγὸν ἐγνωκότες αὐτὸν, καὶ ὅτι πάντα δύναται διὰ πάσης παιδευόμενοι τῆς θείας Γραφῆς; Εἰ δὲ ἐπιμένεις, Ἰουδαῖε, λέγων τὸ πῶς, ἐρῶ σοι κἀγὼ τὴν σὴν ἀμαθίαν μιμούμενος · Πῶς ἐξῆλθες ἐξ Αἰγύπτου; Πῶς δὲ, εἰπέ μοι, καὶ εἰς ὄφιν μετετράπη ράβδος ἡ Μωσαϊκή; Πῶς ἐλεπρώθη μὲν ἡ χεὶρ, ἀποκατεστάθη δὲ αὖθις, ὡς γέγραπται ; Πῶς εἰς τὴν αἵματος φύσιν μετέστη τὸ ὕδωρ ; Πῶς διῆλθες διὰ μέσης θαλάσσης, ὡς διὰ ξηρᾶς; Πῶς δὲ διὰ ξύλου τὸ πικρὸν τῆς Μερ ῥᾶς ὕδωρ εἰς γλυκὺ μετεσκευάζετο ; Πῶς δέ σοι καὶ ὕδωρ ἐκ τῶν πετραίων ἀνεδόθη μαστῶν; Πῶς ἐπὶ σὲ κατηνέχθη τὸ μάννα; Πῶς δὲ κατὰ χώραν ἔστη πάλιν ὁ Ἰορδάνης; Η πῶς κατεσείσθη διὰ μόν νης κραυγῆς τῆς Ἱεριχοῦς τὸ ἀπόρθητον τεῖχος; Καὶ οὐκ ἐπιλείψει λέγοντά σε τὸ πῶς. Πολλὰ γὰρ ἤδη προτεθαυμακὼς ἁλώσῃ μεγαλουργήματα, οἷς εἴπερ ἐπάγεις τὸ πῶς, ὅλῃ παντελῶς ἀπειθήσεις τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ πάντας τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνατρέψεις • τοὺς λόγους, καὶ αὐτοῦ δὲ πρὸ πάντων τοῦ Μωσέως τὰ ἱερὰ συγγράμματα. Οὐκοῦν ἔδει μᾶλλον, πιστεύον τας τῷ Χριστῷ, καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ λεγομένοις ἀμελλητί κατανεύοντας μανθάνειν ἐπείγεσθαι μᾶλλον τῆς εὐλογίας τὸν τρόπον, οὐκ ἀπερισκέπτως ἐμπαροινεῖν λέγοντας· . Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα αὐτοῦ φαγεῖν; » Οὕτω καὶ τὸ οὗτος ἐν ὑπεροψίᾳ φασί· τοιοῦτον γὰρ πάλιν αὐτοῖς τὸ ὑπέρ ογκον ὑπαινίττεται ῥῆμα. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Μακρόθυμος ὄντως καὶ πολυέλεος ὁ Χριστός, ὥσ περ οὖν ἔξεστι καὶ ἐξ αὐτῶν ἤδη τῶν προκειμένων ἰδεῖν. Φιλονεικήσας γὰρ οὐδαμῶς ταῖς τῶν ἀπειθούν των μικροψυχίαις, πάλιν αὐτοῖς τὴν ζωοποιὸν τοῦ μυστηρίου γνῶσιν ἐπιδαψιλεύεται, καὶ νικήσας ὡς Θεὸς τὴν τῶν λυπούντων ἀλαζονείαν, τὰ δι' ὧν εἰς μακραίωνα βίον ἀναβήσονταί φησι. Καὶ τίνα μὲν τρό πον αὐτοῖς τὴν σάρκα δώσει φαγεῖν, οὔπω διδάσκει· ᾔδει γὰρ ὄντας ἐν σκότει, καὶ νοεῖν οὐδαμόθεν ἰσχύον τας τὸ ἀπόῤῥητον. Ὅσον δὲ αὐτοῖς ἐκ τοῦ φαγεῖν ἀγαθὸν ἐκβήσεται, παραδεικνύει χρησίμως, ἵνα τάχα πως αὐτοὺς ταῖς εἰς τὸ βούλεσθαι ζῆν ἀπεράντοις ἡδοναῖς ἑτοιμότερον πείθων, τὸ πιστεύειν διδάξειε. Πεπιστευκόσι γὰρ ἤδη καὶ τὸ μανθάνειν δύνασθαι πρεπόντως ἀκολουθεῖ· ἐπεὶ καὶ οὕτω φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας· Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. » Οὐκοῦν ἔδει προεῤῥιζωμένης ἐν αὐτοῖς τῆς πίστεως, δευτέραν ἐπεισκρίνεσθαι τὴν ἐφ᾽ οἷς ἀγνοοῦσι σύνεσιν, καὶ οὐ πρεσβυτέραν τῆς πίστεως ὁρᾶσθαι τὴν ζήτησιν. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν παρεὶς εἰκότως ὁ Κύριος τὸ λέγειν αὐτοῖς, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non verentur, quamvis universæ sapientiæ largito- rein eum esse noverint, et ex omni divina Scriptura cunctipotentem esse didicerint? Quod si perstas, o Judæe, usurpare illud quomodo, ego vicissini Luam imperitiam imitans tibi reponam : Quomodo egressus es ex Ægypto ? Quomodo, quæso, in sere pentem versa est virga Mosaica? Quomodo manus · lepra infecta est, et in pristinum statum rursum rediit, ut scriptum est? Quomodo in sanguinis naturam versa est aqua? Quomodo per medium mare sicco pede transisti? Quomodo amara illa aqua de Merra per lignum versa est in dulcem ? Quomodo tibi aqua e petrarum uberibus effluxit? Quomodo propter te manna decidit? Quomodo porro Jordanis immotus stetit? Aut quomodo solo clamore Jericbuntis inexpugnabiles muri B corruerunt? Nec te loquentem deficiet illud quo- modo. Multis enim deprehenderis jam antea attoni- tus esse miraculis, de quibus,si tuum illud quomo- do subinde inferas, omni plane Scripturæ divinæ fidem derogabis, et omnia sanctorum prophetarum scripta, adeoque ipsius Moysis ante omnia sacros libros evertes. Decebat itaque potius, Christo cre- dentes, ejusque dictis incunctanter assentientes, ad discendum potius eulogize modum eniti, quam temere et inconsiderate temulentorum more dicere: Quomodo potest bic nobis dare carnem suam ad manducandum *? › Ita singularém fastum præ se ferunt cum particula hic utuntur: istud enim voca · bulum eorum arrogantiam tacite indicat. VI, 54. Amen, amen dico vobis, nisi manduca- C verilis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sangui- nem, non habebitis vitam in vobis. Patiens certe ac multum misericors Christus est, ut ex ipsis quoque rebus propositis videre licet. Nihil enim curans cum angustis incredulo- rum animis contendere, rursus eis vivificam myste- rii cognitionem apponit, et eorum a quo offende- batur, qua Deus, fastum superans, æternæ vila iter edocet. Et modum quidem quo carnem suam ad manducandum traditurus esset nondum expli- cat sciebat enim eos in tenebris versari, nec illud arcanum ullo modo capere posse. Quantum autem Loni ex ejus manducatione eventurum esset utili- ter ostendit, ut sempiterna quodammodo voluptate proposita ad vitæ desiderium vehementius iis insti- gatis credendum esse monstraret. Sequitur enim ut qui jam crediderint, intelligere quoque valeant. Sic enim propheta Isaias: «Si enim non credide- ritis, inquit, non intelligetis 7., Oportebat igi- tur fde prius in ipsis fundata eorum quæ ignorant scientiam introduci, nec inquisitionem fide prio- rem spectari. Hanc, opinor, ob causam jure præ- termittens quonam modo suam eis casnem daturus • Joan, vi, D 55. 7 Isa. vil, 9.

Α μένων διαλανθάνει τὸν νοῦν πρὸ τῆς θεωρίας τῶν δρίο μένων ή μέθοδος· εἰς δὲ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀποβλέ ποντες τέχνην, καὶ πρὸ πείρας αὐτῆς ποιούμεθα τῇ πίστει δεκτόν, τὸ ἀντιτείνειν ἔτι δυσωπούμενοι. Πῶς οὖν, ἐρεῖ τις, οὐκ ἂν εἶεν εἰκότως δεινοῖς ἐγκλήμασιν ἔνοχοι, τὸν ἁπάντων ἀριστοτέχνην Θεὸν ταῖς ἀπειθείαις ἀτιμάζειν κατατολμῶντες, οἱ τὸ πῶς ἐφ᾽ ὧν ἂν ἐρ- γάζηται λέγειν οὐ παραιτούμενοι, καίτοι σοφίας απά- σης χορηγὸν ἐγνωκότες αὐτὸν, καὶ ὅτι πάντα δύναται διὰ πάσης παιδευόμενοι τῆς θείας Γραφῆς; Εἰ δὲ ἐπιμένεις, Ἰουδαῖε, λέγων τὸ πῶς, ἐρῶ σοι κἀγὼ τὴν σὴν ἀμαθίαν μιμούμενος · Πῶς ἐξῆλθες ἐξ Αἰγύπτου; Πῶς δὲ, εἰπέ μοι, καὶ εἰς ὄφιν μετετράπη ράβδος ἡ Μωσαϊκή; Πῶς ἐλεπρώθη μὲν ἡ χεὶρ, ἀποκατεστάθη δὲ αὖθις, ὡς γέγραπται ; Πῶς εἰς τὴν αἵματος φύσιν μετέστη τὸ ὕδωρ ; Πῶς διῆλθες διὰ μέσης θαλάσσης, ὡς διὰ ξηρᾶς; Πῶς δὲ διὰ ξύλου τὸ πικρὸν τῆς Μερ ῥᾶς ὕδωρ εἰς γλυκὺ μετεσκευάζετο ; Πῶς δέ σοι καὶ ὕδωρ ἐκ τῶν πετραίων ἀνεδόθη μαστῶν; Πῶς ἐπὶ σὲ κατηνέχθη τὸ μάννα; Πῶς δὲ κατὰ χώραν ἔστη πάλιν ὁ Ἰορδάνης; Η πῶς κατεσείσθη διὰ μόν νης κραυγῆς τῆς Ἱεριχοῦς τὸ ἀπόρθητον τεῖχος; Καὶ οὐκ ἐπιλείψει λέγοντά σε τὸ πῶς. Πολλὰ γὰρ ἤδη προτεθαυμακὼς ἁλώσῃ μεγαλουργήματα, οἷς εἴπερ ἐπάγεις τὸ πῶς, ὅλῃ παντελῶς ἀπειθήσεις τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ πάντας τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνατρέψεις • τοὺς λόγους, καὶ αὐτοῦ δὲ πρὸ πάντων τοῦ Μωσέως τὰ ἱερὰ συγγράμματα. Οὐκοῦν ἔδει μᾶλλον, πιστεύον τας τῷ Χριστῷ, καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ λεγομένοις ἀμελλητί κατανεύοντας μανθάνειν ἐπείγεσθαι μᾶλλον τῆς εὐλογίας τὸν τρόπον, οὐκ ἀπερισκέπτως ἐμπαροινεῖν λέγοντας· . Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα αὐτοῦ φαγεῖν; » Οὕτω καὶ τὸ οὗτος ἐν ὑπεροψίᾳ φασί· τοιοῦτον γὰρ πάλιν αὐτοῖς τὸ ὑπέρ ογκον ὑπαινίττεται ῥῆμα. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Μακρόθυμος ὄντως καὶ πολυέλεος ὁ Χριστός, ὥσ περ οὖν ἔξεστι καὶ ἐξ αὐτῶν ἤδη τῶν προκειμένων ἰδεῖν. Φιλονεικήσας γὰρ οὐδαμῶς ταῖς τῶν ἀπειθούν των μικροψυχίαις, πάλιν αὐτοῖς τὴν ζωοποιὸν τοῦ μυστηρίου γνῶσιν ἐπιδαψιλεύεται, καὶ νικήσας ὡς Θεὸς τὴν τῶν λυπούντων ἀλαζονείαν, τὰ δι' ὧν εἰς μακραίωνα βίον ἀναβήσονταί φησι. Καὶ τίνα μὲν τρό πον αὐτοῖς τὴν σάρκα δώσει φαγεῖν, οὔπω διδάσκει· ᾔδει γὰρ ὄντας ἐν σκότει, καὶ νοεῖν οὐδαμόθεν ἰσχύον τας τὸ ἀπόῤῥητον. Ὅσον δὲ αὐτοῖς ἐκ τοῦ φαγεῖν ἀγαθὸν ἐκβήσεται, παραδεικνύει χρησίμως, ἵνα τάχα πως αὐτοὺς ταῖς εἰς τὸ βούλεσθαι ζῆν ἀπεράντοις ἡδοναῖς ἑτοιμότερον πείθων, τὸ πιστεύειν διδάξειε. Πεπιστευκόσι γὰρ ἤδη καὶ τὸ μανθάνειν δύνασθαι πρεπόντως ἀκολουθεῖ· ἐπεὶ καὶ οὕτω φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας· Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. » Οὐκοῦν ἔδει προεῤῥιζωμένης ἐν αὐτοῖς τῆς πίστεως, δευτέραν ἐπεισκρίνεσθαι τὴν ἐφ᾽ οἷς ἀγνοοῦσι σύνεσιν, καὶ οὐ πρεσβυτέραν τῆς πίστεως ὁρᾶσθαι τὴν ζήτησιν. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν παρεὶς εἰκότως ὁ Κύριος τὸ λέγειν αὐτοῖς, S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non verentur, quamvis universæ sapientiæ largito- rein eum esse noverint, et ex omni divina Scriptura cunctipotentem esse didicerint? Quod si perstas, o Judæe, usurpare illud quomodo, ego vicissini Luam imperitiam imitans tibi reponam : Quomodo egressus es ex Ægypto ? Quomodo, quæso, in sere pentem versa est virga Mosaica? Quomodo manus · lepra infecta est, et in pristinum statum rursum rediit, ut scriptum est? Quomodo in sanguinis naturam versa est aqua? Quomodo per medium mare sicco pede transisti? Quomodo amara illa aqua de Merra per lignum versa est in dulcem ? Quomodo tibi aqua e petrarum uberibus effluxit? Quomodo propter te manna decidit? Quomodo porro Jordanis immotus stetit? Aut quomodo solo clamore Jericbuntis inexpugnabiles muri B corruerunt? Nec te loquentem deficiet illud quo- modo. Multis enim deprehenderis jam antea attoni- tus esse miraculis, de quibus,si tuum illud quomo- do subinde inferas, omni plane Scripturæ divinæ fidem derogabis, et omnia sanctorum prophetarum scripta, adeoque ipsius Moysis ante omnia sacros libros evertes. Decebat itaque potius, Christo cre- dentes, ejusque dictis incunctanter assentientes, ad discendum potius eulogize modum eniti, quam temere et inconsiderate temulentorum more dicere: Quomodo potest bic nobis dare carnem suam ad manducandum *? › Ita singularém fastum præ se ferunt cum particula hic utuntur: istud enim voca · bulum eorum arrogantiam tacite indicat. VI, 54. Amen, amen dico vobis, nisi manduca- C verilis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sangui- nem, non habebitis vitam in vobis. Patiens certe ac multum misericors Christus est, ut ex ipsis quoque rebus propositis videre licet. Nihil enim curans cum angustis incredulo- rum animis contendere, rursus eis vivificam myste- rii cognitionem apponit, et eorum a quo offende- batur, qua Deus, fastum superans, æternæ vila iter edocet. Et modum quidem quo carnem suam ad manducandum traditurus esset nondum expli- cat sciebat enim eos in tenebris versari, nec illud arcanum ullo modo capere posse. Quantum autem Loni ex ejus manducatione eventurum esset utili- ter ostendit, ut sempiterna quodammodo voluptate proposita ad vitæ desiderium vehementius iis insti- gatis credendum esse monstraret. Sequitur enim ut qui jam crediderint, intelligere quoque valeant. Sic enim propheta Isaias: «Si enim non credide- ritis, inquit, non intelligetis 7., Oportebat igi- tur fde prius in ipsis fundata eorum quæ ignorant scientiam introduci, nec inquisitionem fide prio- rem spectari. Hanc, opinor, ob causam jure præ- termittens quonam modo suam eis casnem daturus • Joan, vi, D 55. 7 Isa. vil, 9.

τίνα τρόπον ἐπιδώσει τὴν σάρκα αὐτοῦ φαγεῖν, ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν πρὸ τῆς ἐρεύνης καλεῖ. Τοῖς γὰρ ἤδη πεπιστευκόσι διακλάσας τὸν ἄρτον ἐδίδου, λέγων· • Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. » Ομοίως δὲ καὶ εἰς πάντας τὸ ποτήριον περιενεγκών· Λάβετε, πίετε, ο φησίν, ο ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ αἷμά μου τῆς Διαθήκης, τὸ ὑπὲρ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. » Ορᾷς ὅπως τοῖς μὲν ἀνοηταίνου- σιν ἔτι, καὶ τὸ πιστεύειν ἀζητήτως ἐξωθουμένοις, οὐκ ἐξηγεῖται τοῦ μυστηρίου τὸν τρόπον, τοῖς δὲ ἤδη περ πιστευκόσι σαφέστατα διειπών εὑρίσκεται ; 'Ακουέ- τωσαν τοίνυν οἱ τὴν πίστιν τὴν εἰς Χριστὸν ἐξ ἀνοίας οὔπω παραδεξάμενοι· « "Αν μὴ φάγητε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. » Αμέτοχοι γὰρ παντελῶς καὶ ἄγευστοι μένουσιν τῆς ἐν ἁγιασμῷ καὶ μαχα- ριότητι ζωῆς, οἱ διὰ τῆς μυστικῆς εὐλογίας οὐ παρα- δεξάμενοι τὸν Υἱόν. Ζωὴ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἐστί, καθὸ καὶ ἐκ ζῶντος ἐγεννήθη Πατρός ζωοποιόν δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, συνενηνεγμένου τρόπον τινὰ καὶ ἀῤῥήτως ἑνωθὲν τῷ τὰ πάντα ζωο. γονοῦντι Λόγῳ· διὸ αὐτοῦ λελόγισται, καὶ ὡς εἷς νοεῖται σὺν αὐτῷ. Αδιαίρετος γὰρ μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν, πλὴν ὅσον εἰς τὸ εἰδέναι τὸν ἐκ Θεοῦ Πα τρὸς ἥκοντα Λόγον, καὶ τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ναόν, οὐ ταυτὸν μένοντα τῇ φύσει, οὐ γὰρ ὁμοούσιον τῷ ἐκ Θεοῦ Λόγῳ τὸ σῶμα, ἐν δὲ τῇ συνόδῳ καὶ ἀπερι- νοήτῳ συνδρομῇ · καὶ ἐπείπερ ζωοποιός γέγονε τοῦ Σωτῆρος ἡ σάρξ, ἅτε δὴ τῇ κατὰ φύσιν ἡνωμένη ζωῇ, τῷ ἐκ Θεοῦ δηλονότι Λόγῳ, ὅταν αὐτῆς ἀπογευσό- μεθα, τότε τὴν ζωὴν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς συνενούμενοι καὶ ἡμεῖς αὐτῇ, καθάπερ οὖν αὐτὴ τῷ ἐνοικήσαντι Λόγῳ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ἐν τῷ τοὺς νεκροὺς διανιστάν οὐ λόγῳ μόνον, οὐδὲ τοῖς θεοπρεπέσιν ἐπιτάγμασιν ὁ Σωτὴρ ἐνεργὸς εὑρίσκεται, ἀλλὰ συν εργάτην ὥσπερ τινὰ πρὸς τοῦτο δὴ μάλιστα την ἁγίαν αὐτοῦ λαμβάνειν ἠπείγετο σάρκα, ἵνα δεικνύῃ ζωοποιεῖν δυναμένην, καὶ ὡς ἂν ἤδη γενομένην πρὸς αὐτόν· καὶ γὰρ ἦν ὄντως ἴδιον αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἕτερον τὸ σῶμα. Καὶ γοῦν ὅτε τὸ τοῦ ἀρχισυναγώγου κόριον διανίστη λέγων· . Ἡ παῖς, ἔγειραι, » έκράτησε τῆς χειρὸς αὐτῆς, καθὰ γέγραπται· ζωοποιῶν μὲν ὡς Θεός, τῷ παντουργῷ προστάγματι· ζωοποιῶν δὲ αὖ πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκός, μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδείκνυσι τὴν ἐνέργειαν. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε εἰσεπορεύετο εἰς πόλιν καλουμένην Ναῖν, καὶ ἐξεκομίζετο μονογενής υἱὸς τεθνηκώς τῇ μητρὶ αὐτοῦ, πάλιν ἥψατο τῆς σορού, λέγων· « Νε- ανίσκε, σοὶ λέγω, εγέρθητι. » Καὶ οὐ μόνῳ δίδωσιν ἐνεργεῖν τῷ λόγῳ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἀλλ ἵνα δείξῃ ζωοποιὸν τὸ ἴδιον σῶμα, καθάπερ οὖν ἤδη προείπομεν, τῶν τεθνεώτων ἅπτεται, καὶ δι' αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐντιθεὶς τοῖς ἤδη κατεφθαρμένοις. Καὶ εἰ διὰ μόνης ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκὸς ζωοποιεῖται τὸ ἐφθαρμένον, πῶς οὐχὶ πλουσιωτέραν ἀποκερδανού. μεν τὴν ζωοποιὸν εὐλογίαν, ὅταν αὐτῆς καὶ ἀπογευ σώμεθα ; Μεταποιήσει γὰρ πάντως εἰς τὸ ἴδιον άγα- • Σχvι, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. - B > prius quam inquirant. Credentibus enim jam cum fregisset panem, dedit, dicens : • Accipite, com- edite : hoc est corpus meum '., Similiter autem et calicem cum in omnes circumtulisset: « Accipite, bibite, o inquit, c ex eo omnes : hic enim est san- guis meus Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum ". Vides quo pacto insi- pientibus et citra curiositatem credere nolentibus, mysterii modum non explicet, sed jam cre- dentibus clarissime illud expromere comperia- tur? Audiant igitur qui fidem in Christum præ vecordia nondum suscepere : • Nisi manducave- ritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus san- guinem, non habebitis vitam in vobis s. » Exper tes enim et vacui plane vitæ quæ in sanctificatione ac felicitate est remnanent, qui per mysticam eulo- giam non susceperunt Filium. Vita enim est secun- dum naturam, in quantum et ex vivente Patre ge- nitus est : sed nihilominus etiam sanctum ejus corpus conjunctum aliquo modo et Verbo cuncta vivificanti inedabiliter unitum : idcirco ejus esse reputatur, ac velut unum cum ipso censetur. In- divisum enim est post incarnationem, præterquam quod Verbum ex Deo Patre exsistens, et templum ex Virgine assumptum, intelliguntur idem non esse natura : non enim consubstantiale est corpus Christi Verbo divino, sed unum congressu et con- cursu incomprehensibili : et quoniam vivifica facta est caro Salvatoris, utpote vitæ secundum naturamn, Verbo nimirum divino, unita, cum illam degustabimus, tunc vitam habebimus in nobis, ei quoque simul uniti, quemadmodum ipsa Verbo inhabitanti. Hanc enim ob causam etiam in susci- tandis mortuis, non verbis tantum et nutu Deo convenienti Salvatorem operatum esse comperi- mus, sed carnem suam quasi cooperatricem ad hoc potissimum adhibuisse, ut ostenderet illam vivificare posse, ac velut unum quid cum ipso jam factain esse enimvero proprium ejus, nec alte- rius corpus est. Unde, cum principis Synagogæ filiam suscitavit dicens : • Filia, surge, » appre- hendit manum ejus, ut scriptum est^": eam nempe omnipotenti suo jussu ut Deus, et rursus tactu sanctæ carnis vivificando, unam esse et eamdem utriusque demonstrat operationem. Præterea cum in civitatem Naim advenisset, et efferretur filius ille matris unicus, rursus tetigit loculumı, dicens : « Adolescens, tibi dico, surge 1. . Itaque non solo verbo mortuos excitari vult, sed ut os- tendat vivificum esse suum corpus, ut jam antea diximus, mortuos tangit, et per insum vitam jam corruptis immittit. Quod si solo tactu sanctæ carnis id quod corruptum est vivificatur, quomodo vivificam illam eulogiam non uberiorem conseque- mur, cum eam quoque degustabimus? In suum enim ipsius bonum, hoc est immortalitatem, A esset manducaudam, eos ad credendum invitat D Matth. 1bill., 29. .10 Joan. vi, 54. 13-17. C Marc. v, 35-37; Luc. vit, 49-56. 1. Luc. vis,

τίνα τρόπον ἐπιδώσει τὴν σάρκα αὐτοῦ φαγεῖν, ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν πρὸ τῆς ἐρεύνης καλεῖ. Τοῖς γὰρ ἤδη πεπιστευκόσι διακλάσας τὸν ἄρτον ἐδίδου, λέγων· • Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. » Ομοίως δὲ καὶ εἰς πάντας τὸ ποτήριον περιενεγκών· Λάβετε, πίετε, ο φησίν, ο ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ αἷμά μου τῆς Διαθήκης, τὸ ὑπὲρ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. » Ορᾷς ὅπως τοῖς μὲν ἀνοηταίνου- σιν ἔτι, καὶ τὸ πιστεύειν ἀζητήτως ἐξωθουμένοις, οὐκ ἐξηγεῖται τοῦ μυστηρίου τὸν τρόπον, τοῖς δὲ ἤδη περ πιστευκόσι σαφέστατα διειπών εὑρίσκεται ; 'Ακουέ- τωσαν τοίνυν οἱ τὴν πίστιν τὴν εἰς Χριστὸν ἐξ ἀνοίας οὔπω παραδεξάμενοι· « "Αν μὴ φάγητε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. » Αμέτοχοι γὰρ παντελῶς καὶ ἄγευστοι μένουσιν τῆς ἐν ἁγιασμῷ καὶ μαχα- ριότητι ζωῆς, οἱ διὰ τῆς μυστικῆς εὐλογίας οὐ παρα- δεξάμενοι τὸν Υἱόν. Ζωὴ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἐστί, καθὸ καὶ ἐκ ζῶντος ἐγεννήθη Πατρός ζωοποιόν δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, συνενηνεγμένου τρόπον τινὰ καὶ ἀῤῥήτως ἑνωθὲν τῷ τὰ πάντα ζωο. γονοῦντι Λόγῳ· διὸ αὐτοῦ λελόγισται, καὶ ὡς εἷς νοεῖται σὺν αὐτῷ. Αδιαίρετος γὰρ μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν, πλὴν ὅσον εἰς τὸ εἰδέναι τὸν ἐκ Θεοῦ Πα τρὸς ἥκοντα Λόγον, καὶ τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ναόν, οὐ ταυτὸν μένοντα τῇ φύσει, οὐ γὰρ ὁμοούσιον τῷ ἐκ Θεοῦ Λόγῳ τὸ σῶμα, ἐν δὲ τῇ συνόδῳ καὶ ἀπερι- νοήτῳ συνδρομῇ · καὶ ἐπείπερ ζωοποιός γέγονε τοῦ Σωτῆρος ἡ σάρξ, ἅτε δὴ τῇ κατὰ φύσιν ἡνωμένη ζωῇ, τῷ ἐκ Θεοῦ δηλονότι Λόγῳ, ὅταν αὐτῆς ἀπογευσό- μεθα, τότε τὴν ζωὴν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς συνενούμενοι καὶ ἡμεῖς αὐτῇ, καθάπερ οὖν αὐτὴ τῷ ἐνοικήσαντι Λόγῳ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ἐν τῷ τοὺς νεκροὺς διανιστάν οὐ λόγῳ μόνον, οὐδὲ τοῖς θεοπρεπέσιν ἐπιτάγμασιν ὁ Σωτὴρ ἐνεργὸς εὑρίσκεται, ἀλλὰ συν εργάτην ὥσπερ τινὰ πρὸς τοῦτο δὴ μάλιστα την ἁγίαν αὐτοῦ λαμβάνειν ἠπείγετο σάρκα, ἵνα δεικνύῃ ζωοποιεῖν δυναμένην, καὶ ὡς ἂν ἤδη γενομένην πρὸς αὐτόν· καὶ γὰρ ἦν ὄντως ἴδιον αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἕτερον τὸ σῶμα. Καὶ γοῦν ὅτε τὸ τοῦ ἀρχισυναγώγου κόριον διανίστη λέγων· . Ἡ παῖς, ἔγειραι, » έκράτησε τῆς χειρὸς αὐτῆς, καθὰ γέγραπται· ζωοποιῶν μὲν ὡς Θεός, τῷ παντουργῷ προστάγματι· ζωοποιῶν δὲ αὖ πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκός, μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδείκνυσι τὴν ἐνέργειαν. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε εἰσεπορεύετο εἰς πόλιν καλουμένην Ναῖν, καὶ ἐξεκομίζετο μονογενής υἱὸς τεθνηκώς τῇ μητρὶ αὐτοῦ, πάλιν ἥψατο τῆς σορού, λέγων· « Νε- ανίσκε, σοὶ λέγω, εγέρθητι. » Καὶ οὐ μόνῳ δίδωσιν ἐνεργεῖν τῷ λόγῳ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἀλλ ἵνα δείξῃ ζωοποιὸν τὸ ἴδιον σῶμα, καθάπερ οὖν ἤδη προείπομεν, τῶν τεθνεώτων ἅπτεται, καὶ δι' αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐντιθεὶς τοῖς ἤδη κατεφθαρμένοις. Καὶ εἰ διὰ μόνης ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκὸς ζωοποιεῖται τὸ ἐφθαρμένον, πῶς οὐχὶ πλουσιωτέραν ἀποκερδανού. μεν τὴν ζωοποιὸν εὐλογίαν, ὅταν αὐτῆς καὶ ἀπογευ σώμεθα ; Μεταποιήσει γὰρ πάντως εἰς τὸ ἴδιον άγα- • Σχvι, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. - B > prius quam inquirant. Credentibus enim jam cum fregisset panem, dedit, dicens : • Accipite, com- edite : hoc est corpus meum '., Similiter autem et calicem cum in omnes circumtulisset: « Accipite, bibite, o inquit, c ex eo omnes : hic enim est san- guis meus Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum ". Vides quo pacto insi- pientibus et citra curiositatem credere nolentibus, mysterii modum non explicet, sed jam cre- dentibus clarissime illud expromere comperia- tur? Audiant igitur qui fidem in Christum præ vecordia nondum suscepere : • Nisi manducave- ritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus san- guinem, non habebitis vitam in vobis s. » Exper tes enim et vacui plane vitæ quæ in sanctificatione ac felicitate est remnanent, qui per mysticam eulo- giam non susceperunt Filium. Vita enim est secun- dum naturam, in quantum et ex vivente Patre ge- nitus est : sed nihilominus etiam sanctum ejus corpus conjunctum aliquo modo et Verbo cuncta vivificanti inedabiliter unitum : idcirco ejus esse reputatur, ac velut unum cum ipso censetur. In- divisum enim est post incarnationem, præterquam quod Verbum ex Deo Patre exsistens, et templum ex Virgine assumptum, intelliguntur idem non esse natura : non enim consubstantiale est corpus Christi Verbo divino, sed unum congressu et con- cursu incomprehensibili : et quoniam vivifica facta est caro Salvatoris, utpote vitæ secundum naturamn, Verbo nimirum divino, unita, cum illam degustabimus, tunc vitam habebimus in nobis, ei quoque simul uniti, quemadmodum ipsa Verbo inhabitanti. Hanc enim ob causam etiam in susci- tandis mortuis, non verbis tantum et nutu Deo convenienti Salvatorem operatum esse comperi- mus, sed carnem suam quasi cooperatricem ad hoc potissimum adhibuisse, ut ostenderet illam vivificare posse, ac velut unum quid cum ipso jam factain esse enimvero proprium ejus, nec alte- rius corpus est. Unde, cum principis Synagogæ filiam suscitavit dicens : • Filia, surge, » appre- hendit manum ejus, ut scriptum est^": eam nempe omnipotenti suo jussu ut Deus, et rursus tactu sanctæ carnis vivificando, unam esse et eamdem utriusque demonstrat operationem. Præterea cum in civitatem Naim advenisset, et efferretur filius ille matris unicus, rursus tetigit loculumı, dicens : « Adolescens, tibi dico, surge 1. . Itaque non solo verbo mortuos excitari vult, sed ut os- tendat vivificum esse suum corpus, ut jam antea diximus, mortuos tangit, et per insum vitam jam corruptis immittit. Quod si solo tactu sanctæ carnis id quod corruptum est vivificatur, quomodo vivificam illam eulogiam non uberiorem conseque- mur, cum eam quoque degustabimus? In suum enim ipsius bonum, hoc est immortalitatem, A esset manducaudam, eos ad credendum invitat D Matth. 1bill., 29. .10 Joan. vi, 54. 13-17. C Marc. v, 35-37; Luc. vit, 49-56. 1. Luc. vis,

τίνα τρόπον ἐπιδώσει τὴν σάρκα αὐτοῦ φαγεῖν, ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν πρὸ τῆς ἐρεύνης καλεῖ. Τοῖς γὰρ ἤδη πεπιστευκόσι διακλάσας τὸν ἄρτον ἐδίδου, λέγων· • Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. » Ομοίως δὲ καὶ εἰς πάντας τὸ ποτήριον περιενεγκών· Λάβετε, πίετε, ο φησίν, ο ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ αἷμά μου τῆς Διαθήκης, τὸ ὑπὲρ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. » Ορᾷς ὅπως τοῖς μὲν ἀνοηταίνου- σιν ἔτι, καὶ τὸ πιστεύειν ἀζητήτως ἐξωθουμένοις, οὐκ ἐξηγεῖται τοῦ μυστηρίου τὸν τρόπον, τοῖς δὲ ἤδη περ πιστευκόσι σαφέστατα διειπών εὑρίσκεται ; 'Ακουέ- τωσαν τοίνυν οἱ τὴν πίστιν τὴν εἰς Χριστὸν ἐξ ἀνοίας οὔπω παραδεξάμενοι· « "Αν μὴ φάγητε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. » Αμέτοχοι γὰρ παντελῶς καὶ ἄγευστοι μένουσιν τῆς ἐν ἁγιασμῷ καὶ μαχα- ριότητι ζωῆς, οἱ διὰ τῆς μυστικῆς εὐλογίας οὐ παρα- δεξάμενοι τὸν Υἱόν. Ζωὴ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἐστί, καθὸ καὶ ἐκ ζῶντος ἐγεννήθη Πατρός ζωοποιόν δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, συνενηνεγμένου τρόπον τινὰ καὶ ἀῤῥήτως ἑνωθὲν τῷ τὰ πάντα ζωο. γονοῦντι Λόγῳ· διὸ αὐτοῦ λελόγισται, καὶ ὡς εἷς νοεῖται σὺν αὐτῷ. Αδιαίρετος γὰρ μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν, πλὴν ὅσον εἰς τὸ εἰδέναι τὸν ἐκ Θεοῦ Πα τρὸς ἥκοντα Λόγον, καὶ τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ναόν, οὐ ταυτὸν μένοντα τῇ φύσει, οὐ γὰρ ὁμοούσιον τῷ ἐκ Θεοῦ Λόγῳ τὸ σῶμα, ἐν δὲ τῇ συνόδῳ καὶ ἀπερι- νοήτῳ συνδρομῇ · καὶ ἐπείπερ ζωοποιός γέγονε τοῦ Σωτῆρος ἡ σάρξ, ἅτε δὴ τῇ κατὰ φύσιν ἡνωμένη ζωῇ, τῷ ἐκ Θεοῦ δηλονότι Λόγῳ, ὅταν αὐτῆς ἀπογευσό- μεθα, τότε τὴν ζωὴν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς συνενούμενοι καὶ ἡμεῖς αὐτῇ, καθάπερ οὖν αὐτὴ τῷ ἐνοικήσαντι Λόγῳ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ἐν τῷ τοὺς νεκροὺς διανιστάν οὐ λόγῳ μόνον, οὐδὲ τοῖς θεοπρεπέσιν ἐπιτάγμασιν ὁ Σωτὴρ ἐνεργὸς εὑρίσκεται, ἀλλὰ συν εργάτην ὥσπερ τινὰ πρὸς τοῦτο δὴ μάλιστα την ἁγίαν αὐτοῦ λαμβάνειν ἠπείγετο σάρκα, ἵνα δεικνύῃ ζωοποιεῖν δυναμένην, καὶ ὡς ἂν ἤδη γενομένην πρὸς αὐτόν· καὶ γὰρ ἦν ὄντως ἴδιον αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἕτερον τὸ σῶμα. Καὶ γοῦν ὅτε τὸ τοῦ ἀρχισυναγώγου κόριον διανίστη λέγων· . Ἡ παῖς, ἔγειραι, » έκράτησε τῆς χειρὸς αὐτῆς, καθὰ γέγραπται· ζωοποιῶν μὲν ὡς Θεός, τῷ παντουργῷ προστάγματι· ζωοποιῶν δὲ αὖ πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκός, μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδείκνυσι τὴν ἐνέργειαν. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε εἰσεπορεύετο εἰς πόλιν καλουμένην Ναῖν, καὶ ἐξεκομίζετο μονογενής υἱὸς τεθνηκώς τῇ μητρὶ αὐτοῦ, πάλιν ἥψατο τῆς σορού, λέγων· « Νε- ανίσκε, σοὶ λέγω, εγέρθητι. » Καὶ οὐ μόνῳ δίδωσιν ἐνεργεῖν τῷ λόγῳ τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἀλλ ἵνα δείξῃ ζωοποιὸν τὸ ἴδιον σῶμα, καθάπερ οὖν ἤδη προείπομεν, τῶν τεθνεώτων ἅπτεται, καὶ δι' αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐντιθεὶς τοῖς ἤδη κατεφθαρμένοις. Καὶ εἰ διὰ μόνης ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκὸς ζωοποιεῖται τὸ ἐφθαρμένον, πῶς οὐχὶ πλουσιωτέραν ἀποκερδανού. μεν τὴν ζωοποιὸν εὐλογίαν, ὅταν αὐτῆς καὶ ἀπογευ σώμεθα ; Μεταποιήσει γὰρ πάντως εἰς τὸ ἴδιον άγα- • Σχvι, 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. - B > prius quam inquirant. Credentibus enim jam cum fregisset panem, dedit, dicens : • Accipite, com- edite : hoc est corpus meum '., Similiter autem et calicem cum in omnes circumtulisset: « Accipite, bibite, o inquit, c ex eo omnes : hic enim est san- guis meus Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum ". Vides quo pacto insi- pientibus et citra curiositatem credere nolentibus, mysterii modum non explicet, sed jam cre- dentibus clarissime illud expromere comperia- tur? Audiant igitur qui fidem in Christum præ vecordia nondum suscepere : • Nisi manducave- ritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus san- guinem, non habebitis vitam in vobis s. » Exper tes enim et vacui plane vitæ quæ in sanctificatione ac felicitate est remnanent, qui per mysticam eulo- giam non susceperunt Filium. Vita enim est secun- dum naturam, in quantum et ex vivente Patre ge- nitus est : sed nihilominus etiam sanctum ejus corpus conjunctum aliquo modo et Verbo cuncta vivificanti inedabiliter unitum : idcirco ejus esse reputatur, ac velut unum cum ipso censetur. In- divisum enim est post incarnationem, præterquam quod Verbum ex Deo Patre exsistens, et templum ex Virgine assumptum, intelliguntur idem non esse natura : non enim consubstantiale est corpus Christi Verbo divino, sed unum congressu et con- cursu incomprehensibili : et quoniam vivifica facta est caro Salvatoris, utpote vitæ secundum naturamn, Verbo nimirum divino, unita, cum illam degustabimus, tunc vitam habebimus in nobis, ei quoque simul uniti, quemadmodum ipsa Verbo inhabitanti. Hanc enim ob causam etiam in susci- tandis mortuis, non verbis tantum et nutu Deo convenienti Salvatorem operatum esse comperi- mus, sed carnem suam quasi cooperatricem ad hoc potissimum adhibuisse, ut ostenderet illam vivificare posse, ac velut unum quid cum ipso jam factain esse enimvero proprium ejus, nec alte- rius corpus est. Unde, cum principis Synagogæ filiam suscitavit dicens : • Filia, surge, » appre- hendit manum ejus, ut scriptum est^": eam nempe omnipotenti suo jussu ut Deus, et rursus tactu sanctæ carnis vivificando, unam esse et eamdem utriusque demonstrat operationem. Præterea cum in civitatem Naim advenisset, et efferretur filius ille matris unicus, rursus tetigit loculumı, dicens : « Adolescens, tibi dico, surge 1. . Itaque non solo verbo mortuos excitari vult, sed ut os- tendat vivificum esse suum corpus, ut jam antea diximus, mortuos tangit, et per insum vitam jam corruptis immittit. Quod si solo tactu sanctæ carnis id quod corruptum est vivificatur, quomodo vivificam illam eulogiam non uberiorem conseque- mur, cum eam quoque degustabimus? In suum enim ipsius bonum, hoc est immortalitatem, A esset manducaudam, eos ad credendum invitat D Matth. 1bill., 29. .10 Joan. vi, 54. 13-17. C Marc. v, 35-37; Luc. vit, 49-56. 1. Luc. vis,

αὐτῆς. Καὶ μὴ θαυμάσῃς ἐπὶ τούτῳ, μηδὲ εἴπῃς κατά σεαυτὸν Ἰουδαϊκῶς τὸ πῶς· ἐννάει δὲ μᾶλλον ὅτι ψυ χρὸν τῇ φύσει τὸ ὕδωρ ἐστίν· ἀλλ᾽ ὅταν εἰς λέβητα κεχυμένον ὁμιλήσῃ πυρί, τότε τῆς μὲν ἰδίας μονονου χὶ καὶ ἐπιλανθάνεται φύσεως, εἰς δὲ τὴν τοῦ νενικη κάτος ἐνέργειαν ἀποφοιτᾷ. Τὸν αὐτὸν οὖν ἄρα καὶ ἡμεῖς τρόπον, εἰ καὶ φθαρτοὶ διὰ τὴν φύσιν ἐσμὲν τῆς σαρκὸς, ἀλλὰ τῇ μίξει (α) τὴν ἑαυτῶν ἀφέντες ἀσθέ νειαν, εἰς τὸ ἐκείνης ἴδιον αναστοιχειούμεθα, τοῦτ' ἔστι τὴν ζωήν. Έδει γὰρ, ἔδει, μὴ μόνον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς ζωῆς καινότητα την ψυχήν ἀνακτίζεσθαι, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ παχὺ τοῦτο καὶ γεῶδες σῶμα διὰ παχυτέρας καὶ συγγενούς ἁγιάζει σθαι μεταλήψεως, καὶ καλεῖσθαι πρὸς ἀφθαρσίαν. Α θὸν, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀθανασίαν, τους μετεσχηκότας Β Οἰέσθω δὲ μηδαμῶς ὁ νωθρὸς εἰς σύνεσιν Ἰουδαῖος νεωτέρων ἡμῖν μυστηρίων ἀνηυρῆσθαι τρόπον. Θεω ρήσει γὰρ ἐν ἀρχαιοτάτοις συγγράμματι, φημὶ δὲ τοῖ; Μωσαϊκοίς, προκαταγραφόμενον ἤδη, καὶ τῆς ἀληθείας φοροῦντα τὴν δύναμιν, ὅτε καὶ ἐν ψιλοῖς ἐτελεῖτο τοῖς σχήμασι. Τί γὰρ ἐδυσώπησεν, εἰπέ μας, τὸν ὀλοθρευτήν; τί δὲ καὶ τοὺς προγόνους τοὺς ἐκεί νων μὴ συναπολέσθαι τοῖς Αἰγυπτίοις παρεσκεύασεν, ὅτε κατὰ τῶν πρωτοτόκων ὁ πάντα νικῶν ἐξωπλί ζετο θάνατος; "Αρ' οὐχὶ πᾶσιν ἂν γένοιτο συμφανές, ὡς ἐπείπερ τῷ θείῳ νόμῳ καταπειθόμενοι τεθύκασε τὸν ἀμνὸν, καὶ τῶν ἐκείνου σαρκῶν ἀπογευσάμενοι κατέχρισαν τῷ αἵματι τὰς φλιάς, παρελαύνειν αὐτ τοὺς, ὡς ἡγιασμένους, ὁ θάνατος ἠναγκάζετο ; Παρ- ετέτακτο μὲν γὰρ κατὰ πάσης τῆς ἀνθρωπείας φύ- σεως ὁ ὀλοθρευτής, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῆς σαρκὸς θάνα- τος, διὰ τὴν ἐν τῷ πρωτοπλάστω παράβασιν. Τότε γὰρ πρῶτον ἠκούσαμεν· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπο- ελεύσῃ. » Αλλ' ἐπείπερ ἔμελλε τὸν οὕτω δεινὸν ἀνα- τρέψειν τύραννον ὁ Χριστὸς, διὰ τῆς ἁγίας ἑαυτοῦ σαρκὸς, ἐν ἡμῖν γινόμενος ὡς ζωή, προανετυποῦτο τοῖς πάλαι τὸ μυστήριον, καὶ ἀπογεύοντο τῶν τοῦ προβάτου κρεῶν, ἁγιαζόμενοί τε τῷ αἵματι διεσώ ζοντο, παρατρέχοντος αὐτοὺς, κατὰ βούλησιν Θεοῦ, τοῦ ολοθρεύειν τεταγμένου, τοὺς οἵπερ ἦσαν μέτοχοι τοῦ ἀμνοῦ. Τί τοιγαροῦν χαλεπαίνεις, Ἰουδαῖε, πρὸς τὴν ἐκ τῶν τύπων ἤδη καλούμενος ἀλήθειαν, ὅταν λέγη Χριστός · « Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς ;» Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν εὐθαρσέστερόν πως ἐπὶ τὴν τῶν μυστηρίων ιέναι κατάληψιν, διὰ τῶν Μωσαϊκῶν προπαιδαγωγηθέντα βιβλίων, καὶ διὰ σχημάτων ἀρχαιοτάτων ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν ἀνεν δοιάστως χειραγωγούμενον. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἰώνιον, κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Κἂν τούτῳ δὴ μάλιστα θαυμάσαι προσήκει τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν, « Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο διαβλήδην ανακεκραγότα· οὐ γὰρ ὅτι γέγονεν ἐν σαρκὶ, ἀλλ' ὅτι γέγονε σὰρξ, οὐ κατενάρκησεν εἰπεῖν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nos qui participes ejus fuerimus, omnino transfor- mabit. Neque vero eam ob rem mirari velis, aut Judæorum more apud te, quomodo, quærere: sed cegita potius, aquam natura sua frigidam esse, sed in lebetem infusam, cum igni admota fuerit, tum suæ propemodum naturæ immemorem, in po- tioris virtutem migrare: eodem quoque modo nos, licet ob carnis naturam corruptibiles simus, ve- rumtamen mistione veræ vitæ deposita nostra infirmitate ad id quod proprium illius est refor- mari, id est, vitam. Oportebat enim, oportebat, non solum per sanctum Spiritum in vitæ novita- tem animam reformari, sed et crassum ac terre- num corpus hoc crassiore et cognata participa- tione sanctificari, et ad incorruptionem vocari. Sed nequaquam existimet veternosus et ad perci- piendum segnis Judarus, novam nobis mysterio- rum excogitatam esse rationem. Etenim in vetustis- simis scriptis, Mosaicis, inquam, eam præfiguratam videbit, et vim ac significationem veritatis præfe- rentem, cum in nudis etiam figuris versaretur. Quid enim, quæso, exterminatorem inbibuit? aut quid impedivit quominus illorum majores una cum Ægyptiis perirent, cum mors omnium victrix adversus primogenitos armaretur? Nonne om- nibus manifestum est quod, cum divinæ legi ob- temperantes agnum sacrificassent, ac degustatis illius carnibus sanguine januarum postes oblevis- sent, eos ut sanctifica: os necessario mors pravler- ibat? Exterminator enim, id est mors carnis adversus hominis naturam universam arma perat, propter primi hominum parentis transgres- sionem. Tunc enim primum audivimus: ‹ Terra es, et in terram reverteris "., Sed quoniam sæ- vissimum illuı tyrannum Christus eversurus erat, per sanctam suam carnem in nobis exsistens ut vita, mysterium illud veteribus præfiguratum fuit, ideoque carnes agni gustabant, et sanctificati san- guine servabantur, eosque ita volente Deo exter- minator angelus præteribat, qui fuerant agui par- ticipes. Cur itaque succenses, Judae, ad figurarum demum vocatus veritatem, quando Christus ait : ce- Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobiɛ? Atqui majori cum fiducia ad mysteriorum comprehensionem accedere te oporteret, qui libris Mosaicis institutus, et veteribus figuris ad fidem indubitatam quasi manu deductus es. VI, 55. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam @lernam : et ego re- suscitabo eum in novissimo die. Hic etiam mirari sanctum evangelistam maxime convenit, « Et Verbum caro factum est ", » palam clamantem: non enim factum esse in carne, sed carnem factum esse incunctanter dixit, ut osten- 19. Gen. !!!, Joan. 1, 14. C D (4) Supple τῆς ἀληθοῦς ζωῆς.

αὐτῆς. Καὶ μὴ θαυμάσῃς ἐπὶ τούτῳ, μηδὲ εἴπῃς κατά σεαυτὸν Ἰουδαϊκῶς τὸ πῶς· ἐννάει δὲ μᾶλλον ὅτι ψυ χρὸν τῇ φύσει τὸ ὕδωρ ἐστίν· ἀλλ᾽ ὅταν εἰς λέβητα κεχυμένον ὁμιλήσῃ πυρί, τότε τῆς μὲν ἰδίας μονονου χὶ καὶ ἐπιλανθάνεται φύσεως, εἰς δὲ τὴν τοῦ νενικη κάτος ἐνέργειαν ἀποφοιτᾷ. Τὸν αὐτὸν οὖν ἄρα καὶ ἡμεῖς τρόπον, εἰ καὶ φθαρτοὶ διὰ τὴν φύσιν ἐσμὲν τῆς σαρκὸς, ἀλλὰ τῇ μίξει (α) τὴν ἑαυτῶν ἀφέντες ἀσθέ νειαν, εἰς τὸ ἐκείνης ἴδιον αναστοιχειούμεθα, τοῦτ' ἔστι τὴν ζωήν. Έδει γὰρ, ἔδει, μὴ μόνον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς ζωῆς καινότητα την ψυχήν ἀνακτίζεσθαι, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ παχὺ τοῦτο καὶ γεῶδες σῶμα διὰ παχυτέρας καὶ συγγενούς ἁγιάζει σθαι μεταλήψεως, καὶ καλεῖσθαι πρὸς ἀφθαρσίαν. Α θὸν, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀθανασίαν, τους μετεσχηκότας Β Οἰέσθω δὲ μηδαμῶς ὁ νωθρὸς εἰς σύνεσιν Ἰουδαῖος νεωτέρων ἡμῖν μυστηρίων ἀνηυρῆσθαι τρόπον. Θεω ρήσει γὰρ ἐν ἀρχαιοτάτοις συγγράμματι, φημὶ δὲ τοῖ; Μωσαϊκοίς, προκαταγραφόμενον ἤδη, καὶ τῆς ἀληθείας φοροῦντα τὴν δύναμιν, ὅτε καὶ ἐν ψιλοῖς ἐτελεῖτο τοῖς σχήμασι. Τί γὰρ ἐδυσώπησεν, εἰπέ μας, τὸν ὀλοθρευτήν; τί δὲ καὶ τοὺς προγόνους τοὺς ἐκεί νων μὴ συναπολέσθαι τοῖς Αἰγυπτίοις παρεσκεύασεν, ὅτε κατὰ τῶν πρωτοτόκων ὁ πάντα νικῶν ἐξωπλί ζετο θάνατος; "Αρ' οὐχὶ πᾶσιν ἂν γένοιτο συμφανές, ὡς ἐπείπερ τῷ θείῳ νόμῳ καταπειθόμενοι τεθύκασε τὸν ἀμνὸν, καὶ τῶν ἐκείνου σαρκῶν ἀπογευσάμενοι κατέχρισαν τῷ αἵματι τὰς φλιάς, παρελαύνειν αὐτ τοὺς, ὡς ἡγιασμένους, ὁ θάνατος ἠναγκάζετο ; Παρ- ετέτακτο μὲν γὰρ κατὰ πάσης τῆς ἀνθρωπείας φύ- σεως ὁ ὀλοθρευτής, τοῦτ' ἔστιν, ὁ τῆς σαρκὸς θάνα- τος, διὰ τὴν ἐν τῷ πρωτοπλάστω παράβασιν. Τότε γὰρ πρῶτον ἠκούσαμεν· « Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπο- ελεύσῃ. » Αλλ' ἐπείπερ ἔμελλε τὸν οὕτω δεινὸν ἀνα- τρέψειν τύραννον ὁ Χριστὸς, διὰ τῆς ἁγίας ἑαυτοῦ σαρκὸς, ἐν ἡμῖν γινόμενος ὡς ζωή, προανετυποῦτο τοῖς πάλαι τὸ μυστήριον, καὶ ἀπογεύοντο τῶν τοῦ προβάτου κρεῶν, ἁγιαζόμενοί τε τῷ αἵματι διεσώ ζοντο, παρατρέχοντος αὐτοὺς, κατὰ βούλησιν Θεοῦ, τοῦ ολοθρεύειν τεταγμένου, τοὺς οἵπερ ἦσαν μέτοχοι τοῦ ἀμνοῦ. Τί τοιγαροῦν χαλεπαίνεις, Ἰουδαῖε, πρὸς τὴν ἐκ τῶν τύπων ἤδη καλούμενος ἀλήθειαν, ὅταν λέγη Χριστός · « Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς ;» Καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν εὐθαρσέστερόν πως ἐπὶ τὴν τῶν μυστηρίων ιέναι κατάληψιν, διὰ τῶν Μωσαϊκῶν προπαιδαγωγηθέντα βιβλίων, καὶ διὰ σχημάτων ἀρχαιοτάτων ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν ἀνεν δοιάστως χειραγωγούμενον. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἰώνιον, κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Κἂν τούτῳ δὴ μάλιστα θαυμάσαι προσήκει τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν, « Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο διαβλήδην ανακεκραγότα· οὐ γὰρ ὅτι γέγονεν ἐν σαρκὶ, ἀλλ' ὅτι γέγονε σὰρξ, οὐ κατενάρκησεν εἰπεῖν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. nos qui participes ejus fuerimus, omnino transfor- mabit. Neque vero eam ob rem mirari velis, aut Judæorum more apud te, quomodo, quærere: sed cegita potius, aquam natura sua frigidam esse, sed in lebetem infusam, cum igni admota fuerit, tum suæ propemodum naturæ immemorem, in po- tioris virtutem migrare: eodem quoque modo nos, licet ob carnis naturam corruptibiles simus, ve- rumtamen mistione veræ vitæ deposita nostra infirmitate ad id quod proprium illius est refor- mari, id est, vitam. Oportebat enim, oportebat, non solum per sanctum Spiritum in vitæ novita- tem animam reformari, sed et crassum ac terre- num corpus hoc crassiore et cognata participa- tione sanctificari, et ad incorruptionem vocari. Sed nequaquam existimet veternosus et ad perci- piendum segnis Judarus, novam nobis mysterio- rum excogitatam esse rationem. Etenim in vetustis- simis scriptis, Mosaicis, inquam, eam præfiguratam videbit, et vim ac significationem veritatis præfe- rentem, cum in nudis etiam figuris versaretur. Quid enim, quæso, exterminatorem inbibuit? aut quid impedivit quominus illorum majores una cum Ægyptiis perirent, cum mors omnium victrix adversus primogenitos armaretur? Nonne om- nibus manifestum est quod, cum divinæ legi ob- temperantes agnum sacrificassent, ac degustatis illius carnibus sanguine januarum postes oblevis- sent, eos ut sanctifica: os necessario mors pravler- ibat? Exterminator enim, id est mors carnis adversus hominis naturam universam arma perat, propter primi hominum parentis transgres- sionem. Tunc enim primum audivimus: ‹ Terra es, et in terram reverteris "., Sed quoniam sæ- vissimum illuı tyrannum Christus eversurus erat, per sanctam suam carnem in nobis exsistens ut vita, mysterium illud veteribus præfiguratum fuit, ideoque carnes agni gustabant, et sanctificati san- guine servabantur, eosque ita volente Deo exter- minator angelus præteribat, qui fuerant agui par- ticipes. Cur itaque succenses, Judae, ad figurarum demum vocatus veritatem, quando Christus ait : ce- Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobiɛ? Atqui majori cum fiducia ad mysteriorum comprehensionem accedere te oporteret, qui libris Mosaicis institutus, et veteribus figuris ad fidem indubitatam quasi manu deductus es. VI, 55. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam @lernam : et ego re- suscitabo eum in novissimo die. Hic etiam mirari sanctum evangelistam maxime convenit, « Et Verbum caro factum est ", » palam clamantem: non enim factum esse in carne, sed carnem factum esse incunctanter dixit, ut osten- 19. Gen. !!!, Joan. 1, 14. C D (4) Supple τῆς ἀληθοῦς ζωῆς.

Β . ἵνα δείξῃ τὴν ἔνωσιν. Καὶ οὐ δή πού φαμεν, ἢ τὸν ἐκ Πατρὸς Θεὸν Λόγον εἰς τὴν τῆς σαρκὸς μεταπεποιή- σθαι φύσιν, ήγουν τὴν σάρκα μεταχωρῆσαι πρὸς λό- γον· μένει γὰρ ἑκάτερον, ὅπερ ἐστὶ τῇ φύσει, καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστὸς, ἀποῤῥήτως δὲ καὶ ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἡνωμένος ὁ Λόγος τῇ ἰδίᾳ σαρκί, καὶ ὅλην ὥσπερ εἰς ἑαυτὸν μεταστήσας κατ' ἐνέργειαν τὴν ἐν τῷ δύνασθαι ζωοποιεῖν τὰ ζωῆς δεόμενα· τῆς μὲν ἡμετέρας φύσεως ἐξήλασε τὴν φθο ρὰν, ἐξέστησε δὲ καὶ τὸν πάλαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἰσχύσαντα θάνατον. Οὐκοῦν ὁ τρώγων τὴν ὁ ἁγίαν σάρκα Χριστοῦ, • ζωὴν αἰώνιον ἔχει·, ἔχει γὰρ ἡ σὰρξ ἐν ἑαυτῇ τὸν λόγον κατὰ φύσιν ὄντα ζωήν. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν, ὅτι • Ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. . Ἀντὶ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ὅτιπερ Αὐτὸν, τὸν ἐσθίοντα δηλόνοτι, τὰ ἐμὸν ἀναστήσει σῶμα, τὸ Ἐγὼ τέθεικεν, οὐχ ὡς ἕτερος ὢν παρὰ τὴν ἰδίαν σάρκα, καὶ οὐ πάντως τῇ φύσει · διατέμνεσθαι γὰρ εἰς Υἱῶν δυάδα μετὰ τὴν ἕνωσιν οὐκ ἀνέχεται. Εγώ τοιγαροῦν, φησίν, ὁ ἐν αὐτῷ γεγονώς, διὰ τῆς ἐμῆς δηλονότι σαρκός, «ἀναστήσω, τὸν ἐσθίοντα τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. ο "Ην γὰρ δὴ καὶ ἀμήχανον μὴ οὐχὶ πάντως νικῆσαι τὴν φθοράν, καὶ κρατῆσαι θανάτου τὸν κατὰ φύσιν ἔντα ζωήν. Διὰ τοῦτο κἂν βιάζηται τὸ ἀνθρώ- πινον σῶμα πρὸς τὸ καταφθείρεσθαι δεῖν ὁ διὰ τῆς πα ραβάσεως ἐπιπηδήσας θάνατος, ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς ἰδίας γίνεται σαρκός, ἀναστησό- μεθα πάντως· ἀπίθανον γὰρ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδύνατον μὴ ζωοποιεῖν τὴν ζωὴν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο. Ωσ περ γὰρ εἴ τις σπινθήρα λαβὼν ἀχύροις ἐγκαταχώσαι πολλοῖς, ἵνα σωζόμενον ἔχῃ τὸ τοῦ πυρὸς σπέρμα οὕτω καὶ ἐν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς | Χριστός διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἐναποκρύπτει τὴν ζωὴν, καὶ ὥσπερ τι σπέρμα τῆς ἀθανασίας ἐντίθησιν, ὅλην τὴν ἐν ἡμῖν ἀφανίζον φθοράν. Η γὰρ σάρξ μου ἀληθῆς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθής ἐστι πόσις. Αντιδιαστέλλει πάλιν τῇ τοῦ μάννα χορηγία την μυστικὴν εὐλογίαν, καὶ τοῖς ἐκ πετραίων λαγόνων νάματι τοῦ ποτηρίου τὴν γνῶσιν. Οπερ δὲ ἤδη καὶ δι' ἑτέρων εἴρηκε φθάσας, τοῦτο πάλιν ἐνταῦθά φησι, πολυτρόπως τὸν αὐτὸν ἐξυφαίνων λόγον. Οὐ γὰρ δὴ χρῆναι λίαν ἀποθαυμάζειν αὐτοῖς τὸ μάννα παρεγ γυᾷ, προσδέχεσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸν, ὡς ἄρτον ἐξ οὐ- ρανοῦ, καὶ χορηγὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς. Οἱ μὲν γὰρ πατέρες ὑμῶν, φησίν, ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀπέθανον· οὗτος δέ ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ καταβαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ, καὶ μὴ ἀπο- θάνῃ. Ἡ μὲν γὰρ τοῦ μάννα τροφὴ πρὸς ὀλίγον, φησί, κομιδῇ τὸν καιρὸν τὴν τοῦ σώματος χρείαν διαπαι ξασα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐνδείας δυσωπήσασα βλάδος, ἠσθένησε πάλιν οὐκ ἐντιθεῖσα τοῖς βεβρωκόσι τὴν αἰώνιον ζωήν. Οὐκ ἦν οὖν ἄρα βρῶσις ἀληθὴς, καὶ ἄρτος ἐξ οὐρανοῦ τοῦτ' ἔστι · τὸ δὲ ἅγιον σῶμα Χρι- στοῦ, πρὸς ἀθανασίαν καὶ ζωὴν αἰώνιον αποτρέφον, βρώσις ὄντως ἔσται ἀληθής. Αλλ' ἔπιον καὶ ὕτως ἐκ " 1º IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A deret unionem. Neque vero dicimus, aut ex Patre Joan. v1, 49. C p D Deum Verbum in carnis mutatum esse naturam, aut carnem in Verbum transisse ; manet enim utrumque id quod est natura, et unus ex utroque Christus; sed inefabili et hominibus incompre- hensibili modo unitum propriæ carni Verbum, et totam quodammodo in seipsum transferens se- cundum virtutem”qua vivificare potest ea quæ vitæ indigent, a nostra quidem natura corruptio- nem amovisse, ac præterea mortem, quæ olim propter peccatum invaluerat abegisse. Qui man- ducatɔ ergo sanctam Christi carnem, ‹ habet vitam æternam : › habet enim caro in seipsa Verbum, quod vita est secundum naturam. Idcirco namque ait, « Ego resuscitabo eum in novissino die. » Jam vero pro, Eum, qui manducat nimirum, meum cor- pus resuscitabit, • Ego resuscitabo, » dixit : non quasi alter exsistens a sua carne, ac non plane alter secundum naturam: nam post unionem in Filiorum dualitatein secari non potest. Ego igitur, inquit, in eo exsistens, per meam carnem videli- cet, ‹resuscitabo eum,› qui manducat nimirum, in novissimo die. › Fieri enim prorsus nequit ut qui secundum naturam vita est corruptionem non su- peret, ac vincat mortem. Proinde licet mors quæ per prævaricationem nos invasit humanum corpus corruptionis necessitati subjiciat, tamen quia Christus per suam ipsius carnem in nobis est, omnino resurgemus: incredibilem enim est, imo vero impossibile, ut vita eos in quibus fuerit nou vivificet. Quemadmodum enim scintillam multis paleis inserimus ut semen ignis servemus, sic etiam Dominus noster Jesus Christus per carnem suam in nobis vitam integit, ac veluti quoddam semen immortalitatis inserit, quod totam quæ in nobis est corruptionem abolet. VI, 56. Caro enim mea verus est cibus, et sanguis meus verus est polus. Distinguit rursus mysticam eulogiam a manna largitione, et calicis communicationem ab aquis e petrarum scissuris scaturientibus. Quod autem jam antea aliis quoque verbis dixit, hic denuo repetit, multis modis eumdem sermonem contexens. Monet enim non oportere cos manna vehementer mirari, sed se potius suscipiendum esse tanquam panem de cœlo, atque æternæ vitæ largitorem. Patres enim vestri, inquit, comederunt manna in deserto, et mortui sunt : bic autem est panis qui de cœlo descendit, ut si quis ex ipso manducaverit, nou moriatur 1. › Cibus enim manna, ad breve admo- dum, inquit, temporis spatium necessitate corporis delinita, et damno famis amoto, factus est rursus invalidus, cum vitam æternam non infunderet manducantibus. Non erat igitur cibus verus, et pauis de coelo nimirum : sanctum autem Christi corpus ad immortalitatem et vitam aeternam nu- triens, cibus profecto verus erit. Sed illi quoque

Β . ἵνα δείξῃ τὴν ἔνωσιν. Καὶ οὐ δή πού φαμεν, ἢ τὸν ἐκ Πατρὸς Θεὸν Λόγον εἰς τὴν τῆς σαρκὸς μεταπεποιή- σθαι φύσιν, ήγουν τὴν σάρκα μεταχωρῆσαι πρὸς λό- γον· μένει γὰρ ἑκάτερον, ὅπερ ἐστὶ τῇ φύσει, καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστὸς, ἀποῤῥήτως δὲ καὶ ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἡνωμένος ὁ Λόγος τῇ ἰδίᾳ σαρκί, καὶ ὅλην ὥσπερ εἰς ἑαυτὸν μεταστήσας κατ' ἐνέργειαν τὴν ἐν τῷ δύνασθαι ζωοποιεῖν τὰ ζωῆς δεόμενα· τῆς μὲν ἡμετέρας φύσεως ἐξήλασε τὴν φθο ρὰν, ἐξέστησε δὲ καὶ τὸν πάλαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἰσχύσαντα θάνατον. Οὐκοῦν ὁ τρώγων τὴν ὁ ἁγίαν σάρκα Χριστοῦ, • ζωὴν αἰώνιον ἔχει·, ἔχει γὰρ ἡ σὰρξ ἐν ἑαυτῇ τὸν λόγον κατὰ φύσιν ὄντα ζωήν. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν, ὅτι • Ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. . Ἀντὶ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ὅτιπερ Αὐτὸν, τὸν ἐσθίοντα δηλόνοτι, τὰ ἐμὸν ἀναστήσει σῶμα, τὸ Ἐγὼ τέθεικεν, οὐχ ὡς ἕτερος ὢν παρὰ τὴν ἰδίαν σάρκα, καὶ οὐ πάντως τῇ φύσει · διατέμνεσθαι γὰρ εἰς Υἱῶν δυάδα μετὰ τὴν ἕνωσιν οὐκ ἀνέχεται. Εγώ τοιγαροῦν, φησίν, ὁ ἐν αὐτῷ γεγονώς, διὰ τῆς ἐμῆς δηλονότι σαρκός, «ἀναστήσω, τὸν ἐσθίοντα τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. ο "Ην γὰρ δὴ καὶ ἀμήχανον μὴ οὐχὶ πάντως νικῆσαι τὴν φθοράν, καὶ κρατῆσαι θανάτου τὸν κατὰ φύσιν ἔντα ζωήν. Διὰ τοῦτο κἂν βιάζηται τὸ ἀνθρώ- πινον σῶμα πρὸς τὸ καταφθείρεσθαι δεῖν ὁ διὰ τῆς πα ραβάσεως ἐπιπηδήσας θάνατος, ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς ἰδίας γίνεται σαρκός, ἀναστησό- μεθα πάντως· ἀπίθανον γὰρ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδύνατον μὴ ζωοποιεῖν τὴν ζωὴν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο. Ωσ περ γὰρ εἴ τις σπινθήρα λαβὼν ἀχύροις ἐγκαταχώσαι πολλοῖς, ἵνα σωζόμενον ἔχῃ τὸ τοῦ πυρὸς σπέρμα οὕτω καὶ ἐν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς | Χριστός διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἐναποκρύπτει τὴν ζωὴν, καὶ ὥσπερ τι σπέρμα τῆς ἀθανασίας ἐντίθησιν, ὅλην τὴν ἐν ἡμῖν ἀφανίζον φθοράν. Η γὰρ σάρξ μου ἀληθῆς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθής ἐστι πόσις. Αντιδιαστέλλει πάλιν τῇ τοῦ μάννα χορηγία την μυστικὴν εὐλογίαν, καὶ τοῖς ἐκ πετραίων λαγόνων νάματι τοῦ ποτηρίου τὴν γνῶσιν. Οπερ δὲ ἤδη καὶ δι' ἑτέρων εἴρηκε φθάσας, τοῦτο πάλιν ἐνταῦθά φησι, πολυτρόπως τὸν αὐτὸν ἐξυφαίνων λόγον. Οὐ γὰρ δὴ χρῆναι λίαν ἀποθαυμάζειν αὐτοῖς τὸ μάννα παρεγ γυᾷ, προσδέχεσθαι δὲ μᾶλλον αὐτὸν, ὡς ἄρτον ἐξ οὐ- ρανοῦ, καὶ χορηγὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς. Οἱ μὲν γὰρ πατέρες ὑμῶν, φησίν, ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀπέθανον· οὗτος δέ ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ καταβαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ, καὶ μὴ ἀπο- θάνῃ. Ἡ μὲν γὰρ τοῦ μάννα τροφὴ πρὸς ὀλίγον, φησί, κομιδῇ τὸν καιρὸν τὴν τοῦ σώματος χρείαν διαπαι ξασα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐνδείας δυσωπήσασα βλάδος, ἠσθένησε πάλιν οὐκ ἐντιθεῖσα τοῖς βεβρωκόσι τὴν αἰώνιον ζωήν. Οὐκ ἦν οὖν ἄρα βρῶσις ἀληθὴς, καὶ ἄρτος ἐξ οὐρανοῦ τοῦτ' ἔστι · τὸ δὲ ἅγιον σῶμα Χρι- στοῦ, πρὸς ἀθανασίαν καὶ ζωὴν αἰώνιον αποτρέφον, βρώσις ὄντως ἔσται ἀληθής. Αλλ' ἔπιον καὶ ὕτως ἐκ " 1º IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A deret unionem. Neque vero dicimus, aut ex Patre Joan. v1, 49. C p D Deum Verbum in carnis mutatum esse naturam, aut carnem in Verbum transisse ; manet enim utrumque id quod est natura, et unus ex utroque Christus; sed inefabili et hominibus incompre- hensibili modo unitum propriæ carni Verbum, et totam quodammodo in seipsum transferens se- cundum virtutem”qua vivificare potest ea quæ vitæ indigent, a nostra quidem natura corruptio- nem amovisse, ac præterea mortem, quæ olim propter peccatum invaluerat abegisse. Qui man- ducatɔ ergo sanctam Christi carnem, ‹ habet vitam æternam : › habet enim caro in seipsa Verbum, quod vita est secundum naturam. Idcirco namque ait, « Ego resuscitabo eum in novissino die. » Jam vero pro, Eum, qui manducat nimirum, meum cor- pus resuscitabit, • Ego resuscitabo, » dixit : non quasi alter exsistens a sua carne, ac non plane alter secundum naturam: nam post unionem in Filiorum dualitatein secari non potest. Ego igitur, inquit, in eo exsistens, per meam carnem videli- cet, ‹resuscitabo eum,› qui manducat nimirum, in novissimo die. › Fieri enim prorsus nequit ut qui secundum naturam vita est corruptionem non su- peret, ac vincat mortem. Proinde licet mors quæ per prævaricationem nos invasit humanum corpus corruptionis necessitati subjiciat, tamen quia Christus per suam ipsius carnem in nobis est, omnino resurgemus: incredibilem enim est, imo vero impossibile, ut vita eos in quibus fuerit nou vivificet. Quemadmodum enim scintillam multis paleis inserimus ut semen ignis servemus, sic etiam Dominus noster Jesus Christus per carnem suam in nobis vitam integit, ac veluti quoddam semen immortalitatis inserit, quod totam quæ in nobis est corruptionem abolet. VI, 56. Caro enim mea verus est cibus, et sanguis meus verus est polus. Distinguit rursus mysticam eulogiam a manna largitione, et calicis communicationem ab aquis e petrarum scissuris scaturientibus. Quod autem jam antea aliis quoque verbis dixit, hic denuo repetit, multis modis eumdem sermonem contexens. Monet enim non oportere cos manna vehementer mirari, sed se potius suscipiendum esse tanquam panem de cœlo, atque æternæ vitæ largitorem. Patres enim vestri, inquit, comederunt manna in deserto, et mortui sunt : bic autem est panis qui de cœlo descendit, ut si quis ex ipso manducaverit, nou moriatur 1. › Cibus enim manna, ad breve admo- dum, inquit, temporis spatium necessitate corporis delinita, et damno famis amoto, factus est rursus invalidus, cum vitam æternam non infunderet manducantibus. Non erat igitur cibus verus, et pauis de coelo nimirum : sanctum autem Christi corpus ad immortalitatem et vitam aeternam nu- triens, cibus profecto verus erit. Sed illi quoque

πεπωκόσιν ἡ ὄνησις ; τετελευτήκατι γάρ. Εν οὖν ἄρα κἀκεῖνο πόσις οὐκ ἀληθῆς, ἀληθῆς δὲ κατ' ἀλήθειαν εὑρίσκεται πίσις τὸ τίμιον αἷμα Χριστοῦ, ὅλην ἐκ βάθρων ἀποῤῥιζοῦν τὴν φθορὰν, καὶ ἀναμοχλεύον τὸν ἐν τῇ ἀνθρωπείς σαρκὶ κατοικήσαντα θάνατον. Αἷμα γάρ ἐστιν οὐχ ἑνὸς τῶν τυχόντων ἁπλῶς, ἀλλ' αὐτῆς τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς. Διὰ τοῦτο καὶ σῶμα καὶ μέλη Χριστοῦ χρηματίζομεν, ὡς διὰ τῆς εὐλογίας αὐτ τὸν ἐν ἑαυτοῖς δεχόμενοι τὸν Υἱόν. Α πέτρας ἐκεῖνοι. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, φησί, ποία δὲ τοῖς Β Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Πολυτρόπως ἡμᾶς διὰ τούτων μυσταγωγεί, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ δυσέφικτός πως τοῖς ἀμαθεστέροις ὁ λόγος, τὴν ἀπὸ τοῦ πιστεύειν σύνεσιν ἐφ' ἑαυτῷ μᾶλ λον ἀπαιτῶν, ἢ ζήτησιν ἄνω τε καὶ κάτω τῶν αὐτ τῶν ἐλίττων, ἐξευμαρίζει ποικίλως, καὶ παντα- χόθεν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ πράγματος καταλαμπρό νει χρήσιμον, θεμέλιον ὥσπερ τινὰ καὶ κρηπίδα τῇ πίστει τὴν ἐπ' αὐτῷ καλλίστην ἐπιθυμίαν κατα πηγνύς. • Ο γὰρ τρώγων μου, φησί, τὴν σάρ κα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν - αὐτῷ. • Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συνάψεις κηρῷ, πάντως δήπου καὶ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ γεγονότα κατόψεται· τὸν αὐτὸν, εἶμαι, τρόπον καὶ ὁ τὴν σάρκα δεχόμενος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τίνων αὐτοῦ τὸ τίμιον αἷμα, καθά φησιν αὐτὸς, ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν εὑρίσκεται συνανακιρνάμενος ὥσπερ καὶ ἀναμιγνύμενος αὐτῷ διὰ τῆς μεταλήψεως, ὡς ἐν Χριστῷ μὲν αὐτὸν εὑρίσκεσθαι, Χριστὸν δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ. Οὕτω πως ἡμᾶς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ Χριστὸς ἐπαιδαγώγει λέγων· « Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβοῦσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον. » Τίς μὲν οὖν ἡ γυνή, τίς δὲ τῶν καλουμένων σάτων ἡ τριὰς, ἢ καὶ τί τὸ σάτον ὅλως ἐστὶν, ἐν οικείῳ λελέξεται τόπῳ· πρὸς δέ γε τὸ παρὸν εἰς μόνην ἐροῦμεν τὴν ζύμην. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλός φησιν, ὅτι « Μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοί, οὕτως ὀλιγίστη πάλιν εὐλογία σύμπαν ἡμῶν εἰς ἑαυτὴν ἀναφύρει τὸ σῶμα, καὶ τῆς ἰδίας ενεργείας ἀναπληροί, οὕτω τε ἐν ἡμῖν γίνεται Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ· καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀληθεύων ἐρεῖ τις ὅτι καὶ ἐν παντὶ μὲν ἔστιν ἡ ζύμη τοῦ φυ- ράματος, καὶ τὸ φύραμα δὲ κατὰ τὸν ἴσον λόγον ἐν ὅλῃ γίνεται τῇ ζύμῃ. Εχεις ὡς ἐν βραχέσι τῶν εἰρη μένων τὸν νοῦν. Αλλ' εἴπερ εσμὲν τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐρασταί, εἰ τὸν τῆς ἀθανασίας χορηγὸν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν εὐχόμεθα, μὴ κατά τινας τῶν ἀμελεστέρων τὸ εὐλογεῖσθαι παραιτώμεθα, μηδὲ παγίδα καὶ βρόχου ἡμῖν ἐξαρτυέτω τὴν ἐπιζήμιον εὐλάβειαν ὁ βαθὺς εἰς πανουργίαν διάβολος. Ναὶ γὰρ γέγραπται, φησίν· † Ὁ ἐσθίων ἐκ τοῦ ἄρτου, καὶ πίνων ἐκ τοῦ ποτηρίου ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει, καὶ πίνει· η δοκιμά σας δὲ τὰ κατ' ἐμαυτὸν, οὐκ ἄξιον ὄντα βλέπω. Πότε τοίνυν ἄξιος ἔσῃ, καὶ παρ' ἡμῶν ὁ τοῦτο λέγων β. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. de petra biberunt aquam. Quid autem inde conse- cutum est, inquit, et quæ utilitas bibentibus? mortui enim sunt. Illud igitur non erat verus potus, sed verus, ut vere loquamur, polus esse com- peritur pretiosus sanguis Christi, qui totam ra- dicitus exstirpat corruptionem, et mortem ip humana carne inhabitantem subvertit. Sanguis enim utique est non vulgaris alicujus hominis, sed ipsiusmet vitæ secundum naturam. Quocirca nos corpus et membra Christi nuncupamur, ut qui per eulogiam ipsum in nobis suscipimus Filium. VI, 57. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. – C Multifariam nos his verbis instituit, et quoniam doctrina ista ab imperitis facile capi nequit, co- gnitionem per fidem potius requireus quam cu- riosam inquisitionem, eadem ultro citroque ver- sando variis modis explanat, et rei utilitatem onini ex parte nobis exponit, præclarum ejus de- siderium fundamentum veluti quoddam et basim fidei statuens. Qui enim manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinem, in me manel, et ego in illo. Quemadmodum enim si quis ceram cera conjunxerit, utique alteram in altera esse videbit : eodem quoque, opinor,modo, qui Sal- vatoris nostri carnem suscipit, et bibit ejus pre- tiosum sanguinem, ut ipse ait, unum quiddam cum eo reperitur, commistus quodammodo et immistus ei per illam participationem, ita ut in Christo qui- dem ipse reperiatur, et vicissim Christus in ipso. Ita nos quoque Christus in Evangelio secundum Matthæum quodammodo edocebat, his verbis : • Simile est regnum calorum fermento, quod ac- ceptum mulier abscondit in farinæ satis tribus, donec fermentatum est totum “. › Quænam autem sit illa mulier, quæ sata tria, aut quid satum omnino significet, suo loco dicetur: de solo fermento 1o- quemur inpraesentiarum. Quemadmodum ergo Paulus ait, Modicum fermentum totam massam fermentare ", › sie minima eulogia totum nostrum corpus in se miscet, propriaque replet efficacia : atque ita Christus in nobis exsistit, et nos vicissim in ipso: etenim vere dici potest fermentum qui- dem esse in tota massa, et simili ratione massam in toto fermento. Habes paucis eorum quae dicta D sunt sententiam. Sed si vitæ æternæ amore dagra- mus, si largitorem immortalitatis in nobis habere cupimus, ne, quod quidem negligentiores faciunt, eulogiam suscipere recusemus, caveamusque neve Laqueum nobis et tendiculam diabolus insigniter fraudulentus strual, damnosam nempe religionem ac metum. Atenim scriptum est, inquies: • Qui manducat ex hoc pane, et de calice bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit 18. . Ubi vero pro- bavi meipsum, indignum me esse video. Quando - nam ergo dignus eris, o quisquis hæc dicis ; quan- donam teipsum Christo sistes? Nam si te peccata Matth. x111, 33. I Cor. V, Cor. 31, 29.

πεπωκόσιν ἡ ὄνησις ; τετελευτήκατι γάρ. Εν οὖν ἄρα κἀκεῖνο πόσις οὐκ ἀληθῆς, ἀληθῆς δὲ κατ' ἀλήθειαν εὑρίσκεται πίσις τὸ τίμιον αἷμα Χριστοῦ, ὅλην ἐκ βάθρων ἀποῤῥιζοῦν τὴν φθορὰν, καὶ ἀναμοχλεύον τὸν ἐν τῇ ἀνθρωπείς σαρκὶ κατοικήσαντα θάνατον. Αἷμα γάρ ἐστιν οὐχ ἑνὸς τῶν τυχόντων ἁπλῶς, ἀλλ' αὐτῆς τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς. Διὰ τοῦτο καὶ σῶμα καὶ μέλη Χριστοῦ χρηματίζομεν, ὡς διὰ τῆς εὐλογίας αὐτ τὸν ἐν ἑαυτοῖς δεχόμενοι τὸν Υἱόν. Α πέτρας ἐκεῖνοι. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, φησί, ποία δὲ τοῖς Β Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Πολυτρόπως ἡμᾶς διὰ τούτων μυσταγωγεί, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ δυσέφικτός πως τοῖς ἀμαθεστέροις ὁ λόγος, τὴν ἀπὸ τοῦ πιστεύειν σύνεσιν ἐφ' ἑαυτῷ μᾶλ λον ἀπαιτῶν, ἢ ζήτησιν ἄνω τε καὶ κάτω τῶν αὐτ τῶν ἐλίττων, ἐξευμαρίζει ποικίλως, καὶ παντα- χόθεν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ πράγματος καταλαμπρό νει χρήσιμον, θεμέλιον ὥσπερ τινὰ καὶ κρηπίδα τῇ πίστει τὴν ἐπ' αὐτῷ καλλίστην ἐπιθυμίαν κατα πηγνύς. • Ο γὰρ τρώγων μου, φησί, τὴν σάρ κα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν - αὐτῷ. • Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συνάψεις κηρῷ, πάντως δήπου καὶ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ γεγονότα κατόψεται· τὸν αὐτὸν, εἶμαι, τρόπον καὶ ὁ τὴν σάρκα δεχόμενος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τίνων αὐτοῦ τὸ τίμιον αἷμα, καθά φησιν αὐτὸς, ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν εὑρίσκεται συνανακιρνάμενος ὥσπερ καὶ ἀναμιγνύμενος αὐτῷ διὰ τῆς μεταλήψεως, ὡς ἐν Χριστῷ μὲν αὐτὸν εὑρίσκεσθαι, Χριστὸν δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ. Οὕτω πως ἡμᾶς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ Χριστὸς ἐπαιδαγώγει λέγων· « Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβοῦσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον. » Τίς μὲν οὖν ἡ γυνή, τίς δὲ τῶν καλουμένων σάτων ἡ τριὰς, ἢ καὶ τί τὸ σάτον ὅλως ἐστὶν, ἐν οικείῳ λελέξεται τόπῳ· πρὸς δέ γε τὸ παρὸν εἰς μόνην ἐροῦμεν τὴν ζύμην. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλός φησιν, ὅτι « Μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοί, οὕτως ὀλιγίστη πάλιν εὐλογία σύμπαν ἡμῶν εἰς ἑαυτὴν ἀναφύρει τὸ σῶμα, καὶ τῆς ἰδίας ενεργείας ἀναπληροί, οὕτω τε ἐν ἡμῖν γίνεται Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ· καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀληθεύων ἐρεῖ τις ὅτι καὶ ἐν παντὶ μὲν ἔστιν ἡ ζύμη τοῦ φυ- ράματος, καὶ τὸ φύραμα δὲ κατὰ τὸν ἴσον λόγον ἐν ὅλῃ γίνεται τῇ ζύμῃ. Εχεις ὡς ἐν βραχέσι τῶν εἰρη μένων τὸν νοῦν. Αλλ' εἴπερ εσμὲν τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐρασταί, εἰ τὸν τῆς ἀθανασίας χορηγὸν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν εὐχόμεθα, μὴ κατά τινας τῶν ἀμελεστέρων τὸ εὐλογεῖσθαι παραιτώμεθα, μηδὲ παγίδα καὶ βρόχου ἡμῖν ἐξαρτυέτω τὴν ἐπιζήμιον εὐλάβειαν ὁ βαθὺς εἰς πανουργίαν διάβολος. Ναὶ γὰρ γέγραπται, φησίν· † Ὁ ἐσθίων ἐκ τοῦ ἄρτου, καὶ πίνων ἐκ τοῦ ποτηρίου ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει, καὶ πίνει· η δοκιμά σας δὲ τὰ κατ' ἐμαυτὸν, οὐκ ἄξιον ὄντα βλέπω. Πότε τοίνυν ἄξιος ἔσῃ, καὶ παρ' ἡμῶν ὁ τοῦτο λέγων β. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. de petra biberunt aquam. Quid autem inde conse- cutum est, inquit, et quæ utilitas bibentibus? mortui enim sunt. Illud igitur non erat verus potus, sed verus, ut vere loquamur, polus esse com- peritur pretiosus sanguis Christi, qui totam ra- dicitus exstirpat corruptionem, et mortem ip humana carne inhabitantem subvertit. Sanguis enim utique est non vulgaris alicujus hominis, sed ipsiusmet vitæ secundum naturam. Quocirca nos corpus et membra Christi nuncupamur, ut qui per eulogiam ipsum in nobis suscipimus Filium. VI, 57. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. – C Multifariam nos his verbis instituit, et quoniam doctrina ista ab imperitis facile capi nequit, co- gnitionem per fidem potius requireus quam cu- riosam inquisitionem, eadem ultro citroque ver- sando variis modis explanat, et rei utilitatem onini ex parte nobis exponit, præclarum ejus de- siderium fundamentum veluti quoddam et basim fidei statuens. Qui enim manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinem, in me manel, et ego in illo. Quemadmodum enim si quis ceram cera conjunxerit, utique alteram in altera esse videbit : eodem quoque, opinor,modo, qui Sal- vatoris nostri carnem suscipit, et bibit ejus pre- tiosum sanguinem, ut ipse ait, unum quiddam cum eo reperitur, commistus quodammodo et immistus ei per illam participationem, ita ut in Christo qui- dem ipse reperiatur, et vicissim Christus in ipso. Ita nos quoque Christus in Evangelio secundum Matthæum quodammodo edocebat, his verbis : • Simile est regnum calorum fermento, quod ac- ceptum mulier abscondit in farinæ satis tribus, donec fermentatum est totum “. › Quænam autem sit illa mulier, quæ sata tria, aut quid satum omnino significet, suo loco dicetur: de solo fermento 1o- quemur inpraesentiarum. Quemadmodum ergo Paulus ait, Modicum fermentum totam massam fermentare ", › sie minima eulogia totum nostrum corpus in se miscet, propriaque replet efficacia : atque ita Christus in nobis exsistit, et nos vicissim in ipso: etenim vere dici potest fermentum qui- dem esse in tota massa, et simili ratione massam in toto fermento. Habes paucis eorum quae dicta D sunt sententiam. Sed si vitæ æternæ amore dagra- mus, si largitorem immortalitatis in nobis habere cupimus, ne, quod quidem negligentiores faciunt, eulogiam suscipere recusemus, caveamusque neve Laqueum nobis et tendiculam diabolus insigniter fraudulentus strual, damnosam nempe religionem ac metum. Atenim scriptum est, inquies: • Qui manducat ex hoc pane, et de calice bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit 18. . Ubi vero pro- bavi meipsum, indignum me esse video. Quando - nam ergo dignus eris, o quisquis hæc dicis ; quan- donam teipsum Christo sistes? Nam si te peccata Matth. x111, 33. I Cor. V, Cor. 31, 29.

πεπωκόσιν ἡ ὄνησις ; τετελευτήκατι γάρ. Εν οὖν ἄρα κἀκεῖνο πόσις οὐκ ἀληθῆς, ἀληθῆς δὲ κατ' ἀλήθειαν εὑρίσκεται πίσις τὸ τίμιον αἷμα Χριστοῦ, ὅλην ἐκ βάθρων ἀποῤῥιζοῦν τὴν φθορὰν, καὶ ἀναμοχλεύον τὸν ἐν τῇ ἀνθρωπείς σαρκὶ κατοικήσαντα θάνατον. Αἷμα γάρ ἐστιν οὐχ ἑνὸς τῶν τυχόντων ἁπλῶς, ἀλλ' αὐτῆς τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς. Διὰ τοῦτο καὶ σῶμα καὶ μέλη Χριστοῦ χρηματίζομεν, ὡς διὰ τῆς εὐλογίας αὐτ τὸν ἐν ἑαυτοῖς δεχόμενοι τὸν Υἱόν. Α πέτρας ἐκεῖνοι. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν, φησί, ποία δὲ τοῖς Β Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Πολυτρόπως ἡμᾶς διὰ τούτων μυσταγωγεί, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ δυσέφικτός πως τοῖς ἀμαθεστέροις ὁ λόγος, τὴν ἀπὸ τοῦ πιστεύειν σύνεσιν ἐφ' ἑαυτῷ μᾶλ λον ἀπαιτῶν, ἢ ζήτησιν ἄνω τε καὶ κάτω τῶν αὐτ τῶν ἐλίττων, ἐξευμαρίζει ποικίλως, καὶ παντα- χόθεν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ πράγματος καταλαμπρό νει χρήσιμον, θεμέλιον ὥσπερ τινὰ καὶ κρηπίδα τῇ πίστει τὴν ἐπ' αὐτῷ καλλίστην ἐπιθυμίαν κατα πηγνύς. • Ο γὰρ τρώγων μου, φησί, τὴν σάρ κα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν - αὐτῷ. • Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συνάψεις κηρῷ, πάντως δήπου καὶ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ γεγονότα κατόψεται· τὸν αὐτὸν, εἶμαι, τρόπον καὶ ὁ τὴν σάρκα δεχόμενος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τίνων αὐτοῦ τὸ τίμιον αἷμα, καθά φησιν αὐτὸς, ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν εὑρίσκεται συνανακιρνάμενος ὥσπερ καὶ ἀναμιγνύμενος αὐτῷ διὰ τῆς μεταλήψεως, ὡς ἐν Χριστῷ μὲν αὐτὸν εὑρίσκεσθαι, Χριστὸν δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ. Οὕτω πως ἡμᾶς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ Χριστὸς ἐπαιδαγώγει λέγων· « Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβοῦσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον. » Τίς μὲν οὖν ἡ γυνή, τίς δὲ τῶν καλουμένων σάτων ἡ τριὰς, ἢ καὶ τί τὸ σάτον ὅλως ἐστὶν, ἐν οικείῳ λελέξεται τόπῳ· πρὸς δέ γε τὸ παρὸν εἰς μόνην ἐροῦμεν τὴν ζύμην. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλός φησιν, ὅτι « Μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοί, οὕτως ὀλιγίστη πάλιν εὐλογία σύμπαν ἡμῶν εἰς ἑαυτὴν ἀναφύρει τὸ σῶμα, καὶ τῆς ἰδίας ενεργείας ἀναπληροί, οὕτω τε ἐν ἡμῖν γίνεται Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ· καὶ γὰρ δὴ καὶ ἀληθεύων ἐρεῖ τις ὅτι καὶ ἐν παντὶ μὲν ἔστιν ἡ ζύμη τοῦ φυ- ράματος, καὶ τὸ φύραμα δὲ κατὰ τὸν ἴσον λόγον ἐν ὅλῃ γίνεται τῇ ζύμῃ. Εχεις ὡς ἐν βραχέσι τῶν εἰρη μένων τὸν νοῦν. Αλλ' εἴπερ εσμὲν τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐρασταί, εἰ τὸν τῆς ἀθανασίας χορηγὸν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν εὐχόμεθα, μὴ κατά τινας τῶν ἀμελεστέρων τὸ εὐλογεῖσθαι παραιτώμεθα, μηδὲ παγίδα καὶ βρόχου ἡμῖν ἐξαρτυέτω τὴν ἐπιζήμιον εὐλάβειαν ὁ βαθὺς εἰς πανουργίαν διάβολος. Ναὶ γὰρ γέγραπται, φησίν· † Ὁ ἐσθίων ἐκ τοῦ ἄρτου, καὶ πίνων ἐκ τοῦ ποτηρίου ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει, καὶ πίνει· η δοκιμά σας δὲ τὰ κατ' ἐμαυτὸν, οὐκ ἄξιον ὄντα βλέπω. Πότε τοίνυν ἄξιος ἔσῃ, καὶ παρ' ἡμῶν ὁ τοῦτο λέγων β. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. de petra biberunt aquam. Quid autem inde conse- cutum est, inquit, et quæ utilitas bibentibus? mortui enim sunt. Illud igitur non erat verus potus, sed verus, ut vere loquamur, polus esse com- peritur pretiosus sanguis Christi, qui totam ra- dicitus exstirpat corruptionem, et mortem ip humana carne inhabitantem subvertit. Sanguis enim utique est non vulgaris alicujus hominis, sed ipsiusmet vitæ secundum naturam. Quocirca nos corpus et membra Christi nuncupamur, ut qui per eulogiam ipsum in nobis suscipimus Filium. VI, 57. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. – C Multifariam nos his verbis instituit, et quoniam doctrina ista ab imperitis facile capi nequit, co- gnitionem per fidem potius requireus quam cu- riosam inquisitionem, eadem ultro citroque ver- sando variis modis explanat, et rei utilitatem onini ex parte nobis exponit, præclarum ejus de- siderium fundamentum veluti quoddam et basim fidei statuens. Qui enim manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinem, in me manel, et ego in illo. Quemadmodum enim si quis ceram cera conjunxerit, utique alteram in altera esse videbit : eodem quoque, opinor,modo, qui Sal- vatoris nostri carnem suscipit, et bibit ejus pre- tiosum sanguinem, ut ipse ait, unum quiddam cum eo reperitur, commistus quodammodo et immistus ei per illam participationem, ita ut in Christo qui- dem ipse reperiatur, et vicissim Christus in ipso. Ita nos quoque Christus in Evangelio secundum Matthæum quodammodo edocebat, his verbis : • Simile est regnum calorum fermento, quod ac- ceptum mulier abscondit in farinæ satis tribus, donec fermentatum est totum “. › Quænam autem sit illa mulier, quæ sata tria, aut quid satum omnino significet, suo loco dicetur: de solo fermento 1o- quemur inpraesentiarum. Quemadmodum ergo Paulus ait, Modicum fermentum totam massam fermentare ", › sie minima eulogia totum nostrum corpus in se miscet, propriaque replet efficacia : atque ita Christus in nobis exsistit, et nos vicissim in ipso: etenim vere dici potest fermentum qui- dem esse in tota massa, et simili ratione massam in toto fermento. Habes paucis eorum quae dicta D sunt sententiam. Sed si vitæ æternæ amore dagra- mus, si largitorem immortalitatis in nobis habere cupimus, ne, quod quidem negligentiores faciunt, eulogiam suscipere recusemus, caveamusque neve Laqueum nobis et tendiculam diabolus insigniter fraudulentus strual, damnosam nempe religionem ac metum. Atenim scriptum est, inquies: • Qui manducat ex hoc pane, et de calice bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit 18. . Ubi vero pro- bavi meipsum, indignum me esse video. Quando - nam ergo dignus eris, o quisquis hæc dicis ; quan- donam teipsum Christo sistes? Nam si te peccata Matth. x111, 33. I Cor. V, Cor. 31, 29.

ἀκούσεται· πότε σαυτὸν παραστήσεις τῷ Χριστῷ; Εἰ γὰρ μέλλεις ἀεὶ καταπτοεῖσθαι τοῖς ὀλισθήμασιν, ὀλισθαίνων δὲ οὐκ ἄν ποτε παύσῃ • Τίς γάρ συν ήσει παραπτώματα;» κατὰ τὸν ἅγιον Ψαλμῳδὸν, ἀμέτοχος εὑρεθήσῃ παντελῶς τοῦ ἀϊδίως σώζοντος ἁγιασμοῦ. Οὐκοῦν λογιῇ μὲν εὐσεβέστερον σύννομον ἐπιτηδεύειν βίον, μεταλήψῃ δὲ οὕτω τῆς εὐλογίας, οὐ θανάτου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ἡμῖν νοσημάτων ἀποκρουστικὴν εἶναι πιστεύσας· κατακοιμίζει γὰρ ἐν ἡμῖν γεγονὼς ὁ Χριστὸς τὸν ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀγριαίνοντα νόμον, καὶ ἀναζωπυρεῖ μὲν τὴν εἰς Θεὸν εὐλάβειαν, ἀπονεκροῖ δὲ τὰ πάθη, μὴ λογι ζόμενος ἡμῖν τὰ ἐν οἷς ἐσμεν παραπτώματα, θερα πεύων δὲ μᾶλλον ὡς νενοσηκότας. Καταδεσμοῖ γὰρ τὸ συντετριμμένον, ἐγείρει τὸ πεπτωκός, ὡς ποιμὴν ἀγαθὸς, καὶ τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ τεθεικώς ὑπὲρ τῶν Β προβάτων. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ὅτι οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος ἐστιν ὁ Υιός, μᾶλλον δὲ κατὰ φύσιν ζωή, ὡς ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γεγεννημένος, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατήρ, καγώ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμέ. • Ασυμφανέστερος μὲν τῶν προκειμένων ὁ νοῦς, καὶ οὐ τῇ τυχούσῃ δυσχερείᾳ κατημφιεσμένος· πλὴν οὐ παντελῶς ἀποσκιρτήσει πρὸς τὸ δυσεύρετον, καταληφθήσεται γὰρ καὶ ἁλώσιμος ἔσται τοῖς ὀρθῶς ἐθέλουσι νοεῖν. Οτε τοίνυν ἀπεστάλθαι φησὶν ἑαυτὸν ὁ Υἱός, τότε τὸ σεσαρκῶσθαι δηλοῖ, καὶ ἕτερον οὐδέν· σεσαρκῶσθαι δὲ ὅταν λέγωμεν, ἄνθρωπον ὁλοκλήρως γενέσθαι φαμέν. Ωσπερ τοίνυν ἄνθρω πόν με, φησί, πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ ἐπείπερ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἐγεννήθην ζωῆς, Θεὸς ὢν Λόγος ζῶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως τὸν ἐμὸν ἐμπλήσας ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὸ σῶμα· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ι Ο τὴν ἐμὴν ἐσθίων σάρκα ζήσει δι' ἐμέ. » Ελαβον μὲν γὰρ τὴν ἀποθνήσκουσαν σάρκα, ἀλλ' ἐπείπερ ἐνῴχηκα ταύτῃ, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπὸ ἀρχων, διὰ τὸ ἐκ ζῶντος εἶναι Πατρὸς, πᾶσαν εἰς ζωὴν ἀνεστοιχείωσα τὴν ἐμαυτοῦ. Οὐ νενίκημαι τῇ φθορᾷ τῆς σαρκὸς, νενίκηκα δὲ μᾶλλον αὐτὴν ὡς Θεός. Ωσπερ οὖν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ὀκνήσας οὐδὲν διὰ τὸ χρήσιμον, εἰ καὶ γέγονα, φησί, σάρξ· τοῦτο γὰρ τὸ ἀπεστάλθαι σημαίνει· ζῶ πάλιν διὰ τὸν ζῶντα Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ τεχόντος εὐφυΐαν ἐν ἐμαυτῷ διασώζων, οὕτω καὶ ὁ διὰ τῆς μεταλήψεως τῆς ἐμῆς σαρκὸς ἐμὲ δεχόμενος ἐν ἑαυτῷ ζήσεται, πάντως ὅλως [αι. ὅλος ] εἰς ἐμὲ μεταστοιχειούμενος, τὸν ζωογονεῖν ἰσχύοντα διὰ τὸ ὥσπερ ἐκ ρίζης εἶναι τῆς ζωοποιοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Σεσαρκῶσθαι δὲ λέγει παρὰ τοῦ Πατρὸς, καίτοι τοῦ μὲν Σολομῶνος λέγοντος· « Η σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον· › τοῦ δὲ μακαρίου Γαβριήλ τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία τὴν τοῦ θείου σώματος ἀνατι- θέντος ποίησιν, ὅτε' τῇ ἁγίᾳ προσελάλει Παρθένῳ· vίνο IN JOANNIS EVANGELIUM I.IB. IV. quam : « Quis enim delicta intelliget? › ut sanctus ait Psalmista vacuus omnino comperiere sanctificationis illius quæ in æternum nos servat. Quare pie apud te statuas recte honesteque degere, atque ita eulogiæ particeps lias, credens eam non mortis solum, verum etiam morborum nostrorum depellendorum vi pollere : Christus enim exsisteus in nobis, sopit sævientem in nostris membris car- nis legem, et pietatem in Deum exsuscitat, pertur- bationes mortificat, delicta in quibus sumus nobis non impulans, sed potius ut ægrolos sanans. Con- fractum enim alligat, erigit lapsum, cell pastor bonus, et qui animam suam ponit pro ovibus suis. A usque deterreant, labi autem cessaturus sis nun- C D Psal Ivili, 13. Prov. 15, 1. PATROL. GR. LXXIII. CAP. III. Quod vitæ aliunde acceptæ particeps non sit Filius, sed vita potius secundum naturam, ut ex vita secundum naturam, Deo nimirum ac Patre, ge- nilus. VI, 58. Sicut misit me vivens Pater, et ego propter Patrem, et qui manducat me, et ipse viret propter me. nec Obscurior est propositi textus sententia, vulgari difficultate involuta: verumtamen non est plane quærentibus invia, comprehendetur enim ab iis qui recte sentire voluerint. Cum ergo seip- sum missum esse Filius ait, tunc nihil aliud quam se incarnatum esse significat; cum autem incar- natum esse dicimus, hominem prorsus factum as- serimus. Quemadmodum igitur, inquit, hominem me fecit Pater, et quia ex vita secundum naturanı sum genitus, Deus exsistens Verbum vivo, et homo factus mea ipsius natura meum templum, id est corpus, implevi : sic etiam Qui manducat meam carnem, vivet propter me. » Assumpsi enim car- nem mortalein, sed quoniam in hac inhabitavi, vita secundum naturam exsistens, propterea quod ex vivente sum Patre, totam ad vitam meam trans- formavi. Non succubui corruptioni, sed ipsam de- vici potius, ut Deus. Quemadmodum ergo, nec enim id propter utilitatem denuo repetere grava- bor, licet factus sim caro, inquit (hoc enim si- gnificat missum esse), vivo rursus propter viven- tem Patrem, genitoris videlicet naturalem in me- ipso dotem servans: sic etiam qui per carnis meæ participationem me suscipit, in seipso vivet, uti- que totus in me transformatus qui vividcare valeo propterea quod sun ex radice vividca, hoc est Deo ac Patre. Ait autem incarnatum se esse a Pa- tre, quamvis Salomon dicat: • Sapientia ælifica- vit sibi domum "; » et beatus Gabriel virtuti Spi- ritus corporis divini structuram tribuat, sanctam Virginem his verbis compellans : « Spiritus enim sanctus, inquit, superveniet in te, et virtus Altis- .

ἀκούσεται· πότε σαυτὸν παραστήσεις τῷ Χριστῷ; Εἰ γὰρ μέλλεις ἀεὶ καταπτοεῖσθαι τοῖς ὀλισθήμασιν, ὀλισθαίνων δὲ οὐκ ἄν ποτε παύσῃ • Τίς γάρ συν ήσει παραπτώματα;» κατὰ τὸν ἅγιον Ψαλμῳδὸν, ἀμέτοχος εὑρεθήσῃ παντελῶς τοῦ ἀϊδίως σώζοντος ἁγιασμοῦ. Οὐκοῦν λογιῇ μὲν εὐσεβέστερον σύννομον ἐπιτηδεύειν βίον, μεταλήψῃ δὲ οὕτω τῆς εὐλογίας, οὐ θανάτου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ἡμῖν νοσημάτων ἀποκρουστικὴν εἶναι πιστεύσας· κατακοιμίζει γὰρ ἐν ἡμῖν γεγονὼς ὁ Χριστὸς τὸν ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀγριαίνοντα νόμον, καὶ ἀναζωπυρεῖ μὲν τὴν εἰς Θεὸν εὐλάβειαν, ἀπονεκροῖ δὲ τὰ πάθη, μὴ λογι ζόμενος ἡμῖν τὰ ἐν οἷς ἐσμεν παραπτώματα, θερα πεύων δὲ μᾶλλον ὡς νενοσηκότας. Καταδεσμοῖ γὰρ τὸ συντετριμμένον, ἐγείρει τὸ πεπτωκός, ὡς ποιμὴν ἀγαθὸς, καὶ τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ τεθεικώς ὑπὲρ τῶν Β προβάτων. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ὅτι οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος ἐστιν ὁ Υιός, μᾶλλον δὲ κατὰ φύσιν ζωή, ὡς ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γεγεννημένος, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατήρ, καγώ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμέ. • Ασυμφανέστερος μὲν τῶν προκειμένων ὁ νοῦς, καὶ οὐ τῇ τυχούσῃ δυσχερείᾳ κατημφιεσμένος· πλὴν οὐ παντελῶς ἀποσκιρτήσει πρὸς τὸ δυσεύρετον, καταληφθήσεται γὰρ καὶ ἁλώσιμος ἔσται τοῖς ὀρθῶς ἐθέλουσι νοεῖν. Οτε τοίνυν ἀπεστάλθαι φησὶν ἑαυτὸν ὁ Υἱός, τότε τὸ σεσαρκῶσθαι δηλοῖ, καὶ ἕτερον οὐδέν· σεσαρκῶσθαι δὲ ὅταν λέγωμεν, ἄνθρωπον ὁλοκλήρως γενέσθαι φαμέν. Ωσπερ τοίνυν ἄνθρω πόν με, φησί, πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ ἐπείπερ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἐγεννήθην ζωῆς, Θεὸς ὢν Λόγος ζῶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως τὸν ἐμὸν ἐμπλήσας ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὸ σῶμα· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ι Ο τὴν ἐμὴν ἐσθίων σάρκα ζήσει δι' ἐμέ. » Ελαβον μὲν γὰρ τὴν ἀποθνήσκουσαν σάρκα, ἀλλ' ἐπείπερ ἐνῴχηκα ταύτῃ, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπὸ ἀρχων, διὰ τὸ ἐκ ζῶντος εἶναι Πατρὸς, πᾶσαν εἰς ζωὴν ἀνεστοιχείωσα τὴν ἐμαυτοῦ. Οὐ νενίκημαι τῇ φθορᾷ τῆς σαρκὸς, νενίκηκα δὲ μᾶλλον αὐτὴν ὡς Θεός. Ωσπερ οὖν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ὀκνήσας οὐδὲν διὰ τὸ χρήσιμον, εἰ καὶ γέγονα, φησί, σάρξ· τοῦτο γὰρ τὸ ἀπεστάλθαι σημαίνει· ζῶ πάλιν διὰ τὸν ζῶντα Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ τεχόντος εὐφυΐαν ἐν ἐμαυτῷ διασώζων, οὕτω καὶ ὁ διὰ τῆς μεταλήψεως τῆς ἐμῆς σαρκὸς ἐμὲ δεχόμενος ἐν ἑαυτῷ ζήσεται, πάντως ὅλως [αι. ὅλος ] εἰς ἐμὲ μεταστοιχειούμενος, τὸν ζωογονεῖν ἰσχύοντα διὰ τὸ ὥσπερ ἐκ ρίζης εἶναι τῆς ζωοποιοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Σεσαρκῶσθαι δὲ λέγει παρὰ τοῦ Πατρὸς, καίτοι τοῦ μὲν Σολομῶνος λέγοντος· « Η σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον· › τοῦ δὲ μακαρίου Γαβριήλ τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία τὴν τοῦ θείου σώματος ἀνατι- θέντος ποίησιν, ὅτε' τῇ ἁγίᾳ προσελάλει Παρθένῳ· vίνο IN JOANNIS EVANGELIUM I.IB. IV. quam : « Quis enim delicta intelliget? › ut sanctus ait Psalmista vacuus omnino comperiere sanctificationis illius quæ in æternum nos servat. Quare pie apud te statuas recte honesteque degere, atque ita eulogiæ particeps lias, credens eam non mortis solum, verum etiam morborum nostrorum depellendorum vi pollere : Christus enim exsisteus in nobis, sopit sævientem in nostris membris car- nis legem, et pietatem in Deum exsuscitat, pertur- bationes mortificat, delicta in quibus sumus nobis non impulans, sed potius ut ægrolos sanans. Con- fractum enim alligat, erigit lapsum, cell pastor bonus, et qui animam suam ponit pro ovibus suis. A usque deterreant, labi autem cessaturus sis nun- C D Psal Ivili, 13. Prov. 15, 1. PATROL. GR. LXXIII. CAP. III. Quod vitæ aliunde acceptæ particeps non sit Filius, sed vita potius secundum naturam, ut ex vita secundum naturam, Deo nimirum ac Patre, ge- nilus. VI, 58. Sicut misit me vivens Pater, et ego propter Patrem, et qui manducat me, et ipse viret propter me. nec Obscurior est propositi textus sententia, vulgari difficultate involuta: verumtamen non est plane quærentibus invia, comprehendetur enim ab iis qui recte sentire voluerint. Cum ergo seip- sum missum esse Filius ait, tunc nihil aliud quam se incarnatum esse significat; cum autem incar- natum esse dicimus, hominem prorsus factum as- serimus. Quemadmodum igitur, inquit, hominem me fecit Pater, et quia ex vita secundum naturanı sum genitus, Deus exsistens Verbum vivo, et homo factus mea ipsius natura meum templum, id est corpus, implevi : sic etiam Qui manducat meam carnem, vivet propter me. » Assumpsi enim car- nem mortalein, sed quoniam in hac inhabitavi, vita secundum naturam exsistens, propterea quod ex vivente sum Patre, totam ad vitam meam trans- formavi. Non succubui corruptioni, sed ipsam de- vici potius, ut Deus. Quemadmodum ergo, nec enim id propter utilitatem denuo repetere grava- bor, licet factus sim caro, inquit (hoc enim si- gnificat missum esse), vivo rursus propter viven- tem Patrem, genitoris videlicet naturalem in me- ipso dotem servans: sic etiam qui per carnis meæ participationem me suscipit, in seipso vivet, uti- que totus in me transformatus qui vividcare valeo propterea quod sun ex radice vividca, hoc est Deo ac Patre. Ait autem incarnatum se esse a Pa- tre, quamvis Salomon dicat: • Sapientia ælifica- vit sibi domum "; » et beatus Gabriel virtuti Spi- ritus corporis divini structuram tribuat, sanctam Virginem his verbis compellans : « Spiritus enim sanctus, inquit, superveniet in te, et virtus Altis- .

ἀκούσεται· πότε σαυτὸν παραστήσεις τῷ Χριστῷ; Εἰ γὰρ μέλλεις ἀεὶ καταπτοεῖσθαι τοῖς ὀλισθήμασιν, ὀλισθαίνων δὲ οὐκ ἄν ποτε παύσῃ • Τίς γάρ συν ήσει παραπτώματα;» κατὰ τὸν ἅγιον Ψαλμῳδὸν, ἀμέτοχος εὑρεθήσῃ παντελῶς τοῦ ἀϊδίως σώζοντος ἁγιασμοῦ. Οὐκοῦν λογιῇ μὲν εὐσεβέστερον σύννομον ἐπιτηδεύειν βίον, μεταλήψῃ δὲ οὕτω τῆς εὐλογίας, οὐ θανάτου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ἡμῖν νοσημάτων ἀποκρουστικὴν εἶναι πιστεύσας· κατακοιμίζει γὰρ ἐν ἡμῖν γεγονὼς ὁ Χριστὸς τὸν ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀγριαίνοντα νόμον, καὶ ἀναζωπυρεῖ μὲν τὴν εἰς Θεὸν εὐλάβειαν, ἀπονεκροῖ δὲ τὰ πάθη, μὴ λογι ζόμενος ἡμῖν τὰ ἐν οἷς ἐσμεν παραπτώματα, θερα πεύων δὲ μᾶλλον ὡς νενοσηκότας. Καταδεσμοῖ γὰρ τὸ συντετριμμένον, ἐγείρει τὸ πεπτωκός, ὡς ποιμὴν ἀγαθὸς, καὶ τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ τεθεικώς ὑπὲρ τῶν Β προβάτων. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ὅτι οὐ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχος ἐστιν ὁ Υιός, μᾶλλον δὲ κατὰ φύσιν ζωή, ὡς ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γεγεννημένος, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατήρ, καγώ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμέ. • Ασυμφανέστερος μὲν τῶν προκειμένων ὁ νοῦς, καὶ οὐ τῇ τυχούσῃ δυσχερείᾳ κατημφιεσμένος· πλὴν οὐ παντελῶς ἀποσκιρτήσει πρὸς τὸ δυσεύρετον, καταληφθήσεται γὰρ καὶ ἁλώσιμος ἔσται τοῖς ὀρθῶς ἐθέλουσι νοεῖν. Οτε τοίνυν ἀπεστάλθαι φησὶν ἑαυτὸν ὁ Υἱός, τότε τὸ σεσαρκῶσθαι δηλοῖ, καὶ ἕτερον οὐδέν· σεσαρκῶσθαι δὲ ὅταν λέγωμεν, ἄνθρωπον ὁλοκλήρως γενέσθαι φαμέν. Ωσπερ τοίνυν ἄνθρω πόν με, φησί, πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ ἐπείπερ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἐγεννήθην ζωῆς, Θεὸς ὢν Λόγος ζῶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως τὸν ἐμὸν ἐμπλήσας ναὸν, τοῦτ' ἔστι τὸ σῶμα· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ι Ο τὴν ἐμὴν ἐσθίων σάρκα ζήσει δι' ἐμέ. » Ελαβον μὲν γὰρ τὴν ἀποθνήσκουσαν σάρκα, ἀλλ' ἐπείπερ ἐνῴχηκα ταύτῃ, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπὸ ἀρχων, διὰ τὸ ἐκ ζῶντος εἶναι Πατρὸς, πᾶσαν εἰς ζωὴν ἀνεστοιχείωσα τὴν ἐμαυτοῦ. Οὐ νενίκημαι τῇ φθορᾷ τῆς σαρκὸς, νενίκηκα δὲ μᾶλλον αὐτὴν ὡς Θεός. Ωσπερ οὖν, ἐρῶ γὰρ αὖθις ὀκνήσας οὐδὲν διὰ τὸ χρήσιμον, εἰ καὶ γέγονα, φησί, σάρξ· τοῦτο γὰρ τὸ ἀπεστάλθαι σημαίνει· ζῶ πάλιν διὰ τὸν ζῶντα Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ τεχόντος εὐφυΐαν ἐν ἐμαυτῷ διασώζων, οὕτω καὶ ὁ διὰ τῆς μεταλήψεως τῆς ἐμῆς σαρκὸς ἐμὲ δεχόμενος ἐν ἑαυτῷ ζήσεται, πάντως ὅλως [αι. ὅλος ] εἰς ἐμὲ μεταστοιχειούμενος, τὸν ζωογονεῖν ἰσχύοντα διὰ τὸ ὥσπερ ἐκ ρίζης εἶναι τῆς ζωοποιοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Σεσαρκῶσθαι δὲ λέγει παρὰ τοῦ Πατρὸς, καίτοι τοῦ μὲν Σολομῶνος λέγοντος· « Η σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον· › τοῦ δὲ μακαρίου Γαβριήλ τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία τὴν τοῦ θείου σώματος ἀνατι- θέντος ποίησιν, ὅτε' τῇ ἁγίᾳ προσελάλει Παρθένῳ· vίνο IN JOANNIS EVANGELIUM I.IB. IV. quam : « Quis enim delicta intelliget? › ut sanctus ait Psalmista vacuus omnino comperiere sanctificationis illius quæ in æternum nos servat. Quare pie apud te statuas recte honesteque degere, atque ita eulogiæ particeps lias, credens eam non mortis solum, verum etiam morborum nostrorum depellendorum vi pollere : Christus enim exsisteus in nobis, sopit sævientem in nostris membris car- nis legem, et pietatem in Deum exsuscitat, pertur- bationes mortificat, delicta in quibus sumus nobis non impulans, sed potius ut ægrolos sanans. Con- fractum enim alligat, erigit lapsum, cell pastor bonus, et qui animam suam ponit pro ovibus suis. A usque deterreant, labi autem cessaturus sis nun- C D Psal Ivili, 13. Prov. 15, 1. PATROL. GR. LXXIII. CAP. III. Quod vitæ aliunde acceptæ particeps non sit Filius, sed vita potius secundum naturam, ut ex vita secundum naturam, Deo nimirum ac Patre, ge- nilus. VI, 58. Sicut misit me vivens Pater, et ego propter Patrem, et qui manducat me, et ipse viret propter me. nec Obscurior est propositi textus sententia, vulgari difficultate involuta: verumtamen non est plane quærentibus invia, comprehendetur enim ab iis qui recte sentire voluerint. Cum ergo seip- sum missum esse Filius ait, tunc nihil aliud quam se incarnatum esse significat; cum autem incar- natum esse dicimus, hominem prorsus factum as- serimus. Quemadmodum igitur, inquit, hominem me fecit Pater, et quia ex vita secundum naturanı sum genitus, Deus exsistens Verbum vivo, et homo factus mea ipsius natura meum templum, id est corpus, implevi : sic etiam Qui manducat meam carnem, vivet propter me. » Assumpsi enim car- nem mortalein, sed quoniam in hac inhabitavi, vita secundum naturam exsistens, propterea quod ex vivente sum Patre, totam ad vitam meam trans- formavi. Non succubui corruptioni, sed ipsam de- vici potius, ut Deus. Quemadmodum ergo, nec enim id propter utilitatem denuo repetere grava- bor, licet factus sim caro, inquit (hoc enim si- gnificat missum esse), vivo rursus propter viven- tem Patrem, genitoris videlicet naturalem in me- ipso dotem servans: sic etiam qui per carnis meæ participationem me suscipit, in seipso vivet, uti- que totus in me transformatus qui vividcare valeo propterea quod sun ex radice vividca, hoc est Deo ac Patre. Ait autem incarnatum se esse a Pa- tre, quamvis Salomon dicat: • Sapientia ælifica- vit sibi domum "; » et beatus Gabriel virtuti Spi- ritus corporis divini structuram tribuat, sanctam Virginem his verbis compellans : « Spiritus enim sanctus, inquit, superveniet in te, et virtus Altis- .

δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι·, ἵνα πάλιν ἐννοις, ὅτι μιᾶς οὔδης τῆς κατὰ φύσιν θεότητος, καὶ ἐν Πατρὶ, καὶ ἐν Υἱῷ νοουμένης, καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, οὐ μεμερισμένως ἕκαστος ενεργήσει περί τι τῶν ὄντων, ἀλλ᾽ ὅπερ ἂν λέγοιτο γενέσθαι καὶ δι᾿ ἑνὸς, τοῦτο πάντως ἐστὶν ὅλης ἔργον τῆς θείας φύσ σεως. Μιᾶς γὰρ οὔσης τῆς ἁγίας Τριάδος κατά γε τὸν τῆς ὁμοουσιότητος λόγον, μία δή που πάντως καὶ ἡ ἐφ᾽ ἅπασιν ἔσται δύναμις. Πάντα γὰρ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Ο δὲ πολλάκις ειρήκαμεν, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν· τὰ αὐτὰ γὰρ λέγειν εἰ καὶ φορτικὸν, ἀλλ᾽ οὖν ἔχει τὸ ἀσφαλές. Εθος τῷ Σω- τῆρι Χριστῷ τὰ ὅσαπερ ἐστι τὴν ἀνθρώπῳ πρέπου σαν ἀναπηδῶντα δύναμιν, τῇ τοῦ Πατρὸς ἐνεργεία Α • Πνεῦμα γὰρ, φησίν, ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ Β χρησίμως ανατιθέναι. Τεταπείνωκε γὰρ ἑαυτὸν ἄν θρωπος γεγονώς· καὶ ἐπείπερ τὴν τοῦ δούλου μορ φὴν κατεδέξατο, τὸ δουλοπρεπές οὐκ ἀτιμάζει μέτρον. Πλὴν οὐκ ἔξω κείσεται τοῦ πάντα ποιεῖν μετὰ τοῦ Πατρός· ἐνεργεῖ δὲ ὁ γεννήσας αὐτὸν δι' αὐτοῦ τὰ - πάντα, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν· « Ο Πατὴρ γάρ, φησίν, ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Αποδιδούς τοίνυν τῇ οἰκονομίᾳ τῇ μετά σαρκὸς τὸ πρέπον, ἀνατίθησι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὰ ὑπὲρ ἀνθρώπου δύναμιν. Τὸ γὰρ κτίσαι ναὸν ἐν παρθένῳ, τὴν ἀνθρώπου δύναμιν ἐξάλλεται. Αλλ' ἐρεῖ πρὸς ταῦτα πάλιν ὁ δι᾽ ἐναντίας· Καὶ πῶς ἂν ἑτέρως τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ἐξεκάλυψεν ὁ Υἱός, * πῶς ἂν ἔδειξε σαφῶς ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ Πατήρ, εἰ μὴ διὰ τοῦ λέγειν, ὅτι ο Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα; » Εἰ γὰρ χορηγός ἐστιν ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ τῆς ζωῆς, τις εἰς τοσαύτην ἀβελτηρίαν ἐλάσει λοιπόν, ὡς μὴ πάντως ἐννοεῖν ὅτι τὸ μέτοχον ζωῆς οὐ ταυτὸν ἔσται κατὰ φύσιν τῇ ζωῇ, ἤτοι τῷ ζωοποιεῖν ἰσχύο οντι ; Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα καὶ ἡμεῖς, τὸν τῆς ἀληθείας ἀντεξάγοντες λόγον, ἐροῦμεν εὐκαίρως· ι Ο μωρός μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει, τοῦ συντελεῖν ἄνομα, καὶ λαλεῖν πρὸς Κύριον πλά νησιν. » Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς τοιαύτης τῶν αἱρετι κῶν ἐννοίας τὸ παρανομώτερον ; Πῶς δὲ οὐκ ἐσχάτη πλάνησις λαλεῖται παρ' αὐτῶν κατὰ τοῦ πάντα ζωο- γονοῦντος Χριστοῦ, ὅτε λέγειν οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ πα- ραφρονέστατοι, ζῇν αὐτὸν τῆς παρ᾽ ἑτέρου μετέχοντα ζωῆς, καθάπερ τὰ δι' αὐτοῦ γεγονότα; "Αρ' οὖν ἔσται λοιπὸν καὶ ζῶον ἡμῖν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ καὶ ζωῆς ὑπο άρχων μέτοχος, ἀλλ' οὐκ αὐτὸ κατὰ φύσιν ζωή. Τὸ γὰρ ζῶον ἕτερον εἶναι δεῖ πάντως παρὰ τὴν ού σαν ἐν αὐτῷ ζωήν. Εἰ δὲ νομίζουσι ταυτὸν εἶναι δύο νασθαι, λεγέσθω πᾶν ζῶον ζωή· ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς οὕτω ποιήσαι σωφρονῶν· οὐκοῦν οὐδὲ ζῶον ἡμῖν ὁ Μονογενής, ἀλλὰ ζωὴ κατὰ φύσιν νοηθήσεται. Πῶς γὰρ ἂν καὶ ἀληθεύσαι λέγων· . Εγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή; ο Ζωή γάρ ἐστι τὸ ζωογονοῦν, οὐ τὸ τῆς παρ' ἑτέρου ζωῆς ἐπιδεὲς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ σοφία · νοεῖται τὸ σοφοῦν δυνάμενον, οὐ τὸ σοφοῦσθαι πε φυκός. Οὐκοῦν καθ' ὑμᾶς διαψεύσεται μὲν ἡ ἀλή θεια, καὶ οὐκ ἀληθεύσει λέγων ὁ Χριστός· « Εγώ 31-183. ΧΧΧΙΙ, 6. * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. . simi obumbrabít tibi ;, ut rursus intelligas, quod cum una secundum naturam deitas et in Patre et in Filio intelligatur ac sancto Spiritu, non operatur quisque seorsim, sed quod per unum esse dicitur, utique id totius naturæ divinæ est opus. Nam cum sancta Trinitas con- substantialitatis ratione una sit, una certe quoque in omnibus virtus erit. Omnia quippe sunt ex Patre per Filium in Spiritu. Cæterum quod sæpe diximus rursum bic afferemus: quod quidem re- petere, licet grave sit, tutum nihilominus ac se- curum est. Solet Salvator Christus ea quæ hu… manas vires excedunt Patris virtuti commode tri- buere. Humiliavit enim seipsum factus homo, cum- que servi formam susceperit, servilem conditionem non aversatur ". Verumtamen non excludetur ab omnibus cum Patre faciendis; operatur autem qui genuit ipsum omnia per ipsum, juxta Salvatoris ipsius vocem : « Pater enim, inquit, in me manens, ipse facit opera *. » Cum igitur dispensationi cum carne tribuat quod ei convenit, ad Deum ac Pa- trem refert ea quae vires excedunt humanas. Templum enim in virgine condere, vires hominis transilit. Sed ad hæc rursum inquiet adversarius: Quomodo aliter quid secundum naturam sit Filius revelasset, aut quomodo clare ostendisset majorem esse Patrem, quam dicendo : . Ego vivo propter Patremt, Nam si Pater vilæ largitor est Filio, quis in tantam erumpet insaniam, ut non plane intelligat id quod vitæ est particeps non idem esse cum vita secundum naturam, aut eo qui vivificare potest? Adversus hæc, doctrinam veritatis in aciem educentes, opportune dicemus: e Fatuus fatua 10- quetur, et cor ejus vana intelliget ad perficiendum iniqua, et loquendum ad Dominum errorem ”. Quid enim ista hæreticorum sententia esse potest iniquius? Quomodo non summus error adversus Christum vivificantem ab iis profertur, cum dicere non vereantur dementissimi homines, ipsum vi- vere, accepta ab alio vita, non secus ac ea quæ creata sunt per ipsum? Filius ergo animal quoque crit, maxime cum vitæ sit particeps, sed non in- samet secundum naturam vita. Animal enim aliud esse plane oportet ab ea quæ est in ipso vita. Quod si idem esse posse existimant, dicatur omne ani- mal vita : sed nemo, ut reor, sans mentis id fece- rit : igitur neque animal nobis Unigenitus, sed vita secundum naturam censebitur. Quomodo enim verum fuerit illud quod ait : . Ego sum re- surrectio et vita "? . Vita enim est id quod vi- vifcat, non quod opus habet aliunde vitam acci- pere, sicuti nimirum sapientia intelligitur id quod alii sapientiam largiri, non quod sapiens fieri po- test. Ex vestra itaque sententia mentietur quidem veritas, nec vere loquetur Christus dicens : « Ego sum vita “¸ › Præterea mentietur splendidus ille sanctorum chorus, qui verba fundit per Spiritum, st Luc. 1, XIV, 6. C Joan. x1, 25. Joan D 35. ss Philipp. 11, 7,8. *ª Joan. xiv, 10.

δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι·, ἵνα πάλιν ἐννοις, ὅτι μιᾶς οὔδης τῆς κατὰ φύσιν θεότητος, καὶ ἐν Πατρὶ, καὶ ἐν Υἱῷ νοουμένης, καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, οὐ μεμερισμένως ἕκαστος ενεργήσει περί τι τῶν ὄντων, ἀλλ᾽ ὅπερ ἂν λέγοιτο γενέσθαι καὶ δι᾿ ἑνὸς, τοῦτο πάντως ἐστὶν ὅλης ἔργον τῆς θείας φύσ σεως. Μιᾶς γὰρ οὔσης τῆς ἁγίας Τριάδος κατά γε τὸν τῆς ὁμοουσιότητος λόγον, μία δή που πάντως καὶ ἡ ἐφ᾽ ἅπασιν ἔσται δύναμις. Πάντα γὰρ ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Ο δὲ πολλάκις ειρήκαμεν, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν· τὰ αὐτὰ γὰρ λέγειν εἰ καὶ φορτικὸν, ἀλλ᾽ οὖν ἔχει τὸ ἀσφαλές. Εθος τῷ Σω- τῆρι Χριστῷ τὰ ὅσαπερ ἐστι τὴν ἀνθρώπῳ πρέπου σαν ἀναπηδῶντα δύναμιν, τῇ τοῦ Πατρὸς ἐνεργεία Α • Πνεῦμα γὰρ, φησίν, ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ Β χρησίμως ανατιθέναι. Τεταπείνωκε γὰρ ἑαυτὸν ἄν θρωπος γεγονώς· καὶ ἐπείπερ τὴν τοῦ δούλου μορ φὴν κατεδέξατο, τὸ δουλοπρεπές οὐκ ἀτιμάζει μέτρον. Πλὴν οὐκ ἔξω κείσεται τοῦ πάντα ποιεῖν μετὰ τοῦ Πατρός· ἐνεργεῖ δὲ ὁ γεννήσας αὐτὸν δι' αὐτοῦ τὰ - πάντα, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν· « Ο Πατὴρ γάρ, φησίν, ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Αποδιδούς τοίνυν τῇ οἰκονομίᾳ τῇ μετά σαρκὸς τὸ πρέπον, ἀνατίθησι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὰ ὑπὲρ ἀνθρώπου δύναμιν. Τὸ γὰρ κτίσαι ναὸν ἐν παρθένῳ, τὴν ἀνθρώπου δύναμιν ἐξάλλεται. Αλλ' ἐρεῖ πρὸς ταῦτα πάλιν ὁ δι᾽ ἐναντίας· Καὶ πῶς ἂν ἑτέρως τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ἐξεκάλυψεν ὁ Υἱός, * πῶς ἂν ἔδειξε σαφῶς ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ Πατήρ, εἰ μὴ διὰ τοῦ λέγειν, ὅτι ο Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα; » Εἰ γὰρ χορηγός ἐστιν ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ τῆς ζωῆς, τις εἰς τοσαύτην ἀβελτηρίαν ἐλάσει λοιπόν, ὡς μὴ πάντως ἐννοεῖν ὅτι τὸ μέτοχον ζωῆς οὐ ταυτὸν ἔσται κατὰ φύσιν τῇ ζωῇ, ἤτοι τῷ ζωοποιεῖν ἰσχύο οντι ; Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα καὶ ἡμεῖς, τὸν τῆς ἀληθείας ἀντεξάγοντες λόγον, ἐροῦμεν εὐκαίρως· ι Ο μωρός μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει, τοῦ συντελεῖν ἄνομα, καὶ λαλεῖν πρὸς Κύριον πλά νησιν. » Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς τοιαύτης τῶν αἱρετι κῶν ἐννοίας τὸ παρανομώτερον ; Πῶς δὲ οὐκ ἐσχάτη πλάνησις λαλεῖται παρ' αὐτῶν κατὰ τοῦ πάντα ζωο- γονοῦντος Χριστοῦ, ὅτε λέγειν οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ πα- ραφρονέστατοι, ζῇν αὐτὸν τῆς παρ᾽ ἑτέρου μετέχοντα ζωῆς, καθάπερ τὰ δι' αὐτοῦ γεγονότα; "Αρ' οὖν ἔσται λοιπὸν καὶ ζῶον ἡμῖν ὁ Υἱὸς, ἅτε δὴ καὶ ζωῆς ὑπο άρχων μέτοχος, ἀλλ' οὐκ αὐτὸ κατὰ φύσιν ζωή. Τὸ γὰρ ζῶον ἕτερον εἶναι δεῖ πάντως παρὰ τὴν ού σαν ἐν αὐτῷ ζωήν. Εἰ δὲ νομίζουσι ταυτὸν εἶναι δύο νασθαι, λεγέσθω πᾶν ζῶον ζωή· ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς οὕτω ποιήσαι σωφρονῶν· οὐκοῦν οὐδὲ ζῶον ἡμῖν ὁ Μονογενής, ἀλλὰ ζωὴ κατὰ φύσιν νοηθήσεται. Πῶς γὰρ ἂν καὶ ἀληθεύσαι λέγων· . Εγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή; ο Ζωή γάρ ἐστι τὸ ζωογονοῦν, οὐ τὸ τῆς παρ' ἑτέρου ζωῆς ἐπιδεὲς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ σοφία · νοεῖται τὸ σοφοῦν δυνάμενον, οὐ τὸ σοφοῦσθαι πε φυκός. Οὐκοῦν καθ' ὑμᾶς διαψεύσεται μὲν ἡ ἀλή θεια, καὶ οὐκ ἀληθεύσει λέγων ὁ Χριστός· « Εγώ 31-183. ΧΧΧΙΙ, 6. * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. . simi obumbrabít tibi ;, ut rursus intelligas, quod cum una secundum naturam deitas et in Patre et in Filio intelligatur ac sancto Spiritu, non operatur quisque seorsim, sed quod per unum esse dicitur, utique id totius naturæ divinæ est opus. Nam cum sancta Trinitas con- substantialitatis ratione una sit, una certe quoque in omnibus virtus erit. Omnia quippe sunt ex Patre per Filium in Spiritu. Cæterum quod sæpe diximus rursum bic afferemus: quod quidem re- petere, licet grave sit, tutum nihilominus ac se- curum est. Solet Salvator Christus ea quæ hu… manas vires excedunt Patris virtuti commode tri- buere. Humiliavit enim seipsum factus homo, cum- que servi formam susceperit, servilem conditionem non aversatur ". Verumtamen non excludetur ab omnibus cum Patre faciendis; operatur autem qui genuit ipsum omnia per ipsum, juxta Salvatoris ipsius vocem : « Pater enim, inquit, in me manens, ipse facit opera *. » Cum igitur dispensationi cum carne tribuat quod ei convenit, ad Deum ac Pa- trem refert ea quae vires excedunt humanas. Templum enim in virgine condere, vires hominis transilit. Sed ad hæc rursum inquiet adversarius: Quomodo aliter quid secundum naturam sit Filius revelasset, aut quomodo clare ostendisset majorem esse Patrem, quam dicendo : . Ego vivo propter Patremt, Nam si Pater vilæ largitor est Filio, quis in tantam erumpet insaniam, ut non plane intelligat id quod vitæ est particeps non idem esse cum vita secundum naturam, aut eo qui vivificare potest? Adversus hæc, doctrinam veritatis in aciem educentes, opportune dicemus: e Fatuus fatua 10- quetur, et cor ejus vana intelliget ad perficiendum iniqua, et loquendum ad Dominum errorem ”. Quid enim ista hæreticorum sententia esse potest iniquius? Quomodo non summus error adversus Christum vivificantem ab iis profertur, cum dicere non vereantur dementissimi homines, ipsum vi- vere, accepta ab alio vita, non secus ac ea quæ creata sunt per ipsum? Filius ergo animal quoque crit, maxime cum vitæ sit particeps, sed non in- samet secundum naturam vita. Animal enim aliud esse plane oportet ab ea quæ est in ipso vita. Quod si idem esse posse existimant, dicatur omne ani- mal vita : sed nemo, ut reor, sans mentis id fece- rit : igitur neque animal nobis Unigenitus, sed vita secundum naturam censebitur. Quomodo enim verum fuerit illud quod ait : . Ego sum re- surrectio et vita "? . Vita enim est id quod vi- vifcat, non quod opus habet aliunde vitam acci- pere, sicuti nimirum sapientia intelligitur id quod alii sapientiam largiri, non quod sapiens fieri po- test. Ex vestra itaque sententia mentietur quidem veritas, nec vere loquetur Christus dicens : « Ego sum vita “¸ › Præterea mentietur splendidus ille sanctorum chorus, qui verba fundit per Spiritum, st Luc. 1, XIV, 6. C Joan. x1, 25. Joan D 35. ss Philipp. 11, 7,8. *ª Joan. xiv, 10.

εἰμι ἡ ζωή ο Ψευδομυθήσει δὲ πάλιν καὶ ὁ λαμ- πρὸς τῶν ἁγίων χορός, τοὺς διὰ τοῦ Πνεύματος ἐρευγόμενος λόγους, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν τὸν Μου νογενή. Ὁ μὲν γὰρ θεῖος ἡμῖν Ψαλμῳδὸς ὡς πρὸς τὸν Πατέρα λέγων εὑρίσκεται· ι "Οτι παρὰ σοὶ πηγή ζωής. » Ο δὲ θαυμάσιος εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐν οἰκείαις ἐπιστολαῖς οὕτω φησίν· « “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, δ ἀκηκόαμεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ· μῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφη σαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ μαρτυρούμεν, καὶ ἀπαγγέλ- λομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν, ο Ορᾷς ἀληθεύοντα τὸν Ψαλμῳδὸν, καὶ διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, ὅτε φησὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Πατέρα Θεόν· : "Οτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς; » Ην γὰρ καὶ ἔστι παρ' αὐτῷ πηγὴ Β ζωῆς ὁ Υἱός· ὅτι γὰρ περὶ αὐτοῦ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ πνευματοφόρος, διὰ τῶν αὐτοῦ πάλιν πληροφορή • σει λόγων. Επιστέλλει γὰρ οὕτως • Καὶ οἴδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν [Θεόν]. Καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ· οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωή ή αιώνιος. ο Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, λοιπὸν τῆς τῶν ἑτεροφρόνων τερ- θρείας ἀνέξεται; ἢ τίς τῆς ἐκείνων δυσσεβείας οὐ κατα- βοήσει δικαίως, ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχον ἀποτολ. μώντων εἰπεῖν τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύ στον Γραφῆς οὐδὲν μὲν τοιοῦτον λεγούσης περὶ αὐτοῦ, διαῤῥήδην δὲ μᾶλλον βοώσης, ὅτι καὶ Θεὸς εἴη κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινὸς, καὶ πηγὴ ζωῆς, καὶ ζωὴ πάλιν αἰώνιος; Πῶς γὰρ ἂν νοοῖτο Θεὸς ἀληθινὸς ὁ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου δεόμενος, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ὑπάρ χων αὐτὸς κατὰ φύσιν ζωή ; ἢ πῶς ἂν λέγοιτο ζωῆς ἔτι πηγή, ταῖς παρ' ἑτέρου χορηγίαις εἰς τὸ δύο νασθαι ζήν βοηθούμενος; ᾿Αλλὰ ναί, φησὶν ὁ δι ἐναντίας, κατὰ τοῦτο ζωὴν εἶναι δώσομεν τὸν Υἱόν, καθὸ καὶ αὐτὸς δύναται ζωοποιεῖν, ὡς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν ζῶντα Πατέρα. Ἀλλὰ οὐκ ἀρκέσει ταῦτα πρὸς ἀπολογίαν ὑμῖν, ὦ βέλτιστοι, τῆς και τὰ τοῦ Μονογενούς δυσφημίας· ἀπαίδευτος δὲ καὶ πανταχή διαπίπτων ὁ λόγος ὑμῖν κἂν τούτῳ πά λιν ἁλώσεται. Τὸ γὰρ χρῆναι λέγειν ζωὴν ἀπο- καλεῖσθαι τὸν Υἱόν, ἐπείπερ οἶδε ζωογονεῖν τὰ ζωῆς δεκτικά, διὰ τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἄμετρόν τινα τὴν ἀμαθίαν ὠδίνει ; Οὐ γὰρ ἴστε δήπου, κατὰ τὸ εἰκὸς, τί μέν ἐστι τὸ κατὰ φύσιν, τί δὲ τὸ ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν, ὡς αὐτὸ συντιθέμενον, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατὰ θέσιν. Οἷον θερμὸν μὲν τῇ φύσει τὸ πῦρ, θερμὰ δὲ καὶ ἕτερα, τῆς ἐνεργείας μετα έχοντα τῆς ἀπ' αὐτοῦ, σίδηρος τυχόν, ἢ ξύλον· ἀλλ᾽ οὐκ ἐπείπερ ἐθερμάνθη, διὰ τοῦτο λέγοιντ' ἂν εἶναι καὶ πῦρ· ἀλλοτρίαν γὰρ καὶ οὐ φυσικὴν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἐνέργειαν ἔχει. "Ηξει δὲ καὶ ἐφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τῶν παραδειγμάτων ὁ λόγος. Η γραμματική τυχόν, ἤτοι γεωμετρική, λογικῆς μὲν ἐπιστήμης είδησις πιο στεύεται· ἀλλ' ὅταν τις ίδρις γένηται γραμματικῆς, ἤτοι τῆς ἑτέρας, οὐκ αὐτὸς γραμματική νοηθήσεται τυχόν, ἤτοι γεωμετρική, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐν αὐτῷ γενο- μένης γραμματικής γραμματικὸς ὀνομάζεται; καὶ πάλιν ὁμοίως τὸ ἕτερον· οὕτω καὶ ἡ κατὰ φύσιν ζωή IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. mista ad Patrem ita dicere comperitur: ‹ Quia apud te est fons vitæ *. » Mirabilis autem evan- gelista Joannes in suis epistolis ita scribit: Quot fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus ocu- lis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntianus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit nobis 8. › Vides Joannis quoque testimonio Psal- mistam vere loqui, cum ad universi Deum Patrem ait : « Quia apud te est fons vitæ ? › Erat enim et est apud ipsum fons vitæ Filius. Nam quod de ipso hæc propheta dicat, ex ejus verbis rursum patebit. Sic enim scribit: Et scimus quoniam Filius Dei A et vitam vocal Unigenitum. Divinus etenim Psal venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo : hic est verus Deus et vita aeterna 39. C D At quis demum adversariorum feret argutias ? aut quis adversus illorum impietatem non jure exclamabit, qui dicere audent vitæ quam aliunde acceperit Filium esse participeni, cum sancta et divinitus inspirata Scriptura nihil tale de ipso di- cat, sed aperte potius clamet Deum secundum na- turam esse, et verum, et fontem vitae, et vitam rursus æternam ? Quomodo enim verus Deus esse censebitur cui vita aliunde accepta opus est, ac non est ipse potius vita secundum naturam ? Aut quomodo vitæ fons dicetur, qui ut vivere possit al- terius largitione juvatur? Al enim, inquient adver- sarii, in hoc fatebimur Filium esse vitam, quod ipse quoque vivificare potest, utpote cum in seipso viventem Patrem habeat. Sed non sufli- cient ista vobis, o boni, ad tuendam illam adversus Unigenitum blasphemiam, sed rudis et vana vestra hic quoque ratio deprehendetur. Dicere enim vi- tam nuncupari Filium, quia vivificare potest ea quæ vitam capiunt, propterea quod habet Patrem in seipso, nonne immensam prodit ignorantiam? New scilis euim,ut apparet, quid sit esse secundum natu- ram, et esse ex eo quod est secundum naturam, po- sitione nimirum. Verbi gratia,calidus quidem est ignis natura, sed et alia sunt, accepta ab eo virtute calida, puta ferrum videlicet, aut lignum: sed non idcirco di- centur ignis, quod incaluerint: alienam quippe et non naturalem vim habent in seipsis. Idipsum exemplo a nobis sumpto confirmare licet. Grammatica, exempli gratia, aut geometria, cognitio quidem scienti ratione utentis esse creditur, sed si quis gramma- ticæ peritus aut alterius evaserit, ipse grammatica aut geometria nequaquam esse censebitur, sed ex ea quam didicit grammatica grammaticus appellatur, aut a geometria geometra : sic vita secundum na- turam aliud quiddam est plane ab iis in quibus est, transformans in seipsam id quod natura tale *7 Psal. xxxv, 10. se | Joan. 1, 12. " Joan. v, 20.

εἰμι ἡ ζωή ο Ψευδομυθήσει δὲ πάλιν καὶ ὁ λαμ- πρὸς τῶν ἁγίων χορός, τοὺς διὰ τοῦ Πνεύματος ἐρευγόμενος λόγους, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν τὸν Μου νογενή. Ὁ μὲν γὰρ θεῖος ἡμῖν Ψαλμῳδὸς ὡς πρὸς τὸν Πατέρα λέγων εὑρίσκεται· ι "Οτι παρὰ σοὶ πηγή ζωής. » Ο δὲ θαυμάσιος εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐν οἰκείαις ἐπιστολαῖς οὕτω φησίν· « “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, δ ἀκηκόαμεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ· μῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφη σαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ μαρτυρούμεν, καὶ ἀπαγγέλ- λομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν, ο Ορᾷς ἀληθεύοντα τὸν Ψαλμῳδὸν, καὶ διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, ὅτε φησὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Πατέρα Θεόν· : "Οτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς; » Ην γὰρ καὶ ἔστι παρ' αὐτῷ πηγὴ Β ζωῆς ὁ Υἱός· ὅτι γὰρ περὶ αὐτοῦ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ πνευματοφόρος, διὰ τῶν αὐτοῦ πάλιν πληροφορή • σει λόγων. Επιστέλλει γὰρ οὕτως • Καὶ οἴδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν [Θεόν]. Καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ· οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωή ή αιώνιος. ο Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, λοιπὸν τῆς τῶν ἑτεροφρόνων τερ- θρείας ἀνέξεται; ἢ τίς τῆς ἐκείνων δυσσεβείας οὐ κατα- βοήσει δικαίως, ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχον ἀποτολ. μώντων εἰπεῖν τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύ στον Γραφῆς οὐδὲν μὲν τοιοῦτον λεγούσης περὶ αὐτοῦ, διαῤῥήδην δὲ μᾶλλον βοώσης, ὅτι καὶ Θεὸς εἴη κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινὸς, καὶ πηγὴ ζωῆς, καὶ ζωὴ πάλιν αἰώνιος; Πῶς γὰρ ἂν νοοῖτο Θεὸς ἀληθινὸς ὁ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου δεόμενος, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ὑπάρ χων αὐτὸς κατὰ φύσιν ζωή ; ἢ πῶς ἂν λέγοιτο ζωῆς ἔτι πηγή, ταῖς παρ' ἑτέρου χορηγίαις εἰς τὸ δύο νασθαι ζήν βοηθούμενος; ᾿Αλλὰ ναί, φησὶν ὁ δι ἐναντίας, κατὰ τοῦτο ζωὴν εἶναι δώσομεν τὸν Υἱόν, καθὸ καὶ αὐτὸς δύναται ζωοποιεῖν, ὡς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν ζῶντα Πατέρα. Ἀλλὰ οὐκ ἀρκέσει ταῦτα πρὸς ἀπολογίαν ὑμῖν, ὦ βέλτιστοι, τῆς και τὰ τοῦ Μονογενούς δυσφημίας· ἀπαίδευτος δὲ καὶ πανταχή διαπίπτων ὁ λόγος ὑμῖν κἂν τούτῳ πά λιν ἁλώσεται. Τὸ γὰρ χρῆναι λέγειν ζωὴν ἀπο- καλεῖσθαι τὸν Υἱόν, ἐπείπερ οἶδε ζωογονεῖν τὰ ζωῆς δεκτικά, διὰ τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἄμετρόν τινα τὴν ἀμαθίαν ὠδίνει ; Οὐ γὰρ ἴστε δήπου, κατὰ τὸ εἰκὸς, τί μέν ἐστι τὸ κατὰ φύσιν, τί δὲ τὸ ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν, ὡς αὐτὸ συντιθέμενον, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατὰ θέσιν. Οἷον θερμὸν μὲν τῇ φύσει τὸ πῦρ, θερμὰ δὲ καὶ ἕτερα, τῆς ἐνεργείας μετα έχοντα τῆς ἀπ' αὐτοῦ, σίδηρος τυχόν, ἢ ξύλον· ἀλλ᾽ οὐκ ἐπείπερ ἐθερμάνθη, διὰ τοῦτο λέγοιντ' ἂν εἶναι καὶ πῦρ· ἀλλοτρίαν γὰρ καὶ οὐ φυσικὴν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἐνέργειαν ἔχει. "Ηξει δὲ καὶ ἐφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τῶν παραδειγμάτων ὁ λόγος. Η γραμματική τυχόν, ἤτοι γεωμετρική, λογικῆς μὲν ἐπιστήμης είδησις πιο στεύεται· ἀλλ' ὅταν τις ίδρις γένηται γραμματικῆς, ἤτοι τῆς ἑτέρας, οὐκ αὐτὸς γραμματική νοηθήσεται τυχόν, ἤτοι γεωμετρική, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐν αὐτῷ γενο- μένης γραμματικής γραμματικὸς ὀνομάζεται; καὶ πάλιν ὁμοίως τὸ ἕτερον· οὕτω καὶ ἡ κατὰ φύσιν ζωή IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. mista ad Patrem ita dicere comperitur: ‹ Quia apud te est fons vitæ *. » Mirabilis autem evan- gelista Joannes in suis epistolis ita scribit: Quot fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus ocu- lis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntianus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit nobis 8. › Vides Joannis quoque testimonio Psal- mistam vere loqui, cum ad universi Deum Patrem ait : « Quia apud te est fons vitæ ? › Erat enim et est apud ipsum fons vitæ Filius. Nam quod de ipso hæc propheta dicat, ex ejus verbis rursum patebit. Sic enim scribit: Et scimus quoniam Filius Dei A et vitam vocal Unigenitum. Divinus etenim Psal venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo : hic est verus Deus et vita aeterna 39. C D At quis demum adversariorum feret argutias ? aut quis adversus illorum impietatem non jure exclamabit, qui dicere audent vitæ quam aliunde acceperit Filium esse participeni, cum sancta et divinitus inspirata Scriptura nihil tale de ipso di- cat, sed aperte potius clamet Deum secundum na- turam esse, et verum, et fontem vitae, et vitam rursus æternam ? Quomodo enim verus Deus esse censebitur cui vita aliunde accepta opus est, ac non est ipse potius vita secundum naturam ? Aut quomodo vitæ fons dicetur, qui ut vivere possit al- terius largitione juvatur? Al enim, inquient adver- sarii, in hoc fatebimur Filium esse vitam, quod ipse quoque vivificare potest, utpote cum in seipso viventem Patrem habeat. Sed non sufli- cient ista vobis, o boni, ad tuendam illam adversus Unigenitum blasphemiam, sed rudis et vana vestra hic quoque ratio deprehendetur. Dicere enim vi- tam nuncupari Filium, quia vivificare potest ea quæ vitam capiunt, propterea quod habet Patrem in seipso, nonne immensam prodit ignorantiam? New scilis euim,ut apparet, quid sit esse secundum natu- ram, et esse ex eo quod est secundum naturam, po- sitione nimirum. Verbi gratia,calidus quidem est ignis natura, sed et alia sunt, accepta ab eo virtute calida, puta ferrum videlicet, aut lignum: sed non idcirco di- centur ignis, quod incaluerint: alienam quippe et non naturalem vim habent in seipsis. Idipsum exemplo a nobis sumpto confirmare licet. Grammatica, exempli gratia, aut geometria, cognitio quidem scienti ratione utentis esse creditur, sed si quis gramma- ticæ peritus aut alterius evaserit, ipse grammatica aut geometria nequaquam esse censebitur, sed ex ea quam didicit grammatica grammaticus appellatur, aut a geometria geometra : sic vita secundum na- turam aliud quiddam est plane ab iis in quibus est, transformans in seipsam id quod natura tale *7 Psal. xxxv, 10. se | Joan. 1, 12. " Joan. v, 20.

εἰμι ἡ ζωή ο Ψευδομυθήσει δὲ πάλιν καὶ ὁ λαμ- πρὸς τῶν ἁγίων χορός, τοὺς διὰ τοῦ Πνεύματος ἐρευγόμενος λόγους, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν τὸν Μου νογενή. Ὁ μὲν γὰρ θεῖος ἡμῖν Ψαλμῳδὸς ὡς πρὸς τὸν Πατέρα λέγων εὑρίσκεται· ι "Οτι παρὰ σοὶ πηγή ζωής. » Ο δὲ θαυμάσιος εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐν οἰκείαις ἐπιστολαῖς οὕτω φησίν· « “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, δ ἀκηκόαμεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ· μῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφη σαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ μαρτυρούμεν, καὶ ἀπαγγέλ- λομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν, ο Ορᾷς ἀληθεύοντα τὸν Ψαλμῳδὸν, καὶ διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, ὅτε φησὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Πατέρα Θεόν· : "Οτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς; » Ην γὰρ καὶ ἔστι παρ' αὐτῷ πηγὴ Β ζωῆς ὁ Υἱός· ὅτι γὰρ περὶ αὐτοῦ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ πνευματοφόρος, διὰ τῶν αὐτοῦ πάλιν πληροφορή • σει λόγων. Επιστέλλει γὰρ οὕτως • Καὶ οἴδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν [Θεόν]. Καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ· οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωή ή αιώνιος. ο Εἶτα τίς, εἰπέ μοι, λοιπὸν τῆς τῶν ἑτεροφρόνων τερ- θρείας ἀνέξεται; ἢ τίς τῆς ἐκείνων δυσσεβείας οὐ κατα- βοήσει δικαίως, ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχον ἀποτολ. μώντων εἰπεῖν τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύ στον Γραφῆς οὐδὲν μὲν τοιοῦτον λεγούσης περὶ αὐτοῦ, διαῤῥήδην δὲ μᾶλλον βοώσης, ὅτι καὶ Θεὸς εἴη κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινὸς, καὶ πηγὴ ζωῆς, καὶ ζωὴ πάλιν αἰώνιος; Πῶς γὰρ ἂν νοοῖτο Θεὸς ἀληθινὸς ὁ ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου δεόμενος, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ὑπάρ χων αὐτὸς κατὰ φύσιν ζωή ; ἢ πῶς ἂν λέγοιτο ζωῆς ἔτι πηγή, ταῖς παρ' ἑτέρου χορηγίαις εἰς τὸ δύο νασθαι ζήν βοηθούμενος; ᾿Αλλὰ ναί, φησὶν ὁ δι ἐναντίας, κατὰ τοῦτο ζωὴν εἶναι δώσομεν τὸν Υἱόν, καθὸ καὶ αὐτὸς δύναται ζωοποιεῖν, ὡς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν ζῶντα Πατέρα. Ἀλλὰ οὐκ ἀρκέσει ταῦτα πρὸς ἀπολογίαν ὑμῖν, ὦ βέλτιστοι, τῆς και τὰ τοῦ Μονογενούς δυσφημίας· ἀπαίδευτος δὲ καὶ πανταχή διαπίπτων ὁ λόγος ὑμῖν κἂν τούτῳ πά λιν ἁλώσεται. Τὸ γὰρ χρῆναι λέγειν ζωὴν ἀπο- καλεῖσθαι τὸν Υἱόν, ἐπείπερ οἶδε ζωογονεῖν τὰ ζωῆς δεκτικά, διὰ τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἄμετρόν τινα τὴν ἀμαθίαν ὠδίνει ; Οὐ γὰρ ἴστε δήπου, κατὰ τὸ εἰκὸς, τί μέν ἐστι τὸ κατὰ φύσιν, τί δὲ τὸ ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν, ὡς αὐτὸ συντιθέμενον, ὅπερ ἐστὶ τὸ κατὰ θέσιν. Οἷον θερμὸν μὲν τῇ φύσει τὸ πῦρ, θερμὰ δὲ καὶ ἕτερα, τῆς ἐνεργείας μετα έχοντα τῆς ἀπ' αὐτοῦ, σίδηρος τυχόν, ἢ ξύλον· ἀλλ᾽ οὐκ ἐπείπερ ἐθερμάνθη, διὰ τοῦτο λέγοιντ' ἂν εἶναι καὶ πῦρ· ἀλλοτρίαν γὰρ καὶ οὐ φυσικὴν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἐνέργειαν ἔχει. "Ηξει δὲ καὶ ἐφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τῶν παραδειγμάτων ὁ λόγος. Η γραμματική τυχόν, ἤτοι γεωμετρική, λογικῆς μὲν ἐπιστήμης είδησις πιο στεύεται· ἀλλ' ὅταν τις ίδρις γένηται γραμματικῆς, ἤτοι τῆς ἑτέρας, οὐκ αὐτὸς γραμματική νοηθήσεται τυχόν, ἤτοι γεωμετρική, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐν αὐτῷ γενο- μένης γραμματικής γραμματικὸς ὀνομάζεται; καὶ πάλιν ὁμοίως τὸ ἕτερον· οὕτω καὶ ἡ κατὰ φύσιν ζωή IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. mista ad Patrem ita dicere comperitur: ‹ Quia apud te est fons vitæ *. » Mirabilis autem evan- gelista Joannes in suis epistolis ita scribit: Quot fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus ocu- lis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntianus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit nobis 8. › Vides Joannis quoque testimonio Psal- mistam vere loqui, cum ad universi Deum Patrem ait : « Quia apud te est fons vitæ ? › Erat enim et est apud ipsum fons vitæ Filius. Nam quod de ipso hæc propheta dicat, ex ejus verbis rursum patebit. Sic enim scribit: Et scimus quoniam Filius Dei A et vitam vocal Unigenitum. Divinus etenim Psal venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo : hic est verus Deus et vita aeterna 39. C D At quis demum adversariorum feret argutias ? aut quis adversus illorum impietatem non jure exclamabit, qui dicere audent vitæ quam aliunde acceperit Filium esse participeni, cum sancta et divinitus inspirata Scriptura nihil tale de ipso di- cat, sed aperte potius clamet Deum secundum na- turam esse, et verum, et fontem vitae, et vitam rursus æternam ? Quomodo enim verus Deus esse censebitur cui vita aliunde accepta opus est, ac non est ipse potius vita secundum naturam ? Aut quomodo vitæ fons dicetur, qui ut vivere possit al- terius largitione juvatur? Al enim, inquient adver- sarii, in hoc fatebimur Filium esse vitam, quod ipse quoque vivificare potest, utpote cum in seipso viventem Patrem habeat. Sed non sufli- cient ista vobis, o boni, ad tuendam illam adversus Unigenitum blasphemiam, sed rudis et vana vestra hic quoque ratio deprehendetur. Dicere enim vi- tam nuncupari Filium, quia vivificare potest ea quæ vitam capiunt, propterea quod habet Patrem in seipso, nonne immensam prodit ignorantiam? New scilis euim,ut apparet, quid sit esse secundum natu- ram, et esse ex eo quod est secundum naturam, po- sitione nimirum. Verbi gratia,calidus quidem est ignis natura, sed et alia sunt, accepta ab eo virtute calida, puta ferrum videlicet, aut lignum: sed non idcirco di- centur ignis, quod incaluerint: alienam quippe et non naturalem vim habent in seipsis. Idipsum exemplo a nobis sumpto confirmare licet. Grammatica, exempli gratia, aut geometria, cognitio quidem scienti ratione utentis esse creditur, sed si quis gramma- ticæ peritus aut alterius evaserit, ipse grammatica aut geometria nequaquam esse censebitur, sed ex ea quam didicit grammatica grammaticus appellatur, aut a geometria geometra : sic vita secundum na- turam aliud quiddam est plane ab iis in quibus est, transformans in seipsam id quod natura tale *7 Psal. xxxv, 10. se | Joan. 1, 12. " Joan. v, 20.

Α ἕτερόν τι πάντως ἐστὶ παρὰ τὰ ἐν οἷς γίνεται, μετα σκευάζουσα πρὸς ἑαυτὴν τὸ μὴ φύσει τοιοῦτον. Οὐκοῦν ὅταν ἐν Υἱῷ λέγητε τὸν Πατέρα υπάρχειν, ὥσπερ ἐν ὕλῃ τυχὸν, ἵνα, ἐπείπερ ἐστὶ ζωὴ κατὰ φύσιν, ζωογονεῖν δύνηται καὶ αὐτῆς, ἀνοήτως ἔτι ζωὴ εἶναι δώσετε, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχον, σχέσει δὲ μᾶλλον, καὶ οὐκ οὐσιωδῶς εἰς τὸ τοῦ χορηγοῦντος ἀνακεκλημένον ἀξίωμα. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἄν τις εὐλόγως τὸν θερμανθέντα σίδηρον ἀποκα λέσεις πῦρ, κἂν τὴν τοῦ πυρὸς ἐνέργειαν ἔχῃ, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ τεθερμάνθαι· ἢ καὶ πάλιν οὐκ ἄν τις νοῦν ἔχων ὀνομάσαι γραμματικὴν τὸν γραμματικὸν, διὰ τὸ καὶ ἑτέρους δύνασθαι χειραγωγεῖν εἰς τὴν ἐπιστή- μην· οὕτως οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς τὰ εἰκότα φρονῶν, ζωὴν ὀνομάσαι τὸν Υἱὸν διὰ τὸ καὶ ἑτέρους δύνασθαι ζωογονεῖν, οὐ κατὰ φύσιν ἔχοντα κατ' ἐκείνους τὸ εἶναι ζωή, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ένα εσπαρμένον, ήτοι διὰ τὸν ἐνοικοῦντα Πατέρα. Τί δ' ἄν, εἰπέ μοι, καὶ διακωλύσαι λοιπὸν, ὡς ἐξ ἡμῶν ἕνα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν, φθαρτῆς δηλονότι φύσεως, εἰ ζῇ διὰ τὸν Πατέρα, τοῦτ᾽ ἔστι, τὴν ἐκ τοῦ τεχόντος ζωὴν χορηγούμενος, ὡς νοοῦσιν αὐτοί; Ἐφθάρη γὰρ ἂν κατὰ τὴν τῶν νοημάτων ἀναλογίαν, εἰ μὴ ἔσχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν ζῶντα Πατέρα. Καὶ εἰ συγχωροῦμεν ἀλη θεύειν λέγοντι · « Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ,, ἔχει μὲν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν· ἔστι δὲ αὐτὸς ἐν Πατρὶ, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν οὐκ ὤν. Καὶ σιωπῶ τὸ δύσφημον, εἰ καὶ λέγειν ἐχρῆν εἰς ἔλεγχον τῆς τῶν θεομάχων ἀσεβείας· ἁλώσεται γὰρ ἔχων ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸ ζωῆς ἔρη- μον, τοῦτ' ἔστι, τὴν φθοράν, ἤτοι φύσιν τὴν φθειρο μένην. Ὅτι γὰρ ἡ τοῦ πράγματος φύσις οὕτως νοεῖν ἡμᾶς ἀναγκάσῃ περὶ τοῦ Υἱοῦ, ζητητέον ἡμῖν καὶ ἐσαῦθις, καὶ διὰ ποικίλων Ιτέον θεωρημάτων, ἐπεί περ ἡμῖν σκοπός ταῖς προσηκούσαις ἀκριβείαις καταλεπτύνειν τὸ ζητούμενον. Ζωὴν εἶναι φῆς κατὰ φύσιν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Καλῶς· ἔχει γὰρ οὕτως, ἀλλ' ἔστι καὶ ἐν Υἱῷ. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ παρ' ὑμῶν δίδωσι λόγος. Εροίμην δ' ἂν εἰκότως ἤδη λοιπόν, ἐκεῖνο μανθάνειν ἐπιθυμῶν, τί ἐνεργήσει περὶ τὸν Υἱόν, ὑπάρχων ἐν αὐτῷ; Αρα μεταδώσει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ ἰδίῳ γεννήματι, και θάπερ δεομένῳ, καὶ οὐκ ἔχοντι τὴν ζωὴν ἐξ αὐτοῦ ; Καὶ πῶς οὐκ ἀνάγκη πᾶσα νοεῖν ἔρημον εἶναι ζωῆς τὸν Υἱόν; Τὸ δὲ ζωῆς ἔρημον, τι ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ φθαρτόν; Αλλ' οὐ μεταδώσει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ γεννήματι· ζωὴ γὰρ, καὶ εἰ μὴ δέχοιτο παρ' αὐτοῦ. Πῶς οὖν ἔτι συκοφαντοῦσί τινες ἀθυρογλωττοῦντες ἀφυλάκτως, καὶ διὰ τοῦτο λέγουσι ζῆν τὸν Υἱόν, ἐπείπερ ἔχει ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Εἰ μὲν γὰρ ζῇ καὶ δίχα τοῦ Πατρὸς, ὡς ὑπάρχων οὐσιωδῶς καὶ αὐτὸς ζωή, οὐκέτι ζῇ διὰ τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, διὰ τὴν ἐκ Πατρὸς μετάληψιν. Εἰ δὲ χορηγὸν τῆς ἰδίας ζωῆς ἔχει τὸν Πατέρα, ζωὴν Ιδίαν οὐκ ἔχων αὐτὸς ἀναδειχθήσεται · δανείζεται γὰρ τὴν παρ' ἑτέρου, καὶ ὅπερ ἐξ ἀρχῆς ἐλέγομεν, ζῶαν μᾶλλον ἐστιν, ἢ ζωή, καὶ φθαρτῆς ἤδη φύσεως. Πῶς οὖν ἑαυτὸν ἀπεκάλει ζωήν; "Η γὰρ ἐξέσται καὶ ἡμῖν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non est. Igitur cum dicatis in Filio Patrem exsi- stere, velut in materia scilicet, ut quoniam vita est secundum naturam, ipse quoque vivificare possit, stulte vitam esse concedelis, ac non potius vitæ ab alio acceptæ participem, et relatione, non sub- stantialiter ad largitoris dignitatem excitatum. Et quemadmodum nemo calefactum ferrum ignem re- cle vocaverit, licet ignis vim habeat, propterea quod ab eo calefactum est; aut sicut nemo sanæ men- tis grammaticum grammaticam nominaverit, pro- pterea quod alios in ea quoque arte possit insti- tuere : ita nullus, opinor, sanæ mentis vitam Fi- lium appellaverit, ex eo quod possit alios quoque vivificare, cum ex eorum sententia a natura non habeat ut sit vita, sed ex virtute Patris insitum, sive propter inhabitantem Patrem. Quid autem prohibuerit, quæso, Filium ut unum ex nobis in- telligi, corruptibili nempe natura præditum, si vivit propter Patrem, hoc est vita a Patre accepta, ut illi existimant ? Corrumpi enim plane sequeretur, nisi in seipso viventem Patrem haberet. Et si vere eum loqui fatenιur, cum ait : e Ego in Patre et Pa- ter in me est 8, . habet quidem ipse in seipso Pa- trem qui vita est secundum naturam: sed est ipse in Patre, quamvis vita non sit secundum naturam. Et ne blasphemiam loquar, licet ad revincendam Dei bostium impietatem proferenda sit, deprebendetur Pater in seipso vita destitui, id est habere cor- ruptionem, sive naturam corruptibilem.Quod enim rei natura ſta nos cogat sentire de Filio, quæren- dum nobis iterum, et per multas observationes eundum, quandoquidem propositum nobis est ac- curate et subtiliter, ut par est, quæstionem expen- dere. B C Vitam secundum naturam Deum ac Patrem esse dicis. Recte & ita quippe se´habet : sed est in Filio quoque. Id enim ex verbis etiam vestris sequitur. Percontari velim igitur deinceps, et ex vobis discere, quidnam operaturus sit erga Filium, cum in ipso exsistat ? An suo genimini suam vitam im- pertietur, ceu experti et non habenti vitam ex se- ipso ? Et quomodo necesse prorsus non erit intel- D ligere expertem esse vitæ Filium? At quod vitæ est expers, quidnam aliud demum sit quam corru- ptibile ? At non imperdietur vitam suam genimini : vita enim est, licet eam ab ipso non accipiat. Quo- modo igitur quidam ultra cavillantur temere de- blaterantes, atque idcirco vivere Filium dicunt, quia Patrem in se habet qui vita est secundum na- turam? Nam si vivit etiam absque Patre, ut qui sit et ipse vita substantialiter, non jam vivit propter Fatrem, id est, propter vitæ participationem ex Patre. Sin autem largitorem propriæ vitæ Patrem habeat, vita propria destitutus ipse apparebit eam enim alteri acceptam habet, et quod initio diceba- mus, animal potius est quam vita, et corruptibilis Juan. XIV, 11.

Α ἕτερόν τι πάντως ἐστὶ παρὰ τὰ ἐν οἷς γίνεται, μετα σκευάζουσα πρὸς ἑαυτὴν τὸ μὴ φύσει τοιοῦτον. Οὐκοῦν ὅταν ἐν Υἱῷ λέγητε τὸν Πατέρα υπάρχειν, ὥσπερ ἐν ὕλῃ τυχὸν, ἵνα, ἐπείπερ ἐστὶ ζωὴ κατὰ φύσιν, ζωογονεῖν δύνηται καὶ αὐτῆς, ἀνοήτως ἔτι ζωὴ εἶναι δώσετε, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ζωῆς τῆς παρ' ἑτέρου μέτοχον, σχέσει δὲ μᾶλλον, καὶ οὐκ οὐσιωδῶς εἰς τὸ τοῦ χορηγοῦντος ἀνακεκλημένον ἀξίωμα. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἄν τις εὐλόγως τὸν θερμανθέντα σίδηρον ἀποκα λέσεις πῦρ, κἂν τὴν τοῦ πυρὸς ἐνέργειαν ἔχῃ, διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ τεθερμάνθαι· ἢ καὶ πάλιν οὐκ ἄν τις νοῦν ἔχων ὀνομάσαι γραμματικὴν τὸν γραμματικὸν, διὰ τὸ καὶ ἑτέρους δύνασθαι χειραγωγεῖν εἰς τὴν ἐπιστή- μην· οὕτως οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς τὰ εἰκότα φρονῶν, ζωὴν ὀνομάσαι τὸν Υἱὸν διὰ τὸ καὶ ἑτέρους δύνασθαι ζωογονεῖν, οὐ κατὰ φύσιν ἔχοντα κατ' ἐκείνους τὸ εἶναι ζωή, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας ένα εσπαρμένον, ήτοι διὰ τὸν ἐνοικοῦντα Πατέρα. Τί δ' ἄν, εἰπέ μοι, καὶ διακωλύσαι λοιπὸν, ὡς ἐξ ἡμῶν ἕνα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν, φθαρτῆς δηλονότι φύσεως, εἰ ζῇ διὰ τὸν Πατέρα, τοῦτ᾽ ἔστι, τὴν ἐκ τοῦ τεχόντος ζωὴν χορηγούμενος, ὡς νοοῦσιν αὐτοί; Ἐφθάρη γὰρ ἂν κατὰ τὴν τῶν νοημάτων ἀναλογίαν, εἰ μὴ ἔσχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν ζῶντα Πατέρα. Καὶ εἰ συγχωροῦμεν ἀλη θεύειν λέγοντι · « Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ,, ἔχει μὲν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν· ἔστι δὲ αὐτὸς ἐν Πατρὶ, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν οὐκ ὤν. Καὶ σιωπῶ τὸ δύσφημον, εἰ καὶ λέγειν ἐχρῆν εἰς ἔλεγχον τῆς τῶν θεομάχων ἀσεβείας· ἁλώσεται γὰρ ἔχων ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ τὸ ζωῆς ἔρη- μον, τοῦτ' ἔστι, τὴν φθοράν, ἤτοι φύσιν τὴν φθειρο μένην. Ὅτι γὰρ ἡ τοῦ πράγματος φύσις οὕτως νοεῖν ἡμᾶς ἀναγκάσῃ περὶ τοῦ Υἱοῦ, ζητητέον ἡμῖν καὶ ἐσαῦθις, καὶ διὰ ποικίλων Ιτέον θεωρημάτων, ἐπεί περ ἡμῖν σκοπός ταῖς προσηκούσαις ἀκριβείαις καταλεπτύνειν τὸ ζητούμενον. Ζωὴν εἶναι φῆς κατὰ φύσιν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Καλῶς· ἔχει γὰρ οὕτως, ἀλλ' ἔστι καὶ ἐν Υἱῷ. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ παρ' ὑμῶν δίδωσι λόγος. Εροίμην δ' ἂν εἰκότως ἤδη λοιπόν, ἐκεῖνο μανθάνειν ἐπιθυμῶν, τί ἐνεργήσει περὶ τὸν Υἱόν, ὑπάρχων ἐν αὐτῷ; Αρα μεταδώσει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ ἰδίῳ γεννήματι, και θάπερ δεομένῳ, καὶ οὐκ ἔχοντι τὴν ζωὴν ἐξ αὐτοῦ ; Καὶ πῶς οὐκ ἀνάγκη πᾶσα νοεῖν ἔρημον εἶναι ζωῆς τὸν Υἱόν; Τὸ δὲ ζωῆς ἔρημον, τι ἂν ἕτερον εἴη λοιπόν, ἢ φθαρτόν; Αλλ' οὐ μεταδώσει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τῷ γεννήματι· ζωὴ γὰρ, καὶ εἰ μὴ δέχοιτο παρ' αὐτοῦ. Πῶς οὖν ἔτι συκοφαντοῦσί τινες ἀθυρογλωττοῦντες ἀφυλάκτως, καὶ διὰ τοῦτο λέγουσι ζῆν τὸν Υἱόν, ἐπείπερ ἔχει ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Εἰ μὲν γὰρ ζῇ καὶ δίχα τοῦ Πατρὸς, ὡς ὑπάρχων οὐσιωδῶς καὶ αὐτὸς ζωή, οὐκέτι ζῇ διὰ τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, διὰ τὴν ἐκ Πατρὸς μετάληψιν. Εἰ δὲ χορηγὸν τῆς ἰδίας ζωῆς ἔχει τὸν Πατέρα, ζωὴν Ιδίαν οὐκ ἔχων αὐτὸς ἀναδειχθήσεται · δανείζεται γὰρ τὴν παρ' ἑτέρου, καὶ ὅπερ ἐξ ἀρχῆς ἐλέγομεν, ζῶαν μᾶλλον ἐστιν, ἢ ζωή, καὶ φθαρτῆς ἤδη φύσεως. Πῶς οὖν ἑαυτὸν ἀπεκάλει ζωήν; "Η γὰρ ἐξέσται καὶ ἡμῖν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non est. Igitur cum dicatis in Filio Patrem exsi- stere, velut in materia scilicet, ut quoniam vita est secundum naturam, ipse quoque vivificare possit, stulte vitam esse concedelis, ac non potius vitæ ab alio acceptæ participem, et relatione, non sub- stantialiter ad largitoris dignitatem excitatum. Et quemadmodum nemo calefactum ferrum ignem re- cle vocaverit, licet ignis vim habeat, propterea quod ab eo calefactum est; aut sicut nemo sanæ men- tis grammaticum grammaticam nominaverit, pro- pterea quod alios in ea quoque arte possit insti- tuere : ita nullus, opinor, sanæ mentis vitam Fi- lium appellaverit, ex eo quod possit alios quoque vivificare, cum ex eorum sententia a natura non habeat ut sit vita, sed ex virtute Patris insitum, sive propter inhabitantem Patrem. Quid autem prohibuerit, quæso, Filium ut unum ex nobis in- telligi, corruptibili nempe natura præditum, si vivit propter Patrem, hoc est vita a Patre accepta, ut illi existimant ? Corrumpi enim plane sequeretur, nisi in seipso viventem Patrem haberet. Et si vere eum loqui fatenιur, cum ait : e Ego in Patre et Pa- ter in me est 8, . habet quidem ipse in seipso Pa- trem qui vita est secundum naturam: sed est ipse in Patre, quamvis vita non sit secundum naturam. Et ne blasphemiam loquar, licet ad revincendam Dei bostium impietatem proferenda sit, deprebendetur Pater in seipso vita destitui, id est habere cor- ruptionem, sive naturam corruptibilem.Quod enim rei natura ſta nos cogat sentire de Filio, quæren- dum nobis iterum, et per multas observationes eundum, quandoquidem propositum nobis est ac- curate et subtiliter, ut par est, quæstionem expen- dere. B C Vitam secundum naturam Deum ac Patrem esse dicis. Recte & ita quippe se´habet : sed est in Filio quoque. Id enim ex verbis etiam vestris sequitur. Percontari velim igitur deinceps, et ex vobis discere, quidnam operaturus sit erga Filium, cum in ipso exsistat ? An suo genimini suam vitam im- pertietur, ceu experti et non habenti vitam ex se- ipso ? Et quomodo necesse prorsus non erit intel- D ligere expertem esse vitæ Filium? At quod vitæ est expers, quidnam aliud demum sit quam corru- ptibile ? At non imperdietur vitam suam genimini : vita enim est, licet eam ab ipso non accipiat. Quo- modo igitur quidam ultra cavillantur temere de- blaterantes, atque idcirco vivere Filium dicunt, quia Patrem in se habet qui vita est secundum na- turam? Nam si vivit etiam absque Patre, ut qui sit et ipse vita substantialiter, non jam vivit propter Fatrem, id est, propter vitæ participationem ex Patre. Sin autem largitorem propriæ vitæ Patrem habeat, vita propria destitutus ipse apparebit eam enim alteri acceptam habet, et quod initio diceba- mus, animal potius est quam vita, et corruptibilis Juan. XIV, 11.

ἀκινδύνως εἰπεῖν· ο 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ν ἢ εἴπερ ἐστὶ σφαλερὸς ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξέσται ποιήματι τοῖς θεοπρεπέσιν ἀξιώμασιν ἐπιπηδᾷν· οἶδεν ἄρα ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν ἑαυτὸν ὁ Υἱός. Ἐπεὶ πῶς ἔσται χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, πῶς δὲ εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις ἀκριβής; Η πῶς οὐκ ὀρθῶς ἐποίει λέγων ὁ Φίλιππος· « Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν; » Καὶ γὰρ δὴ καὶ ὄντως. ἐννοήσαι προσήκει, ὅτι τὸν Υἱόν τις τεθεαμένος οὔπω τεθεώρηκε τον Πατέρα, εἴπερ ὁ μέν ἐστι κατὰ φύσιν ζωή, ὁ δὲ ζωῆς τῆς παρ' αὐτοῦ μέτοχος. Οὐ γὰρ ἄν τις ἴδοι τὸ ζωοποιοῦν ἐν τῷ ζωοποιουμένῳ ποτὲ, ἐν τῷ δεομένῳ τὸν ἀπροσδεᾶ. Οὐκοῦν καὶ καθ᾿ ἕτερον ψεύσεται τρόπον, εἰπών· «Ὁ ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ο 'Αλλ' ὁρᾷ που πάλιν ὁ τῶν εὐσεβῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων ἐραστὴς, ὅσα ταῖς ἐκείνων φλυαρίαις ἀκολουθήσει τὰ ἄτοπα. Εκκλινέτω τοιγαροῦν ἀπ' αὐτῶν, καὶ παραλλαττέτω, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ποιείτω μὲν τροχιάς ὀρθὰς, τὰς δὲ ὁδοὺς κατευθυνέτω τὰς ἑαυτοῦ, καὶ πρὸς τὸ ἁπλοῦν τῆς ἀληθείας δράτω κάλλος, ζωὴν μὲν κατὰ φύσιν εἶναι πιστεύων τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ζωὴν δὲ πάλιν τὸν ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον Υιόν. ὡς γὰρ φῶς ἐκ φωτὸς εἶναι λέγεται, οὕτω καὶ ζωὴ ἐκ ζωῆς· καὶ ὥσπερ τὰ φωτός δεόμενα φωτίζει ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ διὰ φωτὸς ἰδίου, τοῦ Υἱοῦ, καὶ σοφοῖ τὰ σοφίας δεκτικά, ὡς διὰ σοφίας ιδίας, καὶ δυναμοῖ τὰ δυνάμεως χρήσ ζοντα, ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν ἰδίας, οὕτω ζωοποιεῖ τὰ ὅσαπέρ ἐστι τῆς παρ' αὐτοῦ δεόμενα ζωῆς, διὰ ζωῆς ἰδίας καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεομένης, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Υἱοῦ. Ὅταν οὖν λέγῃ· « Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, ο μή νομίσῃς ὅτι διὰ τὸ δέχεσθαι τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς ζωήν, ζῇν ἑαυτὸν ὁμολογεῖ, ἀλλ' ἐπείπερ ἐκ ζῶντος ἐγεννήθη Πατρὸς, διὰ τοῦτο καὶ ζῆν ἑαυτὸν διῖσχυρί- σατο. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει μὴ ζῇν τὸν ἐκ ζῶντος Πατρός. Καὶ ὥσπερ εἴ τις λέγοι τῶν καθ' ἡμᾶς: "Ανθρωπός εἰμι λογικὸς διὰ τὸν πατέρα· ἀνθρώπου γὰρ λογικοῦ γέγονα τέκνον· οὕτω νοήσεις καὶ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Μονο- γενούς· « Ζῶ, φησί, διὰ τὸν Πατέρα. › Ἐπειδὴ γὰρ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ γεννήσας με Πατήρ, εὐφυές δέ εἰμι καὶ γνήσιον γέννημα, τὸ ἴδιον αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγομαι, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ εἶναι ζωή· τοῦτο γάρ ἐστι καὶ ὁ Πατήρ. Ἐπειδὴ δὲ εἷς ἐξ ἑνὸς νοεῖται τε καὶ ἔστιν· ἐκ Πατρὸς γὰρ ὁ Υἱὸς, εἰ καὶ συνῆν ἀπ δίως· εἰκότως τοῖς φυσικοῖς τοῦ γεννήσαντος ἀξιώ- μασιν, ὡς ἰδίοις ἐπισεμνύνεται. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς" οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα, καὶ ἀπέθανον. Ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον, ζήσει εἰς τὸν αἰῶνα. Μεγάλα, φησίν, εἶναι δεῖ τὰ ἐκ μεγάλων ἀποτελέ σματα· καὶ τὰ διὰ τῆς ἄνωθεν χορηγούμενα χάριτος, ὁρᾶσθαι προσήκει θεοπρεπῆ, καὶ τῆς θείας μεγαλο- δωρεάς άξια. Εἰ γὰρ ὅλως εποιήσω παραδεκτὸν ἐν πίστει τὸ ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνειν τὸν ἄρτον, ἐμποι- εἴτω τοῖς ἐφιεμένοις διηνεκῆ τὴν ζωὴν, καὶ ἀκατάλη- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. 'U B A demum nature. Quomodo ergo seipsum vitam vom D c est Filius, tametsi ab æterno simul erat), naturalibus ss Joan. XIV, 6. ss Ibid. 8. Ibid. 9. cabat? Aut enim licebit quoque nobis citra periculum dicere : Ego sum vita ",, aut si peri culosum est ita loqui: non licet enim creaturæ in divinas dignationes invadere: scit utique Filius se vitam esse secundum naturam. Alioqui, quo- modo character erit substantiæ Genitoris, quomodo imago et perfecta similitudo ? Aut quomodo non recte faciebat Philippus cum diceret : « Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis "?, Utique enim censere debemus, eum qui Filium spectaverit non- duan spectasse Patrem, si hic secundum naturam vita est, ille vitæ ab ipso acceptæ particeps. Nemo enim unquam viderit eum qui vivificat, in eo qui vivificatur, et qui non eget, in eo qui indiget. Igitur alio quoque modo mentietur cum ait : Qui videt me videt et Patrem 88, Sed qui pia Ecclesia dogmata se- ctatur, videt rursus quantæ illorum nugas absurdita- tes sequantur. Declinet igitur ab lis et convertatur, sic ali scriptum est, et dirigat vias suas, atque ad simplicem veritatis pulchritudinem oculos con- vertat, Deum ac Patrem vitam quidem secundum naturam esse credens, et vitam rursus qui ex ipso genitus est Filium. Sicut enim lumen de lumine esse dicitur, sic etiam vita ex vita : et quemad- modum lucis expertes Deus ac Pater illuminat per suum lumen, Filium nimirum, et sapientes reddit sapientiæ capaces ut per suam sapientiam, et con- firmat infirmos atque corroborat ut per propriam virtutem, ita vividcat quæcunque vitæ indigent, per vitam propriam et ex se promanantem, id est Filium. Cum dicit igitur:c Vivo propter Patrem, noli existimare ipsum fateri se vivere propterea quod a Palre vitam accipiat, sed quia ex vivente genitus est Palre; idcirco vivere se quoque asse ruisse. Nec enim feri potest ut non vivat qui ex vivente est Patre. Et quemadmodum si quis no strum dicat Homo sum rationis compos propter patrem ; hominis enim rationalis gum filius : sic etiam de Unigenito intelliges illa verba : « Vivo, inquit, propter Patrem. » Nam cum Pater qui me genuit vita sit secundum naturam, et nativum ac verum sim ejus genimen, proprietatem ejus ego quoque mihi assumo secundum naturam, hoc est, vita sum : Pater quippe vita quoque est. Cum au- tem unus ex uno intelligatur et sit (ex Patre enim Genitoris dignitatibus ut propriis jure gloriatur. VI, 59. Hic est panis qui de calo descendit. Non sicut manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem, vivet in aler- nam. Magna, inquit, esse oportet quæ a magnis sunt opera, et quæ superna gratia traduntur Deo con- venientia censenda sunt, et munificentia divina di- gna. Si enim utique credideris panem cœlitus de- lapsum, vitæ perennitatem indat iis necesse est qui appetierint ipsum, et immortalitatis indesi-

ἀκινδύνως εἰπεῖν· ο 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ν ἢ εἴπερ ἐστὶ σφαλερὸς ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξέσται ποιήματι τοῖς θεοπρεπέσιν ἀξιώμασιν ἐπιπηδᾷν· οἶδεν ἄρα ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν ἑαυτὸν ὁ Υἱός. Ἐπεὶ πῶς ἔσται χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, πῶς δὲ εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις ἀκριβής; Η πῶς οὐκ ὀρθῶς ἐποίει λέγων ὁ Φίλιππος· « Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν; » Καὶ γὰρ δὴ καὶ ὄντως. ἐννοήσαι προσήκει, ὅτι τὸν Υἱόν τις τεθεαμένος οὔπω τεθεώρηκε τον Πατέρα, εἴπερ ὁ μέν ἐστι κατὰ φύσιν ζωή, ὁ δὲ ζωῆς τῆς παρ' αὐτοῦ μέτοχος. Οὐ γὰρ ἄν τις ἴδοι τὸ ζωοποιοῦν ἐν τῷ ζωοποιουμένῳ ποτὲ, ἐν τῷ δεομένῳ τὸν ἀπροσδεᾶ. Οὐκοῦν καὶ καθ᾿ ἕτερον ψεύσεται τρόπον, εἰπών· «Ὁ ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ο 'Αλλ' ὁρᾷ που πάλιν ὁ τῶν εὐσεβῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων ἐραστὴς, ὅσα ταῖς ἐκείνων φλυαρίαις ἀκολουθήσει τὰ ἄτοπα. Εκκλινέτω τοιγαροῦν ἀπ' αὐτῶν, καὶ παραλλαττέτω, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ποιείτω μὲν τροχιάς ὀρθὰς, τὰς δὲ ὁδοὺς κατευθυνέτω τὰς ἑαυτοῦ, καὶ πρὸς τὸ ἁπλοῦν τῆς ἀληθείας δράτω κάλλος, ζωὴν μὲν κατὰ φύσιν εἶναι πιστεύων τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ζωὴν δὲ πάλιν τὸν ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον Υιόν. ὡς γὰρ φῶς ἐκ φωτὸς εἶναι λέγεται, οὕτω καὶ ζωὴ ἐκ ζωῆς· καὶ ὥσπερ τὰ φωτός δεόμενα φωτίζει ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ διὰ φωτὸς ἰδίου, τοῦ Υἱοῦ, καὶ σοφοῖ τὰ σοφίας δεκτικά, ὡς διὰ σοφίας ιδίας, καὶ δυναμοῖ τὰ δυνάμεως χρήσ ζοντα, ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν ἰδίας, οὕτω ζωοποιεῖ τὰ ὅσαπέρ ἐστι τῆς παρ' αὐτοῦ δεόμενα ζωῆς, διὰ ζωῆς ἰδίας καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεομένης, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Υἱοῦ. Ὅταν οὖν λέγῃ· « Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, ο μή νομίσῃς ὅτι διὰ τὸ δέχεσθαι τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς ζωήν, ζῇν ἑαυτὸν ὁμολογεῖ, ἀλλ' ἐπείπερ ἐκ ζῶντος ἐγεννήθη Πατρὸς, διὰ τοῦτο καὶ ζῆν ἑαυτὸν διῖσχυρί- σατο. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει μὴ ζῇν τὸν ἐκ ζῶντος Πατρός. Καὶ ὥσπερ εἴ τις λέγοι τῶν καθ' ἡμᾶς: "Ανθρωπός εἰμι λογικὸς διὰ τὸν πατέρα· ἀνθρώπου γὰρ λογικοῦ γέγονα τέκνον· οὕτω νοήσεις καὶ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Μονο- γενούς· « Ζῶ, φησί, διὰ τὸν Πατέρα. › Ἐπειδὴ γὰρ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ γεννήσας με Πατήρ, εὐφυές δέ εἰμι καὶ γνήσιον γέννημα, τὸ ἴδιον αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγομαι, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ εἶναι ζωή· τοῦτο γάρ ἐστι καὶ ὁ Πατήρ. Ἐπειδὴ δὲ εἷς ἐξ ἑνὸς νοεῖται τε καὶ ἔστιν· ἐκ Πατρὸς γὰρ ὁ Υἱὸς, εἰ καὶ συνῆν ἀπ δίως· εἰκότως τοῖς φυσικοῖς τοῦ γεννήσαντος ἀξιώ- μασιν, ὡς ἰδίοις ἐπισεμνύνεται. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς" οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα, καὶ ἀπέθανον. Ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον, ζήσει εἰς τὸν αἰῶνα. Μεγάλα, φησίν, εἶναι δεῖ τὰ ἐκ μεγάλων ἀποτελέ σματα· καὶ τὰ διὰ τῆς ἄνωθεν χορηγούμενα χάριτος, ὁρᾶσθαι προσήκει θεοπρεπῆ, καὶ τῆς θείας μεγαλο- δωρεάς άξια. Εἰ γὰρ ὅλως εποιήσω παραδεκτὸν ἐν πίστει τὸ ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνειν τὸν ἄρτον, ἐμποι- εἴτω τοῖς ἐφιεμένοις διηνεκῆ τὴν ζωὴν, καὶ ἀκατάλη- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. 'U B A demum nature. Quomodo ergo seipsum vitam vom D c est Filius, tametsi ab æterno simul erat), naturalibus ss Joan. XIV, 6. ss Ibid. 8. Ibid. 9. cabat? Aut enim licebit quoque nobis citra periculum dicere : Ego sum vita ",, aut si peri culosum est ita loqui: non licet enim creaturæ in divinas dignationes invadere: scit utique Filius se vitam esse secundum naturam. Alioqui, quo- modo character erit substantiæ Genitoris, quomodo imago et perfecta similitudo ? Aut quomodo non recte faciebat Philippus cum diceret : « Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis "?, Utique enim censere debemus, eum qui Filium spectaverit non- duan spectasse Patrem, si hic secundum naturam vita est, ille vitæ ab ipso acceptæ particeps. Nemo enim unquam viderit eum qui vivificat, in eo qui vivificatur, et qui non eget, in eo qui indiget. Igitur alio quoque modo mentietur cum ait : Qui videt me videt et Patrem 88, Sed qui pia Ecclesia dogmata se- ctatur, videt rursus quantæ illorum nugas absurdita- tes sequantur. Declinet igitur ab lis et convertatur, sic ali scriptum est, et dirigat vias suas, atque ad simplicem veritatis pulchritudinem oculos con- vertat, Deum ac Patrem vitam quidem secundum naturam esse credens, et vitam rursus qui ex ipso genitus est Filium. Sicut enim lumen de lumine esse dicitur, sic etiam vita ex vita : et quemad- modum lucis expertes Deus ac Pater illuminat per suum lumen, Filium nimirum, et sapientes reddit sapientiæ capaces ut per suam sapientiam, et con- firmat infirmos atque corroborat ut per propriam virtutem, ita vividcat quæcunque vitæ indigent, per vitam propriam et ex se promanantem, id est Filium. Cum dicit igitur:c Vivo propter Patrem, noli existimare ipsum fateri se vivere propterea quod a Palre vitam accipiat, sed quia ex vivente genitus est Palre; idcirco vivere se quoque asse ruisse. Nec enim feri potest ut non vivat qui ex vivente est Patre. Et quemadmodum si quis no strum dicat Homo sum rationis compos propter patrem ; hominis enim rationalis gum filius : sic etiam de Unigenito intelliges illa verba : « Vivo, inquit, propter Patrem. » Nam cum Pater qui me genuit vita sit secundum naturam, et nativum ac verum sim ejus genimen, proprietatem ejus ego quoque mihi assumo secundum naturam, hoc est, vita sum : Pater quippe vita quoque est. Cum au- tem unus ex uno intelligatur et sit (ex Patre enim Genitoris dignitatibus ut propriis jure gloriatur. VI, 59. Hic est panis qui de calo descendit. Non sicut manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem, vivet in aler- nam. Magna, inquit, esse oportet quæ a magnis sunt opera, et quæ superna gratia traduntur Deo con- venientia censenda sunt, et munificentia divina di- gna. Si enim utique credideris panem cœlitus de- lapsum, vitæ perennitatem indat iis necesse est qui appetierint ipsum, et immortalitatis indesi-

ἀκινδύνως εἰπεῖν· ο 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή· ν ἢ εἴπερ ἐστὶ σφαλερὸς ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξέσται ποιήματι τοῖς θεοπρεπέσιν ἀξιώμασιν ἐπιπηδᾷν· οἶδεν ἄρα ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν ἑαυτὸν ὁ Υἱός. Ἐπεὶ πῶς ἔσται χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, πῶς δὲ εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις ἀκριβής; Η πῶς οὐκ ὀρθῶς ἐποίει λέγων ὁ Φίλιππος· « Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν; » Καὶ γὰρ δὴ καὶ ὄντως. ἐννοήσαι προσήκει, ὅτι τὸν Υἱόν τις τεθεαμένος οὔπω τεθεώρηκε τον Πατέρα, εἴπερ ὁ μέν ἐστι κατὰ φύσιν ζωή, ὁ δὲ ζωῆς τῆς παρ' αὐτοῦ μέτοχος. Οὐ γὰρ ἄν τις ἴδοι τὸ ζωοποιοῦν ἐν τῷ ζωοποιουμένῳ ποτὲ, ἐν τῷ δεομένῳ τὸν ἀπροσδεᾶ. Οὐκοῦν καὶ καθ᾿ ἕτερον ψεύσεται τρόπον, εἰπών· «Ὁ ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ο 'Αλλ' ὁρᾷ που πάλιν ὁ τῶν εὐσεβῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων ἐραστὴς, ὅσα ταῖς ἐκείνων φλυαρίαις ἀκολουθήσει τὰ ἄτοπα. Εκκλινέτω τοιγαροῦν ἀπ' αὐτῶν, καὶ παραλλαττέτω, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ποιείτω μὲν τροχιάς ὀρθὰς, τὰς δὲ ὁδοὺς κατευθυνέτω τὰς ἑαυτοῦ, καὶ πρὸς τὸ ἁπλοῦν τῆς ἀληθείας δράτω κάλλος, ζωὴν μὲν κατὰ φύσιν εἶναι πιστεύων τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ζωὴν δὲ πάλιν τὸν ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον Υιόν. ὡς γὰρ φῶς ἐκ φωτὸς εἶναι λέγεται, οὕτω καὶ ζωὴ ἐκ ζωῆς· καὶ ὥσπερ τὰ φωτός δεόμενα φωτίζει ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ διὰ φωτὸς ἰδίου, τοῦ Υἱοῦ, καὶ σοφοῖ τὰ σοφίας δεκτικά, ὡς διὰ σοφίας ιδίας, καὶ δυναμοῖ τὰ δυνάμεως χρήσ ζοντα, ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν ἰδίας, οὕτω ζωοποιεῖ τὰ ὅσαπέρ ἐστι τῆς παρ' αὐτοῦ δεόμενα ζωῆς, διὰ ζωῆς ἰδίας καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεομένης, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Υἱοῦ. Ὅταν οὖν λέγῃ· « Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, ο μή νομίσῃς ὅτι διὰ τὸ δέχεσθαι τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς ζωήν, ζῇν ἑαυτὸν ὁμολογεῖ, ἀλλ' ἐπείπερ ἐκ ζῶντος ἐγεννήθη Πατρὸς, διὰ τοῦτο καὶ ζῆν ἑαυτὸν διῖσχυρί- σατο. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει μὴ ζῇν τὸν ἐκ ζῶντος Πατρός. Καὶ ὥσπερ εἴ τις λέγοι τῶν καθ' ἡμᾶς: "Ανθρωπός εἰμι λογικὸς διὰ τὸν πατέρα· ἀνθρώπου γὰρ λογικοῦ γέγονα τέκνον· οὕτω νοήσεις καὶ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Μονο- γενούς· « Ζῶ, φησί, διὰ τὸν Πατέρα. › Ἐπειδὴ γὰρ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ γεννήσας με Πατήρ, εὐφυές δέ εἰμι καὶ γνήσιον γέννημα, τὸ ἴδιον αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγομαι, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ εἶναι ζωή· τοῦτο γάρ ἐστι καὶ ὁ Πατήρ. Ἐπειδὴ δὲ εἷς ἐξ ἑνὸς νοεῖται τε καὶ ἔστιν· ἐκ Πατρὸς γὰρ ὁ Υἱὸς, εἰ καὶ συνῆν ἀπ δίως· εἰκότως τοῖς φυσικοῖς τοῦ γεννήσαντος ἀξιώ- μασιν, ὡς ἰδίοις ἐπισεμνύνεται. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς" οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα, καὶ ἀπέθανον. Ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον, ζήσει εἰς τὸν αἰῶνα. Μεγάλα, φησίν, εἶναι δεῖ τὰ ἐκ μεγάλων ἀποτελέ σματα· καὶ τὰ διὰ τῆς ἄνωθεν χορηγούμενα χάριτος, ὁρᾶσθαι προσήκει θεοπρεπῆ, καὶ τῆς θείας μεγαλο- δωρεάς άξια. Εἰ γὰρ ὅλως εποιήσω παραδεκτὸν ἐν πίστει τὸ ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνειν τὸν ἄρτον, ἐμποι- εἴτω τοῖς ἐφιεμένοις διηνεκῆ τὴν ζωὴν, καὶ ἀκατάλη- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. 'U B A demum nature. Quomodo ergo seipsum vitam vom D c est Filius, tametsi ab æterno simul erat), naturalibus ss Joan. XIV, 6. ss Ibid. 8. Ibid. 9. cabat? Aut enim licebit quoque nobis citra periculum dicere : Ego sum vita ",, aut si peri culosum est ita loqui: non licet enim creaturæ in divinas dignationes invadere: scit utique Filius se vitam esse secundum naturam. Alioqui, quo- modo character erit substantiæ Genitoris, quomodo imago et perfecta similitudo ? Aut quomodo non recte faciebat Philippus cum diceret : « Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis "?, Utique enim censere debemus, eum qui Filium spectaverit non- duan spectasse Patrem, si hic secundum naturam vita est, ille vitæ ab ipso acceptæ particeps. Nemo enim unquam viderit eum qui vivificat, in eo qui vivificatur, et qui non eget, in eo qui indiget. Igitur alio quoque modo mentietur cum ait : Qui videt me videt et Patrem 88, Sed qui pia Ecclesia dogmata se- ctatur, videt rursus quantæ illorum nugas absurdita- tes sequantur. Declinet igitur ab lis et convertatur, sic ali scriptum est, et dirigat vias suas, atque ad simplicem veritatis pulchritudinem oculos con- vertat, Deum ac Patrem vitam quidem secundum naturam esse credens, et vitam rursus qui ex ipso genitus est Filium. Sicut enim lumen de lumine esse dicitur, sic etiam vita ex vita : et quemad- modum lucis expertes Deus ac Pater illuminat per suum lumen, Filium nimirum, et sapientes reddit sapientiæ capaces ut per suam sapientiam, et con- firmat infirmos atque corroborat ut per propriam virtutem, ita vividcat quæcunque vitæ indigent, per vitam propriam et ex se promanantem, id est Filium. Cum dicit igitur:c Vivo propter Patrem, noli existimare ipsum fateri se vivere propterea quod a Palre vitam accipiat, sed quia ex vivente genitus est Palre; idcirco vivere se quoque asse ruisse. Nec enim feri potest ut non vivat qui ex vivente est Patre. Et quemadmodum si quis no strum dicat Homo sum rationis compos propter patrem ; hominis enim rationalis gum filius : sic etiam de Unigenito intelliges illa verba : « Vivo, inquit, propter Patrem. » Nam cum Pater qui me genuit vita sit secundum naturam, et nativum ac verum sim ejus genimen, proprietatem ejus ego quoque mihi assumo secundum naturam, hoc est, vita sum : Pater quippe vita quoque est. Cum au- tem unus ex uno intelligatur et sit (ex Patre enim Genitoris dignitatibus ut propriis jure gloriatur. VI, 59. Hic est panis qui de calo descendit. Non sicut manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem, vivet in aler- nam. Magna, inquit, esse oportet quæ a magnis sunt opera, et quæ superna gratia traduntur Deo con- venientia censenda sunt, et munificentia divina di- gna. Si enim utique credideris panem cœlitus de- lapsum, vitæ perennitatem indat iis necesse est qui appetierint ipsum, et immortalitatis indesi-

Α κτον εχέτω τῆς ἀθανασίας τὴν ἐνέργειαν. Εἴη γὰρ τὴν εὐλογίαν ὁρᾶσθαι τὴν διὰ Χριστοῦ· σκιὰ γὰρ γράφετο. . ἂν ἀπόδειξις αὕτη σαφὴς τοῦ εἶναι τὸν ἄρτον ἐξ οὐ ρανοῦ, τοῦτ' ἔστι, παρὰ Θεοῦ· ἐπεὶ καὶ πρέπειν ἐροῦμεν αἰώνια τῷ αἰωνίῳ χαρίζεσθαι, καὶ μὴ πρὸ καιροῦ [Ισ. προσκαίρου ] τροφῆς ἀπόλαυσιν, εἰς ὀλιγιστὸν κομιδῇ τὸν καιρὸν καὶ μόλις αντέχειν ισχύο ουσαν. Λογιεῖται γάρ τις οὐκ ἔτι σοφῶς ἄρτον εἶναι τὸν παρὰ Θεοῦ καὶ ἄνωθεν, ὃν βεβρωκότες οἱ πρό γονοι θανάτῳ νενίκηνται, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς φθορᾶς οὐκ ἀπεκρούσατε βλάβην. Καὶ θαυμαστὸν οὐδέν ἄρτος γὰρ ἀπαθανατίζειν ἰσχύων ἐκεῖνος οὐκ ἦν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐξ οὐρανοῦ δικαίως ἂν ὑπό του νοοίτο καὶ λέγοιτο. "Ην γὰρ δὴ καὶ ἔργον τῷ ἐκεῖθεν καθ ικνουμένῳ πρέπον καὶ θανάτου καὶ φθορᾶς ἀμείνους ἀποτελεῖν τοὺς μετέχοντας αὐτοῦ. ᾿Αναμφιλόγῳ δὲ πάλιν ἀποδείξει βεβαιωθήσεται, ἄρτον εἶναι τοῦτον ἐξ οὐρανοῦ, τὸν διὰ Χριστοῦ δηλαδή, τοῦτ' ἔστι, τὸ σῶμα αὐτοῦ. Ζῇν γὰρ εἰς αἰῶνα ποιεῖ τὸν ἀπογευσά- μενον. Πολὺ δὲ δή τις τὸ ἀξιόπιστον τῆς θείας φύσ σεως κάν τούτοις ὁρᾶται, οὐδὲν ἀξιούσης χαρίζεσθαι μικρὸν, πάντα δὲ μᾶλλον ὑπερφυῆ, εἰ καὶ τὴν ἡμετέ ραν διάνοιαν ύπερτέλλοντα, ὡς διὰ τὸ μέγεθος ήδη τῆς χάριτος καὶ ἀπιστεῖσθαι παρὰ τῶν ἁπλουστέρων. Τῇ γὰρ οὕτω πλουσίᾳ χειρὶ πῶς οὐκ ἔδει προσεἶναι τὸ πλούσια χαρίζεσθαι θέλον ; Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἀπο θαυμάζει λέγων: « Οφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Ἐν μικροῖς δὲ ὁ νόμος τὰ μεγάλα διετύπου, σκιὰν ἔχων τῶν μελ- λόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτ των, καθὰ γέγραπται· ὡς ἐν τῇ τοῦ μάννα τροφή τῶν μελλόντων ἐκεῖνα τοῖς ἀρχαιοτέροις προκατε θα Ταῦτα εἶπεν ἐν τῇ συναγωγῇ, διδάσκων ἐν Καφαρναούμ. Θαυμαστῶν ἡμῖν μυστηρίων ἐξήγησιν εἰσενεγκών ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, ἀνατίθησιν εἰκότως τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὴν τῆς ἐπ' αὐτοῖς διδασκαλίας ἀρχὴν, τῇ τοῦ προσώπου περιφανείς τὸν ἀντιπράττοντα δυσωπῶν, καὶ τοὺς οἵπερ ἔμελλον ἀντεροῦντες ἀφο ίξεσθαι προκαταπτοῶν· ἡ γὰρ τῶν διδασκόντων ἔσθ' ὅτε λαμπρότης ἑτοιμότερόν πως εἰς πίστιν τὸν ἀκροατὴν ἐργάζεται, καὶ γοργοτέραν παρὰ τῶν παι δευομένων ἀπαιτεῖ τὴν συναίνεσιν. Εξ δὲ δὴ λίαν ἐπάγει τὸ ἐν τῇ συναγωγῇ· μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτο δη ο λούμενος ὁ λόγος· Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἷς που τυχὸν ἢ δύο κατήκουσαν ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ · διαρρήδην ἐπὶ πάντων ἐν τῇ συναγωγῇ διδάξας ὁρᾶται, ὥσπερ οὖν αὐτὸς καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ησαίου φησίν· • Οὐκ ἐν κρυφῇ λελάληκα, οὐδὲ ἐν τόπῳ γῆς στο τεινῷ. · Ἐποιεῖτο γὰρ ἐν παῤῥησίᾳ τοὺς περὶ τού των λόγους, ἀναπολόγητον τοῖς Ἰουδαίοις τὴν κρίσιν ἀποτελῶν, καὶ τοῖς ἀπειθήσασι τὰ ἐκ τοῦ μὴ πιο στεύειν αὐτῷ δυσαχθέστερα ποιῶν ἐγκλήματα. Οὐπω μὲν γὰρ τὸ οὕτω σεπτὸν παιδευθέντες μυστήριον, εὔλογον ἂν ἐποιήσαντο τοῦ κολάζεσθαι τὴν παραίτη σιν, καὶ τὸ μηδὲ ὅλως εἰδέναι προϊσχόμενοι, μετριω • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B nentem vim habeat. Clarum enim argumentum est, ipsum esse de cœlo panem, id est a Deo : nam æternum æterna largiri decet, non autem cibi tem- porarii usum, qui vel brevissimo spatio durare vix queat. Neque vero sapientis est pulare panem illum esse divinitus ac superne demissum, quem tametsi majores nostri comederint, morti nibilominus succubuerunt, et vos corruptionis illius damnum retinetis. Nec mirum : nec enim panis erat ille qui reddere possit immortales. Proinde- que nec de cœlo esse jure censebitur ac dicetur. Nam qui de cœlo descendit, ille potest morte et corruptione potiores eos reddere, qui sunt ejus participes. Præterea panem hunc esse de cœlo, qui per Christum nimirum traditur, hoc est corpus ejus, indubitato argumento confirmabitur. Facit cuim ut in æternum vivat qui eum comederit. Magna autem naturæ divinæ dignitas etiam hic cernitur, quæ nihil exiguum largiri velit, sed om- nia potius supernaturalia, licet captum nostrum ob gratia magnitudinem excedentia a simpliciori- bus non credantur. Qui enim fieri posset ut tam opulenta manus non ditissima largiri velit ? Idcirco Paulus miratur dicens: ‹ Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ preparavit Deus iis qui diligunt illum ". » in par- vis autem lex magna præfigurabat, umbram habens futurorum bonorum, non ipsam rerum imaginem, sicut scriptum eat ss: ut in manna cibo eulogia illa quæ per Christum est, cerneretur : umbra enim futurorum illa veteribus præfigurabantur. In VI, 60. Hæc dixit in synagoga, docens in Ca pharnaum. C Admirabilium mysteriorum expositionem sapien- tissimus evengelista nobis afferens, initium ejus doctrina ad Salvatorem Christum merito refert, auctoritate persona adversariis metum injiciens, eosque deterrens: magistrorum enim claritas auditorem ad credendum promptiorem sæpe facit, et ad assentiendum statim adigit. Recte autem subjungit illud, in synagoga, quasi diceret : Non unus aut alter Christum hæc dicentem audierunt ! palam de omnibus in synagoga docuisse cernitur, quemadmodum ipse quoque per Isaiam prophetam dicit : « Non in abscondito locutus sum, neque in D loco terra tenebroso 30. . Libere enim de his lo- quebatur, omnem Judæis excusationem præcidens, et incredulos gravioris ob incredulitatem criminis reos faciens. Nondum enim tam venerandum illud edocti mysterium jure quidem pœnam depre- cali essent, et ignorantiam causati mitiore judice usi essent. Sed cum illud perspectum habeant, et sape edocti incredulitate sua despexerint, qui feri potest ut non jure sublata omni misericordia pu- miantur, et acerbissimam ei, quem contempserunt * Cor. 11, febr. x, 1. Isa. XLV. 19.

Α κτον εχέτω τῆς ἀθανασίας τὴν ἐνέργειαν. Εἴη γὰρ τὴν εὐλογίαν ὁρᾶσθαι τὴν διὰ Χριστοῦ· σκιὰ γὰρ γράφετο. . ἂν ἀπόδειξις αὕτη σαφὴς τοῦ εἶναι τὸν ἄρτον ἐξ οὐ ρανοῦ, τοῦτ' ἔστι, παρὰ Θεοῦ· ἐπεὶ καὶ πρέπειν ἐροῦμεν αἰώνια τῷ αἰωνίῳ χαρίζεσθαι, καὶ μὴ πρὸ καιροῦ [Ισ. προσκαίρου ] τροφῆς ἀπόλαυσιν, εἰς ὀλιγιστὸν κομιδῇ τὸν καιρὸν καὶ μόλις αντέχειν ισχύο ουσαν. Λογιεῖται γάρ τις οὐκ ἔτι σοφῶς ἄρτον εἶναι τὸν παρὰ Θεοῦ καὶ ἄνωθεν, ὃν βεβρωκότες οἱ πρό γονοι θανάτῳ νενίκηνται, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς φθορᾶς οὐκ ἀπεκρούσατε βλάβην. Καὶ θαυμαστὸν οὐδέν ἄρτος γὰρ ἀπαθανατίζειν ἰσχύων ἐκεῖνος οὐκ ἦν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐξ οὐρανοῦ δικαίως ἂν ὑπό του νοοίτο καὶ λέγοιτο. "Ην γὰρ δὴ καὶ ἔργον τῷ ἐκεῖθεν καθ ικνουμένῳ πρέπον καὶ θανάτου καὶ φθορᾶς ἀμείνους ἀποτελεῖν τοὺς μετέχοντας αὐτοῦ. ᾿Αναμφιλόγῳ δὲ πάλιν ἀποδείξει βεβαιωθήσεται, ἄρτον εἶναι τοῦτον ἐξ οὐρανοῦ, τὸν διὰ Χριστοῦ δηλαδή, τοῦτ' ἔστι, τὸ σῶμα αὐτοῦ. Ζῇν γὰρ εἰς αἰῶνα ποιεῖ τὸν ἀπογευσά- μενον. Πολὺ δὲ δή τις τὸ ἀξιόπιστον τῆς θείας φύσ σεως κάν τούτοις ὁρᾶται, οὐδὲν ἀξιούσης χαρίζεσθαι μικρὸν, πάντα δὲ μᾶλλον ὑπερφυῆ, εἰ καὶ τὴν ἡμετέ ραν διάνοιαν ύπερτέλλοντα, ὡς διὰ τὸ μέγεθος ήδη τῆς χάριτος καὶ ἀπιστεῖσθαι παρὰ τῶν ἁπλουστέρων. Τῇ γὰρ οὕτω πλουσίᾳ χειρὶ πῶς οὐκ ἔδει προσεἶναι τὸ πλούσια χαρίζεσθαι θέλον ; Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἀπο θαυμάζει λέγων: « Οφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Ἐν μικροῖς δὲ ὁ νόμος τὰ μεγάλα διετύπου, σκιὰν ἔχων τῶν μελ- λόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτ των, καθὰ γέγραπται· ὡς ἐν τῇ τοῦ μάννα τροφή τῶν μελλόντων ἐκεῖνα τοῖς ἀρχαιοτέροις προκατε θα Ταῦτα εἶπεν ἐν τῇ συναγωγῇ, διδάσκων ἐν Καφαρναούμ. Θαυμαστῶν ἡμῖν μυστηρίων ἐξήγησιν εἰσενεγκών ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, ἀνατίθησιν εἰκότως τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὴν τῆς ἐπ' αὐτοῖς διδασκαλίας ἀρχὴν, τῇ τοῦ προσώπου περιφανείς τὸν ἀντιπράττοντα δυσωπῶν, καὶ τοὺς οἵπερ ἔμελλον ἀντεροῦντες ἀφο ίξεσθαι προκαταπτοῶν· ἡ γὰρ τῶν διδασκόντων ἔσθ' ὅτε λαμπρότης ἑτοιμότερόν πως εἰς πίστιν τὸν ἀκροατὴν ἐργάζεται, καὶ γοργοτέραν παρὰ τῶν παι δευομένων ἀπαιτεῖ τὴν συναίνεσιν. Εξ δὲ δὴ λίαν ἐπάγει τὸ ἐν τῇ συναγωγῇ· μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτο δη ο λούμενος ὁ λόγος· Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἷς που τυχὸν ἢ δύο κατήκουσαν ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ · διαρρήδην ἐπὶ πάντων ἐν τῇ συναγωγῇ διδάξας ὁρᾶται, ὥσπερ οὖν αὐτὸς καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ησαίου φησίν· • Οὐκ ἐν κρυφῇ λελάληκα, οὐδὲ ἐν τόπῳ γῆς στο τεινῷ. · Ἐποιεῖτο γὰρ ἐν παῤῥησίᾳ τοὺς περὶ τού των λόγους, ἀναπολόγητον τοῖς Ἰουδαίοις τὴν κρίσιν ἀποτελῶν, καὶ τοῖς ἀπειθήσασι τὰ ἐκ τοῦ μὴ πιο στεύειν αὐτῷ δυσαχθέστερα ποιῶν ἐγκλήματα. Οὐπω μὲν γὰρ τὸ οὕτω σεπτὸν παιδευθέντες μυστήριον, εὔλογον ἂν ἐποιήσαντο τοῦ κολάζεσθαι τὴν παραίτη σιν, καὶ τὸ μηδὲ ὅλως εἰδέναι προϊσχόμενοι, μετριω • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B nentem vim habeat. Clarum enim argumentum est, ipsum esse de cœlo panem, id est a Deo : nam æternum æterna largiri decet, non autem cibi tem- porarii usum, qui vel brevissimo spatio durare vix queat. Neque vero sapientis est pulare panem illum esse divinitus ac superne demissum, quem tametsi majores nostri comederint, morti nibilominus succubuerunt, et vos corruptionis illius damnum retinetis. Nec mirum : nec enim panis erat ille qui reddere possit immortales. Proinde- que nec de cœlo esse jure censebitur ac dicetur. Nam qui de cœlo descendit, ille potest morte et corruptione potiores eos reddere, qui sunt ejus participes. Præterea panem hunc esse de cœlo, qui per Christum nimirum traditur, hoc est corpus ejus, indubitato argumento confirmabitur. Facit cuim ut in æternum vivat qui eum comederit. Magna autem naturæ divinæ dignitas etiam hic cernitur, quæ nihil exiguum largiri velit, sed om- nia potius supernaturalia, licet captum nostrum ob gratia magnitudinem excedentia a simpliciori- bus non credantur. Qui enim fieri posset ut tam opulenta manus non ditissima largiri velit ? Idcirco Paulus miratur dicens: ‹ Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ preparavit Deus iis qui diligunt illum ". » in par- vis autem lex magna præfigurabat, umbram habens futurorum bonorum, non ipsam rerum imaginem, sicut scriptum eat ss: ut in manna cibo eulogia illa quæ per Christum est, cerneretur : umbra enim futurorum illa veteribus præfigurabantur. In VI, 60. Hæc dixit in synagoga, docens in Ca pharnaum. C Admirabilium mysteriorum expositionem sapien- tissimus evengelista nobis afferens, initium ejus doctrina ad Salvatorem Christum merito refert, auctoritate persona adversariis metum injiciens, eosque deterrens: magistrorum enim claritas auditorem ad credendum promptiorem sæpe facit, et ad assentiendum statim adigit. Recte autem subjungit illud, in synagoga, quasi diceret : Non unus aut alter Christum hæc dicentem audierunt ! palam de omnibus in synagoga docuisse cernitur, quemadmodum ipse quoque per Isaiam prophetam dicit : « Non in abscondito locutus sum, neque in D loco terra tenebroso 30. . Libere enim de his lo- quebatur, omnem Judæis excusationem præcidens, et incredulos gravioris ob incredulitatem criminis reos faciens. Nondum enim tam venerandum illud edocti mysterium jure quidem pœnam depre- cali essent, et ignorantiam causati mitiore judice usi essent. Sed cum illud perspectum habeant, et sape edocti incredulitate sua despexerint, qui feri potest ut non jure sublata omni misericordia pu- miantur, et acerbissimam ei, quem contempserunt * Cor. 11, febr. x, 1. Isa. XLV. 19.

Α κτον εχέτω τῆς ἀθανασίας τὴν ἐνέργειαν. Εἴη γὰρ τὴν εὐλογίαν ὁρᾶσθαι τὴν διὰ Χριστοῦ· σκιὰ γὰρ γράφετο. . ἂν ἀπόδειξις αὕτη σαφὴς τοῦ εἶναι τὸν ἄρτον ἐξ οὐ ρανοῦ, τοῦτ' ἔστι, παρὰ Θεοῦ· ἐπεὶ καὶ πρέπειν ἐροῦμεν αἰώνια τῷ αἰωνίῳ χαρίζεσθαι, καὶ μὴ πρὸ καιροῦ [Ισ. προσκαίρου ] τροφῆς ἀπόλαυσιν, εἰς ὀλιγιστὸν κομιδῇ τὸν καιρὸν καὶ μόλις αντέχειν ισχύο ουσαν. Λογιεῖται γάρ τις οὐκ ἔτι σοφῶς ἄρτον εἶναι τὸν παρὰ Θεοῦ καὶ ἄνωθεν, ὃν βεβρωκότες οἱ πρό γονοι θανάτῳ νενίκηνται, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς φθορᾶς οὐκ ἀπεκρούσατε βλάβην. Καὶ θαυμαστὸν οὐδέν ἄρτος γὰρ ἀπαθανατίζειν ἰσχύων ἐκεῖνος οὐκ ἦν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐξ οὐρανοῦ δικαίως ἂν ὑπό του νοοίτο καὶ λέγοιτο. "Ην γὰρ δὴ καὶ ἔργον τῷ ἐκεῖθεν καθ ικνουμένῳ πρέπον καὶ θανάτου καὶ φθορᾶς ἀμείνους ἀποτελεῖν τοὺς μετέχοντας αὐτοῦ. ᾿Αναμφιλόγῳ δὲ πάλιν ἀποδείξει βεβαιωθήσεται, ἄρτον εἶναι τοῦτον ἐξ οὐρανοῦ, τὸν διὰ Χριστοῦ δηλαδή, τοῦτ' ἔστι, τὸ σῶμα αὐτοῦ. Ζῇν γὰρ εἰς αἰῶνα ποιεῖ τὸν ἀπογευσά- μενον. Πολὺ δὲ δή τις τὸ ἀξιόπιστον τῆς θείας φύσ σεως κάν τούτοις ὁρᾶται, οὐδὲν ἀξιούσης χαρίζεσθαι μικρὸν, πάντα δὲ μᾶλλον ὑπερφυῆ, εἰ καὶ τὴν ἡμετέ ραν διάνοιαν ύπερτέλλοντα, ὡς διὰ τὸ μέγεθος ήδη τῆς χάριτος καὶ ἀπιστεῖσθαι παρὰ τῶν ἁπλουστέρων. Τῇ γὰρ οὕτω πλουσίᾳ χειρὶ πῶς οὐκ ἔδει προσεἶναι τὸ πλούσια χαρίζεσθαι θέλον ; Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἀπο θαυμάζει λέγων: « Οφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Ἐν μικροῖς δὲ ὁ νόμος τὰ μεγάλα διετύπου, σκιὰν ἔχων τῶν μελ- λόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτ των, καθὰ γέγραπται· ὡς ἐν τῇ τοῦ μάννα τροφή τῶν μελλόντων ἐκεῖνα τοῖς ἀρχαιοτέροις προκατε θα Ταῦτα εἶπεν ἐν τῇ συναγωγῇ, διδάσκων ἐν Καφαρναούμ. Θαυμαστῶν ἡμῖν μυστηρίων ἐξήγησιν εἰσενεγκών ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, ἀνατίθησιν εἰκότως τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὴν τῆς ἐπ' αὐτοῖς διδασκαλίας ἀρχὴν, τῇ τοῦ προσώπου περιφανείς τὸν ἀντιπράττοντα δυσωπῶν, καὶ τοὺς οἵπερ ἔμελλον ἀντεροῦντες ἀφο ίξεσθαι προκαταπτοῶν· ἡ γὰρ τῶν διδασκόντων ἔσθ' ὅτε λαμπρότης ἑτοιμότερόν πως εἰς πίστιν τὸν ἀκροατὴν ἐργάζεται, καὶ γοργοτέραν παρὰ τῶν παι δευομένων ἀπαιτεῖ τὴν συναίνεσιν. Εξ δὲ δὴ λίαν ἐπάγει τὸ ἐν τῇ συναγωγῇ· μόνον γὰρ οὐχὶ τοῦτο δη ο λούμενος ὁ λόγος· Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἷς που τυχὸν ἢ δύο κατήκουσαν ταῦτα λέγοντος τοῦ Χριστοῦ · διαρρήδην ἐπὶ πάντων ἐν τῇ συναγωγῇ διδάξας ὁρᾶται, ὥσπερ οὖν αὐτὸς καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ησαίου φησίν· • Οὐκ ἐν κρυφῇ λελάληκα, οὐδὲ ἐν τόπῳ γῆς στο τεινῷ. · Ἐποιεῖτο γὰρ ἐν παῤῥησίᾳ τοὺς περὶ τού των λόγους, ἀναπολόγητον τοῖς Ἰουδαίοις τὴν κρίσιν ἀποτελῶν, καὶ τοῖς ἀπειθήσασι τὰ ἐκ τοῦ μὴ πιο στεύειν αὐτῷ δυσαχθέστερα ποιῶν ἐγκλήματα. Οὐπω μὲν γὰρ τὸ οὕτω σεπτὸν παιδευθέντες μυστήριον, εὔλογον ἂν ἐποιήσαντο τοῦ κολάζεσθαι τὴν παραίτη σιν, καὶ τὸ μηδὲ ὅλως εἰδέναι προϊσχόμενοι, μετριω • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B nentem vim habeat. Clarum enim argumentum est, ipsum esse de cœlo panem, id est a Deo : nam æternum æterna largiri decet, non autem cibi tem- porarii usum, qui vel brevissimo spatio durare vix queat. Neque vero sapientis est pulare panem illum esse divinitus ac superne demissum, quem tametsi majores nostri comederint, morti nibilominus succubuerunt, et vos corruptionis illius damnum retinetis. Nec mirum : nec enim panis erat ille qui reddere possit immortales. Proinde- que nec de cœlo esse jure censebitur ac dicetur. Nam qui de cœlo descendit, ille potest morte et corruptione potiores eos reddere, qui sunt ejus participes. Præterea panem hunc esse de cœlo, qui per Christum nimirum traditur, hoc est corpus ejus, indubitato argumento confirmabitur. Facit cuim ut in æternum vivat qui eum comederit. Magna autem naturæ divinæ dignitas etiam hic cernitur, quæ nihil exiguum largiri velit, sed om- nia potius supernaturalia, licet captum nostrum ob gratia magnitudinem excedentia a simpliciori- bus non credantur. Qui enim fieri posset ut tam opulenta manus non ditissima largiri velit ? Idcirco Paulus miratur dicens: ‹ Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ preparavit Deus iis qui diligunt illum ". » in par- vis autem lex magna præfigurabat, umbram habens futurorum bonorum, non ipsam rerum imaginem, sicut scriptum eat ss: ut in manna cibo eulogia illa quæ per Christum est, cerneretur : umbra enim futurorum illa veteribus præfigurabantur. In VI, 60. Hæc dixit in synagoga, docens in Ca pharnaum. C Admirabilium mysteriorum expositionem sapien- tissimus evengelista nobis afferens, initium ejus doctrina ad Salvatorem Christum merito refert, auctoritate persona adversariis metum injiciens, eosque deterrens: magistrorum enim claritas auditorem ad credendum promptiorem sæpe facit, et ad assentiendum statim adigit. Recte autem subjungit illud, in synagoga, quasi diceret : Non unus aut alter Christum hæc dicentem audierunt ! palam de omnibus in synagoga docuisse cernitur, quemadmodum ipse quoque per Isaiam prophetam dicit : « Non in abscondito locutus sum, neque in D loco terra tenebroso 30. . Libere enim de his lo- quebatur, omnem Judæis excusationem præcidens, et incredulos gravioris ob incredulitatem criminis reos faciens. Nondum enim tam venerandum illud edocti mysterium jure quidem pœnam depre- cali essent, et ignorantiam causati mitiore judice usi essent. Sed cum illud perspectum habeant, et sape edocti incredulitate sua despexerint, qui feri potest ut non jure sublata omni misericordia pu- miantur, et acerbissimam ei, quem contempserunt * Cor. 11, febr. x, 1. Isa. XLV. 19.

τέραν ἂν τὴν τοῦ κρίνοντος ὑπέμειναν κίνησιν. Έγνω κότες δὲ καὶ πολλάκις μυσταγωγούμενοι, εἶτα ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζοντες, πῶς οὐκ ἂν εἰκότως παντὸς ἀνα ῃρημένου λοιπὸν ἐλέου κολάζοιντο, καὶ πικροτάτην ἀπο- τίσειαν τῷ παρ' αὐτῶν ἡτοιμασμένῳ [γρ. ἡτιμασμένῳ] τὴν δίκην ; Τοιοῦτόν τι καὶ αὐτὸς ἐπ' αὐτοῖς εἴρηκεν ὁ Σωτήρ· « Εἰ γὰρ μὴ ἦλθον, φησί, καὶ ἐλάλησα αυτ τοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν. Νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. • Παραφυλακτέον τοιγαροῦν, μᾶλλον δὲ παραιτητέον ὡς θανάτου πρό ξενον τὸ δυσήκοον, καὶ ζωῆς παρεκτικὴν τὴν πίστιν ἡγώμεθα τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν διδάσκῃ Χριστός. Διαφευξό μεθα γὰρ οὕτω τὸ μετ' ἐκείνων κολάζεσθαι. Προστίθησι δὲ ὅτι καὶ ἐν Καφαρναούμ ταῦτα λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα φαίνηται μεμνημένος ἀκριβῶς. Ο γὰρ εἰδὼς καὶ τόπον καὶ κώμην, πῶς ἂν ἁμάρτοι περὶ τὴν τῶν διδαχθέντων ἐξήγησιν ; Πολλοὶ οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Β εἶπον· Σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος, τίς δύνα ται αὐτοῦ ἀκούειν ; Εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐν ἑαυτῷ, ὅτι γογγύζουσι περὶ τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς. Τοῦτο τοῖς ἀνοήτοις ἔθος· ἀεὶ γὰρ τῶν μαθημάτων καταιτιῶνται τὰ λεπτότερα, καὶ τὴν ὑψηλοτέραν ή κατ' αὐτοὺς θεωρίαν ἀμαθῶς διασύρουσιν, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτοί· καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν μανθάνειν ἐπεί- γεσθαι, καὶ τοῖς λαλουμένοις συναπολεπτύνεσθαι φι λεῖν, οὐκ ἐκ τῶν ἐναντίων τῶν οὕτω σοφῶν κατεξ- ανίστασθαι λόγων, καὶ σκληρὸν ἀποκαλεῖν, δ καὶ θαυ- μάζεσθαι πρέπει. Πάσχουσι γάρ τι τοιοῦτον, ὁποῖόν περ ἄν τις ὑπομένοντας βλέποι τοὺς τῶν ὀδόντων ἑστερημένους· ἐκεῖνοι μὲν γὰρ τρυφερωτέροις ἐπι τρέχοντες σιτίοις, ἀτιμάζουσι πολλάκις τὰ τῶν ἐδω δίμων χρηστότερα, καὶ τὸ κρεῖττον ἔσθ' ὅτε κακύνου- σιν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὴν νόσον, ὑφ' ἧς αὐτὸ παραι τεῖσθαι βιάζονται. Οἱ δὲ ἀμαθίᾳ σύντροφοι, καὶ φρε νὸς τῆς ἀγαθῆς ἡττώμενοι, καταφρίττουσι τὴν γνῶ σιν, ἣν ἔδει καὶ σφόδρα πολλοῖς καταθηρᾶσθαι πόνοις, καὶ διὰ συντόνου μᾶλλον ἐξανύειν σπουδῆς. Ανήρ μὲν οὖν ὁ πνευματικὸς τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐνα τρυφήσει λόγοις, ἀναβοήσει δ᾽ ἂν καὶ δικαίως· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. . Ὁ δὲ ψυχικός Ἰουδαῖος μωρίαν είναι λογιούμενος ἀσυνέτως τὸ πνευματικὸν μυστήριον, καὶ διὰ τῶν τοῦ Σωτῆρος ῥημάτων ἐπὶ τὴν ἀνθρώπῳ πρέπουσαν σύνεσιν ἀναβαίνειν παρα- καλούμενος, ἐπὶ τὴν σύντροφον ἀεὶ καταπίπτει μω- ρίαν, τὸ μὲν πονηρὸν καλὸν λέγων, τὸ δὲ καλὸν που νηρόν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Πατρώζει δὲ πάλιν, καὶ τῆς τῶν προγόνων ἀμαθίας ἀπομιμούμενος κάν τούτοις ἁλώσεται. Οἱ μὲν γὰρ τὸ μάννα παρά Θεοῦ χορηγούμενοι, καὶ τῆς ἄνωθεν μετίσχοντες εύκ λογίας ἐπὶ τὴν συνήθη χυδαιότητα κατεφέροντο, καὶ τὰς ἐν Αἰγύπτῳ δυσωδίας ἐζήτουν, κρόμμυα, καὶ πράσα, καὶ κρεῶν λέβητας ἐπιθυμοῦντες ἰδεῖν· οἱ δὲ τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος χάριν δέχεσθαι παρα- καλούμενοι, καὶ τὸν ἄρτον τὸν ἀληθινὸν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ήκοντα τρέφεσθαι διδασκόμενοι, πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἐκνεύουσι πλάνην, φιλήδονοι μᾶλλον ὄντες, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. • Salvator dixit : • Si enim non venissem, inquit, et locutus essem eis, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo › Cavenda igitur, imo vero fugienda ceu mortis pararia inopedientia, et fidem de iis quæ Christus docet vitæ conciliatricem putemus. Sic enim cum illis nequaquam puniemur. Addit porro Christum hæc in Capharnaum dixisse, ut accurate cuncta exposuisse appareat. Qui enim locum et vi- cum novit, quomodo aberraverit in explicandis iis quæ docuit ? A peuam luant? Tale quiddam ipse quoque de iis C D Joan. xv, ** Psal. cxvill, 103. VI, 61, 62. Multi ergo audientes ex discipulis ejus, dixerunt : Durus est hic sermo, et quis potest eum audire? Sciens autem Jesus apud semet- ipsum quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis. Hæc indoctorum est consuetudo: subtiliorem doctrinam condemnant, et altiori quam ut eam ca- pere possint contemplationi detrahunt, quia non intelligunt ipsi : cum studium potius ad discendum afferre deberent, et una cum iis quæ dicuntur mentem acuere, non e contrario tam sapienti do- ctrinæ resistere, et durum vocare sermonem quem admirari debebant. Idem enim illis accidit quod edentulis qui, molliores cibos arripientes, exquisi- tissima sæpe contemnunt edulia, et quod bonum est interdum vituperant, celantes morbum qui eos id aversari cogit. Imperitiæ vero alumni, et qui pravo sunt ingenio, a cognitione abhorrent, quam multis utique laboribus et vehementi studio venari potius deberent. Vir itaque spiritalis Salvatoris nostri sermonibus summopere oblectabitur, et jure exclamabit : . Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo 38!, Anima- lis vero Judæus inepte sibi persuadens spiritale mysterium stultitiam esse, et verbis Salvatoris ad intelligentiam bomini convenientem ascendere mo- nitus, ad solitam tamen insaniam usque delabitur, malum quidem bonum dicens, et bonum malum, juxta prophetæ dictum ". Patrissare vero et ma- jorum suorum stultitiam imitari hic quoque depre- hendetur. Illi enim manna a Deo suscepto, et be- nedictionis supernæ facti participes, ad solitam delapsi vecordiam fetores Ægyptios desiderabant, allia, et cepas, et carnium lebetes videre cupien- tes hi vero ad vivificam Spiritus gratiam susci. piendam invitati, et panem illum verum, qui ex Deo Patre venit comedere edocti, ad suum errorem se conferunt, voluptatis amantes potius quam Dei. Et quemadmodum borum majores ipsum manna cibum damnabant, dicentes : • Anima autem nostra exaruit in manna hoc 4;, sic etiam bi rursus panem illum verum abjiciunt, non veriti dicere : Num. x1,5, » Isa. v, 20. 6.

τέραν ἂν τὴν τοῦ κρίνοντος ὑπέμειναν κίνησιν. Έγνω κότες δὲ καὶ πολλάκις μυσταγωγούμενοι, εἶτα ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζοντες, πῶς οὐκ ἂν εἰκότως παντὸς ἀνα ῃρημένου λοιπὸν ἐλέου κολάζοιντο, καὶ πικροτάτην ἀπο- τίσειαν τῷ παρ' αὐτῶν ἡτοιμασμένῳ [γρ. ἡτιμασμένῳ] τὴν δίκην ; Τοιοῦτόν τι καὶ αὐτὸς ἐπ' αὐτοῖς εἴρηκεν ὁ Σωτήρ· « Εἰ γὰρ μὴ ἦλθον, φησί, καὶ ἐλάλησα αυτ τοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν. Νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. • Παραφυλακτέον τοιγαροῦν, μᾶλλον δὲ παραιτητέον ὡς θανάτου πρό ξενον τὸ δυσήκοον, καὶ ζωῆς παρεκτικὴν τὴν πίστιν ἡγώμεθα τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν διδάσκῃ Χριστός. Διαφευξό μεθα γὰρ οὕτω τὸ μετ' ἐκείνων κολάζεσθαι. Προστίθησι δὲ ὅτι καὶ ἐν Καφαρναούμ ταῦτα λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα φαίνηται μεμνημένος ἀκριβῶς. Ο γὰρ εἰδὼς καὶ τόπον καὶ κώμην, πῶς ἂν ἁμάρτοι περὶ τὴν τῶν διδαχθέντων ἐξήγησιν ; Πολλοὶ οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Β εἶπον· Σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος, τίς δύνα ται αὐτοῦ ἀκούειν ; Εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐν ἑαυτῷ, ὅτι γογγύζουσι περὶ τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς. Τοῦτο τοῖς ἀνοήτοις ἔθος· ἀεὶ γὰρ τῶν μαθημάτων καταιτιῶνται τὰ λεπτότερα, καὶ τὴν ὑψηλοτέραν ή κατ' αὐτοὺς θεωρίαν ἀμαθῶς διασύρουσιν, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτοί· καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν μανθάνειν ἐπεί- γεσθαι, καὶ τοῖς λαλουμένοις συναπολεπτύνεσθαι φι λεῖν, οὐκ ἐκ τῶν ἐναντίων τῶν οὕτω σοφῶν κατεξ- ανίστασθαι λόγων, καὶ σκληρὸν ἀποκαλεῖν, δ καὶ θαυ- μάζεσθαι πρέπει. Πάσχουσι γάρ τι τοιοῦτον, ὁποῖόν περ ἄν τις ὑπομένοντας βλέποι τοὺς τῶν ὀδόντων ἑστερημένους· ἐκεῖνοι μὲν γὰρ τρυφερωτέροις ἐπι τρέχοντες σιτίοις, ἀτιμάζουσι πολλάκις τὰ τῶν ἐδω δίμων χρηστότερα, καὶ τὸ κρεῖττον ἔσθ' ὅτε κακύνου- σιν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὴν νόσον, ὑφ' ἧς αὐτὸ παραι τεῖσθαι βιάζονται. Οἱ δὲ ἀμαθίᾳ σύντροφοι, καὶ φρε νὸς τῆς ἀγαθῆς ἡττώμενοι, καταφρίττουσι τὴν γνῶ σιν, ἣν ἔδει καὶ σφόδρα πολλοῖς καταθηρᾶσθαι πόνοις, καὶ διὰ συντόνου μᾶλλον ἐξανύειν σπουδῆς. Ανήρ μὲν οὖν ὁ πνευματικὸς τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐνα τρυφήσει λόγοις, ἀναβοήσει δ᾽ ἂν καὶ δικαίως· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. . Ὁ δὲ ψυχικός Ἰουδαῖος μωρίαν είναι λογιούμενος ἀσυνέτως τὸ πνευματικὸν μυστήριον, καὶ διὰ τῶν τοῦ Σωτῆρος ῥημάτων ἐπὶ τὴν ἀνθρώπῳ πρέπουσαν σύνεσιν ἀναβαίνειν παρα- καλούμενος, ἐπὶ τὴν σύντροφον ἀεὶ καταπίπτει μω- ρίαν, τὸ μὲν πονηρὸν καλὸν λέγων, τὸ δὲ καλὸν που νηρόν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Πατρώζει δὲ πάλιν, καὶ τῆς τῶν προγόνων ἀμαθίας ἀπομιμούμενος κάν τούτοις ἁλώσεται. Οἱ μὲν γὰρ τὸ μάννα παρά Θεοῦ χορηγούμενοι, καὶ τῆς ἄνωθεν μετίσχοντες εύκ λογίας ἐπὶ τὴν συνήθη χυδαιότητα κατεφέροντο, καὶ τὰς ἐν Αἰγύπτῳ δυσωδίας ἐζήτουν, κρόμμυα, καὶ πράσα, καὶ κρεῶν λέβητας ἐπιθυμοῦντες ἰδεῖν· οἱ δὲ τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος χάριν δέχεσθαι παρα- καλούμενοι, καὶ τὸν ἄρτον τὸν ἀληθινὸν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ήκοντα τρέφεσθαι διδασκόμενοι, πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἐκνεύουσι πλάνην, φιλήδονοι μᾶλλον ὄντες, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. • Salvator dixit : • Si enim non venissem, inquit, et locutus essem eis, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo › Cavenda igitur, imo vero fugienda ceu mortis pararia inopedientia, et fidem de iis quæ Christus docet vitæ conciliatricem putemus. Sic enim cum illis nequaquam puniemur. Addit porro Christum hæc in Capharnaum dixisse, ut accurate cuncta exposuisse appareat. Qui enim locum et vi- cum novit, quomodo aberraverit in explicandis iis quæ docuit ? A peuam luant? Tale quiddam ipse quoque de iis C D Joan. xv, ** Psal. cxvill, 103. VI, 61, 62. Multi ergo audientes ex discipulis ejus, dixerunt : Durus est hic sermo, et quis potest eum audire? Sciens autem Jesus apud semet- ipsum quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis. Hæc indoctorum est consuetudo: subtiliorem doctrinam condemnant, et altiori quam ut eam ca- pere possint contemplationi detrahunt, quia non intelligunt ipsi : cum studium potius ad discendum afferre deberent, et una cum iis quæ dicuntur mentem acuere, non e contrario tam sapienti do- ctrinæ resistere, et durum vocare sermonem quem admirari debebant. Idem enim illis accidit quod edentulis qui, molliores cibos arripientes, exquisi- tissima sæpe contemnunt edulia, et quod bonum est interdum vituperant, celantes morbum qui eos id aversari cogit. Imperitiæ vero alumni, et qui pravo sunt ingenio, a cognitione abhorrent, quam multis utique laboribus et vehementi studio venari potius deberent. Vir itaque spiritalis Salvatoris nostri sermonibus summopere oblectabitur, et jure exclamabit : . Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo 38!, Anima- lis vero Judæus inepte sibi persuadens spiritale mysterium stultitiam esse, et verbis Salvatoris ad intelligentiam bomini convenientem ascendere mo- nitus, ad solitam tamen insaniam usque delabitur, malum quidem bonum dicens, et bonum malum, juxta prophetæ dictum ". Patrissare vero et ma- jorum suorum stultitiam imitari hic quoque depre- hendetur. Illi enim manna a Deo suscepto, et be- nedictionis supernæ facti participes, ad solitam delapsi vecordiam fetores Ægyptios desiderabant, allia, et cepas, et carnium lebetes videre cupien- tes hi vero ad vivificam Spiritus gratiam susci. piendam invitati, et panem illum verum, qui ex Deo Patre venit comedere edocti, ad suum errorem se conferunt, voluptatis amantes potius quam Dei. Et quemadmodum borum majores ipsum manna cibum damnabant, dicentes : • Anima autem nostra exaruit in manna hoc 4;, sic etiam bi rursus panem illum verum abjiciunt, non veriti dicere : Num. x1,5, » Isa. v, 20. 6.

τέραν ἂν τὴν τοῦ κρίνοντος ὑπέμειναν κίνησιν. Έγνω κότες δὲ καὶ πολλάκις μυσταγωγούμενοι, εἶτα ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζοντες, πῶς οὐκ ἂν εἰκότως παντὸς ἀνα ῃρημένου λοιπὸν ἐλέου κολάζοιντο, καὶ πικροτάτην ἀπο- τίσειαν τῷ παρ' αὐτῶν ἡτοιμασμένῳ [γρ. ἡτιμασμένῳ] τὴν δίκην ; Τοιοῦτόν τι καὶ αὐτὸς ἐπ' αὐτοῖς εἴρηκεν ὁ Σωτήρ· « Εἰ γὰρ μὴ ἦλθον, φησί, καὶ ἐλάλησα αυτ τοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν. Νυνὶ δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. • Παραφυλακτέον τοιγαροῦν, μᾶλλον δὲ παραιτητέον ὡς θανάτου πρό ξενον τὸ δυσήκοον, καὶ ζωῆς παρεκτικὴν τὴν πίστιν ἡγώμεθα τὴν ἐφ᾽ οἷς ἂν διδάσκῃ Χριστός. Διαφευξό μεθα γὰρ οὕτω τὸ μετ' ἐκείνων κολάζεσθαι. Προστίθησι δὲ ὅτι καὶ ἐν Καφαρναούμ ταῦτα λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα φαίνηται μεμνημένος ἀκριβῶς. Ο γὰρ εἰδὼς καὶ τόπον καὶ κώμην, πῶς ἂν ἁμάρτοι περὶ τὴν τῶν διδαχθέντων ἐξήγησιν ; Πολλοὶ οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Β εἶπον· Σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος, τίς δύνα ται αὐτοῦ ἀκούειν ; Εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐν ἑαυτῷ, ὅτι γογγύζουσι περὶ τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς. Τοῦτο τοῖς ἀνοήτοις ἔθος· ἀεὶ γὰρ τῶν μαθημάτων καταιτιῶνται τὰ λεπτότερα, καὶ τὴν ὑψηλοτέραν ή κατ' αὐτοὺς θεωρίαν ἀμαθῶς διασύρουσιν, ἐπεὶ μὴ νοοῦσιν αὐτοί· καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν μανθάνειν ἐπεί- γεσθαι, καὶ τοῖς λαλουμένοις συναπολεπτύνεσθαι φι λεῖν, οὐκ ἐκ τῶν ἐναντίων τῶν οὕτω σοφῶν κατεξ- ανίστασθαι λόγων, καὶ σκληρὸν ἀποκαλεῖν, δ καὶ θαυ- μάζεσθαι πρέπει. Πάσχουσι γάρ τι τοιοῦτον, ὁποῖόν περ ἄν τις ὑπομένοντας βλέποι τοὺς τῶν ὀδόντων ἑστερημένους· ἐκεῖνοι μὲν γὰρ τρυφερωτέροις ἐπι τρέχοντες σιτίοις, ἀτιμάζουσι πολλάκις τὰ τῶν ἐδω δίμων χρηστότερα, καὶ τὸ κρεῖττον ἔσθ' ὅτε κακύνου- σιν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὴν νόσον, ὑφ' ἧς αὐτὸ παραι τεῖσθαι βιάζονται. Οἱ δὲ ἀμαθίᾳ σύντροφοι, καὶ φρε νὸς τῆς ἀγαθῆς ἡττώμενοι, καταφρίττουσι τὴν γνῶ σιν, ἣν ἔδει καὶ σφόδρα πολλοῖς καταθηρᾶσθαι πόνοις, καὶ διὰ συντόνου μᾶλλον ἐξανύειν σπουδῆς. Ανήρ μὲν οὖν ὁ πνευματικὸς τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐνα τρυφήσει λόγοις, ἀναβοήσει δ᾽ ἂν καὶ δικαίως· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. . Ὁ δὲ ψυχικός Ἰουδαῖος μωρίαν είναι λογιούμενος ἀσυνέτως τὸ πνευματικὸν μυστήριον, καὶ διὰ τῶν τοῦ Σωτῆρος ῥημάτων ἐπὶ τὴν ἀνθρώπῳ πρέπουσαν σύνεσιν ἀναβαίνειν παρα- καλούμενος, ἐπὶ τὴν σύντροφον ἀεὶ καταπίπτει μω- ρίαν, τὸ μὲν πονηρὸν καλὸν λέγων, τὸ δὲ καλὸν που νηρόν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Πατρώζει δὲ πάλιν, καὶ τῆς τῶν προγόνων ἀμαθίας ἀπομιμούμενος κάν τούτοις ἁλώσεται. Οἱ μὲν γὰρ τὸ μάννα παρά Θεοῦ χορηγούμενοι, καὶ τῆς ἄνωθεν μετίσχοντες εύκ λογίας ἐπὶ τὴν συνήθη χυδαιότητα κατεφέροντο, καὶ τὰς ἐν Αἰγύπτῳ δυσωδίας ἐζήτουν, κρόμμυα, καὶ πράσα, καὶ κρεῶν λέβητας ἐπιθυμοῦντες ἰδεῖν· οἱ δὲ τὴν ζωοποιὸν τοῦ Πνεύματος χάριν δέχεσθαι παρα- καλούμενοι, καὶ τὸν ἄρτον τὸν ἀληθινὸν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ήκοντα τρέφεσθαι διδασκόμενοι, πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἐκνεύουσι πλάνην, φιλήδονοι μᾶλλον ὄντες, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. • Salvator dixit : • Si enim non venissem, inquit, et locutus essem eis, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo › Cavenda igitur, imo vero fugienda ceu mortis pararia inopedientia, et fidem de iis quæ Christus docet vitæ conciliatricem putemus. Sic enim cum illis nequaquam puniemur. Addit porro Christum hæc in Capharnaum dixisse, ut accurate cuncta exposuisse appareat. Qui enim locum et vi- cum novit, quomodo aberraverit in explicandis iis quæ docuit ? A peuam luant? Tale quiddam ipse quoque de iis C D Joan. xv, ** Psal. cxvill, 103. VI, 61, 62. Multi ergo audientes ex discipulis ejus, dixerunt : Durus est hic sermo, et quis potest eum audire? Sciens autem Jesus apud semet- ipsum quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis. Hæc indoctorum est consuetudo: subtiliorem doctrinam condemnant, et altiori quam ut eam ca- pere possint contemplationi detrahunt, quia non intelligunt ipsi : cum studium potius ad discendum afferre deberent, et una cum iis quæ dicuntur mentem acuere, non e contrario tam sapienti do- ctrinæ resistere, et durum vocare sermonem quem admirari debebant. Idem enim illis accidit quod edentulis qui, molliores cibos arripientes, exquisi- tissima sæpe contemnunt edulia, et quod bonum est interdum vituperant, celantes morbum qui eos id aversari cogit. Imperitiæ vero alumni, et qui pravo sunt ingenio, a cognitione abhorrent, quam multis utique laboribus et vehementi studio venari potius deberent. Vir itaque spiritalis Salvatoris nostri sermonibus summopere oblectabitur, et jure exclamabit : . Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo 38!, Anima- lis vero Judæus inepte sibi persuadens spiritale mysterium stultitiam esse, et verbis Salvatoris ad intelligentiam bomini convenientem ascendere mo- nitus, ad solitam tamen insaniam usque delabitur, malum quidem bonum dicens, et bonum malum, juxta prophetæ dictum ". Patrissare vero et ma- jorum suorum stultitiam imitari hic quoque depre- hendetur. Illi enim manna a Deo suscepto, et be- nedictionis supernæ facti participes, ad solitam delapsi vecordiam fetores Ægyptios desiderabant, allia, et cepas, et carnium lebetes videre cupien- tes hi vero ad vivificam Spiritus gratiam susci. piendam invitati, et panem illum verum, qui ex Deo Patre venit comedere edocti, ad suum errorem se conferunt, voluptatis amantes potius quam Dei. Et quemadmodum borum majores ipsum manna cibum damnabant, dicentes : • Anima autem nostra exaruit in manna hoc 4;, sic etiam bi rursus panem illum verum abjiciunt, non veriti dicere : Num. x1,5, » Isa. v, 20. 6.

ἢ φιλόθεοι. Καὶ ὥσπερ οἱ τούτων πρόγονοι καὶ αὐτῆς πρέπον τῶν λαλουμένων, καὶ δι᾿ εὐθείας ὥσπερ ιέναι γὰρ βασιλικῇ πορεύεσθαι πρέπει τὸν εἰς ὀρθότητα κατηγόρουν τῆς διὰ τοῦ μάννα τροφῆς, ἀποτολμῶντες λέγειν· . Ἡ δὲ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος ἐν τῷ μάνα τούτῳ· ν οὕτω καὶ οὗτοι πάλιν τὸν ἄρτον ἀποπέμ πονται τὸν ἀληθινὸν, οὐκ ἐρυθριῶντες λέγειν· . Σκλη ρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος. » Δεῖ τοιγαροῦν σοφοὺς εἶναι τοὺς τῶν θείων μυστηρίων ἀκροατάς, δεῖ δοκί μους εἶναι τραπεζίτας, ὡς εἰδέναι τὸ δόκιμον καὶ τὸ παράσημον νόμισμα, καὶ μήτε τοῖς πίστει παραδέ κτοις ἀκαίρως επάγειν τὴν ἀνεξίτητον ζήτησιν, μήτε τοῖς τῆς ζητήσεως δεομένοις ἐπασωτεύεσθαι πίστιν ἔσθ' ὅτε τὴν ἐπιζήμιον, ἀποδιδόναι δὲ τὸ ἑκάστῳ τρίβου, τὸ ἐκκλίνειν ἐπ' ἄμφω παραιτουμένους. Οδῷ πίστεως τρέχοντα τῆς ἐν Χριστῷ. Τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει; Ἐὰν οὖν θεωρῆτε Β τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα, ὅπου ἦν τὸ πρότερον. Ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἀμαθίας τῶν ὑπὸ τῷ Σωτ τῆρι Χριστῷ μαθητευομένων τινὲς ἐπὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ λόγοις ἐσκανδαλίζοντο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπηκρο- ῶντο λέγοντος· « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς· » εἰς ὠμότητά τινα θηριοπρεπῆ καλεῖσθαι σφᾶς ὑπελάμ βανον, ὡς σαρκοφαγεῖν μὲν ἀπανθρώπως, αἷμα δὲ ῥοφεῖν ἐπιτάττεσθαι, καὶ ὅσα καὶ μόνον ἀκοῦ σαι φρικτά, ταῦτα ποιεῖν ἀναγκάζεσθαι. Οὐ γὰρ δε σαν πως τοῦ μυστηρίου τὸ κάλλος, καὶ τὴν ηύρημέ νην ἐπ' αὐτῷ καλλίστην οικονομίαν· ἐπὶ δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο που πάντως καθ' ἑαυτοὺς ἐλογίζοντο· Πῶς ἂν ἡμῖν τὸ ἀνθρώπινον σῶμα τὴν αἰώνιον ἐμφυτεύ σαι ζωήν; τί δὲ ὀνήσει πρὸς ἀθανασίαν τὸ ἡμῖν ὁμοφυές; Συνεὶς τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς τὰ ἐν αὐτοῖς βουλεύματα Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα « ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, ο θεραπεύει πάλιν εἰς κατά ληψιν τῶν ἀγνοουμένων ἔτι πολυτρόπως χειραγωγῶν. Ανοήτως γὰρ λίαν, ὦ οὗτοι, φησὶν, ἐπὶ τοῖς παρ' ἐμοῦ σκανδαλίζεσθε λόγοις. Εἰ γὰρ οὔπω πιστεύειν ἐγνώκατε, καίτοι πολλάκις μυσταγωγούμενοι, ὅτι ζωὴν ὑμῖν ἐνήσει τὸ ἡμέτερον σῶμα, τίνα τρόπον διατεθήσεσθε, φησίν, ὅταν αὐτὸ καὶ εἰς οὐρανὸν ἀν ιπτάμενον βλέπητε; Οὐ γὰρ ὑπισχνούμαι μόνον, ὅτι καὶ εἰς αὐτὸν ἀναβήσομαι τὸν οὐρανὸν, ἵνα μὴ πάλιν λέγητε τὸ πῶς· ἐν ὀφθαλμοῖς ὑμῖν ἡ θέα στή σεται, πάντα δυσωποῦσα τὸν ἀντιλέγοντα. Ἐὰν οὖν • βλέπητε, φησίν, εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβαίνοντα τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τί ἐρεῖτε πάλιν ; Ελεγχθήσεσθε γὰρ οὐ μετρίως ἀφραίνοντες. Εἰ γὰρ μὴ δύνασθαι τὴν ἐμὴν σάρκα τὴν ζωὴν ὑμῖν ἐνθεῖναι λογίζεσθε, πῶς πτηνοῦ δικὴν εἰς οὐρανὸν ἀναβήσεται ; Εἰ γὰρ μὴ δύναται ζωοποιεῖν, ὅτι μὴ πέφυκε ζωοποιεῖν, πῶς ἀεροβατήσει, πῶς δὲ εἰς οὐρανοὺς ἀναβήσεται; Καὶ τοῦτο γὰρ ὁμοίως ἀδύνατον τῇ σαρκί. Εἰ δὲ ἀναβαίνει παρὰ φύσιν, τί τὸ κωλύον ἔτι καὶ ζωο- ποιεῖν αὐτὴν, καὶ εἰ μὴ πέφυκε ζω ποιεῖν, ὅσον εἰς ἰδίαν φύσιν ; Ο γὰρ οὐράνιον ἀποδείξας τὸ ἀπὸ γῆς, καὶ ζωοποιὸν ἀποτελέσει, καὶ εἰ πέ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • Durus est hic sermo ". » Divinorum itaque my- A steriorum auditores sapientes esse oportet, ac pe- ritis nummulariis similes, qui probam pecuniam et adulterinam agnoscant, neque ad ea quæ fide susci- piuntur inextricabiles quæstiones intempestive affe- rant, neque rursus damnosam quandoque fidem temere iis adhibeant in quibus opus est indagine, sed unicuique eorum quæ dicuntur quod congruum est reddant, ac per rectam veluti semitam eant, neutram in partem deflectentes. Regia quippe via gradiendum est ei qui ad fidei Christianæ rectitu- dinem properat. VI, 62, 63. Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. B Præ multa inscitia quidam ex Servatoris Christi discipulis ejus verbis offendebantur. Nam cum di- centem audiissent: Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis ", › invitari se ad belluinam aliquam crudelitatem pu- tabant, ita ut carnibus quidem vesci inhumaniter, et sorbere sanguinem juberentur, et quæcunque vel auditu solo horrenda sunt facere coge- rentur. Non enim mysterii illius decus noverant, et pulcherrimam ob ipsum excogitatam dispensa- tionem, sed illud apud semetipsos utique versa- bant : Quomodo corpus humanum æternam nobis vitam inseret ? aut quid ad immortalitatem condu- C cet id quod ejusdem est nobiscum naturæ ? Chri- stus ergo eorum consilia intelligens: ‹ Cuncta eninı nuda et aperta sunt in oculis ejus ", » ad compre- hensionem eorum quæ ignorabant eos rursus mul- tis modis officiose quasi manu deducit. Vos enim, inquit, stulte admodum sermonibus meis offendi- mini. Nam si nondum ad credendum adduci potui- stis, quamvis meum corpus vitam vobis inditurum sape docuerim, quid sentietis, inquit, cum ipsum quoque in cœluin evolare cernetis ? Non enim lum polliceor me in ipsum quoque cœlum ascen- surum, ne rursus obtrudatis illud quomodo; oculis vestris ipsammet rem spectabilis, ut quicunque contradixerit confundatur. Si ergo spectaveritis, inquit, in coelum ascendentem Filium hominis, D quid porro dicetis? Non mediocriter enim insanire deprehendemini. Nam si carnem meam vitam vobis inserere non posse putatis, quomodo volucris in- star in cœlum ascendet? Si enim vivificare non possit, quia ad vivificandum natura sua comparata non est, quomodo per aerem incedet, aut quomodo in cœlos ascendet? Nam hoc æque carni est im- possibile. Quod si præter naturam ascendat, quid prohibet demum quominus etiam vivificet, licet natura sua vivificare non possit? Nam qui cœleste effecit id quod de terra est, vivificum quoque red- Joan. vi, 61. lbid. 53. Hebr. IV, 80- 13.

ἢ φιλόθεοι. Καὶ ὥσπερ οἱ τούτων πρόγονοι καὶ αὐτῆς πρέπον τῶν λαλουμένων, καὶ δι᾿ εὐθείας ὥσπερ ιέναι γὰρ βασιλικῇ πορεύεσθαι πρέπει τὸν εἰς ὀρθότητα κατηγόρουν τῆς διὰ τοῦ μάννα τροφῆς, ἀποτολμῶντες λέγειν· . Ἡ δὲ ψυχὴ ἡμῶν κατάξηρος ἐν τῷ μάνα τούτῳ· ν οὕτω καὶ οὗτοι πάλιν τὸν ἄρτον ἀποπέμ πονται τὸν ἀληθινὸν, οὐκ ἐρυθριῶντες λέγειν· . Σκλη ρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος. » Δεῖ τοιγαροῦν σοφοὺς εἶναι τοὺς τῶν θείων μυστηρίων ἀκροατάς, δεῖ δοκί μους εἶναι τραπεζίτας, ὡς εἰδέναι τὸ δόκιμον καὶ τὸ παράσημον νόμισμα, καὶ μήτε τοῖς πίστει παραδέ κτοις ἀκαίρως επάγειν τὴν ἀνεξίτητον ζήτησιν, μήτε τοῖς τῆς ζητήσεως δεομένοις ἐπασωτεύεσθαι πίστιν ἔσθ' ὅτε τὴν ἐπιζήμιον, ἀποδιδόναι δὲ τὸ ἑκάστῳ τρίβου, τὸ ἐκκλίνειν ἐπ' ἄμφω παραιτουμένους. Οδῷ πίστεως τρέχοντα τῆς ἐν Χριστῷ. Τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει; Ἐὰν οὖν θεωρῆτε Β τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα, ὅπου ἦν τὸ πρότερον. Ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἀμαθίας τῶν ὑπὸ τῷ Σωτ τῆρι Χριστῷ μαθητευομένων τινὲς ἐπὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ λόγοις ἐσκανδαλίζοντο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπηκρο- ῶντο λέγοντος· « Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς· » εἰς ὠμότητά τινα θηριοπρεπῆ καλεῖσθαι σφᾶς ὑπελάμ βανον, ὡς σαρκοφαγεῖν μὲν ἀπανθρώπως, αἷμα δὲ ῥοφεῖν ἐπιτάττεσθαι, καὶ ὅσα καὶ μόνον ἀκοῦ σαι φρικτά, ταῦτα ποιεῖν ἀναγκάζεσθαι. Οὐ γὰρ δε σαν πως τοῦ μυστηρίου τὸ κάλλος, καὶ τὴν ηύρημέ νην ἐπ' αὐτῷ καλλίστην οικονομίαν· ἐπὶ δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο που πάντως καθ' ἑαυτοὺς ἐλογίζοντο· Πῶς ἂν ἡμῖν τὸ ἀνθρώπινον σῶμα τὴν αἰώνιον ἐμφυτεύ σαι ζωήν; τί δὲ ὀνήσει πρὸς ἀθανασίαν τὸ ἡμῖν ὁμοφυές; Συνεὶς τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς τὰ ἐν αὐτοῖς βουλεύματα Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα « ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, ο θεραπεύει πάλιν εἰς κατά ληψιν τῶν ἀγνοουμένων ἔτι πολυτρόπως χειραγωγῶν. Ανοήτως γὰρ λίαν, ὦ οὗτοι, φησὶν, ἐπὶ τοῖς παρ' ἐμοῦ σκανδαλίζεσθε λόγοις. Εἰ γὰρ οὔπω πιστεύειν ἐγνώκατε, καίτοι πολλάκις μυσταγωγούμενοι, ὅτι ζωὴν ὑμῖν ἐνήσει τὸ ἡμέτερον σῶμα, τίνα τρόπον διατεθήσεσθε, φησίν, ὅταν αὐτὸ καὶ εἰς οὐρανὸν ἀν ιπτάμενον βλέπητε; Οὐ γὰρ ὑπισχνούμαι μόνον, ὅτι καὶ εἰς αὐτὸν ἀναβήσομαι τὸν οὐρανὸν, ἵνα μὴ πάλιν λέγητε τὸ πῶς· ἐν ὀφθαλμοῖς ὑμῖν ἡ θέα στή σεται, πάντα δυσωποῦσα τὸν ἀντιλέγοντα. Ἐὰν οὖν • βλέπητε, φησίν, εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβαίνοντα τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τί ἐρεῖτε πάλιν ; Ελεγχθήσεσθε γὰρ οὐ μετρίως ἀφραίνοντες. Εἰ γὰρ μὴ δύνασθαι τὴν ἐμὴν σάρκα τὴν ζωὴν ὑμῖν ἐνθεῖναι λογίζεσθε, πῶς πτηνοῦ δικὴν εἰς οὐρανὸν ἀναβήσεται ; Εἰ γὰρ μὴ δύναται ζωοποιεῖν, ὅτι μὴ πέφυκε ζωοποιεῖν, πῶς ἀεροβατήσει, πῶς δὲ εἰς οὐρανοὺς ἀναβήσεται; Καὶ τοῦτο γὰρ ὁμοίως ἀδύνατον τῇ σαρκί. Εἰ δὲ ἀναβαίνει παρὰ φύσιν, τί τὸ κωλύον ἔτι καὶ ζωο- ποιεῖν αὐτὴν, καὶ εἰ μὴ πέφυκε ζω ποιεῖν, ὅσον εἰς ἰδίαν φύσιν ; Ο γὰρ οὐράνιον ἀποδείξας τὸ ἀπὸ γῆς, καὶ ζωοποιὸν ἀποτελέσει, καὶ εἰ πέ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. • Durus est hic sermo ". » Divinorum itaque my- A steriorum auditores sapientes esse oportet, ac pe- ritis nummulariis similes, qui probam pecuniam et adulterinam agnoscant, neque ad ea quæ fide susci- piuntur inextricabiles quæstiones intempestive affe- rant, neque rursus damnosam quandoque fidem temere iis adhibeant in quibus opus est indagine, sed unicuique eorum quæ dicuntur quod congruum est reddant, ac per rectam veluti semitam eant, neutram in partem deflectentes. Regia quippe via gradiendum est ei qui ad fidei Christianæ rectitu- dinem properat. VI, 62, 63. Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. B Præ multa inscitia quidam ex Servatoris Christi discipulis ejus verbis offendebantur. Nam cum di- centem audiissent: Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis ", › invitari se ad belluinam aliquam crudelitatem pu- tabant, ita ut carnibus quidem vesci inhumaniter, et sorbere sanguinem juberentur, et quæcunque vel auditu solo horrenda sunt facere coge- rentur. Non enim mysterii illius decus noverant, et pulcherrimam ob ipsum excogitatam dispensa- tionem, sed illud apud semetipsos utique versa- bant : Quomodo corpus humanum æternam nobis vitam inseret ? aut quid ad immortalitatem condu- C cet id quod ejusdem est nobiscum naturæ ? Chri- stus ergo eorum consilia intelligens: ‹ Cuncta eninı nuda et aperta sunt in oculis ejus ", » ad compre- hensionem eorum quæ ignorabant eos rursus mul- tis modis officiose quasi manu deducit. Vos enim, inquit, stulte admodum sermonibus meis offendi- mini. Nam si nondum ad credendum adduci potui- stis, quamvis meum corpus vitam vobis inditurum sape docuerim, quid sentietis, inquit, cum ipsum quoque in cœluin evolare cernetis ? Non enim lum polliceor me in ipsum quoque cœlum ascen- surum, ne rursus obtrudatis illud quomodo; oculis vestris ipsammet rem spectabilis, ut quicunque contradixerit confundatur. Si ergo spectaveritis, inquit, in coelum ascendentem Filium hominis, D quid porro dicetis? Non mediocriter enim insanire deprehendemini. Nam si carnem meam vitam vobis inserere non posse putatis, quomodo volucris in- star in cœlum ascendet? Si enim vivificare non possit, quia ad vivificandum natura sua comparata non est, quomodo per aerem incedet, aut quomodo in cœlos ascendet? Nam hoc æque carni est im- possibile. Quod si præter naturam ascendat, quid prohibet demum quominus etiam vivificet, licet natura sua vivificare non possit? Nam qui cœleste effecit id quod de terra est, vivificum quoque red- Joan. vi, 61. lbid. 53. Hebr. IV, 80- 13.

φυκε φθείρεσθαι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον. Επιτηρη- τέον δὲ ὅπως οὐκ ἀνέχεται πάλιν εἰς δύο καταμερίο ζεσθαι Χριστούς, κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. Αμέρι στον γὰρ ἑαυτὸν πανταχῇ φυλάττει μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν. Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν ἀνα- βαίνειν, ὅπου ἦν τὸ πρότερον, καίτοι τοῦ ἐκ γῆς σώσ ματος οὐκ ὄντος ἄνω πρὸ τούτου, μόνου δὲ ἔτι καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν τοῦ Λόγου, πρὸ συνδρομῆς τῆς εἰς σάρκα. Καλῶς οὖν ὁ Παῦλος τό, « Εις Κύριος Ἰησοῦς Χρι- στὸς » ἐν ἰδίαις τέθεικεν ἐπιστολαῖς. Εἷς γὰρ Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, καὶ οὐκ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ ἴδιον αὐτοῦ λογιού- μεθα σῶμα. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου φησὶ τὸν ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα Λόγον. Σὰρξ γὰρ ἐγένετο, κατὰ τὸν μακάριον ευαγγελιστήν, καὶ οὐκ εἰς σάρκα μεταχωρήσας ἐκ παρατροπῆς· Β ἄτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτος κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς Θεός· ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίῳ κατοικήσας ναῷ, τῷ ἐκ Παρθέ- νου φημὶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς κατὰ λόγον ἀληθινόν. Αναβήσεσθαι δὲ λέγων, ἔνθα καὶ πρότερον ἦν, δίδω σί πως ἐννοεῖν τοῖς ἀκροωμένοις, ὅτι καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ. "Ην γὰρ οὕτως εἰκὸς συνέντας· τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ προσέχειν μόνον, ἀλλ' εἰδέναι λοιπὸν καὶ τὸν ἐν σαρκὶ Θεόν Λόγον, πιστεύειν τε ὅτι καὶ ζωοποιόν ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ. · Τὸ πνεῦμα ἐστι τὸ ζωοποιοῦν· ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ· οὐδέν. Οὐ σφόδρα, φησίν, ἀσυνέτως τὸ μὴ δύνασθαι ζωο ποιεῖν περιτεθείκατε τῇ σαρκί. Οταν γὰρ μόνη νοῆται καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις πως, οὐκ ἔσται δηλονότι ζωοποιός· ζωογονήσει μεν γάρ τι τῶν ὄντων οὐδαμῶς, δεῖται δὲ μᾶλλον αὐτὴ τοῦ ζωο- γονεῖν ἰσχύοντος. Ἐπὶν δὲ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως πολυπραγμονῆται μυστήριον, εἶτα τίς ὁ ἐνοικῶν τῇδε τῇ σαρκὶ μανθάνητε, διατεθήσεσθε πάντως, φησίν, εἰ μὴ καὶ αὐτοῦ κατηγορείτε τοῦ θείου Πνεύ- ματος, ὅτι δύναται ζωοποιεῖν, κἂν μηδὲν ὅλως ἡ σὰρξ ἐξ ἑαυτῆς ὠφελῇ. Ἐπειδὴ γὰρ ἤνωται τῷ ζωοποιοῦντι Λόγῳ, γέγονεν όλη ζωοποιὸς πρὸς τὴν τοῦ βελτίονος ἀναδραμοῦσα δύναμιν, οὐκ αὐτὴ πρὸς τὴν ἰδίαν βιασαμένη φύσιν τὸν οὐδαμόθεν ἡττώμε- νον. Κἂν ἀσθενῇ τοιγαροῦν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς ἑαυτὴν, εἰς τὸ δύνασθαι ζωοποιεῖν, ἀλλ' οὖν ἐνεργήσει τοῦτο τὸν ζωοποιὸν ἔχουσα Λόγον, καὶ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν ὠδίνουσα. Σῶμα γάρ ἐστι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, καὶ οὐχ ἑνός τινος τῶν ἀπὸ τῆς γῆς, ἐφ' οὗπερ ἂν καὶ ἰσχύσαι δικαίως τὸ, « Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. » Οὐ γὰρ ἡ Παύλου τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἡ Πέτρου, ήγουν ἑτέρου τινὸς τοῦτο ἐν ἡμῖν ἐργάζεται· μόνη δὲ καὶ ἐξαιρέτως ἡ τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν Χριστοῦ, ν ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλή- ρωμα τῆς θεότητος σωματικώς. » Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν μέλι τοῖς οὐκ ἔχουσι κατὰ φύσιν τὸ γλυκὺ τὴν ἰδίαν ἐντιθέναι ποιότητα, καὶ εἰς ἑαυτὸ μετασκευάζειν τὸ, ᾧπερ ἂν ἀναμίσγηται, την δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ζωοποιόν φύσιν μὴ ἀνακομίζειν σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. Observandum autem rursus quo pacto se in duos Christos dividi, ut nonnulli docent, nequaquam sustineat. Indivisum enim se ubique servat post incarnationem. Filium enim hominis eo ascendere dicit, ubi erat prius “, quamvis corpus illud-ter- renum antehac sursum non esset, sed solum et in seipso Verbum priusquam in carnem conveniret. Recte igitur Paulus in Epistolis :e Unus Dominus Je sus Christus 4., Unus enin est Filius, et ante in- carnationem, et post incarnationem ; nec alienum esse a Verbo proprium ejus corpus censebimus. Idcirco enim Filium quoque hominis ait Verbum quod cœlitus descendit. Caro enim factum est, ut ait beatus evangelista “, non mutatione in carnem A det, tametsi natura sua corruptioni sit obnoxium. transeundo (immutabile enim et inalterabile se Joan. vi. * † Cor. vill, 6. * Joan. 1, C . cundum naturam est, ut Deus), sed ut in suo templo, quod nimirum ex Virgine assumpsit, la- bitans, et revera factus homo. Cum autem ascen- surum se ait ubi etiam prius erat, auditoribus aliquo modo innuit se descendisse de cœlo. Sic enim consentaneum erat ipsos, intellecta vi et sententia ejus quod dicebat, ei obtemperare non tantum ut homini, sed Deum deinceps in carne Verbum agnoscere, et credere corpus etiam ejus esse vivificumn. VI, 64. Spiritus est qui vivificat : caro non prodest quidquam. Non nimis absurde, inquit, vivificandi'vim carni detraxistis. Nam si sola seorsim natura corporis in- telligatur, non erit utique vivifica: nulla enim plane res creata vivificat, sed ipsa potius a quo vivificari possit indiget. Si autem incarnationis mysterium pro- pius expendatur, et quis ille sit qui habitat in carne hac perceperitis, credetis utique, inquit, nisi divino quoque Spiritui detrahitis, carnem vivificare posse, quamvis caro nihil plane ex seipsa prosit. Quia enim vivificanti Verbo unita est, idcirco facta est tota vivi- fica, ad potioris virtutem evecla, non in suam natu- ram vi adacto eo qui nullatenus superari cogive po- test. Licet igitur natura carnis per se vivificare ne- queal, idipsum tamen præstal Verbum vivifcum in se habens, et totam ejus efficacitatem proferens. Corpus enim est ejus qui vita est secundum natu- ram, non autem alicujus terreni hominis, de quo jure dici possit illud : • Caro non prodest quid- quam 7. Non enim Pauli, verbi gratia, aut Petri, vel cujusvis alterius caro id in nobis præstabit, sed unica et sola Servatoris nostri Christi, ‹ in quo habitavit omnis plenitudo deitatis corporaliter **. > Absurdissimum naшque esset, mel qualitatem suam iis quæ nihil habent in se dulcedinis imprimere, et in seipsum id cui permistum fuerit transferre, Dei vero Verbi naturam vivificam non existimare in suam perfectionem id in quo inhabitarit corpus adducere. Quapropter de reliquis omnibus vere dicetur quod caro non prosit quidquam, de solo D ' 14. o Joan. vi, 64. 48 Coloss. 11, 9.

φυκε φθείρεσθαι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον. Επιτηρη- τέον δὲ ὅπως οὐκ ἀνέχεται πάλιν εἰς δύο καταμερίο ζεσθαι Χριστούς, κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. Αμέρι στον γὰρ ἑαυτὸν πανταχῇ φυλάττει μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν. Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν ἀνα- βαίνειν, ὅπου ἦν τὸ πρότερον, καίτοι τοῦ ἐκ γῆς σώσ ματος οὐκ ὄντος ἄνω πρὸ τούτου, μόνου δὲ ἔτι καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν τοῦ Λόγου, πρὸ συνδρομῆς τῆς εἰς σάρκα. Καλῶς οὖν ὁ Παῦλος τό, « Εις Κύριος Ἰησοῦς Χρι- στὸς » ἐν ἰδίαις τέθεικεν ἐπιστολαῖς. Εἷς γὰρ Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, καὶ οὐκ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ ἴδιον αὐτοῦ λογιού- μεθα σῶμα. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου φησὶ τὸν ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα Λόγον. Σὰρξ γὰρ ἐγένετο, κατὰ τὸν μακάριον ευαγγελιστήν, καὶ οὐκ εἰς σάρκα μεταχωρήσας ἐκ παρατροπῆς· Β ἄτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτος κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς Θεός· ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίῳ κατοικήσας ναῷ, τῷ ἐκ Παρθέ- νου φημὶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς κατὰ λόγον ἀληθινόν. Αναβήσεσθαι δὲ λέγων, ἔνθα καὶ πρότερον ἦν, δίδω σί πως ἐννοεῖν τοῖς ἀκροωμένοις, ὅτι καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ. "Ην γὰρ οὕτως εἰκὸς συνέντας· τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ προσέχειν μόνον, ἀλλ' εἰδέναι λοιπὸν καὶ τὸν ἐν σαρκὶ Θεόν Λόγον, πιστεύειν τε ὅτι καὶ ζωοποιόν ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ. · Τὸ πνεῦμα ἐστι τὸ ζωοποιοῦν· ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ· οὐδέν. Οὐ σφόδρα, φησίν, ἀσυνέτως τὸ μὴ δύνασθαι ζωο ποιεῖν περιτεθείκατε τῇ σαρκί. Οταν γὰρ μόνη νοῆται καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις πως, οὐκ ἔσται δηλονότι ζωοποιός· ζωογονήσει μεν γάρ τι τῶν ὄντων οὐδαμῶς, δεῖται δὲ μᾶλλον αὐτὴ τοῦ ζωο- γονεῖν ἰσχύοντος. Ἐπὶν δὲ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως πολυπραγμονῆται μυστήριον, εἶτα τίς ὁ ἐνοικῶν τῇδε τῇ σαρκὶ μανθάνητε, διατεθήσεσθε πάντως, φησίν, εἰ μὴ καὶ αὐτοῦ κατηγορείτε τοῦ θείου Πνεύ- ματος, ὅτι δύναται ζωοποιεῖν, κἂν μηδὲν ὅλως ἡ σὰρξ ἐξ ἑαυτῆς ὠφελῇ. Ἐπειδὴ γὰρ ἤνωται τῷ ζωοποιοῦντι Λόγῳ, γέγονεν όλη ζωοποιὸς πρὸς τὴν τοῦ βελτίονος ἀναδραμοῦσα δύναμιν, οὐκ αὐτὴ πρὸς τὴν ἰδίαν βιασαμένη φύσιν τὸν οὐδαμόθεν ἡττώμε- νον. Κἂν ἀσθενῇ τοιγαροῦν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς ἑαυτὴν, εἰς τὸ δύνασθαι ζωοποιεῖν, ἀλλ' οὖν ἐνεργήσει τοῦτο τὸν ζωοποιὸν ἔχουσα Λόγον, καὶ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν ὠδίνουσα. Σῶμα γάρ ἐστι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, καὶ οὐχ ἑνός τινος τῶν ἀπὸ τῆς γῆς, ἐφ' οὗπερ ἂν καὶ ἰσχύσαι δικαίως τὸ, « Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. » Οὐ γὰρ ἡ Παύλου τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἡ Πέτρου, ήγουν ἑτέρου τινὸς τοῦτο ἐν ἡμῖν ἐργάζεται· μόνη δὲ καὶ ἐξαιρέτως ἡ τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν Χριστοῦ, ν ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλή- ρωμα τῆς θεότητος σωματικώς. » Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν μέλι τοῖς οὐκ ἔχουσι κατὰ φύσιν τὸ γλυκὺ τὴν ἰδίαν ἐντιθέναι ποιότητα, καὶ εἰς ἑαυτὸ μετασκευάζειν τὸ, ᾧπερ ἂν ἀναμίσγηται, την δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ζωοποιόν φύσιν μὴ ἀνακομίζειν σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. Observandum autem rursus quo pacto se in duos Christos dividi, ut nonnulli docent, nequaquam sustineat. Indivisum enim se ubique servat post incarnationem. Filium enim hominis eo ascendere dicit, ubi erat prius “, quamvis corpus illud-ter- renum antehac sursum non esset, sed solum et in seipso Verbum priusquam in carnem conveniret. Recte igitur Paulus in Epistolis :e Unus Dominus Je sus Christus 4., Unus enin est Filius, et ante in- carnationem, et post incarnationem ; nec alienum esse a Verbo proprium ejus corpus censebimus. Idcirco enim Filium quoque hominis ait Verbum quod cœlitus descendit. Caro enim factum est, ut ait beatus evangelista “, non mutatione in carnem A det, tametsi natura sua corruptioni sit obnoxium. transeundo (immutabile enim et inalterabile se Joan. vi. * † Cor. vill, 6. * Joan. 1, C . cundum naturam est, ut Deus), sed ut in suo templo, quod nimirum ex Virgine assumpsit, la- bitans, et revera factus homo. Cum autem ascen- surum se ait ubi etiam prius erat, auditoribus aliquo modo innuit se descendisse de cœlo. Sic enim consentaneum erat ipsos, intellecta vi et sententia ejus quod dicebat, ei obtemperare non tantum ut homini, sed Deum deinceps in carne Verbum agnoscere, et credere corpus etiam ejus esse vivificumn. VI, 64. Spiritus est qui vivificat : caro non prodest quidquam. Non nimis absurde, inquit, vivificandi'vim carni detraxistis. Nam si sola seorsim natura corporis in- telligatur, non erit utique vivifica: nulla enim plane res creata vivificat, sed ipsa potius a quo vivificari possit indiget. Si autem incarnationis mysterium pro- pius expendatur, et quis ille sit qui habitat in carne hac perceperitis, credetis utique, inquit, nisi divino quoque Spiritui detrahitis, carnem vivificare posse, quamvis caro nihil plane ex seipsa prosit. Quia enim vivificanti Verbo unita est, idcirco facta est tota vivi- fica, ad potioris virtutem evecla, non in suam natu- ram vi adacto eo qui nullatenus superari cogive po- test. Licet igitur natura carnis per se vivificare ne- queal, idipsum tamen præstal Verbum vivifcum in se habens, et totam ejus efficacitatem proferens. Corpus enim est ejus qui vita est secundum natu- ram, non autem alicujus terreni hominis, de quo jure dici possit illud : • Caro non prodest quid- quam 7. Non enim Pauli, verbi gratia, aut Petri, vel cujusvis alterius caro id in nobis præstabit, sed unica et sola Servatoris nostri Christi, ‹ in quo habitavit omnis plenitudo deitatis corporaliter **. > Absurdissimum naшque esset, mel qualitatem suam iis quæ nihil habent in se dulcedinis imprimere, et in seipsum id cui permistum fuerit transferre, Dei vero Verbi naturam vivificam non existimare in suam perfectionem id in quo inhabitarit corpus adducere. Quapropter de reliquis omnibus vere dicetur quod caro non prosit quidquam, de solo D ' 14. o Joan. vi, 64. 48 Coloss. 11, 9.

φυκε φθείρεσθαι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον. Επιτηρη- τέον δὲ ὅπως οὐκ ἀνέχεται πάλιν εἰς δύο καταμερίο ζεσθαι Χριστούς, κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. Αμέρι στον γὰρ ἑαυτὸν πανταχῇ φυλάττει μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν. Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν ἀνα- βαίνειν, ὅπου ἦν τὸ πρότερον, καίτοι τοῦ ἐκ γῆς σώσ ματος οὐκ ὄντος ἄνω πρὸ τούτου, μόνου δὲ ἔτι καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν τοῦ Λόγου, πρὸ συνδρομῆς τῆς εἰς σάρκα. Καλῶς οὖν ὁ Παῦλος τό, « Εις Κύριος Ἰησοῦς Χρι- στὸς » ἐν ἰδίαις τέθεικεν ἐπιστολαῖς. Εἷς γὰρ Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, καὶ οὐκ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ ἴδιον αὐτοῦ λογιού- μεθα σῶμα. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου φησὶ τὸν ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα Λόγον. Σὰρξ γὰρ ἐγένετο, κατὰ τὸν μακάριον ευαγγελιστήν, καὶ οὐκ εἰς σάρκα μεταχωρήσας ἐκ παρατροπῆς· Β ἄτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτος κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς Θεός· ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίῳ κατοικήσας ναῷ, τῷ ἐκ Παρθέ- νου φημὶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς κατὰ λόγον ἀληθινόν. Αναβήσεσθαι δὲ λέγων, ἔνθα καὶ πρότερον ἦν, δίδω σί πως ἐννοεῖν τοῖς ἀκροωμένοις, ὅτι καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ. "Ην γὰρ οὕτως εἰκὸς συνέντας· τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ προσέχειν μόνον, ἀλλ' εἰδέναι λοιπὸν καὶ τὸν ἐν σαρκὶ Θεόν Λόγον, πιστεύειν τε ὅτι καὶ ζωοποιόν ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ. · Τὸ πνεῦμα ἐστι τὸ ζωοποιοῦν· ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ· οὐδέν. Οὐ σφόδρα, φησίν, ἀσυνέτως τὸ μὴ δύνασθαι ζωο ποιεῖν περιτεθείκατε τῇ σαρκί. Οταν γὰρ μόνη νοῆται καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις πως, οὐκ ἔσται δηλονότι ζωοποιός· ζωογονήσει μεν γάρ τι τῶν ὄντων οὐδαμῶς, δεῖται δὲ μᾶλλον αὐτὴ τοῦ ζωο- γονεῖν ἰσχύοντος. Ἐπὶν δὲ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως πολυπραγμονῆται μυστήριον, εἶτα τίς ὁ ἐνοικῶν τῇδε τῇ σαρκὶ μανθάνητε, διατεθήσεσθε πάντως, φησίν, εἰ μὴ καὶ αὐτοῦ κατηγορείτε τοῦ θείου Πνεύ- ματος, ὅτι δύναται ζωοποιεῖν, κἂν μηδὲν ὅλως ἡ σὰρξ ἐξ ἑαυτῆς ὠφελῇ. Ἐπειδὴ γὰρ ἤνωται τῷ ζωοποιοῦντι Λόγῳ, γέγονεν όλη ζωοποιὸς πρὸς τὴν τοῦ βελτίονος ἀναδραμοῦσα δύναμιν, οὐκ αὐτὴ πρὸς τὴν ἰδίαν βιασαμένη φύσιν τὸν οὐδαμόθεν ἡττώμε- νον. Κἂν ἀσθενῇ τοιγαροῦν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς ἑαυτὴν, εἰς τὸ δύνασθαι ζωοποιεῖν, ἀλλ' οὖν ἐνεργήσει τοῦτο τὸν ζωοποιὸν ἔχουσα Λόγον, καὶ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν ὠδίνουσα. Σῶμα γάρ ἐστι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, καὶ οὐχ ἑνός τινος τῶν ἀπὸ τῆς γῆς, ἐφ' οὗπερ ἂν καὶ ἰσχύσαι δικαίως τὸ, « Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. » Οὐ γὰρ ἡ Παύλου τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἡ Πέτρου, ήγουν ἑτέρου τινὸς τοῦτο ἐν ἡμῖν ἐργάζεται· μόνη δὲ καὶ ἐξαιρέτως ἡ τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν Χριστοῦ, ν ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλή- ρωμα τῆς θεότητος σωματικώς. » Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν μέλι τοῖς οὐκ ἔχουσι κατὰ φύσιν τὸ γλυκὺ τὴν ἰδίαν ἐντιθέναι ποιότητα, καὶ εἰς ἑαυτὸ μετασκευάζειν τὸ, ᾧπερ ἂν ἀναμίσγηται, την δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ζωοποιόν φύσιν μὴ ἀνακομίζειν σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. Observandum autem rursus quo pacto se in duos Christos dividi, ut nonnulli docent, nequaquam sustineat. Indivisum enim se ubique servat post incarnationem. Filium enim hominis eo ascendere dicit, ubi erat prius “, quamvis corpus illud-ter- renum antehac sursum non esset, sed solum et in seipso Verbum priusquam in carnem conveniret. Recte igitur Paulus in Epistolis :e Unus Dominus Je sus Christus 4., Unus enin est Filius, et ante in- carnationem, et post incarnationem ; nec alienum esse a Verbo proprium ejus corpus censebimus. Idcirco enim Filium quoque hominis ait Verbum quod cœlitus descendit. Caro enim factum est, ut ait beatus evangelista “, non mutatione in carnem A det, tametsi natura sua corruptioni sit obnoxium. transeundo (immutabile enim et inalterabile se Joan. vi. * † Cor. vill, 6. * Joan. 1, C . cundum naturam est, ut Deus), sed ut in suo templo, quod nimirum ex Virgine assumpsit, la- bitans, et revera factus homo. Cum autem ascen- surum se ait ubi etiam prius erat, auditoribus aliquo modo innuit se descendisse de cœlo. Sic enim consentaneum erat ipsos, intellecta vi et sententia ejus quod dicebat, ei obtemperare non tantum ut homini, sed Deum deinceps in carne Verbum agnoscere, et credere corpus etiam ejus esse vivificumn. VI, 64. Spiritus est qui vivificat : caro non prodest quidquam. Non nimis absurde, inquit, vivificandi'vim carni detraxistis. Nam si sola seorsim natura corporis in- telligatur, non erit utique vivifica: nulla enim plane res creata vivificat, sed ipsa potius a quo vivificari possit indiget. Si autem incarnationis mysterium pro- pius expendatur, et quis ille sit qui habitat in carne hac perceperitis, credetis utique, inquit, nisi divino quoque Spiritui detrahitis, carnem vivificare posse, quamvis caro nihil plane ex seipsa prosit. Quia enim vivificanti Verbo unita est, idcirco facta est tota vivi- fica, ad potioris virtutem evecla, non in suam natu- ram vi adacto eo qui nullatenus superari cogive po- test. Licet igitur natura carnis per se vivificare ne- queal, idipsum tamen præstal Verbum vivifcum in se habens, et totam ejus efficacitatem proferens. Corpus enim est ejus qui vita est secundum natu- ram, non autem alicujus terreni hominis, de quo jure dici possit illud : • Caro non prodest quid- quam 7. Non enim Pauli, verbi gratia, aut Petri, vel cujusvis alterius caro id in nobis præstabit, sed unica et sola Servatoris nostri Christi, ‹ in quo habitavit omnis plenitudo deitatis corporaliter **. > Absurdissimum naшque esset, mel qualitatem suam iis quæ nihil habent in se dulcedinis imprimere, et in seipsum id cui permistum fuerit transferre, Dei vero Verbi naturam vivificam non existimare in suam perfectionem id in quo inhabitarit corpus adducere. Quapropter de reliquis omnibus vere dicetur quod caro non prosit quidquam, de solo D ' 14. o Joan. vi, 64. 48 Coloss. 11, 9.

φυκε φθείρεσθαι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον. Επιτηρη- τέον δὲ ὅπως οὐκ ἀνέχεται πάλιν εἰς δύο καταμερίο ζεσθαι Χριστούς, κατὰ τήν τινων ἀβουλίαν. Αμέρι στον γὰρ ἑαυτὸν πανταχῇ φυλάττει μετὰ τὴν ἐναν θρώπησιν. Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησὶν ἀνα- βαίνειν, ὅπου ἦν τὸ πρότερον, καίτοι τοῦ ἐκ γῆς σώσ ματος οὐκ ὄντος ἄνω πρὸ τούτου, μόνου δὲ ἔτι καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν τοῦ Λόγου, πρὸ συνδρομῆς τῆς εἰς σάρκα. Καλῶς οὖν ὁ Παῦλος τό, « Εις Κύριος Ἰησοῦς Χρι- στὸς » ἐν ἰδίαις τέθεικεν ἐπιστολαῖς. Εἷς γὰρ Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, καὶ οὐκ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ ἴδιον αὐτοῦ λογιού- μεθα σῶμα. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου φησὶ τὸν ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτήσαντα Λόγον. Σὰρξ γὰρ ἐγένετο, κατὰ τὸν μακάριον ευαγγελιστήν, καὶ οὐκ εἰς σάρκα μεταχωρήσας ἐκ παρατροπῆς· Β ἄτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτος κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς Θεός· ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίῳ κατοικήσας ναῷ, τῷ ἐκ Παρθέ- νου φημὶ, καὶ ἄνθρωπος γεγονώς κατὰ λόγον ἀληθινόν. Αναβήσεσθαι δὲ λέγων, ἔνθα καὶ πρότερον ἦν, δίδω σί πως ἐννοεῖν τοῖς ἀκροωμένοις, ὅτι καταβέβηκεν ἐξ οὐρανοῦ. "Ην γὰρ οὕτως εἰκὸς συνέντας· τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οὐχ ὡς ἀνθρώπῳ προσέχειν μόνον, ἀλλ' εἰδέναι λοιπὸν καὶ τὸν ἐν σαρκὶ Θεόν Λόγον, πιστεύειν τε ὅτι καὶ ζωοποιόν ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ. · Τὸ πνεῦμα ἐστι τὸ ζωοποιοῦν· ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ· οὐδέν. Οὐ σφόδρα, φησίν, ἀσυνέτως τὸ μὴ δύνασθαι ζωο ποιεῖν περιτεθείκατε τῇ σαρκί. Οταν γὰρ μόνη νοῆται καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις πως, οὐκ ἔσται δηλονότι ζωοποιός· ζωογονήσει μεν γάρ τι τῶν ὄντων οὐδαμῶς, δεῖται δὲ μᾶλλον αὐτὴ τοῦ ζωο- γονεῖν ἰσχύοντος. Ἐπὶν δὲ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως πολυπραγμονῆται μυστήριον, εἶτα τίς ὁ ἐνοικῶν τῇδε τῇ σαρκὶ μανθάνητε, διατεθήσεσθε πάντως, φησίν, εἰ μὴ καὶ αὐτοῦ κατηγορείτε τοῦ θείου Πνεύ- ματος, ὅτι δύναται ζωοποιεῖν, κἂν μηδὲν ὅλως ἡ σὰρξ ἐξ ἑαυτῆς ὠφελῇ. Ἐπειδὴ γὰρ ἤνωται τῷ ζωοποιοῦντι Λόγῳ, γέγονεν όλη ζωοποιὸς πρὸς τὴν τοῦ βελτίονος ἀναδραμοῦσα δύναμιν, οὐκ αὐτὴ πρὸς τὴν ἰδίαν βιασαμένη φύσιν τὸν οὐδαμόθεν ἡττώμε- νον. Κἂν ἀσθενῇ τοιγαροῦν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις, ὅσον ἧκεν εἰς ἑαυτὴν, εἰς τὸ δύνασθαι ζωοποιεῖν, ἀλλ' οὖν ἐνεργήσει τοῦτο τὸν ζωοποιὸν ἔχουσα Λόγον, καὶ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν ὠδίνουσα. Σῶμα γάρ ἐστι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, καὶ οὐχ ἑνός τινος τῶν ἀπὸ τῆς γῆς, ἐφ' οὗπερ ἂν καὶ ἰσχύσαι δικαίως τὸ, « Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. » Οὐ γὰρ ἡ Παύλου τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἡ Πέτρου, ήγουν ἑτέρου τινὸς τοῦτο ἐν ἡμῖν ἐργάζεται· μόνη δὲ καὶ ἐξαιρέτως ἡ τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν Χριστοῦ, ν ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλή- ρωμα τῆς θεότητος σωματικώς. » Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων τὸ μὲν μέλι τοῖς οὐκ ἔχουσι κατὰ φύσιν τὸ γλυκὺ τὴν ἰδίαν ἐντιθέναι ποιότητα, καὶ εἰς ἑαυτὸ μετασκευάζειν τὸ, ᾧπερ ἂν ἀναμίσγηται, την δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ζωοποιόν φύσιν μὴ ἀνακομίζειν σε IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. Observandum autem rursus quo pacto se in duos Christos dividi, ut nonnulli docent, nequaquam sustineat. Indivisum enim se ubique servat post incarnationem. Filium enim hominis eo ascendere dicit, ubi erat prius “, quamvis corpus illud-ter- renum antehac sursum non esset, sed solum et in seipso Verbum priusquam in carnem conveniret. Recte igitur Paulus in Epistolis :e Unus Dominus Je sus Christus 4., Unus enin est Filius, et ante in- carnationem, et post incarnationem ; nec alienum esse a Verbo proprium ejus corpus censebimus. Idcirco enim Filium quoque hominis ait Verbum quod cœlitus descendit. Caro enim factum est, ut ait beatus evangelista “, non mutatione in carnem A det, tametsi natura sua corruptioni sit obnoxium. transeundo (immutabile enim et inalterabile se Joan. vi. * † Cor. vill, 6. * Joan. 1, C . cundum naturam est, ut Deus), sed ut in suo templo, quod nimirum ex Virgine assumpsit, la- bitans, et revera factus homo. Cum autem ascen- surum se ait ubi etiam prius erat, auditoribus aliquo modo innuit se descendisse de cœlo. Sic enim consentaneum erat ipsos, intellecta vi et sententia ejus quod dicebat, ei obtemperare non tantum ut homini, sed Deum deinceps in carne Verbum agnoscere, et credere corpus etiam ejus esse vivificumn. VI, 64. Spiritus est qui vivificat : caro non prodest quidquam. Non nimis absurde, inquit, vivificandi'vim carni detraxistis. Nam si sola seorsim natura corporis in- telligatur, non erit utique vivifica: nulla enim plane res creata vivificat, sed ipsa potius a quo vivificari possit indiget. Si autem incarnationis mysterium pro- pius expendatur, et quis ille sit qui habitat in carne hac perceperitis, credetis utique, inquit, nisi divino quoque Spiritui detrahitis, carnem vivificare posse, quamvis caro nihil plane ex seipsa prosit. Quia enim vivificanti Verbo unita est, idcirco facta est tota vivi- fica, ad potioris virtutem evecla, non in suam natu- ram vi adacto eo qui nullatenus superari cogive po- test. Licet igitur natura carnis per se vivificare ne- queal, idipsum tamen præstal Verbum vivifcum in se habens, et totam ejus efficacitatem proferens. Corpus enim est ejus qui vita est secundum natu- ram, non autem alicujus terreni hominis, de quo jure dici possit illud : • Caro non prodest quid- quam 7. Non enim Pauli, verbi gratia, aut Petri, vel cujusvis alterius caro id in nobis præstabit, sed unica et sola Servatoris nostri Christi, ‹ in quo habitavit omnis plenitudo deitatis corporaliter **. > Absurdissimum naшque esset, mel qualitatem suam iis quæ nihil habent in se dulcedinis imprimere, et in seipsum id cui permistum fuerit transferre, Dei vero Verbi naturam vivificam non existimare in suam perfectionem id in quo inhabitarit corpus adducere. Quapropter de reliquis omnibus vere dicetur quod caro non prosit quidquam, de solo D ' 14. o Joan. vi, 64. 48 Coloss. 11, 9.

οἴεσθαι πρὸς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τὸ ἐν ᾧπερ ἐνῴκησε σῶμα. Οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀληθὴς ἔσται λόγος, ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν· ἀτονήσει δὲ ἐπὶ μόνου Χριστοῦ, διὰ τὸ ἐν αὐτῇ κατοικῆσαι τὴν ζωὴν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν Μονογενή. Πνεῦμα δέ φησιν ἑαυτόν· Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεός· καὶ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον · ι Καὶ γὰρ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. » Καὶ οὐκ ἀναιροῦντες τὸ ἰδίως ὑφεστάναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὰ τοιαῦτά φαμεν· ἀλλ᾿ ὥσπερ Υἱὸν ἀνθρώπου φησὶν ἑαυτὸν, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος, οὕτω πάλιν ἀπὸ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ἑαυτὸν [Πνεῦμα] ὀνομάζει. Οὐ γὰρ ἀλλότριον αὐτοῦ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Τα ρήματα, ο λελάληκα ὑμῖν Πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή ἐστιν. Ολον ἤδη τῇ ζωοποιῷ τοῦ Πνεύματος ενεργείᾳ τὰ Β ἴδιον σῶμα πληροί. Πνεῦμα γὰρ λοιπὸν τὴν σάρκα οὖν ζωοποιὸν αὐτὴν ὀνομάζῃ Χριστός, οὐκ αὐτῇ καλεῖ, καὶ οὐκ ἀνατρέπων τὸ εἶναι σάρκα αὐτήν· διὰ δὲ τὸ ἄκρως ἡνῶσθαί τε αὐτῷ, καὶ ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωογόνον ἐνδύσασθαι δύναμιν, ὀφείλουσαν ήδη καλεῖσθαι καὶ Πνεῦμα· καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, μηδὲ γὰρ ἐπὶ τούτῳ σκανδαλισθῇς. Εἰ γὰρ ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν Πνεῦμά ἐστι, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν ὀνομασθήσεται ; Ση μαίνει τοιγαροῦν διὰ τῶν προκειμένων τοιοῦτόν τι πάλιν· Ἐκ τῶν ἑνόντων ὑμῖν διαλογισμῶν ὑπαισθά νομαι, φησὶν, ἀσυνετοῦντες ὅτι διαλογίζεσθε, γεγονέ και μοι λόγον τὸν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι τῇ φύσει ζωοποιόν ἐστι τὸ ἀπὸ γῆς σῶμα. Αλλ' οὐχ οὕτως ἦν ἐν τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν ὁ σκοπός· ὅλη γὰρ ἦν πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ θείου Πνεύματος ή εξήγησις, καὶ περὶ τῆς αιωνίου ζωῆς. Οὐδὲ γὰρ ἡ τῆς σαρκὸς φύσις ζωοποιόν τὸ Πνεῦμα ἐργάζεται, ἀλλ' ἡ τοῦ Πνεύματος δύνα- μις ζωοποιὸν τὸ σῶμα ποιεῖ. « Τὰ ῥήματα τοίνυν, ἅπερ ὑμῖν διείλεγμαι, Πνεῦμά ἐστι, ο τοῦτ' ἔστι πνευματικά, καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος, ο και ζωή ἐστιν, ἡ ἀντὶ τοῦ ζωοποιὰ, καὶ περὶ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς. Καὶ οὐκ ἀθετῶν τὴν ἰδίαν σάρκα τὰ τοιαῦτά φησιν, ἀλλ' ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, τοῦτο διδάσκων ἡμᾶς. Οπερ γὰρ εἰρήκαμεν ἀρτίως, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν ἀναλαβόντες διὰ τὸ χρήσιμον. Ἡ τῆς σαρκὸς φύσις αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν οὐκ ἂν δύναιτο ζωογανεῖν· ἐπεὶ εί τὸ πλέον ἐν τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ; Αλλ᾿ οὐ μόνη καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν, καὶ ἐν Χριστῷ νοηθήσεται· ἔχει γὰρ ἑνωθέντα τὸν Λόγον, ὅς ἐστι κατὰ φύσιν ζωή. Οταν • τοσοῦτον, ὅσον ἑαυτῷ, εἴτε τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸ ζωογονεῖν δύνασθαι μαρτυρεῖ. Δι' αὐτὸν γὰρ καὶ τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα ζωοποιόν ἐστιν, ἐπείπερ αὐτὸ πρὸς τὴν ἰδίαν ἀνεστοιχείωσε δύναμιν. Τὸ δὲ ὅπως οὔτε νῷ καταληπτὸν, οὔτε γλώττῃ λεκτόν, σιωπῇ δὲ καὶ πίστει τῇ ὑπὲρ νοῦν τιμώμενον. Ὅτι δὲ πολλάκις τῷ τοῦ Πνεύματος ονόματι παρὰ ταῖς θείαις Γρα φαῖς καλεῖται καὶ ὁ Υἱὸς, διὰ τῶν ὑποτεταγμένων εἰσόμεθα. Γράφει τοίνυν ὁ μακάριος Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· « Οὗτός ἐστιν ὁ ἐλθὼν δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος Ἰησοῦς Χριστός, οὐκ ἐν τῷ ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὕδατι, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι. Τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτ Christo non poterit, propterea quod in eo vita A habitet, hoc est Unigenitus. Spiritum vero seipsum appellat Spiritus enim Deus est ; et juxta beatum Paulum: Etenim Dominus Spiritus est *. › Ne- que vero hæc dicimus, quod Spiritum sanctum non subsistere proprie dicamus : sed quemad- modum Filium hominis seipsum dicit, quia factus est homo, sic a proprio Spiritu seipsum Spiritum appellat. Nec enim alienus est ab ipso Spiritus ejus. VI, 64. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spi- ritus et vita sunt. Totum demum suum corpus vivifica virtute Spiritus replet. Spiritumn enim deinceps carnen saam nominat, ita tamen ut non propterea carnem esse neget sed quia perfecte ei est unita, et totam ejus vivificam vim induit, idcirco Spiritum quoque eam nominat; nec est quod mireris, aut ea re of fendaris. Si enim qui Domino adlaret spiritus cum eo unus est, quomodo non potius proprium ejus corpus unum cum ipso nominabitur? Sententia, igitur horum verborum est hujusmodi: Ex internis vestris cogitationibus sentio, inquit, stulte vos exi- stimare a me dictum esse tèrrenum hoc corpus natura sua esse vivifcum. Sed non est verborum meorum iste scopus: tota edissertatio mea vobis- cum est de Spiritu divino, et de vita æterna. Nec enim carnis natara vivilicum reddit Spiritum, sed virtus Spiritus vivificum corpus facit. ‹ Verba itaque quæ ego locutus sum vobis Spiritus sunt, › Id est spiritalia, et de Spiritu; ‹ et vita sunt, › id est vivifica, et de vita secundum naturam. Quæ quidem dicit, non quod irritam carnem suam esse velit, sed ut veritatem nos edoceat. Sed quod šnodo diximus, operæ pretium censemus denuo re- petere. Natura carnis per se vivificare non potest : quid enim amplius esset in Deo secundum natu- rain? Sed nec unica et seorsim in Christo quoque esse censenda est: habet enim Verbum unitum, quod secundum naturam est vita. Cum ergo Chri- stus eam vivificam nominat, non æque illi ac sibi, sive suo Spiritui vivificandi vim attribuit. Propter ipsum enim proprium ejus quoque corpus vivid. D cum est, quoniam illud in suam ipsius vima re- formavit. Quonam autem pacto, nec mente capi potest, nec lingua exprimi, sed silentio tantum ac fide mentem excedente debet honorari. Quod au- tem Filius in divinis Scripturis Spiritus quoque sancti nomine sæpe nuncupetur, ex iis quæ subje- cla sunt agnoscemus. Scribit enim beatus Joannes de ipso: Hic est qui venit per aquam et san- guinem [ Spiritum ] Jesus Christus : non in aqua solum, sed et in aqua et Spiritu. Spiritus est qui testificatur quoniam Spiritus est veritas **. Ecce enim Spiritum veritatem nominat, cum Chri- C Cor. 131, 17. se | Joan. v, 6. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

οἴεσθαι πρὸς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τὸ ἐν ᾧπερ ἐνῴκησε σῶμα. Οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀληθὴς ἔσται λόγος, ὅτι ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν· ἀτονήσει δὲ ἐπὶ μόνου Χριστοῦ, διὰ τὸ ἐν αὐτῇ κατοικῆσαι τὴν ζωὴν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν Μονογενή. Πνεῦμα δέ φησιν ἑαυτόν· Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεός· καὶ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον · ι Καὶ γὰρ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. » Καὶ οὐκ ἀναιροῦντες τὸ ἰδίως ὑφεστάναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὰ τοιαῦτά φαμεν· ἀλλ᾿ ὥσπερ Υἱὸν ἀνθρώπου φησὶν ἑαυτὸν, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος, οὕτω πάλιν ἀπὸ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ἑαυτὸν [Πνεῦμα] ὀνομάζει. Οὐ γὰρ ἀλλότριον αὐτοῦ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Τα ρήματα, ο λελάληκα ὑμῖν Πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή ἐστιν. Ολον ἤδη τῇ ζωοποιῷ τοῦ Πνεύματος ενεργείᾳ τὰ Β ἴδιον σῶμα πληροί. Πνεῦμα γὰρ λοιπὸν τὴν σάρκα οὖν ζωοποιὸν αὐτὴν ὀνομάζῃ Χριστός, οὐκ αὐτῇ καλεῖ, καὶ οὐκ ἀνατρέπων τὸ εἶναι σάρκα αὐτήν· διὰ δὲ τὸ ἄκρως ἡνῶσθαί τε αὐτῷ, καὶ ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωογόνον ἐνδύσασθαι δύναμιν, ὀφείλουσαν ήδη καλεῖσθαι καὶ Πνεῦμα· καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, μηδὲ γὰρ ἐπὶ τούτῳ σκανδαλισθῇς. Εἰ γὰρ ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν Πνεῦμά ἐστι, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα ἐν ὡς πρὸς αὐτὸν ὀνομασθήσεται ; Ση μαίνει τοιγαροῦν διὰ τῶν προκειμένων τοιοῦτόν τι πάλιν· Ἐκ τῶν ἑνόντων ὑμῖν διαλογισμῶν ὑπαισθά νομαι, φησὶν, ἀσυνετοῦντες ὅτι διαλογίζεσθε, γεγονέ και μοι λόγον τὸν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι τῇ φύσει ζωοποιόν ἐστι τὸ ἀπὸ γῆς σῶμα. Αλλ' οὐχ οὕτως ἦν ἐν τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν ὁ σκοπός· ὅλη γὰρ ἦν πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ θείου Πνεύματος ή εξήγησις, καὶ περὶ τῆς αιωνίου ζωῆς. Οὐδὲ γὰρ ἡ τῆς σαρκὸς φύσις ζωοποιόν τὸ Πνεῦμα ἐργάζεται, ἀλλ' ἡ τοῦ Πνεύματος δύνα- μις ζωοποιὸν τὸ σῶμα ποιεῖ. « Τὰ ῥήματα τοίνυν, ἅπερ ὑμῖν διείλεγμαι, Πνεῦμά ἐστι, ο τοῦτ' ἔστι πνευματικά, καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος, ο και ζωή ἐστιν, ἡ ἀντὶ τοῦ ζωοποιὰ, καὶ περὶ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς. Καὶ οὐκ ἀθετῶν τὴν ἰδίαν σάρκα τὰ τοιαῦτά φησιν, ἀλλ' ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, τοῦτο διδάσκων ἡμᾶς. Οπερ γὰρ εἰρήκαμεν ἀρτίως, τοῦτο πάλιν ἐροῦμεν ἀναλαβόντες διὰ τὸ χρήσιμον. Ἡ τῆς σαρκὸς φύσις αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν οὐκ ἂν δύναιτο ζωογανεῖν· ἐπεὶ εί τὸ πλέον ἐν τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ; Αλλ᾿ οὐ μόνη καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν, καὶ ἐν Χριστῷ νοηθήσεται· ἔχει γὰρ ἑνωθέντα τὸν Λόγον, ὅς ἐστι κατὰ φύσιν ζωή. Οταν • τοσοῦτον, ὅσον ἑαυτῷ, εἴτε τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸ ζωογονεῖν δύνασθαι μαρτυρεῖ. Δι' αὐτὸν γὰρ καὶ τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα ζωοποιόν ἐστιν, ἐπείπερ αὐτὸ πρὸς τὴν ἰδίαν ἀνεστοιχείωσε δύναμιν. Τὸ δὲ ὅπως οὔτε νῷ καταληπτὸν, οὔτε γλώττῃ λεκτόν, σιωπῇ δὲ καὶ πίστει τῇ ὑπὲρ νοῦν τιμώμενον. Ὅτι δὲ πολλάκις τῷ τοῦ Πνεύματος ονόματι παρὰ ταῖς θείαις Γρα φαῖς καλεῖται καὶ ὁ Υἱὸς, διὰ τῶν ὑποτεταγμένων εἰσόμεθα. Γράφει τοίνυν ὁ μακάριος Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· « Οὗτός ἐστιν ὁ ἐλθὼν δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος Ἰησοῦς Χριστός, οὐκ ἐν τῷ ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὕδατι, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι. Τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτ Christo non poterit, propterea quod in eo vita A habitet, hoc est Unigenitus. Spiritum vero seipsum appellat Spiritus enim Deus est ; et juxta beatum Paulum: Etenim Dominus Spiritus est *. › Ne- que vero hæc dicimus, quod Spiritum sanctum non subsistere proprie dicamus : sed quemad- modum Filium hominis seipsum dicit, quia factus est homo, sic a proprio Spiritu seipsum Spiritum appellat. Nec enim alienus est ab ipso Spiritus ejus. VI, 64. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spi- ritus et vita sunt. Totum demum suum corpus vivifica virtute Spiritus replet. Spiritumn enim deinceps carnen saam nominat, ita tamen ut non propterea carnem esse neget sed quia perfecte ei est unita, et totam ejus vivificam vim induit, idcirco Spiritum quoque eam nominat; nec est quod mireris, aut ea re of fendaris. Si enim qui Domino adlaret spiritus cum eo unus est, quomodo non potius proprium ejus corpus unum cum ipso nominabitur? Sententia, igitur horum verborum est hujusmodi: Ex internis vestris cogitationibus sentio, inquit, stulte vos exi- stimare a me dictum esse tèrrenum hoc corpus natura sua esse vivifcum. Sed non est verborum meorum iste scopus: tota edissertatio mea vobis- cum est de Spiritu divino, et de vita æterna. Nec enim carnis natara vivilicum reddit Spiritum, sed virtus Spiritus vivificum corpus facit. ‹ Verba itaque quæ ego locutus sum vobis Spiritus sunt, › Id est spiritalia, et de Spiritu; ‹ et vita sunt, › id est vivifica, et de vita secundum naturam. Quæ quidem dicit, non quod irritam carnem suam esse velit, sed ut veritatem nos edoceat. Sed quod šnodo diximus, operæ pretium censemus denuo re- petere. Natura carnis per se vivificare non potest : quid enim amplius esset in Deo secundum natu- rain? Sed nec unica et seorsim in Christo quoque esse censenda est: habet enim Verbum unitum, quod secundum naturam est vita. Cum ergo Chri- stus eam vivificam nominat, non æque illi ac sibi, sive suo Spiritui vivificandi vim attribuit. Propter ipsum enim proprium ejus quoque corpus vivid. D cum est, quoniam illud in suam ipsius vima re- formavit. Quonam autem pacto, nec mente capi potest, nec lingua exprimi, sed silentio tantum ac fide mentem excedente debet honorari. Quod au- tem Filius in divinis Scripturis Spiritus quoque sancti nomine sæpe nuncupetur, ex iis quæ subje- cla sunt agnoscemus. Scribit enim beatus Joannes de ipso: Hic est qui venit per aquam et san- guinem [ Spiritum ] Jesus Christus : non in aqua solum, sed et in aqua et Spiritu. Spiritus est qui testificatur quoniam Spiritus est veritas **. Ecce enim Spiritum veritatem nominat, cum Chri- C Cor. 131, 17. se | Joan. v, 6. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

τυροῦν, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. . Ἰδοὺ γὰρ Πνεῦμα τὴν ἀλήθειαν ονομάζει, καίτοι βοῶντος διαρ ῥήδην Χριστοῦ· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Παῦλος δὲ πάλιν ἡμῖν ἐπιστέλλων φησίν· «Οἱ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται· ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι Θεοῦ, εἴπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτ τοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύνην. : Ἰδοὺ γὰρ δὴ πάλιν ἐν τούτοις τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα κατοικεῖν ἐν ἡμῖν ἀποφηνάμενος, αὐτὸν εἴρηκεν ἐν ἡμῖν εἶναι τὸν Χριστόν. Αδιαίρετον γὰρ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι φύσεως λόγον, εἰ καὶ νοοῖτο ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως. Διὰ τοῦτο πολλάκις ἀδιαφο- ρεῖ, ποτὲ μὲν τὸ Πνεῦμα, ποτὲ δὲ ἑαυτὸν ὀνομάζων. Ἀλλ᾽ εἰσὶν ἐξ ὑμῶν τινες, οἳ οὐ πιστεύουσιν. Β Ηδει γὰρ ἐξ ἀρχῆς ὁ Ἰησοῦς, τίνες εἰσὶν οἱ μὴ πιστεύοντες, καὶ τὶς ἐστιν ὁ παραδώσων αὐτόν. Καὶ ἔλεγε· Διὰ τοῦτο εἴρηκα ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ Πατρός μου. Ἐν τούτῳ δὲ πάλιν ἐστὶ διαρρήδην ὁρᾷν πληρου μενον τὸ δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν προκεκηρυγμέ- νου· ἀκοῇ δὲ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γάρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν ἐβάρυναν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μή ποτε ίδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, καὶ τῇ καρ δίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσομαι αὐτούς. » Αὐτήκοοι γὰρ τῶν τοῦ Σωτῆρος γιγνόμενοι διδαγμά- των, καὶ οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς τῶν ἁγίων μανθάνον- τες, διὰ φωνῆς δὲ μᾶλλον τοῦ πάντων Δεσπότου μυα σταγωγούμενοι, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὁρῶντες αὐτὸν ὀφθαλμοῖς, ταῖς σφῶν αὐτῶν ἀνοίαις ἐξεπαχύνοντο, καὶ τὸν τῆς διανοίας καταμύσαντες ὀφθαλμὸν, τὸν τῆς δικαιοσύνης ήλιον ἀπετρέποντο, τὸν ἐκ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως φωτισμὸν οὐ παρα- δεχόμενοι· πονηροὶ γὰρ ἦσαν, καὶ πολλοῖς ἤδη τοῖς πα- ρωχηκόσιν ἔνοχοι πταίσμασι. Διὰ τοῦτο καὶ πώρωσιν ἀπὸ μέρους γεγενῆσθαι τῷ Ἰσραὴλ ὁ σοφὸς ἡμῖν διε μαρτύρατο Παῦλος. Ἐπεὶ δὲ καὶ οὐ τῆς τυχούσης φρο νήσεως τὸν ἐν ἀνθρωπεία μορφῇ κρυπτόμενον ἐπι- γνῶναι Θεὸν, μὴ δύνασθαί φησι πρὸς αὐτὸν ἰέναι τὸν οὔπω λαβόντα σύνεσιν δὲ δηλονότι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ < πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι, κατα- βαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων·, πῶς ἂν οὐχὶ μᾶλλον καὶ τὸ ἐπιγνῶναι Χριστὸν δῶρον ἂν γένοιτο τῆς τοῦ Πατρὸς δεξιᾶς; καὶ ἡ τῆς ἀληθείας κατά ληψις πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο πάσης ἐπέκεινα χάριτος ; Οσῳ γὰρ ἂν φαίνοιτο τῶν ἀνωτάτω πρόξενος ἀγαθῶν, τοσούτῳ μᾶλλον ἂν πρέποι τῆς θείας αὐτὴν ἠρτῆσθαι φιλοτιμίας. Οὐ δίδωσί γε μὴν αὐτοῖς ἀκαθάρτοις ὁ Πατὴρ τὸ ἐπιγνῶναι Χριστόν, οὐδὲ τοῖς εἰς ἐκτόπους ἀπειθείας ἀποφοιταν μελετήσασι τὴν ἐπωφελεστάτην τοῦ Πνεύματος ενίησι χάριν· οὐ γὰρ ἔδει βορβόρῳ τὸ τίμιον ἐπιχεῖσθαι μύρον. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος προ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. . GOG autem Paulus nobis scribens, ait : « Qui in carne sunt Deo placere non possunt; vos autem in carne non estis, sed in Spiritu Dei, si tamen Spi- ritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritam Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Chri- stus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, Spiritus autem vivit propter justitiam **. » Ecce enim rursus bic Dei Spiritum habitare in nobis asserens, ipsum in nobis dixit esse Christum. Indivisus enim est a Filio Spiritus ejus, secundum rationem identitatis natura, licet in propria hypostasi intelligatur exsistere. Proin- deque indifferenter loquitur, modo Spiritum, modo semetipsum nominans. A stus palam prædicet : «Ego sum veritas ". . Rursus C " VI, 65, 66. Sed sunt quidam ex vobis qui non cro- dunt. Sciebat enim ab initio Jesus, qui essent non credentes, et quis traditurus esset eum. Et dicebat : Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Hic rursus clare videre licet impletum esse id quod per unum e sanctis prophetis prænuntiatum est : • Aure audietis, et non intelligetis : et viden- tes videbitis, et non perspicietis. Incrassatum est enim cor populi hujus : et aures suas gravaverunt, el oculos compresserunt, ne forte videant oculis suis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanabo illos ". Nam cum ab ipsonet Salvatore, non ab alio quovis sanctorun præcepta haurirent, necnon voce Domini omnium instituerentur, adeoque corporis oculis ipsum cer- nerent, dementia tainen sua incrassati, et mentis oculo capti, justitiæ solem fugiebant, evangelicæ doctrinae illuminationem non suscipientes : improbi quippe erant, et multis jam præteritis obstricti peccatis : proindeque cxcitatem ex parte con- tigisse in Israel, sapiens nobis Paulus testatus est*. Cum autem non vulgaris sapientiæ sit Deum in humana forma latentem agnoscere, non posse venire ad se ait eum qui cogni- tionem videlicet a Deo et Patre nondum acceperit: neque id abs re. Si enim omne datum optimum, el omne donum perfectum desursum est, descendens : : quomodo non donum quo- Da Patre luminum * st Joan xis, 6. Rom. VIII, 8-10. Isa. VI, que dexteræ Patris erit Christi agnitio, et verita- tis comprehensio quomodo non gratiam omnem excedere censebitur? Quanto enim suprema nobis largiri bona videmus, tanto magis ipsam a divina liberalitate pendere convenit. Impuris porro iis Pater non dat Christum agnoscere, nec in imma- nem incredulitatem abire conantibus utilissimam Spiritus gratiam immittit : non enim decebat pre- tiosum unguentum in cœnum infundi. Unde beatus propheta Isaias boni cujusvis operis studio prius purgandos esse præcipit eos qui ad Christum acce dere velint, his verbis : « Quærite Deum, et in in- 9, 10. » Roni. 21, 25. • Jac. 1, 17.

τυροῦν, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. . Ἰδοὺ γὰρ Πνεῦμα τὴν ἀλήθειαν ονομάζει, καίτοι βοῶντος διαρ ῥήδην Χριστοῦ· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Παῦλος δὲ πάλιν ἡμῖν ἐπιστέλλων φησίν· «Οἱ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται· ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι Θεοῦ, εἴπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτ τοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύνην. : Ἰδοὺ γὰρ δὴ πάλιν ἐν τούτοις τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα κατοικεῖν ἐν ἡμῖν ἀποφηνάμενος, αὐτὸν εἴρηκεν ἐν ἡμῖν εἶναι τὸν Χριστόν. Αδιαίρετον γὰρ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι φύσεως λόγον, εἰ καὶ νοοῖτο ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως. Διὰ τοῦτο πολλάκις ἀδιαφο- ρεῖ, ποτὲ μὲν τὸ Πνεῦμα, ποτὲ δὲ ἑαυτὸν ὀνομάζων. Ἀλλ᾽ εἰσὶν ἐξ ὑμῶν τινες, οἳ οὐ πιστεύουσιν. Β Ηδει γὰρ ἐξ ἀρχῆς ὁ Ἰησοῦς, τίνες εἰσὶν οἱ μὴ πιστεύοντες, καὶ τὶς ἐστιν ὁ παραδώσων αὐτόν. Καὶ ἔλεγε· Διὰ τοῦτο εἴρηκα ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ Πατρός μου. Ἐν τούτῳ δὲ πάλιν ἐστὶ διαρρήδην ὁρᾷν πληρου μενον τὸ δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν προκεκηρυγμέ- νου· ἀκοῇ δὲ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γάρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν ἐβάρυναν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μή ποτε ίδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, καὶ τῇ καρ δίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσομαι αὐτούς. » Αὐτήκοοι γὰρ τῶν τοῦ Σωτῆρος γιγνόμενοι διδαγμά- των, καὶ οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς τῶν ἁγίων μανθάνον- τες, διὰ φωνῆς δὲ μᾶλλον τοῦ πάντων Δεσπότου μυα σταγωγούμενοι, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὁρῶντες αὐτὸν ὀφθαλμοῖς, ταῖς σφῶν αὐτῶν ἀνοίαις ἐξεπαχύνοντο, καὶ τὸν τῆς διανοίας καταμύσαντες ὀφθαλμὸν, τὸν τῆς δικαιοσύνης ήλιον ἀπετρέποντο, τὸν ἐκ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως φωτισμὸν οὐ παρα- δεχόμενοι· πονηροὶ γὰρ ἦσαν, καὶ πολλοῖς ἤδη τοῖς πα- ρωχηκόσιν ἔνοχοι πταίσμασι. Διὰ τοῦτο καὶ πώρωσιν ἀπὸ μέρους γεγενῆσθαι τῷ Ἰσραὴλ ὁ σοφὸς ἡμῖν διε μαρτύρατο Παῦλος. Ἐπεὶ δὲ καὶ οὐ τῆς τυχούσης φρο νήσεως τὸν ἐν ἀνθρωπεία μορφῇ κρυπτόμενον ἐπι- γνῶναι Θεὸν, μὴ δύνασθαί φησι πρὸς αὐτὸν ἰέναι τὸν οὔπω λαβόντα σύνεσιν δὲ δηλονότι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ < πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι, κατα- βαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων·, πῶς ἂν οὐχὶ μᾶλλον καὶ τὸ ἐπιγνῶναι Χριστὸν δῶρον ἂν γένοιτο τῆς τοῦ Πατρὸς δεξιᾶς; καὶ ἡ τῆς ἀληθείας κατά ληψις πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο πάσης ἐπέκεινα χάριτος ; Οσῳ γὰρ ἂν φαίνοιτο τῶν ἀνωτάτω πρόξενος ἀγαθῶν, τοσούτῳ μᾶλλον ἂν πρέποι τῆς θείας αὐτὴν ἠρτῆσθαι φιλοτιμίας. Οὐ δίδωσί γε μὴν αὐτοῖς ἀκαθάρτοις ὁ Πατὴρ τὸ ἐπιγνῶναι Χριστόν, οὐδὲ τοῖς εἰς ἐκτόπους ἀπειθείας ἀποφοιταν μελετήσασι τὴν ἐπωφελεστάτην τοῦ Πνεύματος ενίησι χάριν· οὐ γὰρ ἔδει βορβόρῳ τὸ τίμιον ἐπιχεῖσθαι μύρον. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος προ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. . GOG autem Paulus nobis scribens, ait : « Qui in carne sunt Deo placere non possunt; vos autem in carne non estis, sed in Spiritu Dei, si tamen Spi- ritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritam Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Chri- stus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, Spiritus autem vivit propter justitiam **. » Ecce enim rursus bic Dei Spiritum habitare in nobis asserens, ipsum in nobis dixit esse Christum. Indivisus enim est a Filio Spiritus ejus, secundum rationem identitatis natura, licet in propria hypostasi intelligatur exsistere. Proin- deque indifferenter loquitur, modo Spiritum, modo semetipsum nominans. A stus palam prædicet : «Ego sum veritas ". . Rursus C " VI, 65, 66. Sed sunt quidam ex vobis qui non cro- dunt. Sciebat enim ab initio Jesus, qui essent non credentes, et quis traditurus esset eum. Et dicebat : Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Hic rursus clare videre licet impletum esse id quod per unum e sanctis prophetis prænuntiatum est : • Aure audietis, et non intelligetis : et viden- tes videbitis, et non perspicietis. Incrassatum est enim cor populi hujus : et aures suas gravaverunt, el oculos compresserunt, ne forte videant oculis suis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanabo illos ". Nam cum ab ipsonet Salvatore, non ab alio quovis sanctorun præcepta haurirent, necnon voce Domini omnium instituerentur, adeoque corporis oculis ipsum cer- nerent, dementia tainen sua incrassati, et mentis oculo capti, justitiæ solem fugiebant, evangelicæ doctrinae illuminationem non suscipientes : improbi quippe erant, et multis jam præteritis obstricti peccatis : proindeque cxcitatem ex parte con- tigisse in Israel, sapiens nobis Paulus testatus est*. Cum autem non vulgaris sapientiæ sit Deum in humana forma latentem agnoscere, non posse venire ad se ait eum qui cogni- tionem videlicet a Deo et Patre nondum acceperit: neque id abs re. Si enim omne datum optimum, el omne donum perfectum desursum est, descendens : : quomodo non donum quo- Da Patre luminum * st Joan xis, 6. Rom. VIII, 8-10. Isa. VI, que dexteræ Patris erit Christi agnitio, et verita- tis comprehensio quomodo non gratiam omnem excedere censebitur? Quanto enim suprema nobis largiri bona videmus, tanto magis ipsam a divina liberalitate pendere convenit. Impuris porro iis Pater non dat Christum agnoscere, nec in imma- nem incredulitatem abire conantibus utilissimam Spiritus gratiam immittit : non enim decebat pre- tiosum unguentum in cœnum infundi. Unde beatus propheta Isaias boni cujusvis operis studio prius purgandos esse præcipit eos qui ad Christum acce dere velint, his verbis : « Quærite Deum, et in in- 9, 10. » Roni. 21, 25. • Jac. 1, 17.

ἔργον ἀγαθὸν ἐπιθυμίαις, τοὺς ἐγγίζειν ἐθέλοντας τῷ Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως ἐπιτάττει βοῶν· . Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτὸν ἐπικαλέσασθε. Ἡνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὴν βουλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεηθήσεται, ὅτι ἐπὶ πολὺ ἀφήσει τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. » Ορᾶς ὅπως προεξανίστασθαι χρήναί φησι τῆς ἀρχαίας ὁδοῦ, καὶ τῶν παρανόμων ἀπανίστασθαι βουλευμάτων, ίνα τὴν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσιν κομισώμεθα, διὰ πίστεως δὲ δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ. Δεδικαιώμεθα γὰρ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, ἀλλὰ κατὰ χάριν τὴν ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὴν δωρηθεῖσαν ἡμῖν ἄνωθεν ἀμνησικακίαν. Αλλ' ἐρεῖ τις τυχόν· τοιγαροῦν τί τὸ κωλύσαν αὐτὸν ἀμνησι κακῆσαι καὶ Ἰουδαίοις, καὶ τῷ Ἰσραὴλ σὺν ἡμῖν τὴν ἄφεσιν ἐπιδαψιλεύσασθαι; "Ην γὰρ δὴ καὶ οὕτως πρέπον τῷ τελείως ἀγαθῷ. Πῶς δὲ καὶ ἀληθεύσει, φησὶν, ὅταν λέγῃ πρὸς ἡμᾶς· « Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν ; » Τί οὖν πρὸς ταῦτα; Μόνοις τοῖς ἐξ Ισραὴλ καὶ πρώτοις ή διὰ τοῦ Σωτῆρος προσεπινοείται χάρις· ἀπεστάλη γὰρ, ὡς αὐτὸς διεβεβαιώσατο, πρὸς μόνα τὰ ἀπολύ λότα πρόβατα οίκου Ισραήλ. Καὶ γοῦν τοῖς ἐθέλουσι πιστεύειν ἐξῆν καὶ εἰς τὴν ζωὴν ἀνατρέχειν τὴν αἰώνιον. 'Αλλ' οἱ μὲν εὐγενεστέρῳ συζώντες τρόπῳ, καὶ τῆς ἀληθείας ὄντες ερευνηταί, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς χάριν συνεργὸν λαβόντες εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως ἀνεσώζοντο· ὁ δὲ ἀλαζὼν Φαρισαῖος, καὶ οἱ σκληροκάρδιοι μετ' ἐκείνων ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβύ τεροι τοῦ λαοῦ πιστεύειν οὐκ ἤθελον, καίτοι προ πεπαιδευμένοι διὰ Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν δυσβουλίαν ἀνάξιοι λοιπὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀνεδείκνυντο, τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἐκομίζοντο φωτισμόν. Έχεις καὶ τούτου τὸν τύπον ἐν ἀρχαιοτέροις συγγράμμασιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ἀπιστήσασι τῷ Θεῷ τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας οὐ δέδοται, οὕτω καὶ τοῖς διὰ τῆς ἀπειθείας ἀτιμάζουσε τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδόθη τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐ ρανῶν βασιλείαν, ἧς ἦν ὁ τύπος τῆς ἐπαγγελίας ἡ γῆ. • Καὶ οὐκ ἄδικος ὁ Θεὸς ἐπιφέρων ἑκάστῳ τὴν ὀργήν. » Δίκαιος γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὁριεῖ πάντως ὀρθὰ, καὶ τὸ οἰκεῖον ἀπευθυνει κρίμα πρεπόντως τῇ ἰδίᾳ φύσει, Α φήτης Ησαΐας, προαποκαθαίρεσθαι δεῖν ταῖς εἰς πᾶν κἂν μὴ νοοἶμεν αὐτοὶ τῆς ὑπὲρ ἡμᾶς οἰκονομίας τὴν ὁδόν. Χρησίμως γε μὴν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής πάντα φησὶν εἰδέναι τὸν Ἰησοῦν, καὶ οὐκ ἀγνοῆσαι πάλιν τίνες μὲν οἱ ἀπειθήσειν μέλλοντες, τίς δὲ ὁ τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας υπουργός, ἵνα πάλιν νο ται Θεὸς, ὡς εἰδὼς τὰ πάντα πριν γενέσεως αὐτῶν. Ἐκ τούτου πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλ θον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπά- τουν. Σκληρά πώς ἐστι τοῖς ἀσυνέτοις ἀεὶ τὰ σοφά, καὶ ὅπερ ἂν οἴηταί τις οὐ μετρίως ὀνήσειν αὐτοὺς, τοῦτο πολλάκις ὁρᾶται καὶ ἐπιζήμιον. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν ὄψιν ἀλγοῦσι τὴν σωματικήν μάχεται μὲν *• S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B veniendo eum invocale. Et postquam vobis appro- pinquaverit, derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Do- minum, et misericordiam consequetur, quia mul- tum dimittet peccata vestra ". › Vides ut prius derelinquendam esse dicat veterem viam, et ab iniquis recedendum consiliis, ut peccatorum re- missionem reportemus, per fidem nimirum in Christo. Justificati enim sumus non ex operibus legis, sed per gratiam quæ ex ipso est "7, et datam nobis superne peccatorum oblitterationem. Atenim, dicet forsan aliquis, quid prohibuit quoniuus oblivioni tradiderit, et Judæis ac Israeli nobiscum peccatorum remissionem largitus sit? Ita quippe facere decebat eum qui perfecte bonus est. Sed quomodo veracein se præbebit, inquit, cum ad nos ait Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam **? » Quid ergo dicemus ad hæc ? Solis Israelitis ac primis gratia Salvatoris destinatur : missus enim est, ut ipse asseruit, ad solas illas oves quæ perierunt donus Israel. Et quidem credere volentibus ad æternam quoque vitam pro- perare licebat. Sed qui moribus ingenuis uteban- tur, et veritatem indagabant, illi Dei ac Patris opitulatrice gratia in salutem per fidem servaban- tur; arrogans autem Pharisæus, et duræ cervicis cum illis pontifices ac seniores populi credere no- lebant, quamvis a Moyse et prophetis prius instituti. Sed cum ob suam vecordiam indigni de- num aeterna vita facti essent, illuminationem quæ c a Deo et Patre proficiscitur non receperunt. Ha- bes istius quoque rei typum in veteribus Scriptu- ris. Quemadmodum enim quicunque in deserto Deo difiderunt, datum non est in terram promissionis ingredi ", sic et iis qui per incredulitatem Chri- stum aspernantur, datum non est in regnum cœlo- rum ingredi, cujus typus erat terra promissionis. • Neque tamen iniquus est Deus, qui infert iram ",, Cum enim justus sit secundum naturam, recta utique statuet, et suum judicium convenienter naturæ suæ disponet, quamvis ordinationis illius quæ supra nos est modum non intelligamus. Utili- ter porro beatus evangelista dicit Jesum cuncta nosse, nec ignorare quinam credituri sint, et quis impietatis futurus sit in ipsum minister: ut rur- D sum intelligatur esse Deus, quippe qui cuncta no- rit antequam fiant 6. VI, 67. Ex hoc multi discipulorum ejus abieruni retro: et jam non cum illo ambulabant. Matth. x, 6. • Numn. • Rom. XIV, 28-30. Dura ſere sunt insipientibus quæ sapientia sunt prædita, et quod non mediocriter eis profuturum putaveris, hoc plerumque noxium esse comperi- tur. Quemadmodum enim ii quibus oculi dolent Isa. LV, 6, 7. s Galat. 11, 16. ss Matth. 1x, 13. 42. 5. es Dan. xull,

ἔργον ἀγαθὸν ἐπιθυμίαις, τοὺς ἐγγίζειν ἐθέλοντας τῷ Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως ἐπιτάττει βοῶν· . Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτὸν ἐπικαλέσασθε. Ἡνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὴν βουλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεηθήσεται, ὅτι ἐπὶ πολὺ ἀφήσει τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. » Ορᾶς ὅπως προεξανίστασθαι χρήναί φησι τῆς ἀρχαίας ὁδοῦ, καὶ τῶν παρανόμων ἀπανίστασθαι βουλευμάτων, ίνα τὴν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσιν κομισώμεθα, διὰ πίστεως δὲ δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ. Δεδικαιώμεθα γὰρ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, ἀλλὰ κατὰ χάριν τὴν ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὴν δωρηθεῖσαν ἡμῖν ἄνωθεν ἀμνησικακίαν. Αλλ' ἐρεῖ τις τυχόν· τοιγαροῦν τί τὸ κωλύσαν αὐτὸν ἀμνησι κακῆσαι καὶ Ἰουδαίοις, καὶ τῷ Ἰσραὴλ σὺν ἡμῖν τὴν ἄφεσιν ἐπιδαψιλεύσασθαι; "Ην γὰρ δὴ καὶ οὕτως πρέπον τῷ τελείως ἀγαθῷ. Πῶς δὲ καὶ ἀληθεύσει, φησὶν, ὅταν λέγῃ πρὸς ἡμᾶς· « Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν ; » Τί οὖν πρὸς ταῦτα; Μόνοις τοῖς ἐξ Ισραὴλ καὶ πρώτοις ή διὰ τοῦ Σωτῆρος προσεπινοείται χάρις· ἀπεστάλη γὰρ, ὡς αὐτὸς διεβεβαιώσατο, πρὸς μόνα τὰ ἀπολύ λότα πρόβατα οίκου Ισραήλ. Καὶ γοῦν τοῖς ἐθέλουσι πιστεύειν ἐξῆν καὶ εἰς τὴν ζωὴν ἀνατρέχειν τὴν αἰώνιον. 'Αλλ' οἱ μὲν εὐγενεστέρῳ συζώντες τρόπῳ, καὶ τῆς ἀληθείας ὄντες ερευνηταί, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς χάριν συνεργὸν λαβόντες εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως ἀνεσώζοντο· ὁ δὲ ἀλαζὼν Φαρισαῖος, καὶ οἱ σκληροκάρδιοι μετ' ἐκείνων ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβύ τεροι τοῦ λαοῦ πιστεύειν οὐκ ἤθελον, καίτοι προ πεπαιδευμένοι διὰ Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν δυσβουλίαν ἀνάξιοι λοιπὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀνεδείκνυντο, τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἐκομίζοντο φωτισμόν. Έχεις καὶ τούτου τὸν τύπον ἐν ἀρχαιοτέροις συγγράμμασιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ἀπιστήσασι τῷ Θεῷ τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας οὐ δέδοται, οὕτω καὶ τοῖς διὰ τῆς ἀπειθείας ἀτιμάζουσε τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδόθη τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐ ρανῶν βασιλείαν, ἧς ἦν ὁ τύπος τῆς ἐπαγγελίας ἡ γῆ. • Καὶ οὐκ ἄδικος ὁ Θεὸς ἐπιφέρων ἑκάστῳ τὴν ὀργήν. » Δίκαιος γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὁριεῖ πάντως ὀρθὰ, καὶ τὸ οἰκεῖον ἀπευθυνει κρίμα πρεπόντως τῇ ἰδίᾳ φύσει, Α φήτης Ησαΐας, προαποκαθαίρεσθαι δεῖν ταῖς εἰς πᾶν κἂν μὴ νοοἶμεν αὐτοὶ τῆς ὑπὲρ ἡμᾶς οἰκονομίας τὴν ὁδόν. Χρησίμως γε μὴν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής πάντα φησὶν εἰδέναι τὸν Ἰησοῦν, καὶ οὐκ ἀγνοῆσαι πάλιν τίνες μὲν οἱ ἀπειθήσειν μέλλοντες, τίς δὲ ὁ τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας υπουργός, ἵνα πάλιν νο ται Θεὸς, ὡς εἰδὼς τὰ πάντα πριν γενέσεως αὐτῶν. Ἐκ τούτου πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλ θον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπά- τουν. Σκληρά πώς ἐστι τοῖς ἀσυνέτοις ἀεὶ τὰ σοφά, καὶ ὅπερ ἂν οἴηταί τις οὐ μετρίως ὀνήσειν αὐτοὺς, τοῦτο πολλάκις ὁρᾶται καὶ ἐπιζήμιον. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν ὄψιν ἀλγοῦσι τὴν σωματικήν μάχεται μὲν *• S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B veniendo eum invocale. Et postquam vobis appro- pinquaverit, derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Do- minum, et misericordiam consequetur, quia mul- tum dimittet peccata vestra ". › Vides ut prius derelinquendam esse dicat veterem viam, et ab iniquis recedendum consiliis, ut peccatorum re- missionem reportemus, per fidem nimirum in Christo. Justificati enim sumus non ex operibus legis, sed per gratiam quæ ex ipso est "7, et datam nobis superne peccatorum oblitterationem. Atenim, dicet forsan aliquis, quid prohibuit quoniuus oblivioni tradiderit, et Judæis ac Israeli nobiscum peccatorum remissionem largitus sit? Ita quippe facere decebat eum qui perfecte bonus est. Sed quomodo veracein se præbebit, inquit, cum ad nos ait Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam **? » Quid ergo dicemus ad hæc ? Solis Israelitis ac primis gratia Salvatoris destinatur : missus enim est, ut ipse asseruit, ad solas illas oves quæ perierunt donus Israel. Et quidem credere volentibus ad æternam quoque vitam pro- perare licebat. Sed qui moribus ingenuis uteban- tur, et veritatem indagabant, illi Dei ac Patris opitulatrice gratia in salutem per fidem servaban- tur; arrogans autem Pharisæus, et duræ cervicis cum illis pontifices ac seniores populi credere no- lebant, quamvis a Moyse et prophetis prius instituti. Sed cum ob suam vecordiam indigni de- num aeterna vita facti essent, illuminationem quæ c a Deo et Patre proficiscitur non receperunt. Ha- bes istius quoque rei typum in veteribus Scriptu- ris. Quemadmodum enim quicunque in deserto Deo difiderunt, datum non est in terram promissionis ingredi ", sic et iis qui per incredulitatem Chri- stum aspernantur, datum non est in regnum cœlo- rum ingredi, cujus typus erat terra promissionis. • Neque tamen iniquus est Deus, qui infert iram ",, Cum enim justus sit secundum naturam, recta utique statuet, et suum judicium convenienter naturæ suæ disponet, quamvis ordinationis illius quæ supra nos est modum non intelligamus. Utili- ter porro beatus evangelista dicit Jesum cuncta nosse, nec ignorare quinam credituri sint, et quis impietatis futurus sit in ipsum minister: ut rur- D sum intelligatur esse Deus, quippe qui cuncta no- rit antequam fiant 6. VI, 67. Ex hoc multi discipulorum ejus abieruni retro: et jam non cum illo ambulabant. Matth. x, 6. • Numn. • Rom. XIV, 28-30. Dura ſere sunt insipientibus quæ sapientia sunt prædita, et quod non mediocriter eis profuturum putaveris, hoc plerumque noxium esse comperi- tur. Quemadmodum enim ii quibus oculi dolent Isa. LV, 6, 7. s Galat. 11, 16. ss Matth. 1x, 13. 42. 5. es Dan. xull,

ἔργον ἀγαθὸν ἐπιθυμίαις, τοὺς ἐγγίζειν ἐθέλοντας τῷ Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως ἐπιτάττει βοῶν· . Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτὸν ἐπικαλέσασθε. Ἡνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὴν βουλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεηθήσεται, ὅτι ἐπὶ πολὺ ἀφήσει τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. » Ορᾶς ὅπως προεξανίστασθαι χρήναί φησι τῆς ἀρχαίας ὁδοῦ, καὶ τῶν παρανόμων ἀπανίστασθαι βουλευμάτων, ίνα τὴν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσιν κομισώμεθα, διὰ πίστεως δὲ δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ. Δεδικαιώμεθα γὰρ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, ἀλλὰ κατὰ χάριν τὴν ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὴν δωρηθεῖσαν ἡμῖν ἄνωθεν ἀμνησικακίαν. Αλλ' ἐρεῖ τις τυχόν· τοιγαροῦν τί τὸ κωλύσαν αὐτὸν ἀμνησι κακῆσαι καὶ Ἰουδαίοις, καὶ τῷ Ἰσραὴλ σὺν ἡμῖν τὴν ἄφεσιν ἐπιδαψιλεύσασθαι; "Ην γὰρ δὴ καὶ οὕτως πρέπον τῷ τελείως ἀγαθῷ. Πῶς δὲ καὶ ἀληθεύσει, φησὶν, ὅταν λέγῃ πρὸς ἡμᾶς· « Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν ; » Τί οὖν πρὸς ταῦτα; Μόνοις τοῖς ἐξ Ισραὴλ καὶ πρώτοις ή διὰ τοῦ Σωτῆρος προσεπινοείται χάρις· ἀπεστάλη γὰρ, ὡς αὐτὸς διεβεβαιώσατο, πρὸς μόνα τὰ ἀπολύ λότα πρόβατα οίκου Ισραήλ. Καὶ γοῦν τοῖς ἐθέλουσι πιστεύειν ἐξῆν καὶ εἰς τὴν ζωὴν ἀνατρέχειν τὴν αἰώνιον. 'Αλλ' οἱ μὲν εὐγενεστέρῳ συζώντες τρόπῳ, καὶ τῆς ἀληθείας ὄντες ερευνηταί, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς χάριν συνεργὸν λαβόντες εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως ἀνεσώζοντο· ὁ δὲ ἀλαζὼν Φαρισαῖος, καὶ οἱ σκληροκάρδιοι μετ' ἐκείνων ἀρχιερεῖς καὶ πρεσβύ τεροι τοῦ λαοῦ πιστεύειν οὐκ ἤθελον, καίτοι προ πεπαιδευμένοι διὰ Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν ἑαυτῶν δυσβουλίαν ἀνάξιοι λοιπὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀνεδείκνυντο, τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἐκομίζοντο φωτισμόν. Έχεις καὶ τούτου τὸν τύπον ἐν ἀρχαιοτέροις συγγράμμασιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ἀπιστήσασι τῷ Θεῷ τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας οὐ δέδοται, οὕτω καὶ τοῖς διὰ τῆς ἀπειθείας ἀτιμάζουσε τὸν Χριστὸν οὐκ ἐδόθη τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐ ρανῶν βασιλείαν, ἧς ἦν ὁ τύπος τῆς ἐπαγγελίας ἡ γῆ. • Καὶ οὐκ ἄδικος ὁ Θεὸς ἐπιφέρων ἑκάστῳ τὴν ὀργήν. » Δίκαιος γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὁριεῖ πάντως ὀρθὰ, καὶ τὸ οἰκεῖον ἀπευθυνει κρίμα πρεπόντως τῇ ἰδίᾳ φύσει, Α φήτης Ησαΐας, προαποκαθαίρεσθαι δεῖν ταῖς εἰς πᾶν κἂν μὴ νοοἶμεν αὐτοὶ τῆς ὑπὲρ ἡμᾶς οἰκονομίας τὴν ὁδόν. Χρησίμως γε μὴν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής πάντα φησὶν εἰδέναι τὸν Ἰησοῦν, καὶ οὐκ ἀγνοῆσαι πάλιν τίνες μὲν οἱ ἀπειθήσειν μέλλοντες, τίς δὲ ὁ τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας υπουργός, ἵνα πάλιν νο ται Θεὸς, ὡς εἰδὼς τὰ πάντα πριν γενέσεως αὐτῶν. Ἐκ τούτου πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλ θον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπά- τουν. Σκληρά πώς ἐστι τοῖς ἀσυνέτοις ἀεὶ τὰ σοφά, καὶ ὅπερ ἂν οἴηταί τις οὐ μετρίως ὀνήσειν αὐτοὺς, τοῦτο πολλάκις ὁρᾶται καὶ ἐπιζήμιον. "Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν ὄψιν ἀλγοῦσι τὴν σωματικήν μάχεται μὲν *• S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B veniendo eum invocale. Et postquam vobis appro- pinquaverit, derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Do- minum, et misericordiam consequetur, quia mul- tum dimittet peccata vestra ". › Vides ut prius derelinquendam esse dicat veterem viam, et ab iniquis recedendum consiliis, ut peccatorum re- missionem reportemus, per fidem nimirum in Christo. Justificati enim sumus non ex operibus legis, sed per gratiam quæ ex ipso est "7, et datam nobis superne peccatorum oblitterationem. Atenim, dicet forsan aliquis, quid prohibuit quoniuus oblivioni tradiderit, et Judæis ac Israeli nobiscum peccatorum remissionem largitus sit? Ita quippe facere decebat eum qui perfecte bonus est. Sed quomodo veracein se præbebit, inquit, cum ad nos ait Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam **? » Quid ergo dicemus ad hæc ? Solis Israelitis ac primis gratia Salvatoris destinatur : missus enim est, ut ipse asseruit, ad solas illas oves quæ perierunt donus Israel. Et quidem credere volentibus ad æternam quoque vitam pro- perare licebat. Sed qui moribus ingenuis uteban- tur, et veritatem indagabant, illi Dei ac Patris opitulatrice gratia in salutem per fidem servaban- tur; arrogans autem Pharisæus, et duræ cervicis cum illis pontifices ac seniores populi credere no- lebant, quamvis a Moyse et prophetis prius instituti. Sed cum ob suam vecordiam indigni de- num aeterna vita facti essent, illuminationem quæ c a Deo et Patre proficiscitur non receperunt. Ha- bes istius quoque rei typum in veteribus Scriptu- ris. Quemadmodum enim quicunque in deserto Deo difiderunt, datum non est in terram promissionis ingredi ", sic et iis qui per incredulitatem Chri- stum aspernantur, datum non est in regnum cœlo- rum ingredi, cujus typus erat terra promissionis. • Neque tamen iniquus est Deus, qui infert iram ",, Cum enim justus sit secundum naturam, recta utique statuet, et suum judicium convenienter naturæ suæ disponet, quamvis ordinationis illius quæ supra nos est modum non intelligamus. Utili- ter porro beatus evangelista dicit Jesum cuncta nosse, nec ignorare quinam credituri sint, et quis impietatis futurus sit in ipsum minister: ut rur- D sum intelligatur esse Deus, quippe qui cuncta no- rit antequam fiant 6. VI, 67. Ex hoc multi discipulorum ejus abieruni retro: et jam non cum illo ambulabant. Matth. x, 6. • Numn. • Rom. XIV, 28-30. Dura ſere sunt insipientibus quæ sapientia sunt prædita, et quod non mediocriter eis profuturum putaveris, hoc plerumque noxium esse comperi- tur. Quemadmodum enim ii quibus oculi dolent Isa. LV, 6, 7. s Galat. 11, 16. ss Matth. 1x, 13. 42. 5. es Dan. xull,

Β τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, ἡδὺ δέ πώς ἐστι τὸ ἀφεγγέσιν ἐγ- καθιδρύεσθαι τόποις, οὕτω τοῖς νοσοῦσι τὰ κατὰ τὸν νοῦν ἀπεχθῆ μὲν τῶν μαθημάτων τὰ περισκελέστερα, καὶ τὰ δυσευρέτοις ἐννοίαις ἐπεσκιασμένα, βδελυρώ- τατα, κἂν πολὺ τὸ ὠφέλιμον ἔχοι, προσφιλῆ δὲ μᾶλ λον τὰ μικρὰ, καὶ ἡδίονα, κἂν μηδὲν ἔσθ' ὅτε περι- ποιῇ τὸ λυσιτελές. "Η γὰρ οὐκ ἐκ τῶν προκειμένων τὸ εἰρημένον ἀληθὲς ὃν εὑρήσομεν; Τὸ θεῖον καὶ μέγα μυστήριον παρατιθέντος Χριστοῦ, καὶ διὰ ποικίλων θεωρημάτων ἀνοιγνύντος τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν, και μονονουχί περιστέλλοντος ήδη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ, καὶ τὴν ἐσωτέραν σκηνήν ἐκκαλύπτοντος, καταμυσάττονται μὲν τὸν οὕτω σο- φόν τε καὶ οὐράνιον λόγον, ἀπονεύουσι δὲ πάλιν εἰς ἀμαθίαν κτηνοπρεπῆ, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καθάπερ φησὶν ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ τὸ περιπατεῖν ὅτι σὺν αὐτῷ παραιτούμενοι· τοῦτο γὰρ ὄντως ἐστὶ τὸ, ὀπίσω πεσεῖν. Διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶ πάλιν Ἱερεμίου πρὸς τὴν ἀγνώμονα καὶ φιλό- νεῖχον Ἱερουσαλήμ, τὴν τῶν ἀπειθούντων δηλονότι τροφόν· « Σὺ ἀπεστράφης με, λέγει Κύριος, καὶ ὀπίσω πορεύσῃ. » Καὶ γὰρ δὴ κατὰ λόγον τὸν ἀληθῆ τῇ τῶν ἀγαθῶν ἀποστροφῇ τὸ ὀπίσω πίπτειν ἀκο λουθεῖ. Θεὸς δὲ τὸ πᾶν ἀγαθόν. Οὐκοῦν ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ πεπτώκασιν ἀνόπιν οἱ δείλαιοι, τῷ Σωτῆρι μὴ συμβαδίζοντες ἔτι, πρὸς ἑτέρας δὲ ὥσπερ τραπόμενοι τρίβους, καὶ εἰς τὰ συνήθη κατασυρό μενοι πάθη. Αλλ' ίδωμεν πάλιν, εἰ μὴ καὶ τούτου τὸν τύπον ἐν τοῖς τοῦ Μωσέως ευρίσκομεν λόγοις. Οὐκοῦν ὅτε μακρὰς διῖππεύσαντες ὁδοὺς, καὶ τὴν ἀγρίαν ἐκείνην διελάσαντες ἔρημον, ἐπ' αὐτῇ λοιπὸν ἦσαν τῆς ἐπαγγελίας τῇ γῇ, κατασκεψόμενοι ταύτην κατὰ θεῖον ἀπεστέλλοντο πρόσταγμα Ἰησοῦς τε ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ σὺν αὐτῷ τινες ἕτεροι. ὡς δὲ δι οπτεύσαντες άπασαν ἐπὶ Μωσέα πάλιν ἀνεκομίζοντο, προτελάλουν τῇ συναγωγῇ πικρὰ μέν τινες· « Γῆ γὰρ, ἔφασκον, ἣν κατεσκεψάμεθα αὐτὴν, χαλεπούς ἔχει τοὺς οἰκήτορας, καὶ υἱοὺς γιγάντων έωράκαμεν ἐκεῖ, ο καὶ ὅσαπερ ἦν τοὺς ἀκροωμένους ὀῤῥωδεῖν ἀναπείθοντα προστιθέντες διετέλουν. Ἰησοῦς δὲ μετ' ἐκείνους πολλοῖς μὲν ἐπαίνοις καταστέφειν ἐπειρᾶτο τὴν γῆν· παρεκάλει δὲ λέγων· « Ἡ γῆ, ἣν κατεσκεψά- μεθα αὐτὴν, ἀγαθὴ σφόδρα· εἰ αἱρετίζει ἡμᾶς Κύ ριος, εἰσάξει ἡμᾶς εἰς αὐτήν. » Αλλὰ τῶν Ἰουδαίων οἱ πρόγονοι καταλιθοῦν μὲν ὅτι πρέποι τὸν Ἰησοῦν διετείνοντο· τοῦ δὲ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ τὸ μηδὲν δύνασθαι καταψηφιζόμενοι, καθίσαντες ἔκλαιον, καθὰ γέγραπται, καὶ παροξύνουσι μὲν ἐπὶ τούτοις εἰκότως τὸν ἁπάντων Δεσπότην. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν ἀπειθεῖς οὕτω καὶ ὑβρισταί, τῆς ἐπαγγελίας ἀποπεπτώκασιν • Ως γὰρ ώμοσα, φησίν, ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύ σονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. » Εἶτα τί τὸ ἐπὶ τούτοις; Παλινδρομείν αὐτοῖς καὶ ὀπίσω βαδίζειν ἐσαῦθις ἐπιτάττει Θεός. Λέγει γὰρ πρὸς Μωσέα • «Αύριον ἀπάραντες ἐπιστράφητε ὑμεῖς ὁδὸν θάλασσαν Ερυθράν. › Ἐπειδὴ γὰρ εἰσελθεῖν οὐκ ἐβουλήθησαν, εἰς ἣν ἐκλήθησαν γῆν, πέμπονται πρὸς ὑποστροφήν, Σίν, 25. σε σε σιν, 7, 8. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A corporis lumen solis oficit, et in obscuris locis C Jerem. XV, D versari gratum est, ita qui mente laborant doctri- nam arduam aversantur, et quæ difficili sensu obscurata sunt, ea fastidiunt, licet in se utilitatis multum habeant, minuta vero quæque suscipiunt iisque oblectantur, licet nihil interdum utilitatis afferant. Nonne enim istud verum esse ex hoc textu comperiemus? Cum divinum et magnum mysterium Christus exponeret, variisque contem plationibus aditum ad ejus comprehensionem pale faceret, ac velo templi propemodum collecto inte- rius tabernaculum revelaret, tam sapientem ac cœlestem sermonem fastidiose rejiciunt, et in bel- luinam ignorantiam recidunt, retroque abeunt, ut ait evangelista, nec amplius ambulare cum eo vo- lunt; hoc enim revera est, retro cadere. Idcirco per prophetam quoque Jeremiam ad ingratam et contentiosam Jerusalem, illam nempe incredulo- rum nutricem, ait : • Tu aversata es me, dicit Dominus, et retrorsum ibis ". Etenim, ut vere dicamus, qui a bonis avertitur, sequitur ut retro cadat. Deus autem omne bonum est. Igitur abierunt retro, et aversi ceciderunt miseri, non amplius cum Salvatore ambulantes, sed ad alias vias quodammodo conversi, et in suos retrusi morbos. Sed videamus iterum numquid ejus quo- que typum in scriptis Mosaicis reperiamus. Cum decursis longis itineribus, et vasta illa solitudine peragrata terram ipsam promissionis propemodum tetigissent, missi sunt, Deo ita mandante, qui eam explorarent, Jesus nempe filius Nave, et una cum ipso alii quidam. Cum autem eam totam perlustras- sent, ad Mosem reversi congregationi horroris plena quidam retulerunt : « Terra enim, inquie bant, quam lustravimus, savos habet incolas, et filios gigantum ibi vidimus, › el quæcunque me- tum et horrorem auditoribus incutere poterant, addere non cessabant ". Jesus vero post illos multis laudibus terram efferre conebatur: • Terra quam exploravimus, valde bona est : si eligit nos Domi- nus, introducet nos in eam . . Sed Judzorum majores Jesum lapidandum esse contendebant : cumque omnipotentem Deum nihil posse cense- rent, sedentes lugebant, ut scriptum est ", alque eam ob rem Dominum universorum jure concita- runt. Quoniam vero adeo increduli ac petulantes erant, promissione exciderunt : « Juravi enim, iu- quit, in ira mea, si introibunt in requiem meam Quid porro? Reverti eos et retrocedere Deus rur- sum præcipit. Ad Mosen enim ait: Gras rever- timini per viam in mare Rubrum “. › Quia enim ingredi noluerunt in terram ad quam vocati sunt, reverti jubentur, et eamdem denuo viam revolvere coguntur : noluerunt enim obtemperare Jesu ser- monibus, neque eum terram esse bonam audirent, ejus consiliis acquieverunt. Quod illis igitur con- tigit, idipsum nunc his quoque accidit. Nam iter ibid. 1. Psal. xcv, 11. ce Numn. 33, 34. Num. 6. • Num. 1111,

Β τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, ἡδὺ δέ πώς ἐστι τὸ ἀφεγγέσιν ἐγ- καθιδρύεσθαι τόποις, οὕτω τοῖς νοσοῦσι τὰ κατὰ τὸν νοῦν ἀπεχθῆ μὲν τῶν μαθημάτων τὰ περισκελέστερα, καὶ τὰ δυσευρέτοις ἐννοίαις ἐπεσκιασμένα, βδελυρώ- τατα, κἂν πολὺ τὸ ὠφέλιμον ἔχοι, προσφιλῆ δὲ μᾶλ λον τὰ μικρὰ, καὶ ἡδίονα, κἂν μηδὲν ἔσθ' ὅτε περι- ποιῇ τὸ λυσιτελές. "Η γὰρ οὐκ ἐκ τῶν προκειμένων τὸ εἰρημένον ἀληθὲς ὃν εὑρήσομεν; Τὸ θεῖον καὶ μέγα μυστήριον παρατιθέντος Χριστοῦ, καὶ διὰ ποικίλων θεωρημάτων ἀνοιγνύντος τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν, και μονονουχί περιστέλλοντος ήδη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ, καὶ τὴν ἐσωτέραν σκηνήν ἐκκαλύπτοντος, καταμυσάττονται μὲν τὸν οὕτω σο- φόν τε καὶ οὐράνιον λόγον, ἀπονεύουσι δὲ πάλιν εἰς ἀμαθίαν κτηνοπρεπῆ, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καθάπερ φησὶν ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ τὸ περιπατεῖν ὅτι σὺν αὐτῷ παραιτούμενοι· τοῦτο γὰρ ὄντως ἐστὶ τὸ, ὀπίσω πεσεῖν. Διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶ πάλιν Ἱερεμίου πρὸς τὴν ἀγνώμονα καὶ φιλό- νεῖχον Ἱερουσαλήμ, τὴν τῶν ἀπειθούντων δηλονότι τροφόν· « Σὺ ἀπεστράφης με, λέγει Κύριος, καὶ ὀπίσω πορεύσῃ. » Καὶ γὰρ δὴ κατὰ λόγον τὸν ἀληθῆ τῇ τῶν ἀγαθῶν ἀποστροφῇ τὸ ὀπίσω πίπτειν ἀκο λουθεῖ. Θεὸς δὲ τὸ πᾶν ἀγαθόν. Οὐκοῦν ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ πεπτώκασιν ἀνόπιν οἱ δείλαιοι, τῷ Σωτῆρι μὴ συμβαδίζοντες ἔτι, πρὸς ἑτέρας δὲ ὥσπερ τραπόμενοι τρίβους, καὶ εἰς τὰ συνήθη κατασυρό μενοι πάθη. Αλλ' ίδωμεν πάλιν, εἰ μὴ καὶ τούτου τὸν τύπον ἐν τοῖς τοῦ Μωσέως ευρίσκομεν λόγοις. Οὐκοῦν ὅτε μακρὰς διῖππεύσαντες ὁδοὺς, καὶ τὴν ἀγρίαν ἐκείνην διελάσαντες ἔρημον, ἐπ' αὐτῇ λοιπὸν ἦσαν τῆς ἐπαγγελίας τῇ γῇ, κατασκεψόμενοι ταύτην κατὰ θεῖον ἀπεστέλλοντο πρόσταγμα Ἰησοῦς τε ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ σὺν αὐτῷ τινες ἕτεροι. ὡς δὲ δι οπτεύσαντες άπασαν ἐπὶ Μωσέα πάλιν ἀνεκομίζοντο, προτελάλουν τῇ συναγωγῇ πικρὰ μέν τινες· « Γῆ γὰρ, ἔφασκον, ἣν κατεσκεψάμεθα αὐτὴν, χαλεπούς ἔχει τοὺς οἰκήτορας, καὶ υἱοὺς γιγάντων έωράκαμεν ἐκεῖ, ο καὶ ὅσαπερ ἦν τοὺς ἀκροωμένους ὀῤῥωδεῖν ἀναπείθοντα προστιθέντες διετέλουν. Ἰησοῦς δὲ μετ' ἐκείνους πολλοῖς μὲν ἐπαίνοις καταστέφειν ἐπειρᾶτο τὴν γῆν· παρεκάλει δὲ λέγων· « Ἡ γῆ, ἣν κατεσκεψά- μεθα αὐτὴν, ἀγαθὴ σφόδρα· εἰ αἱρετίζει ἡμᾶς Κύ ριος, εἰσάξει ἡμᾶς εἰς αὐτήν. » Αλλὰ τῶν Ἰουδαίων οἱ πρόγονοι καταλιθοῦν μὲν ὅτι πρέποι τὸν Ἰησοῦν διετείνοντο· τοῦ δὲ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ τὸ μηδὲν δύνασθαι καταψηφιζόμενοι, καθίσαντες ἔκλαιον, καθὰ γέγραπται, καὶ παροξύνουσι μὲν ἐπὶ τούτοις εἰκότως τὸν ἁπάντων Δεσπότην. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν ἀπειθεῖς οὕτω καὶ ὑβρισταί, τῆς ἐπαγγελίας ἀποπεπτώκασιν • Ως γὰρ ώμοσα, φησίν, ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύ σονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. » Εἶτα τί τὸ ἐπὶ τούτοις; Παλινδρομείν αὐτοῖς καὶ ὀπίσω βαδίζειν ἐσαῦθις ἐπιτάττει Θεός. Λέγει γὰρ πρὸς Μωσέα • «Αύριον ἀπάραντες ἐπιστράφητε ὑμεῖς ὁδὸν θάλασσαν Ερυθράν. › Ἐπειδὴ γὰρ εἰσελθεῖν οὐκ ἐβουλήθησαν, εἰς ἣν ἐκλήθησαν γῆν, πέμπονται πρὸς ὑποστροφήν, Σίν, 25. σε σε σιν, 7, 8. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A corporis lumen solis oficit, et in obscuris locis C Jerem. XV, D versari gratum est, ita qui mente laborant doctri- nam arduam aversantur, et quæ difficili sensu obscurata sunt, ea fastidiunt, licet in se utilitatis multum habeant, minuta vero quæque suscipiunt iisque oblectantur, licet nihil interdum utilitatis afferant. Nonne enim istud verum esse ex hoc textu comperiemus? Cum divinum et magnum mysterium Christus exponeret, variisque contem plationibus aditum ad ejus comprehensionem pale faceret, ac velo templi propemodum collecto inte- rius tabernaculum revelaret, tam sapientem ac cœlestem sermonem fastidiose rejiciunt, et in bel- luinam ignorantiam recidunt, retroque abeunt, ut ait evangelista, nec amplius ambulare cum eo vo- lunt; hoc enim revera est, retro cadere. Idcirco per prophetam quoque Jeremiam ad ingratam et contentiosam Jerusalem, illam nempe incredulo- rum nutricem, ait : • Tu aversata es me, dicit Dominus, et retrorsum ibis ". Etenim, ut vere dicamus, qui a bonis avertitur, sequitur ut retro cadat. Deus autem omne bonum est. Igitur abierunt retro, et aversi ceciderunt miseri, non amplius cum Salvatore ambulantes, sed ad alias vias quodammodo conversi, et in suos retrusi morbos. Sed videamus iterum numquid ejus quo- que typum in scriptis Mosaicis reperiamus. Cum decursis longis itineribus, et vasta illa solitudine peragrata terram ipsam promissionis propemodum tetigissent, missi sunt, Deo ita mandante, qui eam explorarent, Jesus nempe filius Nave, et una cum ipso alii quidam. Cum autem eam totam perlustras- sent, ad Mosem reversi congregationi horroris plena quidam retulerunt : « Terra enim, inquie bant, quam lustravimus, savos habet incolas, et filios gigantum ibi vidimus, › el quæcunque me- tum et horrorem auditoribus incutere poterant, addere non cessabant ". Jesus vero post illos multis laudibus terram efferre conebatur: • Terra quam exploravimus, valde bona est : si eligit nos Domi- nus, introducet nos in eam . . Sed Judzorum majores Jesum lapidandum esse contendebant : cumque omnipotentem Deum nihil posse cense- rent, sedentes lugebant, ut scriptum est ", alque eam ob rem Dominum universorum jure concita- runt. Quoniam vero adeo increduli ac petulantes erant, promissione exciderunt : « Juravi enim, iu- quit, in ira mea, si introibunt in requiem meam Quid porro? Reverti eos et retrocedere Deus rur- sum præcipit. Ad Mosen enim ait: Gras rever- timini per viam in mare Rubrum “. › Quia enim ingredi noluerunt in terram ad quam vocati sunt, reverti jubentur, et eamdem denuo viam revolvere coguntur : noluerunt enim obtemperare Jesu ser- monibus, neque eum terram esse bonam audirent, ejus consiliis acquieverunt. Quod illis igitur con- tigit, idipsum nunc his quoque accidit. Nam iter ibid. 1. Psal. xcv, 11. ce Numn. 33, 34. Num. 6. • Num. 1111,

Β τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, ἡδὺ δέ πώς ἐστι τὸ ἀφεγγέσιν ἐγ- καθιδρύεσθαι τόποις, οὕτω τοῖς νοσοῦσι τὰ κατὰ τὸν νοῦν ἀπεχθῆ μὲν τῶν μαθημάτων τὰ περισκελέστερα, καὶ τὰ δυσευρέτοις ἐννοίαις ἐπεσκιασμένα, βδελυρώ- τατα, κἂν πολὺ τὸ ὠφέλιμον ἔχοι, προσφιλῆ δὲ μᾶλ λον τὰ μικρὰ, καὶ ἡδίονα, κἂν μηδὲν ἔσθ' ὅτε περι- ποιῇ τὸ λυσιτελές. "Η γὰρ οὐκ ἐκ τῶν προκειμένων τὸ εἰρημένον ἀληθὲς ὃν εὑρήσομεν; Τὸ θεῖον καὶ μέγα μυστήριον παρατιθέντος Χριστοῦ, καὶ διὰ ποικίλων θεωρημάτων ἀνοιγνύντος τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν, και μονονουχί περιστέλλοντος ήδη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ, καὶ τὴν ἐσωτέραν σκηνήν ἐκκαλύπτοντος, καταμυσάττονται μὲν τὸν οὕτω σο- φόν τε καὶ οὐράνιον λόγον, ἀπονεύουσι δὲ πάλιν εἰς ἀμαθίαν κτηνοπρεπῆ, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καθάπερ φησὶν ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ τὸ περιπατεῖν ὅτι σὺν αὐτῷ παραιτούμενοι· τοῦτο γὰρ ὄντως ἐστὶ τὸ, ὀπίσω πεσεῖν. Διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶ πάλιν Ἱερεμίου πρὸς τὴν ἀγνώμονα καὶ φιλό- νεῖχον Ἱερουσαλήμ, τὴν τῶν ἀπειθούντων δηλονότι τροφόν· « Σὺ ἀπεστράφης με, λέγει Κύριος, καὶ ὀπίσω πορεύσῃ. » Καὶ γὰρ δὴ κατὰ λόγον τὸν ἀληθῆ τῇ τῶν ἀγαθῶν ἀποστροφῇ τὸ ὀπίσω πίπτειν ἀκο λουθεῖ. Θεὸς δὲ τὸ πᾶν ἀγαθόν. Οὐκοῦν ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ πεπτώκασιν ἀνόπιν οἱ δείλαιοι, τῷ Σωτῆρι μὴ συμβαδίζοντες ἔτι, πρὸς ἑτέρας δὲ ὥσπερ τραπόμενοι τρίβους, καὶ εἰς τὰ συνήθη κατασυρό μενοι πάθη. Αλλ' ίδωμεν πάλιν, εἰ μὴ καὶ τούτου τὸν τύπον ἐν τοῖς τοῦ Μωσέως ευρίσκομεν λόγοις. Οὐκοῦν ὅτε μακρὰς διῖππεύσαντες ὁδοὺς, καὶ τὴν ἀγρίαν ἐκείνην διελάσαντες ἔρημον, ἐπ' αὐτῇ λοιπὸν ἦσαν τῆς ἐπαγγελίας τῇ γῇ, κατασκεψόμενοι ταύτην κατὰ θεῖον ἀπεστέλλοντο πρόσταγμα Ἰησοῦς τε ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ σὺν αὐτῷ τινες ἕτεροι. ὡς δὲ δι οπτεύσαντες άπασαν ἐπὶ Μωσέα πάλιν ἀνεκομίζοντο, προτελάλουν τῇ συναγωγῇ πικρὰ μέν τινες· « Γῆ γὰρ, ἔφασκον, ἣν κατεσκεψάμεθα αὐτὴν, χαλεπούς ἔχει τοὺς οἰκήτορας, καὶ υἱοὺς γιγάντων έωράκαμεν ἐκεῖ, ο καὶ ὅσαπερ ἦν τοὺς ἀκροωμένους ὀῤῥωδεῖν ἀναπείθοντα προστιθέντες διετέλουν. Ἰησοῦς δὲ μετ' ἐκείνους πολλοῖς μὲν ἐπαίνοις καταστέφειν ἐπειρᾶτο τὴν γῆν· παρεκάλει δὲ λέγων· « Ἡ γῆ, ἣν κατεσκεψά- μεθα αὐτὴν, ἀγαθὴ σφόδρα· εἰ αἱρετίζει ἡμᾶς Κύ ριος, εἰσάξει ἡμᾶς εἰς αὐτήν. » Αλλὰ τῶν Ἰουδαίων οἱ πρόγονοι καταλιθοῦν μὲν ὅτι πρέποι τὸν Ἰησοῦν διετείνοντο· τοῦ δὲ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ τὸ μηδὲν δύνασθαι καταψηφιζόμενοι, καθίσαντες ἔκλαιον, καθὰ γέγραπται, καὶ παροξύνουσι μὲν ἐπὶ τούτοις εἰκότως τὸν ἁπάντων Δεσπότην. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν ἀπειθεῖς οὕτω καὶ ὑβρισταί, τῆς ἐπαγγελίας ἀποπεπτώκασιν • Ως γὰρ ώμοσα, φησίν, ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύ σονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. » Εἶτα τί τὸ ἐπὶ τούτοις; Παλινδρομείν αὐτοῖς καὶ ὀπίσω βαδίζειν ἐσαῦθις ἐπιτάττει Θεός. Λέγει γὰρ πρὸς Μωσέα • «Αύριον ἀπάραντες ἐπιστράφητε ὑμεῖς ὁδὸν θάλασσαν Ερυθράν. › Ἐπειδὴ γὰρ εἰσελθεῖν οὐκ ἐβουλήθησαν, εἰς ἣν ἐκλήθησαν γῆν, πέμπονται πρὸς ὑποστροφήν, Σίν, 25. σε σε σιν, 7, 8. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A corporis lumen solis oficit, et in obscuris locis C Jerem. XV, D versari gratum est, ita qui mente laborant doctri- nam arduam aversantur, et quæ difficili sensu obscurata sunt, ea fastidiunt, licet in se utilitatis multum habeant, minuta vero quæque suscipiunt iisque oblectantur, licet nihil interdum utilitatis afferant. Nonne enim istud verum esse ex hoc textu comperiemus? Cum divinum et magnum mysterium Christus exponeret, variisque contem plationibus aditum ad ejus comprehensionem pale faceret, ac velo templi propemodum collecto inte- rius tabernaculum revelaret, tam sapientem ac cœlestem sermonem fastidiose rejiciunt, et in bel- luinam ignorantiam recidunt, retroque abeunt, ut ait evangelista, nec amplius ambulare cum eo vo- lunt; hoc enim revera est, retro cadere. Idcirco per prophetam quoque Jeremiam ad ingratam et contentiosam Jerusalem, illam nempe incredulo- rum nutricem, ait : • Tu aversata es me, dicit Dominus, et retrorsum ibis ". Etenim, ut vere dicamus, qui a bonis avertitur, sequitur ut retro cadat. Deus autem omne bonum est. Igitur abierunt retro, et aversi ceciderunt miseri, non amplius cum Salvatore ambulantes, sed ad alias vias quodammodo conversi, et in suos retrusi morbos. Sed videamus iterum numquid ejus quo- que typum in scriptis Mosaicis reperiamus. Cum decursis longis itineribus, et vasta illa solitudine peragrata terram ipsam promissionis propemodum tetigissent, missi sunt, Deo ita mandante, qui eam explorarent, Jesus nempe filius Nave, et una cum ipso alii quidam. Cum autem eam totam perlustras- sent, ad Mosem reversi congregationi horroris plena quidam retulerunt : « Terra enim, inquie bant, quam lustravimus, savos habet incolas, et filios gigantum ibi vidimus, › el quæcunque me- tum et horrorem auditoribus incutere poterant, addere non cessabant ". Jesus vero post illos multis laudibus terram efferre conebatur: • Terra quam exploravimus, valde bona est : si eligit nos Domi- nus, introducet nos in eam . . Sed Judzorum majores Jesum lapidandum esse contendebant : cumque omnipotentem Deum nihil posse cense- rent, sedentes lugebant, ut scriptum est ", alque eam ob rem Dominum universorum jure concita- runt. Quoniam vero adeo increduli ac petulantes erant, promissione exciderunt : « Juravi enim, iu- quit, in ira mea, si introibunt in requiem meam Quid porro? Reverti eos et retrocedere Deus rur- sum præcipit. Ad Mosen enim ait: Gras rever- timini per viam in mare Rubrum “. › Quia enim ingredi noluerunt in terram ad quam vocati sunt, reverti jubentur, et eamdem denuo viam revolvere coguntur : noluerunt enim obtemperare Jesu ser- monibus, neque eum terram esse bonam audirent, ejus consiliis acquieverunt. Quod illis igitur con- tigit, idipsum nunc his quoque accidit. Nam iter ibid. 1. Psal. xcv, 11. ce Numn. 33, 34. Num. 6. • Num. 1111,

Α καὶ τὴν αὐτὴν αὖθις ἀνελίττειν ὁδὸν ἀναγκάζονται · νίου ζωῆς, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν Διὰ τοῦτο δικαίως ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ ταῖς ἑαυτῶν δυστροπίαις ζημιούμενοι. οὐ γὰρ ἠθέλησαν ἀκολουθῆσαι τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, οὐδὲ ἀγαθὴν ἀκούοντες γῆν, ἐτίμων τῇ συναινέσει τὸν σύμβουλον. Οπερ οὖν ἐκεῖνοι πεπόνθασι, τοῦτο καὶ οὗτοι νυνί. Διδασκόμενοι γὰρ τὴν ὁδὸν τῆς αἰων εἰστρέχειν παρακαλούμενοι, ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζουσι. τὸ συμβαδίζειν ἔτι τῷ καθηγουμένῳ πρὸς σωτηρίαν Εἶπεν οὖν τοῖς δώδεκα ὁ Ἰησοῦς· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; Οὐ προτρέπει πρὸς ἀπόστασιν τοὺς ἁγίους ἀποστό λους ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, οὐδὲ ἐλευθέραν αὐτοῖς καὶ ἀκατηγόρητον τοῦ πράγματος ἐπιδεικνύει τὴν ἄδειαν, ἀλλ' οὐδὲ προχείρως ἀπονεύειν ἐφίησιν, ὡς οὐδὲν πεισομένους ἐκ τούτου τὸ βλάβος· ἀπειλεῖ δὲ μᾶλλον εὐφυῶς, ὡς εἰ μὴ φαίνοιντο κρείττους τῆς Ἰουδαίων ἀπαιδευσίας, ὀπίσω καὶ αὐτοὶ πεμφθή σονται, καὶ οὐκέτι σὺν αὐτῷ βαδιοῦνται, κατοιχής σονται δὲ πρὸς ἀπώλειαν. Οὐ γὰρ ὁ πολὺς ἐν ἀριθμῷ προσκυνητής πάντως ἔσται παρὰ Θεῷ καὶ τίμιος, ἀλλ' ὁ ἐν ὀρθῇ διαπρέπων πίστει, καὶ εἰ φαίνοιτο βραχύς. Διὰ τοῦτο πολλοὺς μὲν εἶναι τοὺς κεκλη- μένους ή θεία λέγει Γραφή, παραδεχθήσεσθαι δὲ μόνους τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ δοκιμωτάτους ὀλίγους ὄντας κομιδή. Καὶ τοῦτο γὰρ αὐτὸς ὁ θεῖος ἡμῖν διεμαρτύρατο λόγος. "Ομοιον τοίνυν, ὡς εἰ καὶ έφασκε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Σωτήρ· Εἰ μὲν τοῖς ἡμετέροις ἀμελλητί καταπείθεσθε λόγοις, εἰ τὸ κατ ηγοροῦν ἐνδοιάζειν ἀφέντες ἀπεριεργάστῳ πίστει λοιπὸν παραδέχεσθε τὸ μυστήριον, εἰ πικρὸν ἡμῖν φαίνεται, καὶ βδελυρίας οὐ τῆς τυχούσης ἀνάμεστον τὸ σκληρίαν τῶν ἐμῶν κατηγορῆσαι λόγων, εἰ παραιτεῖσθε λέγειν Ἰουδαϊκῶς· «Πῶς δύναται ὑμῖν οὗτος δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν; ν ὄψομαί τε συνόντας ἡδέως, καὶ συνδιαιτήσομαι χαίρων, καὶ γνησίους ὄντας ἀγαπῶ· εἰ δὲ τοῖς ἐπίσω πεσοῦσι τὰ ἴσα φρο- νεῖν ἐγνώκατε, καὶ συναποτρέχειν ἐφίημι, καὶ συν- απελαύνω δικαίως. Οὐ γὰρ ἐπιλείψουσι προσκυνηταί, τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων οὐκ εἰς μόνην λαλη- θησομένων τὴν Ἰουδαίαν, ἀλλ᾽ εἰς πᾶσαν ἤδη περι φοιτώντων τὴν οἰκουμένην, καὶ καθάπερ εἰς θίασον ἕνα τοὺς ἀπανταχόσε καλούντων, καὶ συναγειρόντων εὐπετῶς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν. ι Ιδε τοι- γαροῦν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ, » καθάπερ ὁ Παῦλός φησι· καὶ ἀποτομίαν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀπειθή σασι, χρηστότητα δὲ πάλιν ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν ἐπι- γινώσκειν αὐτὸν, ἐὰν ἐπιμένουσι τῇ χρηστότητι, καθώ άπερ που πάλιν ὁ Παῦλος διισχυρίσατο. Ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ ἐκκοπήσονται· ὁ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν οὐ φει- σάμενος κλάδων, οὐδὲ τῶν ἐγκεντρισθέντων φείσεται. Ιστω τοιγαροῦν καὶ παιδευέσθω διὰ τούτων ὁ χω- λεύων ἐξ ἀνοίας περὶ τὴν πίστιν, ὡς εἰ μὴ βούλοιτο τῆς τοιαύτης καταλήξαι νόσου, βαδιεῖται μὲν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τὸν καθηγούμενον ἔτι πρὸς ζωὴν αἰώνιον οὐκ ἔχων κατοιχήσεται μὲν εἰς ᾅδου στυγνός, ἀνοι μώξει δὲ τὴν ἑαυτοῦ δυσβουλίαν· « Ἐκεῖ γὰρ ἔσται, φησίν, ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. το 6:1 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. æternæ vita edocti, et ad regnum calorum invi- tati, incredulitate sua contumeliose dedignantur. Idcirco jure abierunt retro, sua perversitate id etiam damni consecuti, quod non amplius una cum ductore suo pergunt ad salutem. VI, 68. Dixit ergo Jesus ad duodecim : Num- quid et vos vultis abire? B c Dominus noster Jesus Christus sanctos discipulos ad discedendum non excitat, neque liberam et cul- pæ immunem fore istam licentiam ostendit, sed nec temere discedere permittit, quasi nihil inde noxæ perpessuri sint: verum graviter potius intermina- tur, retro quoque ipsos missum iri, nec amplius secum ambulaturos, sed ruituros in exitium, nisi potiores se Judæorum inscitia præstiterint. Ado- ratores enim apud Deum non multitudine æsti- mantur, sed recta fide, licet exiguus sit eorum numerus. Proindeque multos quidem esse voca- tos Scriptura divina prædicat, sed susceptum iri tantum electos, et probatissimos esse quam pau- cissimos. Id enim ipse quoque nobis divinus sermo testatur. Idem quippe est ac si discipulis suis Salvator diceret : Si nostris verbis incunctanter creditis, si indubitata fide mysterium suscipitis, si acerbum vobis videtur et cumprimis detestan- dum, quod mei sermones duritiei accusantur, si cavelis Judaico more dicere : Quomodo potest nobis hic dare carnem suam ad manducandum "?, lubens ego vos mecum versari conspiciam, et vo- biscum lætus conversabor, adeoque tanquam veros ac legitimos amicos recipio; sin autem idem quod ¡¡ qui retro ceciderunt sentitis, et una vos aman- do, et jure vos cum iis expello. Nec enim adora- tores deérunt, evangelico præconio non unam tan- tum Judæam, sed totum terrarum orbem perva- dente, ac in unam veluti societatem omnes undique vocante, et ad veritatis agnitionem facile congre- gante. « Vide ergo bonitatem et severitatem Dei, ut Paulus loquitur 7º : in eos quidem qui ceciderunt, severitatem ; bonitatem vero rursus in eos qui agnituri sunt ipsum, si permanserint in bonitate, ut alicubi rursum beatus Paulus asseruit. Nam D et ipsi excidentur : qui enim naturalibus ramis non pepercit, nec insitis parcet ". Intelligat ergo et ex his discal qui præ amentia in fide claudicat, nisi velit morbum illum excutere, retro quidem se abiturum, et duce amisso qui ad vitam æternam deducat, in infernum detrusum iri, et suam temeritatem ibi defleturum: Ibi enim erit, inquit, delus et stridor dentium f. Porro aliud quiddam hic utile subinnui videtur, cum Jesus discipulis suis ait : e Numquid et vos vultis abire *?, Ne putarentur enim etiam ipsi Judaica temeritate si- mul abripi et labi cum incredulis, aut alioqui cum Joan. vi, 53. ** Rom. x1, 22. " ibid. ” ibid. 21. Matth. vi, 12. * Joan. vi. 68.

Α καὶ τὴν αὐτὴν αὖθις ἀνελίττειν ὁδὸν ἀναγκάζονται · νίου ζωῆς, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν Διὰ τοῦτο δικαίως ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ ταῖς ἑαυτῶν δυστροπίαις ζημιούμενοι. οὐ γὰρ ἠθέλησαν ἀκολουθῆσαι τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, οὐδὲ ἀγαθὴν ἀκούοντες γῆν, ἐτίμων τῇ συναινέσει τὸν σύμβουλον. Οπερ οὖν ἐκεῖνοι πεπόνθασι, τοῦτο καὶ οὗτοι νυνί. Διδασκόμενοι γὰρ τὴν ὁδὸν τῆς αἰων εἰστρέχειν παρακαλούμενοι, ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζουσι. τὸ συμβαδίζειν ἔτι τῷ καθηγουμένῳ πρὸς σωτηρίαν Εἶπεν οὖν τοῖς δώδεκα ὁ Ἰησοῦς· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; Οὐ προτρέπει πρὸς ἀπόστασιν τοὺς ἁγίους ἀποστό λους ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, οὐδὲ ἐλευθέραν αὐτοῖς καὶ ἀκατηγόρητον τοῦ πράγματος ἐπιδεικνύει τὴν ἄδειαν, ἀλλ' οὐδὲ προχείρως ἀπονεύειν ἐφίησιν, ὡς οὐδὲν πεισομένους ἐκ τούτου τὸ βλάβος· ἀπειλεῖ δὲ μᾶλλον εὐφυῶς, ὡς εἰ μὴ φαίνοιντο κρείττους τῆς Ἰουδαίων ἀπαιδευσίας, ὀπίσω καὶ αὐτοὶ πεμφθή σονται, καὶ οὐκέτι σὺν αὐτῷ βαδιοῦνται, κατοιχής σονται δὲ πρὸς ἀπώλειαν. Οὐ γὰρ ὁ πολὺς ἐν ἀριθμῷ προσκυνητής πάντως ἔσται παρὰ Θεῷ καὶ τίμιος, ἀλλ' ὁ ἐν ὀρθῇ διαπρέπων πίστει, καὶ εἰ φαίνοιτο βραχύς. Διὰ τοῦτο πολλοὺς μὲν εἶναι τοὺς κεκλη- μένους ή θεία λέγει Γραφή, παραδεχθήσεσθαι δὲ μόνους τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ δοκιμωτάτους ὀλίγους ὄντας κομιδή. Καὶ τοῦτο γὰρ αὐτὸς ὁ θεῖος ἡμῖν διεμαρτύρατο λόγος. "Ομοιον τοίνυν, ὡς εἰ καὶ έφασκε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Σωτήρ· Εἰ μὲν τοῖς ἡμετέροις ἀμελλητί καταπείθεσθε λόγοις, εἰ τὸ κατ ηγοροῦν ἐνδοιάζειν ἀφέντες ἀπεριεργάστῳ πίστει λοιπὸν παραδέχεσθε τὸ μυστήριον, εἰ πικρὸν ἡμῖν φαίνεται, καὶ βδελυρίας οὐ τῆς τυχούσης ἀνάμεστον τὸ σκληρίαν τῶν ἐμῶν κατηγορῆσαι λόγων, εἰ παραιτεῖσθε λέγειν Ἰουδαϊκῶς· «Πῶς δύναται ὑμῖν οὗτος δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν; ν ὄψομαί τε συνόντας ἡδέως, καὶ συνδιαιτήσομαι χαίρων, καὶ γνησίους ὄντας ἀγαπῶ· εἰ δὲ τοῖς ἐπίσω πεσοῦσι τὰ ἴσα φρο- νεῖν ἐγνώκατε, καὶ συναποτρέχειν ἐφίημι, καὶ συν- απελαύνω δικαίως. Οὐ γὰρ ἐπιλείψουσι προσκυνηταί, τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων οὐκ εἰς μόνην λαλη- θησομένων τὴν Ἰουδαίαν, ἀλλ᾽ εἰς πᾶσαν ἤδη περι φοιτώντων τὴν οἰκουμένην, καὶ καθάπερ εἰς θίασον ἕνα τοὺς ἀπανταχόσε καλούντων, καὶ συναγειρόντων εὐπετῶς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν. ι Ιδε τοι- γαροῦν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ, » καθάπερ ὁ Παῦλός φησι· καὶ ἀποτομίαν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀπειθή σασι, χρηστότητα δὲ πάλιν ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν ἐπι- γινώσκειν αὐτὸν, ἐὰν ἐπιμένουσι τῇ χρηστότητι, καθώ άπερ που πάλιν ὁ Παῦλος διισχυρίσατο. Ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ ἐκκοπήσονται· ὁ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν οὐ φει- σάμενος κλάδων, οὐδὲ τῶν ἐγκεντρισθέντων φείσεται. Ιστω τοιγαροῦν καὶ παιδευέσθω διὰ τούτων ὁ χω- λεύων ἐξ ἀνοίας περὶ τὴν πίστιν, ὡς εἰ μὴ βούλοιτο τῆς τοιαύτης καταλήξαι νόσου, βαδιεῖται μὲν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τὸν καθηγούμενον ἔτι πρὸς ζωὴν αἰώνιον οὐκ ἔχων κατοιχήσεται μὲν εἰς ᾅδου στυγνός, ἀνοι μώξει δὲ τὴν ἑαυτοῦ δυσβουλίαν· « Ἐκεῖ γὰρ ἔσται, φησίν, ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. το 6:1 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. æternæ vita edocti, et ad regnum calorum invi- tati, incredulitate sua contumeliose dedignantur. Idcirco jure abierunt retro, sua perversitate id etiam damni consecuti, quod non amplius una cum ductore suo pergunt ad salutem. VI, 68. Dixit ergo Jesus ad duodecim : Num- quid et vos vultis abire? B c Dominus noster Jesus Christus sanctos discipulos ad discedendum non excitat, neque liberam et cul- pæ immunem fore istam licentiam ostendit, sed nec temere discedere permittit, quasi nihil inde noxæ perpessuri sint: verum graviter potius intermina- tur, retro quoque ipsos missum iri, nec amplius secum ambulaturos, sed ruituros in exitium, nisi potiores se Judæorum inscitia præstiterint. Ado- ratores enim apud Deum non multitudine æsti- mantur, sed recta fide, licet exiguus sit eorum numerus. Proindeque multos quidem esse voca- tos Scriptura divina prædicat, sed susceptum iri tantum electos, et probatissimos esse quam pau- cissimos. Id enim ipse quoque nobis divinus sermo testatur. Idem quippe est ac si discipulis suis Salvator diceret : Si nostris verbis incunctanter creditis, si indubitata fide mysterium suscipitis, si acerbum vobis videtur et cumprimis detestan- dum, quod mei sermones duritiei accusantur, si cavelis Judaico more dicere : Quomodo potest nobis hic dare carnem suam ad manducandum "?, lubens ego vos mecum versari conspiciam, et vo- biscum lætus conversabor, adeoque tanquam veros ac legitimos amicos recipio; sin autem idem quod ¡¡ qui retro ceciderunt sentitis, et una vos aman- do, et jure vos cum iis expello. Nec enim adora- tores deérunt, evangelico præconio non unam tan- tum Judæam, sed totum terrarum orbem perva- dente, ac in unam veluti societatem omnes undique vocante, et ad veritatis agnitionem facile congre- gante. « Vide ergo bonitatem et severitatem Dei, ut Paulus loquitur 7º : in eos quidem qui ceciderunt, severitatem ; bonitatem vero rursus in eos qui agnituri sunt ipsum, si permanserint in bonitate, ut alicubi rursum beatus Paulus asseruit. Nam D et ipsi excidentur : qui enim naturalibus ramis non pepercit, nec insitis parcet ". Intelligat ergo et ex his discal qui præ amentia in fide claudicat, nisi velit morbum illum excutere, retro quidem se abiturum, et duce amisso qui ad vitam æternam deducat, in infernum detrusum iri, et suam temeritatem ibi defleturum: Ibi enim erit, inquit, delus et stridor dentium f. Porro aliud quiddam hic utile subinnui videtur, cum Jesus discipulis suis ait : e Numquid et vos vultis abire *?, Ne putarentur enim etiam ipsi Judaica temeritate si- mul abripi et labi cum incredulis, aut alioqui cum Joan. vi, 53. ** Rom. x1, 22. " ibid. ” ibid. 21. Matth. vi, 12. * Joan. vi. 68.

Α καὶ τὴν αὐτὴν αὖθις ἀνελίττειν ὁδὸν ἀναγκάζονται · νίου ζωῆς, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν Διὰ τοῦτο δικαίως ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ ταῖς ἑαυτῶν δυστροπίαις ζημιούμενοι. οὐ γὰρ ἠθέλησαν ἀκολουθῆσαι τοῖς Ἰησοῦ λόγοις, οὐδὲ ἀγαθὴν ἀκούοντες γῆν, ἐτίμων τῇ συναινέσει τὸν σύμβουλον. Οπερ οὖν ἐκεῖνοι πεπόνθασι, τοῦτο καὶ οὗτοι νυνί. Διδασκόμενοι γὰρ τὴν ὁδὸν τῆς αἰων εἰστρέχειν παρακαλούμενοι, ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζουσι. τὸ συμβαδίζειν ἔτι τῷ καθηγουμένῳ πρὸς σωτηρίαν Εἶπεν οὖν τοῖς δώδεκα ὁ Ἰησοῦς· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; Οὐ προτρέπει πρὸς ἀπόστασιν τοὺς ἁγίους ἀποστό λους ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, οὐδὲ ἐλευθέραν αὐτοῖς καὶ ἀκατηγόρητον τοῦ πράγματος ἐπιδεικνύει τὴν ἄδειαν, ἀλλ' οὐδὲ προχείρως ἀπονεύειν ἐφίησιν, ὡς οὐδὲν πεισομένους ἐκ τούτου τὸ βλάβος· ἀπειλεῖ δὲ μᾶλλον εὐφυῶς, ὡς εἰ μὴ φαίνοιντο κρείττους τῆς Ἰουδαίων ἀπαιδευσίας, ὀπίσω καὶ αὐτοὶ πεμφθή σονται, καὶ οὐκέτι σὺν αὐτῷ βαδιοῦνται, κατοιχής σονται δὲ πρὸς ἀπώλειαν. Οὐ γὰρ ὁ πολὺς ἐν ἀριθμῷ προσκυνητής πάντως ἔσται παρὰ Θεῷ καὶ τίμιος, ἀλλ' ὁ ἐν ὀρθῇ διαπρέπων πίστει, καὶ εἰ φαίνοιτο βραχύς. Διὰ τοῦτο πολλοὺς μὲν εἶναι τοὺς κεκλη- μένους ή θεία λέγει Γραφή, παραδεχθήσεσθαι δὲ μόνους τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ δοκιμωτάτους ὀλίγους ὄντας κομιδή. Καὶ τοῦτο γὰρ αὐτὸς ὁ θεῖος ἡμῖν διεμαρτύρατο λόγος. "Ομοιον τοίνυν, ὡς εἰ καὶ έφασκε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Σωτήρ· Εἰ μὲν τοῖς ἡμετέροις ἀμελλητί καταπείθεσθε λόγοις, εἰ τὸ κατ ηγοροῦν ἐνδοιάζειν ἀφέντες ἀπεριεργάστῳ πίστει λοιπὸν παραδέχεσθε τὸ μυστήριον, εἰ πικρὸν ἡμῖν φαίνεται, καὶ βδελυρίας οὐ τῆς τυχούσης ἀνάμεστον τὸ σκληρίαν τῶν ἐμῶν κατηγορῆσαι λόγων, εἰ παραιτεῖσθε λέγειν Ἰουδαϊκῶς· «Πῶς δύναται ὑμῖν οὗτος δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν; ν ὄψομαί τε συνόντας ἡδέως, καὶ συνδιαιτήσομαι χαίρων, καὶ γνησίους ὄντας ἀγαπῶ· εἰ δὲ τοῖς ἐπίσω πεσοῦσι τὰ ἴσα φρο- νεῖν ἐγνώκατε, καὶ συναποτρέχειν ἐφίημι, καὶ συν- απελαύνω δικαίως. Οὐ γὰρ ἐπιλείψουσι προσκυνηταί, τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων οὐκ εἰς μόνην λαλη- θησομένων τὴν Ἰουδαίαν, ἀλλ᾽ εἰς πᾶσαν ἤδη περι φοιτώντων τὴν οἰκουμένην, καὶ καθάπερ εἰς θίασον ἕνα τοὺς ἀπανταχόσε καλούντων, καὶ συναγειρόντων εὐπετῶς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν. ι Ιδε τοι- γαροῦν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ, » καθάπερ ὁ Παῦλός φησι· καὶ ἀποτομίαν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀπειθή σασι, χρηστότητα δὲ πάλιν ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν ἐπι- γινώσκειν αὐτὸν, ἐὰν ἐπιμένουσι τῇ χρηστότητι, καθώ άπερ που πάλιν ὁ Παῦλος διισχυρίσατο. Ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ ἐκκοπήσονται· ὁ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν οὐ φει- σάμενος κλάδων, οὐδὲ τῶν ἐγκεντρισθέντων φείσεται. Ιστω τοιγαροῦν καὶ παιδευέσθω διὰ τούτων ὁ χω- λεύων ἐξ ἀνοίας περὶ τὴν πίστιν, ὡς εἰ μὴ βούλοιτο τῆς τοιαύτης καταλήξαι νόσου, βαδιεῖται μὲν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τὸν καθηγούμενον ἔτι πρὸς ζωὴν αἰώνιον οὐκ ἔχων κατοιχήσεται μὲν εἰς ᾅδου στυγνός, ἀνοι μώξει δὲ τὴν ἑαυτοῦ δυσβουλίαν· « Ἐκεῖ γὰρ ἔσται, φησίν, ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. το 6:1 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. æternæ vita edocti, et ad regnum calorum invi- tati, incredulitate sua contumeliose dedignantur. Idcirco jure abierunt retro, sua perversitate id etiam damni consecuti, quod non amplius una cum ductore suo pergunt ad salutem. VI, 68. Dixit ergo Jesus ad duodecim : Num- quid et vos vultis abire? B c Dominus noster Jesus Christus sanctos discipulos ad discedendum non excitat, neque liberam et cul- pæ immunem fore istam licentiam ostendit, sed nec temere discedere permittit, quasi nihil inde noxæ perpessuri sint: verum graviter potius intermina- tur, retro quoque ipsos missum iri, nec amplius secum ambulaturos, sed ruituros in exitium, nisi potiores se Judæorum inscitia præstiterint. Ado- ratores enim apud Deum non multitudine æsti- mantur, sed recta fide, licet exiguus sit eorum numerus. Proindeque multos quidem esse voca- tos Scriptura divina prædicat, sed susceptum iri tantum electos, et probatissimos esse quam pau- cissimos. Id enim ipse quoque nobis divinus sermo testatur. Idem quippe est ac si discipulis suis Salvator diceret : Si nostris verbis incunctanter creditis, si indubitata fide mysterium suscipitis, si acerbum vobis videtur et cumprimis detestan- dum, quod mei sermones duritiei accusantur, si cavelis Judaico more dicere : Quomodo potest nobis hic dare carnem suam ad manducandum "?, lubens ego vos mecum versari conspiciam, et vo- biscum lætus conversabor, adeoque tanquam veros ac legitimos amicos recipio; sin autem idem quod ¡¡ qui retro ceciderunt sentitis, et una vos aman- do, et jure vos cum iis expello. Nec enim adora- tores deérunt, evangelico præconio non unam tan- tum Judæam, sed totum terrarum orbem perva- dente, ac in unam veluti societatem omnes undique vocante, et ad veritatis agnitionem facile congre- gante. « Vide ergo bonitatem et severitatem Dei, ut Paulus loquitur 7º : in eos quidem qui ceciderunt, severitatem ; bonitatem vero rursus in eos qui agnituri sunt ipsum, si permanserint in bonitate, ut alicubi rursum beatus Paulus asseruit. Nam D et ipsi excidentur : qui enim naturalibus ramis non pepercit, nec insitis parcet ". Intelligat ergo et ex his discal qui præ amentia in fide claudicat, nisi velit morbum illum excutere, retro quidem se abiturum, et duce amisso qui ad vitam æternam deducat, in infernum detrusum iri, et suam temeritatem ibi defleturum: Ibi enim erit, inquit, delus et stridor dentium f. Porro aliud quiddam hic utile subinnui videtur, cum Jesus discipulis suis ait : e Numquid et vos vultis abire *?, Ne putarentur enim etiam ipsi Judaica temeritate si- mul abripi et labi cum incredulis, aut alioqui cum Joan. vi, 53. ** Rom. x1, 22. " ibid. ” ibid. 21. Matth. vi, 12. * Joan. vi. 68.

Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν καὶ ἕτερον ἡμῖν ὑποσημαίνεσθαι χρήσιμον, διὰ τοῦ λέγειν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν· « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; ο Ινα γὰρ μὴ νομίζοιντο καὶ αὐτοὶ ταῖς Ἰουδαϊκαῖς ἁμαθίαις συναποφέρεσθαι, καὶ συγκατολισθαίνειν τοῖς ἀπειθή σασιν, ἢ καὶ ἄλλως καταβοῆσαι μετ' ἐκείνων αὐτοῦ, ὡς σκληρὰ μὲν διδάσκοντος, ἀδύνατα δὲ μυσταγωγεῖν ἐπιχειροῦντος τοὺς ἀκροωμένους, ἐπυνθάνετο χρη- σίμως εἰ θελητὸν αὐτοῖς εἴη τὸ μετ' ἐκείνων ἀπόφοιτᾷν, ἵνα διὰ τούτου καλέσῃ πρὸς ὁμολογίαν τῆς ὀρθῆς καὶ ἀκατηγορήτου πίστεως, δ δὴ καὶ γέγονεν. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ότι τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ προηγουμένη του λαοῦ κατὰ τὴν ἔρημον ἡ ἁγία σκηνὴ, καὶ ἡ κιβωτὸς δὲ ἡ ἐν αὐτῇ, καὶ ἡ λυχνία, καὶ τὰ θυσιαστήρια, τότε τοῦ θυμιάματος καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων, αὐτὸν ἐσήμαινε τὸν Χριστόν. Απεκρίθη αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, πρὸς τίνα απελευσόμεθα; Ρήματα ζωῆς αἰωνίου Έχεις. Δι' ἑνὸς οἱ πάντες λαλοῦσι τοῦ προύχοντος, τὴν ἁγίαν ὄντως πρεπωδεστάτην ἀποσώζοντες ἐπιστήμην, ἵνα δὴ τύπος τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς κάν τούτῳ πάλιν εύο ρίσκοιντο σώφρονός τε καὶ ἀξιαγάστου λογισμού. Χρὴ γὰρ εἰς διδασκάλου λαλεῖν ἀκοὰς, οὐχὶ πάντας ἀδιακρίτως προπηδῶντας τῶν ἄλλων προαλέστερον, καὶ τὸ ἀγορεύειν οὐκ αὐτοῖς πρεπόντως ἁρπάζοντας, παραχωρεῖν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι σοφῶς τοῖς οἴπερ ἂν εἶεν καὶ βουλῇ καὶ τάξει προτεταγμένοι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος, ο Προφῆται, φησί, δύο ή τρεῖς λαλείτωσαν, καὶ ἀνὰ μέρος. » Οὐ [ἰσ. οἱ] γὰρ ἐπει·; δήπερ τῇ τῆς προφητείας τετίμηνται χάριτι, διὰ τοῦτο δὴ μᾶλλον ἐπιστημόνως τοῖς ἀκροωμένοις • προσλαλεῖν διεκελεύετο. Οὐκοῦν ἐπιστήμης ἦν ἔργον ἁγιοπρεποῦς τὸ ὑπὲρ πάντων ἀπολογεῖσθαι μόνον ἐὰν τὸν ὑπερ ὑπῆρχε τὸ μεῖζον ἐν τάξει, ο Πρὸς τίνα τοιγαροῦν ἀπελευσόμεθα, φησίν, ἀντὶ τοῦ, Τίς ἡμᾶς μυσταγωγήσει τὰ παραπλήσια ; ἢ καὶ, Τίνι προσελθόντες τὸ κρεῖττον εὑρήσομεν ; • Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις· ν οὐ σκληρά, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πάντων ἐξαίρετον αναφέροντα, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ἀκατάληκτον καὶ μακραίωνα βίον, καὶ φθορᾶς ἀπάσης εξωκισμένην ζωήν. Δήλον δὲ δήπου πάντως ἡμῖν καὶ διὰ τούτων ἔσται τῶν λόγων, ὡς ἑνὶ καὶ μόνῳ διδασκάλῳ δεῖ προσκαθέζεσθαι τῷ Χριστῷ, καὶ προσεδρεύειν ἀπαραλείπτως τε καὶ ἀπερισπάστως αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ποιεῖσθαι καθηγητήν, Ο ποδηγεῖν εἰδότα καλῶς εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ εἰς τὴν οὐράνιόν τε καὶ θείαν αὐλὴν ἀναβησόμεθα, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν εἰσελαύνοντες, τοῖς ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀν θρώπινον ἐντρυφήσομεν ἀγαθοῖς. "Οτι γάρ ἐστιν ἀγαθόν τε καὶ σωτήριον χρῆμα τὸ μόνῳ βούλεσθαι κατακολουθεῖν τῷ Χριστῷ, καὶ αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντὸς, καὶ αὐτὴ μὲν ἀναμφιλόγως ἡ τοῦ πράγματος πληροφορήσει φύσις. Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐκ τῶν ἀρ χαιοτέρων Γραμμάτων εἰσόμεθα. Οὐκοῦν ὅτε τὰς Αἰ γυπτίων πλεονεξίας ἀποδυσάμενοι πρὸς τὴν τῆς ἐπαγ γελίας γῆν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπείγοντο, οὐκ ἀτάκτους * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A illis in eum murmurare quasi dura doceret, et impossibilia auditoribus suis proponeret, commo- dum rogavit utrum statuissent ipsi cum illis disce- dere, ut eos hac interrogatione ad confessionem recta et inculpatz fdei provocaret, uti quoque con- tigit. B C Cor. 31, 20. D CAP. IV. Quod sanctum tabernaculum quod in deserto populo praferebatur, figura Christi erat, et quod arca quæ in eo tabernaculo erat, et lucerna, adeoque altaria, cum thymiamatis tum oblationum, ipsum significabant Christum. VI, 69. Respondit ergo ei Simon Petrus : Dom mine, ad quem ibimus? Verba vitæ æternæ habes. Per unum illum qui cæteros inter eminebat loquun- tur omnes, sanctam utique et sanctis congruentem servantes disciplinam, ut etiam hoc pacto posteris exemplum præberent prudentiæ singularisque mo- destiæ. Decet enim non omnes confuse nec alios præ aliis ad loquendum temere prosiliendo magistri aures obtundere, sed dicendi locum iis cedere qui consilio et ordine cæteris præsunt. Eam ob rem Paulus, • Propheta, inquit, duo aut tres dicant, idque vicissim '., Quia enim prophetiæ grafia or- nati erant, idcirco suos auditores alloqui majori cum sapientia jubebantur. Opus igitur erat sanctis dignæ prudentiæ, ei soli cunctorum nonine re- spondendi vices deferre, qui loco et ordine major erat. Ad quem igitur ibimus? , inquit, pro eo quod est, Quis nos similia-docebit? vel, Apud quem meliora inveniemus? • Verba vitæ æternæ habes, s non dura, sicuti aiunt illi, sed quæ ad rem omnium præstantissimam deducunt, hoc est ad æternam et longævam vitam, et ab omni corruptione alienamn. Ex his autem verbis discere profeeto poterimus, uni ac soli magistro Christo ésse adhærendum, eumque nobis ducem adhiben- đum qui nos ad vitam sempiternam rite deducere potest. Sic enim, sic in cœlestem ac divinam ingre- diemur aulam, et in primogenitorum Ecclesiam intromissi, bonis cumulabimur quæ humano inge- nio capi nequeunt. Rem quippe bonam ac saluta- rem esse, unum Christum sequi velle, cum eoque perpetuo versari, ipsa rei natura manifeste de- monstrabit. Sed nihilominus ex veteribus Scriptu- tis id agnoscenus. Cum Ægyptiorum excussa tyrannide ad promissionis terram Israelita perge- rent, non incertis et vagis itineribus, neque quo- cunque vellent ferri permisit Deus: dubium quippe non erat eos vagos fore si duce destituerentur. Quapropter scriptum est rursus ad informationen nostram in libro qui Numerorum dicitur : ‹ Et diẻ qua statutum est tabernaculum, texit nubes

Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν καὶ ἕτερον ἡμῖν ὑποσημαίνεσθαι χρήσιμον, διὰ τοῦ λέγειν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν· « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; ο Ινα γὰρ μὴ νομίζοιντο καὶ αὐτοὶ ταῖς Ἰουδαϊκαῖς ἁμαθίαις συναποφέρεσθαι, καὶ συγκατολισθαίνειν τοῖς ἀπειθή σασιν, ἢ καὶ ἄλλως καταβοῆσαι μετ' ἐκείνων αὐτοῦ, ὡς σκληρὰ μὲν διδάσκοντος, ἀδύνατα δὲ μυσταγωγεῖν ἐπιχειροῦντος τοὺς ἀκροωμένους, ἐπυνθάνετο χρη- σίμως εἰ θελητὸν αὐτοῖς εἴη τὸ μετ' ἐκείνων ἀπόφοιτᾷν, ἵνα διὰ τούτου καλέσῃ πρὸς ὁμολογίαν τῆς ὀρθῆς καὶ ἀκατηγορήτου πίστεως, δ δὴ καὶ γέγονεν. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ότι τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ προηγουμένη του λαοῦ κατὰ τὴν ἔρημον ἡ ἁγία σκηνὴ, καὶ ἡ κιβωτὸς δὲ ἡ ἐν αὐτῇ, καὶ ἡ λυχνία, καὶ τὰ θυσιαστήρια, τότε τοῦ θυμιάματος καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων, αὐτὸν ἐσήμαινε τὸν Χριστόν. Απεκρίθη αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, πρὸς τίνα απελευσόμεθα; Ρήματα ζωῆς αἰωνίου Έχεις. Δι' ἑνὸς οἱ πάντες λαλοῦσι τοῦ προύχοντος, τὴν ἁγίαν ὄντως πρεπωδεστάτην ἀποσώζοντες ἐπιστήμην, ἵνα δὴ τύπος τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς κάν τούτῳ πάλιν εύο ρίσκοιντο σώφρονός τε καὶ ἀξιαγάστου λογισμού. Χρὴ γὰρ εἰς διδασκάλου λαλεῖν ἀκοὰς, οὐχὶ πάντας ἀδιακρίτως προπηδῶντας τῶν ἄλλων προαλέστερον, καὶ τὸ ἀγορεύειν οὐκ αὐτοῖς πρεπόντως ἁρπάζοντας, παραχωρεῖν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι σοφῶς τοῖς οἴπερ ἂν εἶεν καὶ βουλῇ καὶ τάξει προτεταγμένοι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος, ο Προφῆται, φησί, δύο ή τρεῖς λαλείτωσαν, καὶ ἀνὰ μέρος. » Οὐ [ἰσ. οἱ] γὰρ ἐπει·; δήπερ τῇ τῆς προφητείας τετίμηνται χάριτι, διὰ τοῦτο δὴ μᾶλλον ἐπιστημόνως τοῖς ἀκροωμένοις • προσλαλεῖν διεκελεύετο. Οὐκοῦν ἐπιστήμης ἦν ἔργον ἁγιοπρεποῦς τὸ ὑπὲρ πάντων ἀπολογεῖσθαι μόνον ἐὰν τὸν ὑπερ ὑπῆρχε τὸ μεῖζον ἐν τάξει, ο Πρὸς τίνα τοιγαροῦν ἀπελευσόμεθα, φησίν, ἀντὶ τοῦ, Τίς ἡμᾶς μυσταγωγήσει τὰ παραπλήσια ; ἢ καὶ, Τίνι προσελθόντες τὸ κρεῖττον εὑρήσομεν ; • Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις· ν οὐ σκληρά, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πάντων ἐξαίρετον αναφέροντα, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ἀκατάληκτον καὶ μακραίωνα βίον, καὶ φθορᾶς ἀπάσης εξωκισμένην ζωήν. Δήλον δὲ δήπου πάντως ἡμῖν καὶ διὰ τούτων ἔσται τῶν λόγων, ὡς ἑνὶ καὶ μόνῳ διδασκάλῳ δεῖ προσκαθέζεσθαι τῷ Χριστῷ, καὶ προσεδρεύειν ἀπαραλείπτως τε καὶ ἀπερισπάστως αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ποιεῖσθαι καθηγητήν, Ο ποδηγεῖν εἰδότα καλῶς εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ εἰς τὴν οὐράνιόν τε καὶ θείαν αὐλὴν ἀναβησόμεθα, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν εἰσελαύνοντες, τοῖς ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀν θρώπινον ἐντρυφήσομεν ἀγαθοῖς. "Οτι γάρ ἐστιν ἀγαθόν τε καὶ σωτήριον χρῆμα τὸ μόνῳ βούλεσθαι κατακολουθεῖν τῷ Χριστῷ, καὶ αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντὸς, καὶ αὐτὴ μὲν ἀναμφιλόγως ἡ τοῦ πράγματος πληροφορήσει φύσις. Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐκ τῶν ἀρ χαιοτέρων Γραμμάτων εἰσόμεθα. Οὐκοῦν ὅτε τὰς Αἰ γυπτίων πλεονεξίας ἀποδυσάμενοι πρὸς τὴν τῆς ἐπαγ γελίας γῆν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπείγοντο, οὐκ ἀτάκτους * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A illis in eum murmurare quasi dura doceret, et impossibilia auditoribus suis proponeret, commo- dum rogavit utrum statuissent ipsi cum illis disce- dere, ut eos hac interrogatione ad confessionem recta et inculpatz fdei provocaret, uti quoque con- tigit. B C Cor. 31, 20. D CAP. IV. Quod sanctum tabernaculum quod in deserto populo praferebatur, figura Christi erat, et quod arca quæ in eo tabernaculo erat, et lucerna, adeoque altaria, cum thymiamatis tum oblationum, ipsum significabant Christum. VI, 69. Respondit ergo ei Simon Petrus : Dom mine, ad quem ibimus? Verba vitæ æternæ habes. Per unum illum qui cæteros inter eminebat loquun- tur omnes, sanctam utique et sanctis congruentem servantes disciplinam, ut etiam hoc pacto posteris exemplum præberent prudentiæ singularisque mo- destiæ. Decet enim non omnes confuse nec alios præ aliis ad loquendum temere prosiliendo magistri aures obtundere, sed dicendi locum iis cedere qui consilio et ordine cæteris præsunt. Eam ob rem Paulus, • Propheta, inquit, duo aut tres dicant, idque vicissim '., Quia enim prophetiæ grafia or- nati erant, idcirco suos auditores alloqui majori cum sapientia jubebantur. Opus igitur erat sanctis dignæ prudentiæ, ei soli cunctorum nonine re- spondendi vices deferre, qui loco et ordine major erat. Ad quem igitur ibimus? , inquit, pro eo quod est, Quis nos similia-docebit? vel, Apud quem meliora inveniemus? • Verba vitæ æternæ habes, s non dura, sicuti aiunt illi, sed quæ ad rem omnium præstantissimam deducunt, hoc est ad æternam et longævam vitam, et ab omni corruptione alienamn. Ex his autem verbis discere profeeto poterimus, uni ac soli magistro Christo ésse adhærendum, eumque nobis ducem adhiben- đum qui nos ad vitam sempiternam rite deducere potest. Sic enim, sic in cœlestem ac divinam ingre- diemur aulam, et in primogenitorum Ecclesiam intromissi, bonis cumulabimur quæ humano inge- nio capi nequeunt. Rem quippe bonam ac saluta- rem esse, unum Christum sequi velle, cum eoque perpetuo versari, ipsa rei natura manifeste de- monstrabit. Sed nihilominus ex veteribus Scriptu- tis id agnoscenus. Cum Ægyptiorum excussa tyrannide ad promissionis terram Israelita perge- rent, non incertis et vagis itineribus, neque quo- cunque vellent ferri permisit Deus: dubium quippe non erat eos vagos fore si duce destituerentur. Quapropter scriptum est rursus ad informationen nostram in libro qui Numerorum dicitur : ‹ Et diẻ qua statutum est tabernaculum, texit nubes

Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν καὶ ἕτερον ἡμῖν ὑποσημαίνεσθαι χρήσιμον, διὰ τοῦ λέγειν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸν Ἰησοῦν· « Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; ο Ινα γὰρ μὴ νομίζοιντο καὶ αὐτοὶ ταῖς Ἰουδαϊκαῖς ἁμαθίαις συναποφέρεσθαι, καὶ συγκατολισθαίνειν τοῖς ἀπειθή σασιν, ἢ καὶ ἄλλως καταβοῆσαι μετ' ἐκείνων αὐτοῦ, ὡς σκληρὰ μὲν διδάσκοντος, ἀδύνατα δὲ μυσταγωγεῖν ἐπιχειροῦντος τοὺς ἀκροωμένους, ἐπυνθάνετο χρη- σίμως εἰ θελητὸν αὐτοῖς εἴη τὸ μετ' ἐκείνων ἀπόφοιτᾷν, ἵνα διὰ τούτου καλέσῃ πρὸς ὁμολογίαν τῆς ὀρθῆς καὶ ἀκατηγορήτου πίστεως, δ δὴ καὶ γέγονεν. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ότι τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ προηγουμένη του λαοῦ κατὰ τὴν ἔρημον ἡ ἁγία σκηνὴ, καὶ ἡ κιβωτὸς δὲ ἡ ἐν αὐτῇ, καὶ ἡ λυχνία, καὶ τὰ θυσιαστήρια, τότε τοῦ θυμιάματος καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων, αὐτὸν ἐσήμαινε τὸν Χριστόν. Απεκρίθη αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, πρὸς τίνα απελευσόμεθα; Ρήματα ζωῆς αἰωνίου Έχεις. Δι' ἑνὸς οἱ πάντες λαλοῦσι τοῦ προύχοντος, τὴν ἁγίαν ὄντως πρεπωδεστάτην ἀποσώζοντες ἐπιστήμην, ἵνα δὴ τύπος τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς κάν τούτῳ πάλιν εύο ρίσκοιντο σώφρονός τε καὶ ἀξιαγάστου λογισμού. Χρὴ γὰρ εἰς διδασκάλου λαλεῖν ἀκοὰς, οὐχὶ πάντας ἀδιακρίτως προπηδῶντας τῶν ἄλλων προαλέστερον, καὶ τὸ ἀγορεύειν οὐκ αὐτοῖς πρεπόντως ἁρπάζοντας, παραχωρεῖν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι σοφῶς τοῖς οἴπερ ἂν εἶεν καὶ βουλῇ καὶ τάξει προτεταγμένοι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος, ο Προφῆται, φησί, δύο ή τρεῖς λαλείτωσαν, καὶ ἀνὰ μέρος. » Οὐ [ἰσ. οἱ] γὰρ ἐπει·; δήπερ τῇ τῆς προφητείας τετίμηνται χάριτι, διὰ τοῦτο δὴ μᾶλλον ἐπιστημόνως τοῖς ἀκροωμένοις • προσλαλεῖν διεκελεύετο. Οὐκοῦν ἐπιστήμης ἦν ἔργον ἁγιοπρεποῦς τὸ ὑπὲρ πάντων ἀπολογεῖσθαι μόνον ἐὰν τὸν ὑπερ ὑπῆρχε τὸ μεῖζον ἐν τάξει, ο Πρὸς τίνα τοιγαροῦν ἀπελευσόμεθα, φησίν, ἀντὶ τοῦ, Τίς ἡμᾶς μυσταγωγήσει τὰ παραπλήσια ; ἢ καὶ, Τίνι προσελθόντες τὸ κρεῖττον εὑρήσομεν ; • Ρήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις· ν οὐ σκληρά, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ πάντων ἐξαίρετον αναφέροντα, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ἀκατάληκτον καὶ μακραίωνα βίον, καὶ φθορᾶς ἀπάσης εξωκισμένην ζωήν. Δήλον δὲ δήπου πάντως ἡμῖν καὶ διὰ τούτων ἔσται τῶν λόγων, ὡς ἑνὶ καὶ μόνῳ διδασκάλῳ δεῖ προσκαθέζεσθαι τῷ Χριστῷ, καὶ προσεδρεύειν ἀπαραλείπτως τε καὶ ἀπερισπάστως αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ποιεῖσθαι καθηγητήν, Ο ποδηγεῖν εἰδότα καλῶς εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον. Οὕτω γὰρ, οὕτω καὶ εἰς τὴν οὐράνιόν τε καὶ θείαν αὐλὴν ἀναβησόμεθα, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν εἰσελαύνοντες, τοῖς ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀν θρώπινον ἐντρυφήσομεν ἀγαθοῖς. "Οτι γάρ ἐστιν ἀγαθόν τε καὶ σωτήριον χρῆμα τὸ μόνῳ βούλεσθαι κατακολουθεῖν τῷ Χριστῷ, καὶ αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντὸς, καὶ αὐτὴ μὲν ἀναμφιλόγως ἡ τοῦ πράγματος πληροφορήσει φύσις. Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐκ τῶν ἀρ χαιοτέρων Γραμμάτων εἰσόμεθα. Οὐκοῦν ὅτε τὰς Αἰ γυπτίων πλεονεξίας ἀποδυσάμενοι πρὸς τὴν τῆς ἐπαγ γελίας γῆν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπείγοντο, οὐκ ἀτάκτους * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A illis in eum murmurare quasi dura doceret, et impossibilia auditoribus suis proponeret, commo- dum rogavit utrum statuissent ipsi cum illis disce- dere, ut eos hac interrogatione ad confessionem recta et inculpatz fdei provocaret, uti quoque con- tigit. B C Cor. 31, 20. D CAP. IV. Quod sanctum tabernaculum quod in deserto populo praferebatur, figura Christi erat, et quod arca quæ in eo tabernaculo erat, et lucerna, adeoque altaria, cum thymiamatis tum oblationum, ipsum significabant Christum. VI, 69. Respondit ergo ei Simon Petrus : Dom mine, ad quem ibimus? Verba vitæ æternæ habes. Per unum illum qui cæteros inter eminebat loquun- tur omnes, sanctam utique et sanctis congruentem servantes disciplinam, ut etiam hoc pacto posteris exemplum præberent prudentiæ singularisque mo- destiæ. Decet enim non omnes confuse nec alios præ aliis ad loquendum temere prosiliendo magistri aures obtundere, sed dicendi locum iis cedere qui consilio et ordine cæteris præsunt. Eam ob rem Paulus, • Propheta, inquit, duo aut tres dicant, idque vicissim '., Quia enim prophetiæ grafia or- nati erant, idcirco suos auditores alloqui majori cum sapientia jubebantur. Opus igitur erat sanctis dignæ prudentiæ, ei soli cunctorum nonine re- spondendi vices deferre, qui loco et ordine major erat. Ad quem igitur ibimus? , inquit, pro eo quod est, Quis nos similia-docebit? vel, Apud quem meliora inveniemus? • Verba vitæ æternæ habes, s non dura, sicuti aiunt illi, sed quæ ad rem omnium præstantissimam deducunt, hoc est ad æternam et longævam vitam, et ab omni corruptione alienamn. Ex his autem verbis discere profeeto poterimus, uni ac soli magistro Christo ésse adhærendum, eumque nobis ducem adhiben- đum qui nos ad vitam sempiternam rite deducere potest. Sic enim, sic in cœlestem ac divinam ingre- diemur aulam, et in primogenitorum Ecclesiam intromissi, bonis cumulabimur quæ humano inge- nio capi nequeunt. Rem quippe bonam ac saluta- rem esse, unum Christum sequi velle, cum eoque perpetuo versari, ipsa rei natura manifeste de- monstrabit. Sed nihilominus ex veteribus Scriptu- tis id agnoscenus. Cum Ægyptiorum excussa tyrannide ad promissionis terram Israelita perge- rent, non incertis et vagis itineribus, neque quo- cunque vellent ferri permisit Deus: dubium quippe non erat eos vagos fore si duce destituerentur. Quapropter scriptum est rursus ad informationen nostram in libro qui Numerorum dicitur : ‹ Et diẻ qua statutum est tabernaculum, texit nubes

ποιεῖσθαι τὰς πορείας αὐτοὺς Θεός, οὐδὲ ὅποιπερ ἄν τις ἐθελήσαι βαδίζειν ὁ νομοθέτης ἡφίει· πλανηθή σεσθαι γὰρ πάντως οὐκ ἔχοντας τὸν ἡγούμενον οὐκ ἀμφίλογον ἦν. Διὰ τοῦτο γέγραπται πάλιν πρὸς ὑποτύπωσιν ἡμετέραν ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ καλουμένῳ τῶν ᾿Αριθμῶν· «Καὶ τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἐστάθη ἡ σκηνή, ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὴν σκηνήν, τὸν οἶκον τοῦ μαρτυ ρίου, καὶ τὸ ἑσπέρας ἦν ἐπὶ τῆς σκηνῆς ὡς εἶδος πυρὸς, ἕως πρωί. Οὕτως ἐγίγνετο διὰ παντός· ἡ νεφέλη ἐκάλυπτεν αὐτὴν ἡμέρας, εἶδος πυρὸς τὴν νύκτα. Καὶ ἡνίκα ἀνέβη ἡ νεφέλη ἀπὸ τῆς σκηνῆς, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπῆραν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν τῷ τόπῳ, οὗ ἂν ἔστη ἡ νεφέλη, ἐκεῖ παρενέβαλον οἱ υἱο! Ισραήλ. Διὰ προστάγματος Κυρίου ἀπαροῦσι. Καὶ φυλάξονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὴν φυλακὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἐξάρωσι. Διὰ φωνῆς Κυρίου παρεμβαλούσι, καὶ διὰ προστάγματος Κυρίου ἀπαροῦσιν. » Ορᾷς ὅπως ἀκολουθεῖν ἐπιτάττονται, καὶ συναπαίρειν μὲν ἀπαιρούσῃ τῇ νεφέλῃ, συγκαταλύειν δὲ πάλιν αὐτῇ, καὶ συγκατευνάζεσθαι; Τὸ γὰρ συνεῖναι τῷ ποδη γοῦντι σωτήριον καὶ τότε μὲν ἦν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ἡμῖν δὲ νυνὶ τὸ μὴ χωρίζεσθαι Χριστοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἦν τοῖς ἀρχαιοτέροις καὶ ὡς σκηνή, καὶ νεφέλη, καὶ ὡς πῦρ μορφούμενος· μετοισθήσεται δὲ πάλιν, ὡς ἐφικτόν, τῆς ἱστορίας ὁ λόγος ἐπὶ τὸ πνευματικόν. το Οτε γὰρ ἡ Σοφία, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ᾠκοδό μησεν ἑαυτῇ οἶκον, ο καὶ τὴν ἀληθεστέραν ἔστησε σκηνὴν, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, καταδέ 6ηκεν εἰς αὐτὴν ἀπερινοήτως τε καὶ θεοπρεπῶς ὁ ἐν κόλποις ἂν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Θεός Λόγος, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τοῖς μὲν ἤδη πεφωτισμένοις καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ περιπατοῦσι, κατὰ τὸν Παῦλον, νε φέλη γένηται συσκιάζουσα, καὶ τῶν ἐξ ἀσθενείας παθῶν τὸν καύσωνα παραλύουσα· τοῖς δὲ ἀγνοοῦσιν ἔτι καὶ πλανωμένοις, καὶ καθάπερ ἐν νυκτὶ καὶ σκότῳ διαιτωμένοις, πῦρ καταφωτίζον, καὶ εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος ζέσιν μεταποιοῦν. Θερμοὺς γὰρ εἶναι τῷ Πνεύματι τοὺς οἵπερ εἰσὶν ἀγαθοὶ πιστεύομεν · οἶμαι γὰρ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἕνεκα φαίνεσθαι μὲν ἐπὶ τῆς σκηνῆς τὴν νεφέλην ἐν ἡμέρᾳ, τὸ πῦρ δὲ τὴν νύκτα, ἢ τῆς ἤδη προαποδεδομένης ἡμῖν θεωρίας. Τοῖς δὲ ἔπεσθαι τοῖς προστεταγμένοις μὴ αὐτομολεῖν εἰς ὁδοιπορίαν ἐπετάττετο, συγκαταλύειν δὲ τῇ σκηνῇ [γρ. νεφέλῃ], καὶ συγκαταλύειν αὐτῇ δι' αὐτὴν, διὰ τύπου πάλιν, ἵνα νοῇς ἐκεῖνο τὸ εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ· · Ὁ ἐμοὶ διακονῶν ἀκολουθείτω μοι, καὶ ὅπου εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔστω. · Τὸ γὰρ πεπηγὸς περὶ τὴν ἀκολούθησιν, καὶ τὸ τῆς προεδρείας [γρ. προσεδρείας] ἐκτενές, διὰ τοῦ συμ βαδίζειν ἀπερισπάστως αὐτῷ σημαίνεται. Τὸ δὲ συμ- βαδίζειν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ καὶ ἀκολουθεῖν οὐχὶ πάντως κατὰ σῶμα νοεῖται, πληρούται δὲ μᾶλλον διὰ τῆς ἐν ἔργοις ἀρετῆς, ἐφ' ἡ τὸν οἰκεῖον καταπήξαντες νοῦν οἱ σοφώτατοι μαθηταὶ, καὶ τὸ ἀπελθεῖν ὀπίσω μετὰ τῶν ἀπειθούντων ὡς ὀλέθριον παραιτούμενοι, τὸν Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν ; » ἀναβοῶσιν εἰκότως, ἀντὶ τοῦ, Σοὶ πάντοτε συνεσόμεθα; καὶ τῶν σῶν ἀνθεξό μεθα προσταγμάτων, καὶ τοὺς τοὺς παραδεξόμεθα λόγους, οὐ κατά τι γοῦν ἐπαιτιώμενοι, καὶ μετὰ τῶν ἀπαιδεύτων σκληρὸν εἶναι νομίζοντες, ὅπερ ἂν λέγῃς 79° S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tabernaculum, domum testimonii : et vespere erat A B super tabernaculum velut species ignis usque mane. Ita fiebat semper: nubes tegebat illud die, et species ignis nocte. Et cum ascendisset nubes a tabernaculo, et postea promovebant filii Israel; et in loco ubicunque steteral nubes, ibi castra col- locabant filii Israel. Per præceptum Domini pro- movebunt. Et custodient Glii Israel custodiam Dei, et non promovebunt. Per vocem Domini in castris erunt, et per vocem Domini promovebunt ". » Vides ut sequi jubeantur, et castra movere simul cum ascendente nube, et rursum cum ipsa subsistere et conquiescere? Adhærere quippe ductori suo, cum jpsis Israelitis tunc temporis, tum nobis impræ- sentiarum non separari a Christo salutare est. Ipse enim erat veteribus ut tabernaculum, et nubes, et tanquam ignis adumbratus, sed, quantum in nobis est, rei historiam ad spiritalem sensum transferemus. Postquam Sapientia ædificavit sibi domum, ut scriptum est ", ac verius tabernaculum, id est tem- plum illud ex Virgine sibi exstruxit, descendit in ipsam incomprehensibili ac divina ratione qui est in sinu Dei ac Patris sui Deus Verbum, et homo factus est ", ut jam illuminatis ac tanquam in die ambulantibus, juxta Pauli dictum ”; nubes fieret obumbrans, et perturbationum æstum qui ex infr- mitate oritur exstinguens: ignorantibus autem adbuc et in tenebris versantibus, ignis illuminans, et in ardorem Spiritus eos transformans. Qui namque boni sunt, calidos Spiritu esse credimus : nec enim aliam ob causam existinio nubem inter- diu supra tabernaculum apparere, ignem vero no- ctu Quod autem sequitur, non suopte nutu progre- diendum, sed consistendum aut pergendum ad nubis motum, figura rursum erat, ut intelligeres id quod a Christo dictum est : « Si quis mihi mini- strat, me sequatur : et ubi ego sum, illic et mini- ster meus erit . . Constantia enim in eo sequen- do, eique jugiter adhærendo significatur, dum ab ejus latere ministrum discedere non oportere dici- tur. Simul autem cum Servatore Christo incedere, et eum sequi, non utique secundum corpus intel- D ligitur, sed operum virtute potius peragitur, quam firmo animo respicientes sapientissimi discipuli, et retro abire cum incredulis ceu perniciosum re- cusantes, jure aiunt : • Ad quem ire possumus ? quasi dicant Tecum semper versabimur, tuisque mandatis obtemperabimus, ac sermones suscipie- mus, ne leviter quidem culpantes aut cum vecor- dibus illis durum esse putantes quod ad nos edo- cendos protuleris, sed exclamabimus potius: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et fa- vum ori meo ". Hæc est ergo loci propositi sen- 79+ Num. 1x, 15-23. CXVIII, 103. Prov. IX, 1. C Joan. XII, vs Joan. 1, 14. * Rom. xi, 13. 20. • Psal

ποιεῖσθαι τὰς πορείας αὐτοὺς Θεός, οὐδὲ ὅποιπερ ἄν τις ἐθελήσαι βαδίζειν ὁ νομοθέτης ἡφίει· πλανηθή σεσθαι γὰρ πάντως οὐκ ἔχοντας τὸν ἡγούμενον οὐκ ἀμφίλογον ἦν. Διὰ τοῦτο γέγραπται πάλιν πρὸς ὑποτύπωσιν ἡμετέραν ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ καλουμένῳ τῶν ᾿Αριθμῶν· «Καὶ τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἐστάθη ἡ σκηνή, ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὴν σκηνήν, τὸν οἶκον τοῦ μαρτυ ρίου, καὶ τὸ ἑσπέρας ἦν ἐπὶ τῆς σκηνῆς ὡς εἶδος πυρὸς, ἕως πρωί. Οὕτως ἐγίγνετο διὰ παντός· ἡ νεφέλη ἐκάλυπτεν αὐτὴν ἡμέρας, εἶδος πυρὸς τὴν νύκτα. Καὶ ἡνίκα ἀνέβη ἡ νεφέλη ἀπὸ τῆς σκηνῆς, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπῆραν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν τῷ τόπῳ, οὗ ἂν ἔστη ἡ νεφέλη, ἐκεῖ παρενέβαλον οἱ υἱο! Ισραήλ. Διὰ προστάγματος Κυρίου ἀπαροῦσι. Καὶ φυλάξονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὴν φυλακὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἐξάρωσι. Διὰ φωνῆς Κυρίου παρεμβαλούσι, καὶ διὰ προστάγματος Κυρίου ἀπαροῦσιν. » Ορᾷς ὅπως ἀκολουθεῖν ἐπιτάττονται, καὶ συναπαίρειν μὲν ἀπαιρούσῃ τῇ νεφέλῃ, συγκαταλύειν δὲ πάλιν αὐτῇ, καὶ συγκατευνάζεσθαι; Τὸ γὰρ συνεῖναι τῷ ποδη γοῦντι σωτήριον καὶ τότε μὲν ἦν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ἡμῖν δὲ νυνὶ τὸ μὴ χωρίζεσθαι Χριστοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἦν τοῖς ἀρχαιοτέροις καὶ ὡς σκηνή, καὶ νεφέλη, καὶ ὡς πῦρ μορφούμενος· μετοισθήσεται δὲ πάλιν, ὡς ἐφικτόν, τῆς ἱστορίας ὁ λόγος ἐπὶ τὸ πνευματικόν. το Οτε γὰρ ἡ Σοφία, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ᾠκοδό μησεν ἑαυτῇ οἶκον, ο καὶ τὴν ἀληθεστέραν ἔστησε σκηνὴν, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, καταδέ 6ηκεν εἰς αὐτὴν ἀπερινοήτως τε καὶ θεοπρεπῶς ὁ ἐν κόλποις ἂν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Θεός Λόγος, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τοῖς μὲν ἤδη πεφωτισμένοις καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ περιπατοῦσι, κατὰ τὸν Παῦλον, νε φέλη γένηται συσκιάζουσα, καὶ τῶν ἐξ ἀσθενείας παθῶν τὸν καύσωνα παραλύουσα· τοῖς δὲ ἀγνοοῦσιν ἔτι καὶ πλανωμένοις, καὶ καθάπερ ἐν νυκτὶ καὶ σκότῳ διαιτωμένοις, πῦρ καταφωτίζον, καὶ εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος ζέσιν μεταποιοῦν. Θερμοὺς γὰρ εἶναι τῷ Πνεύματι τοὺς οἵπερ εἰσὶν ἀγαθοὶ πιστεύομεν · οἶμαι γὰρ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἕνεκα φαίνεσθαι μὲν ἐπὶ τῆς σκηνῆς τὴν νεφέλην ἐν ἡμέρᾳ, τὸ πῦρ δὲ τὴν νύκτα, ἢ τῆς ἤδη προαποδεδομένης ἡμῖν θεωρίας. Τοῖς δὲ ἔπεσθαι τοῖς προστεταγμένοις μὴ αὐτομολεῖν εἰς ὁδοιπορίαν ἐπετάττετο, συγκαταλύειν δὲ τῇ σκηνῇ [γρ. νεφέλῃ], καὶ συγκαταλύειν αὐτῇ δι' αὐτὴν, διὰ τύπου πάλιν, ἵνα νοῇς ἐκεῖνο τὸ εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ· · Ὁ ἐμοὶ διακονῶν ἀκολουθείτω μοι, καὶ ὅπου εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔστω. · Τὸ γὰρ πεπηγὸς περὶ τὴν ἀκολούθησιν, καὶ τὸ τῆς προεδρείας [γρ. προσεδρείας] ἐκτενές, διὰ τοῦ συμ βαδίζειν ἀπερισπάστως αὐτῷ σημαίνεται. Τὸ δὲ συμ- βαδίζειν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ καὶ ἀκολουθεῖν οὐχὶ πάντως κατὰ σῶμα νοεῖται, πληρούται δὲ μᾶλλον διὰ τῆς ἐν ἔργοις ἀρετῆς, ἐφ' ἡ τὸν οἰκεῖον καταπήξαντες νοῦν οἱ σοφώτατοι μαθηταὶ, καὶ τὸ ἀπελθεῖν ὀπίσω μετὰ τῶν ἀπειθούντων ὡς ὀλέθριον παραιτούμενοι, τὸν Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν ; » ἀναβοῶσιν εἰκότως, ἀντὶ τοῦ, Σοὶ πάντοτε συνεσόμεθα; καὶ τῶν σῶν ἀνθεξό μεθα προσταγμάτων, καὶ τοὺς τοὺς παραδεξόμεθα λόγους, οὐ κατά τι γοῦν ἐπαιτιώμενοι, καὶ μετὰ τῶν ἀπαιδεύτων σκληρὸν εἶναι νομίζοντες, ὅπερ ἂν λέγῃς 79° S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tabernaculum, domum testimonii : et vespere erat A B super tabernaculum velut species ignis usque mane. Ita fiebat semper: nubes tegebat illud die, et species ignis nocte. Et cum ascendisset nubes a tabernaculo, et postea promovebant filii Israel; et in loco ubicunque steteral nubes, ibi castra col- locabant filii Israel. Per præceptum Domini pro- movebunt. Et custodient Glii Israel custodiam Dei, et non promovebunt. Per vocem Domini in castris erunt, et per vocem Domini promovebunt ". » Vides ut sequi jubeantur, et castra movere simul cum ascendente nube, et rursum cum ipsa subsistere et conquiescere? Adhærere quippe ductori suo, cum jpsis Israelitis tunc temporis, tum nobis impræ- sentiarum non separari a Christo salutare est. Ipse enim erat veteribus ut tabernaculum, et nubes, et tanquam ignis adumbratus, sed, quantum in nobis est, rei historiam ad spiritalem sensum transferemus. Postquam Sapientia ædificavit sibi domum, ut scriptum est ", ac verius tabernaculum, id est tem- plum illud ex Virgine sibi exstruxit, descendit in ipsam incomprehensibili ac divina ratione qui est in sinu Dei ac Patris sui Deus Verbum, et homo factus est ", ut jam illuminatis ac tanquam in die ambulantibus, juxta Pauli dictum ”; nubes fieret obumbrans, et perturbationum æstum qui ex infr- mitate oritur exstinguens: ignorantibus autem adbuc et in tenebris versantibus, ignis illuminans, et in ardorem Spiritus eos transformans. Qui namque boni sunt, calidos Spiritu esse credimus : nec enim aliam ob causam existinio nubem inter- diu supra tabernaculum apparere, ignem vero no- ctu Quod autem sequitur, non suopte nutu progre- diendum, sed consistendum aut pergendum ad nubis motum, figura rursum erat, ut intelligeres id quod a Christo dictum est : « Si quis mihi mini- strat, me sequatur : et ubi ego sum, illic et mini- ster meus erit . . Constantia enim in eo sequen- do, eique jugiter adhærendo significatur, dum ab ejus latere ministrum discedere non oportere dici- tur. Simul autem cum Servatore Christo incedere, et eum sequi, non utique secundum corpus intel- D ligitur, sed operum virtute potius peragitur, quam firmo animo respicientes sapientissimi discipuli, et retro abire cum incredulis ceu perniciosum re- cusantes, jure aiunt : • Ad quem ire possumus ? quasi dicant Tecum semper versabimur, tuisque mandatis obtemperabimus, ac sermones suscipie- mus, ne leviter quidem culpantes aut cum vecor- dibus illis durum esse putantes quod ad nos edo- cendos protuleris, sed exclamabimus potius: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et fa- vum ori meo ". Hæc est ergo loci propositi sen- 79+ Num. 1x, 15-23. CXVIII, 103. Prov. IX, 1. C Joan. XII, vs Joan. 1, 14. * Rom. xi, 13. 20. • Psal

ποιεῖσθαι τὰς πορείας αὐτοὺς Θεός, οὐδὲ ὅποιπερ ἄν τις ἐθελήσαι βαδίζειν ὁ νομοθέτης ἡφίει· πλανηθή σεσθαι γὰρ πάντως οὐκ ἔχοντας τὸν ἡγούμενον οὐκ ἀμφίλογον ἦν. Διὰ τοῦτο γέγραπται πάλιν πρὸς ὑποτύπωσιν ἡμετέραν ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ καλουμένῳ τῶν ᾿Αριθμῶν· «Καὶ τῇ ἡμέρᾳ, ᾗ ἐστάθη ἡ σκηνή, ἐκάλυψεν ἡ νεφέλη τὴν σκηνήν, τὸν οἶκον τοῦ μαρτυ ρίου, καὶ τὸ ἑσπέρας ἦν ἐπὶ τῆς σκηνῆς ὡς εἶδος πυρὸς, ἕως πρωί. Οὕτως ἐγίγνετο διὰ παντός· ἡ νεφέλη ἐκάλυπτεν αὐτὴν ἡμέρας, εἶδος πυρὸς τὴν νύκτα. Καὶ ἡνίκα ἀνέβη ἡ νεφέλη ἀπὸ τῆς σκηνῆς, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπῆραν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ, καὶ ἐν τῷ τόπῳ, οὗ ἂν ἔστη ἡ νεφέλη, ἐκεῖ παρενέβαλον οἱ υἱο! Ισραήλ. Διὰ προστάγματος Κυρίου ἀπαροῦσι. Καὶ φυλάξονται οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὴν φυλακὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἐξάρωσι. Διὰ φωνῆς Κυρίου παρεμβαλούσι, καὶ διὰ προστάγματος Κυρίου ἀπαροῦσιν. » Ορᾷς ὅπως ἀκολουθεῖν ἐπιτάττονται, καὶ συναπαίρειν μὲν ἀπαιρούσῃ τῇ νεφέλῃ, συγκαταλύειν δὲ πάλιν αὐτῇ, καὶ συγκατευνάζεσθαι; Τὸ γὰρ συνεῖναι τῷ ποδη γοῦντι σωτήριον καὶ τότε μὲν ἦν τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ ἡμῖν δὲ νυνὶ τὸ μὴ χωρίζεσθαι Χριστοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἦν τοῖς ἀρχαιοτέροις καὶ ὡς σκηνή, καὶ νεφέλη, καὶ ὡς πῦρ μορφούμενος· μετοισθήσεται δὲ πάλιν, ὡς ἐφικτόν, τῆς ἱστορίας ὁ λόγος ἐπὶ τὸ πνευματικόν. το Οτε γὰρ ἡ Σοφία, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ᾠκοδό μησεν ἑαυτῇ οἶκον, ο καὶ τὴν ἀληθεστέραν ἔστησε σκηνὴν, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, καταδέ 6ηκεν εἰς αὐτὴν ἀπερινοήτως τε καὶ θεοπρεπῶς ὁ ἐν κόλποις ἂν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Θεός Λόγος, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τοῖς μὲν ἤδη πεφωτισμένοις καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ περιπατοῦσι, κατὰ τὸν Παῦλον, νε φέλη γένηται συσκιάζουσα, καὶ τῶν ἐξ ἀσθενείας παθῶν τὸν καύσωνα παραλύουσα· τοῖς δὲ ἀγνοοῦσιν ἔτι καὶ πλανωμένοις, καὶ καθάπερ ἐν νυκτὶ καὶ σκότῳ διαιτωμένοις, πῦρ καταφωτίζον, καὶ εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος ζέσιν μεταποιοῦν. Θερμοὺς γὰρ εἶναι τῷ Πνεύματι τοὺς οἵπερ εἰσὶν ἀγαθοὶ πιστεύομεν · οἶμαι γὰρ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἕνεκα φαίνεσθαι μὲν ἐπὶ τῆς σκηνῆς τὴν νεφέλην ἐν ἡμέρᾳ, τὸ πῦρ δὲ τὴν νύκτα, ἢ τῆς ἤδη προαποδεδομένης ἡμῖν θεωρίας. Τοῖς δὲ ἔπεσθαι τοῖς προστεταγμένοις μὴ αὐτομολεῖν εἰς ὁδοιπορίαν ἐπετάττετο, συγκαταλύειν δὲ τῇ σκηνῇ [γρ. νεφέλῃ], καὶ συγκαταλύειν αὐτῇ δι' αὐτὴν, διὰ τύπου πάλιν, ἵνα νοῇς ἐκεῖνο τὸ εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ· · Ὁ ἐμοὶ διακονῶν ἀκολουθείτω μοι, καὶ ὅπου εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔστω. · Τὸ γὰρ πεπηγὸς περὶ τὴν ἀκολούθησιν, καὶ τὸ τῆς προεδρείας [γρ. προσεδρείας] ἐκτενές, διὰ τοῦ συμ βαδίζειν ἀπερισπάστως αὐτῷ σημαίνεται. Τὸ δὲ συμ- βαδίζειν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ καὶ ἀκολουθεῖν οὐχὶ πάντως κατὰ σῶμα νοεῖται, πληρούται δὲ μᾶλλον διὰ τῆς ἐν ἔργοις ἀρετῆς, ἐφ' ἡ τὸν οἰκεῖον καταπήξαντες νοῦν οἱ σοφώτατοι μαθηταὶ, καὶ τὸ ἀπελθεῖν ὀπίσω μετὰ τῶν ἀπειθούντων ὡς ὀλέθριον παραιτούμενοι, τὸν Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν ; » ἀναβοῶσιν εἰκότως, ἀντὶ τοῦ, Σοὶ πάντοτε συνεσόμεθα; καὶ τῶν σῶν ἀνθεξό μεθα προσταγμάτων, καὶ τοὺς τοὺς παραδεξόμεθα λόγους, οὐ κατά τι γοῦν ἐπαιτιώμενοι, καὶ μετὰ τῶν ἀπαιδεύτων σκληρὸν εἶναι νομίζοντες, ὅπερ ἂν λέγῃς 79° S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tabernaculum, domum testimonii : et vespere erat A B super tabernaculum velut species ignis usque mane. Ita fiebat semper: nubes tegebat illud die, et species ignis nocte. Et cum ascendisset nubes a tabernaculo, et postea promovebant filii Israel; et in loco ubicunque steteral nubes, ibi castra col- locabant filii Israel. Per præceptum Domini pro- movebunt. Et custodient Glii Israel custodiam Dei, et non promovebunt. Per vocem Domini in castris erunt, et per vocem Domini promovebunt ". » Vides ut sequi jubeantur, et castra movere simul cum ascendente nube, et rursum cum ipsa subsistere et conquiescere? Adhærere quippe ductori suo, cum jpsis Israelitis tunc temporis, tum nobis impræ- sentiarum non separari a Christo salutare est. Ipse enim erat veteribus ut tabernaculum, et nubes, et tanquam ignis adumbratus, sed, quantum in nobis est, rei historiam ad spiritalem sensum transferemus. Postquam Sapientia ædificavit sibi domum, ut scriptum est ", ac verius tabernaculum, id est tem- plum illud ex Virgine sibi exstruxit, descendit in ipsam incomprehensibili ac divina ratione qui est in sinu Dei ac Patris sui Deus Verbum, et homo factus est ", ut jam illuminatis ac tanquam in die ambulantibus, juxta Pauli dictum ”; nubes fieret obumbrans, et perturbationum æstum qui ex infr- mitate oritur exstinguens: ignorantibus autem adbuc et in tenebris versantibus, ignis illuminans, et in ardorem Spiritus eos transformans. Qui namque boni sunt, calidos Spiritu esse credimus : nec enim aliam ob causam existinio nubem inter- diu supra tabernaculum apparere, ignem vero no- ctu Quod autem sequitur, non suopte nutu progre- diendum, sed consistendum aut pergendum ad nubis motum, figura rursum erat, ut intelligeres id quod a Christo dictum est : « Si quis mihi mini- strat, me sequatur : et ubi ego sum, illic et mini- ster meus erit . . Constantia enim in eo sequen- do, eique jugiter adhærendo significatur, dum ab ejus latere ministrum discedere non oportere dici- tur. Simul autem cum Servatore Christo incedere, et eum sequi, non utique secundum corpus intel- D ligitur, sed operum virtute potius peragitur, quam firmo animo respicientes sapientissimi discipuli, et retro abire cum incredulis ceu perniciosum re- cusantes, jure aiunt : • Ad quem ire possumus ? quasi dicant Tecum semper versabimur, tuisque mandatis obtemperabimus, ac sermones suscipie- mus, ne leviter quidem culpantes aut cum vecor- dibus illis durum esse putantes quod ad nos edo- cendos protuleris, sed exclamabimus potius: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et fa- vum ori meo ". Hæc est ergo loci propositi sen- 79+ Num. 1x, 15-23. CXVIII, 103. Prov. IX, 1. C Joan. XII, vs Joan. 1, 14. * Rom. xi, 13. 20. • Psal

μυσταγωγῶν, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. » Τῶν μὲν οὖν προκειμένων τοιοῦτος ὁ νοῦς. "Οτι δὲ ἡ σκηνὴ τοῖς ἀρχαιοτέροις εἰς τύπον ἦν τοῦ Χριστοῦ, γνωσόμεθα πάλιν, τοῖς περὶ αὐτῆς εἰρημένοις πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα λεπτὴν ἐπιστή- σαντες τὴν διάνοιαν. Παρεκβατικὸς μὲν οὖν δόξειεν ἂν εἶναί τῳ τυχὸν ὁ περὶ τούτων λόγος, ἀλλ᾽ ὀνήσειεν οὐ μικρῶς. Δεῖ γὰρ, οἶμαι, περὶ τούτων προθύμως δὴ μάλιστα στενολεσχεῖν, τὰς τῶν οὐκ εὐλόγως ἐπαι ειωμένων φιλολογίας παραιτουμένους. Έχει τοιγαροῦν τὸ θεῖον λόγιον οὕτως ἐκθησό μεθα γὰρ ἀνὰ μέρος τὴν ἐκ τοῦ γράμματος σκιάν, ὡς ἔν: καταλεπτύνοντες. • Καὶ ἐλάλησε, φησί, Κύριος πρὸς Μωσήν λέγων· Ἐν ἡμέρᾳ μια μηνὸς τοῦ πρώ- του, νουμηνία στήσεις τὴν σκηνήν. » Τί τὸ πεπεικὸς τὸν ἁπάντων Κύριον, ἐρεῖ τις εὐλόγως τῶν φιλομα θεστέρων, ἐν μιᾷ μὲν ίστασθαι τὴν σκηνὴν ἡμέρᾳ προστάξαι, καὶ μὴ ἐν δυσὶν, ἢ τρισὶν, ἐν δὲ τῇ νου μηνίᾳ, καὶ οὐ μηνὸς ἁπλῶς τοῦ τυχόντος, ἀλλὰ τοῦ πρώτου; Πολλὴν γὰρ ὄντως ἡμῖν τὰ τοιαῦτα καὶ μάλα εἰκότως εμποιήσαι τὴν ζήτησιν, ἐπειδὴ τῶν εἰρημένων ταῖς Γραφαῖς εἰκαῖον οὐδέν. Οὐκοῦν (εψή- μεθα γὰρ τοῖς ἑαυτῶν περὶ τούτων λόγοις), ἡ ἀνιστα- μένη σκηνὴ τὸ ἅγιον σῶμα σημαίνει Χριστοῦ, καὶ, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν σύμπηξιν τοῦ τιμίου σκήνους αὐτοῦ, «Ἐν ᾧ ηὐδόκησε κατοικῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. » Ανίστασθαί γε μὴν ἐν ἡμέρᾳ κελεύει μιᾷ, καὶ τοῦτο δη μάλιστα σοφῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, ἵνα διὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας τὸν αἰῶνα νοῆς τὸν ἐνεστηκότα, καθ᾿ ἂν καὶ μόνον γέγονεν αν- θρωπος. Νουμηνίαν δὲ οὐδὲν ἕτερον ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ἢ τὴν ἀνακαινίζουσαν ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν, καθ᾽ ἦν « τὰ μὲν ἀρχαῖα παρῆλθε, γέγονε δὲ τὰ πάντα καινά. » Νέος γὰρ ἡμῖν ἀνεδείχθη καιρὸς ἐν Χριστῷ, τὴν μὲν παλαιότητα τῆς νομικῆς λατρείας ἐξωθούμενος, εἰς νέαν δὲ καὶ καινὴν ἀναῤῥυθμίζων ζωὴν διὰ τῶν εὐαγγελικῶν παιδευμάτων, ἀλλὰ καὶ τοὺς πεπαλαιωμένους ἐξ ἁμαρτίας, καὶ ἀφανισμοῦ γεγονότας ἐγγὺς ἀνακαινίζων εἰς δικαιοσύνης ἀρχὴν, καὶ τὴν μὲν παλαιότητα καταλύων τῆς ἐπεισάκτου φθορᾶς, τῇ δὲ τῆς ἀφθαρσίας καινότητι καταφαι- δρύνων τοὺς διὰ πίστεως εἰς ζωὴν ἀναδραμόντας τὴν αἰώνιον. • Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις, ο Εt κατὰ τὸ γεγραμμένον. Μηνὶ δὲ τῷ πρώτῳ τὴν Θείαν ἐγείρεσθαι διατάττει σκηνὴν, ὅτε τῆς τροπῆς τῆς ἐαρινῆς ἀναλάμπει τὸ κάλλος, ἀπονιψάμενον ὥσπερ τοῦ χειμῶνος τὴν κατήφειαν, ὑποθάλπεται δὲ μαλακῶς λαμπροτέροις ἤδη καὶ καθαρωτέροις ἡλίοις ἡ γῆ, καὶ κυπρίζουσι μὲν ἀμπελῶνες, ταῖς δὲ τῶν ἀνθέων εὐοσμίαις ὁ γηπόνος ἐντρυφᾷ, καὶ που φορεῖ μὲν πεδία, τοῖς δὲ τῶν ἀσταχύων ὀχμοῖς ὅλαι φρίττουσιν ἄρουραι, κατά τινας τῶν παρ' Ἕλλησι ποιητῶν. "Οτε παρῆλθεν ὁ χειμών, κατὰ τὸ γεγραμ- μένον, ἐπορεύθη δὲ καὶ ὁ ὑετὸς ἑαυτῷ, ὅτε τῆς του μῆς ἔφθασεν ὁ καιρός. » Ταῦτα δὲ πάντα νοήσεις πνευματικῶς, καὶ χειμῶνα ἐν ἐκλείψει, καὶ ὑετὸν παρελάσαντες, τοὺς ἐκ διαβολικῆς τυραννίδος ἐπι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. figura esset, rursus agnoscemus, si ad ea quæ Mose de ipso dicta sunt, ingenii nostri aciem inten- damus. Etsi autem digressio nonnullis forte hic videri possit, non parum tamen juvabit. Decet enim, opinor, de his subtilius disserere, rejectis cavillationibus eorum qui nos absque ratione re- prehendunt: A tentia. Quod autem tabernaculum veteribus Christi Oraculum itaque divinum est hujusmodi. Um- bram enim litteræ quantuin in nobis est sigillatim explicabimus. « locutus est Dominus ad Moysen, Et dicens : in die una mensis primi, in neomenia B statues tabernaculum 6'. » Quid adegit universo- rum Dominum, non abs re dicet aliquis discendi cupidus, ut juberet in una quidem die statuere tabernaculum, non in duabus, aut tribus, et in neomenia, non utique mensis cujusvis, sed primi ? Multas quippe quæstiones jure ista pariunt, cum in Scripturis divinis frustra nihil sit. Igitur, ut ante allatis consentanea dicamus, tabernaculumı illud quod statuitur, corpus Christi significat, at- que, ut ita dicam, compagem pretiosi ejus taberna- culi, in quo placuit inhabitare omnem plenitudi- nem divinitatis corporaliter 31. Statui porro ju - bet in die una, sapienti certe prudentique consilio, ut per diem unum illud tempus intelligas in quo uno factus homo est. Neomeniam vero nihil aliud intelligere convenit, quam Salvatoris adventum quo renovamur, quo ‹ vetera transierunt, et nova facta sunt omnia 38. . Novum enim in Christo tempus apparuit, quod vetustate legalis cultus re- jecla in novam nos vitam per doctrinam evangeli- cam reformat, sed et peccatis inveteratos ac in- teritui proximos ad justitiæ primordium renovat, et vetustatem quidem adventitiæ corruptionis de- struit, ac immortalitatis novitate fideles exhilarat ad vitam æternam properantes. Si quis enim est in Christo, nova creatura est, ut scriptum est s. Mense autem primo divinum tabernaculum excitari jubet, quando detersa quodammodo liemis tristitia verni solstitii pulchritudo elucet, et clarioribus ac C D purioribus solis radiis sensim tellus incalescit, vi- st Exod. Xu, Col. 11, 9. 84, II Cor. v, 17. PATROL, GR. LXXIII. neæ florent, agricola florum odoribus oblectatur, campi virescentibus herbis vestiuntur, et spicarum culminibus tota horrent arva, ut quidam Græcorum poetarum cecinerunt. • Quando transiit hiems, ut scriptum est, et pluvia recessit sibi: quando putationis tempus advenit 8. › Hæc autem omnia spiritali modo accipies, et hiemem atque pluviam recessisse, hoc est diabolicæ tyrannidis tentatio- nes et impotentem illum in omnes dominatum. Eversa enim est dæmonum potestas in diebus Chrişti : nobis autem ortus est Sol lucidus, ipse nimirum, de quo Deus ac Pater ait: Orietur vobis Sol justitiæ, eos qui frigidi facti sunt in Cant. 11, 11, 12, Malach. IV, es ibid. 2.

μυσταγωγῶν, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. » Τῶν μὲν οὖν προκειμένων τοιοῦτος ὁ νοῦς. "Οτι δὲ ἡ σκηνὴ τοῖς ἀρχαιοτέροις εἰς τύπον ἦν τοῦ Χριστοῦ, γνωσόμεθα πάλιν, τοῖς περὶ αὐτῆς εἰρημένοις πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα λεπτὴν ἐπιστή- σαντες τὴν διάνοιαν. Παρεκβατικὸς μὲν οὖν δόξειεν ἂν εἶναί τῳ τυχὸν ὁ περὶ τούτων λόγος, ἀλλ᾽ ὀνήσειεν οὐ μικρῶς. Δεῖ γὰρ, οἶμαι, περὶ τούτων προθύμως δὴ μάλιστα στενολεσχεῖν, τὰς τῶν οὐκ εὐλόγως ἐπαι ειωμένων φιλολογίας παραιτουμένους. Έχει τοιγαροῦν τὸ θεῖον λόγιον οὕτως ἐκθησό μεθα γὰρ ἀνὰ μέρος τὴν ἐκ τοῦ γράμματος σκιάν, ὡς ἔν: καταλεπτύνοντες. • Καὶ ἐλάλησε, φησί, Κύριος πρὸς Μωσήν λέγων· Ἐν ἡμέρᾳ μια μηνὸς τοῦ πρώ- του, νουμηνία στήσεις τὴν σκηνήν. » Τί τὸ πεπεικὸς τὸν ἁπάντων Κύριον, ἐρεῖ τις εὐλόγως τῶν φιλομα θεστέρων, ἐν μιᾷ μὲν ίστασθαι τὴν σκηνὴν ἡμέρᾳ προστάξαι, καὶ μὴ ἐν δυσὶν, ἢ τρισὶν, ἐν δὲ τῇ νου μηνίᾳ, καὶ οὐ μηνὸς ἁπλῶς τοῦ τυχόντος, ἀλλὰ τοῦ πρώτου; Πολλὴν γὰρ ὄντως ἡμῖν τὰ τοιαῦτα καὶ μάλα εἰκότως εμποιήσαι τὴν ζήτησιν, ἐπειδὴ τῶν εἰρημένων ταῖς Γραφαῖς εἰκαῖον οὐδέν. Οὐκοῦν (εψή- μεθα γὰρ τοῖς ἑαυτῶν περὶ τούτων λόγοις), ἡ ἀνιστα- μένη σκηνὴ τὸ ἅγιον σῶμα σημαίνει Χριστοῦ, καὶ, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν σύμπηξιν τοῦ τιμίου σκήνους αὐτοῦ, «Ἐν ᾧ ηὐδόκησε κατοικῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. » Ανίστασθαί γε μὴν ἐν ἡμέρᾳ κελεύει μιᾷ, καὶ τοῦτο δη μάλιστα σοφῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, ἵνα διὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας τὸν αἰῶνα νοῆς τὸν ἐνεστηκότα, καθ᾿ ἂν καὶ μόνον γέγονεν αν- θρωπος. Νουμηνίαν δὲ οὐδὲν ἕτερον ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ἢ τὴν ἀνακαινίζουσαν ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν, καθ᾽ ἦν « τὰ μὲν ἀρχαῖα παρῆλθε, γέγονε δὲ τὰ πάντα καινά. » Νέος γὰρ ἡμῖν ἀνεδείχθη καιρὸς ἐν Χριστῷ, τὴν μὲν παλαιότητα τῆς νομικῆς λατρείας ἐξωθούμενος, εἰς νέαν δὲ καὶ καινὴν ἀναῤῥυθμίζων ζωὴν διὰ τῶν εὐαγγελικῶν παιδευμάτων, ἀλλὰ καὶ τοὺς πεπαλαιωμένους ἐξ ἁμαρτίας, καὶ ἀφανισμοῦ γεγονότας ἐγγὺς ἀνακαινίζων εἰς δικαιοσύνης ἀρχὴν, καὶ τὴν μὲν παλαιότητα καταλύων τῆς ἐπεισάκτου φθορᾶς, τῇ δὲ τῆς ἀφθαρσίας καινότητι καταφαι- δρύνων τοὺς διὰ πίστεως εἰς ζωὴν ἀναδραμόντας τὴν αἰώνιον. • Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις, ο Εt κατὰ τὸ γεγραμμένον. Μηνὶ δὲ τῷ πρώτῳ τὴν Θείαν ἐγείρεσθαι διατάττει σκηνὴν, ὅτε τῆς τροπῆς τῆς ἐαρινῆς ἀναλάμπει τὸ κάλλος, ἀπονιψάμενον ὥσπερ τοῦ χειμῶνος τὴν κατήφειαν, ὑποθάλπεται δὲ μαλακῶς λαμπροτέροις ἤδη καὶ καθαρωτέροις ἡλίοις ἡ γῆ, καὶ κυπρίζουσι μὲν ἀμπελῶνες, ταῖς δὲ τῶν ἀνθέων εὐοσμίαις ὁ γηπόνος ἐντρυφᾷ, καὶ που φορεῖ μὲν πεδία, τοῖς δὲ τῶν ἀσταχύων ὀχμοῖς ὅλαι φρίττουσιν ἄρουραι, κατά τινας τῶν παρ' Ἕλλησι ποιητῶν. "Οτε παρῆλθεν ὁ χειμών, κατὰ τὸ γεγραμ- μένον, ἐπορεύθη δὲ καὶ ὁ ὑετὸς ἑαυτῷ, ὅτε τῆς του μῆς ἔφθασεν ὁ καιρός. » Ταῦτα δὲ πάντα νοήσεις πνευματικῶς, καὶ χειμῶνα ἐν ἐκλείψει, καὶ ὑετὸν παρελάσαντες, τοὺς ἐκ διαβολικῆς τυραννίδος ἐπι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. figura esset, rursus agnoscemus, si ad ea quæ Mose de ipso dicta sunt, ingenii nostri aciem inten- damus. Etsi autem digressio nonnullis forte hic videri possit, non parum tamen juvabit. Decet enim, opinor, de his subtilius disserere, rejectis cavillationibus eorum qui nos absque ratione re- prehendunt: A tentia. Quod autem tabernaculum veteribus Christi Oraculum itaque divinum est hujusmodi. Um- bram enim litteræ quantuin in nobis est sigillatim explicabimus. « locutus est Dominus ad Moysen, Et dicens : in die una mensis primi, in neomenia B statues tabernaculum 6'. » Quid adegit universo- rum Dominum, non abs re dicet aliquis discendi cupidus, ut juberet in una quidem die statuere tabernaculum, non in duabus, aut tribus, et in neomenia, non utique mensis cujusvis, sed primi ? Multas quippe quæstiones jure ista pariunt, cum in Scripturis divinis frustra nihil sit. Igitur, ut ante allatis consentanea dicamus, tabernaculumı illud quod statuitur, corpus Christi significat, at- que, ut ita dicam, compagem pretiosi ejus taberna- culi, in quo placuit inhabitare omnem plenitudi- nem divinitatis corporaliter 31. Statui porro ju - bet in die una, sapienti certe prudentique consilio, ut per diem unum illud tempus intelligas in quo uno factus homo est. Neomeniam vero nihil aliud intelligere convenit, quam Salvatoris adventum quo renovamur, quo ‹ vetera transierunt, et nova facta sunt omnia 38. . Novum enim in Christo tempus apparuit, quod vetustate legalis cultus re- jecla in novam nos vitam per doctrinam evangeli- cam reformat, sed et peccatis inveteratos ac in- teritui proximos ad justitiæ primordium renovat, et vetustatem quidem adventitiæ corruptionis de- struit, ac immortalitatis novitate fideles exhilarat ad vitam æternam properantes. Si quis enim est in Christo, nova creatura est, ut scriptum est s. Mense autem primo divinum tabernaculum excitari jubet, quando detersa quodammodo liemis tristitia verni solstitii pulchritudo elucet, et clarioribus ac C D purioribus solis radiis sensim tellus incalescit, vi- st Exod. Xu, Col. 11, 9. 84, II Cor. v, 17. PATROL, GR. LXXIII. neæ florent, agricola florum odoribus oblectatur, campi virescentibus herbis vestiuntur, et spicarum culminibus tota horrent arva, ut quidam Græcorum poetarum cecinerunt. • Quando transiit hiems, ut scriptum est, et pluvia recessit sibi: quando putationis tempus advenit 8. › Hæc autem omnia spiritali modo accipies, et hiemem atque pluviam recessisse, hoc est diabolicæ tyrannidis tentatio- nes et impotentem illum in omnes dominatum. Eversa enim est dæmonum potestas in diebus Chrişti : nobis autem ortus est Sol lucidus, ipse nimirum, de quo Deus ac Pater ait: Orietur vobis Sol justitiæ, eos qui frigidi facti sunt in Cant. 11, 11, 12, Malach. IV, es ibid. 2.

μυσταγωγῶν, ἀλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. » Τῶν μὲν οὖν προκειμένων τοιοῦτος ὁ νοῦς. "Οτι δὲ ἡ σκηνὴ τοῖς ἀρχαιοτέροις εἰς τύπον ἦν τοῦ Χριστοῦ, γνωσόμεθα πάλιν, τοῖς περὶ αὐτῆς εἰρημένοις πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα λεπτὴν ἐπιστή- σαντες τὴν διάνοιαν. Παρεκβατικὸς μὲν οὖν δόξειεν ἂν εἶναί τῳ τυχὸν ὁ περὶ τούτων λόγος, ἀλλ᾽ ὀνήσειεν οὐ μικρῶς. Δεῖ γὰρ, οἶμαι, περὶ τούτων προθύμως δὴ μάλιστα στενολεσχεῖν, τὰς τῶν οὐκ εὐλόγως ἐπαι ειωμένων φιλολογίας παραιτουμένους. Έχει τοιγαροῦν τὸ θεῖον λόγιον οὕτως ἐκθησό μεθα γὰρ ἀνὰ μέρος τὴν ἐκ τοῦ γράμματος σκιάν, ὡς ἔν: καταλεπτύνοντες. • Καὶ ἐλάλησε, φησί, Κύριος πρὸς Μωσήν λέγων· Ἐν ἡμέρᾳ μια μηνὸς τοῦ πρώ- του, νουμηνία στήσεις τὴν σκηνήν. » Τί τὸ πεπεικὸς τὸν ἁπάντων Κύριον, ἐρεῖ τις εὐλόγως τῶν φιλομα θεστέρων, ἐν μιᾷ μὲν ίστασθαι τὴν σκηνὴν ἡμέρᾳ προστάξαι, καὶ μὴ ἐν δυσὶν, ἢ τρισὶν, ἐν δὲ τῇ νου μηνίᾳ, καὶ οὐ μηνὸς ἁπλῶς τοῦ τυχόντος, ἀλλὰ τοῦ πρώτου; Πολλὴν γὰρ ὄντως ἡμῖν τὰ τοιαῦτα καὶ μάλα εἰκότως εμποιήσαι τὴν ζήτησιν, ἐπειδὴ τῶν εἰρημένων ταῖς Γραφαῖς εἰκαῖον οὐδέν. Οὐκοῦν (εψή- μεθα γὰρ τοῖς ἑαυτῶν περὶ τούτων λόγοις), ἡ ἀνιστα- μένη σκηνὴ τὸ ἅγιον σῶμα σημαίνει Χριστοῦ, καὶ, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν σύμπηξιν τοῦ τιμίου σκήνους αὐτοῦ, «Ἐν ᾧ ηὐδόκησε κατοικῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. » Ανίστασθαί γε μὴν ἐν ἡμέρᾳ κελεύει μιᾷ, καὶ τοῦτο δη μάλιστα σοφῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, ἵνα διὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας τὸν αἰῶνα νοῆς τὸν ἐνεστηκότα, καθ᾿ ἂν καὶ μόνον γέγονεν αν- θρωπος. Νουμηνίαν δὲ οὐδὲν ἕτερον ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ἢ τὴν ἀνακαινίζουσαν ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν, καθ᾽ ἦν « τὰ μὲν ἀρχαῖα παρῆλθε, γέγονε δὲ τὰ πάντα καινά. » Νέος γὰρ ἡμῖν ἀνεδείχθη καιρὸς ἐν Χριστῷ, τὴν μὲν παλαιότητα τῆς νομικῆς λατρείας ἐξωθούμενος, εἰς νέαν δὲ καὶ καινὴν ἀναῤῥυθμίζων ζωὴν διὰ τῶν εὐαγγελικῶν παιδευμάτων, ἀλλὰ καὶ τοὺς πεπαλαιωμένους ἐξ ἁμαρτίας, καὶ ἀφανισμοῦ γεγονότας ἐγγὺς ἀνακαινίζων εἰς δικαιοσύνης ἀρχὴν, καὶ τὴν μὲν παλαιότητα καταλύων τῆς ἐπεισάκτου φθορᾶς, τῇ δὲ τῆς ἀφθαρσίας καινότητι καταφαι- δρύνων τοὺς διὰ πίστεως εἰς ζωὴν ἀναδραμόντας τὴν αἰώνιον. • Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις, ο Εt κατὰ τὸ γεγραμμένον. Μηνὶ δὲ τῷ πρώτῳ τὴν Θείαν ἐγείρεσθαι διατάττει σκηνὴν, ὅτε τῆς τροπῆς τῆς ἐαρινῆς ἀναλάμπει τὸ κάλλος, ἀπονιψάμενον ὥσπερ τοῦ χειμῶνος τὴν κατήφειαν, ὑποθάλπεται δὲ μαλακῶς λαμπροτέροις ἤδη καὶ καθαρωτέροις ἡλίοις ἡ γῆ, καὶ κυπρίζουσι μὲν ἀμπελῶνες, ταῖς δὲ τῶν ἀνθέων εὐοσμίαις ὁ γηπόνος ἐντρυφᾷ, καὶ που φορεῖ μὲν πεδία, τοῖς δὲ τῶν ἀσταχύων ὀχμοῖς ὅλαι φρίττουσιν ἄρουραι, κατά τινας τῶν παρ' Ἕλλησι ποιητῶν. "Οτε παρῆλθεν ὁ χειμών, κατὰ τὸ γεγραμ- μένον, ἐπορεύθη δὲ καὶ ὁ ὑετὸς ἑαυτῷ, ὅτε τῆς του μῆς ἔφθασεν ὁ καιρός. » Ταῦτα δὲ πάντα νοήσεις πνευματικῶς, καὶ χειμῶνα ἐν ἐκλείψει, καὶ ὑετὸν παρελάσαντες, τοὺς ἐκ διαβολικῆς τυραννίδος ἐπι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. figura esset, rursus agnoscemus, si ad ea quæ Mose de ipso dicta sunt, ingenii nostri aciem inten- damus. Etsi autem digressio nonnullis forte hic videri possit, non parum tamen juvabit. Decet enim, opinor, de his subtilius disserere, rejectis cavillationibus eorum qui nos absque ratione re- prehendunt: A tentia. Quod autem tabernaculum veteribus Christi Oraculum itaque divinum est hujusmodi. Um- bram enim litteræ quantuin in nobis est sigillatim explicabimus. « locutus est Dominus ad Moysen, Et dicens : in die una mensis primi, in neomenia B statues tabernaculum 6'. » Quid adegit universo- rum Dominum, non abs re dicet aliquis discendi cupidus, ut juberet in una quidem die statuere tabernaculum, non in duabus, aut tribus, et in neomenia, non utique mensis cujusvis, sed primi ? Multas quippe quæstiones jure ista pariunt, cum in Scripturis divinis frustra nihil sit. Igitur, ut ante allatis consentanea dicamus, tabernaculumı illud quod statuitur, corpus Christi significat, at- que, ut ita dicam, compagem pretiosi ejus taberna- culi, in quo placuit inhabitare omnem plenitudi- nem divinitatis corporaliter 31. Statui porro ju - bet in die una, sapienti certe prudentique consilio, ut per diem unum illud tempus intelligas in quo uno factus homo est. Neomeniam vero nihil aliud intelligere convenit, quam Salvatoris adventum quo renovamur, quo ‹ vetera transierunt, et nova facta sunt omnia 38. . Novum enim in Christo tempus apparuit, quod vetustate legalis cultus re- jecla in novam nos vitam per doctrinam evangeli- cam reformat, sed et peccatis inveteratos ac in- teritui proximos ad justitiæ primordium renovat, et vetustatem quidem adventitiæ corruptionis de- struit, ac immortalitatis novitate fideles exhilarat ad vitam æternam properantes. Si quis enim est in Christo, nova creatura est, ut scriptum est s. Mense autem primo divinum tabernaculum excitari jubet, quando detersa quodammodo liemis tristitia verni solstitii pulchritudo elucet, et clarioribus ac C D purioribus solis radiis sensim tellus incalescit, vi- st Exod. Xu, Col. 11, 9. 84, II Cor. v, 17. PATROL, GR. LXXIII. neæ florent, agricola florum odoribus oblectatur, campi virescentibus herbis vestiuntur, et spicarum culminibus tota horrent arva, ut quidam Græcorum poetarum cecinerunt. • Quando transiit hiems, ut scriptum est, et pluvia recessit sibi: quando putationis tempus advenit 8. › Hæc autem omnia spiritali modo accipies, et hiemem atque pluviam recessisse, hoc est diabolicæ tyrannidis tentatio- nes et impotentem illum in omnes dominatum. Eversa enim est dæmonum potestas in diebus Chrişti : nobis autem ortus est Sol lucidus, ipse nimirum, de quo Deus ac Pater ait: Orietur vobis Sol justitiæ, eos qui frigidi facti sunt in Cant. 11, 11, 12, Malach. IV, es ibid. 2.

Α σκήπτοντας πειρασμούς, καὶ τὴν κατὰ πάντων πλεον Β εξίαν. Λέλυται γὰρ ἡ τῶν δαιμόνων ἰσχὺς ἐν ἡμέραις Χριστοῦ· ἥλιος δὲ ἡμῖν ἀνέτειλε λαμπρός, αὐτὸς δη- λονότι περὶ οὗ φησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ι Καὶ ἀνα- τελεῖ ὑμῖν ἥλιος δικαιοσύνης, τοὺς ἀπεψυγμένους εἰς ἁμαρτίαν, τῇ τοῦ Πνεύματος ζέσει καταθάλπων εἰς δικαιοσύνην. ᾿Αμπέλους δὲ πάλιν τὰς νοητὰς καὶ άνθη τὰ πνευματικὰ, καὶ ἀστάχυας ἐπὶ τούτοις, τοὺς ἁγίους νοήσεις, πολυτρόπῳ τῇ εἰς Θεὸν εὐσεβεία διαπρέποντας, καὶ πολυειδῆ τῆς ἀρετῆς ἀναβρύοντα καρπόν. Εἰπεῖν δὲ ὡς ἐν συντόμῳ λοιπὸν ἀναγκαῖον· άνθοκομεῖ τὸ ἔαρ, καὶ χλοηφορεῖν μὲν ἅπασαν παρα- σκευάζει τὴν γῆν, καταστέφει δὲ νέῳ τοὺς λειμῶνας βλαστῷ, καὶ πρέμνα τὰ πάλαι ξηρὰ διὰ τὴν τοῦ χει- μῶνος ἀφόρητον ὕβριν ἀνησἂν ἀναπείθει, καὶ πρὸς ὄψιν ἄγει τὰ ἀμείνονα, καὶ φύλλῳ μὲν τῷ συνήθει περιανθίζεσθαι ποιεί, καρποῖς δὲ τοῖς κατὰ φύσιν φιλοτιμεῖσθαι παρασκευάζει τὸν ἐφεστῶτα γηπόνον. Τοιοῦτόν τι καὶ ἐφ' ἡμῶν γεγενημένον εὑρήσομεν. Οἱ γὰρ πάλαι ξηροὶ διὰ τὴν ἐφ' ἡμᾶς βασιλεύουσαν ἁμαρτίαν, καὶ καρπῶν ἔρημοι τῶν εἰς σωτηρίαν, ἀνεβάλομεν εἰς δικαιοσύνην διὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν διὰ πίστεως ἤδη καρπὸν ἀρτιφανῆ τε καὶ νέον τῷ τῶν πνευμάτων γηπόνῳ προσκομίζομεν· οὕτω τε νοοῦμεν εἰκότως τὸ δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν εἰρημένον, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ· . Αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρ ειμι, ὡς ἄρα ἐπὶ τῶν ὀρέων. » Τί γὰρ ἐν τοῖς ὄρεσιν ἡ ὥρα, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἐαρινὸς ἐργάζεται καιρός, προ λαβόντες ἤδη σαφῶς εἰρήκαμεν. Οὐκοῦν ἐν μιᾷ μὲν ἵστασθαι τὴν σκηνὴν ἡμέρᾳ προστάττει χρησίμως, τύπον ἐπέχουσαν τοῦ Χριστοῦ, ἵνα νοῇς ἐπ' αὐτῷ, τὸ ἅπαξ ἀποθανεῖν ἐν ἑνὶ τούτῳ τῷ παρόντι καιρῷ. Γεννηθήσεται γὰρ εἰσαὖθις οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τε θνήξεται, γεγεννημένος ἅπαξ, καὶ ἀποθανών, καὶ διαναστὰς ἐκ νεκρῶν· ἀκολουθεῖν γὰρ ἀνάγκη τῷ θανάτῳ τὴν ἀνάστασιν, σύμπηξίν τινα τοῦ ἁγίου σκήνους ὑπάρχουσαν. Ἐν νουμηνίᾳ δὲ, ὅτι νέος ἡμῖν αἰὼν ἐν Χριστῷ· καινὴ γὰρ κτίσις τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ ὁ μὴν δὲ ὁ πρῶτος παραλαμβάνεται, τὴν ἐκ θανάτου καὶ φθορᾶς εἰς ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν ἐπανανέωσιν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ὑποδηλῶν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀκαρπίας εἰς εὐκαρπίαν ἤδη μετάστασιν, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου τυραννίδος τὴν παραδρομήν, καταλή ξαντος ἤδη χειμῶνος δίκην καὶ συνεσταλμένου. Είτα πάλιν ἑτέρως ἡμῖν ὡς ἐν τύπῳ καὶ σχήματι τὸν Ἐμμανουὴλ ἐπιδεικνύει λέγων· . Καὶ θέσεις τὴν κιβωτὸν τοῦ μαρτυρίου, καὶ σκεπάσεις τὴν κιβωτὸν τῷ καταπετάσματι. » Εν μὲν γὰρ τοῖς προ- λαβοῦσιν ὁ Λόγος ἡμῖν ὡς ἐν ὁλοκλήρῳ κατεγράφετο τῇ σκηνῇ· ἦν γὰρ οἶκος Θεοῦ τοῦ ἐνοικήσαντος ἐν αὐτῷ, δηλονότι τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ. Ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἡμῖν καὶ διὰ τῆς κιβωτοῦ κατὰ μέρος ὁ αὐτὸς σημαίνεται. Κατεσκεύαστο μὲν γὰρ ἐκ ξύλων ασή πτων, ἵνα νοῇς τὸ ἀδιάφθορον αὐτοῦ. • Κατακεχρί- σωτο δὲ ὅλη χρυσίῳ καθαρῷ, καθὰ γέγραπται, ἔσωθέν τε καὶ ἔξωθεν. » Πάντα γὰρ τίμια, καὶ βασιλικὰ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ θεῖον, καὶ τὸ ἀνθρώπινον, « καὶ ἐν οι (19 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. peccatum fervore Spiritus calefaciens in justitiam. Rursus autem vineas intellectuales, et flores spiritales, ac praeterea spicas sanctos esse censebis, multiplici erga Deum pietate conspicuos et varios fructus virtutis edentes. Ut autem in summam contraham: ver universam terram vestit floribus et herbis, prata novo germine coronat, stipites infe- cundae hiemis injuria diu arefactos repubescere facit, et gratiori facie reddita, solitis eos frondibus ac foribus ornat, eficitque ut nature frugibus agricola magnifice glorietur. Tale quid nobis etiamn accidere comperiemus. Qui enim quondam arefacti eramus propter regnans in nos peccatum, et fru- ctuum expertes ad salutem, refloruimus in justi- > tiam per Christum, et fructum jam per fidem no- vum ac recentem spirituum agricolæ proferimus : atque ita jure intelligimus quod per unum sancto- rum prophetarum tanquam ex persona Christi dictum est: Ipse qui loquor adsum, ut ver super montes 7. . Quid enim ver in montibus, hoc est vernum tempus, præstet, antea jam clare diximus. Igitur in una quidem die utiliter jubet statuere tabernaculum, quod typum Christi præ se ferebat, ut intelligas ipsum semel mortuum esse in uno hoc præsenti tempore. Nequaquam enim iterum nasce- tur, neque denuo morietur, qui natus ac mortuus est semel, et resurrexit a mortuis: necesse enim est ut mortem sequatur resurrectio, quæ constru- ctio quædam est sancti illius tabernaculi. In neo- menia vero, quia novum nobis in Christo est sæ- culum; quæ enim sunt in ipso, nova creatura sunt 88. Primus autem mensis assumitur, naturæ humanæ ex morte et corruptione ad vitam et im- mortalitatem renovationem significans, et a steri- litate ad fertilitatem transitum, et præteritam dia- boli tyrannidem, hiemis instar elapsi demum at- que repressi. Praterca nobis alio modo typice Emmanuelem ostendit dicens: Et pones arcam testimonii, et teges arcam velamine . . In supe- rioribus enim totius quodammodo arcæ figura Verbum comprehendimus erat enim domus Dei inhabitantis in ipsa, nimirum sanctum Christi corpus. Sed nihilominus idem nobis quoque per arcam peculiariter designatur. Ex liguis enim inputribilibus constructa erat, ut intelligas ejus incorruptibilitatem. • Tota vero inaurata erat auro puro, ut scriptum est, intrinsecus et extrin- secus 90. Cuncta quippe pretiosa et regia sunt in eo, cum divina, tum humana, c et in omnibus ipse primatum tenet, ut Paulus ait". Aurum autem præstantiam et excellentiam supra omnia denotat. Constructa itaque arca ex lignis imputribilibus et inaurata divinam quoque legem reconditam habe- bat, ut typus esset Dei Verbi inhabitantis et uniti sanctæ carni: verbum enim Dei etiam lex erat, licet non hypostaticum, sicuti Filius est. Tegitur antem velamine. Deus enim Verbum incarnatum Isa. Lit, 6. C . D eu ll Cor. v, 17. ** Exod. xxvi, 31. Exod. xxv, 24. Col. 1, 18.

Α σκήπτοντας πειρασμούς, καὶ τὴν κατὰ πάντων πλεον Β εξίαν. Λέλυται γὰρ ἡ τῶν δαιμόνων ἰσχὺς ἐν ἡμέραις Χριστοῦ· ἥλιος δὲ ἡμῖν ἀνέτειλε λαμπρός, αὐτὸς δη- λονότι περὶ οὗ φησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ι Καὶ ἀνα- τελεῖ ὑμῖν ἥλιος δικαιοσύνης, τοὺς ἀπεψυγμένους εἰς ἁμαρτίαν, τῇ τοῦ Πνεύματος ζέσει καταθάλπων εἰς δικαιοσύνην. ᾿Αμπέλους δὲ πάλιν τὰς νοητὰς καὶ άνθη τὰ πνευματικὰ, καὶ ἀστάχυας ἐπὶ τούτοις, τοὺς ἁγίους νοήσεις, πολυτρόπῳ τῇ εἰς Θεὸν εὐσεβεία διαπρέποντας, καὶ πολυειδῆ τῆς ἀρετῆς ἀναβρύοντα καρπόν. Εἰπεῖν δὲ ὡς ἐν συντόμῳ λοιπὸν ἀναγκαῖον· άνθοκομεῖ τὸ ἔαρ, καὶ χλοηφορεῖν μὲν ἅπασαν παρα- σκευάζει τὴν γῆν, καταστέφει δὲ νέῳ τοὺς λειμῶνας βλαστῷ, καὶ πρέμνα τὰ πάλαι ξηρὰ διὰ τὴν τοῦ χει- μῶνος ἀφόρητον ὕβριν ἀνησἂν ἀναπείθει, καὶ πρὸς ὄψιν ἄγει τὰ ἀμείνονα, καὶ φύλλῳ μὲν τῷ συνήθει περιανθίζεσθαι ποιεί, καρποῖς δὲ τοῖς κατὰ φύσιν φιλοτιμεῖσθαι παρασκευάζει τὸν ἐφεστῶτα γηπόνον. Τοιοῦτόν τι καὶ ἐφ' ἡμῶν γεγενημένον εὑρήσομεν. Οἱ γὰρ πάλαι ξηροὶ διὰ τὴν ἐφ' ἡμᾶς βασιλεύουσαν ἁμαρτίαν, καὶ καρπῶν ἔρημοι τῶν εἰς σωτηρίαν, ἀνεβάλομεν εἰς δικαιοσύνην διὰ Χριστοῦ, καὶ τὸν διὰ πίστεως ἤδη καρπὸν ἀρτιφανῆ τε καὶ νέον τῷ τῶν πνευμάτων γηπόνῳ προσκομίζομεν· οὕτω τε νοοῦμεν εἰκότως τὸ δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν εἰρημένον, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ· . Αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρ ειμι, ὡς ἄρα ἐπὶ τῶν ὀρέων. » Τί γὰρ ἐν τοῖς ὄρεσιν ἡ ὥρα, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἐαρινὸς ἐργάζεται καιρός, προ λαβόντες ἤδη σαφῶς εἰρήκαμεν. Οὐκοῦν ἐν μιᾷ μὲν ἵστασθαι τὴν σκηνὴν ἡμέρᾳ προστάττει χρησίμως, τύπον ἐπέχουσαν τοῦ Χριστοῦ, ἵνα νοῇς ἐπ' αὐτῷ, τὸ ἅπαξ ἀποθανεῖν ἐν ἑνὶ τούτῳ τῷ παρόντι καιρῷ. Γεννηθήσεται γὰρ εἰσαὖθις οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τε θνήξεται, γεγεννημένος ἅπαξ, καὶ ἀποθανών, καὶ διαναστὰς ἐκ νεκρῶν· ἀκολουθεῖν γὰρ ἀνάγκη τῷ θανάτῳ τὴν ἀνάστασιν, σύμπηξίν τινα τοῦ ἁγίου σκήνους ὑπάρχουσαν. Ἐν νουμηνίᾳ δὲ, ὅτι νέος ἡμῖν αἰὼν ἐν Χριστῷ· καινὴ γὰρ κτίσις τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ ὁ μὴν δὲ ὁ πρῶτος παραλαμβάνεται, τὴν ἐκ θανάτου καὶ φθορᾶς εἰς ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν ἐπανανέωσιν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ὑποδηλῶν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀκαρπίας εἰς εὐκαρπίαν ἤδη μετάστασιν, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου τυραννίδος τὴν παραδρομήν, καταλή ξαντος ἤδη χειμῶνος δίκην καὶ συνεσταλμένου. Είτα πάλιν ἑτέρως ἡμῖν ὡς ἐν τύπῳ καὶ σχήματι τὸν Ἐμμανουὴλ ἐπιδεικνύει λέγων· . Καὶ θέσεις τὴν κιβωτὸν τοῦ μαρτυρίου, καὶ σκεπάσεις τὴν κιβωτὸν τῷ καταπετάσματι. » Εν μὲν γὰρ τοῖς προ- λαβοῦσιν ὁ Λόγος ἡμῖν ὡς ἐν ὁλοκλήρῳ κατεγράφετο τῇ σκηνῇ· ἦν γὰρ οἶκος Θεοῦ τοῦ ἐνοικήσαντος ἐν αὐτῷ, δηλονότι τὸ ἅγιον σῶμα Χριστοῦ. Ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἡμῖν καὶ διὰ τῆς κιβωτοῦ κατὰ μέρος ὁ αὐτὸς σημαίνεται. Κατεσκεύαστο μὲν γὰρ ἐκ ξύλων ασή πτων, ἵνα νοῇς τὸ ἀδιάφθορον αὐτοῦ. • Κατακεχρί- σωτο δὲ ὅλη χρυσίῳ καθαρῷ, καθὰ γέγραπται, ἔσωθέν τε καὶ ἔξωθεν. » Πάντα γὰρ τίμια, καὶ βασιλικὰ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ θεῖον, καὶ τὸ ἀνθρώπινον, « καὶ ἐν οι (19 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. peccatum fervore Spiritus calefaciens in justitiam. Rursus autem vineas intellectuales, et flores spiritales, ac praeterea spicas sanctos esse censebis, multiplici erga Deum pietate conspicuos et varios fructus virtutis edentes. Ut autem in summam contraham: ver universam terram vestit floribus et herbis, prata novo germine coronat, stipites infe- cundae hiemis injuria diu arefactos repubescere facit, et gratiori facie reddita, solitis eos frondibus ac foribus ornat, eficitque ut nature frugibus agricola magnifice glorietur. Tale quid nobis etiamn accidere comperiemus. Qui enim quondam arefacti eramus propter regnans in nos peccatum, et fru- ctuum expertes ad salutem, refloruimus in justi- > tiam per Christum, et fructum jam per fidem no- vum ac recentem spirituum agricolæ proferimus : atque ita jure intelligimus quod per unum sancto- rum prophetarum tanquam ex persona Christi dictum est: Ipse qui loquor adsum, ut ver super montes 7. . Quid enim ver in montibus, hoc est vernum tempus, præstet, antea jam clare diximus. Igitur in una quidem die utiliter jubet statuere tabernaculum, quod typum Christi præ se ferebat, ut intelligas ipsum semel mortuum esse in uno hoc præsenti tempore. Nequaquam enim iterum nasce- tur, neque denuo morietur, qui natus ac mortuus est semel, et resurrexit a mortuis: necesse enim est ut mortem sequatur resurrectio, quæ constru- ctio quædam est sancti illius tabernaculi. In neo- menia vero, quia novum nobis in Christo est sæ- culum; quæ enim sunt in ipso, nova creatura sunt 88. Primus autem mensis assumitur, naturæ humanæ ex morte et corruptione ad vitam et im- mortalitatem renovationem significans, et a steri- litate ad fertilitatem transitum, et præteritam dia- boli tyrannidem, hiemis instar elapsi demum at- que repressi. Praterca nobis alio modo typice Emmanuelem ostendit dicens: Et pones arcam testimonii, et teges arcam velamine . . In supe- rioribus enim totius quodammodo arcæ figura Verbum comprehendimus erat enim domus Dei inhabitantis in ipsa, nimirum sanctum Christi corpus. Sed nihilominus idem nobis quoque per arcam peculiariter designatur. Ex liguis enim inputribilibus constructa erat, ut intelligas ejus incorruptibilitatem. • Tota vero inaurata erat auro puro, ut scriptum est, intrinsecus et extrin- secus 90. Cuncta quippe pretiosa et regia sunt in eo, cum divina, tum humana, c et in omnibus ipse primatum tenet, ut Paulus ait". Aurum autem præstantiam et excellentiam supra omnia denotat. Constructa itaque arca ex lignis imputribilibus et inaurata divinam quoque legem reconditam habe- bat, ut typus esset Dei Verbi inhabitantis et uniti sanctæ carni: verbum enim Dei etiam lex erat, licet non hypostaticum, sicuti Filius est. Tegitur antem velamine. Deus enim Verbum incarnatum Isa. Lit, 6. C . D eu ll Cor. v, 17. ** Exod. xxvi, 31. Exod. xxv, 24. Col. 1, 18.

πᾶσιν αὐτὸς πρωτεύει, ἢ κατὰ τὸν Παῦλον. Εἰς τιμῆς δὲ τρόπον καὶ ὑπεροχῆς τῆς κατὰ πάντων τὸ χρυσίον λαμβάνεται. Κατεσκευασμένη τοιγαροῦν ἡ κιβωτός ἐκ ξύλων ἀσήπτων, καὶ κεχρυσωμένη, καὶ τὸν θεῖον εἶχεν ἐναποτεθέντα νόμον, εἰς τύπον τοῦ ἐνοικήσαν- τος καὶ ἑνωθέντος τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ Θεοῦ Λόγου· ῥῆμα γὰρ Θεοῦ καὶ ὁ νόμος ἦν, εἰ καὶ μὴ ἐνυπόστατον, ὥσπερ οὖν ἐστιν ὁ Υἱός. Καλύπτεται δὲ τῷ κατα πετάσματι. Καὶ γὰρ ἦν πως καὶ ἀσυμφανὴς τοῖς πολλοῖς ἐνανθρωπήσας ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ περιβολὴν ἔχων τὸ ἴδιον σῶμα, καὶ ὥσπερ ἐν καταπετάσματι διαλανθάνων τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ, ὡς ἐντεῦθεν οὐδὲ ἔγνω- κότας αὐτοῦ τινας τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, ποτὲ μὲν καταλιθοῦν ἐπιχειρεῖν, ἔγκλημα ποιουμένους, ὅτι περ ἄνθρωπος ων, ἑαυτὸν εἶναι λέγοι Θεόν· ποτὲ δὲ πάν λιν, οὐδὲν ὅλως ὑπερυθριῶντας εἰπεῖν· « Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα; » Οὐκοῦν τὸ ἐπερρίφθαι τῇ κιβωτῷ τὰ καταπετάσματα τὸ καταπέτασμα], τὸ ἀγνοηθήσεσθαι παρὰ τοῖς πολλοῖς ὑποσημαίνει τὸν Ἰησοῦν. Ην οὖν ἄρα καὶ ἡ κιβωτὸς εἰς τύπον αὐτοῦ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ προεβάδιζε τῶν ἐξ Ἰσραὴλ κατὰ τὴν ἔρημον, τὴν τοῦ Θεοῦ τάξιν ἀποπληροῦσα τότε· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τοῦ λαοῦ καθηγού μενος. Καὶ μάρτυς ο Ψαλμῳδὸς, λέγων· « Ο Θεός, ἐν τῷ προπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε τὴν ἔρημον, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. » Προελαυνούσης γὰρ καὶ προ- βαδιζούσης ἀεὶ τῆς κιβωτού, Θεὸς διαρρήδην προπορεύεσθαι λέγεται. Σαφεστέραν δ᾽ ἂν ἔχοις τὴν ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἀπόδειξιν, ἐκεῖνο διενθυμούμενος. Β Εκέλευέ ποτε τοῖς ἐξ Ισραήλ διὰ Μωσέως Θεός, ἀναβαίνειν μὲν τεθαρσηκότως ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σηεὶρ, ἐκπολιορκεῖν δὲ τὸν Ἀμοῤῥαῖον· ἀλλ᾽ εἰς ἀδρανή πε σόντες δειλίαν οἱ κεκελευσμένοι, καὶ ῥώμαις ταῖς ἑαυ τῶν ἀναθέντες τὸ κατορθοῦν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ταῖς ἄνω θεν ἐπικουρίαις ἐπιθαρσήσαντες, καθίσαντες ἔκλαιον - παρὰ τὸ ὄρος, καθὰ γέγραπται· Ἐπὶ τούτοις εἰκότως ὁ νομοθέτης ἐξεπικραίνετο, καὶ ἠπείλει λοιπὸν οὐδὲν ἀποίσειν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας αὐτούς. Κατα- δηχθέντες δὲ μόλις ταῖς ἀπειλαῖς, καὶ εἰς μετάγνωσιν ενεχθέντες οὐκ εὔκαιρον, ἀναβαίνειν ἐπεχείρουν, ἐκ παρακοῆς δευτέρας, ὅπλα κατὰ τῶν ᾿Αμορραίων ἀρε πάναντες. Ἀλλὰ προηγόρευε Θεὸς τὰ ἑπόμενα διὰ Μωσέως· εἶπε γὰρ αὐτοῖς· « Οὐκ ἀναβήσεσθε, φησί, καὶ οὐ μὴ πεσεῖσθε πρὸ προσώπου τῶν ἐχθρῶν ὑμῶν· οὐ γάρ εἰμι μεθ' ὑμῶν. » Πανταχῆ δὲ νοσοῦντες τὸ δυσ- ἧκοον καὶ παραβιασάμενοι ἀνέβαινον εἰς τὸ ὄρος, καθὰ γέγραπται. Ἀλλ᾿ ἡ κιβωτός, φησί, τοῦ Θεοῦ οὐκ ἀνέβη μετ' αὐτῶν· ἔμεινε γὰρ ἐν τῇ παρεμ βολῇ. Ορᾶς ὅτι, Θεοῦ λέγοντος, « Οὐκ εἰμὶ μεθ' ὑμῶν,» οὐ συναναβαίνει τοῖς ἀπειθοῦσιν ἡ κιβωτός, αὐτὸ σα- φῶς τοῖς εὐμαθεστέροις ἐπιδεικνύουσα, τὸ τάξιν ἐπ- έχειν τοῦ καθηγεμόνος Θεοῦ ; ᾿Αλλὰ καὶ κύκλῳ τῆς Ιεριχούς διὰ τῶν ἱερέων ἐβαστάζετο, καὶ τὸ ὑψηλὸν αὐτῆς κατέρριψε τεῖχος, οὐχ ελεπόλεις επιστήσασα καὶ κριούς, διὰ σαλπίγγων δὲ μᾶλλον καὶ φωνῆς ὅπερ ἄν ἀληθὲς ἐν Χριστῷ πάλιν εὑρήσομεν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τοῖς ἱεροῖς ἁγίοις ἀνδράσιν ἐποχούμενος, καὶ πᾶσαν διαβόλου καταστρέφων ἰσχύν, οὐχ ὅπλοις, ἀλλὰ κραυγῇ καὶ σάλπιγγι, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστολικοῖς τε καὶ εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι, καὶ συναινέσει τῇ » IN JOANNIS EVANgelium lib. IV. A cum esset multos latebat, corpore suo amictum et sancta carne quasi velamine contectum, ita ut ex- inde nonnulli divinam ejus majestatem ignorantes modo eum lapidare aggrederentur, crimini dantes quod homo cum esset seipsum Deum esse diceret : modo nihil vererentur dicere: Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos -novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic, quia de cœlo descendi º¹? › Quod ergo arcæ velum super injectumi esset, Jesum apud multos ignotum fore significat. Erat igitur etiam arca typus ipsius. Idcirco enim Israelitas illa quoque præcedebat in deserto, cum Dei locum tunc impleret: ipse enim erat ductor populi. Quod testatur Psalmista, dicens : • Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum per- transires desertum, terra mola est: etenim coli distillaverunt P., Arca eniun præcedente, Deus uti- que praecedere dicitur. Quod hinc clarius agnosces, si tecum illud reputaveris. [al. C Jussit olim Deus per Mosen Israelitis, ut in montem Seir ad expugnandum Amorrhæum ascen- derent: sed timore perculsi quod in suis viribus, et non auxilio superno spem suam ponerent, sedentes lugebant ad montem, ut scriptum est. Qua re legislator merito indignatus, minabatur ne qui- dem se eos in promissionis terram deductu- rum. Illi vix tacti minis, et intempestiva ducti penitentia, denuo præter legislatoris man- datum raptis armis ascendere conabantur. Sed quid futurum esset Deus per Mosem præ- dixit, bis verbis : • Nolite ascendere, » inquit, et non cadetis ante faciem inimicorum vestro- rum : non enim sum vobiscum 98. . Verum illi singulari contumacia vim facientes, ascenderunt in montem, ut scriptum est. Arca vero Dei non ascendit cum ipsis: mansit enim in castris. Vides ut, Deo dicente : « Non sum vobiscum, una cum incredulis arca non ascendat, manifeste ostendens D se loeum ductoris Dei tenere ? Sed et circum Jeri- chuntem per sacerdotes portata, ejus mœnia sub- ruit, non machinis aut arietibus admotis, tubis ac voce: quod in Christo præterea verum esse comperiemus. Ipse enim est, qui a sanctis viris portatur, et omnem diabot vim evertit, non armis, sed clamore ac tuba, hoc est evange- lica prædicatione, et consensu omnium populo- rum in rectitudine fidei Dominum confitentis. Quod in mysticis quoque rerum divinarum celebratio- nibus impleri videmus, pontificali tuba, hoc est ministrantis voce, populo præeunte: ita vero cadit Juan. vi, 42. es Psal. Lxvi, 3, sed 9. * Num. κιν, 1 sqq. * Num. xiv, 42.

πᾶσιν αὐτὸς πρωτεύει, ἢ κατὰ τὸν Παῦλον. Εἰς τιμῆς δὲ τρόπον καὶ ὑπεροχῆς τῆς κατὰ πάντων τὸ χρυσίον λαμβάνεται. Κατεσκευασμένη τοιγαροῦν ἡ κιβωτός ἐκ ξύλων ἀσήπτων, καὶ κεχρυσωμένη, καὶ τὸν θεῖον εἶχεν ἐναποτεθέντα νόμον, εἰς τύπον τοῦ ἐνοικήσαν- τος καὶ ἑνωθέντος τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ Θεοῦ Λόγου· ῥῆμα γὰρ Θεοῦ καὶ ὁ νόμος ἦν, εἰ καὶ μὴ ἐνυπόστατον, ὥσπερ οὖν ἐστιν ὁ Υἱός. Καλύπτεται δὲ τῷ κατα πετάσματι. Καὶ γὰρ ἦν πως καὶ ἀσυμφανὴς τοῖς πολλοῖς ἐνανθρωπήσας ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ περιβολὴν ἔχων τὸ ἴδιον σῶμα, καὶ ὥσπερ ἐν καταπετάσματι διαλανθάνων τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ, ὡς ἐντεῦθεν οὐδὲ ἔγνω- κότας αὐτοῦ τινας τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, ποτὲ μὲν καταλιθοῦν ἐπιχειρεῖν, ἔγκλημα ποιουμένους, ὅτι περ ἄνθρωπος ων, ἑαυτὸν εἶναι λέγοι Θεόν· ποτὲ δὲ πάν λιν, οὐδὲν ὅλως ὑπερυθριῶντας εἰπεῖν· « Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα; » Οὐκοῦν τὸ ἐπερρίφθαι τῇ κιβωτῷ τὰ καταπετάσματα τὸ καταπέτασμα], τὸ ἀγνοηθήσεσθαι παρὰ τοῖς πολλοῖς ὑποσημαίνει τὸν Ἰησοῦν. Ην οὖν ἄρα καὶ ἡ κιβωτὸς εἰς τύπον αὐτοῦ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ προεβάδιζε τῶν ἐξ Ἰσραὴλ κατὰ τὴν ἔρημον, τὴν τοῦ Θεοῦ τάξιν ἀποπληροῦσα τότε· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τοῦ λαοῦ καθηγού μενος. Καὶ μάρτυς ο Ψαλμῳδὸς, λέγων· « Ο Θεός, ἐν τῷ προπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε τὴν ἔρημον, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. » Προελαυνούσης γὰρ καὶ προ- βαδιζούσης ἀεὶ τῆς κιβωτού, Θεὸς διαρρήδην προπορεύεσθαι λέγεται. Σαφεστέραν δ᾽ ἂν ἔχοις τὴν ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἀπόδειξιν, ἐκεῖνο διενθυμούμενος. Β Εκέλευέ ποτε τοῖς ἐξ Ισραήλ διὰ Μωσέως Θεός, ἀναβαίνειν μὲν τεθαρσηκότως ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σηεὶρ, ἐκπολιορκεῖν δὲ τὸν Ἀμοῤῥαῖον· ἀλλ᾽ εἰς ἀδρανή πε σόντες δειλίαν οἱ κεκελευσμένοι, καὶ ῥώμαις ταῖς ἑαυ τῶν ἀναθέντες τὸ κατορθοῦν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ταῖς ἄνω θεν ἐπικουρίαις ἐπιθαρσήσαντες, καθίσαντες ἔκλαιον - παρὰ τὸ ὄρος, καθὰ γέγραπται· Ἐπὶ τούτοις εἰκότως ὁ νομοθέτης ἐξεπικραίνετο, καὶ ἠπείλει λοιπὸν οὐδὲν ἀποίσειν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας αὐτούς. Κατα- δηχθέντες δὲ μόλις ταῖς ἀπειλαῖς, καὶ εἰς μετάγνωσιν ενεχθέντες οὐκ εὔκαιρον, ἀναβαίνειν ἐπεχείρουν, ἐκ παρακοῆς δευτέρας, ὅπλα κατὰ τῶν ᾿Αμορραίων ἀρε πάναντες. Ἀλλὰ προηγόρευε Θεὸς τὰ ἑπόμενα διὰ Μωσέως· εἶπε γὰρ αὐτοῖς· « Οὐκ ἀναβήσεσθε, φησί, καὶ οὐ μὴ πεσεῖσθε πρὸ προσώπου τῶν ἐχθρῶν ὑμῶν· οὐ γάρ εἰμι μεθ' ὑμῶν. » Πανταχῆ δὲ νοσοῦντες τὸ δυσ- ἧκοον καὶ παραβιασάμενοι ἀνέβαινον εἰς τὸ ὄρος, καθὰ γέγραπται. Ἀλλ᾿ ἡ κιβωτός, φησί, τοῦ Θεοῦ οὐκ ἀνέβη μετ' αὐτῶν· ἔμεινε γὰρ ἐν τῇ παρεμ βολῇ. Ορᾶς ὅτι, Θεοῦ λέγοντος, « Οὐκ εἰμὶ μεθ' ὑμῶν,» οὐ συναναβαίνει τοῖς ἀπειθοῦσιν ἡ κιβωτός, αὐτὸ σα- φῶς τοῖς εὐμαθεστέροις ἐπιδεικνύουσα, τὸ τάξιν ἐπ- έχειν τοῦ καθηγεμόνος Θεοῦ ; ᾿Αλλὰ καὶ κύκλῳ τῆς Ιεριχούς διὰ τῶν ἱερέων ἐβαστάζετο, καὶ τὸ ὑψηλὸν αὐτῆς κατέρριψε τεῖχος, οὐχ ελεπόλεις επιστήσασα καὶ κριούς, διὰ σαλπίγγων δὲ μᾶλλον καὶ φωνῆς ὅπερ ἄν ἀληθὲς ἐν Χριστῷ πάλιν εὑρήσομεν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τοῖς ἱεροῖς ἁγίοις ἀνδράσιν ἐποχούμενος, καὶ πᾶσαν διαβόλου καταστρέφων ἰσχύν, οὐχ ὅπλοις, ἀλλὰ κραυγῇ καὶ σάλπιγγι, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστολικοῖς τε καὶ εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι, καὶ συναινέσει τῇ » IN JOANNIS EVANgelium lib. IV. A cum esset multos latebat, corpore suo amictum et sancta carne quasi velamine contectum, ita ut ex- inde nonnulli divinam ejus majestatem ignorantes modo eum lapidare aggrederentur, crimini dantes quod homo cum esset seipsum Deum esse diceret : modo nihil vererentur dicere: Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos -novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic, quia de cœlo descendi º¹? › Quod ergo arcæ velum super injectumi esset, Jesum apud multos ignotum fore significat. Erat igitur etiam arca typus ipsius. Idcirco enim Israelitas illa quoque præcedebat in deserto, cum Dei locum tunc impleret: ipse enim erat ductor populi. Quod testatur Psalmista, dicens : • Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum per- transires desertum, terra mola est: etenim coli distillaverunt P., Arca eniun præcedente, Deus uti- que praecedere dicitur. Quod hinc clarius agnosces, si tecum illud reputaveris. [al. C Jussit olim Deus per Mosen Israelitis, ut in montem Seir ad expugnandum Amorrhæum ascen- derent: sed timore perculsi quod in suis viribus, et non auxilio superno spem suam ponerent, sedentes lugebant ad montem, ut scriptum est. Qua re legislator merito indignatus, minabatur ne qui- dem se eos in promissionis terram deductu- rum. Illi vix tacti minis, et intempestiva ducti penitentia, denuo præter legislatoris man- datum raptis armis ascendere conabantur. Sed quid futurum esset Deus per Mosem præ- dixit, bis verbis : • Nolite ascendere, » inquit, et non cadetis ante faciem inimicorum vestro- rum : non enim sum vobiscum 98. . Verum illi singulari contumacia vim facientes, ascenderunt in montem, ut scriptum est. Arca vero Dei non ascendit cum ipsis: mansit enim in castris. Vides ut, Deo dicente : « Non sum vobiscum, una cum incredulis arca non ascendat, manifeste ostendens D se loeum ductoris Dei tenere ? Sed et circum Jeri- chuntem per sacerdotes portata, ejus mœnia sub- ruit, non machinis aut arietibus admotis, tubis ac voce: quod in Christo præterea verum esse comperiemus. Ipse enim est, qui a sanctis viris portatur, et omnem diabot vim evertit, non armis, sed clamore ac tuba, hoc est evange- lica prædicatione, et consensu omnium populo- rum in rectitudine fidei Dominum confitentis. Quod in mysticis quoque rerum divinarum celebratio- nibus impleri videmus, pontificali tuba, hoc est ministrantis voce, populo præeunte: ita vero cadit Juan. vi, 42. es Psal. Lxvi, 3, sed 9. * Num. κιν, 1 sqq. * Num. xiv, 42.

πᾶσιν αὐτὸς πρωτεύει, ἢ κατὰ τὸν Παῦλον. Εἰς τιμῆς δὲ τρόπον καὶ ὑπεροχῆς τῆς κατὰ πάντων τὸ χρυσίον λαμβάνεται. Κατεσκευασμένη τοιγαροῦν ἡ κιβωτός ἐκ ξύλων ἀσήπτων, καὶ κεχρυσωμένη, καὶ τὸν θεῖον εἶχεν ἐναποτεθέντα νόμον, εἰς τύπον τοῦ ἐνοικήσαν- τος καὶ ἑνωθέντος τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ Θεοῦ Λόγου· ῥῆμα γὰρ Θεοῦ καὶ ὁ νόμος ἦν, εἰ καὶ μὴ ἐνυπόστατον, ὥσπερ οὖν ἐστιν ὁ Υἱός. Καλύπτεται δὲ τῷ κατα πετάσματι. Καὶ γὰρ ἦν πως καὶ ἀσυμφανὴς τοῖς πολλοῖς ἐνανθρωπήσας ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ περιβολὴν ἔχων τὸ ἴδιον σῶμα, καὶ ὥσπερ ἐν καταπετάσματι διαλανθάνων τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ, ὡς ἐντεῦθεν οὐδὲ ἔγνω- κότας αὐτοῦ τινας τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, ποτὲ μὲν καταλιθοῦν ἐπιχειρεῖν, ἔγκλημα ποιουμένους, ὅτι περ ἄνθρωπος ων, ἑαυτὸν εἶναι λέγοι Θεόν· ποτὲ δὲ πάν λιν, οὐδὲν ὅλως ὑπερυθριῶντας εἰπεῖν· « Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα; » Οὐκοῦν τὸ ἐπερρίφθαι τῇ κιβωτῷ τὰ καταπετάσματα τὸ καταπέτασμα], τὸ ἀγνοηθήσεσθαι παρὰ τοῖς πολλοῖς ὑποσημαίνει τὸν Ἰησοῦν. Ην οὖν ἄρα καὶ ἡ κιβωτὸς εἰς τύπον αὐτοῦ. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ προεβάδιζε τῶν ἐξ Ἰσραὴλ κατὰ τὴν ἔρημον, τὴν τοῦ Θεοῦ τάξιν ἀποπληροῦσα τότε· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ τοῦ λαοῦ καθηγού μενος. Καὶ μάρτυς ο Ψαλμῳδὸς, λέγων· « Ο Θεός, ἐν τῷ προπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε τὴν ἔρημον, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. » Προελαυνούσης γὰρ καὶ προ- βαδιζούσης ἀεὶ τῆς κιβωτού, Θεὸς διαρρήδην προπορεύεσθαι λέγεται. Σαφεστέραν δ᾽ ἂν ἔχοις τὴν ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἀπόδειξιν, ἐκεῖνο διενθυμούμενος. Β Εκέλευέ ποτε τοῖς ἐξ Ισραήλ διὰ Μωσέως Θεός, ἀναβαίνειν μὲν τεθαρσηκότως ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σηεὶρ, ἐκπολιορκεῖν δὲ τὸν Ἀμοῤῥαῖον· ἀλλ᾽ εἰς ἀδρανή πε σόντες δειλίαν οἱ κεκελευσμένοι, καὶ ῥώμαις ταῖς ἑαυ τῶν ἀναθέντες τὸ κατορθοῦν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ταῖς ἄνω θεν ἐπικουρίαις ἐπιθαρσήσαντες, καθίσαντες ἔκλαιον - παρὰ τὸ ὄρος, καθὰ γέγραπται· Ἐπὶ τούτοις εἰκότως ὁ νομοθέτης ἐξεπικραίνετο, καὶ ἠπείλει λοιπὸν οὐδὲν ἀποίσειν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας αὐτούς. Κατα- δηχθέντες δὲ μόλις ταῖς ἀπειλαῖς, καὶ εἰς μετάγνωσιν ενεχθέντες οὐκ εὔκαιρον, ἀναβαίνειν ἐπεχείρουν, ἐκ παρακοῆς δευτέρας, ὅπλα κατὰ τῶν ᾿Αμορραίων ἀρε πάναντες. Ἀλλὰ προηγόρευε Θεὸς τὰ ἑπόμενα διὰ Μωσέως· εἶπε γὰρ αὐτοῖς· « Οὐκ ἀναβήσεσθε, φησί, καὶ οὐ μὴ πεσεῖσθε πρὸ προσώπου τῶν ἐχθρῶν ὑμῶν· οὐ γάρ εἰμι μεθ' ὑμῶν. » Πανταχῆ δὲ νοσοῦντες τὸ δυσ- ἧκοον καὶ παραβιασάμενοι ἀνέβαινον εἰς τὸ ὄρος, καθὰ γέγραπται. Ἀλλ᾿ ἡ κιβωτός, φησί, τοῦ Θεοῦ οὐκ ἀνέβη μετ' αὐτῶν· ἔμεινε γὰρ ἐν τῇ παρεμ βολῇ. Ορᾶς ὅτι, Θεοῦ λέγοντος, « Οὐκ εἰμὶ μεθ' ὑμῶν,» οὐ συναναβαίνει τοῖς ἀπειθοῦσιν ἡ κιβωτός, αὐτὸ σα- φῶς τοῖς εὐμαθεστέροις ἐπιδεικνύουσα, τὸ τάξιν ἐπ- έχειν τοῦ καθηγεμόνος Θεοῦ ; ᾿Αλλὰ καὶ κύκλῳ τῆς Ιεριχούς διὰ τῶν ἱερέων ἐβαστάζετο, καὶ τὸ ὑψηλὸν αὐτῆς κατέρριψε τεῖχος, οὐχ ελεπόλεις επιστήσασα καὶ κριούς, διὰ σαλπίγγων δὲ μᾶλλον καὶ φωνῆς ὅπερ ἄν ἀληθὲς ἐν Χριστῷ πάλιν εὑρήσομεν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τοῖς ἱεροῖς ἁγίοις ἀνδράσιν ἐποχούμενος, καὶ πᾶσαν διαβόλου καταστρέφων ἰσχύν, οὐχ ὅπλοις, ἀλλὰ κραυγῇ καὶ σάλπιγγι, τοῦτ' ἔστιν, ἀποστολικοῖς τε καὶ εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι, καὶ συναινέσει τῇ » IN JOANNIS EVANgelium lib. IV. A cum esset multos latebat, corpore suo amictum et sancta carne quasi velamine contectum, ita ut ex- inde nonnulli divinam ejus majestatem ignorantes modo eum lapidare aggrederentur, crimini dantes quod homo cum esset seipsum Deum esse diceret : modo nihil vererentur dicere: Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos -novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic, quia de cœlo descendi º¹? › Quod ergo arcæ velum super injectumi esset, Jesum apud multos ignotum fore significat. Erat igitur etiam arca typus ipsius. Idcirco enim Israelitas illa quoque præcedebat in deserto, cum Dei locum tunc impleret: ipse enim erat ductor populi. Quod testatur Psalmista, dicens : • Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum per- transires desertum, terra mola est: etenim coli distillaverunt P., Arca eniun præcedente, Deus uti- que praecedere dicitur. Quod hinc clarius agnosces, si tecum illud reputaveris. [al. C Jussit olim Deus per Mosen Israelitis, ut in montem Seir ad expugnandum Amorrhæum ascen- derent: sed timore perculsi quod in suis viribus, et non auxilio superno spem suam ponerent, sedentes lugebant ad montem, ut scriptum est. Qua re legislator merito indignatus, minabatur ne qui- dem se eos in promissionis terram deductu- rum. Illi vix tacti minis, et intempestiva ducti penitentia, denuo præter legislatoris man- datum raptis armis ascendere conabantur. Sed quid futurum esset Deus per Mosem præ- dixit, bis verbis : • Nolite ascendere, » inquit, et non cadetis ante faciem inimicorum vestro- rum : non enim sum vobiscum 98. . Verum illi singulari contumacia vim facientes, ascenderunt in montem, ut scriptum est. Arca vero Dei non ascendit cum ipsis: mansit enim in castris. Vides ut, Deo dicente : « Non sum vobiscum, una cum incredulis arca non ascendat, manifeste ostendens D se loeum ductoris Dei tenere ? Sed et circum Jeri- chuntem per sacerdotes portata, ejus mœnia sub- ruit, non machinis aut arietibus admotis, tubis ac voce: quod in Christo præterea verum esse comperiemus. Ipse enim est, qui a sanctis viris portatur, et omnem diabot vim evertit, non armis, sed clamore ac tuba, hoc est evange- lica prædicatione, et consensu omnium populo- rum in rectitudine fidei Dominum confitentis. Quod in mysticis quoque rerum divinarum celebratio- nibus impleri videmus, pontificali tuba, hoc est ministrantis voce, populo præeunte: ita vero cadit Juan. vi, 42. es Psal. Lxvi, 3, sed 9. * Num. κιν, 1 sqq. * Num. xiv, 42.

Α παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, ἐν ὀρθότητι πίστεως τὸν ἴδιον ὁμολογοῦντος Δεσπότην. Ο καὶ ἐν ταῖς μυστικαῖς δου ξολογίαις ὁρῶμεν ἀποπληρούμενον, προαναφωνούσης τοῦ λαοῦ σάλπιγγος ἱερατικῆς, ἢ καὶ ἐν τῇ τοῦ λειτο ουργοῦντος νοείται φωνῇ, πίπτει δὲ οὕτω καὶ συν τρίβεται τῶν ἐναντίων ἡ δύναμις· . Τὰ γὰρ ὅπλα ἡμῶν οὐ σαρκικά, κατὰ τὸν Παῦλον, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ. Οτι δὲ τοῖς ἁγίοις ἐποχεῖται τρόπον τινὰ καὶ ἐπίκειται Χριστός, σαφηνιεῖ μὲν λέγων καὶ ὁ προφήτης Αββακούμ · ι "Οτι ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἱππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. » Διδάξει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν ᾿Ανανίαν περί τοῦ Παύλου · « Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μου ἐστιν οὗτος τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου, ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν· ἀλλὰ καὶ εἰσοίσεις τὴν τράπεζαν ἐπὶ τούτοις, φησί, καὶ προθήσεις την πρόθεσιν αὐτῆς, καὶ εἰσοίσεις τὴν λυχνίαν, καὶ ἐπιθήσεις τοὺς λύχνους αὐτῆς. ο Νοήσεις δὲ δι' ἀμφοῖν τὸν Χριστόν· συοχη- ματίζεται γὰρ ἐν τραπέζης τρόπῳ, προκειμένους ἐχούσης τοὺς ἄρτους, διὰ τὸ ἐν αὐτῷ πάντας εἰς ζωήν αἰώνιον αποτρέφεσθαι, μετασχόντας δηλονότι τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρ' αὐτοῦ· • Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Εάν τις φάγῃ τοῦ ἄρτου τούτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἄρτος δὲ ἂν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. » Οὐκοῦν τῆς τραπέζης ή πρόθεσις, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἄρτος, τὸ ἅγιον σημαίνουσι σῶμα Χρι στοῦ, τὸ πάντας εἰς ζωὴν ἀποτρέφον τὴν αἰώνιον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ μακάριος Δαβίδ, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πει νάσαντες, καθὰ γέγραπται, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσ σεως ἔφαγον, ἴδωμεν εἰ μή τι καὶ διὰ τούτου μυστι κὸν ἀνεγράφετο. Οὐκ ἐξῆν ἀπογεύεσθαι τῶν τῆς προθέσεως ἄρτων, εἰ μὴ μόνοις τοῖς ἱερεῦσι, κατά διάταξιν νομικήν· ἀλλ' οὐκ ὄντες ἐκ φυλῆς ἱερατικής Δαβίδ τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τῆς ἱερωτάτης ήπτοντο τροφῆς· ἵνα διὰ τούτου πάλιν ἡ τῶν ἐθνῶν πίστις καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ἐξ Ἰσραὴλ σημαίνηται. Ωφεί λετο μὲν γὰρ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς, ὡς ἱερωτέ ροις διὰ τοὺς πατέρας καὶ τὸν νόμον, ἀλλ' ἐπεισδρα μοῦσα τρόπον τινά, καίτοι διὰ τὴν πλάνην ἀνίερο; οὖσα, τῶν ἀλλογενῶν ἡ πληθύς, ἔφαγε τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, συμπαρόντος αὐτῇ τοῦ Δαβίδ, καὶ ὥσπερ τινὰ τύπον ἀποπληροῦντος τῶν ἀνασεσωσμένων ἐξ Ἰσραὴλ, ὅπερ ὁ μακάριος Ἡσαΐας ονομάζει κατάλειμμα - Εt πολλοὶ γὰρ καὶ ἐξ αὐτῶν πεπιστεύκασι τῷ Χριστῷ. Λυχνία δὲ πάλιν, ὡς ὅλῃ φαίνων τῇ οἰκίᾳ, τοῦτ' ἔστι, τῷ κόσμῳ. • Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ο φησίν. Ἑπτὰ δὲ τοὺς λύχνους, καὶ οὐχ ἕνα λαμβάνει· φωτί ζει γὰρ πολυτρόπως, καὶ διαφόροις καταλαμπρύνει χαρίσμασι τὰς τῶν πιστευόντων ψυχάς. Γίγνεται δὲ πάλιν ἐκ χρυσίου καθαροῦ, διὰ τὸ ὑπὲρ πάντας, καὶ τίμιον. ᾿Αλλὰ καὶ στερεὸν ἔχει τὸν καυλόν γέγραπται γὰρ οὕτω. Διάκενον γὰρ, ἀλλ' οὐδὲ κούφον οὐδὲν ἐν Χριστῷ . Ἔχει δὲ κρίνα διὰ τὴν εὐωδίαν τὴν ἐν ἁγιασμῷ, κατὰ τὸ, « Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et confertur adversariorum vis : • Arma enim no- stra non sunt carnalia, › sicuti Paulus ait, ‹ sed potentia Deo ., Quod autem sanctis quodam- modo insideat et superimpositus sit Christus, de- clarabit quidem propheta etiam Ambacum dicens : • Quia ascendes super equos tuos, et equitatio Lua salus s. Nec minus Salvator ipse docebit de Paulo ad Ananiam dicens : • Vade, quoniam vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram omnibus gentibus "; quin etiam inferes mensam B C , inquit, c et propones propositionem ejus, et inferes candelabrum, et impones lucernas jus v. Quibus duobus Christum intelliges : men- sa enim quæ propositos panes habet, figura Christi est, propterea quod in ipso cuncti ad vitam æter- nam aluntur, qui nimirum sanctam ejus carnem participant, quemadmodum ab ipso dictum est: • Ego sum panis qui de cœlo descendi, et vitam dans mundo. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æternum. Et panis quem ego dabo, caro mea est quam ego dabo pro mundi vita '. › Mensæ itaque propositio, id est panes, san- ctum Christi corpus significant, quod omnes ad vitam nutrit æternam. Cum autem beatus David et qui cum eo erant ſame pressi, ut scriptum est', panes propositionis manducarint: videamus num quid etiam hinc mystici significaretur. Non li- cebat propositionis vesci panibus, præterquam sa- cerdotibus solis, ex legis præscripto, sed Da- vid ejusque comites tametsi non erant ex tribu sacerdotali, sanctissimum tamen cibum attigerunt: ut hinc rursus fides gentium et ex parte Israelita- rum significaretur. Debebatur enim Christus Israe- litis, ut sanctioribus propter patres et legem, sed introducta quodammodo, quamvis propter errorem profana esset, alienigenarum multitudo mandu- cavit panem vitæ, David etiam una cum ipsa astan- te, et locum velut implente eorum qui servati sunt ex Israel, quos beatus Isaias reliquias nominat * : multi enim ex iis quoque Christo crediderunt. Præterea candelabrum est, ut qui toti domui luceat, id est mundo. Ego sum lux mundi, » inquit *. Septem vero lucernas ac non unam tantum capit : multis enim modis illuminat, et variis donis cre- dentium animas illustrat. Fit autem ex auro puro, D propterea quod omnes Christus superat, et eo nibil est pretiosius; sed et solidum habet stipitem : sic enim scriptum est ³. Vanum enim ac leve in Christo nihil est. In eo vero lilia sunt, propter fragrantiam quæ est in sanctimonia, juxta illud, Ego flos campi, lilium convallium. ipsa demum infuso- ria divinarum gratiarum ubertatem significant. Praeterea duos ramos olivarum circa ipsum spectari propheta Zacharias confirmal', ut intelligas duo- rum populorum Deum misertum esse, quos etiam filios pinguedinis appellat, eosque assistere ail . * II Cor. x 4. Habac. II, 8. • Isa. x, 22; Rom. 1x, 27. XXI, 4-6. sqq. Act. IX, va Num. vult, 3. : Joan. v, 50-52. Reg. 15. * Joan. vi, 12. *Num. vtit, 4. • Cant. 1, 1. Zach. 1V,

Α παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, ἐν ὀρθότητι πίστεως τὸν ἴδιον ὁμολογοῦντος Δεσπότην. Ο καὶ ἐν ταῖς μυστικαῖς δου ξολογίαις ὁρῶμεν ἀποπληρούμενον, προαναφωνούσης τοῦ λαοῦ σάλπιγγος ἱερατικῆς, ἢ καὶ ἐν τῇ τοῦ λειτο ουργοῦντος νοείται φωνῇ, πίπτει δὲ οὕτω καὶ συν τρίβεται τῶν ἐναντίων ἡ δύναμις· . Τὰ γὰρ ὅπλα ἡμῶν οὐ σαρκικά, κατὰ τὸν Παῦλον, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ. Οτι δὲ τοῖς ἁγίοις ἐποχεῖται τρόπον τινὰ καὶ ἐπίκειται Χριστός, σαφηνιεῖ μὲν λέγων καὶ ὁ προφήτης Αββακούμ · ι "Οτι ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἱππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. » Διδάξει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν ᾿Ανανίαν περί τοῦ Παύλου · « Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μου ἐστιν οὗτος τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου, ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν· ἀλλὰ καὶ εἰσοίσεις τὴν τράπεζαν ἐπὶ τούτοις, φησί, καὶ προθήσεις την πρόθεσιν αὐτῆς, καὶ εἰσοίσεις τὴν λυχνίαν, καὶ ἐπιθήσεις τοὺς λύχνους αὐτῆς. ο Νοήσεις δὲ δι' ἀμφοῖν τὸν Χριστόν· συοχη- ματίζεται γὰρ ἐν τραπέζης τρόπῳ, προκειμένους ἐχούσης τοὺς ἄρτους, διὰ τὸ ἐν αὐτῷ πάντας εἰς ζωήν αἰώνιον αποτρέφεσθαι, μετασχόντας δηλονότι τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρ' αὐτοῦ· • Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Εάν τις φάγῃ τοῦ ἄρτου τούτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἄρτος δὲ ἂν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. » Οὐκοῦν τῆς τραπέζης ή πρόθεσις, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἄρτος, τὸ ἅγιον σημαίνουσι σῶμα Χρι στοῦ, τὸ πάντας εἰς ζωὴν ἀποτρέφον τὴν αἰώνιον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ μακάριος Δαβίδ, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πει νάσαντες, καθὰ γέγραπται, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσ σεως ἔφαγον, ἴδωμεν εἰ μή τι καὶ διὰ τούτου μυστι κὸν ἀνεγράφετο. Οὐκ ἐξῆν ἀπογεύεσθαι τῶν τῆς προθέσεως ἄρτων, εἰ μὴ μόνοις τοῖς ἱερεῦσι, κατά διάταξιν νομικήν· ἀλλ' οὐκ ὄντες ἐκ φυλῆς ἱερατικής Δαβίδ τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τῆς ἱερωτάτης ήπτοντο τροφῆς· ἵνα διὰ τούτου πάλιν ἡ τῶν ἐθνῶν πίστις καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ἐξ Ἰσραὴλ σημαίνηται. Ωφεί λετο μὲν γὰρ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς, ὡς ἱερωτέ ροις διὰ τοὺς πατέρας καὶ τὸν νόμον, ἀλλ' ἐπεισδρα μοῦσα τρόπον τινά, καίτοι διὰ τὴν πλάνην ἀνίερο; οὖσα, τῶν ἀλλογενῶν ἡ πληθύς, ἔφαγε τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, συμπαρόντος αὐτῇ τοῦ Δαβίδ, καὶ ὥσπερ τινὰ τύπον ἀποπληροῦντος τῶν ἀνασεσωσμένων ἐξ Ἰσραὴλ, ὅπερ ὁ μακάριος Ἡσαΐας ονομάζει κατάλειμμα - Εt πολλοὶ γὰρ καὶ ἐξ αὐτῶν πεπιστεύκασι τῷ Χριστῷ. Λυχνία δὲ πάλιν, ὡς ὅλῃ φαίνων τῇ οἰκίᾳ, τοῦτ' ἔστι, τῷ κόσμῳ. • Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ο φησίν. Ἑπτὰ δὲ τοὺς λύχνους, καὶ οὐχ ἕνα λαμβάνει· φωτί ζει γὰρ πολυτρόπως, καὶ διαφόροις καταλαμπρύνει χαρίσμασι τὰς τῶν πιστευόντων ψυχάς. Γίγνεται δὲ πάλιν ἐκ χρυσίου καθαροῦ, διὰ τὸ ὑπὲρ πάντας, καὶ τίμιον. ᾿Αλλὰ καὶ στερεὸν ἔχει τὸν καυλόν γέγραπται γὰρ οὕτω. Διάκενον γὰρ, ἀλλ' οὐδὲ κούφον οὐδὲν ἐν Χριστῷ . Ἔχει δὲ κρίνα διὰ τὴν εὐωδίαν τὴν ἐν ἁγιασμῷ, κατὰ τὸ, « Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et confertur adversariorum vis : • Arma enim no- stra non sunt carnalia, › sicuti Paulus ait, ‹ sed potentia Deo ., Quod autem sanctis quodam- modo insideat et superimpositus sit Christus, de- clarabit quidem propheta etiam Ambacum dicens : • Quia ascendes super equos tuos, et equitatio Lua salus s. Nec minus Salvator ipse docebit de Paulo ad Ananiam dicens : • Vade, quoniam vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram omnibus gentibus "; quin etiam inferes mensam B C , inquit, c et propones propositionem ejus, et inferes candelabrum, et impones lucernas jus v. Quibus duobus Christum intelliges : men- sa enim quæ propositos panes habet, figura Christi est, propterea quod in ipso cuncti ad vitam æter- nam aluntur, qui nimirum sanctam ejus carnem participant, quemadmodum ab ipso dictum est: • Ego sum panis qui de cœlo descendi, et vitam dans mundo. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æternum. Et panis quem ego dabo, caro mea est quam ego dabo pro mundi vita '. › Mensæ itaque propositio, id est panes, san- ctum Christi corpus significant, quod omnes ad vitam nutrit æternam. Cum autem beatus David et qui cum eo erant ſame pressi, ut scriptum est', panes propositionis manducarint: videamus num quid etiam hinc mystici significaretur. Non li- cebat propositionis vesci panibus, præterquam sa- cerdotibus solis, ex legis præscripto, sed Da- vid ejusque comites tametsi non erant ex tribu sacerdotali, sanctissimum tamen cibum attigerunt: ut hinc rursus fides gentium et ex parte Israelita- rum significaretur. Debebatur enim Christus Israe- litis, ut sanctioribus propter patres et legem, sed introducta quodammodo, quamvis propter errorem profana esset, alienigenarum multitudo mandu- cavit panem vitæ, David etiam una cum ipsa astan- te, et locum velut implente eorum qui servati sunt ex Israel, quos beatus Isaias reliquias nominat * : multi enim ex iis quoque Christo crediderunt. Præterea candelabrum est, ut qui toti domui luceat, id est mundo. Ego sum lux mundi, » inquit *. Septem vero lucernas ac non unam tantum capit : multis enim modis illuminat, et variis donis cre- dentium animas illustrat. Fit autem ex auro puro, D propterea quod omnes Christus superat, et eo nibil est pretiosius; sed et solidum habet stipitem : sic enim scriptum est ³. Vanum enim ac leve in Christo nihil est. In eo vero lilia sunt, propter fragrantiam quæ est in sanctimonia, juxta illud, Ego flos campi, lilium convallium. ipsa demum infuso- ria divinarum gratiarum ubertatem significant. Praeterea duos ramos olivarum circa ipsum spectari propheta Zacharias confirmal', ut intelligas duo- rum populorum Deum misertum esse, quos etiam filios pinguedinis appellat, eosque assistere ail . * II Cor. x 4. Habac. II, 8. • Isa. x, 22; Rom. 1x, 27. XXI, 4-6. sqq. Act. IX, va Num. vult, 3. : Joan. v, 50-52. Reg. 15. * Joan. vi, 12. *Num. vtit, 4. • Cant. 1, 1. Zach. 1V,

Α παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, ἐν ὀρθότητι πίστεως τὸν ἴδιον ὁμολογοῦντος Δεσπότην. Ο καὶ ἐν ταῖς μυστικαῖς δου ξολογίαις ὁρῶμεν ἀποπληρούμενον, προαναφωνούσης τοῦ λαοῦ σάλπιγγος ἱερατικῆς, ἢ καὶ ἐν τῇ τοῦ λειτο ουργοῦντος νοείται φωνῇ, πίπτει δὲ οὕτω καὶ συν τρίβεται τῶν ἐναντίων ἡ δύναμις· . Τὰ γὰρ ὅπλα ἡμῶν οὐ σαρκικά, κατὰ τὸν Παῦλον, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ. Οτι δὲ τοῖς ἁγίοις ἐποχεῖται τρόπον τινὰ καὶ ἐπίκειται Χριστός, σαφηνιεῖ μὲν λέγων καὶ ὁ προφήτης Αββακούμ · ι "Οτι ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἱππους σου, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. » Διδάξει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τὸν ᾿Ανανίαν περί τοῦ Παύλου · « Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μου ἐστιν οὗτος τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου, ἐνώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν· ἀλλὰ καὶ εἰσοίσεις τὴν τράπεζαν ἐπὶ τούτοις, φησί, καὶ προθήσεις την πρόθεσιν αὐτῆς, καὶ εἰσοίσεις τὴν λυχνίαν, καὶ ἐπιθήσεις τοὺς λύχνους αὐτῆς. ο Νοήσεις δὲ δι' ἀμφοῖν τὸν Χριστόν· συοχη- ματίζεται γὰρ ἐν τραπέζης τρόπῳ, προκειμένους ἐχούσης τοὺς ἄρτους, διὰ τὸ ἐν αὐτῷ πάντας εἰς ζωήν αἰώνιον αποτρέφεσθαι, μετασχόντας δηλονότι τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, κατὰ τὸ εἰρημένον παρ' αὐτοῦ· • Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Εάν τις φάγῃ τοῦ ἄρτου τούτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἄρτος δὲ ἂν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. » Οὐκοῦν τῆς τραπέζης ή πρόθεσις, τοῦτ' ἔστιν, οἱ ἄρτος, τὸ ἅγιον σημαίνουσι σῶμα Χρι στοῦ, τὸ πάντας εἰς ζωὴν ἀποτρέφον τὴν αἰώνιον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ μακάριος Δαβίδ, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πει νάσαντες, καθὰ γέγραπται, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσ σεως ἔφαγον, ἴδωμεν εἰ μή τι καὶ διὰ τούτου μυστι κὸν ἀνεγράφετο. Οὐκ ἐξῆν ἀπογεύεσθαι τῶν τῆς προθέσεως ἄρτων, εἰ μὴ μόνοις τοῖς ἱερεῦσι, κατά διάταξιν νομικήν· ἀλλ' οὐκ ὄντες ἐκ φυλῆς ἱερατικής Δαβίδ τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τῆς ἱερωτάτης ήπτοντο τροφῆς· ἵνα διὰ τούτου πάλιν ἡ τῶν ἐθνῶν πίστις καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ἐξ Ἰσραὴλ σημαίνηται. Ωφεί λετο μὲν γὰρ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Χριστὸς, ὡς ἱερωτέ ροις διὰ τοὺς πατέρας καὶ τὸν νόμον, ἀλλ' ἐπεισδρα μοῦσα τρόπον τινά, καίτοι διὰ τὴν πλάνην ἀνίερο; οὖσα, τῶν ἀλλογενῶν ἡ πληθύς, ἔφαγε τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, συμπαρόντος αὐτῇ τοῦ Δαβίδ, καὶ ὥσπερ τινὰ τύπον ἀποπληροῦντος τῶν ἀνασεσωσμένων ἐξ Ἰσραὴλ, ὅπερ ὁ μακάριος Ἡσαΐας ονομάζει κατάλειμμα - Εt πολλοὶ γὰρ καὶ ἐξ αὐτῶν πεπιστεύκασι τῷ Χριστῷ. Λυχνία δὲ πάλιν, ὡς ὅλῃ φαίνων τῇ οἰκίᾳ, τοῦτ' ἔστι, τῷ κόσμῳ. • Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ο φησίν. Ἑπτὰ δὲ τοὺς λύχνους, καὶ οὐχ ἕνα λαμβάνει· φωτί ζει γὰρ πολυτρόπως, καὶ διαφόροις καταλαμπρύνει χαρίσμασι τὰς τῶν πιστευόντων ψυχάς. Γίγνεται δὲ πάλιν ἐκ χρυσίου καθαροῦ, διὰ τὸ ὑπὲρ πάντας, καὶ τίμιον. ᾿Αλλὰ καὶ στερεὸν ἔχει τὸν καυλόν γέγραπται γὰρ οὕτω. Διάκενον γὰρ, ἀλλ' οὐδὲ κούφον οὐδὲν ἐν Χριστῷ . Ἔχει δὲ κρίνα διὰ τὴν εὐωδίαν τὴν ἐν ἁγιασμῷ, κατὰ τὸ, « Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πεδίου, κρίνου S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et confertur adversariorum vis : • Arma enim no- stra non sunt carnalia, › sicuti Paulus ait, ‹ sed potentia Deo ., Quod autem sanctis quodam- modo insideat et superimpositus sit Christus, de- clarabit quidem propheta etiam Ambacum dicens : • Quia ascendes super equos tuos, et equitatio Lua salus s. Nec minus Salvator ipse docebit de Paulo ad Ananiam dicens : • Vade, quoniam vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram omnibus gentibus "; quin etiam inferes mensam B C , inquit, c et propones propositionem ejus, et inferes candelabrum, et impones lucernas jus v. Quibus duobus Christum intelliges : men- sa enim quæ propositos panes habet, figura Christi est, propterea quod in ipso cuncti ad vitam æter- nam aluntur, qui nimirum sanctam ejus carnem participant, quemadmodum ab ipso dictum est: • Ego sum panis qui de cœlo descendi, et vitam dans mundo. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æternum. Et panis quem ego dabo, caro mea est quam ego dabo pro mundi vita '. › Mensæ itaque propositio, id est panes, san- ctum Christi corpus significant, quod omnes ad vitam nutrit æternam. Cum autem beatus David et qui cum eo erant ſame pressi, ut scriptum est', panes propositionis manducarint: videamus num quid etiam hinc mystici significaretur. Non li- cebat propositionis vesci panibus, præterquam sa- cerdotibus solis, ex legis præscripto, sed Da- vid ejusque comites tametsi non erant ex tribu sacerdotali, sanctissimum tamen cibum attigerunt: ut hinc rursus fides gentium et ex parte Israelita- rum significaretur. Debebatur enim Christus Israe- litis, ut sanctioribus propter patres et legem, sed introducta quodammodo, quamvis propter errorem profana esset, alienigenarum multitudo mandu- cavit panem vitæ, David etiam una cum ipsa astan- te, et locum velut implente eorum qui servati sunt ex Israel, quos beatus Isaias reliquias nominat * : multi enim ex iis quoque Christo crediderunt. Præterea candelabrum est, ut qui toti domui luceat, id est mundo. Ego sum lux mundi, » inquit *. Septem vero lucernas ac non unam tantum capit : multis enim modis illuminat, et variis donis cre- dentium animas illustrat. Fit autem ex auro puro, D propterea quod omnes Christus superat, et eo nibil est pretiosius; sed et solidum habet stipitem : sic enim scriptum est ³. Vanum enim ac leve in Christo nihil est. In eo vero lilia sunt, propter fragrantiam quæ est in sanctimonia, juxta illud, Ego flos campi, lilium convallium. ipsa demum infuso- ria divinarum gratiarum ubertatem significant. Praeterea duos ramos olivarum circa ipsum spectari propheta Zacharias confirmal', ut intelligas duo- rum populorum Deum misertum esse, quos etiam filios pinguedinis appellat, eosque assistere ail . * II Cor. x 4. Habac. II, 8. • Isa. x, 22; Rom. 1x, 27. XXI, 4-6. sqq. Act. IX, va Num. vult, 3. : Joan. v, 50-52. Reg. 15. * Joan. vi, 12. *Num. vtit, 4. • Cant. 1, 1. Zach. 1V,

τῶν κοιλάδων. » Καὶ αὗται δὲ πάλιν αἱ ἐπαρυστρίδες Ει τὰς τῶν θείων χαρισμάτων χορηγίας σημαίνουσι. Δύο γε μὴν κλάδους ἐλαιῶν ὁρᾶσθαι περὶ αὐτὴν ὁ προφή της Ζαχαρίας διισχυρίσατο, ἵνα νοῇς δύο τοὺς ἡλεη- μένους λαούς, οὓς καὶ τοὺς πιότητος ἀπεκάλεσεν υἱοὺς, παρεστάναι τε λέγει τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς, καίτοι περὶ τὴν λυχνίαν τεθεωρημένων τῶν κλάδων, ἐναργεστάτην ἀπόδειξιν διὰ τούτου ποιούμενος, ὅτι περ ή λυχνία Χριστός, δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως έαυ τῷ παραστήσας τόν τε ἐξ ἐθνῶν, καὶ τὸν ἐκ τῶν Ἰου δαίων λαόν. Εἶτα τούτοις ἐπιλέγει, πολυτρόπως ἡμῖν κατασημαίνων αὐτόν· . Καὶ θήσεις τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν εἰς τὸ θυμιᾷν ἐναντίον τῆς κιβωτοῦ, καὶ ἐπιθήσεις κάλυμμα καταπετάσματος ἐπὶ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου, καὶ περιθήσεις τὴν σκη- νὴν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ ἁγιάσεις κύκλῳ. » Επι τηρητέον γὰρ, ὅπως καὶ δι' ἀμφοῖν ἡμῖν τοῖν θυσια στηρίοιν ὁ Χριστὸς καταγράφεται. Αποτεθῆναι γὰρ διατεταχὼς τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν, ἐν ᾧ τὸ θυ- μίαμα κατέναντι τῆς κιβωτού, κάλυμμά τε διὰ μέσου ταῖς τῆς σκηνῆς περιτείνεσθαι θύραις εἰπὼν, ὡς ἂν μὴ τὰ ἔνδον ὁρῷτο, καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων θυσια στήριον παρὰ ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. κεῖσθαι κελεύει, οὐκ ἀσυμφανές, ἢ διαλανθάνον ἔξω γὰρ ἦν τοῦ καταπετάσματος. Ὅρα τοίνυν αὐτὸν διὰ μὲν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀναβαίνοντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί (τοῦτο γὰρ ὑποδηλοῖ τὸ θυμίαμα)· διά τε τοῦ θυσιαστηρίου τῶν καρπωμάτων, ὡς θύμα καὶ σφάγιον ὑπὲρ ἡμῶν προσαγόμενον. Ἐκρύπτετο δὲ διὰ τοῦ καταπετά- σματος τὸ χρυσοῦν θυσιαστήριον· κεκρυμμένη γὰρ ἦν ἡ δόξα Χριστοῦ, ἐμφανὲς δὲ τὸ ἕτερον τὸ τῶν καρπωμάτων, ἐν ᾧ τὰ σφάγια· φανερὸς γὰρ ὁ Χρι- στοῦ θάνατος, καὶ πᾶσι γνώριμος. Κεῖταί γε μὴν οὐκ ἀδιακρίτως· τὸ μὲν γὰρ ἀπέναντι τῆς κιβωτοῦ, τὸ δὲ παρὰ ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς. Καὶ τὸ μὲν ἀπέναντι τῆς κιβωτοῦ τὸ χρυσοῦν κεῖσθαι θυσιαστήριον, οἱονεὶ τὸ ἐν ὄψει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, θαυμαστὴν εἶναι τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ δι' αἰνίγματος ὑποδηλοί, κατὰ τὸν • Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ. : Τὸ δὲ πρὸς αὐταῖς κεῖσθαι ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς τὸ τῶν καρπωμάτων θυσιαστήριον, τύπον ἐπέχον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, καὶ τῆς ὑπὲρ πάντων σφαγῆς, σημαίνει πάλιν μὴ ἑτέρως δύνασθαι προσελθεῖν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡμᾶς, εἰ μὴ διὰ τῆς Χριστοῦ θυσίας, κατὰ τὸ εἰρη- μένον παρ' αὐτοῦ· Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα, καὶ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι᾿ ἐμοῦ. Ἐν κύκλῳ γε μὴν περιτείνεσθαι τὴν σκηνὴν διατάττει τῶν ἐν αὐτῇ πάντων περιεκτικήν, ὡς μίαν ὁρᾶσθαι, καὶ οὐ πολλάς. Εἷς γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστὸς, καὶ πολυτρόπως νοεῖται, σκηνὴ μὲν διὰ τὸ καταπέτασμα τῆς σαρκὸς, κιβωτὸς δὲ τὸν θεῖον ἔχουσα νόμον, ὡς Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· τράπεζα δὲ πάλιν, ὡς ζωὴ καὶ τροφή λυχνία δέ, ὡς φῶς νοητόν καὶ πνευματικόν· καὶ θυσιαστήριον θυμιάματος, ὡς εὐωδίας ὀσμὴ τῆς ἐν ἁγιασμῷ· καὶ θυσιαστήριον καρπωμάτων, ὡς σφάγιον ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. ᾿Αγιάζεται δὲ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1V. A Domino universæ terra, quamvis duobus ramis • B circa illud candelabrum exstantibus clarissime ostendat Christum esse candelabrum, qui per obe- dientiam ac fidem cum gentium, tum Judæorum populum sibi fecit assistere. Deinde, multiplici ratione ipsum nobis significans, subjungit : « pones altare aureum, ad incensandum coram arca, et impones operimentum velaminis super ostium tabernaculi testimonii: et circumpones tabernacu- lum, et omnia ejus sanctificabis in circuitu *. Observandum enim, quo pacto utroque illo altari Christus quoque nobis describatur. Postquan enim jussit statui altare aureum, in eoque incen- sum coram arca, et operimentum interea taberna- culi foribus expândi, ne quæ intus latebant cerne- rentur, altare quoque oblationum pro foribus tabernaculi testimonii statui jubet, non latens aut absconditum erat enim extra tentorium. Ipsum itaque vide, per altare quidem thymiamatis ascen- dentem in suavitatis odorem Deo ac Patri (hoc enim significat incensum), per altare vero oblatio- num ut hostiam et victimam pro nobis oblatam. Au- reum autem altare velo tegebatur : abscondita enim erat Christi gloria: sed oblationum altare in propatulo erat, ubi victimæ. Manifesta enim Christi mors fuit et omnibus nota. Non tainen citra dis- crimen statuitur : illud enim coram arca, hoc au- tem pro foribus tabernaculi. Et quod in conspectu quodammodo Dei ac Patris aureum altare colloca- tur, admirabilem esse Filii majestatem anigmatice innuit, juxta illud : « Nemo novit Filium, nisi Pa- ter'. Quod autem pro ipsius tabernaculi foribus ponitur oblationum allare, mortis ejus pro omni bus figuram in se habens, significat rursus nos ad Deum ac Patrem accedere non posse, nisi per Christi sacrificium, ut ab ipso dictum est : ‹ Ego sun ostium, et nemo, venit ad Patrem, nisi per me 10. b In circuitu vero tendi tabernaculum præ- cipit, quo quæcunque in eo erant comprehende- rentur, ita ut unum illud tantum cerneretur. Unus enim est in nobis Christus, et multis modis intelligitur : tabernaculum quidem, propter vela- men carnis arca vero divinam legem continens, ut Verbum Dei ac Patris: item mensa, puta cum. D vila sit ac cibus : candela, utpote lumen intelligi- Numn. IV, 11. . ° Matth. x1, 27. Juan. v, 1. hile ac spiritale: altare thymiamatis, ut odor suavitatis in sanctificatione: et altare oblationum, quatenus est pro vita mundi victima. Sanctificantur autem in ipso altari omnia: totus enim est san- cius, quocunque modo Christus intelligatur. Pra- eunte igitur sancto tabernaculo Israelitæ simul pro- cedere et una conquiescere jubebantur, Deo nos rursus utiliter monente, ducem nobis itineris ad salutem assumendum esse Deum Verbum propter nos incarnatum, ejusque præceptis incunctanter parendo ad vitam aeternam esse ascenden dum : quod cum facere noluissent qui multis vers

τῶν κοιλάδων. » Καὶ αὗται δὲ πάλιν αἱ ἐπαρυστρίδες Ει τὰς τῶν θείων χαρισμάτων χορηγίας σημαίνουσι. Δύο γε μὴν κλάδους ἐλαιῶν ὁρᾶσθαι περὶ αὐτὴν ὁ προφή της Ζαχαρίας διισχυρίσατο, ἵνα νοῇς δύο τοὺς ἡλεη- μένους λαούς, οὓς καὶ τοὺς πιότητος ἀπεκάλεσεν υἱοὺς, παρεστάναι τε λέγει τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς, καίτοι περὶ τὴν λυχνίαν τεθεωρημένων τῶν κλάδων, ἐναργεστάτην ἀπόδειξιν διὰ τούτου ποιούμενος, ὅτι περ ή λυχνία Χριστός, δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως έαυ τῷ παραστήσας τόν τε ἐξ ἐθνῶν, καὶ τὸν ἐκ τῶν Ἰου δαίων λαόν. Εἶτα τούτοις ἐπιλέγει, πολυτρόπως ἡμῖν κατασημαίνων αὐτόν· . Καὶ θήσεις τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν εἰς τὸ θυμιᾷν ἐναντίον τῆς κιβωτοῦ, καὶ ἐπιθήσεις κάλυμμα καταπετάσματος ἐπὶ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου, καὶ περιθήσεις τὴν σκη- νὴν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ ἁγιάσεις κύκλῳ. » Επι τηρητέον γὰρ, ὅπως καὶ δι' ἀμφοῖν ἡμῖν τοῖν θυσια στηρίοιν ὁ Χριστὸς καταγράφεται. Αποτεθῆναι γὰρ διατεταχὼς τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν, ἐν ᾧ τὸ θυ- μίαμα κατέναντι τῆς κιβωτού, κάλυμμά τε διὰ μέσου ταῖς τῆς σκηνῆς περιτείνεσθαι θύραις εἰπὼν, ὡς ἂν μὴ τὰ ἔνδον ὁρῷτο, καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων θυσια στήριον παρὰ ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. κεῖσθαι κελεύει, οὐκ ἀσυμφανές, ἢ διαλανθάνον ἔξω γὰρ ἦν τοῦ καταπετάσματος. Ὅρα τοίνυν αὐτὸν διὰ μὲν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀναβαίνοντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί (τοῦτο γὰρ ὑποδηλοῖ τὸ θυμίαμα)· διά τε τοῦ θυσιαστηρίου τῶν καρπωμάτων, ὡς θύμα καὶ σφάγιον ὑπὲρ ἡμῶν προσαγόμενον. Ἐκρύπτετο δὲ διὰ τοῦ καταπετά- σματος τὸ χρυσοῦν θυσιαστήριον· κεκρυμμένη γὰρ ἦν ἡ δόξα Χριστοῦ, ἐμφανὲς δὲ τὸ ἕτερον τὸ τῶν καρπωμάτων, ἐν ᾧ τὰ σφάγια· φανερὸς γὰρ ὁ Χρι- στοῦ θάνατος, καὶ πᾶσι γνώριμος. Κεῖταί γε μὴν οὐκ ἀδιακρίτως· τὸ μὲν γὰρ ἀπέναντι τῆς κιβωτοῦ, τὸ δὲ παρὰ ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς. Καὶ τὸ μὲν ἀπέναντι τῆς κιβωτοῦ τὸ χρυσοῦν κεῖσθαι θυσιαστήριον, οἱονεὶ τὸ ἐν ὄψει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, θαυμαστὴν εἶναι τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ δι' αἰνίγματος ὑποδηλοί, κατὰ τὸν • Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ. : Τὸ δὲ πρὸς αὐταῖς κεῖσθαι ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς τὸ τῶν καρπωμάτων θυσιαστήριον, τύπον ἐπέχον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, καὶ τῆς ὑπὲρ πάντων σφαγῆς, σημαίνει πάλιν μὴ ἑτέρως δύνασθαι προσελθεῖν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡμᾶς, εἰ μὴ διὰ τῆς Χριστοῦ θυσίας, κατὰ τὸ εἰρη- μένον παρ' αὐτοῦ· Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα, καὶ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι᾿ ἐμοῦ. Ἐν κύκλῳ γε μὴν περιτείνεσθαι τὴν σκηνὴν διατάττει τῶν ἐν αὐτῇ πάντων περιεκτικήν, ὡς μίαν ὁρᾶσθαι, καὶ οὐ πολλάς. Εἷς γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστὸς, καὶ πολυτρόπως νοεῖται, σκηνὴ μὲν διὰ τὸ καταπέτασμα τῆς σαρκὸς, κιβωτὸς δὲ τὸν θεῖον ἔχουσα νόμον, ὡς Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· τράπεζα δὲ πάλιν, ὡς ζωὴ καὶ τροφή λυχνία δέ, ὡς φῶς νοητόν καὶ πνευματικόν· καὶ θυσιαστήριον θυμιάματος, ὡς εὐωδίας ὀσμὴ τῆς ἐν ἁγιασμῷ· καὶ θυσιαστήριον καρπωμάτων, ὡς σφάγιον ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. ᾿Αγιάζεται δὲ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1V. A Domino universæ terra, quamvis duobus ramis • B circa illud candelabrum exstantibus clarissime ostendat Christum esse candelabrum, qui per obe- dientiam ac fidem cum gentium, tum Judæorum populum sibi fecit assistere. Deinde, multiplici ratione ipsum nobis significans, subjungit : « pones altare aureum, ad incensandum coram arca, et impones operimentum velaminis super ostium tabernaculi testimonii: et circumpones tabernacu- lum, et omnia ejus sanctificabis in circuitu *. Observandum enim, quo pacto utroque illo altari Christus quoque nobis describatur. Postquan enim jussit statui altare aureum, in eoque incen- sum coram arca, et operimentum interea taberna- culi foribus expândi, ne quæ intus latebant cerne- rentur, altare quoque oblationum pro foribus tabernaculi testimonii statui jubet, non latens aut absconditum erat enim extra tentorium. Ipsum itaque vide, per altare quidem thymiamatis ascen- dentem in suavitatis odorem Deo ac Patri (hoc enim significat incensum), per altare vero oblatio- num ut hostiam et victimam pro nobis oblatam. Au- reum autem altare velo tegebatur : abscondita enim erat Christi gloria: sed oblationum altare in propatulo erat, ubi victimæ. Manifesta enim Christi mors fuit et omnibus nota. Non tainen citra dis- crimen statuitur : illud enim coram arca, hoc au- tem pro foribus tabernaculi. Et quod in conspectu quodammodo Dei ac Patris aureum altare colloca- tur, admirabilem esse Filii majestatem anigmatice innuit, juxta illud : « Nemo novit Filium, nisi Pa- ter'. Quod autem pro ipsius tabernaculi foribus ponitur oblationum allare, mortis ejus pro omni bus figuram in se habens, significat rursus nos ad Deum ac Patrem accedere non posse, nisi per Christi sacrificium, ut ab ipso dictum est : ‹ Ego sun ostium, et nemo, venit ad Patrem, nisi per me 10. b In circuitu vero tendi tabernaculum præ- cipit, quo quæcunque in eo erant comprehende- rentur, ita ut unum illud tantum cerneretur. Unus enim est in nobis Christus, et multis modis intelligitur : tabernaculum quidem, propter vela- men carnis arca vero divinam legem continens, ut Verbum Dei ac Patris: item mensa, puta cum. D vila sit ac cibus : candela, utpote lumen intelligi- Numn. IV, 11. . ° Matth. x1, 27. Juan. v, 1. hile ac spiritale: altare thymiamatis, ut odor suavitatis in sanctificatione: et altare oblationum, quatenus est pro vita mundi victima. Sanctificantur autem in ipso altari omnia: totus enim est san- cius, quocunque modo Christus intelligatur. Pra- eunte igitur sancto tabernaculo Israelitæ simul pro- cedere et una conquiescere jubebantur, Deo nos rursus utiliter monente, ducem nobis itineris ad salutem assumendum esse Deum Verbum propter nos incarnatum, ejusque præceptis incunctanter parendo ad vitam aeternam esse ascenden dum : quod cum facere noluissent qui multis vers

τῶν κοιλάδων. » Καὶ αὗται δὲ πάλιν αἱ ἐπαρυστρίδες Ει τὰς τῶν θείων χαρισμάτων χορηγίας σημαίνουσι. Δύο γε μὴν κλάδους ἐλαιῶν ὁρᾶσθαι περὶ αὐτὴν ὁ προφή της Ζαχαρίας διισχυρίσατο, ἵνα νοῇς δύο τοὺς ἡλεη- μένους λαούς, οὓς καὶ τοὺς πιότητος ἀπεκάλεσεν υἱοὺς, παρεστάναι τε λέγει τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς, καίτοι περὶ τὴν λυχνίαν τεθεωρημένων τῶν κλάδων, ἐναργεστάτην ἀπόδειξιν διὰ τούτου ποιούμενος, ὅτι περ ή λυχνία Χριστός, δι' ὑπακοῆς καὶ πίστεως έαυ τῷ παραστήσας τόν τε ἐξ ἐθνῶν, καὶ τὸν ἐκ τῶν Ἰου δαίων λαόν. Εἶτα τούτοις ἐπιλέγει, πολυτρόπως ἡμῖν κατασημαίνων αὐτόν· . Καὶ θήσεις τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν εἰς τὸ θυμιᾷν ἐναντίον τῆς κιβωτοῦ, καὶ ἐπιθήσεις κάλυμμα καταπετάσματος ἐπὶ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου, καὶ περιθήσεις τὴν σκη- νὴν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ ἁγιάσεις κύκλῳ. » Επι τηρητέον γὰρ, ὅπως καὶ δι' ἀμφοῖν ἡμῖν τοῖν θυσια στηρίοιν ὁ Χριστὸς καταγράφεται. Αποτεθῆναι γὰρ διατεταχὼς τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν, ἐν ᾧ τὸ θυ- μίαμα κατέναντι τῆς κιβωτού, κάλυμμά τε διὰ μέσου ταῖς τῆς σκηνῆς περιτείνεσθαι θύραις εἰπὼν, ὡς ἂν μὴ τὰ ἔνδον ὁρῷτο, καὶ τὸ τῶν καρπωμάτων θυσια στήριον παρὰ ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. κεῖσθαι κελεύει, οὐκ ἀσυμφανές, ἢ διαλανθάνον ἔξω γὰρ ἦν τοῦ καταπετάσματος. Ὅρα τοίνυν αὐτὸν διὰ μὲν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀναβαίνοντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί (τοῦτο γὰρ ὑποδηλοῖ τὸ θυμίαμα)· διά τε τοῦ θυσιαστηρίου τῶν καρπωμάτων, ὡς θύμα καὶ σφάγιον ὑπὲρ ἡμῶν προσαγόμενον. Ἐκρύπτετο δὲ διὰ τοῦ καταπετά- σματος τὸ χρυσοῦν θυσιαστήριον· κεκρυμμένη γὰρ ἦν ἡ δόξα Χριστοῦ, ἐμφανὲς δὲ τὸ ἕτερον τὸ τῶν καρπωμάτων, ἐν ᾧ τὰ σφάγια· φανερὸς γὰρ ὁ Χρι- στοῦ θάνατος, καὶ πᾶσι γνώριμος. Κεῖταί γε μὴν οὐκ ἀδιακρίτως· τὸ μὲν γὰρ ἀπέναντι τῆς κιβωτοῦ, τὸ δὲ παρὰ ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς. Καὶ τὸ μὲν ἀπέναντι τῆς κιβωτοῦ τὸ χρυσοῦν κεῖσθαι θυσιαστήριον, οἱονεὶ τὸ ἐν ὄψει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, θαυμαστὴν εἶναι τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ δι' αἰνίγματος ὑποδηλοί, κατὰ τὸν • Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ. : Τὸ δὲ πρὸς αὐταῖς κεῖσθαι ταῖς θύραις τῆς σκηνῆς τὸ τῶν καρπωμάτων θυσιαστήριον, τύπον ἐπέχον τοῦ θανάτου αὐτοῦ, καὶ τῆς ὑπὲρ πάντων σφαγῆς, σημαίνει πάλιν μὴ ἑτέρως δύνασθαι προσελθεῖν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡμᾶς, εἰ μὴ διὰ τῆς Χριστοῦ θυσίας, κατὰ τὸ εἰρη- μένον παρ' αὐτοῦ· Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα, καὶ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι᾿ ἐμοῦ. Ἐν κύκλῳ γε μὴν περιτείνεσθαι τὴν σκηνὴν διατάττει τῶν ἐν αὐτῇ πάντων περιεκτικήν, ὡς μίαν ὁρᾶσθαι, καὶ οὐ πολλάς. Εἷς γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστὸς, καὶ πολυτρόπως νοεῖται, σκηνὴ μὲν διὰ τὸ καταπέτασμα τῆς σαρκὸς, κιβωτὸς δὲ τὸν θεῖον ἔχουσα νόμον, ὡς Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· τράπεζα δὲ πάλιν, ὡς ζωὴ καὶ τροφή λυχνία δέ, ὡς φῶς νοητόν καὶ πνευματικόν· καὶ θυσιαστήριον θυμιάματος, ὡς εὐωδίας ὀσμὴ τῆς ἐν ἁγιασμῷ· καὶ θυσιαστήριον καρπωμάτων, ὡς σφάγιον ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. ᾿Αγιάζεται δὲ • IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 1V. A Domino universæ terra, quamvis duobus ramis • B circa illud candelabrum exstantibus clarissime ostendat Christum esse candelabrum, qui per obe- dientiam ac fidem cum gentium, tum Judæorum populum sibi fecit assistere. Deinde, multiplici ratione ipsum nobis significans, subjungit : « pones altare aureum, ad incensandum coram arca, et impones operimentum velaminis super ostium tabernaculi testimonii: et circumpones tabernacu- lum, et omnia ejus sanctificabis in circuitu *. Observandum enim, quo pacto utroque illo altari Christus quoque nobis describatur. Postquan enim jussit statui altare aureum, in eoque incen- sum coram arca, et operimentum interea taberna- culi foribus expândi, ne quæ intus latebant cerne- rentur, altare quoque oblationum pro foribus tabernaculi testimonii statui jubet, non latens aut absconditum erat enim extra tentorium. Ipsum itaque vide, per altare quidem thymiamatis ascen- dentem in suavitatis odorem Deo ac Patri (hoc enim significat incensum), per altare vero oblatio- num ut hostiam et victimam pro nobis oblatam. Au- reum autem altare velo tegebatur : abscondita enim erat Christi gloria: sed oblationum altare in propatulo erat, ubi victimæ. Manifesta enim Christi mors fuit et omnibus nota. Non tainen citra dis- crimen statuitur : illud enim coram arca, hoc au- tem pro foribus tabernaculi. Et quod in conspectu quodammodo Dei ac Patris aureum altare colloca- tur, admirabilem esse Filii majestatem anigmatice innuit, juxta illud : « Nemo novit Filium, nisi Pa- ter'. Quod autem pro ipsius tabernaculi foribus ponitur oblationum allare, mortis ejus pro omni bus figuram in se habens, significat rursus nos ad Deum ac Patrem accedere non posse, nisi per Christi sacrificium, ut ab ipso dictum est : ‹ Ego sun ostium, et nemo, venit ad Patrem, nisi per me 10. b In circuitu vero tendi tabernaculum præ- cipit, quo quæcunque in eo erant comprehende- rentur, ita ut unum illud tantum cerneretur. Unus enim est in nobis Christus, et multis modis intelligitur : tabernaculum quidem, propter vela- men carnis arca vero divinam legem continens, ut Verbum Dei ac Patris: item mensa, puta cum. D vila sit ac cibus : candela, utpote lumen intelligi- Numn. IV, 11. . ° Matth. x1, 27. Juan. v, 1. hile ac spiritale: altare thymiamatis, ut odor suavitatis in sanctificatione: et altare oblationum, quatenus est pro vita mundi victima. Sanctificantur autem in ipso altari omnia: totus enim est san- cius, quocunque modo Christus intelligatur. Pra- eunte igitur sancto tabernaculo Israelitæ simul pro- cedere et una conquiescere jubebantur, Deo nos rursus utiliter monente, ducem nobis itineris ad salutem assumendum esse Deum Verbum propter nos incarnatum, ejusque præceptis incunctanter parendo ad vitam aeternam esse ascenden dum : quod cum facere noluissent qui multis vers

πάντα τὰ ἐν αὐτῇ· ἅγιος γὰρ ὅλος, καὶ ὅπως ἂν νοῆται Χριστός. Καθηγουμένης τοιγαροῦν τῆς ἁγίας σκηνῆς, συναπαίρειν τε αὐτῇ καὶ συγκαταλύειν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπε τάττοντο, παιδεύοντος πάλιν ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ διδάσκοντος χρησίμως, ἡγεμόνα ποιεῖσθαι καὶ καθηγητὴν τῆς εἰς σωτηρίαν ὁδοῦ, τὸν δι' ἡμᾶς σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, καὶ τοῖς αὐτοῦ διατάγμασιν ἀμελλητί συννεύοντας, εἰς ζωὴν ἀναβαίνειν τὴν αἰώ νιον.· ὃ καὶ ὁρᾷν οὐ θελήσαντες οἱ διὰ πολλῶν μυσταγωγηθέντες λόγων, ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Σοφώτατά γε μὴν ὁ μακάριος Πέτρος τό, ο Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν, ο πρὸς τὸν Σωτηρά φησι· τὸ γὰρ κατὰ μηδένα τρόπον ἀποφοιτᾷν τοῦ Θεοῦ, συνεῖναι δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι πνευματικῶς, ἁγίοις ὄντως πρεπωδέστατον. Καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, καὶ ἔγνωμεν ὅτι σε εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Θαυμαστὴ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡ πίστις, θερμὸς τῆς ὁμολογίας ὁ τρόπος, ἀξιεραστοτάτη καὶ ὑπερφε ρὴς ἡ συναίνεσις. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινας τῶν ἀμαθε στέρων, ἢ καὶ κατ' ἐκείνους τοὺς, οἵπερ ἀπηνῆ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἀπεκάλουν λόγον, ὀπίσω δικαίως ἀπὸ ᾤχοντο, καὶ πεπτώκασιν, οὔτε μὴν ἐξ ἐλαφρίας εύ- συναρπάστως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, πληροφο ρηθέντες δὲ πρότερον, καὶ διακείμενοι, κατὰ τὸ ἀλη θὲς, ὅτι ῥημάτων μὲν ζωοποιῶν ἀνάμεστος ἦν ὁ μυ- σταγωγός, οὐρανίων δὲ παιδευμάτων εἰσηγητής. Ασφαλὴς δὲ λίαν ἡ τοιαύτη πίστις· ἡ δὲ οὐχ οὕτως ἔχουσα, ῥᾳδίως ἂν εἰκότως καὶ ἀποπτύοιτο, καὶ ῥί- ζαν οὐκ ἔχουσα τὴν πληροφορίαν, έτοιμότατα τῆς ἀν θρώπου διανοίας ἐκτρίβεται. Καὶ γοῦν αὐτὸς ἐν πα ραβολαῖς ὁ Σωτὴρ, ὅτε τοὺς περὶ τοῦ σπείροντος ἐποιεῖτο λόγους, «Ο δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν πέτραν, φησί, καὶ μὴ ἔχον δίζαν ἐξηράνθη, πέτραν εἶναι λέγων αἰνιγματωδῶς νοῦν τὸν ἀπεσκληκότα, καὶ τὸν ἅπαξ έγκαταβληθέντα λόγον οὐδαμόθεν ἔχοντα παραδέξα- σθαι. Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ πεπονθέτες ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἁμαθίας οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, ο Διαῤῥήξατε τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια ὑμῶν, ο διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἐδιδάσκοντο. Ονπερ γὰρ τρό τον πρὸ τῆς τῶν σπερμάτων καταβολῆς, ἀρότρῳ χρῆναι προανατέμνεσθαι τὴν γῆν ὁ τῆς γηπονίας συμβουλεύει νόμος· οὕτως οἶμαι δεῖν τοὺς πρὸς ἀνά- ληψιν θείων ἰόντας λόγων προαναπτύσσειν τρόπον τινὰ ταῖς εἰς αὐτοὺς ἐπιθυμίαις τὴν καρδίαν· παρα- δεχθέντες γὰρ οὕτω, γῆν ὥσπερ τινὰ καρποφόρον ἀποτελοῦσι ψυχὴν τὴν ὠδίνουσαν. Οὐκοῦν ἐν πληρο φορία πίστεως έγνωκέναι φασὶν οἱ σοφώτατοι μαθη ται, καὶ πρός γε τούτῳ θαρσεῖν, ὡς αὐτὸς εἴη Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Σοφῶς δὲ λίαν καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἐξυφασμένον εὑρήσεις λόγον. Καὶ πιστεύειν γάρ, καὶ ἐγνωκέναι φασί, συνενεγκόντες ἄμφω κατὰ ταὐτόν. Εδει γὰρ καὶ πιστεύειν, καὶ νοεῖν· καὶ οὐκ επείπερ ἐστὶ πίστει παραδεκτὰ τὰ θειότερα, διὰ τοῦτο χρὴ πάντως τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐρεύνης ὁλοκλήρως ἀπο- φοιτᾷν, πειρᾶσθαι δὲ μᾶλλον καὶ γοῦν εἰς μετρίαν ἀναβαίνειν γνῶσιν, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν. Εξ δὲ δὴ πάλιν οὐ πρότερον ἐγνωκέναι φασὶν, εἶτα πιστεύειν, ἀλλὰ προθέντες τὴν πίστιν, δευτέραν τὴν γνῶσιν ἐπάγουσι. Μετὰ γὰρ τὴν πίστιν ἡ γνῶσις, καὶ οὐ πρὸ τῆς πίστεως, κατὰ τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bis instituti fuerant, abierunt retro, nec amplius A oum ipso ambulabant. Sapientissime vero beatus Petrus : • Quonam abire possumus '?, ad Salva- torem ait: nullatenus a Deo quippe discedere, sed cum eo potius versari spiritaliter, sanctis revera est convenientissimum. VI, 70. Et nos credimus, et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei. B Mira est sanctorum apostolorum fides, fervida confessionis ratio, eximia et præcellens consensio. Non enim, ut rudiores nonnulli, aut sicut illi qui durum vocabant Salvaioris sermonem, retro jure abierunt ac ceciderunt, neque vero ad credendum levitate sua temere provocati sunt, sed prius cer- Liores facti, ac vere credentes vivificorum verbo- rum plenum esse doctorem et cœlestis doctrinæ magistrum. Tuta vero est fides hujusmodi, sed quæ talis non est, facile rejicitur, et quæ radice, hoc est certitudine caret, cito ex hominis mente evellitur. Unde Salvator ipse in parabolis, cum de eo qui seminabat verba faceret, Aliud cecidit supra petram, inquit, c et natum aruit, quia non habebat radicem ", » petram ænigmatice in- c nuens mentem induratam, et quæ doctrinam in- jectam nullo modo suscipit. Hoc enim miseris Judæis præ multa inscitia cum accidisset, prophetæ voce monebantur in hunc modum : « Dirumpite corda vestra, et non vestimenta vestra ''. » Quem- admodum enim, priusquam semina in terram ja- ciantur, agricultura lege terra proscindi debet : sic opinor iis qui ad suscipiendos sermones divi- nos accedunt, illorum desiderio prius esse quo- dammodo cor aperiendumn : sic enim iis susceptis, animam ceu tellurem aliquam fecundam reddunt. Igitur in certitudine fidei sapientissimi discipuli se cognovisse aiunt, ac præterea confidere, ipsum esse Christum illum Dei Filium. Porro sapienter admodum contextum hunc sermonem comperies. D It credere enim, et scire se aiunt, ambo in unum et idem conferentes. Oportebat enim et credere et intelligere: neque ex eo quod res divinæ fide percipiuntur, idcirco ab earum indagine in totum cessandum est, sed conandum potius ut ad mediocrem saltem earum notitiam evehamur, quæ sit tanquam in speculo et enigmate, sicuti Paulus ait . Rursus autem optime dicunt non primum se cognovisse, deinde credere, sed præmissa fide, cognitionem secundo loco inserunt. Fidem enim sequitur cognitio, non antecedit, juxta illud : • Si non credideritis, non intelligelis ". » Fide quippe simplici nec curiosa basis instar constituta, su- perædificatur deinceps cognitio, quæ paulatim in fr Juan. vi, 69. ' ss Luc. vill 6. Joel 11, 15. 1] Cor. xi, 42. 16 Isa. vit, Θ.

πάντα τὰ ἐν αὐτῇ· ἅγιος γὰρ ὅλος, καὶ ὅπως ἂν νοῆται Χριστός. Καθηγουμένης τοιγαροῦν τῆς ἁγίας σκηνῆς, συναπαίρειν τε αὐτῇ καὶ συγκαταλύειν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπε τάττοντο, παιδεύοντος πάλιν ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ διδάσκοντος χρησίμως, ἡγεμόνα ποιεῖσθαι καὶ καθηγητὴν τῆς εἰς σωτηρίαν ὁδοῦ, τὸν δι' ἡμᾶς σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, καὶ τοῖς αὐτοῦ διατάγμασιν ἀμελλητί συννεύοντας, εἰς ζωὴν ἀναβαίνειν τὴν αἰώ νιον.· ὃ καὶ ὁρᾷν οὐ θελήσαντες οἱ διὰ πολλῶν μυσταγωγηθέντες λόγων, ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Σοφώτατά γε μὴν ὁ μακάριος Πέτρος τό, ο Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν, ο πρὸς τὸν Σωτηρά φησι· τὸ γὰρ κατὰ μηδένα τρόπον ἀποφοιτᾷν τοῦ Θεοῦ, συνεῖναι δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι πνευματικῶς, ἁγίοις ὄντως πρεπωδέστατον. Καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, καὶ ἔγνωμεν ὅτι σε εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Θαυμαστὴ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡ πίστις, θερμὸς τῆς ὁμολογίας ὁ τρόπος, ἀξιεραστοτάτη καὶ ὑπερφε ρὴς ἡ συναίνεσις. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινας τῶν ἀμαθε στέρων, ἢ καὶ κατ' ἐκείνους τοὺς, οἵπερ ἀπηνῆ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἀπεκάλουν λόγον, ὀπίσω δικαίως ἀπὸ ᾤχοντο, καὶ πεπτώκασιν, οὔτε μὴν ἐξ ἐλαφρίας εύ- συναρπάστως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, πληροφο ρηθέντες δὲ πρότερον, καὶ διακείμενοι, κατὰ τὸ ἀλη θὲς, ὅτι ῥημάτων μὲν ζωοποιῶν ἀνάμεστος ἦν ὁ μυ- σταγωγός, οὐρανίων δὲ παιδευμάτων εἰσηγητής. Ασφαλὴς δὲ λίαν ἡ τοιαύτη πίστις· ἡ δὲ οὐχ οὕτως ἔχουσα, ῥᾳδίως ἂν εἰκότως καὶ ἀποπτύοιτο, καὶ ῥί- ζαν οὐκ ἔχουσα τὴν πληροφορίαν, έτοιμότατα τῆς ἀν θρώπου διανοίας ἐκτρίβεται. Καὶ γοῦν αὐτὸς ἐν πα ραβολαῖς ὁ Σωτὴρ, ὅτε τοὺς περὶ τοῦ σπείροντος ἐποιεῖτο λόγους, «Ο δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν πέτραν, φησί, καὶ μὴ ἔχον δίζαν ἐξηράνθη, πέτραν εἶναι λέγων αἰνιγματωδῶς νοῦν τὸν ἀπεσκληκότα, καὶ τὸν ἅπαξ έγκαταβληθέντα λόγον οὐδαμόθεν ἔχοντα παραδέξα- σθαι. Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ πεπονθέτες ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἁμαθίας οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, ο Διαῤῥήξατε τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια ὑμῶν, ο διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἐδιδάσκοντο. Ονπερ γὰρ τρό τον πρὸ τῆς τῶν σπερμάτων καταβολῆς, ἀρότρῳ χρῆναι προανατέμνεσθαι τὴν γῆν ὁ τῆς γηπονίας συμβουλεύει νόμος· οὕτως οἶμαι δεῖν τοὺς πρὸς ἀνά- ληψιν θείων ἰόντας λόγων προαναπτύσσειν τρόπον τινὰ ταῖς εἰς αὐτοὺς ἐπιθυμίαις τὴν καρδίαν· παρα- δεχθέντες γὰρ οὕτω, γῆν ὥσπερ τινὰ καρποφόρον ἀποτελοῦσι ψυχὴν τὴν ὠδίνουσαν. Οὐκοῦν ἐν πληρο φορία πίστεως έγνωκέναι φασὶν οἱ σοφώτατοι μαθη ται, καὶ πρός γε τούτῳ θαρσεῖν, ὡς αὐτὸς εἴη Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Σοφῶς δὲ λίαν καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἐξυφασμένον εὑρήσεις λόγον. Καὶ πιστεύειν γάρ, καὶ ἐγνωκέναι φασί, συνενεγκόντες ἄμφω κατὰ ταὐτόν. Εδει γὰρ καὶ πιστεύειν, καὶ νοεῖν· καὶ οὐκ επείπερ ἐστὶ πίστει παραδεκτὰ τὰ θειότερα, διὰ τοῦτο χρὴ πάντως τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐρεύνης ὁλοκλήρως ἀπο- φοιτᾷν, πειρᾶσθαι δὲ μᾶλλον καὶ γοῦν εἰς μετρίαν ἀναβαίνειν γνῶσιν, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν. Εξ δὲ δὴ πάλιν οὐ πρότερον ἐγνωκέναι φασὶν, εἶτα πιστεύειν, ἀλλὰ προθέντες τὴν πίστιν, δευτέραν τὴν γνῶσιν ἐπάγουσι. Μετὰ γὰρ τὴν πίστιν ἡ γνῶσις, καὶ οὐ πρὸ τῆς πίστεως, κατὰ τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bis instituti fuerant, abierunt retro, nec amplius A oum ipso ambulabant. Sapientissime vero beatus Petrus : • Quonam abire possumus '?, ad Salva- torem ait: nullatenus a Deo quippe discedere, sed cum eo potius versari spiritaliter, sanctis revera est convenientissimum. VI, 70. Et nos credimus, et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei. B Mira est sanctorum apostolorum fides, fervida confessionis ratio, eximia et præcellens consensio. Non enim, ut rudiores nonnulli, aut sicut illi qui durum vocabant Salvaioris sermonem, retro jure abierunt ac ceciderunt, neque vero ad credendum levitate sua temere provocati sunt, sed prius cer- Liores facti, ac vere credentes vivificorum verbo- rum plenum esse doctorem et cœlestis doctrinæ magistrum. Tuta vero est fides hujusmodi, sed quæ talis non est, facile rejicitur, et quæ radice, hoc est certitudine caret, cito ex hominis mente evellitur. Unde Salvator ipse in parabolis, cum de eo qui seminabat verba faceret, Aliud cecidit supra petram, inquit, c et natum aruit, quia non habebat radicem ", » petram ænigmatice in- c nuens mentem induratam, et quæ doctrinam in- jectam nullo modo suscipit. Hoc enim miseris Judæis præ multa inscitia cum accidisset, prophetæ voce monebantur in hunc modum : « Dirumpite corda vestra, et non vestimenta vestra ''. » Quem- admodum enim, priusquam semina in terram ja- ciantur, agricultura lege terra proscindi debet : sic opinor iis qui ad suscipiendos sermones divi- nos accedunt, illorum desiderio prius esse quo- dammodo cor aperiendumn : sic enim iis susceptis, animam ceu tellurem aliquam fecundam reddunt. Igitur in certitudine fidei sapientissimi discipuli se cognovisse aiunt, ac præterea confidere, ipsum esse Christum illum Dei Filium. Porro sapienter admodum contextum hunc sermonem comperies. D It credere enim, et scire se aiunt, ambo in unum et idem conferentes. Oportebat enim et credere et intelligere: neque ex eo quod res divinæ fide percipiuntur, idcirco ab earum indagine in totum cessandum est, sed conandum potius ut ad mediocrem saltem earum notitiam evehamur, quæ sit tanquam in speculo et enigmate, sicuti Paulus ait . Rursus autem optime dicunt non primum se cognovisse, deinde credere, sed præmissa fide, cognitionem secundo loco inserunt. Fidem enim sequitur cognitio, non antecedit, juxta illud : • Si non credideritis, non intelligelis ". » Fide quippe simplici nec curiosa basis instar constituta, su- perædificatur deinceps cognitio, quæ paulatim in fr Juan. vi, 69. ' ss Luc. vill 6. Joel 11, 15. 1] Cor. xi, 42. 16 Isa. vit, Θ.

πάντα τὰ ἐν αὐτῇ· ἅγιος γὰρ ὅλος, καὶ ὅπως ἂν νοῆται Χριστός. Καθηγουμένης τοιγαροῦν τῆς ἁγίας σκηνῆς, συναπαίρειν τε αὐτῇ καὶ συγκαταλύειν οἱ ἐξ Ἰσραὴλ ἐπε τάττοντο, παιδεύοντος πάλιν ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ διδάσκοντος χρησίμως, ἡγεμόνα ποιεῖσθαι καὶ καθηγητὴν τῆς εἰς σωτηρίαν ὁδοῦ, τὸν δι' ἡμᾶς σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, καὶ τοῖς αὐτοῦ διατάγμασιν ἀμελλητί συννεύοντας, εἰς ζωὴν ἀναβαίνειν τὴν αἰώ νιον.· ὃ καὶ ὁρᾷν οὐ θελήσαντες οἱ διὰ πολλῶν μυσταγωγηθέντες λόγων, ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Σοφώτατά γε μὴν ὁ μακάριος Πέτρος τό, ο Ποῦ ἔχομεν ἀπελθεῖν, ο πρὸς τὸν Σωτηρά φησι· τὸ γὰρ κατὰ μηδένα τρόπον ἀποφοιτᾷν τοῦ Θεοῦ, συνεῖναι δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι πνευματικῶς, ἁγίοις ὄντως πρεπωδέστατον. Καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, καὶ ἔγνωμεν ὅτι σε εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Θαυμαστὴ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡ πίστις, θερμὸς τῆς ὁμολογίας ὁ τρόπος, ἀξιεραστοτάτη καὶ ὑπερφε ρὴς ἡ συναίνεσις. Οὐ γὰρ δὴ κατά τινας τῶν ἀμαθε στέρων, ἢ καὶ κατ' ἐκείνους τοὺς, οἵπερ ἀπηνῆ τὸν τοῦ Σωτῆρος ἀπεκάλουν λόγον, ὀπίσω δικαίως ἀπὸ ᾤχοντο, καὶ πεπτώκασιν, οὔτε μὴν ἐξ ἐλαφρίας εύ- συναρπάστως ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν, πληροφο ρηθέντες δὲ πρότερον, καὶ διακείμενοι, κατὰ τὸ ἀλη θὲς, ὅτι ῥημάτων μὲν ζωοποιῶν ἀνάμεστος ἦν ὁ μυ- σταγωγός, οὐρανίων δὲ παιδευμάτων εἰσηγητής. Ασφαλὴς δὲ λίαν ἡ τοιαύτη πίστις· ἡ δὲ οὐχ οὕτως ἔχουσα, ῥᾳδίως ἂν εἰκότως καὶ ἀποπτύοιτο, καὶ ῥί- ζαν οὐκ ἔχουσα τὴν πληροφορίαν, έτοιμότατα τῆς ἀν θρώπου διανοίας ἐκτρίβεται. Καὶ γοῦν αὐτὸς ἐν πα ραβολαῖς ὁ Σωτὴρ, ὅτε τοὺς περὶ τοῦ σπείροντος ἐποιεῖτο λόγους, «Ο δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν πέτραν, φησί, καὶ μὴ ἔχον δίζαν ἐξηράνθη, πέτραν εἶναι λέγων αἰνιγματωδῶς νοῦν τὸν ἀπεσκληκότα, καὶ τὸν ἅπαξ έγκαταβληθέντα λόγον οὐδαμόθεν ἔχοντα παραδέξα- σθαι. Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ πεπονθέτες ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἁμαθίας οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, ο Διαῤῥήξατε τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια ὑμῶν, ο διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἐδιδάσκοντο. Ονπερ γὰρ τρό τον πρὸ τῆς τῶν σπερμάτων καταβολῆς, ἀρότρῳ χρῆναι προανατέμνεσθαι τὴν γῆν ὁ τῆς γηπονίας συμβουλεύει νόμος· οὕτως οἶμαι δεῖν τοὺς πρὸς ἀνά- ληψιν θείων ἰόντας λόγων προαναπτύσσειν τρόπον τινὰ ταῖς εἰς αὐτοὺς ἐπιθυμίαις τὴν καρδίαν· παρα- δεχθέντες γὰρ οὕτω, γῆν ὥσπερ τινὰ καρποφόρον ἀποτελοῦσι ψυχὴν τὴν ὠδίνουσαν. Οὐκοῦν ἐν πληρο φορία πίστεως έγνωκέναι φασὶν οἱ σοφώτατοι μαθη ται, καὶ πρός γε τούτῳ θαρσεῖν, ὡς αὐτὸς εἴη Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Σοφῶς δὲ λίαν καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἐξυφασμένον εὑρήσεις λόγον. Καὶ πιστεύειν γάρ, καὶ ἐγνωκέναι φασί, συνενεγκόντες ἄμφω κατὰ ταὐτόν. Εδει γὰρ καὶ πιστεύειν, καὶ νοεῖν· καὶ οὐκ επείπερ ἐστὶ πίστει παραδεκτὰ τὰ θειότερα, διὰ τοῦτο χρὴ πάντως τῆς ἐπ' αὐτοῖς ἐρεύνης ὁλοκλήρως ἀπο- φοιτᾷν, πειρᾶσθαι δὲ μᾶλλον καὶ γοῦν εἰς μετρίαν ἀναβαίνειν γνῶσιν, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν. Εξ δὲ δὴ πάλιν οὐ πρότερον ἐγνωκέναι φασὶν, εἶτα πιστεύειν, ἀλλὰ προθέντες τὴν πίστιν, δευτέραν τὴν γνῶσιν ἐπάγουσι. Μετὰ γὰρ τὴν πίστιν ἡ γνῶσις, καὶ οὐ πρὸ τῆς πίστεως, κατὰ τὰ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bis instituti fuerant, abierunt retro, nec amplius A oum ipso ambulabant. Sapientissime vero beatus Petrus : • Quonam abire possumus '?, ad Salva- torem ait: nullatenus a Deo quippe discedere, sed cum eo potius versari spiritaliter, sanctis revera est convenientissimum. VI, 70. Et nos credimus, et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei. B Mira est sanctorum apostolorum fides, fervida confessionis ratio, eximia et præcellens consensio. Non enim, ut rudiores nonnulli, aut sicut illi qui durum vocabant Salvaioris sermonem, retro jure abierunt ac ceciderunt, neque vero ad credendum levitate sua temere provocati sunt, sed prius cer- Liores facti, ac vere credentes vivificorum verbo- rum plenum esse doctorem et cœlestis doctrinæ magistrum. Tuta vero est fides hujusmodi, sed quæ talis non est, facile rejicitur, et quæ radice, hoc est certitudine caret, cito ex hominis mente evellitur. Unde Salvator ipse in parabolis, cum de eo qui seminabat verba faceret, Aliud cecidit supra petram, inquit, c et natum aruit, quia non habebat radicem ", » petram ænigmatice in- c nuens mentem induratam, et quæ doctrinam in- jectam nullo modo suscipit. Hoc enim miseris Judæis præ multa inscitia cum accidisset, prophetæ voce monebantur in hunc modum : « Dirumpite corda vestra, et non vestimenta vestra ''. » Quem- admodum enim, priusquam semina in terram ja- ciantur, agricultura lege terra proscindi debet : sic opinor iis qui ad suscipiendos sermones divi- nos accedunt, illorum desiderio prius esse quo- dammodo cor aperiendumn : sic enim iis susceptis, animam ceu tellurem aliquam fecundam reddunt. Igitur in certitudine fidei sapientissimi discipuli se cognovisse aiunt, ac præterea confidere, ipsum esse Christum illum Dei Filium. Porro sapienter admodum contextum hunc sermonem comperies. D It credere enim, et scire se aiunt, ambo in unum et idem conferentes. Oportebat enim et credere et intelligere: neque ex eo quod res divinæ fide percipiuntur, idcirco ab earum indagine in totum cessandum est, sed conandum potius ut ad mediocrem saltem earum notitiam evehamur, quæ sit tanquam in speculo et enigmate, sicuti Paulus ait . Rursus autem optime dicunt non primum se cognovisse, deinde credere, sed præmissa fide, cognitionem secundo loco inserunt. Fidem enim sequitur cognitio, non antecedit, juxta illud : • Si non credideritis, non intelligelis ". » Fide quippe simplici nec curiosa basis instar constituta, su- perædificatur deinceps cognitio, quæ paulatim in fr Juan. vi, 69. ' ss Luc. vill 6. Joel 11, 15. 1] Cor. xi, 42. 16 Isa. vit, Θ.

γεγραμμένον, Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συν- ῆτε. » Προκατατεθείσης γὰρ ἐν ἡμῖν κρηπῖδός τις νος δίκην τῆς ἀπεριεργάστου πίστεως, ἐποικοδομεί και λοιπὸν ἡ γνῶσις κατὰ βραχύ, καὶ εἰς μέτρον ἡλι- κία; ἡμᾶς ἀναφέρουσα τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον καὶ πνευματικόν. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Θεός πού φησιν· ε Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιών, λίθον ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον. » Αρχὴ γὰρ ἡμῖν καὶ θεμέλιος εἰς ἁγιασμὸν καὶ δικαιοσύνην, Χριστός, διὰ πίστεως δὲ δηλονότι, καὶ οὐχ ἑτέρως · οὕτω γὰρ ἡμῖν ἐνοικίζεται. Επιτήρει δὲ ὅπως παν- ταχῆ μοναδικῶς, καὶ προτεταγμένου τοῦ ἄρθρου, φασί· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, τῶν μὲν ἐν χάριτι κεκλημένων εἰς υἱοθεσίαν, ὡς ἕνα καὶ ἐξαίρετον ὑπεξάγοντες τὸν ἀληθῶς Υἱόν, οὗ καθ᾽ ὁμοιότητα καὶ ἡμεῖς υἱοί. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ πάλιν ἀποκαλοῦσιν αὐτὸν ὡς ἕνα· πλὴν ἰστέον ὅτι Χριστὸς οὐκέτι καλεῖται δι' ἑαυτὸν, ἢ ὡς τοῦτο ὑπάρχων ού σιωδῶς, ὥσπερ οὖν ἔσται καὶ Υἱός, ἀλλ᾽ εἷς μὲν ὄντως καὶ ἐξαίρετος. Οὐδεὶς γὰρ ἐν χριστοῖς ὡς αὐτὸς, πλὴν καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ὡς πρὸς ἡμᾶς ὀνομάζεται Χρι- στός. Κύριον μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ ἀφωρισμένον ἰδικῶς όνομά τε καὶ πρᾶγμα κατ' ἀλήθειαν, τὸ Υιός, κοινὸν δὲ ὡς πρὸς ἡμᾶς τὸ Χριστός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐχρίσθη καθό γέγονεν ἄνθρωπος, διὰ τοῦτο Χριστός. Οὐκοῦν εἰ τὸ κεχρίσθαι τῇ ἀνθρωπότητι περιθήσομεν χρεία, Χριστὸς ἂν νοοῖτο καθ᾽ ὁμοίωσιν τὴν ὡς πρὸς ἡμᾶς, καὶ οὐχ οὕτως ὥσπερ ἐστὶ καὶ Υἱὸς, πλήν εἷς καὶ μό- νος φυσικώς τε καὶ ἐξαιρέτως, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς, καὶ οὐ δύο, καθάπερ οἷονταί τινες, οὐ νοοῦντες, ὡς ἔοικε, τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος. Οὐ γὰρ εἰς ἄνθρωπον ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καταπεφοίτηκε Λό γος, ὥσπερ ἐφ᾿ ἕνα τυχὸν τῶν ἁγίων προφητῶν ἡ διά Πνεύματος χάρις, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἐγέ νετο σὰρξ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἄνθρωπος δηλαδή. Αδιαίρετος τοιγαροῦν μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ οὐκ εἰς δύο πρόσωπα κατασχίζεται, κἂν ἕτερόν τι νοῶμεν τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, καὶ τὴν ἐν ᾗ κατώκηκε σάρκα. Ολον δὲ τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὴν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν βεβαιοῦντος πίστιν, δι' ὧν ἐγνωκέναι φασὶ μοναδικῶς, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τοὺς ἕτερόν τι πρὸς τούτοις ἐπικαινοτομεῖν ἐξ ἀνοίας οὐ παραιτουμένους, εἰ φρονοίημεν ὀρθῶς, οὐ παραδεξό μεθα, Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην ; καὶ ἐξ ὑμῶν εἰς διά- Θολός ἐστιν ; Ἔλεγε δὲ τὸν Ἰούδαν Σίμωνος Ισκαριώτην· οὗτος γὰρ ἔμελλεν αὐτὸν παρα- διδόναι, εἷς ὢν ἐκ τῶν δώδεκα. Επιτείνει τὸν ἔλεγχον, καὶ δριμυτέροις αὐτοὺς κατασφίγγει λόγοις, τὸ χαῦνον καὶ ἀνειμένον εἰς ῥαθυμίας τὰς ἐπὶ τῷ σοφοῦσθαι θέλειν ὑποτεμνόμε- νος. Τοιοῦτον γάρ τι μονονουχί λέγων ὁρᾶται · Νή ψεως, ὦ μαθηταὶ, καὶ φρενῶν ὁ καιρὸς, καὶ συντό του διανοίας, εἰς τὸ σώζεσθαι θέλειν. Ολισθηροτάτη γὰρ λίαν ἢ τῆς ἀπωλείας ὁδὸς, οὐ τὸν ἀσθενῆ μόνο ὑποσύρουσα νοῦν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἤδη δοκοῦντα βεβαίως Β ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός, Ει τὸν Χριστὸν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. A mensuram ætalis Christi et in virum perfectum ac Isa. XXVIII, 16. Rom. viii, C D spiritalem nos effert. Proindeque Deus alicubi ait : • Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem electum, angularem ac pretiosum ". » Initium enim et fundamentum Christus nobis est in san- ctificationem ac justitiam, per fidem videlicet, ac non aliter : sic enim in nobis habitat Observa all- te ut ubique singulariter, et præposito articulo dicant : Tu es id est, ille Chri- stus, ille Filius Dei viventis illum vere Filium velut unicum et eximium ab iis qui gratia vocati sunt in adoptionem eximentes, cujus similitudine nos quoque filii sumus 4. quoque rursus nominant ipsum, tanquam unum : verum- tamen sciendum Christum non dici propter se- ipsum, aut quasi id substantialiter exsistat quemad- modum et Filius, sed unum quidem revera et eximium: nullus enim inter christos est sicut ipse : verumtamen ob similitudinem quam habet nobis- cum, Christum nuncupari. Proprium enim est ei et eximium ac peculiare nomen, et ipsa res vere, Filius commune autem nobiscum illud nomen, Christus. Quia enim unctus fuit quatenus homo factus est, idcirco Christus est. Quare si ungi hu- manitati tribuendum est, Christus unctus intelli- getur nostri similitudine, nec eo modo quo Filius est, verumtamen unus ac solus naturaliter, et eximio modo, cum ante carnem, tum post carnem, ac non duo, sicuti quidam existimant, qui altitu- dinem mysterii, ut apparet, non capiunt. Non. enim in hominem illud ex Deo Patre Verbum descendit, quemadmodum in unum aliquem san- ctorum prophetarum gratia Spiritus, sed ipsum revera caro factum est, ut scriptum est 18, homo nimirum. Indivisibile igitur est post unionem, nec in duas personas finditur, licet aliud quiddam in- telligamus Dei Verbum et illam in qua habitavit carnem. Cum autem universus sanctorum apostolorum chorus nostram de his fidem con- firmet, ex eo quod scire se aiunt singulariter, ipsum esse Christum illum Dei Filium, uovatores qui aliud quiddam præter hæc stulte comminisci non verentur non suscipiemus, si recte sapimus. • VI, 71, 72. Respondit eis Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi : et ex vobis unus diabolus est? Di- cebat autem Judam Simonis Iscariotem : hic enim erat traditurus eum, cum essel unus ex duodecim. Reprehensionem auget, et acrioribus eos verbis coercet, oscitantiam et ignaviam omnem præcidens. Istiusmodi enim quiddam propemodum dicere vi- detur : Vigilantia et animi contentione, o mei disci- puli, nunc vobis opus est ad salutem. Valde enim lubrica est perditionis via, quæ non modo imbe- cillam mentem subruit, sed eam quoque quæ jam firma stare videtur. Periculosa quippe res ac mul 16. 18 Joan. 1, 14.

γεγραμμένον, Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συν- ῆτε. » Προκατατεθείσης γὰρ ἐν ἡμῖν κρηπῖδός τις νος δίκην τῆς ἀπεριεργάστου πίστεως, ἐποικοδομεί και λοιπὸν ἡ γνῶσις κατὰ βραχύ, καὶ εἰς μέτρον ἡλι- κία; ἡμᾶς ἀναφέρουσα τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον καὶ πνευματικόν. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Θεός πού φησιν· ε Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιών, λίθον ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον. » Αρχὴ γὰρ ἡμῖν καὶ θεμέλιος εἰς ἁγιασμὸν καὶ δικαιοσύνην, Χριστός, διὰ πίστεως δὲ δηλονότι, καὶ οὐχ ἑτέρως · οὕτω γὰρ ἡμῖν ἐνοικίζεται. Επιτήρει δὲ ὅπως παν- ταχῆ μοναδικῶς, καὶ προτεταγμένου τοῦ ἄρθρου, φασί· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, τῶν μὲν ἐν χάριτι κεκλημένων εἰς υἱοθεσίαν, ὡς ἕνα καὶ ἐξαίρετον ὑπεξάγοντες τὸν ἀληθῶς Υἱόν, οὗ καθ᾽ ὁμοιότητα καὶ ἡμεῖς υἱοί. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ πάλιν ἀποκαλοῦσιν αὐτὸν ὡς ἕνα· πλὴν ἰστέον ὅτι Χριστὸς οὐκέτι καλεῖται δι' ἑαυτὸν, ἢ ὡς τοῦτο ὑπάρχων ού σιωδῶς, ὥσπερ οὖν ἔσται καὶ Υἱός, ἀλλ᾽ εἷς μὲν ὄντως καὶ ἐξαίρετος. Οὐδεὶς γὰρ ἐν χριστοῖς ὡς αὐτὸς, πλὴν καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ὡς πρὸς ἡμᾶς ὀνομάζεται Χρι- στός. Κύριον μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ ἀφωρισμένον ἰδικῶς όνομά τε καὶ πρᾶγμα κατ' ἀλήθειαν, τὸ Υιός, κοινὸν δὲ ὡς πρὸς ἡμᾶς τὸ Χριστός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐχρίσθη καθό γέγονεν ἄνθρωπος, διὰ τοῦτο Χριστός. Οὐκοῦν εἰ τὸ κεχρίσθαι τῇ ἀνθρωπότητι περιθήσομεν χρεία, Χριστὸς ἂν νοοῖτο καθ᾽ ὁμοίωσιν τὴν ὡς πρὸς ἡμᾶς, καὶ οὐχ οὕτως ὥσπερ ἐστὶ καὶ Υἱὸς, πλήν εἷς καὶ μό- νος φυσικώς τε καὶ ἐξαιρέτως, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς, καὶ οὐ δύο, καθάπερ οἷονταί τινες, οὐ νοοῦντες, ὡς ἔοικε, τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος. Οὐ γὰρ εἰς ἄνθρωπον ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καταπεφοίτηκε Λό γος, ὥσπερ ἐφ᾿ ἕνα τυχὸν τῶν ἁγίων προφητῶν ἡ διά Πνεύματος χάρις, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἐγέ νετο σὰρξ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἄνθρωπος δηλαδή. Αδιαίρετος τοιγαροῦν μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ οὐκ εἰς δύο πρόσωπα κατασχίζεται, κἂν ἕτερόν τι νοῶμεν τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, καὶ τὴν ἐν ᾗ κατώκηκε σάρκα. Ολον δὲ τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὴν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν βεβαιοῦντος πίστιν, δι' ὧν ἐγνωκέναι φασὶ μοναδικῶς, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τοὺς ἕτερόν τι πρὸς τούτοις ἐπικαινοτομεῖν ἐξ ἀνοίας οὐ παραιτουμένους, εἰ φρονοίημεν ὀρθῶς, οὐ παραδεξό μεθα, Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην ; καὶ ἐξ ὑμῶν εἰς διά- Θολός ἐστιν ; Ἔλεγε δὲ τὸν Ἰούδαν Σίμωνος Ισκαριώτην· οὗτος γὰρ ἔμελλεν αὐτὸν παρα- διδόναι, εἷς ὢν ἐκ τῶν δώδεκα. Επιτείνει τὸν ἔλεγχον, καὶ δριμυτέροις αὐτοὺς κατασφίγγει λόγοις, τὸ χαῦνον καὶ ἀνειμένον εἰς ῥαθυμίας τὰς ἐπὶ τῷ σοφοῦσθαι θέλειν ὑποτεμνόμε- νος. Τοιοῦτον γάρ τι μονονουχί λέγων ὁρᾶται · Νή ψεως, ὦ μαθηταὶ, καὶ φρενῶν ὁ καιρὸς, καὶ συντό του διανοίας, εἰς τὸ σώζεσθαι θέλειν. Ολισθηροτάτη γὰρ λίαν ἢ τῆς ἀπωλείας ὁδὸς, οὐ τὸν ἀσθενῆ μόνο ὑποσύρουσα νοῦν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἤδη δοκοῦντα βεβαίως Β ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός, Ει τὸν Χριστὸν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. A mensuram ætalis Christi et in virum perfectum ac Isa. XXVIII, 16. Rom. viii, C D spiritalem nos effert. Proindeque Deus alicubi ait : • Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem electum, angularem ac pretiosum ". » Initium enim et fundamentum Christus nobis est in san- ctificationem ac justitiam, per fidem videlicet, ac non aliter : sic enim in nobis habitat Observa all- te ut ubique singulariter, et præposito articulo dicant : Tu es id est, ille Chri- stus, ille Filius Dei viventis illum vere Filium velut unicum et eximium ab iis qui gratia vocati sunt in adoptionem eximentes, cujus similitudine nos quoque filii sumus 4. quoque rursus nominant ipsum, tanquam unum : verum- tamen sciendum Christum non dici propter se- ipsum, aut quasi id substantialiter exsistat quemad- modum et Filius, sed unum quidem revera et eximium: nullus enim inter christos est sicut ipse : verumtamen ob similitudinem quam habet nobis- cum, Christum nuncupari. Proprium enim est ei et eximium ac peculiare nomen, et ipsa res vere, Filius commune autem nobiscum illud nomen, Christus. Quia enim unctus fuit quatenus homo factus est, idcirco Christus est. Quare si ungi hu- manitati tribuendum est, Christus unctus intelli- getur nostri similitudine, nec eo modo quo Filius est, verumtamen unus ac solus naturaliter, et eximio modo, cum ante carnem, tum post carnem, ac non duo, sicuti quidam existimant, qui altitu- dinem mysterii, ut apparet, non capiunt. Non. enim in hominem illud ex Deo Patre Verbum descendit, quemadmodum in unum aliquem san- ctorum prophetarum gratia Spiritus, sed ipsum revera caro factum est, ut scriptum est 18, homo nimirum. Indivisibile igitur est post unionem, nec in duas personas finditur, licet aliud quiddam in- telligamus Dei Verbum et illam in qua habitavit carnem. Cum autem universus sanctorum apostolorum chorus nostram de his fidem con- firmet, ex eo quod scire se aiunt singulariter, ipsum esse Christum illum Dei Filium, uovatores qui aliud quiddam præter hæc stulte comminisci non verentur non suscipiemus, si recte sapimus. • VI, 71, 72. Respondit eis Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi : et ex vobis unus diabolus est? Di- cebat autem Judam Simonis Iscariotem : hic enim erat traditurus eum, cum essel unus ex duodecim. Reprehensionem auget, et acrioribus eos verbis coercet, oscitantiam et ignaviam omnem præcidens. Istiusmodi enim quiddam propemodum dicere vi- detur : Vigilantia et animi contentione, o mei disci- puli, nunc vobis opus est ad salutem. Valde enim lubrica est perditionis via, quæ non modo imbe- cillam mentem subruit, sed eam quoque quæ jam firma stare videtur. Periculosa quippe res ac mul 16. 18 Joan. 1, 14.

γεγραμμένον, Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συν- ῆτε. » Προκατατεθείσης γὰρ ἐν ἡμῖν κρηπῖδός τις νος δίκην τῆς ἀπεριεργάστου πίστεως, ἐποικοδομεί και λοιπὸν ἡ γνῶσις κατὰ βραχύ, καὶ εἰς μέτρον ἡλι- κία; ἡμᾶς ἀναφέρουσα τῆς ἐν Χριστῷ, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον καὶ πνευματικόν. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Θεός πού φησιν· ε Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιών, λίθον ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον. » Αρχὴ γὰρ ἡμῖν καὶ θεμέλιος εἰς ἁγιασμὸν καὶ δικαιοσύνην, Χριστός, διὰ πίστεως δὲ δηλονότι, καὶ οὐχ ἑτέρως · οὕτω γὰρ ἡμῖν ἐνοικίζεται. Επιτήρει δὲ ὅπως παν- ταχῆ μοναδικῶς, καὶ προτεταγμένου τοῦ ἄρθρου, φασί· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, τῶν μὲν ἐν χάριτι κεκλημένων εἰς υἱοθεσίαν, ὡς ἕνα καὶ ἐξαίρετον ὑπεξάγοντες τὸν ἀληθῶς Υἱόν, οὗ καθ᾽ ὁμοιότητα καὶ ἡμεῖς υἱοί. Καὶ τὸν Χριστὸν δὲ πάλιν ἀποκαλοῦσιν αὐτὸν ὡς ἕνα· πλὴν ἰστέον ὅτι Χριστὸς οὐκέτι καλεῖται δι' ἑαυτὸν, ἢ ὡς τοῦτο ὑπάρχων ού σιωδῶς, ὥσπερ οὖν ἔσται καὶ Υἱός, ἀλλ᾽ εἷς μὲν ὄντως καὶ ἐξαίρετος. Οὐδεὶς γὰρ ἐν χριστοῖς ὡς αὐτὸς, πλὴν καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ὡς πρὸς ἡμᾶς ὀνομάζεται Χρι- στός. Κύριον μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ ἀφωρισμένον ἰδικῶς όνομά τε καὶ πρᾶγμα κατ' ἀλήθειαν, τὸ Υιός, κοινὸν δὲ ὡς πρὸς ἡμᾶς τὸ Χριστός. Ἐπειδὴ γὰρ ἐχρίσθη καθό γέγονεν ἄνθρωπος, διὰ τοῦτο Χριστός. Οὐκοῦν εἰ τὸ κεχρίσθαι τῇ ἀνθρωπότητι περιθήσομεν χρεία, Χριστὸς ἂν νοοῖτο καθ᾽ ὁμοίωσιν τὴν ὡς πρὸς ἡμᾶς, καὶ οὐχ οὕτως ὥσπερ ἐστὶ καὶ Υἱὸς, πλήν εἷς καὶ μό- νος φυσικώς τε καὶ ἐξαιρέτως, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς, καὶ οὐ δύο, καθάπερ οἷονταί τινες, οὐ νοοῦντες, ὡς ἔοικε, τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος. Οὐ γὰρ εἰς ἄνθρωπον ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καταπεφοίτηκε Λό γος, ὥσπερ ἐφ᾿ ἕνα τυχὸν τῶν ἁγίων προφητῶν ἡ διά Πνεύματος χάρις, ἀλλ' αὐτὸς κατ' ἀλήθειαν ἐγέ νετο σὰρξ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἄνθρωπος δηλαδή. Αδιαίρετος τοιγαροῦν μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ οὐκ εἰς δύο πρόσωπα κατασχίζεται, κἂν ἕτερόν τι νοῶμεν τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, καὶ τὴν ἐν ᾗ κατώκηκε σάρκα. Ολον δὲ τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὴν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν βεβαιοῦντος πίστιν, δι' ὧν ἐγνωκέναι φασὶ μοναδικῶς, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τοὺς ἕτερόν τι πρὸς τούτοις ἐπικαινοτομεῖν ἐξ ἀνοίας οὐ παραιτουμένους, εἰ φρονοίημεν ὀρθῶς, οὐ παραδεξό μεθα, Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην ; καὶ ἐξ ὑμῶν εἰς διά- Θολός ἐστιν ; Ἔλεγε δὲ τὸν Ἰούδαν Σίμωνος Ισκαριώτην· οὗτος γὰρ ἔμελλεν αὐτὸν παρα- διδόναι, εἷς ὢν ἐκ τῶν δώδεκα. Επιτείνει τὸν ἔλεγχον, καὶ δριμυτέροις αὐτοὺς κατασφίγγει λόγοις, τὸ χαῦνον καὶ ἀνειμένον εἰς ῥαθυμίας τὰς ἐπὶ τῷ σοφοῦσθαι θέλειν ὑποτεμνόμε- νος. Τοιοῦτον γάρ τι μονονουχί λέγων ὁρᾶται · Νή ψεως, ὦ μαθηταὶ, καὶ φρενῶν ὁ καιρὸς, καὶ συντό του διανοίας, εἰς τὸ σώζεσθαι θέλειν. Ολισθηροτάτη γὰρ λίαν ἢ τῆς ἀπωλείας ὁδὸς, οὐ τὸν ἀσθενῆ μόνο ὑποσύρουσα νοῦν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἤδη δοκοῦντα βεβαίως Β ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός, Ει τὸν Χριστὸν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. A mensuram ætalis Christi et in virum perfectum ac Isa. XXVIII, 16. Rom. viii, C D spiritalem nos effert. Proindeque Deus alicubi ait : • Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem electum, angularem ac pretiosum ". » Initium enim et fundamentum Christus nobis est in san- ctificationem ac justitiam, per fidem videlicet, ac non aliter : sic enim in nobis habitat Observa all- te ut ubique singulariter, et præposito articulo dicant : Tu es id est, ille Chri- stus, ille Filius Dei viventis illum vere Filium velut unicum et eximium ab iis qui gratia vocati sunt in adoptionem eximentes, cujus similitudine nos quoque filii sumus 4. quoque rursus nominant ipsum, tanquam unum : verum- tamen sciendum Christum non dici propter se- ipsum, aut quasi id substantialiter exsistat quemad- modum et Filius, sed unum quidem revera et eximium: nullus enim inter christos est sicut ipse : verumtamen ob similitudinem quam habet nobis- cum, Christum nuncupari. Proprium enim est ei et eximium ac peculiare nomen, et ipsa res vere, Filius commune autem nobiscum illud nomen, Christus. Quia enim unctus fuit quatenus homo factus est, idcirco Christus est. Quare si ungi hu- manitati tribuendum est, Christus unctus intelli- getur nostri similitudine, nec eo modo quo Filius est, verumtamen unus ac solus naturaliter, et eximio modo, cum ante carnem, tum post carnem, ac non duo, sicuti quidam existimant, qui altitu- dinem mysterii, ut apparet, non capiunt. Non. enim in hominem illud ex Deo Patre Verbum descendit, quemadmodum in unum aliquem san- ctorum prophetarum gratia Spiritus, sed ipsum revera caro factum est, ut scriptum est 18, homo nimirum. Indivisibile igitur est post unionem, nec in duas personas finditur, licet aliud quiddam in- telligamus Dei Verbum et illam in qua habitavit carnem. Cum autem universus sanctorum apostolorum chorus nostram de his fidem con- firmet, ex eo quod scire se aiunt singulariter, ipsum esse Christum illum Dei Filium, uovatores qui aliud quiddam præter hæc stulte comminisci non verentur non suscipiemus, si recte sapimus. • VI, 71, 72. Respondit eis Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi : et ex vobis unus diabolus est? Di- cebat autem Judam Simonis Iscariotem : hic enim erat traditurus eum, cum essel unus ex duodecim. Reprehensionem auget, et acrioribus eos verbis coercet, oscitantiam et ignaviam omnem præcidens. Istiusmodi enim quiddam propemodum dicere vi- detur : Vigilantia et animi contentione, o mei disci- puli, nunc vobis opus est ad salutem. Valde enim lubrica est perditionis via, quæ non modo imbe- cillam mentem subruit, sed eam quoque quæ jam firma stare videtur. Periculosa quippe res ac mul 16. 18 Joan. 1, 14.

ἑστάναι. Δεινὸν δ' ὅτι χρῆμα, καὶ πολύμορφον ἁμαρ Β τία, πολυτρόποις ἡδοναῖς τὸν ἀνθρώπινον καταγοη- τεύουσα νοῦν, καὶ λειοτάταις ὥσπερ ἐπιθυμίαις, εἰς ἃ μὴ προσῆκεν ἐξέλκουσα· ὑπόδειγμα δέ μοι τοῦ λόγου, φησίν, ἔσται τὸ καθ' ὑμᾶς. Ερῶ γὰρ τέως οὐδένα ἐκείνων τῶν ἐξ ἐλαφρίας ὀπίσω πεσόντων, ὡς ἀγαθοὺς ὑμᾶς ἐπελεξάμην· ᾔδειν γὰρ ὡς Θεὸς τὰ ἐν ὑμῖν· ἀλλ᾽ ἤρπασεν ἐν ἀδείᾳ [γρ. ἵνα διὰ] φιλοκερδίας ὁ Σατανᾶς, καὶ οὐ διέψευσται πάντως ψῆφος ἡ ἐμή. Προαιρετικὸν γὰρ ἐν ἀνθρώποις καὶ αὐθαίρετον τὸ ἐπ' ἄμφω βαδίζειν, εἴτε εἰς δεξιόν, εἴτ' οὖν εἰς ἀρι στερὸν, ἀρετὴν δὲ δηλονότι καὶ κακίαν φημί. Ομοῦ τοιγαροῦν διὰ τοῦ καὶ μειζόνως ἐπισκήπτειν αὐτοῖς, καὶ εἰς νῆψιν ἐγείρει την πρέπουσαν, καὶ ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν, ἕκαστον ἀσφαλέστερον ἀπεργάζεται· τὸ μὲν γὰρ τίς ὁ προδώσων αὐτὸν, οὔπω λέγει σαφῶς· ἑνὶ δὲ ἁπλῶς καὶ ἀορίστως τῆς ἀσεβείας ἐπιθεὶς τὸ φορο τίον, εἰς ἀγῶνα καθίστη τοὺς πάντας, καὶ πρὸς νῆ- ψιν ἀκριβεστέραν ἐκάλει, καταφρίττοντος ἑκάστου τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς τὴν ζημίαν. Ὁμοῦ. δέ τι τούτοις καὶ ἕτερον ἀπετέλει τῇ τῶν μαθητῶν εὐπιστία λυ- σιτελές. Ἐπειδὴ γὰρ εἰδέναι καθωμολογήκασι, πεπι- στευκέναι τε αραρότως, ότιπερ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, φαίνεται προειδώς τὰ ἐσόμενα, βεβαίας ὥσπερ καὶ διὰ τούτου τὴν ἐφ' ἑαυτῷ δεικνὺς ὁμολο γίαν. Πρέπει γὰρ τῶν ὄντων οὐδενὶ τὸ γινώσκειν τὰ μέλλοντα, πλὴν ἑνὶ τῷ μόνῳ κατὰ φύσιν Θεῷ περὶ οὗ καὶ γέγραπται· . ῾Ο εἰδὼς τὰ πάντα πριν γενέ σεως αὐτῶν· ο Διάβολον δὲ, τὸν τῶν διαβολικῶν θε- λημάτων ἀπεκάλεσεν ὑπουργὸν, οὐ διεψευσμένως. Ο "Ωσπερ γὰρ ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν, οὕτω δηλονότι καὶ τὸ ἐναντίον. ΚΕΦΑΛ. Ε'. Περὶ τῆς ἑορτῆς τῆς Σκηνοπηγίας, Ὅτι τῆς ὀρει λομένης τοῖς ἁγίοις ἐλπίδος τὴν ἀποκατάστασιν δηλοῖ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, προκει μένου ῥητοῦ· « Ην δὲ ἐγγὺς ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰου δαίων ή Σκηνοπηγία. Καὶ μετὰ ταῦτα περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαία· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαία περι πατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. Μετὰ ταῦτα, φησί, τὰ εἰρημένα τε καὶ πεπραγ- μένα, πάλιν ἐποιεῖτο τὰς διατριβὰς ἀσμενέστερον ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ Χριστός· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ περι- επάτει δηλοῦν. Αλλ' οὐκ ἐθελούσιον αὐτῷ τὸ παρ' ἐκείνοις εἶναι, μᾶλλον δὲ ὡς ἐξ ἀνάγκης συμβαῖνον ἐπιδεικνύει προστεθεικώς τὰς αἰτίας. Ηθελον γάρ, φησὶν, αὐτὸν ἀποκτεῖναι οἱ Ἰουδαῖοι· διὰ τοῦτο τοῖς ἀλλογενέσι καὶ εἰς μακροὺς ἑαυτὸν ἐχαρίζετο χρό νους, τὸ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν παραιτούμενος. Αλλ' οἶμαι πάλιν οὐδὲν ἧττον διὰ τούτων ἐπὶ πολλή λίαν δυστροπία κατηγορεῖσθαι τὸν Ἰσραὴλ, εἴ γε τοῦ διαιτᾶσθαι παρ' αὐτῷ πολύ τι κρεῖττον έφαί- νετο τὸ παρὰ τοῖς ἐξ ἐθνῶν εὑρίσκεσθαι μᾶλλον. Ην δὲ ἄρα τουτὶ τὸ διὰ τοῦ προφήτου πεφωνημέν νου Ἱερεμίου • • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, έδωκα τὴν Αγαπημέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tiformis est peccatum, variis voluptatibus men- A tem deliniens, et facillimis quodammodo cupidita- tibus in ea quæ minus recta sunt abstrahens; cujus rei vos mihi exemplum, inquit, eritis. Ne- minem quippe eorum qui præ levitate retro ceci- derunt, sicuti vos elegi bonos: noveram enim ut Deus vestri cordis intima; sed unum ex vobis lucri studio rapuit Satanas, nec me plane fefellit animus. Liberum enim est ac integrum bominibus in hanc aut illam partem deflectere, vitium dico ac virtutem. Acriori ergo illa increpatione eos cum ad congruentem vigilantiam excitat, tum efficit ut singuli sibi magis caveant: nondum enim a quo tradendus esset, clare explicat, sed uni simplici- ter et indeterminate impietatis illius onere impa- clo, sollicitos omnes reddebat et ad majorem vi- gilantiam provocabat, unoquoque animæ suæ reformidante jacturam. Quin etiam aliud quiddam præstabat quod ad discipulos in fide confirmandos conduceret. Nam quia illi scire se et constanter credere asseruerunt ipsum Filium Dei esse, res futuras sibi perspectas esse declarat, ut binc quo- que certam esse illorum confessionem ostenderet. Nulli enim alii quam uni ac soli naturali Deo futura nosse convenit, de quo et scriptum est: ‹ Qui novit omnia antequam fiant ". › Dia- Jolum vero diabolicæ voluntatis ministrum no- minat, neque id falso. Sicut enim qui Domino adhæreţ unus cum eo spiritus est, ita qui et dia- bolo, CAP. V. De festo Scenopegiæ, Quod spei quæ sanctis debetur restitutionem significet, et resurrectionem a mor- tuis, proposito dicto, Erat autem in proximo dies festus Judæorum, Scenopegia. › VII, 1. Posthæc autem ambulabat Jesus in Galilma : non enim volebat in Judæa ambulare, quia quære- bant eum Judæi interficere. Post haec, inquit, dicta factaque rursum versa- batur libenter in Galilæa Christus: istud enim arbitror significari hac voce, ambulabat. Sed se quidem non sponte versari cum illis, verum D necessitate quadam id sibi evenire ostendit, causis additis. Volebant enim ipsum, inquit, in- terficere Judæi : idcirco alienigenis seipsum etiam ju longum tempus præbuit, nolens in Judæa ver- sari. Sed magnæ utique perversitatis accusari Israelitas inde arbitror, quod satius ille existimet apud alienigenas reperiri, quam cum Judæis ver- sari. Quod propheta quidem Jeremias prædixit, his verbis : e Dereliqui domum meam, dimisi hææreditatem meam : dedi animam meam dilectam in manus inimicorum ejus ". Christum enim persecutorum impictate extorrem fieri, et ad Gali- Dan. XII, 42. Jerem. XII, 7.

ἑστάναι. Δεινὸν δ' ὅτι χρῆμα, καὶ πολύμορφον ἁμαρ Β τία, πολυτρόποις ἡδοναῖς τὸν ἀνθρώπινον καταγοη- τεύουσα νοῦν, καὶ λειοτάταις ὥσπερ ἐπιθυμίαις, εἰς ἃ μὴ προσῆκεν ἐξέλκουσα· ὑπόδειγμα δέ μοι τοῦ λόγου, φησίν, ἔσται τὸ καθ' ὑμᾶς. Ερῶ γὰρ τέως οὐδένα ἐκείνων τῶν ἐξ ἐλαφρίας ὀπίσω πεσόντων, ὡς ἀγαθοὺς ὑμᾶς ἐπελεξάμην· ᾔδειν γὰρ ὡς Θεὸς τὰ ἐν ὑμῖν· ἀλλ᾽ ἤρπασεν ἐν ἀδείᾳ [γρ. ἵνα διὰ] φιλοκερδίας ὁ Σατανᾶς, καὶ οὐ διέψευσται πάντως ψῆφος ἡ ἐμή. Προαιρετικὸν γὰρ ἐν ἀνθρώποις καὶ αὐθαίρετον τὸ ἐπ' ἄμφω βαδίζειν, εἴτε εἰς δεξιόν, εἴτ' οὖν εἰς ἀρι στερὸν, ἀρετὴν δὲ δηλονότι καὶ κακίαν φημί. Ομοῦ τοιγαροῦν διὰ τοῦ καὶ μειζόνως ἐπισκήπτειν αὐτοῖς, καὶ εἰς νῆψιν ἐγείρει την πρέπουσαν, καὶ ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν, ἕκαστον ἀσφαλέστερον ἀπεργάζεται· τὸ μὲν γὰρ τίς ὁ προδώσων αὐτὸν, οὔπω λέγει σαφῶς· ἑνὶ δὲ ἁπλῶς καὶ ἀορίστως τῆς ἀσεβείας ἐπιθεὶς τὸ φορο τίον, εἰς ἀγῶνα καθίστη τοὺς πάντας, καὶ πρὸς νῆ- ψιν ἀκριβεστέραν ἐκάλει, καταφρίττοντος ἑκάστου τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς τὴν ζημίαν. Ὁμοῦ. δέ τι τούτοις καὶ ἕτερον ἀπετέλει τῇ τῶν μαθητῶν εὐπιστία λυ- σιτελές. Ἐπειδὴ γὰρ εἰδέναι καθωμολογήκασι, πεπι- στευκέναι τε αραρότως, ότιπερ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, φαίνεται προειδώς τὰ ἐσόμενα, βεβαίας ὥσπερ καὶ διὰ τούτου τὴν ἐφ' ἑαυτῷ δεικνὺς ὁμολο γίαν. Πρέπει γὰρ τῶν ὄντων οὐδενὶ τὸ γινώσκειν τὰ μέλλοντα, πλὴν ἑνὶ τῷ μόνῳ κατὰ φύσιν Θεῷ περὶ οὗ καὶ γέγραπται· . ῾Ο εἰδὼς τὰ πάντα πριν γενέ σεως αὐτῶν· ο Διάβολον δὲ, τὸν τῶν διαβολικῶν θε- λημάτων ἀπεκάλεσεν ὑπουργὸν, οὐ διεψευσμένως. Ο "Ωσπερ γὰρ ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν, οὕτω δηλονότι καὶ τὸ ἐναντίον. ΚΕΦΑΛ. Ε'. Περὶ τῆς ἑορτῆς τῆς Σκηνοπηγίας, Ὅτι τῆς ὀρει λομένης τοῖς ἁγίοις ἐλπίδος τὴν ἀποκατάστασιν δηλοῖ, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, προκει μένου ῥητοῦ· « Ην δὲ ἐγγὺς ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰου δαίων ή Σκηνοπηγία. Καὶ μετὰ ταῦτα περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαία· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαία περι πατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. Μετὰ ταῦτα, φησί, τὰ εἰρημένα τε καὶ πεπραγ- μένα, πάλιν ἐποιεῖτο τὰς διατριβὰς ἀσμενέστερον ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ Χριστός· τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ περι- επάτει δηλοῦν. Αλλ' οὐκ ἐθελούσιον αὐτῷ τὸ παρ' ἐκείνοις εἶναι, μᾶλλον δὲ ὡς ἐξ ἀνάγκης συμβαῖνον ἐπιδεικνύει προστεθεικώς τὰς αἰτίας. Ηθελον γάρ, φησὶν, αὐτὸν ἀποκτεῖναι οἱ Ἰουδαῖοι· διὰ τοῦτο τοῖς ἀλλογενέσι καὶ εἰς μακροὺς ἑαυτὸν ἐχαρίζετο χρό νους, τὸ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν παραιτούμενος. Αλλ' οἶμαι πάλιν οὐδὲν ἧττον διὰ τούτων ἐπὶ πολλή λίαν δυστροπία κατηγορεῖσθαι τὸν Ἰσραὴλ, εἴ γε τοῦ διαιτᾶσθαι παρ' αὐτῷ πολύ τι κρεῖττον έφαί- νετο τὸ παρὰ τοῖς ἐξ ἐθνῶν εὑρίσκεσθαι μᾶλλον. Ην δὲ ἄρα τουτὶ τὸ διὰ τοῦ προφήτου πεφωνημέν νου Ἱερεμίου • • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, έδωκα τὴν Αγαπημέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tiformis est peccatum, variis voluptatibus men- A tem deliniens, et facillimis quodammodo cupidita- tibus in ea quæ minus recta sunt abstrahens; cujus rei vos mihi exemplum, inquit, eritis. Ne- minem quippe eorum qui præ levitate retro ceci- derunt, sicuti vos elegi bonos: noveram enim ut Deus vestri cordis intima; sed unum ex vobis lucri studio rapuit Satanas, nec me plane fefellit animus. Liberum enim est ac integrum bominibus in hanc aut illam partem deflectere, vitium dico ac virtutem. Acriori ergo illa increpatione eos cum ad congruentem vigilantiam excitat, tum efficit ut singuli sibi magis caveant: nondum enim a quo tradendus esset, clare explicat, sed uni simplici- ter et indeterminate impietatis illius onere impa- clo, sollicitos omnes reddebat et ad majorem vi- gilantiam provocabat, unoquoque animæ suæ reformidante jacturam. Quin etiam aliud quiddam præstabat quod ad discipulos in fide confirmandos conduceret. Nam quia illi scire se et constanter credere asseruerunt ipsum Filium Dei esse, res futuras sibi perspectas esse declarat, ut binc quo- que certam esse illorum confessionem ostenderet. Nulli enim alii quam uni ac soli naturali Deo futura nosse convenit, de quo et scriptum est: ‹ Qui novit omnia antequam fiant ". › Dia- Jolum vero diabolicæ voluntatis ministrum no- minat, neque id falso. Sicut enim qui Domino adhæreţ unus cum eo spiritus est, ita qui et dia- bolo, CAP. V. De festo Scenopegiæ, Quod spei quæ sanctis debetur restitutionem significet, et resurrectionem a mor- tuis, proposito dicto, Erat autem in proximo dies festus Judæorum, Scenopegia. › VII, 1. Posthæc autem ambulabat Jesus in Galilma : non enim volebat in Judæa ambulare, quia quære- bant eum Judæi interficere. Post haec, inquit, dicta factaque rursum versa- batur libenter in Galilæa Christus: istud enim arbitror significari hac voce, ambulabat. Sed se quidem non sponte versari cum illis, verum D necessitate quadam id sibi evenire ostendit, causis additis. Volebant enim ipsum, inquit, in- terficere Judæi : idcirco alienigenis seipsum etiam ju longum tempus præbuit, nolens in Judæa ver- sari. Sed magnæ utique perversitatis accusari Israelitas inde arbitror, quod satius ille existimet apud alienigenas reperiri, quam cum Judæis ver- sari. Quod propheta quidem Jeremias prædixit, his verbis : e Dereliqui domum meam, dimisi hææreditatem meam : dedi animam meam dilectam in manus inimicorum ejus ". Christum enim persecutorum impictate extorrem fieri, et ad Gali- Dan. XII, 42. Jerem. XII, 7.

την ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. » Τὸ γὰρ ἕξοικον μὲν διὰ τὴν τῶν διωκόντων ανοσιότητα γενέ- σθαι Χριστὸν, μεταφοιτῆσαι δὲ παρὰ τοῖς Γαλιλαίοις, πῶς οὐκ ἔστι διαρρήδην ἐπιδοῦναι τὴν οἰκείαν ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς; Ἐχθρὰ γὰρ τὰ ἔθνη Χρι- στοῦ, κατά γε τὸ δουλεύειν ἑτέρῳ, καὶ προσκυνεῖν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, διὰ τὸ μήπω τὴν εἰς αὐτὸν παραδέξασθαι πίστιν. Καὶ τοῦτο σαφῶς διδάξει λέγων αὐτός· « Ὁ μὴ ὢν μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. » Αλλ', οἶμαι δή, πᾶς τις ἐρεῖ πρὸ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας καὶ πίστεως οὐκ εἶναι τὰ ἔθνη μετά Χριστοῦ· ἦν ἄρα κατ' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν τάξει διὰ τοῦτο κείμενα. Οὕτω δὲ ἔχοντος τούτου, καὶ σαφῶς διεγνωσμένου, τοσαύτη τις παρὰ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ μυσαρότης ἐπολιτεύετο, ὡς ἐν μοίρᾳ κεῖσθαι τῇ ἀμείνονι, τὸ παρ' ἐχθροῖς ὁρᾶσθαι φοιτώντα, καὶ μεθ' ὧν ἥκιστα χρῆν ἥδιον ποιεῖσθαι τὰς διατριβές, ἢ ὅπερ ἦν μᾶλλον ἀκόλουθόν τε καὶ πρεπωδέστερον παρὰ τοῖς συγγενέσι κατὰ τὴν σάρκα· καὶ ὅσον εἰς τοῦτο, καὶ ἀγαπῶν ὀφείλουσιν. Εὐλογώτατα τοίνυν ἐπὶ τὰ ἔθνη μεθίστη ὁ Χριστὸς, καὶ δι' αὐτοῦ τρόπον τινὰ τοῦ πράγματος ἤδη λέγων, ὡς, εἰ μὴ τοῦ διώ κειν ἀπόσχοιντο, καὶ παραλύσειν ταῖς ἀπονοίαις τὸν εὐεργέτην, ὁλοκλήρως ἑαυτὸν τοῖς ἔξωθεν χαριεῖται, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταστήσει Χριστός. Ωσπερ δὲ τοῦτό φαμεν ὑπεμφαίνειν αὐτὸν διὰ τοῦδε τοῦ πράγματος, οὕτω πάλιν εὑρήσομεν, καὶ διὰ σχήματος ἀρχαιοτέ ρου τὴν ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀποδρομὴν ἀπειλήσαντα. Οτε τοίνυν τοὺς περὶ τῶν θυσιῶν διωρίζετο νόμους, καθὰ καὶ ἐν τῷ βιβλίῳ γέγραπται τῷ Λευϊτικῷ, ο προδιατυπώσας, ὡς ἐν εἰκόνι Χριστοῦ, προσάγεσθαι μόσχον εἰς τὸ δῶρον καὶ ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ. Πά- λιν ἑτέρως αὐτὸν σχηματίζει, λέγων· . Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῶν προβάτων τὸ δῶρον αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἀπό τε τῶν ἀρνῶν καὶ τῶν ἐρίφων εἰς ὁλοκαύτωμα, ἄρσεν ἄμω- μου προσάξει αὐτό, καὶ ἐπιθήσει τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ σφάξουσιν αὐτὸ ἐκ πλαγίων τοῦ θυσιαστηρίου πρὸς βοῤῥᾶν ἔναντι Κυρίου. » Πῶς οὖν ἄρα καὶ διὰ τούτων ἡμῖν τὸ ἐπὶ Χριστοῦ μορφοῦ- και μυστήριον, ἀναγκαίω; ἐρευνητέον. Πρῶτον δὲ οἶμαι προσήκειν αὐτοῦ τε τοῦ ναοῦ τοῦ ἐν Ἱεροσο λύμοις, καὶ τοῦ θυσιαστηρίου τὴν θέσιν εἰπεῖν, ἵνα οὕτω νοῶμεν, ὅ τί ποτε ἄρα δηλοῖ, τὸ μὴ κατ' εὐθὺ τῶν εἰρημένων ὁρᾷν, τετράφθαι δὲ μᾶλλον πρὸς βορ ῥᾶν τὸ πρόβατον. Κεῖται τοιγαροῦν ἐν μὲν τοῖς νεω- αέρος (γρ. νοτιωτέροις] τῆς γῆς μέρεσι τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα, βλέπει δὲ εἰς ἑῴαν ὁ νεώς, καὶ ταῖς πρώ- ταις τοῦ ἡλίου βολαῖς ἀνοίγει τας θύρας. Αλλά καὶ αὐτὸ τὸ θεῖον θυσιαστήριον, κατευθὺ τῶν ῾Αγίων ἐρηρεισμένον, ὥσπερ ἐν ὄψει Θεοῦ, τοῖς ἐξ ἑψας εἰσβάλλουσι τὸ πρῶτον ἐδίδου μέτωπον, τῶν δύο πλα- γίων τοῦ μὲν ὁρῶντος εἰς νότον, τοῦ δὲ ἐπὶ βορράν. Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, καθάπερ ειρήκαμεν, πληρο φορηθήσῃ μαθὼν τὸ παρὰ τῷ προφήτη Ἰεζεκιήλ κείμενον. "Οτι γὰρ δὴ τὰ περὶ τῆς Φαλτίου τελευτῆς ἐδιδάσκετο, διὰ θεωρίας δὲ δηλονότι πνευματικῆς, οὕτω φησί · ι Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ ὡς εἰκοσικαιπέντε νωι, 16, . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A læos nigrare, quid aliud est, obsecro, quam tra- B dere animam suam in manus inimicorum ejus? Gentes enim Christi sunt inimicæ, in quantum al- teri serviunt, et creaturam adorant præ Creatore, propterea quod fidem in ipsum nondum suscepe- runt. Quod ipse quidem aperte docebit dicens : • Qui non est mecum, contra me est "., Sed quivis, opinor, fatebitur ante verani Dei cognitio- nem ac fidem non fuisse gentes cum Christo : erant ergo contra ipsum, et loco proinde hostium, Quod cum ita se habeat, ac manifestum sit omni- bus, tanta erat Israelitarum immanitas ut ei satius esset ad inimicos migrare, et jucundius versari cum iis quibuscum minus oporteret, quam quod magis consentaneum videbatur, cum suis secundum carnem cognatis, a quibus vel hoc nomine saltem diligi debebat. Consultissime itaque ad gentes se transtulit Christus, ea re quodam- modo denuntians traditurum se totum alienigenis, nisi a persequendo abstinuerint, et expellendi be- nefactoris finem fecerint. Quemadmodum autem istud re ipsa subinnuere dicimus, ita rursus com- periemus ipsum sub vetustiore figura discessum illum ex Hierosolymorum urbe interminatum. Cum de sacrificiis leges statueret, ut et in Levitico scriptum est, typum Christi velut in imagine præ- formans, vitulum Domino in munus et holocau- stum afferri jussit. Rursus aliter quoque ipsum adumbrat, dicens : ‹ Si autem de ovibus munus ejus Domino, et de agnis, et de hædis in holocau- stomata; masculum immaculatum adducet illud, et imponet manum super caput ejus : et jugula- . bunt illud a latere altaris ad aquilonem ante Dominum . . Quo pacto igitur hinc nobis adnm- bretur Christi mysterium, necessario nobis inda- gandum est. Primum autem dicendum existimo quis fuerit situs templi Hierosolymitani et altaris, ut sic intelligamus quid sit quod pecus oblatını non recta ad altare, sed ad aquilonem convertere- tur. Judæorum regio in partibus terræ sita est australibus; ad orientem vero templum respicit, et primis solis radiis portas aperit. Sed et ipsum altare divinum, ex adverso sanctorum exstructum velut in conspectu Déi, ingredientibus ab oriente D primam faciem offerebat, uno quidem latere all austrum respiciente, altero ad septentrionem. Hæc autem ita se, ut diximus, habere certo comperies, si acceperis id quod apud Ezechielem scriptum est. Nam cum de morte Phaltige accepisset, sic ait : Et vidi, inquit, et ecce quasi viginti et quin- que viri, posteriora sua ad templum Domini, et facies suas contra : et hi adorabant solem ad orientem ". Quod si is qui solem orientem ad▾ oraret pone templum relinquebat, quomodo necessa non est intelligere faciem ejus ad orientem esse conversam? In eodem vero sítu ipsum quo- que altare divinum erat, ut diximus. Igitur ipsius Luc. x1, 23. Levit. 1, 10, 11. Ezech.

την ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. » Τὸ γὰρ ἕξοικον μὲν διὰ τὴν τῶν διωκόντων ανοσιότητα γενέ- σθαι Χριστὸν, μεταφοιτῆσαι δὲ παρὰ τοῖς Γαλιλαίοις, πῶς οὐκ ἔστι διαρρήδην ἐπιδοῦναι τὴν οἰκείαν ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς; Ἐχθρὰ γὰρ τὰ ἔθνη Χρι- στοῦ, κατά γε τὸ δουλεύειν ἑτέρῳ, καὶ προσκυνεῖν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, διὰ τὸ μήπω τὴν εἰς αὐτὸν παραδέξασθαι πίστιν. Καὶ τοῦτο σαφῶς διδάξει λέγων αὐτός· « Ὁ μὴ ὢν μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. » Αλλ', οἶμαι δή, πᾶς τις ἐρεῖ πρὸ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας καὶ πίστεως οὐκ εἶναι τὰ ἔθνη μετά Χριστοῦ· ἦν ἄρα κατ' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν τάξει διὰ τοῦτο κείμενα. Οὕτω δὲ ἔχοντος τούτου, καὶ σαφῶς διεγνωσμένου, τοσαύτη τις παρὰ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ μυσαρότης ἐπολιτεύετο, ὡς ἐν μοίρᾳ κεῖσθαι τῇ ἀμείνονι, τὸ παρ' ἐχθροῖς ὁρᾶσθαι φοιτώντα, καὶ μεθ' ὧν ἥκιστα χρῆν ἥδιον ποιεῖσθαι τὰς διατριβές, ἢ ὅπερ ἦν μᾶλλον ἀκόλουθόν τε καὶ πρεπωδέστερον παρὰ τοῖς συγγενέσι κατὰ τὴν σάρκα· καὶ ὅσον εἰς τοῦτο, καὶ ἀγαπῶν ὀφείλουσιν. Εὐλογώτατα τοίνυν ἐπὶ τὰ ἔθνη μεθίστη ὁ Χριστὸς, καὶ δι' αὐτοῦ τρόπον τινὰ τοῦ πράγματος ἤδη λέγων, ὡς, εἰ μὴ τοῦ διώ κειν ἀπόσχοιντο, καὶ παραλύσειν ταῖς ἀπονοίαις τὸν εὐεργέτην, ὁλοκλήρως ἑαυτὸν τοῖς ἔξωθεν χαριεῖται, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταστήσει Χριστός. Ωσπερ δὲ τοῦτό φαμεν ὑπεμφαίνειν αὐτὸν διὰ τοῦδε τοῦ πράγματος, οὕτω πάλιν εὑρήσομεν, καὶ διὰ σχήματος ἀρχαιοτέ ρου τὴν ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀποδρομὴν ἀπειλήσαντα. Οτε τοίνυν τοὺς περὶ τῶν θυσιῶν διωρίζετο νόμους, καθὰ καὶ ἐν τῷ βιβλίῳ γέγραπται τῷ Λευϊτικῷ, ο προδιατυπώσας, ὡς ἐν εἰκόνι Χριστοῦ, προσάγεσθαι μόσχον εἰς τὸ δῶρον καὶ ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ. Πά- λιν ἑτέρως αὐτὸν σχηματίζει, λέγων· . Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῶν προβάτων τὸ δῶρον αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἀπό τε τῶν ἀρνῶν καὶ τῶν ἐρίφων εἰς ὁλοκαύτωμα, ἄρσεν ἄμω- μου προσάξει αὐτό, καὶ ἐπιθήσει τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ σφάξουσιν αὐτὸ ἐκ πλαγίων τοῦ θυσιαστηρίου πρὸς βοῤῥᾶν ἔναντι Κυρίου. » Πῶς οὖν ἄρα καὶ διὰ τούτων ἡμῖν τὸ ἐπὶ Χριστοῦ μορφοῦ- και μυστήριον, ἀναγκαίω; ἐρευνητέον. Πρῶτον δὲ οἶμαι προσήκειν αὐτοῦ τε τοῦ ναοῦ τοῦ ἐν Ἱεροσο λύμοις, καὶ τοῦ θυσιαστηρίου τὴν θέσιν εἰπεῖν, ἵνα οὕτω νοῶμεν, ὅ τί ποτε ἄρα δηλοῖ, τὸ μὴ κατ' εὐθὺ τῶν εἰρημένων ὁρᾷν, τετράφθαι δὲ μᾶλλον πρὸς βορ ῥᾶν τὸ πρόβατον. Κεῖται τοιγαροῦν ἐν μὲν τοῖς νεω- αέρος (γρ. νοτιωτέροις] τῆς γῆς μέρεσι τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα, βλέπει δὲ εἰς ἑῴαν ὁ νεώς, καὶ ταῖς πρώ- ταις τοῦ ἡλίου βολαῖς ἀνοίγει τας θύρας. Αλλά καὶ αὐτὸ τὸ θεῖον θυσιαστήριον, κατευθὺ τῶν ῾Αγίων ἐρηρεισμένον, ὥσπερ ἐν ὄψει Θεοῦ, τοῖς ἐξ ἑψας εἰσβάλλουσι τὸ πρῶτον ἐδίδου μέτωπον, τῶν δύο πλα- γίων τοῦ μὲν ὁρῶντος εἰς νότον, τοῦ δὲ ἐπὶ βορράν. Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, καθάπερ ειρήκαμεν, πληρο φορηθήσῃ μαθὼν τὸ παρὰ τῷ προφήτη Ἰεζεκιήλ κείμενον. "Οτι γὰρ δὴ τὰ περὶ τῆς Φαλτίου τελευτῆς ἐδιδάσκετο, διὰ θεωρίας δὲ δηλονότι πνευματικῆς, οὕτω φησί · ι Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ ὡς εἰκοσικαιπέντε νωι, 16, . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A læos nigrare, quid aliud est, obsecro, quam tra- B dere animam suam in manus inimicorum ejus? Gentes enim Christi sunt inimicæ, in quantum al- teri serviunt, et creaturam adorant præ Creatore, propterea quod fidem in ipsum nondum suscepe- runt. Quod ipse quidem aperte docebit dicens : • Qui non est mecum, contra me est "., Sed quivis, opinor, fatebitur ante verani Dei cognitio- nem ac fidem non fuisse gentes cum Christo : erant ergo contra ipsum, et loco proinde hostium, Quod cum ita se habeat, ac manifestum sit omni- bus, tanta erat Israelitarum immanitas ut ei satius esset ad inimicos migrare, et jucundius versari cum iis quibuscum minus oporteret, quam quod magis consentaneum videbatur, cum suis secundum carnem cognatis, a quibus vel hoc nomine saltem diligi debebat. Consultissime itaque ad gentes se transtulit Christus, ea re quodam- modo denuntians traditurum se totum alienigenis, nisi a persequendo abstinuerint, et expellendi be- nefactoris finem fecerint. Quemadmodum autem istud re ipsa subinnuere dicimus, ita rursus com- periemus ipsum sub vetustiore figura discessum illum ex Hierosolymorum urbe interminatum. Cum de sacrificiis leges statueret, ut et in Levitico scriptum est, typum Christi velut in imagine præ- formans, vitulum Domino in munus et holocau- stum afferri jussit. Rursus aliter quoque ipsum adumbrat, dicens : ‹ Si autem de ovibus munus ejus Domino, et de agnis, et de hædis in holocau- stomata; masculum immaculatum adducet illud, et imponet manum super caput ejus : et jugula- . bunt illud a latere altaris ad aquilonem ante Dominum . . Quo pacto igitur hinc nobis adnm- bretur Christi mysterium, necessario nobis inda- gandum est. Primum autem dicendum existimo quis fuerit situs templi Hierosolymitani et altaris, ut sic intelligamus quid sit quod pecus oblatını non recta ad altare, sed ad aquilonem convertere- tur. Judæorum regio in partibus terræ sita est australibus; ad orientem vero templum respicit, et primis solis radiis portas aperit. Sed et ipsum altare divinum, ex adverso sanctorum exstructum velut in conspectu Déi, ingredientibus ab oriente D primam faciem offerebat, uno quidem latere all austrum respiciente, altero ad septentrionem. Hæc autem ita se, ut diximus, habere certo comperies, si acceperis id quod apud Ezechielem scriptum est. Nam cum de morte Phaltige accepisset, sic ait : Et vidi, inquit, et ecce quasi viginti et quin- que viri, posteriora sua ad templum Domini, et facies suas contra : et hi adorabant solem ad orientem ". Quod si is qui solem orientem ad▾ oraret pone templum relinquebat, quomodo necessa non est intelligere faciem ejus ad orientem esse conversam? In eodem vero sítu ipsum quo- que altare divinum erat, ut diximus. Igitur ipsius Luc. x1, 23. Levit. 1, 10, 11. Ezech.

την ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. » Τὸ γὰρ ἕξοικον μὲν διὰ τὴν τῶν διωκόντων ανοσιότητα γενέ- σθαι Χριστὸν, μεταφοιτῆσαι δὲ παρὰ τοῖς Γαλιλαίοις, πῶς οὐκ ἔστι διαρρήδην ἐπιδοῦναι τὴν οἰκείαν ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς; Ἐχθρὰ γὰρ τὰ ἔθνη Χρι- στοῦ, κατά γε τὸ δουλεύειν ἑτέρῳ, καὶ προσκυνεῖν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, διὰ τὸ μήπω τὴν εἰς αὐτὸν παραδέξασθαι πίστιν. Καὶ τοῦτο σαφῶς διδάξει λέγων αὐτός· « Ὁ μὴ ὢν μετ' ἐμοῦ, κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. » Αλλ', οἶμαι δή, πᾶς τις ἐρεῖ πρὸ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας καὶ πίστεως οὐκ εἶναι τὰ ἔθνη μετά Χριστοῦ· ἦν ἄρα κατ' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν τάξει διὰ τοῦτο κείμενα. Οὕτω δὲ ἔχοντος τούτου, καὶ σαφῶς διεγνωσμένου, τοσαύτη τις παρὰ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ μυσαρότης ἐπολιτεύετο, ὡς ἐν μοίρᾳ κεῖσθαι τῇ ἀμείνονι, τὸ παρ' ἐχθροῖς ὁρᾶσθαι φοιτώντα, καὶ μεθ' ὧν ἥκιστα χρῆν ἥδιον ποιεῖσθαι τὰς διατριβές, ἢ ὅπερ ἦν μᾶλλον ἀκόλουθόν τε καὶ πρεπωδέστερον παρὰ τοῖς συγγενέσι κατὰ τὴν σάρκα· καὶ ὅσον εἰς τοῦτο, καὶ ἀγαπῶν ὀφείλουσιν. Εὐλογώτατα τοίνυν ἐπὶ τὰ ἔθνη μεθίστη ὁ Χριστὸς, καὶ δι' αὐτοῦ τρόπον τινὰ τοῦ πράγματος ἤδη λέγων, ὡς, εἰ μὴ τοῦ διώ κειν ἀπόσχοιντο, καὶ παραλύσειν ταῖς ἀπονοίαις τὸν εὐεργέτην, ὁλοκλήρως ἑαυτὸν τοῖς ἔξωθεν χαριεῖται, καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη μεταστήσει Χριστός. Ωσπερ δὲ τοῦτό φαμεν ὑπεμφαίνειν αὐτὸν διὰ τοῦδε τοῦ πράγματος, οὕτω πάλιν εὑρήσομεν, καὶ διὰ σχήματος ἀρχαιοτέ ρου τὴν ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀποδρομὴν ἀπειλήσαντα. Οτε τοίνυν τοὺς περὶ τῶν θυσιῶν διωρίζετο νόμους, καθὰ καὶ ἐν τῷ βιβλίῳ γέγραπται τῷ Λευϊτικῷ, ο προδιατυπώσας, ὡς ἐν εἰκόνι Χριστοῦ, προσάγεσθαι μόσχον εἰς τὸ δῶρον καὶ ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ. Πά- λιν ἑτέρως αὐτὸν σχηματίζει, λέγων· . Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῶν προβάτων τὸ δῶρον αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἀπό τε τῶν ἀρνῶν καὶ τῶν ἐρίφων εἰς ὁλοκαύτωμα, ἄρσεν ἄμω- μου προσάξει αὐτό, καὶ ἐπιθήσει τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ σφάξουσιν αὐτὸ ἐκ πλαγίων τοῦ θυσιαστηρίου πρὸς βοῤῥᾶν ἔναντι Κυρίου. » Πῶς οὖν ἄρα καὶ διὰ τούτων ἡμῖν τὸ ἐπὶ Χριστοῦ μορφοῦ- και μυστήριον, ἀναγκαίω; ἐρευνητέον. Πρῶτον δὲ οἶμαι προσήκειν αὐτοῦ τε τοῦ ναοῦ τοῦ ἐν Ἱεροσο λύμοις, καὶ τοῦ θυσιαστηρίου τὴν θέσιν εἰπεῖν, ἵνα οὕτω νοῶμεν, ὅ τί ποτε ἄρα δηλοῖ, τὸ μὴ κατ' εὐθὺ τῶν εἰρημένων ὁρᾷν, τετράφθαι δὲ μᾶλλον πρὸς βορ ῥᾶν τὸ πρόβατον. Κεῖται τοιγαροῦν ἐν μὲν τοῖς νεω- αέρος (γρ. νοτιωτέροις] τῆς γῆς μέρεσι τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα, βλέπει δὲ εἰς ἑῴαν ὁ νεώς, καὶ ταῖς πρώ- ταις τοῦ ἡλίου βολαῖς ἀνοίγει τας θύρας. Αλλά καὶ αὐτὸ τὸ θεῖον θυσιαστήριον, κατευθὺ τῶν ῾Αγίων ἐρηρεισμένον, ὥσπερ ἐν ὄψει Θεοῦ, τοῖς ἐξ ἑψας εἰσβάλλουσι τὸ πρῶτον ἐδίδου μέτωπον, τῶν δύο πλα- γίων τοῦ μὲν ὁρῶντος εἰς νότον, τοῦ δὲ ἐπὶ βορράν. Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, καθάπερ ειρήκαμεν, πληρο φορηθήσῃ μαθὼν τὸ παρὰ τῷ προφήτη Ἰεζεκιήλ κείμενον. "Οτι γὰρ δὴ τὰ περὶ τῆς Φαλτίου τελευτῆς ἐδιδάσκετο, διὰ θεωρίας δὲ δηλονότι πνευματικῆς, οὕτω φησί · ι Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ ὡς εἰκοσικαιπέντε νωι, 16, . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A læos nigrare, quid aliud est, obsecro, quam tra- B dere animam suam in manus inimicorum ejus? Gentes enim Christi sunt inimicæ, in quantum al- teri serviunt, et creaturam adorant præ Creatore, propterea quod fidem in ipsum nondum suscepe- runt. Quod ipse quidem aperte docebit dicens : • Qui non est mecum, contra me est "., Sed quivis, opinor, fatebitur ante verani Dei cognitio- nem ac fidem non fuisse gentes cum Christo : erant ergo contra ipsum, et loco proinde hostium, Quod cum ita se habeat, ac manifestum sit omni- bus, tanta erat Israelitarum immanitas ut ei satius esset ad inimicos migrare, et jucundius versari cum iis quibuscum minus oporteret, quam quod magis consentaneum videbatur, cum suis secundum carnem cognatis, a quibus vel hoc nomine saltem diligi debebat. Consultissime itaque ad gentes se transtulit Christus, ea re quodam- modo denuntians traditurum se totum alienigenis, nisi a persequendo abstinuerint, et expellendi be- nefactoris finem fecerint. Quemadmodum autem istud re ipsa subinnuere dicimus, ita rursus com- periemus ipsum sub vetustiore figura discessum illum ex Hierosolymorum urbe interminatum. Cum de sacrificiis leges statueret, ut et in Levitico scriptum est, typum Christi velut in imagine præ- formans, vitulum Domino in munus et holocau- stum afferri jussit. Rursus aliter quoque ipsum adumbrat, dicens : ‹ Si autem de ovibus munus ejus Domino, et de agnis, et de hædis in holocau- stomata; masculum immaculatum adducet illud, et imponet manum super caput ejus : et jugula- . bunt illud a latere altaris ad aquilonem ante Dominum . . Quo pacto igitur hinc nobis adnm- bretur Christi mysterium, necessario nobis inda- gandum est. Primum autem dicendum existimo quis fuerit situs templi Hierosolymitani et altaris, ut sic intelligamus quid sit quod pecus oblatını non recta ad altare, sed ad aquilonem convertere- tur. Judæorum regio in partibus terræ sita est australibus; ad orientem vero templum respicit, et primis solis radiis portas aperit. Sed et ipsum altare divinum, ex adverso sanctorum exstructum velut in conspectu Déi, ingredientibus ab oriente D primam faciem offerebat, uno quidem latere all austrum respiciente, altero ad septentrionem. Hæc autem ita se, ut diximus, habere certo comperies, si acceperis id quod apud Ezechielem scriptum est. Nam cum de morte Phaltige accepisset, sic ait : Et vidi, inquit, et ecce quasi viginti et quin- que viri, posteriora sua ad templum Domini, et facies suas contra : et hi adorabant solem ad orientem ". Quod si is qui solem orientem ad▾ oraret pone templum relinquebat, quomodo necessa non est intelligere faciem ejus ad orientem esse conversam? In eodem vero sítu ipsum quo- que altare divinum erat, ut diximus. Igitur ipsius Luc. x1, 23. Levit. 1, 10, 11. Ezech.

Α ἄνδρες, τὰ ὀπίσθια αὐτῶν πρὸς τὸν ναὸν Κυρίου, καὶ Β τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀπέναντι· καὶ οὗτοι προσεκύνουν κατὰ ἀνατολὰς τῷ ἡλίῳ. » Εἰ δὲ ἀνίσχοντι τῷ ἡλίῳ προσκυνῶν ὀπισθομερή τις τὸν ναὸν ἐτίθει τοῦ ἰδίου σώ ματος, πῶς οὐκ ἀνάγκη νοεῖν εἰς ἀνατολὰς τετράφθαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ; Κατὰ τοῦτο δὲ ἦν τὸ σχῆμα καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ θυσιαστήριον, καθάπερ ειρήκαμεν. Οὐκοῦν αὐτοῦ τε τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου μέτωπον μὲν ἦν τὸ προσβάσιμον εἰς ἀνατολάς · πλά- για δὲ δύο, τὸ μὲν εἰς νότον, θάτερον δὲ πρὸς βοῤῥᾶν, τοῦ ἑτέρου δηλονότι καὶ λείποντος, δὴ νοεῖται πως καὶ ὀπισθοφανὲς τοῖς τῆς ἑσπέρας ἐνορῶντος μέρε σιν. Οὕτω τοιγαροῦν ἐχόντων ἡμῖν τῶν εἰρημένων, πρὸς αὐτῷ κειμένην εὑρήσομεν τῷ βοῤῥᾷ τὴν τῆς Ἰουδαίων γείτονα Γαλιλαίαν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὴν τῶν έθνῶν χώραν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, « Γαλιλαία των ἐθνῶν. » Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τῆς μὲν τῶν Ἰου δαίων ἀπανίστασθαι χώρας, ἀφικέσθαι δὲ εἰς τὴν Γα λιλαίαν, τοῦτ' ἔστι, πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, ἐκ πλαγίων ἐσφάζετο τὸ ἐν τύπῳ ληφθὲν εἰς θυσία, πρόβατον, ἵνα βλέπῃ πρὸς βοῤῥᾶν, κατ' ἐκεῖνο τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Ψαλμῳδοῦ περὶ Χριστοῦ· « Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. » Έπει δὴ καὶ παραιτεῖσθαί φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς τὸ συνεῖναι τοῖς Ἰουδαίοις αὐτὸν, ἐπείπερ αὐτὸν ἀν ελεῖν ἐβουλεύοντο, τοῖς εἰρημένοις ἐκεῖνο προσθήσομεν, ὡς οὐ δειλίας ἔγκλημα τὴν ἀναχώρησιν λογιού- μεθα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀσθενείας διὰ τοῦτο κατηγορήσομεν τοῦ πάντα ἰσχύοντος, τὸν δὲ τῆς οἰκονομίας ἀποδεξόμεθα τρόπον. Έδει γὰρ οὐ πρόωρον, ἀλλ᾽ ἐν καιρῷ τῷ οἰκείῳ τὸν ὑπὲρ πάντων ὑπομεῖναι σταυρόν. Εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· Μετά- βηθι ἐντεῦθεν, καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου θεωρήσωσι τὰ ἔργα, ἃ ποιεῖς. Οὐδεὶς γάρ τι ἐν κρυπτῷ ποιεῖ, καὶ ζητεῖ αὐτὸς ἐν παρρησίᾳ εἶναι. Εἰ ταῦτα ποιεῖς, φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ. Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπί στενον εἰς αὐτόν. Οὔπω τὸν ἐνοικήσαντα τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ Θεόν Λόγον ἐπιγινώσκοντες οἱ νομισθέντες τοῦ Σωτῆρος ἀδελφοί, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰδότες κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ᾽ ἂν τὰ τοιαῦτά φασιν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, μικρὰς ἔτι τὰς διαλήψεις ἔχουσι περὶ αὐτοῦ, καὶ πολὺ μετριώ τερα τῆς ἐνούσης αὐτῷ χάριτός τε καὶ ὑπεροχῆς φαντάζονται, πλέον μὲν τῶν ἄλλων ὁρῶντες οὐδὲν, ταῖς δὲ κοιναῖς ἐπ' αὐτῷ διαπαιζόμενοι δόξαις, οιόμε νοί τε κατὰ τὸ ἀληθὲς ἐκ πατρὸς γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὸν τοῦ Ἰωσὴφ, καὶ τὴν κεκρυμμένην οὐχ ὁρῶν τες τοῦ μυστηρίου κατασκευήν. Πολλῶν γὰρ, ὡς εἰκὸς, λεληθότως θαυματουργουμένων παρὰ Χριστοῦ κατὰ τὴν Γαλιλαίαν, κενῆς ἐφίεσθαι δόξης αὐτὸν ἀναπείθουσι, καὶ ὡς μέγα τι χρῆμα τὸ ἐκ τῶν ὁρών των ἀποδέχεσθαι θαῦμα συμβουλεύουσιν, ὡς τούτου γε ἕνεκα καὶ μόνου τὰς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τελουμένων δυνάμεις ἐνεργεῖν θέλοντος αὐτοῦ, ἵνα δὴ μόνον παρά τοῖς ὁρῶσιν ἀξιάγαστος εἶναι δοκῇ, καὶ τοῖς ἐξ ἀν θρώπων ἐπαίνοις ἐναβρύνηται, κατά τινας των φιλοδοξεῖν εἰωθότων. Ορα γὰρ ὅπως αὐτῷ συμβου- λεύουσι ἀναβαίνειν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἐν αὐτῇ τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. templi, tum divini allaris frons erat, quæ ad orien• tem ingredientibus patebat: duo vero latera, unui ad austrum, alterum ad aquilonem, alio nimirum deficiente quod retrorsum quodammodo concipi- tur ad partes occiduas. Cum hæc igitur ita sint, ad aquilonem positam comperiemus finitimam Judææ Galilæam, hoc est gentium regionem, ut scriptum est : • Galilza gentium ". . Quoniam autem Dominus noster Jesus Christus post salu- tarem passionem Judæorum regione excessurus crat, et in Galilæam, hoc est ad Ecclesiam gentium transiturus, idcirco ovis quæ figura vicem gerebat, a lateribus jugulabatur ut respiceret ad aquilo- nem, juxta illud Psalmistæ de Christo : ‹ Oculi ejus super gentes respiciunt . . Cum vero san- ctus evangelista dicat ipsum nolle cum Julæis versari, quia de eo interficiendo cogitabant, illud iis quæ antea diximus adjungemus, nempe non esse formidini ascribendum hunc Christi disces- sum, sed neque idcirco ei imbecillitatem ullam imputandam qui omnia potest, verum ad dispen- sationis ordinem referendum. Debebat enim non intempestive, sed suo tempore crucem pro cunctis subire. VII, 3-5. Dixerunt igitur ad eum fratres ejus : G Transi hinc, et vade in Judæam, ut et discipuli tui videant opera tua quæ facis. Nemo quippe in occulto quid facit, et quarit ipse palam esse. Si hæc facis, manifesta teipsum mundo: nam ne fratres quidem ejus credebant in eum. Cum nondum in sancta carne inhabitare Deum Verbum agnoscerent qui crediti sunt fratres Sal- ¸vatoris, sed neque quo tempore hæc dicebant ipsum scirent factum esse hominem, anguste adhuc de eo sentiunt, et longe illiberalius quam ejus gratiæ et eminentia conveniat, quippe qui nihil amplius quam reliqui cernebant, et vulgari opinione de ipso delusi suspicabantur, et revera ipsum natum esse ex patre Joseph existimabant, nec mysterii occultum opus cernebant. Multis enim, ut credibile est, clam patratis a Christo in Galilæa miraculis, ipsum ad inanis gloriæ cupiditatem hor- tantur, et ceu magnum et eximium quid spectato- rum admirationem captare consulunt, quasi nul- lam aliam ob causam quælibet miracula patraret, quam ut apud spectatores famam sibi conci- liaret, et humanis laudibus, ambitiosorum quo- rumdam more, efferretur. Vide enim ut eum ipsi hortentur ascendere in Judæam, et miracula ibi notius edere, non ut credant in ipsum discipuli ejus, sed ut videant opera quæ facit. Si enim vis 151. 13, D 1. 28 Psal. Lxv, 7,

Α ἄνδρες, τὰ ὀπίσθια αὐτῶν πρὸς τὸν ναὸν Κυρίου, καὶ Β τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀπέναντι· καὶ οὗτοι προσεκύνουν κατὰ ἀνατολὰς τῷ ἡλίῳ. » Εἰ δὲ ἀνίσχοντι τῷ ἡλίῳ προσκυνῶν ὀπισθομερή τις τὸν ναὸν ἐτίθει τοῦ ἰδίου σώ ματος, πῶς οὐκ ἀνάγκη νοεῖν εἰς ἀνατολὰς τετράφθαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ; Κατὰ τοῦτο δὲ ἦν τὸ σχῆμα καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ θυσιαστήριον, καθάπερ ειρήκαμεν. Οὐκοῦν αὐτοῦ τε τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου μέτωπον μὲν ἦν τὸ προσβάσιμον εἰς ἀνατολάς · πλά- για δὲ δύο, τὸ μὲν εἰς νότον, θάτερον δὲ πρὸς βοῤῥᾶν, τοῦ ἑτέρου δηλονότι καὶ λείποντος, δὴ νοεῖται πως καὶ ὀπισθοφανὲς τοῖς τῆς ἑσπέρας ἐνορῶντος μέρε σιν. Οὕτω τοιγαροῦν ἐχόντων ἡμῖν τῶν εἰρημένων, πρὸς αὐτῷ κειμένην εὑρήσομεν τῷ βοῤῥᾷ τὴν τῆς Ἰουδαίων γείτονα Γαλιλαίαν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὴν τῶν έθνῶν χώραν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, « Γαλιλαία των ἐθνῶν. » Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τῆς μὲν τῶν Ἰου δαίων ἀπανίστασθαι χώρας, ἀφικέσθαι δὲ εἰς τὴν Γα λιλαίαν, τοῦτ' ἔστι, πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, ἐκ πλαγίων ἐσφάζετο τὸ ἐν τύπῳ ληφθὲν εἰς θυσία, πρόβατον, ἵνα βλέπῃ πρὸς βοῤῥᾶν, κατ' ἐκεῖνο τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Ψαλμῳδοῦ περὶ Χριστοῦ· « Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. » Έπει δὴ καὶ παραιτεῖσθαί φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς τὸ συνεῖναι τοῖς Ἰουδαίοις αὐτὸν, ἐπείπερ αὐτὸν ἀν ελεῖν ἐβουλεύοντο, τοῖς εἰρημένοις ἐκεῖνο προσθήσομεν, ὡς οὐ δειλίας ἔγκλημα τὴν ἀναχώρησιν λογιού- μεθα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀσθενείας διὰ τοῦτο κατηγορήσομεν τοῦ πάντα ἰσχύοντος, τὸν δὲ τῆς οἰκονομίας ἀποδεξόμεθα τρόπον. Έδει γὰρ οὐ πρόωρον, ἀλλ᾽ ἐν καιρῷ τῷ οἰκείῳ τὸν ὑπὲρ πάντων ὑπομεῖναι σταυρόν. Εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· Μετά- βηθι ἐντεῦθεν, καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου θεωρήσωσι τὰ ἔργα, ἃ ποιεῖς. Οὐδεὶς γάρ τι ἐν κρυπτῷ ποιεῖ, καὶ ζητεῖ αὐτὸς ἐν παρρησίᾳ εἶναι. Εἰ ταῦτα ποιεῖς, φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ. Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπί στενον εἰς αὐτόν. Οὔπω τὸν ἐνοικήσαντα τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ Θεόν Λόγον ἐπιγινώσκοντες οἱ νομισθέντες τοῦ Σωτῆρος ἀδελφοί, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰδότες κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ᾽ ἂν τὰ τοιαῦτά φασιν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, μικρὰς ἔτι τὰς διαλήψεις ἔχουσι περὶ αὐτοῦ, καὶ πολὺ μετριώ τερα τῆς ἐνούσης αὐτῷ χάριτός τε καὶ ὑπεροχῆς φαντάζονται, πλέον μὲν τῶν ἄλλων ὁρῶντες οὐδὲν, ταῖς δὲ κοιναῖς ἐπ' αὐτῷ διαπαιζόμενοι δόξαις, οιόμε νοί τε κατὰ τὸ ἀληθὲς ἐκ πατρὸς γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὸν τοῦ Ἰωσὴφ, καὶ τὴν κεκρυμμένην οὐχ ὁρῶν τες τοῦ μυστηρίου κατασκευήν. Πολλῶν γὰρ, ὡς εἰκὸς, λεληθότως θαυματουργουμένων παρὰ Χριστοῦ κατὰ τὴν Γαλιλαίαν, κενῆς ἐφίεσθαι δόξης αὐτὸν ἀναπείθουσι, καὶ ὡς μέγα τι χρῆμα τὸ ἐκ τῶν ὁρών των ἀποδέχεσθαι θαῦμα συμβουλεύουσιν, ὡς τούτου γε ἕνεκα καὶ μόνου τὰς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τελουμένων δυνάμεις ἐνεργεῖν θέλοντος αὐτοῦ, ἵνα δὴ μόνον παρά τοῖς ὁρῶσιν ἀξιάγαστος εἶναι δοκῇ, καὶ τοῖς ἐξ ἀν θρώπων ἐπαίνοις ἐναβρύνηται, κατά τινας των φιλοδοξεῖν εἰωθότων. Ορα γὰρ ὅπως αὐτῷ συμβου- λεύουσι ἀναβαίνειν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἐν αὐτῇ τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. templi, tum divini allaris frons erat, quæ ad orien• tem ingredientibus patebat: duo vero latera, unui ad austrum, alterum ad aquilonem, alio nimirum deficiente quod retrorsum quodammodo concipi- tur ad partes occiduas. Cum hæc igitur ita sint, ad aquilonem positam comperiemus finitimam Judææ Galilæam, hoc est gentium regionem, ut scriptum est : • Galilza gentium ". . Quoniam autem Dominus noster Jesus Christus post salu- tarem passionem Judæorum regione excessurus crat, et in Galilæam, hoc est ad Ecclesiam gentium transiturus, idcirco ovis quæ figura vicem gerebat, a lateribus jugulabatur ut respiceret ad aquilo- nem, juxta illud Psalmistæ de Christo : ‹ Oculi ejus super gentes respiciunt . . Cum vero san- ctus evangelista dicat ipsum nolle cum Julæis versari, quia de eo interficiendo cogitabant, illud iis quæ antea diximus adjungemus, nempe non esse formidini ascribendum hunc Christi disces- sum, sed neque idcirco ei imbecillitatem ullam imputandam qui omnia potest, verum ad dispen- sationis ordinem referendum. Debebat enim non intempestive, sed suo tempore crucem pro cunctis subire. VII, 3-5. Dixerunt igitur ad eum fratres ejus : G Transi hinc, et vade in Judæam, ut et discipuli tui videant opera tua quæ facis. Nemo quippe in occulto quid facit, et quarit ipse palam esse. Si hæc facis, manifesta teipsum mundo: nam ne fratres quidem ejus credebant in eum. Cum nondum in sancta carne inhabitare Deum Verbum agnoscerent qui crediti sunt fratres Sal- ¸vatoris, sed neque quo tempore hæc dicebant ipsum scirent factum esse hominem, anguste adhuc de eo sentiunt, et longe illiberalius quam ejus gratiæ et eminentia conveniat, quippe qui nihil amplius quam reliqui cernebant, et vulgari opinione de ipso delusi suspicabantur, et revera ipsum natum esse ex patre Joseph existimabant, nec mysterii occultum opus cernebant. Multis enim, ut credibile est, clam patratis a Christo in Galilæa miraculis, ipsum ad inanis gloriæ cupiditatem hor- tantur, et ceu magnum et eximium quid spectato- rum admirationem captare consulunt, quasi nul- lam aliam ob causam quælibet miracula patraret, quam ut apud spectatores famam sibi conci- liaret, et humanis laudibus, ambitiosorum quo- rumdam more, efferretur. Vide enim ut eum ipsi hortentur ascendere in Judæam, et miracula ibi notius edere, non ut credant in ipsum discipuli ejus, sed ut videant opera quæ facit. Si enim vis 151. 13, D 1. 28 Psal. Lxv, 7,

Α ἄνδρες, τὰ ὀπίσθια αὐτῶν πρὸς τὸν ναὸν Κυρίου, καὶ Β τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀπέναντι· καὶ οὗτοι προσεκύνουν κατὰ ἀνατολὰς τῷ ἡλίῳ. » Εἰ δὲ ἀνίσχοντι τῷ ἡλίῳ προσκυνῶν ὀπισθομερή τις τὸν ναὸν ἐτίθει τοῦ ἰδίου σώ ματος, πῶς οὐκ ἀνάγκη νοεῖν εἰς ἀνατολὰς τετράφθαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ; Κατὰ τοῦτο δὲ ἦν τὸ σχῆμα καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ θυσιαστήριον, καθάπερ ειρήκαμεν. Οὐκοῦν αὐτοῦ τε τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου μέτωπον μὲν ἦν τὸ προσβάσιμον εἰς ἀνατολάς · πλά- για δὲ δύο, τὸ μὲν εἰς νότον, θάτερον δὲ πρὸς βοῤῥᾶν, τοῦ ἑτέρου δηλονότι καὶ λείποντος, δὴ νοεῖται πως καὶ ὀπισθοφανὲς τοῖς τῆς ἑσπέρας ἐνορῶντος μέρε σιν. Οὕτω τοιγαροῦν ἐχόντων ἡμῖν τῶν εἰρημένων, πρὸς αὐτῷ κειμένην εὑρήσομεν τῷ βοῤῥᾷ τὴν τῆς Ἰουδαίων γείτονα Γαλιλαίαν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὴν τῶν έθνῶν χώραν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, « Γαλιλαία των ἐθνῶν. » Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τὸ σωτήριον πάθος τῆς μὲν τῶν Ἰου δαίων ἀπανίστασθαι χώρας, ἀφικέσθαι δὲ εἰς τὴν Γα λιλαίαν, τοῦτ' ἔστι, πρὸς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, ἐκ πλαγίων ἐσφάζετο τὸ ἐν τύπῳ ληφθὲν εἰς θυσία, πρόβατον, ἵνα βλέπῃ πρὸς βοῤῥᾶν, κατ' ἐκεῖνο τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Ψαλμῳδοῦ περὶ Χριστοῦ· « Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. » Έπει δὴ καὶ παραιτεῖσθαί φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς τὸ συνεῖναι τοῖς Ἰουδαίοις αὐτὸν, ἐπείπερ αὐτὸν ἀν ελεῖν ἐβουλεύοντο, τοῖς εἰρημένοις ἐκεῖνο προσθήσομεν, ὡς οὐ δειλίας ἔγκλημα τὴν ἀναχώρησιν λογιού- μεθα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀσθενείας διὰ τοῦτο κατηγορήσομεν τοῦ πάντα ἰσχύοντος, τὸν δὲ τῆς οἰκονομίας ἀποδεξόμεθα τρόπον. Έδει γὰρ οὐ πρόωρον, ἀλλ᾽ ἐν καιρῷ τῷ οἰκείῳ τὸν ὑπὲρ πάντων ὑπομεῖναι σταυρόν. Εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· Μετά- βηθι ἐντεῦθεν, καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου θεωρήσωσι τὰ ἔργα, ἃ ποιεῖς. Οὐδεὶς γάρ τι ἐν κρυπτῷ ποιεῖ, καὶ ζητεῖ αὐτὸς ἐν παρρησίᾳ εἶναι. Εἰ ταῦτα ποιεῖς, φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ. Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπί στενον εἰς αὐτόν. Οὔπω τὸν ἐνοικήσαντα τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ Θεόν Λόγον ἐπιγινώσκοντες οἱ νομισθέντες τοῦ Σωτῆρος ἀδελφοί, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰδότες κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καθ᾽ ἂν τὰ τοιαῦτά φασιν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, μικρὰς ἔτι τὰς διαλήψεις ἔχουσι περὶ αὐτοῦ, καὶ πολὺ μετριώ τερα τῆς ἐνούσης αὐτῷ χάριτός τε καὶ ὑπεροχῆς φαντάζονται, πλέον μὲν τῶν ἄλλων ὁρῶντες οὐδὲν, ταῖς δὲ κοιναῖς ἐπ' αὐτῷ διαπαιζόμενοι δόξαις, οιόμε νοί τε κατὰ τὸ ἀληθὲς ἐκ πατρὸς γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὸν τοῦ Ἰωσὴφ, καὶ τὴν κεκρυμμένην οὐχ ὁρῶν τες τοῦ μυστηρίου κατασκευήν. Πολλῶν γὰρ, ὡς εἰκὸς, λεληθότως θαυματουργουμένων παρὰ Χριστοῦ κατὰ τὴν Γαλιλαίαν, κενῆς ἐφίεσθαι δόξης αὐτὸν ἀναπείθουσι, καὶ ὡς μέγα τι χρῆμα τὸ ἐκ τῶν ὁρών των ἀποδέχεσθαι θαῦμα συμβουλεύουσιν, ὡς τούτου γε ἕνεκα καὶ μόνου τὰς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τελουμένων δυνάμεις ἐνεργεῖν θέλοντος αὐτοῦ, ἵνα δὴ μόνον παρά τοῖς ὁρῶσιν ἀξιάγαστος εἶναι δοκῇ, καὶ τοῖς ἐξ ἀν θρώπων ἐπαίνοις ἐναβρύνηται, κατά τινας των φιλοδοξεῖν εἰωθότων. Ορα γὰρ ὅπως αὐτῷ συμβου- λεύουσι ἀναβαίνειν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἐν αὐτῇ τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. templi, tum divini allaris frons erat, quæ ad orien• tem ingredientibus patebat: duo vero latera, unui ad austrum, alterum ad aquilonem, alio nimirum deficiente quod retrorsum quodammodo concipi- tur ad partes occiduas. Cum hæc igitur ita sint, ad aquilonem positam comperiemus finitimam Judææ Galilæam, hoc est gentium regionem, ut scriptum est : • Galilza gentium ". . Quoniam autem Dominus noster Jesus Christus post salu- tarem passionem Judæorum regione excessurus crat, et in Galilæam, hoc est ad Ecclesiam gentium transiturus, idcirco ovis quæ figura vicem gerebat, a lateribus jugulabatur ut respiceret ad aquilo- nem, juxta illud Psalmistæ de Christo : ‹ Oculi ejus super gentes respiciunt . . Cum vero san- ctus evangelista dicat ipsum nolle cum Julæis versari, quia de eo interficiendo cogitabant, illud iis quæ antea diximus adjungemus, nempe non esse formidini ascribendum hunc Christi disces- sum, sed neque idcirco ei imbecillitatem ullam imputandam qui omnia potest, verum ad dispen- sationis ordinem referendum. Debebat enim non intempestive, sed suo tempore crucem pro cunctis subire. VII, 3-5. Dixerunt igitur ad eum fratres ejus : G Transi hinc, et vade in Judæam, ut et discipuli tui videant opera tua quæ facis. Nemo quippe in occulto quid facit, et quarit ipse palam esse. Si hæc facis, manifesta teipsum mundo: nam ne fratres quidem ejus credebant in eum. Cum nondum in sancta carne inhabitare Deum Verbum agnoscerent qui crediti sunt fratres Sal- ¸vatoris, sed neque quo tempore hæc dicebant ipsum scirent factum esse hominem, anguste adhuc de eo sentiunt, et longe illiberalius quam ejus gratiæ et eminentia conveniat, quippe qui nihil amplius quam reliqui cernebant, et vulgari opinione de ipso delusi suspicabantur, et revera ipsum natum esse ex patre Joseph existimabant, nec mysterii occultum opus cernebant. Multis enim, ut credibile est, clam patratis a Christo in Galilæa miraculis, ipsum ad inanis gloriæ cupiditatem hor- tantur, et ceu magnum et eximium quid spectato- rum admirationem captare consulunt, quasi nul- lam aliam ob causam quælibet miracula patraret, quam ut apud spectatores famam sibi conci- liaret, et humanis laudibus, ambitiosorum quo- rumdam more, efferretur. Vide enim ut eum ipsi hortentur ascendere in Judæam, et miracula ibi notius edere, non ut credant in ipsum discipuli ejus, sed ut videant opera quæ facit. Si enim vis 151. 13, D 1. 28 Psal. Lxv, 7,

μᾶλλον τερατουργεῖν, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα θεωρήσωσι τὰ ἔργα ποιεῖ. Εἰ γὰρ βούλει γινώσκεσθαι, φασί (τοῦτο γὰρ τὸ εἶναι ἐν φανερῷ, μὴ λεληθότως ἔσο μεγαλουργός, μηδὲ ἐν τῷ δύνασθαι) πάντα δρᾷν ὑπάρχων ἐκπρε- πής, φεύγε τὴν παῤῥησίαν· ἔσῃ γὰρ οὕτω τῷ κόσμῳ γνώριμος, καὶ ἐν τοῖς ὁρῶσι περιφανέστερος. Λόγος μὲν οὖν ὁ παρ' ἐκείνων ἐν τούτοις. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, ὡς οὔπω πε πιστεύκεισαν εἰς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· καὶ γὰρ ἦν. ὄντως τῶν ἀτοπωτάτων τοῖς οὕτω ψυχροῖς καταγι- νώσκεσθαι λόγοις, τοὺς ἤδη διὰ τῆς πίστεως τὴν θεοπρεπή περὶ αὐτοῦ λαβόντας ἐπίγνωσιν. Ἐπεὶ δὲ πεπιστεύκασι τὸ μέγα περὶ αὐτοῦ συνέντες μυστήριον, εἰς τοῦτο θεοσεβείας τε καὶ ἀρετῆς ἀνατρέχουσιν, ὡς καὶ ἀποστόλους χρηματίσαι, καὶ διαπρεπῆ κτήσασθαι τὴν εὐλάβειαν. Ἔχεις καὶ τοῦτο διὰ τῆς προφητῶν προσδόμενον φωνῆς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριός φησιν Ἱερεμίας, ὡς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, ὅτι ι Καὶ οἱ ἀδελφοί σου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ πατρός σου, καὶ οὗτοι ἠθέτησάν σε, καὶ αὐτοὶ ἐβόη- σαν, ἐκ τῶν ὀπίσω σου ἐπισυνήχθησαν, μὴ πιστεύ- σῃς ἐν αὐτοῖς, ὅτι λαλήσουσι πρὸς σὲ καλά. » Ο γὰρ πρὸ τῆς πίστεως ἀθετήσαντες ἀδελφοὶ, καὶ διὰ τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων, μονονουχὶ καὶ καταβον ἐπιχειροῦντες αὐτοῦ, συνήχθησαν δὲ διὰ πίστεως, λελαλήκασί τε καλὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ προσωφελοῦντες ἑτέρους, καὶ τοῖς περὶ τῆς πίστεως επαγωνιζόμενοι ὀνομάσας, ἐπιφέρει χρησίμως ὁ ο οἶκος τοῦ πατρός σου, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ γεγονότες νοοἶντό πως ἐκ τῆς μαχαρίας Παρθένου, μᾶλλον δὲ ὡς ἐκ μόνου πατρὸς τοῦ Ἰωσήφ. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν, ὁ δὲ καιρὸς ὁ ὑμέτερος πάντοτε ἐστιν Έτοιμος. Επεσκιασμένος ἀεὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος· οὕτω γὰρ γέγραπται περὶ αὐτοῦ, ὅτι « Καὶ ἔσται ὁ ἄνθρω πως κρύπτων τοὺς λόγους αὐτοῦ. • "Οτι δὲ καὶ τοῦτο χρησίμως επετηδεύετο, τίς τῶν εὖ φρονούντων οὐκ ἐρεῖ; Οὔπω τοιγαροῦν παρρησίας ἀκράτου καιρός, φησίν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀναδείξεως τῆς εἰς ἅπαντας ἀπημ- φιεσμένως, οὕτω [ γρ. οὔπω ] τῆς Ἰουδαίων διανοίας πεπαινομένης εἰς σύνεσιν, ὡς δίχα θυμοῦ καὶ ὀργῆς τοὺς παρ' ἐμοῦ δύνασθαι χωρήσαι λόγους· ἀλλ' οὐδὲ ὅλως γνωρίζεσθαί με τῷ κόσμῳ νῦν ἐφίησιν ὁ καιρός, οὔπω παντελῶς ἀποφοιτώντων τῆς χάριτος Ιουδαίων, ἀλλ' οὐδὲ οὕτως ἐμπαροινησάντων εἰς ἐμὲ, ὡς ἤδη χρῆναι λοιπόν μεθορμίσασθαι πρὸς ἑτέρους. Οὔπω τοιγαροῦν διὰ ταῦτα τὸν ἑαυτοῦ φησι, παρεῖναι δὲ λέγει τὸν ἐκείνων, καὶ ἐν ἑτοίμῳ δὲ κεῖσθαι διὰ παν τός. Εξεῖναι γὰρ τοῖς ἐν κόσμῳ φαμὲν τὸ δοκοῦν ἐπιτελεῖν παραποδίζοντος ἀναγκαίου μηδενός, ἢ καὶ εἰς πρόσκαιρον καλοῦντος οικονομίαν πρὸς τὸ χρῆναι τι δρᾷν ἢ μὴ, συμβουλεύουσαν, ὥσπερ οὖν ἦν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. "Αλλως τε τῶν τὴν ἐν κόσμῳ ζωὴν ἑλομένων, ἀνειμένη τίς ἐστιν ἡ δίαιτα, καὶ φροντίδος τῆς ἐπιπονωτέρας ἀπηλλαγμένη, προκείμενον ὥστ περ ἀεὶ καὶ ἡπλωμένον εἰσφέρουσα τὴν ἐπὶ τοῖς ἠδίστοις καιρὸν, καὶ ἐφ' ὅπερ ἂν βούλωνται βαδίζειν, λόγοις. Ἐπαγρύπνως δὲ λίαν ὁ προφήτης ἀδελφοὺς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. manifesto : noli clam miracula patrare, neque cum omnipotentia clareas, celebritatem fugito : sic enim mundo notus eris, et spectatoribus magis conspicuus. Hæc illi. Notat porro commode sapien- tissimus evangelista, ejus fratres nondum in eum credidisse absurdissimum enim esset eos tam fri- gidorum verborum reos esse, si jam per fidem Deo congruentem de ipso cognitionem hausissent. Sed postquam intellecto magno illo mysterio credide- runt, eo pietatis ac virtutis evehuntur, ut et apo- stoli vocati sint, et pietatis laude mirifice inclarue- rint. Idipsum prophetarum quoque voce prænun- tiatum. Beatus quippe Jeremias tanquam ad Domi- num nostrum Jesum Christum sermone converso, • Et fratres, inquit, tui, et domus patris tui, etiam ipsi spreverunt te, et ipsi clamaverunt : ex poste - rioribus tuis congregati sunt, ne credas in eis, quia loquentur ad te bona s. » Fratres enin qui ante fidem spreverant, et verbis modo allatis vo- ciferantes in eum propemodum insurrexerant, con- gregati sunt per fidem et locuti sunt bona de ipso, cæteris opitulantes, ac fidei doctrinam tuentes. Porro propheta circumspecte admodum fratres cum dixisset, commode subjungit, c domus patris tui, ne ipsi quoque ex beata Virgine nati censerentur, sed potius ex solo patre Joseph. A agnosci, inquiunt : hoc enim significat, esse in Jerem. st, B D VII, 6. Dixit ergo eis Jesus: Tempus meum non- dum advenit; tempus autem vestrum semper est pa- ralum. Nunquam non umbra veluti quadam tegi- tur Salvatoris oratio. Sic enim scriptum est de illo: • Erit homo occultans sermones suos tem ab eo utiliter usurpatum esse, quis sanæ mentis non fatebitur? Nondum itaque palam et aperte 10- quendi tempus est, inquit, nec omnibus manifc- standi, cum Judæorum mens nondum matura sit ad intelligendum, ita ut citra iram ac furorem meam doctrinam capere queant: sed neque me nunc miundo manifestari tempus permittit, cum nondum Judæi a gratia plane recesserint, neque porro in me tam petulanter insurrererint, ut migrandum mihi sit ad alios. Hanc igitur ob causam nondum suum tempus adesse ait, sed illorum advenisse, et omnino præsto esse. Dicimus quippe licere mundanis bo- minibus præstare quod velint, nulla necessitate impediente, aut ad temporariam dispensationem vocante quæ ad aliquid agendum, aut non agendum hortetur, sicuti nimirum in Christo. Nam munda- norum hominum vita remissa et a curis atque la- boribus aliena est, commodum et expeditum semper. ad voluptates tempus conferens, et suis cultoribus quo ferri voluerint facile permittens. Quocirca non quodvis tempus earum rerum quæ dispensationi 6. 27 Isa, xxxı, 2, 17. Id au-

μᾶλλον τερατουργεῖν, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα θεωρήσωσι τὰ ἔργα ποιεῖ. Εἰ γὰρ βούλει γινώσκεσθαι, φασί (τοῦτο γὰρ τὸ εἶναι ἐν φανερῷ, μὴ λεληθότως ἔσο μεγαλουργός, μηδὲ ἐν τῷ δύνασθαι) πάντα δρᾷν ὑπάρχων ἐκπρε- πής, φεύγε τὴν παῤῥησίαν· ἔσῃ γὰρ οὕτω τῷ κόσμῳ γνώριμος, καὶ ἐν τοῖς ὁρῶσι περιφανέστερος. Λόγος μὲν οὖν ὁ παρ' ἐκείνων ἐν τούτοις. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, ὡς οὔπω πε πιστεύκεισαν εἰς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· καὶ γὰρ ἦν. ὄντως τῶν ἀτοπωτάτων τοῖς οὕτω ψυχροῖς καταγι- νώσκεσθαι λόγοις, τοὺς ἤδη διὰ τῆς πίστεως τὴν θεοπρεπή περὶ αὐτοῦ λαβόντας ἐπίγνωσιν. Ἐπεὶ δὲ πεπιστεύκασι τὸ μέγα περὶ αὐτοῦ συνέντες μυστήριον, εἰς τοῦτο θεοσεβείας τε καὶ ἀρετῆς ἀνατρέχουσιν, ὡς καὶ ἀποστόλους χρηματίσαι, καὶ διαπρεπῆ κτήσασθαι τὴν εὐλάβειαν. Ἔχεις καὶ τοῦτο διὰ τῆς προφητῶν προσδόμενον φωνῆς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριός φησιν Ἱερεμίας, ὡς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, ὅτι ι Καὶ οἱ ἀδελφοί σου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ πατρός σου, καὶ οὗτοι ἠθέτησάν σε, καὶ αὐτοὶ ἐβόη- σαν, ἐκ τῶν ὀπίσω σου ἐπισυνήχθησαν, μὴ πιστεύ- σῃς ἐν αὐτοῖς, ὅτι λαλήσουσι πρὸς σὲ καλά. » Ο γὰρ πρὸ τῆς πίστεως ἀθετήσαντες ἀδελφοὶ, καὶ διὰ τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων, μονονουχὶ καὶ καταβον ἐπιχειροῦντες αὐτοῦ, συνήχθησαν δὲ διὰ πίστεως, λελαλήκασί τε καλὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ προσωφελοῦντες ἑτέρους, καὶ τοῖς περὶ τῆς πίστεως επαγωνιζόμενοι ὀνομάσας, ἐπιφέρει χρησίμως ὁ ο οἶκος τοῦ πατρός σου, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ γεγονότες νοοἶντό πως ἐκ τῆς μαχαρίας Παρθένου, μᾶλλον δὲ ὡς ἐκ μόνου πατρὸς τοῦ Ἰωσήφ. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν, ὁ δὲ καιρὸς ὁ ὑμέτερος πάντοτε ἐστιν Έτοιμος. Επεσκιασμένος ἀεὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος· οὕτω γὰρ γέγραπται περὶ αὐτοῦ, ὅτι « Καὶ ἔσται ὁ ἄνθρω πως κρύπτων τοὺς λόγους αὐτοῦ. • "Οτι δὲ καὶ τοῦτο χρησίμως επετηδεύετο, τίς τῶν εὖ φρονούντων οὐκ ἐρεῖ; Οὔπω τοιγαροῦν παρρησίας ἀκράτου καιρός, φησίν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀναδείξεως τῆς εἰς ἅπαντας ἀπημ- φιεσμένως, οὕτω [ γρ. οὔπω ] τῆς Ἰουδαίων διανοίας πεπαινομένης εἰς σύνεσιν, ὡς δίχα θυμοῦ καὶ ὀργῆς τοὺς παρ' ἐμοῦ δύνασθαι χωρήσαι λόγους· ἀλλ' οὐδὲ ὅλως γνωρίζεσθαί με τῷ κόσμῳ νῦν ἐφίησιν ὁ καιρός, οὔπω παντελῶς ἀποφοιτώντων τῆς χάριτος Ιουδαίων, ἀλλ' οὐδὲ οὕτως ἐμπαροινησάντων εἰς ἐμὲ, ὡς ἤδη χρῆναι λοιπόν μεθορμίσασθαι πρὸς ἑτέρους. Οὔπω τοιγαροῦν διὰ ταῦτα τὸν ἑαυτοῦ φησι, παρεῖναι δὲ λέγει τὸν ἐκείνων, καὶ ἐν ἑτοίμῳ δὲ κεῖσθαι διὰ παν τός. Εξεῖναι γὰρ τοῖς ἐν κόσμῳ φαμὲν τὸ δοκοῦν ἐπιτελεῖν παραποδίζοντος ἀναγκαίου μηδενός, ἢ καὶ εἰς πρόσκαιρον καλοῦντος οικονομίαν πρὸς τὸ χρῆναι τι δρᾷν ἢ μὴ, συμβουλεύουσαν, ὥσπερ οὖν ἦν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. "Αλλως τε τῶν τὴν ἐν κόσμῳ ζωὴν ἑλομένων, ἀνειμένη τίς ἐστιν ἡ δίαιτα, καὶ φροντίδος τῆς ἐπιπονωτέρας ἀπηλλαγμένη, προκείμενον ὥστ περ ἀεὶ καὶ ἡπλωμένον εἰσφέρουσα τὴν ἐπὶ τοῖς ἠδίστοις καιρὸν, καὶ ἐφ' ὅπερ ἂν βούλωνται βαδίζειν, λόγοις. Ἐπαγρύπνως δὲ λίαν ὁ προφήτης ἀδελφοὺς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. manifesto : noli clam miracula patrare, neque cum omnipotentia clareas, celebritatem fugito : sic enim mundo notus eris, et spectatoribus magis conspicuus. Hæc illi. Notat porro commode sapien- tissimus evangelista, ejus fratres nondum in eum credidisse absurdissimum enim esset eos tam fri- gidorum verborum reos esse, si jam per fidem Deo congruentem de ipso cognitionem hausissent. Sed postquam intellecto magno illo mysterio credide- runt, eo pietatis ac virtutis evehuntur, ut et apo- stoli vocati sint, et pietatis laude mirifice inclarue- rint. Idipsum prophetarum quoque voce prænun- tiatum. Beatus quippe Jeremias tanquam ad Domi- num nostrum Jesum Christum sermone converso, • Et fratres, inquit, tui, et domus patris tui, etiam ipsi spreverunt te, et ipsi clamaverunt : ex poste - rioribus tuis congregati sunt, ne credas in eis, quia loquentur ad te bona s. » Fratres enin qui ante fidem spreverant, et verbis modo allatis vo- ciferantes in eum propemodum insurrexerant, con- gregati sunt per fidem et locuti sunt bona de ipso, cæteris opitulantes, ac fidei doctrinam tuentes. Porro propheta circumspecte admodum fratres cum dixisset, commode subjungit, c domus patris tui, ne ipsi quoque ex beata Virgine nati censerentur, sed potius ex solo patre Joseph. A agnosci, inquiunt : hoc enim significat, esse in Jerem. st, B D VII, 6. Dixit ergo eis Jesus: Tempus meum non- dum advenit; tempus autem vestrum semper est pa- ralum. Nunquam non umbra veluti quadam tegi- tur Salvatoris oratio. Sic enim scriptum est de illo: • Erit homo occultans sermones suos tem ab eo utiliter usurpatum esse, quis sanæ mentis non fatebitur? Nondum itaque palam et aperte 10- quendi tempus est, inquit, nec omnibus manifc- standi, cum Judæorum mens nondum matura sit ad intelligendum, ita ut citra iram ac furorem meam doctrinam capere queant: sed neque me nunc miundo manifestari tempus permittit, cum nondum Judæi a gratia plane recesserint, neque porro in me tam petulanter insurrererint, ut migrandum mihi sit ad alios. Hanc igitur ob causam nondum suum tempus adesse ait, sed illorum advenisse, et omnino præsto esse. Dicimus quippe licere mundanis bo- minibus præstare quod velint, nulla necessitate impediente, aut ad temporariam dispensationem vocante quæ ad aliquid agendum, aut non agendum hortetur, sicuti nimirum in Christo. Nam munda- norum hominum vita remissa et a curis atque la- boribus aliena est, commodum et expeditum semper. ad voluptates tempus conferens, et suis cultoribus quo ferri voluerint facile permittens. Quocirca non quodvis tempus earum rerum quæ dispensationi 6. 27 Isa, xxxı, 2, 17. Id au-

μᾶλλον τερατουργεῖν, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα θεωρήσωσι τὰ ἔργα ποιεῖ. Εἰ γὰρ βούλει γινώσκεσθαι, φασί (τοῦτο γὰρ τὸ εἶναι ἐν φανερῷ, μὴ λεληθότως ἔσο μεγαλουργός, μηδὲ ἐν τῷ δύνασθαι) πάντα δρᾷν ὑπάρχων ἐκπρε- πής, φεύγε τὴν παῤῥησίαν· ἔσῃ γὰρ οὕτω τῷ κόσμῳ γνώριμος, καὶ ἐν τοῖς ὁρῶσι περιφανέστερος. Λόγος μὲν οὖν ὁ παρ' ἐκείνων ἐν τούτοις. Επισημαίνεται δὲ χρησίμως ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής, ὡς οὔπω πε πιστεύκεισαν εἰς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· καὶ γὰρ ἦν. ὄντως τῶν ἀτοπωτάτων τοῖς οὕτω ψυχροῖς καταγι- νώσκεσθαι λόγοις, τοὺς ἤδη διὰ τῆς πίστεως τὴν θεοπρεπή περὶ αὐτοῦ λαβόντας ἐπίγνωσιν. Ἐπεὶ δὲ πεπιστεύκασι τὸ μέγα περὶ αὐτοῦ συνέντες μυστήριον, εἰς τοῦτο θεοσεβείας τε καὶ ἀρετῆς ἀνατρέχουσιν, ὡς καὶ ἀποστόλους χρηματίσαι, καὶ διαπρεπῆ κτήσασθαι τὴν εὐλάβειαν. Ἔχεις καὶ τοῦτο διὰ τῆς προφητῶν προσδόμενον φωνῆς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριός φησιν Ἱερεμίας, ὡς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, ὅτι ι Καὶ οἱ ἀδελφοί σου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ πατρός σου, καὶ οὗτοι ἠθέτησάν σε, καὶ αὐτοὶ ἐβόη- σαν, ἐκ τῶν ὀπίσω σου ἐπισυνήχθησαν, μὴ πιστεύ- σῃς ἐν αὐτοῖς, ὅτι λαλήσουσι πρὸς σὲ καλά. » Ο γὰρ πρὸ τῆς πίστεως ἀθετήσαντες ἀδελφοὶ, καὶ διὰ τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων, μονονουχὶ καὶ καταβον ἐπιχειροῦντες αὐτοῦ, συνήχθησαν δὲ διὰ πίστεως, λελαλήκασί τε καλὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ προσωφελοῦντες ἑτέρους, καὶ τοῖς περὶ τῆς πίστεως επαγωνιζόμενοι ὀνομάσας, ἐπιφέρει χρησίμως ὁ ο οἶκος τοῦ πατρός σου, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ γεγονότες νοοἶντό πως ἐκ τῆς μαχαρίας Παρθένου, μᾶλλον δὲ ὡς ἐκ μόνου πατρὸς τοῦ Ἰωσήφ. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν, ὁ δὲ καιρὸς ὁ ὑμέτερος πάντοτε ἐστιν Έτοιμος. Επεσκιασμένος ἀεὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος· οὕτω γὰρ γέγραπται περὶ αὐτοῦ, ὅτι « Καὶ ἔσται ὁ ἄνθρω πως κρύπτων τοὺς λόγους αὐτοῦ. • "Οτι δὲ καὶ τοῦτο χρησίμως επετηδεύετο, τίς τῶν εὖ φρονούντων οὐκ ἐρεῖ; Οὔπω τοιγαροῦν παρρησίας ἀκράτου καιρός, φησίν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀναδείξεως τῆς εἰς ἅπαντας ἀπημ- φιεσμένως, οὕτω [ γρ. οὔπω ] τῆς Ἰουδαίων διανοίας πεπαινομένης εἰς σύνεσιν, ὡς δίχα θυμοῦ καὶ ὀργῆς τοὺς παρ' ἐμοῦ δύνασθαι χωρήσαι λόγους· ἀλλ' οὐδὲ ὅλως γνωρίζεσθαί με τῷ κόσμῳ νῦν ἐφίησιν ὁ καιρός, οὔπω παντελῶς ἀποφοιτώντων τῆς χάριτος Ιουδαίων, ἀλλ' οὐδὲ οὕτως ἐμπαροινησάντων εἰς ἐμὲ, ὡς ἤδη χρῆναι λοιπόν μεθορμίσασθαι πρὸς ἑτέρους. Οὔπω τοιγαροῦν διὰ ταῦτα τὸν ἑαυτοῦ φησι, παρεῖναι δὲ λέγει τὸν ἐκείνων, καὶ ἐν ἑτοίμῳ δὲ κεῖσθαι διὰ παν τός. Εξεῖναι γὰρ τοῖς ἐν κόσμῳ φαμὲν τὸ δοκοῦν ἐπιτελεῖν παραποδίζοντος ἀναγκαίου μηδενός, ἢ καὶ εἰς πρόσκαιρον καλοῦντος οικονομίαν πρὸς τὸ χρῆναι τι δρᾷν ἢ μὴ, συμβουλεύουσαν, ὥσπερ οὖν ἦν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. "Αλλως τε τῶν τὴν ἐν κόσμῳ ζωὴν ἑλομένων, ἀνειμένη τίς ἐστιν ἡ δίαιτα, καὶ φροντίδος τῆς ἐπιπονωτέρας ἀπηλλαγμένη, προκείμενον ὥστ περ ἀεὶ καὶ ἡπλωμένον εἰσφέρουσα τὴν ἐπὶ τοῖς ἠδίστοις καιρὸν, καὶ ἐφ' ὅπερ ἂν βούλωνται βαδίζειν, λόγοις. Ἐπαγρύπνως δὲ λίαν ὁ προφήτης ἀδελφοὺς IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. manifesto : noli clam miracula patrare, neque cum omnipotentia clareas, celebritatem fugito : sic enim mundo notus eris, et spectatoribus magis conspicuus. Hæc illi. Notat porro commode sapien- tissimus evangelista, ejus fratres nondum in eum credidisse absurdissimum enim esset eos tam fri- gidorum verborum reos esse, si jam per fidem Deo congruentem de ipso cognitionem hausissent. Sed postquam intellecto magno illo mysterio credide- runt, eo pietatis ac virtutis evehuntur, ut et apo- stoli vocati sint, et pietatis laude mirifice inclarue- rint. Idipsum prophetarum quoque voce prænun- tiatum. Beatus quippe Jeremias tanquam ad Domi- num nostrum Jesum Christum sermone converso, • Et fratres, inquit, tui, et domus patris tui, etiam ipsi spreverunt te, et ipsi clamaverunt : ex poste - rioribus tuis congregati sunt, ne credas in eis, quia loquentur ad te bona s. » Fratres enin qui ante fidem spreverant, et verbis modo allatis vo- ciferantes in eum propemodum insurrexerant, con- gregati sunt per fidem et locuti sunt bona de ipso, cæteris opitulantes, ac fidei doctrinam tuentes. Porro propheta circumspecte admodum fratres cum dixisset, commode subjungit, c domus patris tui, ne ipsi quoque ex beata Virgine nati censerentur, sed potius ex solo patre Joseph. A agnosci, inquiunt : hoc enim significat, esse in Jerem. st, B D VII, 6. Dixit ergo eis Jesus: Tempus meum non- dum advenit; tempus autem vestrum semper est pa- ralum. Nunquam non umbra veluti quadam tegi- tur Salvatoris oratio. Sic enim scriptum est de illo: • Erit homo occultans sermones suos tem ab eo utiliter usurpatum esse, quis sanæ mentis non fatebitur? Nondum itaque palam et aperte 10- quendi tempus est, inquit, nec omnibus manifc- standi, cum Judæorum mens nondum matura sit ad intelligendum, ita ut citra iram ac furorem meam doctrinam capere queant: sed neque me nunc miundo manifestari tempus permittit, cum nondum Judæi a gratia plane recesserint, neque porro in me tam petulanter insurrererint, ut migrandum mihi sit ad alios. Hanc igitur ob causam nondum suum tempus adesse ait, sed illorum advenisse, et omnino præsto esse. Dicimus quippe licere mundanis bo- minibus præstare quod velint, nulla necessitate impediente, aut ad temporariam dispensationem vocante quæ ad aliquid agendum, aut non agendum hortetur, sicuti nimirum in Christo. Nam munda- norum hominum vita remissa et a curis atque la- boribus aliena est, commodum et expeditum semper. ad voluptates tempus conferens, et suis cultoribus quo ferri voluerint facile permittens. Quocirca non quodvis tempus earum rerum quæ dispensationi 6. 27 Isa, xxxı, 2, 17. Id au-

έτοίμως τοῖς αὐτῇ χρωμένοις ἐπιτρέπουσα. Οὐκοῦν τῶν μὲν ἀναγκαίως οἰκονομίαις πραγμάτων υποκει μένων, καιρὸς οὐχ ἅπας εἰς τὸ ὁρᾷν & προσῆκεν επιτήδειος, ἀλλ' ὁ πρέπων ἑκάστῳ τελουμένων, ὥστ περ ἂν ἡ τοῦ πράγματος ἀπαιτοίη φύσις Τῷ δὲ ἀπο λύτως ἑλομένῳ βιοῦν, ἐπικείσεται μὲν τοιοῦτον οὐ- δέν· ἑτοιμοτάτην δὲ μᾶλλον καὶ ἀνειμένη παντελῶς, ἡ ἐφ' ὅπερ ἂν ἐθέλωσιν ἰέναι πάροδος. Οὐ δύναται ὁ κόσμος μισεῖν ὑμᾶς, ἐμὲ δὲ μι σεῖ, ὅτι ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά εἰσιν. Χαριέντως σφόδρα δὲ νῦν ὁ Σωτὴρ κοσμικώτερον ἔτι φρονοῦντας καὶ διακειμένους ἐλέγχει τοὺς ἀδελ φούς, καὶ δευτέραν ὥσπερ ἀπολογίαν τέχνῃ κεράσας εἰσφέρει, δι' ἧς οὐχ ὅπως οὐκ ἔγνωκότας αὐτοὺς τῆς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἀποδείκνυσιν, ἀλλ' ἔτι τοσοῦτον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης εξωκισμένους, ὡς ἐλέσθαι δια ζῇν οὐκ ἀπᾳδόντως τοῖς τὸν ἐν κόσμῳ θαυμάζουσε βίον, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὸν ἐν ἀρετῇ. "Ην γὰρ δὴ καὶ ὄντως ἀτοπώτατον τοῖς μὲν ἄλλοις ἅπασι προσλαλεῖν τα συμφέροντα, περιστολῆς ἁπάσης τῆς ἐπὶ τούτῳ παρῃρημένης· τοῖς δὲ εἶναι δοκοῦσιν ἀδελφοῖς, μὴ οὐχὶ πολλῷ καὶ πλείονι χαρίζεσθαι μέτρῳ, τὰ ἐφ' οἷς ἔμελλον οὐ μετρίως ὠφελούμενοι μανθάνειν ήδη τῆς σοφίας τὸν χορηγόν. Εθος δὲ τοῦτο τῷ Σωτῆρι Χριστῷ. Δραξάμενος γὰρ εὐκαίρου προφάσεως ἔσθ' ὅτε, μακρὰς τοῖς ἀκροωμένοις ἐξυφαίνει τὰς κατ ηχήσεις. Αεὶ τοιγαροῦν, φησὶ, φίλον ἑκάστῳ τὸ συγγε νές, καὶ ἡ τοῦ τρόπου ταυτότης, παραδόξως συνάγει πρὸς διάθεσιν. Ὁ κόσμος ὑμᾶς οὐ μισεῖ· φρονεῖτε γὰρ ἔτι τὰ αὐτοῦ, ἐμὲ δὲ μισεῖ, οὐχ ἡδέως ἐφ' οἷς ἂν ἀσχημονῇ παρ' ἐμοῦ κατηγορούμενος. Οὐκοῦν ἀκιν- δύνως ἐπελεύσεσθε μὲν ὑμεῖς ἐπὶ τήνδε τὴν ἑορτήν, ἐγὼ δὲ οὐκέτι. Διαλέξομαι γὰρ πάντως, καὶ ἐρῶ παρὼν τὰ συμφέροντα, πικρὸς δὲ τοῖς φιληδόνοις ὁ ἔλεγχος, καὶ πρὸς ὀργὴν ἀνακαῦσαι δεινὸς τὸν ὅτι προσήκοι σωφρονεῖν οὐ καταδεχόμενον. ὠφελεῖ δὲ πάλιν καὶ διὰ τούτων τῶν ῥημάτων ἡμᾶς ὁ Κύριος. Καὶ γὰρ δὴ ποιεῖσθαι τοὺς ἐλέγχους οὐκ ἀπερισκέ πτως συμφέρει, οὐδὲ εἰς πάντας ἐκφέρειν μετ' ἐπι- πλήξεως τὴν ὑφήγησιν, ἀλλ᾽ εἰδέναι τὸ γεγραμμένων • Μὴ ἔλεγχε κακούς, ἵνα μὴ μισήσωσί σε, ν ὅτι τὸ μῖσος οὐκ ἀζήμιον, εἰς ἶτα δὲ μᾶλλον ἀκουόντων ἐπείγεσθαι λαλεῖν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Φιλαμαρ τήμων μὲν γὰρ ὁ κόσμος ἐστὶν, ἐπανορθωτὴς δὲ τῶν οὐ δεόντως ἐπιτελουμένων ὁ Κύριος. Δι' ἐλέγχου δὲ πολλάκις ποιεῖσθαι προσήκει τὴν ἐπανόρθωσιν. Τὸ γὰρ ὅλως καταλέγειν τῆς ἁμαρτίας, ἐπιτιμᾶν ἐστι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὴν, καὶ τὸ τῆς φαυλότητος και ηγορεῖν, ἐπιπλήττειν ἐστὶ τοῖς ἔχουσιν αὐτήν. Οταν οὖν ἀνάγκη μὲν εἰς τὸ ἐλέγχειν καλῇ τὸν διδάσκοντα, καὶ ὁ τῆς θεραπείας τρόπος διὰ τούτων ιέναι κελεύῃ, χαλεπαίνῃ δὲ λίαν ὁ διὰ τῶν ἐλέγχων ἀβουλήτων παιδαγωγούμενος, τότε δεῖ [ αι. δὴ] πάντως τὰ ἐκ μίσους ἀναφύεσθαι [αί. ἀναφύεται ] κακά. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ ἑαυτὸν μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου, ὡς οὔπω χωρεῖν ἰσχύοντος τὴν μετ' ἐπιπλήξεως παρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. necessario subjacent, aptum est faciendis iis quæ & decet, sed quod unicuique ita congruit, ut ipsius rei natura postulat. In iis autem qui dissolute ac libere vivunt, nihil tale reperitur : sed quocunque se conferre voluerint, maxima cum licentia et faci- lilate transeunt. VII, 7. Non potest mundus odisse vos : me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quod opera ejus mala sunt. C B Scite admodum nunc quoque Salvator fratres terrena adhuc sapere ostendit, et alteram quodam- modo responsionem arte mistam affert, qua non modo eos ostendit quis secundum naturam sit non agnoscere, sed praterea tam alienos esse ab ejus dilectione, ut vitam mundanæ conformem vivere malint, quam virtutem colere. Absurdissimum quippe est eum cæteris omnibus citra tergiversa- tionem ullam quæ conducant exponere, iis autem qui fratres ejus putabantur, non ampliori longe mensura ea largiri, quibus nou mediocriter adjuti agnituri sint tandem sapientiæ largitorem. flaec autem est Salvatoris Christi consuetudo. Op- portuna interdum occasione arrepta longas audito- ribus institutiones contexit. Semper igitur, inquit, simile sibi quisque amare solet, et morum similitudo amorem mirifice conciliat. Mundus vos non odit : adhuc enim quæ ejus sunt sapitis: me autem odit, cum ægre ferat a me sua vitia reprchendi. Itaque citra periculum quidem vos ad hoc festum acce- detis, ego vero non item. Disseram enim profecto, et quæ usui sunt coram eloquar; sed voluptuosis acerba est reprehensio, et facile potest eum qui castigationem non admittit ad iram accendere. Rursus autem his quoque verbis Dominus nobis prodest. Nec enim utile est temere et inconsiderate arguere, et coram omnibus monere cum increpa- tione, sed quod scriptum est observare : ‹ Noli arguere malos, inquit, ne te odio habeant quandoquidem odium sine detrimento esse non potest; sed in aures potius audientium loquere, ut scriptum est". Pronus enim ad peccandum mun- dus est: sed eorum quæ vitiose fiunt castigator est Dominus ; sape autem correctio increpando fa- D cienda est. Detrabere enim peccato, ejus cultores objurgare est, et vitium accusare, increpare est eo infectos. Cum ergo necessitas doctorem ad arguen- dum adigit, et curandi ratio id postulat, discipu· Jus vero reprehensionis impatiens vehementius i::- dignatur, tunc ex odio mala utique nascuntur. Idcirco Salvator ait a mundo se odio haberi, ut qui nondum cum objurgatione admonitionem ferre possit, cum id propter utilitatem fieri deceat. Ani- mus quippe viliosis voluptatibus deditus, castiga- tionem prorsus ferre nequit. Hæc autem Salvator ait, non quod omnino negaret se Hierosolyma pro- Prov. 15, > 8. 29 Prov. xxin, 9.

έτοίμως τοῖς αὐτῇ χρωμένοις ἐπιτρέπουσα. Οὐκοῦν τῶν μὲν ἀναγκαίως οἰκονομίαις πραγμάτων υποκει μένων, καιρὸς οὐχ ἅπας εἰς τὸ ὁρᾷν & προσῆκεν επιτήδειος, ἀλλ' ὁ πρέπων ἑκάστῳ τελουμένων, ὥστ περ ἂν ἡ τοῦ πράγματος ἀπαιτοίη φύσις Τῷ δὲ ἀπο λύτως ἑλομένῳ βιοῦν, ἐπικείσεται μὲν τοιοῦτον οὐ- δέν· ἑτοιμοτάτην δὲ μᾶλλον καὶ ἀνειμένη παντελῶς, ἡ ἐφ' ὅπερ ἂν ἐθέλωσιν ἰέναι πάροδος. Οὐ δύναται ὁ κόσμος μισεῖν ὑμᾶς, ἐμὲ δὲ μι σεῖ, ὅτι ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά εἰσιν. Χαριέντως σφόδρα δὲ νῦν ὁ Σωτὴρ κοσμικώτερον ἔτι φρονοῦντας καὶ διακειμένους ἐλέγχει τοὺς ἀδελ φούς, καὶ δευτέραν ὥσπερ ἀπολογίαν τέχνῃ κεράσας εἰσφέρει, δι' ἧς οὐχ ὅπως οὐκ ἔγνωκότας αὐτοὺς τῆς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἀποδείκνυσιν, ἀλλ' ἔτι τοσοῦτον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης εξωκισμένους, ὡς ἐλέσθαι δια ζῇν οὐκ ἀπᾳδόντως τοῖς τὸν ἐν κόσμῳ θαυμάζουσε βίον, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὸν ἐν ἀρετῇ. "Ην γὰρ δὴ καὶ ὄντως ἀτοπώτατον τοῖς μὲν ἄλλοις ἅπασι προσλαλεῖν τα συμφέροντα, περιστολῆς ἁπάσης τῆς ἐπὶ τούτῳ παρῃρημένης· τοῖς δὲ εἶναι δοκοῦσιν ἀδελφοῖς, μὴ οὐχὶ πολλῷ καὶ πλείονι χαρίζεσθαι μέτρῳ, τὰ ἐφ' οἷς ἔμελλον οὐ μετρίως ὠφελούμενοι μανθάνειν ήδη τῆς σοφίας τὸν χορηγόν. Εθος δὲ τοῦτο τῷ Σωτῆρι Χριστῷ. Δραξάμενος γὰρ εὐκαίρου προφάσεως ἔσθ' ὅτε, μακρὰς τοῖς ἀκροωμένοις ἐξυφαίνει τὰς κατ ηχήσεις. Αεὶ τοιγαροῦν, φησὶ, φίλον ἑκάστῳ τὸ συγγε νές, καὶ ἡ τοῦ τρόπου ταυτότης, παραδόξως συνάγει πρὸς διάθεσιν. Ὁ κόσμος ὑμᾶς οὐ μισεῖ· φρονεῖτε γὰρ ἔτι τὰ αὐτοῦ, ἐμὲ δὲ μισεῖ, οὐχ ἡδέως ἐφ' οἷς ἂν ἀσχημονῇ παρ' ἐμοῦ κατηγορούμενος. Οὐκοῦν ἀκιν- δύνως ἐπελεύσεσθε μὲν ὑμεῖς ἐπὶ τήνδε τὴν ἑορτήν, ἐγὼ δὲ οὐκέτι. Διαλέξομαι γὰρ πάντως, καὶ ἐρῶ παρὼν τὰ συμφέροντα, πικρὸς δὲ τοῖς φιληδόνοις ὁ ἔλεγχος, καὶ πρὸς ὀργὴν ἀνακαῦσαι δεινὸς τὸν ὅτι προσήκοι σωφρονεῖν οὐ καταδεχόμενον. ὠφελεῖ δὲ πάλιν καὶ διὰ τούτων τῶν ῥημάτων ἡμᾶς ὁ Κύριος. Καὶ γὰρ δὴ ποιεῖσθαι τοὺς ἐλέγχους οὐκ ἀπερισκέ πτως συμφέρει, οὐδὲ εἰς πάντας ἐκφέρειν μετ' ἐπι- πλήξεως τὴν ὑφήγησιν, ἀλλ᾽ εἰδέναι τὸ γεγραμμένων • Μὴ ἔλεγχε κακούς, ἵνα μὴ μισήσωσί σε, ν ὅτι τὸ μῖσος οὐκ ἀζήμιον, εἰς ἶτα δὲ μᾶλλον ἀκουόντων ἐπείγεσθαι λαλεῖν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Φιλαμαρ τήμων μὲν γὰρ ὁ κόσμος ἐστὶν, ἐπανορθωτὴς δὲ τῶν οὐ δεόντως ἐπιτελουμένων ὁ Κύριος. Δι' ἐλέγχου δὲ πολλάκις ποιεῖσθαι προσήκει τὴν ἐπανόρθωσιν. Τὸ γὰρ ὅλως καταλέγειν τῆς ἁμαρτίας, ἐπιτιμᾶν ἐστι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὴν, καὶ τὸ τῆς φαυλότητος και ηγορεῖν, ἐπιπλήττειν ἐστὶ τοῖς ἔχουσιν αὐτήν. Οταν οὖν ἀνάγκη μὲν εἰς τὸ ἐλέγχειν καλῇ τὸν διδάσκοντα, καὶ ὁ τῆς θεραπείας τρόπος διὰ τούτων ιέναι κελεύῃ, χαλεπαίνῃ δὲ λίαν ὁ διὰ τῶν ἐλέγχων ἀβουλήτων παιδαγωγούμενος, τότε δεῖ [ αι. δὴ] πάντως τὰ ἐκ μίσους ἀναφύεσθαι [αί. ἀναφύεται ] κακά. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ ἑαυτὸν μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου, ὡς οὔπω χωρεῖν ἰσχύοντος τὴν μετ' ἐπιπλήξεως παρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. necessario subjacent, aptum est faciendis iis quæ & decet, sed quod unicuique ita congruit, ut ipsius rei natura postulat. In iis autem qui dissolute ac libere vivunt, nihil tale reperitur : sed quocunque se conferre voluerint, maxima cum licentia et faci- lilate transeunt. VII, 7. Non potest mundus odisse vos : me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quod opera ejus mala sunt. C B Scite admodum nunc quoque Salvator fratres terrena adhuc sapere ostendit, et alteram quodam- modo responsionem arte mistam affert, qua non modo eos ostendit quis secundum naturam sit non agnoscere, sed praterea tam alienos esse ab ejus dilectione, ut vitam mundanæ conformem vivere malint, quam virtutem colere. Absurdissimum quippe est eum cæteris omnibus citra tergiversa- tionem ullam quæ conducant exponere, iis autem qui fratres ejus putabantur, non ampliori longe mensura ea largiri, quibus nou mediocriter adjuti agnituri sint tandem sapientiæ largitorem. flaec autem est Salvatoris Christi consuetudo. Op- portuna interdum occasione arrepta longas audito- ribus institutiones contexit. Semper igitur, inquit, simile sibi quisque amare solet, et morum similitudo amorem mirifice conciliat. Mundus vos non odit : adhuc enim quæ ejus sunt sapitis: me autem odit, cum ægre ferat a me sua vitia reprchendi. Itaque citra periculum quidem vos ad hoc festum acce- detis, ego vero non item. Disseram enim profecto, et quæ usui sunt coram eloquar; sed voluptuosis acerba est reprehensio, et facile potest eum qui castigationem non admittit ad iram accendere. Rursus autem his quoque verbis Dominus nobis prodest. Nec enim utile est temere et inconsiderate arguere, et coram omnibus monere cum increpa- tione, sed quod scriptum est observare : ‹ Noli arguere malos, inquit, ne te odio habeant quandoquidem odium sine detrimento esse non potest; sed in aures potius audientium loquere, ut scriptum est". Pronus enim ad peccandum mun- dus est: sed eorum quæ vitiose fiunt castigator est Dominus ; sape autem correctio increpando fa- D cienda est. Detrabere enim peccato, ejus cultores objurgare est, et vitium accusare, increpare est eo infectos. Cum ergo necessitas doctorem ad arguen- dum adigit, et curandi ratio id postulat, discipu· Jus vero reprehensionis impatiens vehementius i::- dignatur, tunc ex odio mala utique nascuntur. Idcirco Salvator ait a mundo se odio haberi, ut qui nondum cum objurgatione admonitionem ferre possit, cum id propter utilitatem fieri deceat. Ani- mus quippe viliosis voluptatibus deditus, castiga- tionem prorsus ferre nequit. Hæc autem Salvator ait, non quod omnino negaret se Hierosolyma pro- Prov. 15, > 8. 29 Prov. xxin, 9.

έτοίμως τοῖς αὐτῇ χρωμένοις ἐπιτρέπουσα. Οὐκοῦν τῶν μὲν ἀναγκαίως οἰκονομίαις πραγμάτων υποκει μένων, καιρὸς οὐχ ἅπας εἰς τὸ ὁρᾷν & προσῆκεν επιτήδειος, ἀλλ' ὁ πρέπων ἑκάστῳ τελουμένων, ὥστ περ ἂν ἡ τοῦ πράγματος ἀπαιτοίη φύσις Τῷ δὲ ἀπο λύτως ἑλομένῳ βιοῦν, ἐπικείσεται μὲν τοιοῦτον οὐ- δέν· ἑτοιμοτάτην δὲ μᾶλλον καὶ ἀνειμένη παντελῶς, ἡ ἐφ' ὅπερ ἂν ἐθέλωσιν ἰέναι πάροδος. Οὐ δύναται ὁ κόσμος μισεῖν ὑμᾶς, ἐμὲ δὲ μι σεῖ, ὅτι ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά εἰσιν. Χαριέντως σφόδρα δὲ νῦν ὁ Σωτὴρ κοσμικώτερον ἔτι φρονοῦντας καὶ διακειμένους ἐλέγχει τοὺς ἀδελ φούς, καὶ δευτέραν ὥσπερ ἀπολογίαν τέχνῃ κεράσας εἰσφέρει, δι' ἧς οὐχ ὅπως οὐκ ἔγνωκότας αὐτοὺς τῆς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἀποδείκνυσιν, ἀλλ' ἔτι τοσοῦτον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης εξωκισμένους, ὡς ἐλέσθαι δια ζῇν οὐκ ἀπᾳδόντως τοῖς τὸν ἐν κόσμῳ θαυμάζουσε βίον, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τὸν ἐν ἀρετῇ. "Ην γὰρ δὴ καὶ ὄντως ἀτοπώτατον τοῖς μὲν ἄλλοις ἅπασι προσλαλεῖν τα συμφέροντα, περιστολῆς ἁπάσης τῆς ἐπὶ τούτῳ παρῃρημένης· τοῖς δὲ εἶναι δοκοῦσιν ἀδελφοῖς, μὴ οὐχὶ πολλῷ καὶ πλείονι χαρίζεσθαι μέτρῳ, τὰ ἐφ' οἷς ἔμελλον οὐ μετρίως ὠφελούμενοι μανθάνειν ήδη τῆς σοφίας τὸν χορηγόν. Εθος δὲ τοῦτο τῷ Σωτῆρι Χριστῷ. Δραξάμενος γὰρ εὐκαίρου προφάσεως ἔσθ' ὅτε, μακρὰς τοῖς ἀκροωμένοις ἐξυφαίνει τὰς κατ ηχήσεις. Αεὶ τοιγαροῦν, φησὶ, φίλον ἑκάστῳ τὸ συγγε νές, καὶ ἡ τοῦ τρόπου ταυτότης, παραδόξως συνάγει πρὸς διάθεσιν. Ὁ κόσμος ὑμᾶς οὐ μισεῖ· φρονεῖτε γὰρ ἔτι τὰ αὐτοῦ, ἐμὲ δὲ μισεῖ, οὐχ ἡδέως ἐφ' οἷς ἂν ἀσχημονῇ παρ' ἐμοῦ κατηγορούμενος. Οὐκοῦν ἀκιν- δύνως ἐπελεύσεσθε μὲν ὑμεῖς ἐπὶ τήνδε τὴν ἑορτήν, ἐγὼ δὲ οὐκέτι. Διαλέξομαι γὰρ πάντως, καὶ ἐρῶ παρὼν τὰ συμφέροντα, πικρὸς δὲ τοῖς φιληδόνοις ὁ ἔλεγχος, καὶ πρὸς ὀργὴν ἀνακαῦσαι δεινὸς τὸν ὅτι προσήκοι σωφρονεῖν οὐ καταδεχόμενον. ὠφελεῖ δὲ πάλιν καὶ διὰ τούτων τῶν ῥημάτων ἡμᾶς ὁ Κύριος. Καὶ γὰρ δὴ ποιεῖσθαι τοὺς ἐλέγχους οὐκ ἀπερισκέ πτως συμφέρει, οὐδὲ εἰς πάντας ἐκφέρειν μετ' ἐπι- πλήξεως τὴν ὑφήγησιν, ἀλλ᾽ εἰδέναι τὸ γεγραμμένων • Μὴ ἔλεγχε κακούς, ἵνα μὴ μισήσωσί σε, ν ὅτι τὸ μῖσος οὐκ ἀζήμιον, εἰς ἶτα δὲ μᾶλλον ἀκουόντων ἐπείγεσθαι λαλεῖν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Φιλαμαρ τήμων μὲν γὰρ ὁ κόσμος ἐστὶν, ἐπανορθωτὴς δὲ τῶν οὐ δεόντως ἐπιτελουμένων ὁ Κύριος. Δι' ἐλέγχου δὲ πολλάκις ποιεῖσθαι προσήκει τὴν ἐπανόρθωσιν. Τὸ γὰρ ὅλως καταλέγειν τῆς ἁμαρτίας, ἐπιτιμᾶν ἐστι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὴν, καὶ τὸ τῆς φαυλότητος και ηγορεῖν, ἐπιπλήττειν ἐστὶ τοῖς ἔχουσιν αὐτήν. Οταν οὖν ἀνάγκη μὲν εἰς τὸ ἐλέγχειν καλῇ τὸν διδάσκοντα, καὶ ὁ τῆς θεραπείας τρόπος διὰ τούτων ιέναι κελεύῃ, χαλεπαίνῃ δὲ λίαν ὁ διὰ τῶν ἐλέγχων ἀβουλήτων παιδαγωγούμενος, τότε δεῖ [ αι. δὴ] πάντως τὰ ἐκ μίσους ἀναφύεσθαι [αί. ἀναφύεται ] κακά. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ ἑαυτὸν μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου, ὡς οὔπω χωρεῖν ἰσχύοντος τὴν μετ' ἐπιπλήξεως παρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. necessario subjacent, aptum est faciendis iis quæ & decet, sed quod unicuique ita congruit, ut ipsius rei natura postulat. In iis autem qui dissolute ac libere vivunt, nihil tale reperitur : sed quocunque se conferre voluerint, maxima cum licentia et faci- lilate transeunt. VII, 7. Non potest mundus odisse vos : me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quod opera ejus mala sunt. C B Scite admodum nunc quoque Salvator fratres terrena adhuc sapere ostendit, et alteram quodam- modo responsionem arte mistam affert, qua non modo eos ostendit quis secundum naturam sit non agnoscere, sed praterea tam alienos esse ab ejus dilectione, ut vitam mundanæ conformem vivere malint, quam virtutem colere. Absurdissimum quippe est eum cæteris omnibus citra tergiversa- tionem ullam quæ conducant exponere, iis autem qui fratres ejus putabantur, non ampliori longe mensura ea largiri, quibus nou mediocriter adjuti agnituri sint tandem sapientiæ largitorem. flaec autem est Salvatoris Christi consuetudo. Op- portuna interdum occasione arrepta longas audito- ribus institutiones contexit. Semper igitur, inquit, simile sibi quisque amare solet, et morum similitudo amorem mirifice conciliat. Mundus vos non odit : adhuc enim quæ ejus sunt sapitis: me autem odit, cum ægre ferat a me sua vitia reprchendi. Itaque citra periculum quidem vos ad hoc festum acce- detis, ego vero non item. Disseram enim profecto, et quæ usui sunt coram eloquar; sed voluptuosis acerba est reprehensio, et facile potest eum qui castigationem non admittit ad iram accendere. Rursus autem his quoque verbis Dominus nobis prodest. Nec enim utile est temere et inconsiderate arguere, et coram omnibus monere cum increpa- tione, sed quod scriptum est observare : ‹ Noli arguere malos, inquit, ne te odio habeant quandoquidem odium sine detrimento esse non potest; sed in aures potius audientium loquere, ut scriptum est". Pronus enim ad peccandum mun- dus est: sed eorum quæ vitiose fiunt castigator est Dominus ; sape autem correctio increpando fa- D cienda est. Detrabere enim peccato, ejus cultores objurgare est, et vitium accusare, increpare est eo infectos. Cum ergo necessitas doctorem ad arguen- dum adigit, et curandi ratio id postulat, discipu· Jus vero reprehensionis impatiens vehementius i::- dignatur, tunc ex odio mala utique nascuntur. Idcirco Salvator ait a mundo se odio haberi, ut qui nondum cum objurgatione admonitionem ferre possit, cum id propter utilitatem fieri deceat. Ani- mus quippe viliosis voluptatibus deditus, castiga- tionem prorsus ferre nequit. Hæc autem Salvator ait, non quod omnino negaret se Hierosolyma pro- Prov. 15, > 8. 29 Prov. xxin, 9.

αίνεσιν, όταν καὶ τοῦτο προσήκῃ γενέσθαι διὰ τὸ χρήσιμον. Νοῦς γὰρ ἐπὶ ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς τυραννούμενος, χαλεπαίνει δὴ πάντως τὸν ὅτι προσ- ἠχει σωφρονεῖν ἀναπείθοντα λόγον. Ταῦτα δέ φησιν ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀποφήσας παντελῶς τὴν ἐν τοῖς Ιερο- σολύμοις ἀποδημίαν [αι. ἐπιδημίαν], οὐδὲ πρὸς ἐλέγχους ἀπειρηκώς τούς, οἵπερ ἂν φαίνωνται τοῖς ἁμαρτάνουσι χρήσιμοι, ἀλλ' ἐν καιρῷ τῷ δεόντι δρᾷν καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων διανοούμενος. Σημειωτέον δὲ ὅτι καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τοιοῦτόν τί φησι· παραμυθούμενος γὰρ, καὶ οὐ σφόδρα τοῖς ἐπισυμβή σεσθαι μέλλουσιν ἐπασχάλλειν διδάσκων, ὅταν αὐτὸν τῇ οἰκουμένῃ κηρύττωσι, καὶ μυρίοις περιπίπτωσι πειρασμοῖς. « Εἰ ἦτε, φησὶν, ἐκ τοῦ κόσμου, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστὲ, διὰ τοῦτο μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος, ο κόσμον Β ἐν τούτοις οὐ τὴν ὁρωμένην κτίσιν ἀποκαλῶν, μᾶλ λον δὲ τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐν κόσμῳ· οἷς δὴ καὶ λίαν ὁ μὲν τῶν ἴσων οὐκ ἐραστής, σκληρὸς καὶ προσάντης, καὶ ἐν ἐχθροῦ τινος τάξει λελόγισται· συγγενὴς δὲ καὶ φίλος ὁ συνεθελητὴς, καὶ τῇ τοῦ βίου ταυτότητι πρὸς ἰσοτροπίαν τὴν ἐπ' αἰσχροῖς συσφιγγόμενος. Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτήν· ἐγὼ οὐκ ἀνα- βαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πεπλήρωται. ' Αποφάσκει μὲν ἤδη σαφῶς τὸ βούλεσθαι τοῖς Ἰου δαίοις συνεορτάζειν ὁ Κύριος, ήγουν ἰέναι κατὰ ταυτὸν, ὡς συμμεθέξων ἐκείνοις τῆς ἐν σκιαῖς εὐ- θυμίας. Τὸ γὰρ ἅπαξ ειρημένον, ὡς πρὸς ὀλίγους, καίτοι νομισθέντας ἀδελφοὺς, εἰς ὅλον δυνάμει δια- δραμεῖται τὸ γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Οὐ γὰρ δή τις ἐρεῖ τὸ συνεῖναι τοῖς ἀδελφοῖς δι' αὐτούς γε κυρίως παραιτεῖσθαι τὸν Ἰησοῦν, ὅς γε καὶ συνὼν ἐν τῇ Γαλιλαία φαίνεται· ὑποτοπητέον δὲ, ὅτι καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ διὰ τὴν τοῦ γένους τοῦ κατὰ σάρκα παρὰ πολλοῖς ὑπόνοιαν καὶ ὁμέστιος ἦν. Πρόδηλον οὖν, ὅτι καθάπερ ἐν τύπῳ τοῖς ἀδελφοῖς ὅλης τῆς Ἰουδαίων εἰσφερομένης, τὸ συνεορτάζειν αὐτοῖς ἀποφεύγει Χριστός, κατὰ τὸ εἰρημένον δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν· « Μεμίσηκα, ἀπῶσμαι τὰς ἑορτάς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῶ ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν, διότι καὶ ἐὰν ἐνέγκητέ μοι ολοκαυτώματα καὶ θυσίαν, οὐ προσδέξομαι αὐτὰ, καὶ σωτηρίου ἐπιφανείας ὑμῶν οὐκ ἐπιβλέψομαι. Μετάστησον ἀπ᾿ ἐμοῦ ἦχον ᾠδῶν σου, καὶ ψαλμῶν ὀργάνων σου οὐκ ἀκούσομαι. — Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσ- κυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσ κυνεῖν, » κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Υπάρχων δὲ Πνεῦμα, πνευματικαῖς ἂν εἰκότως τιμαῖς καὶ δωροφορίαις ἐφήδοιτο, ὧν καὶ εἰς τύπον διὰ τῆς νομικῆς ἐντολῆς βουθυσίας τε καὶ μηλο σφαγίας καὶ λιβάνου πρὸς τούτοις, σεμιδάλεως τε καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου προσκομιδαὶ τεταγμένως ἐγί- νοντο, τὸ πολυειδὲς τῆς ἀρετῆς τῶν προσκυνούντων ἐν πνεύματι δι' ἐμφανεστέρων σχημάτων κατα- μηνύουσαι· ὑμεῖς τοιγαροῦν, φησίν, οἱ τὴν σκιὰν ἀγαπῶντες ἔτι, παχύτερόν τε καὶ Ἰουδαϊκῶς δια- κείμενοι περὶ τούτων, ἀνάβητε πρὸς τὴν ἐν σκιαῖς καὶ τύποις πανήγυριν· ἐμοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἑορτάζειν - 8• CH IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. utiles adhibere detrectaret, sed quod congruo tem- pore istud quoque inter alia facere in animo habe- ret. Observandum autem est ipsum suis quoque discipulis tale quiddam dicere, eos consolando ni- mirum, monendoque succensendum esse ob ea quæ eventura erant cum ipsum orbi prædica - rent, et in tentationes innumeras inciderent : • Si essetis, inquit, ex mundo, mundus quod suum esset amaret : cum autem non sitis ex mundo, id- circo vos mundus odit > mundum his verbis nominans, non creatum illum quem cernimus, sed eos potius qui quæ in mundo sunt sapiunt, quibus præfractus, ac difficilis, et hostis loco est, qui per- inde ac illi non sapit : qui autem morum turpitu- dine ac studiorum similitudine conjunctus est, amicus et affinis eis est. A fecturum, neque quod reprehensiones peccatoribus VII, 8. Vos ascendite ad diem festum hunc: ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tem- pus nondum impletum est. Negat Dominus aperte tandem se cum Judæis festum celebrare velle, aut una proficisci, umbra- ticam lætitiam simul cum illis percepturum. Quod enim ad paucos dictum est, qui fratres habe- bantur, ad totum Israelitarum genus significatione pertinet. Nemo enim certe dixerit Jesum proprie cum fratribus ipsorum causa versari nolle, qui in Galilæa cum ipsis versetur, sed non abs re suspi- candum ex eo quod multi eum generis ejusdem secundum carnem esse credebant, in eodem quo- que fuisse contubernio. Patet igitur Christum nolle festum agere cum fratribus, id est cum tota Ju- dæorum gente, ut per unum sanctorum propheta- rum scriptum est : • Odio habui, repuli festivita- tes vestras, nec odorabor hostias in conventioni- bus vestris; quia si mihi obtuleritis holocausta et sacrificium, non suscipiam, et salutare præsen- tiæ vestræ non respiciam. Transfer a me sonitum carminum tuorum, et psalmum organorum tuo- rum non audiam “. . — (Spiritus enim Deus est, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet D adorare ss, juxta ipsius Salvatoris sententiam. Cum autem sit Spiritus, jure spiritualibus hono- ribus oblectatur, in quorum typum legali præcepto boum ac pecudum cades, thurisque præterea ac. similæ, vini et olei oblationes rite et ordine fe bant, multiplicem speciem virtutis adorantium in spiritu clarioribus guris denotantes. Vos igitur, inquit, qui umbram adhuc diligitis, quique cras- sius et Judaico more de his sentitis, ascendite ad celebritatem typicam et umbratilem : mihi non placet hoc modo festum agere. Ad hoc festum non ascendo, quod typo nimirum et figura con- stat : nihil enim in eo sentio voluptatis: scd veræ C Joan. xv, 19. Amos V, 21, 22. Juan. 1, 24. -

αίνεσιν, όταν καὶ τοῦτο προσήκῃ γενέσθαι διὰ τὸ χρήσιμον. Νοῦς γὰρ ἐπὶ ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς τυραννούμενος, χαλεπαίνει δὴ πάντως τὸν ὅτι προσ- ἠχει σωφρονεῖν ἀναπείθοντα λόγον. Ταῦτα δέ φησιν ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀποφήσας παντελῶς τὴν ἐν τοῖς Ιερο- σολύμοις ἀποδημίαν [αι. ἐπιδημίαν], οὐδὲ πρὸς ἐλέγχους ἀπειρηκώς τούς, οἵπερ ἂν φαίνωνται τοῖς ἁμαρτάνουσι χρήσιμοι, ἀλλ' ἐν καιρῷ τῷ δεόντι δρᾷν καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων διανοούμενος. Σημειωτέον δὲ ὅτι καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τοιοῦτόν τί φησι· παραμυθούμενος γὰρ, καὶ οὐ σφόδρα τοῖς ἐπισυμβή σεσθαι μέλλουσιν ἐπασχάλλειν διδάσκων, ὅταν αὐτὸν τῇ οἰκουμένῃ κηρύττωσι, καὶ μυρίοις περιπίπτωσι πειρασμοῖς. « Εἰ ἦτε, φησὶν, ἐκ τοῦ κόσμου, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστὲ, διὰ τοῦτο μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος, ο κόσμον Β ἐν τούτοις οὐ τὴν ὁρωμένην κτίσιν ἀποκαλῶν, μᾶλ λον δὲ τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐν κόσμῳ· οἷς δὴ καὶ λίαν ὁ μὲν τῶν ἴσων οὐκ ἐραστής, σκληρὸς καὶ προσάντης, καὶ ἐν ἐχθροῦ τινος τάξει λελόγισται· συγγενὴς δὲ καὶ φίλος ὁ συνεθελητὴς, καὶ τῇ τοῦ βίου ταυτότητι πρὸς ἰσοτροπίαν τὴν ἐπ' αἰσχροῖς συσφιγγόμενος. Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτήν· ἐγὼ οὐκ ἀνα- βαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πεπλήρωται. ' Αποφάσκει μὲν ἤδη σαφῶς τὸ βούλεσθαι τοῖς Ἰου δαίοις συνεορτάζειν ὁ Κύριος, ήγουν ἰέναι κατὰ ταυτὸν, ὡς συμμεθέξων ἐκείνοις τῆς ἐν σκιαῖς εὐ- θυμίας. Τὸ γὰρ ἅπαξ ειρημένον, ὡς πρὸς ὀλίγους, καίτοι νομισθέντας ἀδελφοὺς, εἰς ὅλον δυνάμει δια- δραμεῖται τὸ γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Οὐ γὰρ δή τις ἐρεῖ τὸ συνεῖναι τοῖς ἀδελφοῖς δι' αὐτούς γε κυρίως παραιτεῖσθαι τὸν Ἰησοῦν, ὅς γε καὶ συνὼν ἐν τῇ Γαλιλαία φαίνεται· ὑποτοπητέον δὲ, ὅτι καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ διὰ τὴν τοῦ γένους τοῦ κατὰ σάρκα παρὰ πολλοῖς ὑπόνοιαν καὶ ὁμέστιος ἦν. Πρόδηλον οὖν, ὅτι καθάπερ ἐν τύπῳ τοῖς ἀδελφοῖς ὅλης τῆς Ἰουδαίων εἰσφερομένης, τὸ συνεορτάζειν αὐτοῖς ἀποφεύγει Χριστός, κατὰ τὸ εἰρημένον δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν· « Μεμίσηκα, ἀπῶσμαι τὰς ἑορτάς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῶ ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν, διότι καὶ ἐὰν ἐνέγκητέ μοι ολοκαυτώματα καὶ θυσίαν, οὐ προσδέξομαι αὐτὰ, καὶ σωτηρίου ἐπιφανείας ὑμῶν οὐκ ἐπιβλέψομαι. Μετάστησον ἀπ᾿ ἐμοῦ ἦχον ᾠδῶν σου, καὶ ψαλμῶν ὀργάνων σου οὐκ ἀκούσομαι. — Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσ- κυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσ κυνεῖν, » κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Υπάρχων δὲ Πνεῦμα, πνευματικαῖς ἂν εἰκότως τιμαῖς καὶ δωροφορίαις ἐφήδοιτο, ὧν καὶ εἰς τύπον διὰ τῆς νομικῆς ἐντολῆς βουθυσίας τε καὶ μηλο σφαγίας καὶ λιβάνου πρὸς τούτοις, σεμιδάλεως τε καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου προσκομιδαὶ τεταγμένως ἐγί- νοντο, τὸ πολυειδὲς τῆς ἀρετῆς τῶν προσκυνούντων ἐν πνεύματι δι' ἐμφανεστέρων σχημάτων κατα- μηνύουσαι· ὑμεῖς τοιγαροῦν, φησίν, οἱ τὴν σκιὰν ἀγαπῶντες ἔτι, παχύτερόν τε καὶ Ἰουδαϊκῶς δια- κείμενοι περὶ τούτων, ἀνάβητε πρὸς τὴν ἐν σκιαῖς καὶ τύποις πανήγυριν· ἐμοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἑορτάζειν - 8• CH IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. utiles adhibere detrectaret, sed quod congruo tem- pore istud quoque inter alia facere in animo habe- ret. Observandum autem est ipsum suis quoque discipulis tale quiddam dicere, eos consolando ni- mirum, monendoque succensendum esse ob ea quæ eventura erant cum ipsum orbi prædica - rent, et in tentationes innumeras inciderent : • Si essetis, inquit, ex mundo, mundus quod suum esset amaret : cum autem non sitis ex mundo, id- circo vos mundus odit > mundum his verbis nominans, non creatum illum quem cernimus, sed eos potius qui quæ in mundo sunt sapiunt, quibus præfractus, ac difficilis, et hostis loco est, qui per- inde ac illi non sapit : qui autem morum turpitu- dine ac studiorum similitudine conjunctus est, amicus et affinis eis est. A fecturum, neque quod reprehensiones peccatoribus VII, 8. Vos ascendite ad diem festum hunc: ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tem- pus nondum impletum est. Negat Dominus aperte tandem se cum Judæis festum celebrare velle, aut una proficisci, umbra- ticam lætitiam simul cum illis percepturum. Quod enim ad paucos dictum est, qui fratres habe- bantur, ad totum Israelitarum genus significatione pertinet. Nemo enim certe dixerit Jesum proprie cum fratribus ipsorum causa versari nolle, qui in Galilæa cum ipsis versetur, sed non abs re suspi- candum ex eo quod multi eum generis ejusdem secundum carnem esse credebant, in eodem quo- que fuisse contubernio. Patet igitur Christum nolle festum agere cum fratribus, id est cum tota Ju- dæorum gente, ut per unum sanctorum propheta- rum scriptum est : • Odio habui, repuli festivita- tes vestras, nec odorabor hostias in conventioni- bus vestris; quia si mihi obtuleritis holocausta et sacrificium, non suscipiam, et salutare præsen- tiæ vestræ non respiciam. Transfer a me sonitum carminum tuorum, et psalmum organorum tuo- rum non audiam “. . — (Spiritus enim Deus est, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet D adorare ss, juxta ipsius Salvatoris sententiam. Cum autem sit Spiritus, jure spiritualibus hono- ribus oblectatur, in quorum typum legali præcepto boum ac pecudum cades, thurisque præterea ac. similæ, vini et olei oblationes rite et ordine fe bant, multiplicem speciem virtutis adorantium in spiritu clarioribus guris denotantes. Vos igitur, inquit, qui umbram adhuc diligitis, quique cras- sius et Judaico more de his sentitis, ascendite ad celebritatem typicam et umbratilem : mihi non placet hoc modo festum agere. Ad hoc festum non ascendo, quod typo nimirum et figura con- stat : nihil enim in eo sentio voluptatis: scd veræ C Joan. xv, 19. Amos V, 21, 22. Juan. 1, 24. -

αίνεσιν, όταν καὶ τοῦτο προσήκῃ γενέσθαι διὰ τὸ χρήσιμον. Νοῦς γὰρ ἐπὶ ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς τυραννούμενος, χαλεπαίνει δὴ πάντως τὸν ὅτι προσ- ἠχει σωφρονεῖν ἀναπείθοντα λόγον. Ταῦτα δέ φησιν ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀποφήσας παντελῶς τὴν ἐν τοῖς Ιερο- σολύμοις ἀποδημίαν [αι. ἐπιδημίαν], οὐδὲ πρὸς ἐλέγχους ἀπειρηκώς τούς, οἵπερ ἂν φαίνωνται τοῖς ἁμαρτάνουσι χρήσιμοι, ἀλλ' ἐν καιρῷ τῷ δεόντι δρᾷν καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων διανοούμενος. Σημειωτέον δὲ ὅτι καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τοιοῦτόν τί φησι· παραμυθούμενος γὰρ, καὶ οὐ σφόδρα τοῖς ἐπισυμβή σεσθαι μέλλουσιν ἐπασχάλλειν διδάσκων, ὅταν αὐτὸν τῇ οἰκουμένῃ κηρύττωσι, καὶ μυρίοις περιπίπτωσι πειρασμοῖς. « Εἰ ἦτε, φησὶν, ἐκ τοῦ κόσμου, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστὲ, διὰ τοῦτο μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος, ο κόσμον Β ἐν τούτοις οὐ τὴν ὁρωμένην κτίσιν ἀποκαλῶν, μᾶλ λον δὲ τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐν κόσμῳ· οἷς δὴ καὶ λίαν ὁ μὲν τῶν ἴσων οὐκ ἐραστής, σκληρὸς καὶ προσάντης, καὶ ἐν ἐχθροῦ τινος τάξει λελόγισται· συγγενὴς δὲ καὶ φίλος ὁ συνεθελητὴς, καὶ τῇ τοῦ βίου ταυτότητι πρὸς ἰσοτροπίαν τὴν ἐπ' αἰσχροῖς συσφιγγόμενος. Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτήν· ἐγὼ οὐκ ἀνα- βαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ ἐμὸς καιρὸς οὔπω πεπλήρωται. ' Αποφάσκει μὲν ἤδη σαφῶς τὸ βούλεσθαι τοῖς Ἰου δαίοις συνεορτάζειν ὁ Κύριος, ήγουν ἰέναι κατὰ ταυτὸν, ὡς συμμεθέξων ἐκείνοις τῆς ἐν σκιαῖς εὐ- θυμίας. Τὸ γὰρ ἅπαξ ειρημένον, ὡς πρὸς ὀλίγους, καίτοι νομισθέντας ἀδελφοὺς, εἰς ὅλον δυνάμει δια- δραμεῖται τὸ γένος τὸ ἐξ Ισραήλ. Οὐ γὰρ δή τις ἐρεῖ τὸ συνεῖναι τοῖς ἀδελφοῖς δι' αὐτούς γε κυρίως παραιτεῖσθαι τὸν Ἰησοῦν, ὅς γε καὶ συνὼν ἐν τῇ Γαλιλαία φαίνεται· ὑποτοπητέον δὲ, ὅτι καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ διὰ τὴν τοῦ γένους τοῦ κατὰ σάρκα παρὰ πολλοῖς ὑπόνοιαν καὶ ὁμέστιος ἦν. Πρόδηλον οὖν, ὅτι καθάπερ ἐν τύπῳ τοῖς ἀδελφοῖς ὅλης τῆς Ἰουδαίων εἰσφερομένης, τὸ συνεορτάζειν αὐτοῖς ἀποφεύγει Χριστός, κατὰ τὸ εἰρημένον δι᾽ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν· « Μεμίσηκα, ἀπῶσμαι τὰς ἑορτάς ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ ὀσφρανθῶ ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν, διότι καὶ ἐὰν ἐνέγκητέ μοι ολοκαυτώματα καὶ θυσίαν, οὐ προσδέξομαι αὐτὰ, καὶ σωτηρίου ἐπιφανείας ὑμῶν οὐκ ἐπιβλέψομαι. Μετάστησον ἀπ᾿ ἐμοῦ ἦχον ᾠδῶν σου, καὶ ψαλμῶν ὀργάνων σου οὐκ ἀκούσομαι. — Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσ- κυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσ κυνεῖν, » κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Υπάρχων δὲ Πνεῦμα, πνευματικαῖς ἂν εἰκότως τιμαῖς καὶ δωροφορίαις ἐφήδοιτο, ὧν καὶ εἰς τύπον διὰ τῆς νομικῆς ἐντολῆς βουθυσίας τε καὶ μηλο σφαγίας καὶ λιβάνου πρὸς τούτοις, σεμιδάλεως τε καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου προσκομιδαὶ τεταγμένως ἐγί- νοντο, τὸ πολυειδὲς τῆς ἀρετῆς τῶν προσκυνούντων ἐν πνεύματι δι' ἐμφανεστέρων σχημάτων κατα- μηνύουσαι· ὑμεῖς τοιγαροῦν, φησίν, οἱ τὴν σκιὰν ἀγαπῶντες ἔτι, παχύτερόν τε καὶ Ἰουδαϊκῶς δια- κείμενοι περὶ τούτων, ἀνάβητε πρὸς τὴν ἐν σκιαῖς καὶ τύποις πανήγυριν· ἐμοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἑορτάζειν - 8• CH IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. 17. utiles adhibere detrectaret, sed quod congruo tem- pore istud quoque inter alia facere in animo habe- ret. Observandum autem est ipsum suis quoque discipulis tale quiddam dicere, eos consolando ni- mirum, monendoque succensendum esse ob ea quæ eventura erant cum ipsum orbi prædica - rent, et in tentationes innumeras inciderent : • Si essetis, inquit, ex mundo, mundus quod suum esset amaret : cum autem non sitis ex mundo, id- circo vos mundus odit > mundum his verbis nominans, non creatum illum quem cernimus, sed eos potius qui quæ in mundo sunt sapiunt, quibus præfractus, ac difficilis, et hostis loco est, qui per- inde ac illi non sapit : qui autem morum turpitu- dine ac studiorum similitudine conjunctus est, amicus et affinis eis est. A fecturum, neque quod reprehensiones peccatoribus VII, 8. Vos ascendite ad diem festum hunc: ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tem- pus nondum impletum est. Negat Dominus aperte tandem se cum Judæis festum celebrare velle, aut una proficisci, umbra- ticam lætitiam simul cum illis percepturum. Quod enim ad paucos dictum est, qui fratres habe- bantur, ad totum Israelitarum genus significatione pertinet. Nemo enim certe dixerit Jesum proprie cum fratribus ipsorum causa versari nolle, qui in Galilæa cum ipsis versetur, sed non abs re suspi- candum ex eo quod multi eum generis ejusdem secundum carnem esse credebant, in eodem quo- que fuisse contubernio. Patet igitur Christum nolle festum agere cum fratribus, id est cum tota Ju- dæorum gente, ut per unum sanctorum propheta- rum scriptum est : • Odio habui, repuli festivita- tes vestras, nec odorabor hostias in conventioni- bus vestris; quia si mihi obtuleritis holocausta et sacrificium, non suscipiam, et salutare præsen- tiæ vestræ non respiciam. Transfer a me sonitum carminum tuorum, et psalmum organorum tuo- rum non audiam “. . — (Spiritus enim Deus est, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet D adorare ss, juxta ipsius Salvatoris sententiam. Cum autem sit Spiritus, jure spiritualibus hono- ribus oblectatur, in quorum typum legali præcepto boum ac pecudum cades, thurisque præterea ac. similæ, vini et olei oblationes rite et ordine fe bant, multiplicem speciem virtutis adorantium in spiritu clarioribus guris denotantes. Vos igitur, inquit, qui umbram adhuc diligitis, quique cras- sius et Judaico more de his sentitis, ascendite ad celebritatem typicam et umbratilem : mihi non placet hoc modo festum agere. Ad hoc festum non ascendo, quod typo nimirum et figura con- stat : nihil enim in eo sentio voluptatis: scd veræ C Joan. xv, 19. Amos V, 21, 22. Juan. 1, 24. -

Α ήδύ. Πρὸς ταύτην οὐκ ἄνειμι τὴν ἑορτὴν, τὴν ἐν Β τύπω δηλονότι καὶ σχήματι· ἔχω γὰρ ἐν αὐτῇ τὸ τέρπον οὐδὲν, περιμένων δὲ μᾶλλον τῆς ἀληθοῦς πανηγύρεως τὸν καιρὸν, ὅς οὔπω πεπλήρωται. Τότε γὰρ, τότε, φησί, τοῖς ἐμοῖς θιασώταις συνέσομαι χαίρων ἐν τῇ λαμπρότητι τῶν ἁγίων, τῇ τοῦ Πατρὸς έν δόξῃ, τὴν εἰς ἄκρον ἀπαστράπτων φαιδρότητα. Ἑαυτοῦ δέ φησι, καὶ ὡς ἴδιον ἀποκαλεῖ τὴν καιρόν· αὐτοῦ γὰρ ἦν ἡ ἑορτὴ, αὐτὸς ὁ πανηγυράρχης ἐστίν. Αὐτῷ γὰρ αὐτὴν καὶ ὁ μακάριος Ἱερεμίας [γρ. Ἐση] ἀνετίθει λέγων τοῖς κατημεληκόσι τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ πεποιημένοις τὸ βού λεσθαι διαπρέπειν ἐν ἀγαθοῖς· . Τί ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ πανηγύρεως, καὶ ἐν ἡμέρᾳ ἑορτῆς Κυρίου; » Οἱ γὰρ ὅλως, φησί, τὸ ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἱδροῦν παραιτούμενοι, καὶ τὸ λαμπρὸν τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ἄμφιον οὐκ ἔχοντες, τί ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ πανηγύ ρεως, πῶς εἰσελεύσεσθε πρὸς τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον ἑορτήν, ἢ πῶς ἂν ὑμᾶς ὁ τοῦ δείπνου δεσπότης οὐκ ἂν εὐλόγως ἐξώσειε τοῦ φαιδροτάτου τῶν κεκλημένων χοροῦ λέγων· « Ἑταῖρε, πῶς εἰσ- ἦλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου ; › Τούτῳ δ᾽ ἂν εἴη συγγενές, καὶ τὴν ἴσην ἡμῖν εἰσκομίζον διά νοιαν τὸ παρὰ τῷ προφήτῃ κείμενον Ζαχαρίᾳ· « Καὶ ἔσται γὰρ, φησὶν, ὅσοι ἐὰν καταλειφθῶσιν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν τῶν ἐλθόντων ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἀναβήσονται κατ' ἐνιαυτὸν τοῦ προσκυνῆσαι τῷ βασ λεῖ Κυρίῳ παντοκράτορι, καὶ τοῦ ἑορτάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. • Αναβήσεσθαι δὲ τοὺς καταλειφθέντας φησὶν ἐπὶ τὴν τοῦ μεγάλου Βασιλέως Εt προσκύνησιν, καὶ πρὸς ἀποπλήρωσιν τῆς ἑορτῆς τῆς γέγονε γὰρ ἡμῖν αὐτὸς ἡ τῆς ἀναστάσεως ἀρχὴ, καὶ Ει Σκηνοπηγίας. Πολλῶν γὰρ διὰ τῆς χάριτος κεκλημέ νων, οἱ πρὸς ἄνω πόλιν ἀναβαίνοντες οὐ πολλοί • Ολίγοι γὰρ οἱ ἐκλεκτοί, » κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ἐκ παντός δηλονότι ληφθέντες ἔθνους. Ανα- βήσονται δὲ λέγων ἐπὶ τῷ προσκυνεῖν, οὐκέτι τὴν νομικὴν, μᾶλλον δὲ τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν ἐπι- τελοῦντας ἐπιδεικνύει, καὶ πληροῦντας ἑορτὴν τὴν ἐπὶ Σκηνοπηγίᾳ τῇ κατ᾿ ἀλήθειαν, μονονουχὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο λιγυρῶς ἀνιέντας μέλος· ο Εὐλογητός Κύριος, ὅτι εἰσήκουσε τῆς φωνῆς τῆς δεήσεώς μου. Ἐπ' αὐτῷ ἤλπισεν ἡ καρδία μου, καὶ ἐβοηθήθην, καὶ ἀνέθαλεν ἡ σάρξ μου. » ᾿Αναθαλεῖ γὰρ ἡ σάρξ, καὶ εἰσαῦθις ἀναβιώσεται, καὶ οὐ δίχα Χριστοῦ· τῆς ἀληθεστέρας Σκηνοπηγίας ἡ θύρα. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ δι' ἑνὸς εἰρημένον τῶν ἁγίων προφητῶν· • Καὶ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαβὶδ τὴν πεπτωκυίαν. Σκηνὴ γὰρ ἡ πεσοῦσα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαβίδ τὸ κατὰ σάρκα Χριστοῦ, πρώτη πρὸς ἀφθαρσίαν διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐξεγήγερται, κατά τὸ εἰρημένον πρὸς Ἰουδαίους δι᾿ ἑνὸς τῶν ἀποστό λων περὶ αὐτοῦ· « Τοῦτον τῇ ὡρισμένη βουλή, καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλετε, ἂν ὁ Θεὸς ἀνέστησε. λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθότι οὐκ ἦν δυνατόν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν· « Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεὸς, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν Σιν, 16. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. C&S celebritatis tempus quod nondum impletum est potius exspecto. Tunc enim, tunc, inquit, cum meis sectatoribus versabor gaudens in splendore sanctorum, Patris gloria summam evibrans hila- ritatem. Suum autem ac veluti proprium tempus appellat: ipsius enim est festum, ipse festivitatis dux ac princeps est. Ipsi enim eam beatus quoque Jeremias tribuebat dicens pietatis contemptoribus, et qui virtutum splendorem pro nihilo ducunt : • Quid facietis in die conventus, et in die solem- nitalis Domini s ? , Qui enim in totum virtutem rejicitis et claram charitatis in Deum vestem non habetis, quid facietis in die solemnitatis, quo- modo iu divinum ac coeleste festum ingrediemini, aut quomodo vos non jure convivii Dominus ex illo pulcherrimo convivarum choro exegerit, di- ‹ Et C cens: Amice, quomodo intrasti huc non habens vestem nuptialem **?, Huic vero affine est quod apud Zachariam prophetam scriptum est : erit, inquit, quicunque relicti fuerint de cunctis gentibus quæ venerint contra Jerusalem, et ascen- dent per annos singulos ut adorent regem Domi- num omnipotentem, et celebrent festivitatem a- bernaculorum "., Ascensuros autem dicit eos qui relicti fuerint ad magnum Regem adorandum, et ad festum Tabernaculorum peragendum. Inter multos enim vocatos per gratiam ad supernanı civitatem ascendunt non multi : . Pauci enim electi 3, o juxta Salvatoris sententiam, ex omni videlicet gente as- sumpti. Ascensuros autem cum dicit ad adoran- dum, non jam significat eos qui legalem, sed qui " spiritalem potius cultum peragunt, et veræ Sce- nopegiæ festum celebrant, illud Psalmistæ suavi- ter propemodum canentes: ‹ Benedictus Dominus, quoniam exaudivit vocem deprecationis meæ. In ipso speravit cor meum, et adjutus sum, et refloruit caro mea "7. › Reflorebit enim, atque ite- rum reviviscet, neque id absque Christo : ipse enim nobis resurrectionis initium, et veræ Sceno- pegiæ janua factus est. Atque hoc quidem erat quod per unum sanctorum prophetarum dictum est: ‹ Et suscitabo tabernaculum David quod ceciderat ". › Tabernaculum enim quod ce- cidit, Christi nimirum qui secundum carnem est ex semine David, primum ad incorruptionem Dei D ac Patris virtute suscitatum est, juxta illud quod per unum apostolorum ad Judæos dictum est de ipso: ‹ Hunc definito consilio et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum affigentes inter- emistis: quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab o . . rursus : « Hunc Jesum suscitavit Dens, cujus nos omnes testes sumus “º. › Scriptu- ræ quippe sanctæ moris esse, Christum ex Davide secundum carnem Davidem nuncupare, difficile prorsus non est agnoscere. ss Zach. ss Matth. xx, 16. Psal. xxv!!, 6, 7. Osee ix, 5. Amos 1x, 11. Matth. XXII, 12. Act. 11, 23, 24. lbid. 32.

Α ήδύ. Πρὸς ταύτην οὐκ ἄνειμι τὴν ἑορτὴν, τὴν ἐν Β τύπω δηλονότι καὶ σχήματι· ἔχω γὰρ ἐν αὐτῇ τὸ τέρπον οὐδὲν, περιμένων δὲ μᾶλλον τῆς ἀληθοῦς πανηγύρεως τὸν καιρὸν, ὅς οὔπω πεπλήρωται. Τότε γὰρ, τότε, φησί, τοῖς ἐμοῖς θιασώταις συνέσομαι χαίρων ἐν τῇ λαμπρότητι τῶν ἁγίων, τῇ τοῦ Πατρὸς έν δόξῃ, τὴν εἰς ἄκρον ἀπαστράπτων φαιδρότητα. Ἑαυτοῦ δέ φησι, καὶ ὡς ἴδιον ἀποκαλεῖ τὴν καιρόν· αὐτοῦ γὰρ ἦν ἡ ἑορτὴ, αὐτὸς ὁ πανηγυράρχης ἐστίν. Αὐτῷ γὰρ αὐτὴν καὶ ὁ μακάριος Ἱερεμίας [γρ. Ἐση] ἀνετίθει λέγων τοῖς κατημεληκόσι τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ πεποιημένοις τὸ βού λεσθαι διαπρέπειν ἐν ἀγαθοῖς· . Τί ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ πανηγύρεως, καὶ ἐν ἡμέρᾳ ἑορτῆς Κυρίου; » Οἱ γὰρ ὅλως, φησί, τὸ ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἱδροῦν παραιτούμενοι, καὶ τὸ λαμπρὸν τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ἄμφιον οὐκ ἔχοντες, τί ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ πανηγύ ρεως, πῶς εἰσελεύσεσθε πρὸς τὴν θείαν τε καὶ οὐράνιον ἑορτήν, ἢ πῶς ἂν ὑμᾶς ὁ τοῦ δείπνου δεσπότης οὐκ ἂν εὐλόγως ἐξώσειε τοῦ φαιδροτάτου τῶν κεκλημένων χοροῦ λέγων· « Ἑταῖρε, πῶς εἰσ- ἦλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου ; › Τούτῳ δ᾽ ἂν εἴη συγγενές, καὶ τὴν ἴσην ἡμῖν εἰσκομίζον διά νοιαν τὸ παρὰ τῷ προφήτῃ κείμενον Ζαχαρίᾳ· « Καὶ ἔσται γὰρ, φησὶν, ὅσοι ἐὰν καταλειφθῶσιν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν τῶν ἐλθόντων ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἀναβήσονται κατ' ἐνιαυτὸν τοῦ προσκυνῆσαι τῷ βασ λεῖ Κυρίῳ παντοκράτορι, καὶ τοῦ ἑορτάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας. • Αναβήσεσθαι δὲ τοὺς καταλειφθέντας φησὶν ἐπὶ τὴν τοῦ μεγάλου Βασιλέως Εt προσκύνησιν, καὶ πρὸς ἀποπλήρωσιν τῆς ἑορτῆς τῆς γέγονε γὰρ ἡμῖν αὐτὸς ἡ τῆς ἀναστάσεως ἀρχὴ, καὶ Ει Σκηνοπηγίας. Πολλῶν γὰρ διὰ τῆς χάριτος κεκλημέ νων, οἱ πρὸς ἄνω πόλιν ἀναβαίνοντες οὐ πολλοί • Ολίγοι γὰρ οἱ ἐκλεκτοί, » κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, ἐκ παντός δηλονότι ληφθέντες ἔθνους. Ανα- βήσονται δὲ λέγων ἐπὶ τῷ προσκυνεῖν, οὐκέτι τὴν νομικὴν, μᾶλλον δὲ τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν ἐπι- τελοῦντας ἐπιδεικνύει, καὶ πληροῦντας ἑορτὴν τὴν ἐπὶ Σκηνοπηγίᾳ τῇ κατ᾿ ἀλήθειαν, μονονουχὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο λιγυρῶς ἀνιέντας μέλος· ο Εὐλογητός Κύριος, ὅτι εἰσήκουσε τῆς φωνῆς τῆς δεήσεώς μου. Ἐπ' αὐτῷ ἤλπισεν ἡ καρδία μου, καὶ ἐβοηθήθην, καὶ ἀνέθαλεν ἡ σάρξ μου. » ᾿Αναθαλεῖ γὰρ ἡ σάρξ, καὶ εἰσαῦθις ἀναβιώσεται, καὶ οὐ δίχα Χριστοῦ· τῆς ἀληθεστέρας Σκηνοπηγίας ἡ θύρα. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ δι' ἑνὸς εἰρημένον τῶν ἁγίων προφητῶν· • Καὶ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαβὶδ τὴν πεπτωκυίαν. Σκηνὴ γὰρ ἡ πεσοῦσα τοῦ ἐκ σπέρματος Δαβίδ τὸ κατὰ σάρκα Χριστοῦ, πρώτη πρὸς ἀφθαρσίαν διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐξεγήγερται, κατά τὸ εἰρημένον πρὸς Ἰουδαίους δι᾿ ἑνὸς τῶν ἀποστό λων περὶ αὐτοῦ· « Τοῦτον τῇ ὡρισμένη βουλή, καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες διὰ χειρὸς ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλετε, ἂν ὁ Θεὸς ἀνέστησε. λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθότι οὐκ ἦν δυνατόν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν· « Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεὸς, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν Σιν, 16. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. C&S celebritatis tempus quod nondum impletum est potius exspecto. Tunc enim, tunc, inquit, cum meis sectatoribus versabor gaudens in splendore sanctorum, Patris gloria summam evibrans hila- ritatem. Suum autem ac veluti proprium tempus appellat: ipsius enim est festum, ipse festivitatis dux ac princeps est. Ipsi enim eam beatus quoque Jeremias tribuebat dicens pietatis contemptoribus, et qui virtutum splendorem pro nihilo ducunt : • Quid facietis in die conventus, et in die solem- nitalis Domini s ? , Qui enim in totum virtutem rejicitis et claram charitatis in Deum vestem non habetis, quid facietis in die solemnitatis, quo- modo iu divinum ac coeleste festum ingrediemini, aut quomodo vos non jure convivii Dominus ex illo pulcherrimo convivarum choro exegerit, di- ‹ Et C cens: Amice, quomodo intrasti huc non habens vestem nuptialem **?, Huic vero affine est quod apud Zachariam prophetam scriptum est : erit, inquit, quicunque relicti fuerint de cunctis gentibus quæ venerint contra Jerusalem, et ascen- dent per annos singulos ut adorent regem Domi- num omnipotentem, et celebrent festivitatem a- bernaculorum "., Ascensuros autem dicit eos qui relicti fuerint ad magnum Regem adorandum, et ad festum Tabernaculorum peragendum. Inter multos enim vocatos per gratiam ad supernanı civitatem ascendunt non multi : . Pauci enim electi 3, o juxta Salvatoris sententiam, ex omni videlicet gente as- sumpti. Ascensuros autem cum dicit ad adoran- dum, non jam significat eos qui legalem, sed qui " spiritalem potius cultum peragunt, et veræ Sce- nopegiæ festum celebrant, illud Psalmistæ suavi- ter propemodum canentes: ‹ Benedictus Dominus, quoniam exaudivit vocem deprecationis meæ. In ipso speravit cor meum, et adjutus sum, et refloruit caro mea "7. › Reflorebit enim, atque ite- rum reviviscet, neque id absque Christo : ipse enim nobis resurrectionis initium, et veræ Sceno- pegiæ janua factus est. Atque hoc quidem erat quod per unum sanctorum prophetarum dictum est: ‹ Et suscitabo tabernaculum David quod ceciderat ". › Tabernaculum enim quod ce- cidit, Christi nimirum qui secundum carnem est ex semine David, primum ad incorruptionem Dei D ac Patris virtute suscitatum est, juxta illud quod per unum apostolorum ad Judæos dictum est de ipso: ‹ Hunc definito consilio et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum affigentes inter- emistis: quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab o . . rursus : « Hunc Jesum suscitavit Dens, cujus nos omnes testes sumus “º. › Scriptu- ræ quippe sanctæ moris esse, Christum ex Davide secundum carnem Davidem nuncupare, difficile prorsus non est agnoscere. ss Zach. ss Matth. xx, 16. Psal. xxv!!, 6, 7. Osee ix, 5. Amos 1x, 11. Matth. XXII, 12. Act. 11, 23, 24. lbid. 32.

μάρτυρες. ο Ότι γὰρ ἔθος τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, τὸν ἐκ Δαβὶδ κατὰ σάρκα Χριστόν, Δαβὶδ ἀποκαλεῖν, χαλε- πὸν ὅλως οὐδὲν συνιδεῖν. Ταῦτα εἰπὼν, αὐτὸς ἔμεινεν ἐν τῇ Γαλιλαία. Α ὡς δὲ ἀνέβησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰς τὴν ἑορ τὴν, τότε καὶ αὐτὸς ἀνέβη, οὐ φανερῶς, ἀλλ' ἐν κρυπτῷ. Ἐμφιλοχωρεῖ τῇ Γαλιλαίᾳ, καὶ τῆς Ἰουδαίων χώρας ἐξωστρακισμένος, ήδιόν τε καὶ ἀσφαλέστερον διαιτᾶται Χριστὸς, ἵνα πάλιν τῶν εἶναι δοκούντων νομομαθῶν εὐγενεστέρα γένηται, καίτοι λίαν ἀπαί δευτος οὖσα τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς, διὰ τὴν ἔτι συν- έχουσαν πλάνην. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου καὶ τὴν εἰς αὐτὸν δικαίαν ἀγάπην, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εὐλογωτάτην ἀπέχθειαν. Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ὁ πάντα γινώσκων πρὶν γενέσεως αὐτῶν, οὕτω διατε θήσεσθαι, ὡς ἀγάπης μὲν ἤδη τῆς θείας ἀξιοῦν τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, καλουμένην οὕτως εὐπετῶς ἐπὶ τῷ πιστεύειν αὐτῷ; ἀποσείεσθαι δὲ λοιπὸν καὶ Β καταμυσάττεσθαι δικαίως ὡς ἀγνώμονα τὴν Ἱερου- σαλήμ, ός γε καὶ πρὸ αὐτῶν τῆς ἐπιδημίας τῶν χρόνων, ἐπιθυμῆσαι μεν λέγεται τοῦ κάλλους αὐτῆς κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος ἀναφώνησιν, πόρνην δὲ καὶ μοιχαλίδα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων, τὴν σκλη- μοτράχηλον Ἱερουσαλὴμ ἀπεκάλει ; Σαφέστατα γοῦν διὰ μὲν τοῦ προφήτου φησὶν Ίεζεχιήλ πρὸς αὐτήν· • Διὰ τοῦτο, πόρνη, ἄκουε λόγον Κυρίου·, διὰ δὲ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς ὡς μοιχαλίδα καταιτιᾶται βοῶν, ὅτι ο Καθὼς ἀθετεῖ γυνὴ εἰς τὸν συνόντα αὐτῇ, οὕτως ἠθέτησεν εἰς ἐμὲ οἶκος Ισραήλ, λέγει Κύριος. » Ὡς οὖν ἤδη κατὰ πρόγνωσιν τὴν ἐκ προμηθείας θεοπρεπούς, τῆς μὲν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας περι- αθρήσας τὸ κάλλος, τῆς δὲ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγής τὴν ἐν φαυλότητι τρόπων αἰσχρότητα, τὴν μὲν ἤδη προαγαπᾷ, καὶ προεισοικίζεται, καθάπερ τινὰ νύμ- φὴν ἐπὶ παστῷ, ἐπὶ δὲ τῇ ἑτέρᾳ προσαπεχθάνεται, τὸ τελείως ἑκατέρα χρεωστούμενον καιρῷ τηρήσας τῷ δέοντι. Οὔτε γὰρ πρόωρον τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁλοκλή ρως ἐπάγει τὴν κόλασιν, οὔτε μὴν ὁλοσχερῶς ἑαυτὸν τῇ Γαλιλαίᾳ χαρίζεται πρὸ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ. Τότε γὰρ ἦν τοῦτο δρῶντα δικαίως ἐπ᾿ εὐλόγοις αἰτίαις τῆς πρὸς ἐκείνους ἀγάπης ἀποφοιτᾷν. Εἰ- ρηκώς τοιγαροῦν, ὡς οὐκ ἀναβήσεται πρὸς ταύτην τὴν ἑορτὴν, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἐπιτρέψας, εἰ θελητὸν (έναι γὰρ οὔπω τὸν οἰκεῖον διεβεβαιοῦτο καιρὸν), ἄνεισι μετ' αὐτοὺς, οὐχ ἕτερα μὲν λέγων, πράττων δὲ οἷς ἂν λέγοι τὰ ἐναντία· τοῦτο γὰρ ἦν ἤδη καὶ ψεύδεσθαι, καίτοι δόλου, τοῦτ' ἔστι, ψεύσματος, οὐχ ηὑρῆσθαι λεγομένου παντελῶς ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὕτως ἐκεῖνο δρᾷν, ὅπερ ὑπέσχετο προθυμού - μενος. Οὐ γὰρ ἀναβαίνει συνεορτάσων, νουθετήσων δὲ μᾶλλον, καὶ ἐπείπερ εἰς τὸ σώζειν ἀφίκετο, τὰ εἰς ζωὴν ἀναφέροντα τὴν αἰώνιον ἐρῶν τε καὶ εἰσηγησό μενος. Ὅτι γὰρ οὗτος ἦν ὁ σκοπὸς ἐν αὐτῷ, διδάξει σαφῶς τὸ μηδὲ τοῖς ἀνιοῦσιν ἐθελῆσαι συμβαδίζειν αὐτὸν, ἀνελθεῖν δὲ μόλις καὶ λεληθότως, οὐ παρ- ψησίᾳ καὶ ἱλαρότητι χρώμενον τῶν ἰόντων ἐπὶ παν ἡγυριν. Καὶ γοῦν, ὅτε λοιπὸν ἐπὶ τὸ σωτήριον ἀνα πειν, 12. Η IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. VII, 9, 10. Ηac cum dixisset, ipse mansit in Galilea. Ut autem ascenderunt fratres ejus ad (e- stum, tunc et ipse aɛcendit, non manifeste, sed in occulto. Christus ex Judæorum regione exsulans in Ga- lilæa moratur, ibique libentius ac tutius versatur, ut rursus multitudo gentium, quamvis ob errorem quo adhuc tenebatur admodum ignara, nobilior tamen esset illis a lege edoctis. Hinc autem signi- ficat jure quoque se gentes diligere, et merito Israelitas aversari. Quomodo enim qui omnia novit antequam fiant ", gentium Ecclesiam dilecturus non esset, quæ tam prompte ad credendum acce- dat? aut quomodo non rejecturus et aversalurus esset ingratam Jerusalem, qui illius speciem ante ipsa etiam adventus tempora concupisse dicitur, D quoniam ad salvandum venit, ea dicturus et expo- Dan. st, 42. Psal. C juxta Psalmistæ vocem *, hanc autem meretri- cem et adulteram, et duræ cervicis, aliisque istiusmodi nominibus appellat? Clarissime itaque per prophetam Ezechielem ipsam compellat his verbis : « Propterea, meretrix, audi verbum Domi ni "; » per Jeremiam vero eam velut adulteram increpat : « Sicut prevaricatur mulier in cobabi- tantem ei, sic prævaricata est in me domus Israel, dicit Dominus *. Quasi ergo per divinam præ- scientiam Ecclesiæ gentium specie perspecta, Ju- dæorum autem Synagogæ morum turpitudine præ- cognita, illam prædiligit ac veluti sponsam in thalamum introducit, alteri autem est infensus, congruo reservans tempori id quod utrique debebatur. Nec enim præmaturam Israelitis utique poenam infert, neque seipsum Galilz ante salut tarem crucem penitus tradit. Tunc enim juste id faciendo justis de causis poterat ab illorum dile- ctione recedere. Cum ergo dixisset se non ascen surum ad hoc festum, et fratribus suis eundi po- testatem, si vellent, fecisset : nondum enim adve- nisse tempus suum asserebat: ascendit post illos, non quod alia loqueretur, alia faceret: boc enim mentiri demum esset, quamvis scriptum sit do- lum, id est mendacium in ejus ore inventum pror- sus non esse": sed quod hoc pacto illud præstare vellet quod promisit. Non enim ascendit una ſe- stum celebraturus, sed admoniturus potius, et siturus quæ ad vitam conducunt æternam. Hunc enim ei scopum fuisse inde manifestum est, quod ipse cum ascendentibus proficisci noluerit, sed clam ascend erit, nec ea libertate utatur et hilari tate qua qui ad festum ibant. Atqui cum ad salu- tarem passionem demum ascendit, non clam id fecit, sed pullo insidens, novum populum desi- gnanti, innumera puerorum multitudine præce dente, quæ nascituri populi figura rursus erat, de quo scriptum est : « Et populus qui creabitur lauda- 13. Isa. LIII, 9. Ezech. 11, 35. Jerein. !!!,

μάρτυρες. ο Ότι γὰρ ἔθος τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, τὸν ἐκ Δαβὶδ κατὰ σάρκα Χριστόν, Δαβὶδ ἀποκαλεῖν, χαλε- πὸν ὅλως οὐδὲν συνιδεῖν. Ταῦτα εἰπὼν, αὐτὸς ἔμεινεν ἐν τῇ Γαλιλαία. Α ὡς δὲ ἀνέβησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰς τὴν ἑορ τὴν, τότε καὶ αὐτὸς ἀνέβη, οὐ φανερῶς, ἀλλ' ἐν κρυπτῷ. Ἐμφιλοχωρεῖ τῇ Γαλιλαίᾳ, καὶ τῆς Ἰουδαίων χώρας ἐξωστρακισμένος, ήδιόν τε καὶ ἀσφαλέστερον διαιτᾶται Χριστὸς, ἵνα πάλιν τῶν εἶναι δοκούντων νομομαθῶν εὐγενεστέρα γένηται, καίτοι λίαν ἀπαί δευτος οὖσα τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς, διὰ τὴν ἔτι συν- έχουσαν πλάνην. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου καὶ τὴν εἰς αὐτὸν δικαίαν ἀγάπην, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εὐλογωτάτην ἀπέχθειαν. Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ὁ πάντα γινώσκων πρὶν γενέσεως αὐτῶν, οὕτω διατε θήσεσθαι, ὡς ἀγάπης μὲν ἤδη τῆς θείας ἀξιοῦν τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, καλουμένην οὕτως εὐπετῶς ἐπὶ τῷ πιστεύειν αὐτῷ; ἀποσείεσθαι δὲ λοιπὸν καὶ Β καταμυσάττεσθαι δικαίως ὡς ἀγνώμονα τὴν Ἱερου- σαλήμ, ός γε καὶ πρὸ αὐτῶν τῆς ἐπιδημίας τῶν χρόνων, ἐπιθυμῆσαι μεν λέγεται τοῦ κάλλους αὐτῆς κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος ἀναφώνησιν, πόρνην δὲ καὶ μοιχαλίδα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων, τὴν σκλη- μοτράχηλον Ἱερουσαλὴμ ἀπεκάλει ; Σαφέστατα γοῦν διὰ μὲν τοῦ προφήτου φησὶν Ίεζεχιήλ πρὸς αὐτήν· • Διὰ τοῦτο, πόρνη, ἄκουε λόγον Κυρίου·, διὰ δὲ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς ὡς μοιχαλίδα καταιτιᾶται βοῶν, ὅτι ο Καθὼς ἀθετεῖ γυνὴ εἰς τὸν συνόντα αὐτῇ, οὕτως ἠθέτησεν εἰς ἐμὲ οἶκος Ισραήλ, λέγει Κύριος. » Ὡς οὖν ἤδη κατὰ πρόγνωσιν τὴν ἐκ προμηθείας θεοπρεπούς, τῆς μὲν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας περι- αθρήσας τὸ κάλλος, τῆς δὲ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγής τὴν ἐν φαυλότητι τρόπων αἰσχρότητα, τὴν μὲν ἤδη προαγαπᾷ, καὶ προεισοικίζεται, καθάπερ τινὰ νύμ- φὴν ἐπὶ παστῷ, ἐπὶ δὲ τῇ ἑτέρᾳ προσαπεχθάνεται, τὸ τελείως ἑκατέρα χρεωστούμενον καιρῷ τηρήσας τῷ δέοντι. Οὔτε γὰρ πρόωρον τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁλοκλή ρως ἐπάγει τὴν κόλασιν, οὔτε μὴν ὁλοσχερῶς ἑαυτὸν τῇ Γαλιλαίᾳ χαρίζεται πρὸ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ. Τότε γὰρ ἦν τοῦτο δρῶντα δικαίως ἐπ᾿ εὐλόγοις αἰτίαις τῆς πρὸς ἐκείνους ἀγάπης ἀποφοιτᾷν. Εἰ- ρηκώς τοιγαροῦν, ὡς οὐκ ἀναβήσεται πρὸς ταύτην τὴν ἑορτὴν, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἐπιτρέψας, εἰ θελητὸν (έναι γὰρ οὔπω τὸν οἰκεῖον διεβεβαιοῦτο καιρὸν), ἄνεισι μετ' αὐτοὺς, οὐχ ἕτερα μὲν λέγων, πράττων δὲ οἷς ἂν λέγοι τὰ ἐναντία· τοῦτο γὰρ ἦν ἤδη καὶ ψεύδεσθαι, καίτοι δόλου, τοῦτ' ἔστι, ψεύσματος, οὐχ ηὑρῆσθαι λεγομένου παντελῶς ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὕτως ἐκεῖνο δρᾷν, ὅπερ ὑπέσχετο προθυμού - μενος. Οὐ γὰρ ἀναβαίνει συνεορτάσων, νουθετήσων δὲ μᾶλλον, καὶ ἐπείπερ εἰς τὸ σώζειν ἀφίκετο, τὰ εἰς ζωὴν ἀναφέροντα τὴν αἰώνιον ἐρῶν τε καὶ εἰσηγησό μενος. Ὅτι γὰρ οὗτος ἦν ὁ σκοπὸς ἐν αὐτῷ, διδάξει σαφῶς τὸ μηδὲ τοῖς ἀνιοῦσιν ἐθελῆσαι συμβαδίζειν αὐτὸν, ἀνελθεῖν δὲ μόλις καὶ λεληθότως, οὐ παρ- ψησίᾳ καὶ ἱλαρότητι χρώμενον τῶν ἰόντων ἐπὶ παν ἡγυριν. Καὶ γοῦν, ὅτε λοιπὸν ἐπὶ τὸ σωτήριον ἀνα πειν, 12. Η IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. VII, 9, 10. Ηac cum dixisset, ipse mansit in Galilea. Ut autem ascenderunt fratres ejus ad (e- stum, tunc et ipse aɛcendit, non manifeste, sed in occulto. Christus ex Judæorum regione exsulans in Ga- lilæa moratur, ibique libentius ac tutius versatur, ut rursus multitudo gentium, quamvis ob errorem quo adhuc tenebatur admodum ignara, nobilior tamen esset illis a lege edoctis. Hinc autem signi- ficat jure quoque se gentes diligere, et merito Israelitas aversari. Quomodo enim qui omnia novit antequam fiant ", gentium Ecclesiam dilecturus non esset, quæ tam prompte ad credendum acce- dat? aut quomodo non rejecturus et aversalurus esset ingratam Jerusalem, qui illius speciem ante ipsa etiam adventus tempora concupisse dicitur, D quoniam ad salvandum venit, ea dicturus et expo- Dan. st, 42. Psal. C juxta Psalmistæ vocem *, hanc autem meretri- cem et adulteram, et duræ cervicis, aliisque istiusmodi nominibus appellat? Clarissime itaque per prophetam Ezechielem ipsam compellat his verbis : « Propterea, meretrix, audi verbum Domi ni "; » per Jeremiam vero eam velut adulteram increpat : « Sicut prevaricatur mulier in cobabi- tantem ei, sic prævaricata est in me domus Israel, dicit Dominus *. Quasi ergo per divinam præ- scientiam Ecclesiæ gentium specie perspecta, Ju- dæorum autem Synagogæ morum turpitudine præ- cognita, illam prædiligit ac veluti sponsam in thalamum introducit, alteri autem est infensus, congruo reservans tempori id quod utrique debebatur. Nec enim præmaturam Israelitis utique poenam infert, neque seipsum Galilz ante salut tarem crucem penitus tradit. Tunc enim juste id faciendo justis de causis poterat ab illorum dile- ctione recedere. Cum ergo dixisset se non ascen surum ad hoc festum, et fratribus suis eundi po- testatem, si vellent, fecisset : nondum enim adve- nisse tempus suum asserebat: ascendit post illos, non quod alia loqueretur, alia faceret: boc enim mentiri demum esset, quamvis scriptum sit do- lum, id est mendacium in ejus ore inventum pror- sus non esse": sed quod hoc pacto illud præstare vellet quod promisit. Non enim ascendit una ſe- stum celebraturus, sed admoniturus potius, et siturus quæ ad vitam conducunt æternam. Hunc enim ei scopum fuisse inde manifestum est, quod ipse cum ascendentibus proficisci noluerit, sed clam ascend erit, nec ea libertate utatur et hilari tate qua qui ad festum ibant. Atqui cum ad salu- tarem passionem demum ascendit, non clam id fecit, sed pullo insidens, novum populum desi- gnanti, innumera puerorum multitudine præce dente, quæ nascituri populi figura rursus erat, de quo scriptum est : « Et populus qui creabitur lauda- 13. Isa. LIII, 9. Ezech. 11, 35. Jerein. !!!,

μάρτυρες. ο Ότι γὰρ ἔθος τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, τὸν ἐκ Δαβὶδ κατὰ σάρκα Χριστόν, Δαβὶδ ἀποκαλεῖν, χαλε- πὸν ὅλως οὐδὲν συνιδεῖν. Ταῦτα εἰπὼν, αὐτὸς ἔμεινεν ἐν τῇ Γαλιλαία. Α ὡς δὲ ἀνέβησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰς τὴν ἑορ τὴν, τότε καὶ αὐτὸς ἀνέβη, οὐ φανερῶς, ἀλλ' ἐν κρυπτῷ. Ἐμφιλοχωρεῖ τῇ Γαλιλαίᾳ, καὶ τῆς Ἰουδαίων χώρας ἐξωστρακισμένος, ήδιόν τε καὶ ἀσφαλέστερον διαιτᾶται Χριστὸς, ἵνα πάλιν τῶν εἶναι δοκούντων νομομαθῶν εὐγενεστέρα γένηται, καίτοι λίαν ἀπαί δευτος οὖσα τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς, διὰ τὴν ἔτι συν- έχουσαν πλάνην. Σημαίνει δὲ διὰ τούτου καὶ τὴν εἰς αὐτὸν δικαίαν ἀγάπην, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ εὐλογωτάτην ἀπέχθειαν. Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ὁ πάντα γινώσκων πρὶν γενέσεως αὐτῶν, οὕτω διατε θήσεσθαι, ὡς ἀγάπης μὲν ἤδη τῆς θείας ἀξιοῦν τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, καλουμένην οὕτως εὐπετῶς ἐπὶ τῷ πιστεύειν αὐτῷ; ἀποσείεσθαι δὲ λοιπὸν καὶ Β καταμυσάττεσθαι δικαίως ὡς ἀγνώμονα τὴν Ἱερου- σαλήμ, ός γε καὶ πρὸ αὐτῶν τῆς ἐπιδημίας τῶν χρόνων, ἐπιθυμῆσαι μεν λέγεται τοῦ κάλλους αὐτῆς κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος ἀναφώνησιν, πόρνην δὲ καὶ μοιχαλίδα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιούτων, τὴν σκλη- μοτράχηλον Ἱερουσαλὴμ ἀπεκάλει ; Σαφέστατα γοῦν διὰ μὲν τοῦ προφήτου φησὶν Ίεζεχιήλ πρὸς αὐτήν· • Διὰ τοῦτο, πόρνη, ἄκουε λόγον Κυρίου·, διὰ δὲ τῆς Ἱερεμίου φωνῆς ὡς μοιχαλίδα καταιτιᾶται βοῶν, ὅτι ο Καθὼς ἀθετεῖ γυνὴ εἰς τὸν συνόντα αὐτῇ, οὕτως ἠθέτησεν εἰς ἐμὲ οἶκος Ισραήλ, λέγει Κύριος. » Ὡς οὖν ἤδη κατὰ πρόγνωσιν τὴν ἐκ προμηθείας θεοπρεπούς, τῆς μὲν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας περι- αθρήσας τὸ κάλλος, τῆς δὲ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγής τὴν ἐν φαυλότητι τρόπων αἰσχρότητα, τὴν μὲν ἤδη προαγαπᾷ, καὶ προεισοικίζεται, καθάπερ τινὰ νύμ- φὴν ἐπὶ παστῷ, ἐπὶ δὲ τῇ ἑτέρᾳ προσαπεχθάνεται, τὸ τελείως ἑκατέρα χρεωστούμενον καιρῷ τηρήσας τῷ δέοντι. Οὔτε γὰρ πρόωρον τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁλοκλή ρως ἐπάγει τὴν κόλασιν, οὔτε μὴν ὁλοσχερῶς ἑαυτὸν τῇ Γαλιλαίᾳ χαρίζεται πρὸ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ. Τότε γὰρ ἦν τοῦτο δρῶντα δικαίως ἐπ᾿ εὐλόγοις αἰτίαις τῆς πρὸς ἐκείνους ἀγάπης ἀποφοιτᾷν. Εἰ- ρηκώς τοιγαροῦν, ὡς οὐκ ἀναβήσεται πρὸς ταύτην τὴν ἑορτὴν, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἐπιτρέψας, εἰ θελητὸν (έναι γὰρ οὔπω τὸν οἰκεῖον διεβεβαιοῦτο καιρὸν), ἄνεισι μετ' αὐτοὺς, οὐχ ἕτερα μὲν λέγων, πράττων δὲ οἷς ἂν λέγοι τὰ ἐναντία· τοῦτο γὰρ ἦν ἤδη καὶ ψεύδεσθαι, καίτοι δόλου, τοῦτ' ἔστι, ψεύσματος, οὐχ ηὑρῆσθαι λεγομένου παντελῶς ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὕτως ἐκεῖνο δρᾷν, ὅπερ ὑπέσχετο προθυμού - μενος. Οὐ γὰρ ἀναβαίνει συνεορτάσων, νουθετήσων δὲ μᾶλλον, καὶ ἐπείπερ εἰς τὸ σώζειν ἀφίκετο, τὰ εἰς ζωὴν ἀναφέροντα τὴν αἰώνιον ἐρῶν τε καὶ εἰσηγησό μενος. Ὅτι γὰρ οὗτος ἦν ὁ σκοπὸς ἐν αὐτῷ, διδάξει σαφῶς τὸ μηδὲ τοῖς ἀνιοῦσιν ἐθελῆσαι συμβαδίζειν αὐτὸν, ἀνελθεῖν δὲ μόλις καὶ λεληθότως, οὐ παρ- ψησίᾳ καὶ ἱλαρότητι χρώμενον τῶν ἰόντων ἐπὶ παν ἡγυριν. Καὶ γοῦν, ὅτε λοιπὸν ἐπὶ τὸ σωτήριον ἀνα πειν, 12. Η IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. VII, 9, 10. Ηac cum dixisset, ipse mansit in Galilea. Ut autem ascenderunt fratres ejus ad (e- stum, tunc et ipse aɛcendit, non manifeste, sed in occulto. Christus ex Judæorum regione exsulans in Ga- lilæa moratur, ibique libentius ac tutius versatur, ut rursus multitudo gentium, quamvis ob errorem quo adhuc tenebatur admodum ignara, nobilior tamen esset illis a lege edoctis. Hinc autem signi- ficat jure quoque se gentes diligere, et merito Israelitas aversari. Quomodo enim qui omnia novit antequam fiant ", gentium Ecclesiam dilecturus non esset, quæ tam prompte ad credendum acce- dat? aut quomodo non rejecturus et aversalurus esset ingratam Jerusalem, qui illius speciem ante ipsa etiam adventus tempora concupisse dicitur, D quoniam ad salvandum venit, ea dicturus et expo- Dan. st, 42. Psal. C juxta Psalmistæ vocem *, hanc autem meretri- cem et adulteram, et duræ cervicis, aliisque istiusmodi nominibus appellat? Clarissime itaque per prophetam Ezechielem ipsam compellat his verbis : « Propterea, meretrix, audi verbum Domi ni "; » per Jeremiam vero eam velut adulteram increpat : « Sicut prevaricatur mulier in cobabi- tantem ei, sic prævaricata est in me domus Israel, dicit Dominus *. Quasi ergo per divinam præ- scientiam Ecclesiæ gentium specie perspecta, Ju- dæorum autem Synagogæ morum turpitudine præ- cognita, illam prædiligit ac veluti sponsam in thalamum introducit, alteri autem est infensus, congruo reservans tempori id quod utrique debebatur. Nec enim præmaturam Israelitis utique poenam infert, neque seipsum Galilz ante salut tarem crucem penitus tradit. Tunc enim juste id faciendo justis de causis poterat ab illorum dile- ctione recedere. Cum ergo dixisset se non ascen surum ad hoc festum, et fratribus suis eundi po- testatem, si vellent, fecisset : nondum enim adve- nisse tempus suum asserebat: ascendit post illos, non quod alia loqueretur, alia faceret: boc enim mentiri demum esset, quamvis scriptum sit do- lum, id est mendacium in ejus ore inventum pror- sus non esse": sed quod hoc pacto illud præstare vellet quod promisit. Non enim ascendit una ſe- stum celebraturus, sed admoniturus potius, et siturus quæ ad vitam conducunt æternam. Hunc enim ei scopum fuisse inde manifestum est, quod ipse cum ascendentibus proficisci noluerit, sed clam ascend erit, nec ea libertate utatur et hilari tate qua qui ad festum ibant. Atqui cum ad salu- tarem passionem demum ascendit, non clam id fecit, sed pullo insidens, novum populum desi- gnanti, innumera puerorum multitudine præce dente, quæ nascituri populi figura rursus erat, de quo scriptum est : « Et populus qui creabitur lauda- 13. Isa. LIII, 9. Ezech. 11, 35. Jerein. !!!,

έβαινε πάθος, ἀνῆλθε μὲν οὐ κεκρυμμένως, ἀλλὰ πώλῳ μὲν ἐποχούμενος εἰς τύπον τοῦ νέου λαού, νηπίων δὲ προελαύνοντα δῆμον οὐκ εὐαρίθμητον ἔχων, σχῆμα πάλιν ἀποπληροῦντα τοῦ τεχθησομένου λαοῦ, περὶ οὗ γέγραπται· ι Καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον. ὁ Ἀνεφώνει δὲ καὶ τὰ προβαδίζοντα βρέφη • Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυ ρίου, ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. » Οὐκοῦν διὰ τοῦ λεληθότως ἀνελθεῖν, ἀποδεικνύει ὅτι συνεορτάσων μὲν οὐδαμῶς, προσδιαλεχθησόμενος δὲ μᾶλλον αὐτοῖς εἰς Ἱεροσόλυμα παραγέγονεν ὁ Χριστός· ὡς γὰρ ήδη προλαβόντες εἰρήκαμεν, οὔπω παντελῶς τοῦ Ἰσραὴλ ἀπανίσταται, πρὶν ἂν θανάτῳ παραδοθείς, ἀξίως ἤδη τοῦτο φαίνηται ποιῶν. Τοῦτο δὲ εἰπεῖν μὲν, ὡς οὐκ ἀναβήσεται, μετὰ δὲ τοῦτο μὴ παραιτεί σθαι τὸ ἀνελθεῖν, εὑρήσεις καὶ πάλαι τὸν τύπον ἀποπληρούμενον ἐν βιβλίῳ τῷ ἐπίκλην Εξόδῳ. Μωσής μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιός τε καὶ ἱερώτατος τὰς ἐν τῷ • ὄρει διατριβὰς ἐποιεῖτο μετὰ Θεοῦ, τὸν δοθησόμενον παρ' αὐτοῦ περιμένων νόμον. Ἐμοσχοποίει δὲ κατὰ τὴν ἔρημον, τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ολιγωρήσας ὁ Ἰσραήλ. Αλλ' ὠργίζετο δικαίως ἐπὶ τούτοις ὁ νομο- θέτης, καὶ τῆς ἐλαφρίας τῶν οὕτως ἑτοίμως ἐφ' με προσῆκεν ἀποκλινάντων καταβοήσας, καὶ ἐξαναλώ σειν εἰσάπαξ ἀπειλήσας αὐτούς· ἐν τελευταίοις φησί πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα· « Πορεύου, καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαός σου, οὓς ἐξήγαγες ἐξ Αἰγύ πτου, εἰς τὴν γῆν ἢν ὤμοσα τῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ τῷ Ἰσαάκ, καὶ τῷ Ἰακώβ, λέγων· Τῷ σπέρματι ὑμῶν δώσω αὐτὴν, καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγελόν μου. » Είτα λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ Μωσῆς· Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύσῃ μετ᾿ ἐμοῦ, μή με ἀνα αγάγῃς ἐντεῦθεν· καὶ πῶς γνωστὸν ἔσται ἀληθῶς, ὅτι εὕρηκα χάριν παρὰ σοί, ἐγὼ καὶ ὁ λαός σου, ἀλλ' ἢ συμπορευομένου σοῦ μεθ' ἡμῶν; Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Καὶ τοῦτόν σοι τὸν λόγον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω· εὗρες γὰρ χάριν παρ' ἐμοί. » Ορᾷς ὅπως ἐπὶ μὲν τοῦ Ἰσραὴλ ἀποστασίᾳ λυπούμενος, οὐ συναναβήσεσθαι μὲν εἰς τὴν γῆν αὐτοῖς τῆς ἐπαγ γελίας διισχυρίζετο, συναποστέλλειν δέ τινα ἄγγελον ἔφασκεν, αἰδοῖ δὲ τῇ πρὸς Μωσέα, καὶ τῇ τῶν παι τέρων μνήμῃ, τὴν συγγνώμην ἐπιδιδοὺς, συμβαδιεῖ - σθαι πάλιν αὐτοῖς καθυπέσχετο. Αρνησάμενος τοι γαροῦν τὸ συνεορτάζειν Ιουδαίοις, ὡς ἀλαζόσι καὶ ὑβρισταῖς, ὡς διὰ τῆς ἀρνήσεως ἀτιμάζουσι Θεόν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι διὰ τῆς μοσχοποιίας, οὐ σφόδρα φιλονεικήσας τοῖς τῶν λυπούντων πταίσμασιν, ἀποπληρῶν δὲ μᾶλλον τὴν εἰς τοὺς ἁγίους πατέρας ὑπόσχεσιν, ἄνεισι διδάξων, καὶ τὰ εἰς σωτηρίαν αὐτοῖς παραθήσων μαθήματα, οὐκ ἀγγέλῳ τὴν τοιαύ- την επιτρέψας διακονίαν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ τότε, αὐτουργὸς δὲ μᾶλλον καὶ εἰς τὴν τῶν ἀχαρίστων σωτηρίαν γιγνόμενος. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι ἐζήτουν αὐτὸν ἐν τῇ ἑορτῇ, καὶ ἔλεγον· Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος ; Ἐρευνῶσιν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵνα εὑρόντες πιστεύσειαν· ἢ γὰρ ἂν καὶ τὸ ζητεῖσθαι, φθάσας ἑαυτὸν προσεκόμιζε κατὰ τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενον· • Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν·, ἀλλ᾽ ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς παρανομίας εἰς τὴν Ἑλλήνων εἰκαιοπονίαν κατο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B bit Dominum “,, Exclamabant vero qui præibant & pueri : « Benedictus qui venit in nomine Domiui ; Losanna in altissimis ". » Clam igitur ascendendo Christus ostendit se Hierosolymam venire non ut festum una cum ipsis celebraret, sed ut cum eis dis- sertaret : verum, ut antea diximus, nondum pror- sus ab Israelitis recedit, priusquam morti traditus id merito tandem facere videatur. Quod autem di- xit se non ascensurum, postea vero ascendere non detrectat, invenies olim quoque typice designari in Exodo. Moses enim ille divinus ac sanctissimus in monte cum Deo versabatur, legem quam datu- rus erat exspectans. Sed Israelitæ neglecto Dci cultu ad conflandum vitulum se contulerunt. Indi - gnatus eam ob rem merito legislator, vituperata eorum levitate qui tam temere in flagitium illud desciverant, minisque additis funditus eos perditum iri, postremo ad sanctum Mosen ail: Procede, ascende hinc tu, et populus tuus, quos eduxisti de terra Ægypti, in terram quam juravi Abraham, et Isaac, et Jacob, dicens : Se- mini vestro dabo eam, et simul mittam ante fa- ciem tuam angelum meum "., Deinde ait Moses ad ipsum : c Si non tu ipse mecum simul veneris, ne me educas binc. Et quomodo notum erit vere quia inveni gratiam apud te et ego, et populus tuus, nisi simul incedente te nobiscum ? Et dixit Dominus ad Moysem: Et hoc tibi verbum quod dixisti, faciam; invenisti enim gratiam in con- spectu meo “. . Vides ut indigne ferens defectio- nem Israelis, se non ascensurum cum ipsis in promissionis terram asserat, sed angelum quemdam • missurum dicat, verum Mosis respectu et patrum recordatione impulsus venia concessa rursus una cum eis iturum se promisit. Cum ergo negasset se festum celebraturum cum Judæis, utpote pe- tulantibus et injuriis, qui inficiando Deum sper- nebant, ut illi conflando vitulo, non tamen eorum a quibus offensus erat casibus insistens, sed pro- missionem potius quam sanctis patribus fecerat adimplems, ascendit docturus, et eis expositurus doctrinam salutis, angelo tale ministerium non demandans, ut ne tunc quidem, sed ipse suam potius ad ingratorum salutem operam conferens. C VII, 11. Judai ergo quarebant eum in die festo, D et dicebant : Ubs est ille ? Judæi quærunt Jesum, non ut eo invento cre- dant: prævenisset enim eorum indaginem, el se- ipsum obtulisset, sicut ipse ait: «Inventus sum ab iis qui me non quærebant: manifestus factus sum nou interrogantibus me "; » sed præ multa iniqui- late in Græcorum vanitatem delapsi, et eorum Psal. Cl, 19. 47 Matth. xx1, 9. ** Exod. xxx⠀⠀, 1, 2. 4 ibid. 15-17. so Isa. Lxv, 1.

έβαινε πάθος, ἀνῆλθε μὲν οὐ κεκρυμμένως, ἀλλὰ πώλῳ μὲν ἐποχούμενος εἰς τύπον τοῦ νέου λαού, νηπίων δὲ προελαύνοντα δῆμον οὐκ εὐαρίθμητον ἔχων, σχῆμα πάλιν ἀποπληροῦντα τοῦ τεχθησομένου λαοῦ, περὶ οὗ γέγραπται· ι Καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον. ὁ Ἀνεφώνει δὲ καὶ τὰ προβαδίζοντα βρέφη • Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυ ρίου, ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. » Οὐκοῦν διὰ τοῦ λεληθότως ἀνελθεῖν, ἀποδεικνύει ὅτι συνεορτάσων μὲν οὐδαμῶς, προσδιαλεχθησόμενος δὲ μᾶλλον αὐτοῖς εἰς Ἱεροσόλυμα παραγέγονεν ὁ Χριστός· ὡς γὰρ ήδη προλαβόντες εἰρήκαμεν, οὔπω παντελῶς τοῦ Ἰσραὴλ ἀπανίσταται, πρὶν ἂν θανάτῳ παραδοθείς, ἀξίως ἤδη τοῦτο φαίνηται ποιῶν. Τοῦτο δὲ εἰπεῖν μὲν, ὡς οὐκ ἀναβήσεται, μετὰ δὲ τοῦτο μὴ παραιτεί σθαι τὸ ἀνελθεῖν, εὑρήσεις καὶ πάλαι τὸν τύπον ἀποπληρούμενον ἐν βιβλίῳ τῷ ἐπίκλην Εξόδῳ. Μωσής μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιός τε καὶ ἱερώτατος τὰς ἐν τῷ • ὄρει διατριβὰς ἐποιεῖτο μετὰ Θεοῦ, τὸν δοθησόμενον παρ' αὐτοῦ περιμένων νόμον. Ἐμοσχοποίει δὲ κατὰ τὴν ἔρημον, τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ολιγωρήσας ὁ Ἰσραήλ. Αλλ' ὠργίζετο δικαίως ἐπὶ τούτοις ὁ νομο- θέτης, καὶ τῆς ἐλαφρίας τῶν οὕτως ἑτοίμως ἐφ' με προσῆκεν ἀποκλινάντων καταβοήσας, καὶ ἐξαναλώ σειν εἰσάπαξ ἀπειλήσας αὐτούς· ἐν τελευταίοις φησί πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα· « Πορεύου, καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαός σου, οὓς ἐξήγαγες ἐξ Αἰγύ πτου, εἰς τὴν γῆν ἢν ὤμοσα τῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ τῷ Ἰσαάκ, καὶ τῷ Ἰακώβ, λέγων· Τῷ σπέρματι ὑμῶν δώσω αὐτὴν, καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγελόν μου. » Είτα λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ Μωσῆς· Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύσῃ μετ᾿ ἐμοῦ, μή με ἀνα αγάγῃς ἐντεῦθεν· καὶ πῶς γνωστὸν ἔσται ἀληθῶς, ὅτι εὕρηκα χάριν παρὰ σοί, ἐγὼ καὶ ὁ λαός σου, ἀλλ' ἢ συμπορευομένου σοῦ μεθ' ἡμῶν; Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Καὶ τοῦτόν σοι τὸν λόγον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω· εὗρες γὰρ χάριν παρ' ἐμοί. » Ορᾷς ὅπως ἐπὶ μὲν τοῦ Ἰσραὴλ ἀποστασίᾳ λυπούμενος, οὐ συναναβήσεσθαι μὲν εἰς τὴν γῆν αὐτοῖς τῆς ἐπαγ γελίας διισχυρίζετο, συναποστέλλειν δέ τινα ἄγγελον ἔφασκεν, αἰδοῖ δὲ τῇ πρὸς Μωσέα, καὶ τῇ τῶν παι τέρων μνήμῃ, τὴν συγγνώμην ἐπιδιδοὺς, συμβαδιεῖ - σθαι πάλιν αὐτοῖς καθυπέσχετο. Αρνησάμενος τοι γαροῦν τὸ συνεορτάζειν Ιουδαίοις, ὡς ἀλαζόσι καὶ ὑβρισταῖς, ὡς διὰ τῆς ἀρνήσεως ἀτιμάζουσι Θεόν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι διὰ τῆς μοσχοποιίας, οὐ σφόδρα φιλονεικήσας τοῖς τῶν λυπούντων πταίσμασιν, ἀποπληρῶν δὲ μᾶλλον τὴν εἰς τοὺς ἁγίους πατέρας ὑπόσχεσιν, ἄνεισι διδάξων, καὶ τὰ εἰς σωτηρίαν αὐτοῖς παραθήσων μαθήματα, οὐκ ἀγγέλῳ τὴν τοιαύ- την επιτρέψας διακονίαν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ τότε, αὐτουργὸς δὲ μᾶλλον καὶ εἰς τὴν τῶν ἀχαρίστων σωτηρίαν γιγνόμενος. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι ἐζήτουν αὐτὸν ἐν τῇ ἑορτῇ, καὶ ἔλεγον· Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος ; Ἐρευνῶσιν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵνα εὑρόντες πιστεύσειαν· ἢ γὰρ ἂν καὶ τὸ ζητεῖσθαι, φθάσας ἑαυτὸν προσεκόμιζε κατὰ τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενον· • Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν·, ἀλλ᾽ ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς παρανομίας εἰς τὴν Ἑλλήνων εἰκαιοπονίαν κατο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B bit Dominum “,, Exclamabant vero qui præibant & pueri : « Benedictus qui venit in nomine Domiui ; Losanna in altissimis ". » Clam igitur ascendendo Christus ostendit se Hierosolymam venire non ut festum una cum ipsis celebraret, sed ut cum eis dis- sertaret : verum, ut antea diximus, nondum pror- sus ab Israelitis recedit, priusquam morti traditus id merito tandem facere videatur. Quod autem di- xit se non ascensurum, postea vero ascendere non detrectat, invenies olim quoque typice designari in Exodo. Moses enim ille divinus ac sanctissimus in monte cum Deo versabatur, legem quam datu- rus erat exspectans. Sed Israelitæ neglecto Dci cultu ad conflandum vitulum se contulerunt. Indi - gnatus eam ob rem merito legislator, vituperata eorum levitate qui tam temere in flagitium illud desciverant, minisque additis funditus eos perditum iri, postremo ad sanctum Mosen ail: Procede, ascende hinc tu, et populus tuus, quos eduxisti de terra Ægypti, in terram quam juravi Abraham, et Isaac, et Jacob, dicens : Se- mini vestro dabo eam, et simul mittam ante fa- ciem tuam angelum meum "., Deinde ait Moses ad ipsum : c Si non tu ipse mecum simul veneris, ne me educas binc. Et quomodo notum erit vere quia inveni gratiam apud te et ego, et populus tuus, nisi simul incedente te nobiscum ? Et dixit Dominus ad Moysem: Et hoc tibi verbum quod dixisti, faciam; invenisti enim gratiam in con- spectu meo “. . Vides ut indigne ferens defectio- nem Israelis, se non ascensurum cum ipsis in promissionis terram asserat, sed angelum quemdam • missurum dicat, verum Mosis respectu et patrum recordatione impulsus venia concessa rursus una cum eis iturum se promisit. Cum ergo negasset se festum celebraturum cum Judæis, utpote pe- tulantibus et injuriis, qui inficiando Deum sper- nebant, ut illi conflando vitulo, non tamen eorum a quibus offensus erat casibus insistens, sed pro- missionem potius quam sanctis patribus fecerat adimplems, ascendit docturus, et eis expositurus doctrinam salutis, angelo tale ministerium non demandans, ut ne tunc quidem, sed ipse suam potius ad ingratorum salutem operam conferens. C VII, 11. Judai ergo quarebant eum in die festo, D et dicebant : Ubs est ille ? Judæi quærunt Jesum, non ut eo invento cre- dant: prævenisset enim eorum indaginem, el se- ipsum obtulisset, sicut ipse ait: «Inventus sum ab iis qui me non quærebant: manifestus factus sum nou interrogantibus me "; » sed præ multa iniqui- late in Græcorum vanitatem delapsi, et eorum Psal. Cl, 19. 47 Matth. xx1, 9. ** Exod. xxx⠀⠀, 1, 2. 4 ibid. 15-17. so Isa. Lxv, 1.

έβαινε πάθος, ἀνῆλθε μὲν οὐ κεκρυμμένως, ἀλλὰ πώλῳ μὲν ἐποχούμενος εἰς τύπον τοῦ νέου λαού, νηπίων δὲ προελαύνοντα δῆμον οὐκ εὐαρίθμητον ἔχων, σχῆμα πάλιν ἀποπληροῦντα τοῦ τεχθησομένου λαοῦ, περὶ οὗ γέγραπται· ι Καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον. ὁ Ἀνεφώνει δὲ καὶ τὰ προβαδίζοντα βρέφη • Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυ ρίου, ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. » Οὐκοῦν διὰ τοῦ λεληθότως ἀνελθεῖν, ἀποδεικνύει ὅτι συνεορτάσων μὲν οὐδαμῶς, προσδιαλεχθησόμενος δὲ μᾶλλον αὐτοῖς εἰς Ἱεροσόλυμα παραγέγονεν ὁ Χριστός· ὡς γὰρ ήδη προλαβόντες εἰρήκαμεν, οὔπω παντελῶς τοῦ Ἰσραὴλ ἀπανίσταται, πρὶν ἂν θανάτῳ παραδοθείς, ἀξίως ἤδη τοῦτο φαίνηται ποιῶν. Τοῦτο δὲ εἰπεῖν μὲν, ὡς οὐκ ἀναβήσεται, μετὰ δὲ τοῦτο μὴ παραιτεί σθαι τὸ ἀνελθεῖν, εὑρήσεις καὶ πάλαι τὸν τύπον ἀποπληρούμενον ἐν βιβλίῳ τῷ ἐπίκλην Εξόδῳ. Μωσής μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιός τε καὶ ἱερώτατος τὰς ἐν τῷ • ὄρει διατριβὰς ἐποιεῖτο μετὰ Θεοῦ, τὸν δοθησόμενον παρ' αὐτοῦ περιμένων νόμον. Ἐμοσχοποίει δὲ κατὰ τὴν ἔρημον, τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ολιγωρήσας ὁ Ἰσραήλ. Αλλ' ὠργίζετο δικαίως ἐπὶ τούτοις ὁ νομο- θέτης, καὶ τῆς ἐλαφρίας τῶν οὕτως ἑτοίμως ἐφ' με προσῆκεν ἀποκλινάντων καταβοήσας, καὶ ἐξαναλώ σειν εἰσάπαξ ἀπειλήσας αὐτούς· ἐν τελευταίοις φησί πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα· « Πορεύου, καὶ ἀνάβηθι ἐντεῦθεν, σὺ καὶ ὁ λαός σου, οὓς ἐξήγαγες ἐξ Αἰγύ πτου, εἰς τὴν γῆν ἢν ὤμοσα τῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ τῷ Ἰσαάκ, καὶ τῷ Ἰακώβ, λέγων· Τῷ σπέρματι ὑμῶν δώσω αὐτὴν, καὶ συναποστελῶ πρὸ προσώπου σου τὸν ἄγγελόν μου. » Είτα λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ Μωσῆς· Εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύσῃ μετ᾿ ἐμοῦ, μή με ἀνα αγάγῃς ἐντεῦθεν· καὶ πῶς γνωστὸν ἔσται ἀληθῶς, ὅτι εὕρηκα χάριν παρὰ σοί, ἐγὼ καὶ ὁ λαός σου, ἀλλ' ἢ συμπορευομένου σοῦ μεθ' ἡμῶν; Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Καὶ τοῦτόν σοι τὸν λόγον, ὃν εἴρηκας, ποιήσω· εὗρες γὰρ χάριν παρ' ἐμοί. » Ορᾷς ὅπως ἐπὶ μὲν τοῦ Ἰσραὴλ ἀποστασίᾳ λυπούμενος, οὐ συναναβήσεσθαι μὲν εἰς τὴν γῆν αὐτοῖς τῆς ἐπαγ γελίας διισχυρίζετο, συναποστέλλειν δέ τινα ἄγγελον ἔφασκεν, αἰδοῖ δὲ τῇ πρὸς Μωσέα, καὶ τῇ τῶν παι τέρων μνήμῃ, τὴν συγγνώμην ἐπιδιδοὺς, συμβαδιεῖ - σθαι πάλιν αὐτοῖς καθυπέσχετο. Αρνησάμενος τοι γαροῦν τὸ συνεορτάζειν Ιουδαίοις, ὡς ἀλαζόσι καὶ ὑβρισταῖς, ὡς διὰ τῆς ἀρνήσεως ἀτιμάζουσι Θεόν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι διὰ τῆς μοσχοποιίας, οὐ σφόδρα φιλονεικήσας τοῖς τῶν λυπούντων πταίσμασιν, ἀποπληρῶν δὲ μᾶλλον τὴν εἰς τοὺς ἁγίους πατέρας ὑπόσχεσιν, ἄνεισι διδάξων, καὶ τὰ εἰς σωτηρίαν αὐτοῖς παραθήσων μαθήματα, οὐκ ἀγγέλῳ τὴν τοιαύ- την επιτρέψας διακονίαν, ὥσπερ οὖν οὐδὲ τότε, αὐτουργὸς δὲ μᾶλλον καὶ εἰς τὴν τῶν ἀχαρίστων σωτηρίαν γιγνόμενος. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι ἐζήτουν αὐτὸν ἐν τῇ ἑορτῇ, καὶ ἔλεγον· Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος ; Ἐρευνῶσιν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵνα εὑρόντες πιστεύσειαν· ἢ γὰρ ἂν καὶ τὸ ζητεῖσθαι, φθάσας ἑαυτὸν προσεκόμιζε κατὰ τὸ παρ' αὐτοῦ λεγόμενον· • Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν·, ἀλλ᾽ ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς παρανομίας εἰς τὴν Ἑλλήνων εἰκαιοπονίαν κατο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B bit Dominum “,, Exclamabant vero qui præibant & pueri : « Benedictus qui venit in nomine Domiui ; Losanna in altissimis ". » Clam igitur ascendendo Christus ostendit se Hierosolymam venire non ut festum una cum ipsis celebraret, sed ut cum eis dis- sertaret : verum, ut antea diximus, nondum pror- sus ab Israelitis recedit, priusquam morti traditus id merito tandem facere videatur. Quod autem di- xit se non ascensurum, postea vero ascendere non detrectat, invenies olim quoque typice designari in Exodo. Moses enim ille divinus ac sanctissimus in monte cum Deo versabatur, legem quam datu- rus erat exspectans. Sed Israelitæ neglecto Dci cultu ad conflandum vitulum se contulerunt. Indi - gnatus eam ob rem merito legislator, vituperata eorum levitate qui tam temere in flagitium illud desciverant, minisque additis funditus eos perditum iri, postremo ad sanctum Mosen ail: Procede, ascende hinc tu, et populus tuus, quos eduxisti de terra Ægypti, in terram quam juravi Abraham, et Isaac, et Jacob, dicens : Se- mini vestro dabo eam, et simul mittam ante fa- ciem tuam angelum meum "., Deinde ait Moses ad ipsum : c Si non tu ipse mecum simul veneris, ne me educas binc. Et quomodo notum erit vere quia inveni gratiam apud te et ego, et populus tuus, nisi simul incedente te nobiscum ? Et dixit Dominus ad Moysem: Et hoc tibi verbum quod dixisti, faciam; invenisti enim gratiam in con- spectu meo “. . Vides ut indigne ferens defectio- nem Israelis, se non ascensurum cum ipsis in promissionis terram asserat, sed angelum quemdam • missurum dicat, verum Mosis respectu et patrum recordatione impulsus venia concessa rursus una cum eis iturum se promisit. Cum ergo negasset se festum celebraturum cum Judæis, utpote pe- tulantibus et injuriis, qui inficiando Deum sper- nebant, ut illi conflando vitulo, non tamen eorum a quibus offensus erat casibus insistens, sed pro- missionem potius quam sanctis patribus fecerat adimplems, ascendit docturus, et eis expositurus doctrinam salutis, angelo tale ministerium non demandans, ut ne tunc quidem, sed ipse suam potius ad ingratorum salutem operam conferens. C VII, 11. Judai ergo quarebant eum in die festo, D et dicebant : Ubs est ille ? Judæi quærunt Jesum, non ut eo invento cre- dant: prævenisset enim eorum indaginem, el se- ipsum obtulisset, sicut ipse ait: «Inventus sum ab iis qui me non quærebant: manifestus factus sum nou interrogantibus me "; » sed præ multa iniqui- late in Græcorum vanitatem delapsi, et eorum Psal. Cl, 19. 47 Matth. xx1, 9. ** Exod. xxx⠀⠀, 1, 2. 4 ibid. 15-17. so Isa. Lxv, 1.

ολισθαίνοντες, καὶ τὰ ἐκείνοις συνήθη ζηλώσαντες μᾶλλον, ἤπερ τὰ δι' ὧν εἰκὸς ἦν διὰ τῆς ἄνωθεν καταλαμπρύνεσθαι χάριτος. Ἑλλήνων μὲν γὰρ οἱ δο- κοῦντες εἶναι συνετοί, καὶ τῆς κοσμικῆς καὶ δαιμο- νιώδους σοφίας ἀναπεπλησμένοι, μακροὺς καὶ πιο κροὺς ἀναλίσκοντες λόγους, καὶ κύκλους θεωρημάτων εἰκαίων ελίττοντες, ἱστόν τε ἀράχνης, κατὰ τὸ γε- γραμμένον, ὑφαίνοντες, τὴν ἀλήθειαν, ἤτοι τὸ ἀγα θὸν, ἢ τὸ δίκαιον ὅ τί ποτε κατὰ φύσιν ἐστὶν προσο ποιοῦνται ζητεῖν, καὶ μόνην ὥσπερ σκιὰν τῆς ἀλη θοῦς γνώσεως αὐτοῖς ἀναπλάττοντες, άγευστοι παν- τελῶς τῆς ἐν ἔργοις διατελοῦσιν ἀρετῆς, καὶ τῆς ἄνωθέν τε καὶ ὄντως σοφίας ἔρημοι διαμένοντες, ἐπ' οὐδενὶ τῶν χρησίμων ἔσθ' ὅτε τὰ μέχρι λόγων ποι ούνται γυμνάσματα. Ἰουδαῖοι δὲ πάλιν, οἱ τῆς ἐκεί- νων ἀμαθίας ἀδελφοὶ, καὶ γείτονες, ἀναζητοῦσι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵν' εὑρόντες πιστεύσωσιν, ὡς ἡ τῶν πραγμάτων ἔδειξε φύσις, ἀλλ' ἵνα πολλαῖς αὐτὸν λοι δορίαις κατακοντίζοντες, τὴν ἄσβεστον ταῖς ἑαυτῶν κεφαλαῖς ἐποίσειαν φλόγα. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρό- πον, εἰκαιοτάτην αὐτοὺς ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν οίη- σόμεθα πάλιν. Μόνον γὰρ ὅτι μὴ πάρεστι προσποιοῦν- ται ζητεῖν. Παρείναι γὰρ ἔδει, φησί, τοῖς ἑορτά ζουσι τὸν θαυματουργὸν, τὸ ἐν τέρψει μᾶλλον ἡδὺ, καὶ οὐχὶ πάντως τὴν ἐκ τοῦ θαυμάζειν ὠφέλειαν θηρώμενοι· νομομαθείας δὲ δόξαν ήμφιεσμένοι, καὶ πεπαιδεῦσθαι τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν οὐ μετρίως οιό- μενοι, τῆς προφητικῆς ἀμνημονοῦσι φωνῆς, ἐχούσης ὧδε· ο Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτ τὸν ἐπικαλέσασθε· ἡνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὴν βου- λὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεη- θήσεται. » Ορᾷς όπως οὐκ ἐξαρκέσει πρὸς σωτηρίαν τὸ μόνον ζητεῖν, ἀλλ' εὑρόντας ἂν ἤδη καὶ ἐπιστρέ- φειν, δι' ὑπακοῆς δηλονότι καὶ πίστεως ; Οὕτω δὲ ἦν ἀνασώζεσθαι τὸν ἀμαθῆ καὶ δυσάγωγον τῶν Ἰουδαίων λαόν. Ἐπειδὴ δὲ κἂν τούτῳ λίαν ἀσυνετοῦντες ἁλί- σκονται, λοιπὸν εὐλόγως ἀκούσονται· ι Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς, καὶ λόγος Κυρίου μεθ' ἡμῶν ἐστιν; Εἰς μάτην ἐγενήθη σχοῖνος ψευδής Γραμμα- τεῦσιν. Ἠσχύνθησαν σοφοί, ἐπτοήθησαν, ἐάλωσαν. Σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς ; ὅτι τὸν λόγον Κυρίου ἀπὸ εκδοκίμασαν. » Πῶς γὰρ οὐκ ἀπεδοκίμασαν, οὐ παρα- δεξάμενοι, ἢ πῶς οὐκ ἀτιμάζουσι, τὸ, ο Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος ; ν ἀπαιδεύτως περὶ αὐτοῦ λέγειν οὐ παραι- τούμενοι ; Απονοουμένων γὰρ τὸ, ἐκεῖνος, καὶ οὔπω θαυμάζειν ἀξιούντων αὐτὸν, καίτοι διὰ πολλῆς ἄγαν τῆς μεγαλουργίας ἐκπρεπεστάτην ἔχειν ὀφείλοντα παρ' αὐτοῖς τὴν ὑπόληψιν. Καὶ γογγυσμὸς περὶ αὐτοῦ ἦν πολὺς ἐν τοῖς ὄχλοις. Οἱ μὲν ἔλεγον· "Οτι ἀγαθός ἐστιν· ἄλλοι δὲ ἔλεγον· Οὔ, ἀλλὰ πλανᾷ τὸν ὄχλον. Δυσθήρατον μέν πως ἀεὶ, καὶ δυσεύρετόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ δύνασθαι τῆς ἀληθείας τὸ χάλλος ίχν. ηλατείν δυσκατόρθωτον τοῖς πολλοῖς, ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ἀμαθεστέροις, καὶ οὐκ ἔχουσι τὸ ἐν συνέσει πικρόν, οἱ ροπαῖς ἀλογωτάταις λογισμῶν ἀσυνέτων ἐπὶ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς εὐπετέστερον ἀποκλίνοντες, καὶ τὴν τοῦ παρεμπίπτοντος φύσιν δοκιμάζειν οὐκ ἀνεχόμεν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A D maxima fuma et existimatione esse debeat. mores æmulati potius, quam ea per quæ superna gratia illustrandi erant. Græcorum enim sapientes, et mundana illa ac dæmoniaca sapientia præditi, longis ac subtilibus disceptationibus, et aranes tela contexta, ut scriptumn est *, quærere simulant quid veritas, quid bonum, quidve justum sit na- tura, et solam veræ cognitionis umbram præ se ferentes, virtutis actione vacui prorsus rema- nent, adeoque supernæ ac veræ sapientiæ expertes cum sint, nudis tantuminodo se frustra verbis exercent : Judæi vero, illorum imperitiæ vicini et alines, quærunt Jesum, non ut eo invento cre- dant, ut ipsa rei natura declarat, sed ut, multis ipsum lacessentes conviciis, inexstinguibilem flam- mam suis capitibus arcessant. Alio quoque modo B vanissimam eos quæstionem facere putabimus. Simulant enim se tantummodo illum quærere, quo- niam abesset. Adesse quippe oportebat, inquiunt, festum celebrantibus miraculorum editorem, vo- luptatem oculorum potius quam utilitatem ex admiratione venantes. Sed qui legis scientiam præ se ferunt, et sacrarum Litterarum cognitionem supra modum sibi arrogant, propheticæ vocis sunt immemores, quæ ita habet : • Quærite Deun, et in inveniendo eum invocate: et postquam vobis appropinquaverit, derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Dominum, et misericordiam consequetur . Vides ut ad salutem non modo quærere sufficiat, sed cum invenerimus, converti debeamus, per ob- edientiam nimirum ac fidem? Hoc autem pacto salvari poterat rudis ille ac prefractus Judzorun populus. Sed cum vel in hoc admodum vecordes comperiantur, jure tandem audient : • Quomodo dicetis quia Sapientes nos sumus, et lex Domini nobiscum est? Frustra factus est juncus mendax Scribis. Confusi sunt sapientes, et perterriti, et capti sunt. Sapientia quæ est in eis? quia verbun Domini reprobarunt. . Quomodo enim non re- probarunt, qui illud non susceperunt, aut quomo- do non illud respuunt, qui stulte de ipso dicere non verentur, Ubi est ille?, Superborun enim est ea vox, ille, et nondum eum colere dignan- tium, quamvis multis editis miraculis apud eos in C B VII, 12. Et murmur multum erat in turba de eo. Quidam enim dicebant : Quia bonus est; alii au- tem dicebant : Non, sed seducit turbas. Difficile inventu bonum est veritatis decus inda- gare, et compluribus arduum, sed praesertim rudioribus, et qui mentis acrimonia carent, qui cum stultarum rationum absurdissimis momentis ad id quodcunque sibi visum fuerit avidius feran- tur, et ejus quod se offert naturam probare noliut, unquam veram rerum qualitatem assequentur, st Isa. LIX, 5. tsa. LV, 6, 7. vs Jerem. viii, 8, 9. PATROL. GR. LXXIII.

ολισθαίνοντες, καὶ τὰ ἐκείνοις συνήθη ζηλώσαντες μᾶλλον, ἤπερ τὰ δι' ὧν εἰκὸς ἦν διὰ τῆς ἄνωθεν καταλαμπρύνεσθαι χάριτος. Ἑλλήνων μὲν γὰρ οἱ δο- κοῦντες εἶναι συνετοί, καὶ τῆς κοσμικῆς καὶ δαιμο- νιώδους σοφίας ἀναπεπλησμένοι, μακροὺς καὶ πιο κροὺς ἀναλίσκοντες λόγους, καὶ κύκλους θεωρημάτων εἰκαίων ελίττοντες, ἱστόν τε ἀράχνης, κατὰ τὸ γε- γραμμένον, ὑφαίνοντες, τὴν ἀλήθειαν, ἤτοι τὸ ἀγα θὸν, ἢ τὸ δίκαιον ὅ τί ποτε κατὰ φύσιν ἐστὶν προσο ποιοῦνται ζητεῖν, καὶ μόνην ὥσπερ σκιὰν τῆς ἀλη θοῦς γνώσεως αὐτοῖς ἀναπλάττοντες, άγευστοι παν- τελῶς τῆς ἐν ἔργοις διατελοῦσιν ἀρετῆς, καὶ τῆς ἄνωθέν τε καὶ ὄντως σοφίας ἔρημοι διαμένοντες, ἐπ' οὐδενὶ τῶν χρησίμων ἔσθ' ὅτε τὰ μέχρι λόγων ποι ούνται γυμνάσματα. Ἰουδαῖοι δὲ πάλιν, οἱ τῆς ἐκεί- νων ἀμαθίας ἀδελφοὶ, καὶ γείτονες, ἀναζητοῦσι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵν' εὑρόντες πιστεύσωσιν, ὡς ἡ τῶν πραγμάτων ἔδειξε φύσις, ἀλλ' ἵνα πολλαῖς αὐτὸν λοι δορίαις κατακοντίζοντες, τὴν ἄσβεστον ταῖς ἑαυτῶν κεφαλαῖς ἐποίσειαν φλόγα. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρό- πον, εἰκαιοτάτην αὐτοὺς ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν οίη- σόμεθα πάλιν. Μόνον γὰρ ὅτι μὴ πάρεστι προσποιοῦν- ται ζητεῖν. Παρείναι γὰρ ἔδει, φησί, τοῖς ἑορτά ζουσι τὸν θαυματουργὸν, τὸ ἐν τέρψει μᾶλλον ἡδὺ, καὶ οὐχὶ πάντως τὴν ἐκ τοῦ θαυμάζειν ὠφέλειαν θηρώμενοι· νομομαθείας δὲ δόξαν ήμφιεσμένοι, καὶ πεπαιδεῦσθαι τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν οὐ μετρίως οιό- μενοι, τῆς προφητικῆς ἀμνημονοῦσι φωνῆς, ἐχούσης ὧδε· ο Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτ τὸν ἐπικαλέσασθε· ἡνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὴν βου- λὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεη- θήσεται. » Ορᾷς όπως οὐκ ἐξαρκέσει πρὸς σωτηρίαν τὸ μόνον ζητεῖν, ἀλλ' εὑρόντας ἂν ἤδη καὶ ἐπιστρέ- φειν, δι' ὑπακοῆς δηλονότι καὶ πίστεως ; Οὕτω δὲ ἦν ἀνασώζεσθαι τὸν ἀμαθῆ καὶ δυσάγωγον τῶν Ἰουδαίων λαόν. Ἐπειδὴ δὲ κἂν τούτῳ λίαν ἀσυνετοῦντες ἁλί- σκονται, λοιπὸν εὐλόγως ἀκούσονται· ι Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς, καὶ λόγος Κυρίου μεθ' ἡμῶν ἐστιν; Εἰς μάτην ἐγενήθη σχοῖνος ψευδής Γραμμα- τεῦσιν. Ἠσχύνθησαν σοφοί, ἐπτοήθησαν, ἐάλωσαν. Σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς ; ὅτι τὸν λόγον Κυρίου ἀπὸ εκδοκίμασαν. » Πῶς γὰρ οὐκ ἀπεδοκίμασαν, οὐ παρα- δεξάμενοι, ἢ πῶς οὐκ ἀτιμάζουσι, τὸ, ο Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος ; ν ἀπαιδεύτως περὶ αὐτοῦ λέγειν οὐ παραι- τούμενοι ; Απονοουμένων γὰρ τὸ, ἐκεῖνος, καὶ οὔπω θαυμάζειν ἀξιούντων αὐτὸν, καίτοι διὰ πολλῆς ἄγαν τῆς μεγαλουργίας ἐκπρεπεστάτην ἔχειν ὀφείλοντα παρ' αὐτοῖς τὴν ὑπόληψιν. Καὶ γογγυσμὸς περὶ αὐτοῦ ἦν πολὺς ἐν τοῖς ὄχλοις. Οἱ μὲν ἔλεγον· "Οτι ἀγαθός ἐστιν· ἄλλοι δὲ ἔλεγον· Οὔ, ἀλλὰ πλανᾷ τὸν ὄχλον. Δυσθήρατον μέν πως ἀεὶ, καὶ δυσεύρετόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ δύνασθαι τῆς ἀληθείας τὸ χάλλος ίχν. ηλατείν δυσκατόρθωτον τοῖς πολλοῖς, ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ἀμαθεστέροις, καὶ οὐκ ἔχουσι τὸ ἐν συνέσει πικρόν, οἱ ροπαῖς ἀλογωτάταις λογισμῶν ἀσυνέτων ἐπὶ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς εὐπετέστερον ἀποκλίνοντες, καὶ τὴν τοῦ παρεμπίπτοντος φύσιν δοκιμάζειν οὐκ ἀνεχόμεν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A D maxima fuma et existimatione esse debeat. mores æmulati potius, quam ea per quæ superna gratia illustrandi erant. Græcorum enim sapientes, et mundana illa ac dæmoniaca sapientia præditi, longis ac subtilibus disceptationibus, et aranes tela contexta, ut scriptumn est *, quærere simulant quid veritas, quid bonum, quidve justum sit na- tura, et solam veræ cognitionis umbram præ se ferentes, virtutis actione vacui prorsus rema- nent, adeoque supernæ ac veræ sapientiæ expertes cum sint, nudis tantuminodo se frustra verbis exercent : Judæi vero, illorum imperitiæ vicini et alines, quærunt Jesum, non ut eo invento cre- dant, ut ipsa rei natura declarat, sed ut, multis ipsum lacessentes conviciis, inexstinguibilem flam- mam suis capitibus arcessant. Alio quoque modo B vanissimam eos quæstionem facere putabimus. Simulant enim se tantummodo illum quærere, quo- niam abesset. Adesse quippe oportebat, inquiunt, festum celebrantibus miraculorum editorem, vo- luptatem oculorum potius quam utilitatem ex admiratione venantes. Sed qui legis scientiam præ se ferunt, et sacrarum Litterarum cognitionem supra modum sibi arrogant, propheticæ vocis sunt immemores, quæ ita habet : • Quærite Deun, et in inveniendo eum invocate: et postquam vobis appropinquaverit, derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Dominum, et misericordiam consequetur . Vides ut ad salutem non modo quærere sufficiat, sed cum invenerimus, converti debeamus, per ob- edientiam nimirum ac fidem? Hoc autem pacto salvari poterat rudis ille ac prefractus Judzorun populus. Sed cum vel in hoc admodum vecordes comperiantur, jure tandem audient : • Quomodo dicetis quia Sapientes nos sumus, et lex Domini nobiscum est? Frustra factus est juncus mendax Scribis. Confusi sunt sapientes, et perterriti, et capti sunt. Sapientia quæ est in eis? quia verbun Domini reprobarunt. . Quomodo enim non re- probarunt, qui illud non susceperunt, aut quomo- do non illud respuunt, qui stulte de ipso dicere non verentur, Ubi est ille?, Superborun enim est ea vox, ille, et nondum eum colere dignan- tium, quamvis multis editis miraculis apud eos in C B VII, 12. Et murmur multum erat in turba de eo. Quidam enim dicebant : Quia bonus est; alii au- tem dicebant : Non, sed seducit turbas. Difficile inventu bonum est veritatis decus inda- gare, et compluribus arduum, sed praesertim rudioribus, et qui mentis acrimonia carent, qui cum stultarum rationum absurdissimis momentis ad id quodcunque sibi visum fuerit avidius feran- tur, et ejus quod se offert naturam probare noliut, unquam veram rerum qualitatem assequentur, st Isa. LIX, 5. tsa. LV, 6, 7. vs Jerem. viii, 8, 9. PATROL. GR. LXXIII.

ολισθαίνοντες, καὶ τὰ ἐκείνοις συνήθη ζηλώσαντες μᾶλλον, ἤπερ τὰ δι' ὧν εἰκὸς ἦν διὰ τῆς ἄνωθεν καταλαμπρύνεσθαι χάριτος. Ἑλλήνων μὲν γὰρ οἱ δο- κοῦντες εἶναι συνετοί, καὶ τῆς κοσμικῆς καὶ δαιμο- νιώδους σοφίας ἀναπεπλησμένοι, μακροὺς καὶ πιο κροὺς ἀναλίσκοντες λόγους, καὶ κύκλους θεωρημάτων εἰκαίων ελίττοντες, ἱστόν τε ἀράχνης, κατὰ τὸ γε- γραμμένον, ὑφαίνοντες, τὴν ἀλήθειαν, ἤτοι τὸ ἀγα θὸν, ἢ τὸ δίκαιον ὅ τί ποτε κατὰ φύσιν ἐστὶν προσο ποιοῦνται ζητεῖν, καὶ μόνην ὥσπερ σκιὰν τῆς ἀλη θοῦς γνώσεως αὐτοῖς ἀναπλάττοντες, άγευστοι παν- τελῶς τῆς ἐν ἔργοις διατελοῦσιν ἀρετῆς, καὶ τῆς ἄνωθέν τε καὶ ὄντως σοφίας ἔρημοι διαμένοντες, ἐπ' οὐδενὶ τῶν χρησίμων ἔσθ' ὅτε τὰ μέχρι λόγων ποι ούνται γυμνάσματα. Ἰουδαῖοι δὲ πάλιν, οἱ τῆς ἐκεί- νων ἀμαθίας ἀδελφοὶ, καὶ γείτονες, ἀναζητοῦσι τὸν Ἰησοῦν, οὐχ ἵν' εὑρόντες πιστεύσωσιν, ὡς ἡ τῶν πραγμάτων ἔδειξε φύσις, ἀλλ' ἵνα πολλαῖς αὐτὸν λοι δορίαις κατακοντίζοντες, τὴν ἄσβεστον ταῖς ἑαυτῶν κεφαλαῖς ἐποίσειαν φλόγα. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ τρό- πον, εἰκαιοτάτην αὐτοὺς ποιεῖσθαι τὴν ζήτησιν οίη- σόμεθα πάλιν. Μόνον γὰρ ὅτι μὴ πάρεστι προσποιοῦν- ται ζητεῖν. Παρείναι γὰρ ἔδει, φησί, τοῖς ἑορτά ζουσι τὸν θαυματουργὸν, τὸ ἐν τέρψει μᾶλλον ἡδὺ, καὶ οὐχὶ πάντως τὴν ἐκ τοῦ θαυμάζειν ὠφέλειαν θηρώμενοι· νομομαθείας δὲ δόξαν ήμφιεσμένοι, καὶ πεπαιδεῦσθαι τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν οὐ μετρίως οιό- μενοι, τῆς προφητικῆς ἀμνημονοῦσι φωνῆς, ἐχούσης ὧδε· ο Ζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτ τὸν ἐπικαλέσασθε· ἡνίκα δ' ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν, ἀπολιπέτω ὁ ἀσεβὴς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνὴρ ἄνομος τὴν βου- λὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιστραφήτω ἐπὶ Κύριον, καὶ ἐλεη- θήσεται. » Ορᾷς όπως οὐκ ἐξαρκέσει πρὸς σωτηρίαν τὸ μόνον ζητεῖν, ἀλλ' εὑρόντας ἂν ἤδη καὶ ἐπιστρέ- φειν, δι' ὑπακοῆς δηλονότι καὶ πίστεως ; Οὕτω δὲ ἦν ἀνασώζεσθαι τὸν ἀμαθῆ καὶ δυσάγωγον τῶν Ἰουδαίων λαόν. Ἐπειδὴ δὲ κἂν τούτῳ λίαν ἀσυνετοῦντες ἁλί- σκονται, λοιπὸν εὐλόγως ἀκούσονται· ι Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί ἐσμεν ἡμεῖς, καὶ λόγος Κυρίου μεθ' ἡμῶν ἐστιν; Εἰς μάτην ἐγενήθη σχοῖνος ψευδής Γραμμα- τεῦσιν. Ἠσχύνθησαν σοφοί, ἐπτοήθησαν, ἐάλωσαν. Σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς ; ὅτι τὸν λόγον Κυρίου ἀπὸ εκδοκίμασαν. » Πῶς γὰρ οὐκ ἀπεδοκίμασαν, οὐ παρα- δεξάμενοι, ἢ πῶς οὐκ ἀτιμάζουσι, τὸ, ο Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος ; ν ἀπαιδεύτως περὶ αὐτοῦ λέγειν οὐ παραι- τούμενοι ; Απονοουμένων γὰρ τὸ, ἐκεῖνος, καὶ οὔπω θαυμάζειν ἀξιούντων αὐτὸν, καίτοι διὰ πολλῆς ἄγαν τῆς μεγαλουργίας ἐκπρεπεστάτην ἔχειν ὀφείλοντα παρ' αὐτοῖς τὴν ὑπόληψιν. Καὶ γογγυσμὸς περὶ αὐτοῦ ἦν πολὺς ἐν τοῖς ὄχλοις. Οἱ μὲν ἔλεγον· "Οτι ἀγαθός ἐστιν· ἄλλοι δὲ ἔλεγον· Οὔ, ἀλλὰ πλανᾷ τὸν ὄχλον. Δυσθήρατον μέν πως ἀεὶ, καὶ δυσεύρετόν ἐστι τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ δύνασθαι τῆς ἀληθείας τὸ χάλλος ίχν. ηλατείν δυσκατόρθωτον τοῖς πολλοῖς, ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ἀμαθεστέροις, καὶ οὐκ ἔχουσι τὸ ἐν συνέσει πικρόν, οἱ ροπαῖς ἀλογωτάταις λογισμῶν ἀσυνέτων ἐπὶ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς εὐπετέστερον ἀποκλίνοντες, καὶ τὴν τοῦ παρεμπίπτοντος φύσιν δοκιμάζειν οὐκ ἀνεχόμεν IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A D maxima fuma et existimatione esse debeat. mores æmulati potius, quam ea per quæ superna gratia illustrandi erant. Græcorum enim sapientes, et mundana illa ac dæmoniaca sapientia præditi, longis ac subtilibus disceptationibus, et aranes tela contexta, ut scriptumn est *, quærere simulant quid veritas, quid bonum, quidve justum sit na- tura, et solam veræ cognitionis umbram præ se ferentes, virtutis actione vacui prorsus rema- nent, adeoque supernæ ac veræ sapientiæ expertes cum sint, nudis tantuminodo se frustra verbis exercent : Judæi vero, illorum imperitiæ vicini et alines, quærunt Jesum, non ut eo invento cre- dant, ut ipsa rei natura declarat, sed ut, multis ipsum lacessentes conviciis, inexstinguibilem flam- mam suis capitibus arcessant. Alio quoque modo B vanissimam eos quæstionem facere putabimus. Simulant enim se tantummodo illum quærere, quo- niam abesset. Adesse quippe oportebat, inquiunt, festum celebrantibus miraculorum editorem, vo- luptatem oculorum potius quam utilitatem ex admiratione venantes. Sed qui legis scientiam præ se ferunt, et sacrarum Litterarum cognitionem supra modum sibi arrogant, propheticæ vocis sunt immemores, quæ ita habet : • Quærite Deun, et in inveniendo eum invocate: et postquam vobis appropinquaverit, derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et convertatur ad Dominum, et misericordiam consequetur . Vides ut ad salutem non modo quærere sufficiat, sed cum invenerimus, converti debeamus, per ob- edientiam nimirum ac fidem? Hoc autem pacto salvari poterat rudis ille ac prefractus Judzorun populus. Sed cum vel in hoc admodum vecordes comperiantur, jure tandem audient : • Quomodo dicetis quia Sapientes nos sumus, et lex Domini nobiscum est? Frustra factus est juncus mendax Scribis. Confusi sunt sapientes, et perterriti, et capti sunt. Sapientia quæ est in eis? quia verbun Domini reprobarunt. . Quomodo enim non re- probarunt, qui illud non susceperunt, aut quomo- do non illud respuunt, qui stulte de ipso dicere non verentur, Ubi est ille?, Superborun enim est ea vox, ille, et nondum eum colere dignan- tium, quamvis multis editis miraculis apud eos in C B VII, 12. Et murmur multum erat in turba de eo. Quidam enim dicebant : Quia bonus est; alii au- tem dicebant : Non, sed seducit turbas. Difficile inventu bonum est veritatis decus inda- gare, et compluribus arduum, sed praesertim rudioribus, et qui mentis acrimonia carent, qui cum stultarum rationum absurdissimis momentis ad id quodcunque sibi visum fuerit avidius feran- tur, et ejus quod se offert naturam probare noliut, unquam veram rerum qualitatem assequentur, st Isa. LIX, 5. tsa. LV, 6, 7. vs Jerem. viii, 8, 9. PATROL. GR. LXXIII.

Α νοι, τῆς ἀληθοῦς τῶν πραγμάτων ποιότητος οὐκ ἂν ἐφίκοιντό ποτε, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Γίνεσθε δόκιμοι τραπεζίται, » καὶ πάντα δὲ δοκιμάζειν ἡμᾶς ἀναπείθοντος, ὡς ἐξ ἀκριβοῦς ἐρεύνης ἐπὶ τὴν τοῦ συμφέροντος ἔρχεσθαι θήραν. Ακουέτωσαν τοίνυν, οἱ ἐκ πολλῆς παρανοίας τὸν Ἰησοῦν οὐ θαυμάζοντες, ἀδιακρίτως δὲ ὅτι πρέποι κατηγορεῖν ἐγνωκότες αὐ τοῦ· « Γεύσασθε, καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. » Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ τὸ ἑξαίρετον ἐν τῇ κατὰ γεῦσιν ποιότητι δοκιμάζοντες μέλι, καὶ ἐξ ὀλίγης κομιδή τῆς γεύσεως δέχονται τοῦ ζητουμένου τὴν αἴσθησιν, οὕτως οἱ εἰς πεῖραν, καὶ βραχείαν τῶν τοῦ διασώζον- τος ιόντες λόγων, ὅτι χρηστὸς ἐπιγνώσονται καὶ μαθόντες θαυμάσουσιν. Οἱ μὲν οὖν παρὰ τοῖς Ιου- δαίοις συνετώτεροι, συναγορεύουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ὀρθὴν ἐπ' αὐτῷ τὴν ψῆφον ἐκφέρουσι, συναινούντες ὡς ἀγαθῷ, ἐκεῖνο δὴ πάντως, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνθυμού- μενοι, ὡς οὐκ ἄν τῳ προσείη δύνασθαι κατορθοῦν, ὧν ἂν ἐργάτης δρῷτο Θεὸς, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχοι, ήγουν Θεοῦ μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο ἀγαθὸς, περ ἂν πρέποι καὶ τὸ διὰ πάντων εὐδοκιμεῖν, καὶ διὰ τῆς ἄνωθεν δυναμοῦσθαι χάριτος, εἰ καὶ οὐχ οὕτως ἦν ἐν Χριστῷ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῶν δυνάμεων Κύ- ριος. 'Αλογωτάταις δὲ λίαν ἐπινήχονται δόξαις, καὶ τῆς ἀληθείας ἀφεστᾶσι μακράν, οἱ πλάνον ἀποκαλεῖν οὐκ ἀκνήσαντες τὸν εἰς ἀπλανῆ τῆς δικαιοσύνης κατ- ευθύνοντα τρίβον. Ακουέτω τοιγαροῦν ὁ παράφρων Ἰουδαῖος· ὁ Οὐαὶ, οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρὸν, οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος! . Ἐν ἴσῃ γὰρ τάξει τῷ συνειπεῖν φαι λότητι τὸ κατηγορεῖν τοῦ καλοῦ, καὶ τῶν μὲν αἰσχρῶν τὴν εὐλογωτάτην ἀποστῆσαι κατάῤῥησιν, τοῖς δὲ ἐν τῇ τῶν ἀρίστων μοίρα τεταγμένοις μῶμον ἐπιρρί πτειν τὸν οὐδαμόθεν αὐτοῖς χρεωστούμενον. Προ ανεφωνεῖτο δὲ καὶ τὰ ἐπὶ ταύταις αὐτῶν ταῖς λοιδορίαις ἐγκλήματα. • Οὐαὶ γὰρ, φησίν, αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ ! δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ· ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατ ελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδή. » Οὐδεὶς μέντοι ἐν παρρησίᾳ ἐλάλει ὑπὲρ αὐτοῦ, διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων. Ἐν τοῖς Ἰουδαίοις ὁ γογγυσμὸς, καὶ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, οὐδένα δύνασθαί φησιν ἐν παῤῥησία λαλεῖν. Οὐκοῦν ἐξαιρέτως Ἰουδαίους ονομάζει τους τῶν Ἰουδαίων ἐξάρχοντας, οὐκ ἀξιώσας, ως γέ μοι φαίνεται, πρεσβυτέρους αὐτοὺς, ἡ ἱερέας, ἢ ἑτερόν τι προσειπεῖν τῶν τοιούτων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν πρὸς τὴν ἐπ' αὐτοῖς λύπην ἠκονημένος, οὓς δὴ καὶ εἰκότως, ὡς τὸν νοητὸν κατα φθείροντας ἀμπελῶνα καταιτιᾶται λέγων ἐν προφήταις Θεός· «Ποιμένες πολλοί διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνα μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητήν μου εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπ· ωλείας. Πῶς γὰρ οὐκ οἰησόμεθα κατεφθάρθαι κατ' ἀλή θειαν ἀμπελῶνα τὸν Δεσποτικὸν ταῖς αὐτῶν βδελυρίαις, ὅτε καὶ τὸ συνειπεῖν τῷ ἀγαθῷ, καὶ θαυμάσαι μόνον τὸ θαύματος ἄξιον επισφαλὲς ἀπεδείκνυον ; φορτικωτέ ραν δὲ ὅτι τοῖς ἡγουμένοις τῶν Ἰουδαίων τὴν κόλασιν απεργάζεται μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο, τίνι τῶν εὖ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tametsi Paulus jubeat ut simus probi nummularii, et nos omnia probare moneat”, ut accurato exa- mine ad ejus quod conducit indaginem veniamus. Audiant igitur, qui præ multa vecordia Jesum non suspiciunt, sed passim eum incusare statuunt : ‹ Gustate, et videte quia bonus est Dominus ". Quemadmodum enim ii qui gustu suavissimum mel probant, ex minima quam gustaverint parti- cula illud persentiscunt, ita qui vel minimum Salvatoris verba experti fuerint, agnoscent eum esse bonum, et agnitum suscipient. Inter Judæos itaque, qui sapientia cæteris antecellunt, Christum defendunt, et rectum de eo calculum ferunt, ei ceu bono assentientes, secumque reputantes ne- minem ea facere posse quorum Deus est opifex, nisi Deus sit natura, aut certe Dei particeps, ac proinde bonus, is cui per omnia probari conve- niat, et per supernam confirmari gratiam, tametsi in Christo ita non erat, cum sit ipse virtutum Dominus. Absurdissimis autem sententiis inna- tant, et a veritate longe abhorrent, qui imposio- rem vocare non verentur eum qui rectam justitiæ viam insistit. Audiat itaque vecors Judaeus : Va qui dicitis malum bonum, et bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lucem tenebras ! ., Bonum quippe incusare, idem est ac nequitiam. defendere, et res minus honestas debita crimina- tione eximere, et optimis reprehensionem impin- gere quam nullo modo merentur. Porro hæ Judai- corum conviciorum reprehensiones prædicta jam a prophetis erant. ‹ Væ enim, inquit, eis, quia re- cesserunt a me ! vaslabuntur, quia impie egerunt in me ego vero redemi eos : ipsi autem adversus me falsa locuti sunt 87. ; B VII, 15. Nemo tamen palam loquebatur de illo, propter melum Judæorum. c Inter Judaeos murmur erat, et propter me- tum Judæorum neminem ait libere loqui posse. Igi- tur Judæos præcipue nominat Judæorum principes, nolens eos, ut mihi videtur, seniores, aut sacer- dotes, aut alio istiusmodi nomine divinus evange- lista nuncupare, zelo pietatis in eos incitatus, D quos utique merito ceu intellectualis vineæ destru- ctores Deus accusat in prophetis dicens: ‹ Pasto- res multi disruperunt vineam meam, polluerunt partem meam, dederunt portionem meam deside- rabilem in desertum invium: facta est in perdi- tionem "8., Quomodo enim destructam revera esse videm Dominicam eorum fagitiis non putabi- mus, cum vel defendere bonum, et tantummodo mirari id quod admiratione dignum erat, apud eos integrum ac liberum non esset? Pœnam vero graviorem Judæis ex hoc et aliis imminere, quis sana mentis dubitaverit ? Ecce enim, ecce popu- Thess. v, 21. Psal. XXXIII, 9. ** Isa. v, 20. Osee VII, 13. ss Jerem. XII, 10.

Α νοι, τῆς ἀληθοῦς τῶν πραγμάτων ποιότητος οὐκ ἂν ἐφίκοιντό ποτε, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Γίνεσθε δόκιμοι τραπεζίται, » καὶ πάντα δὲ δοκιμάζειν ἡμᾶς ἀναπείθοντος, ὡς ἐξ ἀκριβοῦς ἐρεύνης ἐπὶ τὴν τοῦ συμφέροντος ἔρχεσθαι θήραν. Ακουέτωσαν τοίνυν, οἱ ἐκ πολλῆς παρανοίας τὸν Ἰησοῦν οὐ θαυμάζοντες, ἀδιακρίτως δὲ ὅτι πρέποι κατηγορεῖν ἐγνωκότες αὐ τοῦ· « Γεύσασθε, καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. » Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ τὸ ἑξαίρετον ἐν τῇ κατὰ γεῦσιν ποιότητι δοκιμάζοντες μέλι, καὶ ἐξ ὀλίγης κομιδή τῆς γεύσεως δέχονται τοῦ ζητουμένου τὴν αἴσθησιν, οὕτως οἱ εἰς πεῖραν, καὶ βραχείαν τῶν τοῦ διασώζον- τος ιόντες λόγων, ὅτι χρηστὸς ἐπιγνώσονται καὶ μαθόντες θαυμάσουσιν. Οἱ μὲν οὖν παρὰ τοῖς Ιου- δαίοις συνετώτεροι, συναγορεύουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ὀρθὴν ἐπ' αὐτῷ τὴν ψῆφον ἐκφέρουσι, συναινούντες ὡς ἀγαθῷ, ἐκεῖνο δὴ πάντως, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνθυμού- μενοι, ὡς οὐκ ἄν τῳ προσείη δύνασθαι κατορθοῦν, ὧν ἂν ἐργάτης δρῷτο Θεὸς, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχοι, ήγουν Θεοῦ μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο ἀγαθὸς, περ ἂν πρέποι καὶ τὸ διὰ πάντων εὐδοκιμεῖν, καὶ διὰ τῆς ἄνωθεν δυναμοῦσθαι χάριτος, εἰ καὶ οὐχ οὕτως ἦν ἐν Χριστῷ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῶν δυνάμεων Κύ- ριος. 'Αλογωτάταις δὲ λίαν ἐπινήχονται δόξαις, καὶ τῆς ἀληθείας ἀφεστᾶσι μακράν, οἱ πλάνον ἀποκαλεῖν οὐκ ἀκνήσαντες τὸν εἰς ἀπλανῆ τῆς δικαιοσύνης κατ- ευθύνοντα τρίβον. Ακουέτω τοιγαροῦν ὁ παράφρων Ἰουδαῖος· ὁ Οὐαὶ, οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρὸν, οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος! . Ἐν ἴσῃ γὰρ τάξει τῷ συνειπεῖν φαι λότητι τὸ κατηγορεῖν τοῦ καλοῦ, καὶ τῶν μὲν αἰσχρῶν τὴν εὐλογωτάτην ἀποστῆσαι κατάῤῥησιν, τοῖς δὲ ἐν τῇ τῶν ἀρίστων μοίρα τεταγμένοις μῶμον ἐπιρρί πτειν τὸν οὐδαμόθεν αὐτοῖς χρεωστούμενον. Προ ανεφωνεῖτο δὲ καὶ τὰ ἐπὶ ταύταις αὐτῶν ταῖς λοιδορίαις ἐγκλήματα. • Οὐαὶ γὰρ, φησίν, αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ ! δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ· ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατ ελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδή. » Οὐδεὶς μέντοι ἐν παρρησίᾳ ἐλάλει ὑπὲρ αὐτοῦ, διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων. Ἐν τοῖς Ἰουδαίοις ὁ γογγυσμὸς, καὶ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, οὐδένα δύνασθαί φησιν ἐν παῤῥησία λαλεῖν. Οὐκοῦν ἐξαιρέτως Ἰουδαίους ονομάζει τους τῶν Ἰουδαίων ἐξάρχοντας, οὐκ ἀξιώσας, ως γέ μοι φαίνεται, πρεσβυτέρους αὐτοὺς, ἡ ἱερέας, ἢ ἑτερόν τι προσειπεῖν τῶν τοιούτων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν πρὸς τὴν ἐπ' αὐτοῖς λύπην ἠκονημένος, οὓς δὴ καὶ εἰκότως, ὡς τὸν νοητὸν κατα φθείροντας ἀμπελῶνα καταιτιᾶται λέγων ἐν προφήταις Θεός· «Ποιμένες πολλοί διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνα μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητήν μου εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπ· ωλείας. Πῶς γὰρ οὐκ οἰησόμεθα κατεφθάρθαι κατ' ἀλή θειαν ἀμπελῶνα τὸν Δεσποτικὸν ταῖς αὐτῶν βδελυρίαις, ὅτε καὶ τὸ συνειπεῖν τῷ ἀγαθῷ, καὶ θαυμάσαι μόνον τὸ θαύματος ἄξιον επισφαλὲς ἀπεδείκνυον ; φορτικωτέ ραν δὲ ὅτι τοῖς ἡγουμένοις τῶν Ἰουδαίων τὴν κόλασιν απεργάζεται μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο, τίνι τῶν εὖ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tametsi Paulus jubeat ut simus probi nummularii, et nos omnia probare moneat”, ut accurato exa- mine ad ejus quod conducit indaginem veniamus. Audiant igitur, qui præ multa vecordia Jesum non suspiciunt, sed passim eum incusare statuunt : ‹ Gustate, et videte quia bonus est Dominus ". Quemadmodum enim ii qui gustu suavissimum mel probant, ex minima quam gustaverint parti- cula illud persentiscunt, ita qui vel minimum Salvatoris verba experti fuerint, agnoscent eum esse bonum, et agnitum suscipient. Inter Judæos itaque, qui sapientia cæteris antecellunt, Christum defendunt, et rectum de eo calculum ferunt, ei ceu bono assentientes, secumque reputantes ne- minem ea facere posse quorum Deus est opifex, nisi Deus sit natura, aut certe Dei particeps, ac proinde bonus, is cui per omnia probari conve- niat, et per supernam confirmari gratiam, tametsi in Christo ita non erat, cum sit ipse virtutum Dominus. Absurdissimis autem sententiis inna- tant, et a veritate longe abhorrent, qui imposio- rem vocare non verentur eum qui rectam justitiæ viam insistit. Audiat itaque vecors Judaeus : Va qui dicitis malum bonum, et bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lucem tenebras ! ., Bonum quippe incusare, idem est ac nequitiam. defendere, et res minus honestas debita crimina- tione eximere, et optimis reprehensionem impin- gere quam nullo modo merentur. Porro hæ Judai- corum conviciorum reprehensiones prædicta jam a prophetis erant. ‹ Væ enim, inquit, eis, quia re- cesserunt a me ! vaslabuntur, quia impie egerunt in me ego vero redemi eos : ipsi autem adversus me falsa locuti sunt 87. ; B VII, 15. Nemo tamen palam loquebatur de illo, propter melum Judæorum. c Inter Judaeos murmur erat, et propter me- tum Judæorum neminem ait libere loqui posse. Igi- tur Judæos præcipue nominat Judæorum principes, nolens eos, ut mihi videtur, seniores, aut sacer- dotes, aut alio istiusmodi nomine divinus evange- lista nuncupare, zelo pietatis in eos incitatus, D quos utique merito ceu intellectualis vineæ destru- ctores Deus accusat in prophetis dicens: ‹ Pasto- res multi disruperunt vineam meam, polluerunt partem meam, dederunt portionem meam deside- rabilem in desertum invium: facta est in perdi- tionem "8., Quomodo enim destructam revera esse videm Dominicam eorum fagitiis non putabi- mus, cum vel defendere bonum, et tantummodo mirari id quod admiratione dignum erat, apud eos integrum ac liberum non esset? Pœnam vero graviorem Judæis ex hoc et aliis imminere, quis sana mentis dubitaverit ? Ecce enim, ecce popu- Thess. v, 21. Psal. XXXIII, 9. ** Isa. v, 20. Osee VII, 13. ss Jerem. XII, 10.

Α νοι, τῆς ἀληθοῦς τῶν πραγμάτων ποιότητος οὐκ ἂν ἐφίκοιντό ποτε, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Γίνεσθε δόκιμοι τραπεζίται, » καὶ πάντα δὲ δοκιμάζειν ἡμᾶς ἀναπείθοντος, ὡς ἐξ ἀκριβοῦς ἐρεύνης ἐπὶ τὴν τοῦ συμφέροντος ἔρχεσθαι θήραν. Ακουέτωσαν τοίνυν, οἱ ἐκ πολλῆς παρανοίας τὸν Ἰησοῦν οὐ θαυμάζοντες, ἀδιακρίτως δὲ ὅτι πρέποι κατηγορεῖν ἐγνωκότες αὐ τοῦ· « Γεύσασθε, καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. » Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ τὸ ἑξαίρετον ἐν τῇ κατὰ γεῦσιν ποιότητι δοκιμάζοντες μέλι, καὶ ἐξ ὀλίγης κομιδή τῆς γεύσεως δέχονται τοῦ ζητουμένου τὴν αἴσθησιν, οὕτως οἱ εἰς πεῖραν, καὶ βραχείαν τῶν τοῦ διασώζον- τος ιόντες λόγων, ὅτι χρηστὸς ἐπιγνώσονται καὶ μαθόντες θαυμάσουσιν. Οἱ μὲν οὖν παρὰ τοῖς Ιου- δαίοις συνετώτεροι, συναγορεύουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ὀρθὴν ἐπ' αὐτῷ τὴν ψῆφον ἐκφέρουσι, συναινούντες ὡς ἀγαθῷ, ἐκεῖνο δὴ πάντως, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνθυμού- μενοι, ὡς οὐκ ἄν τῳ προσείη δύνασθαι κατορθοῦν, ὧν ἂν ἐργάτης δρῷτο Θεὸς, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχοι, ήγουν Θεοῦ μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο ἀγαθὸς, περ ἂν πρέποι καὶ τὸ διὰ πάντων εὐδοκιμεῖν, καὶ διὰ τῆς ἄνωθεν δυναμοῦσθαι χάριτος, εἰ καὶ οὐχ οὕτως ἦν ἐν Χριστῷ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῶν δυνάμεων Κύ- ριος. 'Αλογωτάταις δὲ λίαν ἐπινήχονται δόξαις, καὶ τῆς ἀληθείας ἀφεστᾶσι μακράν, οἱ πλάνον ἀποκαλεῖν οὐκ ἀκνήσαντες τὸν εἰς ἀπλανῆ τῆς δικαιοσύνης κατ- ευθύνοντα τρίβον. Ακουέτω τοιγαροῦν ὁ παράφρων Ἰουδαῖος· ὁ Οὐαὶ, οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρὸν, οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος! . Ἐν ἴσῃ γὰρ τάξει τῷ συνειπεῖν φαι λότητι τὸ κατηγορεῖν τοῦ καλοῦ, καὶ τῶν μὲν αἰσχρῶν τὴν εὐλογωτάτην ἀποστῆσαι κατάῤῥησιν, τοῖς δὲ ἐν τῇ τῶν ἀρίστων μοίρα τεταγμένοις μῶμον ἐπιρρί πτειν τὸν οὐδαμόθεν αὐτοῖς χρεωστούμενον. Προ ανεφωνεῖτο δὲ καὶ τὰ ἐπὶ ταύταις αὐτῶν ταῖς λοιδορίαις ἐγκλήματα. • Οὐαὶ γὰρ, φησίν, αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ ! δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ· ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατ ελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδή. » Οὐδεὶς μέντοι ἐν παρρησίᾳ ἐλάλει ὑπὲρ αὐτοῦ, διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων. Ἐν τοῖς Ἰουδαίοις ὁ γογγυσμὸς, καὶ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, οὐδένα δύνασθαί φησιν ἐν παῤῥησία λαλεῖν. Οὐκοῦν ἐξαιρέτως Ἰουδαίους ονομάζει τους τῶν Ἰουδαίων ἐξάρχοντας, οὐκ ἀξιώσας, ως γέ μοι φαίνεται, πρεσβυτέρους αὐτοὺς, ἡ ἱερέας, ἢ ἑτερόν τι προσειπεῖν τῶν τοιούτων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν πρὸς τὴν ἐπ' αὐτοῖς λύπην ἠκονημένος, οὓς δὴ καὶ εἰκότως, ὡς τὸν νοητὸν κατα φθείροντας ἀμπελῶνα καταιτιᾶται λέγων ἐν προφήταις Θεός· «Ποιμένες πολλοί διέφθειραν τὸν ἀμπελῶνα μου, ἐμόλυναν τὴν μερίδα μου, ἔδωκαν μερίδα ἐπιθυμητήν μου εἰς ἔρημον ἄβατον, ἐγενήθη εἰς ἀφανισμὸν ἀπ· ωλείας. Πῶς γὰρ οὐκ οἰησόμεθα κατεφθάρθαι κατ' ἀλή θειαν ἀμπελῶνα τὸν Δεσποτικὸν ταῖς αὐτῶν βδελυρίαις, ὅτε καὶ τὸ συνειπεῖν τῷ ἀγαθῷ, καὶ θαυμάσαι μόνον τὸ θαύματος ἄξιον επισφαλὲς ἀπεδείκνυον ; φορτικωτέ ραν δὲ ὅτι τοῖς ἡγουμένοις τῶν Ἰουδαίων τὴν κόλασιν απεργάζεται μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο, τίνι τῶν εὖ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. tametsi Paulus jubeat ut simus probi nummularii, et nos omnia probare moneat”, ut accurato exa- mine ad ejus quod conducit indaginem veniamus. Audiant igitur, qui præ multa vecordia Jesum non suspiciunt, sed passim eum incusare statuunt : ‹ Gustate, et videte quia bonus est Dominus ". Quemadmodum enim ii qui gustu suavissimum mel probant, ex minima quam gustaverint parti- cula illud persentiscunt, ita qui vel minimum Salvatoris verba experti fuerint, agnoscent eum esse bonum, et agnitum suscipient. Inter Judæos itaque, qui sapientia cæteris antecellunt, Christum defendunt, et rectum de eo calculum ferunt, ei ceu bono assentientes, secumque reputantes ne- minem ea facere posse quorum Deus est opifex, nisi Deus sit natura, aut certe Dei particeps, ac proinde bonus, is cui per omnia probari conve- niat, et per supernam confirmari gratiam, tametsi in Christo ita non erat, cum sit ipse virtutum Dominus. Absurdissimis autem sententiis inna- tant, et a veritate longe abhorrent, qui imposio- rem vocare non verentur eum qui rectam justitiæ viam insistit. Audiat itaque vecors Judaeus : Va qui dicitis malum bonum, et bonum malum: qui ponitis tenebras lucem, et lucem tenebras ! ., Bonum quippe incusare, idem est ac nequitiam. defendere, et res minus honestas debita crimina- tione eximere, et optimis reprehensionem impin- gere quam nullo modo merentur. Porro hæ Judai- corum conviciorum reprehensiones prædicta jam a prophetis erant. ‹ Væ enim, inquit, eis, quia re- cesserunt a me ! vaslabuntur, quia impie egerunt in me ego vero redemi eos : ipsi autem adversus me falsa locuti sunt 87. ; B VII, 15. Nemo tamen palam loquebatur de illo, propter melum Judæorum. c Inter Judaeos murmur erat, et propter me- tum Judæorum neminem ait libere loqui posse. Igi- tur Judæos præcipue nominat Judæorum principes, nolens eos, ut mihi videtur, seniores, aut sacer- dotes, aut alio istiusmodi nomine divinus evange- lista nuncupare, zelo pietatis in eos incitatus, D quos utique merito ceu intellectualis vineæ destru- ctores Deus accusat in prophetis dicens: ‹ Pasto- res multi disruperunt vineam meam, polluerunt partem meam, dederunt portionem meam deside- rabilem in desertum invium: facta est in perdi- tionem "8., Quomodo enim destructam revera esse videm Dominicam eorum fagitiis non putabi- mus, cum vel defendere bonum, et tantummodo mirari id quod admiratione dignum erat, apud eos integrum ac liberum non esset? Pœnam vero graviorem Judæis ex hoc et aliis imminere, quis sana mentis dubitaverit ? Ecce enim, ecce popu- Thess. v, 21. Psal. XXXIII, 9. ** Isa. v, 20. Osee VII, 13. ss Jerem. XII, 10.

φρονούντων ἀμφίβολον; Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ, δέδιέ τε καὶ καταφρίττει μὲν αὐτοὺς ὁ λαὸς, οὐ παιδαγωγεῖται Β δὲ κατὰ νόμον; ἀλλ᾽ οὐδὲ ζῆν ἐκδιδάσκεται κατὰ λόγον τὸν πρέποντα, καίτοι καὶ μάλα προθύμως οἷσπερ ἂν ἐπιτάξειαν ὑποκείμενος. Απόδειξις γὰρ τῆς εἰς ἄκρον ὑποταγῆς ὁ φόβος. Παρανομείν τοιγαρ οὖν, ἢ τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν περιαθρεῖν εὐγνωμό νως ἠναγκάζετο, καὶ δι' ὧν οὐδ᾽ ὅσον ἐπαινέσαι τὸ ἀγαθὸν τολμῶσιν, ἐθελούσιον μὲν οὐδαμῶς, βιαιοτά την δὲ ὥσπερ, καθ᾽ ὧν ἂν ἐκεῖνοι βούλωνται, τὴν ἐπὶ φαυλότητι ψῆφον ἐκφέρειν, καὶ τὸν ἐπαίνου, καὶ θαύματος ἄξιον, ὡς αἰσχρὸν κατακρίνειν. "Ονπερ οὖν τρόπον ἂν ἄριστά τις ανήρ θαλαττεύειν εἰδὼς, καὶ τοῖς τῆς νεὼς πηδαλίοις προσκαθήμενος, καὶ πει- θεμένην ἔχων αὐτὴν ἀγάγοι κατὰ πετρῶν, αὐτὸς ἂν ὑπαίτιος νοοῖτο γεγονώς τοῦ πταίσματος· ἡ ὥσπερ ἂν εἴ τις ἱππηλατεῖν εἰθισμένος, εὐδρομωτάτοις μὲν λίαν ἐπιχοῖτο τοῖς πώλοις, εὐπαρακόμιστον δὲ αὐτῶν καὶ τὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο πτῆσιν τοῖς τῶν χαλι νῶν ἀνακρούσμασιν ἔχειν δυνάμενος, εἶτα λίθω προσαββάξας τους τροχούς, οὐ τοῖς πώλοις τοῦ πα θεῖν τὴν αἰτίαν εὐλόγως μέν, μᾶλλον ἑαυτῷ περιθή- σει· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, οὐχ ὅπως τιμῶντα μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ὑπὲρ τοῦτο φόβῳ δουλαγωγούμενον ἔχοντες τὸν λαόν, ἀπαδόντως δὲ τοῖς θείοις προστάγμασι διοικήσαντες, δικαίως ἂν αὐτοὶ τῆς ἁπάντων ἀπωλείας εὐθύνας ἐκτίσειαν. Οτι δὲ αὐτοὶ τῆς τῶν λαῶν ἀπωλείας γε- γόνασι πρόφασις, μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ιερεμίας· « "Οτι οἱ ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὴν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν, διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν. » Ἤδη δὲ τῆς ἑορτῆς μεσούσης, ἀνέβη ὁ Ιη- σοῦς εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐδίδασκεν. Ιεροπρεπής τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ διδασκαλία· ποῦ γὰρ δὴ καὶ ἑτέρωθι μᾶλλον ἐχρῆν τὴν θείαν ἀκούε σθαι φωνὴν, εἰ μὴ ἐν τόποις, οἷς τὸ θεῖον ἐνοικεῖν πιστεύηται; Πάντα μὲν γὰρ περιέπει Θεὸς, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο περιγραπτός τόπῳ, ὅσον δὲ εἰς ἰδίαν φύσιν, παντελῶς τοῖς οὖσιν ἀχώρητος· πρεπωδέστερον δ' ὅπως χώραν αὐτὸν τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖν ὑποτοπήσομεν, καὶ τὸ δοκοῦν τῇ θείᾳ φύσει ἀκουστὸν ἡμῖν ἐν ἱεροῖς μάλιστα τόποις ἔσεσθαι νομιοῦμεν εὐλογώτατα. "Οπερ δὲ πάλιν ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ τοῖς ἀνωτέρω κατεγρά- φετο, τοῦτο νῦν εἰς ἀλήθειαν μετασκευάζει Χριστός. Φησὶ γὰρ πρὸς Μωσέα τὸν ἱεροφάντην Θεός. Καὶ ἐπιθήσεις τὸ ἱλαστήριον ἐπὶ τὴν κιβωτὸν ἄνωθεν, καὶ εἰς τὴν κιβωτὸν ἐμβαλεῖς τὰ μαρτύρια, & ἐὰν δῶ σοι· καὶ γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν, καὶ λαλήσω σοι ἄνωθεν τοῦ ἱλαστηρίου, αναμέσον τῶν δύο Χερου Εἰμ τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ τοῦ μαρτυρίου, κατὰ πάντα, ὅσα ἐὰν ἐντείλωμαί σοι πρὸς τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. » Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, μεσούσης ἤδη τῆς ἑορτῆς, καθὰ γέγραπται, ἐν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ ἀνακειμένοις τῷ Θεῷ τόποις παρελθών ὡς Θεός, ἐκεῖ τοῖς ὄχλοις προσλαλεῖ, καίτοι λεληθότως ἀναβεβηκώς, ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ τὴν σκηνήν ἱλαστηρίου, λεληθότως μὲν ἦν ἡ Θεοῦ κάθοδος, νεου μένη δὲ τότε μόλις, ὅτε τοῦ λαλεῖν ἐνειστήκει καιρός. Ενὶ δὲ καὶ τότε τῷ μακαρίῳ Μωσεί διελέγετο Θεὸς, . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A lus eos reformidat, sed juxta legem non eruditur, neque rectam vivendi normam edocetur, licet eorum mandatis prompte et alacriter obsequatur. Sumni enim obsequii indicium est metus. Pre- varicari itaque, aut legislatoris nutum æquo animo circumspicere cogebatur, et non modo bonum lau- dare non audet, verum etiam in quos illi voluerint sententiam ferre cogitur, et laude atque admira- tione dignum, ut infamem damnare. Quemadmo- dum ergo si quis navigandi peritus, et navis ad cursum expeditæ gubernaculis insidens, eam in cautes ac scopulos illiserit, naufragii reus erit: et quemadmodum peritus auriga pernicissimis equis insidens, cum eorum cursum quo velit ha- benis flectere posset, in saxum rotas egerit, non culpam in equos, sed in seipsum potius jure con- feret : sic, opinor, Judæorum principes, cum po- pulum non obsequentem modo, sed et servili metu præterea subditum haberent, verum eum non juxta præcepta divina rexerint, jure perditionis omnium daturi sunt pœnas. Quod autem ipsi perditionis populorum causa fuerint, testis nobis aderit Jeremnias propheta, dicens :: Quia stulte pasto- res egerunt, et Dominum non quæsierunt. Pro- pterea non intellexit omnis grex, et dispersi SHNI ". > G Jerem. x, 21; D VII, 14. Jani autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum, et docebat. Salvatoris nostri doctrina sacra est, ac san- ctum decet ubi enim potius divinam vocem au- diri necesse est, quam in locis in quibus Deus habi- tare creditur? Omnia quippe Deus complectitur, nec cogitandum est eum loco contineri, et quoad suan naturam, a rebus creatis comprehendi nequit : convenientius tamen ipsum in sanctis locis habi- tare putabimus, et naturæ divinæ voluntatem in sacris potissimum locis patefactum iri, nobis jure merito arbitrabimur. Quod autem veteribus in typo et figura describebatur, id nunc Christus ad veritatem transfert. Deus enim ad Mosen sa- crorum interpretem ait: Et impones propitia- torium super arcan desuper, et in arcam injicies testimonia quæ tibi dedero; et innotescam tibi inde, et loquar tibi desursum propitiatorii, inter duos cherubim exsistentes super arcam testimonii, se- cundum omnia quæcunque mandavero tibi ad filios Israel 60., Dominus vero noster Jesus Christus medio jam festo die, ut scriptum est", in sanctis et Deo consecratis locis astans, ut Deus, ibi tur- bas allatur, quamvis clam ascendisset, sicut in tabernaculum propitiatorii clam Deum quidem de- scendebat, sed tum vix agnoscebatur, cum lo- quendi tempus advenisset. Cum uno vero beato Mose tunc quoque loquebatur Deus, non cum Exod. xxv, 16-22. Joan. vi, 14. 、

φρονούντων ἀμφίβολον; Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ, δέδιέ τε καὶ καταφρίττει μὲν αὐτοὺς ὁ λαὸς, οὐ παιδαγωγεῖται Β δὲ κατὰ νόμον; ἀλλ᾽ οὐδὲ ζῆν ἐκδιδάσκεται κατὰ λόγον τὸν πρέποντα, καίτοι καὶ μάλα προθύμως οἷσπερ ἂν ἐπιτάξειαν ὑποκείμενος. Απόδειξις γὰρ τῆς εἰς ἄκρον ὑποταγῆς ὁ φόβος. Παρανομείν τοιγαρ οὖν, ἢ τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν περιαθρεῖν εὐγνωμό νως ἠναγκάζετο, καὶ δι' ὧν οὐδ᾽ ὅσον ἐπαινέσαι τὸ ἀγαθὸν τολμῶσιν, ἐθελούσιον μὲν οὐδαμῶς, βιαιοτά την δὲ ὥσπερ, καθ᾽ ὧν ἂν ἐκεῖνοι βούλωνται, τὴν ἐπὶ φαυλότητι ψῆφον ἐκφέρειν, καὶ τὸν ἐπαίνου, καὶ θαύματος ἄξιον, ὡς αἰσχρὸν κατακρίνειν. "Ονπερ οὖν τρόπον ἂν ἄριστά τις ανήρ θαλαττεύειν εἰδὼς, καὶ τοῖς τῆς νεὼς πηδαλίοις προσκαθήμενος, καὶ πει- θεμένην ἔχων αὐτὴν ἀγάγοι κατὰ πετρῶν, αὐτὸς ἂν ὑπαίτιος νοοῖτο γεγονώς τοῦ πταίσματος· ἡ ὥσπερ ἂν εἴ τις ἱππηλατεῖν εἰθισμένος, εὐδρομωτάτοις μὲν λίαν ἐπιχοῖτο τοῖς πώλοις, εὐπαρακόμιστον δὲ αὐτῶν καὶ τὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο πτῆσιν τοῖς τῶν χαλι νῶν ἀνακρούσμασιν ἔχειν δυνάμενος, εἶτα λίθω προσαββάξας τους τροχούς, οὐ τοῖς πώλοις τοῦ πα θεῖν τὴν αἰτίαν εὐλόγως μέν, μᾶλλον ἑαυτῷ περιθή- σει· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, οὐχ ὅπως τιμῶντα μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ὑπὲρ τοῦτο φόβῳ δουλαγωγούμενον ἔχοντες τὸν λαόν, ἀπαδόντως δὲ τοῖς θείοις προστάγμασι διοικήσαντες, δικαίως ἂν αὐτοὶ τῆς ἁπάντων ἀπωλείας εὐθύνας ἐκτίσειαν. Οτι δὲ αὐτοὶ τῆς τῶν λαῶν ἀπωλείας γε- γόνασι πρόφασις, μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ιερεμίας· « "Οτι οἱ ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὴν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν, διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν. » Ἤδη δὲ τῆς ἑορτῆς μεσούσης, ἀνέβη ὁ Ιη- σοῦς εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐδίδασκεν. Ιεροπρεπής τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ διδασκαλία· ποῦ γὰρ δὴ καὶ ἑτέρωθι μᾶλλον ἐχρῆν τὴν θείαν ἀκούε σθαι φωνὴν, εἰ μὴ ἐν τόποις, οἷς τὸ θεῖον ἐνοικεῖν πιστεύηται; Πάντα μὲν γὰρ περιέπει Θεὸς, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο περιγραπτός τόπῳ, ὅσον δὲ εἰς ἰδίαν φύσιν, παντελῶς τοῖς οὖσιν ἀχώρητος· πρεπωδέστερον δ' ὅπως χώραν αὐτὸν τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖν ὑποτοπήσομεν, καὶ τὸ δοκοῦν τῇ θείᾳ φύσει ἀκουστὸν ἡμῖν ἐν ἱεροῖς μάλιστα τόποις ἔσεσθαι νομιοῦμεν εὐλογώτατα. "Οπερ δὲ πάλιν ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ τοῖς ἀνωτέρω κατεγρά- φετο, τοῦτο νῦν εἰς ἀλήθειαν μετασκευάζει Χριστός. Φησὶ γὰρ πρὸς Μωσέα τὸν ἱεροφάντην Θεός. Καὶ ἐπιθήσεις τὸ ἱλαστήριον ἐπὶ τὴν κιβωτὸν ἄνωθεν, καὶ εἰς τὴν κιβωτὸν ἐμβαλεῖς τὰ μαρτύρια, & ἐὰν δῶ σοι· καὶ γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν, καὶ λαλήσω σοι ἄνωθεν τοῦ ἱλαστηρίου, αναμέσον τῶν δύο Χερου Εἰμ τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ τοῦ μαρτυρίου, κατὰ πάντα, ὅσα ἐὰν ἐντείλωμαί σοι πρὸς τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. » Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, μεσούσης ἤδη τῆς ἑορτῆς, καθὰ γέγραπται, ἐν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ ἀνακειμένοις τῷ Θεῷ τόποις παρελθών ὡς Θεός, ἐκεῖ τοῖς ὄχλοις προσλαλεῖ, καίτοι λεληθότως ἀναβεβηκώς, ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ τὴν σκηνήν ἱλαστηρίου, λεληθότως μὲν ἦν ἡ Θεοῦ κάθοδος, νεου μένη δὲ τότε μόλις, ὅτε τοῦ λαλεῖν ἐνειστήκει καιρός. Ενὶ δὲ καὶ τότε τῷ μακαρίῳ Μωσεί διελέγετο Θεὸς, . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A lus eos reformidat, sed juxta legem non eruditur, neque rectam vivendi normam edocetur, licet eorum mandatis prompte et alacriter obsequatur. Sumni enim obsequii indicium est metus. Pre- varicari itaque, aut legislatoris nutum æquo animo circumspicere cogebatur, et non modo bonum lau- dare non audet, verum etiam in quos illi voluerint sententiam ferre cogitur, et laude atque admira- tione dignum, ut infamem damnare. Quemadmo- dum ergo si quis navigandi peritus, et navis ad cursum expeditæ gubernaculis insidens, eam in cautes ac scopulos illiserit, naufragii reus erit: et quemadmodum peritus auriga pernicissimis equis insidens, cum eorum cursum quo velit ha- benis flectere posset, in saxum rotas egerit, non culpam in equos, sed in seipsum potius jure con- feret : sic, opinor, Judæorum principes, cum po- pulum non obsequentem modo, sed et servili metu præterea subditum haberent, verum eum non juxta præcepta divina rexerint, jure perditionis omnium daturi sunt pœnas. Quod autem ipsi perditionis populorum causa fuerint, testis nobis aderit Jeremnias propheta, dicens :: Quia stulte pasto- res egerunt, et Dominum non quæsierunt. Pro- pterea non intellexit omnis grex, et dispersi SHNI ". > G Jerem. x, 21; D VII, 14. Jani autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum, et docebat. Salvatoris nostri doctrina sacra est, ac san- ctum decet ubi enim potius divinam vocem au- diri necesse est, quam in locis in quibus Deus habi- tare creditur? Omnia quippe Deus complectitur, nec cogitandum est eum loco contineri, et quoad suan naturam, a rebus creatis comprehendi nequit : convenientius tamen ipsum in sanctis locis habi- tare putabimus, et naturæ divinæ voluntatem in sacris potissimum locis patefactum iri, nobis jure merito arbitrabimur. Quod autem veteribus in typo et figura describebatur, id nunc Christus ad veritatem transfert. Deus enim ad Mosen sa- crorum interpretem ait: Et impones propitia- torium super arcan desuper, et in arcam injicies testimonia quæ tibi dedero; et innotescam tibi inde, et loquar tibi desursum propitiatorii, inter duos cherubim exsistentes super arcam testimonii, se- cundum omnia quæcunque mandavero tibi ad filios Israel 60., Dominus vero noster Jesus Christus medio jam festo die, ut scriptum est", in sanctis et Deo consecratis locis astans, ut Deus, ibi tur- bas allatur, quamvis clam ascendisset, sicut in tabernaculum propitiatorii clam Deum quidem de- scendebat, sed tum vix agnoscebatur, cum lo- quendi tempus advenisset. Cum uno vero beato Mose tunc quoque loquebatur Deus, non cum Exod. xxv, 16-22. Joan. vi, 14. 、

φρονούντων ἀμφίβολον; Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ, δέδιέ τε καὶ καταφρίττει μὲν αὐτοὺς ὁ λαὸς, οὐ παιδαγωγεῖται Β δὲ κατὰ νόμον; ἀλλ᾽ οὐδὲ ζῆν ἐκδιδάσκεται κατὰ λόγον τὸν πρέποντα, καίτοι καὶ μάλα προθύμως οἷσπερ ἂν ἐπιτάξειαν ὑποκείμενος. Απόδειξις γὰρ τῆς εἰς ἄκρον ὑποταγῆς ὁ φόβος. Παρανομείν τοιγαρ οὖν, ἢ τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν περιαθρεῖν εὐγνωμό νως ἠναγκάζετο, καὶ δι' ὧν οὐδ᾽ ὅσον ἐπαινέσαι τὸ ἀγαθὸν τολμῶσιν, ἐθελούσιον μὲν οὐδαμῶς, βιαιοτά την δὲ ὥσπερ, καθ᾽ ὧν ἂν ἐκεῖνοι βούλωνται, τὴν ἐπὶ φαυλότητι ψῆφον ἐκφέρειν, καὶ τὸν ἐπαίνου, καὶ θαύματος ἄξιον, ὡς αἰσχρὸν κατακρίνειν. "Ονπερ οὖν τρόπον ἂν ἄριστά τις ανήρ θαλαττεύειν εἰδὼς, καὶ τοῖς τῆς νεὼς πηδαλίοις προσκαθήμενος, καὶ πει- θεμένην ἔχων αὐτὴν ἀγάγοι κατὰ πετρῶν, αὐτὸς ἂν ὑπαίτιος νοοῖτο γεγονώς τοῦ πταίσματος· ἡ ὥσπερ ἂν εἴ τις ἱππηλατεῖν εἰθισμένος, εὐδρομωτάτοις μὲν λίαν ἐπιχοῖτο τοῖς πώλοις, εὐπαρακόμιστον δὲ αὐτῶν καὶ τὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο πτῆσιν τοῖς τῶν χαλι νῶν ἀνακρούσμασιν ἔχειν δυνάμενος, εἶτα λίθω προσαββάξας τους τροχούς, οὐ τοῖς πώλοις τοῦ πα θεῖν τὴν αἰτίαν εὐλόγως μέν, μᾶλλον ἑαυτῷ περιθή- σει· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, οὐχ ὅπως τιμῶντα μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ὑπὲρ τοῦτο φόβῳ δουλαγωγούμενον ἔχοντες τὸν λαόν, ἀπαδόντως δὲ τοῖς θείοις προστάγμασι διοικήσαντες, δικαίως ἂν αὐτοὶ τῆς ἁπάντων ἀπωλείας εὐθύνας ἐκτίσειαν. Οτι δὲ αὐτοὶ τῆς τῶν λαῶν ἀπωλείας γε- γόνασι πρόφασις, μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ιερεμίας· « "Οτι οἱ ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὴν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν, διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν. » Ἤδη δὲ τῆς ἑορτῆς μεσούσης, ἀνέβη ὁ Ιη- σοῦς εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐδίδασκεν. Ιεροπρεπής τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ διδασκαλία· ποῦ γὰρ δὴ καὶ ἑτέρωθι μᾶλλον ἐχρῆν τὴν θείαν ἀκούε σθαι φωνὴν, εἰ μὴ ἐν τόποις, οἷς τὸ θεῖον ἐνοικεῖν πιστεύηται; Πάντα μὲν γὰρ περιέπει Θεὸς, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο περιγραπτός τόπῳ, ὅσον δὲ εἰς ἰδίαν φύσιν, παντελῶς τοῖς οὖσιν ἀχώρητος· πρεπωδέστερον δ' ὅπως χώραν αὐτὸν τοῖς ἁγίοις ἐνοικεῖν ὑποτοπήσομεν, καὶ τὸ δοκοῦν τῇ θείᾳ φύσει ἀκουστὸν ἡμῖν ἐν ἱεροῖς μάλιστα τόποις ἔσεσθαι νομιοῦμεν εὐλογώτατα. "Οπερ δὲ πάλιν ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ τοῖς ἀνωτέρω κατεγρά- φετο, τοῦτο νῦν εἰς ἀλήθειαν μετασκευάζει Χριστός. Φησὶ γὰρ πρὸς Μωσέα τὸν ἱεροφάντην Θεός. Καὶ ἐπιθήσεις τὸ ἱλαστήριον ἐπὶ τὴν κιβωτὸν ἄνωθεν, καὶ εἰς τὴν κιβωτὸν ἐμβαλεῖς τὰ μαρτύρια, & ἐὰν δῶ σοι· καὶ γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν, καὶ λαλήσω σοι ἄνωθεν τοῦ ἱλαστηρίου, αναμέσον τῶν δύο Χερου Εἰμ τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ τοῦ μαρτυρίου, κατὰ πάντα, ὅσα ἐὰν ἐντείλωμαί σοι πρὸς τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. » Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, μεσούσης ἤδη τῆς ἑορτῆς, καθὰ γέγραπται, ἐν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ ἀνακειμένοις τῷ Θεῷ τόποις παρελθών ὡς Θεός, ἐκεῖ τοῖς ὄχλοις προσλαλεῖ, καίτοι λεληθότως ἀναβεβηκώς, ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ τὴν σκηνήν ἱλαστηρίου, λεληθότως μὲν ἦν ἡ Θεοῦ κάθοδος, νεου μένη δὲ τότε μόλις, ὅτε τοῦ λαλεῖν ἐνειστήκει καιρός. Ενὶ δὲ καὶ τότε τῷ μακαρίῳ Μωσεί διελέγετο Θεὸς, . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A lus eos reformidat, sed juxta legem non eruditur, neque rectam vivendi normam edocetur, licet eorum mandatis prompte et alacriter obsequatur. Sumni enim obsequii indicium est metus. Pre- varicari itaque, aut legislatoris nutum æquo animo circumspicere cogebatur, et non modo bonum lau- dare non audet, verum etiam in quos illi voluerint sententiam ferre cogitur, et laude atque admira- tione dignum, ut infamem damnare. Quemadmo- dum ergo si quis navigandi peritus, et navis ad cursum expeditæ gubernaculis insidens, eam in cautes ac scopulos illiserit, naufragii reus erit: et quemadmodum peritus auriga pernicissimis equis insidens, cum eorum cursum quo velit ha- benis flectere posset, in saxum rotas egerit, non culpam in equos, sed in seipsum potius jure con- feret : sic, opinor, Judæorum principes, cum po- pulum non obsequentem modo, sed et servili metu præterea subditum haberent, verum eum non juxta præcepta divina rexerint, jure perditionis omnium daturi sunt pœnas. Quod autem ipsi perditionis populorum causa fuerint, testis nobis aderit Jeremnias propheta, dicens :: Quia stulte pasto- res egerunt, et Dominum non quæsierunt. Pro- pterea non intellexit omnis grex, et dispersi SHNI ". > G Jerem. x, 21; D VII, 14. Jani autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum, et docebat. Salvatoris nostri doctrina sacra est, ac san- ctum decet ubi enim potius divinam vocem au- diri necesse est, quam in locis in quibus Deus habi- tare creditur? Omnia quippe Deus complectitur, nec cogitandum est eum loco contineri, et quoad suan naturam, a rebus creatis comprehendi nequit : convenientius tamen ipsum in sanctis locis habi- tare putabimus, et naturæ divinæ voluntatem in sacris potissimum locis patefactum iri, nobis jure merito arbitrabimur. Quod autem veteribus in typo et figura describebatur, id nunc Christus ad veritatem transfert. Deus enim ad Mosen sa- crorum interpretem ait: Et impones propitia- torium super arcan desuper, et in arcam injicies testimonia quæ tibi dedero; et innotescam tibi inde, et loquar tibi desursum propitiatorii, inter duos cherubim exsistentes super arcam testimonii, se- cundum omnia quæcunque mandavero tibi ad filios Israel 60., Dominus vero noster Jesus Christus medio jam festo die, ut scriptum est", in sanctis et Deo consecratis locis astans, ut Deus, ibi tur- bas allatur, quamvis clam ascendisset, sicut in tabernaculum propitiatorii clam Deum quidem de- scendebat, sed tum vix agnoscebatur, cum lo- quendi tempus advenisset. Cum uno vero beato Mose tunc quoque loquebatur Deus, non cum Exod. xxv, 16-22. Joan. vi, 14. 、

ἑτέρῳ μὴ προσλαλῶν· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ἐν ἔτι τὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπαίδευε γένος, ενί τε λαῷ προσ- διαλέγεται, κοινὴν οὔπω τοῖς ἔθνεσιν ἁπλώσας την χάριν. Εὐθὺ δὲ δὴ λίαν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς οὐχ ἁπλῶς εἰσῆλθεν, ἀλλ' ἀνέβη, φησίν, εἰς τὸ ἱερόν· ὑψηλὸν γάρ τι χρῆμα καὶ τῆς χαμαιζήλου φαυλότητος πολὺ λίαν ὑπερτεροῦν τὸ εἰς θεῖον εἰσέρχεσθαι παι- δευτήριον, καὶ τοῖς ἁγίοις ἐνδιαιτάσθαι τόποις. Ο δὲ τοῦ πράγματος τύπος ἀληθῆς ἐφ' ἡμῶν. Χριστὸς γὰρ ἦν ὁ ἁγιάζων τὸ ἱερὸν, καὶ τύπος ἦν τούτου πάλαι Μωσῆς, τῷ ἐλαίῳ τῷ ἡγιασμένῳ τὴν σκηνὴν κατα- χρίων, καὶ ἁγιάζων αὐτὴν, καθὰ γέγραπται· καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν ἁγιάζεσθαι διὰ τῶν ἁγίων τόπων τὸν ἄνθρωπον, ἤπερ ἁγιάζειν αὐτούς· ἀλλ᾽ οὐδεὶς τῶν ἐν τύπῳ τελουμένων ὁ λόγος διὰ τὴν ἀλήθειαν, ἧς δὴ καὶ χάριν τὰ ἐν σκιαῖς ἀνεπλάττετο, καθάπερ οὖν ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων προφητῶν. Ὁ μὲν γὰρ τις πόρνῃ γυναικὶ καὶ οὐχ ἑκὼν συνοικεῖν ἐκελεύετο, γυμνὸς δὲ βαδίζειν ἕτερος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλευράν κατακεῖσθαι τὴν δεξιάν οὐκ ὀλίγον ἡμερῶν ἀριθμόν. Ἐτελεῖτο δὲ ταῦτα διὰ τὰ ἐξ αὐτῶν, καὶ οὐ πάντως δι᾿ ἑαυτά. Οὕτω τοιγαροῦν, καὶ ὁ μακάριος Μωσής ἁγιάζειν ἐκελεύετο την σκηνήν, καίτοι μᾶλλον ἁγιά- ζεσθαι πρὸς αὐτῆς ὀφείλων, ἵνα Χριστός νοῆται πάλιν ὡς ἐν αὐτῷ τὸν ἴδιον ἁγιάζων ναὸν, καίτοι μετὰ σαρκὸς Ἰουδαίοις συνδιαιτώμενος, καὶ ἐν αὐτῷ τοῖς ὄχλοις προσλαλῶν, ὥσπερ οὖν ἐκ τοῦ ἱλαστηρίου πάλαι ὁ Θεός. Εθαύμαζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες· Πως οὗτος γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς ; Οὐκ ἀπηχὲς τῶν Ἰουδαίων τὸ θαῦμα, κεκομψευ μένος δέ πώς ἐστιν ὁ ἐπὶ τούτῳ λόγος· ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς καταπλήττεσθαι βλέποντας, καὶ λόγῳ, καὶ γνώσει διαπρέποντα ξένως, τὸν ὅτῳ πλουτεῖν ἐκ μα θημάτων οὐκ ἦν. Δεκτικὸς μὲν γὰρ σοφίας ὁ ἀνθρώ πινος νοῦς, καὶ εἰ μή πώ τις δρῷτο σοφός, ἐπιτη- δειοτάτη δὲ λίαν ἡ φύσις, πρὸς ἀνάληψιν συνέσεώς τε καὶ ἐπιστήμης τῆς ἐπί τισιν. Αλλ' ἐν τοῖς οὐ σφάλμα περὶ τὰς ἐν λόγοις ἔχουσι τριβὰς συμμεμυκός τρόπον τινα, καὶ κατηυνασμένον ἐστὶ τὸ ἐν τῇ φύσει χρήσι μον· ἐν δὲ τοῖς εἰωθόσι καὶ διὰ τοιούτων ἔρχεσθαι πόνων, καὶ γυμνάσμασι τοῖς διὰ λόγων ἐντρυφᾷν, λαμπρόν τε λίαν ἐστὶ, καὶ εἰς νῆψιν ἕτοιμον ἀγαθήν, λόγων δὲ καὶ σοφῶν εὑρημάτων παράθεσιν οὐ μετρίαν ἔχον εὑρίσκεται. Καταπλήττονται τοιγαροῦν οἱ Ἰου δαῖοι, προσέχοντες οὔπω μὲν ὡς Θεῷ κατὰ φύσιν, ἔτι δὲ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ τῷ Σωτῆρι, καὶ ὅτι πλουτεῖ, καὶ ἐν σοφίᾳ θαυμάζουσι, τὴν τούτου πρόξενον μά λιστα, τὴν ἐν τοῖς ἀναγνώσμασι γυμνασίαν οὐκ ἔχων, ἢ διὰ τὸ ἀδιδάκτως εἰδέναι γράμματα. Οὐκοῦν ἀνοίας Ἰουδαϊκῆς καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων κατηγόρημα ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν αὐτοῖς ἐδόκει παράδοξον τὸ μὴ δεῖ σθαι γραμμάτων τὴν ἁπάντων τεχνίτιν Σοφίαν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὃς ἦν ἐν αὐτοῖς ἐν ἀνθρώπου διαλανθάνων σχήματι. Επιτη- ρητέον δὲ πάλιν ἐκεῖνο χρησίμως· ζητοῦντες μὲν γὰρ τὸν Ἰησοῦν ἐν τοῖς ἀνωτέρω λέγουσι· « Που * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. alio : sic etiam Christus unam Judaeorum adhuc A gentem edocebat, et unum duntaxat populum al- loqucbatur, nondum expansa.gentibus gratia. Re plissime autem evangelista non simpliciter, ingres. sus est, sed ascendit in templum, inquit : atqui magna res est, ac nequitia terrena longe emninen- tior, in divinam scholam ingredi, et in sanctis versari locis. Rei autem typus in nobis verus est. Christus enim est qui templum sanctifical : cujus figura quondam Moses erat, qui oleo sanctificato tabernaculum ungebat et sanctificabat, ut scri- ptum est : quanquam sanctificari potius homo per sancta loca, quam ea sanctificare de- bebat sed rerum quæ figurate fiunt ratio nulla est propter veritatem, cujus utique gratia ca quæ umbris constant formabantur, quemadmodum vi- dere quoque est in prophetis. Alius enim mere- trici mulieri etiam invitus conjungi jubebatur “ alius nudus incedere", sed et per multos dies in dextrum latus recumbere 65. Hæc autem non uti- que propter seipsa, sed propter ea quæ ex ipsis significabantur, fiebant. Sic ergo beatus quoque Moses tabernaculum sanctificare jubebatur, licet ab eo sanctificari potius deberet, ut Christus rur- sus intelligatur tanquam in ipso suum sanctificare templum, quamvis in carne cum Judæis versetur, et in ea turbas alloquatur, sicuti Deus quondam ex propitiatorio. VII, 15. Mirabantur ergo Judæi, dicentes : Quo- modo hic litteras scit, cum non didicerit? B Non abs re Judæi mirantur, sed speciosus quo- dammodo est hic eorum sermo: admirationis enim exigua causa non erat, cum viderent inaudita eum scientia et dicendi vi præditum, qui litteras non didicisset. Capax enim est sapientiæ animus ho- minis, etiamsi nondum aliquis sapiens videatur, aplissima vero natura ad capessendam nonnulla- rum rerum cognitionem ac scientiam. Sed quid- quid utilitatis est in natura quodammodo compres- sum et sopitum est, nisi discendi adsit exercitatio: qui vero laboribus ac disciplinis excoli se patiun- tur, iisque totos se dedunt, præclaris doctrinæ ac sapientiæ opibus abundant. Stupent ergo Judai, cum Christo Salvatori nondum adhæreant ut Deo secundum naturam, sed ut nudo homini, et ejus D uberrimam sapientiam mirantur, maxime quod le- ctionis exercitatione careat, qua illa comparatur, aut quod a nullo edoctus litteras didicerit. Atqui dementiæ Judaicæ inter cætera argumentum etiam istud est alioqui enim nihil eis mirum videri debebat, litteris non indigere cunctorum opificem Sapientiam, hoc est unigenitum Dei Verbum, quod inter ipsos in forma hominis latebat. Observan- dum porro, eos qui Jesum in superioribus quære bant, dixisse : • Ubi est ille? » quippe qui ex mi raculis duntaxat ipsum agnoscerent : sed quis pro certo, aut cujus, aut undenam esset, nondum Exod. xL, 9. Osee 1, 1-4. • Isa. xx, 2-6 . Ezech. 1, 4. •

ἑτέρῳ μὴ προσλαλῶν· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ἐν ἔτι τὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπαίδευε γένος, ενί τε λαῷ προσ- διαλέγεται, κοινὴν οὔπω τοῖς ἔθνεσιν ἁπλώσας την χάριν. Εὐθὺ δὲ δὴ λίαν ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς οὐχ ἁπλῶς εἰσῆλθεν, ἀλλ' ἀνέβη, φησίν, εἰς τὸ ἱερόν· ὑψηλὸν γάρ τι χρῆμα καὶ τῆς χαμαιζήλου φαυλότητος πολὺ λίαν ὑπερτεροῦν τὸ εἰς θεῖον εἰσέρχεσθαι παι- δευτήριον, καὶ τοῖς ἁγίοις ἐνδιαιτάσθαι τόποις. Ο δὲ τοῦ πράγματος τύπος ἀληθῆς ἐφ' ἡμῶν. Χριστὸς γὰρ ἦν ὁ ἁγιάζων τὸ ἱερὸν, καὶ τύπος ἦν τούτου πάλαι Μωσῆς, τῷ ἐλαίῳ τῷ ἡγιασμένῳ τὴν σκηνὴν κατα- χρίων, καὶ ἁγιάζων αὐτὴν, καθὰ γέγραπται· καίτοι μᾶλλον ἐχρῆν ἁγιάζεσθαι διὰ τῶν ἁγίων τόπων τὸν ἄνθρωπον, ἤπερ ἁγιάζειν αὐτούς· ἀλλ᾽ οὐδεὶς τῶν ἐν τύπῳ τελουμένων ὁ λόγος διὰ τὴν ἀλήθειαν, ἧς δὴ καὶ χάριν τὰ ἐν σκιαῖς ἀνεπλάττετο, καθάπερ οὖν ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων προφητῶν. Ὁ μὲν γὰρ τις πόρνῃ γυναικὶ καὶ οὐχ ἑκὼν συνοικεῖν ἐκελεύετο, γυμνὸς δὲ βαδίζειν ἕτερος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλευράν κατακεῖσθαι τὴν δεξιάν οὐκ ὀλίγον ἡμερῶν ἀριθμόν. Ἐτελεῖτο δὲ ταῦτα διὰ τὰ ἐξ αὐτῶν, καὶ οὐ πάντως δι᾿ ἑαυτά. Οὕτω τοιγαροῦν, καὶ ὁ μακάριος Μωσής ἁγιάζειν ἐκελεύετο την σκηνήν, καίτοι μᾶλλον ἁγιά- ζεσθαι πρὸς αὐτῆς ὀφείλων, ἵνα Χριστός νοῆται πάλιν ὡς ἐν αὐτῷ τὸν ἴδιον ἁγιάζων ναὸν, καίτοι μετὰ σαρκὸς Ἰουδαίοις συνδιαιτώμενος, καὶ ἐν αὐτῷ τοῖς ὄχλοις προσλαλῶν, ὥσπερ οὖν ἐκ τοῦ ἱλαστηρίου πάλαι ὁ Θεός. Εθαύμαζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες· Πως οὗτος γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς ; Οὐκ ἀπηχὲς τῶν Ἰουδαίων τὸ θαῦμα, κεκομψευ μένος δέ πώς ἐστιν ὁ ἐπὶ τούτῳ λόγος· ἦν γὰρ δὴ καὶ εἰκὸς καταπλήττεσθαι βλέποντας, καὶ λόγῳ, καὶ γνώσει διαπρέποντα ξένως, τὸν ὅτῳ πλουτεῖν ἐκ μα θημάτων οὐκ ἦν. Δεκτικὸς μὲν γὰρ σοφίας ὁ ἀνθρώ πινος νοῦς, καὶ εἰ μή πώ τις δρῷτο σοφός, ἐπιτη- δειοτάτη δὲ λίαν ἡ φύσις, πρὸς ἀνάληψιν συνέσεώς τε καὶ ἐπιστήμης τῆς ἐπί τισιν. Αλλ' ἐν τοῖς οὐ σφάλμα περὶ τὰς ἐν λόγοις ἔχουσι τριβὰς συμμεμυκός τρόπον τινα, καὶ κατηυνασμένον ἐστὶ τὸ ἐν τῇ φύσει χρήσι μον· ἐν δὲ τοῖς εἰωθόσι καὶ διὰ τοιούτων ἔρχεσθαι πόνων, καὶ γυμνάσμασι τοῖς διὰ λόγων ἐντρυφᾷν, λαμπρόν τε λίαν ἐστὶ, καὶ εἰς νῆψιν ἕτοιμον ἀγαθήν, λόγων δὲ καὶ σοφῶν εὑρημάτων παράθεσιν οὐ μετρίαν ἔχον εὑρίσκεται. Καταπλήττονται τοιγαροῦν οἱ Ἰου δαῖοι, προσέχοντες οὔπω μὲν ὡς Θεῷ κατὰ φύσιν, ἔτι δὲ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ τῷ Σωτῆρι, καὶ ὅτι πλουτεῖ, καὶ ἐν σοφίᾳ θαυμάζουσι, τὴν τούτου πρόξενον μά λιστα, τὴν ἐν τοῖς ἀναγνώσμασι γυμνασίαν οὐκ ἔχων, ἢ διὰ τὸ ἀδιδάκτως εἰδέναι γράμματα. Οὐκοῦν ἀνοίας Ἰουδαϊκῆς καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων κατηγόρημα ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν αὐτοῖς ἐδόκει παράδοξον τὸ μὴ δεῖ σθαι γραμμάτων τὴν ἁπάντων τεχνίτιν Σοφίαν, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὃς ἦν ἐν αὐτοῖς ἐν ἀνθρώπου διαλανθάνων σχήματι. Επιτη- ρητέον δὲ πάλιν ἐκεῖνο χρησίμως· ζητοῦντες μὲν γὰρ τὸν Ἰησοῦν ἐν τοῖς ἀνωτέρω λέγουσι· « Που * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. alio : sic etiam Christus unam Judaeorum adhuc A gentem edocebat, et unum duntaxat populum al- loqucbatur, nondum expansa.gentibus gratia. Re plissime autem evangelista non simpliciter, ingres. sus est, sed ascendit in templum, inquit : atqui magna res est, ac nequitia terrena longe emninen- tior, in divinam scholam ingredi, et in sanctis versari locis. Rei autem typus in nobis verus est. Christus enim est qui templum sanctifical : cujus figura quondam Moses erat, qui oleo sanctificato tabernaculum ungebat et sanctificabat, ut scri- ptum est : quanquam sanctificari potius homo per sancta loca, quam ea sanctificare de- bebat sed rerum quæ figurate fiunt ratio nulla est propter veritatem, cujus utique gratia ca quæ umbris constant formabantur, quemadmodum vi- dere quoque est in prophetis. Alius enim mere- trici mulieri etiam invitus conjungi jubebatur “ alius nudus incedere", sed et per multos dies in dextrum latus recumbere 65. Hæc autem non uti- que propter seipsa, sed propter ea quæ ex ipsis significabantur, fiebant. Sic ergo beatus quoque Moses tabernaculum sanctificare jubebatur, licet ab eo sanctificari potius deberet, ut Christus rur- sus intelligatur tanquam in ipso suum sanctificare templum, quamvis in carne cum Judæis versetur, et in ea turbas alloquatur, sicuti Deus quondam ex propitiatorio. VII, 15. Mirabantur ergo Judæi, dicentes : Quo- modo hic litteras scit, cum non didicerit? B Non abs re Judæi mirantur, sed speciosus quo- dammodo est hic eorum sermo: admirationis enim exigua causa non erat, cum viderent inaudita eum scientia et dicendi vi præditum, qui litteras non didicisset. Capax enim est sapientiæ animus ho- minis, etiamsi nondum aliquis sapiens videatur, aplissima vero natura ad capessendam nonnulla- rum rerum cognitionem ac scientiam. Sed quid- quid utilitatis est in natura quodammodo compres- sum et sopitum est, nisi discendi adsit exercitatio: qui vero laboribus ac disciplinis excoli se patiun- tur, iisque totos se dedunt, præclaris doctrinæ ac sapientiæ opibus abundant. Stupent ergo Judai, cum Christo Salvatori nondum adhæreant ut Deo secundum naturam, sed ut nudo homini, et ejus D uberrimam sapientiam mirantur, maxime quod le- ctionis exercitatione careat, qua illa comparatur, aut quod a nullo edoctus litteras didicerit. Atqui dementiæ Judaicæ inter cætera argumentum etiam istud est alioqui enim nihil eis mirum videri debebat, litteris non indigere cunctorum opificem Sapientiam, hoc est unigenitum Dei Verbum, quod inter ipsos in forma hominis latebat. Observan- dum porro, eos qui Jesum in superioribus quære bant, dixisse : • Ubi est ille? » quippe qui ex mi raculis duntaxat ipsum agnoscerent : sed quis pro certo, aut cujus, aut undenam esset, nondum Exod. xL, 9. Osee 1, 1-4. • Isa. xx, 2-6 . Ezech. 1, 4. •

ἔστιν ἐκεῖνος ; » ὡς ἐκ μόνων εἰδότες αὐτὸν τῶν θαυ- Ά μάτων, τίς δὲ ἀκριβῶς, ἢ τίνος, ἢ πόθεν οὔπω σα- φῶς ἐπιστάμενοι. Ἐν δὲ τούτοις εὐχ ὅπως ἡγνοηκότες τι τῶν κατ' αὐτόν, ἀλλ' ὡς πάντα σαφῶς ἐπιστάμε νοι, λέγουσιν, ὅτι καὶ οἶδε γράμματα μὴ μεμαθηκώς. Οὐκοῦν ἡ ἐπ' αὐτόν τε ζήτησις παρὰ τῶν Γαλιλαίων ἀσημοτέρα, καὶ παρὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτὸν ἀκρι- βῶς, τὸ « Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος; » ἀνεφωνεῖτο κατα- φρονητικῶς· παρὰ δὲ τῶν εἰδότων, τὸ ἕτερον. Αγριωτέραν οὖν ἄρα τῶν ἐν ἀγνοίαις οἱ μὴ ἀγνοοῦν- τες ἀποτίσουσι δίκην· τοῖς μὲν γὰρ τὸ μὴ εἰδέναι παραίτησις, τοῖς δὲ τὸ εἰδέναι κατάκριμα. Διὰ τοῦτο, καὶ κρεῖττον εἶναι λέγεται τισι τὸ μὴ ἐπιγνῶναι τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας. Ἐν γὰρ τῷ εἰδέναι μείζων ή κόλασις, ὅτε φιλήδονοι μᾶλλον ἐσμεν, ἢ φιλόθεοι. Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων επαπό- ρησιν, ᾔδει γράμματα μὴ μεμαθηκώς, ἐπαιδεύθη δὲ Μωσής, καθὰ γέγραπται, πάσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων σοφίᾳ · ἀλλ' ὡς οὐδὲν ὅλως εἰδὼς, καίτοι λίαν ὢν ἐν ἐκείνοις σοφός, τοῖς θεόθεν λόγοις εἰς ἀμείνονα γνώ- σιν ἐπαιδεύετο, έλεγχομένης ὡς ἀδρανοῦς δηλονότι τῆς τοῦ κόσμου σοφίας, διὰ τῆς θειοτέρας καὶ κρείτ τονος, καθ' ήν, ἤτοι δι᾿ ἧς τὰ ἐπὶ Χριστῷ μυσταγω γούμεθα, τὴν ἄνωθεν ὄντως, καὶ παρὰ Θεοῦ κομιζό- μενοι σύνεσιν. Χριστὸς οὖν ἄρα τὸ ἐν πᾶσι τελείως ἀγαθὸν, ἐν δὲ τῶν πάντων, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ σύν εσις, ἐφ᾽ ᾖ τὸ λαμπρὸν οὐ διδακτῶς, ἀλλ᾽ ἔμφυτον ἔχων νοεῖται. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης περὶ αὐτοῦ φησιν Ησαΐας, ὅτι « Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι ἀγαθόν. » Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀφραίνοντες, ὡς ἐν διακρίσει λογισμῶν, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ βελτίονος αἵρεσιν, το μὲν φαῦλον ἀποτρέπεσθαι τὸ δὴ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον γέννημα, προσίεσθαι δὲ μᾶλλον τὸ ἀγαθόν. Αλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγοι περὶ τοῦ πυρὸς, ὅτι ἀπειθεῖ τῷ ψυχρῷ, τὸ εἶναι ψυχρὸν οὐ καταδεχόμενον, οὐχ αἵρεσιν ἐν αὐτῷ τὴν ἐκ θελημάτων σημαίνει, φύσεως δὲ μᾶλλον ἑδραιοτάτην εἰς τὸ ἴδιον στάσιν· οὕτω καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. Φυσικὰ γὰρ ἐν Θεῷ πάντα τὰ ἀγαθὰ, πάρε μας ἔξωθεν ἐπεισκρίνεται. Οὕτω δὲ ἦν ἐν αὐτῷ καὶ ἡ σοφία, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἦν ἡ πηγή κυρίως τε καὶ ἰδικῶς σοφία, δι' ἧς τὰ ἐν μεθέξει σοφὰ κατὰ μέρος, οὐράνιά τε καὶ ἐπίγεια λογικά κτίσματα. Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Ἡ ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. ᾿Αληθὲς ὄντως ὑπάρχον τὸ ὑπό του τῶν σοφῶν ἀνα- γεγραμμένον εὑρήσομεν, ὅτι « Πνεῦμα Κυρίου περ πλήρωκε τὴν οἰκουμένην, καὶ οἷς ἀκροάσεως ἐπ- ακροᾶται τα πάντα. » Προς δέ γε τοὺς οἰομένους ἀνοήτως κομιδῇ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσσεβῶς, ὅτι φθεγξάμενοί τι τὸν θεῖον διαλήσονται νοῦν, ὁ θεσπέ σιος Ψαλμωδός πού φησι· . Σύνετε δή, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί ποτε φρονήσατε. Ο φυτεύσας τὸ οὖς, οὐχὶ ἀκούει; › Πῶς γὰρ ἂν ὅλως ἐνδέχοιτο μὴ οὐχὶ πάντως ἀκροάσασθαι τὰ πάντα, τὸν τοῖς δι' αὐτοῦ γενομένοις καὶ τὴν διὰ τῆς ἀκοῆς αἰσθη • Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV scirent manifeste. Hic vero non quasi eum Petr. 11, 21. aliquatenus ignorent, sed quasi totum illum co- gnitum habeant, fatentur nosse eum litteras, cum eas non didicerit. Igitur illa quæstio a Galilæis obscurior, et ab iis qui eum exacte non noverant, per contemptum fiebat, his verbis : • Ubi est ille? , ab iis vero, qui noverant ipsum, hæc postrema. Graviores itaque-pœnas luent qui non ignorant, quam qui in ignoratione versantur. His enim ignorantia excusationi est, illis vero cogni- tio condemnationi. Ideoque melius esse quibusdam dicitur nescire viam veritatis ". Magis enim ob scientiam punimur, cum voluptatem potius quam Deum diligimus. Jesus itaque, ut inquiehant Ju- dai, litteras noverat, tametsi eas non didicerat, sed Moses, ut scriptum est, eruditus est omni Ægy- plierum sapientia, sed quasi nihil penitus nosset, quamvis inter illos sapientia præstaret, divinis sere monibus ad meliorem cognitionem instituebatur : ut imbecilla nimirum mundi sapientia proderetur per diviniorem et meliorem sapientiam, secundum quam, seu per quam Christi mysteria discimus, supernam et divinam cognitionem reportantes. Christus igitur est illud in omnibus perfecte bo- num, unum autem omnium, et sapientia, et scien- tia, cujus claritatem habet non aliunde acceptam, sed innatam atque insitam. Unde Isaias propheta de ipso ait Antequam sciat puer bonum aut malum, reprobat malitiam eligendo bonum 68. » Ne que vero sic desipiemus ut putemus divinum il- lud ac coeleste genimen cogitatione discernendo et eligendo id quod melius sit, malum aversari, et amplecti bonum. Sed quemadmodum si quis de igne dicat, reprobari ab eo frigus, propterea quod frigidum non admittat, non denotat in eo volun- tatis electionem, sed naturæ potius constantissi- mam suo statu firmitatem: sic etiam de Christo. Naturalia enim sunt in Deo cuncta bona, nec ex- trinsecus invehuntur. Hoc autem modo est in eo sapientia, imo vero ipsemet fons est proprie et pe- culiariter sapientiæ, per quam sapientiam habent participatione quadam singula, et quæcunque in cœlo ac terra sunt rationales creaturæ. c D er Act. vi, 22. Isa. vul, 16. VII, 16. Respondit Jesus et dixit eis : Mea do- ctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Verum utique dictum illud sapientis reperie- mus : e Spiritus Domini replevit orbem, et auris auditionis audit cuncta ". Ad eos autem qui stulte admodum, imo vero impie existimant, divinæ menti occultum fore quod dixerint, divinus alicubi Psalmista ait : « Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audiet 7º? › Qui enim fieri potest ut non cuncta audiat, qui rebus a se factis audiendi sensum inseruit? Ex hoc itaque rursus intellige Deum esse secundum naturam Dominum. Nec enim ignorat id • Sap. 1, 7. Psal. xcul, 8,

ἔστιν ἐκεῖνος ; » ὡς ἐκ μόνων εἰδότες αὐτὸν τῶν θαυ- Ά μάτων, τίς δὲ ἀκριβῶς, ἢ τίνος, ἢ πόθεν οὔπω σα- φῶς ἐπιστάμενοι. Ἐν δὲ τούτοις εὐχ ὅπως ἡγνοηκότες τι τῶν κατ' αὐτόν, ἀλλ' ὡς πάντα σαφῶς ἐπιστάμε νοι, λέγουσιν, ὅτι καὶ οἶδε γράμματα μὴ μεμαθηκώς. Οὐκοῦν ἡ ἐπ' αὐτόν τε ζήτησις παρὰ τῶν Γαλιλαίων ἀσημοτέρα, καὶ παρὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτὸν ἀκρι- βῶς, τὸ « Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος; » ἀνεφωνεῖτο κατα- φρονητικῶς· παρὰ δὲ τῶν εἰδότων, τὸ ἕτερον. Αγριωτέραν οὖν ἄρα τῶν ἐν ἀγνοίαις οἱ μὴ ἀγνοοῦν- τες ἀποτίσουσι δίκην· τοῖς μὲν γὰρ τὸ μὴ εἰδέναι παραίτησις, τοῖς δὲ τὸ εἰδέναι κατάκριμα. Διὰ τοῦτο, καὶ κρεῖττον εἶναι λέγεται τισι τὸ μὴ ἐπιγνῶναι τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας. Ἐν γὰρ τῷ εἰδέναι μείζων ή κόλασις, ὅτε φιλήδονοι μᾶλλον ἐσμεν, ἢ φιλόθεοι. Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων επαπό- ρησιν, ᾔδει γράμματα μὴ μεμαθηκώς, ἐπαιδεύθη δὲ Μωσής, καθὰ γέγραπται, πάσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων σοφίᾳ · ἀλλ' ὡς οὐδὲν ὅλως εἰδὼς, καίτοι λίαν ὢν ἐν ἐκείνοις σοφός, τοῖς θεόθεν λόγοις εἰς ἀμείνονα γνώ- σιν ἐπαιδεύετο, έλεγχομένης ὡς ἀδρανοῦς δηλονότι τῆς τοῦ κόσμου σοφίας, διὰ τῆς θειοτέρας καὶ κρείτ τονος, καθ' ήν, ἤτοι δι᾿ ἧς τὰ ἐπὶ Χριστῷ μυσταγω γούμεθα, τὴν ἄνωθεν ὄντως, καὶ παρὰ Θεοῦ κομιζό- μενοι σύνεσιν. Χριστὸς οὖν ἄρα τὸ ἐν πᾶσι τελείως ἀγαθὸν, ἐν δὲ τῶν πάντων, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ σύν εσις, ἐφ᾽ ᾖ τὸ λαμπρὸν οὐ διδακτῶς, ἀλλ᾽ ἔμφυτον ἔχων νοεῖται. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης περὶ αὐτοῦ φησιν Ησαΐας, ὅτι « Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι ἀγαθόν. » Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀφραίνοντες, ὡς ἐν διακρίσει λογισμῶν, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ βελτίονος αἵρεσιν, το μὲν φαῦλον ἀποτρέπεσθαι τὸ δὴ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον γέννημα, προσίεσθαι δὲ μᾶλλον τὸ ἀγαθόν. Αλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγοι περὶ τοῦ πυρὸς, ὅτι ἀπειθεῖ τῷ ψυχρῷ, τὸ εἶναι ψυχρὸν οὐ καταδεχόμενον, οὐχ αἵρεσιν ἐν αὐτῷ τὴν ἐκ θελημάτων σημαίνει, φύσεως δὲ μᾶλλον ἑδραιοτάτην εἰς τὸ ἴδιον στάσιν· οὕτω καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. Φυσικὰ γὰρ ἐν Θεῷ πάντα τὰ ἀγαθὰ, πάρε μας ἔξωθεν ἐπεισκρίνεται. Οὕτω δὲ ἦν ἐν αὐτῷ καὶ ἡ σοφία, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἦν ἡ πηγή κυρίως τε καὶ ἰδικῶς σοφία, δι' ἧς τὰ ἐν μεθέξει σοφὰ κατὰ μέρος, οὐράνιά τε καὶ ἐπίγεια λογικά κτίσματα. Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Ἡ ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. ᾿Αληθὲς ὄντως ὑπάρχον τὸ ὑπό του τῶν σοφῶν ἀνα- γεγραμμένον εὑρήσομεν, ὅτι « Πνεῦμα Κυρίου περ πλήρωκε τὴν οἰκουμένην, καὶ οἷς ἀκροάσεως ἐπ- ακροᾶται τα πάντα. » Προς δέ γε τοὺς οἰομένους ἀνοήτως κομιδῇ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσσεβῶς, ὅτι φθεγξάμενοί τι τὸν θεῖον διαλήσονται νοῦν, ὁ θεσπέ σιος Ψαλμωδός πού φησι· . Σύνετε δή, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί ποτε φρονήσατε. Ο φυτεύσας τὸ οὖς, οὐχὶ ἀκούει; › Πῶς γὰρ ἂν ὅλως ἐνδέχοιτο μὴ οὐχὶ πάντως ἀκροάσασθαι τὰ πάντα, τὸν τοῖς δι' αὐτοῦ γενομένοις καὶ τὴν διὰ τῆς ἀκοῆς αἰσθη • Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV scirent manifeste. Hic vero non quasi eum Petr. 11, 21. aliquatenus ignorent, sed quasi totum illum co- gnitum habeant, fatentur nosse eum litteras, cum eas non didicerit. Igitur illa quæstio a Galilæis obscurior, et ab iis qui eum exacte non noverant, per contemptum fiebat, his verbis : • Ubi est ille? , ab iis vero, qui noverant ipsum, hæc postrema. Graviores itaque-pœnas luent qui non ignorant, quam qui in ignoratione versantur. His enim ignorantia excusationi est, illis vero cogni- tio condemnationi. Ideoque melius esse quibusdam dicitur nescire viam veritatis ". Magis enim ob scientiam punimur, cum voluptatem potius quam Deum diligimus. Jesus itaque, ut inquiehant Ju- dai, litteras noverat, tametsi eas non didicerat, sed Moses, ut scriptum est, eruditus est omni Ægy- plierum sapientia, sed quasi nihil penitus nosset, quamvis inter illos sapientia præstaret, divinis sere monibus ad meliorem cognitionem instituebatur : ut imbecilla nimirum mundi sapientia proderetur per diviniorem et meliorem sapientiam, secundum quam, seu per quam Christi mysteria discimus, supernam et divinam cognitionem reportantes. Christus igitur est illud in omnibus perfecte bo- num, unum autem omnium, et sapientia, et scien- tia, cujus claritatem habet non aliunde acceptam, sed innatam atque insitam. Unde Isaias propheta de ipso ait Antequam sciat puer bonum aut malum, reprobat malitiam eligendo bonum 68. » Ne que vero sic desipiemus ut putemus divinum il- lud ac coeleste genimen cogitatione discernendo et eligendo id quod melius sit, malum aversari, et amplecti bonum. Sed quemadmodum si quis de igne dicat, reprobari ab eo frigus, propterea quod frigidum non admittat, non denotat in eo volun- tatis electionem, sed naturæ potius constantissi- mam suo statu firmitatem: sic etiam de Christo. Naturalia enim sunt in Deo cuncta bona, nec ex- trinsecus invehuntur. Hoc autem modo est in eo sapientia, imo vero ipsemet fons est proprie et pe- culiariter sapientiæ, per quam sapientiam habent participatione quadam singula, et quæcunque in cœlo ac terra sunt rationales creaturæ. c D er Act. vi, 22. Isa. vul, 16. VII, 16. Respondit Jesus et dixit eis : Mea do- ctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Verum utique dictum illud sapientis reperie- mus : e Spiritus Domini replevit orbem, et auris auditionis audit cuncta ". Ad eos autem qui stulte admodum, imo vero impie existimant, divinæ menti occultum fore quod dixerint, divinus alicubi Psalmista ait : « Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audiet 7º? › Qui enim fieri potest ut non cuncta audiat, qui rebus a se factis audiendi sensum inseruit? Ex hoc itaque rursus intellige Deum esse secundum naturam Dominum. Nec enim ignorat id • Sap. 1, 7. Psal. xcul, 8,

ἔστιν ἐκεῖνος ; » ὡς ἐκ μόνων εἰδότες αὐτὸν τῶν θαυ- Ά μάτων, τίς δὲ ἀκριβῶς, ἢ τίνος, ἢ πόθεν οὔπω σα- φῶς ἐπιστάμενοι. Ἐν δὲ τούτοις εὐχ ὅπως ἡγνοηκότες τι τῶν κατ' αὐτόν, ἀλλ' ὡς πάντα σαφῶς ἐπιστάμε νοι, λέγουσιν, ὅτι καὶ οἶδε γράμματα μὴ μεμαθηκώς. Οὐκοῦν ἡ ἐπ' αὐτόν τε ζήτησις παρὰ τῶν Γαλιλαίων ἀσημοτέρα, καὶ παρὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτὸν ἀκρι- βῶς, τὸ « Ποῦ ἔστιν ἐκεῖνος; » ἀνεφωνεῖτο κατα- φρονητικῶς· παρὰ δὲ τῶν εἰδότων, τὸ ἕτερον. Αγριωτέραν οὖν ἄρα τῶν ἐν ἀγνοίαις οἱ μὴ ἀγνοοῦν- τες ἀποτίσουσι δίκην· τοῖς μὲν γὰρ τὸ μὴ εἰδέναι παραίτησις, τοῖς δὲ τὸ εἰδέναι κατάκριμα. Διὰ τοῦτο, καὶ κρεῖττον εἶναι λέγεται τισι τὸ μὴ ἐπιγνῶναι τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας. Ἐν γὰρ τῷ εἰδέναι μείζων ή κόλασις, ὅτε φιλήδονοι μᾶλλον ἐσμεν, ἢ φιλόθεοι. Ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων επαπό- ρησιν, ᾔδει γράμματα μὴ μεμαθηκώς, ἐπαιδεύθη δὲ Μωσής, καθὰ γέγραπται, πάσῃ τῇ τῶν Αἰγυπτίων σοφίᾳ · ἀλλ' ὡς οὐδὲν ὅλως εἰδὼς, καίτοι λίαν ὢν ἐν ἐκείνοις σοφός, τοῖς θεόθεν λόγοις εἰς ἀμείνονα γνώ- σιν ἐπαιδεύετο, έλεγχομένης ὡς ἀδρανοῦς δηλονότι τῆς τοῦ κόσμου σοφίας, διὰ τῆς θειοτέρας καὶ κρείτ τονος, καθ' ήν, ἤτοι δι᾿ ἧς τὰ ἐπὶ Χριστῷ μυσταγω γούμεθα, τὴν ἄνωθεν ὄντως, καὶ παρὰ Θεοῦ κομιζό- μενοι σύνεσιν. Χριστὸς οὖν ἄρα τὸ ἐν πᾶσι τελείως ἀγαθὸν, ἐν δὲ τῶν πάντων, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ σύν εσις, ἐφ᾽ ᾖ τὸ λαμπρὸν οὐ διδακτῶς, ἀλλ᾽ ἔμφυτον ἔχων νοεῖται. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης περὶ αὐτοῦ φησιν Ησαΐας, ὅτι « Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι ἀγαθόν. » Καὶ οὐ δή που νομιοῦμεν ἀφραίνοντες, ὡς ἐν διακρίσει λογισμῶν, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ βελτίονος αἵρεσιν, το μὲν φαῦλον ἀποτρέπεσθαι τὸ δὴ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον γέννημα, προσίεσθαι δὲ μᾶλλον τὸ ἀγαθόν. Αλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγοι περὶ τοῦ πυρὸς, ὅτι ἀπειθεῖ τῷ ψυχρῷ, τὸ εἶναι ψυχρὸν οὐ καταδεχόμενον, οὐχ αἵρεσιν ἐν αὐτῷ τὴν ἐκ θελημάτων σημαίνει, φύσεως δὲ μᾶλλον ἑδραιοτάτην εἰς τὸ ἴδιον στάσιν· οὕτω καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. Φυσικὰ γὰρ ἐν Θεῷ πάντα τὰ ἀγαθὰ, πάρε μας ἔξωθεν ἐπεισκρίνεται. Οὕτω δὲ ἦν ἐν αὐτῷ καὶ ἡ σοφία, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἦν ἡ πηγή κυρίως τε καὶ ἰδικῶς σοφία, δι' ἧς τὰ ἐν μεθέξει σοφὰ κατὰ μέρος, οὐράνιά τε καὶ ἐπίγεια λογικά κτίσματα. Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Ἡ ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. ᾿Αληθὲς ὄντως ὑπάρχον τὸ ὑπό του τῶν σοφῶν ἀνα- γεγραμμένον εὑρήσομεν, ὅτι « Πνεῦμα Κυρίου περ πλήρωκε τὴν οἰκουμένην, καὶ οἷς ἀκροάσεως ἐπ- ακροᾶται τα πάντα. » Προς δέ γε τοὺς οἰομένους ἀνοήτως κομιδῇ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσσεβῶς, ὅτι φθεγξάμενοί τι τὸν θεῖον διαλήσονται νοῦν, ὁ θεσπέ σιος Ψαλμωδός πού φησι· . Σύνετε δή, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί ποτε φρονήσατε. Ο φυτεύσας τὸ οὖς, οὐχὶ ἀκούει; › Πῶς γὰρ ἂν ὅλως ἐνδέχοιτο μὴ οὐχὶ πάντως ἀκροάσασθαι τὰ πάντα, τὸν τοῖς δι' αὐτοῦ γενομένοις καὶ τὴν διὰ τῆς ἀκοῆς αἰσθη • Β IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV scirent manifeste. Hic vero non quasi eum Petr. 11, 21. aliquatenus ignorent, sed quasi totum illum co- gnitum habeant, fatentur nosse eum litteras, cum eas non didicerit. Igitur illa quæstio a Galilæis obscurior, et ab iis qui eum exacte non noverant, per contemptum fiebat, his verbis : • Ubi est ille? , ab iis vero, qui noverant ipsum, hæc postrema. Graviores itaque-pœnas luent qui non ignorant, quam qui in ignoratione versantur. His enim ignorantia excusationi est, illis vero cogni- tio condemnationi. Ideoque melius esse quibusdam dicitur nescire viam veritatis ". Magis enim ob scientiam punimur, cum voluptatem potius quam Deum diligimus. Jesus itaque, ut inquiehant Ju- dai, litteras noverat, tametsi eas non didicerat, sed Moses, ut scriptum est, eruditus est omni Ægy- plierum sapientia, sed quasi nihil penitus nosset, quamvis inter illos sapientia præstaret, divinis sere monibus ad meliorem cognitionem instituebatur : ut imbecilla nimirum mundi sapientia proderetur per diviniorem et meliorem sapientiam, secundum quam, seu per quam Christi mysteria discimus, supernam et divinam cognitionem reportantes. Christus igitur est illud in omnibus perfecte bo- num, unum autem omnium, et sapientia, et scien- tia, cujus claritatem habet non aliunde acceptam, sed innatam atque insitam. Unde Isaias propheta de ipso ait Antequam sciat puer bonum aut malum, reprobat malitiam eligendo bonum 68. » Ne que vero sic desipiemus ut putemus divinum il- lud ac coeleste genimen cogitatione discernendo et eligendo id quod melius sit, malum aversari, et amplecti bonum. Sed quemadmodum si quis de igne dicat, reprobari ab eo frigus, propterea quod frigidum non admittat, non denotat in eo volun- tatis electionem, sed naturæ potius constantissi- mam suo statu firmitatem: sic etiam de Christo. Naturalia enim sunt in Deo cuncta bona, nec ex- trinsecus invehuntur. Hoc autem modo est in eo sapientia, imo vero ipsemet fons est proprie et pe- culiariter sapientiæ, per quam sapientiam habent participatione quadam singula, et quæcunque in cœlo ac terra sunt rationales creaturæ. c D er Act. vi, 22. Isa. vul, 16. VII, 16. Respondit Jesus et dixit eis : Mea do- ctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Verum utique dictum illud sapientis reperie- mus : e Spiritus Domini replevit orbem, et auris auditionis audit cuncta ". Ad eos autem qui stulte admodum, imo vero impie existimant, divinæ menti occultum fore quod dixerint, divinus alicubi Psalmista ait : « Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audiet 7º? › Qui enim fieri potest ut non cuncta audiat, qui rebus a se factis audiendi sensum inseruit? Ex hoc itaque rursus intellige Deum esse secundum naturam Dominum. Nec enim ignorat id • Sap. 1, 7. Psal. xcul, 8,

σεν ἐμφυτεύσαντα; Βλέπε τοιγαροῦν κἀν τούτῳ πάν . λιν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν Κύριον. Τὸ γὰρ ὡς ἐν ὄχλῳ λάθρα διαψιθυρισθέν παρὰ τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἀγνοεῖ· δέχεται δὲ ὥσπερ ἐν ὠσὶ θεοπρεπώς, κἂν διὰ τὸν φόβον τῶν ἡγουμένων μηδὲν ἐν παῤῥη σίᾳ λαλῶσι περὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ τεθαυμά κασί τινες τῶν συνδεδραμηκότων ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ διελογίζοντο, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἢ καὶ ἀλλήλοις προστ ελάλουν ἠρέμα· . Πῶς οὗτος γράμματα οἶδε μή με μαθηκώς; ἀναγκαίως δὴ πάλιν ἴσον ἑαυτὸν ἀναδεί κνυσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τῷ μαθόντι μὲν τὸ παρο ἅπαν οὐδὲν, ἔχοντι δὲ τῶν ὅλων τὴν γνῶσιν φυσικῶς τε καὶ ἀδιδάκτως, διὰ τὸ παντὸς ὑπερκεῖσθαι νοῦ, καὶ πᾶσαν τὴν ἐν τοῖς οὖσιν ὑπερανίπτασθαι φρόνη σιν. Ην μὲν οὖν καὶ ἐξ ἑτέρων τοῦτο δεικνύειν πρα- γμάτων, καὶ πληροφορεῖν τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ὅσα ἔνεστι τῷ γεγεννηκότι, ταῦτα καὶ αὐτῷ προσ όντα φαίνεται, διὰ ταυτότητα φυσικήν. "Οπερ εποίει καὶ ἐν ἑτέροις ἀπὸ τοῦ δύνασθαι ταυτὰ [αι. ταῦτα], καὶ ἀπαράλλακτον ἔχειν τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνέργειαν πρὸς τὸ ἴσον εἰκότως ἀναβαίνων ἀξίωμα· « Α γὰρ ἂν ὁ Πατὴρ ποιῇ, φησί, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. » Καὶ πάλιν· « Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς, καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. » Ἀλλ᾽ ἦν πως ἐν τούτοις ἐπικαιρό τατόν τε καὶ πρεπωδέστερον, ἐξ ὧν ἔδει μάλιστα ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδειξιν. Συνέσεως γὰρ πέρι καὶ φιλομαθείας τῆς δίχα γραμμάτων ὁ λόγος ἦν τοῖς ἐκεῖνα διενθυμουμένοις. Εαυτῷ τοιγαροῦν τοῦτο δεικνύειν ἐνυπάρχον ἐχρῆν, καθάπερ ἀμέλει, καὶ τῷ Πατρί. Τίς οὖν ὁ τῆς ἀποδείξεως τρόπος; Ἀπὸ τοῦ τὴν ἴσην ἔχειν ἐκείνῳ σοφίαν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα κατὰ τὸν ἀληθῆ τε καὶ σώφρονα λογισμὸν, αὐτός ἐστιν ἡ Σοφία, καὶ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, ᾧ καὶ κατὰ πάντα προσεοικώς ταυτὰ διδάσκειν ἐκείνῳ φησί, κατ' οὐδένα τρόπον ἐξηλλαγμένως. "Η γὰρ διὰ τὸ εἰς ἄκρον ἐξωμοιῶσθαι τῇ τοῦ Πατρὸς διδαχῇ, τὴν ἑαυτοῦ ταύ την εἶναι τὴν ἐκείνου φησὶν, ἢ διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι τὴν σοφίαν τοῦ Πατρὸς, δι' ἧς τὰ πάντα λαλεῖ, καὶ νομοθετεῖ, αὐτοῦ καὶ τὴν διδαχὴν εἶναί φησιν· ὁμοῦ δέ τι πρὸς τούτῳ, καὶ ἕτερον οἰκονομεῖ, πρὸς δὲ τὴν τῶν παιδευομένων σωτηρίαν οὐ μετρίως λυσιτελοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνθρωπον ὁρῶντες διὰ τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα οὐκ ἐδέχοντο τὸν λόγον, ὡς παρὰ Θεοῦ, πιθα- νήν δέ τινα διὰ τοῦτο νοσεῖν ἐδόκουν τὴν ἀπείθειαν, το ἀνατίθησι χρησίμως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὴν διδασκα- λίαν, ὁμοῦ καὶ πρᾶγμα λέγων ἀληθὲς, καὶ φόβῳ τοῦ θεομάχους είναι δοκεῖν ἀντιτείνοντας ἔτι τοῖς ἄνωθεν ὁρισμοῖς, καταδέχεσθαι πείθων τὰ λεγόμενα. Ιστέον δὲ ὅτι διὰ τοῦ πάλιν ἀπεστάλθαι λέγειν, οὐκ ἐν δευ τέροις τῆς τοῦ Πατρὸς ἀξίας ἑαυτὸν ὄντα δεικνύει· οὐ γὰρ δουλοπρεπῆ νοητέον τὴν ἀποστολὴν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τὴν τοῦ δούλου μορφήν ημφιεσμένος, ἀνεγκλήτως ἂν λέγοι καὶ ταῦτα περὶ αὐτοῦ. ᾿Απ εστάλη δὲ οὕτως ὡς λόγος ἐκ νοῦ, ὡς ἀπαύγασμα το ἡλιακὸν ἐξ αὐτοῦ. Ταῦτα γάρ πώς ἐστι τῶν ἐν οἷς εἰσιν ἐκφαντικά, διὰ τοῦ προκύπτειν ἐπὶ τὸ ἔξω 6.59 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod Judai in turba clanculam immurmurabant, A sed auribus pro eo ac Deum decebat quodammodo accipit, licet propter metum principum nihil libere de ipso loquerentur. Quoniam autem nonnulli eo- rum qui ad templum confluxerant mirabantur et apud se cogitabant, aut certe invicem insusurra- bant : « Quomodo hic scit litteras, cum non didice- rit ) necessario rursus seipsum æqualem csse Deo ac Patri ostendit, qui nihil plane didicit, sed omnium cognitionem habet ex natura sua, et ab alio non edoctus, propterea quod omnem intelle- ctum excedit, et omnem scientiam creaturarum superat. Poterat igitur aliis ex rebus ostendere, et fidem certain auditoribus facere, quæcunque insunt Genitori, eadem inesse quoque sibi propter identi- tatein naturalem. Quod alibi quoque faciet, dum ex identitate potentiæ, et similis plane in omnibus operationis ad æqualem jure merito dignitatem evehitur : « Quæ enim Pater facit, inquit, hæc et Filius similiter facit 75. Item : Sicutenim Pater sus- citat mortuos et vivificat, sic etiam Filius quos vult vivificat ". » Sed opportunum hic erat atque con- sentaneum ex iis potissimum quæ decebat demon- strationem facere. De cognitione enim et eru- ditione qua sine litteris præditus erat Christus loquebantur, qui animo illa versabant. Oportebat ergo id ostendere sibi inesse, non secus ac Patri. Quænam igitur hujus demonstrationis ratio? Ex eo quod eadem cum illo præditus est sapientia, quam- vis, si recte ac vere philosophemur, ipse sit Sapien- B c C tia, et ex Deo Patre, eui cum sit etiam per omnia similis, eadem cum ilo docere se ait, modo neuti- que a Patre diverso. Aut enim ex eo quod perſe- ctissima ratione doctrina sua similis est doctrinæ Patris, hanc illius esse dicit, aut ex eo quod ipse est sapientia Patris per quam cuncta loquitur ac sancit, ipsius quoque doctrinam esse ait : simulque aliud quiddam ad eorum qui erudiuntur salutem non parum utile instituit. Quia enim homi- nem cum viderent propter terrenam carnem ejus, sermonem tanquam a Deo non excipiebant, et verisimili proinde quadam incredulitate laborare videbantur, utiliter Deo ac Patri doctrinam tribuit, simul et rem veram exponens, et eos qui divinis decretis resistebant, ne Dei hostes viderentur, D dictis parere persuadens. Sciendum vero quod, cum rursus se missum ait, non minorem se digni- tate Patris ostendit: non enim putandum est ser- vilem hanc esse missionem, licet forma servi indutus hæc de se inculpate pronuntiet. Missus est autem eo modo quo verbum ex mente, et splen- dor ex sole. Hæc enim ex iis in quibus sunt aliquo modo promicant, propterea quod foras erumpere videntur, verum iis a quibus sunt, natura sua insunt et indivulse. Nec enim ex eo quod verbum ex mente prodiit, et splendor ex sole, idcirco putandum est illis mentem et solem esse destituta, sed potius Joan. vul, 15. Joan. v, 49. Ibid. 21. Cor. 1, 21. Philipp. 11, 7.

σεν ἐμφυτεύσαντα; Βλέπε τοιγαροῦν κἀν τούτῳ πάν . λιν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν Κύριον. Τὸ γὰρ ὡς ἐν ὄχλῳ λάθρα διαψιθυρισθέν παρὰ τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἀγνοεῖ· δέχεται δὲ ὥσπερ ἐν ὠσὶ θεοπρεπώς, κἂν διὰ τὸν φόβον τῶν ἡγουμένων μηδὲν ἐν παῤῥη σίᾳ λαλῶσι περὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ τεθαυμά κασί τινες τῶν συνδεδραμηκότων ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ διελογίζοντο, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἢ καὶ ἀλλήλοις προστ ελάλουν ἠρέμα· . Πῶς οὗτος γράμματα οἶδε μή με μαθηκώς; ἀναγκαίως δὴ πάλιν ἴσον ἑαυτὸν ἀναδεί κνυσι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τῷ μαθόντι μὲν τὸ παρο ἅπαν οὐδὲν, ἔχοντι δὲ τῶν ὅλων τὴν γνῶσιν φυσικῶς τε καὶ ἀδιδάκτως, διὰ τὸ παντὸς ὑπερκεῖσθαι νοῦ, καὶ πᾶσαν τὴν ἐν τοῖς οὖσιν ὑπερανίπτασθαι φρόνη σιν. Ην μὲν οὖν καὶ ἐξ ἑτέρων τοῦτο δεικνύειν πρα- γμάτων, καὶ πληροφορεῖν τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ὅσα ἔνεστι τῷ γεγεννηκότι, ταῦτα καὶ αὐτῷ προσ όντα φαίνεται, διὰ ταυτότητα φυσικήν. "Οπερ εποίει καὶ ἐν ἑτέροις ἀπὸ τοῦ δύνασθαι ταυτὰ [αι. ταῦτα], καὶ ἀπαράλλακτον ἔχειν τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνέργειαν πρὸς τὸ ἴσον εἰκότως ἀναβαίνων ἀξίωμα· « Α γὰρ ἂν ὁ Πατὴρ ποιῇ, φησί, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ. » Καὶ πάλιν· « Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς, καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. » Ἀλλ᾽ ἦν πως ἐν τούτοις ἐπικαιρό τατόν τε καὶ πρεπωδέστερον, ἐξ ὧν ἔδει μάλιστα ποιεῖσθαι τὴν ἀπόδειξιν. Συνέσεως γὰρ πέρι καὶ φιλομαθείας τῆς δίχα γραμμάτων ὁ λόγος ἦν τοῖς ἐκεῖνα διενθυμουμένοις. Εαυτῷ τοιγαροῦν τοῦτο δεικνύειν ἐνυπάρχον ἐχρῆν, καθάπερ ἀμέλει, καὶ τῷ Πατρί. Τίς οὖν ὁ τῆς ἀποδείξεως τρόπος; Ἀπὸ τοῦ τὴν ἴσην ἔχειν ἐκείνῳ σοφίαν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα κατὰ τὸν ἀληθῆ τε καὶ σώφρονα λογισμὸν, αὐτός ἐστιν ἡ Σοφία, καὶ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, ᾧ καὶ κατὰ πάντα προσεοικώς ταυτὰ διδάσκειν ἐκείνῳ φησί, κατ' οὐδένα τρόπον ἐξηλλαγμένως. "Η γὰρ διὰ τὸ εἰς ἄκρον ἐξωμοιῶσθαι τῇ τοῦ Πατρὸς διδαχῇ, τὴν ἑαυτοῦ ταύ την εἶναι τὴν ἐκείνου φησὶν, ἢ διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι τὴν σοφίαν τοῦ Πατρὸς, δι' ἧς τὰ πάντα λαλεῖ, καὶ νομοθετεῖ, αὐτοῦ καὶ τὴν διδαχὴν εἶναί φησιν· ὁμοῦ δέ τι πρὸς τούτῳ, καὶ ἕτερον οἰκονομεῖ, πρὸς δὲ τὴν τῶν παιδευομένων σωτηρίαν οὐ μετρίως λυσιτελοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνθρωπον ὁρῶντες διὰ τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα οὐκ ἐδέχοντο τὸν λόγον, ὡς παρὰ Θεοῦ, πιθα- νήν δέ τινα διὰ τοῦτο νοσεῖν ἐδόκουν τὴν ἀπείθειαν, το ἀνατίθησι χρησίμως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὴν διδασκα- λίαν, ὁμοῦ καὶ πρᾶγμα λέγων ἀληθὲς, καὶ φόβῳ τοῦ θεομάχους είναι δοκεῖν ἀντιτείνοντας ἔτι τοῖς ἄνωθεν ὁρισμοῖς, καταδέχεσθαι πείθων τὰ λεγόμενα. Ιστέον δὲ ὅτι διὰ τοῦ πάλιν ἀπεστάλθαι λέγειν, οὐκ ἐν δευ τέροις τῆς τοῦ Πατρὸς ἀξίας ἑαυτὸν ὄντα δεικνύει· οὐ γὰρ δουλοπρεπῆ νοητέον τὴν ἀποστολὴν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τὴν τοῦ δούλου μορφήν ημφιεσμένος, ἀνεγκλήτως ἂν λέγοι καὶ ταῦτα περὶ αὐτοῦ. ᾿Απ εστάλη δὲ οὕτως ὡς λόγος ἐκ νοῦ, ὡς ἀπαύγασμα το ἡλιακὸν ἐξ αὐτοῦ. Ταῦτα γάρ πώς ἐστι τῶν ἐν οἷς εἰσιν ἐκφαντικά, διὰ τοῦ προκύπτειν ἐπὶ τὸ ἔξω 6.59 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quod Judai in turba clanculam immurmurabant, A sed auribus pro eo ac Deum decebat quodammodo accipit, licet propter metum principum nihil libere de ipso loquerentur. Quoniam autem nonnulli eo- rum qui ad templum confluxerant mirabantur et apud se cogitabant, aut certe invicem insusurra- bant : « Quomodo hic scit litteras, cum non didice- rit ) necessario rursus seipsum æqualem csse Deo ac Patri ostendit, qui nihil plane didicit, sed omnium cognitionem habet ex natura sua, et ab alio non edoctus, propterea quod omnem intelle- ctum excedit, et omnem scientiam creaturarum superat. Poterat igitur aliis ex rebus ostendere, et fidem certain auditoribus facere, quæcunque insunt Genitori, eadem inesse quoque sibi propter identi- tatein naturalem. Quod alibi quoque faciet, dum ex identitate potentiæ, et similis plane in omnibus operationis ad æqualem jure merito dignitatem evehitur : « Quæ enim Pater facit, inquit, hæc et Filius similiter facit 75. Item : Sicutenim Pater sus- citat mortuos et vivificat, sic etiam Filius quos vult vivificat ". » Sed opportunum hic erat atque con- sentaneum ex iis potissimum quæ decebat demon- strationem facere. De cognitione enim et eru- ditione qua sine litteris præditus erat Christus loquebantur, qui animo illa versabant. Oportebat ergo id ostendere sibi inesse, non secus ac Patri. Quænam igitur hujus demonstrationis ratio? Ex eo quod eadem cum illo præditus est sapientia, quam- vis, si recte ac vere philosophemur, ipse sit Sapien- B c C tia, et ex Deo Patre, eui cum sit etiam per omnia similis, eadem cum ilo docere se ait, modo neuti- que a Patre diverso. Aut enim ex eo quod perſe- ctissima ratione doctrina sua similis est doctrinæ Patris, hanc illius esse dicit, aut ex eo quod ipse est sapientia Patris per quam cuncta loquitur ac sancit, ipsius quoque doctrinam esse ait : simulque aliud quiddam ad eorum qui erudiuntur salutem non parum utile instituit. Quia enim homi- nem cum viderent propter terrenam carnem ejus, sermonem tanquam a Deo non excipiebant, et verisimili proinde quadam incredulitate laborare videbantur, utiliter Deo ac Patri doctrinam tribuit, simul et rem veram exponens, et eos qui divinis decretis resistebant, ne Dei hostes viderentur, D dictis parere persuadens. Sciendum vero quod, cum rursus se missum ait, non minorem se digni- tate Patris ostendit: non enim putandum est ser- vilem hanc esse missionem, licet forma servi indutus hæc de se inculpate pronuntiet. Missus est autem eo modo quo verbum ex mente, et splen- dor ex sole. Hæc enim ex iis in quibus sunt aliquo modo promicant, propterea quod foras erumpere videntur, verum iis a quibus sunt, natura sua insunt et indivulse. Nec enim ex eo quod verbum ex mente prodiit, et splendor ex sole, idcirco putandum est illis mentem et solem esse destituta, sed potius Joan. vul, 15. Joan. v, 49. Ibid. 21. Cor. 1, 21. Philipp. 11, 7.

δοκεῖν, πλὴν τοῖς ἀφ᾽ ὧν εἰσιν ἐνυπάρχοντα φυσικῶς καὶ ἀδιαστάτως. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ ἐξεδόθη λόγος ἐκ νοῦ, καὶ ἀπαύγασμα τυχὸν ἐξ ἡλίου, διὰ τοῦτο χρὴ πάντως οἴεσθαι τῶν ἐκβεβηκότων ὑπάρχειν ἔρημα τὰ γεννήσαντα, μᾶλλον δὲ κἀκεῖνα ἐν τούτοις, καὶ ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις ἐνυπάρχοντα πάλιν οψόμεθα. Αλογος γὰρ οὐκ ἔσται ποτὲ νοῦς, ἀλλ᾽ οὐδὲ λόγος οὐκ ἔχων τὸν ἐν αὐτῷ μορφωθέντα νοῦν. Αναλόγως δὲ τούτῳ, καὶ τὸ ἕτερον ἐκληψόμεθα Εάν τις τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιῇ, γνώσεται περί τῆς διδαχῆς, πότερον ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ἢ ἐγώ ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ. Αζητήτως μὲν ἔδει, καὶ παντὸς ἐνδοιασμοῦ δίχα, τοὺς τῆς ἀληθείας παραδέξασθαι λόγους, καὶ τὸ ἅπαξ εἰρημένον, μὴ ἑτέρως ἔχειν δύνασθαι πιστεύειν, ή ὥσπερ ἂν εἶναι διωρίσατο. Πλὴν οὐκ ἀναπόδεικτον ἐξ διὰ τοὺς ἀπειθοῦντας τὸ λεγόμενον, ἐναργεστά- τὴν δὲ αὐτῷ καὶ σαφῆ λίαν ἐπάγει τὴν λύσιν, τέχνῃ πολλῇ κεράσας τοῦ λόγου τὸ σχῆμα. Καὶ τίς ἡ τέτ χνη, τίς δὲ τῆς οἰκονομίας ὁ λόγος, ἐροῦμεν πάλιν. Ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι διὰ τὸν παράλυτον, τὸν ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπευθέντα φημί. Ομοῦ τοιγαρο οὖν ἡρέμα καὶ ὑποπλήττει διανοουμένους ἤδη κατ' αὐτοῦ τὸ δεινὸν, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ μιαιφονίαν ὠδί- νοντας διελέγχει σαφῶς, ὡς ἐπιθυμεῖν ἑλομένους πληροῦσθαι τὸ αὐτοῖς μᾶλλον ἢ τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν. Εἴσεσθε γὰρ τότε δὴ μάλιστα, φησί, τὴν παρ' ἐμοῦ διδαχὴν, ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν, ἐπὰν βούλοισθε τοῖς ἐκείνου μᾶλλον, ήπερ τοῖς οἰκείοις ἀκολουθῆσαι θελήμασι. Θέλημα δὲ τοῦ νο μοθέτου καὶ Θεοῦ, τὸ μιαιφονίας ἐξίστασθαι παντε- λῶς. Τότε γὰρ, τότε, φησίν, οὐκ ἀδίκῳ μίσει προ- κατειλημμένοι, οὐδὲ τρόπῳ θηριοπρεπεῖ πρὸς οὐκ εὐκαίρους ὀργὰς ἐξωθούμενοι, διαγνώσεσθε σαφῶς, πότερον ἐκ Θεοῦ ἐστιν ὁ τῆς ἐμῆς διδαχῆς λόγος, ἢ ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ. Οὐκοῦν τῷ χρησίμῳ συναναπλέ ξας τὸν ἔλεγχον, καταιτιᾶται δικαίως, ὡς οὐκ εὐλό γως ἐπισκήπτοντας, οἷσπερ ἂν φαίη διδάσκων, συν- ευδοκοῦντος αὐτῷ καὶ συνεθέλοντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἢ καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, συνδιδάσκοντός τε καὶ συνεξηγουμένου. Τίθησι δὲ τὸ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ἀντὶ τοῦ ἰδιαζόντως, καὶ ἀποκεκομμένως κατὰ τὸ παντελὲς τοῦ κατὰ τὴν συνεθέλησιν καὶ ταυτοβου λίαν τοῦ Πατρός. Καὶ οὐ δή που τις οιήσεται, τὰ εἰκότα φρονῶν, τῶν οἰκείων ῥημάτων αὐτὸν ὡς κι 6δήλων κατηγορεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἑτέρως οὐκ ἂν ἐσομέ νων πώποτε, εἰ μὴ κατὰ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Παρ τρὸς τὰ τοιαῦτά φησι. Λαλεῖ γὰρ ὡς διὰ λόγου καὶ σοφίας τοῦ ἰδίου γεννήματος· λαλεῖ δὲ πάντως οὐκ ἀπαδόντως ἑαυτῷ· πῶς γὰρ ἐνδέχεται ; Ὁ ἐφ' ἑαυτοῦ λαλῶν, τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ. Σημεῖον τοῦτο τίθησιν εναργές τοῦ μὴ πάντως ἑαυτῷ τὴν ἐκ τοῦ διδάσκειν πραγματεύεσθαι δόξαν, τὸ μὴ ξένοις τισὶ καὶ ἀλλοτρίοις τοῦ νόμου προσα χρῆσθαι λόγοις· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, καταπείθεσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ἤδη προτεθεσπισμένοις συμβουλεύειν αὐτοῖς, μόνην τοῦ γράμματος τὴν ἀνω- φελῆ καὶ παχεῖαν ἀφιστῶντα σκιάν, μετασκευάζοντά IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. mus. Nec enim sine verbo mens unquam esse pot- erit, sed neque verbum mentem in seipso formatam non habens. Quod de altero simili quoque ratione intelligendum est. A illa in his, et hæc in illis esse vicissim comperic VII, 17. Si quis voluntatem ejus fecerit, cogno- scet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar. Citra disquisitionem quidem et dubitationem omnem suscipienda erat doctrina veritatis, cre- dendumque quod semel dictum erat aliter se habere non posse quam quo modo ab eo definitum B esset. Verumtamen propter incredulos dictum probatione carere non sinit, sed clarissimam ci et manifestissimam rationem subjungit, orationis genus multo artificio temperans. Quænam autem ars illa sit, et quæ dispositionis ratio, rursum dicemus. Quærebant eum interficere, propter para- lyticum nimirum in Sabbato curatum. Sensim itaque partim eos deterret malum sibi jam pa- rantes, partim cædem sibi machinari manifeste arguit, ipsosque adeo suæ cupiditati potius quam Dei voluntati parere. Tunc enim potissimum agnoscetis, inquit, doctrinam meam Dei ac Patris doctrinam esse, cum illius potius quam vestram voluntatem sequemini. Est autem legis- latoris ac Dei voluntas, a cade prorsus absti- nere. Tunc enim, inquit, tunc non injusto præoc- cupati odio, neque moribus efferatis in iras intem- pestivas adacti, clare agnoscens utrum ex Deo doctrina mea sit, an ego a meipso loquar. Igitur utili miscens reprehensionem, jure increpat eos quod suam doctrinam temere accusent, quam Deus ac Pater comprobet, simulque doceat ac exponat. A meipeo vero dicit, pro eo quod est pe- culiariter et proprie secundum perfectissimam conformitatem et identitatem voluntatis Patris. Neque vero sanæ mentis quispiam putaverit sua ipsum verba ut adulterina arguere, sed quod non aliter quanı per voluntatem Patris eventura sint, hæc ab eo dici. Loquitur enim per suum genimen, ut per verbum et sapientiam. Neque vero sibi ipsi dissentanea loquitur : qui enim fieri polest ? C D VII, 18. Qui a semetipso loquitur, gloriam quærit. Ostendit se gloriam non aucupari, docendo quod peregrinis quibusdam et a lege alienis sermonibus non utatur: hoc enim esset loqui a semetipso; sed eos hortetur potius veteribus prædictionibus parere, crassam duntaxat et inutilem litteræ umbram re- movens, et ad spiritalem contemplationem trans- ferens ca quæ in typis adhuc latent: quod quidem

δοκεῖν, πλὴν τοῖς ἀφ᾽ ὧν εἰσιν ἐνυπάρχοντα φυσικῶς καὶ ἀδιαστάτως. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ ἐξεδόθη λόγος ἐκ νοῦ, καὶ ἀπαύγασμα τυχὸν ἐξ ἡλίου, διὰ τοῦτο χρὴ πάντως οἴεσθαι τῶν ἐκβεβηκότων ὑπάρχειν ἔρημα τὰ γεννήσαντα, μᾶλλον δὲ κἀκεῖνα ἐν τούτοις, καὶ ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις ἐνυπάρχοντα πάλιν οψόμεθα. Αλογος γὰρ οὐκ ἔσται ποτὲ νοῦς, ἀλλ᾽ οὐδὲ λόγος οὐκ ἔχων τὸν ἐν αὐτῷ μορφωθέντα νοῦν. Αναλόγως δὲ τούτῳ, καὶ τὸ ἕτερον ἐκληψόμεθα Εάν τις τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιῇ, γνώσεται περί τῆς διδαχῆς, πότερον ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ἢ ἐγώ ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ. Αζητήτως μὲν ἔδει, καὶ παντὸς ἐνδοιασμοῦ δίχα, τοὺς τῆς ἀληθείας παραδέξασθαι λόγους, καὶ τὸ ἅπαξ εἰρημένον, μὴ ἑτέρως ἔχειν δύνασθαι πιστεύειν, ή ὥσπερ ἂν εἶναι διωρίσατο. Πλὴν οὐκ ἀναπόδεικτον ἐξ διὰ τοὺς ἀπειθοῦντας τὸ λεγόμενον, ἐναργεστά- τὴν δὲ αὐτῷ καὶ σαφῆ λίαν ἐπάγει τὴν λύσιν, τέχνῃ πολλῇ κεράσας τοῦ λόγου τὸ σχῆμα. Καὶ τίς ἡ τέτ χνη, τίς δὲ τῆς οἰκονομίας ὁ λόγος, ἐροῦμεν πάλιν. Ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι διὰ τὸν παράλυτον, τὸν ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπευθέντα φημί. Ομοῦ τοιγαρο οὖν ἡρέμα καὶ ὑποπλήττει διανοουμένους ἤδη κατ' αὐτοῦ τὸ δεινὸν, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ μιαιφονίαν ὠδί- νοντας διελέγχει σαφῶς, ὡς ἐπιθυμεῖν ἑλομένους πληροῦσθαι τὸ αὐτοῖς μᾶλλον ἢ τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν. Εἴσεσθε γὰρ τότε δὴ μάλιστα, φησί, τὴν παρ' ἐμοῦ διδαχὴν, ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν, ἐπὰν βούλοισθε τοῖς ἐκείνου μᾶλλον, ήπερ τοῖς οἰκείοις ἀκολουθῆσαι θελήμασι. Θέλημα δὲ τοῦ νο μοθέτου καὶ Θεοῦ, τὸ μιαιφονίας ἐξίστασθαι παντε- λῶς. Τότε γὰρ, τότε, φησίν, οὐκ ἀδίκῳ μίσει προ- κατειλημμένοι, οὐδὲ τρόπῳ θηριοπρεπεῖ πρὸς οὐκ εὐκαίρους ὀργὰς ἐξωθούμενοι, διαγνώσεσθε σαφῶς, πότερον ἐκ Θεοῦ ἐστιν ὁ τῆς ἐμῆς διδαχῆς λόγος, ἢ ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ. Οὐκοῦν τῷ χρησίμῳ συναναπλέ ξας τὸν ἔλεγχον, καταιτιᾶται δικαίως, ὡς οὐκ εὐλό γως ἐπισκήπτοντας, οἷσπερ ἂν φαίη διδάσκων, συν- ευδοκοῦντος αὐτῷ καὶ συνεθέλοντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἢ καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, συνδιδάσκοντός τε καὶ συνεξηγουμένου. Τίθησι δὲ τὸ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ἀντὶ τοῦ ἰδιαζόντως, καὶ ἀποκεκομμένως κατὰ τὸ παντελὲς τοῦ κατὰ τὴν συνεθέλησιν καὶ ταυτοβου λίαν τοῦ Πατρός. Καὶ οὐ δή που τις οιήσεται, τὰ εἰκότα φρονῶν, τῶν οἰκείων ῥημάτων αὐτὸν ὡς κι 6δήλων κατηγορεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἑτέρως οὐκ ἂν ἐσομέ νων πώποτε, εἰ μὴ κατὰ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Παρ τρὸς τὰ τοιαῦτά φησι. Λαλεῖ γὰρ ὡς διὰ λόγου καὶ σοφίας τοῦ ἰδίου γεννήματος· λαλεῖ δὲ πάντως οὐκ ἀπαδόντως ἑαυτῷ· πῶς γὰρ ἐνδέχεται ; Ὁ ἐφ' ἑαυτοῦ λαλῶν, τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ. Σημεῖον τοῦτο τίθησιν εναργές τοῦ μὴ πάντως ἑαυτῷ τὴν ἐκ τοῦ διδάσκειν πραγματεύεσθαι δόξαν, τὸ μὴ ξένοις τισὶ καὶ ἀλλοτρίοις τοῦ νόμου προσα χρῆσθαι λόγοις· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, καταπείθεσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ἤδη προτεθεσπισμένοις συμβουλεύειν αὐτοῖς, μόνην τοῦ γράμματος τὴν ἀνω- φελῆ καὶ παχεῖαν ἀφιστῶντα σκιάν, μετασκευάζοντά IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. mus. Nec enim sine verbo mens unquam esse pot- erit, sed neque verbum mentem in seipso formatam non habens. Quod de altero simili quoque ratione intelligendum est. A illa in his, et hæc in illis esse vicissim comperic VII, 17. Si quis voluntatem ejus fecerit, cogno- scet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar. Citra disquisitionem quidem et dubitationem omnem suscipienda erat doctrina veritatis, cre- dendumque quod semel dictum erat aliter se habere non posse quam quo modo ab eo definitum B esset. Verumtamen propter incredulos dictum probatione carere non sinit, sed clarissimam ci et manifestissimam rationem subjungit, orationis genus multo artificio temperans. Quænam autem ars illa sit, et quæ dispositionis ratio, rursum dicemus. Quærebant eum interficere, propter para- lyticum nimirum in Sabbato curatum. Sensim itaque partim eos deterret malum sibi jam pa- rantes, partim cædem sibi machinari manifeste arguit, ipsosque adeo suæ cupiditati potius quam Dei voluntati parere. Tunc enim potissimum agnoscetis, inquit, doctrinam meam Dei ac Patris doctrinam esse, cum illius potius quam vestram voluntatem sequemini. Est autem legis- latoris ac Dei voluntas, a cade prorsus absti- nere. Tunc enim, inquit, tunc non injusto præoc- cupati odio, neque moribus efferatis in iras intem- pestivas adacti, clare agnoscens utrum ex Deo doctrina mea sit, an ego a meipso loquar. Igitur utili miscens reprehensionem, jure increpat eos quod suam doctrinam temere accusent, quam Deus ac Pater comprobet, simulque doceat ac exponat. A meipeo vero dicit, pro eo quod est pe- culiariter et proprie secundum perfectissimam conformitatem et identitatem voluntatis Patris. Neque vero sanæ mentis quispiam putaverit sua ipsum verba ut adulterina arguere, sed quod non aliter quanı per voluntatem Patris eventura sint, hæc ab eo dici. Loquitur enim per suum genimen, ut per verbum et sapientiam. Neque vero sibi ipsi dissentanea loquitur : qui enim fieri polest ? C D VII, 18. Qui a semetipso loquitur, gloriam quærit. Ostendit se gloriam non aucupari, docendo quod peregrinis quibusdam et a lege alienis sermonibus non utatur: hoc enim esset loqui a semetipso; sed eos hortetur potius veteribus prædictionibus parere, crassam duntaxat et inutilem litteræ umbram re- movens, et ad spiritalem contemplationem trans- ferens ca quæ in typis adhuc latent: quod quidem

δοκεῖν, πλὴν τοῖς ἀφ᾽ ὧν εἰσιν ἐνυπάρχοντα φυσικῶς καὶ ἀδιαστάτως. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ ἐξεδόθη λόγος ἐκ νοῦ, καὶ ἀπαύγασμα τυχὸν ἐξ ἡλίου, διὰ τοῦτο χρὴ πάντως οἴεσθαι τῶν ἐκβεβηκότων ὑπάρχειν ἔρημα τὰ γεννήσαντα, μᾶλλον δὲ κἀκεῖνα ἐν τούτοις, καὶ ταῦτα δὲ ἐν ἐκείνοις ἐνυπάρχοντα πάλιν οψόμεθα. Αλογος γὰρ οὐκ ἔσται ποτὲ νοῦς, ἀλλ᾽ οὐδὲ λόγος οὐκ ἔχων τὸν ἐν αὐτῷ μορφωθέντα νοῦν. Αναλόγως δὲ τούτῳ, καὶ τὸ ἕτερον ἐκληψόμεθα Εάν τις τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιῇ, γνώσεται περί τῆς διδαχῆς, πότερον ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ἢ ἐγώ ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ. Αζητήτως μὲν ἔδει, καὶ παντὸς ἐνδοιασμοῦ δίχα, τοὺς τῆς ἀληθείας παραδέξασθαι λόγους, καὶ τὸ ἅπαξ εἰρημένον, μὴ ἑτέρως ἔχειν δύνασθαι πιστεύειν, ή ὥσπερ ἂν εἶναι διωρίσατο. Πλὴν οὐκ ἀναπόδεικτον ἐξ διὰ τοὺς ἀπειθοῦντας τὸ λεγόμενον, ἐναργεστά- τὴν δὲ αὐτῷ καὶ σαφῆ λίαν ἐπάγει τὴν λύσιν, τέχνῃ πολλῇ κεράσας τοῦ λόγου τὸ σχῆμα. Καὶ τίς ἡ τέτ χνη, τίς δὲ τῆς οἰκονομίας ὁ λόγος, ἐροῦμεν πάλιν. Ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι διὰ τὸν παράλυτον, τὸν ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπευθέντα φημί. Ομοῦ τοιγαρο οὖν ἡρέμα καὶ ὑποπλήττει διανοουμένους ἤδη κατ' αὐτοῦ τὸ δεινὸν, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῷ μιαιφονίαν ὠδί- νοντας διελέγχει σαφῶς, ὡς ἐπιθυμεῖν ἑλομένους πληροῦσθαι τὸ αὐτοῖς μᾶλλον ἢ τὸ τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν. Εἴσεσθε γὰρ τότε δὴ μάλιστα, φησί, τὴν παρ' ἐμοῦ διδαχὴν, ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν, ἐπὰν βούλοισθε τοῖς ἐκείνου μᾶλλον, ήπερ τοῖς οἰκείοις ἀκολουθῆσαι θελήμασι. Θέλημα δὲ τοῦ νο μοθέτου καὶ Θεοῦ, τὸ μιαιφονίας ἐξίστασθαι παντε- λῶς. Τότε γὰρ, τότε, φησίν, οὐκ ἀδίκῳ μίσει προ- κατειλημμένοι, οὐδὲ τρόπῳ θηριοπρεπεῖ πρὸς οὐκ εὐκαίρους ὀργὰς ἐξωθούμενοι, διαγνώσεσθε σαφῶς, πότερον ἐκ Θεοῦ ἐστιν ὁ τῆς ἐμῆς διδαχῆς λόγος, ἢ ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ. Οὐκοῦν τῷ χρησίμῳ συναναπλέ ξας τὸν ἔλεγχον, καταιτιᾶται δικαίως, ὡς οὐκ εὐλό γως ἐπισκήπτοντας, οἷσπερ ἂν φαίη διδάσκων, συν- ευδοκοῦντος αὐτῷ καὶ συνεθέλοντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἢ καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, συνδιδάσκοντός τε καὶ συνεξηγουμένου. Τίθησι δὲ τὸ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ἀντὶ τοῦ ἰδιαζόντως, καὶ ἀποκεκομμένως κατὰ τὸ παντελὲς τοῦ κατὰ τὴν συνεθέλησιν καὶ ταυτοβου λίαν τοῦ Πατρός. Καὶ οὐ δή που τις οιήσεται, τὰ εἰκότα φρονῶν, τῶν οἰκείων ῥημάτων αὐτὸν ὡς κι 6δήλων κατηγορεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἑτέρως οὐκ ἂν ἐσομέ νων πώποτε, εἰ μὴ κατὰ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Παρ τρὸς τὰ τοιαῦτά φησι. Λαλεῖ γὰρ ὡς διὰ λόγου καὶ σοφίας τοῦ ἰδίου γεννήματος· λαλεῖ δὲ πάντως οὐκ ἀπαδόντως ἑαυτῷ· πῶς γὰρ ἐνδέχεται ; Ὁ ἐφ' ἑαυτοῦ λαλῶν, τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ. Σημεῖον τοῦτο τίθησιν εναργές τοῦ μὴ πάντως ἑαυτῷ τὴν ἐκ τοῦ διδάσκειν πραγματεύεσθαι δόξαν, τὸ μὴ ξένοις τισὶ καὶ ἀλλοτρίοις τοῦ νόμου προσα χρῆσθαι λόγοις· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ λαλεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, καταπείθεσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς ἤδη προτεθεσπισμένοις συμβουλεύειν αὐτοῖς, μόνην τοῦ γράμματος τὴν ἀνω- φελῆ καὶ παχεῖαν ἀφιστῶντα σκιάν, μετασκευάζοντά IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. mus. Nec enim sine verbo mens unquam esse pot- erit, sed neque verbum mentem in seipso formatam non habens. Quod de altero simili quoque ratione intelligendum est. A illa in his, et hæc in illis esse vicissim comperic VII, 17. Si quis voluntatem ejus fecerit, cogno- scet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar. Citra disquisitionem quidem et dubitationem omnem suscipienda erat doctrina veritatis, cre- dendumque quod semel dictum erat aliter se habere non posse quam quo modo ab eo definitum B esset. Verumtamen propter incredulos dictum probatione carere non sinit, sed clarissimam ci et manifestissimam rationem subjungit, orationis genus multo artificio temperans. Quænam autem ars illa sit, et quæ dispositionis ratio, rursum dicemus. Quærebant eum interficere, propter para- lyticum nimirum in Sabbato curatum. Sensim itaque partim eos deterret malum sibi jam pa- rantes, partim cædem sibi machinari manifeste arguit, ipsosque adeo suæ cupiditati potius quam Dei voluntati parere. Tunc enim potissimum agnoscetis, inquit, doctrinam meam Dei ac Patris doctrinam esse, cum illius potius quam vestram voluntatem sequemini. Est autem legis- latoris ac Dei voluntas, a cade prorsus absti- nere. Tunc enim, inquit, tunc non injusto præoc- cupati odio, neque moribus efferatis in iras intem- pestivas adacti, clare agnoscens utrum ex Deo doctrina mea sit, an ego a meipso loquar. Igitur utili miscens reprehensionem, jure increpat eos quod suam doctrinam temere accusent, quam Deus ac Pater comprobet, simulque doceat ac exponat. A meipeo vero dicit, pro eo quod est pe- culiariter et proprie secundum perfectissimam conformitatem et identitatem voluntatis Patris. Neque vero sanæ mentis quispiam putaverit sua ipsum verba ut adulterina arguere, sed quod non aliter quanı per voluntatem Patris eventura sint, hæc ab eo dici. Loquitur enim per suum genimen, ut per verbum et sapientiam. Neque vero sibi ipsi dissentanea loquitur : qui enim fieri polest ? C D VII, 18. Qui a semetipso loquitur, gloriam quærit. Ostendit se gloriam non aucupari, docendo quod peregrinis quibusdam et a lege alienis sermonibus non utatur: hoc enim esset loqui a semetipso; sed eos hortetur potius veteribus prædictionibus parere, crassam duntaxat et inutilem litteræ umbram re- movens, et ad spiritalem contemplationem trans- ferens ca quæ in typis adhuc latent: quod quidem

τε πιθανῶς εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τὰ ἐν τύποις ἔτι λανθάνοντα· ὅπερ οὖν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ φησίν· . Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νό μον, ἀλλὰ πληρῶσαι. » Τοῦτο πάλιν ἐνθάδε πλαγίως ὑποδηλοῖ· μόνην ἔχει τοῦ γράμματος μεταμόρφωσιν εἰς ἀλήθειαν ἡ εὐαγγελική πολιτεία, καὶ Μωσαϊκών τις μετασκευάσας τύπον ἐπὶ τὸ πρεπωδέστερον, έχει τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὴν εἴδησιν. Λαλεῖ τοιγαρο οῦν, καὶ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ Χριστός· τοῦτ' ἔστι, ξένον οὐδὲν τῶν ἤδη προδιηγγελμένων. Οὐ γὰρ ἀποπέμ πεται Μωσέα, οὐδὲ τὴν ἐν νόμῳ παραιτεῖσθαι διδά σκει παίδευσιν, ἀλλὰ τοῖς ἐν τόπῳ σκιαγραφουμέν νοις, καθάπερ τι χρῶμα περιφανέστερον ἐπαλείφειν τὴν ἀλήθειαν. Εὐμεταχειρίστως δὲ σφόδρα τὰς τῶν Ἰουδαίων εὐνοίας ἐξωνούμενος, ἀνατίθησι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τιμήν τε καὶ δόξαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἰ- δότες Ἰουδαῖοι τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, παρὰ μόνου τοῦ Πατρὸς ᾤοντο δεδόσθαι τὸν νόμον, εἰκότως αὐτὸν καὶ δοξάζεσθαι μὲν σωζομένου τοῦ νόμου, διισχυρίζετο, καὶ τὸ ἐναντίον ὑπομένειν, εἰ μὴ φυλάττοιτο κατὰ λόγον. Ἀλλ᾽ εἰ καὶ τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς κοινωνός ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ δι' αὐτοῦ πρὸς Μωσέα λελάληκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὅμως ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις οἰκονομικῶς συναινεῖ. Ἐν δὲ τῷ μηδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖν, δ μὴ τῷ νόμῳ δοκεῖ, οὐ πάντως τὴν οἰκείαν ἐπείγεσθα: δόξαν οἰκοδομεῖν ὁμολογεῖ, ἀλλὰ τὴν τῷ νομοθέτῃ χρεωστουμένην. Προς δέ γε τούτῳ, κἀκεῖνο θεωρητέον· πλαγίως γὰρ ἔτι, καὶ ἐπεσκιασμένως ὑποπλήττει τοὺς Ἰουδαίους, περιπίπτοντας μὲν οἷς ἐγκαλοῦσιν ἀμαθῶς, ἑαυτοῖς δὲ μᾶλλον, ἤπερ τῷ πάντων Δεσπότῃ Θεῷ τὴν δόξαν ἁρπάζειν κατειθισμένους, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Αποκλε νοντες γὰρ τῶν τοῦ νόμου διαταγμάτων, ἐπὶ τὸ δοκοῦν ἕκαστοι κατεφέροντο, διδάσκοντες, καθὰ γέ- γραπται, ο διδασκαλίαν εντάλματα ἀνθρώπων. » Επι τούτῳ πάλιν εὐφυῶς παρανομοῦντας ἐλέγχει Χριστός, καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας τὸν νομοθέτην, δι' ὧν οὐ τοῖς ἐκείνου διαζήν ὁρισμοῖς, προκεῖσθαι δὲ μᾶλ λον ταῖς παρ' αὐτῶν διδασκαλίαις τοὺς ἀκροωμένους ἀνέπειθον. Οὐκοῦν, κἂν ἀδιορίστως ἔτι, καὶ ἀπολελυ μένως λέγῃ Χριστός, « Ὁ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλῶν, τὴν δό ξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ, ὁ τῆς τῶν Φαρισαίων απονοίας ἐλέγχει τὴν νόσον, ὡς διὰ τοῦ μᾶλλον τὰ οἰκεῖα βού λεσθαι λαλεῖν τὴν τοῦ νομοθέτου κλέπτοντας δόξαν, Ο καὶ περιπλανῶντας εἰς ἑαυτοὺς τὰ τῷ Θεῷ χρεω φονεύειν αὐτὸν ἤδη βουλεύεσθαι. Διὰ γάρ τοι τοῦτο μάλιστα παρανομοῦντας ἐλέγχει, πρόφασιν τοῦ λόγου ποιησάμενος οἰκονομικῶς, τὸ τηρεῖν ἐπείγεσθαι τὸν στούμενα, ἀφυλάκτως τε διὰ τοῦτο λοιπὸν καὶ νόμον, διά τε τούτου τιμᾶν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Εδί. 'Ο δὲ ζητῶν, φησὶν, τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, οὗτος ἀληθής ἐστι, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Ως τοῦ μὴ ζητοῦντος τὸ τοῦ Θεοῦ μᾶλλον, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον, οὔτε ὄντος ἀληθοῦς, ἀλλὰ καὶ λίαν ἀδι κωτάτου· οὐκ ἔστι μὲν γὰρ ἀληθὲς ὡς συκοφαντών τὴν νόμον, καὶ τὸ οἰκεῖον θέλημα παρεισφέρων αὐτῷ· ἀδικώτατος δὲ ὡς τὸ τοῦ νομοθέτου δίκαιον κρίμα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B in Evangelio secundum Matthaeum dicit : • Non A veni solvere legem, sed adimplere "., Rursus hic oblique significat conversationem evangelicam lit- teræ ad veritatem continere duntaxat transforma- tionem, et qui Mosaicum typum ad id quod con- venit transtulerit, spiritalis in se cultus cognitionem habere. Loquitur ergo, neque id a semetipso Chri- stus : hoc est, nihil alienum ab iis quæ prænun- liata sunt. Non enim Mosen repudiat, nec legalem doctrinam repudiare docet, sed in typo delineatis colorem veluti quemdam illustriorem inducere veritatem. Apposite vero Judæorum captans benevolentiam, Deo ac Patri honorem et gloriam tribuit. Cum enim Judæi Verbum quod ex Deo ac Patre affulsit nescientes, a solo Patre datam esse legem putarent, jure merito ipsum et glorificari servata lege asserebat, et contrarium evenire, nisi ut par est servaretur. Sed licet gloriæ Patris par- ticeps sit Filius, et per ipsum ad Mosen Deus ac Pater locutus sit, illorum tamen opinioni certo consilio annuit. Quod autem a semetipso nihil loquatur quod legi non consentiat, fatetur utique se ædificandæ gloriæ non studere, sed ei quæ legis - latori debetur. Observandum præterea oblique rursus et occulte Judæos ab ipso reprehendi, qui in ea incidant quæ ipsi imperite carpunt, et sibi potius quam universi Domino Deo gloriam vindi- care soleant : quo pacto, dicam. Relictis quippe legis præceptis, suam quisque cupiditatem sequeba- tur, docentes, ut scriptum est, e doctrinam man- data hominum "., Idcirco illos rursum Christus inique agere et adversus legislatorem ipsum pec- care scite arguit, ex eo quod nequaquam illius præscripto vivere, sed suæ doctrinæ parere po- tius auditores adigerent. Quocirca licet indefinite adhuc et absolute Christus dicat : c Qui a seinet- ipso loquitur, gloriam propriam quærit ", Phari- sæorum arrogantiæ morbum retegit, ut qui dum sua loqui potius student, legislatoris gloriam fu- rentur, et in seipsos ea transferant quæ Deo deben- tur, eique proinde necem temere machinentur. Eam ob rem enim illos potissimum legem violare arguit, inde occasione sermonis singulari consilio arrepta, quod servandæ legi studeat, atque ita Deum ac Patrem honoret. VII, 18. Qui autem quærit gloriam ejus, inquit, qui misit eum, hic verax est et injustitia in illo non Quod nempe is qui quod suum est quærit potius quam quod Dei veras non sit, sed valde injustus; non est enim verax, quippe qui legem calumnie- tur, et suum ei judicium ac voluntatem interpo- nat: injustissimus vero, qui legislatoris justum ** Matth. v, 17. Isa xxix, 15; Matth. xv, 9. C es Joan. vil 19.

τε πιθανῶς εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τὰ ἐν τύποις ἔτι λανθάνοντα· ὅπερ οὖν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ φησίν· . Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νό μον, ἀλλὰ πληρῶσαι. » Τοῦτο πάλιν ἐνθάδε πλαγίως ὑποδηλοῖ· μόνην ἔχει τοῦ γράμματος μεταμόρφωσιν εἰς ἀλήθειαν ἡ εὐαγγελική πολιτεία, καὶ Μωσαϊκών τις μετασκευάσας τύπον ἐπὶ τὸ πρεπωδέστερον, έχει τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὴν εἴδησιν. Λαλεῖ τοιγαρο οῦν, καὶ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ Χριστός· τοῦτ' ἔστι, ξένον οὐδὲν τῶν ἤδη προδιηγγελμένων. Οὐ γὰρ ἀποπέμ πεται Μωσέα, οὐδὲ τὴν ἐν νόμῳ παραιτεῖσθαι διδά σκει παίδευσιν, ἀλλὰ τοῖς ἐν τόπῳ σκιαγραφουμέν νοις, καθάπερ τι χρῶμα περιφανέστερον ἐπαλείφειν τὴν ἀλήθειαν. Εὐμεταχειρίστως δὲ σφόδρα τὰς τῶν Ἰουδαίων εὐνοίας ἐξωνούμενος, ἀνατίθησι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τιμήν τε καὶ δόξαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἰ- δότες Ἰουδαῖοι τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, παρὰ μόνου τοῦ Πατρὸς ᾤοντο δεδόσθαι τὸν νόμον, εἰκότως αὐτὸν καὶ δοξάζεσθαι μὲν σωζομένου τοῦ νόμου, διισχυρίζετο, καὶ τὸ ἐναντίον ὑπομένειν, εἰ μὴ φυλάττοιτο κατὰ λόγον. Ἀλλ᾽ εἰ καὶ τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς κοινωνός ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ δι' αὐτοῦ πρὸς Μωσέα λελάληκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὅμως ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις οἰκονομικῶς συναινεῖ. Ἐν δὲ τῷ μηδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖν, δ μὴ τῷ νόμῳ δοκεῖ, οὐ πάντως τὴν οἰκείαν ἐπείγεσθα: δόξαν οἰκοδομεῖν ὁμολογεῖ, ἀλλὰ τὴν τῷ νομοθέτῃ χρεωστουμένην. Προς δέ γε τούτῳ, κἀκεῖνο θεωρητέον· πλαγίως γὰρ ἔτι, καὶ ἐπεσκιασμένως ὑποπλήττει τοὺς Ἰουδαίους, περιπίπτοντας μὲν οἷς ἐγκαλοῦσιν ἀμαθῶς, ἑαυτοῖς δὲ μᾶλλον, ἤπερ τῷ πάντων Δεσπότῃ Θεῷ τὴν δόξαν ἁρπάζειν κατειθισμένους, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Αποκλε νοντες γὰρ τῶν τοῦ νόμου διαταγμάτων, ἐπὶ τὸ δοκοῦν ἕκαστοι κατεφέροντο, διδάσκοντες, καθὰ γέ- γραπται, ο διδασκαλίαν εντάλματα ἀνθρώπων. » Επι τούτῳ πάλιν εὐφυῶς παρανομοῦντας ἐλέγχει Χριστός, καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας τὸν νομοθέτην, δι' ὧν οὐ τοῖς ἐκείνου διαζήν ὁρισμοῖς, προκεῖσθαι δὲ μᾶλ λον ταῖς παρ' αὐτῶν διδασκαλίαις τοὺς ἀκροωμένους ἀνέπειθον. Οὐκοῦν, κἂν ἀδιορίστως ἔτι, καὶ ἀπολελυ μένως λέγῃ Χριστός, « Ὁ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλῶν, τὴν δό ξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ, ὁ τῆς τῶν Φαρισαίων απονοίας ἐλέγχει τὴν νόσον, ὡς διὰ τοῦ μᾶλλον τὰ οἰκεῖα βού λεσθαι λαλεῖν τὴν τοῦ νομοθέτου κλέπτοντας δόξαν, Ο καὶ περιπλανῶντας εἰς ἑαυτοὺς τὰ τῷ Θεῷ χρεω φονεύειν αὐτὸν ἤδη βουλεύεσθαι. Διὰ γάρ τοι τοῦτο μάλιστα παρανομοῦντας ἐλέγχει, πρόφασιν τοῦ λόγου ποιησάμενος οἰκονομικῶς, τὸ τηρεῖν ἐπείγεσθαι τὸν στούμενα, ἀφυλάκτως τε διὰ τοῦτο λοιπὸν καὶ νόμον, διά τε τούτου τιμᾶν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Εδί. 'Ο δὲ ζητῶν, φησὶν, τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, οὗτος ἀληθής ἐστι, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Ως τοῦ μὴ ζητοῦντος τὸ τοῦ Θεοῦ μᾶλλον, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον, οὔτε ὄντος ἀληθοῦς, ἀλλὰ καὶ λίαν ἀδι κωτάτου· οὐκ ἔστι μὲν γὰρ ἀληθὲς ὡς συκοφαντών τὴν νόμον, καὶ τὸ οἰκεῖον θέλημα παρεισφέρων αὐτῷ· ἀδικώτατος δὲ ὡς τὸ τοῦ νομοθέτου δίκαιον κρίμα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B in Evangelio secundum Matthaeum dicit : • Non A veni solvere legem, sed adimplere "., Rursus hic oblique significat conversationem evangelicam lit- teræ ad veritatem continere duntaxat transforma- tionem, et qui Mosaicum typum ad id quod con- venit transtulerit, spiritalis in se cultus cognitionem habere. Loquitur ergo, neque id a semetipso Chri- stus : hoc est, nihil alienum ab iis quæ prænun- liata sunt. Non enim Mosen repudiat, nec legalem doctrinam repudiare docet, sed in typo delineatis colorem veluti quemdam illustriorem inducere veritatem. Apposite vero Judæorum captans benevolentiam, Deo ac Patri honorem et gloriam tribuit. Cum enim Judæi Verbum quod ex Deo ac Patre affulsit nescientes, a solo Patre datam esse legem putarent, jure merito ipsum et glorificari servata lege asserebat, et contrarium evenire, nisi ut par est servaretur. Sed licet gloriæ Patris par- ticeps sit Filius, et per ipsum ad Mosen Deus ac Pater locutus sit, illorum tamen opinioni certo consilio annuit. Quod autem a semetipso nihil loquatur quod legi non consentiat, fatetur utique se ædificandæ gloriæ non studere, sed ei quæ legis - latori debetur. Observandum præterea oblique rursus et occulte Judæos ab ipso reprehendi, qui in ea incidant quæ ipsi imperite carpunt, et sibi potius quam universi Domino Deo gloriam vindi- care soleant : quo pacto, dicam. Relictis quippe legis præceptis, suam quisque cupiditatem sequeba- tur, docentes, ut scriptum est, e doctrinam man- data hominum "., Idcirco illos rursum Christus inique agere et adversus legislatorem ipsum pec- care scite arguit, ex eo quod nequaquam illius præscripto vivere, sed suæ doctrinæ parere po- tius auditores adigerent. Quocirca licet indefinite adhuc et absolute Christus dicat : c Qui a seinet- ipso loquitur, gloriam propriam quærit ", Phari- sæorum arrogantiæ morbum retegit, ut qui dum sua loqui potius student, legislatoris gloriam fu- rentur, et in seipsos ea transferant quæ Deo deben- tur, eique proinde necem temere machinentur. Eam ob rem enim illos potissimum legem violare arguit, inde occasione sermonis singulari consilio arrepta, quod servandæ legi studeat, atque ita Deum ac Patrem honoret. VII, 18. Qui autem quærit gloriam ejus, inquit, qui misit eum, hic verax est et injustitia in illo non Quod nempe is qui quod suum est quærit potius quam quod Dei veras non sit, sed valde injustus; non est enim verax, quippe qui legem calumnie- tur, et suum ei judicium ac voluntatem interpo- nat: injustissimus vero, qui legislatoris justum ** Matth. v, 17. Isa xxix, 15; Matth. xv, 9. C es Joan. vil 19.

τε πιθανῶς εἰς πνευματικὴν θεωρίαν τὰ ἐν τύποις ἔτι λανθάνοντα· ὅπερ οὖν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ φησίν· . Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νό μον, ἀλλὰ πληρῶσαι. » Τοῦτο πάλιν ἐνθάδε πλαγίως ὑποδηλοῖ· μόνην ἔχει τοῦ γράμματος μεταμόρφωσιν εἰς ἀλήθειαν ἡ εὐαγγελική πολιτεία, καὶ Μωσαϊκών τις μετασκευάσας τύπον ἐπὶ τὸ πρεπωδέστερον, έχει τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὴν εἴδησιν. Λαλεῖ τοιγαρο οῦν, καὶ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ Χριστός· τοῦτ' ἔστι, ξένον οὐδὲν τῶν ἤδη προδιηγγελμένων. Οὐ γὰρ ἀποπέμ πεται Μωσέα, οὐδὲ τὴν ἐν νόμῳ παραιτεῖσθαι διδά σκει παίδευσιν, ἀλλὰ τοῖς ἐν τόπῳ σκιαγραφουμέν νοις, καθάπερ τι χρῶμα περιφανέστερον ἐπαλείφειν τὴν ἀλήθειαν. Εὐμεταχειρίστως δὲ σφόδρα τὰς τῶν Ἰουδαίων εὐνοίας ἐξωνούμενος, ἀνατίθησι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τιμήν τε καὶ δόξαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ εἰ- δότες Ἰουδαῖοι τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, παρὰ μόνου τοῦ Πατρὸς ᾤοντο δεδόσθαι τὸν νόμον, εἰκότως αὐτὸν καὶ δοξάζεσθαι μὲν σωζομένου τοῦ νόμου, διισχυρίζετο, καὶ τὸ ἐναντίον ὑπομένειν, εἰ μὴ φυλάττοιτο κατὰ λόγον. Ἀλλ᾽ εἰ καὶ τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς κοινωνός ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ δι' αὐτοῦ πρὸς Μωσέα λελάληκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ὅμως ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις οἰκονομικῶς συναινεῖ. Ἐν δὲ τῷ μηδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖν, δ μὴ τῷ νόμῳ δοκεῖ, οὐ πάντως τὴν οἰκείαν ἐπείγεσθα: δόξαν οἰκοδομεῖν ὁμολογεῖ, ἀλλὰ τὴν τῷ νομοθέτῃ χρεωστουμένην. Προς δέ γε τούτῳ, κἀκεῖνο θεωρητέον· πλαγίως γὰρ ἔτι, καὶ ἐπεσκιασμένως ὑποπλήττει τοὺς Ἰουδαίους, περιπίπτοντας μὲν οἷς ἐγκαλοῦσιν ἀμαθῶς, ἑαυτοῖς δὲ μᾶλλον, ἤπερ τῷ πάντων Δεσπότῃ Θεῷ τὴν δόξαν ἁρπάζειν κατειθισμένους, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Αποκλε νοντες γὰρ τῶν τοῦ νόμου διαταγμάτων, ἐπὶ τὸ δοκοῦν ἕκαστοι κατεφέροντο, διδάσκοντες, καθὰ γέ- γραπται, ο διδασκαλίαν εντάλματα ἀνθρώπων. » Επι τούτῳ πάλιν εὐφυῶς παρανομοῦντας ἐλέγχει Χριστός, καὶ εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας τὸν νομοθέτην, δι' ὧν οὐ τοῖς ἐκείνου διαζήν ὁρισμοῖς, προκεῖσθαι δὲ μᾶλ λον ταῖς παρ' αὐτῶν διδασκαλίαις τοὺς ἀκροωμένους ἀνέπειθον. Οὐκοῦν, κἂν ἀδιορίστως ἔτι, καὶ ἀπολελυ μένως λέγῃ Χριστός, « Ὁ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλῶν, τὴν δό ξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ, ὁ τῆς τῶν Φαρισαίων απονοίας ἐλέγχει τὴν νόσον, ὡς διὰ τοῦ μᾶλλον τὰ οἰκεῖα βού λεσθαι λαλεῖν τὴν τοῦ νομοθέτου κλέπτοντας δόξαν, Ο καὶ περιπλανῶντας εἰς ἑαυτοὺς τὰ τῷ Θεῷ χρεω φονεύειν αὐτὸν ἤδη βουλεύεσθαι. Διὰ γάρ τοι τοῦτο μάλιστα παρανομοῦντας ἐλέγχει, πρόφασιν τοῦ λόγου ποιησάμενος οἰκονομικῶς, τὸ τηρεῖν ἐπείγεσθαι τὸν στούμενα, ἀφυλάκτως τε διὰ τοῦτο λοιπὸν καὶ νόμον, διά τε τούτου τιμᾶν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. Εδί. 'Ο δὲ ζητῶν, φησὶν, τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, οὗτος ἀληθής ἐστι, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Ως τοῦ μὴ ζητοῦντος τὸ τοῦ Θεοῦ μᾶλλον, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον, οὔτε ὄντος ἀληθοῦς, ἀλλὰ καὶ λίαν ἀδι κωτάτου· οὐκ ἔστι μὲν γὰρ ἀληθὲς ὡς συκοφαντών τὴν νόμον, καὶ τὸ οἰκεῖον θέλημα παρεισφέρων αὐτῷ· ἀδικώτατος δὲ ὡς τὸ τοῦ νομοθέτου δίκαιον κρίμα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B in Evangelio secundum Matthaeum dicit : • Non A veni solvere legem, sed adimplere "., Rursus hic oblique significat conversationem evangelicam lit- teræ ad veritatem continere duntaxat transforma- tionem, et qui Mosaicum typum ad id quod con- venit transtulerit, spiritalis in se cultus cognitionem habere. Loquitur ergo, neque id a semetipso Chri- stus : hoc est, nihil alienum ab iis quæ prænun- liata sunt. Non enim Mosen repudiat, nec legalem doctrinam repudiare docet, sed in typo delineatis colorem veluti quemdam illustriorem inducere veritatem. Apposite vero Judæorum captans benevolentiam, Deo ac Patri honorem et gloriam tribuit. Cum enim Judæi Verbum quod ex Deo ac Patre affulsit nescientes, a solo Patre datam esse legem putarent, jure merito ipsum et glorificari servata lege asserebat, et contrarium evenire, nisi ut par est servaretur. Sed licet gloriæ Patris par- ticeps sit Filius, et per ipsum ad Mosen Deus ac Pater locutus sit, illorum tamen opinioni certo consilio annuit. Quod autem a semetipso nihil loquatur quod legi non consentiat, fatetur utique se ædificandæ gloriæ non studere, sed ei quæ legis - latori debetur. Observandum præterea oblique rursus et occulte Judæos ab ipso reprehendi, qui in ea incidant quæ ipsi imperite carpunt, et sibi potius quam universi Domino Deo gloriam vindi- care soleant : quo pacto, dicam. Relictis quippe legis præceptis, suam quisque cupiditatem sequeba- tur, docentes, ut scriptum est, e doctrinam man- data hominum "., Idcirco illos rursum Christus inique agere et adversus legislatorem ipsum pec- care scite arguit, ex eo quod nequaquam illius præscripto vivere, sed suæ doctrinæ parere po- tius auditores adigerent. Quocirca licet indefinite adhuc et absolute Christus dicat : c Qui a seinet- ipso loquitur, gloriam propriam quærit ", Phari- sæorum arrogantiæ morbum retegit, ut qui dum sua loqui potius student, legislatoris gloriam fu- rentur, et in seipsos ea transferant quæ Deo deben- tur, eique proinde necem temere machinentur. Eam ob rem enim illos potissimum legem violare arguit, inde occasione sermonis singulari consilio arrepta, quod servandæ legi studeat, atque ita Deum ac Patrem honoret. VII, 18. Qui autem quærit gloriam ejus, inquit, qui misit eum, hic verax est et injustitia in illo non Quod nempe is qui quod suum est quærit potius quam quod Dei veras non sit, sed valde injustus; non est enim verax, quippe qui legem calumnie- tur, et suum ei judicium ac voluntatem interpo- nat: injustissimus vero, qui legislatoris justum ** Matth. v, 17. Isa xxix, 15; Matth. xv, 9. C es Joan. vil 19.

παρωσάμενος, καὶ ἐν ἀμείνοσι τῶν δεσποτικῶν τὰ οἰκεῖα τιθείς· δίκαιος οὖν ἄρα καὶ ἀληθὴς ὁ Χριστός, οὐδενὶ τῶν εἰρημένων ὑποπίπτων εγκλήματι. Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον; καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν νόμον. Τί με ζητεῖτε ἀπο- κτεῖναι Διὰ πολλῶν εὐρημάτων ἐφ' ἕνα συντρέχει σκοπόν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Πλαγίως μὲν γὰρ ἐν τοῖς προ- λαβοῦσιν ὑπελέγξας τους Φαρισαίους, ώς προσήκεν, οἰομένους, οὐχὶ τοῖς θεόθεν διατεταγμένοις καταπεί θεσθαι δεῖν, ἀλλὰ γνώμας εἰσηγεῖσθαι τὰς ἑαυτῶν, θηρᾶσθαι δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν παρὰ τῶν ὑπηκόων τιμὴν, καὶ οὐ τῷ πάντων ἀνατιθέντας Δεσπότῃ, ἀλλ᾽ εἰς τὸ σφῶν αὐτῶν περιέλκοντας πρόσωπον, ὡς ἐντεῦθεν ἤδη, καὶ παρανομεῖν ἀπο- τολμήν εὐπετέστερον, ἑτέρῳ πάλιν καὶ δριμυτάτῳ Β χρησάμενος τρόπῳ, γυμνὸν αὐτοῖς ἤδη καὶ ἀκατακά- λυπτον ἐξαρτύει τὸν ἔλεγχον. Ἐπὶ γὰρ τῇ τοῦ Σαβ- βάτου λύσει κρινόμενος, καὶ παρανομίαν ἀδικωτάτην ὑπομένων ἐπ' αὐτῷ τὴν γραφήν, οὐ καθ᾿ ἕνα λοιπόν πλημμελοῦντας εἰς τὸν νόμον, ἀλλ' ὅτι ἤδη σύμπαν τὸ τῶν Ἰουδαίων ἔθνος παρ' οὐδὲν ἔτι πεποίηται τὰ Μωσέως διήλεγξε. Λέγετε γάρ μοι, φησίν, οἱ τὸν ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ προθυμούμενον κατακρίνοντες, οἱ βδελυρωτάτην τὴν ἐπὶ τοῖς εὖ ποιοῦσιν ὁρίζοντες ψῆφον, καὶ τῶν οἰκτιρμόνων ἀνέδην καταδικάζοντες, ἆρ' οὐχὶ διὰ Μωσέως ὑμῖν, ὃν ἀεὶ θαυμάζετε, τὸ ἐπὶ τῷ χρῆναι μιαιφονεῖν δέδοται πρόσταγμα ; Οὐκ ἠκούσατε λέγοντος, ο 'Αθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς ; » Τί τοιγαροῦν, καὶ τὸν ἑαυτῶν λυπεῖτε Μωσέα, προχεί ρως οὕτω τὸν ὁρισθέντα δι' αὐτοῦ παραβαίνοντες νό- μον; Ελεγχος δὲ τούτου καὶ ἀπόδειξις ἐναργής, τὸ τὸν μηδὲν ἡμαρτηκότα διώκειν ἐμὲ, καὶ ἀναιρεῖν ἀδίκως ἐπείγεσθαι τὸν οὐδαμόθεν, ὅτι πρέποι τοῦτο παθεῖν, αὐτῷ κατηγορείσθαι δυνάμενον. Οὐκοῦν ἐν ἤθει πολλῷ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, καὶ πληκτικώτατα μὲν ἐν τούτοις ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίαις ἐπι- πηδᾷ, κατολισθαίνοντας δὲ ὥσπερ ἀχαλίνοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὸ καταδικάζειν αὐτοῦ διὰ τὴν τοῦ Σαββάτου παράβασιν, παρανομοῦντας ἐπιδεικνύει, καὶ μιας φονεῖν ἑλομένους, διά τε τοῦτο καὶ μόνον, εἰς ἁμαρ τίαν τὴν ἁπασῶν καταπίπτειν χείρονα. Μόνον δὲ οὐχὶ καὶ βοᾷ · Πικρᾷ καὶ ἀνουθετήτῳ περιπεσόντα νόση, καὶ ἀφορήτῳ λοιπὸν ἀῤῥωστία δαπανώμενον τεθερά- πευκα τὸν παράλυτον, ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου ἀλλ' εὖ ποιήσας, ὡς ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἁλοὺς κατα- κρίνομαι, καὶ φόνον διὰ τοῦτο τῆς ἐμῆς καθορίζετε κεφαλῆς. Ποῖος οὖν ἄρα, φησί, τιμωρίας ὑμῖν εὑρε θήσεται τρόπος τῶν τολμημάτων επάξιος ; Ἰδοὺ γὰρ παραβαίνετε μὲν καὶ αὐτοὶ τὸν νόμον· ὁ δὲ τῆς παραβάσεως λόγος, οὐ τοῖς ἐμοῖς ἐγκλήμασι παρα- πλήσιος. Οὐ γὰρ εὖ ποιοῦντες, ὥσπερ κἀγώ, τοῦτο ὁρᾶν ἀναπείθεσθε, ἀλλ' εἰς φόνον ὁρῶντες, τὸν ἁπάσης πλημμελείας χείρονα. Ποῦ τοιγαροῦν ἐν τούτοις ὑμῖν δ Μωσης, δι᾿ ὃν ἐγώ, καίτοι διασώζων, κρίνομαι ; Οὐκ αὐτὸς ὑμῖν τὴν ἐπὶ τούτῳ νόμον ὡρίσατο; μὴ ἄρα δὴ πάλιν, ὡς ἐμὸν πατήσαντες λόγον, παρ' οὐδὲν ποιεῖσθε τὴν παράβασιν φονῶντες ἀδίκως; Τοιαῦτα IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A judicium repudiat et suum longe praestare B C D Exod. xxm, 7. . statuit : justus igitur et verax est Chritus, qui nulli horum criminum est obnoxius. VII, 19, 20. Nonne Moses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quæritis inter- ficere? Multiplici ratione ad unum scopum tendit sermo Salvatoris. Supra enim reprehensis, ut decebat, oblique Phariseis, qui putabant nequaquam obe- diendum esse divinis mandatis, sed sua placita obtrudenda, honoremque venandum a subditis, cum sibi arrogantes, non autem universi Domino tribuentes, adeo ut jam inde quoque ad legem violandum audaciores essent, alia rursus eaque increpationen stravit. Damnatus enim Sabbati gravissima ratione usus, nudam et apertam demum violati, et per summam iniquitatem ejusce rei ac- cusatus, non jam unum aut alterum in legem pec- care, sed universam demum Judæorum gentem Mosaica præcepta nihili facere ostendit. Agedum enim, inquit, dicite, quæso, qui damnatis eum qui misericordiam exercere vult in Sabbato, qui ne- fariam in benefacientes fertis sententiam, et mi- Mosen quem perpetuo suspicitis, vobis datum est sericordes impudenter condemnatis: numquid per hominis necandi mandatum? Non audistis dicen- tem : • Innocentem et justum non occides ? Cur ergo vestrum quoque Mosen offenditis, qui tam tenere latam ab eo legem violatis? Hujus au- tem rei argumentum et evidens indicium est, quod me insontem persequimini, et injuste necare quæ- ritis immerentem. Itaque multo affectu plenus est Salvatoris sermo, et Judæorum vecordiæ acriter hic insultat, et violare legem ostendit, dum effre- nato quasi quodam impetu eum violati Sabbati accusant, et cædem machinantur, atque ob id unum in gravissimum omnium peccatum incidere. Sed et illud propemodum elata voce ait: Ego paralyticum qui gravi et intolerabili morbo tenebatur sanavi in die Sabbati, sed ob bonum factum quasi ob tur- pissimum scelus condemnor, caedenique eam ob rem in meum caput molimini. Quis ergo sup- plicii modus audacia vestra dignus reperietur ? Ecce enim legem ipsi quoque transgredimini : transgressionis autem vestræ ratio similis non est ei quod mihi imponitis. Non enim bene faciendo, sicut ego, ad id faciendum impellimini, sed cædes vobis proposita est, quovis peccato deterior. Ubi- nam ergo hic vobis Moses propter quem ego, licet eum observem, judicor? Nonne ipse vobis ea de re legem statuit? Nonne sicuti doctrinam meam calcatis, ita quoque legem violare pro nihilo du- citis, dum cædem injuste molimini ? Talia igitur ad impios Pharisæos jure Christus dicere poterat. A sua vero persona legem impræsentiarum remo- vet, licet ipse legislator sit, solique Patri eam tri-

παρωσάμενος, καὶ ἐν ἀμείνοσι τῶν δεσποτικῶν τὰ οἰκεῖα τιθείς· δίκαιος οὖν ἄρα καὶ ἀληθὴς ὁ Χριστός, οὐδενὶ τῶν εἰρημένων ὑποπίπτων εγκλήματι. Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον; καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν νόμον. Τί με ζητεῖτε ἀπο- κτεῖναι Διὰ πολλῶν εὐρημάτων ἐφ' ἕνα συντρέχει σκοπόν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Πλαγίως μὲν γὰρ ἐν τοῖς προ- λαβοῦσιν ὑπελέγξας τους Φαρισαίους, ώς προσήκεν, οἰομένους, οὐχὶ τοῖς θεόθεν διατεταγμένοις καταπεί θεσθαι δεῖν, ἀλλὰ γνώμας εἰσηγεῖσθαι τὰς ἑαυτῶν, θηρᾶσθαι δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν παρὰ τῶν ὑπηκόων τιμὴν, καὶ οὐ τῷ πάντων ἀνατιθέντας Δεσπότῃ, ἀλλ᾽ εἰς τὸ σφῶν αὐτῶν περιέλκοντας πρόσωπον, ὡς ἐντεῦθεν ἤδη, καὶ παρανομεῖν ἀπο- τολμήν εὐπετέστερον, ἑτέρῳ πάλιν καὶ δριμυτάτῳ Β χρησάμενος τρόπῳ, γυμνὸν αὐτοῖς ἤδη καὶ ἀκατακά- λυπτον ἐξαρτύει τὸν ἔλεγχον. Ἐπὶ γὰρ τῇ τοῦ Σαβ- βάτου λύσει κρινόμενος, καὶ παρανομίαν ἀδικωτάτην ὑπομένων ἐπ' αὐτῷ τὴν γραφήν, οὐ καθ᾿ ἕνα λοιπόν πλημμελοῦντας εἰς τὸν νόμον, ἀλλ' ὅτι ἤδη σύμπαν τὸ τῶν Ἰουδαίων ἔθνος παρ' οὐδὲν ἔτι πεποίηται τὰ Μωσέως διήλεγξε. Λέγετε γάρ μοι, φησίν, οἱ τὸν ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ προθυμούμενον κατακρίνοντες, οἱ βδελυρωτάτην τὴν ἐπὶ τοῖς εὖ ποιοῦσιν ὁρίζοντες ψῆφον, καὶ τῶν οἰκτιρμόνων ἀνέδην καταδικάζοντες, ἆρ' οὐχὶ διὰ Μωσέως ὑμῖν, ὃν ἀεὶ θαυμάζετε, τὸ ἐπὶ τῷ χρῆναι μιαιφονεῖν δέδοται πρόσταγμα ; Οὐκ ἠκούσατε λέγοντος, ο 'Αθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς ; » Τί τοιγαροῦν, καὶ τὸν ἑαυτῶν λυπεῖτε Μωσέα, προχεί ρως οὕτω τὸν ὁρισθέντα δι' αὐτοῦ παραβαίνοντες νό- μον; Ελεγχος δὲ τούτου καὶ ἀπόδειξις ἐναργής, τὸ τὸν μηδὲν ἡμαρτηκότα διώκειν ἐμὲ, καὶ ἀναιρεῖν ἀδίκως ἐπείγεσθαι τὸν οὐδαμόθεν, ὅτι πρέποι τοῦτο παθεῖν, αὐτῷ κατηγορείσθαι δυνάμενον. Οὐκοῦν ἐν ἤθει πολλῷ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, καὶ πληκτικώτατα μὲν ἐν τούτοις ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίαις ἐπι- πηδᾷ, κατολισθαίνοντας δὲ ὥσπερ ἀχαλίνοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὸ καταδικάζειν αὐτοῦ διὰ τὴν τοῦ Σαββάτου παράβασιν, παρανομοῦντας ἐπιδεικνύει, καὶ μιας φονεῖν ἑλομένους, διά τε τοῦτο καὶ μόνον, εἰς ἁμαρ τίαν τὴν ἁπασῶν καταπίπτειν χείρονα. Μόνον δὲ οὐχὶ καὶ βοᾷ · Πικρᾷ καὶ ἀνουθετήτῳ περιπεσόντα νόση, καὶ ἀφορήτῳ λοιπὸν ἀῤῥωστία δαπανώμενον τεθερά- πευκα τὸν παράλυτον, ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου ἀλλ' εὖ ποιήσας, ὡς ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἁλοὺς κατα- κρίνομαι, καὶ φόνον διὰ τοῦτο τῆς ἐμῆς καθορίζετε κεφαλῆς. Ποῖος οὖν ἄρα, φησί, τιμωρίας ὑμῖν εὑρε θήσεται τρόπος τῶν τολμημάτων επάξιος ; Ἰδοὺ γὰρ παραβαίνετε μὲν καὶ αὐτοὶ τὸν νόμον· ὁ δὲ τῆς παραβάσεως λόγος, οὐ τοῖς ἐμοῖς ἐγκλήμασι παρα- πλήσιος. Οὐ γὰρ εὖ ποιοῦντες, ὥσπερ κἀγώ, τοῦτο ὁρᾶν ἀναπείθεσθε, ἀλλ' εἰς φόνον ὁρῶντες, τὸν ἁπάσης πλημμελείας χείρονα. Ποῦ τοιγαροῦν ἐν τούτοις ὑμῖν δ Μωσης, δι᾿ ὃν ἐγώ, καίτοι διασώζων, κρίνομαι ; Οὐκ αὐτὸς ὑμῖν τὴν ἐπὶ τούτῳ νόμον ὡρίσατο; μὴ ἄρα δὴ πάλιν, ὡς ἐμὸν πατήσαντες λόγον, παρ' οὐδὲν ποιεῖσθε τὴν παράβασιν φονῶντες ἀδίκως; Τοιαῦτα IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A judicium repudiat et suum longe praestare B C D Exod. xxm, 7. . statuit : justus igitur et verax est Chritus, qui nulli horum criminum est obnoxius. VII, 19, 20. Nonne Moses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quæritis inter- ficere? Multiplici ratione ad unum scopum tendit sermo Salvatoris. Supra enim reprehensis, ut decebat, oblique Phariseis, qui putabant nequaquam obe- diendum esse divinis mandatis, sed sua placita obtrudenda, honoremque venandum a subditis, cum sibi arrogantes, non autem universi Domino tribuentes, adeo ut jam inde quoque ad legem violandum audaciores essent, alia rursus eaque increpationen stravit. Damnatus enim Sabbati gravissima ratione usus, nudam et apertam demum violati, et per summam iniquitatem ejusce rei ac- cusatus, non jam unum aut alterum in legem pec- care, sed universam demum Judæorum gentem Mosaica præcepta nihili facere ostendit. Agedum enim, inquit, dicite, quæso, qui damnatis eum qui misericordiam exercere vult in Sabbato, qui ne- fariam in benefacientes fertis sententiam, et mi- Mosen quem perpetuo suspicitis, vobis datum est sericordes impudenter condemnatis: numquid per hominis necandi mandatum? Non audistis dicen- tem : • Innocentem et justum non occides ? Cur ergo vestrum quoque Mosen offenditis, qui tam tenere latam ab eo legem violatis? Hujus au- tem rei argumentum et evidens indicium est, quod me insontem persequimini, et injuste necare quæ- ritis immerentem. Itaque multo affectu plenus est Salvatoris sermo, et Judæorum vecordiæ acriter hic insultat, et violare legem ostendit, dum effre- nato quasi quodam impetu eum violati Sabbati accusant, et cædem machinantur, atque ob id unum in gravissimum omnium peccatum incidere. Sed et illud propemodum elata voce ait: Ego paralyticum qui gravi et intolerabili morbo tenebatur sanavi in die Sabbati, sed ob bonum factum quasi ob tur- pissimum scelus condemnor, caedenique eam ob rem in meum caput molimini. Quis ergo sup- plicii modus audacia vestra dignus reperietur ? Ecce enim legem ipsi quoque transgredimini : transgressionis autem vestræ ratio similis non est ei quod mihi imponitis. Non enim bene faciendo, sicut ego, ad id faciendum impellimini, sed cædes vobis proposita est, quovis peccato deterior. Ubi- nam ergo hic vobis Moses propter quem ego, licet eum observem, judicor? Nonne ipse vobis ea de re legem statuit? Nonne sicuti doctrinam meam calcatis, ita quoque legem violare pro nihilo du- citis, dum cædem injuste molimini ? Talia igitur ad impios Pharisæos jure Christus dicere poterat. A sua vero persona legem impræsentiarum remo- vet, licet ipse legislator sit, solique Patri eam tri-

παρωσάμενος, καὶ ἐν ἀμείνοσι τῶν δεσποτικῶν τὰ οἰκεῖα τιθείς· δίκαιος οὖν ἄρα καὶ ἀληθὴς ὁ Χριστός, οὐδενὶ τῶν εἰρημένων ὑποπίπτων εγκλήματι. Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον; καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν νόμον. Τί με ζητεῖτε ἀπο- κτεῖναι Διὰ πολλῶν εὐρημάτων ἐφ' ἕνα συντρέχει σκοπόν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Πλαγίως μὲν γὰρ ἐν τοῖς προ- λαβοῦσιν ὑπελέγξας τους Φαρισαίους, ώς προσήκεν, οἰομένους, οὐχὶ τοῖς θεόθεν διατεταγμένοις καταπεί θεσθαι δεῖν, ἀλλὰ γνώμας εἰσηγεῖσθαι τὰς ἑαυτῶν, θηρᾶσθαι δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὴν παρὰ τῶν ὑπηκόων τιμὴν, καὶ οὐ τῷ πάντων ἀνατιθέντας Δεσπότῃ, ἀλλ᾽ εἰς τὸ σφῶν αὐτῶν περιέλκοντας πρόσωπον, ὡς ἐντεῦθεν ἤδη, καὶ παρανομεῖν ἀπο- τολμήν εὐπετέστερον, ἑτέρῳ πάλιν καὶ δριμυτάτῳ Β χρησάμενος τρόπῳ, γυμνὸν αὐτοῖς ἤδη καὶ ἀκατακά- λυπτον ἐξαρτύει τὸν ἔλεγχον. Ἐπὶ γὰρ τῇ τοῦ Σαβ- βάτου λύσει κρινόμενος, καὶ παρανομίαν ἀδικωτάτην ὑπομένων ἐπ' αὐτῷ τὴν γραφήν, οὐ καθ᾿ ἕνα λοιπόν πλημμελοῦντας εἰς τὸν νόμον, ἀλλ' ὅτι ἤδη σύμπαν τὸ τῶν Ἰουδαίων ἔθνος παρ' οὐδὲν ἔτι πεποίηται τὰ Μωσέως διήλεγξε. Λέγετε γάρ μοι, φησίν, οἱ τὸν ἐλεεῖν ἐν Σαββάτῳ προθυμούμενον κατακρίνοντες, οἱ βδελυρωτάτην τὴν ἐπὶ τοῖς εὖ ποιοῦσιν ὁρίζοντες ψῆφον, καὶ τῶν οἰκτιρμόνων ἀνέδην καταδικάζοντες, ἆρ' οὐχὶ διὰ Μωσέως ὑμῖν, ὃν ἀεὶ θαυμάζετε, τὸ ἐπὶ τῷ χρῆναι μιαιφονεῖν δέδοται πρόσταγμα ; Οὐκ ἠκούσατε λέγοντος, ο 'Αθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς ; » Τί τοιγαροῦν, καὶ τὸν ἑαυτῶν λυπεῖτε Μωσέα, προχεί ρως οὕτω τὸν ὁρισθέντα δι' αὐτοῦ παραβαίνοντες νό- μον; Ελεγχος δὲ τούτου καὶ ἀπόδειξις ἐναργής, τὸ τὸν μηδὲν ἡμαρτηκότα διώκειν ἐμὲ, καὶ ἀναιρεῖν ἀδίκως ἐπείγεσθαι τὸν οὐδαμόθεν, ὅτι πρέποι τοῦτο παθεῖν, αὐτῷ κατηγορείσθαι δυνάμενον. Οὐκοῦν ἐν ἤθει πολλῷ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, καὶ πληκτικώτατα μὲν ἐν τούτοις ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίαις ἐπι- πηδᾷ, κατολισθαίνοντας δὲ ὥσπερ ἀχαλίνοις ὁρμαῖς ἐπὶ τὸ καταδικάζειν αὐτοῦ διὰ τὴν τοῦ Σαββάτου παράβασιν, παρανομοῦντας ἐπιδεικνύει, καὶ μιας φονεῖν ἑλομένους, διά τε τοῦτο καὶ μόνον, εἰς ἁμαρ τίαν τὴν ἁπασῶν καταπίπτειν χείρονα. Μόνον δὲ οὐχὶ καὶ βοᾷ · Πικρᾷ καὶ ἀνουθετήτῳ περιπεσόντα νόση, καὶ ἀφορήτῳ λοιπὸν ἀῤῥωστία δαπανώμενον τεθερά- πευκα τὸν παράλυτον, ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου ἀλλ' εὖ ποιήσας, ὡς ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχίστοις ἁλοὺς κατα- κρίνομαι, καὶ φόνον διὰ τοῦτο τῆς ἐμῆς καθορίζετε κεφαλῆς. Ποῖος οὖν ἄρα, φησί, τιμωρίας ὑμῖν εὑρε θήσεται τρόπος τῶν τολμημάτων επάξιος ; Ἰδοὺ γὰρ παραβαίνετε μὲν καὶ αὐτοὶ τὸν νόμον· ὁ δὲ τῆς παραβάσεως λόγος, οὐ τοῖς ἐμοῖς ἐγκλήμασι παρα- πλήσιος. Οὐ γὰρ εὖ ποιοῦντες, ὥσπερ κἀγώ, τοῦτο ὁρᾶν ἀναπείθεσθε, ἀλλ' εἰς φόνον ὁρῶντες, τὸν ἁπάσης πλημμελείας χείρονα. Ποῦ τοιγαροῦν ἐν τούτοις ὑμῖν δ Μωσης, δι᾿ ὃν ἐγώ, καίτοι διασώζων, κρίνομαι ; Οὐκ αὐτὸς ὑμῖν τὴν ἐπὶ τούτῳ νόμον ὡρίσατο; μὴ ἄρα δὴ πάλιν, ὡς ἐμὸν πατήσαντες λόγον, παρ' οὐδὲν ποιεῖσθε τὴν παράβασιν φονῶντες ἀδίκως; Τοιαῦτα IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A judicium repudiat et suum longe praestare B C D Exod. xxm, 7. . statuit : justus igitur et verax est Chritus, qui nulli horum criminum est obnoxius. VII, 19, 20. Nonne Moses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quæritis inter- ficere? Multiplici ratione ad unum scopum tendit sermo Salvatoris. Supra enim reprehensis, ut decebat, oblique Phariseis, qui putabant nequaquam obe- diendum esse divinis mandatis, sed sua placita obtrudenda, honoremque venandum a subditis, cum sibi arrogantes, non autem universi Domino tribuentes, adeo ut jam inde quoque ad legem violandum audaciores essent, alia rursus eaque increpationen stravit. Damnatus enim Sabbati gravissima ratione usus, nudam et apertam demum violati, et per summam iniquitatem ejusce rei ac- cusatus, non jam unum aut alterum in legem pec- care, sed universam demum Judæorum gentem Mosaica præcepta nihili facere ostendit. Agedum enim, inquit, dicite, quæso, qui damnatis eum qui misericordiam exercere vult in Sabbato, qui ne- fariam in benefacientes fertis sententiam, et mi- Mosen quem perpetuo suspicitis, vobis datum est sericordes impudenter condemnatis: numquid per hominis necandi mandatum? Non audistis dicen- tem : • Innocentem et justum non occides ? Cur ergo vestrum quoque Mosen offenditis, qui tam tenere latam ab eo legem violatis? Hujus au- tem rei argumentum et evidens indicium est, quod me insontem persequimini, et injuste necare quæ- ritis immerentem. Itaque multo affectu plenus est Salvatoris sermo, et Judæorum vecordiæ acriter hic insultat, et violare legem ostendit, dum effre- nato quasi quodam impetu eum violati Sabbati accusant, et cædem machinantur, atque ob id unum in gravissimum omnium peccatum incidere. Sed et illud propemodum elata voce ait: Ego paralyticum qui gravi et intolerabili morbo tenebatur sanavi in die Sabbati, sed ob bonum factum quasi ob tur- pissimum scelus condemnor, caedenique eam ob rem in meum caput molimini. Quis ergo sup- plicii modus audacia vestra dignus reperietur ? Ecce enim legem ipsi quoque transgredimini : transgressionis autem vestræ ratio similis non est ei quod mihi imponitis. Non enim bene faciendo, sicut ego, ad id faciendum impellimini, sed cædes vobis proposita est, quovis peccato deterior. Ubi- nam ergo hic vobis Moses propter quem ego, licet eum observem, judicor? Nonne ipse vobis ea de re legem statuit? Nonne sicuti doctrinam meam calcatis, ita quoque legem violare pro nihilo du- citis, dum cædem injuste molimini ? Talia igitur ad impios Pharisæos jure Christus dicere poterat. A sua vero persona legem impræsentiarum remo- vet, licet ipse legislator sit, solique Patri eam tri-

Δ μὲν οὖν πρὸς τοὺς ἀνοσίους Φαρισαίους εἰκότως ἂν λέγοι Χριστός. Αφίστησι δὲ πρὸς τὸ παρὸν τοῦ οἱ κείου προσώπου τὸν νόμον, καίτοι νομοθέτης υπάρχων αὐτὸς, μόνῳ δὲ ὥσπερ αὐτὸν ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ, δι' ἐκείνου δὴ μάλιστα δυσωπῶν ἀναισχυντοῦντας τοὺς Ἰουδαίους, ὃς εἶναι καὶ μείζων αὐτοῦ παρ' ἐκείνοις τὴν Μωσέως δὲ μᾶλλον ἐθαύμαζον δόξαν. ὑπείληπτο. Καὶ γὰρ, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν, οὔπω κατὰ φύσιν ὄντα Θεὸν ἐπεγίνωσκον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ᾔδεσάν πω τὸ βαθὺ μυστήριον, Απεκρίθη ὁ ὄχλος, καὶ εἶπε· Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι; Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Αἰσθάνονται τῶν ἐγκλημάτων, καὶ πικροῖς ἤδη τοῖς ἐντεῦθεν βαλλόμενοι λόγοις, χωροῦσι πρὸς ἄρ- νησιν, οὐκ αὐτὸ κυρίως τὸ μιαιφονεῖν παραιτούμενοι, μόνον δὲ τὸ δοκεῖν παραλύειν τὸν νόμον περισπουδά στως ἀποκρουόμενοι· ἐν μόνῃ γὰρ οιήσει τῶν Φαρι σαίων τὸ καύχημα· διὸ δὴ καὶ τάφους αὐτοὺς κεκο νιαμένους ἀπεκάλει Χριστὸς, Εξωθεν μὲν περιχει- μένους τῆς ἐκ τεχνῶν ἐπινοίας τὴν ὡραιότητα, γέ- μοντας δὲ τὸ εἴσω τῆς νεκρῶν ἀκαθαρσίας. Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ τὸν ἐπὶ τῷ προσδοκῆσαί τι παθεῖν ἀφιστῶντες φόβον τὰ τοιαῦτά φασιν, οὐ τὸ θαρσεῖν ἀληθῶς ὡς οὐ πείσονται διδόντες αὐτῷ, ἀλλ᾽ εἰς ἐπικίνδυνον ἐξέλκοντες παῤῥησίαν, καὶ τὸ μὴ ἐπείγεσθαι διαλαν θάνειν αὐτοὺς ἀναπείθειν οἰόμενοι. Τότε γὰρ ἦν δύνασθαι χαλεπὸν οὐδὲν ἐπιβουλεύειν αὐτῷ, κατά γε τὴν οὖσαν ἐν ἐκείνοις ὑπόνοιαν. "Ποντο γὰρ ἀμαθῶς οὐκ εἰδότες τὸν διωκόμενον, ὅτι ταῖς παρ' αὐτῶν δυσ τροπίαις ὑποκείσεται, κἂν μὴ βούληται παθεῖν, ἁλώσεται δὲ καθ᾽ ἕνα τῶν οὐκ εἰδότων τὸν ἐν ταῖς διανοίαις αὐτῶν διαλανθάνοντα λογισμόν. Καρπός τοιγαροῦν δυστροπίας ἡ ἄρνησις, καὶ δυσσεβείας τῆς εἰς Χριστὸν ἕτερος τρόπος. Δι' ὧν γὰρ ἐπιχειροῦσιν, ὡς οὐκ ἂν ἀληθὲς ἀποκρούεσθαι τὸ παρ' αὐτοῦ λε λεγμένον, ὡς ψευσάμενον κατακρίνουσι, προστι θέντες ἀνομίαν ἐπὶ τῇ ἀνομία ἑαυτῶν, καθά γέν γραπται. Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε Αναγνωσόμεθα μὲν τὸ προκείμενον, ὡς ἐν έρω- τήσει, καθ' ὑποστιγμὴν καὶ τελείαν. Τὴν ἐν τῷ λόγῳ τέχνην οὐκ ἀγνοήσομεν, σοφωτάτην ἐν ἑαυτῷ τὴν οἰκονομίαν ὠδίνοντι. Επιτήρει γὰρ ὅπως τὴν ἐπὶ τῷ παρειμένῳ γεγενημένην φιλανθρωπίαν τοῖς Ἰουδαίοις ἐξηγούμενος, οὐκ ἀφυλάκτως φησί· Τεθεράπευκα τὸν ἄνθρωπον ἐν Σαββάτῳ, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζετε ὑφειμένως δὲ μᾶλλον, καὶ πολὺ λίαν εὐπεριστόλως, • Εν ἔργον ἐποίησα, ο λέγει, τὴν ἐκ τοῦ πλήθους ἄκαιρον τιθασσεύων ὀργήν. Καὶ γὰρ ἦν οὐκ ἀπεικὸς διὰ τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ δηχθέντας παράβασιν, κατα- λιθοῦν ἤδη πειρᾶσθαι τὸν Ἰησοῦν. 'Ακριτόβουλον γάρ πως, κατὰ τοὺς παρ' Έλλησι ποιητὰς, καὶ πρόχει ρον εἰς ὀργὴν ἀεὶ τὸ πλῆθός ἐστι, καὶ τελειοτάτη συμπνοίᾳ τῇ πρὸς ὅπερ ἂν βούλοιτο κεχρημένον, καὶ εἰς ἀκάθεκτον θράσος εὐκόλως ἀποταυρούμενον, γοργότερον δέ πως, ἤπερ ἐχρῆν, εἰς τὰς ἐπὶ τοῖς δεινοῖς ἁλίσκεται τόλμας. Αποστήσας τοιγαροῦν τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι κόμπον διὰ τὸ χρήσιμον, πραοτά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. buit, hoc pacto Judæos impudentes reprimens, apud quos illa major ipso putabatur. Etenim, ut sæpe diximus, nondum Deum natura illum esse agnoscebant, sed neque dispensationis cum carne altum sciebant mysterium, sed Mosis gloriam po- tius mirabantur. Vil, 20. Respondit turba, et dixit: Damonium habes : quis te quarit interficere ? Respondit Jesus, et dixit eis. Argui se sentiunt, et acribus verbis petiti ad negandum se conferunt, cædis perpetrandæ consi- lium a se proprie non removentes, sed summo studio caventes ne legem violare videantur; sola B quippe existimatione Pharisæorum gloria constat: ideoque sepulchra dealbata Christus eos appella- bat 80, foris quidem speciosa opinione scientiæ re- dinitos, intus vero plenos cadaverum impuritate. Arbitror vero hæc illos quoque dicere, ut sublato metu securitatem ei injicerent, non quod eum re- vera tutum ab omni periculo facerent, sed ut in damnosam loquendi libertatem pertraherent, et quod existimarent se ei persuasuros ne latebras quæ- reret. Tunc enim, ut suspicabantur, non erat dif- ficile ei insidiari. Stulte enim putabant eum, quem ignari persequebantur, suæ perversitati cessurum, etiam invitum, nec dissimilem fore cæteris homi- nibus, quibus intimæ cordis cogitationes patere nequeunt. Fructus itaque perversitatis est negatio, et impietatis in Christum ratio altera. Unde enim sermonem ejus ut minime verum re- pudiare conantur, inde eum ut mendacem con- demnant, addentes iniquitatem suæ iniquitati, ut scriptum est 81. C VII, 21. Unum opus feci, et omnes miramini. Legemus quidem locum quasi per interrogatio- nem cum subdistinctione. Porro in his verbis sa- pientissimam dispositionem et artificium esse non ignorabimus. Observa enim quo pacto benignitatem qua usus est erga paralyticum exponens, non te- mere dicat: Ego sanavi hominem in Sabbato, ac proinde miramini: sed submisse potius ac mode- ste admodum : • Unum opus feci, inquit, intem- pestivam multitudinis iram demulcens. Nec enim improbabile erat eos, cum ægre ferrent Sabbatum esse violatum, lapidibus Jesum petituros. Insanum quippe, ex Græcorum poetarum sententia, et in iram præceps semper est vulgus, et summo impetu quo animus jubet rapitur, effrenique audacia facile efferatur, et ad sæva quæque audenda vehementius ruit. Fastu itaque omni, ut auditoribus prosit, repudiato, mitissimis verbis utitur, et modeste ad- modum ait : < Unum opus feci, et omnes niramini. Ob id unum, inquit, licet ad jacentis salutem ac 27. Matth. xxml, Isa. XXX, 1. p

Δ μὲν οὖν πρὸς τοὺς ἀνοσίους Φαρισαίους εἰκότως ἂν λέγοι Χριστός. Αφίστησι δὲ πρὸς τὸ παρὸν τοῦ οἱ κείου προσώπου τὸν νόμον, καίτοι νομοθέτης υπάρχων αὐτὸς, μόνῳ δὲ ὥσπερ αὐτὸν ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ, δι' ἐκείνου δὴ μάλιστα δυσωπῶν ἀναισχυντοῦντας τοὺς Ἰουδαίους, ὃς εἶναι καὶ μείζων αὐτοῦ παρ' ἐκείνοις τὴν Μωσέως δὲ μᾶλλον ἐθαύμαζον δόξαν. ὑπείληπτο. Καὶ γὰρ, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν, οὔπω κατὰ φύσιν ὄντα Θεὸν ἐπεγίνωσκον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ᾔδεσάν πω τὸ βαθὺ μυστήριον, Απεκρίθη ὁ ὄχλος, καὶ εἶπε· Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι; Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Αἰσθάνονται τῶν ἐγκλημάτων, καὶ πικροῖς ἤδη τοῖς ἐντεῦθεν βαλλόμενοι λόγοις, χωροῦσι πρὸς ἄρ- νησιν, οὐκ αὐτὸ κυρίως τὸ μιαιφονεῖν παραιτούμενοι, μόνον δὲ τὸ δοκεῖν παραλύειν τὸν νόμον περισπουδά στως ἀποκρουόμενοι· ἐν μόνῃ γὰρ οιήσει τῶν Φαρι σαίων τὸ καύχημα· διὸ δὴ καὶ τάφους αὐτοὺς κεκο νιαμένους ἀπεκάλει Χριστὸς, Εξωθεν μὲν περιχει- μένους τῆς ἐκ τεχνῶν ἐπινοίας τὴν ὡραιότητα, γέ- μοντας δὲ τὸ εἴσω τῆς νεκρῶν ἀκαθαρσίας. Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ τὸν ἐπὶ τῷ προσδοκῆσαί τι παθεῖν ἀφιστῶντες φόβον τὰ τοιαῦτά φασιν, οὐ τὸ θαρσεῖν ἀληθῶς ὡς οὐ πείσονται διδόντες αὐτῷ, ἀλλ᾽ εἰς ἐπικίνδυνον ἐξέλκοντες παῤῥησίαν, καὶ τὸ μὴ ἐπείγεσθαι διαλαν θάνειν αὐτοὺς ἀναπείθειν οἰόμενοι. Τότε γὰρ ἦν δύνασθαι χαλεπὸν οὐδὲν ἐπιβουλεύειν αὐτῷ, κατά γε τὴν οὖσαν ἐν ἐκείνοις ὑπόνοιαν. "Ποντο γὰρ ἀμαθῶς οὐκ εἰδότες τὸν διωκόμενον, ὅτι ταῖς παρ' αὐτῶν δυσ τροπίαις ὑποκείσεται, κἂν μὴ βούληται παθεῖν, ἁλώσεται δὲ καθ᾽ ἕνα τῶν οὐκ εἰδότων τὸν ἐν ταῖς διανοίαις αὐτῶν διαλανθάνοντα λογισμόν. Καρπός τοιγαροῦν δυστροπίας ἡ ἄρνησις, καὶ δυσσεβείας τῆς εἰς Χριστὸν ἕτερος τρόπος. Δι' ὧν γὰρ ἐπιχειροῦσιν, ὡς οὐκ ἂν ἀληθὲς ἀποκρούεσθαι τὸ παρ' αὐτοῦ λε λεγμένον, ὡς ψευσάμενον κατακρίνουσι, προστι θέντες ἀνομίαν ἐπὶ τῇ ἀνομία ἑαυτῶν, καθά γέν γραπται. Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε Αναγνωσόμεθα μὲν τὸ προκείμενον, ὡς ἐν έρω- τήσει, καθ' ὑποστιγμὴν καὶ τελείαν. Τὴν ἐν τῷ λόγῳ τέχνην οὐκ ἀγνοήσομεν, σοφωτάτην ἐν ἑαυτῷ τὴν οἰκονομίαν ὠδίνοντι. Επιτήρει γὰρ ὅπως τὴν ἐπὶ τῷ παρειμένῳ γεγενημένην φιλανθρωπίαν τοῖς Ἰουδαίοις ἐξηγούμενος, οὐκ ἀφυλάκτως φησί· Τεθεράπευκα τὸν ἄνθρωπον ἐν Σαββάτῳ, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζετε ὑφειμένως δὲ μᾶλλον, καὶ πολὺ λίαν εὐπεριστόλως, • Εν ἔργον ἐποίησα, ο λέγει, τὴν ἐκ τοῦ πλήθους ἄκαιρον τιθασσεύων ὀργήν. Καὶ γὰρ ἦν οὐκ ἀπεικὸς διὰ τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ δηχθέντας παράβασιν, κατα- λιθοῦν ἤδη πειρᾶσθαι τὸν Ἰησοῦν. 'Ακριτόβουλον γάρ πως, κατὰ τοὺς παρ' Έλλησι ποιητὰς, καὶ πρόχει ρον εἰς ὀργὴν ἀεὶ τὸ πλῆθός ἐστι, καὶ τελειοτάτη συμπνοίᾳ τῇ πρὸς ὅπερ ἂν βούλοιτο κεχρημένον, καὶ εἰς ἀκάθεκτον θράσος εὐκόλως ἀποταυρούμενον, γοργότερον δέ πως, ἤπερ ἐχρῆν, εἰς τὰς ἐπὶ τοῖς δεινοῖς ἁλίσκεται τόλμας. Αποστήσας τοιγαροῦν τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι κόμπον διὰ τὸ χρήσιμον, πραοτά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. buit, hoc pacto Judæos impudentes reprimens, apud quos illa major ipso putabatur. Etenim, ut sæpe diximus, nondum Deum natura illum esse agnoscebant, sed neque dispensationis cum carne altum sciebant mysterium, sed Mosis gloriam po- tius mirabantur. Vil, 20. Respondit turba, et dixit: Damonium habes : quis te quarit interficere ? Respondit Jesus, et dixit eis. Argui se sentiunt, et acribus verbis petiti ad negandum se conferunt, cædis perpetrandæ consi- lium a se proprie non removentes, sed summo studio caventes ne legem violare videantur; sola B quippe existimatione Pharisæorum gloria constat: ideoque sepulchra dealbata Christus eos appella- bat 80, foris quidem speciosa opinione scientiæ re- dinitos, intus vero plenos cadaverum impuritate. Arbitror vero hæc illos quoque dicere, ut sublato metu securitatem ei injicerent, non quod eum re- vera tutum ab omni periculo facerent, sed ut in damnosam loquendi libertatem pertraherent, et quod existimarent se ei persuasuros ne latebras quæ- reret. Tunc enim, ut suspicabantur, non erat dif- ficile ei insidiari. Stulte enim putabant eum, quem ignari persequebantur, suæ perversitati cessurum, etiam invitum, nec dissimilem fore cæteris homi- nibus, quibus intimæ cordis cogitationes patere nequeunt. Fructus itaque perversitatis est negatio, et impietatis in Christum ratio altera. Unde enim sermonem ejus ut minime verum re- pudiare conantur, inde eum ut mendacem con- demnant, addentes iniquitatem suæ iniquitati, ut scriptum est 81. C VII, 21. Unum opus feci, et omnes miramini. Legemus quidem locum quasi per interrogatio- nem cum subdistinctione. Porro in his verbis sa- pientissimam dispositionem et artificium esse non ignorabimus. Observa enim quo pacto benignitatem qua usus est erga paralyticum exponens, non te- mere dicat: Ego sanavi hominem in Sabbato, ac proinde miramini: sed submisse potius ac mode- ste admodum : • Unum opus feci, inquit, intem- pestivam multitudinis iram demulcens. Nec enim improbabile erat eos, cum ægre ferrent Sabbatum esse violatum, lapidibus Jesum petituros. Insanum quippe, ex Græcorum poetarum sententia, et in iram præceps semper est vulgus, et summo impetu quo animus jubet rapitur, effrenique audacia facile efferatur, et ad sæva quæque audenda vehementius ruit. Fastu itaque omni, ut auditoribus prosit, repudiato, mitissimis verbis utitur, et modeste ad- modum ait : < Unum opus feci, et omnes niramini. Ob id unum, inquit, licet ad jacentis salutem ac 27. Matth. xxml, Isa. XXX, 1. p

Δ μὲν οὖν πρὸς τοὺς ἀνοσίους Φαρισαίους εἰκότως ἂν λέγοι Χριστός. Αφίστησι δὲ πρὸς τὸ παρὸν τοῦ οἱ κείου προσώπου τὸν νόμον, καίτοι νομοθέτης υπάρχων αὐτὸς, μόνῳ δὲ ὥσπερ αὐτὸν ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ, δι' ἐκείνου δὴ μάλιστα δυσωπῶν ἀναισχυντοῦντας τοὺς Ἰουδαίους, ὃς εἶναι καὶ μείζων αὐτοῦ παρ' ἐκείνοις τὴν Μωσέως δὲ μᾶλλον ἐθαύμαζον δόξαν. ὑπείληπτο. Καὶ γὰρ, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν, οὔπω κατὰ φύσιν ὄντα Θεὸν ἐπεγίνωσκον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ᾔδεσάν πω τὸ βαθὺ μυστήριον, Απεκρίθη ὁ ὄχλος, καὶ εἶπε· Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι; Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Αἰσθάνονται τῶν ἐγκλημάτων, καὶ πικροῖς ἤδη τοῖς ἐντεῦθεν βαλλόμενοι λόγοις, χωροῦσι πρὸς ἄρ- νησιν, οὐκ αὐτὸ κυρίως τὸ μιαιφονεῖν παραιτούμενοι, μόνον δὲ τὸ δοκεῖν παραλύειν τὸν νόμον περισπουδά στως ἀποκρουόμενοι· ἐν μόνῃ γὰρ οιήσει τῶν Φαρι σαίων τὸ καύχημα· διὸ δὴ καὶ τάφους αὐτοὺς κεκο νιαμένους ἀπεκάλει Χριστὸς, Εξωθεν μὲν περιχει- μένους τῆς ἐκ τεχνῶν ἐπινοίας τὴν ὡραιότητα, γέ- μοντας δὲ τὸ εἴσω τῆς νεκρῶν ἀκαθαρσίας. Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ τὸν ἐπὶ τῷ προσδοκῆσαί τι παθεῖν ἀφιστῶντες φόβον τὰ τοιαῦτά φασιν, οὐ τὸ θαρσεῖν ἀληθῶς ὡς οὐ πείσονται διδόντες αὐτῷ, ἀλλ᾽ εἰς ἐπικίνδυνον ἐξέλκοντες παῤῥησίαν, καὶ τὸ μὴ ἐπείγεσθαι διαλαν θάνειν αὐτοὺς ἀναπείθειν οἰόμενοι. Τότε γὰρ ἦν δύνασθαι χαλεπὸν οὐδὲν ἐπιβουλεύειν αὐτῷ, κατά γε τὴν οὖσαν ἐν ἐκείνοις ὑπόνοιαν. "Ποντο γὰρ ἀμαθῶς οὐκ εἰδότες τὸν διωκόμενον, ὅτι ταῖς παρ' αὐτῶν δυσ τροπίαις ὑποκείσεται, κἂν μὴ βούληται παθεῖν, ἁλώσεται δὲ καθ᾽ ἕνα τῶν οὐκ εἰδότων τὸν ἐν ταῖς διανοίαις αὐτῶν διαλανθάνοντα λογισμόν. Καρπός τοιγαροῦν δυστροπίας ἡ ἄρνησις, καὶ δυσσεβείας τῆς εἰς Χριστὸν ἕτερος τρόπος. Δι' ὧν γὰρ ἐπιχειροῦσιν, ὡς οὐκ ἂν ἀληθὲς ἀποκρούεσθαι τὸ παρ' αὐτοῦ λε λεγμένον, ὡς ψευσάμενον κατακρίνουσι, προστι θέντες ἀνομίαν ἐπὶ τῇ ἀνομία ἑαυτῶν, καθά γέν γραπται. Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε Αναγνωσόμεθα μὲν τὸ προκείμενον, ὡς ἐν έρω- τήσει, καθ' ὑποστιγμὴν καὶ τελείαν. Τὴν ἐν τῷ λόγῳ τέχνην οὐκ ἀγνοήσομεν, σοφωτάτην ἐν ἑαυτῷ τὴν οἰκονομίαν ὠδίνοντι. Επιτήρει γὰρ ὅπως τὴν ἐπὶ τῷ παρειμένῳ γεγενημένην φιλανθρωπίαν τοῖς Ἰουδαίοις ἐξηγούμενος, οὐκ ἀφυλάκτως φησί· Τεθεράπευκα τὸν ἄνθρωπον ἐν Σαββάτῳ, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζετε ὑφειμένως δὲ μᾶλλον, καὶ πολὺ λίαν εὐπεριστόλως, • Εν ἔργον ἐποίησα, ο λέγει, τὴν ἐκ τοῦ πλήθους ἄκαιρον τιθασσεύων ὀργήν. Καὶ γὰρ ἦν οὐκ ἀπεικὸς διὰ τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ δηχθέντας παράβασιν, κατα- λιθοῦν ἤδη πειρᾶσθαι τὸν Ἰησοῦν. 'Ακριτόβουλον γάρ πως, κατὰ τοὺς παρ' Έλλησι ποιητὰς, καὶ πρόχει ρον εἰς ὀργὴν ἀεὶ τὸ πλῆθός ἐστι, καὶ τελειοτάτη συμπνοίᾳ τῇ πρὸς ὅπερ ἂν βούλοιτο κεχρημένον, καὶ εἰς ἀκάθεκτον θράσος εὐκόλως ἀποταυρούμενον, γοργότερον δέ πως, ἤπερ ἐχρῆν, εἰς τὰς ἐπὶ τοῖς δεινοῖς ἁλίσκεται τόλμας. Αποστήσας τοιγαροῦν τὸν ἐπὶ τῷ πράγματι κόμπον διὰ τὸ χρήσιμον, πραοτά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. buit, hoc pacto Judæos impudentes reprimens, apud quos illa major ipso putabatur. Etenim, ut sæpe diximus, nondum Deum natura illum esse agnoscebant, sed neque dispensationis cum carne altum sciebant mysterium, sed Mosis gloriam po- tius mirabantur. Vil, 20. Respondit turba, et dixit: Damonium habes : quis te quarit interficere ? Respondit Jesus, et dixit eis. Argui se sentiunt, et acribus verbis petiti ad negandum se conferunt, cædis perpetrandæ consi- lium a se proprie non removentes, sed summo studio caventes ne legem violare videantur; sola B quippe existimatione Pharisæorum gloria constat: ideoque sepulchra dealbata Christus eos appella- bat 80, foris quidem speciosa opinione scientiæ re- dinitos, intus vero plenos cadaverum impuritate. Arbitror vero hæc illos quoque dicere, ut sublato metu securitatem ei injicerent, non quod eum re- vera tutum ab omni periculo facerent, sed ut in damnosam loquendi libertatem pertraherent, et quod existimarent se ei persuasuros ne latebras quæ- reret. Tunc enim, ut suspicabantur, non erat dif- ficile ei insidiari. Stulte enim putabant eum, quem ignari persequebantur, suæ perversitati cessurum, etiam invitum, nec dissimilem fore cæteris homi- nibus, quibus intimæ cordis cogitationes patere nequeunt. Fructus itaque perversitatis est negatio, et impietatis in Christum ratio altera. Unde enim sermonem ejus ut minime verum re- pudiare conantur, inde eum ut mendacem con- demnant, addentes iniquitatem suæ iniquitati, ut scriptum est 81. C VII, 21. Unum opus feci, et omnes miramini. Legemus quidem locum quasi per interrogatio- nem cum subdistinctione. Porro in his verbis sa- pientissimam dispositionem et artificium esse non ignorabimus. Observa enim quo pacto benignitatem qua usus est erga paralyticum exponens, non te- mere dicat: Ego sanavi hominem in Sabbato, ac proinde miramini: sed submisse potius ac mode- ste admodum : • Unum opus feci, inquit, intem- pestivam multitudinis iram demulcens. Nec enim improbabile erat eos, cum ægre ferrent Sabbatum esse violatum, lapidibus Jesum petituros. Insanum quippe, ex Græcorum poetarum sententia, et in iram præceps semper est vulgus, et summo impetu quo animus jubet rapitur, effrenique audacia facile efferatur, et ad sæva quæque audenda vehementius ruit. Fastu itaque omni, ut auditoribus prosit, repudiato, mitissimis verbis utitur, et modeste ad- modum ait : < Unum opus feci, et omnes niramini. Ob id unum, inquit, licet ad jacentis salutem ac 27. Matth. xxml, Isa. XXX, 1. p

τοῖς μὲν προσχρῆται λόγοις, ἐπιεικῶς δὲ σφόδρα φησίν· «Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε. Ἐφ' ένι, φησί, τούτῳ, καίτοι γεγονότι διὰ τὴν τοῦ κειμένου σωτηρίαν καὶ ζωὴν, ὡς ἐπ' ἐκτόποις όντως τολμήμασι κατακρίνετε τὸν μεγαλουργὸν, καὶ εἰς μόνην ὁρῶντες τὴν τοῦ Σαββάτου τιμὴν, οὐ τῷ παρα- δόξῳ τὸ θαῦμα χαρίζεσθε· τοῦτο γὰρ ἦν ὄντως τὸ πρεπωδέστερον. Αλλ' ὅτι λέλυται πως κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ὑμῖν ὑπόνοιαν ἀμαθῆ παράγγελμα νομικόν, οὐκ ἐπὶ μικροῖς τισιν, ἢ καὶ οὐδενὸς ἀξίοις, ἀλλ' ἐπ' ἀνθρώπου σωτηρίᾳ καὶ ζωῇ, παραλόγως Αγάσθητε, δέον ἐπαίνους μᾶλλον ἀπονέμειν αὐτῷ, τῷ τὴν οὕτω μεγάλην καὶ θεοπρεπῆ κατημφιεσμένῳ δύναμιν. ᾿Απαίδευτος τοιγαροῦν καὶ διὰ τούτων ὁ τῶν Ἰουδαίων ἐλέγχεται δῆμος, ἐφ᾽ οἷς οὐ προσῆκε τὴν ἐπὶ τῷ τε θεραπευμένῳ δαπανήσας κατάπληξιν, καὶ οὐχὶ μᾶλ λον αὐτὴν ἀναθεὶς τῷ παραδόξως διασώζοντι Χριστῷ. Ιστέον δὲ, ὅτι τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ προσδιαλεγόμενος, καὶ λέγων· "Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε, ν πλαγίως ὑπελέγχει πάλιν, καὶ τοιοῦτόν τι παραδηλοί. Ἐφ' ἑνὶ τούτῳ γὰρ, φησί, τῷ καθ᾿ ὑμᾶς πλημμελή- ματι τὴν ἐμὴν ἀποθαυμάζετε γνώμην, ὡς τῷ νομο θέτῃ προσκρούειν ἀποτολμήσαντος. Εἶτα πῶς οἴεσθαι [γρ. οἴεσθε] διακεῖσθαι Θεὸν, οὐ καθάπαξ αὐτοὶ λυ- ποῦντες τὸν νόμον, ἀλλ' ὡς οὐδὲν παραβαίνοντες, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἑτέρους κρίνετε ; Διὰ τοῦτο Μωσῆς· δέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτο μὴν, οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωσέως ἐστὶν, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνετε ἄν· θρωπον. Βαθὺς μὲν ὁ λόγος, καὶ δυσέφικτόν πώς ἐστι τὸ ἐπὶ τῷ προκειμένῳ θεώρημα, πλὴν ἔσται καταφανές διὰ τὴν τοῦ φωτίζοντος χάριν. Διὰ πολλῶν τοιγαροῦν κατασοφιζόμενος λόγων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαιδευ σίαν, καὶ διδάσκων πολυτρόπως, ἐπὶ τῇ τοῦ Σαββά του λύσει πρὸς ἀκαίρους ὀργὰς ὅτι μὴ προσῆκεν ἀποδημεῖν, διὰ τὸ Κύριον εἶναι τοῦ Σαββάτου τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου· λοιπὸν ὀνήσας οὐδὲν διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων κακοβουλίαν, ἐφ᾿ ἕτερον οἰκονομίας δια βαίνει τρόπον, καὶ πειρᾶται δεικνύειν ἤδη σαφῶς αὐτὸν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τὸν τοῦ νόμου διάκονον, τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ παραλύοντα νόμον διὰ τὴν περιτομὴν, τὴν ἐκ τῆς τῶν Πατέρων συνηθείας μέχρι καὶ τῶν αὐτοῦ διήκουσαν χρόνων, ἵνα λοιπὸν εὐλόγως φαίνηται καὶ αὐτὸς πατρῷον ὥσπερ ἀποσώζων ἔθος, καὶ ἐπείπερ ἐν Σαββάτῳ Θεὸς ἐργάζεται, διὰ τοῦτο καὶ ἑαυτὸν ἐνεργὸν ἐπιδεικνὺς, οὐδὲν ἡγούμενον τοῦ Σαββάτου τὴν παράβασιν, διὰ τὸ συμφρονεῖν ἀεὶ τῷ γεννήσαντι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἔφασκεν· « Ο Πατήρ μου, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. ο Ινα τοίνυν μὴ ἐμὲ, φησίν, ἐνεργοῦντά τι κατὰ τὸ Σάβ- βατον βλέποντες ὡς ἐπὶ ξένῳ, καὶ παραλογωτάτῳ θαυμάζητε πράγματι, δέδωκεν ὑμῖν ὁ Μωσῆς τὴν περιτομὴν ἐν Σαββάτῳ, καὶ φθάσας ἐκεῖνος τὸν ἐπ' αὐτῷ παρέλυσε νόμον. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ; Οὐκ ἐνόμιζε πράττειν ὀρθῶς, τὸν τοῖς πατράσι διορισθέντα νόμον, καὶ τὸ ἐξ ἐκείνων ἔθος ἀτιμάζων διὰ τὸ Σάβ- βατον. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἐν Σαββάτῳ περιτέμνεται ἄνθρωπος. Εἰ δὲ ὅτι προσήκοι τιμᾶν τὸ πατρῷον ἔθος ὁ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. damnatis miraculi editorem, et Sabbati honorem duntaxat respicientes, rem inusitatam quam admi- rari magis decebat contemnitis. Sed quia, ut im- perite suspicamini, legale mandatum non parvas neque nibili ob res, sed ob salutem ac vitam ho- minis quodammodo violatum est, miraîini temere, cum potius laudandus esset is qui tam magna tamque divina virtute redimitus est. Imperitus ergo Judæorum populus hinc quoque proditur, quod nequaquam decebat ejus qui sanatus fuerat stupore teneri potius, quam Christum a quo inso- lita ratione servatus erat, admirari. Sciendum vero quod Judæos alloquendo, dicendoque: Unum opus feci, et omnes miramini, › oblique rursus quiddam istiusmodi subinnuit. Ob unim hoc, inquit, ut vobis persuadetis, peccatum, meum consilium miramini, quasi ausus sim legislatori refragari. At quo animo Deum erga vos esse pu- tatis, qui non semel legem offenditis, sed quorum alios reos facitis, in iis legem violare pro nihilo ducitis? A vitam factum, quasi ob insigne profecto lagitium B c C VII, 22. Propterea Moses dedit vobis circumci- sionem, non quia ex Mose est, sed ex patribus, et in Sabbato circumciditis hominem. Alta et difficilis est propositi textus explicatio: verumtamen illuminantis gratia clara futura est. Multis itaque verbis refutata Judæorum imperitia, monstratoque non esse in tantum furorem eru- pendum ob Sabbatum violatum, propterea quod Filius hominis Dominus est Sabbati 8: cum nihil demum propter auditorum malignitatem profuisset, aliam rationem instituit, et clare jam ostendere conatur ipsum Mosem, sacrorum antistitem, illumi legis ministrum, Sabbati legem violare propter circumcisionem quæ ex patrum consuetudine ad ejus etiam usque tempora pervenit, ut ipse quo- que paternum morem servare videretur, et quia Deus operatur in Sabbato, idcirco seipsum etiam operari demonstrans, nulla ratione habita Sabbati violati, propterea quod Patri semper astipulatur. Ideo enim dixit: ‹ Pater meus usque modo ope- ratur, el ego operor ". Cum itaque videritis, inquit, me aliquid operari in Sabbato, ne me tan- quam ob insolitam ac valde inopinatam rem admi- remini, dedit vobis Moses circumcisionem in Sab- bato, et ille prior ejus legem violavit. Quam ob causam? Recte facturum se non putabat, si datam patribus legem, et illorum consuetudinem neglige- ret propter Sabbatum. Idcirco enim in Sabbato cir- cumciditur. Quod si patrum consuetudinem colen- dam esse Moses putabat, eamque honore Sabbati potiorem esse statuebat, quid propter me frustra turbati estis, et velut unum eorum qui temere violare legem solent, ob legislatoris contemptum D Matth. XII, 8. Joan. v 17.

τοῖς μὲν προσχρῆται λόγοις, ἐπιεικῶς δὲ σφόδρα φησίν· «Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε. Ἐφ' ένι, φησί, τούτῳ, καίτοι γεγονότι διὰ τὴν τοῦ κειμένου σωτηρίαν καὶ ζωὴν, ὡς ἐπ' ἐκτόποις όντως τολμήμασι κατακρίνετε τὸν μεγαλουργὸν, καὶ εἰς μόνην ὁρῶντες τὴν τοῦ Σαββάτου τιμὴν, οὐ τῷ παρα- δόξῳ τὸ θαῦμα χαρίζεσθε· τοῦτο γὰρ ἦν ὄντως τὸ πρεπωδέστερον. Αλλ' ὅτι λέλυται πως κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ὑμῖν ὑπόνοιαν ἀμαθῆ παράγγελμα νομικόν, οὐκ ἐπὶ μικροῖς τισιν, ἢ καὶ οὐδενὸς ἀξίοις, ἀλλ' ἐπ' ἀνθρώπου σωτηρίᾳ καὶ ζωῇ, παραλόγως Αγάσθητε, δέον ἐπαίνους μᾶλλον ἀπονέμειν αὐτῷ, τῷ τὴν οὕτω μεγάλην καὶ θεοπρεπῆ κατημφιεσμένῳ δύναμιν. ᾿Απαίδευτος τοιγαροῦν καὶ διὰ τούτων ὁ τῶν Ἰουδαίων ἐλέγχεται δῆμος, ἐφ᾽ οἷς οὐ προσῆκε τὴν ἐπὶ τῷ τε θεραπευμένῳ δαπανήσας κατάπληξιν, καὶ οὐχὶ μᾶλ λον αὐτὴν ἀναθεὶς τῷ παραδόξως διασώζοντι Χριστῷ. Ιστέον δὲ, ὅτι τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ προσδιαλεγόμενος, καὶ λέγων· "Εν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε, ν πλαγίως ὑπελέγχει πάλιν, καὶ τοιοῦτόν τι παραδηλοί. Ἐφ' ἑνὶ τούτῳ γὰρ, φησί, τῷ καθ᾿ ὑμᾶς πλημμελή- ματι τὴν ἐμὴν ἀποθαυμάζετε γνώμην, ὡς τῷ νομο θέτῃ προσκρούειν ἀποτολμήσαντος. Εἶτα πῶς οἴεσθαι [γρ. οἴεσθε] διακεῖσθαι Θεὸν, οὐ καθάπαξ αὐτοὶ λυ- ποῦντες τὸν νόμον, ἀλλ' ὡς οὐδὲν παραβαίνοντες, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἑτέρους κρίνετε ; Διὰ τοῦτο Μωσῆς· δέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτο μὴν, οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωσέως ἐστὶν, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνετε ἄν· θρωπον. Βαθὺς μὲν ὁ λόγος, καὶ δυσέφικτόν πώς ἐστι τὸ ἐπὶ τῷ προκειμένῳ θεώρημα, πλὴν ἔσται καταφανές διὰ τὴν τοῦ φωτίζοντος χάριν. Διὰ πολλῶν τοιγαροῦν κατασοφιζόμενος λόγων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπαιδευ σίαν, καὶ διδάσκων πολυτρόπως, ἐπὶ τῇ τοῦ Σαββά του λύσει πρὸς ἀκαίρους ὀργὰς ὅτι μὴ προσῆκεν ἀποδημεῖν, διὰ τὸ Κύριον εἶναι τοῦ Σαββάτου τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου· λοιπὸν ὀνήσας οὐδὲν διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων κακοβουλίαν, ἐφ᾿ ἕτερον οἰκονομίας δια βαίνει τρόπον, καὶ πειρᾶται δεικνύειν ἤδη σαφῶς αὐτὸν τὸν ἱεροφάντην Μωσέα τὸν τοῦ νόμου διάκονον, τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ παραλύοντα νόμον διὰ τὴν περιτομὴν, τὴν ἐκ τῆς τῶν Πατέρων συνηθείας μέχρι καὶ τῶν αὐτοῦ διήκουσαν χρόνων, ἵνα λοιπὸν εὐλόγως φαίνηται καὶ αὐτὸς πατρῷον ὥσπερ ἀποσώζων ἔθος, καὶ ἐπείπερ ἐν Σαββάτῳ Θεὸς ἐργάζεται, διὰ τοῦτο καὶ ἑαυτὸν ἐνεργὸν ἐπιδεικνὺς, οὐδὲν ἡγούμενον τοῦ Σαββάτου τὴν παράβασιν, διὰ τὸ συμφρονεῖν ἀεὶ τῷ γεννήσαντι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἔφασκεν· « Ο Πατήρ μου, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. ο Ινα τοίνυν μὴ ἐμὲ, φησίν, ἐνεργοῦντά τι κατὰ τὸ Σάβ- βατον βλέποντες ὡς ἐπὶ ξένῳ, καὶ παραλογωτάτῳ θαυμάζητε πράγματι, δέδωκεν ὑμῖν ὁ Μωσῆς τὴν περιτομὴν ἐν Σαββάτῳ, καὶ φθάσας ἐκεῖνος τὸν ἐπ' αὐτῷ παρέλυσε νόμον. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ; Οὐκ ἐνόμιζε πράττειν ὀρθῶς, τὸν τοῖς πατράσι διορισθέντα νόμον, καὶ τὸ ἐξ ἐκείνων ἔθος ἀτιμάζων διὰ τὸ Σάβ- βατον. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἐν Σαββάτῳ περιτέμνεται ἄνθρωπος. Εἰ δὲ ὅτι προσήκοι τιμᾶν τὸ πατρῷον ἔθος ὁ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. damnatis miraculi editorem, et Sabbati honorem duntaxat respicientes, rem inusitatam quam admi- rari magis decebat contemnitis. Sed quia, ut im- perite suspicamini, legale mandatum non parvas neque nibili ob res, sed ob salutem ac vitam ho- minis quodammodo violatum est, miraîini temere, cum potius laudandus esset is qui tam magna tamque divina virtute redimitus est. Imperitus ergo Judæorum populus hinc quoque proditur, quod nequaquam decebat ejus qui sanatus fuerat stupore teneri potius, quam Christum a quo inso- lita ratione servatus erat, admirari. Sciendum vero quod Judæos alloquendo, dicendoque: Unum opus feci, et omnes miramini, › oblique rursus quiddam istiusmodi subinnuit. Ob unim hoc, inquit, ut vobis persuadetis, peccatum, meum consilium miramini, quasi ausus sim legislatori refragari. At quo animo Deum erga vos esse pu- tatis, qui non semel legem offenditis, sed quorum alios reos facitis, in iis legem violare pro nihilo ducitis? A vitam factum, quasi ob insigne profecto lagitium B c C VII, 22. Propterea Moses dedit vobis circumci- sionem, non quia ex Mose est, sed ex patribus, et in Sabbato circumciditis hominem. Alta et difficilis est propositi textus explicatio: verumtamen illuminantis gratia clara futura est. Multis itaque verbis refutata Judæorum imperitia, monstratoque non esse in tantum furorem eru- pendum ob Sabbatum violatum, propterea quod Filius hominis Dominus est Sabbati 8: cum nihil demum propter auditorum malignitatem profuisset, aliam rationem instituit, et clare jam ostendere conatur ipsum Mosem, sacrorum antistitem, illumi legis ministrum, Sabbati legem violare propter circumcisionem quæ ex patrum consuetudine ad ejus etiam usque tempora pervenit, ut ipse quo- que paternum morem servare videretur, et quia Deus operatur in Sabbato, idcirco seipsum etiam operari demonstrans, nulla ratione habita Sabbati violati, propterea quod Patri semper astipulatur. Ideo enim dixit: ‹ Pater meus usque modo ope- ratur, el ego operor ". Cum itaque videritis, inquit, me aliquid operari in Sabbato, ne me tan- quam ob insolitam ac valde inopinatam rem admi- remini, dedit vobis Moses circumcisionem in Sab- bato, et ille prior ejus legem violavit. Quam ob causam? Recte facturum se non putabat, si datam patribus legem, et illorum consuetudinem neglige- ret propter Sabbatum. Idcirco enim in Sabbato cir- cumciditur. Quod si patrum consuetudinem colen- dam esse Moses putabat, eamque honore Sabbati potiorem esse statuebat, quid propter me frustra turbati estis, et velut unum eorum qui temere violare legem solent, ob legislatoris contemptum D Matth. XII, 8. Joan. v 17.

Μωσης ελογίζετο, καὶ κρεῖττον αὐτὸ τῆς εἰς Σάββατον ἐτίθει τιμῆς, τί τεθορύβησθε μάτην ἐπ' ἐμοὶ, καὶ ὥσπερ τινὰ τῶν παρανομεῖν ἀφυλάκτως ειωθότων, ἐπὶ τῇ τοῦ νομοθέτου καταφρονήσει θαυμάζετε ; Καίτοι τῷ γεγεννηκότι, φησί, τὰ ἴσα μὲν ὁρῶ, συμ- φρονῶ δὲ ἀεὶ πρὸς πᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ ἐπείπερ ἐνερ γῆς ἐστιν ἐν Σαββάτῳ, τὸ ἀργεῖν ἐν αὐτῷ παραιτού μαι καλῶς. Δεδωκέναι γε μὴν τὴν περιτομὴν τὸν Μωσέα διισχυρίζεται, καίτοι μὴ οὖσαν ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἀρτίως εἰρημένον, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων· διὰ τὸ δεδόσθαι μὲν τοῖς πατράσι τὴν ἐπὶ τῷ περιτέμνεσθαι δεῖν ἐντολήν· λεπτότερον δέ πως καὶ ἀκριβέστερον τὰ ἐπ' αὐτῇ διωρίσθαι διὰ Μωσέως. Περιετμήθη μὲν γὰρ ὁ προπάτωρ 'Αβραάμ, ἀλλ᾽ οὐκ ὀκταήμερος, οὐδὲ ζεῦγος ἐπ' αὐτῷ τρυγόνων, ἢ περιστερών ξυνωρὶς εἰς θυσίαν ἀνέβη, κατὰ τὴν Μωσέως διά- ταξιν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Λόγος περὶ τῆς ἁργίας τῆς κατὰ τὸ Σάββατον, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδει κνύς. Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ ; Αδιάκριτόν πώς ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἀνάγνωσμα, καὶ οὐ σφόδρα σαφὲς εἰς διαίρεσιν· διὰ τοῦτο πρότε ρον ἐροῦμεν τὰ ἐπ' αὐτῷ. Αναγνωσόμεθα τοιγαρούν κατὰ βραχύ, παραμείνοντες [αι. παραμείβοντες] τὴν ἐν τῇ λέξει συνθήκην· οὕτω γὰρ νοήσεις ἀκριβῶς τὸ δηλούμενον. « Εἰ περιτομὴν τοιγαρούν, φησί, λαμ βάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ χολᾶτε, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιή ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ;» Οὐ γὰρ δέχεται τὴν περιτο μὴν ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως· λύεται γὰρ ἀργοῦντος διὰ τὴν περιτομὴν τοῦ Σαββάτου· ὡς γὰρ προφθάσαντες ήδη προεδι- δάξαμεν, μᾶλλον δὲ ὡς αὐτὸς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ ἐκ τοῦ Μωσέως, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶν ἡ περιτομή. Ὥστε διὰ τὴν ἐκ τῶν πατέρων περιτομὴν λύεται πως νόμος ὁ Μωσέως, ὁ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ φημί. Διά τοι τοῦτο, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, συναπτέον· Χολᾶτε γάρ μοι, φησὶν, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ. Τὰ μὲν οὖν τῆς διαιρέσεως, ἐν τούτοις ήδη περιοριστέον. Ιστέον (1) δὲ καὶ πρὸς τὴν τῶν δηλου μένων ἐξήγησιν, εἰ καὶ σφόδρα δυσχερῆ πρὸς κατά ληψιν. Φροντίδος τοιγαροῦν τῆς ἐπ' ἀνθρώπῳ, φησί, τρόπος ἐστὶν ἡ περιτομὴ, καὶ αὐτὴν νικῶσα τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ διάταξιν. "Ην γὰρ ἀνάγκη τῷ παθόντι καὶ θεραπεύεσθαι. Τί τοιγαροῦν τὸ ἀπεῖργόν ἐστιν, ἢ πῶς ἂν εὐλόγως διακωλύσειε τὸ πᾶν ὑγιάζεσθαι σῶμα τὸ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ νομοθετούμενον, ἀνέγκλη τον ἤδη τὴν λύσιν τῇ κατὰ μέρος καὶ βραχὺ θερα πεία συγκεχωρηκός; Περιτέμνεται γάρ τις, και θεραπεύεται παθών, οὐ κατηγορούμενος ἐν Σαββάτῳ. Μάτην οὖν ἄρα, φησίν, ἐπασχάλλετε τῷ τῶν ἀμεινό- περιοριστέον. ΙΙ, 620. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP admiranini ? Atqui æqualia cum Patre facio, in- A quit, et in omnibus faciendis ei assentior, et quoniam operatur in Sabbato, bene utique in ipso cessare nolo. Datam tamen à Mose circumcisionem asserit, quamvis non esset ex ipso, ut jam dixi- mus, sed ex patribus, propterea quod datum est patribus circumcisionis mandatum, sed subtilius quodammodo et accuratius ejus ritus a Mose præ- scriptos. Prior enim circumcisus est pater ille Abraham, sed non octava die, neque par turturum aut duo pulli columbarum eam ob rem in sacrifi- cium oblati sunt, juxta Mosis præceptum. CAP. VI, Dissertatio de cessatione in die Sabbati, ubi quid illa significet multis modis indicatur. VII, 23. Si circumcisionem accipit homo in Sab- bato, ut non solvatur lex Mosis, mihi indignamini quia totum hominom sanum feci in Sabbato ? Multi hunc locum sine distinctione legunt, nec clare distingui posse putant: idcirco de hoc prius dicemus. Per membra itaque legemus, dictionis compositionem transponentes, sic enim illius sen- sum exacte percipies. Si ergo circumcisionem, inquit, homo in Sabbato accipit, mili indignamini, ut non solvatur lex Mosis, quod totum hominem sanum fecerin in Sabbato? » Nec enim circumcisio- . B D nem homo accipit in Sabbato, ut non solvatur les Mo G sis: solvitur enim cessante propter circumcisionem Sabbato : nam ut prius jam docuimus, imo potius, ut ipse dixit Salvator, non ex Muse, sed ex patri- l.us est circumcisio. Quare propter illam a patri- bus acceptam circumcisionem solvitur quodam- modo lex Mosis de Sabbato. Proindeque, ut non solvatur lex Mosis, conjungendum est hoc pacto : Indignamini mihi, inquit, ut non solvatur lex Mo- sis, quod totum hominem sanum fecerim in Sab- bato. Distinctio itaque hic statuenda est, licet ejus sententia difficile comprehendatur. Hominis itaque curandi ratio quædam est circumcisio, qum ipso quoque mandato Sabbatico superior est. Necesse quippe erat circumciso adhiberi quoque remedia. Quid ergo impedierit, aut quomodo les Sabbati jure vetuerit totum hominem sanari, quæ solvi Sabbatum curandæ uni duntaxat particulæ permisit? Circumciditur enim, curaturque accepto vulnere citra culpam in die Sabbati. Frustra ita- que mihi succensetis, violatæ legis accusantes qui meliora facio, cum non violetur lex a Mose, vel parva circumcisione rejecta. Ex his autem argu- mento ducto persuadet frustra eos offendi non Joan. vII, 22. dum autem etiam est ad eorum quæ indicata fuere expositionem, licet valde sint comprehensu difficilia. Ansam errori dedit quod præcedit COTELERIUS, Μonum. Eccl. Gr. (4) Lege Ιτέον. Tunc sensus erit : Progredien-

Μωσης ελογίζετο, καὶ κρεῖττον αὐτὸ τῆς εἰς Σάββατον ἐτίθει τιμῆς, τί τεθορύβησθε μάτην ἐπ' ἐμοὶ, καὶ ὥσπερ τινὰ τῶν παρανομεῖν ἀφυλάκτως ειωθότων, ἐπὶ τῇ τοῦ νομοθέτου καταφρονήσει θαυμάζετε ; Καίτοι τῷ γεγεννηκότι, φησί, τὰ ἴσα μὲν ὁρῶ, συμ- φρονῶ δὲ ἀεὶ πρὸς πᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ ἐπείπερ ἐνερ γῆς ἐστιν ἐν Σαββάτῳ, τὸ ἀργεῖν ἐν αὐτῷ παραιτού μαι καλῶς. Δεδωκέναι γε μὴν τὴν περιτομὴν τὸν Μωσέα διισχυρίζεται, καίτοι μὴ οὖσαν ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἀρτίως εἰρημένον, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων· διὰ τὸ δεδόσθαι μὲν τοῖς πατράσι τὴν ἐπὶ τῷ περιτέμνεσθαι δεῖν ἐντολήν· λεπτότερον δέ πως καὶ ἀκριβέστερον τὰ ἐπ' αὐτῇ διωρίσθαι διὰ Μωσέως. Περιετμήθη μὲν γὰρ ὁ προπάτωρ 'Αβραάμ, ἀλλ᾽ οὐκ ὀκταήμερος, οὐδὲ ζεῦγος ἐπ' αὐτῷ τρυγόνων, ἢ περιστερών ξυνωρὶς εἰς θυσίαν ἀνέβη, κατὰ τὴν Μωσέως διά- ταξιν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Λόγος περὶ τῆς ἁργίας τῆς κατὰ τὸ Σάββατον, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδει κνύς. Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ ; Αδιάκριτόν πώς ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἀνάγνωσμα, καὶ οὐ σφόδρα σαφὲς εἰς διαίρεσιν· διὰ τοῦτο πρότε ρον ἐροῦμεν τὰ ἐπ' αὐτῷ. Αναγνωσόμεθα τοιγαρούν κατὰ βραχύ, παραμείνοντες [αι. παραμείβοντες] τὴν ἐν τῇ λέξει συνθήκην· οὕτω γὰρ νοήσεις ἀκριβῶς τὸ δηλούμενον. « Εἰ περιτομὴν τοιγαρούν, φησί, λαμ βάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ χολᾶτε, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιή ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ;» Οὐ γὰρ δέχεται τὴν περιτο μὴν ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως· λύεται γὰρ ἀργοῦντος διὰ τὴν περιτομὴν τοῦ Σαββάτου· ὡς γὰρ προφθάσαντες ήδη προεδι- δάξαμεν, μᾶλλον δὲ ὡς αὐτὸς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ ἐκ τοῦ Μωσέως, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶν ἡ περιτομή. Ὥστε διὰ τὴν ἐκ τῶν πατέρων περιτομὴν λύεται πως νόμος ὁ Μωσέως, ὁ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ φημί. Διά τοι τοῦτο, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, συναπτέον· Χολᾶτε γάρ μοι, φησὶν, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ. Τὰ μὲν οὖν τῆς διαιρέσεως, ἐν τούτοις ήδη περιοριστέον. Ιστέον (1) δὲ καὶ πρὸς τὴν τῶν δηλου μένων ἐξήγησιν, εἰ καὶ σφόδρα δυσχερῆ πρὸς κατά ληψιν. Φροντίδος τοιγαροῦν τῆς ἐπ' ἀνθρώπῳ, φησί, τρόπος ἐστὶν ἡ περιτομὴ, καὶ αὐτὴν νικῶσα τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ διάταξιν. "Ην γὰρ ἀνάγκη τῷ παθόντι καὶ θεραπεύεσθαι. Τί τοιγαροῦν τὸ ἀπεῖργόν ἐστιν, ἢ πῶς ἂν εὐλόγως διακωλύσειε τὸ πᾶν ὑγιάζεσθαι σῶμα τὸ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ νομοθετούμενον, ἀνέγκλη τον ἤδη τὴν λύσιν τῇ κατὰ μέρος καὶ βραχὺ θερα πεία συγκεχωρηκός; Περιτέμνεται γάρ τις, και θεραπεύεται παθών, οὐ κατηγορούμενος ἐν Σαββάτῳ. Μάτην οὖν ἄρα, φησίν, ἐπασχάλλετε τῷ τῶν ἀμεινό- περιοριστέον. ΙΙ, 620. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP admiranini ? Atqui æqualia cum Patre facio, in- A quit, et in omnibus faciendis ei assentior, et quoniam operatur in Sabbato, bene utique in ipso cessare nolo. Datam tamen à Mose circumcisionem asserit, quamvis non esset ex ipso, ut jam dixi- mus, sed ex patribus, propterea quod datum est patribus circumcisionis mandatum, sed subtilius quodammodo et accuratius ejus ritus a Mose præ- scriptos. Prior enim circumcisus est pater ille Abraham, sed non octava die, neque par turturum aut duo pulli columbarum eam ob rem in sacrifi- cium oblati sunt, juxta Mosis præceptum. CAP. VI, Dissertatio de cessatione in die Sabbati, ubi quid illa significet multis modis indicatur. VII, 23. Si circumcisionem accipit homo in Sab- bato, ut non solvatur lex Mosis, mihi indignamini quia totum hominom sanum feci in Sabbato ? Multi hunc locum sine distinctione legunt, nec clare distingui posse putant: idcirco de hoc prius dicemus. Per membra itaque legemus, dictionis compositionem transponentes, sic enim illius sen- sum exacte percipies. Si ergo circumcisionem, inquit, homo in Sabbato accipit, mili indignamini, ut non solvatur lex Mosis, quod totum hominem sanum fecerin in Sabbato? » Nec enim circumcisio- . B D nem homo accipit in Sabbato, ut non solvatur les Mo G sis: solvitur enim cessante propter circumcisionem Sabbato : nam ut prius jam docuimus, imo potius, ut ipse dixit Salvator, non ex Muse, sed ex patri- l.us est circumcisio. Quare propter illam a patri- bus acceptam circumcisionem solvitur quodam- modo lex Mosis de Sabbato. Proindeque, ut non solvatur lex Mosis, conjungendum est hoc pacto : Indignamini mihi, inquit, ut non solvatur lex Mo- sis, quod totum hominem sanum fecerim in Sab- bato. Distinctio itaque hic statuenda est, licet ejus sententia difficile comprehendatur. Hominis itaque curandi ratio quædam est circumcisio, qum ipso quoque mandato Sabbatico superior est. Necesse quippe erat circumciso adhiberi quoque remedia. Quid ergo impedierit, aut quomodo les Sabbati jure vetuerit totum hominem sanari, quæ solvi Sabbatum curandæ uni duntaxat particulæ permisit? Circumciditur enim, curaturque accepto vulnere citra culpam in die Sabbati. Frustra ita- que mihi succensetis, violatæ legis accusantes qui meliora facio, cum non violetur lex a Mose, vel parva circumcisione rejecta. Ex his autem argu- mento ducto persuadet frustra eos offendi non Joan. vII, 22. dum autem etiam est ad eorum quæ indicata fuere expositionem, licet valde sint comprehensu difficilia. Ansam errori dedit quod præcedit COTELERIUS, Μonum. Eccl. Gr. (4) Lege Ιτέον. Tunc sensus erit : Progredien-

Μωσης ελογίζετο, καὶ κρεῖττον αὐτὸ τῆς εἰς Σάββατον ἐτίθει τιμῆς, τί τεθορύβησθε μάτην ἐπ' ἐμοὶ, καὶ ὥσπερ τινὰ τῶν παρανομεῖν ἀφυλάκτως ειωθότων, ἐπὶ τῇ τοῦ νομοθέτου καταφρονήσει θαυμάζετε ; Καίτοι τῷ γεγεννηκότι, φησί, τὰ ἴσα μὲν ὁρῶ, συμ- φρονῶ δὲ ἀεὶ πρὸς πᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ ἐπείπερ ἐνερ γῆς ἐστιν ἐν Σαββάτῳ, τὸ ἀργεῖν ἐν αὐτῷ παραιτού μαι καλῶς. Δεδωκέναι γε μὴν τὴν περιτομὴν τὸν Μωσέα διισχυρίζεται, καίτοι μὴ οὖσαν ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἀρτίως εἰρημένον, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων· διὰ τὸ δεδόσθαι μὲν τοῖς πατράσι τὴν ἐπὶ τῷ περιτέμνεσθαι δεῖν ἐντολήν· λεπτότερον δέ πως καὶ ἀκριβέστερον τὰ ἐπ' αὐτῇ διωρίσθαι διὰ Μωσέως. Περιετμήθη μὲν γὰρ ὁ προπάτωρ 'Αβραάμ, ἀλλ᾽ οὐκ ὀκταήμερος, οὐδὲ ζεῦγος ἐπ' αὐτῷ τρυγόνων, ἢ περιστερών ξυνωρὶς εἰς θυσίαν ἀνέβη, κατὰ τὴν Μωσέως διά- ταξιν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Λόγος περὶ τῆς ἁργίας τῆς κατὰ τὸ Σάββατον, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδει κνύς. Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ἐμοὶ χολᾶτε, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ ; Αδιάκριτόν πώς ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἀνάγνωσμα, καὶ οὐ σφόδρα σαφὲς εἰς διαίρεσιν· διὰ τοῦτο πρότε ρον ἐροῦμεν τὰ ἐπ' αὐτῷ. Αναγνωσόμεθα τοιγαρούν κατὰ βραχύ, παραμείνοντες [αι. παραμείβοντες] τὴν ἐν τῇ λέξει συνθήκην· οὕτω γὰρ νοήσεις ἀκριβῶς τὸ δηλούμενον. « Εἰ περιτομὴν τοιγαρούν, φησί, λαμ βάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ χολᾶτε, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιή ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ;» Οὐ γὰρ δέχεται τὴν περιτο μὴν ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως· λύεται γὰρ ἀργοῦντος διὰ τὴν περιτομὴν τοῦ Σαββάτου· ὡς γὰρ προφθάσαντες ήδη προεδι- δάξαμεν, μᾶλλον δὲ ὡς αὐτὸς εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ ἐκ τοῦ Μωσέως, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶν ἡ περιτομή. Ὥστε διὰ τὴν ἐκ τῶν πατέρων περιτομὴν λύεται πως νόμος ὁ Μωσέως, ὁ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ φημί. Διά τοι τοῦτο, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, συναπτέον· Χολᾶτε γάρ μοι, φησὶν, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως, ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν Σαββάτῳ. Τὰ μὲν οὖν τῆς διαιρέσεως, ἐν τούτοις ήδη περιοριστέον. Ιστέον (1) δὲ καὶ πρὸς τὴν τῶν δηλου μένων ἐξήγησιν, εἰ καὶ σφόδρα δυσχερῆ πρὸς κατά ληψιν. Φροντίδος τοιγαροῦν τῆς ἐπ' ἀνθρώπῳ, φησί, τρόπος ἐστὶν ἡ περιτομὴ, καὶ αὐτὴν νικῶσα τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ διάταξιν. "Ην γὰρ ἀνάγκη τῷ παθόντι καὶ θεραπεύεσθαι. Τί τοιγαροῦν τὸ ἀπεῖργόν ἐστιν, ἢ πῶς ἂν εὐλόγως διακωλύσειε τὸ πᾶν ὑγιάζεσθαι σῶμα τὸ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ νομοθετούμενον, ἀνέγκλη τον ἤδη τὴν λύσιν τῇ κατὰ μέρος καὶ βραχὺ θερα πεία συγκεχωρηκός; Περιτέμνεται γάρ τις, και θεραπεύεται παθών, οὐ κατηγορούμενος ἐν Σαββάτῳ. Μάτην οὖν ἄρα, φησίν, ἐπασχάλλετε τῷ τῶν ἀμεινό- περιοριστέον. ΙΙ, 620. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP admiranini ? Atqui æqualia cum Patre facio, in- A quit, et in omnibus faciendis ei assentior, et quoniam operatur in Sabbato, bene utique in ipso cessare nolo. Datam tamen à Mose circumcisionem asserit, quamvis non esset ex ipso, ut jam dixi- mus, sed ex patribus, propterea quod datum est patribus circumcisionis mandatum, sed subtilius quodammodo et accuratius ejus ritus a Mose præ- scriptos. Prior enim circumcisus est pater ille Abraham, sed non octava die, neque par turturum aut duo pulli columbarum eam ob rem in sacrifi- cium oblati sunt, juxta Mosis præceptum. CAP. VI, Dissertatio de cessatione in die Sabbati, ubi quid illa significet multis modis indicatur. VII, 23. Si circumcisionem accipit homo in Sab- bato, ut non solvatur lex Mosis, mihi indignamini quia totum hominom sanum feci in Sabbato ? Multi hunc locum sine distinctione legunt, nec clare distingui posse putant: idcirco de hoc prius dicemus. Per membra itaque legemus, dictionis compositionem transponentes, sic enim illius sen- sum exacte percipies. Si ergo circumcisionem, inquit, homo in Sabbato accipit, mili indignamini, ut non solvatur lex Mosis, quod totum hominem sanum fecerin in Sabbato? » Nec enim circumcisio- . B D nem homo accipit in Sabbato, ut non solvatur les Mo G sis: solvitur enim cessante propter circumcisionem Sabbato : nam ut prius jam docuimus, imo potius, ut ipse dixit Salvator, non ex Muse, sed ex patri- l.us est circumcisio. Quare propter illam a patri- bus acceptam circumcisionem solvitur quodam- modo lex Mosis de Sabbato. Proindeque, ut non solvatur lex Mosis, conjungendum est hoc pacto : Indignamini mihi, inquit, ut non solvatur lex Mo- sis, quod totum hominem sanum fecerim in Sab- bato. Distinctio itaque hic statuenda est, licet ejus sententia difficile comprehendatur. Hominis itaque curandi ratio quædam est circumcisio, qum ipso quoque mandato Sabbatico superior est. Necesse quippe erat circumciso adhiberi quoque remedia. Quid ergo impedierit, aut quomodo les Sabbati jure vetuerit totum hominem sanari, quæ solvi Sabbatum curandæ uni duntaxat particulæ permisit? Circumciditur enim, curaturque accepto vulnere citra culpam in die Sabbati. Frustra ita- que mihi succensetis, violatæ legis accusantes qui meliora facio, cum non violetur lex a Mose, vel parva circumcisione rejecta. Ex his autem argu- mento ducto persuadet frustra eos offendi non Joan. vII, 22. dum autem etiam est ad eorum quæ indicata fuere expositionem, licet valde sint comprehensu difficilia. Ansam errori dedit quod præcedit COTELERIUS, Μonum. Eccl. Gr. (4) Lege Ιτέον. Tunc sensus erit : Progredien-

νων ἐργάτῃ τὴν τοῦ νόμου παράβασιν ἐπιφέροντες, Α ὅτε μὴ λυπεῖται νόμος, καὶ ἐπὶ σμικρᾷ τῇ περιτομή παρὰ τοῦ Μωσέως ἐξωθούμενος. Αναπλέκεται δὲ διὰ τούτων συλλογισμὸς, ἀναπείθων εἰς συναίνεσιν, ὅτι μὴ προσήκοι λυπεῖσθαι μάτην αὐτοὺς, εἰ τύπος ἤδη παραλόγως ὅτι πρέποι νομίζοντες, καὶ εἰς τὸ χρῆναι ποιούμενοι νόμον. Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε. τοῦ πράγματος γέγονεν ὁ Μωσῆς, ᾧ συναγορεύειν μιαιφονεῖν κατεσύροντο παρ' οὐδὲν τὸν δι᾿ ἐκείνου Β Ο νόμος, φησὶν, ᾧ συναγορεύειν ἐπείγεσθε, δι᾿ ὃν οὕτω, καὶ εἰς ἀγρίαν ὀργὴν ἀνεκαύθητε, διαρρήδην βου· « Οὐ λήψετε πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν. » Οἱ τοίνυν ἐμὲ κατακρίνοντες, ὡς παρανομοῦντα διὰ τὸ Σάββατον, καὶ ἐπὶ τούτῳ χαλε- παίνειν ὅτι καὶ μάλα προσήκοι διεγνωκότες, μελετή- σατε τὴν εἰς τὸν νόμον τιμήν δυσωπήθητε τὸ διηγ- γελμένον, « Μη κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε, ο Εἰ μὲν γὰρ ἔξω τοῦ παρανομεῖν τεθείκατε τὸν Μωσέα, καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ καταγνώ- σεως ἀμοιρεῖν εὖ μάλα ποιοῦντες λογίζεσθε, καίτοι παραλύοντα τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ θεσμὸν διὰ τὴν ἐκ πατέρων περιτομὴν, ἀπολύσατε τῶν ἐγκλημάτων καὶ τὸν Υἱὸν τῇ τοῦ Πατρὸς ἀεὶ συμφερόμενον γνώμῃ, καὶ τοῖς ἐκείνου συναινοῦντα θελήμασι, καὶ ἅπερ ἂν ἐργάζηται, ταῦτα καὶ αὐτὸν ὁμοίως ποιεῖν εἰθισμένον. Εἰ δὲ μόνου καταδικάζετε τοῦ Υἱοῦ, Μωσέα μὴ κρί- νοντες, καίτοι τοῖς ἴσοις, φησίν, ἐνεχόμενον, οἷσπερ οἴεσθε κἀμὲ διὰ τὸ Σάββατον, πῶς οὐκ ἤδη τὸν θεῖον πατοῦντες ἁλώσεσθε νόμον, καὶ τοῖς ἄνωθεν ἐνυβρί- ζοντες ὅροις καταληφθήσεσθε, αἰδοῖ τῇ περί τινας τὸν ἐπὶ τῷ τὰ δίκαια κρίνειν παραφθείροντες λόγον, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ποιούμενοι κρείττονα, τὸν ᾧ τὴν ἐκ προσωποληψίας αἰδὼ παρανομοῦντες χαρί- ζεσθε; Ἐπιτηρείτω δὲ πάλιν ὁ συνετὸς ἀκροατής τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὴν ἀξιάγαστον τέχνην. Ἑνὸς νόμου γὰρ ἐγκαλούμενος λύσιν, διὰ πολλῶν ἄγαν παρανομοῦντας ἐλέγχει, μονονουχι τὸ εὐαγγελι κὸν ἐκεῖνο λαλῶν· « Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς; » Κακὸν οὖν ἄρα τὸ κατακρίνειν ἑτέρους. • Ἐν ᾧ γάρ τις κρίνει τὸν ἕτε ρον, ἑαυτὸν κατακρίνει, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διάτοι τοῦτο, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἐλέγετο · « Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε, μὴ καταδικάζετε, καὶ οὐ μὴ καταδικασθῆτε. » Καὶ ταῦτά φαμεν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς. Παρανομήσει γὰρ οὐδαμῶς ὁ Χριστός τοὺς ἑαυτοῦ μετατιθείς, ἐφ' ὅπερ ἂν βούληται, νό μους, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν εὔχροιαν ταῖς νομικαῖς ἐπιτάττων σκιαῖς· ἵνα δὴ λοιπὸν, καὶ εἰς πνευμα τικὴν μεταβάλλοιτο θεωρίαν, τὰ παχύτερόν πως τοῖς ἀρχαιοτέροις διατεταγμένα. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ὁ λόγος ἡμῖν εἰς τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ, καὶ τῇ περιτομῇ κατεῤῥύηκε μνήμην, οἶμαι δὴ πάλιν οὐ μεῖον εἰσοί- σειν ἤπερ ἔδει τὸ κέρδος τῷ γε ὅλως φιλομαθεί, τὸ συνιδεῖν ἀκριβῶς, τοῦ μὲν ἂν εἴη σημαντικὸς ὁ ἐν ἑβδίμῃ σαββατισμός, τί δ' αὖ τὸ ὑποδηλούμενον διὰ Νο- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. cum defendendum temere putarent, etiam ad ho- micidium perpetrandum illius lege pro nihilo ha- bita ferebantur. debere, quod typus istius rei Muses fuerit, quem B C VII, 24. Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. D es Deut. 1, 17. Luc. vi, 41. Rom. 11, 1. Lex, inquit, quam defendere nitimini, ob quam tam efferata ira succensi estis, aperte clamat : ⚫ Non accipietis personam in judicio, quia judicium Dei est 8. Qui ergo me damnatis quasi violem Sabbatum, atque idcirco mihi potissimum succen- sctis, reveremini legem, mandatum suscipite, « lite judicare secundum faciem, sed justum judi- cium judicate. Si enim Mosen legis pravaricato- rem esse negatis, et ejus rei damnari non posse recte putatis, licet ob circumcisionem a patribus acceptam Sabbati legem violet, Filium quoque ea culpa liberate, qui Patris sententiam perpetuo se- quitur, et cum ejus voluntate consentit, et quæ Pater facit, eadem ipse quoque similiter facere solet. Quod si Filium tantum damnatis, Mose non damnato, licet iisdem obnoxio, quibus me teneri propter Sabbatum existimatis, qui fieri potest ut divinam legem calcare non deprehendamini, et supernis decretis illadere, qui nonnullorum respectu divinum illud præceptum, quo justa judi- care jubetur, violatis, et supra divina mandata collocatis eum cujus personam violando legem re- veremini? Observet autem rursus prudens auditor Salvatoris nostri Christi mirabile artificium. Unius enim legis violata postulatus, in multis eos præ- varicari arguit, illud evangelicum propemodum inclamans : Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quæ in oculo tuo est non consideras ? » Mala itaque res est, alios damnare. In quo enim quis judicat alterum, se- ipsum condemnat, ut scriptum est". Idcirco ab ipso quoque Salvatore dicebatur: « Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare, et non condemnabimini 88., Et hæc quidem quod ad nos attinet dicta sunt. Nec enim Christus inique facit, qui suas in quodcunque libuerit leges transfert, et veritatis lucem legalibus umbris inducit, ut nimi- rum in spiritalem quoque contemplationem transfe- rat ea quæ crassius quodammodo veteribus præ- scripta sunt. Sed quoniam ad mentionem de cir- cumcisione et Sabbato faciendam nostra defluxit oratio, non minus utilitatis studiosis allaturum arbitror, accurate dispicere quid significet diei septimæ sabbatismus : quid rursus illa quæ fiebat octava die circumcisione indicetur ; præterca quam ob causam circumcisio in ipso quoque Sabbato suscipiatur, quæ legalem cessationem non ferat: Luc. vi, 37.

νων ἐργάτῃ τὴν τοῦ νόμου παράβασιν ἐπιφέροντες, Α ὅτε μὴ λυπεῖται νόμος, καὶ ἐπὶ σμικρᾷ τῇ περιτομή παρὰ τοῦ Μωσέως ἐξωθούμενος. Αναπλέκεται δὲ διὰ τούτων συλλογισμὸς, ἀναπείθων εἰς συναίνεσιν, ὅτι μὴ προσήκοι λυπεῖσθαι μάτην αὐτοὺς, εἰ τύπος ἤδη παραλόγως ὅτι πρέποι νομίζοντες, καὶ εἰς τὸ χρῆναι ποιούμενοι νόμον. Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε. τοῦ πράγματος γέγονεν ὁ Μωσῆς, ᾧ συναγορεύειν μιαιφονεῖν κατεσύροντο παρ' οὐδὲν τὸν δι᾿ ἐκείνου Β Ο νόμος, φησὶν, ᾧ συναγορεύειν ἐπείγεσθε, δι᾿ ὃν οὕτω, καὶ εἰς ἀγρίαν ὀργὴν ἀνεκαύθητε, διαρρήδην βου· « Οὐ λήψετε πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν. » Οἱ τοίνυν ἐμὲ κατακρίνοντες, ὡς παρανομοῦντα διὰ τὸ Σάββατον, καὶ ἐπὶ τούτῳ χαλε- παίνειν ὅτι καὶ μάλα προσήκοι διεγνωκότες, μελετή- σατε τὴν εἰς τὸν νόμον τιμήν δυσωπήθητε τὸ διηγ- γελμένον, « Μη κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε, ο Εἰ μὲν γὰρ ἔξω τοῦ παρανομεῖν τεθείκατε τὸν Μωσέα, καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ καταγνώ- σεως ἀμοιρεῖν εὖ μάλα ποιοῦντες λογίζεσθε, καίτοι παραλύοντα τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ θεσμὸν διὰ τὴν ἐκ πατέρων περιτομὴν, ἀπολύσατε τῶν ἐγκλημάτων καὶ τὸν Υἱὸν τῇ τοῦ Πατρὸς ἀεὶ συμφερόμενον γνώμῃ, καὶ τοῖς ἐκείνου συναινοῦντα θελήμασι, καὶ ἅπερ ἂν ἐργάζηται, ταῦτα καὶ αὐτὸν ὁμοίως ποιεῖν εἰθισμένον. Εἰ δὲ μόνου καταδικάζετε τοῦ Υἱοῦ, Μωσέα μὴ κρί- νοντες, καίτοι τοῖς ἴσοις, φησίν, ἐνεχόμενον, οἷσπερ οἴεσθε κἀμὲ διὰ τὸ Σάββατον, πῶς οὐκ ἤδη τὸν θεῖον πατοῦντες ἁλώσεσθε νόμον, καὶ τοῖς ἄνωθεν ἐνυβρί- ζοντες ὅροις καταληφθήσεσθε, αἰδοῖ τῇ περί τινας τὸν ἐπὶ τῷ τὰ δίκαια κρίνειν παραφθείροντες λόγον, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ποιούμενοι κρείττονα, τὸν ᾧ τὴν ἐκ προσωποληψίας αἰδὼ παρανομοῦντες χαρί- ζεσθε; Ἐπιτηρείτω δὲ πάλιν ὁ συνετὸς ἀκροατής τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὴν ἀξιάγαστον τέχνην. Ἑνὸς νόμου γὰρ ἐγκαλούμενος λύσιν, διὰ πολλῶν ἄγαν παρανομοῦντας ἐλέγχει, μονονουχι τὸ εὐαγγελι κὸν ἐκεῖνο λαλῶν· « Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς; » Κακὸν οὖν ἄρα τὸ κατακρίνειν ἑτέρους. • Ἐν ᾧ γάρ τις κρίνει τὸν ἕτε ρον, ἑαυτὸν κατακρίνει, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διάτοι τοῦτο, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἐλέγετο · « Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε, μὴ καταδικάζετε, καὶ οὐ μὴ καταδικασθῆτε. » Καὶ ταῦτά φαμεν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς. Παρανομήσει γὰρ οὐδαμῶς ὁ Χριστός τοὺς ἑαυτοῦ μετατιθείς, ἐφ' ὅπερ ἂν βούληται, νό μους, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν εὔχροιαν ταῖς νομικαῖς ἐπιτάττων σκιαῖς· ἵνα δὴ λοιπὸν, καὶ εἰς πνευμα τικὴν μεταβάλλοιτο θεωρίαν, τὰ παχύτερόν πως τοῖς ἀρχαιοτέροις διατεταγμένα. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ὁ λόγος ἡμῖν εἰς τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ, καὶ τῇ περιτομῇ κατεῤῥύηκε μνήμην, οἶμαι δὴ πάλιν οὐ μεῖον εἰσοί- σειν ἤπερ ἔδει τὸ κέρδος τῷ γε ὅλως φιλομαθεί, τὸ συνιδεῖν ἀκριβῶς, τοῦ μὲν ἂν εἴη σημαντικὸς ὁ ἐν ἑβδίμῃ σαββατισμός, τί δ' αὖ τὸ ὑποδηλούμενον διὰ Νο- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. cum defendendum temere putarent, etiam ad ho- micidium perpetrandum illius lege pro nihilo ha- bita ferebantur. debere, quod typus istius rei Muses fuerit, quem B C VII, 24. Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. D es Deut. 1, 17. Luc. vi, 41. Rom. 11, 1. Lex, inquit, quam defendere nitimini, ob quam tam efferata ira succensi estis, aperte clamat : ⚫ Non accipietis personam in judicio, quia judicium Dei est 8. Qui ergo me damnatis quasi violem Sabbatum, atque idcirco mihi potissimum succen- sctis, reveremini legem, mandatum suscipite, « lite judicare secundum faciem, sed justum judi- cium judicate. Si enim Mosen legis pravaricato- rem esse negatis, et ejus rei damnari non posse recte putatis, licet ob circumcisionem a patribus acceptam Sabbati legem violet, Filium quoque ea culpa liberate, qui Patris sententiam perpetuo se- quitur, et cum ejus voluntate consentit, et quæ Pater facit, eadem ipse quoque similiter facere solet. Quod si Filium tantum damnatis, Mose non damnato, licet iisdem obnoxio, quibus me teneri propter Sabbatum existimatis, qui fieri potest ut divinam legem calcare non deprehendamini, et supernis decretis illadere, qui nonnullorum respectu divinum illud præceptum, quo justa judi- care jubetur, violatis, et supra divina mandata collocatis eum cujus personam violando legem re- veremini? Observet autem rursus prudens auditor Salvatoris nostri Christi mirabile artificium. Unius enim legis violata postulatus, in multis eos præ- varicari arguit, illud evangelicum propemodum inclamans : Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quæ in oculo tuo est non consideras ? » Mala itaque res est, alios damnare. In quo enim quis judicat alterum, se- ipsum condemnat, ut scriptum est". Idcirco ab ipso quoque Salvatore dicebatur: « Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare, et non condemnabimini 88., Et hæc quidem quod ad nos attinet dicta sunt. Nec enim Christus inique facit, qui suas in quodcunque libuerit leges transfert, et veritatis lucem legalibus umbris inducit, ut nimi- rum in spiritalem quoque contemplationem transfe- rat ea quæ crassius quodammodo veteribus præ- scripta sunt. Sed quoniam ad mentionem de cir- cumcisione et Sabbato faciendam nostra defluxit oratio, non minus utilitatis studiosis allaturum arbitror, accurate dispicere quid significet diei septimæ sabbatismus : quid rursus illa quæ fiebat octava die circumcisione indicetur ; præterca quam ob causam circumcisio in ipso quoque Sabbato suscipiatur, quæ legalem cessationem non ferat: Luc. vi, 37.

νων ἐργάτῃ τὴν τοῦ νόμου παράβασιν ἐπιφέροντες, Α ὅτε μὴ λυπεῖται νόμος, καὶ ἐπὶ σμικρᾷ τῇ περιτομή παρὰ τοῦ Μωσέως ἐξωθούμενος. Αναπλέκεται δὲ διὰ τούτων συλλογισμὸς, ἀναπείθων εἰς συναίνεσιν, ὅτι μὴ προσήκοι λυπεῖσθαι μάτην αὐτοὺς, εἰ τύπος ἤδη παραλόγως ὅτι πρέποι νομίζοντες, καὶ εἰς τὸ χρῆναι ποιούμενοι νόμον. Μὴ κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε. τοῦ πράγματος γέγονεν ὁ Μωσῆς, ᾧ συναγορεύειν μιαιφονεῖν κατεσύροντο παρ' οὐδὲν τὸν δι᾿ ἐκείνου Β Ο νόμος, φησὶν, ᾧ συναγορεύειν ἐπείγεσθε, δι᾿ ὃν οὕτω, καὶ εἰς ἀγρίαν ὀργὴν ἀνεκαύθητε, διαρρήδην βου· « Οὐ λήψετε πρόσωπον ἐν κρίσει, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν. » Οἱ τοίνυν ἐμὲ κατακρίνοντες, ὡς παρανομοῦντα διὰ τὸ Σάββατον, καὶ ἐπὶ τούτῳ χαλε- παίνειν ὅτι καὶ μάλα προσήκοι διεγνωκότες, μελετή- σατε τὴν εἰς τὸν νόμον τιμήν δυσωπήθητε τὸ διηγ- γελμένον, « Μη κρίνετε κατ' ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνετε, ο Εἰ μὲν γὰρ ἔξω τοῦ παρανομεῖν τεθείκατε τὸν Μωσέα, καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ καταγνώ- σεως ἀμοιρεῖν εὖ μάλα ποιοῦντες λογίζεσθε, καίτοι παραλύοντα τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ θεσμὸν διὰ τὴν ἐκ πατέρων περιτομὴν, ἀπολύσατε τῶν ἐγκλημάτων καὶ τὸν Υἱὸν τῇ τοῦ Πατρὸς ἀεὶ συμφερόμενον γνώμῃ, καὶ τοῖς ἐκείνου συναινοῦντα θελήμασι, καὶ ἅπερ ἂν ἐργάζηται, ταῦτα καὶ αὐτὸν ὁμοίως ποιεῖν εἰθισμένον. Εἰ δὲ μόνου καταδικάζετε τοῦ Υἱοῦ, Μωσέα μὴ κρί- νοντες, καίτοι τοῖς ἴσοις, φησίν, ἐνεχόμενον, οἷσπερ οἴεσθε κἀμὲ διὰ τὸ Σάββατον, πῶς οὐκ ἤδη τὸν θεῖον πατοῦντες ἁλώσεσθε νόμον, καὶ τοῖς ἄνωθεν ἐνυβρί- ζοντες ὅροις καταληφθήσεσθε, αἰδοῖ τῇ περί τινας τὸν ἐπὶ τῷ τὰ δίκαια κρίνειν παραφθείροντες λόγον, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ποιούμενοι κρείττονα, τὸν ᾧ τὴν ἐκ προσωποληψίας αἰδὼ παρανομοῦντες χαρί- ζεσθε; Ἐπιτηρείτω δὲ πάλιν ὁ συνετὸς ἀκροατής τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὴν ἀξιάγαστον τέχνην. Ἑνὸς νόμου γὰρ ἐγκαλούμενος λύσιν, διὰ πολλῶν ἄγαν παρανομοῦντας ἐλέγχει, μονονουχι τὸ εὐαγγελι κὸν ἐκεῖνο λαλῶν· « Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς; » Κακὸν οὖν ἄρα τὸ κατακρίνειν ἑτέρους. • Ἐν ᾧ γάρ τις κρίνει τὸν ἕτε ρον, ἑαυτὸν κατακρίνει, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διάτοι τοῦτο, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἐλέγετο · « Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε, μὴ καταδικάζετε, καὶ οὐ μὴ καταδικασθῆτε. » Καὶ ταῦτά φαμεν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς. Παρανομήσει γὰρ οὐδαμῶς ὁ Χριστός τοὺς ἑαυτοῦ μετατιθείς, ἐφ' ὅπερ ἂν βούληται, νό μους, καὶ τῆς ἀληθείας τὴν εὔχροιαν ταῖς νομικαῖς ἐπιτάττων σκιαῖς· ἵνα δὴ λοιπὸν, καὶ εἰς πνευμα τικὴν μεταβάλλοιτο θεωρίαν, τὰ παχύτερόν πως τοῖς ἀρχαιοτέροις διατεταγμένα. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ὁ λόγος ἡμῖν εἰς τὴν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ, καὶ τῇ περιτομῇ κατεῤῥύηκε μνήμην, οἶμαι δὴ πάλιν οὐ μεῖον εἰσοί- σειν ἤπερ ἔδει τὸ κέρδος τῷ γε ὅλως φιλομαθεί, τὸ συνιδεῖν ἀκριβῶς, τοῦ μὲν ἂν εἴη σημαντικὸς ὁ ἐν ἑβδίμῃ σαββατισμός, τί δ' αὖ τὸ ὑποδηλούμενον διὰ Νο- IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. cum defendendum temere putarent, etiam ad ho- micidium perpetrandum illius lege pro nihilo ha- bita ferebantur. debere, quod typus istius rei Muses fuerit, quem B C VII, 24. Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. D es Deut. 1, 17. Luc. vi, 41. Rom. 11, 1. Lex, inquit, quam defendere nitimini, ob quam tam efferata ira succensi estis, aperte clamat : ⚫ Non accipietis personam in judicio, quia judicium Dei est 8. Qui ergo me damnatis quasi violem Sabbatum, atque idcirco mihi potissimum succen- sctis, reveremini legem, mandatum suscipite, « lite judicare secundum faciem, sed justum judi- cium judicate. Si enim Mosen legis pravaricato- rem esse negatis, et ejus rei damnari non posse recte putatis, licet ob circumcisionem a patribus acceptam Sabbati legem violet, Filium quoque ea culpa liberate, qui Patris sententiam perpetuo se- quitur, et cum ejus voluntate consentit, et quæ Pater facit, eadem ipse quoque similiter facere solet. Quod si Filium tantum damnatis, Mose non damnato, licet iisdem obnoxio, quibus me teneri propter Sabbatum existimatis, qui fieri potest ut divinam legem calcare non deprehendamini, et supernis decretis illadere, qui nonnullorum respectu divinum illud præceptum, quo justa judi- care jubetur, violatis, et supra divina mandata collocatis eum cujus personam violando legem re- veremini? Observet autem rursus prudens auditor Salvatoris nostri Christi mirabile artificium. Unius enim legis violata postulatus, in multis eos præ- varicari arguit, illud evangelicum propemodum inclamans : Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quæ in oculo tuo est non consideras ? » Mala itaque res est, alios damnare. In quo enim quis judicat alterum, se- ipsum condemnat, ut scriptum est". Idcirco ab ipso quoque Salvatore dicebatur: « Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare, et non condemnabimini 88., Et hæc quidem quod ad nos attinet dicta sunt. Nec enim Christus inique facit, qui suas in quodcunque libuerit leges transfert, et veritatis lucem legalibus umbris inducit, ut nimi- rum in spiritalem quoque contemplationem transfe- rat ea quæ crassius quodammodo veteribus præ- scripta sunt. Sed quoniam ad mentionem de cir- cumcisione et Sabbato faciendam nostra defluxit oratio, non minus utilitatis studiosis allaturum arbitror, accurate dispicere quid significet diei septimæ sabbatismus : quid rursus illa quæ fiebat octava die circumcisione indicetur ; præterca quam ob causam circumcisio in ipso quoque Sabbato suscipiatur, quæ legalem cessationem non ferat: Luc. vi, 37.

Α τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῆς, ἔτι τε πρὸς τούτῳ τὸ μαθεῖν καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἡ περιτομὴ καὶ ἐν αὐτῷ λαμ- ἀνεχομένη· τὸν δὲ ἐφ' ἑκάστῳ λόγον, ὡς ἂν οἷός τε βάνεται τῷ Σαββάτῳ, τῆς κατὰ νόμον ἀργίας οὐκ ὦ, διευκρινησάμενος, σαφῆ ποιῆσαι πειράσομαι. Προκείσεται δὲ πρῶτος ἡμῖν ὁ περὶ τῆς ἑβδόμης, ἤτοι του Σαββάτου, καὶ τῆς ἀργίας τῆς ἐν αὐτῷ. Οὕτω γὰρ ἂν γένοιτο καὶ τῶν ἐφεξῆς πρεπωδεστάτη λίαν ἡ βάσανος. Οὐκοῦν ἤδη τὸν πρῶτον ἐπ' αὐτῷ διορισθέντα νόμον, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἔφυ, ζητήσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας τὸν Ἰσραὴλ ἐξελών, πρὸς τὴν ἄνωθέν τε καὶ ἀρχαίαν ἐλευθερίαν ἐκάλει Θεὸς διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ διὰ μέσης θαλάσσης ξηρῷ τρόπον τινά, καὶ άβρόχῳ ποδι παραδόξως διενεγκὼν ἐπὶ τὴν τῆς ἐπαγγελίας ἐπείγεσθαι γῆν διεκελεύετο· λοιπὸν ἀναγ καίως προαφανίζεσθαι τρόπον τινὰ, καὶ προκαθαί ρεσθαι προσεθίζων αὐτοὺς, συνεκάλει μὲν εἰς Ἐκ κλησίαν ἐν τῷ ὄρει Σινῇ · ἐν πυρὸς δὲ εἴδει κατα- φοιτήσας ἐπ' αὐτό, τὰ πρὸς σωτηρίαν ἐνομοθέτει λέγων· « Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξ- ήγαγέ σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας· οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐ- ρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνήσεις αυτ τοῖς, καὶ οὐ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς. Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, Θεὸς ζηλωτής. » Έδει γὰρ, ἔδει τῶν συμφερόντων νομοθεσίας ἐντεῦθεν ἀπάρχεσθαι, καὶ τοῖς εἰς θεογνωσίαν μαθήμασι προμυσταγωγεῖν τοὺς ἅπαξ παραστήσαντας ἑαυτοὺς εἰς δουλείαν καὶ ὑπ ακοὴν τῷ Θεῷ. Ρίζα γὰρ ἁπάσης ἀρετῆς ἡ θεογνωσία, καὶ κρηπὶς εὐσεβείας ἡ πίστις. Επιδείξας τοιγαρούν ἑαυτὸν, καὶ οἱονεὶ καταστήσας φανερὸν ἤδη, διὰ τοῦ εἰπεῖν· « Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ο καὶ προ γεωργήσας ἐν αὐτοῖς τὴν διὰ γνώσεως πίστιν, ἀπο φήσας τε παντελῶς τὴν εἰδώλου κατασκευὴν, καὶ προσκύνησιν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, ὅτι τὸ παραβαί νειν αὐτοῖς οὐκ ἀζήμιον, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μεθίστα σθαι κόλασιν, εἰς ὄψιν ἄγει, βοῶν· «Οὐ λήψῃ τὸ ὄνο μα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ, » τοῦτ' ἔστιν, οὐ προσθήσεις εἰδώλῳ ματαίῳ τὸ θεῖόν τε καὶ φρικω δέστατον όνομα. « Οὐ γὰρ μὴ, φησί, καθαρίσῃ Κύ ριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. ο Ενοχον τοίνυν ἔσεσθαι διειπὼν οὐ μετρίῳ πταίσματι τὸν, περ ἂν γένοιτο φίλον προσκυνεῖν ἑτέρῳ, καὶ ψευδώνυμον ἐπιγράφεσθαι θεὸν, καὶ ἀπειλήσας συμ- μέτρως, ἅτε δὴ καὶ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸ πιστεύειν ἡγμέ- νοις, καὶ τρυφερωτέραν ἔχουσι τὴν διάνοιαν, τίθη σιν ἐφεξῆς, καὶ δεύτερον ὥσπερ διετύπου νόμον, • Μνήσθητι, λέγων, τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιά ζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας έργα, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον. » Εἶτα καὶ τίνα τοῦτο δρῶντες ἀπομιμήσονται χρησίμως ἐπιδεικνύς, • Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησε, φησί, Κύριος τὸν οὐ ρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ κατέπαυσε τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. Δια σου οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quoruin oninium rationem sigillatim, pro meis vi- ribus conabor exponere. Primum autem de die septima, sive de Sabbato, et otio Sabbatico propositum nobis est disserere. Sic enim reliqua deinceps convenientissime discu- tere licebit. Prinium omnium inquiramus igitur quo pacto nota sit lex de eo posita. Cum ex Ægy- ptiaca servitute liberatos Israelitas ad pristinam libertatem Deus per sapientissimum illum Mosen vocaret, et per medium mare sicco pede mirabili- ter transvectos ad promissionis terram eniti jube- ret, ut eos tandem ad expiandum se et purgandum præpararet atque assuefaceret, eorum concionem in montem Sina vocavit, in quem cum in ignis B specie descendisset, leges ad salutem dabat his verbis Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi D te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii alii præter me. Non facies tibi ipsi idolum, neque ullam similitudinem eorum quæcunque sunt in cœlo sursum, et quæcunque in terra deor- sum, et quæcunque sunt in aquis subtus ter- ram. Non adorabis illa, neque coles illa. Ego sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes 89., Hinc enim rerum utilium promulgationem inchoare decebat, et diving cognitionis doctrina prius eos instruere, qui se in servitutem et obsequium Deo dederant. Radix enim virtutis omnis est Dei cognitio, et pietatis fundamentum est fides. Postquam ergo seipsum ostendit ac veluti manifestavit his verbis : G • Ego sum Deus tuus ", » fidemque prius in ipsis per cognitionem coluit, interdicta plane idoli cu- jusvis fabrica, et falsorum deorum adoratione, quia illud prætergredi non erat eis impune futu- rum, transgressionis quoque pœnam ob oculos pouit, clamans : c Non assumes nomen Domini Dei tui in vano ", » hoc est, non impones idolo vano divinum illud ac tremendum nomen. ‹ Non enim, inquit, mundabit Dominus Deus tuus assumentem nomen ejus in vano ". » Postquam ergo non me- diocris peccati reum esse statuit eum qui alterum adoraverit, et falso deum nuncupaverit, minasque addidit prout congruebat recens ad fidem addu- ctis, et tenera mente adhuc præditis, alteram veluti legem ponit, dicens : « Memento diem Sabbatorun sanctificare eam. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua: die autem septimo, Sabbata Domino Deo tuo : non facies in eo ullum opus s. Deinde quem imitaturi sint hoc faciendo signifi- cans, utiliter subjicit : • In diebus enim sex, in- quit, fecit Dominus cœlum et terram, et mare el omnia quæ in eis et requievit Deus die septima. Propter hoc benedixit Deus diem septimam, et sanctificavit eam ". Quid ergo rursus, inquiet aliquis, de Sabbato lex præsignabat? aut quam ob causam altera statim post intentatas transgresso- * Exod. xx, 2-5. Exod. 35, 2. Ibid. 7. ss Ibid. • Ibid. 8-10, » Ibid. ; Gen. 11,

Α τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῆς, ἔτι τε πρὸς τούτῳ τὸ μαθεῖν καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἡ περιτομὴ καὶ ἐν αὐτῷ λαμ- ἀνεχομένη· τὸν δὲ ἐφ' ἑκάστῳ λόγον, ὡς ἂν οἷός τε βάνεται τῷ Σαββάτῳ, τῆς κατὰ νόμον ἀργίας οὐκ ὦ, διευκρινησάμενος, σαφῆ ποιῆσαι πειράσομαι. Προκείσεται δὲ πρῶτος ἡμῖν ὁ περὶ τῆς ἑβδόμης, ἤτοι του Σαββάτου, καὶ τῆς ἀργίας τῆς ἐν αὐτῷ. Οὕτω γὰρ ἂν γένοιτο καὶ τῶν ἐφεξῆς πρεπωδεστάτη λίαν ἡ βάσανος. Οὐκοῦν ἤδη τὸν πρῶτον ἐπ' αὐτῷ διορισθέντα νόμον, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἔφυ, ζητήσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας τὸν Ἰσραὴλ ἐξελών, πρὸς τὴν ἄνωθέν τε καὶ ἀρχαίαν ἐλευθερίαν ἐκάλει Θεὸς διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ διὰ μέσης θαλάσσης ξηρῷ τρόπον τινά, καὶ άβρόχῳ ποδι παραδόξως διενεγκὼν ἐπὶ τὴν τῆς ἐπαγγελίας ἐπείγεσθαι γῆν διεκελεύετο· λοιπὸν ἀναγ καίως προαφανίζεσθαι τρόπον τινὰ, καὶ προκαθαί ρεσθαι προσεθίζων αὐτοὺς, συνεκάλει μὲν εἰς Ἐκ κλησίαν ἐν τῷ ὄρει Σινῇ · ἐν πυρὸς δὲ εἴδει κατα- φοιτήσας ἐπ' αὐτό, τὰ πρὸς σωτηρίαν ἐνομοθέτει λέγων· « Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξ- ήγαγέ σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας· οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐ- ρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνήσεις αυτ τοῖς, καὶ οὐ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς. Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, Θεὸς ζηλωτής. » Έδει γὰρ, ἔδει τῶν συμφερόντων νομοθεσίας ἐντεῦθεν ἀπάρχεσθαι, καὶ τοῖς εἰς θεογνωσίαν μαθήμασι προμυσταγωγεῖν τοὺς ἅπαξ παραστήσαντας ἑαυτοὺς εἰς δουλείαν καὶ ὑπ ακοὴν τῷ Θεῷ. Ρίζα γὰρ ἁπάσης ἀρετῆς ἡ θεογνωσία, καὶ κρηπὶς εὐσεβείας ἡ πίστις. Επιδείξας τοιγαρούν ἑαυτὸν, καὶ οἱονεὶ καταστήσας φανερὸν ἤδη, διὰ τοῦ εἰπεῖν· « Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ο καὶ προ γεωργήσας ἐν αὐτοῖς τὴν διὰ γνώσεως πίστιν, ἀπο φήσας τε παντελῶς τὴν εἰδώλου κατασκευὴν, καὶ προσκύνησιν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, ὅτι τὸ παραβαί νειν αὐτοῖς οὐκ ἀζήμιον, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μεθίστα σθαι κόλασιν, εἰς ὄψιν ἄγει, βοῶν· «Οὐ λήψῃ τὸ ὄνο μα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ, » τοῦτ' ἔστιν, οὐ προσθήσεις εἰδώλῳ ματαίῳ τὸ θεῖόν τε καὶ φρικω δέστατον όνομα. « Οὐ γὰρ μὴ, φησί, καθαρίσῃ Κύ ριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. ο Ενοχον τοίνυν ἔσεσθαι διειπὼν οὐ μετρίῳ πταίσματι τὸν, περ ἂν γένοιτο φίλον προσκυνεῖν ἑτέρῳ, καὶ ψευδώνυμον ἐπιγράφεσθαι θεὸν, καὶ ἀπειλήσας συμ- μέτρως, ἅτε δὴ καὶ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸ πιστεύειν ἡγμέ- νοις, καὶ τρυφερωτέραν ἔχουσι τὴν διάνοιαν, τίθη σιν ἐφεξῆς, καὶ δεύτερον ὥσπερ διετύπου νόμον, • Μνήσθητι, λέγων, τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιά ζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας έργα, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον. » Εἶτα καὶ τίνα τοῦτο δρῶντες ἀπομιμήσονται χρησίμως ἐπιδεικνύς, • Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησε, φησί, Κύριος τὸν οὐ ρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ κατέπαυσε τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. Δια σου οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quoruin oninium rationem sigillatim, pro meis vi- ribus conabor exponere. Primum autem de die septima, sive de Sabbato, et otio Sabbatico propositum nobis est disserere. Sic enim reliqua deinceps convenientissime discu- tere licebit. Prinium omnium inquiramus igitur quo pacto nota sit lex de eo posita. Cum ex Ægy- ptiaca servitute liberatos Israelitas ad pristinam libertatem Deus per sapientissimum illum Mosen vocaret, et per medium mare sicco pede mirabili- ter transvectos ad promissionis terram eniti jube- ret, ut eos tandem ad expiandum se et purgandum præpararet atque assuefaceret, eorum concionem in montem Sina vocavit, in quem cum in ignis B specie descendisset, leges ad salutem dabat his verbis Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi D te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii alii præter me. Non facies tibi ipsi idolum, neque ullam similitudinem eorum quæcunque sunt in cœlo sursum, et quæcunque in terra deor- sum, et quæcunque sunt in aquis subtus ter- ram. Non adorabis illa, neque coles illa. Ego sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes 89., Hinc enim rerum utilium promulgationem inchoare decebat, et diving cognitionis doctrina prius eos instruere, qui se in servitutem et obsequium Deo dederant. Radix enim virtutis omnis est Dei cognitio, et pietatis fundamentum est fides. Postquam ergo seipsum ostendit ac veluti manifestavit his verbis : G • Ego sum Deus tuus ", » fidemque prius in ipsis per cognitionem coluit, interdicta plane idoli cu- jusvis fabrica, et falsorum deorum adoratione, quia illud prætergredi non erat eis impune futu- rum, transgressionis quoque pœnam ob oculos pouit, clamans : c Non assumes nomen Domini Dei tui in vano ", » hoc est, non impones idolo vano divinum illud ac tremendum nomen. ‹ Non enim, inquit, mundabit Dominus Deus tuus assumentem nomen ejus in vano ". » Postquam ergo non me- diocris peccati reum esse statuit eum qui alterum adoraverit, et falso deum nuncupaverit, minasque addidit prout congruebat recens ad fidem addu- ctis, et tenera mente adhuc præditis, alteram veluti legem ponit, dicens : « Memento diem Sabbatorun sanctificare eam. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua: die autem septimo, Sabbata Domino Deo tuo : non facies in eo ullum opus s. Deinde quem imitaturi sint hoc faciendo signifi- cans, utiliter subjicit : • In diebus enim sex, in- quit, fecit Dominus cœlum et terram, et mare el omnia quæ in eis et requievit Deus die septima. Propter hoc benedixit Deus diem septimam, et sanctificavit eam ". Quid ergo rursus, inquiet aliquis, de Sabbato lex præsignabat? aut quam ob causam altera statim post intentatas transgresso- * Exod. xx, 2-5. Exod. 35, 2. Ibid. 7. ss Ibid. • Ibid. 8-10, » Ibid. ; Gen. 11,

Α τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῆς, ἔτι τε πρὸς τούτῳ τὸ μαθεῖν καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἡ περιτομὴ καὶ ἐν αὐτῷ λαμ- ἀνεχομένη· τὸν δὲ ἐφ' ἑκάστῳ λόγον, ὡς ἂν οἷός τε βάνεται τῷ Σαββάτῳ, τῆς κατὰ νόμον ἀργίας οὐκ ὦ, διευκρινησάμενος, σαφῆ ποιῆσαι πειράσομαι. Προκείσεται δὲ πρῶτος ἡμῖν ὁ περὶ τῆς ἑβδόμης, ἤτοι του Σαββάτου, καὶ τῆς ἀργίας τῆς ἐν αὐτῷ. Οὕτω γὰρ ἂν γένοιτο καὶ τῶν ἐφεξῆς πρεπωδεστάτη λίαν ἡ βάσανος. Οὐκοῦν ἤδη τὸν πρῶτον ἐπ' αὐτῷ διορισθέντα νόμον, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἔφυ, ζητήσωμεν. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας τὸν Ἰσραὴλ ἐξελών, πρὸς τὴν ἄνωθέν τε καὶ ἀρχαίαν ἐλευθερίαν ἐκάλει Θεὸς διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, καὶ διὰ μέσης θαλάσσης ξηρῷ τρόπον τινά, καὶ άβρόχῳ ποδι παραδόξως διενεγκὼν ἐπὶ τὴν τῆς ἐπαγγελίας ἐπείγεσθαι γῆν διεκελεύετο· λοιπὸν ἀναγ καίως προαφανίζεσθαι τρόπον τινὰ, καὶ προκαθαί ρεσθαι προσεθίζων αὐτοὺς, συνεκάλει μὲν εἰς Ἐκ κλησίαν ἐν τῷ ὄρει Σινῇ · ἐν πυρὸς δὲ εἴδει κατα- φοιτήσας ἐπ' αὐτό, τὰ πρὸς σωτηρίαν ἐνομοθέτει λέγων· « Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξ- ήγαγέ σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας· οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐ- ρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνήσεις αυτ τοῖς, καὶ οὐ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς. Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, Θεὸς ζηλωτής. » Έδει γὰρ, ἔδει τῶν συμφερόντων νομοθεσίας ἐντεῦθεν ἀπάρχεσθαι, καὶ τοῖς εἰς θεογνωσίαν μαθήμασι προμυσταγωγεῖν τοὺς ἅπαξ παραστήσαντας ἑαυτοὺς εἰς δουλείαν καὶ ὑπ ακοὴν τῷ Θεῷ. Ρίζα γὰρ ἁπάσης ἀρετῆς ἡ θεογνωσία, καὶ κρηπὶς εὐσεβείας ἡ πίστις. Επιδείξας τοιγαρούν ἑαυτὸν, καὶ οἱονεὶ καταστήσας φανερὸν ἤδη, διὰ τοῦ εἰπεῖν· « Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ο καὶ προ γεωργήσας ἐν αὐτοῖς τὴν διὰ γνώσεως πίστιν, ἀπο φήσας τε παντελῶς τὴν εἰδώλου κατασκευὴν, καὶ προσκύνησιν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, ὅτι τὸ παραβαί νειν αὐτοῖς οὐκ ἀζήμιον, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μεθίστα σθαι κόλασιν, εἰς ὄψιν ἄγει, βοῶν· «Οὐ λήψῃ τὸ ὄνο μα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ, » τοῦτ' ἔστιν, οὐ προσθήσεις εἰδώλῳ ματαίῳ τὸ θεῖόν τε καὶ φρικω δέστατον όνομα. « Οὐ γὰρ μὴ, φησί, καθαρίσῃ Κύ ριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. ο Ενοχον τοίνυν ἔσεσθαι διειπὼν οὐ μετρίῳ πταίσματι τὸν, περ ἂν γένοιτο φίλον προσκυνεῖν ἑτέρῳ, καὶ ψευδώνυμον ἐπιγράφεσθαι θεὸν, καὶ ἀπειλήσας συμ- μέτρως, ἅτε δὴ καὶ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸ πιστεύειν ἡγμέ- νοις, καὶ τρυφερωτέραν ἔχουσι τὴν διάνοιαν, τίθη σιν ἐφεξῆς, καὶ δεύτερον ὥσπερ διετύπου νόμον, • Μνήσθητι, λέγων, τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων ἁγιά ζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας έργα, καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πᾶν ἔργον. » Εἶτα καὶ τίνα τοῦτο δρῶντες ἀπομιμήσονται χρησίμως ἐπιδεικνύς, • Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησε, φησί, Κύριος τὸν οὐ ρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ κατέπαυσε τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. Δια σου οι S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quoruin oninium rationem sigillatim, pro meis vi- ribus conabor exponere. Primum autem de die septima, sive de Sabbato, et otio Sabbatico propositum nobis est disserere. Sic enim reliqua deinceps convenientissime discu- tere licebit. Prinium omnium inquiramus igitur quo pacto nota sit lex de eo posita. Cum ex Ægy- ptiaca servitute liberatos Israelitas ad pristinam libertatem Deus per sapientissimum illum Mosen vocaret, et per medium mare sicco pede mirabili- ter transvectos ad promissionis terram eniti jube- ret, ut eos tandem ad expiandum se et purgandum præpararet atque assuefaceret, eorum concionem in montem Sina vocavit, in quem cum in ignis B specie descendisset, leges ad salutem dabat his verbis Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi D te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii alii præter me. Non facies tibi ipsi idolum, neque ullam similitudinem eorum quæcunque sunt in cœlo sursum, et quæcunque in terra deor- sum, et quæcunque sunt in aquis subtus ter- ram. Non adorabis illa, neque coles illa. Ego sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes 89., Hinc enim rerum utilium promulgationem inchoare decebat, et diving cognitionis doctrina prius eos instruere, qui se in servitutem et obsequium Deo dederant. Radix enim virtutis omnis est Dei cognitio, et pietatis fundamentum est fides. Postquam ergo seipsum ostendit ac veluti manifestavit his verbis : G • Ego sum Deus tuus ", » fidemque prius in ipsis per cognitionem coluit, interdicta plane idoli cu- jusvis fabrica, et falsorum deorum adoratione, quia illud prætergredi non erat eis impune futu- rum, transgressionis quoque pœnam ob oculos pouit, clamans : c Non assumes nomen Domini Dei tui in vano ", » hoc est, non impones idolo vano divinum illud ac tremendum nomen. ‹ Non enim, inquit, mundabit Dominus Deus tuus assumentem nomen ejus in vano ". » Postquam ergo non me- diocris peccati reum esse statuit eum qui alterum adoraverit, et falso deum nuncupaverit, minasque addidit prout congruebat recens ad fidem addu- ctis, et tenera mente adhuc præditis, alteram veluti legem ponit, dicens : « Memento diem Sabbatorun sanctificare eam. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua: die autem septimo, Sabbata Domino Deo tuo : non facies in eo ullum opus s. Deinde quem imitaturi sint hoc faciendo signifi- cans, utiliter subjicit : • In diebus enim sex, in- quit, fecit Dominus cœlum et terram, et mare el omnia quæ in eis et requievit Deus die septima. Propter hoc benedixit Deus diem septimam, et sanctificavit eam ". Quid ergo rursus, inquiet aliquis, de Sabbato lex præsignabat? aut quam ob causam altera statim post intentatas transgresso- * Exod. xx, 2-5. Exod. 35, 2. Ibid. 7. ss Ibid. • Ibid. 8-10, » Ibid. ; Gen. 11,

τοῦτο ηυλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην, Α καὶ ἡγίασεν αὐτήν. » Τί οὖν ἄρα πάλιν, ἐρεῖ τις, ὁ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ παρεδήλου θεσμός ; δεύτερος δὲ καὶ γείτων εὐθὺς μετὰ τὴν ἐπὶ ταῖς παραβάσεσιν ἀπει τὴν εἰσενήνεκται διὰ ποίαν αἰτίαν; Πρὸς δὲ καὶ τοῦτό φαμεν, ὡς ἔδει μή μόνον, ὅτι πείσονται τὰ δεινὰ τοῖς παραβαίνουσιν ἀπειλεῖν, μηδὲ μόνῳ τῷ δείματι πρὸς εὐλάβειαν ἀσφαλίζεσθαι τὸν Ἰσραήλ· δουλο πρεπέστερον γὰρ τὸ ἐν φόβῳ θεοσεβεῖν, ἀλλ' ἐπιδεῖ ξαι, καὶ τίνων ἔσονται μέτοχοι, ἢ καὶ εἰς ποῖον και ταλήξουσι τέλος οἱ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπρὶξ ἠρτημένοι. Διορίζει τοιγαροῦν, καὶ δίδωσιν ὡς ἐν τύπῳ τῶν ἐσομένων αὐτοῖς ἀγαθῶν τὴν ὑπόσχεσιν. • Σκιάν γὰρ ἔχει ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, καθὰ γέγραπται, καὶ προγύμνασμά τι τῆς ἀληθείας τὸ ἐν αὐτῷ σχῆμα φαίνεται. ᾿Αργεῖν δὲ κελεύει τὴν Β τελευταίαν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν, τοῦτ' ἔστι, τὸ Σάββατον, καὶ ἀποπαύεσθαι μὲν ἔργου παντὸς, ἀνίες σθαι δὲ, καὶ ἀνάπαυσιν ἐπιτηδεύειν ἐν αὐτῷ, τὴν ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων ἐσομένην τοῖς ἁγίοις ἀνάπαυ σίν τε καὶ τρυφὴν διὰ τούτου δηλῶν, ὅτε τῆς ἐν κόσ σμῳ καταλήξαντες ζωῆς, καὶ τοὺς ἐπὶ ταῖς ἀγαθουρ γίαις ἱδρῶτας ἀπονιψάμενοι, τὴν ἄπονόν τε καὶ και μάτου δίχα παντὸς διαζήσονται οἱ ἐν Χριστῷ, κατὰ τὸ εἰρημένον περὶ αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωτ νῆς · ι Ἐπιλήσονται γὰρ τὴν θλίψιν αὐτῶν τὴν πρώ την, καὶ οὐ μὴ ἀναβῇ αὐτῶν ἐπὶ τὴν καρδίαν, ἀλλ' εὐφροσύνη αἰώνιος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτῶν· ἐπὶ γὰρ κεφαλῆς αὐτῶν αἴνεσις, καὶ εὐφροσύνη καταλήψεται αὐτούς. Απέδρα οδύνη, λύπη, και στεναγμός. » Και ταλύσαντα τοίνυν, καὶ μονονουχὶ τῶν ἐπὶ τῇ δημι ουργία πόνων καταλήξαντα τὸν Δημιουργὸν ἀπομιμού- μενοι καὶ αὐτοὶ, τῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ καμάτων ἀπο- παύσονται, πρὸς τρυφὴν ἀναβαίνοντες τὴν ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων δοθησομένην παρὰ Χριστοῦ. Καὶ εἰς τοῦτον οἶμαι συντετάσθαι τὸν σκοπὸν τὴν ἐν τῷ Σαβ- βάτῳ διατεταγμένην ἀργίαν. Ἐπιτήρει δὲ ὅπως ἀπο φατικῶς μέν φησιν ὁ νομοθέτης τό, « Οὐ προσκυνή δ σεις θεοῖς ἑτέροις. » Τὸν δὲ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ θεσμὸν γείτονα τούτῳ τιθείς, το, ο Μνήσθητι, » λέγει. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ; Ὅτι τοῦ μὲν μὴ προσκυνεῖν θεοῖς ἑτέροις, ἤδη παρῆν ὁ καιρός. Διά γάρ τοι τοῦτο καὶ ενεργούς εἶναι περὶ αὐτὸ παραχρήμα διεκελεύετο, διὰ μνήμης δέ πως κατιδεῖν τὰ ἑσόμενα, καὶ τὰ ἐν τύποις ἔτι ζωγραφούμενα ταῖς ἐννοίαις προαναθεω- ρεῖν ἐνεδέχετο · Εἶτα πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο περισκε πτέον· εὖ γὰρ δὴ καὶ μάλα διατεταχὼς τὰ ἐπὶ τῇ πίστει παθήματα, τίθησιν εὐθύς, τῆς ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων ἐπαγγελίας τὴν μνήμην, εἶτα λοιπὸν τοὺς ἑτέρους ὁρίζει νόμους, τό, ο Τίμα, φημί, τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ο καὶ τὸ, « Οὐ φονεύσεις, ο καὶ τὰ λοιπὰ, ἵνα μὴ ἐξ ἔργου δικαιοῦσθαι νομίζω- μεν, μηδὲ τῶν οἰκείων πόνων καρπὸν τὴν ἄφθονον τοῦ Θεοῦ μεγαλοδωρεὰν, ἀλλ᾽ ἐκ πίστεως μᾶλλον ἑαυτοῖς ἔσεσθαι προςδοκήσωμεν. Διὰ τοῦτο πρὸ τῶν νόμων τῆς κατ' εὐσέβειαν πολιτείας, γείτων εὐθὺς τῇ πίστει τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν ἡ χάρις εἰσβέβηκε. » IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. graves pœnas transgressoribus interminari, neque solo metu Israelitas in pietate firmare debuisse : servile enim est metu Deum colere; sed etiam do- cere quorumnam futuri sint participes, et quem exitum habituri qui ejus dilectioni firmiter in- hærent. Designat igitur, ac futurorum bonorum promissionem typice largitur. Umbram enim habet lex futurorum bonorum, ▸ ut scriptumn est ", et figuræ quæ ea continentur, præexerci- tatio quædam videntur esse veritatis. Ultima vero die hebdomadis cessare jubet, hoc est Sabbato, et ab omni opere abstinere, ac remisso labore quietem agere, eventuram in fine seculorum sanctis quietem et delicias hinc ostendens, cum hac vita perfuncti, virtutumque sudoribus abster- sis, expertem laboris omnis vitam degent in Christo, sicuti prophetæ voce dictum est de ipsis : ● Obliviscentur tribulationis prioris, et non ascen- det super cor eorum, sed lætitia sempiterna super caput eorum super caput enim eorum laus, et letitia apprehendet eos : fugit dolor, et tristitia, et gemitus ".Quiescentem igitur ac propemo- dum a creationis laboribus cessantem opificem ipsi quoque imitantes ab hujus vitæ laboribus ces- sabunt ad delicias evecti, quas in fine sæculorum Christus largiturus est. Et ad hunc quidem scopum tendere opinor cessationem illam Sabbati die ob- servandam. Sed adverte, quæso, quo pacto legis auctor negative quidem ait: Non adorabis deos alienos ". » Legem vero Sabbati proxime subji- ciens, indit : « Memento. Quid ita? quia deos alienos non adorandi jam tempus aderat. Idcirco enim statim id facere præcipit, memoria vero perspicere futura, et quæ in umbris adhuc depin- gebantur, mente contemplari licebat. Observandum præterea, constitutis iis quæ ad fidem spectant, statim promissionis in fine sæculorum mentionem subjicere : deinde alias sancire leges, nimirum : • Honora patrem tuum et matrem tuam, › et : • Non occides, y el catera : uti ne ex opere nos justificari putemus, neque uberem illam Dei munificentiam nostris laboribus, sed ex fide potius nobis adfore speremus. Idcirco ante piæ conversa- ribus poenas illata est? Respondemus, non solum D tionis leges, gratia bonorum spectatorum, fidem sta- - Hebr. X, C tim proxime secuta est. Significat ergo Sabbatica cessatio sanctorum vitam in requie et sanctifica- tione futuram, cum, omni excussa molestia, et omni labore soluto, divinis bonis perfruentur. Unde beatus ille Paulus, cum de his loqueretur, et sabbatismi populi Dei modum indagare vellet, ita scribit : « Qui- bus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi iis qui incredulis fuerunt? Et videmus quia non potuerunt introire propter incredulita- tem ”. › Cum enim quidam existimarent illam esse requietis terram in quam ibant qui ex Ægyptiorum terra excesserant, quamvis typus esset ejus quæ • Hebr. 111, 18. 1. * Isa. Lxv, 16 18 ; xxxv, 10. ” Exod. xx, 3. "Ibid. 12, 17.

τοῦτο ηυλόγησε Κύριος τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην, Α καὶ ἡγίασεν αὐτήν. » Τί οὖν ἄρα πάλιν, ἐρεῖ τις, ὁ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ παρεδήλου θεσμός ; δεύτερος δὲ καὶ γείτων εὐθὺς μετὰ τὴν ἐπὶ ταῖς παραβάσεσιν ἀπει τὴν εἰσενήνεκται διὰ ποίαν αἰτίαν; Πρὸς δὲ καὶ τοῦτό φαμεν, ὡς ἔδει μή μόνον, ὅτι πείσονται τὰ δεινὰ τοῖς παραβαίνουσιν ἀπειλεῖν, μηδὲ μόνῳ τῷ δείματι πρὸς εὐλάβειαν ἀσφαλίζεσθαι τὸν Ἰσραήλ· δουλο πρεπέστερον γὰρ τὸ ἐν φόβῳ θεοσεβεῖν, ἀλλ' ἐπιδεῖ ξαι, καὶ τίνων ἔσονται μέτοχοι, ἢ καὶ εἰς ποῖον και ταλήξουσι τέλος οἱ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπρὶξ ἠρτημένοι. Διορίζει τοιγαροῦν, καὶ δίδωσιν ὡς ἐν τύπῳ τῶν ἐσομένων αὐτοῖς ἀγαθῶν τὴν ὑπόσχεσιν. • Σκιάν γὰρ ἔχει ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, καθὰ γέγραπται, καὶ προγύμνασμά τι τῆς ἀληθείας τὸ ἐν αὐτῷ σχῆμα φαίνεται. ᾿Αργεῖν δὲ κελεύει τὴν Β τελευταίαν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν, τοῦτ' ἔστι, τὸ Σάββατον, καὶ ἀποπαύεσθαι μὲν ἔργου παντὸς, ἀνίες σθαι δὲ, καὶ ἀνάπαυσιν ἐπιτηδεύειν ἐν αὐτῷ, τὴν ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων ἐσομένην τοῖς ἁγίοις ἀνάπαυ σίν τε καὶ τρυφὴν διὰ τούτου δηλῶν, ὅτε τῆς ἐν κόσ σμῳ καταλήξαντες ζωῆς, καὶ τοὺς ἐπὶ ταῖς ἀγαθουρ γίαις ἱδρῶτας ἀπονιψάμενοι, τὴν ἄπονόν τε καὶ και μάτου δίχα παντὸς διαζήσονται οἱ ἐν Χριστῷ, κατὰ τὸ εἰρημένον περὶ αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωτ νῆς · ι Ἐπιλήσονται γὰρ τὴν θλίψιν αὐτῶν τὴν πρώ την, καὶ οὐ μὴ ἀναβῇ αὐτῶν ἐπὶ τὴν καρδίαν, ἀλλ' εὐφροσύνη αἰώνιος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτῶν· ἐπὶ γὰρ κεφαλῆς αὐτῶν αἴνεσις, καὶ εὐφροσύνη καταλήψεται αὐτούς. Απέδρα οδύνη, λύπη, και στεναγμός. » Και ταλύσαντα τοίνυν, καὶ μονονουχὶ τῶν ἐπὶ τῇ δημι ουργία πόνων καταλήξαντα τὸν Δημιουργὸν ἀπομιμού- μενοι καὶ αὐτοὶ, τῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ καμάτων ἀπο- παύσονται, πρὸς τρυφὴν ἀναβαίνοντες τὴν ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων δοθησομένην παρὰ Χριστοῦ. Καὶ εἰς τοῦτον οἶμαι συντετάσθαι τὸν σκοπὸν τὴν ἐν τῷ Σαβ- βάτῳ διατεταγμένην ἀργίαν. Ἐπιτήρει δὲ ὅπως ἀπο φατικῶς μέν φησιν ὁ νομοθέτης τό, « Οὐ προσκυνή δ σεις θεοῖς ἑτέροις. » Τὸν δὲ ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ θεσμὸν γείτονα τούτῳ τιθείς, το, ο Μνήσθητι, » λέγει. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ; Ὅτι τοῦ μὲν μὴ προσκυνεῖν θεοῖς ἑτέροις, ἤδη παρῆν ὁ καιρός. Διά γάρ τοι τοῦτο καὶ ενεργούς εἶναι περὶ αὐτὸ παραχρήμα διεκελεύετο, διὰ μνήμης δέ πως κατιδεῖν τὰ ἑσόμενα, καὶ τὰ ἐν τύποις ἔτι ζωγραφούμενα ταῖς ἐννοίαις προαναθεω- ρεῖν ἐνεδέχετο · Εἶτα πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο περισκε πτέον· εὖ γὰρ δὴ καὶ μάλα διατεταχὼς τὰ ἐπὶ τῇ πίστει παθήματα, τίθησιν εὐθύς, τῆς ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων ἐπαγγελίας τὴν μνήμην, εἶτα λοιπὸν τοὺς ἑτέρους ὁρίζει νόμους, τό, ο Τίμα, φημί, τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ο καὶ τὸ, « Οὐ φονεύσεις, ο καὶ τὰ λοιπὰ, ἵνα μὴ ἐξ ἔργου δικαιοῦσθαι νομίζω- μεν, μηδὲ τῶν οἰκείων πόνων καρπὸν τὴν ἄφθονον τοῦ Θεοῦ μεγαλοδωρεὰν, ἀλλ᾽ ἐκ πίστεως μᾶλλον ἑαυτοῖς ἔσεσθαι προςδοκήσωμεν. Διὰ τοῦτο πρὸ τῶν νόμων τῆς κατ' εὐσέβειαν πολιτείας, γείτων εὐθὺς τῇ πίστει τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν ἡ χάρις εἰσβέβηκε. » IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. graves pœnas transgressoribus interminari, neque solo metu Israelitas in pietate firmare debuisse : servile enim est metu Deum colere; sed etiam do- cere quorumnam futuri sint participes, et quem exitum habituri qui ejus dilectioni firmiter in- hærent. Designat igitur, ac futurorum bonorum promissionem typice largitur. Umbram enim habet lex futurorum bonorum, ▸ ut scriptumn est ", et figuræ quæ ea continentur, præexerci- tatio quædam videntur esse veritatis. Ultima vero die hebdomadis cessare jubet, hoc est Sabbato, et ab omni opere abstinere, ac remisso labore quietem agere, eventuram in fine seculorum sanctis quietem et delicias hinc ostendens, cum hac vita perfuncti, virtutumque sudoribus abster- sis, expertem laboris omnis vitam degent in Christo, sicuti prophetæ voce dictum est de ipsis : ● Obliviscentur tribulationis prioris, et non ascen- det super cor eorum, sed lætitia sempiterna super caput eorum super caput enim eorum laus, et letitia apprehendet eos : fugit dolor, et tristitia, et gemitus ".Quiescentem igitur ac propemo- dum a creationis laboribus cessantem opificem ipsi quoque imitantes ab hujus vitæ laboribus ces- sabunt ad delicias evecti, quas in fine sæculorum Christus largiturus est. Et ad hunc quidem scopum tendere opinor cessationem illam Sabbati die ob- servandam. Sed adverte, quæso, quo pacto legis auctor negative quidem ait: Non adorabis deos alienos ". » Legem vero Sabbati proxime subji- ciens, indit : « Memento. Quid ita? quia deos alienos non adorandi jam tempus aderat. Idcirco enim statim id facere præcipit, memoria vero perspicere futura, et quæ in umbris adhuc depin- gebantur, mente contemplari licebat. Observandum præterea, constitutis iis quæ ad fidem spectant, statim promissionis in fine sæculorum mentionem subjicere : deinde alias sancire leges, nimirum : • Honora patrem tuum et matrem tuam, › et : • Non occides, y el catera : uti ne ex opere nos justificari putemus, neque uberem illam Dei munificentiam nostris laboribus, sed ex fide potius nobis adfore speremus. Idcirco ante piæ conversa- ribus poenas illata est? Respondemus, non solum D tionis leges, gratia bonorum spectatorum, fidem sta- - Hebr. X, C tim proxime secuta est. Significat ergo Sabbatica cessatio sanctorum vitam in requie et sanctifica- tione futuram, cum, omni excussa molestia, et omni labore soluto, divinis bonis perfruentur. Unde beatus ille Paulus, cum de his loqueretur, et sabbatismi populi Dei modum indagare vellet, ita scribit : « Qui- bus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi iis qui incredulis fuerunt? Et videmus quia non potuerunt introire propter incredulita- tem ”. › Cum enim quidam existimarent illam esse requietis terram in quam ibant qui ex Ægyptiorum terra excesserant, quamvis typus esset ejus quæ • Hebr. 111, 18. 1. * Isa. Lxv, 16 18 ; xxxv, 10. ” Exod. xx, 3. "Ibid. 12, 17.

Α Σημαίνει τοιγαροῦν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, την ἐν ἀναπαύσει καὶ ἁγιασμῷ τῶν ἁγίων ζωὴν, ὅτε δὴ σύμπαν ἀποδυσάμενοι τὸ λυποῦν, καὶ πόνου παν τὸς καταλήξαντες, τοῖς θεόθεν ἐντρυφήσουσιν αγα- θοῖς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτε τοὺς περὶ τούτων ἡμῖν ἐποιεῖτο λόγους, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ σαββατισμῷ τοῦ λαοῦ διερευνήσασθαι τρόπον, ἄριστάτε ποιῶν ἐδοκίμα ζεν, οὕτω φησί· « Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι ; Καὶ βλε πομεν, ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν διὰ τὴν ἀπι- στίαν, ο Ἐπειδὴ γὰρ οντό τινες ἐκείνην εἶναι τῆς καταπαύσεως τὴν γῆν, εἰς ἣν ἐβάδιζον τῆς τῶν Αἰ- γυπτίων έκκεχωρηκότες, καίτοι ληφθεῖσαν εἰς τύπον τῆς τοῖς ἁγίοις δοθησομένης παρὰ Χριστοῦ, ἣν καὶ • γῆν ζώντων » ἀπεκάλεσεν ὁ Δαβίδ, πειρᾶται δει κνύειν ὁ σοφώτατος Παῦλος, ὅτι τύπος ἦν ἐκείνη τῆς προσδοκωμένης, κατακληροδοτηθεῖσα τότε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τοῖς Ἰησοῦ διατάγμασιν. Ὅτι γὰρ εἰς τύπον τῆς ἀληθείας ἐκεῖνα λαμβάνεται, διελέγχει γοργώς, ἀποδεικτικὸν τοῖς εἰρημένοις ἐπάγων συλλογισμόν· λέγει δὲ οὕτως· « Ἐπεὶ οὖν ἀπολείπεταί τινας εἰσελ- θεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ οἱ πρότερον εὐαγγελισθέντες οὐκ εἰσῆλθον δι' ἀπιστίαν, πάλιν ὁρίζει τινὰ ἡμέραν, Σήμερον, ἐν Δαβὶδ λέγων, μετὰ τοσοῦτον χρόνον, καθώς προείρηται· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τας καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ. Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυ σεν, οὐκ ἂν περὶ ἄλλης ἐλάλει μετὰ ταῦτα ἡμέρας. Ορᾷς ὅπως τὰ δοκοῦν ἀντιπίπτειν ἔλυσε γοργῶς ; Εἶπε γὰρ ἄν τις εὐθὺς πρὸς ἐκεῖνα, τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπαγωνιζόμενος λόγοις · Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, φησὶν, οὐκ εἰσκεκόμικεν ὁ Ἰησοῦς τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ; οὐ κατέπαυσε, καὶ ἐσαββάτισεν ἐν αὐτῇ ; Ναί, φησὶν, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ τῶν ἀληθινῶν καὶ με μήματι. Εἰ γὰρ ἐν τούτοις καὶ μόνοις ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις, καὶ τῆς ἐπαγγελίας τῆς παρ' αὐτοῦ τὸ μέτρον περιορίζεται, καὶ πεπλήρωται τῷ Ἰσραὴλ ἐν ἐκείνοις τὰ ἐν ἐλπίσι, δηλοῖ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον οὐδὲν τὸ γράμμα τὸ νομικὸν, καὶ τίνα δὲ τρόπον, ὡς μή που καταπαύσαντος αὐτοὺς Ἰησοῦ, πάλιν ἕτερος διὰ τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ὁ τῆς καταπαύσεως ὁρίζεται καιρός, καίτοι τοσούτοις ὑστερίζοντος χρόνοις ; Σοφῶς οὖν ἄρα, καὶ λίαν εὐφρόνως τύπον ἐπιδείξας καὶ εἰκόνα τὰ ἐν ταῖς ἱστορίαις κείμενα, τὸν κεκρυμμένον ἔτι καὶ διαλανθάνοντα λόγον ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταλαμπρύνει, προστιθείς · « "Αρα ἀπολείπεται σαββατισμός τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ εἰσελθὼν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, καθάπερ ἀπὸ τῶν ἰδίων ὁ Θεός. » Εἶτα πῶς ἐντεῦθεν οὐκ ἂν ἤδη λοιπὸν ὁμολογοῖτο σαφώς, ὅτι τὸ καταλῦσαι πόνων τῶν ἐπ' ἔργοις δηλαδή, σαββατισμὸν οἶδε τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, ὅτε τοῖς ἤδη προ- ειργασμένοις ἐν τῷδε τῷ βίῳ κατορθώμασι, τὸ λαμπρὸν τῶν ἁγίων ἐντρυφήσει στίφος, καθ᾽ ὁμοιότητα · τοῦ πάντων Δημιουργού, καταπαύσαντός τε καὶ εὐφραινομένου κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ὥσπερ οὖν ἐν βιβλίῳ Παροιμιῶν ἡ σοφία φησίν· . Ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέχαιρε. Καθ' ἡμέραν δὲ ηὐφραινόμην ἐν προσ ώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτε ηὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ ἐνηυφραίνετο ἐν υἱοῖς ἀν- θρώπων. » . · Οὐκοῦν (επανήξω γὰρ αὖθις ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς, καὶ τοῦ παντὸς λόγου τὸν σκοπὸν ἀναλήψομαι) τὴν ἄπονου τῶν ἁγίων ζωὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία δηλοί. Πάντα γὰρ δίχα πόνου τὰ ἀγαθὰ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. danda sanctis erat a Christo, quam David etiam nun- B cupavit ‹ terram viventium ³, › conatur sapientis- simus Paulus ostendere illam, quæ Josùe mandatis in sortem data est filiis Israel, typum fuisse ejus quæ speratur. Illa enim in veritatis typum accipi firmo argumento demonstrat hoc pacto : • Quo- niam ergo superest introire quosdam in illam, et ii quibus prioribus annuntiatum est, non introie- runt propter incredulitatem : iterum terminat diem quamdam, Hodie, in David dicendo, post tantum temporis, sicut supra dictum est: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione. Nam si eis Jesus requien præstitisset, nunquam de alia loqueretur posthac die. Vides ut quod adversari videbatur statim solvat? Respondere enim potuissèt aliquis Judzorum sermones defendens : Quid ais, o bone? nonne Josue populum in terram promissionis in- troduxit? nonne quievit, et Sabbatum in ea coluit ? Etiam, inquit: sed per typum et rerum verarum imaginem. Nam si hisce solis Dei gratia et pro- missionis divinæ ratio constat, et Israelis spes completa est in illis, nihilque aliud legalis littera significat quonam pacto demum, quasi Josue nondum eos in requie collocarit, rursus per bea- tum Davidem requietis aliud tempus definitur, tametsi tam longo post tempore vixerit? Igitur postquam sapienter admodum ac prudenter osten- dit ea quæ historice scribuntur typum et imaginem esse, occultam adhuc et abditam sabbatismi ratio- c nem exponit, addens : Itaque relinquitur sabba- lismus populo Dei. Qui enim ingressus est in re- quiem ejus, etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut a suis Deus ³. » At quomodo binc clare non patebit quod cessare ab operum laboribus sabba- tismum sanctorum intelligit, cum recte prius factis in hac vita splendidus sanctorum cœtus summa cum voluptate perfruetur, juxta si- militudinem universorum Opifcis, qui requiescit et oblectatur in die septima, ut in Proverbiorum libro ait Sapientia : . Ego eram, cui adgaudebat. Quotidie autem oblectabar in facie ejus in omni tempore, cum letaretur orbe perfecto, et lætaretur in filiis hominum. . Igitur, (revertar enim unde sum digressus, et D totius sermonis scopum repetam,) sanctorum vitam laborum expertem cessatio Sabbatica significat. Omnia quippe citra laborem bona tum temporis a * Psal. xxvi, 43. Hebr. 1v, v-8. . • Ibid. 9, 10.

Α Σημαίνει τοιγαροῦν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, την ἐν ἀναπαύσει καὶ ἁγιασμῷ τῶν ἁγίων ζωὴν, ὅτε δὴ σύμπαν ἀποδυσάμενοι τὸ λυποῦν, καὶ πόνου παν τὸς καταλήξαντες, τοῖς θεόθεν ἐντρυφήσουσιν αγα- θοῖς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτε τοὺς περὶ τούτων ἡμῖν ἐποιεῖτο λόγους, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ σαββατισμῷ τοῦ λαοῦ διερευνήσασθαι τρόπον, ἄριστάτε ποιῶν ἐδοκίμα ζεν, οὕτω φησί· « Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι ; Καὶ βλε πομεν, ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν διὰ τὴν ἀπι- στίαν, ο Ἐπειδὴ γὰρ οντό τινες ἐκείνην εἶναι τῆς καταπαύσεως τὴν γῆν, εἰς ἣν ἐβάδιζον τῆς τῶν Αἰ- γυπτίων έκκεχωρηκότες, καίτοι ληφθεῖσαν εἰς τύπον τῆς τοῖς ἁγίοις δοθησομένης παρὰ Χριστοῦ, ἣν καὶ • γῆν ζώντων » ἀπεκάλεσεν ὁ Δαβίδ, πειρᾶται δει κνύειν ὁ σοφώτατος Παῦλος, ὅτι τύπος ἦν ἐκείνη τῆς προσδοκωμένης, κατακληροδοτηθεῖσα τότε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τοῖς Ἰησοῦ διατάγμασιν. Ὅτι γὰρ εἰς τύπον τῆς ἀληθείας ἐκεῖνα λαμβάνεται, διελέγχει γοργώς, ἀποδεικτικὸν τοῖς εἰρημένοις ἐπάγων συλλογισμόν· λέγει δὲ οὕτως· « Ἐπεὶ οὖν ἀπολείπεταί τινας εἰσελ- θεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ οἱ πρότερον εὐαγγελισθέντες οὐκ εἰσῆλθον δι' ἀπιστίαν, πάλιν ὁρίζει τινὰ ἡμέραν, Σήμερον, ἐν Δαβὶδ λέγων, μετὰ τοσοῦτον χρόνον, καθώς προείρηται· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τας καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ. Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυ σεν, οὐκ ἂν περὶ ἄλλης ἐλάλει μετὰ ταῦτα ἡμέρας. Ορᾷς ὅπως τὰ δοκοῦν ἀντιπίπτειν ἔλυσε γοργῶς ; Εἶπε γὰρ ἄν τις εὐθὺς πρὸς ἐκεῖνα, τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπαγωνιζόμενος λόγοις · Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, φησὶν, οὐκ εἰσκεκόμικεν ὁ Ἰησοῦς τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ; οὐ κατέπαυσε, καὶ ἐσαββάτισεν ἐν αὐτῇ ; Ναί, φησὶν, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ τῶν ἀληθινῶν καὶ με μήματι. Εἰ γὰρ ἐν τούτοις καὶ μόνοις ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις, καὶ τῆς ἐπαγγελίας τῆς παρ' αὐτοῦ τὸ μέτρον περιορίζεται, καὶ πεπλήρωται τῷ Ἰσραὴλ ἐν ἐκείνοις τὰ ἐν ἐλπίσι, δηλοῖ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον οὐδὲν τὸ γράμμα τὸ νομικὸν, καὶ τίνα δὲ τρόπον, ὡς μή που καταπαύσαντος αὐτοὺς Ἰησοῦ, πάλιν ἕτερος διὰ τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ὁ τῆς καταπαύσεως ὁρίζεται καιρός, καίτοι τοσούτοις ὑστερίζοντος χρόνοις ; Σοφῶς οὖν ἄρα, καὶ λίαν εὐφρόνως τύπον ἐπιδείξας καὶ εἰκόνα τὰ ἐν ταῖς ἱστορίαις κείμενα, τὸν κεκρυμμένον ἔτι καὶ διαλανθάνοντα λόγον ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταλαμπρύνει, προστιθείς · « "Αρα ἀπολείπεται σαββατισμός τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ εἰσελθὼν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, καθάπερ ἀπὸ τῶν ἰδίων ὁ Θεός. » Εἶτα πῶς ἐντεῦθεν οὐκ ἂν ἤδη λοιπὸν ὁμολογοῖτο σαφώς, ὅτι τὸ καταλῦσαι πόνων τῶν ἐπ' ἔργοις δηλαδή, σαββατισμὸν οἶδε τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, ὅτε τοῖς ἤδη προ- ειργασμένοις ἐν τῷδε τῷ βίῳ κατορθώμασι, τὸ λαμπρὸν τῶν ἁγίων ἐντρυφήσει στίφος, καθ᾽ ὁμοιότητα · τοῦ πάντων Δημιουργού, καταπαύσαντός τε καὶ εὐφραινομένου κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ὥσπερ οὖν ἐν βιβλίῳ Παροιμιῶν ἡ σοφία φησίν· . Ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέχαιρε. Καθ' ἡμέραν δὲ ηὐφραινόμην ἐν προσ ώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτε ηὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ ἐνηυφραίνετο ἐν υἱοῖς ἀν- θρώπων. » . · Οὐκοῦν (επανήξω γὰρ αὖθις ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς, καὶ τοῦ παντὸς λόγου τὸν σκοπὸν ἀναλήψομαι) τὴν ἄπονου τῶν ἁγίων ζωὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία δηλοί. Πάντα γὰρ δίχα πόνου τὰ ἀγαθὰ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. danda sanctis erat a Christo, quam David etiam nun- B cupavit ‹ terram viventium ³, › conatur sapientis- simus Paulus ostendere illam, quæ Josùe mandatis in sortem data est filiis Israel, typum fuisse ejus quæ speratur. Illa enim in veritatis typum accipi firmo argumento demonstrat hoc pacto : • Quo- niam ergo superest introire quosdam in illam, et ii quibus prioribus annuntiatum est, non introie- runt propter incredulitatem : iterum terminat diem quamdam, Hodie, in David dicendo, post tantum temporis, sicut supra dictum est: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione. Nam si eis Jesus requien præstitisset, nunquam de alia loqueretur posthac die. Vides ut quod adversari videbatur statim solvat? Respondere enim potuissèt aliquis Judzorum sermones defendens : Quid ais, o bone? nonne Josue populum in terram promissionis in- troduxit? nonne quievit, et Sabbatum in ea coluit ? Etiam, inquit: sed per typum et rerum verarum imaginem. Nam si hisce solis Dei gratia et pro- missionis divinæ ratio constat, et Israelis spes completa est in illis, nihilque aliud legalis littera significat quonam pacto demum, quasi Josue nondum eos in requie collocarit, rursus per bea- tum Davidem requietis aliud tempus definitur, tametsi tam longo post tempore vixerit? Igitur postquam sapienter admodum ac prudenter osten- dit ea quæ historice scribuntur typum et imaginem esse, occultam adhuc et abditam sabbatismi ratio- c nem exponit, addens : Itaque relinquitur sabba- lismus populo Dei. Qui enim ingressus est in re- quiem ejus, etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut a suis Deus ³. » At quomodo binc clare non patebit quod cessare ab operum laboribus sabba- tismum sanctorum intelligit, cum recte prius factis in hac vita splendidus sanctorum cœtus summa cum voluptate perfruetur, juxta si- militudinem universorum Opifcis, qui requiescit et oblectatur in die septima, ut in Proverbiorum libro ait Sapientia : . Ego eram, cui adgaudebat. Quotidie autem oblectabar in facie ejus in omni tempore, cum letaretur orbe perfecto, et lætaretur in filiis hominum. . Igitur, (revertar enim unde sum digressus, et D totius sermonis scopum repetam,) sanctorum vitam laborum expertem cessatio Sabbatica significat. Omnia quippe citra laborem bona tum temporis a * Psal. xxvi, 43. Hebr. 1v, v-8. . • Ibid. 9, 10.

Α Σημαίνει τοιγαροῦν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, την ἐν ἀναπαύσει καὶ ἁγιασμῷ τῶν ἁγίων ζωὴν, ὅτε δὴ σύμπαν ἀποδυσάμενοι τὸ λυποῦν, καὶ πόνου παν τὸς καταλήξαντες, τοῖς θεόθεν ἐντρυφήσουσιν αγα- θοῖς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτε τοὺς περὶ τούτων ἡμῖν ἐποιεῖτο λόγους, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ σαββατισμῷ τοῦ λαοῦ διερευνήσασθαι τρόπον, ἄριστάτε ποιῶν ἐδοκίμα ζεν, οὕτω φησί· « Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι ; Καὶ βλε πομεν, ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν διὰ τὴν ἀπι- στίαν, ο Ἐπειδὴ γὰρ οντό τινες ἐκείνην εἶναι τῆς καταπαύσεως τὴν γῆν, εἰς ἣν ἐβάδιζον τῆς τῶν Αἰ- γυπτίων έκκεχωρηκότες, καίτοι ληφθεῖσαν εἰς τύπον τῆς τοῖς ἁγίοις δοθησομένης παρὰ Χριστοῦ, ἣν καὶ • γῆν ζώντων » ἀπεκάλεσεν ὁ Δαβίδ, πειρᾶται δει κνύειν ὁ σοφώτατος Παῦλος, ὅτι τύπος ἦν ἐκείνη τῆς προσδοκωμένης, κατακληροδοτηθεῖσα τότε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τοῖς Ἰησοῦ διατάγμασιν. Ὅτι γὰρ εἰς τύπον τῆς ἀληθείας ἐκεῖνα λαμβάνεται, διελέγχει γοργώς, ἀποδεικτικὸν τοῖς εἰρημένοις ἐπάγων συλλογισμόν· λέγει δὲ οὕτως· « Ἐπεὶ οὖν ἀπολείπεταί τινας εἰσελ- θεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ οἱ πρότερον εὐαγγελισθέντες οὐκ εἰσῆλθον δι' ἀπιστίαν, πάλιν ὁρίζει τινὰ ἡμέραν, Σήμερον, ἐν Δαβὶδ λέγων, μετὰ τοσοῦτον χρόνον, καθώς προείρηται· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τας καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ. Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυ σεν, οὐκ ἂν περὶ ἄλλης ἐλάλει μετὰ ταῦτα ἡμέρας. Ορᾷς ὅπως τὰ δοκοῦν ἀντιπίπτειν ἔλυσε γοργῶς ; Εἶπε γὰρ ἄν τις εὐθὺς πρὸς ἐκεῖνα, τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπαγωνιζόμενος λόγοις · Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, φησὶν, οὐκ εἰσκεκόμικεν ὁ Ἰησοῦς τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ; οὐ κατέπαυσε, καὶ ἐσαββάτισεν ἐν αὐτῇ ; Ναί, φησὶν, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ τῶν ἀληθινῶν καὶ με μήματι. Εἰ γὰρ ἐν τούτοις καὶ μόνοις ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις, καὶ τῆς ἐπαγγελίας τῆς παρ' αὐτοῦ τὸ μέτρον περιορίζεται, καὶ πεπλήρωται τῷ Ἰσραὴλ ἐν ἐκείνοις τὰ ἐν ἐλπίσι, δηλοῖ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον οὐδὲν τὸ γράμμα τὸ νομικὸν, καὶ τίνα δὲ τρόπον, ὡς μή που καταπαύσαντος αὐτοὺς Ἰησοῦ, πάλιν ἕτερος διὰ τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ὁ τῆς καταπαύσεως ὁρίζεται καιρός, καίτοι τοσούτοις ὑστερίζοντος χρόνοις ; Σοφῶς οὖν ἄρα, καὶ λίαν εὐφρόνως τύπον ἐπιδείξας καὶ εἰκόνα τὰ ἐν ταῖς ἱστορίαις κείμενα, τὸν κεκρυμμένον ἔτι καὶ διαλανθάνοντα λόγον ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταλαμπρύνει, προστιθείς · « "Αρα ἀπολείπεται σαββατισμός τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ εἰσελθὼν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, καθάπερ ἀπὸ τῶν ἰδίων ὁ Θεός. » Εἶτα πῶς ἐντεῦθεν οὐκ ἂν ἤδη λοιπὸν ὁμολογοῖτο σαφώς, ὅτι τὸ καταλῦσαι πόνων τῶν ἐπ' ἔργοις δηλαδή, σαββατισμὸν οἶδε τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, ὅτε τοῖς ἤδη προ- ειργασμένοις ἐν τῷδε τῷ βίῳ κατορθώμασι, τὸ λαμπρὸν τῶν ἁγίων ἐντρυφήσει στίφος, καθ᾽ ὁμοιότητα · τοῦ πάντων Δημιουργού, καταπαύσαντός τε καὶ εὐφραινομένου κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ὥσπερ οὖν ἐν βιβλίῳ Παροιμιῶν ἡ σοφία φησίν· . Ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέχαιρε. Καθ' ἡμέραν δὲ ηὐφραινόμην ἐν προσ ώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτε ηὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ ἐνηυφραίνετο ἐν υἱοῖς ἀν- θρώπων. » . · Οὐκοῦν (επανήξω γὰρ αὖθις ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς, καὶ τοῦ παντὸς λόγου τὸν σκοπὸν ἀναλήψομαι) τὴν ἄπονου τῶν ἁγίων ζωὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία δηλοί. Πάντα γὰρ δίχα πόνου τὰ ἀγαθὰ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. danda sanctis erat a Christo, quam David etiam nun- B cupavit ‹ terram viventium ³, › conatur sapientis- simus Paulus ostendere illam, quæ Josùe mandatis in sortem data est filiis Israel, typum fuisse ejus quæ speratur. Illa enim in veritatis typum accipi firmo argumento demonstrat hoc pacto : • Quo- niam ergo superest introire quosdam in illam, et ii quibus prioribus annuntiatum est, non introie- runt propter incredulitatem : iterum terminat diem quamdam, Hodie, in David dicendo, post tantum temporis, sicut supra dictum est: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione. Nam si eis Jesus requien præstitisset, nunquam de alia loqueretur posthac die. Vides ut quod adversari videbatur statim solvat? Respondere enim potuissèt aliquis Judzorum sermones defendens : Quid ais, o bone? nonne Josue populum in terram promissionis in- troduxit? nonne quievit, et Sabbatum in ea coluit ? Etiam, inquit: sed per typum et rerum verarum imaginem. Nam si hisce solis Dei gratia et pro- missionis divinæ ratio constat, et Israelis spes completa est in illis, nihilque aliud legalis littera significat quonam pacto demum, quasi Josue nondum eos in requie collocarit, rursus per bea- tum Davidem requietis aliud tempus definitur, tametsi tam longo post tempore vixerit? Igitur postquam sapienter admodum ac prudenter osten- dit ea quæ historice scribuntur typum et imaginem esse, occultam adhuc et abditam sabbatismi ratio- c nem exponit, addens : Itaque relinquitur sabba- lismus populo Dei. Qui enim ingressus est in re- quiem ejus, etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut a suis Deus ³. » At quomodo binc clare non patebit quod cessare ab operum laboribus sabba- tismum sanctorum intelligit, cum recte prius factis in hac vita splendidus sanctorum cœtus summa cum voluptate perfruetur, juxta si- militudinem universorum Opifcis, qui requiescit et oblectatur in die septima, ut in Proverbiorum libro ait Sapientia : . Ego eram, cui adgaudebat. Quotidie autem oblectabar in facie ejus in omni tempore, cum letaretur orbe perfecto, et lætaretur in filiis hominum. . Igitur, (revertar enim unde sum digressus, et D totius sermonis scopum repetam,) sanctorum vitam laborum expertem cessatio Sabbatica significat. Omnia quippe citra laborem bona tum temporis a * Psal. xxvi, 43. Hebr. 1v, v-8. . • Ibid. 9, 10.

Α Σημαίνει τοιγαροῦν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, την ἐν ἀναπαύσει καὶ ἁγιασμῷ τῶν ἁγίων ζωὴν, ὅτε δὴ σύμπαν ἀποδυσάμενοι τὸ λυποῦν, καὶ πόνου παν τὸς καταλήξαντες, τοῖς θεόθεν ἐντρυφήσουσιν αγα- θοῖς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτε τοὺς περὶ τούτων ἡμῖν ἐποιεῖτο λόγους, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ σαββατισμῷ τοῦ λαοῦ διερευνήσασθαι τρόπον, ἄριστάτε ποιῶν ἐδοκίμα ζεν, οὕτω φησί· « Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι ; Καὶ βλε πομεν, ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν διὰ τὴν ἀπι- στίαν, ο Ἐπειδὴ γὰρ οντό τινες ἐκείνην εἶναι τῆς καταπαύσεως τὴν γῆν, εἰς ἣν ἐβάδιζον τῆς τῶν Αἰ- γυπτίων έκκεχωρηκότες, καίτοι ληφθεῖσαν εἰς τύπον τῆς τοῖς ἁγίοις δοθησομένης παρὰ Χριστοῦ, ἣν καὶ • γῆν ζώντων » ἀπεκάλεσεν ὁ Δαβίδ, πειρᾶται δει κνύειν ὁ σοφώτατος Παῦλος, ὅτι τύπος ἦν ἐκείνη τῆς προσδοκωμένης, κατακληροδοτηθεῖσα τότε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τοῖς Ἰησοῦ διατάγμασιν. Ὅτι γὰρ εἰς τύπον τῆς ἀληθείας ἐκεῖνα λαμβάνεται, διελέγχει γοργώς, ἀποδεικτικὸν τοῖς εἰρημένοις ἐπάγων συλλογισμόν· λέγει δὲ οὕτως· « Ἐπεὶ οὖν ἀπολείπεταί τινας εἰσελ- θεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ οἱ πρότερον εὐαγγελισθέντες οὐκ εἰσῆλθον δι' ἀπιστίαν, πάλιν ὁρίζει τινὰ ἡμέραν, Σήμερον, ἐν Δαβὶδ λέγων, μετὰ τοσοῦτον χρόνον, καθώς προείρηται· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τας καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ. Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυ σεν, οὐκ ἂν περὶ ἄλλης ἐλάλει μετὰ ταῦτα ἡμέρας. Ορᾷς ὅπως τὰ δοκοῦν ἀντιπίπτειν ἔλυσε γοργῶς ; Εἶπε γὰρ ἄν τις εὐθὺς πρὸς ἐκεῖνα, τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπαγωνιζόμενος λόγοις · Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, φησὶν, οὐκ εἰσκεκόμικεν ὁ Ἰησοῦς τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ; οὐ κατέπαυσε, καὶ ἐσαββάτισεν ἐν αὐτῇ ; Ναί, φησὶν, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ τῶν ἀληθινῶν καὶ με μήματι. Εἰ γὰρ ἐν τούτοις καὶ μόνοις ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις, καὶ τῆς ἐπαγγελίας τῆς παρ' αὐτοῦ τὸ μέτρον περιορίζεται, καὶ πεπλήρωται τῷ Ἰσραὴλ ἐν ἐκείνοις τὰ ἐν ἐλπίσι, δηλοῖ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον οὐδὲν τὸ γράμμα τὸ νομικὸν, καὶ τίνα δὲ τρόπον, ὡς μή που καταπαύσαντος αὐτοὺς Ἰησοῦ, πάλιν ἕτερος διὰ τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ὁ τῆς καταπαύσεως ὁρίζεται καιρός, καίτοι τοσούτοις ὑστερίζοντος χρόνοις ; Σοφῶς οὖν ἄρα, καὶ λίαν εὐφρόνως τύπον ἐπιδείξας καὶ εἰκόνα τὰ ἐν ταῖς ἱστορίαις κείμενα, τὸν κεκρυμμένον ἔτι καὶ διαλανθάνοντα λόγον ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταλαμπρύνει, προστιθείς · « "Αρα ἀπολείπεται σαββατισμός τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ εἰσελθὼν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, καθάπερ ἀπὸ τῶν ἰδίων ὁ Θεός. » Εἶτα πῶς ἐντεῦθεν οὐκ ἂν ἤδη λοιπὸν ὁμολογοῖτο σαφώς, ὅτι τὸ καταλῦσαι πόνων τῶν ἐπ' ἔργοις δηλαδή, σαββατισμὸν οἶδε τῶν ἁγίων ὁ νοῦς, ὅτε τοῖς ἤδη προ- ειργασμένοις ἐν τῷδε τῷ βίῳ κατορθώμασι, τὸ λαμπρὸν τῶν ἁγίων ἐντρυφήσει στίφος, καθ᾽ ὁμοιότητα · τοῦ πάντων Δημιουργού, καταπαύσαντός τε καὶ εὐφραινομένου κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ὥσπερ οὖν ἐν βιβλίῳ Παροιμιῶν ἡ σοφία φησίν· . Ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέχαιρε. Καθ' ἡμέραν δὲ ηὐφραινόμην ἐν προσ ώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτε ηὐφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ ἐνηυφραίνετο ἐν υἱοῖς ἀν- θρώπων. » . · Οὐκοῦν (επανήξω γὰρ αὖθις ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς, καὶ τοῦ παντὸς λόγου τὸν σκοπὸν ἀναλήψομαι) τὴν ἄπονου τῶν ἁγίων ζωὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία δηλοί. Πάντα γὰρ δίχα πόνου τὰ ἀγαθὰ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. danda sanctis erat a Christo, quam David etiam nun- B cupavit ‹ terram viventium ³, › conatur sapientis- simus Paulus ostendere illam, quæ Josùe mandatis in sortem data est filiis Israel, typum fuisse ejus quæ speratur. Illa enim in veritatis typum accipi firmo argumento demonstrat hoc pacto : • Quo- niam ergo superest introire quosdam in illam, et ii quibus prioribus annuntiatum est, non introie- runt propter incredulitatem : iterum terminat diem quamdam, Hodie, in David dicendo, post tantum temporis, sicut supra dictum est: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione. Nam si eis Jesus requien præstitisset, nunquam de alia loqueretur posthac die. Vides ut quod adversari videbatur statim solvat? Respondere enim potuissèt aliquis Judzorum sermones defendens : Quid ais, o bone? nonne Josue populum in terram promissionis in- troduxit? nonne quievit, et Sabbatum in ea coluit ? Etiam, inquit: sed per typum et rerum verarum imaginem. Nam si hisce solis Dei gratia et pro- missionis divinæ ratio constat, et Israelis spes completa est in illis, nihilque aliud legalis littera significat quonam pacto demum, quasi Josue nondum eos in requie collocarit, rursus per bea- tum Davidem requietis aliud tempus definitur, tametsi tam longo post tempore vixerit? Igitur postquam sapienter admodum ac prudenter osten- dit ea quæ historice scribuntur typum et imaginem esse, occultam adhuc et abditam sabbatismi ratio- c nem exponit, addens : Itaque relinquitur sabba- lismus populo Dei. Qui enim ingressus est in re- quiem ejus, etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut a suis Deus ³. » At quomodo binc clare non patebit quod cessare ab operum laboribus sabba- tismum sanctorum intelligit, cum recte prius factis in hac vita splendidus sanctorum cœtus summa cum voluptate perfruetur, juxta si- militudinem universorum Opifcis, qui requiescit et oblectatur in die septima, ut in Proverbiorum libro ait Sapientia : . Ego eram, cui adgaudebat. Quotidie autem oblectabar in facie ejus in omni tempore, cum letaretur orbe perfecto, et lætaretur in filiis hominum. . Igitur, (revertar enim unde sum digressus, et D totius sermonis scopum repetam,) sanctorum vitam laborum expertem cessatio Sabbatica significat. Omnia quippe citra laborem bona tum temporis a * Psal. xxvi, 43. Hebr. 1v, v-8. . • Ibid. 9, 10.

τοῖς ἁγίοις χορηγηθήσεται παρὰ Θεοῦ, καὶ οὔτε τὴν ἀρχέκακον ἁμαρτίαν ἐργασόμεθα τότε, διὰ τὸ πρόβ ῥιζον αὐτὴν ἐξ ἡμῶν ἀπολέσθαι μετὰ τοῦ κατασπεί- ρειν αὐτὴν ἐν ἡμῖν εἰωθότος, κατὰ τὸ, ο Οὐκ ἔσται ἐκεῖ λέων, οὐδὲ τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν οὐ μὴ ἀναθῇ ἐκεῖ, ἀλλ᾽ ἔσται ἐκεῖ ὁδὸς καθαρὰ, καὶ ὁδὸς ἁγία κληθήσεται. » ᾿Αλλὰ καὶ πάντων ἀκονιτὶ τῶν ἀγαθῶν τῶν ἁγίων ὁ νοῦς ἀνθέξεται. Διὰ γάρ του τοῦτο καὶ ὁ συλλέγων ἐν Σαββάτῳ τὰ ξύλα λιθόλευ- στις τελευτᾷ, ὡς ἀδικήσας ἐν τῷ τύπῳ τὴν ἀλή θειαν. Καταλύσαντες γὰρ καὶ εἰς ἐκείνην καταντή- σαντες τὴν ἀνάπαυσιν, οὐκ ἐξελευσόμεθά ποτε τὸν ἀξιαγαστόν τε καὶ ἐν ἀρεταῖς διαφανή τρόπον, καθ- ἀπερ ἐκεῖνος ἀπὸ τῆς ἰδίας σκηνῆς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν πυρὸς ἔτι τροφὸν καὶ μητέρα συλλέξομεν ἁμαρτίαν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνος τὰ ξύλα, διὰ πολλὴν ἄγαν ἀναι- σθησίαν, οὐ συνεὶς τὰ ἐν τύπῳ πρὸς ἀλήθειαν βλέ ποντα. Διά τοι τοῦτο καὶ τοῖς λίθοις τοῖς ἀναισθή- τοις, ἅτε δὴ καὶ ἁλοὺς ἐπ' ἀναισθησίᾳ πολλῇ, παρὰ τῶν κολαζόντων ἐβάλλετο, γραφομένην ἔχων ἐν τῇ τιμωρία τὴν ποιότητα του τρόπου. Ὅτι μὲν οὖν τότε τὴν βδελυρὰν ἁμαρτίαν οὐκ ἐργασόμεθα, δῆλον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ ὠφελοῦν ἱδρῶτι κατορθώσομεν, καὶ ὀψόμεθα πάλιν ὡς ἐν αἰνίγματι καὶ τοῦτο δηλούμενον ἐν βε βλίοις τοῖς Μωσαϊκοῖς. Δρόσου μὲν γὰρ δίκην ἐπηφίει τὸ μάννα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐν ἐρήμῳ Θεὸς, καὶ δέδω κεν ἄρτον ἀγγέλων αὐτοῖς, κατὰ τὸ γεγραμμένον· εἶτα καὶ νόμον ἐπ' αὐτῷ διωρίζετο διὰ τοῦ προφή του Μωσέως. Προσεφώνει γὰρ οὕτως· « Φάγετε σή- μερον· ἔστι γὰρ Σάββατα σήμερον τῷ Κυρίῳ· οὐχ εὑρήσετε ἐν τῷ πεδίῳ. Εξ ἡμέρας συλλέξετε· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα, οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῇ. » Ὑποδηλοῖ γὰρ, ὅτι πρὸ μὲν τῆς τῶν αἰώνων συστο λῆς, πόνῳ τὸ ὠφελοῦν καὶ τὸ ἀποτρέφον ἡμᾶς εἰς ζωὴν τὴν αἰώνιον συναγείρειν ἀκόλουθον, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι τὴν πλατείαν περιθέοντες ἔρημον, άπαντα- χόθεν εἰς τροφὴν τὸ μάννα συνεκομίζοντο· ἐν δὲ τῇ ἐβδόμῃ, τουτέστιν, ἐπὶ τῷ τέλει λοιπὸν, ὁ μὲν τῆς τῶν χρησίμων συλλογῆς ἐξοίχεται καιρός, τοῖς δὲ ήδη προπεπορισμένοις ἐντρυφήσομεν, κατὰ τὸ εἰρη- μένον διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ· • Τους πόνους τῶν καρ πῶν σου φάγεσαι.. Ὁ μὲν οὖν νομοθέτης καὶ Θεὸς, οὗ ταῖς σκιαῖς ἐφηδόμενος, ἀλλ' εἰς αὐτὴν ἤδη τὴν τοῦ πράγματος εἰκόνα προαναβλέπων, διηγγέλλετο μὴ δεῖν ἐν Σαββάτῳ πονεῖν. Αλλ' ὑπερφρονήσαντές τινες τοῦ διορισθέντος αὐτοῖς ἐπὶ τούτῳ νόμου, καὶ ῥιψοκινδύνως τῷ πάντων Δεσπότῃ προσκρούειν οὐ παραιτούμενοι, τὸ μὲν ὅτι προσήκοι βαδίζειν συγ κομισομένους τὸ μάννα, καὶ ἐν Σαββάτῳ διεγνώκε - σαν, καὶ οὐκ ἐν βουλαῖς τὸ τόλμημα μόναις, ἀλλ᾽ εἰς ἔργον ἤδη τὸ δοκοῦν διεξήγετο. Επισκήπτει τοιγαροῦν διὰ τοῦτο πάλιν αὐτοῖς ὁ νομοθέτης, καί φησιν· • Εως πότε οὐ βούλεσθε εἰσακούειν τὰς ἐντολάς μου καὶ τὸν νόμον μου ; Ιδετε · ὁ γὰρ Κύριος ἔδωκεν ὑμῖν τὴν ἡμέραν ταύτην Σάββατα. Διὰ τοῦτο αὐτὸς δέδωκεν ὑμῖν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ ἄρτους δύο ἡμερῶν. Καθίσεσθε έκαστος εἰς τοὺς οἴκους ὑμῶν, μηδείς χαι 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A Deo satis tribuentur, neque peccatum totius B C mali fontem tunc admittemus, illo radicitus ex nobis avulso una cum eo qui nobis illud inserere solitus est, juxta illud : « Non erit ibi leo, et mala bestia non ascendet in eam, sed erit ibi via pura, et via sancta vocabitur *., Sed et omnibus bonis citra laborem ullum sanctorum animus perfruetur. Idcirco enim is qui ligna Sabbato colligit lapidi- bus obruitur*, quasi qui veritatem in typo viola - verit. Postquam enim quieverimus, et in illam requiem pervenerimus, nunquam extra laudabiles et virtutibus præclaros mores, ut ille ex suo ta- bernaculo, exibimus, neque porro nutricem ac ma- trem ignis, hoc est peccatum, colligemus, sicuti nimirum ille ligna, præ multo stupore non intelli- gens res typicas ad veritatem tenderc. Proindeque saxis sensu carentibus, sensus ipse maxima vacui- tate cum teneretur, a legis vindicibus petitus est, descriptam babens in pona morum qualitatem. Igitur nos tunc detestandum peccatum non admis- suros, sed neque cum sudore peracturos quod conducat, nec rursum ut in ænigmate visuros, in libris quoque Mosaicis ostenditur. Roris enim instar Deus Israelitis in deserto manna demisit, panemque angelorum dedit eis, ut scriptum est º, legemque de eo per Mosen prophetam statuit. Sie enin eum allocutus est : Comeđite hodie; sunt enim Sabbata hodie Domino : non invenietis in campo. Sex diebus colligetis, septima vero die Sabbata sunt, quia non est in eo '. » Signifcat enim, priusquam sæcula contrahantur, labore con- gregandum nobis esse id quod prosit et nutriat nos in vitam æternam, quemadmodum illi, vastam so- litudinem peragrantes, in cibum undique manna comportabant; sed die septima, hoc est in fine de- mum, colligendorum bonorum tempus ces- saturum, nosque jam ante partis perfruituros, juxta illud Psalmistæ: • Labores fructuum tuo- rum comedes S., Legis auctor igitur ac Deus, non quod umbris delectaretur, sed quod jam ipsam rei imaginem prævideret, præcepit non esse laborandum Sabbato. Sed, cum legem istam non- nulli superbe despexissent, et universi Dominum ofendere pro nihilo haberent, Sabbato quoque manna colligere statuerunt : neque id facinus vo- luntate solum, sed re ipsa ausi sunt. Eos itaque legislator rursus increpat, et ait : « Quousque non vultis exaudire mandata mea et legem meam ? Videte Dominus enim dedit vobis diem hunc Sab- bata. Idcirco ipse dedit vobis die sexto panes duo- rum dierum. Sedete unusquisque in domibus vestris : nemo egrediatur de loco suo die septi- mo. » Vides ut in typicis illis cessationibus vitam nobis omnis laboris ac sudoris expertem præfigu- rans, nihil plane facere permittat Sabbato. Colti- gere quippe manna non sinit, sed insuper jubet domo nullatenus excedere, nec e suis quemque Psal. cxxvII, D *Isa. xxxv, 9. Num. xv, 35. • Psal. Lxxvi, 25. Exod. AVI, 28-30. PATROL. GR. LXXIII. do and 2. • Exod.

τοῖς ἁγίοις χορηγηθήσεται παρὰ Θεοῦ, καὶ οὔτε τὴν ἀρχέκακον ἁμαρτίαν ἐργασόμεθα τότε, διὰ τὸ πρόβ ῥιζον αὐτὴν ἐξ ἡμῶν ἀπολέσθαι μετὰ τοῦ κατασπεί- ρειν αὐτὴν ἐν ἡμῖν εἰωθότος, κατὰ τὸ, ο Οὐκ ἔσται ἐκεῖ λέων, οὐδὲ τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν οὐ μὴ ἀναθῇ ἐκεῖ, ἀλλ᾽ ἔσται ἐκεῖ ὁδὸς καθαρὰ, καὶ ὁδὸς ἁγία κληθήσεται. » ᾿Αλλὰ καὶ πάντων ἀκονιτὶ τῶν ἀγαθῶν τῶν ἁγίων ὁ νοῦς ἀνθέξεται. Διὰ γάρ του τοῦτο καὶ ὁ συλλέγων ἐν Σαββάτῳ τὰ ξύλα λιθόλευ- στις τελευτᾷ, ὡς ἀδικήσας ἐν τῷ τύπῳ τὴν ἀλή θειαν. Καταλύσαντες γὰρ καὶ εἰς ἐκείνην καταντή- σαντες τὴν ἀνάπαυσιν, οὐκ ἐξελευσόμεθά ποτε τὸν ἀξιαγαστόν τε καὶ ἐν ἀρεταῖς διαφανή τρόπον, καθ- ἀπερ ἐκεῖνος ἀπὸ τῆς ἰδίας σκηνῆς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν πυρὸς ἔτι τροφὸν καὶ μητέρα συλλέξομεν ἁμαρτίαν, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνος τὰ ξύλα, διὰ πολλὴν ἄγαν ἀναι- σθησίαν, οὐ συνεὶς τὰ ἐν τύπῳ πρὸς ἀλήθειαν βλέ ποντα. Διά τοι τοῦτο καὶ τοῖς λίθοις τοῖς ἀναισθή- τοις, ἅτε δὴ καὶ ἁλοὺς ἐπ' ἀναισθησίᾳ πολλῇ, παρὰ τῶν κολαζόντων ἐβάλλετο, γραφομένην ἔχων ἐν τῇ τιμωρία τὴν ποιότητα του τρόπου. Ὅτι μὲν οὖν τότε τὴν βδελυρὰν ἁμαρτίαν οὐκ ἐργασόμεθα, δῆλον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ ὠφελοῦν ἱδρῶτι κατορθώσομεν, καὶ ὀψόμεθα πάλιν ὡς ἐν αἰνίγματι καὶ τοῦτο δηλούμενον ἐν βε βλίοις τοῖς Μωσαϊκοῖς. Δρόσου μὲν γὰρ δίκην ἐπηφίει τὸ μάννα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐν ἐρήμῳ Θεὸς, καὶ δέδω κεν ἄρτον ἀγγέλων αὐτοῖς, κατὰ τὸ γεγραμμένον· εἶτα καὶ νόμον ἐπ' αὐτῷ διωρίζετο διὰ τοῦ προφή του Μωσέως. Προσεφώνει γὰρ οὕτως· « Φάγετε σή- μερον· ἔστι γὰρ Σάββατα σήμερον τῷ Κυρίῳ· οὐχ εὑρήσετε ἐν τῷ πεδίῳ. Εξ ἡμέρας συλλέξετε· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ Σάββατα, οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῇ. » Ὑποδηλοῖ γὰρ, ὅτι πρὸ μὲν τῆς τῶν αἰώνων συστο λῆς, πόνῳ τὸ ὠφελοῦν καὶ τὸ ἀποτρέφον ἡμᾶς εἰς ζωὴν τὴν αἰώνιον συναγείρειν ἀκόλουθον, ὥσπερ οὖν ἐκεῖνοι τὴν πλατείαν περιθέοντες ἔρημον, άπαντα- χόθεν εἰς τροφὴν τὸ μάννα συνεκομίζοντο· ἐν δὲ τῇ ἐβδόμῃ, τουτέστιν, ἐπὶ τῷ τέλει λοιπὸν, ὁ μὲν τῆς τῶν χρησίμων συλλογῆς ἐξοίχεται καιρός, τοῖς δὲ ήδη προπεπορισμένοις ἐντρυφήσομεν, κατὰ τὸ εἰρη- μένον διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ· • Τους πόνους τῶν καρ πῶν σου φάγεσαι.. Ὁ μὲν οὖν νομοθέτης καὶ Θεὸς, οὗ ταῖς σκιαῖς ἐφηδόμενος, ἀλλ' εἰς αὐτὴν ἤδη τὴν τοῦ πράγματος εἰκόνα προαναβλέπων, διηγγέλλετο μὴ δεῖν ἐν Σαββάτῳ πονεῖν. Αλλ' ὑπερφρονήσαντές τινες τοῦ διορισθέντος αὐτοῖς ἐπὶ τούτῳ νόμου, καὶ ῥιψοκινδύνως τῷ πάντων Δεσπότῃ προσκρούειν οὐ παραιτούμενοι, τὸ μὲν ὅτι προσήκοι βαδίζειν συγ κομισομένους τὸ μάννα, καὶ ἐν Σαββάτῳ διεγνώκε - σαν, καὶ οὐκ ἐν βουλαῖς τὸ τόλμημα μόναις, ἀλλ᾽ εἰς ἔργον ἤδη τὸ δοκοῦν διεξήγετο. Επισκήπτει τοιγαροῦν διὰ τοῦτο πάλιν αὐτοῖς ὁ νομοθέτης, καί φησιν· • Εως πότε οὐ βούλεσθε εἰσακούειν τὰς ἐντολάς μου καὶ τὸν νόμον μου ; Ιδετε · ὁ γὰρ Κύριος ἔδωκεν ὑμῖν τὴν ἡμέραν ταύτην Σάββατα. Διὰ τοῦτο αὐτὸς δέδωκεν ὑμῖν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ ἄρτους δύο ἡμερῶν. Καθίσεσθε έκαστος εἰς τοὺς οἴκους ὑμῶν, μηδείς χαι 26. IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A Deo satis tribuentur, neque peccatum totius B C mali fontem tunc admittemus, illo radicitus ex nobis avulso una cum eo qui nobis illud inserere solitus est, juxta illud : « Non erit ibi leo, et mala bestia non ascendet in eam, sed erit ibi via pura, et via sancta vocabitur *., Sed et omnibus bonis citra laborem ullum sanctorum animus perfruetur. Idcirco enim is qui ligna Sabbato colligit lapidi- bus obruitur*, quasi qui veritatem in typo viola - verit. Postquam enim quieverimus, et in illam requiem pervenerimus, nunquam extra laudabiles et virtutibus præclaros mores, ut ille ex suo ta- bernaculo, exibimus, neque porro nutricem ac ma- trem ignis, hoc est peccatum, colligemus, sicuti nimirum ille ligna, præ multo stupore non intelli- gens res typicas ad veritatem tenderc. Proindeque saxis sensu carentibus, sensus ipse maxima vacui- tate cum teneretur, a legis vindicibus petitus est, descriptam babens in pona morum qualitatem. Igitur nos tunc detestandum peccatum non admis- suros, sed neque cum sudore peracturos quod conducat, nec rursum ut in ænigmate visuros, in libris quoque Mosaicis ostenditur. Roris enim instar Deus Israelitis in deserto manna demisit, panemque angelorum dedit eis, ut scriptum est º, legemque de eo per Mosen prophetam statuit. Sie enin eum allocutus est : Comeđite hodie; sunt enim Sabbata hodie Domino : non invenietis in campo. Sex diebus colligetis, septima vero die Sabbata sunt, quia non est in eo '. » Signifcat enim, priusquam sæcula contrahantur, labore con- gregandum nobis esse id quod prosit et nutriat nos in vitam æternam, quemadmodum illi, vastam so- litudinem peragrantes, in cibum undique manna comportabant; sed die septima, hoc est in fine de- mum, colligendorum bonorum tempus ces- saturum, nosque jam ante partis perfruituros, juxta illud Psalmistæ: • Labores fructuum tuo- rum comedes S., Legis auctor igitur ac Deus, non quod umbris delectaretur, sed quod jam ipsam rei imaginem prævideret, præcepit non esse laborandum Sabbato. Sed, cum legem istam non- nulli superbe despexissent, et universi Dominum ofendere pro nihilo haberent, Sabbato quoque manna colligere statuerunt : neque id facinus vo- luntate solum, sed re ipsa ausi sunt. Eos itaque legislator rursus increpat, et ait : « Quousque non vultis exaudire mandata mea et legem meam ? Videte Dominus enim dedit vobis diem hunc Sab- bata. Idcirco ipse dedit vobis die sexto panes duo- rum dierum. Sedete unusquisque in domibus vestris : nemo egrediatur de loco suo die septi- mo. » Vides ut in typicis illis cessationibus vitam nobis omnis laboris ac sudoris expertem præfigu- rans, nihil plane facere permittat Sabbato. Colti- gere quippe manna non sinit, sed insuper jubet domo nullatenus excedere, nec e suis quemque Psal. cxxvII, D *Isa. xxxv, 9. Num. xv, 35. • Psal. Lxxvi, 25. Exod. AVI, 28-30. PATROL. GR. LXXIII. do and 2. • Exod.

Α ὑμῶν ἐκπορευέσθω ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. » Ορᾷς ὅπως τὴν ἱδρῶτος καὶ πόνου παν- τὸς ἐλευθέραν ἡμῖν προαναπλάττων ζωὴν ἐν ταῖς κατὰ τύπον ἀργίαις, δρᾶν οὐδὲν ὅλως ἐφίησιν ἐν Σαββάτῳ ; Συλλέγειν μὲν γὰρ οὐκ ἐᾷ, προσεπιτάττει δὲ τούτῳ, καὶ τὸ χρῆναι τὸν οἶκον ἀφέντα μηδα μόσε χωρεῖν, ἀλλ' ἐκ τῶν ἰδίων μὴ ἐκπορεύεσθαι τό- πων. Καὶ τί πάλιν ἡμᾶς διὰ τούτου βούλεται μαθεῖν, ἐχθησόμεθα, συγγενὲς αὐτῷ καὶ ὡσαύτως ἔχον παρά θέντες ρητόν. Προσελάλει τοιγαροῦν ὁ μακάριος προ φήτης Ιερεμίας τοῖς Ἰουδαίοις ὡδί· Τάδε λέγει Κύριος· Φυλάξατε τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ μὴ αἴρετε βαστάγματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, καὶ μὴ ἐκπορεύεσθε ταῖς πύλαις [αί. τῶν πυλῶν] Ἱερουσα- λήμ, μὴ ἐκφέρετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων. Οὐκ ἐξελεύσεσθε ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου ὑμῶν, καὶ πᾶν ἔργον οὐ ποιήσετε, καὶ ἁγιάσατε τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων, καθὼς ἐνετε:- λάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν. » Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ; Εἰς ἕξιν ἡμᾶς διανιστὰς τὴν φιλάγρυπνον, φυλάττειν ἐπιτάττει τὴν ἰδίαν ψυχήν· οὕτω γὰρ ἂν ὑπάρξαι ῥᾳδίως, καὶ τὸ δεῖν εἰσελάσαι λοιπὸν εἰς τὸν ἐν ἐλ- πίσι σαββατισμόν. 'Αναφανεῖται δὲ ὅτα τοῖς τοῦδε τυχοῦσι τὰ ἀγαθὰ, διεσάφει καλῶς διὰ τῆς ἑτέρων επαγωγῆς. Βαστάγματι μὲν γὰρ οὐκ ἐᾷ καταβρίθε σθαί τινας, ὡς οὐδενὸς ἔτι κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ τὸ δυσ- αχθὲς τῆς ἁμαρτίας αναληψομένου φορτίον· ἁγιό- τητος γὰρ ὁ καιρός, οίχομένης μὲν εἰς ἀναίρεσιν παντελῆ τῆς ἀρχαίας ἁμαρτίας, ἀνακαινιζομένης δὲ τῆς ἑκάστου ψυχῆς εἰς ἕξιν ἀκλινῶς τὴν φιλάρετον. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἔξω φοιτᾷν τῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ οὐκ ἐφίησι πυλῶν. Καὶ γὰρ δὴ κατὰ τὸν ἀληθῆ τε καὶ ὀρθῶς ἔχοντα λόγον οἰκήσει παγίως ὁ λαμπρὸς τῶν ἁγίων χορὸς τὴν οὐράνιον Ἱερουσαλήμ, καὶ τὴν ἁγίαν οὐκ ἐκβήσεται πόλιν, ἔσται δὲ μᾶλλον διὰ παντὸς ἐν αὐτῇ πρὸς τὸ δύνασθαι δραπετεύειν οὐδαμῶς τῶν ἅπαξ δοθέντων ἀγαθῶν τῇ θείᾳ δυνάμει διακρατού μενος· « Αμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, καὶ ἡ κλῆσις τοῦ Θεοῦ, ν κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον. Ἐν δέ γε τῷ πάλιν εἰπεῖν, ι Οὐκ ἐξελεύσεσθε ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου ὑμῶν, » ἐκεῖνο δὴ μάλα σαφῶς ἔοικεν ὑποδηλοῦν· πολλαὶ μὲν γὰρ ὄντως αἱ μοναὶ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, καὶ τούτου δὴ πάλιν λαμπρῶς ἀνεπλήρου τὸν τύπον ἡ ἁγία σκηνή, δέκα λαμβάνουσα τὰς αὐλὰς, καὶ δοθήσε ται μὲν ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἀξίαν, καὶ ἀναλόγως τοῖς κατωρθωμένοις ἡ μονή. Οἱ δὲ ὅλως ἐν κατασχέσει τῶν ἐκεῖσε σκηνωμάτων γεγενημένοι, διὰ παντὸς μὲν αὐτοῖς ἐνδιαιτήσονται, βαδιοῦνται δὲ οὐδαμῶς εἰς ἀπόπτωσιν τῶν ἐκ θείας αὐτοῖς ἀπονεμηθέντων τω ρεᾶς. Καὶ ἀληθὴς ἡμῖν ὁ μάρτυς εἰσθήσεται. Λέγει γάρ οὕτως ὁ προφήτης Ἡσαΐας περὶ τῶν τοιούτων διειληφώς· « Οἱ ὀφθαλμοί σου άψονται Ἱερουσαλήμ πόλις πλουσία, σκηναί, αἳ οὐ μὴ σεισθῶσιν, οὐδὲ μὴ κινηθῶσιν οἱ πάσσαλοι τῆς σκηνῆς αὐτῆς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. » Ἐν γὰρ τῷ μὴ σείεσθαι λέγειν τὰς ἐν τῇ πλουσίᾳ πόλει σκηνάς, τὸ ἀμετάθετον τῆς ἐν Εν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B locis exire. Quo quid nos discere velit rursus ex- ponemus, simili loco apposito. Beatus propheta Jeremias Judæos alloquebatur in hunc modum : Hæc dicit Dominus: Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die Sabbatorum, neque egrediamini portis Jerusalem, neque efferatis pon- dera e domibus vestris in die Sabbatorum. Non egrediemini unusquisque ex loco vestro, et omne opus non facietis, et sanctificate diem Sabbatorum, sicut præcepi patribus vestris 10. » Quorsum isthæc? Ad vigilantiæ studium nos exhortans, servare no- stram animam jubet : sic enim licebit tandem ad speratum sabbatismum introire. Quantis vero bonis fruituri sint qui hunc obtinebunt, subjunctis aliis clare exposuit. Onere quippe gravari non sinit ullos, quod tunc temporis nemo grave peccati pondus suscepturus sit tempus enim est sancti- monia, vetere peccato prorsus deleto, et unius- cujusque anima ad virtutis perseverantiam instau- rala: Quin etiam extra portas Jerusalem excedere non permittit. Etenim juxta veram reclamque doctrinam splendidus sanctorum chorus cœlestem Jerusalem firmiter inhabitabit, nec extra sanctam civitatem egredietur, sed in ea perpetuo morabitur, in bonis divinitus collatis divina virtute sic firma- tus, ut ea nunquam deserere possit : • Sine peni- tentia enim sunt dona et vocatio Dei, juxta san- ctum Paulum ". Quod autem rursus ait : • Non egrediemini unusquisque ex loco vestro, › istius- modi quiddam significare videtur, multas nimirum esse re vera apud Deum ac Patrem mansiones " juxta Salvatoris vocem, cujus typum rursus san- ctum illud tabernaculum præ se ferebat, in quo atria erant duodecim, et datum iri quidem uni- cuique mansionem pro dignitate et recte factorum ratione. Qui autem eorum tabernaculorum pos- sessionem semel inierint, in iis perpetuo versabun- tur nec bonis unquam excident quæ a Deo susce- perint. Cujus rei locuples nobis testis erit ipse quoque Isaias propheta, qui de his ita statuit : < Oculi tui videbunt Jerusalem : civitas dives, ta- bernacula quæ non commoveantur, neque movebun- tur, paxilli tabernaculi ejus in sempiternum 4. Quod enim ait tabernacula in divite civitate non moveri, stabilitatem mansionis et habitationis in D ea significat. Præterea, • Omne opus in ea non facietis, inquit, et sanctificabitis dien Sabbato- rum. Quo significatur, ut jam sæpe diximus, illud cessationis et requietis, adeoque totum illud sanctum tempus quod in festum diem Christe consecratum est. Rursus autem, nobis nihil agen- dum esse Sabbato, sed quodammodo quiescendumn, et a cujusvis operis et laboris sudore cessandum, ex aliis quoque locis agnoscemus. In Exodo quippe nit : e Sex annis seminabis terram tuam, et colli- ges fructus ejus ; septimo autem, remissionem facies, et requiem dabis illi "., In Levitico vero : 11. Jerem. xvul, 21, 22. C 1. Rom. x, 29. ts Joan. xiv, 2. ¹³ Işa. xxxııı, 20. * Exod. XXIII, 10,

Α ὑμῶν ἐκπορευέσθω ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. » Ορᾷς ὅπως τὴν ἱδρῶτος καὶ πόνου παν- τὸς ἐλευθέραν ἡμῖν προαναπλάττων ζωὴν ἐν ταῖς κατὰ τύπον ἀργίαις, δρᾶν οὐδὲν ὅλως ἐφίησιν ἐν Σαββάτῳ ; Συλλέγειν μὲν γὰρ οὐκ ἐᾷ, προσεπιτάττει δὲ τούτῳ, καὶ τὸ χρῆναι τὸν οἶκον ἀφέντα μηδα μόσε χωρεῖν, ἀλλ' ἐκ τῶν ἰδίων μὴ ἐκπορεύεσθαι τό- πων. Καὶ τί πάλιν ἡμᾶς διὰ τούτου βούλεται μαθεῖν, ἐχθησόμεθα, συγγενὲς αὐτῷ καὶ ὡσαύτως ἔχον παρά θέντες ρητόν. Προσελάλει τοιγαροῦν ὁ μακάριος προ φήτης Ιερεμίας τοῖς Ἰουδαίοις ὡδί· Τάδε λέγει Κύριος· Φυλάξατε τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ μὴ αἴρετε βαστάγματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, καὶ μὴ ἐκπορεύεσθε ταῖς πύλαις [αί. τῶν πυλῶν] Ἱερουσα- λήμ, μὴ ἐκφέρετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων. Οὐκ ἐξελεύσεσθε ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου ὑμῶν, καὶ πᾶν ἔργον οὐ ποιήσετε, καὶ ἁγιάσατε τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων, καθὼς ἐνετε:- λάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν. » Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ; Εἰς ἕξιν ἡμᾶς διανιστὰς τὴν φιλάγρυπνον, φυλάττειν ἐπιτάττει τὴν ἰδίαν ψυχήν· οὕτω γὰρ ἂν ὑπάρξαι ῥᾳδίως, καὶ τὸ δεῖν εἰσελάσαι λοιπὸν εἰς τὸν ἐν ἐλ- πίσι σαββατισμόν. 'Αναφανεῖται δὲ ὅτα τοῖς τοῦδε τυχοῦσι τὰ ἀγαθὰ, διεσάφει καλῶς διὰ τῆς ἑτέρων επαγωγῆς. Βαστάγματι μὲν γὰρ οὐκ ἐᾷ καταβρίθε σθαί τινας, ὡς οὐδενὸς ἔτι κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ τὸ δυσ- αχθὲς τῆς ἁμαρτίας αναληψομένου φορτίον· ἁγιό- τητος γὰρ ὁ καιρός, οίχομένης μὲν εἰς ἀναίρεσιν παντελῆ τῆς ἀρχαίας ἁμαρτίας, ἀνακαινιζομένης δὲ τῆς ἑκάστου ψυχῆς εἰς ἕξιν ἀκλινῶς τὴν φιλάρετον. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἔξω φοιτᾷν τῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ οὐκ ἐφίησι πυλῶν. Καὶ γὰρ δὴ κατὰ τὸν ἀληθῆ τε καὶ ὀρθῶς ἔχοντα λόγον οἰκήσει παγίως ὁ λαμπρὸς τῶν ἁγίων χορὸς τὴν οὐράνιον Ἱερουσαλήμ, καὶ τὴν ἁγίαν οὐκ ἐκβήσεται πόλιν, ἔσται δὲ μᾶλλον διὰ παντὸς ἐν αὐτῇ πρὸς τὸ δύνασθαι δραπετεύειν οὐδαμῶς τῶν ἅπαξ δοθέντων ἀγαθῶν τῇ θείᾳ δυνάμει διακρατού μενος· « Αμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, καὶ ἡ κλῆσις τοῦ Θεοῦ, ν κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον. Ἐν δέ γε τῷ πάλιν εἰπεῖν, ι Οὐκ ἐξελεύσεσθε ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου ὑμῶν, » ἐκεῖνο δὴ μάλα σαφῶς ἔοικεν ὑποδηλοῦν· πολλαὶ μὲν γὰρ ὄντως αἱ μοναὶ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, καὶ τούτου δὴ πάλιν λαμπρῶς ἀνεπλήρου τὸν τύπον ἡ ἁγία σκηνή, δέκα λαμβάνουσα τὰς αὐλὰς, καὶ δοθήσε ται μὲν ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἀξίαν, καὶ ἀναλόγως τοῖς κατωρθωμένοις ἡ μονή. Οἱ δὲ ὅλως ἐν κατασχέσει τῶν ἐκεῖσε σκηνωμάτων γεγενημένοι, διὰ παντὸς μὲν αὐτοῖς ἐνδιαιτήσονται, βαδιοῦνται δὲ οὐδαμῶς εἰς ἀπόπτωσιν τῶν ἐκ θείας αὐτοῖς ἀπονεμηθέντων τω ρεᾶς. Καὶ ἀληθὴς ἡμῖν ὁ μάρτυς εἰσθήσεται. Λέγει γάρ οὕτως ὁ προφήτης Ἡσαΐας περὶ τῶν τοιούτων διειληφώς· « Οἱ ὀφθαλμοί σου άψονται Ἱερουσαλήμ πόλις πλουσία, σκηναί, αἳ οὐ μὴ σεισθῶσιν, οὐδὲ μὴ κινηθῶσιν οἱ πάσσαλοι τῆς σκηνῆς αὐτῆς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. » Ἐν γὰρ τῷ μὴ σείεσθαι λέγειν τὰς ἐν τῇ πλουσίᾳ πόλει σκηνάς, τὸ ἀμετάθετον τῆς ἐν Εν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B locis exire. Quo quid nos discere velit rursus ex- ponemus, simili loco apposito. Beatus propheta Jeremias Judæos alloquebatur in hunc modum : Hæc dicit Dominus: Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die Sabbatorum, neque egrediamini portis Jerusalem, neque efferatis pon- dera e domibus vestris in die Sabbatorum. Non egrediemini unusquisque ex loco vestro, et omne opus non facietis, et sanctificate diem Sabbatorum, sicut præcepi patribus vestris 10. » Quorsum isthæc? Ad vigilantiæ studium nos exhortans, servare no- stram animam jubet : sic enim licebit tandem ad speratum sabbatismum introire. Quantis vero bonis fruituri sint qui hunc obtinebunt, subjunctis aliis clare exposuit. Onere quippe gravari non sinit ullos, quod tunc temporis nemo grave peccati pondus suscepturus sit tempus enim est sancti- monia, vetere peccato prorsus deleto, et unius- cujusque anima ad virtutis perseverantiam instau- rala: Quin etiam extra portas Jerusalem excedere non permittit. Etenim juxta veram reclamque doctrinam splendidus sanctorum chorus cœlestem Jerusalem firmiter inhabitabit, nec extra sanctam civitatem egredietur, sed in ea perpetuo morabitur, in bonis divinitus collatis divina virtute sic firma- tus, ut ea nunquam deserere possit : • Sine peni- tentia enim sunt dona et vocatio Dei, juxta san- ctum Paulum ". Quod autem rursus ait : • Non egrediemini unusquisque ex loco vestro, › istius- modi quiddam significare videtur, multas nimirum esse re vera apud Deum ac Patrem mansiones " juxta Salvatoris vocem, cujus typum rursus san- ctum illud tabernaculum præ se ferebat, in quo atria erant duodecim, et datum iri quidem uni- cuique mansionem pro dignitate et recte factorum ratione. Qui autem eorum tabernaculorum pos- sessionem semel inierint, in iis perpetuo versabun- tur nec bonis unquam excident quæ a Deo susce- perint. Cujus rei locuples nobis testis erit ipse quoque Isaias propheta, qui de his ita statuit : < Oculi tui videbunt Jerusalem : civitas dives, ta- bernacula quæ non commoveantur, neque movebun- tur, paxilli tabernaculi ejus in sempiternum 4. Quod enim ait tabernacula in divite civitate non moveri, stabilitatem mansionis et habitationis in D ea significat. Præterea, • Omne opus in ea non facietis, inquit, et sanctificabitis dien Sabbato- rum. Quo significatur, ut jam sæpe diximus, illud cessationis et requietis, adeoque totum illud sanctum tempus quod in festum diem Christe consecratum est. Rursus autem, nobis nihil agen- dum esse Sabbato, sed quodammodo quiescendumn, et a cujusvis operis et laboris sudore cessandum, ex aliis quoque locis agnoscemus. In Exodo quippe nit : e Sex annis seminabis terram tuam, et colli- ges fructus ejus ; septimo autem, remissionem facies, et requiem dabis illi "., In Levitico vero : 11. Jerem. xvul, 21, 22. C 1. Rom. x, 29. ts Joan. xiv, 2. ¹³ Işa. xxxııı, 20. * Exod. XXIII, 10,

Α ὑμῶν ἐκπορευέσθω ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ. » Ορᾷς ὅπως τὴν ἱδρῶτος καὶ πόνου παν- τὸς ἐλευθέραν ἡμῖν προαναπλάττων ζωὴν ἐν ταῖς κατὰ τύπον ἀργίαις, δρᾶν οὐδὲν ὅλως ἐφίησιν ἐν Σαββάτῳ ; Συλλέγειν μὲν γὰρ οὐκ ἐᾷ, προσεπιτάττει δὲ τούτῳ, καὶ τὸ χρῆναι τὸν οἶκον ἀφέντα μηδα μόσε χωρεῖν, ἀλλ' ἐκ τῶν ἰδίων μὴ ἐκπορεύεσθαι τό- πων. Καὶ τί πάλιν ἡμᾶς διὰ τούτου βούλεται μαθεῖν, ἐχθησόμεθα, συγγενὲς αὐτῷ καὶ ὡσαύτως ἔχον παρά θέντες ρητόν. Προσελάλει τοιγαροῦν ὁ μακάριος προ φήτης Ιερεμίας τοῖς Ἰουδαίοις ὡδί· Τάδε λέγει Κύριος· Φυλάξατε τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ μὴ αἴρετε βαστάγματα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, καὶ μὴ ἐκπορεύεσθε ταῖς πύλαις [αί. τῶν πυλῶν] Ἱερουσα- λήμ, μὴ ἐκφέρετε βαστάγματα ἐξ οἰκιῶν ὑμῶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων. Οὐκ ἐξελεύσεσθε ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου ὑμῶν, καὶ πᾶν ἔργον οὐ ποιήσετε, καὶ ἁγιάσατε τὴν ἡμέραν τῶν Σαββάτων, καθὼς ἐνετε:- λάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν. » Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ; Εἰς ἕξιν ἡμᾶς διανιστὰς τὴν φιλάγρυπνον, φυλάττειν ἐπιτάττει τὴν ἰδίαν ψυχήν· οὕτω γὰρ ἂν ὑπάρξαι ῥᾳδίως, καὶ τὸ δεῖν εἰσελάσαι λοιπὸν εἰς τὸν ἐν ἐλ- πίσι σαββατισμόν. 'Αναφανεῖται δὲ ὅτα τοῖς τοῦδε τυχοῦσι τὰ ἀγαθὰ, διεσάφει καλῶς διὰ τῆς ἑτέρων επαγωγῆς. Βαστάγματι μὲν γὰρ οὐκ ἐᾷ καταβρίθε σθαί τινας, ὡς οὐδενὸς ἔτι κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ τὸ δυσ- αχθὲς τῆς ἁμαρτίας αναληψομένου φορτίον· ἁγιό- τητος γὰρ ὁ καιρός, οίχομένης μὲν εἰς ἀναίρεσιν παντελῆ τῆς ἀρχαίας ἁμαρτίας, ἀνακαινιζομένης δὲ τῆς ἑκάστου ψυχῆς εἰς ἕξιν ἀκλινῶς τὴν φιλάρετον. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἔξω φοιτᾷν τῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ οὐκ ἐφίησι πυλῶν. Καὶ γὰρ δὴ κατὰ τὸν ἀληθῆ τε καὶ ὀρθῶς ἔχοντα λόγον οἰκήσει παγίως ὁ λαμπρὸς τῶν ἁγίων χορὸς τὴν οὐράνιον Ἱερουσαλήμ, καὶ τὴν ἁγίαν οὐκ ἐκβήσεται πόλιν, ἔσται δὲ μᾶλλον διὰ παντὸς ἐν αὐτῇ πρὸς τὸ δύνασθαι δραπετεύειν οὐδαμῶς τῶν ἅπαξ δοθέντων ἀγαθῶν τῇ θείᾳ δυνάμει διακρατού μενος· « Αμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, καὶ ἡ κλῆσις τοῦ Θεοῦ, ν κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον. Ἐν δέ γε τῷ πάλιν εἰπεῖν, ι Οὐκ ἐξελεύσεσθε ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου ὑμῶν, » ἐκεῖνο δὴ μάλα σαφῶς ἔοικεν ὑποδηλοῦν· πολλαὶ μὲν γὰρ ὄντως αἱ μοναὶ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, καὶ τούτου δὴ πάλιν λαμπρῶς ἀνεπλήρου τὸν τύπον ἡ ἁγία σκηνή, δέκα λαμβάνουσα τὰς αὐλὰς, καὶ δοθήσε ται μὲν ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἀξίαν, καὶ ἀναλόγως τοῖς κατωρθωμένοις ἡ μονή. Οἱ δὲ ὅλως ἐν κατασχέσει τῶν ἐκεῖσε σκηνωμάτων γεγενημένοι, διὰ παντὸς μὲν αὐτοῖς ἐνδιαιτήσονται, βαδιοῦνται δὲ οὐδαμῶς εἰς ἀπόπτωσιν τῶν ἐκ θείας αὐτοῖς ἀπονεμηθέντων τω ρεᾶς. Καὶ ἀληθὴς ἡμῖν ὁ μάρτυς εἰσθήσεται. Λέγει γάρ οὕτως ὁ προφήτης Ἡσαΐας περὶ τῶν τοιούτων διειληφώς· « Οἱ ὀφθαλμοί σου άψονται Ἱερουσαλήμ πόλις πλουσία, σκηναί, αἳ οὐ μὴ σεισθῶσιν, οὐδὲ μὴ κινηθῶσιν οἱ πάσσαλοι τῆς σκηνῆς αὐτῆς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. » Ἐν γὰρ τῷ μὴ σείεσθαι λέγειν τὰς ἐν τῇ πλουσίᾳ πόλει σκηνάς, τὸ ἀμετάθετον τῆς ἐν Εν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B locis exire. Quo quid nos discere velit rursus ex- ponemus, simili loco apposito. Beatus propheta Jeremias Judæos alloquebatur in hunc modum : Hæc dicit Dominus: Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die Sabbatorum, neque egrediamini portis Jerusalem, neque efferatis pon- dera e domibus vestris in die Sabbatorum. Non egrediemini unusquisque ex loco vestro, et omne opus non facietis, et sanctificate diem Sabbatorum, sicut præcepi patribus vestris 10. » Quorsum isthæc? Ad vigilantiæ studium nos exhortans, servare no- stram animam jubet : sic enim licebit tandem ad speratum sabbatismum introire. Quantis vero bonis fruituri sint qui hunc obtinebunt, subjunctis aliis clare exposuit. Onere quippe gravari non sinit ullos, quod tunc temporis nemo grave peccati pondus suscepturus sit tempus enim est sancti- monia, vetere peccato prorsus deleto, et unius- cujusque anima ad virtutis perseverantiam instau- rala: Quin etiam extra portas Jerusalem excedere non permittit. Etenim juxta veram reclamque doctrinam splendidus sanctorum chorus cœlestem Jerusalem firmiter inhabitabit, nec extra sanctam civitatem egredietur, sed in ea perpetuo morabitur, in bonis divinitus collatis divina virtute sic firma- tus, ut ea nunquam deserere possit : • Sine peni- tentia enim sunt dona et vocatio Dei, juxta san- ctum Paulum ". Quod autem rursus ait : • Non egrediemini unusquisque ex loco vestro, › istius- modi quiddam significare videtur, multas nimirum esse re vera apud Deum ac Patrem mansiones " juxta Salvatoris vocem, cujus typum rursus san- ctum illud tabernaculum præ se ferebat, in quo atria erant duodecim, et datum iri quidem uni- cuique mansionem pro dignitate et recte factorum ratione. Qui autem eorum tabernaculorum pos- sessionem semel inierint, in iis perpetuo versabun- tur nec bonis unquam excident quæ a Deo susce- perint. Cujus rei locuples nobis testis erit ipse quoque Isaias propheta, qui de his ita statuit : < Oculi tui videbunt Jerusalem : civitas dives, ta- bernacula quæ non commoveantur, neque movebun- tur, paxilli tabernaculi ejus in sempiternum 4. Quod enim ait tabernacula in divite civitate non moveri, stabilitatem mansionis et habitationis in D ea significat. Præterea, • Omne opus in ea non facietis, inquit, et sanctificabitis dien Sabbato- rum. Quo significatur, ut jam sæpe diximus, illud cessationis et requietis, adeoque totum illud sanctum tempus quod in festum diem Christe consecratum est. Rursus autem, nobis nihil agen- dum esse Sabbato, sed quodammodo quiescendumn, et a cujusvis operis et laboris sudore cessandum, ex aliis quoque locis agnoscemus. In Exodo quippe nit : e Sex annis seminabis terram tuam, et colli- ges fructus ejus ; septimo autem, remissionem facies, et requiem dabis illi "., In Levitico vero : 11. Jerem. xvul, 21, 22. C 1. Rom. x, 29. ts Joan. xiv, 2. ¹³ Işa. xxxııı, 20. * Exod. XXIII, 10,

αὐτῇ διαμονῆς καὶ ἐνδιαιτήσεως καταδηλοί. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τούτοις ἔτι, « Πᾶν ἔργον, φησίν, οὐ ποιή σετε ἐν αὐτῇ, καὶ ἁγιάσετε τὴν ἡμέραν τῶν Σαββά των. » Καθάπερ ήδη πολλάκις ειρήκαμεν, ἀργίας τῆς ἐπ' ἀμφοῖν καὶ ἀναπαύσεως ὁ καιρὸς, καὶ ὅλος ἅγιος ἀνατεθειμένος εἰς ἑορτὴν τῷ Χριστῷ. Τὸ δὲ χρῆναι πάλιν ἡμᾶς ἐνεργεῖν μὲν ἐν Σαββάτῳ μηδέν, κατα λύειν δὲ ὥσπερ καὶ ἀνεῖσθαι παντὸς τοῦ πρὸς ἱδρῶτα και λοῦντος καὶ πόνον, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἐπιγνωσόμεθα. Ἐν μὲν γὰρ τῇ Ἐξόδῳ φησίν· 'Εξ ἔτη σπερεῖς τὴν γῆν σου, καὶ συνάξεις τὰ γεννήματα αὐτῆς· τῷ δὲ ἑβδόμῳ ἄφεσιν ποιήσεις, καὶ ἀνήσεις αὐτήν. » Ἐν δὲ τῷ Λευϊτικῷ · . Οταν εἰσέλθητε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν, καὶ ἀναπαύσεται ἡ γῆ, ἣν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν, Σάββατα Κυρίῳ. "Εξ ἔτη σπερεῖς τὸν ἀγρόν σου, καὶ ἐξ ἔτη τεμεῖς τὴν ἄμπελόν σου, καὶ συν- άξεις τὸν καρπὸν αὐτῆς· τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ, ἀνάπαυσις ἔσται τῆς γῆς, Σάββατα Κυρίῳ. » Την μὲν γὰρ ἀναίσθητον τῶν πόνων οὐκ ἀνίησι γῆν, ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτῇ κυρίως τὸν ἐπὶ τούτοις ἐχαρίζετο νόμον, τὸ δὲ μὴ χρῆναι πονεῖν, διὰ τοῦ τὴν γῆν ἀνεῖναι τοῖς αὐτὴν κεκτημένοις ἐπραγματεύετο. Πολυτρόπως γὰρ ἡμῖν τὴν ἐπὶ Χριστῷ κατεσήμαινεν ἑορτήν, καθ' ην οἱ φόβῳ τῷ θείῳ συζήσαντες, εἰς παντελῆ καὶ ὁλόκληρον ἐλευθερίαν ἀναδραμοῦνται τὴν ἐν ἁγιασμῷ καὶ πλουσιωτάτῃ τοῦ Πνεύματος χάριτι. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν δι' αὐτῶν εἰσόμεθα τῶν. Μωσαϊκῶν ἐνταλ- μάτων. Ἔχει γὰρ οὕτως· « ῞Οταν πραθῇ σοι ἀδελφός σου, ἢ ἡ ἀδελφή σου, ὁ Ἑβραῖος, ἢ ἡ Ἑβραία, ἓξ Στη δουλεύσει σοι, τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ ἄφεσις. » Οἱ γὰρ πάλαι τῇ ἁμαρτία δουλεύσαντες, καὶ ἡδονῇ τῇ πρὸς τὸ φαῦλον ἑαυτοὺς τρόπον τινὰ τῷ διαβόλῳ καταπωλήσαντες, δικαιωθέντες ἐν Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως, εἰς τὸν ἀληθῆ καὶ ἅγιον ἀναβησόμεθα σαββατισμὸν, τὴν διὰ τῆς χάριτος ἐλευθερίαν ήμφιε σμένοι, καὶ ἀγαθοῖς τοῖς θεόθεν λελαμπρυσμένοι. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Λόγος περὶ τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῆς, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς. Αρκούντως ἤδη, καθάπερ ὑπολαμβάνω, καὶ κατὰ δύναμιν τῆς ἐνούσης ἡμῖν διανοίας τὸν ἐπὶ τῷ Σαβ- βάτῳ διαπτύξαντες λόγον, ἐπὶ τὴν τούτῳ γείτονα περιτομὴν τὸν ἐπὶ τῇ ζητήσει μετοίσομεν πόνον, πανταχόθεν τὸ λυσιτελὲς ὅτι πρέποι θηρᾶσθαι δια εγνωκότες. Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων, καὶ γελοιότητος δὲ τῆς ἐσχάτης οὐκ ἀμοιροῦν, τὸ μή πάντα πόνον ἡδέως τῆς ἐν τούτοις γνώσεως ἀμεί- βεσθαι φιλεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ὡς ἐν τύπῳ τοῖς ἀρχαιοτέροις ὑποδηλούμενον, περιαθροῦντες πνευ ματικῶς ἐκθησόμεθα πάλιν κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐπι- χορηγίας, τοῦ παντὸς τὰ σκοτεινὰ φανεροῦντος Θεοῦ, καὶ θησαυροὺς ἡμῖν ἀποκρύφους ἀοράτους ἀνοίγον- τος. Τοῖς μὲν γὰρ πρὸς ἕξιν ἤδη βεβηκόσι τὴν ἀπροσε δεᾶ, καὶ τελειοτέραν ἔχουσι τὴν διάνοιαν, ἐξέσται νοεῖν καὶ λαλεῖν πολὺ τούτων βελτίονα. Ἡμεῖς δὲ τὰ εἰς νοῦν ἰόντα τὸν ἡμέτερον, κἂν τοῦ πρέποντος ὑστερίζειν δοκεῖς [σ. δοκεί], τοῖς ἀκροωμένοις παρα- θήσομεν, οὐκ αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν ἡττῆσθαί τινων τὴν φιλαδελφίαν λυπήσαντες, μᾶλλον δὲ τὸ γεγραμμένον εἰδότες· ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτε ρος ἔσται. Γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. Πρώτος τοιγαροῦν ἐπὶ τῇ περιτομή διωρίζετο νό μος, λέγοντος πρὸς ᾽Αβραὰμ τοῦ Θεοῦ· « Σὺ τὴν διαθήκην μου διατηρήσεις, καὶ τὸ σπέρμα σου μετὰ » ' . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A • Cum introieritis in terram, quam ego do vobis, et requiescet terra quam ego do vobis, Sabbata Domino. Sex annis seminabis agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, et congregabis fructum ejus; anno autem septimo requies erit terra, Sabbala Domino > Non enim terram cessare vult, in quam laborum sensus cadere non potest : nec ei proprie legem hanc posuit, sed terram incultam relinquendo ac remitten- do, possessores ejus cessare faciebat. Multis enim modis festivitatem illam in Christo nobis significabat, in qua qui cum Dei timore vixerint, perfectissimam et absolutam libertaten recipient in sanctificatione et ditissima Spiritus gratia. Quod ex præceptis Mosaicis rursus intelligimus: ‹ Si B venundatus fuerit tibi frater tuus Hebræus aut Hebræa, serviet tibi sex annis, et septimo dimitles eum liberum 14. . Qui enim peccato quondam ser- viimus, et voluptate ad malum diabolo nos quo- dammodo mancipavimus, justificati in Christo per fidem, in verum et sanctum sabbatismum ascen- denus, libertate induti per gratiam, et bonis divi- nis illustrati. C CAP. VII. Dissertatio de circumcisione in die octava, quæ ea significentur variis modis indicat. Postquam abunde jam, ut reor, et pro ingenii nostri captu doctrinam de Sabbato exposuimus, ad circumcisionem ei vicinam disquirendi laborem transferemus, quibus constitutum est undique venari quod conducat. Absurdum enim esset ac summe ridiculum non quemvis laborem eorum cognitione libenter commutare velle. Quid vero eliam ex ipsa figurate veteribus signilicetur, spiris taliter considerantes, rursus exponemus, prout no- bis largietur qui universi tenebras illustrat Deus, ac thesauros absconditos et invisibiles aperit. lis enim qui perfectiore sunt ingenio, licebit cogitare et loqui meliora. Nos autem quæ in mentem nobis venerint proponemus, licet decorum minus tenere auditoribus videantur, non quod verear ne in fra- ternitatis studium peccem quod nulli cedere vi- dear, sed potius quod sciam illud Scripturæ: Da sapienti occasionem, et sapientior erit. Notifica justo, et addet ad recipiendum 17. D Prima igitur de circumcisione lex posita est, Deo ad Abraham dicente: Tu testamentum meum conservabis, tu, et semen tuum post te in gene- 1* Levit. xxv, 2-4. Deut. xv, 12. Prov. Ix, 9. (

αὐτῇ διαμονῆς καὶ ἐνδιαιτήσεως καταδηλοί. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τούτοις ἔτι, « Πᾶν ἔργον, φησίν, οὐ ποιή σετε ἐν αὐτῇ, καὶ ἁγιάσετε τὴν ἡμέραν τῶν Σαββά των. » Καθάπερ ήδη πολλάκις ειρήκαμεν, ἀργίας τῆς ἐπ' ἀμφοῖν καὶ ἀναπαύσεως ὁ καιρὸς, καὶ ὅλος ἅγιος ἀνατεθειμένος εἰς ἑορτὴν τῷ Χριστῷ. Τὸ δὲ χρῆναι πάλιν ἡμᾶς ἐνεργεῖν μὲν ἐν Σαββάτῳ μηδέν, κατα λύειν δὲ ὥσπερ καὶ ἀνεῖσθαι παντὸς τοῦ πρὸς ἱδρῶτα και λοῦντος καὶ πόνον, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἐπιγνωσόμεθα. Ἐν μὲν γὰρ τῇ Ἐξόδῳ φησίν· 'Εξ ἔτη σπερεῖς τὴν γῆν σου, καὶ συνάξεις τὰ γεννήματα αὐτῆς· τῷ δὲ ἑβδόμῳ ἄφεσιν ποιήσεις, καὶ ἀνήσεις αὐτήν. » Ἐν δὲ τῷ Λευϊτικῷ · . Οταν εἰσέλθητε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν, καὶ ἀναπαύσεται ἡ γῆ, ἣν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν, Σάββατα Κυρίῳ. "Εξ ἔτη σπερεῖς τὸν ἀγρόν σου, καὶ ἐξ ἔτη τεμεῖς τὴν ἄμπελόν σου, καὶ συν- άξεις τὸν καρπὸν αὐτῆς· τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ, ἀνάπαυσις ἔσται τῆς γῆς, Σάββατα Κυρίῳ. » Την μὲν γὰρ ἀναίσθητον τῶν πόνων οὐκ ἀνίησι γῆν, ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτῇ κυρίως τὸν ἐπὶ τούτοις ἐχαρίζετο νόμον, τὸ δὲ μὴ χρῆναι πονεῖν, διὰ τοῦ τὴν γῆν ἀνεῖναι τοῖς αὐτὴν κεκτημένοις ἐπραγματεύετο. Πολυτρόπως γὰρ ἡμῖν τὴν ἐπὶ Χριστῷ κατεσήμαινεν ἑορτήν, καθ' ην οἱ φόβῳ τῷ θείῳ συζήσαντες, εἰς παντελῆ καὶ ὁλόκληρον ἐλευθερίαν ἀναδραμοῦνται τὴν ἐν ἁγιασμῷ καὶ πλουσιωτάτῃ τοῦ Πνεύματος χάριτι. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν δι' αὐτῶν εἰσόμεθα τῶν. Μωσαϊκῶν ἐνταλ- μάτων. Ἔχει γὰρ οὕτως· « ῞Οταν πραθῇ σοι ἀδελφός σου, ἢ ἡ ἀδελφή σου, ὁ Ἑβραῖος, ἢ ἡ Ἑβραία, ἓξ Στη δουλεύσει σοι, τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ ἄφεσις. » Οἱ γὰρ πάλαι τῇ ἁμαρτία δουλεύσαντες, καὶ ἡδονῇ τῇ πρὸς τὸ φαῦλον ἑαυτοὺς τρόπον τινὰ τῷ διαβόλῳ καταπωλήσαντες, δικαιωθέντες ἐν Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως, εἰς τὸν ἀληθῆ καὶ ἅγιον ἀναβησόμεθα σαββατισμὸν, τὴν διὰ τῆς χάριτος ἐλευθερίαν ήμφιε σμένοι, καὶ ἀγαθοῖς τοῖς θεόθεν λελαμπρυσμένοι. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Λόγος περὶ τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῆς, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς. Αρκούντως ἤδη, καθάπερ ὑπολαμβάνω, καὶ κατὰ δύναμιν τῆς ἐνούσης ἡμῖν διανοίας τὸν ἐπὶ τῷ Σαβ- βάτῳ διαπτύξαντες λόγον, ἐπὶ τὴν τούτῳ γείτονα περιτομὴν τὸν ἐπὶ τῇ ζητήσει μετοίσομεν πόνον, πανταχόθεν τὸ λυσιτελὲς ὅτι πρέποι θηρᾶσθαι δια εγνωκότες. Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων, καὶ γελοιότητος δὲ τῆς ἐσχάτης οὐκ ἀμοιροῦν, τὸ μή πάντα πόνον ἡδέως τῆς ἐν τούτοις γνώσεως ἀμεί- βεσθαι φιλεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ὡς ἐν τύπῳ τοῖς ἀρχαιοτέροις ὑποδηλούμενον, περιαθροῦντες πνευ ματικῶς ἐκθησόμεθα πάλιν κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐπι- χορηγίας, τοῦ παντὸς τὰ σκοτεινὰ φανεροῦντος Θεοῦ, καὶ θησαυροὺς ἡμῖν ἀποκρύφους ἀοράτους ἀνοίγον- τος. Τοῖς μὲν γὰρ πρὸς ἕξιν ἤδη βεβηκόσι τὴν ἀπροσε δεᾶ, καὶ τελειοτέραν ἔχουσι τὴν διάνοιαν, ἐξέσται νοεῖν καὶ λαλεῖν πολὺ τούτων βελτίονα. Ἡμεῖς δὲ τὰ εἰς νοῦν ἰόντα τὸν ἡμέτερον, κἂν τοῦ πρέποντος ὑστερίζειν δοκεῖς [σ. δοκεί], τοῖς ἀκροωμένοις παρα- θήσομεν, οὐκ αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν ἡττῆσθαί τινων τὴν φιλαδελφίαν λυπήσαντες, μᾶλλον δὲ τὸ γεγραμμένον εἰδότες· ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτε ρος ἔσται. Γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. Πρώτος τοιγαροῦν ἐπὶ τῇ περιτομή διωρίζετο νό μος, λέγοντος πρὸς ᾽Αβραὰμ τοῦ Θεοῦ· « Σὺ τὴν διαθήκην μου διατηρήσεις, καὶ τὸ σπέρμα σου μετὰ » ' . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A • Cum introieritis in terram, quam ego do vobis, et requiescet terra quam ego do vobis, Sabbata Domino. Sex annis seminabis agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, et congregabis fructum ejus; anno autem septimo requies erit terra, Sabbala Domino > Non enim terram cessare vult, in quam laborum sensus cadere non potest : nec ei proprie legem hanc posuit, sed terram incultam relinquendo ac remitten- do, possessores ejus cessare faciebat. Multis enim modis festivitatem illam in Christo nobis significabat, in qua qui cum Dei timore vixerint, perfectissimam et absolutam libertaten recipient in sanctificatione et ditissima Spiritus gratia. Quod ex præceptis Mosaicis rursus intelligimus: ‹ Si B venundatus fuerit tibi frater tuus Hebræus aut Hebræa, serviet tibi sex annis, et septimo dimitles eum liberum 14. . Qui enim peccato quondam ser- viimus, et voluptate ad malum diabolo nos quo- dammodo mancipavimus, justificati in Christo per fidem, in verum et sanctum sabbatismum ascen- denus, libertate induti per gratiam, et bonis divi- nis illustrati. C CAP. VII. Dissertatio de circumcisione in die octava, quæ ea significentur variis modis indicat. Postquam abunde jam, ut reor, et pro ingenii nostri captu doctrinam de Sabbato exposuimus, ad circumcisionem ei vicinam disquirendi laborem transferemus, quibus constitutum est undique venari quod conducat. Absurdum enim esset ac summe ridiculum non quemvis laborem eorum cognitione libenter commutare velle. Quid vero eliam ex ipsa figurate veteribus signilicetur, spiris taliter considerantes, rursus exponemus, prout no- bis largietur qui universi tenebras illustrat Deus, ac thesauros absconditos et invisibiles aperit. lis enim qui perfectiore sunt ingenio, licebit cogitare et loqui meliora. Nos autem quæ in mentem nobis venerint proponemus, licet decorum minus tenere auditoribus videantur, non quod verear ne in fra- ternitatis studium peccem quod nulli cedere vi- dear, sed potius quod sciam illud Scripturæ: Da sapienti occasionem, et sapientior erit. Notifica justo, et addet ad recipiendum 17. D Prima igitur de circumcisione lex posita est, Deo ad Abraham dicente: Tu testamentum meum conservabis, tu, et semen tuum post te in gene- 1* Levit. xxv, 2-4. Deut. xv, 12. Prov. Ix, 9. (

αὐτῇ διαμονῆς καὶ ἐνδιαιτήσεως καταδηλοί. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τούτοις ἔτι, « Πᾶν ἔργον, φησίν, οὐ ποιή σετε ἐν αὐτῇ, καὶ ἁγιάσετε τὴν ἡμέραν τῶν Σαββά των. » Καθάπερ ήδη πολλάκις ειρήκαμεν, ἀργίας τῆς ἐπ' ἀμφοῖν καὶ ἀναπαύσεως ὁ καιρὸς, καὶ ὅλος ἅγιος ἀνατεθειμένος εἰς ἑορτὴν τῷ Χριστῷ. Τὸ δὲ χρῆναι πάλιν ἡμᾶς ἐνεργεῖν μὲν ἐν Σαββάτῳ μηδέν, κατα λύειν δὲ ὥσπερ καὶ ἀνεῖσθαι παντὸς τοῦ πρὸς ἱδρῶτα και λοῦντος καὶ πόνον, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἐπιγνωσόμεθα. Ἐν μὲν γὰρ τῇ Ἐξόδῳ φησίν· 'Εξ ἔτη σπερεῖς τὴν γῆν σου, καὶ συνάξεις τὰ γεννήματα αὐτῆς· τῷ δὲ ἑβδόμῳ ἄφεσιν ποιήσεις, καὶ ἀνήσεις αὐτήν. » Ἐν δὲ τῷ Λευϊτικῷ · . Οταν εἰσέλθητε εἰς τὴν γῆν, ἣν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν, καὶ ἀναπαύσεται ἡ γῆ, ἣν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν, Σάββατα Κυρίῳ. "Εξ ἔτη σπερεῖς τὸν ἀγρόν σου, καὶ ἐξ ἔτη τεμεῖς τὴν ἄμπελόν σου, καὶ συν- άξεις τὸν καρπὸν αὐτῆς· τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ, ἀνάπαυσις ἔσται τῆς γῆς, Σάββατα Κυρίῳ. » Την μὲν γὰρ ἀναίσθητον τῶν πόνων οὐκ ἀνίησι γῆν, ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτῇ κυρίως τὸν ἐπὶ τούτοις ἐχαρίζετο νόμον, τὸ δὲ μὴ χρῆναι πονεῖν, διὰ τοῦ τὴν γῆν ἀνεῖναι τοῖς αὐτὴν κεκτημένοις ἐπραγματεύετο. Πολυτρόπως γὰρ ἡμῖν τὴν ἐπὶ Χριστῷ κατεσήμαινεν ἑορτήν, καθ' ην οἱ φόβῳ τῷ θείῳ συζήσαντες, εἰς παντελῆ καὶ ὁλόκληρον ἐλευθερίαν ἀναδραμοῦνται τὴν ἐν ἁγιασμῷ καὶ πλουσιωτάτῃ τοῦ Πνεύματος χάριτι. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν δι' αὐτῶν εἰσόμεθα τῶν. Μωσαϊκῶν ἐνταλ- μάτων. Ἔχει γὰρ οὕτως· « ῞Οταν πραθῇ σοι ἀδελφός σου, ἢ ἡ ἀδελφή σου, ὁ Ἑβραῖος, ἢ ἡ Ἑβραία, ἓξ Στη δουλεύσει σοι, τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ ἄφεσις. » Οἱ γὰρ πάλαι τῇ ἁμαρτία δουλεύσαντες, καὶ ἡδονῇ τῇ πρὸς τὸ φαῦλον ἑαυτοὺς τρόπον τινὰ τῷ διαβόλῳ καταπωλήσαντες, δικαιωθέντες ἐν Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως, εἰς τὸν ἀληθῆ καὶ ἅγιον ἀναβησόμεθα σαββατισμὸν, τὴν διὰ τῆς χάριτος ἐλευθερίαν ήμφιε σμένοι, καὶ ἀγαθοῖς τοῖς θεόθεν λελαμπρυσμένοι. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Λόγος περὶ τῆς ἐν ὀγδόῃ περιτομῆς, τίνος ἐστὶ σημαντική πολυτρόπως επιδεικνύς. Αρκούντως ἤδη, καθάπερ ὑπολαμβάνω, καὶ κατὰ δύναμιν τῆς ἐνούσης ἡμῖν διανοίας τὸν ἐπὶ τῷ Σαβ- βάτῳ διαπτύξαντες λόγον, ἐπὶ τὴν τούτῳ γείτονα περιτομὴν τὸν ἐπὶ τῇ ζητήσει μετοίσομεν πόνον, πανταχόθεν τὸ λυσιτελὲς ὅτι πρέποι θηρᾶσθαι δια εγνωκότες. Καὶ γὰρ ἂν εἴη τῶν ἀτοπωτάτων, καὶ γελοιότητος δὲ τῆς ἐσχάτης οὐκ ἀμοιροῦν, τὸ μή πάντα πόνον ἡδέως τῆς ἐν τούτοις γνώσεως ἀμεί- βεσθαι φιλεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ὡς ἐν τύπῳ τοῖς ἀρχαιοτέροις ὑποδηλούμενον, περιαθροῦντες πνευ ματικῶς ἐκθησόμεθα πάλιν κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐπι- χορηγίας, τοῦ παντὸς τὰ σκοτεινὰ φανεροῦντος Θεοῦ, καὶ θησαυροὺς ἡμῖν ἀποκρύφους ἀοράτους ἀνοίγον- τος. Τοῖς μὲν γὰρ πρὸς ἕξιν ἤδη βεβηκόσι τὴν ἀπροσε δεᾶ, καὶ τελειοτέραν ἔχουσι τὴν διάνοιαν, ἐξέσται νοεῖν καὶ λαλεῖν πολὺ τούτων βελτίονα. Ἡμεῖς δὲ τὰ εἰς νοῦν ἰόντα τὸν ἡμέτερον, κἂν τοῦ πρέποντος ὑστερίζειν δοκεῖς [σ. δοκεί], τοῖς ἀκροωμένοις παρα- θήσομεν, οὐκ αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν ἡττῆσθαί τινων τὴν φιλαδελφίαν λυπήσαντες, μᾶλλον δὲ τὸ γεγραμμένον εἰδότες· ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτε ρος ἔσται. Γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι. Πρώτος τοιγαροῦν ἐπὶ τῇ περιτομή διωρίζετο νό μος, λέγοντος πρὸς ᾽Αβραὰμ τοῦ Θεοῦ· « Σὺ τὴν διαθήκην μου διατηρήσεις, καὶ τὸ σπέρμα σου μετὰ » ' . IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A • Cum introieritis in terram, quam ego do vobis, et requiescet terra quam ego do vobis, Sabbata Domino. Sex annis seminabis agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, et congregabis fructum ejus; anno autem septimo requies erit terra, Sabbala Domino > Non enim terram cessare vult, in quam laborum sensus cadere non potest : nec ei proprie legem hanc posuit, sed terram incultam relinquendo ac remitten- do, possessores ejus cessare faciebat. Multis enim modis festivitatem illam in Christo nobis significabat, in qua qui cum Dei timore vixerint, perfectissimam et absolutam libertaten recipient in sanctificatione et ditissima Spiritus gratia. Quod ex præceptis Mosaicis rursus intelligimus: ‹ Si B venundatus fuerit tibi frater tuus Hebræus aut Hebræa, serviet tibi sex annis, et septimo dimitles eum liberum 14. . Qui enim peccato quondam ser- viimus, et voluptate ad malum diabolo nos quo- dammodo mancipavimus, justificati in Christo per fidem, in verum et sanctum sabbatismum ascen- denus, libertate induti per gratiam, et bonis divi- nis illustrati. C CAP. VII. Dissertatio de circumcisione in die octava, quæ ea significentur variis modis indicat. Postquam abunde jam, ut reor, et pro ingenii nostri captu doctrinam de Sabbato exposuimus, ad circumcisionem ei vicinam disquirendi laborem transferemus, quibus constitutum est undique venari quod conducat. Absurdum enim esset ac summe ridiculum non quemvis laborem eorum cognitione libenter commutare velle. Quid vero eliam ex ipsa figurate veteribus signilicetur, spiris taliter considerantes, rursus exponemus, prout no- bis largietur qui universi tenebras illustrat Deus, ac thesauros absconditos et invisibiles aperit. lis enim qui perfectiore sunt ingenio, licebit cogitare et loqui meliora. Nos autem quæ in mentem nobis venerint proponemus, licet decorum minus tenere auditoribus videantur, non quod verear ne in fra- ternitatis studium peccem quod nulli cedere vi- dear, sed potius quod sciam illud Scripturæ: Da sapienti occasionem, et sapientior erit. Notifica justo, et addet ad recipiendum 17. D Prima igitur de circumcisione lex posita est, Deo ad Abraham dicente: Tu testamentum meum conservabis, tu, et semen tuum post te in gene- 1* Levit. xxv, 2-4. Deut. xv, 12. Prov. Ix, 9. (

ἀνὰ μέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρο ματός σου μετὰ σὲ εἰς τὰς γενεάς αὐτῶν. Περι- τμηθήσεται πᾶν ἀρσενικὸν, καὶ περιτμηθήσεσθε τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας ὑμῶν, καὶ ἔσται εἰς διαθήκην ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ παιδίον ὀκτὼ ἡμε ρῶν περιτμηθήσεται ὑμῶν πᾶν ἀρσενικόν. » Ορισά- μενος δὲ τὸν ἐπὶ τούτῳ νόμον, καὶ ὅτι προσήκοι πάν τως αὐτοὺς τῆς ἀκροβυστίας τὴν σάρκα περιτέμνε σθαι διατεταχώς, οὐκ ἀζήμιον ἀποφαίνει τοῦ νόμου τὴν παράβασιν, μυστηρίου τύπον ἀναγκαιοτάτου τὸ πρᾶγμα δεικνύς. Επιλέγει γάρ τούτοις ἐφεξῆς· • Καὶ ἔσται ἡ διαθήκη μου ἐπὶ τῆς σαρκὸς ὑμῶν εἰς διαθήκην αἰώνιον · καὶ ἀπερίτμητος ἄρσην, ὃς οὐ περιτμηθήσεται τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας αὐτοῦ Α σὲ εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· καὶ ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσω Β τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτῆς, ὅτι τὴν διαθήκην διεσκέδα- σεν. » Ο μὲν οὖν θεσπέσιος Παῦλος σημεῖον ὥσπερ τι καὶ σφραγίδα δεδόσθαι τῆς ἐν ἀκροβυστία πίστεως τὴν περιτομὴν τῷ πατριάρχῃ διισχυρίσατο. Σκοπός γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, αὐτῷ καὶ περισπούδαστον ἐπι- χείρημα, νομικοῦ παντὸς ἐπιτάγματος προανέχουσαν τε καὶ ἀρχαιοτέραν ἐπιδεῖξαι τὴν διὰ πίστεως κλησιν τε καὶ δικαιοσύνην. Ἐδυσώπει γὰρ οὕτω μόλις τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, καὶ συνέπειθέ πως, εἰς τὸ μὴ παράβασιν ἡγεῖσθαι τοῦ νόμου τὴν διὰ πίστεως δικαιοσύνην, ἐπ- αναδρομὴν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ πρὸ νό μου παντός· ἀλλ' ἐν καιρῷ περιενεγκὼν εἰς τὸ τέω; ὠφελοῦν, καὶ τῷ παρόντι χρήσιμον, τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ἕτερόν τινα πάλιν εἰδὼς τῆς περιτομῆς τὸν τρόπον εὑρίσκεται. Τὸ γὰρ ἐν σαρκὶ καυχάσθαι φι λεῖν τοῖς Ἰουδαίοις ἀπομαθεῖν συμβουλεύων, ἐπι- στέλλει πάλιν· Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐ δὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομή καρ- δίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. » Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούς των καὶ ὑποπείθει λοιπὸν εἰς ἑτέρας εννοίας ἐπ' ἐκείνῃ μεταβιβάζεσθαι, καὶ οὐ μέχρι τοῦ δεδέσθαι σφραγίδα τῆς ἐν ἀκροβυστίᾳ πίστεως, τὴν περι- τομὴν τῷ προπάτορι, διενθυμεῖσθαι βούλεται, ἀλλὰ τι καὶ μεῖζον ἐπὶ τούτῳ νοεῖν καὶ πνευματικόν ; Ζητητέον τοιγαροῦν καὶ περισκεπτέον οὐκ ἀνειμέ νως, τίς ἡ ἐν πνεύματι περιτομή, τίνος δ᾽ ἂν νοοῖτο σύμβολον ἡ ἐν σαρκὶ τελουμένη, καὶ διὰ ποίαν απ τίαν οὐκ ἀδιαφόρως, ἐν ᾗπερ ἂν ἡμέρᾳ τύχοι, μόνῃ δὲ ἐν ὀγδόῃ περιτέμνεται ἄνθρωπος. Ἔστι τοίνυν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀμφίβολον, ὡς επείπερ ἡμῖν ὁ σκοπός συντείνεται πρὸς τὸ θέλειν συνδεῖσθαι τῷ θεῷ διὰ μεσίτου τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦτο δὲ πάντως καὶ προκαθαίρεσθαι πρέπει, προαγνίζεσθαι διὰ τρόπου παντὸς τοὺς εἰς οἰ- κειότητα διὰ πίστεως ἀναβαίνοντας τῷ πανάγκ Δεσπότη. Ληψόμεθα δὲ εἰς ἀρίστην τοῦ τοιούδε πράγματος εἰκόνα, τὸ εἰρημένον παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα· : Καταβὰς διαμάρτυραι τῷ λαῷ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πλυ νάτωσαν τὰ ἱμάτια ἑαυτῶν, καὶ ἔστωσαν ἕτοιμοι εἰς τὴν ἡμέραν τὴν τρίτην. Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rationes suas, et hoc est testamentum quod po- nam inter me et vos, et inter semen tuum post te in generationes suas. Circumcidetur omne vestrum masculinum ; et circumcidemini carnem Y præputii vestri; et erit in testamentum inter me › et vos. Et puer octo dierum circumcidetur vobis, omne masculinum ". › Postquam autem legem ca de re statuit, jussitque omnino cos circumcidere carnem præputii, non impune fore ostendit legis transgressionem, mysterii perquam necessarii ty- pum id esse ostendens. Subjungit enim : « Et erit testamentum meum in carne vestra in testa- mentum æternum : et qui non fuerit circum- cisus, masculus, qui non circumcidetur carnem præputii sui octavo dic, interibit anima illa de ge- nere suo, quia testamentum meum dissipavit". . Divinus igitur ille Paulus asseruit circumcisionem datam esse patriarchæ in signum quodammodo et tesseram fidei quæ est in præputio. Erat enim ei, ut videtur, imprimis propositum, ostendere voca- tionem per fidem ac justitiam omni legali præcepto priorem et antiquiorem. Hoc enim pacto Israelitas vix adigebat ut crederent justitiam per fidem non esse legis transgressionem, sed reversionem potius in statumn pristinum etiam ante quamvis legcm; sed cum alium circumcisionis modum rursus agno- sceret, orationis vim ad utilitatem rei prasentis opportune transferre deprehenditur. Judæis enim consulens ut ab illa gloriatione carnis desisterent, scribit rursus : « Non enim qui in manifesto Ju- dæus est, neque quæ in manifesto in carne est circumcisio sed qui in abscondito Judæus est, et circumcisio cordis, in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est . . Nun- quid enim his verbis etiam admonet ut alia de illa cogitemus, neque putemus circumcisionem pa- triarchæ datam esse tantummodo in signum cir- cumcisionis præputii', sed aliquid insuper majus et spiritale mente capiamus? Quærendum itaque et strenue considerandum quænam sit in spiritu circumcisio, et cujusnam rei signum intelligatur illa quæ in carne perficitur, et quam ob causam non qualibet die, sed octava circumcidatur homo. Nemo plane dubitat quin cum nobis propositum D sit per mediatorem Christum Deo conjungi velle, præpurgari et omni modo nos præsanctificari opor- teat qui ad conjunctionem cum sanctissimo Domino evehimur..Hujus autem rei typus præcla- rus nobis erit id quod ad sanctissimum Mosen a Deo dictum est: ‹ Descendens testare populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint parati in diem tertiam. Tertia enim die descendet Dominus in montem Sina ". › Cum enim prius sanctificari nos jubet, morum probita- tem studiose colendam significat, vestimentorum : Gen. XVII, 9-12. Ibid. 14, 15. C . Rom. 11, 28, 29. ** Exod. xix, 10, 11.

ἀνὰ μέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρο ματός σου μετὰ σὲ εἰς τὰς γενεάς αὐτῶν. Περι- τμηθήσεται πᾶν ἀρσενικὸν, καὶ περιτμηθήσεσθε τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας ὑμῶν, καὶ ἔσται εἰς διαθήκην ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ παιδίον ὀκτὼ ἡμε ρῶν περιτμηθήσεται ὑμῶν πᾶν ἀρσενικόν. » Ορισά- μενος δὲ τὸν ἐπὶ τούτῳ νόμον, καὶ ὅτι προσήκοι πάν τως αὐτοὺς τῆς ἀκροβυστίας τὴν σάρκα περιτέμνε σθαι διατεταχώς, οὐκ ἀζήμιον ἀποφαίνει τοῦ νόμου τὴν παράβασιν, μυστηρίου τύπον ἀναγκαιοτάτου τὸ πρᾶγμα δεικνύς. Επιλέγει γάρ τούτοις ἐφεξῆς· • Καὶ ἔσται ἡ διαθήκη μου ἐπὶ τῆς σαρκὸς ὑμῶν εἰς διαθήκην αἰώνιον · καὶ ἀπερίτμητος ἄρσην, ὃς οὐ περιτμηθήσεται τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας αὐτοῦ Α σὲ εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· καὶ ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσω Β τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτῆς, ὅτι τὴν διαθήκην διεσκέδα- σεν. » Ο μὲν οὖν θεσπέσιος Παῦλος σημεῖον ὥσπερ τι καὶ σφραγίδα δεδόσθαι τῆς ἐν ἀκροβυστία πίστεως τὴν περιτομὴν τῷ πατριάρχῃ διισχυρίσατο. Σκοπός γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, αὐτῷ καὶ περισπούδαστον ἐπι- χείρημα, νομικοῦ παντὸς ἐπιτάγματος προανέχουσαν τε καὶ ἀρχαιοτέραν ἐπιδεῖξαι τὴν διὰ πίστεως κλησιν τε καὶ δικαιοσύνην. Ἐδυσώπει γὰρ οὕτω μόλις τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, καὶ συνέπειθέ πως, εἰς τὸ μὴ παράβασιν ἡγεῖσθαι τοῦ νόμου τὴν διὰ πίστεως δικαιοσύνην, ἐπ- αναδρομὴν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ πρὸ νό μου παντός· ἀλλ' ἐν καιρῷ περιενεγκὼν εἰς τὸ τέω; ὠφελοῦν, καὶ τῷ παρόντι χρήσιμον, τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ἕτερόν τινα πάλιν εἰδὼς τῆς περιτομῆς τὸν τρόπον εὑρίσκεται. Τὸ γὰρ ἐν σαρκὶ καυχάσθαι φι λεῖν τοῖς Ἰουδαίοις ἀπομαθεῖν συμβουλεύων, ἐπι- στέλλει πάλιν· Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐ δὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομή καρ- δίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. » Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούς των καὶ ὑποπείθει λοιπὸν εἰς ἑτέρας εννοίας ἐπ' ἐκείνῃ μεταβιβάζεσθαι, καὶ οὐ μέχρι τοῦ δεδέσθαι σφραγίδα τῆς ἐν ἀκροβυστίᾳ πίστεως, τὴν περι- τομὴν τῷ προπάτορι, διενθυμεῖσθαι βούλεται, ἀλλὰ τι καὶ μεῖζον ἐπὶ τούτῳ νοεῖν καὶ πνευματικόν ; Ζητητέον τοιγαροῦν καὶ περισκεπτέον οὐκ ἀνειμέ νως, τίς ἡ ἐν πνεύματι περιτομή, τίνος δ᾽ ἂν νοοῖτο σύμβολον ἡ ἐν σαρκὶ τελουμένη, καὶ διὰ ποίαν απ τίαν οὐκ ἀδιαφόρως, ἐν ᾗπερ ἂν ἡμέρᾳ τύχοι, μόνῃ δὲ ἐν ὀγδόῃ περιτέμνεται ἄνθρωπος. Ἔστι τοίνυν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀμφίβολον, ὡς επείπερ ἡμῖν ὁ σκοπός συντείνεται πρὸς τὸ θέλειν συνδεῖσθαι τῷ θεῷ διὰ μεσίτου τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦτο δὲ πάντως καὶ προκαθαίρεσθαι πρέπει, προαγνίζεσθαι διὰ τρόπου παντὸς τοὺς εἰς οἰ- κειότητα διὰ πίστεως ἀναβαίνοντας τῷ πανάγκ Δεσπότη. Ληψόμεθα δὲ εἰς ἀρίστην τοῦ τοιούδε πράγματος εἰκόνα, τὸ εἰρημένον παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα· : Καταβὰς διαμάρτυραι τῷ λαῷ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πλυ νάτωσαν τὰ ἱμάτια ἑαυτῶν, καὶ ἔστωσαν ἕτοιμοι εἰς τὴν ἡμέραν τὴν τρίτην. Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rationes suas, et hoc est testamentum quod po- nam inter me et vos, et inter semen tuum post te in generationes suas. Circumcidetur omne vestrum masculinum ; et circumcidemini carnem Y præputii vestri; et erit in testamentum inter me › et vos. Et puer octo dierum circumcidetur vobis, omne masculinum ". › Postquam autem legem ca de re statuit, jussitque omnino cos circumcidere carnem præputii, non impune fore ostendit legis transgressionem, mysterii perquam necessarii ty- pum id esse ostendens. Subjungit enim : « Et erit testamentum meum in carne vestra in testa- mentum æternum : et qui non fuerit circum- cisus, masculus, qui non circumcidetur carnem præputii sui octavo dic, interibit anima illa de ge- nere suo, quia testamentum meum dissipavit". . Divinus igitur ille Paulus asseruit circumcisionem datam esse patriarchæ in signum quodammodo et tesseram fidei quæ est in præputio. Erat enim ei, ut videtur, imprimis propositum, ostendere voca- tionem per fidem ac justitiam omni legali præcepto priorem et antiquiorem. Hoc enim pacto Israelitas vix adigebat ut crederent justitiam per fidem non esse legis transgressionem, sed reversionem potius in statumn pristinum etiam ante quamvis legcm; sed cum alium circumcisionis modum rursus agno- sceret, orationis vim ad utilitatem rei prasentis opportune transferre deprehenditur. Judæis enim consulens ut ab illa gloriatione carnis desisterent, scribit rursus : « Non enim qui in manifesto Ju- dæus est, neque quæ in manifesto in carne est circumcisio sed qui in abscondito Judæus est, et circumcisio cordis, in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est . . Nun- quid enim his verbis etiam admonet ut alia de illa cogitemus, neque putemus circumcisionem pa- triarchæ datam esse tantummodo in signum cir- cumcisionis præputii', sed aliquid insuper majus et spiritale mente capiamus? Quærendum itaque et strenue considerandum quænam sit in spiritu circumcisio, et cujusnam rei signum intelligatur illa quæ in carne perficitur, et quam ob causam non qualibet die, sed octava circumcidatur homo. Nemo plane dubitat quin cum nobis propositum D sit per mediatorem Christum Deo conjungi velle, præpurgari et omni modo nos præsanctificari opor- teat qui ad conjunctionem cum sanctissimo Domino evehimur..Hujus autem rei typus præcla- rus nobis erit id quod ad sanctissimum Mosen a Deo dictum est: ‹ Descendens testare populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint parati in diem tertiam. Tertia enim die descendet Dominus in montem Sina ". › Cum enim prius sanctificari nos jubet, morum probita- tem studiose colendam significat, vestimentorum : Gen. XVII, 9-12. Ibid. 14, 15. C . Rom. 11, 28, 29. ** Exod. xix, 10, 11.

ἀνὰ μέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρο ματός σου μετὰ σὲ εἰς τὰς γενεάς αὐτῶν. Περι- τμηθήσεται πᾶν ἀρσενικὸν, καὶ περιτμηθήσεσθε τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας ὑμῶν, καὶ ἔσται εἰς διαθήκην ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ παιδίον ὀκτὼ ἡμε ρῶν περιτμηθήσεται ὑμῶν πᾶν ἀρσενικόν. » Ορισά- μενος δὲ τὸν ἐπὶ τούτῳ νόμον, καὶ ὅτι προσήκοι πάν τως αὐτοὺς τῆς ἀκροβυστίας τὴν σάρκα περιτέμνε σθαι διατεταχώς, οὐκ ἀζήμιον ἀποφαίνει τοῦ νόμου τὴν παράβασιν, μυστηρίου τύπον ἀναγκαιοτάτου τὸ πρᾶγμα δεικνύς. Επιλέγει γάρ τούτοις ἐφεξῆς· • Καὶ ἔσται ἡ διαθήκη μου ἐπὶ τῆς σαρκὸς ὑμῶν εἰς διαθήκην αἰώνιον · καὶ ἀπερίτμητος ἄρσην, ὃς οὐ περιτμηθήσεται τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας αὐτοῦ Α σὲ εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· καὶ ἡ διαθήκη, ἣν διαθήσω Β τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτῆς, ὅτι τὴν διαθήκην διεσκέδα- σεν. » Ο μὲν οὖν θεσπέσιος Παῦλος σημεῖον ὥσπερ τι καὶ σφραγίδα δεδόσθαι τῆς ἐν ἀκροβυστία πίστεως τὴν περιτομὴν τῷ πατριάρχῃ διισχυρίσατο. Σκοπός γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, αὐτῷ καὶ περισπούδαστον ἐπι- χείρημα, νομικοῦ παντὸς ἐπιτάγματος προανέχουσαν τε καὶ ἀρχαιοτέραν ἐπιδεῖξαι τὴν διὰ πίστεως κλησιν τε καὶ δικαιοσύνην. Ἐδυσώπει γὰρ οὕτω μόλις τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, καὶ συνέπειθέ πως, εἰς τὸ μὴ παράβασιν ἡγεῖσθαι τοῦ νόμου τὴν διὰ πίστεως δικαιοσύνην, ἐπ- αναδρομὴν δὲ μᾶλλον εἰς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ πρὸ νό μου παντός· ἀλλ' ἐν καιρῷ περιενεγκὼν εἰς τὸ τέω; ὠφελοῦν, καὶ τῷ παρόντι χρήσιμον, τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ἕτερόν τινα πάλιν εἰδὼς τῆς περιτομῆς τὸν τρόπον εὑρίσκεται. Τὸ γὰρ ἐν σαρκὶ καυχάσθαι φι λεῖν τοῖς Ἰουδαίοις ἀπομαθεῖν συμβουλεύων, ἐπι- στέλλει πάλιν· Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐ δὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος, καὶ περιτομή καρ- δίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ. » Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούς των καὶ ὑποπείθει λοιπὸν εἰς ἑτέρας εννοίας ἐπ' ἐκείνῃ μεταβιβάζεσθαι, καὶ οὐ μέχρι τοῦ δεδέσθαι σφραγίδα τῆς ἐν ἀκροβυστίᾳ πίστεως, τὴν περι- τομὴν τῷ προπάτορι, διενθυμεῖσθαι βούλεται, ἀλλὰ τι καὶ μεῖζον ἐπὶ τούτῳ νοεῖν καὶ πνευματικόν ; Ζητητέον τοιγαροῦν καὶ περισκεπτέον οὐκ ἀνειμέ νως, τίς ἡ ἐν πνεύματι περιτομή, τίνος δ᾽ ἂν νοοῖτο σύμβολον ἡ ἐν σαρκὶ τελουμένη, καὶ διὰ ποίαν απ τίαν οὐκ ἀδιαφόρως, ἐν ᾗπερ ἂν ἡμέρᾳ τύχοι, μόνῃ δὲ ἐν ὀγδόῃ περιτέμνεται ἄνθρωπος. Ἔστι τοίνυν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀμφίβολον, ὡς επείπερ ἡμῖν ὁ σκοπός συντείνεται πρὸς τὸ θέλειν συνδεῖσθαι τῷ θεῷ διὰ μεσίτου τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦτο δὲ πάντως καὶ προκαθαίρεσθαι πρέπει, προαγνίζεσθαι διὰ τρόπου παντὸς τοὺς εἰς οἰ- κειότητα διὰ πίστεως ἀναβαίνοντας τῷ πανάγκ Δεσπότη. Ληψόμεθα δὲ εἰς ἀρίστην τοῦ τοιούδε πράγματος εἰκόνα, τὸ εἰρημένον παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα· : Καταβὰς διαμάρτυραι τῷ λαῷ, καὶ ἄγνισον αὐτοὺς σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πλυ νάτωσαν τὰ ἱμάτια ἑαυτῶν, καὶ ἔστωσαν ἕτοιμοι εἰς τὴν ἡμέραν τὴν τρίτην. Τῇ γὰρ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rationes suas, et hoc est testamentum quod po- nam inter me et vos, et inter semen tuum post te in generationes suas. Circumcidetur omne vestrum masculinum ; et circumcidemini carnem Y præputii vestri; et erit in testamentum inter me › et vos. Et puer octo dierum circumcidetur vobis, omne masculinum ". › Postquam autem legem ca de re statuit, jussitque omnino cos circumcidere carnem præputii, non impune fore ostendit legis transgressionem, mysterii perquam necessarii ty- pum id esse ostendens. Subjungit enim : « Et erit testamentum meum in carne vestra in testa- mentum æternum : et qui non fuerit circum- cisus, masculus, qui non circumcidetur carnem præputii sui octavo dic, interibit anima illa de ge- nere suo, quia testamentum meum dissipavit". . Divinus igitur ille Paulus asseruit circumcisionem datam esse patriarchæ in signum quodammodo et tesseram fidei quæ est in præputio. Erat enim ei, ut videtur, imprimis propositum, ostendere voca- tionem per fidem ac justitiam omni legali præcepto priorem et antiquiorem. Hoc enim pacto Israelitas vix adigebat ut crederent justitiam per fidem non esse legis transgressionem, sed reversionem potius in statumn pristinum etiam ante quamvis legcm; sed cum alium circumcisionis modum rursus agno- sceret, orationis vim ad utilitatem rei prasentis opportune transferre deprehenditur. Judæis enim consulens ut ab illa gloriatione carnis desisterent, scribit rursus : « Non enim qui in manifesto Ju- dæus est, neque quæ in manifesto in carne est circumcisio sed qui in abscondito Judæus est, et circumcisio cordis, in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est . . Nun- quid enim his verbis etiam admonet ut alia de illa cogitemus, neque putemus circumcisionem pa- triarchæ datam esse tantummodo in signum cir- cumcisionis præputii', sed aliquid insuper majus et spiritale mente capiamus? Quærendum itaque et strenue considerandum quænam sit in spiritu circumcisio, et cujusnam rei signum intelligatur illa quæ in carne perficitur, et quam ob causam non qualibet die, sed octava circumcidatur homo. Nemo plane dubitat quin cum nobis propositum D sit per mediatorem Christum Deo conjungi velle, præpurgari et omni modo nos præsanctificari opor- teat qui ad conjunctionem cum sanctissimo Domino evehimur..Hujus autem rei typus præcla- rus nobis erit id quod ad sanctissimum Mosen a Deo dictum est: ‹ Descendens testare populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint parati in diem tertiam. Tertia enim die descendet Dominus in montem Sina ". › Cum enim prius sanctificari nos jubet, morum probita- tem studiose colendam significat, vestimentorum : Gen. XVII, 9-12. Ibid. 14, 15. C . Rom. 11, 28, 29. ** Exod. xix, 10, 11.

καταβήσεται Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινά. » Ἐν μὲν γὰρ τῷ προαγνίζεσθαι δεῖν, τὴν διὰ τρόπων ἐπιείκειαν ἐπιτηδεύειν βούλεται· ἐν δὲ τῷ χρῆναι τὰ ἄμφια περιπλύνειν αὐτούς, τὴν αὐτοῦ τοῦ σώματος ὑπο εμφαίνει κάθαρσιν. Αμφιον γὰρ ὥσπερ καὶ περι- στολὴ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμά ἐστιν. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ (ἀναβήσομαι γὰρ ἐπὶ τὴν τοῦ λόγου πρώτην τε καὶ ἀν αγκαιοτάτην ἀρχὴν), προαγνίζεσθαι τοὺς εἰς οἰκειότητα τρέχοντας τῷ ἁγίῳ Θεῷ, κατὰ τὸ παρ' αὐτοῦ λελε- γμένον· ι "Αγιοι ἔσεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιος·, σύμβολον ἁγνισμοῦ διὰ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομῆς τοῖς ἀρχαιοτέ- ροις ὠρίζετο · καὶ ὅπως, ἐροῦμεν· Τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων διευκρινησάμενοι φύσιν, ἁμαρτίας ἁπάσης προβαδίζουσαν ἡδονὴν εὑρήσομεν· καὶ καλεῖ τις ἡμᾶς εἰς τὸ πλημμελεῖν ἐπιθυμία θερμὴ τῆς ἐνεργείας ἀεὶ προανίσχουσα, καὶ τὴν τῆς διανοίας Β σύνεσιν προαρπάζουσα, πείθουσά τε οὕτω λοιπὸν ἐπὶ τὴν τῶν αἱρεθέντων διεξαγωγήν διὰ λειοτάτης ἔρχεσθαι τῆς ὁδοῦ. 'Αληθῆ δέ πως ὄντα τὸν ἐπὶ τού- τοις ἡμῶν λόγον ἀποφαίνει λέγων ὁ Χριστοῦ μαθη- τὴς, οὕτω βοῶν· « Μηδείς πειραζόμενος λεγέτω, ὅτι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι. Ο γὰρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα. Εκαστος δὲ πει- ράζεται, ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος· εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα, τίκτει ἁμαρτίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία αποτελεσθείσα, κύει θάνα τον. » Ορᾷς οὖν ὅπως ἐν ἐπιθυμίαις ταῖς ἐπί τισιν ἡ τῆς φαυλότητος προδημιουργείται γένεσις, καὶ ἐν ἐκτόποις ἡδοναῖς τὰ τῆς ἁμαρτίας προκυοφορείται σπέρματα ; Προστάττει τοιγαροῦν ὁ νομοθέτης καὶ Θεός, ἐκείνῳ δὴ μάλιστα τῷ μορίῳ τοῦ σώματος, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ τῶν ἡδονῶν ἡ γένεσις, τὸν περιτέμνοντα σίδηρον ἐπιφέρεσθαι, ἵνα δὴ μάθῃς, ὡς δι' αἰνίγματ τος, ὡς ἀμήχανον ἡμᾶς ἐφθήσεσθαί ποτε καθαρούς, εἰ μὴ τοῦ θείου λόγου τὴν τομωτάτην ενέργειαν ἐν καρδίᾳ δεξάμενοι, καὶ εἰς νοῦν λαβόντες τὴν τοῦ πνεύματος μάχαιραν, τὰς ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχροῖς ἐπιθυμίας ἀποπεμψόμεθα, πράττοντες μὲν οὐδαμῶς τὰ ἐν ἰδίοις θελήμασι, κἂν ἡδίστην ἔχειν ὑποκρίνων- ται τὴν ἀπόλαυσιν, μόνον δὲ τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ στέρ γειν καὶ ὁρᾶν ἀναπειθόμενοι. Τοιαύτην ἡμῖν εἰσκο- μιζούσης τῆς ἀληθεστέρας περιτομῆς τὴν δύναμιν, πρὸς τοὺς ἐπὶ μόνῃ τῇ σαρκὶ μεγαλοφρονεῖν ειωθό τας εἰκότως ἂν λέγοιτο· « Περιτμήθητε τὴν σάρκα τῷ Θεῷ, καὶ περιτεμεῖσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, ἡ ἄνδρες Ιούδα, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ιερουσαλήμ. ο Ο γὰρ τὴν σάρκα περιτεμνόμενος, μόνη περιτέτμη- ται τῇ σαρκί· ὁ δὲ τὴν ἐν πνεύματι περιτομὴν διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν κομισάμενος, μόνῳ καὶ ἀληθῶς περιτέμνεται τῷ Θεῷ. Δεχόμεθα δὲ τὴν ἐν πνεύματι περιτομήν, ἀνακομίζουσαν εἰς οἰκειότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν, κατὰ τὴν ὀγδόην, τουτέστι την ἀναστάσιμον τοῦ Σωτῆρος ἡμέραν, σημεῖον τοῦτο τιθέμενοι τοῦ πρόξενον εἶναι ζωῆς τὴν ἐν πνεύματι περιτομὴν, καὶ συναινοῦντες τρόπον τινὰ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ὅτι συζησόμεθα τῷ Χριστῷ, κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Παύλου · ι 'Απεθάνετε γάρ, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A autem lotione, ipsius corporis puritatem ostendit. Corpus enim indumentum est atque amictus ani- ma. Quoniam ergo (nam ad sermonis initium reu vertar), eos prius, sanctificari oportebat qui ad sancti Dei conjunctionem 'accederent, juxta illud quod ab ipso dictum est :: Sancti estote, quia ego sanctus sum "; per circumcisionem carnalem datum est veteribus symbolum puritatis: quo pa- clo, dicam. Si naturam rerum nostrarum perpen- damus, voluptatem quodlibet peccatum præcedere comperiemus : ad peccandum enim provocat fer- vens quædam cupiditas semper actus prævia, quæ animi cognitionem præripit, atque ita demum ad peragendas res cupitas quasi per facillimanı viam nos inducit. Quod quidem verum esse docet Christi discipulus, his verbis : • Nemo cum ten- tatur, dicat quoniam a Deo tentatur. Deus enim intentator malorum est : ipse autem neminem ten- tat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum : peccatum vero, cum consummatum fuerit, generat mortem s. » Vides igitur quo pacto in cupiditatibus nequitiae gene- ratio prius efficiatur, et in vitiosis voluptatibus peccati semina tanquam in utero prius gestentur? Deus itaque legis auctor jubet huic maxime parti corporis, in qua voluptates nascuntur a circum- cidente ferrum admoveri, ut disceres tanquam in ænigmate ſieri non posse ut puri videamur un- quam, nisi accepta in corde nostro divini sermo- C nis penetrantissima virtute, et gladio spiritus vitiosas cupiditates omnes ex animo repellamus, nequaquam ſacientes ea ad quæ nos voluntas adi- git, licet suavissimam præ se ferant oble- ctationem, sed duntaxat quod Deo placet amare et facere volentes. Cum istud nobis verior illa cir- cumcisio significet, ad eos qui sola carne gloriari solent jure dicetur : « Circumcidimiul Deo vestro, et circumcidite duritiam cordis vestri, viri Juda et habitatores Jerusalem "., Cui enim caro cir- cumciditur, sola circumcisus est carne; qui vero spiritalem circumcisionen per fidem in Christum accipit, soli ac vero Deo circumciditur. Accipi- mus autem spiritalem circumcisionem, quæ nos ad conjunctionem cum Deo reducit, octava, hoc est die resurrectionis Salvatoris, signum hoc sta- tuentes quod vitæ conciliatrix sit illa spiritalis circumcisio, et ea re quodammodo fatentes nos cum Christo victuros, sicuti per Paulum dictum est Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus Levit. XIX, 2. Jac. 1, 15-15. 1. Jerem. 1, apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria ". » Nonne enim vere quoque dicet aliquis, illum mundo moriturum qui mundi voluptates propter Deum repudiarit? Talis nobis divinus ille quoque Paulus visus est dicens: ‹ Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Coloss. 111, 3, 4. 4. .

καταβήσεται Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινά. » Ἐν μὲν γὰρ τῷ προαγνίζεσθαι δεῖν, τὴν διὰ τρόπων ἐπιείκειαν ἐπιτηδεύειν βούλεται· ἐν δὲ τῷ χρῆναι τὰ ἄμφια περιπλύνειν αὐτούς, τὴν αὐτοῦ τοῦ σώματος ὑπο εμφαίνει κάθαρσιν. Αμφιον γὰρ ὥσπερ καὶ περι- στολὴ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμά ἐστιν. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ (ἀναβήσομαι γὰρ ἐπὶ τὴν τοῦ λόγου πρώτην τε καὶ ἀν αγκαιοτάτην ἀρχὴν), προαγνίζεσθαι τοὺς εἰς οἰκειότητα τρέχοντας τῷ ἁγίῳ Θεῷ, κατὰ τὸ παρ' αὐτοῦ λελε- γμένον· ι "Αγιοι ἔσεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιος·, σύμβολον ἁγνισμοῦ διὰ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομῆς τοῖς ἀρχαιοτέ- ροις ὠρίζετο · καὶ ὅπως, ἐροῦμεν· Τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων διευκρινησάμενοι φύσιν, ἁμαρτίας ἁπάσης προβαδίζουσαν ἡδονὴν εὑρήσομεν· καὶ καλεῖ τις ἡμᾶς εἰς τὸ πλημμελεῖν ἐπιθυμία θερμὴ τῆς ἐνεργείας ἀεὶ προανίσχουσα, καὶ τὴν τῆς διανοίας Β σύνεσιν προαρπάζουσα, πείθουσά τε οὕτω λοιπὸν ἐπὶ τὴν τῶν αἱρεθέντων διεξαγωγήν διὰ λειοτάτης ἔρχεσθαι τῆς ὁδοῦ. 'Αληθῆ δέ πως ὄντα τὸν ἐπὶ τού- τοις ἡμῶν λόγον ἀποφαίνει λέγων ὁ Χριστοῦ μαθη- τὴς, οὕτω βοῶν· « Μηδείς πειραζόμενος λεγέτω, ὅτι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι. Ο γὰρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα. Εκαστος δὲ πει- ράζεται, ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος· εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα, τίκτει ἁμαρτίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία αποτελεσθείσα, κύει θάνα τον. » Ορᾷς οὖν ὅπως ἐν ἐπιθυμίαις ταῖς ἐπί τισιν ἡ τῆς φαυλότητος προδημιουργείται γένεσις, καὶ ἐν ἐκτόποις ἡδοναῖς τὰ τῆς ἁμαρτίας προκυοφορείται σπέρματα ; Προστάττει τοιγαροῦν ὁ νομοθέτης καὶ Θεός, ἐκείνῳ δὴ μάλιστα τῷ μορίῳ τοῦ σώματος, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ τῶν ἡδονῶν ἡ γένεσις, τὸν περιτέμνοντα σίδηρον ἐπιφέρεσθαι, ἵνα δὴ μάθῃς, ὡς δι' αἰνίγματ τος, ὡς ἀμήχανον ἡμᾶς ἐφθήσεσθαί ποτε καθαρούς, εἰ μὴ τοῦ θείου λόγου τὴν τομωτάτην ενέργειαν ἐν καρδίᾳ δεξάμενοι, καὶ εἰς νοῦν λαβόντες τὴν τοῦ πνεύματος μάχαιραν, τὰς ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αἰσχροῖς ἐπιθυμίας ἀποπεμψόμεθα, πράττοντες μὲν οὐδαμῶς τὰ ἐν ἰδίοις θελήμασι, κἂν ἡδίστην ἔχειν ὑποκρίνων- ται τὴν ἀπόλαυσιν, μόνον δὲ τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ στέρ γειν καὶ ὁρᾶν ἀναπειθόμενοι. Τοιαύτην ἡμῖν εἰσκο- μιζούσης τῆς ἀληθεστέρας περιτομῆς τὴν δύναμιν, πρὸς τοὺς ἐπὶ μόνῃ τῇ σαρκὶ μεγαλοφρονεῖν ειωθό τας εἰκότως ἂν λέγοιτο· « Περιτμήθητε τὴν σάρκα τῷ Θεῷ, καὶ περιτεμεῖσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν, ἡ ἄνδρες Ιούδα, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ιερουσαλήμ. ο Ο γὰρ τὴν σάρκα περιτεμνόμενος, μόνη περιτέτμη- ται τῇ σαρκί· ὁ δὲ τὴν ἐν πνεύματι περιτομὴν διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν κομισάμενος, μόνῳ καὶ ἀληθῶς περιτέμνεται τῷ Θεῷ. Δεχόμεθα δὲ τὴν ἐν πνεύματι περιτομήν, ἀνακομίζουσαν εἰς οἰκειότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν, κατὰ τὴν ὀγδόην, τουτέστι την ἀναστάσιμον τοῦ Σωτῆρος ἡμέραν, σημεῖον τοῦτο τιθέμενοι τοῦ πρόξενον εἶναι ζωῆς τὴν ἐν πνεύματι περιτομὴν, καὶ συναινοῦντες τρόπον τινὰ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ὅτι συζησόμεθα τῷ Χριστῷ, κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Παύλου · ι 'Απεθάνετε γάρ, IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A autem lotione, ipsius corporis puritatem ostendit. Corpus enim indumentum est atque amictus ani- ma. Quoniam ergo (nam ad sermonis initium reu vertar), eos prius, sanctificari oportebat qui ad sancti Dei conjunctionem 'accederent, juxta illud quod ab ipso dictum est :: Sancti estote, quia ego sanctus sum "; per circumcisionem carnalem datum est veteribus symbolum puritatis: quo pa- clo, dicam. Si naturam rerum nostrarum perpen- damus, voluptatem quodlibet peccatum præcedere comperiemus : ad peccandum enim provocat fer- vens quædam cupiditas semper actus prævia, quæ animi cognitionem præripit, atque ita demum ad peragendas res cupitas quasi per facillimanı viam nos inducit. Quod quidem verum esse docet Christi discipulus, his verbis : • Nemo cum ten- tatur, dicat quoniam a Deo tentatur. Deus enim intentator malorum est : ipse autem neminem ten- tat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum : peccatum vero, cum consummatum fuerit, generat mortem s. » Vides igitur quo pacto in cupiditatibus nequitiae gene- ratio prius efficiatur, et in vitiosis voluptatibus peccati semina tanquam in utero prius gestentur? Deus itaque legis auctor jubet huic maxime parti corporis, in qua voluptates nascuntur a circum- cidente ferrum admoveri, ut disceres tanquam in ænigmate ſieri non posse ut puri videamur un- quam, nisi accepta in corde nostro divini sermo- C nis penetrantissima virtute, et gladio spiritus vitiosas cupiditates omnes ex animo repellamus, nequaquam ſacientes ea ad quæ nos voluntas adi- git, licet suavissimam præ se ferant oble- ctationem, sed duntaxat quod Deo placet amare et facere volentes. Cum istud nobis verior illa cir- cumcisio significet, ad eos qui sola carne gloriari solent jure dicetur : « Circumcidimiul Deo vestro, et circumcidite duritiam cordis vestri, viri Juda et habitatores Jerusalem "., Cui enim caro cir- cumciditur, sola circumcisus est carne; qui vero spiritalem circumcisionen per fidem in Christum accipit, soli ac vero Deo circumciditur. Accipi- mus autem spiritalem circumcisionem, quæ nos ad conjunctionem cum Deo reducit, octava, hoc est die resurrectionis Salvatoris, signum hoc sta- tuentes quod vitæ conciliatrix sit illa spiritalis circumcisio, et ea re quodammodo fatentes nos cum Christo victuros, sicuti per Paulum dictum est Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus Levit. XIX, 2. Jac. 1, 15-15. 1. Jerem. 1, apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria ". » Nonne enim vere quoque dicet aliquis, illum mundo moriturum qui mundi voluptates propter Deum repudiarit? Talis nobis divinus ille quoque Paulus visus est dicens: ‹ Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Coloss. 111, 3, 4. 4. .

καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Οταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀληθεύων ἐρεῖ τις, ὅτι τῷ κόσμῳ τεθνήξε ταί τις, τὰς ἐν κόσμῳ διὰ Θεὸν ἡδονὰς παραιτούμε νος; Τοιόσδε τις καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἡμῖν ἀνεφαίνετο λέγων· · Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. » Μέτοχοι γὰρ γεγο νότες αὐτοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος, τοῦ πᾶσαν τὴν ἐν ἡμῖν ἀκαθαρσίαν ἀχειροποιήτως περιτέμνοντος, ένε κρώθημεν τῷ κόσμῳ, ζῶμεν δὲ τὴν ἀρίστην ζωὴν τῷ Θεῷ. Β η αναδησάμενος καύχημα, δικαιοσύνης, φημί, τῆς ἐν Οὐκοῦν κατὰ τὴν ὀγδόην ἡ περιτομὴ διὰ τὴν ἀνά- στασιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐ πρὸ τῆς ὀγδόης· οὐ γὰρ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἡ τοῦ Πνεύματος δόσις, ἀλλὰ μετ' ἐκείνην ἐστὶν, ἤτοι κατ' αὐτὸν τῆς ἀναστάσεως τὸν καιρὸν, ὅτε καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνεφύσησε λέγων· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Ἰουδαίοις μὲν οὖν ἡ διὰ σιδήρου πρεπωδεστέρα περιτομή- δοῦλοι γὰρ ἔτι, καὶ ὑπὸ νόμον τὸν κολαστήν · κολάσεως δὲ σημεῖον ὁ σίδηρος· ἡμῖν δὲ ὡς ἐλευθέροις καὶ πνευματικοῖς ἡ διὰ πνεύματος κάθαρσις, πάντα μὲν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐκπέμπουσα μολυσμόν, τὸ δὲ τέλειον ἐν λαμπρότητι τῇ κατ' εὐσέβειαν διὰ πίστεως εἰσκομίζουσα. Οτι γὰρ διὰ τῆς ἀληθεστέρας καὶ πνευματικῆς περιτομῆς, τῆς κατ' εὐσέβειαν τελειότη τος ἀποπληρούται τὸ καύχημα, περισκεψάμενοι πά- λιν τὰ ἐπὶ τῷ πατριάρχη γεγραμμένα, θεωρήσομεν. Γέγραπται τοίνυν περὶ τοῦ προπάτορος Αβραάμ, ὡς ἦν μὲν ἐτῶν ἐννέα καὶ ἐννενήκοντα τὸν ἀριθμόν, ἐνομοθέτει δὲ τότε χρησίμως αὐτῷ τὴν περιτομήν ὁ Θεός, σημεῖον ὥσπερ τι καὶ τοῦτο τιθεὶς ἐναργές, ὅτι πρόθυρον ὥσπερ καὶ προεισαγωγή τίς ἐστι τῆς εἰς ἀρετὴν τελειότητος ή περιτομή, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὅλως ἀφίξεσθαί ποτε πρὸς τοῦτό τινα σαφῶς ὑπου δηλῶν, μὴ τὴν ἐκ τῆς περιτομῆς σκιαγραφουμένην ἔχοντα κάθαρσιν· τελειότητος γὰρ σύμβολον ὁ έκαν τὸν ἀριθμός. Πρὸ τῆς τελειότητος τοίνυν ή περιτομή. Προβαδίζουσα γὰρ αὕτη πρὸς ἐκείνην ἡμᾶς ἀνακο μίζει ῥᾳδίως. ᾿Αλλ' οὐ μέχρι τούτων ἡμῖν τὰ ἐκ τῆς περιτομῆς περιορίζεται χρήσιμα περιτομῆς δὲ, φημί, τῆς ἐν πνεύματι), ἀλλ' ήδη καὶ μόνοις αὐτὴν τοῖς κατὰ Χριστὸν ἐλευθέροις χρεωστουμένην εὑρή σομεν. Ελεύθερος δὲ δήπου πάντως ἐστὶν ἐν Χριστῷ, τὴν μὲν ὑπὸ τῷ διαβόλῳ δουλείαν καὶ τὸν τῆς ἁμαρ τίας ζυγὸν ἀποσεισάμενος ὁ ἄνθρωπος, καὶ διαρ ῥήξας μὲν τοὺς ἐκείνων δεσμούς, καθά γέγραπται, τὸ δὲ λαμπρόν τε καὶ ἀτυράννευτον τῆς δικαιοσύνης πίστει Χριστοῦ. "Οτι δὲ πρέπουσαν ελευθέροις μὲν τὴν ἐν ὀγδόῃ περιτομήν εύρήσομεν, δούλοις δὲ οὐκ ἔτι, τὴν ἱεράν τε καὶ θείαν περινοστούντες Γραφήν, κατ' οὐδένα πάλιν ἐνδοιάσομεν τρόπον. Οὐκοῦν ὁ μὲν Ισμαήλ, ὁ ἐκ θεραπαίνης τῆς ᾿Αγαρ τῷ πατριάρχη γεγεννημένος υἱὸς, περιετέμνετο μὲν, ἀλλ' οὐκ ἐν ὀγδόῃ, ἐν ἔτει δὲ μᾶλλον τῷ τρισκαιδεκάτῳ. Γέγρα- πται γὰρ οὕτως, ὅτι • Περιέτεμεν ᾿Αβραὰμ Ισμαήλ τὸν υἱὸν αὐτοῦ δέκα καὶ τριῶν ἐτῶν, ο ἵνα τὸν τῆς δουλευούσης Ιερουσαλήμ υἱόν, τουτέστι τὸν Ἰσ- ραήλ, καὶ τῆς ὀγδόης εκπεσόντα, καὶ τῆς δωδεκάτης, 27° S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Jesu Christi : per quem mili mundus cruciosus A est, et ego nundo ". » Ejus enim participes facti per Spiritum, qui omnem in nobis impuritatem absque manus opera circumcidit, mortui sumus mundo, et optimam vitam vivimus Deo. Igitur octava die fit circumcisio propter resurre- tionem Christi: neque ante octavam; non enim ante resurrectionem datus est Spiritus, sed post ipsam, sive, ipso resurrectionis tempore, cum suis quoque discipulis insuflavit et dixit: « Accipite Spi- ritum sanctum ". » Judæis itaque convenit illa quæ ferro febat circumcisio ; servi enim adhuc erant, et legi adhuc vindici obnoxii : animadversionis autem signum est ferrum. Nobis autem, utpote liberis ac spiritalibus, spiritalis est purgatio, quæ omnes ex nostris animabus sordes ejicit, et perfectionem in splendore pietatis per fidem infert. Per veriorem quippe et spiritalem circumcisionem perfectæ pie- tatis gloriam impleri, observatis rursus iis quæ de Abrahamo patriarcha scripta sunt, videbimus. Scriptum enim est de illo quod erat nona- ginta novem annorum cum Deus circumcisionem utiliter imperavit ei "*, quo ceu manifesto aliquo si- gno docet circumcisionem esse quasi vestibulum et aditum quemdam perfectionis ad virtutem, imo vero neminem illuc plane venire unquam posse qui non habeat puritatem quæ circumcisione carnali adumbrata est : perfectionis quippe symbolum est centenarius numerus. Ante perfectionem igitur est circumcisio. Hæc enim præeundo, ad illam ſacile nos adducit. Sed non in his tantum consistunt spiritalis circumcisionis commoda, verum ipsam duntaxat iis qui in Christo sunt liberi debitam comperiemus. Liber autem in Christo est quicun- que diaboli servitutem et peccati jugum excussit, et illorum vincula dirupit, ut scriptum est 98, cla- ramque et tyrannidis expertem justitiæ gloriam induit, justitiæ nimirum quæ est in fide Christi. Quod autem circumcisio, quæ fit octava die, libe- ris conveniat, non autem servis, si divinam Scri- pturam percurramus, nullo rursus modo amlige- mus. Ismael, filius patriarchae ex ancilla Agar, cir- cumcisus quidem fuit, sed non in octava, imo po- tius in anno tertio decimo. Sic enim scriptum est : • Circumcidit Abraham Ismael Gilium suum, qui erat tredecim annorum ; ut serve Jerusalem filium, hoc est Israelem, cum octava, tum duodeci- ma die excidisse, divinus sermo nobis ostenderet. C Gen. xvii, 21. Psal. cv, 14. * Gen. xvus, 25. Excidit enim octava die, ut qui suscipere noluerit resurrectionis Salvatoris, quæ facta est octava die, prædicationem, id est Evangelium Christi, per quod dubium non erat capto ad fidelem adjumento circumcisum quoque fore in spiritu. Excidit præ- Galat. 15, 14. Joan. xx, 22.

καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Οταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀληθεύων ἐρεῖ τις, ὅτι τῷ κόσμῳ τεθνήξε ταί τις, τὰς ἐν κόσμῳ διὰ Θεὸν ἡδονὰς παραιτούμε νος; Τοιόσδε τις καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἡμῖν ἀνεφαίνετο λέγων· · Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. » Μέτοχοι γὰρ γεγο νότες αὐτοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος, τοῦ πᾶσαν τὴν ἐν ἡμῖν ἀκαθαρσίαν ἀχειροποιήτως περιτέμνοντος, ένε κρώθημεν τῷ κόσμῳ, ζῶμεν δὲ τὴν ἀρίστην ζωὴν τῷ Θεῷ. Β η αναδησάμενος καύχημα, δικαιοσύνης, φημί, τῆς ἐν Οὐκοῦν κατὰ τὴν ὀγδόην ἡ περιτομὴ διὰ τὴν ἀνά- στασιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐ πρὸ τῆς ὀγδόης· οὐ γὰρ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἡ τοῦ Πνεύματος δόσις, ἀλλὰ μετ' ἐκείνην ἐστὶν, ἤτοι κατ' αὐτὸν τῆς ἀναστάσεως τὸν καιρὸν, ὅτε καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνεφύσησε λέγων· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Ἰουδαίοις μὲν οὖν ἡ διὰ σιδήρου πρεπωδεστέρα περιτομή- δοῦλοι γὰρ ἔτι, καὶ ὑπὸ νόμον τὸν κολαστήν · κολάσεως δὲ σημεῖον ὁ σίδηρος· ἡμῖν δὲ ὡς ἐλευθέροις καὶ πνευματικοῖς ἡ διὰ πνεύματος κάθαρσις, πάντα μὲν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐκπέμπουσα μολυσμόν, τὸ δὲ τέλειον ἐν λαμπρότητι τῇ κατ' εὐσέβειαν διὰ πίστεως εἰσκομίζουσα. Οτι γὰρ διὰ τῆς ἀληθεστέρας καὶ πνευματικῆς περιτομῆς, τῆς κατ' εὐσέβειαν τελειότη τος ἀποπληρούται τὸ καύχημα, περισκεψάμενοι πά- λιν τὰ ἐπὶ τῷ πατριάρχη γεγραμμένα, θεωρήσομεν. Γέγραπται τοίνυν περὶ τοῦ προπάτορος Αβραάμ, ὡς ἦν μὲν ἐτῶν ἐννέα καὶ ἐννενήκοντα τὸν ἀριθμόν, ἐνομοθέτει δὲ τότε χρησίμως αὐτῷ τὴν περιτομήν ὁ Θεός, σημεῖον ὥσπερ τι καὶ τοῦτο τιθεὶς ἐναργές, ὅτι πρόθυρον ὥσπερ καὶ προεισαγωγή τίς ἐστι τῆς εἰς ἀρετὴν τελειότητος ή περιτομή, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὅλως ἀφίξεσθαί ποτε πρὸς τοῦτό τινα σαφῶς ὑπου δηλῶν, μὴ τὴν ἐκ τῆς περιτομῆς σκιαγραφουμένην ἔχοντα κάθαρσιν· τελειότητος γὰρ σύμβολον ὁ έκαν τὸν ἀριθμός. Πρὸ τῆς τελειότητος τοίνυν ή περιτομή. Προβαδίζουσα γὰρ αὕτη πρὸς ἐκείνην ἡμᾶς ἀνακο μίζει ῥᾳδίως. ᾿Αλλ' οὐ μέχρι τούτων ἡμῖν τὰ ἐκ τῆς περιτομῆς περιορίζεται χρήσιμα περιτομῆς δὲ, φημί, τῆς ἐν πνεύματι), ἀλλ' ήδη καὶ μόνοις αὐτὴν τοῖς κατὰ Χριστὸν ἐλευθέροις χρεωστουμένην εὑρή σομεν. Ελεύθερος δὲ δήπου πάντως ἐστὶν ἐν Χριστῷ, τὴν μὲν ὑπὸ τῷ διαβόλῳ δουλείαν καὶ τὸν τῆς ἁμαρ τίας ζυγὸν ἀποσεισάμενος ὁ ἄνθρωπος, καὶ διαρ ῥήξας μὲν τοὺς ἐκείνων δεσμούς, καθά γέγραπται, τὸ δὲ λαμπρόν τε καὶ ἀτυράννευτον τῆς δικαιοσύνης πίστει Χριστοῦ. "Οτι δὲ πρέπουσαν ελευθέροις μὲν τὴν ἐν ὀγδόῃ περιτομήν εύρήσομεν, δούλοις δὲ οὐκ ἔτι, τὴν ἱεράν τε καὶ θείαν περινοστούντες Γραφήν, κατ' οὐδένα πάλιν ἐνδοιάσομεν τρόπον. Οὐκοῦν ὁ μὲν Ισμαήλ, ὁ ἐκ θεραπαίνης τῆς ᾿Αγαρ τῷ πατριάρχη γεγεννημένος υἱὸς, περιετέμνετο μὲν, ἀλλ' οὐκ ἐν ὀγδόῃ, ἐν ἔτει δὲ μᾶλλον τῷ τρισκαιδεκάτῳ. Γέγρα- πται γὰρ οὕτως, ὅτι • Περιέτεμεν ᾿Αβραὰμ Ισμαήλ τὸν υἱὸν αὐτοῦ δέκα καὶ τριῶν ἐτῶν, ο ἵνα τὸν τῆς δουλευούσης Ιερουσαλήμ υἱόν, τουτέστι τὸν Ἰσ- ραήλ, καὶ τῆς ὀγδόης εκπεσόντα, καὶ τῆς δωδεκάτης, 27° S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Jesu Christi : per quem mili mundus cruciosus A est, et ego nundo ". » Ejus enim participes facti per Spiritum, qui omnem in nobis impuritatem absque manus opera circumcidit, mortui sumus mundo, et optimam vitam vivimus Deo. Igitur octava die fit circumcisio propter resurre- tionem Christi: neque ante octavam; non enim ante resurrectionem datus est Spiritus, sed post ipsam, sive, ipso resurrectionis tempore, cum suis quoque discipulis insuflavit et dixit: « Accipite Spi- ritum sanctum ". » Judæis itaque convenit illa quæ ferro febat circumcisio ; servi enim adhuc erant, et legi adhuc vindici obnoxii : animadversionis autem signum est ferrum. Nobis autem, utpote liberis ac spiritalibus, spiritalis est purgatio, quæ omnes ex nostris animabus sordes ejicit, et perfectionem in splendore pietatis per fidem infert. Per veriorem quippe et spiritalem circumcisionem perfectæ pie- tatis gloriam impleri, observatis rursus iis quæ de Abrahamo patriarcha scripta sunt, videbimus. Scriptum enim est de illo quod erat nona- ginta novem annorum cum Deus circumcisionem utiliter imperavit ei "*, quo ceu manifesto aliquo si- gno docet circumcisionem esse quasi vestibulum et aditum quemdam perfectionis ad virtutem, imo vero neminem illuc plane venire unquam posse qui non habeat puritatem quæ circumcisione carnali adumbrata est : perfectionis quippe symbolum est centenarius numerus. Ante perfectionem igitur est circumcisio. Hæc enim præeundo, ad illam ſacile nos adducit. Sed non in his tantum consistunt spiritalis circumcisionis commoda, verum ipsam duntaxat iis qui in Christo sunt liberi debitam comperiemus. Liber autem in Christo est quicun- que diaboli servitutem et peccati jugum excussit, et illorum vincula dirupit, ut scriptum est 98, cla- ramque et tyrannidis expertem justitiæ gloriam induit, justitiæ nimirum quæ est in fide Christi. Quod autem circumcisio, quæ fit octava die, libe- ris conveniat, non autem servis, si divinam Scri- pturam percurramus, nullo rursus modo amlige- mus. Ismael, filius patriarchae ex ancilla Agar, cir- cumcisus quidem fuit, sed non in octava, imo po- tius in anno tertio decimo. Sic enim scriptum est : • Circumcidit Abraham Ismael Gilium suum, qui erat tredecim annorum ; ut serve Jerusalem filium, hoc est Israelem, cum octava, tum duodeci- ma die excidisse, divinus sermo nobis ostenderet. C Gen. xvii, 21. Psal. cv, 14. * Gen. xvus, 25. Excidit enim octava die, ut qui suscipere noluerit resurrectionis Salvatoris, quæ facta est octava die, prædicationem, id est Evangelium Christi, per quod dubium non erat capto ad fidelem adjumento circumcisum quoque fore in spiritu. Excidit præ- Galat. 15, 14. Joan. xx, 22.

καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Οταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. » Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἀληθεύων ἐρεῖ τις, ὅτι τῷ κόσμῳ τεθνήξε ταί τις, τὰς ἐν κόσμῳ διὰ Θεὸν ἡδονὰς παραιτούμε νος; Τοιόσδε τις καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἡμῖν ἀνεφαίνετο λέγων· · Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. » Μέτοχοι γὰρ γεγο νότες αὐτοῦ διὰ τοῦ Πνεύματος, τοῦ πᾶσαν τὴν ἐν ἡμῖν ἀκαθαρσίαν ἀχειροποιήτως περιτέμνοντος, ένε κρώθημεν τῷ κόσμῳ, ζῶμεν δὲ τὴν ἀρίστην ζωὴν τῷ Θεῷ. Β η αναδησάμενος καύχημα, δικαιοσύνης, φημί, τῆς ἐν Οὐκοῦν κατὰ τὴν ὀγδόην ἡ περιτομὴ διὰ τὴν ἀνά- στασιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐ πρὸ τῆς ὀγδόης· οὐ γὰρ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἡ τοῦ Πνεύματος δόσις, ἀλλὰ μετ' ἐκείνην ἐστὶν, ἤτοι κατ' αὐτὸν τῆς ἀναστάσεως τὸν καιρὸν, ὅτε καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνεφύσησε λέγων· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Ἰουδαίοις μὲν οὖν ἡ διὰ σιδήρου πρεπωδεστέρα περιτομή- δοῦλοι γὰρ ἔτι, καὶ ὑπὸ νόμον τὸν κολαστήν · κολάσεως δὲ σημεῖον ὁ σίδηρος· ἡμῖν δὲ ὡς ἐλευθέροις καὶ πνευματικοῖς ἡ διὰ πνεύματος κάθαρσις, πάντα μὲν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐκπέμπουσα μολυσμόν, τὸ δὲ τέλειον ἐν λαμπρότητι τῇ κατ' εὐσέβειαν διὰ πίστεως εἰσκομίζουσα. Οτι γὰρ διὰ τῆς ἀληθεστέρας καὶ πνευματικῆς περιτομῆς, τῆς κατ' εὐσέβειαν τελειότη τος ἀποπληρούται τὸ καύχημα, περισκεψάμενοι πά- λιν τὰ ἐπὶ τῷ πατριάρχη γεγραμμένα, θεωρήσομεν. Γέγραπται τοίνυν περὶ τοῦ προπάτορος Αβραάμ, ὡς ἦν μὲν ἐτῶν ἐννέα καὶ ἐννενήκοντα τὸν ἀριθμόν, ἐνομοθέτει δὲ τότε χρησίμως αὐτῷ τὴν περιτομήν ὁ Θεός, σημεῖον ὥσπερ τι καὶ τοῦτο τιθεὶς ἐναργές, ὅτι πρόθυρον ὥσπερ καὶ προεισαγωγή τίς ἐστι τῆς εἰς ἀρετὴν τελειότητος ή περιτομή, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὅλως ἀφίξεσθαί ποτε πρὸς τοῦτό τινα σαφῶς ὑπου δηλῶν, μὴ τὴν ἐκ τῆς περιτομῆς σκιαγραφουμένην ἔχοντα κάθαρσιν· τελειότητος γὰρ σύμβολον ὁ έκαν τὸν ἀριθμός. Πρὸ τῆς τελειότητος τοίνυν ή περιτομή. Προβαδίζουσα γὰρ αὕτη πρὸς ἐκείνην ἡμᾶς ἀνακο μίζει ῥᾳδίως. ᾿Αλλ' οὐ μέχρι τούτων ἡμῖν τὰ ἐκ τῆς περιτομῆς περιορίζεται χρήσιμα περιτομῆς δὲ, φημί, τῆς ἐν πνεύματι), ἀλλ' ήδη καὶ μόνοις αὐτὴν τοῖς κατὰ Χριστὸν ἐλευθέροις χρεωστουμένην εὑρή σομεν. Ελεύθερος δὲ δήπου πάντως ἐστὶν ἐν Χριστῷ, τὴν μὲν ὑπὸ τῷ διαβόλῳ δουλείαν καὶ τὸν τῆς ἁμαρ τίας ζυγὸν ἀποσεισάμενος ὁ ἄνθρωπος, καὶ διαρ ῥήξας μὲν τοὺς ἐκείνων δεσμούς, καθά γέγραπται, τὸ δὲ λαμπρόν τε καὶ ἀτυράννευτον τῆς δικαιοσύνης πίστει Χριστοῦ. "Οτι δὲ πρέπουσαν ελευθέροις μὲν τὴν ἐν ὀγδόῃ περιτομήν εύρήσομεν, δούλοις δὲ οὐκ ἔτι, τὴν ἱεράν τε καὶ θείαν περινοστούντες Γραφήν, κατ' οὐδένα πάλιν ἐνδοιάσομεν τρόπον. Οὐκοῦν ὁ μὲν Ισμαήλ, ὁ ἐκ θεραπαίνης τῆς ᾿Αγαρ τῷ πατριάρχη γεγεννημένος υἱὸς, περιετέμνετο μὲν, ἀλλ' οὐκ ἐν ὀγδόῃ, ἐν ἔτει δὲ μᾶλλον τῷ τρισκαιδεκάτῳ. Γέγρα- πται γὰρ οὕτως, ὅτι • Περιέτεμεν ᾿Αβραὰμ Ισμαήλ τὸν υἱὸν αὐτοῦ δέκα καὶ τριῶν ἐτῶν, ο ἵνα τὸν τῆς δουλευούσης Ιερουσαλήμ υἱόν, τουτέστι τὸν Ἰσ- ραήλ, καὶ τῆς ὀγδόης εκπεσόντα, καὶ τῆς δωδεκάτης, 27° S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Jesu Christi : per quem mili mundus cruciosus A est, et ego nundo ". » Ejus enim participes facti per Spiritum, qui omnem in nobis impuritatem absque manus opera circumcidit, mortui sumus mundo, et optimam vitam vivimus Deo. Igitur octava die fit circumcisio propter resurre- tionem Christi: neque ante octavam; non enim ante resurrectionem datus est Spiritus, sed post ipsam, sive, ipso resurrectionis tempore, cum suis quoque discipulis insuflavit et dixit: « Accipite Spi- ritum sanctum ". » Judæis itaque convenit illa quæ ferro febat circumcisio ; servi enim adhuc erant, et legi adhuc vindici obnoxii : animadversionis autem signum est ferrum. Nobis autem, utpote liberis ac spiritalibus, spiritalis est purgatio, quæ omnes ex nostris animabus sordes ejicit, et perfectionem in splendore pietatis per fidem infert. Per veriorem quippe et spiritalem circumcisionem perfectæ pie- tatis gloriam impleri, observatis rursus iis quæ de Abrahamo patriarcha scripta sunt, videbimus. Scriptum enim est de illo quod erat nona- ginta novem annorum cum Deus circumcisionem utiliter imperavit ei "*, quo ceu manifesto aliquo si- gno docet circumcisionem esse quasi vestibulum et aditum quemdam perfectionis ad virtutem, imo vero neminem illuc plane venire unquam posse qui non habeat puritatem quæ circumcisione carnali adumbrata est : perfectionis quippe symbolum est centenarius numerus. Ante perfectionem igitur est circumcisio. Hæc enim præeundo, ad illam ſacile nos adducit. Sed non in his tantum consistunt spiritalis circumcisionis commoda, verum ipsam duntaxat iis qui in Christo sunt liberi debitam comperiemus. Liber autem in Christo est quicun- que diaboli servitutem et peccati jugum excussit, et illorum vincula dirupit, ut scriptum est 98, cla- ramque et tyrannidis expertem justitiæ gloriam induit, justitiæ nimirum quæ est in fide Christi. Quod autem circumcisio, quæ fit octava die, libe- ris conveniat, non autem servis, si divinam Scri- pturam percurramus, nullo rursus modo amlige- mus. Ismael, filius patriarchae ex ancilla Agar, cir- cumcisus quidem fuit, sed non in octava, imo po- tius in anno tertio decimo. Sic enim scriptum est : • Circumcidit Abraham Ismael Gilium suum, qui erat tredecim annorum ; ut serve Jerusalem filium, hoc est Israelem, cum octava, tum duodeci- ma die excidisse, divinus sermo nobis ostenderet. C Gen. xvii, 21. Psal. cv, 14. * Gen. xvus, 25. Excidit enim octava die, ut qui suscipere noluerit resurrectionis Salvatoris, quæ facta est octava die, prædicationem, id est Evangelium Christi, per quod dubium non erat capto ad fidelem adjumento circumcisum quoque fore in spiritu. Excidit præ- Galat. 15, 14. Joan. xx, 22.

ὁ θεῖος ἡμῖν ἐπιδείξῃ λόγος. Ἐκπίπτει μὲν γὰρ τῆς ὀγδόης, ὡς οὐκ ἐθελήσας προσδέξασθαι τῆς ἐν ὀγ- δόῃ γενομένης ἀναστάσεως τῷ Σωτῆρι κήρυγμα, τουτέστι τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, δι' οἵπερ ἦν οὐκ ἀμφίβολον ὠφελουμένους εἰς πίστιν, καὶ ἐν πνεύ- ματι περιτέμνεσθαι. Ἐκπίπτει δὲ πάλιν καὶ τῆς δωδεκάτης, ὡς ἐν αἰνίγματι τὸν ἱερὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν ταῖς ἀπειθείαις ἐξωθούμενος, ἄγευστός τε καὶ παντελῶς ἀπείρατος τῆς παρ' ἐκείνων διδασκαλίας διατελεῖν προθυμούμενος. Ὁ μὲν οὖν οἰκέτης ἐν τούτοις· ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἐλεύθερος Ἰσαὰκ ἐν ὀγδόῃ περιτέμνεται. Οἱ γὰρ τῆς ἐλευθέρας ἐλεύθεροι παῖδες, τῆς ἄνω, φαμὲν, Ιερουσαλήμ, προσδεξάμενοι τὴν ὀγδόην, τουτέστι τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐν πνεύματι περιτομήν πεπλουτήκασιν, ἁπάσης αὐτοὺς ἐλευθερώσασαν ἁμαρτίας, καὶ θανά του μὲν ἀπαλλάττουσαν, ἐπειδὴ καὶ ἁμαρτίας, ἐξ ἧς καὶ δι᾿ ἣν ὁ θάνατος, εἰς δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ ζωὴν μεθορμίζουσαν. "Οτι δὲ πάλιν, πρὸς οἷς ἤδη φθάσαν- τες διειρήκαμεν, καὶ θανάτου λύσις, καὶ φθορᾶς ἀνατροπή, διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς εὑρίσκε- ται, θεωρήσομεν εὐκόλως, τὸ τῆς καλουμένης Ἐξ- όδου πολυπραγμονοῦντες βιβλίον. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ μακάριος διὰ θείου προστάγματος πρὸς Φαραὼ τὸν τῶν Αἰγυπτίων εστέλλετο τύραννον, ὅτι τῆς μακρᾶς ἐκείνης δουλείας ἀνεῖναι προσήκοι τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ αγγέλλων. Καὶ δὴ καὶ ἐβάδιζεν, ὡς ἤδη περιτευξόμε νος ὧν εἰρήκαμεν χάριν · . 'Αλλ' ἐγένετο, φησὶν, ἐν τῇ ὁδῷ, ἐν τῷ καταλύματι, συνήντησεν αὐτῷ ἄγγε λος, καὶ ἐζήτει αὐτὸν ἀποκτεῖναι. Καὶ λαβοῦσα Σεπ φώρα ψῆφον, περιέτεμε τὴν ἀκροβυστίαν τοῦ υἱοῦ αὐτῆς, καὶ εἶπεν· Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Καὶ ἀπῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ, διότι εἶπεν· Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Ἐνταῦθά μοι τίθει τὸ οἷς ἀκριβῶς. Μωσέα μὲν γὰρ ὁ λεγόμενος ἄγγελος διαχειρίσασθαι καὶ ἀποκτεῖναι ζητεῖ, ἀναχωρεῖ δὲ μόλις αὐτοῦ καὶ ἀπανίσταται, τὴν τοῦ παιδίου περιτομὴν δυσωπούμενος, ἣν διὰ ψή φον Σεπτώρα δημιουργήσασα, τὸ χρεὼν ἀποπληρῶσαι φησιν. Εστη γὰρ τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου, τὸν Μωσέως ὀλοθρευτὴν ἀποσοβοῦσα, βοᾷ. Ἀλλ' εἰ μή τις καὶ τούτοις μυστικὸς ἐνεκρύπτετο λόγος, ποῖον ἄν, εἰπέ μοι, πιθανὸν ἐπιδέξαιτο νοῦν, τὸ τῇ του παιδίου περιτομῇ τὸν ἱεροφάντην σώζεσθαι Μω- σέα, καὶ θηρίου δίκην ἐπιπηδῶντα τὸν ὀλοθρευτὴν τῇ τοῦ αἵματος ἐπιδείξει καταλῆξαι μὲν τῆς ἐφόδου λοιπὸν, ἀνασειράζεσθαι δὲ ὥσπερ καὶ ὀπίσω χωρεῖν ; Οὐκοῦν (ἐπ' ἐκεῖνο γὰρ δὴ καὶ πρῶτον βαδιοῦμαι τῶν ἄλλων), οὐκ ἤρκεσεν εἰς σωτηρίαν τῷ μακαρίῳ Μω- σεῖ τὸ ἐκ τῆς ἰδίας περιτομῆς ἀγαθὸν, ἤτοι καύχημα (δεῖν γὰρ οἶμαι μᾶλλον οὕτως εἰπεῖν)· οὐ γὰρ ἀνατρέ ψει τὸν θάνατον κατὰ παντὸς ἀδιακρίτως ἐρχόμενον, πονηροῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, τῆς κατὰ νόμον περιτομής * δύναμις· φοβεῖ [Ισ. σοδεί] δὲ καὶ ἄκοντα, καὶ ἀνα- τρέπει λυσσῶντα, τοῦ νέου λαοῦ, τουτέστι, τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων, ἡ ἐν πνεύματι περιτομή, διὰ τῆς Σεπφώρας, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας, ἄρι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B A terea duodecima : quo obscure innuitur sacrum D sime peragitur. Quomodo igitur, inquiet jure ali- apostolorum chorum incredulitate sua repellere, nec illorum doctrinam ullo modo gustare velle. Et hæc quidem quod ad servum attinet: Isaac vero qui natus est liber ex libera, octava die circumci- ditur. Liberi quippe ex libera filii, supernæ videli- cet Jerusalem, assumpta octava, id est Christi re- surrectione, spiritali quoque circumcisione sunt ditati, quæ eos ab omni peccato liberat, et a morte, quandoquidem a peccato vindicat ex quo et per quod mors est, et ad Christi vitam transfert. Rursus autem dissolvi mortem, et cor- ruptionem destrui per spiritalem circumcisionem, facile reperiemus, si librum Exodi studiosius scru- temur. Beatus quippe Moses divino jussu ad Pha- raonem Ægyptiorum tyrannum missus est, denun- tiaturus longa servitute liberandum esse Israelem. Profectus est igitur eo consilio. Sed factum est in via, inquit, in diversorio, obviavit ei angelus Domini, et quærebat eum interficere. Et assumpto Sepphora calculo circumcidit præputium filii sui : et procidit ad pedes ejus, et dixit: Stetit sanguis circumcisionis infantis mei. Et recessit ab eo, propterea quod dixit: Stetit sanguis circumcisio- nis infantis mei 30., Ilic mihi patientem aurem accommoda. Mosen occidere et interficere quærit dictus angelus, et ægre discedit ab eo indignatus ob pueri circumcisionem quam Sepphora calculo cum peregisset, munus suum implesse ait. Stetit enim sanguis circumcisionis infantis mei, clamat, ut C Mosis exterminatorem arceret. Sed nisi ratio quæ- dam mystica in his lateat, quem sensum, obsecro, capiet, quod infantis circumcisione Moses sacrorum interpres servatur, et crudelis exterminator exhi- bito cruore compescitur, ac retro quodammodo vestigia flectit? Igitur, hoc enim primum omnium aggrediar, non satis fuit ad salutem beato Mosi suæ circumcisionis bonum vel gloriatio. Sic enim po- tius dicendum reor : non enim mortem quæ omnes passim bonos ac malos invadit, circumcisionis le- galis vis destruit: sed vel nolentem et in rabiem actam repellit ac evertit, novi populi, hoc est eo- rum qui in Christum crediderunt, spiritalis circum- cisio, quæ per sepphoram, id est Ecclesiam rectis. * Exod. iv, 21, 25. re- in totam quis, in spiritali novi populi circumcisione Israel etiam hujus expers salvatur? Respondemus, quod ad Israelitas attinet qui noluerunt admittere resurrectionem Salvatoris nostri Christi, gnaturam fuisse mortem in perpetuum: sed postquam fideles cam susceperunt, naturam resurrectionis permanasse gratiam universis quodammodo porrectam per spi- ritalem circumcisionem, tametsi multa resurrectio- nis cum in his, tum in illis differentia cernitur. Qui enim fidem Christi rejiciunt, et incredulitate sua vitæ largitorem offendunt, resurrectionis vim .

ὁ θεῖος ἡμῖν ἐπιδείξῃ λόγος. Ἐκπίπτει μὲν γὰρ τῆς ὀγδόης, ὡς οὐκ ἐθελήσας προσδέξασθαι τῆς ἐν ὀγ- δόῃ γενομένης ἀναστάσεως τῷ Σωτῆρι κήρυγμα, τουτέστι τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, δι' οἵπερ ἦν οὐκ ἀμφίβολον ὠφελουμένους εἰς πίστιν, καὶ ἐν πνεύ- ματι περιτέμνεσθαι. Ἐκπίπτει δὲ πάλιν καὶ τῆς δωδεκάτης, ὡς ἐν αἰνίγματι τὸν ἱερὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν ταῖς ἀπειθείαις ἐξωθούμενος, ἄγευστός τε καὶ παντελῶς ἀπείρατος τῆς παρ' ἐκείνων διδασκαλίας διατελεῖν προθυμούμενος. Ὁ μὲν οὖν οἰκέτης ἐν τούτοις· ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἐλεύθερος Ἰσαὰκ ἐν ὀγδόῃ περιτέμνεται. Οἱ γὰρ τῆς ἐλευθέρας ἐλεύθεροι παῖδες, τῆς ἄνω, φαμὲν, Ιερουσαλήμ, προσδεξάμενοι τὴν ὀγδόην, τουτέστι τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐν πνεύματι περιτομήν πεπλουτήκασιν, ἁπάσης αὐτοὺς ἐλευθερώσασαν ἁμαρτίας, καὶ θανά του μὲν ἀπαλλάττουσαν, ἐπειδὴ καὶ ἁμαρτίας, ἐξ ἧς καὶ δι᾿ ἣν ὁ θάνατος, εἰς δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ ζωὴν μεθορμίζουσαν. "Οτι δὲ πάλιν, πρὸς οἷς ἤδη φθάσαν- τες διειρήκαμεν, καὶ θανάτου λύσις, καὶ φθορᾶς ἀνατροπή, διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς εὑρίσκε- ται, θεωρήσομεν εὐκόλως, τὸ τῆς καλουμένης Ἐξ- όδου πολυπραγμονοῦντες βιβλίον. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ μακάριος διὰ θείου προστάγματος πρὸς Φαραὼ τὸν τῶν Αἰγυπτίων εστέλλετο τύραννον, ὅτι τῆς μακρᾶς ἐκείνης δουλείας ἀνεῖναι προσήκοι τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ αγγέλλων. Καὶ δὴ καὶ ἐβάδιζεν, ὡς ἤδη περιτευξόμε νος ὧν εἰρήκαμεν χάριν · . 'Αλλ' ἐγένετο, φησὶν, ἐν τῇ ὁδῷ, ἐν τῷ καταλύματι, συνήντησεν αὐτῷ ἄγγε λος, καὶ ἐζήτει αὐτὸν ἀποκτεῖναι. Καὶ λαβοῦσα Σεπ φώρα ψῆφον, περιέτεμε τὴν ἀκροβυστίαν τοῦ υἱοῦ αὐτῆς, καὶ εἶπεν· Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Καὶ ἀπῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ, διότι εἶπεν· Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Ἐνταῦθά μοι τίθει τὸ οἷς ἀκριβῶς. Μωσέα μὲν γὰρ ὁ λεγόμενος ἄγγελος διαχειρίσασθαι καὶ ἀποκτεῖναι ζητεῖ, ἀναχωρεῖ δὲ μόλις αὐτοῦ καὶ ἀπανίσταται, τὴν τοῦ παιδίου περιτομὴν δυσωπούμενος, ἣν διὰ ψή φον Σεπτώρα δημιουργήσασα, τὸ χρεὼν ἀποπληρῶσαι φησιν. Εστη γὰρ τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου, τὸν Μωσέως ὀλοθρευτὴν ἀποσοβοῦσα, βοᾷ. Ἀλλ' εἰ μή τις καὶ τούτοις μυστικὸς ἐνεκρύπτετο λόγος, ποῖον ἄν, εἰπέ μοι, πιθανὸν ἐπιδέξαιτο νοῦν, τὸ τῇ του παιδίου περιτομῇ τὸν ἱεροφάντην σώζεσθαι Μω- σέα, καὶ θηρίου δίκην ἐπιπηδῶντα τὸν ὀλοθρευτὴν τῇ τοῦ αἵματος ἐπιδείξει καταλῆξαι μὲν τῆς ἐφόδου λοιπὸν, ἀνασειράζεσθαι δὲ ὥσπερ καὶ ὀπίσω χωρεῖν ; Οὐκοῦν (ἐπ' ἐκεῖνο γὰρ δὴ καὶ πρῶτον βαδιοῦμαι τῶν ἄλλων), οὐκ ἤρκεσεν εἰς σωτηρίαν τῷ μακαρίῳ Μω- σεῖ τὸ ἐκ τῆς ἰδίας περιτομῆς ἀγαθὸν, ἤτοι καύχημα (δεῖν γὰρ οἶμαι μᾶλλον οὕτως εἰπεῖν)· οὐ γὰρ ἀνατρέ ψει τὸν θάνατον κατὰ παντὸς ἀδιακρίτως ἐρχόμενον, πονηροῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, τῆς κατὰ νόμον περιτομής * δύναμις· φοβεῖ [Ισ. σοδεί] δὲ καὶ ἄκοντα, καὶ ἀνα- τρέπει λυσσῶντα, τοῦ νέου λαοῦ, τουτέστι, τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων, ἡ ἐν πνεύματι περιτομή, διὰ τῆς Σεπφώρας, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας, ἄρι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B A terea duodecima : quo obscure innuitur sacrum D sime peragitur. Quomodo igitur, inquiet jure ali- apostolorum chorum incredulitate sua repellere, nec illorum doctrinam ullo modo gustare velle. Et hæc quidem quod ad servum attinet: Isaac vero qui natus est liber ex libera, octava die circumci- ditur. Liberi quippe ex libera filii, supernæ videli- cet Jerusalem, assumpta octava, id est Christi re- surrectione, spiritali quoque circumcisione sunt ditati, quæ eos ab omni peccato liberat, et a morte, quandoquidem a peccato vindicat ex quo et per quod mors est, et ad Christi vitam transfert. Rursus autem dissolvi mortem, et cor- ruptionem destrui per spiritalem circumcisionem, facile reperiemus, si librum Exodi studiosius scru- temur. Beatus quippe Moses divino jussu ad Pha- raonem Ægyptiorum tyrannum missus est, denun- tiaturus longa servitute liberandum esse Israelem. Profectus est igitur eo consilio. Sed factum est in via, inquit, in diversorio, obviavit ei angelus Domini, et quærebat eum interficere. Et assumpto Sepphora calculo circumcidit præputium filii sui : et procidit ad pedes ejus, et dixit: Stetit sanguis circumcisionis infantis mei. Et recessit ab eo, propterea quod dixit: Stetit sanguis circumcisio- nis infantis mei 30., Ilic mihi patientem aurem accommoda. Mosen occidere et interficere quærit dictus angelus, et ægre discedit ab eo indignatus ob pueri circumcisionem quam Sepphora calculo cum peregisset, munus suum implesse ait. Stetit enim sanguis circumcisionis infantis mei, clamat, ut C Mosis exterminatorem arceret. Sed nisi ratio quæ- dam mystica in his lateat, quem sensum, obsecro, capiet, quod infantis circumcisione Moses sacrorum interpres servatur, et crudelis exterminator exhi- bito cruore compescitur, ac retro quodammodo vestigia flectit? Igitur, hoc enim primum omnium aggrediar, non satis fuit ad salutem beato Mosi suæ circumcisionis bonum vel gloriatio. Sic enim po- tius dicendum reor : non enim mortem quæ omnes passim bonos ac malos invadit, circumcisionis le- galis vis destruit: sed vel nolentem et in rabiem actam repellit ac evertit, novi populi, hoc est eo- rum qui in Christum crediderunt, spiritalis circum- cisio, quæ per sepphoram, id est Ecclesiam rectis. * Exod. iv, 21, 25. re- in totam quis, in spiritali novi populi circumcisione Israel etiam hujus expers salvatur? Respondemus, quod ad Israelitas attinet qui noluerunt admittere resurrectionem Salvatoris nostri Christi, gnaturam fuisse mortem in perpetuum: sed postquam fideles cam susceperunt, naturam resurrectionis permanasse gratiam universis quodammodo porrectam per spi- ritalem circumcisionem, tametsi multa resurrectio- nis cum in his, tum in illis differentia cernitur. Qui enim fidem Christi rejiciunt, et incredulitate sua vitæ largitorem offendunt, resurrectionis vim .

ὁ θεῖος ἡμῖν ἐπιδείξῃ λόγος. Ἐκπίπτει μὲν γὰρ τῆς ὀγδόης, ὡς οὐκ ἐθελήσας προσδέξασθαι τῆς ἐν ὀγ- δόῃ γενομένης ἀναστάσεως τῷ Σωτῆρι κήρυγμα, τουτέστι τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, δι' οἵπερ ἦν οὐκ ἀμφίβολον ὠφελουμένους εἰς πίστιν, καὶ ἐν πνεύ- ματι περιτέμνεσθαι. Ἐκπίπτει δὲ πάλιν καὶ τῆς δωδεκάτης, ὡς ἐν αἰνίγματι τὸν ἱερὸν τῶν ἀποστόλων χορὸν ταῖς ἀπειθείαις ἐξωθούμενος, ἄγευστός τε καὶ παντελῶς ἀπείρατος τῆς παρ' ἐκείνων διδασκαλίας διατελεῖν προθυμούμενος. Ὁ μὲν οὖν οἰκέτης ἐν τούτοις· ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἐλεύθερος Ἰσαὰκ ἐν ὀγδόῃ περιτέμνεται. Οἱ γὰρ τῆς ἐλευθέρας ἐλεύθεροι παῖδες, τῆς ἄνω, φαμὲν, Ιερουσαλήμ, προσδεξάμενοι τὴν ὀγδόην, τουτέστι τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἐν πνεύματι περιτομήν πεπλουτήκασιν, ἁπάσης αὐτοὺς ἐλευθερώσασαν ἁμαρτίας, καὶ θανά του μὲν ἀπαλλάττουσαν, ἐπειδὴ καὶ ἁμαρτίας, ἐξ ἧς καὶ δι᾿ ἣν ὁ θάνατος, εἰς δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ ζωὴν μεθορμίζουσαν. "Οτι δὲ πάλιν, πρὸς οἷς ἤδη φθάσαν- τες διειρήκαμεν, καὶ θανάτου λύσις, καὶ φθορᾶς ἀνατροπή, διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς εὑρίσκε- ται, θεωρήσομεν εὐκόλως, τὸ τῆς καλουμένης Ἐξ- όδου πολυπραγμονοῦντες βιβλίον. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ μακάριος διὰ θείου προστάγματος πρὸς Φαραὼ τὸν τῶν Αἰγυπτίων εστέλλετο τύραννον, ὅτι τῆς μακρᾶς ἐκείνης δουλείας ἀνεῖναι προσήκοι τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ αγγέλλων. Καὶ δὴ καὶ ἐβάδιζεν, ὡς ἤδη περιτευξόμε νος ὧν εἰρήκαμεν χάριν · . 'Αλλ' ἐγένετο, φησὶν, ἐν τῇ ὁδῷ, ἐν τῷ καταλύματι, συνήντησεν αὐτῷ ἄγγε λος, καὶ ἐζήτει αὐτὸν ἀποκτεῖναι. Καὶ λαβοῦσα Σεπ φώρα ψῆφον, περιέτεμε τὴν ἀκροβυστίαν τοῦ υἱοῦ αὐτῆς, καὶ εἶπεν· Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Καὶ ἀπῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ, διότι εἶπεν· Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου. Ἐνταῦθά μοι τίθει τὸ οἷς ἀκριβῶς. Μωσέα μὲν γὰρ ὁ λεγόμενος ἄγγελος διαχειρίσασθαι καὶ ἀποκτεῖναι ζητεῖ, ἀναχωρεῖ δὲ μόλις αὐτοῦ καὶ ἀπανίσταται, τὴν τοῦ παιδίου περιτομὴν δυσωπούμενος, ἣν διὰ ψή φον Σεπτώρα δημιουργήσασα, τὸ χρεὼν ἀποπληρῶσαι φησιν. Εστη γὰρ τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου μου, τὸν Μωσέως ὀλοθρευτὴν ἀποσοβοῦσα, βοᾷ. Ἀλλ' εἰ μή τις καὶ τούτοις μυστικὸς ἐνεκρύπτετο λόγος, ποῖον ἄν, εἰπέ μοι, πιθανὸν ἐπιδέξαιτο νοῦν, τὸ τῇ του παιδίου περιτομῇ τὸν ἱεροφάντην σώζεσθαι Μω- σέα, καὶ θηρίου δίκην ἐπιπηδῶντα τὸν ὀλοθρευτὴν τῇ τοῦ αἵματος ἐπιδείξει καταλῆξαι μὲν τῆς ἐφόδου λοιπὸν, ἀνασειράζεσθαι δὲ ὥσπερ καὶ ὀπίσω χωρεῖν ; Οὐκοῦν (ἐπ' ἐκεῖνο γὰρ δὴ καὶ πρῶτον βαδιοῦμαι τῶν ἄλλων), οὐκ ἤρκεσεν εἰς σωτηρίαν τῷ μακαρίῳ Μω- σεῖ τὸ ἐκ τῆς ἰδίας περιτομῆς ἀγαθὸν, ἤτοι καύχημα (δεῖν γὰρ οἶμαι μᾶλλον οὕτως εἰπεῖν)· οὐ γὰρ ἀνατρέ ψει τὸν θάνατον κατὰ παντὸς ἀδιακρίτως ἐρχόμενον, πονηροῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, τῆς κατὰ νόμον περιτομής * δύναμις· φοβεῖ [Ισ. σοδεί] δὲ καὶ ἄκοντα, καὶ ἀνα- τρέπει λυσσῶντα, τοῦ νέου λαοῦ, τουτέστι, τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων, ἡ ἐν πνεύματι περιτομή, διὰ τῆς Σεπφώρας, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας, ἄρι IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. B A terea duodecima : quo obscure innuitur sacrum D sime peragitur. Quomodo igitur, inquiet jure ali- apostolorum chorum incredulitate sua repellere, nec illorum doctrinam ullo modo gustare velle. Et hæc quidem quod ad servum attinet: Isaac vero qui natus est liber ex libera, octava die circumci- ditur. Liberi quippe ex libera filii, supernæ videli- cet Jerusalem, assumpta octava, id est Christi re- surrectione, spiritali quoque circumcisione sunt ditati, quæ eos ab omni peccato liberat, et a morte, quandoquidem a peccato vindicat ex quo et per quod mors est, et ad Christi vitam transfert. Rursus autem dissolvi mortem, et cor- ruptionem destrui per spiritalem circumcisionem, facile reperiemus, si librum Exodi studiosius scru- temur. Beatus quippe Moses divino jussu ad Pha- raonem Ægyptiorum tyrannum missus est, denun- tiaturus longa servitute liberandum esse Israelem. Profectus est igitur eo consilio. Sed factum est in via, inquit, in diversorio, obviavit ei angelus Domini, et quærebat eum interficere. Et assumpto Sepphora calculo circumcidit præputium filii sui : et procidit ad pedes ejus, et dixit: Stetit sanguis circumcisionis infantis mei. Et recessit ab eo, propterea quod dixit: Stetit sanguis circumcisio- nis infantis mei 30., Ilic mihi patientem aurem accommoda. Mosen occidere et interficere quærit dictus angelus, et ægre discedit ab eo indignatus ob pueri circumcisionem quam Sepphora calculo cum peregisset, munus suum implesse ait. Stetit enim sanguis circumcisionis infantis mei, clamat, ut C Mosis exterminatorem arceret. Sed nisi ratio quæ- dam mystica in his lateat, quem sensum, obsecro, capiet, quod infantis circumcisione Moses sacrorum interpres servatur, et crudelis exterminator exhi- bito cruore compescitur, ac retro quodammodo vestigia flectit? Igitur, hoc enim primum omnium aggrediar, non satis fuit ad salutem beato Mosi suæ circumcisionis bonum vel gloriatio. Sic enim po- tius dicendum reor : non enim mortem quæ omnes passim bonos ac malos invadit, circumcisionis le- galis vis destruit: sed vel nolentem et in rabiem actam repellit ac evertit, novi populi, hoc est eo- rum qui in Christum crediderunt, spiritalis circum- cisio, quæ per sepphoram, id est Ecclesiam rectis. * Exod. iv, 21, 25. re- in totam quis, in spiritali novi populi circumcisione Israel etiam hujus expers salvatur? Respondemus, quod ad Israelitas attinet qui noluerunt admittere resurrectionem Salvatoris nostri Christi, gnaturam fuisse mortem in perpetuum: sed postquam fideles cam susceperunt, naturam resurrectionis permanasse gratiam universis quodammodo porrectam per spi- ritalem circumcisionem, tametsi multa resurrectio- nis cum in his, tum in illis differentia cernitur. Qui enim fidem Christi rejiciunt, et incredulitate sua vitæ largitorem offendunt, resurrectionis vim .

στα δὴ λίαν ἐπιτελουμένη. Πῶς οὖν, εἴποι τις ἂν, καὶ λίαν εἰκότως, ἐν τῇ τοῦ νέου λαοῦ κατὰ πνεῦμα περι- τομῇ καὶ ὁ ταύτης ἀπείρατος Ισραήλ περισώζεται ; Πρὸς δὴ τοῦτό φαμεν, ὡς ὅσον μὲν ἧκεν εἰς τὸ μὴ θελῆσαι τὸν Ἰσραὴλ παραδέξασθαι τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, βεβασίλευκεν ἂν καὶ εἰς τὸ διηνεκὲς ὁ θάνατος· ἐπειδὴ δὲ οἱ πιστεύσαντες παρ- εδέξαντο, δι' αὐτοὺς εἰς ὅλην διέβη τὴν φύσιν ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις, προτεινομένη τρόπον τινὰ τοῖς ὅλοις διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς· εἰ καὶ πολλή τις ἡ τῆς ἀναστάσεως ἔν τε τούτοις κἀκείνοις ὁρᾶται διαφορά. Οἱ μὲν γὰρ τὸ πιστεύειν εἰς Χριστὸν ἐξωθού- μενοι, καὶ ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζοντες τον χορηγόν τῆς ζωῆς, ὅσον εἰς τὸ μόνον ἀναβιώναι τὴν ἀπὸ τῆς ἀναστάσεως κερδανοῦσι δύναμιν· ἀναβιώσονται γὰρ Β. εἰς κατάκρισιν, οὐκ ἀγαπήσαντες τὸν δικαιοῦντα Χριστόν. Οἱ δὲ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀναστάσεως θαυμα σταὶ, καὶ τῶν ἐνταλμάτων γνήσιοι φύλακες, εἰς ἀνά- στασιν ζωής, καθά γέγραπται, τῆς ἐν ᾗπερ εἰσὶν έξοιχήσονται γῆς. Παραπέμψει τοιγαροῦν ὁ ἐν πνεύ ματι περιτετμημένος λαὸς καὶ εἰς τοὺς ἀπίστους ἔτι τὸ ἴδιον ἀγαθόν. Αὐτῷ γὰρ κυρίως ἡ τῆς ἀναστάσεως ὀφείλεται χάρις, παραπέμψει δὲ καὶ εἰς ἑτέρους αυτ τὴν, ὅλην ἐκ τέχνης ἀνασῶσαι τὴν φύσιν ἐθελήσαντος τοῦ Θεοῦ. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, ὥσπερ ἡμεῖς ἠπειθήσαμέν ποτε τῷ ἐλέῳ τοῦ Ἰσραήλ, ἵνα διὰ τῆς ἐκείνων εὐπειθείας τὴν διὰ Χριστοῦ κερδάνωμεν χά- ριν· οὕτω καὶ αὐτοὶ νῦν ἠπείθησαν τῷ ἡμετέρῳ ἐλέει, ἵνα καὶ αὐτοὶ πάλιν ἐλεηθῶσι, παραπέμποντος καὶ εἰς αὐτοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ τῆς ήμετέρας πίστεως τὸ ἐκ τῆς ἀναστάσεως ἀγαθόν. Τα γὰρ τοῖς πιστεύουσι χρεωστούμενα, πρεπωδέστερον ὅλῃ δωρεῖται τῇ φύσει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ θε- σπέσιος ἡμῖν ἀπόστολος Παῦλος, τὸ περὶ τῆς ἐσομέ νης ἀναστάσεως ἀποκαλύπτων μυστήριον, ἀπαρχὴν μὲν τὸν Χριστὸν ἀναστήσεσθαι λέγει. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ἐγήγερται πρῶτος ἐκ νεκρῶν, ἀλλ' ἔπειτα, φησίν, οἱ τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ. Πρ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων τοὺς οἰκειωθέντας αὐτῷ διὰ πίστεως διαναστήσεσθαι λέγει, χρεωστουμένην αὐτοῖς δὴ μάλιστα κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἐπιδεικνύων τὴν ἀνάστασιν, εἰ καὶ εἰς ὅλην διικνεῖται τὴν φύσιν, ἐξ ἀγαθότητος δηλονότι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ παντε λῶς καταργῆσαι τὸν θάνατον ἐθελήσαντος Θεοῦ. Επιτήρει δὲ ὅπως οἱ σιδήρῳ περιτέμνει τὸ παιδίον ἡ Σεπφώρα (κολαστὴς γὰρ ὁ σίδηρος, καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον τὸν κολάζοντα πρέπων), ἀλλὰ ψήφῳ, καθὰ γέ- γραπται, νοουμένῃ εἰς τύπον Χριστοῦ. Τὸ γὰρ ἄθραν στον καὶ στερεὸν ἐφ᾽ ἅπασι τῆς τοῦ Μονογενούς φύσεως διὰ τούτου σημαίνεται. Τοιγάρτοι καὶ ἀδά- μαντα τὸν Χριστὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν ἁγίοις προς φήταις ἀπεκάλει λέγων· « Ἰδοὺ ἐγὼ ἐντάσσω ἀδά- μαντα εἰς μέσον λαοῦ μου Ἰσραήλ. » Τὸ γὰρ μηδα- μόθεν εἴχειν τοῖς ἀντιπίπτουσι δύνασθαι τὴν θείαν τε καὶ ἄῤῥητον τοῦ Λόγου φύσιν, ὡς ἐν σχήματι πάλιν ὁ ἀδάμας ἡμῖν σημαίνει. Οὕτω δὲ ἡμῖν καὶ ὁ θεσπέσιος Ἰησοῦς, μετὰ τὴν Μωσέως στρατηγίαν, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. €96 tantum obtinebunt, ut reviviscant. Reviviscent enim A in condemnationem qui non dilexerint Christum qui justificat; sed qui resurrectionem Salvatoris demirantur, ejusque mandata sincere observant, in resurrectionem vitæ, ut scriptum est s, ex ca terra in qua sunt egredientur. Populus igitur in spiritu circumcisus, suum quoque bonum in incre- dulos porro transmittet.. Ei quippe proprie resur - rectionis gratia debetur: sed eam in alios trans- fundet, Deo totam solerti consilio naturam servare volente. Ut enim Paulus ait '' : Sicut nos aliquando non credidimus in misericordiam Israelis, ut per illorum credulitatem gratiam per Christum lucra- remur; ita et isti nunc non crediderunt in nostram misericordiam, ut et ipsi rursus misericordiam consequantur, transmittente in eos Salvatore nostro Christo per nostram fidem resurrectionis bonum. Quæ enim credentibus debentur, convenientius toti naturæ tribuuntur. Idcirco enim divinus quoque noster apostolus ille Paulus, resurrectionis futura mysterium retegens, primitias quidem Christum resurrecturum ait". Primus quippe resurrexit a mortuis, sed deinde, inquit, ii qui sunt Chri-. sti, in adventum ejus s. » Primum enim omnium resurrecturos ait eos qui conjuncti sunt ipsi per fidem, proprie ac peculiariter eis resurrectionem deberi ostendens, licet in totam naturam proprie ac vere extendatur, bonitate videlicet ac miseri- cordia Dei, cui mortem abolere placuit. Observa autem Sepphoram alium ferro non circumncidere: c in signum etenim punitionis ferrum accipi solet, et iis qui sub lege castigatrice degebant convenit; sed calculo, ut scriptum est *, quo Christus fgu- ratur. Soliditas enim et perfecta in omnibus na- turæ Unigeniti firmitas per eum significatur. Pro- indeque in sanctis prophetis adamantem Christum Deus ac Paler vocabat, dicens : « Ecce ego impono adamantem in medio populi mei Israel "., Ada- mas enim hic rursus significat divinam et ineffa- bilem Verbi naturam adversariis nullo modo cedere posse. Sic divinus ille noster Josue, qui mortuo Mose populi dux suffectus est, divino calculo purificavit filios Israel, et cum pugnandum esset in hostes, jussit eos prius armari quodam- modo circumcisione, gnarus haud aliter posse D morte superiores evadere qui jamjam pugnaturi erant. Sic autem de ipso scriptum est : « Et dixit Dominus ad Jesum: Fac tibi ipsi cultros petrinos de petra acuta; et sedens, circumcide filios Israel. Et fecit Jesus cultros petrinos, et circumcidit filios Israel ". Hic enim petræ nomen solidum et in- fractum Dei sermonem significat. Acumen autem vim cuncta penetrandi et acutissimam ejus effica- ciam denotat, quandoquidem noster Paulus, ille sacris ac divinis Scripturis innutritus, ‹ Vivum et eficacem, et penetrabiliorem omni gladio ancipiti, divinum sermonem appellat, et pertingere, ipsum Joan. v, 29. 31. Rom. x1, 50, 51. * Cor. xx, 20. 3] Thess. IV, 14. VII, 8. "Josue v, 2, 3. Exod. 1, C 25. AIDOS

στα δὴ λίαν ἐπιτελουμένη. Πῶς οὖν, εἴποι τις ἂν, καὶ λίαν εἰκότως, ἐν τῇ τοῦ νέου λαοῦ κατὰ πνεῦμα περι- τομῇ καὶ ὁ ταύτης ἀπείρατος Ισραήλ περισώζεται ; Πρὸς δὴ τοῦτό φαμεν, ὡς ὅσον μὲν ἧκεν εἰς τὸ μὴ θελῆσαι τὸν Ἰσραὴλ παραδέξασθαι τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, βεβασίλευκεν ἂν καὶ εἰς τὸ διηνεκὲς ὁ θάνατος· ἐπειδὴ δὲ οἱ πιστεύσαντες παρ- εδέξαντο, δι' αὐτοὺς εἰς ὅλην διέβη τὴν φύσιν ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις, προτεινομένη τρόπον τινὰ τοῖς ὅλοις διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς· εἰ καὶ πολλή τις ἡ τῆς ἀναστάσεως ἔν τε τούτοις κἀκείνοις ὁρᾶται διαφορά. Οἱ μὲν γὰρ τὸ πιστεύειν εἰς Χριστὸν ἐξωθού- μενοι, καὶ ταῖς ἀπειθείαις ὑβρίζοντες τον χορηγόν τῆς ζωῆς, ὅσον εἰς τὸ μόνον ἀναβιώναι τὴν ἀπὸ τῆς ἀναστάσεως κερδανοῦσι δύναμιν· ἀναβιώσονται γὰρ Β. εἰς κατάκρισιν, οὐκ ἀγαπήσαντες τὸν δικαιοῦντα Χριστόν. Οἱ δὲ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀναστάσεως θαυμα σταὶ, καὶ τῶν ἐνταλμάτων γνήσιοι φύλακες, εἰς ἀνά- στασιν ζωής, καθά γέγραπται, τῆς ἐν ᾗπερ εἰσὶν έξοιχήσονται γῆς. Παραπέμψει τοιγαροῦν ὁ ἐν πνεύ ματι περιτετμημένος λαὸς καὶ εἰς τοὺς ἀπίστους ἔτι τὸ ἴδιον ἀγαθόν. Αὐτῷ γὰρ κυρίως ἡ τῆς ἀναστάσεως ὀφείλεται χάρις, παραπέμψει δὲ καὶ εἰς ἑτέρους αυτ τὴν, ὅλην ἐκ τέχνης ἀνασῶσαι τὴν φύσιν ἐθελήσαντος τοῦ Θεοῦ. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, ὥσπερ ἡμεῖς ἠπειθήσαμέν ποτε τῷ ἐλέῳ τοῦ Ἰσραήλ, ἵνα διὰ τῆς ἐκείνων εὐπειθείας τὴν διὰ Χριστοῦ κερδάνωμεν χά- ριν· οὕτω καὶ αὐτοὶ νῦν ἠπείθησαν τῷ ἡμετέρῳ ἐλέει, ἵνα καὶ αὐτοὶ πάλιν ἐλεηθῶσι, παραπέμποντος καὶ εἰς αὐτοὺς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ τῆς ήμετέρας πίστεως τὸ ἐκ τῆς ἀναστάσεως ἀγαθόν. Τα γὰρ τοῖς πιστεύουσι χρεωστούμενα, πρεπωδέστερον ὅλῃ δωρεῖται τῇ φύσει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ θε- σπέσιος ἡμῖν ἀπόστολος Παῦλος, τὸ περὶ τῆς ἐσομέ νης ἀναστάσεως ἀποκαλύπτων μυστήριον, ἀπαρχὴν μὲν τὸν Χριστὸν ἀναστήσεσθαι λέγει. Καὶ γὰρ δὴ καὶ ἐγήγερται πρῶτος ἐκ νεκρῶν, ἀλλ' ἔπειτα, φησίν, οἱ τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ. Πρ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων τοὺς οἰκειωθέντας αὐτῷ διὰ πίστεως διαναστήσεσθαι λέγει, χρεωστουμένην αὐτοῖς δὴ μάλιστα κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἐπιδεικνύων τὴν ἀνάστασιν, εἰ καὶ εἰς ὅλην διικνεῖται τὴν φύσιν, ἐξ ἀγαθότητος δηλονότι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ παντε λῶς καταργῆσαι τὸν θάνατον ἐθελήσαντος Θεοῦ. Επιτήρει δὲ ὅπως οἱ σιδήρῳ περιτέμνει τὸ παιδίον ἡ Σεπφώρα (κολαστὴς γὰρ ὁ σίδηρος, καὶ τοῖς ὑπὸ νόμον τὸν κολάζοντα πρέπων), ἀλλὰ ψήφῳ, καθὰ γέ- γραπται, νοουμένῃ εἰς τύπον Χριστοῦ. Τὸ γὰρ ἄθραν στον καὶ στερεὸν ἐφ᾽ ἅπασι τῆς τοῦ Μονογενούς φύσεως διὰ τούτου σημαίνεται. Τοιγάρτοι καὶ ἀδά- μαντα τὸν Χριστὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν ἁγίοις προς φήταις ἀπεκάλει λέγων· « Ἰδοὺ ἐγὼ ἐντάσσω ἀδά- μαντα εἰς μέσον λαοῦ μου Ἰσραήλ. » Τὸ γὰρ μηδα- μόθεν εἴχειν τοῖς ἀντιπίπτουσι δύνασθαι τὴν θείαν τε καὶ ἄῤῥητον τοῦ Λόγου φύσιν, ὡς ἐν σχήματι πάλιν ὁ ἀδάμας ἡμῖν σημαίνει. Οὕτω δὲ ἡμῖν καὶ ὁ θεσπέσιος Ἰησοῦς, μετὰ τὴν Μωσέως στρατηγίαν, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. €96 tantum obtinebunt, ut reviviscant. Reviviscent enim A in condemnationem qui non dilexerint Christum qui justificat; sed qui resurrectionem Salvatoris demirantur, ejusque mandata sincere observant, in resurrectionem vitæ, ut scriptum est s, ex ca terra in qua sunt egredientur. Populus igitur in spiritu circumcisus, suum quoque bonum in incre- dulos porro transmittet.. Ei quippe proprie resur - rectionis gratia debetur: sed eam in alios trans- fundet, Deo totam solerti consilio naturam servare volente. Ut enim Paulus ait '' : Sicut nos aliquando non credidimus in misericordiam Israelis, ut per illorum credulitatem gratiam per Christum lucra- remur; ita et isti nunc non crediderunt in nostram misericordiam, ut et ipsi rursus misericordiam consequantur, transmittente in eos Salvatore nostro Christo per nostram fidem resurrectionis bonum. Quæ enim credentibus debentur, convenientius toti naturæ tribuuntur. Idcirco enim divinus quoque noster apostolus ille Paulus, resurrectionis futura mysterium retegens, primitias quidem Christum resurrecturum ait". Primus quippe resurrexit a mortuis, sed deinde, inquit, ii qui sunt Chri-. sti, in adventum ejus s. » Primum enim omnium resurrecturos ait eos qui conjuncti sunt ipsi per fidem, proprie ac peculiariter eis resurrectionem deberi ostendens, licet in totam naturam proprie ac vere extendatur, bonitate videlicet ac miseri- cordia Dei, cui mortem abolere placuit. Observa autem Sepphoram alium ferro non circumncidere: c in signum etenim punitionis ferrum accipi solet, et iis qui sub lege castigatrice degebant convenit; sed calculo, ut scriptum est *, quo Christus fgu- ratur. Soliditas enim et perfecta in omnibus na- turæ Unigeniti firmitas per eum significatur. Pro- indeque in sanctis prophetis adamantem Christum Deus ac Paler vocabat, dicens : « Ecce ego impono adamantem in medio populi mei Israel "., Ada- mas enim hic rursus significat divinam et ineffa- bilem Verbi naturam adversariis nullo modo cedere posse. Sic divinus ille noster Josue, qui mortuo Mose populi dux suffectus est, divino calculo purificavit filios Israel, et cum pugnandum esset in hostes, jussit eos prius armari quodam- modo circumcisione, gnarus haud aliter posse D morte superiores evadere qui jamjam pugnaturi erant. Sic autem de ipso scriptum est : « Et dixit Dominus ad Jesum: Fac tibi ipsi cultros petrinos de petra acuta; et sedens, circumcide filios Israel. Et fecit Jesus cultros petrinos, et circumcidit filios Israel ". Hic enim petræ nomen solidum et in- fractum Dei sermonem significat. Acumen autem vim cuncta penetrandi et acutissimam ejus effica- ciam denotat, quandoquidem noster Paulus, ille sacris ac divinis Scripturis innutritus, ‹ Vivum et eficacem, et penetrabiliorem omni gladio ancipiti, divinum sermonem appellat, et pertingere, ipsum Joan. v, 29. 31. Rom. x1, 50, 51. * Cor. xx, 20. 3] Thess. IV, 14. VII, 8. "Josue v, 2, 3. Exod. 1, C 25. AIDOS

τὴν ἐκείνου τελευτὴν εἰς ἡγεμονίαν κεκλημένος, ψήφῳ τῇ θείᾳ καθαροὺς ἀπετέλει τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ καὶ ἐπείπερ τῆς τῶν πολεμίων χειρός κατεξανίστα σθαι χρήν, προεξοπλίζεσθαι τρόπον τινὰ διὰ τῆς περιτομῆς εὖ μάλα διεκελεύετο, οὐχ ἑτέρως ἔσεσθαι τοῦ πίπτειν ἀμείνους, καὶ θανάτου κρείττονας, τοὺς ὅσον οὐδέπω μαχομένους, εἰδώς. Γέγραπται δὲ οὕτως περὶ αὐτοῦ· « Καὶ εἶπε Κύριος τῷ Ἰησοῦ· Ποίησον σεαυτῷ μαχαίρας πετρίνας, ἐκ πέτρας ἀκροτόμου, καὶ καθίσας περίτε με τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Καὶ ἐποίησεν Ἰησοῦς μαχαίρας πετρίνας, καὶ περιέτεμε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Ἐν γὰρ δὴ τούτοις ἡμῖν τὸ μὲν τῆς πέτρας ὄνομα, τὸ οἰονεί πεπηγός τε καὶ ἄθραυστον τοῦ Θεοῦ λόγου· τὸ δὲ λεγόμενον ἀκρότομον, τὴν ἐν τῷ καθικνεῖσθαι λεπτῶς εἰς ἅπαντα δύναμιν, καὶ τὴν ὀξυτάτην ενέργειαν αὐτοῦ δηλοῖ, ἐπεὶ καὶ Παῦλος Β ἡμῖν, ὁ τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις ἐντεθραμμένος Γράμο ματι, « Ζώντα καὶ ἐνεργὸν, καὶ τομώτερον ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον τὸν θεῖον ἀποκαλεῖ λόγον, διικνεῖσθαί τέ φησιν αὐτὸν ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. » Ο δὲ οὕτως λεπτὸς καὶ τομὸς, ἐν καρδίαις ταῖς ἡμετέραις διὰ τοῦ ἰδίου καθικνούμε νος πνεύματος, ἀπαλλάττει μὲν ἁπάσης ἀκαθαρσίας· περιτεμὼν δὲ, ὡς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἐσμεν τῆς ἐσχάτης βδελυρίας ἀνάπλεῳ, καὶ ἀμώμους καὶ ἁγίους ἐργάζεται. Ορα γάρ μοι διαφανεστάτην ἐν τούτοις τὴν τῆς ἀληθείας εἰκόνα. Εστι γὰρ ὁ μὲν περιτέμνων Ἰησοῦς, οἱ δὲ ὑπομένοντες τοῦτο παρ' αὐτοῦ, πᾶν παιδίον νέον, καθὰ γέγραπται, ὅστις οὐκ οἶδε σήμερον ἀγαθὸν ἢ κακόν. Οἱ μὲν γὰρ τῆς Αἰγυ- πτίων ἐκδεδημηκότες, τῆς ἀπειθείας όψώνιον τὴν θείαν εἶχον ὀργὴν, καὶ πολυειδὴς αὐτοὺς κατὰ τὴν ἔρημον ἐξεδέχετο κόλασις, δόξαν εἰκότως τῷ πανάγνῳ Θεῷ μὴ εἰσαγαγεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν, ἣν ὤμοσε τοῖς πατράσιν αὐτῶν. Οἱ δὲ αὖ μετ' ἐκείνους τῶν τῆς ἀπειθείας ἐγκλημάτων ἐλεύθεροι, τύπον ἀνεπλή- ρουν τοῦ νέου λαοῦ, ὡς καὶ τὴν ἐν πνεύματι περι- τομὴν διὰ Χριστοῦ λαμβάνειν, κατοιχομένου πρὸς ἀπώλειαν, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν, τοῦ ἀρχαίου καὶ πρώτου λαοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰσραήλ. Περι- τέμνεταί γε μὴν ὁ εὐγενὴς καὶ νέος λαός, Ἰησοῦ διατάττοντος πέραν τοῦ Ἰορδάνου, καθὰ γέγραπται. Εχει γὰρ οὕτω καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας θεωρούμενα. Δεξόμεθα γὰρ οὐδαμῶς τὴν διὰ τοῦ πνεύματος ἐν καρδίᾳ περιτομήν, οὔπω διαβιβασθέντες Ἰορδάνην, ἀλλ' ἐπέκεινα γεγονότες τῶν ἁγίων υδάτων. Επει- δὴ δὲ περιετμήθη πᾶς ὁ λαὸς διὰ προστάγματος Ἰησοῦ, τὸ ἐκ τοῦ πράγματος εὐθὺς ἀνακαλύ- πτει χρήσιμον ὁ νομοθέτης, καί φησι πρὸς τὸν ἅγιον Ἰησοῦν· « Ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ ἀφεῖλον τὸν ὀνειδισμὸν Αἰγύπτου ἀφ᾽ ὑμῶν. » Ἐπὶ τίσιν οὖν ἄρα τὸν Ἰσραὴλ ὠφελεῖσθαι δώσομεν; ἢ ποῖον αὐτὸν ὀνειδισμὸν ἀφαιρεθῆναί φαμεν ; Τὴν δουλείαν δηλον- ότι, καὶ τὸ ἐξ ἀσθενείας ἕτοιμον εἰς πλεονεξίαν, καὶ προσέτι πόνους, τοὺς ἐπὶ πηλῷ καὶ πλινθείᾳ. Ορᾷς ὅσων ἀπαλλάττει κακῶν τῆς ἐν πνεύματι νοουμένης περιτομῆς ἡ δύναμις. Εξέλκει μὲν γὰρ τῆς τοῦ δια- C98 usque ad divisionem animæ ac spiritus ". » Qui cum tam acutus et penetrans sit, ct pertingat usque ad nostrum spiritum, omni quidem nos im- puritate liberat, et inelabili ratione circumcisis iis quæ nos summa exsecratione replent, sanctos et immaculatos efficit. Vide enim clarissimam in IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A ait, C D Hebr. 1, 12, " Josue v, 5. his, quæso, veritatis imaginem. Josue quippe circum- cidit circumciduntur autem ab eo omnes recens nati, ut scriptum est ", qui nesciunt hodie bonum aut malum. Qui enim ex Ægypto recesserant incre- dulitatis stipendium divinam iram habuerunt, va- riisque penis excepti sunt in deserto, cum sanctis- simo Deo visum esset in terram eos non introdu- cere, quam juravit patribus eorum. Qui autem post eos incredulitatis crimine liberati sunt, novi populi typum impleverunt, ut et spiritalem circum- cisionem per Christum susciperent, in exitinm pro- lapso, ut modo dicebamus, vetere primoque populo, Israelitarum videlicet. Circumciditur porro nobilis et novus populus Josue mandato ultra Jordanem, ut scriptum est 38. Ita se quippe ratio veritatis ha- bet. Cordis enim spiritalem circumcisionem nequa- quam suscipiemus, nondum Jordane trajecto, sed ultra sanctas undas positi. Postquam autem jussu Josue circumcisus est populus universus, utilitatem rei legis auctor aperit, et ad sanctum Josue inβι : « In hodierna die abstuli opprobrium Ægy- infit: pli a vobis ". . Quibus igitur in rebus Israelem auxilium suscepisse fatebimur, aut quodnam op- probrium ablatum dicemus ? Servitutem nimirum, et infirmitatem vi et injuriæ expositam, præterea luto lateribusque fingendis labores. Vides quantis malis liberat spiritalis circumcisionis vis ac ratio. Animam hominis diaboli manu eripit, peccato quod in nobis dominatur liberam ac immunem reddit, et quavis malorum dæmonum tyrannide superiorem efficit. Sed et a luto atque lateribus eam vindicat. Non enim eam carnis voluptatibus amplius inqui- mari, aut terrenis laboribus immisceri patitur, sed morte et corruptione liberat ; nec ea tantum præ- stat circumcisio, sed nos præterea naturæ divinæ consortes per Salvatoris nostri Christi partici- pationem reddit. Subjungit enim illius libri auctor, filios Israel fecisse Pascha quartadecima die mensis, et comedisse de frumento terræ azyma, et nova. Non enim aliter participibus esse licet Agni veri, qui tollit peccatum mundi, sed neque azymum et novum evangelicæ prædicationis cibum reperire, non prius trajecto mystico Jordane, et suscepta vivi sermonis circumcisione, et nisi opprobrium Egypti, hoc est animæ labem prius abstergerimus, eo quo jam exposuimus modo. Deuni autem exse- crari eum qui nondum circumcisus sit, ut oppro brio et omni impuritate plenum, non quod carnem exsecretur, quam condere dedignatus non est, sed vitiosis voluptatibus sane adhuc totum, ut ita to- quar, hominem, et in solidum mancipatum, rursus II Petr. 1, 4. lbid. lbid. 9.

τὴν ἐκείνου τελευτὴν εἰς ἡγεμονίαν κεκλημένος, ψήφῳ τῇ θείᾳ καθαροὺς ἀπετέλει τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ καὶ ἐπείπερ τῆς τῶν πολεμίων χειρός κατεξανίστα σθαι χρήν, προεξοπλίζεσθαι τρόπον τινὰ διὰ τῆς περιτομῆς εὖ μάλα διεκελεύετο, οὐχ ἑτέρως ἔσεσθαι τοῦ πίπτειν ἀμείνους, καὶ θανάτου κρείττονας, τοὺς ὅσον οὐδέπω μαχομένους, εἰδώς. Γέγραπται δὲ οὕτως περὶ αὐτοῦ· « Καὶ εἶπε Κύριος τῷ Ἰησοῦ· Ποίησον σεαυτῷ μαχαίρας πετρίνας, ἐκ πέτρας ἀκροτόμου, καὶ καθίσας περίτε με τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Καὶ ἐποίησεν Ἰησοῦς μαχαίρας πετρίνας, καὶ περιέτεμε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Ἐν γὰρ δὴ τούτοις ἡμῖν τὸ μὲν τῆς πέτρας ὄνομα, τὸ οἰονεί πεπηγός τε καὶ ἄθραυστον τοῦ Θεοῦ λόγου· τὸ δὲ λεγόμενον ἀκρότομον, τὴν ἐν τῷ καθικνεῖσθαι λεπτῶς εἰς ἅπαντα δύναμιν, καὶ τὴν ὀξυτάτην ενέργειαν αὐτοῦ δηλοῖ, ἐπεὶ καὶ Παῦλος Β ἡμῖν, ὁ τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις ἐντεθραμμένος Γράμο ματι, « Ζώντα καὶ ἐνεργὸν, καὶ τομώτερον ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον τὸν θεῖον ἀποκαλεῖ λόγον, διικνεῖσθαί τέ φησιν αὐτὸν ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. » Ο δὲ οὕτως λεπτὸς καὶ τομὸς, ἐν καρδίαις ταῖς ἡμετέραις διὰ τοῦ ἰδίου καθικνούμε νος πνεύματος, ἀπαλλάττει μὲν ἁπάσης ἀκαθαρσίας· περιτεμὼν δὲ, ὡς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἐσμεν τῆς ἐσχάτης βδελυρίας ἀνάπλεῳ, καὶ ἀμώμους καὶ ἁγίους ἐργάζεται. Ορα γάρ μοι διαφανεστάτην ἐν τούτοις τὴν τῆς ἀληθείας εἰκόνα. Εστι γὰρ ὁ μὲν περιτέμνων Ἰησοῦς, οἱ δὲ ὑπομένοντες τοῦτο παρ' αὐτοῦ, πᾶν παιδίον νέον, καθὰ γέγραπται, ὅστις οὐκ οἶδε σήμερον ἀγαθὸν ἢ κακόν. Οἱ μὲν γὰρ τῆς Αἰγυ- πτίων ἐκδεδημηκότες, τῆς ἀπειθείας όψώνιον τὴν θείαν εἶχον ὀργὴν, καὶ πολυειδὴς αὐτοὺς κατὰ τὴν ἔρημον ἐξεδέχετο κόλασις, δόξαν εἰκότως τῷ πανάγνῳ Θεῷ μὴ εἰσαγαγεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν, ἣν ὤμοσε τοῖς πατράσιν αὐτῶν. Οἱ δὲ αὖ μετ' ἐκείνους τῶν τῆς ἀπειθείας ἐγκλημάτων ἐλεύθεροι, τύπον ἀνεπλή- ρουν τοῦ νέου λαοῦ, ὡς καὶ τὴν ἐν πνεύματι περι- τομὴν διὰ Χριστοῦ λαμβάνειν, κατοιχομένου πρὸς ἀπώλειαν, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν, τοῦ ἀρχαίου καὶ πρώτου λαοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰσραήλ. Περι- τέμνεταί γε μὴν ὁ εὐγενὴς καὶ νέος λαός, Ἰησοῦ διατάττοντος πέραν τοῦ Ἰορδάνου, καθὰ γέγραπται. Εχει γὰρ οὕτω καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας θεωρούμενα. Δεξόμεθα γὰρ οὐδαμῶς τὴν διὰ τοῦ πνεύματος ἐν καρδίᾳ περιτομήν, οὔπω διαβιβασθέντες Ἰορδάνην, ἀλλ' ἐπέκεινα γεγονότες τῶν ἁγίων υδάτων. Επει- δὴ δὲ περιετμήθη πᾶς ὁ λαὸς διὰ προστάγματος Ἰησοῦ, τὸ ἐκ τοῦ πράγματος εὐθὺς ἀνακαλύ- πτει χρήσιμον ὁ νομοθέτης, καί φησι πρὸς τὸν ἅγιον Ἰησοῦν· « Ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ ἀφεῖλον τὸν ὀνειδισμὸν Αἰγύπτου ἀφ᾽ ὑμῶν. » Ἐπὶ τίσιν οὖν ἄρα τὸν Ἰσραὴλ ὠφελεῖσθαι δώσομεν; ἢ ποῖον αὐτὸν ὀνειδισμὸν ἀφαιρεθῆναί φαμεν ; Τὴν δουλείαν δηλον- ότι, καὶ τὸ ἐξ ἀσθενείας ἕτοιμον εἰς πλεονεξίαν, καὶ προσέτι πόνους, τοὺς ἐπὶ πηλῷ καὶ πλινθείᾳ. Ορᾷς ὅσων ἀπαλλάττει κακῶν τῆς ἐν πνεύματι νοουμένης περιτομῆς ἡ δύναμις. Εξέλκει μὲν γὰρ τῆς τοῦ δια- C98 usque ad divisionem animæ ac spiritus ". » Qui cum tam acutus et penetrans sit, ct pertingat usque ad nostrum spiritum, omni quidem nos im- puritate liberat, et inelabili ratione circumcisis iis quæ nos summa exsecratione replent, sanctos et immaculatos efficit. Vide enim clarissimam in IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A ait, C D Hebr. 1, 12, " Josue v, 5. his, quæso, veritatis imaginem. Josue quippe circum- cidit circumciduntur autem ab eo omnes recens nati, ut scriptum est ", qui nesciunt hodie bonum aut malum. Qui enim ex Ægypto recesserant incre- dulitatis stipendium divinam iram habuerunt, va- riisque penis excepti sunt in deserto, cum sanctis- simo Deo visum esset in terram eos non introdu- cere, quam juravit patribus eorum. Qui autem post eos incredulitatis crimine liberati sunt, novi populi typum impleverunt, ut et spiritalem circum- cisionem per Christum susciperent, in exitinm pro- lapso, ut modo dicebamus, vetere primoque populo, Israelitarum videlicet. Circumciditur porro nobilis et novus populus Josue mandato ultra Jordanem, ut scriptum est 38. Ita se quippe ratio veritatis ha- bet. Cordis enim spiritalem circumcisionem nequa- quam suscipiemus, nondum Jordane trajecto, sed ultra sanctas undas positi. Postquam autem jussu Josue circumcisus est populus universus, utilitatem rei legis auctor aperit, et ad sanctum Josue inβι : « In hodierna die abstuli opprobrium Ægy- infit: pli a vobis ". . Quibus igitur in rebus Israelem auxilium suscepisse fatebimur, aut quodnam op- probrium ablatum dicemus ? Servitutem nimirum, et infirmitatem vi et injuriæ expositam, præterea luto lateribusque fingendis labores. Vides quantis malis liberat spiritalis circumcisionis vis ac ratio. Animam hominis diaboli manu eripit, peccato quod in nobis dominatur liberam ac immunem reddit, et quavis malorum dæmonum tyrannide superiorem efficit. Sed et a luto atque lateribus eam vindicat. Non enim eam carnis voluptatibus amplius inqui- mari, aut terrenis laboribus immisceri patitur, sed morte et corruptione liberat ; nec ea tantum præ- stat circumcisio, sed nos præterea naturæ divinæ consortes per Salvatoris nostri Christi partici- pationem reddit. Subjungit enim illius libri auctor, filios Israel fecisse Pascha quartadecima die mensis, et comedisse de frumento terræ azyma, et nova. Non enim aliter participibus esse licet Agni veri, qui tollit peccatum mundi, sed neque azymum et novum evangelicæ prædicationis cibum reperire, non prius trajecto mystico Jordane, et suscepta vivi sermonis circumcisione, et nisi opprobrium Egypti, hoc est animæ labem prius abstergerimus, eo quo jam exposuimus modo. Deuni autem exse- crari eum qui nondum circumcisus sit, ut oppro brio et omni impuritate plenum, non quod carnem exsecretur, quam condere dedignatus non est, sed vitiosis voluptatibus sane adhuc totum, ut ita to- quar, hominem, et in solidum mancipatum, rursus II Petr. 1, 4. lbid. lbid. 9.

τὴν ἐκείνου τελευτὴν εἰς ἡγεμονίαν κεκλημένος, ψήφῳ τῇ θείᾳ καθαροὺς ἀπετέλει τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ καὶ ἐπείπερ τῆς τῶν πολεμίων χειρός κατεξανίστα σθαι χρήν, προεξοπλίζεσθαι τρόπον τινὰ διὰ τῆς περιτομῆς εὖ μάλα διεκελεύετο, οὐχ ἑτέρως ἔσεσθαι τοῦ πίπτειν ἀμείνους, καὶ θανάτου κρείττονας, τοὺς ὅσον οὐδέπω μαχομένους, εἰδώς. Γέγραπται δὲ οὕτως περὶ αὐτοῦ· « Καὶ εἶπε Κύριος τῷ Ἰησοῦ· Ποίησον σεαυτῷ μαχαίρας πετρίνας, ἐκ πέτρας ἀκροτόμου, καὶ καθίσας περίτε με τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Καὶ ἐποίησεν Ἰησοῦς μαχαίρας πετρίνας, καὶ περιέτεμε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Ἐν γὰρ δὴ τούτοις ἡμῖν τὸ μὲν τῆς πέτρας ὄνομα, τὸ οἰονεί πεπηγός τε καὶ ἄθραυστον τοῦ Θεοῦ λόγου· τὸ δὲ λεγόμενον ἀκρότομον, τὴν ἐν τῷ καθικνεῖσθαι λεπτῶς εἰς ἅπαντα δύναμιν, καὶ τὴν ὀξυτάτην ενέργειαν αὐτοῦ δηλοῖ, ἐπεὶ καὶ Παῦλος Β ἡμῖν, ὁ τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις ἐντεθραμμένος Γράμο ματι, « Ζώντα καὶ ἐνεργὸν, καὶ τομώτερον ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον τὸν θεῖον ἀποκαλεῖ λόγον, διικνεῖσθαί τέ φησιν αὐτὸν ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος. » Ο δὲ οὕτως λεπτὸς καὶ τομὸς, ἐν καρδίαις ταῖς ἡμετέραις διὰ τοῦ ἰδίου καθικνούμε νος πνεύματος, ἀπαλλάττει μὲν ἁπάσης ἀκαθαρσίας· περιτεμὼν δὲ, ὡς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, τὰ ἐφ᾽ οἷς ἐσμεν τῆς ἐσχάτης βδελυρίας ἀνάπλεῳ, καὶ ἀμώμους καὶ ἁγίους ἐργάζεται. Ορα γάρ μοι διαφανεστάτην ἐν τούτοις τὴν τῆς ἀληθείας εἰκόνα. Εστι γὰρ ὁ μὲν περιτέμνων Ἰησοῦς, οἱ δὲ ὑπομένοντες τοῦτο παρ' αὐτοῦ, πᾶν παιδίον νέον, καθὰ γέγραπται, ὅστις οὐκ οἶδε σήμερον ἀγαθὸν ἢ κακόν. Οἱ μὲν γὰρ τῆς Αἰγυ- πτίων ἐκδεδημηκότες, τῆς ἀπειθείας όψώνιον τὴν θείαν εἶχον ὀργὴν, καὶ πολυειδὴς αὐτοὺς κατὰ τὴν ἔρημον ἐξεδέχετο κόλασις, δόξαν εἰκότως τῷ πανάγνῳ Θεῷ μὴ εἰσαγαγεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν γῆν, ἣν ὤμοσε τοῖς πατράσιν αὐτῶν. Οἱ δὲ αὖ μετ' ἐκείνους τῶν τῆς ἀπειθείας ἐγκλημάτων ἐλεύθεροι, τύπον ἀνεπλή- ρουν τοῦ νέου λαοῦ, ὡς καὶ τὴν ἐν πνεύματι περι- τομὴν διὰ Χριστοῦ λαμβάνειν, κατοιχομένου πρὸς ἀπώλειαν, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν, τοῦ ἀρχαίου καὶ πρώτου λαοῦ, τουτέστι τοῦ Ἰσραήλ. Περι- τέμνεταί γε μὴν ὁ εὐγενὴς καὶ νέος λαός, Ἰησοῦ διατάττοντος πέραν τοῦ Ἰορδάνου, καθὰ γέγραπται. Εχει γὰρ οὕτω καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας θεωρούμενα. Δεξόμεθα γὰρ οὐδαμῶς τὴν διὰ τοῦ πνεύματος ἐν καρδίᾳ περιτομήν, οὔπω διαβιβασθέντες Ἰορδάνην, ἀλλ' ἐπέκεινα γεγονότες τῶν ἁγίων υδάτων. Επει- δὴ δὲ περιετμήθη πᾶς ὁ λαὸς διὰ προστάγματος Ἰησοῦ, τὸ ἐκ τοῦ πράγματος εὐθὺς ἀνακαλύ- πτει χρήσιμον ὁ νομοθέτης, καί φησι πρὸς τὸν ἅγιον Ἰησοῦν· « Ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ ἀφεῖλον τὸν ὀνειδισμὸν Αἰγύπτου ἀφ᾽ ὑμῶν. » Ἐπὶ τίσιν οὖν ἄρα τὸν Ἰσραὴλ ὠφελεῖσθαι δώσομεν; ἢ ποῖον αὐτὸν ὀνειδισμὸν ἀφαιρεθῆναί φαμεν ; Τὴν δουλείαν δηλον- ότι, καὶ τὸ ἐξ ἀσθενείας ἕτοιμον εἰς πλεονεξίαν, καὶ προσέτι πόνους, τοὺς ἐπὶ πηλῷ καὶ πλινθείᾳ. Ορᾷς ὅσων ἀπαλλάττει κακῶν τῆς ἐν πνεύματι νοουμένης περιτομῆς ἡ δύναμις. Εξέλκει μὲν γὰρ τῆς τοῦ δια- C98 usque ad divisionem animæ ac spiritus ". » Qui cum tam acutus et penetrans sit, ct pertingat usque ad nostrum spiritum, omni quidem nos im- puritate liberat, et inelabili ratione circumcisis iis quæ nos summa exsecratione replent, sanctos et immaculatos efficit. Vide enim clarissimam in IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. A ait, C D Hebr. 1, 12, " Josue v, 5. his, quæso, veritatis imaginem. Josue quippe circum- cidit circumciduntur autem ab eo omnes recens nati, ut scriptum est ", qui nesciunt hodie bonum aut malum. Qui enim ex Ægypto recesserant incre- dulitatis stipendium divinam iram habuerunt, va- riisque penis excepti sunt in deserto, cum sanctis- simo Deo visum esset in terram eos non introdu- cere, quam juravit patribus eorum. Qui autem post eos incredulitatis crimine liberati sunt, novi populi typum impleverunt, ut et spiritalem circum- cisionem per Christum susciperent, in exitinm pro- lapso, ut modo dicebamus, vetere primoque populo, Israelitarum videlicet. Circumciditur porro nobilis et novus populus Josue mandato ultra Jordanem, ut scriptum est 38. Ita se quippe ratio veritatis ha- bet. Cordis enim spiritalem circumcisionem nequa- quam suscipiemus, nondum Jordane trajecto, sed ultra sanctas undas positi. Postquam autem jussu Josue circumcisus est populus universus, utilitatem rei legis auctor aperit, et ad sanctum Josue inβι : « In hodierna die abstuli opprobrium Ægy- infit: pli a vobis ". . Quibus igitur in rebus Israelem auxilium suscepisse fatebimur, aut quodnam op- probrium ablatum dicemus ? Servitutem nimirum, et infirmitatem vi et injuriæ expositam, præterea luto lateribusque fingendis labores. Vides quantis malis liberat spiritalis circumcisionis vis ac ratio. Animam hominis diaboli manu eripit, peccato quod in nobis dominatur liberam ac immunem reddit, et quavis malorum dæmonum tyrannide superiorem efficit. Sed et a luto atque lateribus eam vindicat. Non enim eam carnis voluptatibus amplius inqui- mari, aut terrenis laboribus immisceri patitur, sed morte et corruptione liberat ; nec ea tantum præ- stat circumcisio, sed nos præterea naturæ divinæ consortes per Salvatoris nostri Christi partici- pationem reddit. Subjungit enim illius libri auctor, filios Israel fecisse Pascha quartadecima die mensis, et comedisse de frumento terræ azyma, et nova. Non enim aliter participibus esse licet Agni veri, qui tollit peccatum mundi, sed neque azymum et novum evangelicæ prædicationis cibum reperire, non prius trajecto mystico Jordane, et suscepta vivi sermonis circumcisione, et nisi opprobrium Egypti, hoc est animæ labem prius abstergerimus, eo quo jam exposuimus modo. Deuni autem exse- crari eum qui nondum circumcisus sit, ut oppro brio et omni impuritate plenum, non quod carnem exsecretur, quam condere dedignatus non est, sed vitiosis voluptatibus sane adhuc totum, ut ita to- quar, hominem, et in solidum mancipatum, rursus II Petr. 1, 4. lbid. lbid. 9.

Α βόλου χειρὸς τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχήν, ἐλευθέραν καὶ ἀνειμένην τῆς τυραννούσης ἐν ἡμῖν ἁμαρτίας ἀποτελεῖ, καὶ πλεονεξίας ἁπάσης τῆς ἐκ πονηρῶν δαιμόνων ἀμείνω δεικνύει. ᾿Αλλὰ καὶ πηλοῦ καὶ πλινθείας ἀνίησιν. Οὐ γὰρ ἔτι μολύνεσθαι ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς, ἢ τοῖς περὶ γῆν ἐγκαταφύρεσθαι πόνοις ἐᾷ, ἐλευθεροῖ δὲ καὶ θανάτου καὶ φθορᾶς· καὶ οὐκ ἐν τούτοις ὅλα τὰ ἐκ τῆς περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ θείας φύσεως ἀποτελεῖ κοινωνοὺς διὰ μετοχῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ἐπισυνάπτει γὰρ τοῖς εἰς ρημένοις ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, ὅτι καὶ ἐποίησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸ Πάσχα, τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτη ἡμέρᾳ τοῦ μηνός, καὶ ἐφάγοσαν ἀπὸ τοῦ σίτου τῆς γῆς, άζυμα καὶ νέα. Οὐ γὰρ ἔστιν ἑτέρως δύνασθαι μετασχεῖν τοῦ 'Αμνοῦ τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἄζυμόν τε καὶ νέαν τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων εὑρέσθαι τροφήν, μὴ προπαρελθόντας μὲν τὸν μυστικὸν Ἰορδάνην, τὴν δὲ ἐκ τοῦ ζῶντος λόγου λαβόντας περιτομὴν, καὶ προαποτριψαμένους τρόπον τινά, καθάπερ κηλίδα ψυχικήν, τὸν ὀνειδισμὸν Αἰγύπτου, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν διερμηνευθέντα τρόπον. Οτι γὰρ ὡς ὀνειδισμοῦ καὶ ἀκαθαρσίας ἀνάμεστον ἁπάσης, τὸν οὔπω περι τετμημένον καταμυσάττεται Θεός, οὐ τὴν σάρκα βδελυττόμενος, ἣν οὐκ ἀπηξίωσε δημιουργεῖν, ἀλλὰ τὸν ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς ὑγιῶς ἔτι καὶ ὁλο κλήρως, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, ἔχοντα διὰ τὸ μηδὲν ἀποβαλεῖν, διαγνωσόμεθα πάλιν, ὅταν εύρωμεν λέ γοντα πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα, καὶ τὸν Ἀαρών· • Οὗτος ὁ νόμος τοῦ Πάσχα. Πᾶς ἀλλογενὴς οὐκ ἔδ:- ται ἀπ' αὐτοῦ, καὶ πάντα οἰκέτην τινὸς καὶ ἀργυρώ νητον περιτεμεῖς αὐτὸν, καὶ τότε φάγεται ἀπ' αὐτ τοῦ. » Εξείργει μὲν γὰρ παντελῶς τὸν ἀλλόφυλον, τὸν οὔπω διὰ πίστεως προσοικειωθέντα Χριστῷ διὰ τούτου δηλῶν· τὸν δέ γε τῇ ἁμαρτίᾳ δουλεύοντα, καὶ τῷ διαβόλῳ τρόπον τινὰ καταπεπραμένον, προ- περιτμηθέντα καὶ προκεκαθαρμένον τῶν ἱερῶν ἅπτε σθαι κρεῶν εὐκαίρως δὴ λίαν ἐφίησι τότε. Καθαροί γὰρ μᾶλλον καθαρῶς μεθέξομεν τοῦ Χριστοῦ, κατά τὸ ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις εὐρύθμως ἀναφωνούμενον, Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ γὰρ ἦν ὄντως δίκαιόν τε καὶ πρέπον, ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ οὐ τοῖς κατὰ νόμον ἡμᾶς περιρραντη ρίοις καθαρίσαντος, ἀλλ᾽ αἵματι τῷ ἰδίῳ, καὶ ἡμᾶ; ῃ αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἀναθεῖναι ζωὴν, καὶ ὡς ἐν τάξει δι καίων ὀφλημάτων καταθέσθαι λοιπὸν τὸ μὴ πολιτεύς - σθαι μὲν ἑαυτοῖς, ἀντιδιδόναι δὲ ὥσπερ τὴν ὁλοσχερή πρὸς ἁγιασμὸν ἀφιέρωσιν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. Ὅτι γὰρ ἡμᾶς τὸ τίμιον αἷμα καὶ ὁ θάνατος τοῦ ὑπὲρ πάντων ἀποθανόντος Χριστοῦ, καὶ παντὸς διέσωσε κακοῦ, καὶ τῆς ἐν πνεύματι περιτομής γέγονε πρόξενον, δι' ἧς τὸ συνάπτεσθαι τῷ ἐπὶ πάντας Θεῷ κερδαίνομεν, καν τούτῳ πάλιν ἐψόμεθα. Γέγραπται γάρ τι τοιοῦτο ἐπὶ τῷ μετὰ Μωσέα γεγονότι στρατηγῷ, φημὶ δὲ πάλιν Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ναυῆ· ι Καὶ ἐγένετο μετ' ἐκεῖνα, καὶ ἀπέθανεν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ναυῆ δοῦλος Κυρίου ἑκατὸν δέκα ἐτῶν. Καὶ ἔθαψαν αὐτὸν τῆς τοῖς ὁρίοις τοῦ κλήρου αὐτοῦ. Ἐκεῖ ἔθηκαν μετ' αὐτοῦ εἰς μνῆμα, εἰς ὃ ἔθαψαν αὐτὸν ἐκεῖ, τὰς μαχαίρας τὰς πετρίνας, ἐν αἷς περιέτεμε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, Ἐθάπτετο μὲν γὰρ τεθνεὼς ὁ μακάριος Ἰησοῦς· παρ- επήγνυντο δὲ χρησίμως αἱ μάχαιραι τῷ μνημείῳ, πρὸς τὸν τῆς περιτομής υπουργήσασαι τύπον· ἵνα S. CYRILLI ADEXANDRINI ARCHIEP. agnoscemus, cum ad sanctum Mosen et Aaron ita B loqui comperiemus : • Hæc est lex ipsius Pascha. Omnis alienigena non comedet de eo: et omnem famulum, vel argento emptum circumcides eum: et tunc comedet de eo ". » Alienigenam quippe prorsus arcet, eum qui nondum per fidem Christo conjunctus est significans : eum autem qui peccato servit, et diabolo quodammodo mancipatus est, si prius circumcisus sit et purgatus, sacras attingere carnes opportune lunc sinit. Puri enim pure Chri- sti participes erimus, juxta illud quod in ec- clesiis concinne decantatur, Sancta sanctis. Æquum enim et consentaneum est, ut, cuin Salvator noster Christus pro nobis mortuus sit *, neque legalibus nos aspersionibus, sed suo sanguine purificaverit, ei quoque nostram vitam consecremus, ac instar justi debiti ei, non nobis, vivamus, ac animarum nostrarum integram consecrationem ad sanctifica- Lionem retribuamus. Quod enim pretiosus sanguis et mors qui pro omnibus mortuus est Christi, cum ab omni malo nos liberarit, tum circumcisionem spiritalem nobis conciliarit, per quam supremo Deo conjungimur, ex hoc etiam rursus loco vide. bimus. Scriptum enim est de successore Mosis, Josue nimirum, quiddam hujusmodi: Et factum est post illa, et mortuus est Jesus filius Nave ser- vus Domini, centum decem annorum. Et sepelie ruut eum ad fines sortis ejus. Ibi posuerunt cum eo, in monumento, in quo sepelierunt eum ibi, cultros petrinos in quibus circumcidit filios Israel 4. » Sepultus enim est mortuus beatus Josue, et defixi sunt apud monumentum cultri qui ad circumcisionis typum servierant: ut hinc rursus intelligamus morti Salvatoris nostri Christi spiri- talis circumcisionis gratiam inhærere, omnium nobis cœlestium bonorum conciliatricem atque parariam. Intelligemus itaque illam in octava die circumcisionem, nibil Judaicum sentiendo, spirita- lem esse purificationem, in ſide et resurrectione Christi, peccati cujusvis depulsionem, mortis et corruptionis destructionem, conciliatricem sancti- tatis et conjunctionis cum Christo, libertatis ima- ginem, familiaritatis cum Deo viam et januam. Satis itaque hactenus spiritalium observationum undique collegimus : quibus in duo, ut par erat, capita distinctis cum convenientem unicuique dis- sertationem fecerimus: dicendum superest, quam ob causam spiritalis ipsa circumcisio honori quoque Sabbati quodammodo prævaleat. Circumcisio enim suscipitur etiam in Sabbato, legem de cessando in lie Sabbati nihil metuens. C * Exod. x11, 43, 41. Rom. v, 9. * Josue XXIV, 541.

Α βόλου χειρὸς τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχήν, ἐλευθέραν καὶ ἀνειμένην τῆς τυραννούσης ἐν ἡμῖν ἁμαρτίας ἀποτελεῖ, καὶ πλεονεξίας ἁπάσης τῆς ἐκ πονηρῶν δαιμόνων ἀμείνω δεικνύει. ᾿Αλλὰ καὶ πηλοῦ καὶ πλινθείας ἀνίησιν. Οὐ γὰρ ἔτι μολύνεσθαι ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς, ἢ τοῖς περὶ γῆν ἐγκαταφύρεσθαι πόνοις ἐᾷ, ἐλευθεροῖ δὲ καὶ θανάτου καὶ φθορᾶς· καὶ οὐκ ἐν τούτοις ὅλα τὰ ἐκ τῆς περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ θείας φύσεως ἀποτελεῖ κοινωνοὺς διὰ μετοχῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ἐπισυνάπτει γὰρ τοῖς εἰς ρημένοις ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, ὅτι καὶ ἐποίησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸ Πάσχα, τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτη ἡμέρᾳ τοῦ μηνός, καὶ ἐφάγοσαν ἀπὸ τοῦ σίτου τῆς γῆς, άζυμα καὶ νέα. Οὐ γὰρ ἔστιν ἑτέρως δύνασθαι μετασχεῖν τοῦ 'Αμνοῦ τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἄζυμόν τε καὶ νέαν τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων εὑρέσθαι τροφήν, μὴ προπαρελθόντας μὲν τὸν μυστικὸν Ἰορδάνην, τὴν δὲ ἐκ τοῦ ζῶντος λόγου λαβόντας περιτομὴν, καὶ προαποτριψαμένους τρόπον τινά, καθάπερ κηλίδα ψυχικήν, τὸν ὀνειδισμὸν Αἰγύπτου, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν διερμηνευθέντα τρόπον. Οτι γὰρ ὡς ὀνειδισμοῦ καὶ ἀκαθαρσίας ἀνάμεστον ἁπάσης, τὸν οὔπω περι τετμημένον καταμυσάττεται Θεός, οὐ τὴν σάρκα βδελυττόμενος, ἣν οὐκ ἀπηξίωσε δημιουργεῖν, ἀλλὰ τὸν ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς ὑγιῶς ἔτι καὶ ὁλο κλήρως, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, ἔχοντα διὰ τὸ μηδὲν ἀποβαλεῖν, διαγνωσόμεθα πάλιν, ὅταν εύρωμεν λέ γοντα πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα, καὶ τὸν Ἀαρών· • Οὗτος ὁ νόμος τοῦ Πάσχα. Πᾶς ἀλλογενὴς οὐκ ἔδ:- ται ἀπ' αὐτοῦ, καὶ πάντα οἰκέτην τινὸς καὶ ἀργυρώ νητον περιτεμεῖς αὐτὸν, καὶ τότε φάγεται ἀπ' αὐτ τοῦ. » Εξείργει μὲν γὰρ παντελῶς τὸν ἀλλόφυλον, τὸν οὔπω διὰ πίστεως προσοικειωθέντα Χριστῷ διὰ τούτου δηλῶν· τὸν δέ γε τῇ ἁμαρτίᾳ δουλεύοντα, καὶ τῷ διαβόλῳ τρόπον τινὰ καταπεπραμένον, προ- περιτμηθέντα καὶ προκεκαθαρμένον τῶν ἱερῶν ἅπτε σθαι κρεῶν εὐκαίρως δὴ λίαν ἐφίησι τότε. Καθαροί γὰρ μᾶλλον καθαρῶς μεθέξομεν τοῦ Χριστοῦ, κατά τὸ ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις εὐρύθμως ἀναφωνούμενον, Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ γὰρ ἦν ὄντως δίκαιόν τε καὶ πρέπον, ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ οὐ τοῖς κατὰ νόμον ἡμᾶς περιρραντη ρίοις καθαρίσαντος, ἀλλ᾽ αἵματι τῷ ἰδίῳ, καὶ ἡμᾶ; ῃ αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἀναθεῖναι ζωὴν, καὶ ὡς ἐν τάξει δι καίων ὀφλημάτων καταθέσθαι λοιπὸν τὸ μὴ πολιτεύς - σθαι μὲν ἑαυτοῖς, ἀντιδιδόναι δὲ ὥσπερ τὴν ὁλοσχερή πρὸς ἁγιασμὸν ἀφιέρωσιν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. Ὅτι γὰρ ἡμᾶς τὸ τίμιον αἷμα καὶ ὁ θάνατος τοῦ ὑπὲρ πάντων ἀποθανόντος Χριστοῦ, καὶ παντὸς διέσωσε κακοῦ, καὶ τῆς ἐν πνεύματι περιτομής γέγονε πρόξενον, δι' ἧς τὸ συνάπτεσθαι τῷ ἐπὶ πάντας Θεῷ κερδαίνομεν, καν τούτῳ πάλιν ἐψόμεθα. Γέγραπται γάρ τι τοιοῦτο ἐπὶ τῷ μετὰ Μωσέα γεγονότι στρατηγῷ, φημὶ δὲ πάλιν Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ναυῆ· ι Καὶ ἐγένετο μετ' ἐκεῖνα, καὶ ἀπέθανεν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ναυῆ δοῦλος Κυρίου ἑκατὸν δέκα ἐτῶν. Καὶ ἔθαψαν αὐτὸν τῆς τοῖς ὁρίοις τοῦ κλήρου αὐτοῦ. Ἐκεῖ ἔθηκαν μετ' αὐτοῦ εἰς μνῆμα, εἰς ὃ ἔθαψαν αὐτὸν ἐκεῖ, τὰς μαχαίρας τὰς πετρίνας, ἐν αἷς περιέτεμε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, Ἐθάπτετο μὲν γὰρ τεθνεὼς ὁ μακάριος Ἰησοῦς· παρ- επήγνυντο δὲ χρησίμως αἱ μάχαιραι τῷ μνημείῳ, πρὸς τὸν τῆς περιτομής υπουργήσασαι τύπον· ἵνα S. CYRILLI ADEXANDRINI ARCHIEP. agnoscemus, cum ad sanctum Mosen et Aaron ita B loqui comperiemus : • Hæc est lex ipsius Pascha. Omnis alienigena non comedet de eo: et omnem famulum, vel argento emptum circumcides eum: et tunc comedet de eo ". » Alienigenam quippe prorsus arcet, eum qui nondum per fidem Christo conjunctus est significans : eum autem qui peccato servit, et diabolo quodammodo mancipatus est, si prius circumcisus sit et purgatus, sacras attingere carnes opportune lunc sinit. Puri enim pure Chri- sti participes erimus, juxta illud quod in ec- clesiis concinne decantatur, Sancta sanctis. Æquum enim et consentaneum est, ut, cuin Salvator noster Christus pro nobis mortuus sit *, neque legalibus nos aspersionibus, sed suo sanguine purificaverit, ei quoque nostram vitam consecremus, ac instar justi debiti ei, non nobis, vivamus, ac animarum nostrarum integram consecrationem ad sanctifica- Lionem retribuamus. Quod enim pretiosus sanguis et mors qui pro omnibus mortuus est Christi, cum ab omni malo nos liberarit, tum circumcisionem spiritalem nobis conciliarit, per quam supremo Deo conjungimur, ex hoc etiam rursus loco vide. bimus. Scriptum enim est de successore Mosis, Josue nimirum, quiddam hujusmodi: Et factum est post illa, et mortuus est Jesus filius Nave ser- vus Domini, centum decem annorum. Et sepelie ruut eum ad fines sortis ejus. Ibi posuerunt cum eo, in monumento, in quo sepelierunt eum ibi, cultros petrinos in quibus circumcidit filios Israel 4. » Sepultus enim est mortuus beatus Josue, et defixi sunt apud monumentum cultri qui ad circumcisionis typum servierant: ut hinc rursus intelligamus morti Salvatoris nostri Christi spiri- talis circumcisionis gratiam inhærere, omnium nobis cœlestium bonorum conciliatricem atque parariam. Intelligemus itaque illam in octava die circumcisionem, nibil Judaicum sentiendo, spirita- lem esse purificationem, in ſide et resurrectione Christi, peccati cujusvis depulsionem, mortis et corruptionis destructionem, conciliatricem sancti- tatis et conjunctionis cum Christo, libertatis ima- ginem, familiaritatis cum Deo viam et januam. Satis itaque hactenus spiritalium observationum undique collegimus : quibus in duo, ut par erat, capita distinctis cum convenientem unicuique dis- sertationem fecerimus: dicendum superest, quam ob causam spiritalis ipsa circumcisio honori quoque Sabbati quodammodo prævaleat. Circumcisio enim suscipitur etiam in Sabbato, legem de cessando in lie Sabbati nihil metuens. C * Exod. x11, 43, 41. Rom. v, 9. * Josue XXIV, 541.

Α βόλου χειρὸς τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχήν, ἐλευθέραν καὶ ἀνειμένην τῆς τυραννούσης ἐν ἡμῖν ἁμαρτίας ἀποτελεῖ, καὶ πλεονεξίας ἁπάσης τῆς ἐκ πονηρῶν δαιμόνων ἀμείνω δεικνύει. ᾿Αλλὰ καὶ πηλοῦ καὶ πλινθείας ἀνίησιν. Οὐ γὰρ ἔτι μολύνεσθαι ταῖς τῆς σαρκὸς ἡδοναῖς, ἢ τοῖς περὶ γῆν ἐγκαταφύρεσθαι πόνοις ἐᾷ, ἐλευθεροῖ δὲ καὶ θανάτου καὶ φθορᾶς· καὶ οὐκ ἐν τούτοις ὅλα τὰ ἐκ τῆς περιτομῆς, ἀλλὰ καὶ θείας φύσεως ἀποτελεῖ κοινωνοὺς διὰ μετοχῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ἐπισυνάπτει γὰρ τοῖς εἰς ρημένοις ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς, ὅτι καὶ ἐποίησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸ Πάσχα, τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτη ἡμέρᾳ τοῦ μηνός, καὶ ἐφάγοσαν ἀπὸ τοῦ σίτου τῆς γῆς, άζυμα καὶ νέα. Οὐ γὰρ ἔστιν ἑτέρως δύνασθαι μετασχεῖν τοῦ 'Αμνοῦ τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἄζυμόν τε καὶ νέαν τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων εὑρέσθαι τροφήν, μὴ προπαρελθόντας μὲν τὸν μυστικὸν Ἰορδάνην, τὴν δὲ ἐκ τοῦ ζῶντος λόγου λαβόντας περιτομὴν, καὶ προαποτριψαμένους τρόπον τινά, καθάπερ κηλίδα ψυχικήν, τὸν ὀνειδισμὸν Αἰγύπτου, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν διερμηνευθέντα τρόπον. Οτι γὰρ ὡς ὀνειδισμοῦ καὶ ἀκαθαρσίας ἀνάμεστον ἁπάσης, τὸν οὔπω περι τετμημένον καταμυσάττεται Θεός, οὐ τὴν σάρκα βδελυττόμενος, ἣν οὐκ ἀπηξίωσε δημιουργεῖν, ἀλλὰ τὸν ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς ὑγιῶς ἔτι καὶ ὁλο κλήρως, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, ἔχοντα διὰ τὸ μηδὲν ἀποβαλεῖν, διαγνωσόμεθα πάλιν, ὅταν εύρωμεν λέ γοντα πρὸς τὸν ἅγιον Μωσέα, καὶ τὸν Ἀαρών· • Οὗτος ὁ νόμος τοῦ Πάσχα. Πᾶς ἀλλογενὴς οὐκ ἔδ:- ται ἀπ' αὐτοῦ, καὶ πάντα οἰκέτην τινὸς καὶ ἀργυρώ νητον περιτεμεῖς αὐτὸν, καὶ τότε φάγεται ἀπ' αὐτ τοῦ. » Εξείργει μὲν γὰρ παντελῶς τὸν ἀλλόφυλον, τὸν οὔπω διὰ πίστεως προσοικειωθέντα Χριστῷ διὰ τούτου δηλῶν· τὸν δέ γε τῇ ἁμαρτίᾳ δουλεύοντα, καὶ τῷ διαβόλῳ τρόπον τινὰ καταπεπραμένον, προ- περιτμηθέντα καὶ προκεκαθαρμένον τῶν ἱερῶν ἅπτε σθαι κρεῶν εὐκαίρως δὴ λίαν ἐφίησι τότε. Καθαροί γὰρ μᾶλλον καθαρῶς μεθέξομεν τοῦ Χριστοῦ, κατά τὸ ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις εὐρύθμως ἀναφωνούμενον, Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ γὰρ ἦν ὄντως δίκαιόν τε καὶ πρέπον, ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ οὐ τοῖς κατὰ νόμον ἡμᾶς περιρραντη ρίοις καθαρίσαντος, ἀλλ᾽ αἵματι τῷ ἰδίῳ, καὶ ἡμᾶ; ῃ αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἀναθεῖναι ζωὴν, καὶ ὡς ἐν τάξει δι καίων ὀφλημάτων καταθέσθαι λοιπὸν τὸ μὴ πολιτεύς - σθαι μὲν ἑαυτοῖς, ἀντιδιδόναι δὲ ὥσπερ τὴν ὁλοσχερή πρὸς ἁγιασμὸν ἀφιέρωσιν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. Ὅτι γὰρ ἡμᾶς τὸ τίμιον αἷμα καὶ ὁ θάνατος τοῦ ὑπὲρ πάντων ἀποθανόντος Χριστοῦ, καὶ παντὸς διέσωσε κακοῦ, καὶ τῆς ἐν πνεύματι περιτομής γέγονε πρόξενον, δι' ἧς τὸ συνάπτεσθαι τῷ ἐπὶ πάντας Θεῷ κερδαίνομεν, καν τούτῳ πάλιν ἐψόμεθα. Γέγραπται γάρ τι τοιοῦτο ἐπὶ τῷ μετὰ Μωσέα γεγονότι στρατηγῷ, φημὶ δὲ πάλιν Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ναυῆ· ι Καὶ ἐγένετο μετ' ἐκεῖνα, καὶ ἀπέθανεν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ναυῆ δοῦλος Κυρίου ἑκατὸν δέκα ἐτῶν. Καὶ ἔθαψαν αὐτὸν τῆς τοῖς ὁρίοις τοῦ κλήρου αὐτοῦ. Ἐκεῖ ἔθηκαν μετ' αὐτοῦ εἰς μνῆμα, εἰς ὃ ἔθαψαν αὐτὸν ἐκεῖ, τὰς μαχαίρας τὰς πετρίνας, ἐν αἷς περιέτεμε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, Ἐθάπτετο μὲν γὰρ τεθνεὼς ὁ μακάριος Ἰησοῦς· παρ- επήγνυντο δὲ χρησίμως αἱ μάχαιραι τῷ μνημείῳ, πρὸς τὸν τῆς περιτομής υπουργήσασαι τύπον· ἵνα S. CYRILLI ADEXANDRINI ARCHIEP. agnoscemus, cum ad sanctum Mosen et Aaron ita B loqui comperiemus : • Hæc est lex ipsius Pascha. Omnis alienigena non comedet de eo: et omnem famulum, vel argento emptum circumcides eum: et tunc comedet de eo ". » Alienigenam quippe prorsus arcet, eum qui nondum per fidem Christo conjunctus est significans : eum autem qui peccato servit, et diabolo quodammodo mancipatus est, si prius circumcisus sit et purgatus, sacras attingere carnes opportune lunc sinit. Puri enim pure Chri- sti participes erimus, juxta illud quod in ec- clesiis concinne decantatur, Sancta sanctis. Æquum enim et consentaneum est, ut, cuin Salvator noster Christus pro nobis mortuus sit *, neque legalibus nos aspersionibus, sed suo sanguine purificaverit, ei quoque nostram vitam consecremus, ac instar justi debiti ei, non nobis, vivamus, ac animarum nostrarum integram consecrationem ad sanctifica- Lionem retribuamus. Quod enim pretiosus sanguis et mors qui pro omnibus mortuus est Christi, cum ab omni malo nos liberarit, tum circumcisionem spiritalem nobis conciliarit, per quam supremo Deo conjungimur, ex hoc etiam rursus loco vide. bimus. Scriptum enim est de successore Mosis, Josue nimirum, quiddam hujusmodi: Et factum est post illa, et mortuus est Jesus filius Nave ser- vus Domini, centum decem annorum. Et sepelie ruut eum ad fines sortis ejus. Ibi posuerunt cum eo, in monumento, in quo sepelierunt eum ibi, cultros petrinos in quibus circumcidit filios Israel 4. » Sepultus enim est mortuus beatus Josue, et defixi sunt apud monumentum cultri qui ad circumcisionis typum servierant: ut hinc rursus intelligamus morti Salvatoris nostri Christi spiri- talis circumcisionis gratiam inhærere, omnium nobis cœlestium bonorum conciliatricem atque parariam. Intelligemus itaque illam in octava die circumcisionem, nibil Judaicum sentiendo, spirita- lem esse purificationem, in ſide et resurrectione Christi, peccati cujusvis depulsionem, mortis et corruptionis destructionem, conciliatricem sancti- tatis et conjunctionis cum Christo, libertatis ima- ginem, familiaritatis cum Deo viam et januam. Satis itaque hactenus spiritalium observationum undique collegimus : quibus in duo, ut par erat, capita distinctis cum convenientem unicuique dis- sertationem fecerimus: dicendum superest, quam ob causam spiritalis ipsa circumcisio honori quoque Sabbati quodammodo prævaleat. Circumcisio enim suscipitur etiam in Sabbato, legem de cessando in lie Sabbati nihil metuens. C * Exod. x11, 43, 41. Rom. v, 9. * Josue XXIV, 541.

πάλιν ἡμεῖς διὰ τούτου συνῶμεν, ὅτι τῷ θανάτῳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς παραπέπηγεν ἡ χάρις ἡ πάντων ἡμῖν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν προμνήστρια. Έκληψόμεθα τοίνυν τὴν ἐν ὀγδόη περιτομήν, Ἰουδαϊκὸν νοοῦντες οὐδὲν, τὴν διὰ πνεύματος κάθαρσιν, ἐν πίστει καὶ ἀναστάσει Χρι- στοῦ, πάσης ἁμαρτίας ἀποβολήν, θανάτου καὶ φθορᾶς ἀναίρεσιν, πρόξενον ἁγιασμοῦ καὶ οἰκειότητος τῆς εἰς Χριστὸν, ἐλευθερίας εἰκόνα, τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειώσεως ὁδόν τε καὶ θύραν. Αλις μὲν οὖν ἤδη τῶν ἐπὶ τούτοις πανταχόθεν ἡμῖν ἠρανισμένων θεωρημάτων πνευματικῶν, διῃρημένοιν δὲ, ὡς εἰκὸς, τοῖν δυοῖν κεφαλαίοιν, ἑκάστῳ τε τὸν αὐτῷ πρέποντα διηντληκότες λόγον· λείπον ἂν εἴη καὶ χρεωστούμε- νον εἰπεῖν, ὅτου δὴ χάριν τῆς περιτομῆς τὸ χρῆμα τὸ πνευματικὸν κατανεανιεύεται πως καὶ τῆς τοῦ Σαββάτου τιμῆς. Δεκτὴ γὰρ ἡ περιτομὴ καὶ ἐν Σαββάτῳ, τὸν ἐπ' αὐτῷ τῆς ἀργίας οὐ καταφρίττουσα νόμον. Β Κατασημαίνοντος τοίνυν, τοῦ μὲν ἐν ἑβδόμη σαβ- Α βατισμοῦ τὴν ἐκ φαυλότητος ἁπάσης ῥᾳστώνην τε καὶ ἀργίαν, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας σχολήν, ση μαινούσης δὲ πάλιν τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς οὐδὲν παρὰ ταῦτα ἕτερον (ὡς ἐν ἐξηλλαγμένῳ τρόπῳ τὸ γὰρ, οἶμαι, τῶν περιττῶν ἐπιθυμιῶν ἀπαλλάττεσθαι, καὶ ἡδονῆς τῆς πλείονος, τὴν ἐκ φαυλότητος ἀργίαν ὠδίνειν διαφανῶς)· οὐχ ὅπως κατ' οὐδένα παραλύου σαν τρόπον τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ νόμον τὴν περιτομὴν εὑρήσομεν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ συνασπίζουσαν, καὶ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν μονονουχὶ καὶ συνθέουσαν λόγον, καὶ ὅτι προσῆκεν άργεῖν, καὶ ἀνεῖσθαι φαυλότητος ἀνα- φανδὸν ἀγορεύουσαν, ὡς εἶναι ταυτὸν ἀμφότερα, τό τε περιτέμνεσθαι λέγω, καὶ τὸ ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, καθόσονπερ ἄν τις ἄριστά γε ποιῶν ὑπολάβοι, κατὰ τὴν ἐξ ἀμφοῖν εἰς ἕνα σκοπὸν συνδρομήν. Οὐ γὰρ δήπου τῷ παχεῖ τῆς ἱστορίας προσεδρεύσομεν τύπῳ, προσβαλοῦμεν δὲ μᾶλλον πνευματικῶς τοῖς λογίοις τοῦ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀκατηγορήτως καὶ ἐν Σαβ- βάτῳ τὸ ἐκ τῆς περιτομῆς εἰσβήσεται χρήσιμον, ἐπεὶ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, βεβηλοῦσιν οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ναῷ τὸ Σάββατον ἱερουργοῦντες ἐν αὐτῷ, καὶ τῶν συνήθων οὐ καταλήγοντες, καὶ ἀναί- τιοί εἰσιν, ὡς αὐτὸς αὐτοῖς μεμαρτύρηκεν ὁ Κριτής, εὗ δὴ μάλα καὶ λίαν εἰκότως. Εργων γὰρ ἱερῶν καὶ τῶν ὅσα τὸ θεῖον εὐφραίνει ποῖος ἂν γένοιτο καιρός, ὅτι προσῆκεν ἡμᾶς ἀποσχέσθαι λέγων ; τὸ δὲ καταλήγειν τῆς ἐν εὐσεβείᾳ σπουδῆς κατὰ τίνα χρόνον οὐκ ἐπι- ζήμιον ; Φαυλότητος οὖν ἄρα, καὶ μόνης τῆς βδελυρᾶς ἁμαρτίας ἀξιεπαινετωτάτην έχει κατάλυσιν καὶ ἀνακωχὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, διακωλύει δὲ οὐδαμῶς ἔργοις μὲν ἐφήδεσθαι τοῖς ἱεροῖς, ὅπερ δ' ἂν οἴηταί τις πρὸς ὠφέλειαν ἔσεσθαι τῇ οἰκεία ψυχή, τοῦτο καὶ λίαν ἐπείγεσθαι περαίνειν ὀρθῶς ἀνεγκλή τως ἐφίησι. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις αὐτὸ καὶ ἐν τῇ δυνάμει τῆς περιτομῆς εἰσκεκομισμένον τὸ χρήσιμον. Ἐν γὰρ τῷ τὰς εἰς τὸ φαῦλον ἡδονὰς ἀποτέμνειν, ἀργίας μὲν τῆς εἰς ἁμαρτίαν ὁρᾶται γένεσις, λατρείας δὲ τῆς ἐν πνεύματι καὶ πολιτείας τῆς ἱερωτάτης ἀρχή. Αλλ' ή γε διαφορὰ μικρὰ μὲν ἐν τούτοις, ἀναγκαία δ' οὖν ὅμως. Τὸ γὰρ ἄμφω μὴ ἐν ἑβδόμῃ τελεῖσθαι προστάττειν, μήτε μὴν ἐν ὀγδόῃ τυχόν, ὅτι διέσταλταί πως, ὁ ἐφ' ἑκάστῳ λόγος δίδωσιν ἐννοεῖν. 'Αλλ' ἔχει τινὰ καὶ τοῦτο διάνοιαν οὐκ ἄκομψον, ὥς γέ μοι φαί- νεται. Τὸ γὰρ ἀργῆσαι φαυλότητος, οὔπω πάντως ἐστὶ καὶ φαυλότητος ἀποβολή. Πρεμεῖ γὰρ πολλάκις ἐν ἡμῖν τὰ πάθη, τῆς μὲν διανοίας οὐκ ἔξωθεν ὄντα * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. C Cum ergo septimæ diei sabbatismus cessationem et relaxationem ab omni nequitia et otium a pec- cato significet, rursus autem spiritalis circumcisio nihil aliud quam hæc ipsa tanquam alio modo de- signet: majoribus enim cupiditatibus ac pluribus voluptatibus liberari, cessationem a vitio manifeste parere arbitror; non tantum circumci- sionem nullo modo Sabbati legem evertere compe- riemus, sed eam juvare, et in unam eamdemque propemodum rationem concurrere, palamque do- cere a nequitia cessandum esse, adeo ut unum idemque sint hæc duo, circumcidi nimirum et cessare in Sabbato, quatenus ad unum scopum tendere rectissime censeri queunt. Non enim cras- siori historiæ typo inhærebimus, sed Spiritus ora- cula spiritaliter potius attendemus. Itaque circum- cisio utiliter etiam fit in Sabbato ; nam juxta Servatoris vocem, sacerdotes in templo Sabba- tum violant, in eo sacra facientes, et consueta facere non cessantes, et sine crimine sunt, at ipse ille judex eis jure merito protestatus est Quodnam enim tempus est in quo cessare a bonis Deoque gratis operibus abstinere debeamus? aut quo tempore a pietatis studiis impune cessare possumus? Otium igitur illud Sábbaticum maxime laudabilem nequitiæ et exsecrabilis peccati cessa- tionem continet, sed nequaquam nos sanctis operi- bus oblectari prohibet, et quod animæ adjumento fore censueris, id.te recte aggredi inculpate con- cedit. Id vero utilitatis in ipsa quoque circum- cisionis virtute videre licet. In præcidendis enim voluptatibus improbis, initium quidem est cessa- tionis in peccatum, sed spiritalis et sanctissimæ conversationis primordium. Verum exigua in his est differentia, nihilominus necessaria. Nam quod ambo nec septima nec octava die perfici jubet, distinctam esse quodammodo utriusque rationem significat. Sed et hoc non inelegantem habet, ut mihi videtur, intellectum. Cessare enim a peccato nondum plane est abjicere peccatum. Sæpe enim sedantur in nobis perturbationes, non tamen extra animum sunt penitus, sed sobria ratione ceu freno quodam ac præterea præ exercitationis laboribus ad invitam quietem adiguntur. Excutere vero per- p turbationem, quoad homini convenit, aliud utique Matth. XII, 5. est ab ipso et majus quiddam quam a per- turbatione cessare. His ita statutis, cogitandum

πάλιν ἡμεῖς διὰ τούτου συνῶμεν, ὅτι τῷ θανάτῳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς παραπέπηγεν ἡ χάρις ἡ πάντων ἡμῖν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν προμνήστρια. Έκληψόμεθα τοίνυν τὴν ἐν ὀγδόη περιτομήν, Ἰουδαϊκὸν νοοῦντες οὐδὲν, τὴν διὰ πνεύματος κάθαρσιν, ἐν πίστει καὶ ἀναστάσει Χρι- στοῦ, πάσης ἁμαρτίας ἀποβολήν, θανάτου καὶ φθορᾶς ἀναίρεσιν, πρόξενον ἁγιασμοῦ καὶ οἰκειότητος τῆς εἰς Χριστὸν, ἐλευθερίας εἰκόνα, τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειώσεως ὁδόν τε καὶ θύραν. Αλις μὲν οὖν ἤδη τῶν ἐπὶ τούτοις πανταχόθεν ἡμῖν ἠρανισμένων θεωρημάτων πνευματικῶν, διῃρημένοιν δὲ, ὡς εἰκὸς, τοῖν δυοῖν κεφαλαίοιν, ἑκάστῳ τε τὸν αὐτῷ πρέποντα διηντληκότες λόγον· λείπον ἂν εἴη καὶ χρεωστούμε- νον εἰπεῖν, ὅτου δὴ χάριν τῆς περιτομῆς τὸ χρῆμα τὸ πνευματικὸν κατανεανιεύεται πως καὶ τῆς τοῦ Σαββάτου τιμῆς. Δεκτὴ γὰρ ἡ περιτομὴ καὶ ἐν Σαββάτῳ, τὸν ἐπ' αὐτῷ τῆς ἀργίας οὐ καταφρίττουσα νόμον. Β Κατασημαίνοντος τοίνυν, τοῦ μὲν ἐν ἑβδόμη σαβ- Α βατισμοῦ τὴν ἐκ φαυλότητος ἁπάσης ῥᾳστώνην τε καὶ ἀργίαν, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας σχολήν, ση μαινούσης δὲ πάλιν τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς οὐδὲν παρὰ ταῦτα ἕτερον (ὡς ἐν ἐξηλλαγμένῳ τρόπῳ τὸ γὰρ, οἶμαι, τῶν περιττῶν ἐπιθυμιῶν ἀπαλλάττεσθαι, καὶ ἡδονῆς τῆς πλείονος, τὴν ἐκ φαυλότητος ἀργίαν ὠδίνειν διαφανῶς)· οὐχ ὅπως κατ' οὐδένα παραλύου σαν τρόπον τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ νόμον τὴν περιτομὴν εὑρήσομεν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ συνασπίζουσαν, καὶ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν μονονουχὶ καὶ συνθέουσαν λόγον, καὶ ὅτι προσῆκεν άργεῖν, καὶ ἀνεῖσθαι φαυλότητος ἀνα- φανδὸν ἀγορεύουσαν, ὡς εἶναι ταυτὸν ἀμφότερα, τό τε περιτέμνεσθαι λέγω, καὶ τὸ ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, καθόσονπερ ἄν τις ἄριστά γε ποιῶν ὑπολάβοι, κατὰ τὴν ἐξ ἀμφοῖν εἰς ἕνα σκοπὸν συνδρομήν. Οὐ γὰρ δήπου τῷ παχεῖ τῆς ἱστορίας προσεδρεύσομεν τύπῳ, προσβαλοῦμεν δὲ μᾶλλον πνευματικῶς τοῖς λογίοις τοῦ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀκατηγορήτως καὶ ἐν Σαβ- βάτῳ τὸ ἐκ τῆς περιτομῆς εἰσβήσεται χρήσιμον, ἐπεὶ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, βεβηλοῦσιν οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ναῷ τὸ Σάββατον ἱερουργοῦντες ἐν αὐτῷ, καὶ τῶν συνήθων οὐ καταλήγοντες, καὶ ἀναί- τιοί εἰσιν, ὡς αὐτὸς αὐτοῖς μεμαρτύρηκεν ὁ Κριτής, εὗ δὴ μάλα καὶ λίαν εἰκότως. Εργων γὰρ ἱερῶν καὶ τῶν ὅσα τὸ θεῖον εὐφραίνει ποῖος ἂν γένοιτο καιρός, ὅτι προσῆκεν ἡμᾶς ἀποσχέσθαι λέγων ; τὸ δὲ καταλήγειν τῆς ἐν εὐσεβείᾳ σπουδῆς κατὰ τίνα χρόνον οὐκ ἐπι- ζήμιον ; Φαυλότητος οὖν ἄρα, καὶ μόνης τῆς βδελυρᾶς ἁμαρτίας ἀξιεπαινετωτάτην έχει κατάλυσιν καὶ ἀνακωχὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, διακωλύει δὲ οὐδαμῶς ἔργοις μὲν ἐφήδεσθαι τοῖς ἱεροῖς, ὅπερ δ' ἂν οἴηταί τις πρὸς ὠφέλειαν ἔσεσθαι τῇ οἰκεία ψυχή, τοῦτο καὶ λίαν ἐπείγεσθαι περαίνειν ὀρθῶς ἀνεγκλή τως ἐφίησι. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις αὐτὸ καὶ ἐν τῇ δυνάμει τῆς περιτομῆς εἰσκεκομισμένον τὸ χρήσιμον. Ἐν γὰρ τῷ τὰς εἰς τὸ φαῦλον ἡδονὰς ἀποτέμνειν, ἀργίας μὲν τῆς εἰς ἁμαρτίαν ὁρᾶται γένεσις, λατρείας δὲ τῆς ἐν πνεύματι καὶ πολιτείας τῆς ἱερωτάτης ἀρχή. Αλλ' ή γε διαφορὰ μικρὰ μὲν ἐν τούτοις, ἀναγκαία δ' οὖν ὅμως. Τὸ γὰρ ἄμφω μὴ ἐν ἑβδόμῃ τελεῖσθαι προστάττειν, μήτε μὴν ἐν ὀγδόῃ τυχόν, ὅτι διέσταλταί πως, ὁ ἐφ' ἑκάστῳ λόγος δίδωσιν ἐννοεῖν. 'Αλλ' ἔχει τινὰ καὶ τοῦτο διάνοιαν οὐκ ἄκομψον, ὥς γέ μοι φαί- νεται. Τὸ γὰρ ἀργῆσαι φαυλότητος, οὔπω πάντως ἐστὶ καὶ φαυλότητος ἀποβολή. Πρεμεῖ γὰρ πολλάκις ἐν ἡμῖν τὰ πάθη, τῆς μὲν διανοίας οὐκ ἔξωθεν ὄντα * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. C Cum ergo septimæ diei sabbatismus cessationem et relaxationem ab omni nequitia et otium a pec- cato significet, rursus autem spiritalis circumcisio nihil aliud quam hæc ipsa tanquam alio modo de- signet: majoribus enim cupiditatibus ac pluribus voluptatibus liberari, cessationem a vitio manifeste parere arbitror; non tantum circumci- sionem nullo modo Sabbati legem evertere compe- riemus, sed eam juvare, et in unam eamdemque propemodum rationem concurrere, palamque do- cere a nequitia cessandum esse, adeo ut unum idemque sint hæc duo, circumcidi nimirum et cessare in Sabbato, quatenus ad unum scopum tendere rectissime censeri queunt. Non enim cras- siori historiæ typo inhærebimus, sed Spiritus ora- cula spiritaliter potius attendemus. Itaque circum- cisio utiliter etiam fit in Sabbato ; nam juxta Servatoris vocem, sacerdotes in templo Sabba- tum violant, in eo sacra facientes, et consueta facere non cessantes, et sine crimine sunt, at ipse ille judex eis jure merito protestatus est Quodnam enim tempus est in quo cessare a bonis Deoque gratis operibus abstinere debeamus? aut quo tempore a pietatis studiis impune cessare possumus? Otium igitur illud Sábbaticum maxime laudabilem nequitiæ et exsecrabilis peccati cessa- tionem continet, sed nequaquam nos sanctis operi- bus oblectari prohibet, et quod animæ adjumento fore censueris, id.te recte aggredi inculpate con- cedit. Id vero utilitatis in ipsa quoque circum- cisionis virtute videre licet. In præcidendis enim voluptatibus improbis, initium quidem est cessa- tionis in peccatum, sed spiritalis et sanctissimæ conversationis primordium. Verum exigua in his est differentia, nihilominus necessaria. Nam quod ambo nec septima nec octava die perfici jubet, distinctam esse quodammodo utriusque rationem significat. Sed et hoc non inelegantem habet, ut mihi videtur, intellectum. Cessare enim a peccato nondum plane est abjicere peccatum. Sæpe enim sedantur in nobis perturbationes, non tamen extra animum sunt penitus, sed sobria ratione ceu freno quodam ac præterea præ exercitationis laboribus ad invitam quietem adiguntur. Excutere vero per- p turbationem, quoad homini convenit, aliud utique Matth. XII, 5. est ab ipso et majus quiddam quam a per- turbatione cessare. His ita statutis, cogitandum

πάλιν ἡμεῖς διὰ τούτου συνῶμεν, ὅτι τῷ θανάτῳ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς παραπέπηγεν ἡ χάρις ἡ πάντων ἡμῖν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν προμνήστρια. Έκληψόμεθα τοίνυν τὴν ἐν ὀγδόη περιτομήν, Ἰουδαϊκὸν νοοῦντες οὐδὲν, τὴν διὰ πνεύματος κάθαρσιν, ἐν πίστει καὶ ἀναστάσει Χρι- στοῦ, πάσης ἁμαρτίας ἀποβολήν, θανάτου καὶ φθορᾶς ἀναίρεσιν, πρόξενον ἁγιασμοῦ καὶ οἰκειότητος τῆς εἰς Χριστὸν, ἐλευθερίας εἰκόνα, τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειώσεως ὁδόν τε καὶ θύραν. Αλις μὲν οὖν ἤδη τῶν ἐπὶ τούτοις πανταχόθεν ἡμῖν ἠρανισμένων θεωρημάτων πνευματικῶν, διῃρημένοιν δὲ, ὡς εἰκὸς, τοῖν δυοῖν κεφαλαίοιν, ἑκάστῳ τε τὸν αὐτῷ πρέποντα διηντληκότες λόγον· λείπον ἂν εἴη καὶ χρεωστούμε- νον εἰπεῖν, ὅτου δὴ χάριν τῆς περιτομῆς τὸ χρῆμα τὸ πνευματικὸν κατανεανιεύεται πως καὶ τῆς τοῦ Σαββάτου τιμῆς. Δεκτὴ γὰρ ἡ περιτομὴ καὶ ἐν Σαββάτῳ, τὸν ἐπ' αὐτῷ τῆς ἀργίας οὐ καταφρίττουσα νόμον. Β Κατασημαίνοντος τοίνυν, τοῦ μὲν ἐν ἑβδόμη σαβ- Α βατισμοῦ τὴν ἐκ φαυλότητος ἁπάσης ῥᾳστώνην τε καὶ ἀργίαν, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας σχολήν, ση μαινούσης δὲ πάλιν τῆς ἐν πνεύματι περιτομῆς οὐδὲν παρὰ ταῦτα ἕτερον (ὡς ἐν ἐξηλλαγμένῳ τρόπῳ τὸ γὰρ, οἶμαι, τῶν περιττῶν ἐπιθυμιῶν ἀπαλλάττεσθαι, καὶ ἡδονῆς τῆς πλείονος, τὴν ἐκ φαυλότητος ἀργίαν ὠδίνειν διαφανῶς)· οὐχ ὅπως κατ' οὐδένα παραλύου σαν τρόπον τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ νόμον τὴν περιτομὴν εὑρήσομεν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ συνασπίζουσαν, καὶ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν μονονουχὶ καὶ συνθέουσαν λόγον, καὶ ὅτι προσῆκεν άργεῖν, καὶ ἀνεῖσθαι φαυλότητος ἀνα- φανδὸν ἀγορεύουσαν, ὡς εἶναι ταυτὸν ἀμφότερα, τό τε περιτέμνεσθαι λέγω, καὶ τὸ ἀργεῖν ἐν Σαββάτῳ, καθόσονπερ ἄν τις ἄριστά γε ποιῶν ὑπολάβοι, κατὰ τὴν ἐξ ἀμφοῖν εἰς ἕνα σκοπὸν συνδρομήν. Οὐ γὰρ δήπου τῷ παχεῖ τῆς ἱστορίας προσεδρεύσομεν τύπῳ, προσβαλοῦμεν δὲ μᾶλλον πνευματικῶς τοῖς λογίοις τοῦ Πνεύματος. Οὐκοῦν ἀκατηγορήτως καὶ ἐν Σαβ- βάτῳ τὸ ἐκ τῆς περιτομῆς εἰσβήσεται χρήσιμον, ἐπεὶ κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, βεβηλοῦσιν οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ναῷ τὸ Σάββατον ἱερουργοῦντες ἐν αὐτῷ, καὶ τῶν συνήθων οὐ καταλήγοντες, καὶ ἀναί- τιοί εἰσιν, ὡς αὐτὸς αὐτοῖς μεμαρτύρηκεν ὁ Κριτής, εὗ δὴ μάλα καὶ λίαν εἰκότως. Εργων γὰρ ἱερῶν καὶ τῶν ὅσα τὸ θεῖον εὐφραίνει ποῖος ἂν γένοιτο καιρός, ὅτι προσῆκεν ἡμᾶς ἀποσχέσθαι λέγων ; τὸ δὲ καταλήγειν τῆς ἐν εὐσεβείᾳ σπουδῆς κατὰ τίνα χρόνον οὐκ ἐπι- ζήμιον ; Φαυλότητος οὖν ἄρα, καὶ μόνης τῆς βδελυρᾶς ἁμαρτίας ἀξιεπαινετωτάτην έχει κατάλυσιν καὶ ἀνακωχὴν ἡ κατὰ τὸ Σάββατον ἀργία, διακωλύει δὲ οὐδαμῶς ἔργοις μὲν ἐφήδεσθαι τοῖς ἱεροῖς, ὅπερ δ' ἂν οἴηταί τις πρὸς ὠφέλειαν ἔσεσθαι τῇ οἰκεία ψυχή, τοῦτο καὶ λίαν ἐπείγεσθαι περαίνειν ὀρθῶς ἀνεγκλή τως ἐφίησι. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις αὐτὸ καὶ ἐν τῇ δυνάμει τῆς περιτομῆς εἰσκεκομισμένον τὸ χρήσιμον. Ἐν γὰρ τῷ τὰς εἰς τὸ φαῦλον ἡδονὰς ἀποτέμνειν, ἀργίας μὲν τῆς εἰς ἁμαρτίαν ὁρᾶται γένεσις, λατρείας δὲ τῆς ἐν πνεύματι καὶ πολιτείας τῆς ἱερωτάτης ἀρχή. Αλλ' ή γε διαφορὰ μικρὰ μὲν ἐν τούτοις, ἀναγκαία δ' οὖν ὅμως. Τὸ γὰρ ἄμφω μὴ ἐν ἑβδόμῃ τελεῖσθαι προστάττειν, μήτε μὴν ἐν ὀγδόῃ τυχόν, ὅτι διέσταλταί πως, ὁ ἐφ' ἑκάστῳ λόγος δίδωσιν ἐννοεῖν. 'Αλλ' ἔχει τινὰ καὶ τοῦτο διάνοιαν οὐκ ἄκομψον, ὥς γέ μοι φαί- νεται. Τὸ γὰρ ἀργῆσαι φαυλότητος, οὔπω πάντως ἐστὶ καὶ φαυλότητος ἀποβολή. Πρεμεῖ γὰρ πολλάκις ἐν ἡμῖν τὰ πάθη, τῆς μὲν διανοίας οὐκ ἔξωθεν ὄντα * IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IV. C Cum ergo septimæ diei sabbatismus cessationem et relaxationem ab omni nequitia et otium a pec- cato significet, rursus autem spiritalis circumcisio nihil aliud quam hæc ipsa tanquam alio modo de- signet: majoribus enim cupiditatibus ac pluribus voluptatibus liberari, cessationem a vitio manifeste parere arbitror; non tantum circumci- sionem nullo modo Sabbati legem evertere compe- riemus, sed eam juvare, et in unam eamdemque propemodum rationem concurrere, palamque do- cere a nequitia cessandum esse, adeo ut unum idemque sint hæc duo, circumcidi nimirum et cessare in Sabbato, quatenus ad unum scopum tendere rectissime censeri queunt. Non enim cras- siori historiæ typo inhærebimus, sed Spiritus ora- cula spiritaliter potius attendemus. Itaque circum- cisio utiliter etiam fit in Sabbato ; nam juxta Servatoris vocem, sacerdotes in templo Sabba- tum violant, in eo sacra facientes, et consueta facere non cessantes, et sine crimine sunt, at ipse ille judex eis jure merito protestatus est Quodnam enim tempus est in quo cessare a bonis Deoque gratis operibus abstinere debeamus? aut quo tempore a pietatis studiis impune cessare possumus? Otium igitur illud Sábbaticum maxime laudabilem nequitiæ et exsecrabilis peccati cessa- tionem continet, sed nequaquam nos sanctis operi- bus oblectari prohibet, et quod animæ adjumento fore censueris, id.te recte aggredi inculpate con- cedit. Id vero utilitatis in ipsa quoque circum- cisionis virtute videre licet. In præcidendis enim voluptatibus improbis, initium quidem est cessa- tionis in peccatum, sed spiritalis et sanctissimæ conversationis primordium. Verum exigua in his est differentia, nihilominus necessaria. Nam quod ambo nec septima nec octava die perfici jubet, distinctam esse quodammodo utriusque rationem significat. Sed et hoc non inelegantem habet, ut mihi videtur, intellectum. Cessare enim a peccato nondum plane est abjicere peccatum. Sæpe enim sedantur in nobis perturbationes, non tamen extra animum sunt penitus, sed sobria ratione ceu freno quodam ac præterea præ exercitationis laboribus ad invitam quietem adiguntur. Excutere vero per- p turbationem, quoad homini convenit, aliud utique Matth. XII, 5. est ab ipso et majus quiddam quam a per- turbatione cessare. His ita statutis, cogitandum

Α κατὰ τὸ πάντη · λογισμῷ δὲ τῷ σώφρονι, καθάπερ τινὶ χαλινῷ, περιενεχθέντα βιαίως εἰς ἀπάδουσαν αυτ τοῖς ἡσυχίαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς εἰς ἄσκησιν πόνοις καὶ οὐχ έκόντα παραχωρεῖ[ν]. Τὸ δὲ ἀποπείσασθαι πάθος, ὅσον ἀνθρώπῳ πρέπει, πάντως γε δήπου καὶ ἑτερόν τι παρ' ἐκεῖνό ἐστι, καὶ πολύ τι μεῖζον παρὰ τὸ ἀρ γῆσαι πάθους. Διεσκευασμένων δὲ οὕτω τῶν ἐπὶ τού- τοις λόγων, προσήκει λοιπὸν ἐννοεῖν, ὡς οὐ πρότερον ἐπὶ τὴν τῶν παθῶν, ἤτοι τῶν ἐξ ἡδονῆς πταισμάτων, ἥξομεν ἀποβολήν, δ καὶ διὰ τῆς περιτομῆς σημαίνε ται, μὴ οὐχὶ τῆς κατ' ἐνέργειαν δραστικῆς κακία; προκαταλύοντες, καὶ ἱστῶντες ὥσπερ εἰς ἀργίαν τὰ εἰς πλημμέλειαν τρέχοντα τοῦ νοῦ κινήματα. Βαθμῷ γὰρ ὥσπερ τινὶ τότε τῷ τοιούτῳ χρησάμενοι, καὶ προσέτι μεῖζον καὶ ὑπερτερούν ῥᾳδίως ἀναθησό μεθα [σ. ἀναβησόμεθα, την ολοσχερή φημι τῶν πα θῶν ἀποτομήν. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἀργῆσαι πάθους, έχει τινά μοῖραν τοῦ καὶ ἐφ' ἡμῖν κεῖσθαι δοκεῖν· καταλήξομεν γὰρ τοῦ κακοῦ τοῖς ἀμείνοσι τῶν ἰδίων θελημάτων ἐπιδιδόντες τὴν ῥοπήν· τὸ δὲ ἀπαλλάττεσθαι πάθους, οὐχὶ πάντως ἐφ' ἡμῖν, ἔργον δ' ἂν εἴη πρέπον ὄντως Χριστῷ τῷ παθόντι ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ πάντα ἀναῤῥυθμίσῃ πρὸς καινότητα ζωής. Διά τοι τοῦτο τὴν μὲν ὀγδόην ἡ περιτομή πρεπόντως ἀπεκληρώσατο, τὸν ἀνακαινιστὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ἀναστάσεως εἰσκομίζουσα καιρόν· γείτονα δὲ τὴν ὀπίσω βραχύ, τὴν ἑβδόμην, ἡ ἀργία. Λείπεται γάρ πως, καὶ ὀπίσω κεῖται βραχὺ τῆς ὁλοκλήρου τῶν παθῶν ἀποτομῆς, ἡ πρόσκαιρός τε καὶ κατὰ θέλησιν ἀργία. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΠΕΜΠΤΩ ΒΙΒΛΙΩ Α'. "Οτι κατὰ Ἑλλήνων ἀμαθεῖς ὑπονοίας, οὐ ταῖς ὥραις ὡς ἐξ ἀνάγκης υπόκειται τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως ιδίας ἐπί τε τὸ ἀγα θὸν καὶ τὸ ἐναντίον ἐρχόμεθα, καὶ ὅτι τοῖς τοῦ Θεοῦ νεύμασι διοικούμεθα. Β'. Ὅτι μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρὸν κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν ἐνωκίσθη παγίως ἡμῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Γ'. Ὅτι οὐ τῆς Ἰουδαίων ισχύος ἔργον ἦν τὸ ἐπὶ σταυρῷ πάθος, οὐδὲ ἐκ τῆς τινων πλεον εξίας ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' αὐτὸς ἑκὼν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦτο πέπονθεν, ἵνα πάντας διασώση. Δ'. "Οτι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμοιότητος ἀνακισμένος παντελῶς, ὅσον εἰς οὐσίας λόγον. Ε΄. Οτι οὐκ ἐλάττων ἐν δυνάμει καὶ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, μάλλον δὲ αὐτοσοφία καὶ δύναμις αὐτοῦ. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est demum nos perturbationes aut voluptatis pec- cata non prius abjecturos, quod per circumcisio- nem significatur, nisi ab actu peccandi prius ces- semus, et motus animi ad peccatum tendentes velut in quiete et otio sistamus. His enim quasi gradibus quibusdam utentes ad id, quod majus et superius est ascendemus, integram scilicet per- turbationum resectionem. Sed a perturbatione qui- dem cessare, ex iis est quæ in nostra potestate sita videntur; cessabimus eniro a malo si nostram voluntatem ad meliora ferri sinamus : perturbatione vero liberari, opis certe non est nostræ, sed Chri- sto revera conveniens opus, qui passus est pro nobis, ut omnia quoque ad vitæ novitatem refor- maret". Proindeque octavam diem circumcisio merito nacta est, tempus nobis resurrectionis quo renovandi sumus, ita ut loquar, significans : septi- mam vero quæ ei retro proxime conjuncta est, cessatio. A tergo enim quodammodo relinquitur, et aliquantum distat ab integra perturbationum re- sectione, temporaria et voluntaria cessatio. B CAPITA QUÆ IN LIBRO QUINTO CONTINENTUR. I. Quod non horis, ut perperam Graci sentiunt, necessitate quadam res humanæ subjectæ sint, sed voluntate nostra feramur in bonum sive malum; et quod Dei nutu gubernemur. II. Quod post Servatoris crucen el tempus resurre- ctionis a mortuis firmiter in nobis Spiritus sanclus inhabitaverit. III. Quod nec Judæorum robore, nec aliorum ulla vi adactus mortem in cruce sustinuerit, sed ipse ultro pro nobis eam pertulerit, ut omnes ser- varel. IV. Quod secundum naturam sit Filius nequaquam creaturis similis quoad substantiæ rationem. V. Quod minor non sit Deo ac Patre Filius, vir- tule et sapientia, sed ipsamet potius sapientia et virtus ejus. 4. Rom. III, 2.

Α κατὰ τὸ πάντη · λογισμῷ δὲ τῷ σώφρονι, καθάπερ τινὶ χαλινῷ, περιενεχθέντα βιαίως εἰς ἀπάδουσαν αυτ τοῖς ἡσυχίαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς εἰς ἄσκησιν πόνοις καὶ οὐχ έκόντα παραχωρεῖ[ν]. Τὸ δὲ ἀποπείσασθαι πάθος, ὅσον ἀνθρώπῳ πρέπει, πάντως γε δήπου καὶ ἑτερόν τι παρ' ἐκεῖνό ἐστι, καὶ πολύ τι μεῖζον παρὰ τὸ ἀρ γῆσαι πάθους. Διεσκευασμένων δὲ οὕτω τῶν ἐπὶ τού- τοις λόγων, προσήκει λοιπὸν ἐννοεῖν, ὡς οὐ πρότερον ἐπὶ τὴν τῶν παθῶν, ἤτοι τῶν ἐξ ἡδονῆς πταισμάτων, ἥξομεν ἀποβολήν, δ καὶ διὰ τῆς περιτομῆς σημαίνε ται, μὴ οὐχὶ τῆς κατ' ἐνέργειαν δραστικῆς κακία; προκαταλύοντες, καὶ ἱστῶντες ὥσπερ εἰς ἀργίαν τὰ εἰς πλημμέλειαν τρέχοντα τοῦ νοῦ κινήματα. Βαθμῷ γὰρ ὥσπερ τινὶ τότε τῷ τοιούτῳ χρησάμενοι, καὶ προσέτι μεῖζον καὶ ὑπερτερούν ῥᾳδίως ἀναθησό μεθα [σ. ἀναβησόμεθα, την ολοσχερή φημι τῶν πα θῶν ἀποτομήν. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἀργῆσαι πάθους, έχει τινά μοῖραν τοῦ καὶ ἐφ' ἡμῖν κεῖσθαι δοκεῖν· καταλήξομεν γὰρ τοῦ κακοῦ τοῖς ἀμείνοσι τῶν ἰδίων θελημάτων ἐπιδιδόντες τὴν ῥοπήν· τὸ δὲ ἀπαλλάττεσθαι πάθους, οὐχὶ πάντως ἐφ' ἡμῖν, ἔργον δ' ἂν εἴη πρέπον ὄντως Χριστῷ τῷ παθόντι ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ πάντα ἀναῤῥυθμίσῃ πρὸς καινότητα ζωής. Διά τοι τοῦτο τὴν μὲν ὀγδόην ἡ περιτομή πρεπόντως ἀπεκληρώσατο, τὸν ἀνακαινιστὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ἀναστάσεως εἰσκομίζουσα καιρόν· γείτονα δὲ τὴν ὀπίσω βραχύ, τὴν ἑβδόμην, ἡ ἀργία. Λείπεται γάρ πως, καὶ ὀπίσω κεῖται βραχὺ τῆς ὁλοκλήρου τῶν παθῶν ἀποτομῆς, ἡ πρόσκαιρός τε καὶ κατὰ θέλησιν ἀργία. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΠΕΜΠΤΩ ΒΙΒΛΙΩ Α'. "Οτι κατὰ Ἑλλήνων ἀμαθεῖς ὑπονοίας, οὐ ταῖς ὥραις ὡς ἐξ ἀνάγκης υπόκειται τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως ιδίας ἐπί τε τὸ ἀγα θὸν καὶ τὸ ἐναντίον ἐρχόμεθα, καὶ ὅτι τοῖς τοῦ Θεοῦ νεύμασι διοικούμεθα. Β'. Ὅτι μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρὸν κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν ἐνωκίσθη παγίως ἡμῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Γ'. Ὅτι οὐ τῆς Ἰουδαίων ισχύος ἔργον ἦν τὸ ἐπὶ σταυρῷ πάθος, οὐδὲ ἐκ τῆς τινων πλεον εξίας ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' αὐτὸς ἑκὼν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦτο πέπονθεν, ἵνα πάντας διασώση. Δ'. "Οτι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμοιότητος ἀνακισμένος παντελῶς, ὅσον εἰς οὐσίας λόγον. Ε΄. Οτι οὐκ ἐλάττων ἐν δυνάμει καὶ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, μάλλον δὲ αὐτοσοφία καὶ δύναμις αὐτοῦ. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est demum nos perturbationes aut voluptatis pec- cata non prius abjecturos, quod per circumcisio- nem significatur, nisi ab actu peccandi prius ces- semus, et motus animi ad peccatum tendentes velut in quiete et otio sistamus. His enim quasi gradibus quibusdam utentes ad id, quod majus et superius est ascendemus, integram scilicet per- turbationum resectionem. Sed a perturbatione qui- dem cessare, ex iis est quæ in nostra potestate sita videntur; cessabimus eniro a malo si nostram voluntatem ad meliora ferri sinamus : perturbatione vero liberari, opis certe non est nostræ, sed Chri- sto revera conveniens opus, qui passus est pro nobis, ut omnia quoque ad vitæ novitatem refor- maret". Proindeque octavam diem circumcisio merito nacta est, tempus nobis resurrectionis quo renovandi sumus, ita ut loquar, significans : septi- mam vero quæ ei retro proxime conjuncta est, cessatio. A tergo enim quodammodo relinquitur, et aliquantum distat ab integra perturbationum re- sectione, temporaria et voluntaria cessatio. B CAPITA QUÆ IN LIBRO QUINTO CONTINENTUR. I. Quod non horis, ut perperam Graci sentiunt, necessitate quadam res humanæ subjectæ sint, sed voluntate nostra feramur in bonum sive malum; et quod Dei nutu gubernemur. II. Quod post Servatoris crucen el tempus resurre- ctionis a mortuis firmiter in nobis Spiritus sanclus inhabitaverit. III. Quod nec Judæorum robore, nec aliorum ulla vi adactus mortem in cruce sustinuerit, sed ipse ultro pro nobis eam pertulerit, ut omnes ser- varel. IV. Quod secundum naturam sit Filius nequaquam creaturis similis quoad substantiæ rationem. V. Quod minor non sit Deo ac Patre Filius, vir- tule et sapientia, sed ipsamet potius sapientia et virtus ejus. 4. Rom. III, 2.

Α κατὰ τὸ πάντη · λογισμῷ δὲ τῷ σώφρονι, καθάπερ τινὶ χαλινῷ, περιενεχθέντα βιαίως εἰς ἀπάδουσαν αυτ τοῖς ἡσυχίαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς εἰς ἄσκησιν πόνοις καὶ οὐχ έκόντα παραχωρεῖ[ν]. Τὸ δὲ ἀποπείσασθαι πάθος, ὅσον ἀνθρώπῳ πρέπει, πάντως γε δήπου καὶ ἑτερόν τι παρ' ἐκεῖνό ἐστι, καὶ πολύ τι μεῖζον παρὰ τὸ ἀρ γῆσαι πάθους. Διεσκευασμένων δὲ οὕτω τῶν ἐπὶ τού- τοις λόγων, προσήκει λοιπὸν ἐννοεῖν, ὡς οὐ πρότερον ἐπὶ τὴν τῶν παθῶν, ἤτοι τῶν ἐξ ἡδονῆς πταισμάτων, ἥξομεν ἀποβολήν, δ καὶ διὰ τῆς περιτομῆς σημαίνε ται, μὴ οὐχὶ τῆς κατ' ἐνέργειαν δραστικῆς κακία; προκαταλύοντες, καὶ ἱστῶντες ὥσπερ εἰς ἀργίαν τὰ εἰς πλημμέλειαν τρέχοντα τοῦ νοῦ κινήματα. Βαθμῷ γὰρ ὥσπερ τινὶ τότε τῷ τοιούτῳ χρησάμενοι, καὶ προσέτι μεῖζον καὶ ὑπερτερούν ῥᾳδίως ἀναθησό μεθα [σ. ἀναβησόμεθα, την ολοσχερή φημι τῶν πα θῶν ἀποτομήν. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἀργῆσαι πάθους, έχει τινά μοῖραν τοῦ καὶ ἐφ' ἡμῖν κεῖσθαι δοκεῖν· καταλήξομεν γὰρ τοῦ κακοῦ τοῖς ἀμείνοσι τῶν ἰδίων θελημάτων ἐπιδιδόντες τὴν ῥοπήν· τὸ δὲ ἀπαλλάττεσθαι πάθους, οὐχὶ πάντως ἐφ' ἡμῖν, ἔργον δ' ἂν εἴη πρέπον ὄντως Χριστῷ τῷ παθόντι ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ πάντα ἀναῤῥυθμίσῃ πρὸς καινότητα ζωής. Διά τοι τοῦτο τὴν μὲν ὀγδόην ἡ περιτομή πρεπόντως ἀπεκληρώσατο, τὸν ἀνακαινιστὴν, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ἀναστάσεως εἰσκομίζουσα καιρόν· γείτονα δὲ τὴν ὀπίσω βραχύ, τὴν ἑβδόμην, ἡ ἀργία. Λείπεται γάρ πως, καὶ ὀπίσω κεῖται βραχὺ τῆς ὁλοκλήρου τῶν παθῶν ἀποτομῆς, ἡ πρόσκαιρός τε καὶ κατὰ θέλησιν ἀργία. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΠΕΜΠΤΩ ΒΙΒΛΙΩ Α'. "Οτι κατὰ Ἑλλήνων ἀμαθεῖς ὑπονοίας, οὐ ταῖς ὥραις ὡς ἐξ ἀνάγκης υπόκειται τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως ιδίας ἐπί τε τὸ ἀγα θὸν καὶ τὸ ἐναντίον ἐρχόμεθα, καὶ ὅτι τοῖς τοῦ Θεοῦ νεύμασι διοικούμεθα. Β'. Ὅτι μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρὸν κατὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν ἐνωκίσθη παγίως ἡμῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Γ'. Ὅτι οὐ τῆς Ἰουδαίων ισχύος ἔργον ἦν τὸ ἐπὶ σταυρῷ πάθος, οὐδὲ ἐκ τῆς τινων πλεον εξίας ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' αὐτὸς ἑκὼν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦτο πέπονθεν, ἵνα πάντας διασώση. Δ'. "Οτι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, τῆς πρὸς τὴν κτίσιν ὁμοιότητος ἀνακισμένος παντελῶς, ὅσον εἰς οὐσίας λόγον. Ε΄. Οτι οὐκ ἐλάττων ἐν δυνάμει καὶ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, μάλλον δὲ αὐτοσοφία καὶ δύναμις αὐτοῦ. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est demum nos perturbationes aut voluptatis pec- cata non prius abjecturos, quod per circumcisio- nem significatur, nisi ab actu peccandi prius ces- semus, et motus animi ad peccatum tendentes velut in quiete et otio sistamus. His enim quasi gradibus quibusdam utentes ad id, quod majus et superius est ascendemus, integram scilicet per- turbationum resectionem. Sed a perturbatione qui- dem cessare, ex iis est quæ in nostra potestate sita videntur; cessabimus eniro a malo si nostram voluntatem ad meliora ferri sinamus : perturbatione vero liberari, opis certe non est nostræ, sed Chri- sto revera conveniens opus, qui passus est pro nobis, ut omnia quoque ad vitæ novitatem refor- maret". Proindeque octavam diem circumcisio merito nacta est, tempus nobis resurrectionis quo renovandi sumus, ita ut loquar, significans : septi- mam vero quæ ei retro proxime conjuncta est, cessatio. A tergo enim quodammodo relinquitur, et aliquantum distat ab integra perturbationum re- sectione, temporaria et voluntaria cessatio. B CAPITA QUÆ IN LIBRO QUINTO CONTINENTUR. I. Quod non horis, ut perperam Graci sentiunt, necessitate quadam res humanæ subjectæ sint, sed voluntate nostra feramur in bonum sive malum; et quod Dei nutu gubernemur. II. Quod post Servatoris crucen el tempus resurre- ctionis a mortuis firmiter in nobis Spiritus sanclus inhabitaverit. III. Quod nec Judæorum robore, nec aliorum ulla vi adactus mortem in cruce sustinuerit, sed ipse ultro pro nobis eam pertulerit, ut omnes ser- varel. IV. Quod secundum naturam sit Filius nequaquam creaturis similis quoad substantiæ rationem. V. Quod minor non sit Deo ac Patre Filius, vir- tule et sapientia, sed ipsamet potius sapientia et virtus ejus. 4. Rom. III, 2.

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ. Ελεγον οὖν τινες ἐκ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν· Οὐχ Α 441-42 οὗτός ἐστιν ὃν ζητοῦσιν ἀποκτεῖναι ; Β Ἑορτῆς οὔσης τῆς κατὰ νόμον Σκηνοπηγίας κατο ωνομασμένης, καὶ ἐξ ἁπάσης, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς παροικίδος συνδεδραμηκότων Ιουδαίων εἰς Ἱεροσό λυμα (τοῦτο γὰρ ἦν τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν), τὴν πρὸς ἅπαντας διδασκαλίαν ἐποιεῖτο Χριστός. Οὐ γὰρ δή- που μόνοις προσελάλει τοῖς ἀστικοῖς. Οὐκοῦν ἀνάγκη ζητεῖν τόν γε ὅλως χρηστομαθῆ καὶ φιλήκοον, τί τὸ πεπεικὸς τὸν θεῖον εὐαγγελιστὴν, τὴν μὲν ἄλλην ἅπασαν τῶν Ἰουδαίων ἀγέλην σιωπῶσαν εἰσάγειν, Ἱεροσολυμίτας δὲ μόνους τῶν ἐπὶ τούτῳ προσάψαι λόγων· τί δὲ ἄρα διεσκεμμένοι, καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐνθυ μούμενοι τὰ τοιαῦτά φασιν· σχῆμα γὰρ τῷ λόγῳ περιτέθειται. Βαθύ τι τοιγαροῦν πρὸς τοῦτον ἐροῦμεν. Οὐκ εὐαρίθμητα κατὰ τὸ ἄστυ σημεία πεποιηκότος τοῦ πάντων Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, συχνότερον δὲ τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐνδιατρίβοντος, ὑποπείθον της δέ πως, ηρέμα βαδίζουσιν εἰς τὸ λοιπὸν θελῆσαι πιστεύειν αὐτῷ τῶν κατὰ τὸ ἄστυ τινές, ἀλλ᾽ οὔτε γυμνῶς, οὔτε μὴν ἐλευθέρως ἀγαπᾷν ἀπετόλμων, τῶν ἡγουμένων καταπτοούμενοι θράσει, καὶ πρὸς δέος ἐπιτιμίου οὐκ ἐξ ἐπιβουλῆς συνωθού μενοι. Τοῦτο γὰρ ἐδήλου σαφῶς ἐν τοῖς ἤδη παρ ῳχηκόσιν εἰρηκὼς ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ἐν παρ ῥησία μηδένα λαλεῖν περὶ αὐτοῦ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων. Ἰουδαίους γὰρ ἐν τούτοις τοὺς ἡγουμέν νους ἀποκαλεῖ λοιπόν, κατοκνήσας, ὡς γ' ἐμοὶ φαί- νεται, τοῖς οὕτως ἀπεγνωσμένοις τὴν τῶν ἡγουμέ- νων ἐπωνυμίαν χαρίζεσθαι. Παῤῥησιαζομένου τοι- γαροῦν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῖς τῶν ἀρχόντων ἀπονοίαις ἐπιπηδῶντος εὐτόνως, διελέγ χοντός τε, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς οὐδεὶς μὲν αὐτοῖς τοῦ νομοθέτου λόγος, ἐπὶ δὲ τὸ δοκοῦν ἕκαστοι καὶ λίαν εὐπετῶς ἀποκλίνοντες, καὶ εἰς τὸ φονᾷν ἀπερισκέ- πως ὡς ἐπὶ μηδενὶ τῶν φαύλων ἐξωλίσθουν, ὑπο- μένοντός τε τῶν ἀηδῶν ἐπὶ τούτοις οὐδὲν παρ᾽ ὧν ἦν εἰκὸς ὑποστήσεσθαι τὰ δεινά, αὐτὸ δὲ τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν καὶ πληροφορίαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ θεο- πρεποῦς ἐξουσίας Ιεροσολυμίται λαμβάνουσι, καὶ τοῖς ἤδη προτεθαυμασμένοις προσθήκην ὥσπερ τινὰ καὶ τοῦτο δεχόμενοι, καὶ τοῖς προλαβοῦσιν ἐπίσω ρεύοντες, θερμοτέροις λοιπὸν τοῖς κινήμασιν ἐπὶ τὸ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. V. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER QUINTUS. VII, 25. Dicebant ergo quidam ex B c C Hierosolymitis: Nonne hic est quem quærunt inter- ficere? Cun festum esset quod Scenopegia secundum legem nuncupatum est, et ex omni, ut verbo di- cam, circumjacente regione Hierosolymam Judæi souvenissent, sic enim a legislatore constitutum erat, Christus universos edocebat: non enim solis urbicis verba faciebat. Quapropter quisquis est discendi audiendique cupidus, quærat necesse est quid instigarit divinum evangelistam, ut aliam quidem omnem Judæorum multitudinem silentem inducat, solos autem Hierosolymitas isthæc 10- quentes: aut quid porro consilii habeant ac ver- sent in sese dun hæc aiunt: figura enim est in his verbis. Altius igitur aliquid ei respondebimus. Cum Servator noster Christus innumera propemodum signa fecisset in urbe, et frequentius Hierosolymis versaretur, eosque quodammodo persuaderet, sensim eo deducti sunt ex urbe nonnulli, ut ei de cætero crederent; sed nec aperte nec libere acquiescere dicenti audebant, principum fe- rocitate perterriti, ac penæ metu. Id enim clare ostendit beatus evangelista, cum antea dixit, ne- minem libere loqui de illo propter metum Judæo- rum. Judæorum quippe nomine hoc loco princi- pes appellat veritus, ut opinor, tam desperatis hominibus principum nomen largiri. Cum ergo summa libertate Servator noster Jesus Christus in principum vecordiam inveheretur, et manifeste probaret nihil eis legis auctorem esse curæ, sed unumquemque suæ libidini ac sententiæ obsequi, cædemque temere spirare ceu noxæ immunem : neque tamen idcirco grave quiddam ab iis patere- tur a quibus extremo supplicio afficiendus videba- tur, idipsum certe ad denionstrandam proban- damque divinam qua præditus erat potestatem Hierosolymitæ assumunt, et ad ea quæ prius mi- rati fuerant hoc adjicientes ac prioribus accumu- lantes, vehementius tandem impelluntur ut ei cre- dant. Quamobrem rationis indagine rei notitiam jure colligentes aiunt: Nonne hic est quem quæ- runt interficere? › Cogita enim eos propemo- dum sublata circumlataque hue illuc manu osten- •

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ. Ελεγον οὖν τινες ἐκ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν· Οὐχ Α 441-42 οὗτός ἐστιν ὃν ζητοῦσιν ἀποκτεῖναι ; Β Ἑορτῆς οὔσης τῆς κατὰ νόμον Σκηνοπηγίας κατο ωνομασμένης, καὶ ἐξ ἁπάσης, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς παροικίδος συνδεδραμηκότων Ιουδαίων εἰς Ἱεροσό λυμα (τοῦτο γὰρ ἦν τῷ νομοθέτῃ δοκοῦν), τὴν πρὸς ἅπαντας διδασκαλίαν ἐποιεῖτο Χριστός. Οὐ γὰρ δή- που μόνοις προσελάλει τοῖς ἀστικοῖς. Οὐκοῦν ἀνάγκη ζητεῖν τόν γε ὅλως χρηστομαθῆ καὶ φιλήκοον, τί τὸ πεπεικὸς τὸν θεῖον εὐαγγελιστὴν, τὴν μὲν ἄλλην ἅπασαν τῶν Ἰουδαίων ἀγέλην σιωπῶσαν εἰσάγειν, Ἱεροσολυμίτας δὲ μόνους τῶν ἐπὶ τούτῳ προσάψαι λόγων· τί δὲ ἄρα διεσκεμμένοι, καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐνθυ μούμενοι τὰ τοιαῦτά φασιν· σχῆμα γὰρ τῷ λόγῳ περιτέθειται. Βαθύ τι τοιγαροῦν πρὸς τοῦτον ἐροῦμεν. Οὐκ εὐαρίθμητα κατὰ τὸ ἄστυ σημεία πεποιηκότος τοῦ πάντων Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, συχνότερον δὲ τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐνδιατρίβοντος, ὑποπείθον της δέ πως, ηρέμα βαδίζουσιν εἰς τὸ λοιπὸν θελῆσαι πιστεύειν αὐτῷ τῶν κατὰ τὸ ἄστυ τινές, ἀλλ᾽ οὔτε γυμνῶς, οὔτε μὴν ἐλευθέρως ἀγαπᾷν ἀπετόλμων, τῶν ἡγουμένων καταπτοούμενοι θράσει, καὶ πρὸς δέος ἐπιτιμίου οὐκ ἐξ ἐπιβουλῆς συνωθού μενοι. Τοῦτο γὰρ ἐδήλου σαφῶς ἐν τοῖς ἤδη παρ ῳχηκόσιν εἰρηκὼς ὁ μακάριος εὐαγγελιστής, ἐν παρ ῥησία μηδένα λαλεῖν περὶ αὐτοῦ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων. Ἰουδαίους γὰρ ἐν τούτοις τοὺς ἡγουμέν νους ἀποκαλεῖ λοιπόν, κατοκνήσας, ὡς γ' ἐμοὶ φαί- νεται, τοῖς οὕτως ἀπεγνωσμένοις τὴν τῶν ἡγουμέ- νων ἐπωνυμίαν χαρίζεσθαι. Παῤῥησιαζομένου τοι- γαροῦν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῖς τῶν ἀρχόντων ἀπονοίαις ἐπιπηδῶντος εὐτόνως, διελέγ χοντός τε, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς οὐδεὶς μὲν αὐτοῖς τοῦ νομοθέτου λόγος, ἐπὶ δὲ τὸ δοκοῦν ἕκαστοι καὶ λίαν εὐπετῶς ἀποκλίνοντες, καὶ εἰς τὸ φονᾷν ἀπερισκέ- πως ὡς ἐπὶ μηδενὶ τῶν φαύλων ἐξωλίσθουν, ὑπο- μένοντός τε τῶν ἀηδῶν ἐπὶ τούτοις οὐδὲν παρ᾽ ὧν ἦν εἰκὸς ὑποστήσεσθαι τὰ δεινά, αὐτὸ δὲ τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν καὶ πληροφορίαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ θεο- πρεποῦς ἐξουσίας Ιεροσολυμίται λαμβάνουσι, καὶ τοῖς ἤδη προτεθαυμασμένοις προσθήκην ὥσπερ τινὰ καὶ τοῦτο δεχόμενοι, καὶ τοῖς προλαβοῦσιν ἐπίσω ρεύοντες, θερμοτέροις λοιπὸν τοῖς κινήμασιν ἐπὶ τὸ IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. V. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER QUINTUS. VII, 25. Dicebant ergo quidam ex B c C Hierosolymitis: Nonne hic est quem quærunt inter- ficere? Cun festum esset quod Scenopegia secundum legem nuncupatum est, et ex omni, ut verbo di- cam, circumjacente regione Hierosolymam Judæi souvenissent, sic enim a legislatore constitutum erat, Christus universos edocebat: non enim solis urbicis verba faciebat. Quapropter quisquis est discendi audiendique cupidus, quærat necesse est quid instigarit divinum evangelistam, ut aliam quidem omnem Judæorum multitudinem silentem inducat, solos autem Hierosolymitas isthæc 10- quentes: aut quid porro consilii habeant ac ver- sent in sese dun hæc aiunt: figura enim est in his verbis. Altius igitur aliquid ei respondebimus. Cum Servator noster Christus innumera propemodum signa fecisset in urbe, et frequentius Hierosolymis versaretur, eosque quodammodo persuaderet, sensim eo deducti sunt ex urbe nonnulli, ut ei de cætero crederent; sed nec aperte nec libere acquiescere dicenti audebant, principum fe- rocitate perterriti, ac penæ metu. Id enim clare ostendit beatus evangelista, cum antea dixit, ne- minem libere loqui de illo propter metum Judæo- rum. Judæorum quippe nomine hoc loco princi- pes appellat veritus, ut opinor, tam desperatis hominibus principum nomen largiri. Cum ergo summa libertate Servator noster Jesus Christus in principum vecordiam inveheretur, et manifeste probaret nihil eis legis auctorem esse curæ, sed unumquemque suæ libidini ac sententiæ obsequi, cædemque temere spirare ceu noxæ immunem : neque tamen idcirco grave quiddam ab iis patere- tur a quibus extremo supplicio afficiendus videba- tur, idipsum certe ad denionstrandam proban- damque divinam qua præditus erat potestatem Hierosolymitæ assumunt, et ad ea quæ prius mi- rati fuerant hoc adjicientes ac prioribus accumu- lantes, vehementius tandem impelluntur ut ei cre- dant. Quamobrem rationis indagine rei notitiam jure colligentes aiunt: Nonne hic est quem quæ- runt interficere? › Cogita enim eos propemo- dum sublata circumlataque hue illuc manu osten- •

τὴν ἐκ λογισμοῦ εἰκότως ερανιζόμενοι γνῶσιν· Οὐχ οὗτός ἐστιν, δν ζητοῦσιν ἀποκτεῖναι ; » Εννόει γὰρ ὅτι μονονουχὶ καὶ ὑψηλὴν ἀνατείναντες χεῖρα, τῇδε κἀκεῖσε περικομίζοντες, δεικνύουσι μὲν τὸν ἐλέγχοντα, διαγελῶσι δὲ ἤδη τὴν ἐκείνων ἀτιθάσσων ἀγριότητα κατηνασμένην ὁρῶντες, οὐ λογισμῷ τῷ σώφρονί ποτε, θεοπρεπεῖ δὲ μᾶλλον δυνάμει καὶ ἐξουσία. Ση- μειωτέον δὲ, ὅτι τοῖς ἄλλοις ἅπασι τῶν Ἰουδαίων ὄχλοις Ἱεροσολυμίται μόνοι τἀναντία φασὶ, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Εἰσηγουμένου ποτὲ τὰ κάλλιστα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, παρε[ι]στήκεισαν οἱ Φαρισαῖοι διαπριό μενο: ἐπὶ τούτοις, ἀνακεκαλυμμένοι [σ. ἀνακεκλι- μένοι] δὲ ἤδη πρὸς ἀμήχανον θράσος, καὶ τὰ ἐκ φόνου πράττειν ἐπειγόμενοι· πρὸς δὲ τοῦτο αὐτὸς ἔφασκε δ χρῆναι πιστεύειν αὐτῷ συνελαύνονται. Δι' αὐτό φασιν, παρανομοῦντας ἐλέγχων αὐτοὺς, ὅτι προσήκει φοναν • ἐγνωκότας· Οὐ Μωσῆς ἔδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν νόμον; Τί με ζητεῖτε ἀπο κτεῖναι ; » Καὶ ὁ μὲν σύμπας τοῦ λόγου σκοπὸς τὰς τῶν ἡγουμένων κατατοξεύει καρδίας· ὑποπλήττεται δ' οὖν ὅμως ἡ ἀγέλη...... φορητῶς δὲ διατεθεῖσα περί τοὺς λόγους, ὑβριστικώτερον ἀπεκρίνατο λέγουσα - Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι ; » Αλλ' οἶμαι παντί τῳ δῆλον ὑπάρχειν, ὡς ἐπείπερ ἐθεᾶτο φονῶντας ἤδη τους Φαρισαίους, ἐκεῖνά φησιν ὁ Χρι- στός. Πῶς οὖν ἀρνουμένων ἐνταῦθά τινων, καὶ τὸν Τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι, ο βοώντων, Ἱεροσολυμίται μόνοι τἀναντία τοῖς ἄλλοις ἅπασι καταψηφιζόμενοι λέγουσιν· « Οὐχ οὗτός ἐστιν ὂν ζητοῦσιν ἀποκτείναι ; κ Εν δὲ καὶ τοῦτο ζητοῦσιν, ἵνα τοῖς ἄρχουσι μόνοις ἐπιγράφηται τὰ τολμήματα. Οὐκοῦν πιθανός τις ἡμᾶς ἀναπείθει λόγος ἐννοεῖν, ὡς ὁ μὲν ἄλλος τῶν Ἰουδαίων ηγνόησε δῆμος τὸν ἐν τοῖς ἡγουμένοις σκοπόν· Ἱεροσολυμῖται δὲ κατὰ τὰ πλεῖστα συνόντες αὐτοῖς, καὶ μίαν συνοικήσαντες πόλιν, ἀεί τε περι τυγχάνοντες, ἴσασί πως τὸν ἐγκεχωσμένον αὐτοῖς ἀνόσιον ἐπὶ τῷ Σωτῆρι τῷ Χριστῷ σκοπόν. Καὶ συμβέβηκεν οὐ διὰ μόνης τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνῆς τὸ μικρὸν τῶν Ἰουδαίων κατηγορεῖσθαι στι φος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ὑπ' αὐτοῖς πραττού- σης ἀγέλης, ἢ ταῖς αὐτῶν ἀπονοίαις διόλωλέ τε καὶ ἠνέχθη κατὰ κρημνῶν. Καὶ γὰρ ἔστι πως ἐκ τῶν εἰρημένων διψῶσαν μὲν ἤδη καὶ ἐγκεκαυμένην ὥσπερ εἰς τὴν ἐπὶ Χριστῷ πίστιν ὁρᾷν, ὀλίγης καὶ κομιδή δεομένην τῆς χειραγωγίας, ἧς εἴπερ ἔτυχον, εὐκόλως ἂν παραδέξωνται τὸν οὐρανόθεν ὡς ἡμᾶς ἀφο ιγμένον. Υπαίτιοι τοιγαροῦν τῆς τῶν προβάτων ἀπωλείας εἰσὶν οἱ τὸ ἡγεῖσθαι λαχόντες. Καὶ μαρτυ ρήσει πάλιν ὁ προφήτης Ιερεμίας οὕτω βοῶν· ε Οτι οἱ ποιμένες ήφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐζήτη σαν, διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν. » Ἰδὲ ἐν παῤῥησίᾳ αὐτοῖς λαλεῖ, καὶ οὐδὲν αὐτῷ λέγουσιν. Ἐπιτείνουσι τῆς πληροφορίας ἐν ἑαυτοῖς τοὺς λόγο γους, καὶ εἰς φανερωτέραν ὥσπερ ἀναφοιτῶσιν ὑπό. δειξιν, τὴν ἀκίνδυνον ὁρῶντες παρρησίαν Χριστού. Καταπλήττονται δὲ καὶ σφόδρα εἰκότως, εἰς ἀμελέ- τητόν τε καὶ ἀσυνήθη μακροθυμίαν ὑπενεχθέντας εὑρίσκοντες τοὺς ἀνοσίους τὸ πάλαι, καὶ ὑβριστάς θεώμενοί τε καὶ ξένην ἐπιτηδεύοντας ημερότητα. S. CYRILLI ALEXANDRINI_ARCHIEP. dere Christum arguentem, et ridere cernentes A illorum jam mitigatam feritatem non humana certe ratione, sed virtute potius ac potestate divina. Notandum vero est solos Hierosolymitas reliquæ omnium Judæorum multitudini dissentanea loqui : quo pacto, dicam. Cum Servator noster Christus res praestantissimas exponeret, et Pharisæi ad hæc ringi cœpissent, et facinus audax apud se moliri, atque extrema quæque aggredi, ipse eos in legem peccare arguit, quod cædis occasionem quæren- dam esse decrevissent: Nonne Moyses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem ? Quid me quæritis interficere *?» Et quidem scopus omnis horum verborum in corda principum dirigitur: ergo turba tamen percellitur, cumque sermones illos gravale ferret, acerbius respondit dicens : Damonium habes : quis te quærit interfice- re 48?, Verum neminem latere arbitror Christum haec dicere, quod jam cædis occasionem quarere Pharisæos cerneret. Quo pacto igitur nonnullis hic factum negantibus, clamantibusque : « Quis te quærit interficere? » soli Hierosolymitæ a reliquis dissentientes aiunt : « Nonne hic est quem • quærunt interficere ? . Recte vero id illi quærunt, ut tam audax facinus solis principibus ascriba- tur. Idcirco probabili quadam ratione adducimur ut putemus reliquam Judæorum gentem principum • ignorasse consiliumn : Hierosolymitis autem qui plurimum cum eis versabantur, unamque simul urbem incolebant, et eos sæpius conveniebant, C notum fuisse illud interficiendi Christi Servatoris consilium in eorum animis alte defossum. Et neſa- rius quidem ille Judæorum ordo non solum voce nostri Servatoris incusatus est, sed ab ipso quo- que grege subdito, qui eorum vecordia periit, ac præcipitavit. Nam ex ante dictis videre licet eum jam sitire et inflammari Christianæ fidei desiderio, et exigua manuductione indigere, quam si obtinuis sent, illum cœlitus ad nos profectum facile susce- pissent. Rei ergo sunt perditarum ovium pastores. Quod rursus testabitur Jeremias propheta clamans in hunc modum : • Quia pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt, propterea non in- tellexit omnis grex, et dispersi sunt VII, 26. Ecce palam loquitur, et nihil ei di- D cunt. ' Rationibus magis magisque persuadentur, et clariori demonstratione confirmantur, securam Christi cernentes in loquendo libertatem. Sed et jure alloniti haerent, cum reperiunt impios et quos antea feroces agnoverant repente ad insolitam æquanimitatem delatos, et novam præ se ferre mansuetudinem. Hinc in suspiciones rationi con- 66.67 Joan. vi, 19, 20. lbid. * Jerem. x, 21.